အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="my">
  <siteinfo>
    <sitename>ဝီကီပီးဒီးယား</sitename>
    <dbname>mywiki</dbname>
    <base>https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.21</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">မီဒီယာ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">အထူး</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">အသုံးပြုသူ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ဝီကီပီးဒီးယား</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ဖိုင်</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ဖိုင် ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">တမ်းပလိတ်</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">အကူအညီ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">အကူအညီ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ကဏ္ဍ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">မုခ်ဝ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">စာမူကြမ်း</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">မော်ဂျူး</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1650</id>
    <revision>
      <id>1055482</id>
      <parentid>1054730</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T02:34:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1055482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="368585" sha1="lriik4ewsbxc0gxc5cf5cot5pssfmtr" xml:space="preserve">{{Infobox country
| နိုင်ငံအမည်အပြည့် = အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု
| အမည်_ရင်း = United States of America
| ပုံ_အလံ = Flag of the United States.svg
| ပုံ_တံဆိပ် = US-GreatSeal-Obverse.svg
| နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = In God We Trust&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(ကျွန်ုပ်တို့သည် ဘုရားသခင်ထံ အပ်နှံပြီ)&lt;/small&gt;
| နိုင်ငံတော်သီချင်း = The Star-Spangled Banner [[File:Star Spangled Banner instrumental.ogg]]
| ပုံ_နေရာ = Location United States.svg
| မြို့တော် = [[ဝါရှင်တန်ဒီစီမြို့]]
| အကြီးဆုံးမြို့ = [[နယူးယောက်မြို့]]
| အကြီးဆုံးပြည်နယ် = [[အလက်စကာပြည်နယ်]]
| ဧရိယာ = ၉,၈၂၆,၆၃၀ km² (၃,၇၉၄,၀၆၆ sq mi)
| ဧရိယာအဆင့် = ၃/၄
| ဧရိယာရေရာခိုင်နှုန်း = ၆.၇၆
| အမြင့်ဆုံးနေရာ = ဒီနာလီတောင်၊ အလက်စကာပြည်နယ်
| အရှေဆုံးမြစ် = [[မစ္စစ္စပီမြစ်]]
| အကြီးဆုံးအင်း = 
| ကမ်ရိုးတန်း = 
| time zone = -၅ - -၁၀
| ရုံးသုံးဘာသာများ = [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာ]]
| လူဦးရေ = ၃၀၄,၆၀၉,၀၀၀ (၂၀၀၇)
| လူဦးရေအဆင့် = ၃
| လူဦးရေအထူ = ၃၁/km² (၈၀/sq mi)
| လူမျိုးများ = [[လူဖြူ]] &lt;small&gt;(၆၅.၁%)&lt;/small&gt;၊ [[လက်တင်လူမျိုး|လက်တင်]] &lt;small&gt;(၁၄.၈%)&lt;/small&gt;၊ [[အာဖရိကန်လူမျိုး|အာဖရိကန်]]&lt;small&gt;(၁၂.၈%)&lt;/small&gt;၊ [[အာရှလူမျိုး|အာရှ]] &lt;small&gt;(၄.၄%)&lt;/small&gt;၊ [[မူရင်းအမေရိကန်တိုင်းရင်းသားလူမျိုး|မူရင်းအမေရိကန်တိုင်းရင်သား]] &lt;small&gt;(၁.၂%)&lt;/small&gt;၊ [[ကပြားလူမျိုး|ကပြား]] &lt;small&gt;(၁.၆%)&lt;/small&gt;
| ဘာသာတရားများ = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ|ခရစ်ယာန်]] &lt;small&gt;(၇၈.၅%)&lt;/small&gt;၊ [[ဘာသာမဲ့]] &lt;small&gt;(၁၂.၁%)&lt;/small&gt;၊ အခြား &lt;small&gt;(၂.၅%)&lt;/small&gt;၊ [[ရဟူဒီဘာသာ|ရဟူဒီ]] &lt;small&gt;(၁.၇%)&lt;/small&gt;၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓ]] &lt;small&gt;(၀.၇%)&lt;/small&gt;၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ|အစ္စလာမ်]] &lt;small&gt;(၀.၆%)&lt;/small&gt;
| ပွဲများ = 
| အမျိုးအစား = [[ဖက်ဒရယ်ပြည်​ထောင်စုနိုင်ငံ|ဖက်ဒရယ်]] [[သမ္မတစနစ်]] [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ]] [[သမ္မတနိုင်ငံ]]
| ခေါင်းဆောင်_ရာထူး(၁) = [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ သမ္မတ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတ]]
| ခေါင်းဆောင်_အမည်(၁) = [[ဒေါ်နယ်လ် ထရန့်]]
| ခေါင်းဆောင်_ရာထူး(၂) = [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ဒုတိယသမ္မတ|ဒု သမ္မတ]]
| ခေါင်းဆောင်_အမည်(၂) = [[ဂျေဒီဗန့်စ်]]
| ထူထောင်ရေး_အမည်(၁) = [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ လွတ်လပ်ရေး ကြေညာစာတမ်း|လွတ်လပ်ရေးကြေညာခဲ့]]
| ထူထောင်ရေး_ခုနှစ်(၁) = [[၄ ဇူလိုင်]] [[၁၇၇၆ ခုနှစ်]]
| ထူထောင်ရေး_အမည်(၂) = လွတ်လပ်ရေးသတ်မှတ်
| ထူထောင်ရေး_ခုနှစ်(၂) = [[၃ စက်တင်ဘာ]] [[၁၇၈၃]]
| ထူထောင်ရေး_အမည်(၃) = အုပ်ချုပ်မှုဥပဒေကာလပေါ်
| ထူထောင်ရေး_ခုနှစ်(၃) = [[၂၁ ဇွန်]] [[၁၇၈၈]]
| GDP_PPP = $၁၅.၀၉၄ ထရီလီယံ
| GDP_PPP_အဆင့် = ၁
| GDP_PPP_per_capita = $၄၈,၃၈၆
| GDP_PPP_per_capita_အဆင့် = ၈
| HDI = ၀.၉၁၀
| HDI_အဆင့် = ၄
| ဗဟိုဘဏ် = [[ဖယ်ဒရယ်အရန်ဗဟိုစနစ်]]
| ငွေ = အမေရိကန်ဒေါ်လာ (USD &quot;$&quot;)
| အထိမ်းအမှတ်များ = ပန်း - နှင်းဆီ၊ သစ်ပင် - ဝက်သစ်ချ
| ISO 3166-1 = US
| cctld = .us .gov .mil .edu
| calling_code = +၁
| legislature = [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကွန်ဂရက်]]
| upper_house = [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဆီးနိတ်|ဆီးနိတ်]]
| lower_house = [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကိုယ်စားလှယ်များလွှတ်တော်|ကိုယ်စားလှယ်များလွှတ်တော်]]
}}
'''အမေရိကန်ပြည်‌ထောင်‌စု'''  ({{lang-en|The United States of America}}) ကို ပုံမှန်အားဖြင့် '''United States''', the '''U.S.''', the '''U.S.A.''', the '''States''', the '''America''' စသည်ဖြင့် ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုလေ့ရှိကြကာ ဖွဲ့စည်းပုံအရ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရက်တစ်(Federal Democratic) သမ္မတနိုင်ငံဖြစ်ပြီး ပြည်နယ် (၅၀)နှင့် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ (၁)နယ် ပါဝင်သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် မြောက်အမေရိကအလယ်ပိုင်းတွင် အဓိကတည်ရှိပြီး ထိုနေရာတွင် တဆက်တည်းဖြစ်နေသော ပြည်နယ် (၄၈)ခုနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာမြို့တော် [[ဝါရှင်တန်ဒီစီ]] တို့သည် ပစိဖိတ် နှင့် အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာတို့ကြားတွင် မြောက်ဘက်တွင် [[ကနေဒါနိုင်ငံ]]နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ]]တို့ဖြင့် ဝိုင်းရံ၍ တည်ရှိသည်။ [[အလက်စကာပြည်နယ်]]သည် တိုက်ကြီး၏ အနောက်မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး အရှေ့ဘက်တွင် ကနေဒါနှင့် အနောက်ဘက် ဘဲရင်းရေလက်ကြား (Bering Strait)ကို ဖြတ်၍ [[ရုရှားနိုင်ငံ]]တို့ ရှိကြသည်။ [[ဟာဝိုင်ယီပြည်နယ်|ဟာဝိုင်အီပြည်နယ်]]သည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအလယ်တွင် ရှိသော ကျွန်းစုဖြစ်သည်။ အမေရိကန်သည် ကာရစ်ဘီယန် နှင့် ပစိဖိတ်ဒေသအနှံ့အပြားတို့တွင် နယ်မြေများနှင့် ကျွန်းများကိုလည်း ပိုင်ဆိုင်သည်။

အကျယ်အဝန်း စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၃.၇၉ သန်း (စတုရန်း ကီလိုမီတာ ၉.၈၃ သန်း) နှင့် လူဦးရေ သန်း ၃၀၀ ကျော်ရှိသည့်အတွက် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် စုစုပေါင်း အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် စတုတ္တမြောက် အကြီးဆုံးနှင့် ကုန်းမြေအကျယ်အဝန်းနှင့် လူဦးရေအားဖြင့် တတိယမြောက် အကြီးမား အများပြားဆုံး ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံအများအပြားမှ လူအများအပြား ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ကြသဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူမျိုးစု အများဆုံး ရောထွေးနေထိုင်ပြီး ယဉ်ကျေးမှုအစုံလင်ဆုံး နိုင်ငံများတွင် တစ်နိုင်ငံ အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ အမေရိကန်၏ စီးပွားရေးသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံး စီးပွားရေးဖြစ်ပြီး စုစုပေါင်း ပြည်တွင်းထုတ်ကုန် (GDP) အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁၄.၃ ထရီလီယံ မျှရှိသည်။ (nominal GDP အားဖြင့် တစ်ကမ္ဘာလုံး၏ ၂၃ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်ပြီး တစ်ကမ္ဘာလုံး ဝယ်ယူသည့်တန်ဖိုး၏ ၂၁ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။)

အမေရိကန်သည် အတ္တလန္တိတ်ကမ်းရိုးတန်းတလျှောက်တွင်ရှိသော ဗြိတိန်နိုင်ငံ၏ [[ကိုလိုနီ]]နယ်မြေ (၁၃)ခု ပူးပေါင်း၍ စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၁၇၇၆-ခုနှစ် ဇူလိုင်လ (၄)ရက်တွင် [[လွတ်လပ်ရေး]] ကြေညာစာတမ်းကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး ထိုစာတမ်းမှ အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ လွတ်လပ်ရေးကို ကြေညာခဲ့ပြီး ကွန်ဖယ်ဒရေးရှင်းဟုခေါ်သည့် ပြည်နယ်များကိုပူးပေါင်းထားသော ပြည်ထောင်စုကို ဖွဲ့စည်းကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ကိုလိုနီလက်အောက်မှ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် ပထမဆုံးစစ်ပွဲဖြစ်သော အမေရိကန်တော်လှန်ရေးစစ်အတွင်း ၌ ပုန်ကန်ထကြွသော ပြည်နယ်တို့သည် ဗြိတိန်တို့ကို ခြေမှုန်းအောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ဖက်ဒရယ်ညီလာခံမှ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ယခုလက်ရှိ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို ၁၇၈၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၇ ရက်တွင် စတင် ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ နောက်နှစ်များတွင် ထပ်မံအတည်ပြုချက်အရ ပြည်နယ်များကို ဗဟိုအစိုးရမှ ချုပ်ကိုင်မှု အားကောင်းသော နိုင်ငံ၏အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ပြည်သူတို့၏ အခြေခံအခွင့်အရေး အများအပြား နှင့် လွတ်လပ်မှုကို အာမခံချက်ပေးသော ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြင်ဆင်ချက် ၁၀ ချက်ပါဝင်သည်။ အခွင့်အရေးဆိုင်ရာဥပဒေ (The Bill of Rights) ကို ၁၇၉၁ တွင် အတည်ပြုခဲ့သည်။

၁၉ရာစုတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ|ပြင်သစ်]]၊ [[စပိန်နိုင်ငံ|စပိန်]]၊ [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ|အင်္ဂလန်]]၊ [[မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ|မက္ကဆီကို]]နှင့် [[ရုရှားနိုင်ငံ]]တို့မှ နယ်မြေများကို ရယူခဲ့ပြီး [[တက္ကဆပ်သမ္မတနိုင်ငံ|တက္ကဆက်နိုင်ငံ]] နှင့် ဟာဝိုင်အီနိုင်ငံတို့ကို ပြည်ထောင်စု အတွင်းသို့ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ပြည်နယ်အခွင့်အရေးနှင့် ပတ်သက်၍ အမေရိကန် တောင်ပိုင်းနှင့် စက်မှုထွန်းကားသော အမေရိကန် မြောက်ပိုင်းတို့ အငြင်းပွားကြခြင်းနှင့် ကျွန်စနစ်ကို ချဲ့ထွင်ခြင်းတို့ကြောင့် ၁၈၆၀ နှစ်များတွင် အမေရိကန် ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ မြောက်ပိုင်းမှ အနိုင်ရရှိခဲ့ခြင်းကြောင့် နိုင်ငံပြိုကွဲမည့်အရေးကို တားဆီးနိုင်ခဲ့ပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် တရားဝင် ကျွန်စနစ်ကို ချုပ်ငြိမ်းစေခဲ့သည်။ စပိန်-အမေရိကန် စစ်ပွဲ နှင့် ပထမကမ္ဘာစစ်တို့မှ အမေရိကန်အား စစ်အင်အားကြီး နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံအဖြစ် စေခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် နျူးကလီးယား လက်နက်ပိုင်ဆိုင်သော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံအဖြစ် ကုလသမ္မဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ အမြဲတမ်း အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ နှင့် နေတိုးကို စတင်တည်ထောင်သည့် နိုင်ငံဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် စစ်အေးတိုက်ပွဲ ပြီးဆုံးသွားခြင်းက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအား တစ်ခုတည်းသော မဟာအင်အားကြီး နိုင်ငံတစ်ခု အဖြစ် ကျန်ရစ်ခဲ့စေသည်။ အမေရိကန်၏ စစ်သုံးစရိတ်သည် တကမ္ဘာလုံးစစ်သုံးစရိတ်၏ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းမျှရှိပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် စီးပွားရေး၊ နိုင်ငံရေး နှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ ဦးဆောင်နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

== အမည်ရင်းမြစ် ==

အနောက်ကမ္ဘာခြမ်းမှမြေကို ခေါ်ဆိုသော အမေရိကား (America) ဆိုသည့်စကားလုံးမှာ အီတလီလူမျိုး စူးစမ်းရှာဖွေသူ နှင့် မြေပုံဆွဲသူ အမေရိဂို ဗက်စပူချီ ကို အစွဲပြု၍ ၁၅၀၇ ခုနှစ်ကပင် တီထွင် အသုံးပြုခံသည် ဟု ယုံကြည်ယူဆရသည်။ နိုင်ငံ၏အမည်အပြည့်အစုံကို ၁၇၇၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၄ ရက်နေ့က &quot;အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ ကိုယ်စားလှယ်များ&quot; က ထုတ်ပြန်ခဲ့သော လွတ်လပ်ရေးကြေညာစာတမ်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် အသုံးပြုခဲ့ပြီး &quot;အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ၁၃ ခုမှ တညီတညွတ်တည်း ထုတ်ပြန်ကြေညာချက်&quot; ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။

== ပထဝီဝင်၊ ရာသီဥတု နှင့် ပတ်ဝန်းကျင် ==
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ တဆက်တည်းဖြစ်နေသော ကုန်းမြေဧရိယာသည် ၁.၉ ဘီလီယံ ဧက (ဟက်တာ သန်းပေါင်း ၇၇၀) ခန့်မျှ ရှိသည်။ [[တဆက်တည်းဖြစ်သော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|တဆက်တည်း တည်ရှိနေသော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]မှ [[ကနေဒါနိုင်ငံ]] ခြားနားနေသော [[အလက်စကာပြည်နယ်]] မှာ ဧကပေါင်း ၃၆၅ သန်း (ဟက်တာ သန်းပေါင်း ၁၅၀) ရှိပြီး အကြီးဆုံးပြည်နယ် ဖြစ်သည်။ ပစိဖိတ် အလယ်ပိုင်းရှိ ကျွန်းစုများတွင် တည်ရှိသော [[ဟာဝိုင်ယီပြည်နယ်]] မှာ ဧကပေါင်း ၄သန်း (ဟက်တာ ၁.၆သန်း) မျှသာရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|author=Lubowski, Ruben, Marlow Vesterby, and Shawn Bucholtz|url=http://www.ers.usda.gov/publications/arei/eib16/chapter1/1.1/|title=AREI Chapter 1.1: Land Use|publisher=Economic Research Service|date=2006-07-21|accessdate=2009-03-09|archivedate=8 August 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060808222823/http://www.ers.usda.gov/publications/arei/eib16/chapter1/1.1/}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် စုစုပေါင်း ဧရိယာ (မြေနှင့်ရေ နှစ်ခုပေါင်း) တတိယမြောက် သို့ စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး [[ရုရှားနိုင်ငံ]] နှင့် ကနေဒါ နိုင်ငံတို့၏ နောက်မှ လိုက်ပြီး တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ နှင့် မတိမ်းမယိမ်း ရှိသည်။ ထိုသို့ အဆင့် အတိအကျ သတ်မှတ်နိုင်ခြင်း မရှိရခြင်းမှာ တရုတ်နိုင်ငံနှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] တို့၏ အငြင်းပွားနေဆဲဖြစ်သော နယ်မြေများကို ထည့်သွင်း ရေတွက်ခြင်း ရှိမရှိ နှင့် သက်ဆိုင်ပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အရွယ်အစားကို မည်သို့ တွက်ချက်သည်နှင့်လည်း သက်ဆိုင်သည်။ စီအိုင်အေ ကမ္ဘာ့အချက်အလက်စာအုပ် (''World Factbook'') အရ စုစုပေါင်း အရွယ်အစားကို ၃,၇၉၄,၁၀၁ စတုရန်းမိုင် (၉,၈၂၆,၆၇၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ)ဟု ဖော်ပြထားပြီး &lt;ref name=&quot;WF&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html|title=United States|publisher=CIA|work=The World Factbook|date=2009-09-30|accessdate=2010-01-05 (area given in square kilometers)|archivedate=6 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150706193812/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html}}&lt;/ref&gt; ကုလသမဂ္ဂ စာရင်းအင်းမှ ၃,၇၁၇,၈၁၃ စတုရန်းမိုင် ( ၉,၆၂၉,၀၉၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ဟု ဖော်ပြကာ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2005/Table03.pdf|title=Population by Sex, Rate of Population Increase, Surface Area and Density|publisher=UN Statistics Division|work=Demographic Yearbook 2005|accessdate=2008-03-25 (area given in square kilometers)}}&lt;/ref&gt; ဘရစ်တန်နီကာ စွယ်စုံကျမ်းမှ ၃,၆၇၆,၄၈၆ စတုရန်းမိုင် ( ၉,၅၂၂,၀၅၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ဟု ဖော်ပြထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/616563/United-States|title=United States|publisher=Encyclopedia Britannica|accessdate=2008-03-25 (area given in square miles)}}&lt;/ref&gt; ကုန်းမြေ ဧရိယာကိုသာလျှင် တွက်မည် ဆိုပါက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ရုရှား နှင့် တရုတ်တို့၏ နောက် တတိယနေရာတွင် ရှိပြီး ကနေဒါနိုင်ငံ ထက် အနည်းငယ်မျှ သာလွန်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://web.archive.org/web/20080208233209rn_1/education.yahoo.com/reference/factbook/countrycompare/area/3d.html|title=World Factbook: Area Country Comparison Table|publisher=Yahoo Education|accessdate=2007-02-28}}&lt;/ref&gt;

[[File:USATopographicalMap.jpg|left|thumb|300px|[[တဆက်တည်းဖြစ်သော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ တဆက်တည်း ကုန်းမြေ]]ကို ဂြိုဟ်တုမှ ရိုက်ကူးထားသောပုံ]]

အတ္တလန္တိတ်ကမ်းရိုးတန်းမှ စတင်လာသော ကမ်းရိုးတန်းလွင်ပြင်သည် ကုန်းတွင်းပိုင်းရှိ ရွက်ကြွေတောများနှင့် ပိုင်မောင့် (Piedmont )ရှိ တောင်ကုန်းများ ဆီသို့ ဖြန့်ကျက် ဝင်ရောက်သွားသည်။ အပါလေချန် တောင်တန်းများသည် အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းဒေသ နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အနောက်ဘက် အလယ်ပိုင်း ရှိ မြက်ခင်းပြင်များ၊ ရေကန်ကြီးများတို့အား ပိုင်းခြားပေးထားသည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် စတုတ္ထမြောက် အရှည်လျားဆုံး ဖြစ်သည့် မစ္စစ္စပီ-မစ်ဆိုရီမြစ်သည် မြောက်မှတောင်သို့ စီးဆင်း၍ နိုင်ငံ၏ ဗဟိုချက်မသို့ ဦးတည်သွားသည်။ ပြန့်ပြူးပြီး မြေဩဇာကောင်းမွန်သည့် ဂရိတ်ပလိန်း (Great Plains) ဒေသရှိ ပရေရီမြက်ခင်းများသည် အနောက်ဘက်သို့ ဖြန့်ကျက်သွားသည်မှာ အရှေ့တောင်ဘက်ရှိ ကုန်းမြေမြင့်ဒေသ အထိ ပင်ဖြစ်သည်။ ဂရိတ်ပလိန်း၏ အနောက်ဘက် အစွန်ရှိ [[ရော့ကီး တောင်တန်း]] သည် နိုင်ငံအတွင်း မြောက်မှတောင်သို့ ကန့်လန့်ဖြတ်တည်ရှိသည်။ ထိုတောင်တန်းများသည် [[ကော်လိုရာဒိုပြည်နယ်]]တွင် ပေ ၁၄,၀၀၀ (၄,၃၀၀ မီတာ) အထိ မြင့်သည်။ အနောက်ဘက်သို့ ဆက်သွားလျှင် ကျောက်တောင်ထူထပ်သော ဂရိတ်ဘေစင် (Great Basin) ဒေသ နှင့် မိုဟားဗီး (Mojave) သဲကန္တာရ ကဲ့သို့သော ကန္တာရများ ရှိသည်။ ဆီးရီးယား နီဗားဒါး (Sierra Nevada) နှင့် ကက်စကိတ် တောင်တန်းတို့သည် ပစိဖိတ်ကမ်းရိုးတန်းနှင့် နီးကပ်စွာ သွယ်တန်းနေကြသည်။ အလက်စကာပြည်နယ်တွင် ရှိသော မောင့်မက်ကင်လေ မှာ ၂၀၃၂၀ ပေ (၆၁၉၄ မီတာ) မြင့်ပြီး နိုင်ငံအတွင်း နှင့် မြောက်အမေရိကတွင် အမြင့်ဆုံးတောင်ဖြစ်သည်။ ရှင်သန်နေဆဲ မီးတောင်များမှာ အလက်စကာရှိ အလက်ဇန္ဒားကျွန်းများ နှင့် အာလူးရှန်(Aleutian) ကျွန်းများ တို့တွင် အများအပြား တွေ့ရပြီး ဟာဝိုင်ယီကျွန်းများတွင် မီးတောင်ကျွန်းများ ပါဝင်သည်။ ရော့ကီးတောင်တန်းများတွင် ပါဝင်ပြီး ရဲလိုးစတုန်း အမျိုးသားဥယျာဉ်၏ အောက်တွင်ရှိနေသော စူပါမီးတောင်သည် မြောက်အမေရိကတိုက်တွင် အကြီးဆုံးမီးတောင် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://dsc.discovery.com/convergence/supervolcano/under/under.html|title=Supervolcano: What's Under Yellowstone??author=O'Hanlon, Larry|publisher=Discovery Channel|accessdate=2007-06-13|archiveurl=https://archive.today/20120525210051/http://dsc.discovery.com/convergence/supervolcano/under/under.html|archivedate=25 May 2012}}&lt;/ref&gt;
[[File:Grand canyon of Yellowstone and Yellowstone fall nn edit1.jpg|thumb|ရဲလိုးစတုန်း အမျိုးသားဥယျာဉ်]]

အရွယ်အစားအားဖြင့် ကြီးမားပြီး ပထဝီ အနေအထားမျိုးစုံရှိသော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ရာသီဥတု အမျိုးအစား အများစုကို တွေ့ရသည်။ မယ်ရီဒီယမ် ၁၀၀ ဒီဂရီ လောင်ဂျီကျုမျဉ်း၏ အရှေ့ဘက်တွင် မြောက်ဘက်ပိုင်းရှိ စိုထိုင်းသော ကွန်တီနန်တယ် ရာသီဥတုမှစ၍ တောင်ဘက်ပိုင်းရှိ စိုထိုင်းသော မုတ်သုံတစ်ပိုင်း ရာသီဥတု အထိ တွေ့ရသည်။ ဖလော်ရီဒါပြည်နယ်၏ တောင်ဘက် အစွန်အဖျား နှင့် ဟာဝိုင်ယီတို့မှာ မုတ်သုံရာသီဥတု ဖြစ်သည်။ မယ်ရီဒီယမ် ၁၀၀ ဒီဂရီမျဉ်း၏ အနောက်ဘက်ရှိ ဂရိတ်ပလိန်း လွင်ပြင်ကျယ်များမှာ တစိတ်တပိုင်း မိုးခေါင်ခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုမျိုး ရှိသည်။ အနောက်ဘက်ရှိ တောင်ကုန်းများမှာ ကုန်းမြင့် ရာသီဥတု ရှိသည်။ ဂရိတ်ဘေဆင် ဒေသနှင့် အနောက်တောင်ဘက်ရှိ ကန္တာရဒေသများမှာ မိုးခေါင်ခြောက်သွေ့သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယား ကမ်းရိုးတန်းဒေသတွင် မြေထဲပင်လယ် ရာသီဥတုရှိပြီး အော်ရီဂွန် ကမ်းရိုးတန်း ဒေသ၊ ဝါရှင်တန်ပြည်နယ် နှင့် အလက်စကာတောင်ဘက်ပိုင်းတို့တွင် သမုဒ္ဒရာ ရာသီဥတု ရှိသည်။ အလက်စကာ၏ ဒေသ အတော်များများမှာ အန္တာတိကဆန်သော ရာသီဥတု နှင့် ဝင်ရိုးစွန်း ရာသီဥတုများ ရှိကြသည်။ ပြင်းထန်သော ရာသီဥတုမှာ အထူးအဆန်း မဟုတ်ပေ။ မက္ကဆီကို ပင်လယ်ကွေ့နှင့် ထိစပ်နေသော ပြည်နည်များတွင် ဟာရီကိန်းမုန်တိုင်း မကြာခဏ တိုက်ခတ်လေ့ ရှိပြီး ကမ္ဘာပေါ်ရှိ [[လေဆင်နှာမောင်း]] အတော်များများမှာ ဤနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားလေ့ ရှိသည်။ အထူးသဖြင့် အနောက်ဘက် အလယ်ပိုင်းရှိ လေဆင်နှာမောင်း တောင်ကြား (Tornado Alley) ဟုခေါ်သော ဒေသတွင် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Perkins, Sid|url=http://www.sciencenews.org/articles/20020511/bob9.asp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070701131631/http://www.sciencenews.org/articles/20020511/bob9.asp|archivedate=1 July 2007|title=Tornado Alley, USA|accessdate=2006-09-20|date=2002-05-11|work=Science News}}&lt;/ref&gt;

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ဂေဟစနစ်သည် အလွန်အမင်းကျယ်ပြော (megadiverse) သည်။ တဆက်တည်းဖြစ်နေသော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နှင့် အလက်စကာပြည်နယ်တို့တွင် ရေသောက်မြစ်ရှိသော အပင် (vascular plants) မျိုးကွဲပေါင်း ၁၇,၀၀၀ ခန့် ရှိသည်။ ဟာဝိုင်အီ ကျွန်းများတွင် ပန်းပွင့်သော အပင် (flowering plant) မျိုးကွဲပေါင်း ၁၈၀၀ ကျော် ရှိပြီး ၎င်းတို့ထဲမှ အနည်းငယ်ကိုသာ ကုန်းမကြီးပေါ်တွင် တွေ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Morin, Nancy|url=http://www.fungaljungal.org/papers/National_Biological_Service.pdf|title=Vascular Plants of the United States|publisher=National Biological Service|work=Plants|accessdate=2008-10-27|archivedate=24 July 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130724222726/http://www.fungaljungal.org/papers/National_Biological_Service.pdf}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် အလွန်ကျယ်ပြန့်သဖြင့် တိရစ္ဆာန်များသည် အရေအတွက် များပြား၍ အမျိုး လည်း ကွဲပြားကြ၏။ သမင်၊ ဒရယ်၊ မုစကောင်၊ ဝက်ဝံ၊ ပြောင်၊ တောင်ခြင်္သေ့၊ တောကြောင်မြီးတို၊ အမေရိကန် ကျားသစ်၊ ဝံပုလွေ၊ မြေခွေး၊ တောင်ဆိတ်၊ သိုး၊ ပရေရီခွေး၊ အမေရိကန်ဖျံ၊ ရှဉ့်၊ ယုန်၊ ပင်လယ်ဖျံ၊ ပင်လယ်လိပ်နှင့် အခြားတိရစ္ဆာန် အမျိုးပေါင်းများစွာ ရှိလေသည်။ ငှက်မျိုး ထဲမှလည်း ရစ်ပုမျိုး၊ ရိုးရိုးရစ်၊ စွန်၊ သိမ်းငှက်၊ သစ်တောက် ငှက်၊ ငှက်ပြာ၊ သပိတ်လွယ်ရင်အုပ်နီ၊ သပိတ်လွယ်၊ ကြိုးကြာ နီ၊ မြေလူးငှက်၊ မြေလူးငှက်ဝါ၊ ဝံပိုငှက် စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုး ရှိသည်။ &lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)&lt;/ref&gt; နို့တိုက်သတ္တဝါ မျိုးကွဲပေါင်း ၄၀၀ ကျော်၊ ငှက်မျိုးကွဲပေါင်း ၇၅၀ ကျော်၊ တွားသွားသတ္တဝါ နှင့် ကုန်းနေရေနေ သတ္တဝါ မျိုးကွဲပေါင်း ၅၀၀ ကျော် တို့ နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sdi.gov/curtis/TxTab4x1.html|title=Global Significance of Selected U.S. Native Plant and Animal Species|publisher=SDI Group|date=2001-02-09|accessdate=2009-01-20|archivedate=18 January 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090118023008/http://www.sdi.gov/curtis/TxTab4x1.html}}&lt;/ref&gt; အင်းဆက် မျိုးကွဲပေါင်း ၉၁,၀၀၀ ကျော်ကို အမျိုးအစားခွဲခြား တွေ့ရှိပြီး ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.si.edu/Encyclopedia_SI/nmnh/buginfo/bugnos.htm|title=Numbers of Insects (Species and Individuals)|publisher=Smithsonian Institution|accessdate=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; ၁၉၇၃ ခုနှစ် မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်နိုင်သည့် သတ္တဝါများ ဥပဒေဖြင့် မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်မည်ကို စိုးရိမ်ရသည့် သတ္တဝါတို့နှင့် ၎င်းတို့နေထိုင်ကျက်စားရာ နေရာများကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ငါး နှင့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဌာန က စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုလျက် ရှိသည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် အမျိုးသားဥယျာဉ် ၅၈ ခုနှင့် ဖက်ဒရယ် အစိုးရမှ စီမံခန့်ခွဲသော အခြားဥယျာဉ်များ၊ သစ်တောများ၊ လူအရောက်ပေါက်နည်းသော နေရာများ ရာပေါင်းများစွာ ရှိသည်။
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://home.nps.gov/applications/release/Detail.cfm?ID=639|title=National Park Service Announces Addition of Two New Units|publisher=National Park Service|date=2006-02-28|accessdate=2006-06-13|archive-date=1 October 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061001195645/http://home.nps.gov/applications/release/Detail.cfm?ID=639}}&lt;/ref&gt; 

အားလုံးပေါင်းမည်ဆိုလျှင် အစိုးရသည် နိုင်ငံ မြေဧရိယာ၏ ၂၈.၈ ရာခိုင်နှုန်းကို ပိုင်ဆိုင်သည်။&lt;ref name=FL&gt;{{cite web|url=http://johnshadegg.house.gov/rsc/Federal%20Land%20Ownership--May%202005.pdf|title=Federal Land and Buildings Ownership|publisher=Republican Study Committee|date=2005-05-19|accessdate=2009-03-09|archivedate=9 March 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090309172818/http://johnshadegg.house.gov/rsc/Federal%20Land%20Ownership--May%202005.pdf}}&lt;/ref&gt; ထိုနေရာ အများစုမှာ ကာကွယ် ထိန်းသိမ်းထားပြီး အချို့ကိုမူ ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ တူးဖော်ရန်၊ သတ္တုတူးဖော်ရန်၊ သစ်ထုတ်လုပ်ရန် နှင့် ကျွဲနွားတိရစ္ဆာန်များ မွေးမြူရန် အငှားချထားသည်။ ၂.၄ ရာခိုင်နှုန်းမှာ စစ်ရေးအတွက် အသုံးပြုသည်။&lt;ref name=FL/&gt;

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် မြောက်သမပိုင်းဇုန်တွင် ကျရောက်နေ၍ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၄ ဒီဂရီ ၂ဝ မိနစ် မှ ၄၉ ဒီဂရီ နှင့် အနောက်လောင်ဂျီတွဒ် ၆၆ ဒီဂရီ ၅၅ မိနစ် မှ ၁၂၄ ဒီဂရီ ၄၅ မိနစ် အကြားတွင် တည်ရှိသည်။ 

အရှေ့ဘက်သမုဒ္ဒရာမှ အနောက်ဘက်သမုဒ္ဒရာအထိ မိုင်ပေါင်း ၃၁ဝဝ ရှည်လျား၍ မြောက်မှတောင်သို့ အဝေးဆုံးနေရာမှာ မိုင်ပေါင်း ၁၇၈ဝ ရှည်လေသည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းသည် အကွေ့အကောက် ပေါများသောကြောင့် သင်္ဘောဆိပ်ကောင်း များ ရှိလေသည်။ ကမ်းရိုးတန်းသည် တောင်ဘက် ဗော့စတန် မြို့အထိ ကျောက်ဆောင်ထူထပ်၍ ဗော့စတန်မှ လွန်သွာသော် နိမ့်၍ သဲမြေများရှိရာဒေသသို့ ရောက်၏။ ဗော့စတန်မြို့မြောက် ဘက် မိန်းပြည်နယ်၌ ပင်လယ်အော်များနှင့် ရေလက်ကြား အမြောက်အမြား ရှိလေသည်။ နယူးယောက် သင်္ဘောဆိပ်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအဖို့ အထူးအရေးကြီး အသုံးဝင်သော 
ဌာနတစ်ခုဖြစ်၏။ အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းမှာလည်း အရှေ့ ဘက်နည်းတူ မညီညွတ်သဖြင့် သင်္ဘောဆိပ်ကောင်းများ ရှိလေ သည်။ ဆန်ဖရန်စစ္စကိုနှင့် ဆန်ဒီယေးဂိုးတို့သည် နာမည်ကျော် ဆိပ်ကမ်းကောင်းများ ဖြစ်ကြ၏။ အရှေ့အတ္တလန္တိတ်ကမ်းရိုး၌ ကျွန်းစုကလေး မြောက်မြားစွာရှိသည့်အနက် ထင်ရှားသော 
ကျွန်းများမှာ မောင့်ဒဲဆတ်၊ နန့်တပ်ကက်၊ ဗလော့ကျွန်း၊ စတက်တင်ကျွန်းတို့ ဖြစ်လေသည်။ တောင်ဘက် ဖလော်ရီဒါ ကမ်းရိုး၌ကား ဘဟားမားနှင့် ကျူးဗားကျွန်းစုများရှိ၍ အနောက် ဘက်၌ ဆန်တာ ကက်တလီးနားနှင့် ဆန်တာ ဘာဘရာကျွန်းစု များ ရှိသည်။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ မြေမျက်နှာပြင်မှာ သဘာဝအတိုင်း အရှေ့အတ္တလန္တိတ် ကမ်းရိုးတန်းဒေသ၊ အက်ပလက် ချီယန်တောင်တန်းဒေသ၊ ကျယ်ပြန့်သော အလယ်ပိုင်းလွင်ပြင်၊ အတွင်းကျသော ကုန်းမြင့်ပိုင်းနှင့် အနောက်ဘက် ကော်ဒီလား ရားတောင်တန်းဒေသဟူ၍ ပိုင်းခြားလျက်သား ဖြစ်နေသည်ကို 
တွေ့ရ၏။ အရေးအကြီးဆုံးမှာ အတ္တလန္တိတ် ကမ်းရိုးဒေသ ဖြစ်သည်။ ဤကမ်းရိုးဒေသ၏ အနောက်ဘက်၌ မြောက်ပိုင်း အယ်လဗားမားပြည်နယ်မှ ပြည်ထောင်စု၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ထောင့်စွန်းအထိ ကျယ်ပြန့်သော အက်ပလက်ချီယန်တောင် တန်းဒေသ ရှိ၏။ ထိုဒေသ၌ ပင်လယ်နှင့် အလွန်နီးသောနေရာ 
များမှာ လွန်စွာအေး၏။ မြောက်ကယ်ရိုလိုင်းနားပြည်နယ်၌ ကား မာကျောသော ကျောက်တောင်ကြီးများသည် မြင့်မားစွာ တည်ရှိနေကြသည်။ မစ်ချဲ့တောင်သည် အမြင့် ပေ ၆၆၈၄ ရှိ ၏။ မြောက်ပိုင်းတွင် သလင်းကျောက်တောင် ခါးပန်းကြီးများ ဖြင့် ပိုင်းခြားထား၏။ ယင်းတို့မှာ နယူးဟမ်ရှိုင်းယာ၌ ဝှိုင် တောင်၊ မက်ဆာချူးဆက်၌ ဗတ်ရှိုင်ယာနှင့် ဗားမောင့်ရှိ ဂရင်းတောင်များ ဖြစ်ကြ၏။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အရှေ့ဘက် အက်ပလက်ချီယန် တောင်တန်းများနှင့် အနောက်ဘက် ကော်ဒီလားရားတောင် တန်းဒေသနှစ်ခုစပ်ကြား၌ ကျယ်ပြန့်ညီညာသော လွင်ပြင်ကြီး များ ရှိ၏။ မစ္စစ္စပီ၊ အိုဟိုင်းအိုး နှင့် မစ်ဇူးရီမြစ်တို့သည် လွင်ပြင်ကြီးများကို ဖြတ်၍ စီးဆင်းကြသောကြောင့် မြေဩဇာ ထက်သန် ကောင်းမွန်သဖြင့် ထိုဒေတွင် နေထိုင်ကြသော လူ များသည် လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်းလုပ်ငန်းကို အဓိကထား၍ လုပ်ကိုင်ကြလေသည်။ အရှေ့ဘက်၌ ရေကောင်းစွာရ၍ မြေဩဇာကောင်းသောမြေများ၊ မြက်ခင်းပြင်ကြီးများရှိ၍ မြောက်ပိုင်း၌ ရှေးအခါက ရေခဲပြင်ကြီး တိုက်စားသွားခဲ့သော မြေဟောင်းများ ရှိလေသည်။ စစ္စကွန်းဆင်၊ မစ်ရှီဂန်နှင့်မင်နီ ဆိုးတား ပြည်နယ်များ၌ အဖိုးတန် ကြေးနီနှင့် သံတွင်းများ ရှိ၏။ တောင်ဘက်ရှိ ပရေရီ မြက်ခင်းပြင်သည် မက္ကဆီကို ပင်လယ်ကွေ့မှ အရှေ့တောင်ဘက် အတ္တလန္တိတ် ကမ်းရိုးတန်းအထိ ကျယ်ပြန့် ရှည်လျားလေသည်။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အနောက်ဘက် သုံးပုံတစ်ပုံမှာ ကား ယေဘုယျအားဖြင့် တောတောင် ထူထပ်၏။ ထိုဒေသမှ ရော့ကီးတောင်တန်းကြီးသည် အရှေ့ဘက် ကျယ်ပြန့်သော လွင်ပြင်ပိုင်းမှစ၍ တက်သွားရာ တောင်တန်းများ အသွယ်သွယ် ဖြာထွက်ပြီးနောက် ကော်လိုရားဒိုး ပြည်နယ်၌ အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သွား၏။ သို့ရာတွင် ဝိုင်အိုးမင်း အလယ်ပိုင်း၌ နိမ့်ကျ သွားပြီးလျှင် တစ်ဖန် မွန်တာနာနှင့် အိုက်ဒဟိုး ပြည်နယ် များတွင် မြင့်တက်သွားပြန်လေသည်။ ထိုတောင်တန်း၏ အနောက်ဘက်၌ကား မြင့်မားသော ကုန်းပြင်မြင့်ကြီးများ ရှိ၏။ တောင်ဘက်၌ ကော်လိုရာဒို ကုန်းပြင်မြင့်ရှိ၍ ကော်လိုရာဒိုမြစ်က ဖြတ်စီးလျက်ရှိ၏။ ထိုနောက် ယူးတားပြည်နယ်ရှိ 
ဝေါဆက်တောင်နှင့် ကာလီဖိုးနီးယားရှိ ဆီယယ်ရာ နီဗားဒါး တောင်တို့ကြား၌လည်း ဂရိတ်ဗေဆင်အမည်ရှိ ကုန်းပြင်မြင့်ကြီး တစ်ခု ရှိ၏။ ထိုကုန်းပြင်မြင့်ကြီး၏ မြောက်ဘက်တွင် ကိုလံဘီယာ ကုန်းပြင်မြင့်ရှိ၍ ကိုလံဘီယာမြစ်လည်း ရှိ၏။ ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်တွင် မြင့်မားသော ဝှစ်တနီတောင် ရှိပြီး ဝှစ်တနီ တောင်၏ အရှေ့ဘက်၌ ဒက်ဗဲလီခေါ် သေမင်း ချိုင့်ဝှမ်းရှိ၏။ ထိုတောင်ကြား တစ်စိတ်တစ်ဒေသသည် သဲကန္တာရဖြစ်ပြီးလျှင် ကယ်လီဖိုးနီးယားအထိ ရှည်လျားလေသည်။

ဆီယယ်ရာ နီဗားတောင်တန်းသည် အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ အော်ရီဂန်နှင့် ဝါရှင်တန် ပြည်နယ်များသို့ပင် ရောက်၍ ထိုဒေသ များ၌ ကက်စကိတ်တောင်တန်းဟု အမည်တွင်၏။ အနောက် ဘက် ကမ်းရိုးတစ်လျှောက်သို့ ကပ်လျက်တည်ရှိသော တောင် တန်းများမှာကား ကို့စရိန့်ဟု တွင်၏။ ထိုကမ်းနားတောင်တန်းများသည် ကက်စကိတ်နှင့် ဆီယယ်ရာတောင်တန်းများလောက် မမြင့်ပဲ အချို့နေရာများတွင် တောင်တန်းများသည် ပင်လယ်သို့ အရောက် နိမ့်ဆင်းသွားလေသည်။ ကက်စကိတ်တောင်နှင့် မြောက်ပိုင်း ဆီယယ်ရာတွင် မီးတောင်များရှိ၍ အချို့နေရာများတွင် မီးတောင်သေများနှင့် ချော်များဖုံးလွှမ်းထားသော နေရာအများကို တွေ့ရသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ ယခုတိုင် ရှိနေသေးသော မီးတောင်ရှင်တစ်ခုမှာ မြောက်ပိုင်း ကယ်လီဖိုးနီးယားရှိ လက်ဆင်မီးတောင် ဖြစ်လေသည်။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ကြီးမား ကျယ်ဝန်းသလောက် အင်း၊ အိုင်၊ စိမ့်စမ်း၊ ရေတံခွန်များ ပေါများသော နိုင်ငံဖြစ်ပေသည်။ မြောက်ပိုင်း ဝစ္စကွန်ဆင်နှင့် မင်နီဆိုးတား ပြည်နယ် များ၌ အထူးသဖြင့် အင်းအိုင်ငယ်ကလေးများ ပေါများ၏။ ပရေရီမြက်ခင်းပြင်၏ မြောက်ဘက်အစွန်၌ ထင်ရှားကျော်စောသော ''ဂရိတ်လိတ်''ခေါ် ရေအိုင်ကြီးများရှိ၏။ ထိုရေအိုင်ကြီး များသည် အလွန်ကျယ်ဝန်း၍ ကုန်းတွင်း၌ တည်ရှိသောကြောင့် ကုန်းတွင်းပင်လယ်များဟုပင် ခေါ်နိုင်လေသည်။ ကနေဒါနိုင်ငံရှိ စိန်လော့ရင့်မြစ်သည် ထိုရေအိုင်များမှနေ၍ အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာသို့ စီးဆင်းလေသည်။ ဆူပီးရီးယားအိုင်ကြီးနှင့် ဟူရွန်အိုင်ကို ဆန်မာရေးတူးမြောင်းဖြင့် ဆက်သွယ်ထား၍ ဟူရွန်အိုင်မှ အီရီအိုင်၊ တစ်ဖန် အီရီအိုင်မှ အွန်တေးရီအိုအိုင်တို့ကို လှေ သင်္ဘောများ အသွားအလာ လွယ်ကူစေရန် တူးမြောင်းများဖြင့် ဆက်သွယ်ထားလေသည်။ နိုင်ဂါရာ ရေတံခွန်ကြီးသည် ဤအိုင်ကြီးများအနီး၌တည်ရှိ၍ ပြည်ထောင်စု၏ ကျက်သရေကိုဆောင်နေလေသည်။

အီရီအိုင်အရှေ့ဘက်စွန်းမျှ ဟဒ်ဆန်မြစ်အထိ လှေသင်္ဘောများသွားလာနိုင်ရန်အတွက် ဂီရီတူးမြောင်းကို ဖောက်လုပ်ထားသည်။ ထိုရေအိုင်ကြီးများအပြင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု မြောက်ပိုင်းတွင် ရေအိုင်ကလေး အများအပြား ရှိပေသေးသည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုအတွင်း၌ ရေရှိသောဒေသများ အားလုံး၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ၅၃ဝဝ၃ စတုရန်းမိုင် ဖြစ်လေသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် မြောက်သမပိုင်းဇုန်အတွင်း၌ တည်ရှိသော်လည်း ရာသီဥတုမှာ အပူအအေး မညီမျှချေ။ ယေဘုယျအားဖြင့် ရာသီဥတုသည် တိုင်းပြည်မြေမျက်နှာပြင်ကို လိုက်၍ ပြောင်းလဲတတ်သောကြောင့် တောတောင်ထူထပ်သော ပင်လယ်ကမ်းရိုး တောင်တန်းဒေသနှင့် ကက်စကိတ်တောင် အနောက်ဘက်တို့တွင် စိုစွတ်ထိုင်းမှိုင်းခြင်း ဖြစ်စေလေသည်။ အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းသည် ပစိဖိတ်ပင်လယ်လေကြောင့် အရှေ့ဘက်လောက် ရာသီဥတု မပြင်းထန်ချေ။ ဆောင်းရာသီ တွင် အလွန်အမင်း မအေးပဲ နွေရာသီ၌လည်း အလွန်အမင်း မပူချေ။ အနောက်ဘက်ဒေသ၌ ဆောင်းတွင်းမှာသာ မိုးရွာသွန်း ၍ တစ်နှစ်လုံးအတွက် ပျမ်းမျှ မိုးရေချိန်ကို ကြည့်သော် မိုး များသည်ဟု ဆိုနိုင်ပေသည်။ ရော့ကီးတောင်နှင့် ဆီယယ်ရာ နီဗား၊ စပ်ကြားရှိဒေသ၌ကား မိုးအလွန်နည်းသောကြောင့် အရှေ့တောင် ကာလီဖိုးနီးယားဘက်သို့ ရောက်သော် သဲကန္တာရ ကိုပင် တွေ့ရ၏။ အတ္တလန္တိတ်ဘက်ရှိ နယ်ပယ်များတွင်မူ နွေအခါ၌ လွန်စွာပူ၍ ဆောင်းအခါ၌ လွန်စွာအေးလေသည်။

တောင်ဘက် မက္ကဆီကို ပင်လယ်ကွေ့တစ်ဝိုက်ရှိ နယ် များ၌ နွေရာသီတွင် အလွန်ပူ၍ ဆောင်းရာသီ၌ အသင့်အတင့် အေးချမ်းကာ ရံဖန်ရံခါ ဆီးနှင်းများ သည်းထန်စွာကျ၏။ မိုး လည်း အတော်များ၏။ အလယ်ပိုင်းလွင်ပြင်များ၌ ဆောင်း ရာသီမှာ အလွန်အေး၍ တစ်ခါတစ်ရံ ဆီးနှင်းများ မုန်တိုင်းများကျ၏။ ထိုဒေသများ၌ တစ်နှစ်လုံး ရွာသောမိုး၏ ၃/၄ သည် ဧပြီနှင့် စက်တင်ဘာလ စပ်ကြား၌ ရွာသွန်းလေသည်။ &lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)&lt;/ref&gt;

== နိုင်ငံတွင်း ပါဝင်သော ဒေသများ ==

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ပြည်နယ် ၅၀ တို့ စုစည်းထားသော ဖက်ဒရယ် ပြည်ထောင်စု ဖြစ်သည်။ မူလပထမ ပြည်နယ် ၁၃ ခုမှာ ဗြိတိသျှတို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကို တွန်းလှန်ခဲ့သော ကိုလိုနီနယ်ပယ် ၁၃ ခုမှ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံ၏ အစောပိုင်း သမိုင်းကြောင်းတွင် ပြည်နယ် ၃ ခုကို လက်ရှိပြည်နယ်များ၏ ခွဲထုတ်၍ နယ်မြေအသစ် သတ်မှတ် ပေးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ ကင်တပ်ကီ ပြည်နယ်ကို ဗာဂျီးနီးယား ပြည်နယ်မှ ၎င်း၊ တင်နက်ဆီပြည်နယ်ကို မြောက်ကယ်ရိုလိုင်းနား ပြည်နယ်မှ ၎င်း၊ မိန်းပြည်နယ်ကို မက်ဆာချူးဆက် ပြည်နယ်မှ ၎င်း ခွဲခြားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အခြားသော ပြည်နယ်များမှာမူ အမေရိကန်တို့ စစ်တိုက်ခြင်း ဖြင့်၎င်း၊ ဝယ်ယူခြင်းဖြင့် ၎င်း ရရှိလာသော နယ်မြေများ ဖြစ်သည်။ ဗားမောင့် ပြည်နယ်၊ တက္ကဆပ်ပြည်နယ် နှင့် ဟာဝိုင်အီ ပြည်နယ်တို့မှာ ယခင်က သီးခြား လွတ်လပ်သော သမ္မတနိုင်ငံ များ အဖြစ် တည်ရှိခဲ့ကြပြီး အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု အတွင်းသို့ လာရောက် ပူးပေါင်းကြခြင်း ဖြစ်သည်။ အမေရိကန်ပြည်တွင်းစစ် အတွင်းတွင် အနောက်ဗာဂျီးနီးယား ပြည်နယ်သည် ဗာဂျီးနီးယားမှ ပြည်နယ်တစ်ခု အဖြစ် သီးသန့် ခွဲထွက် ခဲ့သည်။ နောက်အကျဆုံး ပြည်နယ် အဖြစ် အသိအမှတ် ပြုခံရသည့် ပြည်နယ်မှာ ဟာဝိုင်အီ ပြည်နယ် ဖြစ်ပြီး ၁၉၅၉ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၁ ရက်တွင်မှ ပြည်နယ်အဖြစ် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |url= http://archives.starbulletin.com/1999/10/18/special/story4.html |title='The Goal Was Democracy for All |work= Honolulu Star-Bulletin |author=Borreca, Richard |date=October 18, 1999 |accessdate=February 11, 2012}}&lt;/ref&gt; ပြည်နယ်များတွင် ပြည်ထောင်စုမှ ခွဲထွက်ခွင့် မရှိပေ။

ပြည်နယ်များသည် အမေရိကန် ကုန်းမကြီးပေါ်တွင် နေရာ အပြည့်ယူထားသည်။ ပြည်နယ်များ အပြင် အခြားအရေးပါသော ဒေသနှစ်ခုမှာ ဝါရှင်တန် မြို့တော် တည်ရှိရာ ဖက်ဒရယ် ဒိစတြိတ် ဖြစ်သော ကိုလမ်ဘီယာ ဒိစတြိတ် နှင့် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ အတွင်းရှိ လူမနေသော်လည်း အမေရိကန် ပိုင်နက်ဖြစ်သော ပါမေရာ သန္တာကျွန်း တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် အဓိက ရေခြားမြေခြား ပိုင်နက် ၅ ခုလည်း ရှိသေးသည်။ ကာရစ်ဘီယံ ပင်လယ်အတွင်းရှိ ပြူရီတို ရီကို နှင့် အမေရိကန် ဗာဂျင်အိုင်းလန်း ဒေသ၊ ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ အမေရိကန် ဆာမိုအာ၊ ဂူအမ်ကျွန်း နှင့် မြောက်မာရီယာနာ ကျွန်းများ တို့ ဖြစ်ကြသည်။ &lt;ref&gt;See 8 U.S.C. § 1101(a)(36) and 8 U.S.C. § 1101(a)(38) U.S. Federal Code, Immigration and Nationality Act. {{USC|8|1101a}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန် ဆာမိုအာမှ လွဲ၍ အခြား အဓိက ပိုင်နက် ၄ ခုတွင် မွေးဖွားသူတို့သည် အမေရိကန် နိုင်ငံသား အဖြစ် အလိုအလျောက် ရရှိကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.senate.gov/reference/resources/pdf/RL30527.pdf| title = Presidential Elections in the United States: A Primer (Page 7)| accessdate = January 18, 2010| date = April 17, 2000| publisher = United States Congressional Research Service}}&lt;/ref&gt; ထိုဒေသများတွင် နေထိုင်သူတို့သည် ပြည်နယ်များတွင် နေထိုင်သူများကဲ့သို့ပင် အခွင့်အရေးများ တာဝန်များ ရှိကြသော်လည်း ဖက်ဒရယ်အစိုးရ၏ ဝင်ငွေခွန်မှ ကင်းလွတ်ခွင့် ပြုထားသည်။ သို့သော်လည်း သမ္မတ ရွေးချယ်ရာတွင် မဲပေးပိုင်ခွင့် မရှိဘဲ အောက်လွှတ်တော်တွင်လည်း မဲပေးခွင့်မရှိသည့် ကိုယ်စားလှယ်သာ တက်ရောက်ခွင့် ရသည်။&lt;ref&gt;Raskin, James B. (2003). ''Overruling Democracy: The Supreme Court Vs. the American People''. London and New York: Routledge, pp. 36–38. ISBN 0-415-93439-7.&lt;/ref&gt;

[[File:Map of USA with state names 2.svg||650px||center]]

အမေရိကန်နိုင်ငံ အတွင်း၌ မှီတင်းနေထိုင်သော လူမျိုးများ မှာလည်း သမိုင်းကြောင်းအရ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှ ပြောင်းရွေ့လာသော လူမျိုးများဖြစ်သည်။ ပျူရီတန်ဂိုဏ်း 
ဝင်တို့သည် ကိုးကွယ်မှု နှိပ်ကွက်ခြင်းများကို မခံရပ်နိုင်ကြ သဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ လာရောက် နေထိုင်ကြ၏။ ဒတ်ခ်ျလူမျိုးနှင့်ဆွစ်လူမျိုးတို့သည်လည်း ကုန်ရောင်းဝယ်ရေး လုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ရန်အတွက် နယူးယောက်၊ နယူးဂျာစီ အရပ်တို့၌ လာရောက်နေထိုင်ကြ၏။ စပိန်လူမျိုးတို့လည်း ရွှေငွေရှာဖွေရန် ဖလော်ရီဒါ၊ တက်ကဆပ်နှင့်ကယ်လီဖိုးနီးယား ပြည်နယ်များသို့ လာရောက်၍ အခြေစိုက် နေထိုင်ကြ၏။ ဂျာမန်၊ ဩစတြီးယန်း၊ ပိုးလူမျိုးနှင့် အိုင်ရစ်လူမျိုးတို့သည် လည်း စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအကြောင်းများကြောင့် မစ္စစ္စပီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် လာရောက်နေထိုင်ကြ၏။ ကွိတ်ကာ ဂိုဏ်းဝင်များနှင့် အယူဝါဒဆိုင်ရာ ဂျာမန် ဒုက္ခသည်များသည် ပင်ဆယ်လဗေးနီးယားပြည်နယ်ကို တည်ထောင်နေထိုင်ကြ၏။ ပစိဖိတ်ကမ်းခြေနှင့် အနီးအနားရှိ ကျွန်းစုများတွင်ကား မလေး၊ ဂျပန်နှင့် တရုတ်များရှိ၏။ ရုရှလူမျိုးတို့မှာ အလာစကာနယ် တွင် နေထိုင်ကြ၍ အီတာလျံ၊ ဂျူး၊ ဆလဗ်၊ အာမေးနီးယမ်း နှင့် ဆီးရီးယန်းတို့ကိုကား နေရာတကာ၌ တွေ့မြင်ရ၏။ 
အမေရိကန်၏တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဖြစ်သော အင်ဒီးယန်း လူမျိုးများကား ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှ လာရောက် နေထိုင်သော လူမျိုးများကြောင့် လူမျိုးပင် ပျောက်ကွယ်လုမတတ်ဖြစ် နေတော့၏။ သို့ဖြစ်လေရာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုကဲ့သို့ လူမျိုးစုံသောနိုင်ငံကား မရှိတော့ပြီ။
ယင်းသို့အားဖြင့် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှ လူအမျိုးမျိုး လာရောက် နေထိုင်ကြရာမှ နောင်အခါအမေရိကတိုက်တွင် အင်္ဂလိပ် လက်အောက်ခံ ကိုလိုနီနယ် တစ်ဆယ့်သုံးနယ်ဟူ၍ ဖြစ်လာ၏။ ယခုအခါ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ပါဝင်သော ပြည်နယ်ပေါင်း ၅ဝ ရှိလေသည်။ ထိုပြည်နယ် များမှာ အယ်လဗားမား၊ အလာစကာ၊ အယ်ရီ ဇိုးနား၊ အာကင်ဆော၊ ကာလီဖိုးနီးယား၊ ကော်လိုရာဒိုး၊ ကွန်နက်တိကတ်၊ ဒဲလဝဲယား၊ ဖလော်ရီဒါ၊ ဂျော်ဂျီယာ၊အိုက်ဒဟိုး၊ အီလီနွိုင်၊ အင်ဒီးယားနား၊ အိုင်ယိုးဝါး၊ ကန်းဆက်၊ ကင်တပ်ကီး၊ လူဝီဇီ ယန္နား၊ မိန်း၊ မေရီလန်၊ မင်ဆချူးဆက်၊ မစ်ရှီဂန်၊ မက်နီဆိုး တား၊ မစ်စစ်စပီ၊ မိဇူးရီ၊ မွန်တာနာ၊ နီဗရက်စက၊ နီဗားဒ၊ နယူဟမ္ပရှိုင်ယာ၊ နယူးဂျာစီ၊ နယူးမက္ကဆီကို၊ နယူးယော့၊ မြောက်ကယ်ရိုလီးနား၊မြောက်ဒကိုးတား၊ အိုဟိုင်းအိုး၊ အိုကလာ ဟိုးမား၊ အော်ရီဂန်၊ ပင်ဆီလဗေးနီးယား၊ ရုတ်ကျွန်း၊ တောင် ကယ်ရိုလီးနား၊ တောင်ဒကိုး တား၊ တင်နက်ဆီ၊ တက်ဆက်၊ ယူးတား၊ ဗားမောင့်၊ ဗားဂျင်နီးယား၊ ဝါရှင်တန်၊ အနောက် ဗာဂျင်နီးယား၊ ဝစ္စကွန်းဆင်း၊ ဝိုင်အိုးမင်းနှင့် ဟာဝိုင်အီတို့ဖြစ်လေသည်။ &lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)&lt;/ref&gt;

== သမိုင်း ==
=== မူလ အမေရိကန်များနှင့် ဥရောပအခြေချ နေထိုင်သူများ ===
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကုန်းမကြီး ပေါ်နှင့် အလက်စကာတွင် ရှေးဦးအစက နေထိုင်ကြသူများမှာ အာရှမှ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၂,၀၀၀ နှင့် ၄၀,၀၀၀ ကြားတွင် ပြောင်းရွှေ့လာသူများဟု ယုံကြည်ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://anthropology.si.edu/HumanOrigins/faq/americas.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071128083459/http://anthropology.si.edu/HumanOrigins/faq/americas.htm|archivedate=28 November 2007|title=Peopling of Americas|publisher=Smithsonian Institution, National Museum of Natural History|month=June|year=2004|accessdate=2007-06-19}}&lt;/ref&gt; ကိုလံဘီယံခေတ် မတိုင်မီ မစ္စစ္စပီယန် ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားချိန်တွင် အဆင့်မြင့် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး၊ ခမ်းနားသော ဗိသုကာပညာများ နှင့် နိုင်ငံ အဆင့်ရှိသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ဥရောပသားတို့ အမေရိကန်တွင် စတင်ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ကြချိန်တွင် နဂိုမူလနေထိုင်ကြသော အမေရိကန် သန်းပေါင်းများစွာတို့မှာ ဥရောပသားတို့နှင့် ပါလာသော [[ကျောက်ကြီးရောဂါ]] စသည့် ရောဂါများကြောင့် သေဆုံးခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Meltzer, D.J.|year=1992|title=How Columbus Sickened the New World: Why Were Native Americans So Vulnerable to the Diseases European Settlers Brought With Them??journal=New Scientist|page=38|url=http://www.newscientist.com/article/mg13618424.700-how-columbus-sickened-the-new-world-why-were-nativeamericans-so-vulnerable-to-the-diseases-european-settlers-brought-with-them.html}}&lt;/ref&gt;

[[File:MayflowerHarbor.jpg|thumb|right| မေဖလားဝါး သင်္ဘောသည် ဘုရားဖူးတို့အား နယူးဝေါလ်သို့ ၁၆၂၀ခုနှစ်တွင် ပို့ဆောင်ပေးခဲ့သည်ကို ဝီလီယမ် ဟာဆယ်လ်က ၁၈၈၂ ခုနှစ်တွင် &quot;ပလိုင်းမောက် ဆိပ်ကမ်းရှိ မေဖလားဝါး ဟူသော အမည်ဖြင့် ရေးဆွဲထားသော ပန်းချီကား]]
၁၄၉၂ တွင် စပိန် ဘုရင်၏ လက်အောက်ခံ ဂျီနိုအာမြို့သား စူးစမ်းရှာဖွေသူ ခရစ်စတိုဖာ ကိုလံဘတ် သည် ကာရစ်ဘီယံ ကျွန်းအချို့သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး နဂိုမူလ နေထိုင်သူတို့နှင့် ပထမဆုံး အဆက်အဆံ ပြုခဲ့သည်။ ၁၅၁၃ ဧပြီလ ၂ ရက်တွင် အောင်နိုင်သူ ဂျွန် ပေါင့်စ် ဒီ လီယွန် (Juan Ponce de León) လာဖလော်ရီဒါ ဟု သူ အမည်ပေးခဲ့သော နေရာသို့ ရောက်ရှိခဲ့ခြင်းသည် အမေရိကန် ကုန်းမကြီးပေါ်သို့ ဥရောပသားတို့ ပထမဆုံး ရောက်ရှိခြင်း အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ထို့နောက် စပိန်လူမျိုးတို့ သည် အမေရိကန်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းဒေသတွင် အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး ထောင်ပေါင်များစွာတို့မှာ မက္ကဆီကိုမှ တဆင့် ပြောင်းရွှေ့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပြင်သစ် သားမွေးကုန်သည်တို့သည် ကန်ကြီးများ၏ အနီးတွင် နယူးဖရန့် နယ်မြေ အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပြင်သစ်တို့သည် မက္ကဆီကို ပင်လယ်ကွေ့ အထိတိုင်အောင် အမေရိကန်မြောက်ပိုင်း၏ အတွင်းပိုင်း ဒေသ အတော်များများကို သူတို့ပိုင် နယ်မြေအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်တို့၏ ပထမဦးဆုံး အောင်မြင်စွာ အခြေချ နေထိုင်ချင်းမှာ ၁၆၀၇ ခုနှစ် ဂျိမ်းစ်တောင်းတွင် ဗာဂျီးနီးယား ကိုလိုနီ ထူထောင်ခြင်းနှင့် ၁၆၂၀ ခုနှစ်တွင် ဘုရားဖူးတို့၏ ပလိုင်းမောက် ကိုလိုနီ (Pilgrims' Plymouth Colony) ကို ထူထောင်ခြင်းတို့ပင် ဖြစ်သည်။ ၁၆၂၈ ခုနှစ်တွင် မက်ဆာချူးဆက် ပင်လယ်အော် ကိုလိုနီကို အငှားချခဲ့ခြင်းကြောင့် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူ အများအပြား ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၆၃၄ ခုနှစ်တွင် နယူးအင်္ဂလန်တွင် ပြူရီတန် ၁၀,၀၀၀ ကျော်တို့ အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၆၁၀ခုနှစ်များ နှောင်းပိုင်းနှင့် အမေရိကန်တော်လှန်ရေးတို့ အကြားတွင် ရာဇဝတ်သား ၅၀,၀၀၀ ခန့်ကို ဗြိတိသျှတို့၏ အမေရိကန် ကိုလိုနီနယ်မြေများသို့ သင်္ဘောဖြင့် တင်ပို့ခဲ့ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|author=Butler, James Davie|url=http://www.dinsdoc.com/butler-1.htm|title=British Convicts Shipped to American Colonies|publisher=Smithsonian Institution, National Museum of Natural History|work=American Historical Review 2|month=October|year=1896|accessdate=2007-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20020602194900/http://www.dinsdoc.com/butler-1.htm|archive-date=2 June 2002|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ၁၆၁၄ခုနှစ် အစတွင် ဒတ်ခ်ျတို့သည် ဟတ်ဒ်ဆန်မြစ်၏ အောက်ပိုင်းတလျှောက်တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြပြီး နယူးအမ်စတာဒမ် နှင့် မက်ဟက်တန်ကျွန်းတို့လည်း အပါအဝင်ဖြစ်သည်။

၁၆၇၄ ခုနှစ်တွင် ဒတ်ခ်ျတို့သည် သူတို့၏ အမေရိကန်နယ်မြေများကို အင်္ဂလန်သို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့ကြပြီးနောက် နယူးနယ်သာလန် ဒေသကို နယူးယောက်ဟု ပြောင်းလဲအမည်ပေးခဲ့ကြသည်။ အသစ်ရွှေ့ပြောင်းလာကြသူ အထူးသဖြင့် အမေရိကန် တောင်ပိုင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့လာသူ အတော်များများမှာ အတွေ့အကြုံမရှိသေးသော ငယ်ရွယ်သည့် အလုပ်သမားများဖြစ်ကြပြီး သူတို့သည် ၁၆၃၀ မှ ၁၆၈၀ အတွင်း ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသူများ၏ ၃ ပုံ ၂ ပုံမျှ ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;Russell, David Lee (2005). ''The American Revolution in the Southern Colonies''. Jefferson, N.C., and London: McFarland, p. 12. ISBN 0-7864-0783-2.&lt;/ref&gt; ၁၈ ရာစု အတွင်းသို့ ရောက်သောအခါတွင် အာဖရိကမှ ရောက်ရှိလာသော ကျွန်များမှာ အလုပ်ကြမ်းများအတွက် အဓိက အရင်းအမြစ် ဖြစ်လာကြသည်။ ၁၇၂၉ ခုနှစ် ကာရိုလိုင်းနား နှစ်ပိုင်းကွဲခြင်းနှင့် ၁၇၃၂ ခုနှစ် ဂျော်ဂျီယာ ပြည်နယ်ကို ကိုလိုနီအဖြစ် ပြုလုပ်ခြင်းတို့ကြောင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ဖြစ်လာမည့် ဗြိတိသျှ၏ ကိုလိုနီ ၁၃ ခုကို ထူထောင်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်တိုင်းတွင် ဒေသဆိုင်ရာ အစိုးရ ရှိပြီး ရွေးကောက်ပွဲတွင် မည်သူမဆို ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင် မဲပေးနိုင်ကြသည်။ ရှေးခေတ်က အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတို့၏ ရပိုင်ခွင့် အခွင့်အရေး စသည့် လမ်းစဉ်တို့ကို လိုက်နာမှု တိုးပွား လာကြခြင်း နှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး နှင့် ပတ်သက်သည့် စိတ်ဓာတ်များကြောင့် ရီပတ်ဘလစ်ကင် သဘောတရားကို ထောက်ခံလာကြခြင်းတို့ပင် ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်တိုင်းတွင် အာဖရိက ကျွန်များ ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားမှု ကို တရားဝင်ဖြစ်အောင် ပြုခဲ့ကြသည်။ [[မွေးဖွားနှုန်း]] များပြားလာခြင်း၊ သေဆုံးမှုနှုန်း နည်းပါးလာခြင်းနှင့် ပြောင်းရွှေ့ဝင်ရောက်သူတို့ ပုံမှန် ရှိနေခြင်းတို့ကြောင့် ကိုလိုနီများရှိ လူဦးရေမှာ အလျင်အမြန်ပင် တိုးပွားလာခဲ့သည်။ ခရစ်ယာန် ရီဗိုက်တယ်လစ်ဇ် တို့၏ ၁၇၃၀ ခုနှစ်များ နှင့် ၁၇၄၀ ခုနှစ်များ အကြား လှုပ်ရှားမှု တို့နှင့် ပထမဆုံး မဟာ နိုးကြားမှု (Great Awakening) အပြီးတွင် ဘာသာရေးနှင့် ဘာသာရေး လွတ်လပ်မှု တို့ကို စိတ်ဝင်စားမှု တိုးပွားလာခဲ့ကြသည်။ ပြင်သစ် နှင့် အင်ဒီးယန်း တို့၏ စစ်ပွဲအပြီးတွင် ဗြိတိသျှတပ်တို့သည် ကနေဒါကို ပြင်သစ်တို့ထံမှ သိမ်းယူခဲ့သော်လည်း ဖရန်ကိုဖုန်း လူမျိုးတို့သည် တောင်ဘက် ကိုလိုနီများနှင့် မတူပဲ နိုင်ငံရေးအရ တသီးတခြား ဖြစ်နေခဲ့ကြသည်။ ပြောင်းရွှေ့ခံရသော နဂိုမူလ အမေရိကန်များ (အများသိကြသည်မှာ &quot;အမေရိကန် အင်ဒီးယန်းများ&quot;) မပါဘဲ ကိုလိုနီ ၁၃ ခုတို့၏ လူဦးရေမှာ ၁၇၇၀တွင် ၂.၆ သန်းအထိ ရှိလာခဲ့သည်။ ထိုလူဦးရေထဲမှာ ၃ ပုံ ၁ပုံမှာ ဗြိတိန်မှ ဖြစ်ပြီး အမေရိကန် ငါးယောက်လျှင် တစ်ယောက်မှာ လူမည်းကျွန်များ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;Blackburn, Robin (1998). ''The Making of New World Slavery: From the Baroque to the Modern, 1492–1800''. London and New York: Verso, p. 460. ISBN 1-85984-195-3.&lt;/ref&gt; ဗြိတိသျှ တို့၏ အခွန်ကောက်ခံမှုမှ ကင်းလွတ်ခွင့် ရသော်လည်း အမေရိကန် ကိုလိုနီတို့သည် ဂရိတ်ဗြိတိန်၏ ပါလီမန်တွင် ကိုယ်စားပြုခွင့် မရပေ။

=== လွတ်လပ်ရေး နှင့် နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်း ===
[[File:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|thumb|left|ဂျွန် ထရမ်ဘူးလ် ၏ လွတ်လပ်ရေး ကြေညာခြင်း ပန်ချီကား ၁၈၁၇-၁၈၁၈]]
၁၇၆၀ ခုနှစ်များ မှ ၁၇၇၀ခုနှစ်များ အစောပိုင်းအတွင်း အမေရိကန် ကိုလိုနီများနှင့် ဗြိတိသျှတို့အကြား တင်းမာမှုမှ တဆင့် ၁၇၇၅ မှ ၁၇၈၁ ခုနှစ် အထိကြာသော အမေရိကန် လွတ်လပ်ရေး စစ်ပွဲကို ပေါ်ပေါက်လာစေခဲ့သည်။ ၁၇၇၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၄ ရက်တွင် ဖီလာဒဲလ်ဖီးယားတွင် ကျင်းပသော ကွန်တီနန်တယ် ကွန်ဂရက်မှ [[ဂျော့ချ် ဝါရှင်တန်]]၏ အုပ်ချုပ်မှု အောက်တွင် ကွန်တီနန်တယ် စစ်တပ်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ &quot;လူအားလုံးကို အညီအမျှ ဖန်ဆင်းခဲ့သည်။&quot; ဟု ကြွေးကြော်ခဲ့ကြပြီး မည်သူ့မဆို ရသင့်ရထိုက်သော အခွင့်အရေးများ ရှိသည်ဟု ဆိုကာ ကွန်ဂရက်သည် လွတ်လပ်ရေး ကြေညာစာတမ်းကို ၁၇၇၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၄ ရက်တွင် အတည်ပြုခဲ့သည်။ ထိုမူကြမ်း၏ အများစုကို ရေးသားသူမှာ [[သောမတ်စ် ဂျက်ဖာဆင်]] ဖြစ်သည်။ ထိုနေ့ကို နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်းတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ လွတ်လပ်ရေးနေ့ အဖြစ် ကျင်းပလျက် ရှိသည်။ ၁၇၇၇ တွင် ကွန်ဖက်ဒရေးရှင်း အတွက် မူများကို ချမှတ်ခဲ့ပြီး အားနည်းသော ကွန်ဖက်ဒရယ် အစိုးရဖြင့် ၁၇၈၉ ခုနှစ် အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။

ဗြိတိသျှတို့သည့် ပြင်သစ်နှင့် စပိန်တို့၏ အကူအညီ ရယူထားသော အမေရိကန်တပ်များကို ရှုံးနိမ့်ပြီးသည့် အခါတွင် ဂရိတ်ဗြိတိန်သည် အမေရိကန်တို့၏ လွတ်လပ်ရေး နှင့် မစ္စစ္စပီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ခြမ်းရှိ နယ်မြေများ အပေါ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏၏ အချုပ်အခြာ အာဏာ ပိုင်ဆိုင်မှု ကို အသိအမှတ် ပြုခဲ့ရသည်။ အခွန်ကောက်ခံနိုင်သည့် အာဏာပါဝင်သည့် ခိုင်မာသော အမျိုးသား အစိုးရ ဖွဲ့စည်းရန် အလိုရှိသည့် သူတို့က ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ညီလာခံကို ၁၇၈၇ တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ၁၇၈၈ တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို အတည်ပြု နိုင်ခဲ့သည်။ သမ္မတနိုင်ငံ အသစ်၏ ဆီးနိတ်လွှတ်တော်၊ အောက်လွှတ်တော်တို့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ၁၇၈၉ ခုနှစ်တွင် ဂျော့ချ် ဝါရှင်တန်က သမ္မတရာထူးကို ရယူခဲ့သည်။ ဖက်ဒရယ် အစိုးရမှ လူတစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းစီ၏ အခွင့်အရေးအား ကန့်သတ်ချုပ်ချယ်မှု ကို တားမြစ်ထားပြီး နှင့် ဥပဒေအရ နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးဖြင့် အကာအကွယ် ပေးရန် အာမခံချက်ပေးထားသည့် အခွင့်အရေးများ ဆိုင်ရာ ဥပဒေ (The Bill of Rights) ကို ၁၇၉၁ ခုနှစ်တွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။

ကျွန်စနစ်နှင့် ပတ်သက်သော အတွေးအခေါ်များမှာ ပြောင်းလဲလာကြသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေတွင်ပါသော စာပိုဒ်တစ်ပိုဒ် အရ အာဖရိက ကျွန် ရောင်းဝယ်ရေးကို ၁၈၀၈ ခုနှစ် အထိသာ အကာအကွယ် ပေးထားသည်။ မြောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ပြည်နယ်များက ကျွန်စနစ်ကို ၁၇၈၀ မှ ၁၈၀၄ ခုနှစ်အတွင်း ပယ်ဖျက်ခဲ့ကြသည်။ ထို့အတွက် တောင်ပိုင်းရှိ ကျွန်စနစ် ကျင့်သုံးနေသေးသော ပြည်နယ်များကို &quot;ထူးခြားသော အဖွဲ့အစည်းများ&quot; အဖြစ် ကြွင်းကျန်ရစ်ခဲ့စေသည်။ ၁၈၀၀ ခုနှစ်လောက်တွင် စတင်သော ဒုတိယ မဟာနိုးကြားမှု (Second Great Awakening) အရ အီဗန်ဂျယ်လစ်ကယ်လစ်ဇင် (evangelicalism) သည် ကိုယ်ဝန်ဖျက်ချမှု အပါအဝင် အမျိုးမျိုးသော လူမှုရေးဆိုင်ရာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး လှုပ်ရှားမှု တို့၏ နောက်ကွယ်မှ အားတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

[[File:U.S. Territorial Acquisitions.png|right|thumb|နယ်မြေတို့ကို ရယူခြင်းကို နေ့စွဲဖြင့် ပြထားပုံ]]

အမေရိကန်တို့ အနေနှင့် အနောက်ဘက်သို့ နယ်မြေချဲ့ထွင်ရန် စိတ်အားထက်သန်ခြင်းကြောင့် အင်ဒီးယန်းစစ်ပွဲများ အချိန်ကာလ ရှည်လျားစွာ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၁၈၀၃ခုနှစ် သမ္မတ သောမတ်စ် ဂျက်ဖာဆန်၏ လက်ထက်တွင် လူဝီစီးယားနားမှ ပြင်သစ်တို့ ပိုင်ဆိုင်သည့် နယ်မြေကို ဝယ်ယူခဲ့ခြင်းကြောင့် နိုင်ငံ၏ အရွယ်အစားမှာ နှစ်ဆ ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Louisiana Purchase|url=http://www.nps.gov/archive/jeff/lewisclark2/circa1804/heritage/louisianapurchase/louisianapurchase.htm|work=National Parks Services|accessdate=1 March 2011|archive-date=29 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101129154059/http://www.nps.gov/archive/jeff/lewisclark2/circa1804/heritage/louisianapurchase/louisianapurchase.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; အမျိုးမျိုးသော မကျေနပ်မှုကြောင့် ဗြိတိန်တို့ အပေါ် ကြေညာတိုက်ခိုက်ခဲ့သော ၁၈၁၂ စစ်ပွဲတွင် မည်သူမျှ အနိုင်မရရှိခဲ့သော်လည်း အမေရိကန်တို့၏ အမျိုးသားစိတ်ဓာတ်ကို ခိုင်မာလာစေခဲ့သည်။ အမေရိကန် စစ်တပ်တို့က ဖလော်ရီဒါသို့ အကြိမ်ကြိမ် ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခြင်းကြောင့် စပိန်တို့အနေနှင့် ဖလော်ရီဒါနှင့် အခြား ပင်လယ်ကွေ့ ကမ်းရိုးတန်း နယ်မြေများကို ၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် လက်လွှတ်ခဲ့သည်။ နဂို နေထိုင်သော အင်ဒီးယန်းတို့ကို ဖယ်ရှားသည့် &quot;မျက်ရည်များ၏ ခြေရာ&quot; (Trail of Tears) ဟု ညွှန်းဆို ခေါ်ဝေါ်ကြသည့် အဖြစ်အပျက်တွင် ၁၈၃၀ ခုနှစ်တွင် အင်ဒီးယန်း ဖယ်ရှားရေး ပေါ်လစီကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ကြပြီး မူလ နေထိုင်သူတို့၏ မြေများကို သိမ်းယူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် ၁၈၄၅ ခုနှစ်တွင် တက်ကဆပ် သမ္မတနိုင်ငံကို ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ အမေရိကန်တို့သည် မြောက်အမေရိကတိုက်ပေါ်တွင် နယ်မြေချဲ့ထွင်ရန် အတွက် ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်သည့် အယူအဆ (Manifest Destiny) မှာ ထိုအချိန်တွင် လူကြိုက်များ ထင်ရှားခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;Morrison, Michael A. (1999). ''Slavery and the American West: The Eclipse of Manifest Destiny and the Coming of the Civil War''. Chapel Hill: University of North Carolina Press, pp. 13–21. ISBN 0-8078-4796-8.&lt;/ref&gt; ၁၈၄၆ခုနှစ် ဗြိတိသျှ တို့နှင့် ချုပ်ဆိုသော အော်ရီဂွန် စာချုပ်အရ အမေရိကန်တို့သည် ယနေ့ခေတ် အမေရိကန် အနောက်မြောက်ပိုင်း ဒေသကို ထိန်းချုပ်ခွင့် ရခဲ့သည်။ မက္ကဆီကန်-အမေရိကန် စစ်ပွဲတွင် အမေရိကန်တို့ အနိုင်ရခဲ့ခြင်းကြောင့် ၁၈၄၈ ခုနှစ်တွင် မက္ကဆီကန်တို့ [[ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်]] နှင့် ယနေ့ခေတ် အနောက်တောင်ပိုင်း အမေရိကန်ဒေသတို့ကို လက်လွတ် ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ ၁၈၄၈-၄၉ ခုနှစ် ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင် ရွှေ အလုအယက် တူးဖော်ကြခြင်း (California Gold Rush) ကြောင့် အနောက်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းမှုများ ပိုမို ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ရထားလမ်း အသစ်များ ဖောက်လုပ်ခြင်းကြောင့် ပြောင်းရွှေ့လိုသူတို့ အတွက် ရွှေ့ပြောင်းမှု ကို လွယ်ကူသွားစေပြီး နဂိုမူလ အမေရိကန် နေထိုင်သူတို့နှင့် ပဋိပက္ခများ ပိုမို ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ရာစုနှစ် တဝက်အတွင်းတွင် အမေရိကန် ဘိုင်ဆန် သို့ ကျွဲ အကောင်ရေ သန်း၄၀ ကျော်ကို အရေခွံရရန်၊ အစားစားရန်နှင့် ရထားလမ်းဖောက်လုပ်ရာတွင် လွယ်ကူရန် သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုကျွဲများသည် နဂိုမူလ နေထိုင်သူ အင်ဒီးယန်းတို့၏ အဓိက ရင်းမြစ်ဖြစ်သောကြောင့် ကျွဲများ ဆုံးရှုံးခြင်းသည် မူလနေထိုင်သူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု ကို အကြီးအကျယ် ထိခိုက်စေခဲ့သည်။

=== ပြည်တွင်းစစ်နှင့် စက်မှုထွန်းကားလာခြင်း ===
[[File:Battle of Gettysburg, by Currier and Ives.png|thumb|left|ကာရီယာ နှင့် အိုက်ဗ်တို့၏ လက်ရာပုံတူ &quot;ဂက်တီဘတ်ခ်တိုက်ပွဲ&quot; ၁၈၆၃]]
ကျွန်စနစ် ကျင့်သုံးသော ပြည်နယ်များ နှင့် ကျွန်စနစ် မရှိသော ပြည်နယ်များ အကြား တင်းမာမှုသည် ပြည်နယ် နှင့် ဖက်ဒရယ် အစိုးရ အကြား ဆက်ဆံရေး နှင့် ပတ်သက်သည့် ငြင်းခုံမှုဖြင့် ကြီးထွားလာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ပြည်နယ် အသစ်များ အကြားတွင် ကျွန်စနစ် ပျံ့နှံ့မှုနှင့် ပတ်သက်၍ သွေးထွက်သံယို ပြင်းထန်သော ပဋိပက္ခများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၁၈၆၀ ခုနှစ်တွင် ကျွန်စနစ်ကို ဆန့်ကျင်သူ အများအပြား ပါဝင်သော ရီပတ်ဘလစ်ကင် ပါတီမှ [[အေဘရာဟမ် လင်ကွန်း]] သမ္မတ အဖြစ် အရွေးချယ် ခံခဲ့ရသည်။ သူသည် သမ္မတ အဖြစ် တာဝန် မထမ်းဆောင်မီတွင် ကျွန်စနစ် ကျင့်သုံးသော ပြည်နယ် ၇ ခုက ခွဲထွက်ရန် ကြေညာခဲ့ပြီး အမေရိကား ၏ ကွန်ဖက်ဒရိတ် ပြည်နယ်များ အဖြစ် ထူထောင်ခဲ့သည်။ ဖက်ဒရယ် အစိုးရက ထိုကြေညာချက်ကို တရားမဝင်ကြောင်း သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ကွန်ဖက်ဒရိတ် ပြည်နယ်များက ဆမ်တာခံတပ်ကို တိုက်ခိုက်ရာမှ [[အမေရိကန် ပြည်တွင်းစစ်]] စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အခြား ကျွန်စနစ် ကျင့်သုံးသော ပြည်နယ် ၄ခုက ကွန်ဖက်ဒရိတ် ပြည်နယ်များနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ လင်ကွန်း၏ ၁၈၆၃ ခုနှစ် ကြေညာချက်မှ ကွန်ဖက်ဒရိတ် ပြည်နယ်များ အတွင်း ရှိနေသော ကျွန်များကို လွတ်မြောက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ယူနီယံ တပ်တို့မှ ၁၈၆၅ ခုနှစ် အောင်ပွဲရအပြီးတွင် အမေရိကန် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေတွင် ပြင်ဆင်ချက် ၃ ခုကို ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး ထို့ပြင်ဆင်ချက်မှ ကျွန်ဖြစ်နေသော ၄ သန်းနီးပါးမျှ ရှိသည့် အာဖရိက-အမေရိကန်တို့ကို လွတ်လပ်သူများ အဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www2.census.gov/prod2/decennial/documents/1860a-02.pdf|title=1860 Census|publisher=U.S. Census Bureau|accessdate=2007-06-10}} Page 7 lists a total slave population of 3,953,760.&lt;/ref&gt; သူတို့အား နိုင်ငံသားများ အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကာ မဲပေးနိုင်သော အခွင့်အရေးကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ စစ်ပွဲနှင့် စစ်ပွဲ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်မှ ဖက်ဒရယ် အစိုးရ၏ အာဏာကို သိသိသာသာ မြှင့်တင်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;De Rosa, Marshall L. (1997). ''The Politics of Dissolution: The Quest for a National Identity and the American Civil War''. Edison, NJ: Transaction, p. 266. ISBN 1-56000-349-9.&lt;/ref&gt; ထိုစစ်ပွဲသည် အမေရိကန် သမိုင်းတွင် အသေအပျောက် အများဆုံး ပဋိပက္ခ တစ်ခုဖြစ်ပြီး စစ်သား ၆၂၀,၀၀၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;Maris Vinovskis (1990). &quot;''[http://books.google.com/books?id=gySktxKYPGoC&amp;pg=PA6&amp;dq&amp;hl=en#v=onepage&amp;q=&amp;f=false Toward a social history of the American Civil War: exploratory essays]''&quot;. Cambridge University Press. p.6. ISBN 0-521-39559-3&lt;/ref&gt;

[[File:Ellis island 1902.jpg|thumb|နယူးယောက် ဆိပ်ကမ်း၊ အဲလစ်ကျွန်းတွင် အမေရိကားသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာကြသူများ၊ ၁၉၀၂]]
စစ်ပွဲအပြီးတွင် လင်ကွန်း လုပ်ကြံခံခဲ့ရပြီးသည့်နောက် တောင်ဘက် ပြည်နယ်များကို ပြန်လည် ထည့်သွင်းဖွဲ့စည်းရေး နှင့် ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေး အတွက် ရည်ရွယ်ချက်ထားပြီး လတ်တလော လွတ်မြောက်လာကြသော ကျွန်တို့၏ အခွင့်အရေးကို အဓိကထားသည့် ရီပတ်ဘလစ်ကင်တို့၏ ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေး ပေါ်လစီတွင် အစွန်းရောက် သမားများ ကြီးစိုးလာခဲ့သည်။ ၁၈၇၆ ခုနှစ် သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲ အပေါ် အငြင်းပွားမှု နှင့် ၁၈၇၇ ခုနှင့် ပြန်လည် ညှိနှိုင်းမှုတို့မှ ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေးကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ မကြာမီတွင် ဂျင်မ်ခရိုး ဥပဒေဖြင့် အာဖရိက-အမေရိကန်တို့၏ မဲပေးပိုင်ခွင့်ကို အကာအကွယ် ပေးခဲ့သည်။ မြောက်ဘက် ဒေသတွင်မူ မြို့ပြများ ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်းနှင့် ယခင်က မကြုံဖူးအောင် များပြားလှသော ဥရောပတောင်ပိုင်း နှင့် အရှေ့ပိုင်းမှ ရွှေ့ပြောင်းလာသူများကြောင့် နိုင်ငံ၏ စက်မှု ထွန်းကားရေးကို မြန်ဆန်စေခဲ့သည်။ ၁၉၂၉ အထိတိုင်အောင်ပင် အများအပြား ရွှေ့ပြောင်းလာကြသူများကြောင့် အလုပ်သမား ဦးရေများပြားလာပြီး အမေရိကန် ယဉ်ကျေးမှု ကို ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။ နိုင်ငံ၏ အခြေခံ အဆောက်အအုံများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာမှုကလည်း စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု ကို အထောက်အကူ ပေးခဲ့သည်။ ၁၈၆၇ ခုနှစ်တွင် ရုရှားတို့ထံမှ အလက်စကာ ဒေသကို ဝယ်ယူခြင်းဖြင့် ကုန်းမကြီးအား ချဲ့ထွင်မှု ကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ၁၈၉၀ ခုနှစ် ဝေါင်းဒက်နီး စမ်းချောင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစုလိုက် အပြုံလိုက်သတ်ဖြတ်မှု (Wounded Knee Massacre) သည် အင်ဒီးယန်းတို့နှင့် စစ်ပွဲတွင် နောက်ဆုံး ပဋိပက္ခ ဖြစ်သည်။ ၁၈၉၃ ခုနှစ်တွင် ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာထဲရှိ ဘုရင်နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံဖြစ်သော ဟာဝိုင်အီနိုင်ငံ၏ လက်ရှိဘုရင်စနစ်ကို ထိုဒေသတွင် နေထိုင်သူ အမေရိကန် လူမျိုးများ ဦးဆောင်သည့် အာဏာသိမ်းမှုက ဖယ်ရှားဖြစ်ခဲ့သည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် ဟာဝိုင်အီကျွန်းစုကို ၁၈၉၈ တွင် အမေရိကန် နိုင်ငံ အတွင်း ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ထိုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားသော စပိန်-အမေရိကန် စစ်ပွဲတွင် အောင်နိုင်မှုက အမေရိကန် ကို ကမ္ဘာ့အင်အားကြီး နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ကြောင်း ပြသခဲ့ပြီး ထိုမှ တဆင့် ပျူရီတို ရီကို၊ ဂူအမ်ကျွန်း နှင့် [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ]]တို့ကို အမေရိကန် နိုင်ငံတွင်းသို့ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|author=Gates, John M.|url=http://www3.wooster.edu/History/jgates/book-ch3.html|title=War-Related Deaths in the Philippines|work=Pacific Historical Review|publisher=College of Wooster|date=August 1984|accessdate=2007-09-27|archivedate=5 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100805061319/http://www3.wooster.edu/history/jgates/book-ch3.html}}&lt;/ref&gt; ဖိလစ်ပိုင်သည် ရာစုနှစ် တစ်ဝက်အကြာတွင် လွတ်လပ်ရေး ရခဲ့ပြီး ပျူရီတို ရီကို နှင့် ဂူအမ်ကျွန်းမှာ အမေရိကန်၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း ဆက်လက် တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။

=== ပထမကမ္ဘာစစ်၊ ကမ္ဘာ့စီးပွားပျက်ကပ် နှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ===
[[File:Dust Bowl&amp;nbsp;- Dallas, South Dakota 1936.jpg|thumb|left|၁၉၃၆ခု သဲမုန်တိုင်း ကာလအတွင်း တောင်ဒါကိုတာမှ စွန့်ပစ်ထားသော ယာခင်းတစ်ခု]]

၁၉၁၄ ခုနှစ် [[ပထမကမ္ဘာစစ်]] ဖြစ်ပွားချိန်တွင် အမေရိကန်သည် မည်သူ့ဘက်မှ မလိုက်ခဲ့ပေ။ အမေရိကန် အများစုသည် ဗြိတိသျှနှင့် ပြင်သစ်တို့အား စာနာကြသော်လည်း အများစုမှာ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှု ကို ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Foner, Eric, and John A. Garraty (1991). ''The Reader's Companion to American History.'' New York: Houghton Mifflin, p. 576. ISBN 0-395-51372-3.&lt;/ref&gt; ၁၉၁၇ တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် မဟာမိတ် အဖွဲ့သို ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီးနောက် ဂျာမနီပါဝင်သော ဗဟိုအင်အားကြီးနိုင်ငံများ အတွက် အရေးနိမ့်စေခဲ့သည်။ စစ်ပွဲအပြီးတွင် ဆီးနိတ်လွှတ်တော်မှ [[နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး]] ဖွဲ့စည်းမှု ပါဝင်သော ဗာဆိုင်းစာချုပ်ကို အတည်မပြုခဲ့ပေ။ အမေရိကန်သည် တဖက်သတ်ဝါဒ (unilateralism) ကို ကျင့်သုံးခဲ့ရာမှ အထီးကျန်ဝါဒ (isolationism) ဖြစ်လုနီးပါးပင် ဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;McDuffie, Jerome, Gary Wayne Piggrem, and Steven E. Woodworth (2005). ''U.S. History Super Review''. Piscataway, NJ: Research &amp; Education Association, p. 418. ISBN 0-7386-0070-9.&lt;/ref&gt; ၁၉၂၀ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသမီး အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှု အောင်မြင်၍ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေတွင် အမျိုးသမီးတို့ မဲပေးပိုင်ခွင့် အတွက် ပြင်ဆင်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၀ ခုနှစ်များအတွင်း အကြီးအကျယ် ကြွယ်ဝချမ်းသာလာခြင်းသည် ၁၉၂၉ ဝေါလ်စထရိ ဈေးကွက် ပြိုလဲခြင်းနှင့် အတူ ပြီးဆုံးခဲ့ပြီး [[ကမ္ဘာ့စီးပွားပျက်ကပ်ကြီး]] ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရသည်။ ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် ဖရန်ကလင်ဒီ ရုစဗဲ့ သည် သမ္မတအဖြစ် အရွေးခံရပြီးနောက် စီးပွားရေးအပေါ်တွင် အစိုးရမှ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုကို တိုးမြှင့်သည့် ပေါ်လစီ အများအပြားကို ချမှတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၀ ခုနှစ်များ အတွင်း သဲမုန်တိုင်းများတိုက်ခိုက်ခြင်းသည် လယ်ယာ လုပ်ကိုင်သည့် လူ့အဖွဲ့အစည်းများကို ချွတ်ခြုံကျသွား စေပြီး အနောက်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းမှု အများအပြား အသစ်တဖန် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြန်သည်။

[[File:1944 NormandyLST.jpg|thumb|အမေရိကန် စစ်တပ် ခြေလျင် တပ်မ (၁) မှ စစ်သားများ နော်မန်ဒီ ဆိပ်ကမ်းသို့ ဒီဒေးတွင် ကမ်းတက် တိုက်ခိုက်စဉ် ဇွန်လ ၆ ရက်၊ ၁၉၄၄]]

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်၏ အစောပိုင်းကာလတွင် မည်သည့်ဘက်မှ ပါဝင်ခြင်း မရှိခဲ့သော အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် နာဇီ ဂျာမနီတို့ ပိုလန်ကို ၁၉၃၉ စက်တင်ဘာလတွင် ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ပြီးနောက်တွင် မဟာမိတ် တို့ကို ၁၉၄၁ မတ်လမှစ၍ ငှားရမ်းခြင်း အစီအစဉ်ဖြင့် ပစ္စည်းများ စတင် ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၇ ရက်တွင် ဂျပန်အင်ပိုင်ယာသည် ပုလဲဆိပ်ကမ်း သို့ အမှတ်မထင် ဝင်ရောက် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ရာမှ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် မဟာမိတ်များ နှင့် ပူးပေါင်းခဲ့ကာ ဝင်ရိုးတန်း အင်အားကြီးနိုင်ငံများကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် အပြင် အမေရိကန်ရှိ ဂျပန် ထောင်ပေါင်းများစွာကို စစ်စခန်းများသို့ ပြောင်းရွှေ့ နေရာချထားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Burton, Jeffrey F., et al.|url=http://www.nps.gov/history/history/online_books/anthropology74/ce3.htm|title=A Brief History of Japanese American Relocation During World War II|work=Confinement and Ethnicity: An Overview of World War II Japanese American Relocation Sites|month=October|date=July 2000|accessdate=2010-04-02|publisher=National Park Service|archive-date=16 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070816201302/http://www.nps.gov/history/history/online_books/anthropology74/ce3.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; စစ်ပွဲတွင် ပါဝင်လာခြင်းကြောင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ နှင့် ကုန်ထုတ်လုပ်မှုများ တိုးပွားလာခဲ့သည်။ စစ်အတွင်း အဓိက တိုက်ခိုက်သူများတွင် အမေရိကန် နိုင်ငံ တစ်ခုသာလျှင် ပိုမိုချမ်းသာ လာခဲ့သည်။ စစ်ကြောင့် မွဲတေမသွားဘဲ ပို၍ ချမ်းသာ လာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;Kennedy, Paul (1989). ''The Rise and Fall of the Great Powers''. New York: Vintage, p. 358. ISBN 0-679-72019-7.&lt;/ref&gt; ဘရက်တန် ဝုဒ် နှင့် ယော်လ်တာ တို့တွင် ပြုလုပ်သော မဟာမိတ် ညီလာခံမှ နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်း အတွက် စနစ်အသစ်ကို အကြမ်းမျဉ်း ဆွေးနွေးခဲ့ပြီး ထိုစနစ်တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု နှင့် [[ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စု]] တို့ကို ကမ္ဘာ့ အရေးအခင်းများ၏ ဗဟိုချက်မ အဖြစ်ထားရှိခဲ့သည်။ ဥရောပတွင် အောင်ပွဲများ ရရှိပြီးသည့်နောက်တွင် ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် [[ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့]] တွင် နိုင်ငံတကာ ညီလာခံ တစ်ခုကို ကျင်းပခဲ့ပြီး ထိုညီလာခံမှ ကုလသမဂ္ဂ ပဋိဉာဏ် စာတမ်းကို ရေးဆွဲခဲ့ကာ ၎င်းမှာ စစ်အပြီးတွင် အသက်ဝင်လာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ho/pubs/fs/55407.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070612221444/http://www.state.gov/r/pa/ho/pubs/fs/55407.htm|archivedate=12 June 2007|title=The United States and the Founding of the United Nations, August 1941&amp;nbsp;– October 1945|month=October|year=2005|accessdate=2007-06-11|publisher=U.S. Dept. of State, Bureau of Public Affairs, Office of the Historian}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် နျူးကလီးယား လက်နက်ကို ပထမဆုံးထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး ထိုဗုံးများကို [[ဂျပန်နိုင်ငံ]] [[ဟီရိုရှီးမားမြို့|ဟီရိုရှီးမား]] နှင့် [[နာဂါဆာကီမြို့]]တို့ ပေါ်တွင် ဩဂုတ်လတွင် ကျဲချခဲ့သည်။ ဂျပန်တို့သည် စက်တင်ဘာ ၂ ရက်နေ့တွင် လက်နက်ချခဲ့ပြီး စစ်ကြီး ပြီးဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Pacific War Research Society (2006). ''Japan's Longest Day''. New York: Oxford University Press. ISBN 4-7700-2887-3.&lt;/ref&gt;

=== စစ်အေးတိုက်ပွဲ နှင့် ဆန့်ကျင်မှု နိုင်ငံရေး ===
[[File:Martin Luther King&amp;nbsp;- March on Washington.jpg|thumb|upright|[[မာတင်လူသာကင်း ဂျူနီယာ]] &quot;ကျွန်တော့်မှာ အိပ်မက်ရှိတယ်&quot; ဆိုသော မိန့်ခွန်းကို ပြောကြားနေစဉ် ၁၉၆၃]]
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နှင့် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုတို့သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အပြီးတွင် စစ်အေးတိုက်ပွဲ ကာလအတွင်း တန်ခိုးအရှိန်အဝါ အာဏာချင်း အားပြိုင်ကြသည်။ ဥရောပရှိ စစ်ရေးကိစ္စများကို [[နေတိုးအဖွဲ့]] နှင့် [[ဝါဆောစာချုပ်]]အဖွဲ့ တို့မှ တဆင့် လွှမ်းမိုးကြပြီး ဒေသအတော်များများတွင် ကြားခံနိုင်ငံများမှတဆင့် လက်သီးပုန်းစစ်ပွဲများ ဆင်နွှဲကြသည်။ လက်ဝဲဝါဒီတို့၏ ဒေသများနှင့် ဝင်ငွေကို ပြန်လည်ခွဲရေရေး ပရော့ဂျက်များကို ဆန့်ကျင်သည့် အမေရိကန်နိုင်ငံသည် မကြာခဏဆိုသလိုပင် အာဏာရှင် အစိုးရများကို ကူညီပံ့ပိုးလေ့ ရှိသည်။ အမေရိကန် စစ်တပ်တို့သည် တရုတ်ကွန်မြူနစ်တပ်တို့ကို ၁၉၅၀-၅၃ ခုနှစ် [[ကိုရီးယားစစ်ပွဲ]] အတွင်း တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ လွှတ်တော်၏ &quot;အမေရိကန် မဆန်မှုများကို စုံစမ်းသည့်ကော်မတီ&quot; သည် လက်ဝဲဝါဒီတို့၏ အဖျက်အမှောင့် လုပ်ငန်းများကို စုံစမ်းစစ်ဆေးလေ့ ရှိပြီး ဆီးနိတ်လွှတ်တော်အမတ် ဂျိုးဆက် မက်ကာသီ သည် ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှုတွင် အခရာကျသူ ဖြစ်သည်။

၁၉၆၁ ခုနှစ် ဆိုဗီယက်တို့၏ ပထမဆုံး လူသားပါဝင်သည့် အာကာသယာဉ်ကို လွှတ်တင်ပြီးနောက် အမေရိကန် သမ္မတ [[ဂျွန်အက်ဖ်ကနေဒီ]] က အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကို လပေါ်တွင် ပထမဆုံး ရောက်ရှိသူဖြစ်ရမည်ဟု ကြွေးကြော်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်တို့ လပေါ်သို့ ဆင်းသက်နိုင်ခဲ့သည်။ ကနေဒီသည် ဆိုဗီယက်တို့ နှင့် ကျူးဘားတွင် နျူးကလီးယား လက်နက်ဆိုင်ရာ တင်းမာမှု တစ်ခုလည်း ဖြစ်ခဲ့သေးသည်။ ထိုအချိန်ကာလ အတောအတွင်းတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် အရှိန်အဟုန်မပျက်သော စီးပွားရေး တိုးတက်မှု ရှိနေခဲ့သည်။ ရိုဆာပတ်ခ်၊ မာတင်လူသာကင်း ဂျူနီယာ၊ ဂျိမ်းစ်ဘီဗဲလ် စသည့် အာဖရိက- အမေရိကန်တို့သည် ပြည်သူ့ အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုများကို ဦးဆောင်ဦးရွက် ပြုခဲ့ပြီး အသားအရောင် ခွဲခြားခြင်း နှင့် ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း ပြဿနာများကို ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်ခဲ့ကြသည်။ ကနေဒီ လုပ်ကြံခံရပြီးသည့်နောက် ၁၉၆၃ တွင် နောက်တက်လာသည့် သမ္မတ လင်ဒန် ဘီ ဂျွန်ဆင် လက်ထက်တွင် ၁၉၆၄ခုနှစ် ပြည်သူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ ဥပဒေ၊ ၁၉၆၅ခု မဲပေးပိုင်ခွင့် ဥပဒေတို့ အတည်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဂျွန်ဆင် နှင့် သူ့နောက်တွင် တက်လာသူ ရစ်ချက် နစ်ကဆင် တို့သည့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် တဆင့်ခံတိုက်ခိုက်ပြီး မအောင်မြင်ခဲ့သော စစ်ပွဲဖြစ်သည့် ဗီယက်နမ် စစ်ပွဲကို ဆင်နွှဲခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် တန်ပြန်ယဉ်ကျေးမှု လှုပ်ရှားမှုများ ထွန်းကားလာပြီးနောက် စစ်ဆန့်ကျင်ရေး၊ လူမည်းမျိုးချစ်စိတ် ဆန့်ကျင်ရေး၊ လိင်မှုဆိုင်ရာ တော်လှန်မှု များကို ဆန့်ကျင်ရေး တို့ကို လုပ်ဆောင်လာခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် ဘက်တီ ဖရိုင်းဒန်၊ ဂလော်ရီယာ စတိုင်းနန်း နှင့် အခြားအမျိုးသမီးများ ဦးဆောင်သည့် အမျိုးသမီး အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုများ ပေါ်ထွက်လာပြီးနောက် အမျိုးသမီးများ အတွက် နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေး နှင့် စီးပွားရေး ဆိုင်ရာ ညီမျှမှု တို့ကို တောင်းဆိုခဲ့သည်။

၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် [[ဝါးတားဂိတ် အရှုပ်တော်ပုံ]] ကြောင့် နစ်ကဆင်သည် ပထမဆုံးအကြိမ် နုတ်ထွက်ရသည့် သမ္မတဖြစ်လာခဲ့သည်။ တရားစီရင်မှု ကို အဟန့်အတားပြုခြင်း၊ အခွင့်အာဏာကို အလွဲသုံးစား လုပ်ခြင်းစသည့် စွပ်စွဲမှုများဖြင့် ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံရမည်ကို ရှောင်ရှားနိုင်ရန် အတွက် ဖြစ်သည်။ သူ့နောက်တွင် ဂဲရက်ဖို့ဒ် သမ္မတဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ခုနှစ်များ နောက်ပိုင်းတွင် သမ္မတဖြစ်ခဲ့သော [[ဂျင်မီ ကာတာ]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံမှာ ငွေကြေးဖောင်းပွပြီး စီးပွားရေးကျဆင်းခြင်း နှင့် အီရန် ဓားစာခံ အဖြစ်အပျက် တို့ သည် ထင်ရှားသည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်တွင် [[ရော်နယ် ရေဂင်]] အရွေးချယ်ခံရခြင်းသည် အမေရိကန် နိုင်ငံရေးအား လက်ဝဲသို့ ယိမ်းသွားစေသည့် လက္ခဏာပင် ဖြစ်သည်။ သူ၏ လက်ထက်တွင် အခွန် နှင့် နိုင်ငံ သုံးစွဲမှုဆိုင်ရာ ပြုပြင်ရေးများကို အကြီးအကျယ် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သူ ဒုတိယအကြိမ် အရွေးခံရပြီးသည့် နောက်တွင် အီရန်-ကွန်ထရာ အဖြစ်အပျက် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုနှင့် သံတမန် ဆက်ဆံရေး သိသိသာသာ တိုးတက်မှု ရခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု ပြိုကွဲသွားခြင်းကြောင့် စစ်အေးတိုက်ပွဲ ပြီးဆုံးခဲ့ရသည်။

=== လက်ရှိခေတ် ===
[[File:UA Flight 175 hits WTC south tower 9-11 edit.jpeg|thumb|right|ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာကို [[စက်တင်ဘာ ၁၁ တိုက်ခိုက်မှု]] ဖြစ်ပွားသည့် မနက်တွင် မြင်တွေ့ရပုံ]]
သမ္မတ ဂျော့ခ် အိတ်ချ် ဒဗလျူ ဘုရှ် လက်ထက်တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် ကုလသမဂ္ဂမှ တရားဝင် ခွင့်ပြုချက် ပေးထားသော [[ပင်လယ်ကွေ့ စစ်ပွဲ]] ကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ခေတ်သစ် အမေရိကန် သမိုင်းကြောင်းတွင် ကာလ အရှည်ကြာဆုံး စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးမှု အဖြစ် ၁၉၉၁ မတ်လမှ ၂၀၀၁ ခုနှစ် မတ်လ အထိ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး သမ္မတ [[ဘီလ် ကလင်တန်]] အုပ်ချုပ်သော ကာလအားလုံး ပါဝင်ပြီး [[ဒေါ့ကွန်း ဘပ်ဘယ်လ်]] ကဲ့သို့သော စီးပွားရေး တိုးတက်မှုများကြောင့်လည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Voyce, Bill|url=http://iwin.iwd.state.ia.us/iowa/ArticleReader?itemid=00003700&amp;print=1|title=Why the Expansion of the 1990s Lasted So Long|publisher=Iowa Workforce Information Network|date=2006-08-21|accessdate=2007-08-16|archivedate=6 October 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061006020321/http://iwin.iwd.state.ia.us/iowa/ArticleReader?itemid=00003700&amp;print=1}}&lt;/ref&gt; လိင်ကိစ္စနှင့် ပတ်သက်သော အရှုပ်အထွေးကြောင့် ၁၉၉၈ တွင် သမ္မတ [[ဘီလ် ကလင်တန်]] တရားရင်ဆိုင် ခဲ့ရသော်လည်း သမ္မတရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ &lt;ref&gt;{{cite web|author=Voyce, Bill|url=http://iwin.iwd.state.ia.us/iowa/ArticleReader?itemid=00003700&amp;print=1|title=Why the Expansion of the 1990s Lasted So Long|publisher=Iowa Workforce Information Network|date=2006-08-21|accessdate=2007-08-16|archivedate=6 October 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061006020321/http://iwin.iwd.state.ia.us/iowa/ArticleReader?itemid=00003700&amp;print=1}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန် သမိုင်းတွင် အကြိတ်အနယ် နီးနီးကပ်ကပ် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သော ၂၀၀၀ ခုနှစ် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲ၏ ရလဒ်ကို အမေရိကန် တရားရုံးချုပ် မှ အဆုံးအဖြတ် ပေးခဲ့ရပြီး ဂျော့ချ် အိတ်ချ် ဒဗလျူ ဘုရှ် ၏ သား [[ဂျော့ချ် ဒဗလျူ ဘုရှ်]] သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ 

[[စက်တင်ဘာ ၁၁ တိုက်ခိုက်မှု|၂၀၀၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၁]] တွင် [[အယ်လ်ကေးဒါး]] အကြမ်းဖက် သမား အဖွဲ့မှ [[နယူးယောက်မြို့]]တော် ရှိ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေး အဆောက်အအုံ နှင့် ဝါရှင်တန်ဒီစီ အနီးရှိ ပင်တဂွန် စစ်ဌာနချုပ် တို့အား အကြမ်းဖက် တိုက်ခိုက် ခဲ့သဖြင့် ပြည်သူ ၃၀၀၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့ရသည်။ လက်စားချေ တုံ့ပြန်မှု အနေနှင့် ဘုရှ် ဦးဆောင်သော အစိုးရအဖွဲ့သည် ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံးတွင် အကြမ်းဖက်သမားတို့အား စစ်ကြေညာ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် အမေရိကန် စစ်တပ်တို့သည် [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ]] ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းပြီး တာလီဘန် အစိုးရ နှင့် အယ်လ်ကေးဒါးတို့၏ လေ့ကျင့်ရေး စခန်းများကို ဖယ်ရှားပစ်ခဲ့သည်။ တာလီဘန် သူပုန် တို့က ပြောက်ကျားစနစ်ဖြင့် ဆက်လက် တိုက်ခိုက်နေကြဆဲပင် ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ဘုရှ် အစိုးရသည် အငြင်းပွားစရာ ရှိသည့် အကြောင်းပြချက်များဖြင့် [[အီရတ်နိုင်ငံ]] အစိုးရကို ဖယ်ရှားနိုင်ရန် စတင်လှုံ့ဆော်ခဲ့ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Many Europeans Oppose War in Iraq|work=USA Today|url=http://www.usatoday.com/news/world/2003-02-14-eu-survey.htm|date=2003-02-14|accessdate=2008-09-01}}{{cite web|author=Springford, John|title='Old’ and ‘New’ Europeans United: Public Attitudes Towards the Iraq War and US Foreign Policy|publisher=Centre for European Reform|url=http://www.cer.org.uk/pdf/back_brief_springford_dec03.pdf|month=December|year=2003|accessdate=2008-09-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040328182510/http://www.cer.org.uk/pdf/back_brief_springford_dec03.pdf|archivedate=28 March 2004}}&lt;/ref&gt; စစ်ရေးဆိုင်ရာ ကျူးကျော်မှုအတွက် [[နေတိုးအဖွဲ့]] ၏ထောက်ခံမှု နှင့် ကုလသမဂ္ဂ မှ တရားဝင်သဘောတူညီချက် မရသဖြင့် ဘုရှ်သည် စိတ်အားထက်သန်သော မဟာမိတ်များကို စုစည်းကာ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် မဟာမိတ်တပ် တို့သည် အီရတ်ကို ၂၀၀၃ တွင် လက်ဦးမှု ရယူ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြကာ အာဏာရှင် [[ဆဒမ် ဟူစိန်]] ကို ဖယ်ရှားခဲ့ကြသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ကက်ထရီနာ ဟာရီကိန်း မုန်တိုင်းသည် ပင်လယ်ကွေ့ ကမ်းရိုးတန်း (Gulf Coast) တလျှောက်ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် တိုက်ခတ် ဖျက်စီးခဲ့ပြီး နယူးအော်လင်းပြည်နယ် ကို အကြီးအကျယ် ပျက်စီးစေခဲ့သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၄ရက်တွင် ကမ္ဘာ့ စီးပွားရေး ကျဆင်းမှုများ ကြားတွင် [[ဘာရတ်အိုဘားမား]] သည် ပထမဆုံး အာဖရိကန် အမေရိကန် သမ္မတ အဖြစ် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု စနစ်နှင့် ငွေကြေးစနစ်ကို အကြီးအကျယ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထိုနှစ်အတွင်း မက္ကဆီကို ပင်လယ်ကွေ့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဒိ(ပ်) ဝါးတား ဟော်ရီဇုန် ရေနံဖိတ်စဉ်မှုသည် စစ်ပွဲမရှိသော ကာလတွင် အကြီးအကျယ်ဆုံးသော ကပ်ဘေးဆိုက်မှုပင် ဖြစ်ပေသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|author=|title=BP Oil Spill Is Now The Largest Ever In Gulf|publisher=CBS/Associated Press|url=http://www.cbsnews.com/stories/2010/07/01/national/main6636406.shtml|date=2010-07-01|accessdate=2010-07-01|archivedate=25 May 2012|archiveurl=https://archive.today/20120525210100/http://www.cbsnews.com/stories/2010/07/01/national/main6636406.shtml}}&lt;/ref&gt;

== အစိုးရ နှင့် ရွေးကောက်ပွဲ ==
[[File:Capitol Building Full View.jpg|thumb|right|အမေရိကန် ကွန်ဂရက် လွှတ်တော် ကျင်းပရာ နေရာဖြစ်သော ကက်ပီတိုလ် အဆောက်အအုံကို အနောက်ဘက် အခြမ်းမှ တွေ့ရစဉ်]]
အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကျန်ရှိနေသေးသော ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံများတွင် သက်တမ်းအရှည်ဆုံးသော နိုင်ငံဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်လက်အောက်မှ လွတ်မြောက် သည့်အချိန်ကစ၍ ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံ အဖြစ် တည်ထောင်ထားခဲ့သည်။ နိုင်ငံရေး စနစ်မှာ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ အခြေခံသော သမ္မတနိုင်ငံ နှင့် ကိုယ်စားပြု ဒီမိုကရေစီ စနစ်ဖြစ်ပြီး ထိုစနစ်၏ သဘောသဘာဝမှာ &quot;အများစု၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဥပဒေဖြင့် အကာကွယ် ပေးထားသည့် လူနည်းစု အခွင့်အရေးဖြင့် ပြန်လည် ထိန်းချုပ်ထားသည့်စနစ်&quot; ဟု ဖွင့်ဆိုထားသည်။ &lt;ref&gt;Scheb, John M., and John M. Scheb II (2002). ''An Introduction to the American Legal System''. Florence, KY: Delmar, p. 6. ISBN 0-7668-2759-3.&lt;/ref&gt; အစိုးရကို နိုင်ငံ၏ အထွဋ်အထိပ် တရားဥပဒေ ဆိုင်ရာ စာရွက်စာတမ်းဖြစ်သော အမေရိကန် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေတွင် ပြဋ္ဌာန်းထားသည့် ပြန်လည်စောင့်ကြပ် ကြည့်ရှုစစ်ဆေးခြင်း ဖြင့် ကန့်သတ်ထိန်းချုပ်ထားသည်။ အမေရိကန် ဖက်ဒရယ် စနစ်တွင် နိုင်ငံသားတို့ကို ဖက်ဒရယ်၊ ပြည်နယ် နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဆိုသော အစိုးရ အဆင့် (၃) ရပ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ ဒေသဆိုင်ရာ အစိုးရ၏ တာဝန်ကို ကောင်တီ ဆိုင်ရာ နှင့် စည်ပင်သာယာရေး ဆိုင်ရာ ဟူ၍ ပြန်လည် ခွဲဝေလေ့ ရှိသည်။ သို့သော် နေရာတိုင်းလိုလို တွင် အမှုဆောင် နှင့် ဥပဒေပြု အရာရှိများကို နယ်မြေဒေသ အတွင်းရှိ နိုင်ငံသားတို့၏ မဲဆန္ဒဖြင့် တာဝန်ခွဲဝေချထားလေ့ ရှိသည်။ ဖက်ဒရယ် အစိုးရ တွင် မည်သည့် အစုအဖွဲ့မှ ကိုယ်စားလှယ် မည်မျှ ပါဝင်ရမည် စသော ကန့်သတ်ချက်မျိုး မရှိဘဲ အောက်ခြေ အဆင့်တွင်လည်း ထိုသို့ ခွဲဝေနေရာချထားမှုမျိုး အလွန်ပင် ရှားပါးသည်။

[[File:WhiteHouseSouthFacade.JPG|thumb|left| အမေရိကန် သမ္မတ၏ နေထိုင်ရာ နှင့် ရုံးဖြစ်သော အိမ်ဖြုတော်၏ တောင်ဘက် မျက်နှာစာ]]
၁၇၈၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့က အတည်ပြုခဲ့သော ဖွဲ့စည်း အုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေအရ ဖက်ဒရယ် အစိုးရ တွင် အစိတ်အပိုင်း သုံးခုရှိသည်။
* ဥပဒေပြုရေး။ ။ ဆီးနိတ်လွှတ်တော် (အထက်လွှတ်တော်) နှင့် အောက်လွှတ်တော် ဟု နှစ်ပိုင်းခွဲခြားထားသော အမေရိကန် ကွက်ဂရက်သည် ဖက်ဒရယ် ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းခြင်း၊ စစ်ကြေညာခြင်း၊ စာချုပ်စာတမ်းများကို အတည်ပြုခြင်း စသည့် အခွင့်အာဏာများရှိသည်။ ထို့အပြင် ဘတ်ဂျက် အသုံးစရိတ် နှင့် အခွန်အတုပ်ဆိုင်ရာ အခွင့်အာဏာလည်း ရှိပြီး အစိုးရ အဖွဲ့အတွင်းရှိ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူများအား အရေးပေါ်လာပါက စစ်ဆေးပြီး ရာထူးမှ ဖယ်ရှားနိုင်သော အခွင့်အာဏာလည်း ရှိသည်။

* အုပ်ချုပ်ရေး ။ ။ အုပ်ချုပ်ရေးဌာနတွင် သမ္မတသည် အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် ဖြစ်၏။ သမ္မတကို လေးနှစ်တစ်ကြိမ် ရွေးကောက်တင်မြှောက် ရ၏။ နိုင်ငံ၏အခြေခံဥပဒေအရ သမ္မတအား အပ်နှင်းထား သော အာဏာများမှာ လွန်စွာပင် များပြားကျယ်ဝန်းလှပေ သည်။ သမ္မတသည် နိုင်ငံခြား တိုင်းပြည်များနှင့် စာချုပ်ချုပ် နိုင်၏။ သံအမတ်များ၊ အစိုးရ ကက်ဘိနက် အဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးများ၊ ဖက်ဒရယ် ဥပဒေ နှင့် ပေါ်လစီဆိုင်ရာ စီမံခန့်ခွဲသူများကို ခန့် ထားနိုင်၏။ သို့ရာတွင်အစိုးရ ကက်ဘိနက် အဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးများကို ခန့်ထားရာတွင် အထက်လွှတ် တော်၏ သဘောတူညီချက်ကို ခံယူရသည်။ အမေရိကန် သမ္မတသည် အမေရိကန် စစ်တပ်၏ စစ်ဦးစီးချုပ် ဖြစ်ပြီး အဆိုပြုလာသော ဥပဒေများကို အတည်မပြုမီတွင် ဗီတိုအာဏာသုံး၍ ပယ်ချနိုင်ခွင့် ရှိသည်။ 

* တရားစီရင်ရေး။ ။ ပြည်ထောင်စု တရား လွှတ်တော်ချုပ်နှင့် ထိုထက်နိမ့်သော ဖက်ဒရယ် တရားရုံးများ ပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့၏ တရားသူကြီးများကို သမ္မတက အထက်လွှတ်တော်၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ခန့်အပ်ရသည်။ ၎င်းတို့မှ ဥပဒေများကို ဖွင့်ဆိုရှင်းလင်းရပြီး ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ နှင့် မကိုက်ညီသော တရားစီရင်မှုများကို ပယ်ဖျက်ခွင့် ရှိသည်။

[[File:USSupremeCourtWestFacade.JPG|thumb|right|အမေရိကန် တရားရုံးချုပ် အဆောက်အဦး၏ အနောက်ဘက် မျက်နှာစာ]]
အောက်လွှတ်တော်တွင် မဲပေးနိုင်သော အမတ် ၄၃၅ ဦးရှိပြီး သူတို့သည် ကွန်ဂရယ် မဲဆန္ဒနယ်ကို ၂ နှစ်သက်တမ်းဖြင့် ကိုယ်စားပြုကြသည်။ အောက်လွှတ်တော် အမတ်နေရာ အရေအတွက် ကို ပြည်နယ်အတွင်းရှိ လူဦးရေ ပေါ်တွင် မူတည်၍ ၁၀ နှစ်တစ်ကြိမ် ပြန်လည်ခွဲဝေ နေရာချထားလေ့ ရှိသည်။ ၂၀၀၀ ခုနှစ် လူဦးရေ စာရင်းအရ ပြည်နယ် ၇ ခုတွင် အနည်းဆုံး အမတ် ၁ နေရာစီသာ ရှိပြီး လူဦးရေ အများဆုံးဖြစ်သော ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်တွင် အောက်လွှတ်တော် အမတ် ၅၃ ဦး ရှိသည်။ ဆီးနိတ်လွှတ်တော်တွင် အမတ် ၁၀၀ ဦး ရှိပြီး ပြည်နယ်တစ်ခုစီ အတွက် ကိုယ်စားပြုသူ အမတ် ၂ ဦးစီ ဖြစ်ကာ ရွေးကောက်တက်မြှောက်မှု သက်တမ်းမှာ ၆ နှစ်တစ်ကြိမ်ဖြစ်သည်။ သမ္မတ ၏ ရွေးကောက်တင်မြှောက်မှု သက်တမ်းမှာ ၄ နှစ်တစ်ကြိမ်မျှ ဖြစ်ပြီး သမ္မတသည် သက်တမ်း ၂ ခုထက် ပို၍ အရွေးခံခွင့် မရှိပေ။ သမ္မတကို စုစုပေါင်း မဲအရေအတွက်ဖြင့် တိုက်ရိုက် တင်မြှောက်ခြင်း မဟုတ်ပဲ ပြည်နယ်အလိုက် အချိုးကျ ခွဲဝေထားသော အီလက်ထရိုရယ် ကောလိပ် စနစ်ဖြင့် တင်မြှောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ တရားရုံးချုပ်ကို အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ၏ တရားသူကြီးချုပ်က ဦးဆောင်ကာ အဖွဲ့ဝင် ၉ ဦးရှိပြီး သက်တမ်း သတ်မှတ်ထားခြင်း မရှိပေ။

ပြည်နယ်အစိုးရများ၏ ဖွဲ့စည်းပုံမှာ အကြမ်းမျဉ်းအားဖြင့် အတူတူပင် ဖြစ်သည်။ နီဘရားစကားပြည်နယ် တစ်ခုတွင်သာ အထက်လွှတ်တော် အောက်လွှတ်တော် မခွဲပဲ လွှတ်တော် တစ်ခုတည်း ရှိသည်။ ပြည်နယ်တစ်ခုစီ၏ ပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးကို ပြည်နယ်အတွင်း မဲဆန္ဒဖြင့် တိုက်ရိုက် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ကြသည်။ အချို့သော ပြည်နယ် တရားသူကြီးများနှင့် ကက်ဘိနက် အရာရှိများကို ပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးမှ တိုက်ရိုက် တာဝန်ပေး ခန့်အပ်ပြီး အချို့ကိုမူ မဲဆန္ဒစနစ်ဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ကြသည်။

ဥပဒေနှင့် အစိုးရ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ အားလုံးကို တရားစီရင်ရေး ဌာန မှ ပြန်လည် သုံးသပ်ရန် လိုအပ်ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေအား ဖောက်ဖျက်ခြင်းကို တွေ့ရှိပါက ပယ်ဖျက်လေ့ ရှိသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ၏ မူရင်း ရေးသားချက်များတွင် ဖက်ဒရယ် အစိုးရ၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ပြည်နယ်တစ်ခုချင်းစီ နှင့် ဆက်စပ်မှုကို ရှင်းလင်းစွာ ဖွင့်ဆိုထားသည်။ အခန်း(၁) တွင် ဟာဘေး ကော်ပတ်စ် (habeas corpus) အရ လူတစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းအား တရားဥပဒေမဲ့ ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ခြင်းကို အကာအကွယ် ပေးထားပြီး အခန်း (၃) တွင် ရာဇဝတ်မှုအားလုံး အတွက် တရားရုံးတွင် ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းနိုင်ခွင့် အတွက် အာမခံချက်ပေးထားသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေကို ပြင်ဆင်ရန် အတွက် ပြည်နယ်အားလုံး၏ ၄ ပုံ ၃ ပုံမှ သဘောတူညီရန် လိုအပ်သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို ၂၇ ကြိမ်တိုင် ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ပထမ ၁၀ ကြိမ်မှာ အခွင့်အရေး ဆိုင်ရာ ဥပဒေများ (Bill of Rights) ကို ပြင်ဆင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ၁၄ကြိမ်မြောက် ပြင်ဆင်မှုသည် အမေရိကန် နိုင်ငံသား တစ်ဦးချင်းစီ၏ အခွင့်အရေးများ ၏ အခြေခံ အချက်အလက်များကို ပြင်ဆင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

ဖက်ဒရယ် အစိုးရ၏ အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုစီ တစ်ခုစီ၌ ကိုယ်ပိုင်တန်ခိုးအာဏာများရှိရာ ထိုတန်ခိုး အာဏာများကို ကျန်ဌာနနှစ်ခုက ဖြည့်စွက်ခြင်း၊ ရုပ်သိမ်းခြင်း မပြုလုပ်နိုင်ချေ။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)&lt;/ref&gt;
=== ပါတီများ၊ ခံယူချက်များ နှင့် နိုင်ငံရေး ===
[[File:Barack Obama&amp;nbsp;- ITN.jpg|thumb|upright|[[ဘာရတ်အိုဘားမား]] အမေရိကန် သမ္မတအဖြစ် အမေရိကန် တရားသူကြီးချုပ် ဂျွန်ရောဘတ်၏ ရှေ့မှောက်တွင် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုနေစဉ် (၂၀၀၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀)]]
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် သမိုင်းကြောင်းတလျှောက် အချိန်ကာလ အတော်များများတွင် ပါတီနှစ်ခု ကြီးစိုးသော စနစ်ဖြင့် ရပ်တည်ခဲ့သည်။ အဆင့်အမျိုးမျိုးအတွက် ရာထူးများကို ပြည်နယ်အဆင့်မှ စီမံခန့်ခွဲသော ပဏာမ ရွေးကောက်ပွဲများကို ကျင်းပ၍ နောက်ထပ်မံ ပြုလုပ်မည့် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အတွက် ပါတီ အသီးသီးမှ အမတ်လောင်းများကို ရွေးချယ်ကြသည်။ ၁၈၅၆ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲမှ စ၍ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ဩဇာရှိသော အဓိက ပါတီ ၂ ခုမှာ ၁၈၂၄ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ နှင့် ၁၈၅၄ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ရီပတ်ဘလစ်ကင် ပါတီ တို့ဖြစ်သည်။ ပြည်တွင်းစစ် ပြီးသည့် အချိန်မှစ၍ အခြားပါတီမှ သမ္မတလောင်း တစ်ဦးသာလျှင် ထွက်ပေါ်ခဲ့ပြီး ထိုသူမှာ ယခင် သမ္မတဟောင်း သီအိုဒိုး ရုစဗဲ့ ဖြစ်သည်။ သူသည် ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ပရိုဂရက်ဆစ် ပါတီ အတွက် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး မဲရာခိုင်နှုန်း ၂၀ ကျော်မျှ ရရှိခဲ့သည်။

အမေရိကန် နိုင်ငံရေးရပ်ဝန်းတွင် ရီပတ်ဘလစ်ကင် ပါတီသည် ကွန်ဆာဗေးတစ်ဖြစ်သည် သို့ လက်ယာဘက် ယိမ်းသည်ဟု ယူဆနိုင်ပြီး ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီမှာမူ လစ်ဘရယ်ဖြစ်သည် သို့မဟုတ် လက်ဝဲဘက်ယိမ်းသည် ဟု ယူဆနိုင်သည်။ အရှေ့မြောက်ပိုင်း ရှိပြည်နယ်များ၊ အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်း ပြည်နယ်များ နှင့် ရေကန်ကြီးများ ရှိရာ ပြည်နယ်များမှာ အပြာရောင်ပြည်နယ်များဟု ခေါ်ပြီး လစ်ဘရယ် ဖြစ်ကြသည်။ တောင်ဘက်ရှိပြည်နယ်များ၊ ဂရိတ်ပလိန်း၏ တစိတ်တပိုင်း နှင့် ရော့ကီးတောင်တန်းပြည်နယ်များမှာမူ အနီရောင်ပြည်နယ်များဟု ခေါ်ပြီး ကွန်ဆာဗေးတစ် ဖြစ်ကြသည်။

၂၀၀၈ ခုနှစ် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရခဲ့သော ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ မှ ဘာရတ်အိုဘားမား သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ၄၄ ယောက်မြောက် သမ္မတဖြစ်သည်။ ယခင် သမ္မတများ အားလုံးမှာ ဥရောပသားမှ ဆင်းသက်လာသူများသာ ဖြစ်ကြသည်။ ၂၀၁၀ နှစ်လယ် ရွေးကောက်ပွဲ ရလဒ်အရ ရီပတ်ဘလစ်ကင် ပါတီသည် အောက်လွှတ်တော်ကို ထိန်းချုပ်ထားပြီး ဆီးနိတ်လွှတ်တော်တွင် နေရာရလာသော်လည်း အထက်လွှတ်တော်တွင် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီမှ အများစုဖြစ်နေသေးသည်။ ၁၁၂ ကြိမ်မြောက် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကွန်ဂရက်တွင် ဆီးနိတ် လွှတ်တော်တွင် ဒီမိုကရက် ၅၁ ဦး၊ ဒီမိုကရက်များကို ထောက်ခံသော တစ်သီးပုဂ္ဂလ ၂ ဦး နှင့် ရီပတ်ဘလစ်ကင် ပါတီမှ ၄၇ ဦး ရှိပြီး အောက်လွှတ်တော်တွင် ရီပတ်ဘလစ်ကင် ၂၄၂ ဦး နှင့် ဒီမိုကရက် ၁၉၃ ဦး ရှိသည်။ ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများတွင် ရီပတ်ဘလစ်ကင် ၂၉ ဦး၊ ဒီမိုကရက် ၂၀ ဦးနှင့် တစ်သီးပုဂ္ဂလ တစ်ဦး ပါဝင်သည်။

== နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေးနှင့် စစ်ရေးကိစ္စများ ==
[[File:Hague Clinton May 14 2010 Crop.jpeg|thumb|right|ဗြိတိသျှ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး ဝီလီယမ် ဟိတ်ဂ် နှင့် အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး [[ဟီလာရီ ကလင်တန်]] ၂၀၁၀ မေလ]]

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံးတွင် စီးပွားရေး၊နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေးဆိုင်ရာ လွှမ်းမိုးမှုရရန် ကြိုးပမ်းလေ့ ရှိသည်။ ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ အမြဲတမ်း အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ကုလသမဂ္ဂ ဌာနချုပ်သည် [[နယူးယောက်မြို့]]တော် တွင် ရှိသည်။ ဂျီအိတ် (G8)၊ ဂျီ တွမ်တီး (G20)၊ အိုအီးစီဒီ အဖွဲ့တို့၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတိုင်းလိုလိုသည် ဝါရှင်တန်ဒီစီတွင် သံရုံးများ ထားရှိကြပြီး နိုင်ငံအများအပြားမှာ နိုင်ငံအနှံ့တွင် အတွင်းဝန်ရုံးများ ထားရှိကြသည်။ အလားတူပင် နိုင်ငံတိုင်းလိုလိုတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ သံရုံးများ ရှိကြသည်။ သို့သော်လည်း [[ကျူးဘားနိုင်ငံ]]၊ [[အီရန်နိုင်ငံ]]၊ [[မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံ]]၊ [[ဘူတန်နိုင်ငံ]] နှင့် [[ထိုင်ဝမ်]]နိုင်ငံတို့သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် တရားဝင် သံတမန် ဆက်ဆံရေး မရှိပေ။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း နှင့် အထူးသီးသန့်ဆက်ဆံရေး ရှိပြီး ကနေဒါနိုင်ငံ၊ ဩစတေးလျနိုင်ငံ၊ နယူးဇီလန်နိုင်ငံ၊ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၊ ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊ အစ္စရေးနိုင်ငံနှင့် အချို့သော ဥရောပနိုင်ငံများနှင့် မဟာမိတ်ကဲ့သို့သော ဆက်ဆံရေးမျိုး ရှိသည်။ စစ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေး ကိစ္စများအတွင် နေတိုးအဖွဲ့ဝင်များနှင့် အတူတကွ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လေ့ ရှိသည်။ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများနှင့် အမေရိကားနိုင်ငံများ အဖွဲ့ကဲ့သို့သော အဖွဲ့များဖြင့် အတူတကွ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လေ့ ရှိပြီး ကနေဒါ၊ မက္ကဆီကိုတို့ဖြင့် ချုပ်ဆိုထားသော မြောက်အမေရိကနိုင်ငံများ၏ လွတ်လပ်စွာ ကုန်သွယ်ခွင့် သဘောတူညီချက်ဖြင့် စီးပွားရေးအားဖြင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လေ့ ရှိသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် နိုင်ငံတကာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး အစီအစဉ်တွင် စုစုပေါင်း အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၅.၄ ဘီလီယံများ သုံးစွဲခဲ့ပြီး တကမ္ဘာလုံးတွင် အများဆုံး သုံးစွဲခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံအလိုက် စုစုပေါင်း ဝင်ငွေ အနေနှင့် ကြည့်လျှင်မူ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ထောက်ပံ့မှုမှာ ၀.၁၈ ရာခိုင်နှုန်းသာ ရှိသဖြင့် လှူဒါန်းသည့် နိုင်ငံများတွင် နံပါတ် ၂၂ နေရာတွင်သာ ရှိသည်။ အခြားတစ်ဖက်မှ ကြည့်လျှင်မူ အမေရိကန်လူမျိုးတို့၏ နိုင်ငံခြားတိုင်းပြည်များတွင် လှူဒါန်းမှုများမှာ အလွန်ရက်ရောသည်ကို တွေ့နိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Shah, Anup|title=US and Foreign Aid Assistance|date=2009-04-13|publisher=GlobalIssues.org|url=http://www.globalissues.org/article/35/us-and-foreign-aid-assistance|accessdate=2009-10-11}}&lt;/ref&gt;

[[File:USS Abraham Lincoln(CVN 72).jpg|thumb|left|အမေရိကန် လေယာဉ်တင်သင်္ဘော ယူအက်စ်အက်စ် အေဘရာဟမ် လင်ကွန်း]]

အမေရိကန်သမ္မတသည် နိုင်ငံ၏ စစ်တပ်တွင် စစ်သေနာပတိချုပ်ရာထူးကို ရယူထားပြီး ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးနှင့် စစ်ဦးစီးချုပ်အဖွဲ့ကို ခန့်အပ်ပိုင်ခွင့် ရှိသည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ ကာကွယ်ရေး ဦးစီးဌာနမှာ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များကို အုပ်ချုပ်ပြီး ၎င်းတို့တွင် ကြည်းတပ်၊ ရေတပ်၊ မရိန်းတပ်၊ လေတပ် တို့ ပါဝင်သည်။ ကမ်းခြေစောင့်တပ်ကို စစ်မက် ဖြစ်ပွားမနေသော အချိန်တွင် ပြည်ထဲရေး ဌာနမှ အုပ်ချုပ်ပြီး စစ်မက်ဖြစ်ပွားနေချိန်တွင် ရေတပ်မှ အုပ်ချုပ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် လက်နက်ကိုင် တပ်ဖွဲ့များတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူ ၁.၄ သန်းမျှ ရှိပြီး အရန်အင်အား နှင့် အမျိုးသားအစောင့်တပ်ဖွဲ့များကို ထည့်သွင်း ရေတွက်ပါက အားလုံးပေါင်း ၂.၃ သန်းမျှ ရှိသည်။ ကာကွယ်ရေး ဦးစီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူများတွင် ကန်ထရိုက်တာများ မပါဝင်ဘဲ အရပ်သား ၇ သိန်းကျော် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.airforce-magazine.com/MagazineArchive/Magazine%20Documents/2009/May%202009/0509facts_fig.pdf|title=The Air Force in Facts and Figures (Armed Forces Manpower Trends, End Strength in Thousands)|work=Air Force Magazine|date=May 2009|accessdate=2009-10-09}}&lt;/ref&gt;

စစ်မှုထမ်းရန် အတွက်မှာ မိမိဆန္ဒအလျောက်သာ ဖြစ်ပြီး စစ်ပွဲကာလ အတွင်းတွင် စစ်မှုမထမ်း မနေရ စနစ်ကို ကြိုတင်ရွေးချယ်ထားသူ များအပေါ်တွင် ပြဋ္ဌာန်းလေ့ ရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.sss.gov/what.htm | title=WHAT DOES SELECTIVE SERVICE PROVIDE FOR AMERICA? | publisher=Selective Service System | work=www.sss.gov | accessdate=February 11, 2012 | archivedate=15 September 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120915102215/http://www.sss.gov/what.htm }}&lt;/ref&gt; အမေရိကန် စစ်တပ်များကို လေတပ် အတွင်းရှိ များပြားလှစွာသော သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လေယာဉ်များကို အသုံးပြု၍ ဖြစ်စေ၊ ရေတပ်မှ လက်ရှိသုံးစွဲနေသော လေယာဉ်တင် သင်္ဘော ၁၁ စင်း ဖြင့် ဖြစ်စေ၊ ရေတပ်၏ အတ္တလန္တိတ်နှင့် ပစိဖိတ် ဒေသရှိ သင်္ဘောများ ဖြင့် ဖြစ်စေ အလျှင်အမြန် နေရာ ချထားနိုင်သည်။ အမေရိကန် စစ်တပ်တွင် အခြေစိုက်စခန်း နှင့် နိုင်ငံခြား အခြေခံစခန်း ပေါင်း ၈၆၅ ခု ရှိပြီး&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.defense.gov/pubs/BSR_2008_Baseline.pdf|title=Base Structure Report, Fiscal Year 2008 Baseline|publisher=Department of Defense|accessdate=2009-10-09|archive-date=28 February 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100228030019/http://www.defense.gov/pubs/BSR_2008_Baseline.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; နိုင်ငံပေါင်း ၂၅ နိုင်ငံတွင် တာဝန်ချထားသူပေါင်း ၁၀၀ ကျော် မျှ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/MILITARY/history/hst1003.pdf|title=Active Duty Military Personnel Strengths by Regional Area and by Country (309A)|publisher=Department of Defense|date=2010-03-31|accessdate=2010-10-07|archivedate=24 July 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130724211511/http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/MILITARY/history/hst1003.pdf}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် စစ်တပ်၏ စုစုပေါင်း သုံးစွဲငွေမှာ ဘီလီယံ ၇၀၀ ခန့်မျှ ဖြစ်ပြီး တကမ္ဘာလုံးရှိ စစ်တပ်များ သုံးစွဲငွေ၏ ၄၃ ရာခိုင်နှုန်း မျှ ဖြစ်ပြီး အခြားနိုင်ငံကြီး ၁၄ နိုင်ငံ၏ စစ်ရေး သုံးစွဲစရိတ် ပေါင်းထားခြင်း ထက်ပင် များသည်။ ဂျီဒီပီ၏ ၄.၈ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် စစ်ရေး စရိတ် အသုံးအများဆုံးသော နိုင်ငံ ၁၅ နိုင်ငံတွင် ဆော်ဒီအာရေဗျ ပြီးလျှင် ဒုတိယ နေရာမှ လိုက်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sipri.org/research/armaments/milex/resultoutput/15majorspenders|title=The 15 Countries with the Highest Military Expenditure in 2010|publisher=Stockholm International Peace Research Institute|accessdate=2012-02-05|archivedate=28 March 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100328104327/http://www.sipri.org/research/armaments/milex/resultoutput/15majorspenders}}&lt;/ref&gt; ကာကွယ်ရေး ဦးစီးဌာန၏ ၂၀၁၂ ခုနှစ် အတွက် လျာထားသော ဘတ်ဂျက်မှာ ၅၅၃ ဘီလီယံ ဒေါ်လာမျှ ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၁ ခုနှစ် လျာထားသော ဘတ်ဂျက်ထက် ၄.၂ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ပိုမြင့်သည်။ အီရတ်နိုင်ငံနှင့် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ အတွင်း စစ်ရေးအရ သုံးစွဲရန် ၁၁၈ ဘီလီယံ ထပ်မံ လျာထားသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://comptroller.defense.gov/defbudget/fy2012/FY2012_Budget_Request_Overview_Book.pdf|title=Fiscal Year 2012 Budget Request Overview|publisher=Department of Defense|date=February 2011|accessdate=2011-07-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110304062616/http://comptroller.defense.gov/defbudget/fy2012/FY2012_Budget_Request_Overview_Book.pdf|archivedate=4 March 2011}}&lt;/ref&gt;အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ နောက်ဆုံး တပ်ဖွဲ့မှာ အီရတ်နိုင်ငံမှ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ထွက်ခွာခဲ့သည်။ အီရတ်စစ်ပွဲတွင် အမေရိကန် တပ်သားပေါင်း ၄,၄၈၄ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://icasualties.org/Iraq/index.aspx|title=Operation Iraqi Freedom|publisher=Iraq Coalition Casualty Count|date=2012-02-05|accessdate=2012-02-05|archivedate=21 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110321080348/http://icasualties.org/Iraq/index.aspx}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလ စာရင်းအရ အာဖဂန်နစ္စတန် နိုင်ငံတွင် အမေရိကန် တပ်သားပေါင်း ၉ သောင်းခန့်မျှ တာဝန် ထမ်းဆောင်လျက် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.frontline.in/stories/20120420290705200.htm|author=Cherian, John|title=Turning Point|publisher=Frontline|date=2012-04-20|accessdate=2012-04-04|archivedate=7 April 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120407115236/http://www.frontline.in/stories/20120420290705200.htm}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဧပြီ လအထိ အာဖဂန်နစ္စတန် စစ်ပွဲ အတွင်းတွင် အမေရိကန် စစ်သားပေါင်း ၁၉၂၄ ဦးမျှ သေဆုံးခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://icasualties.org/OEF/index.aspx|title=Operation Enduring Freedom|publisher=Iraq Coalition Casualty Count|date=2012-04-04|accessdate=2012-04-04|archivedate=29 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101229103806/http://www.icasualties.org/OEF/index.aspx}}&lt;/ref&gt;

== စီးပွားရေး ==
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size: 90%; border: 1px solid #999; float: right; margin-left: 1em; width: 270px;&quot;
|- style=&quot;background:#f5f5f5;&quot;
! colspan=&quot;3&quot; | Economic indicators
|-
| အလုပ်လက်မဲ့ ရာခိုင်နှုန်း || ၈.၂% &lt;small&gt;(မတ်လ ၂၀၁၂)&lt;/small&gt; || style=&quot;text-align: right;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bls.gov/news.release/empsit.nr0.htm|title=Employment Situation Summary|publisher=U.S. Dept. of Labor|date=2012-04-06|accessdate=2012-04-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| GDP တိုးတက်မှု || ၂.၈% &lt;small&gt;(4Q 2011)&lt;/small&gt;၊ ၁.၇% &lt;small&gt;(၂၀၁၁)&lt;/small&gt;|| style=&quot;text-align: right;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bea.gov/newsreleases/national/gdp/gdpnewsrelease.htm|title=Gross Domestic Product, 4th Quarter 2011 and Annual 2011 (Advance Estimate)|publisher=Bureau of Economic Analysis|date=2012-01-27|accessdate=2012-02-03}} Change is based on [[Chained dollars|chained 2005 dollars]]. Quarterly growth is expressed as an annualized rate.&lt;/ref&gt;
|-
| စားသုံးသူတို့၏ ကုန်ဈေးနှုန်း ညွှန်းကိန်း ငွေကြေးဖောင်းပွမှု || ၂.၇% &lt;small&gt;(မတ်လ ၂၀၁၁&amp;nbsp;– မတ်လ ၂၀၁၂)&lt;/small&gt; || style=&quot;text-align: right;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bls.gov/news.release/cpi.nr0.htm|title=Consumer Price Index: March 2012|publisher=Bureau of Labor Statistics|date=2012-04-13|accessdate=2012-04-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| ဆင်းရဲမွဲတေမှု || ၁၅.၁% &lt;small&gt;(၂၀၁၀)&lt;/small&gt; || style=&quot;text-align: right;&quot; | &lt;ref name=CBPR10&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/2011pubs/p60-239.pdf|title=Income, Poverty, and Health Insurance Coverage in the United States: 2010|publisher=U.S. Census Bureau|date=2010-09-14|accessdate=2011-09-16}}&lt;/ref&gt;
|-
| အများပြည်သူဆိုင်ရာ အကြွေး || $၁၅.၆၂ ထရီလီယံ &lt;small&gt;(ဧပြီလ ၁၃၊ ၂၀၁၂)&lt;/small&gt; || style=&quot;text-align: right;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.treasurydirect.gov/NP/BPDLogin?application=np|title=Debt Statistics|publisher=U.S. Dept. of the Treasury|accessdate=2012-04-17|archivedate=18 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110418203433/http://www.treasurydirect.gov/NP/BPDLogin?application=np}}&lt;/ref&gt;
|-
| အိမ်ထောင်စုများ၏ ပိုင်ဆိုင်မှု || $၅၈.၅ ထရီလီယံ &lt;small&gt;(4Q ၂၀၁၁)&lt;/small&gt; || style=&quot;text-align: right;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.federalreserve.gov/releases/Z1/Current/z1r-1.pdf|title=Flow of Funds Accounts of the United States: Flows and Outstandings Fourth Quarter 2011|publisher=U.S. Federal Reserve|date=2012-03-08|accessdate=2012-04-17}}&lt;/ref&gt;
|}

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် များပြားလှစွာသော သဘာဝအရင်းအမြစ်များ၊ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ပြီးသော အခြေခံအဆောက်အအုံများ၊ မြင့်မားသော ကုန်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးစွမ်းအား များဖြင့် မောင်းနှင်ထားသော အရင်းရှင်စီးပွားရေးစနစ် ရှိသည်။&lt;ref&gt;Wright, Gavin, and Jesse Czelusta, &quot;Resource-Based Growth Past and Present&quot;, in ''Natural Resources: Neither Curse Nor Destiny'', ed. Daniel Lederman and William Maloney (World Bank, 2007), p. 185. ISBN 0-8213-6545-2.&lt;/ref&gt; နိုင်ငံတကာ ငွေကြေးအဖွဲ့၏ အဆိုအရ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ဂျီဒီပီ ၁၅.၁ ထရီလီယံ ဒေါ်လာမှာ ဈေးကွက် ငွေလဲလှယ်နှုန်းထားဖြင့် ကြည့်မည် ဆိုလျှင် တကမ္ဘာလုံး ထုတ်ကုန် စုစုပေါင်း၏ ၂၂ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ရှိပြီး [[ဝယ်ယူနိုင်စွမ်းအား ကွာခြားမှုနှုန်း]] (PPP) ကိုထည့်တွက်မည် ဆိုပါက တကမ္ဘာလုံး ထုတ်ကုန်၏ ၁၉ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ရှိသည်။.&lt;ref name=&quot;IMF GDP&quot;&gt; {{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=56&amp;pr.y=10&amp;sy=2009&amp;ey=2012&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=111&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a=|title=United States|publisher=International Monetary Fund|accessdate=April 22, 2012}}&lt;/ref&gt; အခြားနိုင်ငံများနှင့် ယှဉ်လျှင် တစ်နိုင်ငံချင်းစီထက် ဂျီဒီပီ ပိုမြင့်သော်လည်း ၂၀၀၈ ခုနှစ် စာရင်းအရ PPP ကို ထည့်တွက်မည် ဆိုလျှင် ဥရောပသမဂ္ဂ၏ ဂျီဒီပီထက် ၅ ရာခိုင်နှုန်းမျှ လျော့နည်းသည်။ တကမ္ဘာလုံးတွင် လူတစ်ဦးချင်း ဂျီဒီပီ အားဖြင့် နံပါတ် ၉ နေရာတွင် လည်းကောင်း၊ PPP ကို ထည့်တွက်ထားသော ဂျီဒီပီ အနေနှင့် နံပါတ် ၆ နေရာတွင် လည်းကောင်း ရှိသည်။.&lt;ref name=&quot;IMF GDP&quot;/&gt; အမေရိကန် ဒေါ်လာသည် တကမ္ဘာလုံးသုံးသော အဓိက အရံငွေ အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.imf.org/external/np/sta/cofer/eng/cofer.pdf |title=Currency Composition of Official Foreign Exchange Reserves |format=PDF |date= |accessdate=2012-04-09}}&lt;/ref&gt;

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကုန်စည်တင်သွင်းမှု အများဆုံးသော နိုင်ငံဖြစ်ပြီး တတိယမြောက် ကုန်စည် တင်ပို့မှု အများဆုံး နိုင်ငံဖြစ်သည်။ သို့သော် လူတစ်ဦးချင်း ပို့ကုန်တင်ပို့မှုမှာမူ မများလှပေ။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ စုစုပေါင်း ကုန်သွယ်ရေး အရှုံးပြမှုမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၆၃၅ ဘီလီယံမျှ ရှိသည်။&lt;ref name=Trade&gt;{{cite web|title=Trade Statistics|url=http://greyhill.com/trade-statistics|publisher=Greyhill Advisors|accessdate=2011-10-06}}&lt;/ref&gt; ကနေဒါနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၊ ဂျပန်နိုင်ငံ နှင့် ဂျာမနီနိုင်ငံတို့မှာ ထိပ်ဆုံး ကုန်သွယ်ဖက်များပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/foreign-trade/top/dst/current/balance.html|title=Top Ten Countries with which the U.S. Trades|publisher=U.S. Census Bureau|date=August 2009|accessdate=2009-10-12}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၀ ခုနှစ်အတွင်း ရေနံမှာ တင်သွင်းမှု အများဆုံး ကုန်စည်ဖြစ်ပြီး သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး စက်ကိရိယာများမှ အများဆုံးသော ပို့ကုန် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=Trade/&gt; တရုတ်နိုင်ငံသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အများပြည်သူဆိုင်ရာ အကြွေးအများဆုံး ရှိသော ကြွေးရှင်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.csmonitor.com/USA/Politics/DC-Decoder/2011/0204/National-debt-Whom-does-the-US-owe|title=National debt: Whom does the US owe??publisher=CSMonitor.com|date=2011-02-04|accessdate=2011-07-14|archivedate=11 April 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120411202257/http://www.csmonitor.com/USA/Politics/DC-Decoder/2011/0204/National-debt-Whom-does-the-US-owe}}&lt;/ref&gt;

[[File:Wall-Street Nueva York6397.JPG|thumb|left|ဝေါလ်စထရိ နှင့် နယူးယောက် စတော့အိတ်ချိန်း သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒေါ်လာ ပမာဏအားဖြင့် ကြည့်ပါက အကြီးဆုံးသော ငွေကြေးဈေးကွက်များ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ir.nyse.com/phoenix.zhtml?c=129145&amp;p=irol-newsArticle&amp;ID=1036503&amp;highlight=|title=New Release/Ultra Petroleum Corp.,|publisher=NYSE Euronext|date=2007-07-03|accessdate=2007-08-03}}&lt;/ref&gt;]]
၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ပုဂ္ဂလိကလုပ်ငန်းများမှ နိုင်ငံစီးပွားရေး၏ ၈၆.၄ % အထိ ပါဝင်ခဲ့ပြီး ဖက်ဒရယ်အစိုးရ၏ လုပ်ငန်းများမှ ၄.၃ % မျှ ပါဝင်ခဲ့ကာ ပြည်နယ်နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ အစိုးရများက ကျန်ရှိသော ၉.၃ % ကို ပါဝင်ခဲ့သည်။.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://greyhill.com/gdp-by-industry/ |title=GDP by Industry|publisher=Greyhill Advisors|accessdate=2011-10-13}}&lt;/ref&gt; နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးမှာ စက်မှုခေတ်လွန် အဆင့်သို့ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခဲ့ပြီး ဖြစ်၍ ဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းများမှာ ဂျီဒီပီ၏ ၆၇.၈ % ကို ပံ့ပိုးပေးထားသော်လည်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် စက်မှုဆိုင်ရာ အင်အားကြီးနိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ အဖြစ် ရှိနေသေးသည်။&lt;ref name=Econ&gt;{{cite web|url=http://usinfo.state.gov/products/pubs/economy-in-brief/page3.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080312123609/http://usinfo.state.gov/products/pubs/economy-in-brief/page3.html|archivedate=12 March 2008|accessdate=2008-03-12|title=USA Economy in Brief|publisher=U.S. Dept. of State, International Information Programs}}&lt;/ref&gt; စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများတွင် ငွေလည်ပတ်မှု အများဆုံး လုပ်ငန်းမှာ လက်လီ လက်ကား ရောင်းဝယ်ရေး လုပ်ငန်း ဖြစ်ပြီး ဝင်ငွေအများဆုံး လုပ်ငန်းမှာ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/compendia/statab/2009/tables/09s0724.xls|title=Table 724—Number of Tax Returns, Receipts, and Net Income by Type of Business and Industry: 2005|publisher=U.S. Census Bureau|accessdate=2009-10-12}}&lt;/ref&gt; ထုတ်ကုန်များတွင် ဦးဆောင်ဦးရွက် ပြုနေသည်မှာ ဓာတုဆိုင်ရာ ထုတ်ကုန်များ ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/compendia/statab/2009/tables/09s0964.xls|title=Table 964—Gross Domestic Product in Current and Real (2000) Dollars by Industry: 2006|publisher=U.S. Census Bureau|date=May 2008|accessdate=2009-10-12}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် တတိယမြောက် အများဆုံး ရေနံထုတ်လုပ်သည့် နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ရေနံ တင်သွင်းမှု အများဆုံး နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2173rank.html|title=Rank Order—Oil (Production)|publisher=CIA|work=The World Factbook|accessdate=2009-10-12|archivedate=12 May 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120512233445/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2173rank.html}}{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2174rank.html|title=Rank Order—Oil (Consumption)|publisher=CIA|work=The World Factbook|accessdate=2009-10-12|archivedate=26 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073521/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2174rank.html%20}}{{cite web|url=http://www.eia.doe.gov/pub/oil_gas/petroleum/data_publications/company_level_imports/current/import.html|title=Crude Oil and Total Petroleum Imports Top 15 Countries|publisher=U.S. Energy Information Administration|date=2009-09-29|accessdate=2009-10-12}}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာပေါ်တွင် လျှပ်စစ်စွမ်းအင် နှင့် နျူးကလီယား စွမ်းအင် ထုတ်လုပ်ရာတွင် ပထမ နေရာမှ ရှိနေပြီး သဘာဝဓာတ်ငွေ့ရည်၊ ကန့်၊ ဖော့စဖိတ် နှင့် ဆား ထုတ်လုပ်ရာတွင်လည်း ပထမနေရာမှ ရှိသည်။ စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းသည် အမေရိကန် ဂျီဒီပီ၏ ၁ ရာခိုင်နှုန်းမျှ သာ ရှိသည်။&lt;ref name=Econ/&gt; သို့သော်လည်း အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောင်းဖူး&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.grains.org/page.ww?section=Barley,+Corn+%26+Sorghum&amp;name=Corn|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080112182404/http://www.grains.org/page.ww?section=Barley,+Corn+%26+Sorghum&amp;name=Corn|archivedate=12 January 2008|title=Corn|publisher=U.S. Grains Council|accessdate=2008-03-13}}&lt;/ref&gt; နှင့် ပဲပုတ် (soybean) &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.worldwatch.org/node/5442|title=Soybean Demand Continues to Drive Production|publisher=Worldwatch Institute|date=2007-11-06|accessdate=2008-03-13|archivedate=16 March 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080316060234/http://www.worldwatch.org/node/5442}}&lt;/ref&gt;ထုတ်လုပ်ရာတွင် ပထမနေရာတွင် ရှိသည်။ အမေရိကန် ကုမ္ပဏီများ ဖြစ်သည့် ကိုကာကိုလာ နှင့် မက်ဒေါ်နယ်တို့သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူသိအများဆုံး အမှတ် တံဆိပ် ၂ ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cheskin.com/view_news.php?id=2|title=Sony, LG, Wal-Mart among Most Extendible Brands|publisher=Cheskin|date=2005-06-06|accessdate=2007-06-19|archivedate=12 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120312001935/http://www.cheskin.com/view_news.php?id=2}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ စာရင်းအရ အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် အလုပ်လုပ်ကိုင်သူ ၁၅၄.၁ သန်း ရှိသည်။ အစိုးရဝန်ထမ်းပေါင်း ၂၁.၂ သန်းမျှ ရှိသဖြင့် အစိုးရသည် အကြီးဆုံးသော အလုပ်ရှင် ဖြစ်သည်။ ပုဂ္ဂလိက လုပ်ငန်းခွင်များတွင် အလုပ်သမား အများဆုံးရှိသော ကဏ္ဍများမှာ ကျန်းမာရေး နှင့် လူမှုဖူလုံရေး ကဏ္ဍတို့ ဖြစ်ပြီး အလုပ်သမား ၁၆.၄ သန်းမျှ ရှိသည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုရှိ အလုပ်သမားများ၏ ၁၂ % မှာ သမဂ္ဂဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး အနောက် ဥရောပတွင် ၃၀ % မျှ ရှိသဖြင့် အနောက်ဥရောပနိုင်ငံများလောက် သမဂ္ဂဝင်သူ မများပေ။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Fuller, Thomas|url=http://www.iht.com/articles/2005/06/14/news/europe.php|title=In the East, Many EU Work Rules Don't Apply|date=2005-06-15|work=International Herald Tribune|accessdate=2007-06-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050616015106/http://www.iht.com/articles/2005/06/14/news/europe.php|archivedate=16 June 2005}}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာ့ဘဏ်၏ အဆိုအရ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် အလုပ်သမားများကို အလုပ်ခန့်ရန် နှင့် အလုပ်ဖြုတ်ရန် အတွက် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလွယ်ကူဆုံးသော တိုင်းပြည်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;EDBI&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.doingbusiness.org/ExploreEconomies/?economyid=197|accessdate=2007-06-28|title=Doing Business in the United States (2006)|publisher=World Bank}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၉ ခုနှစ် စာရင်း အရ ကမ္ဘာပေါ်တွင် တတိယမြောက် အလုပ်ပေါ်မှ ပြန်ရသည့် အကျိုးအမြတ် (Productivity) အမြင့်မားဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး လူဇင်ဘတ်နိုင်ငံ နှင့် နော်ဝေနိုင်ငံတို့၏ နောက်မှ လိုက်သည်။ တစ်နာရီချင်း အလုပ်ပေါ်မှ ပြန်ရသည့် အကျိုးအမြတ် အနေဖြင့် ကြည့်ပါက စတုတ္ထနေရာတွင် ရှိပြီး ထိုနှစ်နိုင်ငံနှင့် နယ်သာလန်နိုင်ငံတို့၏ နောက်မှ လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.conference-board.org/data/economydatabase/|title=Total Economy Database, Summary Statistics, 1995–2010|publisher=The Conference Board|work=The Conference Board Total Economy Database|date=September 2010|accessdate=2009-09-20}}&lt;/ref&gt; ဥရောပနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ အိမ်ခွန် မြေခွန် နှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းခွန်များမှာ မြင့်မားပြီး အလုပ်သမားအခွန် နှင့် စားသုံးမှု အခွန်များမှာ နည်းပါးသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|author=Gumbel, Peter|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,662737-2,00.html|title=Escape from Tax Hell|date=2004-07-11|work=Time|accessdate=2007-06-28|archivedate=7 January 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100107005616/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,662737-2,00.html}}&lt;/ref&gt;

=== ဝင်ငွေနှင့် လူသားဖွံ့ဖြိုးမှု ===
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း ဌာန၏ စာရင်းအရ အခွန်မကောက်ခံရမီ အိမ်ထောင်စု တစ်ခုချင်း၏ အလယ်အလတ် ဝင်ငွေမှာ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၄၉,၄၄၅ မျှ ဖြစ်သည်။ အာရှ-အမေရိကန် အိမ်ထောင်စုများ၏ အလယ်အလတ်ဝင်ငွေမှာ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၆၄,၃၀၈ အထိ ရှိပြီး အာဖရိကန်-အမေရိကန် အိမ်ထောင်စုများ၏ အလယ်အလတ်ဝင်ငွေမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၂,၆၀၈ မျှသာ ရှိသည်။&lt;ref name=CBPR10/&gt; ဝယ်ယူနိုင်စွမ်းအား ကွာခြားမှုနှုန်းကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်ပါက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ အိမ်ထောင်စုတို့၏ အလယ်အလတ် ဝင်ငွေမှာ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများမှ ချမ်းသာသော လူတန်းစားတို့၏ ဝင်ငွေနှင့် ညီမျှသည်။ ၂၀ ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှုန်းမှာ အလျှင်အမြန် လျော့ကျသွားခဲ့သော်လည်း ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များတွင် ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှုန်းမှာ ပြန်လည်မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်းတွင် အမေရိကန် နိုင်ငံသား၏ ၁၁% မှ ၁၅% အထိမှာ ဆင်းရဲမွဲတေမှုမျဉ်း၏ အောက်တွင် ရှိနေပြီး ၅၈.၅% သော နိုင်ငံသားတို့မှာ အသက် ၂၅ နှစ်မှ အသက် ၇၅ နှစ်အတွင်း အနည်းဆုံး ၁ နှစ်မျှ ဆင်းရဲချို့တဲ့စွာ သုံးစွဲရမှု ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;USCB IP&amp;HIC 2007&quot;&gt;{{cite web|author=DeNavas-Walt, Carmen, Bernadette D. Proctor, and Jessica Smith|url=http://www.census.gov/prod/2008pubs/p60-235.pdf|format=PDF|title=Income, Poverty, and Health Insurance Coverage in the United States: 2007|publisher=U.S. Census Bureau|month=August|year=2008|accessdate=2008-11-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Hacker|first=Jacob S.|year=2006|title=The Great Risk Shift: The New Economic Insecurity and the Decline of the American Dream|url=https://archive.org/details/greatriskshiftas00hack|location=New York|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-533534-1}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ဆင်းရဲသား အမေရိကန်နိုင်ငံသား ၄၆.၂ သန်းမျှရှိပြီး ၄ နှစ်ဆက်တိုက် မြင့်တက်လာသော အရေအတွက်ပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=CBPR10/&gt;

[[File:South San Jose (crop).jpg|thumb|ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၊ ဆန်ဂျို့စ်မြို့ရှိ လူလတ်တန်းစားတို့၏ ဆင်ခြေဖုံး]]
ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံများထဲတွင် အစိုးရက နိုင်ငံသားတို့၏ လူမှုဖူလုံရေးကို ကြည့်ရှုစောင့်ရှောက်မှုတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် အနည်းဆုံး နိုင်ငံများတွင် ပါသည်။ ဆင်းရဲချမ်းသာ ကွာဟမှုနှင့် ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှုန်းကို လျော့ချရာတွင် ချမ်းသာသောနိုင်ငံများထဲ၌ အလယ်ခေါင် အဆင့် ထက်ပင် နိမ့်ကျသေးသည်။&lt;ref name=&quot;Sme&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Smeeding | first1 = T. M. | year = 2005 | title = Public Policy: Economic Inequality and Poverty: The United States in Comparative Perspective | url =https://archive.org/details/sim_social-science-quarterly_2005-12_86_4/page/n199| journal = Social Science Quarterly | volume = 86 | issue = | pages = 955–983 | doi = 10.1111/j.0038-4941.2005.00331.x }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Kenworthy | first1 = L. | year = 1999 | title = Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment&quot; ''Social Forces'' 77(3), 1119–1139. Bradley, D., E. Huber, S. Moller, F. Nielsen, and J. D. Stephens (2003). &quot;Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies | url = | journal = American Sociological Review | volume = 68 | issue = 1| pages = 22–51 }}&lt;/ref&gt;သို့သော်လည်း လူမှုရေး လုပ်ငန်းများတွင် အသုံးပြုသည့် အစိုးရနှင့် ပုဂ္ဂလိကတို့၏ အသုံးစရိတ်များမှာ လူတစ်ဦးချင်းစီ အတွက် ကြည့်လျှင် မြင့်မားသည်။&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Fishback|first=Price V.|date=May 2010|title=Social Welfare Expenditures in the United States and the Nordic Countries: 1900–2003|journal=NBER Working Paper series|volume=15982|url=http://papers.nber.org/papers/w15982}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန်၏ လူမှုဖူလုံရေး စောင့်ရှောက်မှုမှာ အသက်ကြီးသူများအတွက် ဆင်းရဲမှုကို သိသိသာသာ လျှော့ချပေးနိုင်သော်လည်း&lt;ref&gt;Orr, D. (November–December, 2004). &quot;Social Security Isn't Broken: So Why the Rush to 'Fix' It?&quot; In C. Sturr and R. Vasudevan, eds. (2007). ''Current Economic Issues''. Boston: Economic Affairs Bureau.&lt;/ref&gt; ငယ်ရွယ်သူများအတွက်မူ ထောက်ပံ့မှုမှာ အတော်ပင် နည်းသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.prospect.org/cs/articles?article=a_new_deal_of_their_own|author=Starr, Paul|date=2008-02-25|title=A New Deal of Their Own|work=American Prospect|accessdate=2008-07-24|archivedate=5 May 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080505021735/http://www.prospect.org/cs/articles?article=a_new_deal_of_their_own}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် စက်မှုလုပ်ငန်း တိုးတက်သော နိုင်ငံ ၂၁ နိုင်ငံရှိ ကလေးသူငယ်များ၏ ပျော်ရွှင်ကျန်းမာမှုကို ယူနီဆက်ဖ် အဖွဲ့မှ လေ့လာရာတွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် နောက်ဆုံးမှ စ၍ ရေတွက်လျှင် ဒုတိယနေရာတွင် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/nol/shared/bsp/hi/pdfs/13_02_07_nn_unicef.pdf|title=Child Poverty in Perspective: An Overview of Child Well-Being in Rich Countries|author=UNICEF|work=BBC|year=2007|accessdate=2007-09-10}}&lt;/ref&gt;

၁၉၄၇ ခုနှစ် နှင့် ၁၉၇၉ ခုနှစ်ကြားတွင် အမေရိကန်ရှိ လူတန်းစား အားလုံး၏ ဝင်ငွေအစစ်အမှန်မှာ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းမျှ မြင့်တက်ခဲ့ပြီး ဆင်းရဲသော အမေရိကန်များ၏ ဝင်ငွေမှာ ချမ်းသာသော အမေရိကန်များ၏ ဝင်ငွေထက် ပို၍ လျင်မြန်စွာ မြင့်တက်ခဲ့သည်။&lt;ref name=Hartman&gt;{{cite web|url=http://www.demos.org/inequality/numbers.cfm#1|author=Hartman, Chris|year=2008|title=By the Numbers: Income|publisher=Demos|accessdate=2008-07-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110725230318/http://www.demos.org/inequality/numbers.cfm#1|archivedate=25 July 2011}}&lt;/ref&gt; ထိုနောက်ပိုင်းတွင် ဝင်ငွေတိုးတက်မှုမှာ နှေးကွေးလာခဲ့ပြီး ပို၍ မညီမမျှ ဖြစ်လာခဲ့ကာ စီးပွားရေးအတွက် လုံခြုံစိတ်ချရမှုမှာ လျော့နည်းလာခဲ့သည်။&lt;ref name=Hartman/&gt;&lt;ref&gt;Bartels, L. M. (2008). ''Unequal Democracy: The Political Economy of the New Gilded Age''. Princeton, NJ: Princeton University Press, p. 20.&lt;/ref&gt; ၁၉၈၀ ခုနှစ်မှ စ၍ လူတန်းစားအားလုံး၏ မိသားစုအလိုက် ဝင်ငွေမှာ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|author=Henderson, David R.|url=http://www.hoover.org/publications/digest/3522596.html|title=The Rich—and Poor—Are Getting Richer|work=Hoover Digest|year=1998|accessdate=2007-06-19}}&lt;/ref&gt; လင်မယား နှစ်ယောက်စလုံး အလုပ်လုပ်ကြသည့် အတွက်ကြောင့် လည်းကောင်း၊ ယောက်ျား မိန်းမ လစာ ကွာဟမှု လျော့နည်းလာသည့် အတွက်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ အလုပ်ချိန် များပြားလာသည့် အတွက်ကြောင့် လည်းကောင်း ထိုသို့ မြင့်တက်လာခြင်း ဖြစ်ပြီး ထိပ်ဆုံးမှ အချမ်းသာဆုံးသော သူများအတွက် တိုးတက်မှု ပိုများလာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Sme&quot;/&gt;&lt;ref name=Hartman/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.frbsf.org/news/speeches/2006/1106.html|author=Yellen, J.|year=2006|title=Speech to the Center for the Study of Democracy 2006–2007 Economics of Governance Lecture University of California, Irvine|publisher=Federal Reserve Board|location=San Francisco|accessdate=2008-07-24|archivedate=5 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101205221853/http://www.frbsf.org/news/speeches/2006/1106.html}}{{cite web|author=Shapiro, Isaac|url=http://www.cbpp.org/cms/?fa=view&amp;id=746|title=New IRS Data Show Income Inequality Is Again on the Rise|date=2005-10-17|publisher=Center on Budget and Policy Priorities|accessdate=2007-05-16}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ဝင်ငွေ အကောင်းဆုံး ထိပ်ဆုံး ၁% မှ ၂၁.၈% အထိသော သူများ၏ ဝင်ငွေမှာ ၁၉၈၀ ခုနှစ်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ၂ ဆမျှ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2007/03/29/business/29tax.html?ex=1332820800&amp;en=fb472e72466c34c8&amp;ei=5088&amp;partner=rssnyt&amp;emc=rss|title=Income Gap Is Widening, Data Shows|author=Johnston, David Cay|work=New York Times|date=2007-03-29|accessdate=2007-05-16}}&lt;/ref&gt; ထို့အတွက်ကြောင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံများတွင် ဆင်းရဲချမ်းသာ ကွာဟမှု အများဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။.&lt;ref name=&quot;Sme&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://elsa.berkeley.edu/~saez/TabFig2005prel.xls|author=Saez, E.|title=Table A1: Top Fractiles Income Shares (Excluding Capital Gains) in the U.S., 1913–2005|publisher=UC Berkeley|month=October|year=2007|accessdate=2008-07-24}}{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html|title=Field Listing—Distribution of Family Income—Gini Index|publisher=CIA|work=The World Factbook|date=2007-06-14|accessdate=2007-06-17|archivedate=13 June 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070613005439/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် ဝင်ငွေအလိုက် ကောက်ခံသော အမြတ်ခွန်စနစ် ရှိ၍ ဝင်ငွေများသူများမှ အမြတ်ခွန် ရာခိုင်နှုန်း များများ ပိုပေးရသော စနစ် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.taxfoundation.org/blog/show/27134.html | title=No Country Leans on Upper-Income Households as Much as U.S | publisher=The Tax Foundation | date=March 21, 2011 | accessdate=March 15, 2012 | author=Hodge, Scott | archivedate=12 May 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120512050914/http://www.taxfoundation.org/blog/show/27134.html }}&lt;/ref&gt; ထိပ်ဆုံး ၁ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဖက်ဒရယ်အစိုးရ အတွက် အမြတ်ခွန် ၂၇.၆% ကို ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ထိပ်ဆုံး ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းမှ အမြတ်ခွန် ၅၄.၇ ရာခိုင်နှုန်းကို ပေးခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbo.gov/ftpdocs/88xx/doc8885/EffectiveTaxRates.shtml|title=Shares of Federal Tax Liabilities, 2004 and 2005|publisher=Congressional Budget Office|accessdate=2008-11-02}}&lt;/ref&gt; ဝင်ငွေ အမြတ်ခွန် စသည်တို့နှင့် အလားတူပင် ချမ်းသာကြွယ်ဝမှုမှာလည်း ထိပ်ဆုံးရှိ လူတန်းစားတွင် အများဆုံးဖြစ်သည်။ အချမ်းသာဆုံးသော လူဦးရေ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းမှာ တစ်နိုင်ငံလုံး ချမ်းသာကြွယ်ဝမှု၏ ၆၉.၈ ရာခိုင်နှုန်းကို ပိုင်ဆိုင်ကြပြီး ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများတွင် ဒုတိယမြောက် အများဆုံးသော ဝေစုပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Domhoff, G. William|url=http://sociology.ucsc.edu/whorulesamerica/power/wealth.html|title=Table 4: Percentage of Wealth Held by the Top 10% of the Adult Population in Various Western Countries|publisher=University of California at Santa Cruz, Sociology Dept.|work=Power in America|month=December|year=2006|accessdate=2006-08-21|archive-date=20 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111020134522/http://sociology.ucsc.edu/whorulesamerica/power/wealth.html}}&lt;/ref&gt; အချမ်းသာဆုံးသော ၁% မှာ စုစုပေါင်း ချမ်းသာကြွယ်ဝမှု၏ ၃၃.၄% ကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Kennickell, Arthur B.|url=http://www.federalreserve.gov/pubs/oss/oss2/papers/concentration.2004.5.pdf|title=Table11a: Amounts (Billions of 2004 Dollars) and Shares of Net Worth and Components Distributed by Net Worth Groups, 2004|publisher=Federal Reserve Board|work=Currents and Undercurrents: Changes in the Distribution of Wealth, 1989–2004|date=2006-08-02|accessdate=2007-06-24}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးရေး အစီအစဉ်မှ ဆင်းရဲချမ်းသာ ကွာဟမှုနှုန်းကို ထည့်တွက်ထားသော လူသားဖွံ့ဖြိုးမှု ညွှန်းကိန်း (inequality-adjusted human development index သို့ IHDI) တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုကို တကမ္ဘာလုံးရှိ နိုင်ငံပေါင်း ၁၃၉ နိုင်ငံ အတွင်း နံပါတ် ၁၂ နေရာတွင် အဆင့်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဆင်းရဲချမ်းသာ ကွာဟမှုနှုန်းကို ထည့်မတွက်ထားသော လူသား ဖွံ့ဖြိုးမှု ညွှန်းကိန်း(Human Development Index သို့ HDI) ထက် ၈ နေရာမျှ အောက်ရောက်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://hdr.undp.org/en/statistics/ihdi/ |title=Statistics &amp;#124; Inequality-adjusted HDI &amp;#124; Human Development Reports (HDR) &amp;#124; United Nations Development Programme (UNDP) |publisher=Hdr.undp.org |date= |accessdate=2010-11-05 |archive-date=6 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806085450/http://hdr.undp.org/en/statistics/ihdi/ }}&lt;/ref&gt;

== အခြေခံ အဆောက်အအုံ ==
=== သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ===
[[File:Aldrin Apollo 11.jpg|thumb|left|upright|အပိုလို ၁၁ အာကာသယာဉ်မှ ရိုက်ကူးထားသော ဓာတ်ပုံ တစ်ပုံဖြစ်ပြီး ဘပ်ဇ်အယ်လ်ဒရင် အား လ၏ မျက်နှာပြင် ပေါ်တွင် တွေ့ရစဉ်]]
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် သိပ္ပံဆိုင်ရာ သုတေသနနှင့် နည်းပညာဆိုင်ရာ ကြံဆတီထွင်မှုတို့တွင် ၁၉ ရာစု နှောင်းပိုင်းကတည်းက ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ရှိနေသည်။ ၁၈၇၆ ခုနှစ်တွင် [[အလက်ဇန္ဒား ဂရေဟမ် ဘဲလ်]]အား အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ တယ်လီဖုန်းနှင့် ပတ်သတ်သော ပထမဆုံး မူပိုင်ခွင့်ကို ချထားပေးခဲ့သည်။ [[သောမတ် အက်ဒီဆင်]]၏ ဓာတ်ခွဲခန်းမှ ပထမဦးဆုံးသော ဓာတ်ပြားဖွင့်စက်၊ ပထမဦးဆုံး ကြာရှည်ခံ မီးလုံး၊ ပထမဆုံး အသုံးပြုနိုင်သည့် ရုပ်ရှင်ကင်မရာတို့ကို တီထွင် ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ နီကိုလာ တက်စလာမှ အေစီ လျှပ်စီးကြောင်း၊ အေစီ မော်တာနှင့် ရေဒီယိုတို့ကို ပထမဦးဆုံး တီထွင်ကြံဆခဲ့သည်။ ၂၀ ရာစု အစောပိုင်းတွင် ရမ်ဆန် အီး အိုးလ် နှင့် [[ဟင်နရီ ဖို့ဒ်]] တို့၏ မော်တော်ကား ကုမ္ပဏီမှစ၍ အလိုအလျောက် ကုန်ထုတ်လုပ်ရေး လိုင်းများ စတင်ခေတ်စားလာခဲ့သည်။ ၁၉၀၃ ခုနှစ်တွင် ရိုက်ညီနောင်မှ ပထမဆုံး ထိန်းချုပ်မောင်းနှင်နိုင်သော လေယာဉ်ကို စတင် တီထွင် ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web| author =Benedetti, François| url =http://www.fai.org/news_archives/fai/000295.asp| archiveurl =https://web.archive.org/web/20070912065254/http://www.fai.org/news_archives/fai/000295.asp| archivedate =12 September 2007| title =100 Years Ago, the Dream of Icarus Became Reality| publisher =Fédération Aéronautique Internationale (FAI)| date =2003-12-17| accessdate =2007-08-15}}&lt;/ref&gt;

၁၉၃၀ ခုနှစ်တွင် နာဇီဝါဒ ထွန်းကားလာမှုကြောင့် အဲလ်ဘတ် အိုင်းစတိုင်း၊ အန်ရစ်ကို ဖာမီ နှင့် ဂျွန် ဗွန် နျူမန် အပါအဝင် ဥရောပ သိပ္ပံပညာရှင် အတော်များများသည် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသို့ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင် လာခဲ့ကြသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း မန်ဟတ်တန် ပရော့ဂျက်မှ အဏုမြူဗုံးကို စတင်တီထွင်ခဲ့ပြီး အဏုမြူခေတ်သို့ လမ်းပြ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ အာကာသအတွင်း အပြိုင်အဆိုင် ဝင်ရောက်ရန် ကြိုးပမ်းမှုများမှ ဒုံးပျံများ၊ မက်တီးရီးယဲလ် နည်းပညာများ၊ ကွန်ပျူတာ ပညာရပ်များ အလျှင်အမြန် တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အိုင်ဘီအမ်၊ အက်ပဲလ် ကွန်ပျူတာ နှင့် [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ်]]တို့မှ ကွန်ပျူတာ နည်းပညာကို မွမ်းမံပြီး လူတစ်ဦးချင်းသုံး ကွန်ပျူတာများကို ထုတ်လုပ်ရောင်းချရာမှ ကွန်ပျူတာများ ခေတ်စားလာခဲ့သည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုမှ အင်တာနက် နည်းပညာကို အစပျိုးသော အေပရာနက် (APRANET) နှင့် [[အင်တာနက်]] ကို တီထွင်ရာတွင် အဓိကနေရာမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် သုတေသန လုပ်ငန်းအတွက် အသုံးပြုငွေ၏ ၆၄% မှာ ပုဂ္ဂလိက လုပ်ငန်းများမှ ပံ့ပိုးခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://www.census.gov/compendia/statab/2008/tables/08s0775.xls | title = Research and Development (R&amp;D) Expenditures by Source and Objective: 1970 to 2004 | publisher = U.S. Census Bureau | accessdate = 2007-06-19 }}&lt;/ref&gt; အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် သိပ္ပံဆိုင်ရာ သုတေသန စာတမ်းများ ထုတ်ဝေရာတွင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ထိပ်ဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.guardian.co.uk/education/2006/mar/21/highereducation.uk4 |author=MacLeod, Donald| title = Britain Second in World Research Rankings | date=2006-03-21 | work = Guardian | accessdate = 2006-05-14 | location=London}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် အမေရိကန် အိမ်ထောင်စုများ၏၆၈% သည် မြန်နှုန်းမြင့် အင်တာနက်ကို တပ်ဆင်အသုံးပြုလျက် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web| url =http://www.esa.doc.gov/Reports/exploring-digital-nation-computer-and-internet-use-home| title =Exploring the Digital Nation—Computer and Internet Use at Home| publisher =U.S. Dept. of Commerce, Economics and Statistics Administration| date =2011-11-08| accessdate =2012-04-11| archivedate =16 May 2012| archiveurl =https://web.archive.org/web/20120516052644/http://www.esa.doc.gov/Reports/exploring-digital-nation-computer-and-internet-use-home}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန်သည် ဗီဇအား ပြုပြင်ထားသော အစားအစာများကို အဓိက တီထွင်စိုက်ပျိုးသော နိုင်ငံဖြစ်ပြီး တကမ္ဘာလုံးရှိ ဇီဝနည်းပညာ အသုံးပြု စိုက်ပျိုးထားသော သီးနှံများ၏ တစ်ဝက်ခန့်ကို စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.isaaa.org/resources/publications/briefs/39/download/isaaa-brief-39-2008.pdf | title = ISAAA Brief 39-2008: Executive Summary—Global Status of Commercialized Biotech/GM Crops: 2008 | publisher = International Service for the Acquisition of Agri-Biotech Applications |page=15| accessdate = 2010-07-16 }}&lt;/ref&gt;

=== သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ===
[[File:Map of current Interstates.svg|thumb|ပြည်နယ်အချင်းချင်း ဆက်သွယ်ထားသော အဝေးပြေးလမ်းစနစ်မှာ ၄၆,၈၇၆မိုင် (၇၅,၄၄၀ ကီလိုမီတာ)မျှ ရှည်လျားသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web |title=Interstate FAQ (Question #3) |publisher=Federal Highway Administration |year=2006 |url=http://www.fhwa.dot.gov/interstate/faq.htm#question3 |accessdate=2009-03-04}}&lt;/ref&gt;]]
လူတစ်ဦးချင်း အတွက် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးတွင် မော်တော်ကားမှာ အဓိကဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှည်ဆုံးသော အဝေးပြေးလမ်းမ စနစ်များ တွင် တစ်ခု အပါအဝင်ဖြစ်သော လမ်းမများ အပါအဝင် ၁၃ သန်းမျှ ရှိသော လမ်းများ ဆက်သွယ်နေသော ကွန်ယက် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Newgeography.com |url=http://www.newgeography.com/content/002003-china-expressway-system-exceed-us-interstates |title=China Expressway System to Exceed US Interstates |publisher=Newgeography.com |date=2011-01-22 |accessdate=2011-09-16}}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံးသော မော်တော်ကား ဈေးကွက် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|author=Agencies |url=http://www.guardian.co.uk/business/2010/jan/08/china-us-car-sales-overtakes |title=China overtakes US in car sales &amp;#124; Business &amp;#124; guardian.co.uk |publisher=Guardian |date= 2010-01-08|accessdate=2011-07-10 |location=London}}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူတစ်ဦးချင်း အလိုက် မော်တော်ကား အစင်းရေ အများဆုံးရှိပြီး လူ ၁ ထောင်လျှင် မော်တော်ကား ၇၆၅ စီး မျှ အချိုးအစား ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nationmaster.com/graph/tra_mot_veh-transportation-motor-vehicles |title=Motor vehicles statistics&amp;nbsp;– countries compared worldwide |publisher=NationMaster |date= |accessdate=2011-07-10}}&lt;/ref&gt; အိမ်သုံးကားများ၏ ၄၀% ခန့်မှာ ဗင်န်ကားများ၊ SUV များနှင့် လိုက်ထရပ်များ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url =http://www.bts.gov/publications/highlights_of_the_2001_national_household_travel_survey/html/section_01.html|title =Household, Individual, and Vehicle Characteristics|publisher =U.S. Dept. of Transportation, Bureau of Transportation Statistics|work =2001 National Household Travel Survey|accessdate =2007-08-15|archivedate =29 September 2007|archiveurl =https://web.archive.org/web/20070929125403/http://www.bts.gov/publications/highlights_of_the_2001_national_household_travel_survey/html/section_01.html}}&lt;/ref&gt; ပျမ်းမျှ အနေနှင့် ကြည့်ပါက အမေရိကန် တစ်ယောက်လျှင် (ယာဉ်မောင်းသူ နှင့် မမောင်းသူပါ ထည့်တွက်ထားသည်။) ကားမောင်းချိန် တစ်နေ့လျှင် ၅၅ မိနစ်မျှ ရှိပြီး ၂၉မိုင် (၄၇ ကီလိုမီတာ) မျှ သွားလာနေ ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url =http://www.bts.gov/publications/highlights_of_the_2001_national_household_travel_survey/html/section_02.html|title =Daily Passenger Travel|publisher =U.S. Dept. of Transportation, Bureau of Transportation Statistics|work =2001 National Household Travel Survey|accessdate =2007-08-15|archivedate =29 September 2007|archiveurl =https://web.archive.org/web/20070929125646/http://www.bts.gov/publications/highlights_of_the_2001_national_household_travel_survey/html/section_02.html}}&lt;/ref&gt;

အများသုံးယာဉ်များဖြင့် အလုပ်သွားကြသူများမှာ ၉ ရာခိုင်နှုန်း ရှိပြီး&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.policy.rutgers.edu/vtc/documents/TOD.Euro-Style_Planning-Renne-Wells.pdf | format = PDF | author = Renne, John L., and Jan S. Wells | title = Emerging European-Style Planning in the United States: Transit-Oriented Development (p. 2) | year = 2003 | publisher = Rutgers, The State University of New Jersey | accessdate = 2007-06-11 | archivedate = 12 September 2014 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140912143021/http://www.policy.rutgers.edu/vtc/documents/TOD.Euro-Style_Planning-Renne-Wells.pdf }}&lt;/ref&gt; နိုင်ငံပေါင်း ၁၇ နိုင်ငံကို စာရင်းကောက်ရာတွင် နောက်ဆုံးနေရာမှ ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://switchboard.nrdc.org/blogs/kbenfield/natgeo_surveys_countries_trans.html |title=NatGeo surveys countries' transit use: guess who comes in last &amp;#124; Kaid Benfield's Blog &amp;#124; Switchboard, from NRDC |publisher=Switchboard.nrdc.org |date=2009-05-18 |accessdate=2011-07-10 |archivedate=20 January 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150120234533/http://switchboard.nrdc.org/blogs/kbenfield/natgeo_surveys_countries_trans.html }}&lt;/ref&gt; ရထားဖြင့် ကုန်စည်ပို့ဆောင်ခြင်းမှာ အများအပြားပင် ဖြစ်သော်လည်း ရထားဖြင့် ခရီးသွားသူ အလွန်နည်းသည်။&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.gao.gov/products/GAO-07-15 | title = Intercity Passenger Rail: National Policy and Strategies Needed to Maximize Public Benefits from Federal Expenditures| date=2006-11-13| publisher = U.S. Government Accountability Office| accessdate = 2007-06-20 }}&lt;/ref&gt; အမ်ထရက် (Amtrak) ဟုခေါ်သည့် တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ မြို့များအချင်းချင်း သွားလာသည့် ခရီးသည်တင် ရထားလုပ်ငန်းမှ ၂၀၀၀ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၀ ခုနှစ် အတွင်း ၃၇ ရာခိုင်နှုန်းမျှ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Amtrak Ridership Records|url=http://www.amtrak.com/servlet/BlobServer?blobcol=urldata&amp;blobtable=MungoBlobs&amp;blobkey=id&amp;blobwhere=1249227805921&amp;blobheader=application%2Fpdf&amp;blobhead|publisher=Amtrak|date=2011-06-08|accessdate=2012-02-29}}&lt;/ref&gt; ရထားအသေးစား (Light rail) များမှာ ယခုနှစ်များအတွင်း တိုးတက်လာခဲ့သော်လည်း အမြန်ရထားများမှာ ဥရောပထက် အဆင့်နိမ့်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.metaefficient.com/trains/master-2.html |title=3 Reasons Light Rail Is an Efficient Transportation Option for U.S. Cities|author=McGill, Tracy|publisher=MetaEfficient|date=2011-01-01 |accessdate=2011-08-29}}&lt;/ref&gt; စက်ဘီးဖြင့် အလုပ်သွားသူ အနည်းငယ်မျှသာ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://trafficsafety.org/safety/sharing/bike/bike-facts/bicycling-to-work |title=Bicycling to Work |publisher=Trafficsafety.org |date= |accessdate=2011-07-10 |archivedate=31 August 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110831100622/http://trafficsafety.org/safety/sharing/bike/bike-facts/bicycling-to-work }}&lt;/ref&gt;

လေကြောင်းလိုင်းများ အားလုံးမှာ ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဖြစ်ပြီး ၁၉၇၈ ခုနှစ်မှ စတင်၍ ပုဂ္ဂလိကပိုင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း လေဆိပ် အများစုမှာ အစိုးရပိုင် ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ခရီးသည်ပို့ဆောင်မှု အများဆုံး သော လေကြောင်းလိုင်း ၃ ခုစလုံးမှာ အမေရိကန်တွင် အခြေစိုက်ပြီး ပထမနေရာတွင် ရှိသည်မှာ [[ဒယ်လ်တာ လေကြောင်းလိုင်း]] ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iata.org/ps/publications/Pages/wats-passenger-carried.aspx|title=Scheduled Passengers Carried|publisher=International Air Transport Association (IATA)|year=2011|accessdate=2012-02-17|archivedate=12 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110612080336/http://www.iata.org/ps/publications/Pages/wats-passenger-carried.aspx}}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလုပ်အများဆုံးသော လေဆိပ် အခု ၃၀ တွင် အမေရိကန်မှ ၁၆ ခုပါဝင်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလုပ်အများဆုံး ဖြစ်သည့် ဟတ်ဖီးဂျက်ဆန် အတ္တလန္တာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ် အပါအဝင်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.airports.org/cda/aci_common/display/main/aci_content07_c.jsp?zn=aci&amp;cp=1-5-54-55_666_2__|title=Passenger Traffic 2006 Final|publisher=Airports Council International|date=2007-07-18|accessdate=2007-08-15|archivedate=29 April 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120429000000/http://www.airports.org/cda/aci_common/display/main/aci_content07_c.jsp?zn=aci&amp;cp=1-5-54-55_666_2__}}&lt;/ref&gt;

=== စွမ်းအင် ===
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ စွမ်းအင်ဈေးကွက်မှာ တစ်နှစ်လျှင် ၂၉,၀၀၀ တယ်ရာ ဝပ် နာရီ (terawatt hour) မျှ ရှိသည်။ လူတစ်ဦးချင်း စွမ်းအင်သုံးစွဲမှုနှုန်းမှာ တစ်နှစ်လျှင် ရေနံ ၇.၈တန် နှင့် ညီမျှပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒသမမြောက် အများဆုံး ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ် စာရင်းအရ စွမ်းအင် သုံးစွဲမှုမှာ ဓာတ်ဆီ ၄၀ %၊ ကျောက်မီးသွေး ၂၃ %၊ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ ၂၂ % ဖြစ်သည်။ ကျန်ရှိနေသေးသော စွမ်းအင်များကို အဏုမြူစွမ်းအင်နှင့် တဖန်ပြန်လည်သုံးစွဲနိုင်သော စွမ်းအင် (renewable energy) အရင်းအမြစ် များမှ ရရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.eia.doe.gov/emeu/aer/pdf/pages/sec1_3.pdf |title= Diagram 1: Energy Flow, 2007 |work=EIA Annual Energy Review 2007 |publisher=U.S. Dept. of Energy, Energy Information Administration |accessdate=June 25, 2008}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဓာတ်ဆီ သုံးစွဲမှု အများဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2174rank.html |title=Rank Order—Oil (Consumption) |publisher=CIA |work=The World Factbook |date=September 6, 2007 |accessdate=September 14, 2007 |archivedate=26 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073521/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2174rank.html%20 }}&lt;/ref&gt; ဆယ်စုနှစ်များစွာ တိုင်အောင်ပင် အခြားသော ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အဏုမြူစွမ်းအင် သုံးစွဲမှုမှာ အလွန်နည်းပါးသည်။ အကြောင်းရင်းမှာ ၁၉၇၉ ခုနှစ်က ဖြစ်ပွားခဲ့သော ၃ မိုင်ကျွန်း နျူးကလီးယား မတော်တဆမှု အပြီးတွင် အများပြည်သူမှ အဏုမြူ စွမ်းအင် သုံးစွဲရန် မလိုလား၍ ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်အတွင်း အဏုမြူ စွမ်းအင် စက်ရုံ ဆောက်လုပ်ရန် လျှောက်ထားမှုများ ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |url= http://www.economist.com/science/displaystory.cfm?story_id=9762843 |title= Atomic Renaissance |work=The Economist |location =London |accessdate=September 6, 2007 |date=September 6, 2007}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် တကမ္ဘာလုံး အတိုင်းအတာနှင့် ကျောက်မီးသွေး ၂၇ % ရာခိုင်နှုန်းမျှ ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;BPReview&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.bp.com/liveassets/bp_internet/globalbp/globalbp_uk_english/reports_and_publications/statistical_energy_review_2007/STAGING/local_assets/downloads/spreadsheets/statistical_review_full_report_workbook_2007.xls |title= BP Statistical Review of World Energy |publisher= British Petroleum |format= XLS |month= June |year= 2007 |accessdate= February 22, 2010 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20090206104056/http://www.bp.com/liveassets/bp_internet/globalbp/globalbp_uk_english/reports_and_publications/statistical_energy_review_2007/STAGING/local_assets/downloads/spreadsheets/statistical_review_full_report_workbook_2007.xls |archivedate= 6 February 2009 }}&lt;/ref&gt;

=== ပညာရေး ===
[[File:University-of-Virginia-Rotunda.jpg|thumb| ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသော အမေရိကန် ကျောင်းသားများသည် [[သောမတ် ဂျက်ဖာဆင်]] တည်ထောင်ခဲ့သော ဗာဂျီးနီးယား တက္ကသိုလ် ကဲ့သို့သော အများပြည်သူဆိုင်ရာ တက္ကသိုလ်များတွင် ပညာသင်ကြား ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Public Education for the Common Good |author=Rosenstone, Steven J. |publisher=University of Minnesota |url=http://cla.umn.edu/news/clatoday/summer2002/dean.php |date=2009-12-17 |accessdate=2009-03-06 |archivedate=1 August 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140801114734/http://cla.umn.edu/news/clatoday/summer2002/dean.php }}&lt;/ref&gt;]]

အမေရိကန်ရှိ အများပြည်သူဆိုင်ရာ ကျောင်းများကို ပြည်နယ်နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ အစိုးရ အဖွဲ့များမှ ဖွင့်လှစ်ဆောင်ရွက်ကြပြီး ထောက်ပံ့ကြေးများကို ကန့်သတ်ခွဲဝေပေးခြင်းဖြင့် စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများကို ချမှတ်ကြသည်။ ပြည်နယ်အများစုတွင် ကလေးများသည် ၆ နှစ် သို့ ၇ နှစ်မှစ၍ (သူငယ်တန်း နှင့် ပထမတန်း) ကျောင်းတက်ရန် လိုအပ်ပြီး ၁၈ နှစ်အထိ ကျောင်းတက်ရလေ့ ရှိသည်။ ထိုအချိန်တွင် ယေဘုယျအားဖြင့် ၁၂ တန်းသို့ ရောက်ရှိနေပြီ ဖြစ်ပြီး အထက်တန်း ပညာရေး ပြီးဆုံးပြီ ဖြစ်သည်။ အချို့သော ပြည်နယ်များတွင် ကျောင်းသားများအား ၁၆ နှစ် သို့မဟုတ် ၁၇ နှစ်တွင် ကျောင်းမှ ထွက်ခွင့် ပြုသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://nces.ed.gov/programs/digest/d02/dt150.asp |title=Ages for Compulsory School Attendance... |accessdate = 2007-06-10 |publisher=U.S. Dept. of Education, National Center for Education Statistics}}&lt;/ref&gt; ၁၂% မျှသော ကလေးငယ်တို့သည် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ကျောင်းများနှင့် လူမျိုးဘာသာ ခွဲခြားမှု မရှိသော ပုဂ္ဂလိကကျောင်းများတွင် ပညာသင်ကြားကြသည်။ ၂ % မျှသော ကလေးငယ်များသာ မိမိတို့ အိမ်တွင် ပညာသင်ကြားကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www2.ed.gov/about/offices/list/oii/nonpublic/statistics.html |title=Statistics About Non-Public Education in the United States |accessdate = 2007-06-05 |publisher=U.S. Dept. of Education, Office of Non-Public Education}}&lt;/ref&gt;

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် အောင်မြင်သော အစိုးရနှင့် ပုဂ္ဂလိကပိုင် အဆင့်မြင့် ပညာသင် တက္ကသိုလ် အများအပြား ရှိသည်။ နိုင်ငံတကာတွင် ထင်ရှားသော အဆင့်သတ်မှတ်ချက်များအရ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ထိပ်ဆုံး ကျောင်း ၂၀ တွင် အမေရိကန်မှ ကောလိပ်နှင့် တက္ကသိုလ် ၁၃ ခု သို့ ၁၅ ခု ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2010 |title=QS World University Rankings |publisher=Topuniversities |date= |accessdate=2011-07-10 |archivedate=3 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110403044940/http://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2010-2011/top-200.html |title=Top 200&amp;nbsp;– The Times Higher Education World University Rankings 2010–2011 |publisher=Timeshighereducation.co.uk |date= |accessdate=2011-07-10}}&lt;/ref&gt; ဒေသခံ ကွန်မျူနတီ ကောလိပ်များလည်း ရှိပြီး ဝင်ခွင့်ရရန် ပိုမိုလွယ်ကူ၍ ပညာသင်ကြားသည့် ကာလ ပိုမို တိုတောင်းကာ ကျောင်းလခလည်း ပို၍ ဈေးနည်းသည်။ ၂၅ နှစ်နှင့် အထက်ရှိသော အမေရိကန်နိုင်ငံသားများတွင် ၈၄.၆ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အထက်တန်းပညာရေး အဆင့်ကို ပြီးဆုံးပြီး၊ ၅၂.၆ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ကောလိပ်ပညာရေး ရှိကာ၊ ၂၇.၂ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဘွဲ့ရပြီး ၉.၆ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဘွဲ့လွန် ပညာရေး ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/2004pubs/p20-550.pdf|title=Educational Attainment in the United States: 2003|publisher=U.S. Census Bureau|accessdate = 2006-08-01}}&lt;/ref&gt; အခြေခံ စာတတ်မြောက်မှုနှုန်းမှာ ၉၉ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;WF&quot; /&gt;&lt;ref&gt;For more detail on U.S. literacy, see [http://nces.ed.gov/NAAL/PDF/2006470.PDF A First Look at the Literacy of America’s Adults in the 21st century], U.S. Department of Education (2003).&lt;/ref&gt; ကုလသမဂ္ဂမှ အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ ပညာရေးဆိုင်ရာ ညွှန်းကိန်းကို ၀.၉၇ အဖြစ်သတ်မှတ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် နံပါတ် ၁၂ နေရာတွင် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Human Development Indicators|year=2005|publisher=United Nations Development Programme, Human Development Reports|accessdate=2008-01-14|url=http://hdr.undp.org/reports/global/2005/pdf/HDR05_HDI.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070620235428/http://hdr.undp.org/reports/global/2005/pdf/HDR05_HDI.pdf|archivedate=20 June 2007}}&lt;/ref&gt;

=== ကျန်းမာရေး ===
[[File:Aerial view of Texas Medical Center.jpg|thumb|တက္ကဆပ် ကျန်းမာရေး ရုံးသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံး ကျန်းမာရေးရုံး ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.texmedctr.tmc.edu/root/en/GetToKnow/FactsandFigures/Facts+and+Figures.htm|title=2007 Facts &amp; Figures|accessdate=2008-11-07|publisher=Texas Medical Center|archivedate=23 June 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100623171812/http://www.texmedctr.tmc.edu/root/en/GetToKnow/FactsandFigures/Facts+and+Figures.htm}}&lt;/ref&gt;]]

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ လူတစ်ဦးချင်း သက်တမ်းမှာ ၇၈.၄ နှစ်ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံပေါင်း ၂၂၁ နိုင်ငံတွင် နံပါတ် ၅၀ နေရာတွင် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html|title=Country Comparison: Life Expectancy at Birth|publisher=CIA|work=The World Factbook|accessdate=2011-10-25|archivedate=2 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180102233121/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html}}&lt;/ref&gt; ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် တကမ္ဘာလုံး၌ အဆင့် ၁၁ ရှိခဲ့သော်လည်း အဝလွန်နှုန်း တိုးတက်လာခြင်း နှင့် ကမ္ဘာ၏ အခြားသောနေရာများတွင် ကျန်းမာရေး တိုးတက်လာခြင်းတို့ကြောင့် အဆင့်လျော့ကျ သွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|author=MacAskill, Ewen|url=http://www.guardian.co.uk/world/2007/aug/13/usa.ewenmacaskill |title=US Tumbles Down the World Ratings List for Life Expectancy|date=2007-08-13 |work= Guardian|accessdate = 2007-08-15|location=London}}&lt;/ref&gt; ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် အရွယ်ရောက်ပြီးသူ အားလုံး၏ ၃ပုံ ၁ပုံမှာ အဝလွန်လျက် ရှိပြီး ကျန်ရှိသူများထဲမှ ၃ ပုံ ၁ပုံမှာ ပုံမှန်ထက် ပို၍ ဝကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cdc.gov/nchs/products/pubs/pubd/hestats/overweight/overwght_adult_03.htm |title=Prevalence of Overweight and Obesity Among Adults: United States, 2003–2004 |accessdate = 2007-06-05 |publisher=Centers for Disease Control and Prevention, National Center for Health Statistics}}&lt;/ref&gt; ရာစုနှစ်၏ နောက်ဆုံး ၄ပုံ ၁ ပုံအတွင်း အဝလွန်နှုန်းမှာ ၂ ဆမျှ မြင့်တက်ခဲ့ပြီး စက်မှုထွန်းကားသော နိုင်ငံများတွင် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite book | author= Schlosser, Eric | year = 2002 | title = Fast Food Nation | url= https://archive.org/details/fastfoodnationti00eric | publisher = Perennial | location = New York| isbn = 0-06-093845-5 |page = [https://archive.org/details/fastfoodnationti00eric/page/240 240] }}&lt;/ref&gt; ကျန်းမာရေး ဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်သူများ၏ အဆိုအရ အဝလွန်မှုနှင့် ဆက်စပ်နေသော [[ဆီးချိုအမျိုးအစား-၂]] ဖြစ်ပွားသူမှာ အလျှင်အမြန် တိုးတက်များပြားလျက် ရှိကြောင်း သိရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://atvb.ahajournals.org/cgi/content/full/25/12/2451#R3-101329 |title=Fast Food, Central Nervous System Insulin Resistance, and Obesity|year=2005 |accessdate = 2007-06-17|work= [[Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology]]|publisher=American Heart Association}}&lt;/ref&gt; မွေးကင်းစ ကလေးသူငယ် သေဆုံးမှုနှုန်းမှာ လူ ၁၀၀၀ လျှင် ၆.၀၆ ဦး ရှိသဖြင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုအား နိုင်ငံပေါင်း ၂၂၂ နိုင်ငံတွင် နံပါတ် ၁၇၆ နေရာ၌ ရှိနေစေပြီး အနောက်ဥရောပ နိုင်ငံအားလုံးထက် ပို၍ မြင့်မားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2091rank.html|title=Country Comparison: Infant Mortality Rate|publisher=CIA|work=The World Factbook|accessdate=2011-10-25|archivedate=7 February 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180207062332/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2091rank.html}}&lt;/ref&gt;

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ သုံးစွဲမှုနှုန်းမှာ အခြားနိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် လူတစ်ဦးချင်း အနေနှင့် လည်းကောင်း၊ ဂျီဒီပီ၏ ရာခိုင်နှုန်းအနေနှင့် လည်းကောင်း အခြားနိုင်ငံများထက် ပို၍ မြင့်မားသည်။&lt;ref&gt;''OECD Health Data 2000: A Comparative Analysis of 29 Countries'' [CD-ROM] (OECD: Paris, 2000). See also {{cite web|url=http://dll.umaine.edu/ble/U.S.+HCweb.pdf|title=The U.S. Healthcare System: The Best in the World or Just the Most Expensive??year=2001|accessdate=2006-11-29|publisher=University of Maine|archivedate=18 November 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061118234952/http://dll.umaine.edu/ble/U.S.+HCweb.pdf}}&lt;/ref&gt; [[ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့]]မှ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ကျန်းမာရေးစနစ်အား ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလျင်မြန်ဆုံး တုံ့ပြန်နိုင်သည့် နိုင်ငံ အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ သော်လည်း အားလုံးပေါင်း အကျိုး သက်ရောက်နိုင်မှု အနေနှင့် အဆင့် ၃၇ သာလျှင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

ကျန်းမာရေးနှင့်ဆိုင်သော အာမခံများကို အစိုးရနှင့် ပုဂ္ဂလိကမှ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ကြပြီး အခြားသော ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံများကဲ့သို့ အားလုံးအတွက် ကျန်းမာရေး အာမခံ ရှိသည် မဟုတ်ပေ။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ပုဂ္ဂလိက အာမခံ မှ ၃၆ ရာခိုင်နှုန်းသော ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ သုံးစွဲမှုများကို ပေးချေခဲ့ပြီး၊ မိမိဘာသာ အိတ်ကပ် အတွင်းမှ စိုက်ထုတ် သုံးစွဲမှုမှာ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ရှိကာ၊ ဖက်ဒရယ်၊ ပြည်နယ်နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ အစိုးရများမှ ၄၄ % မျှ ပေးချေခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;CDC H&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus06.pdf|title=Health, United States, 2006|accessdate = 2006-11-24 |publisher=Centers for Disease Control, National Center for Health Statistics}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ၄၆.၆ သန်း သို့မဟုတ် လူဦးရေ၏ ၁၅.၉% မျှသော အမေရိကန် ပြည်သူတို့တွင် ကျန်းမာရေး အာမခံ မရှိသဖြင့် ၂၀၀၁ ခုနှစ်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ၅.၄သန်းမျှ ပိုများသည်။ ထိုသို့ များပြား လာရခြင်း၏ အဓိက အကြောင်းရင်းမှာ အလုပ်ရှင်များက ကျန်းမာရေး အာမခံပေးမှု လျော့နည်းလာသောကြောင့် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;CBPP&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.cbpp.org/cms/?fa=view&amp;id=629|title=Poverty Remains Higher, and Median Income for Non-Elderly Is Lower, Than When Recession Hit Bottom: Poor Performance Unprecedented for Four-Year Recovery Period|publisher=Center for Budget and Policy Priorities|date =2006-09-01|accessdate = 2007-06-24}}&lt;/ref&gt; ကျန်းမာရေး အာမခံ မရှိသော ပြည်သူများနှင့် ကျန်းမာရေး အာမခံ မလုံလောက်သော ပြည်သူများနှင့် ဆိုင်သော ကိစ္စမှာ အဓိက နိုင်ငံရေး ပြဿနာ တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|author=Abelson, Reed|url=http://www.nytimes.com/2008/06/10/health/policy/10health.html|title=Ranks of Underinsured Are Rising, Study Finds|date= 2008-06-10|work=New York Times|accessdate=2008-10-25}} {{cite journal|author=Blewett, Lynn A. et al.|title=How Much Health Insurance Is Enough? Revisiting the Concept of Underinsurance|url=https://archive.org/details/sim_medical-care-research-and-review_2006-12_63_6/page/n4|year= 2006|work=Medical Care Research and Review|volume=63|issue=6|pages=663–700|doi=10.1177/1077558706293634|journal=Medical Care Research and Review|pmid=17099121|month=Dec|first1=LA|first2=A|first3=TJ|issn=1077-5587}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၉ ခုနှစ် လေ့လာမှု အရ ကျန်းမာရေး အာမခံ မရှိမှုကြောင့် တစ်နှစ်လျှင် သေဆုံးရသော လူပေါင်း၏ ၄၅,၀၀၀ ခန့် သေဆုံးရသည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|author=Park, Madison |url=http://www.cnn.com/2009/HEALTH/09/18/deaths.health.insurance/index.html?eref=rss_latest|title=45,000 American Deaths Associated with Lack of Insurance |publisher=CNN|date=2009-09-18|accessdate = 2009-10-01}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ် မှ လူတိုင်းတွင် ကျန်းမာရေး အာမခံ ရှိစေရန် ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite news|author=Fahrenthold, David A.|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/04/04/AR2006040401937.html|title= Mass. Bill Requires Health Coverage|date= 2006-04-05|work=Washington Post|accessdate=2007-06-19}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၀ ခုနှစ် အစောပိုင်း၌ ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော ဖက်ဒရယ်အစိုးရ၏ ဥပဒေအရ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ လူတိုင်း အားလုံးနီးပါးတွင် ကျန်းမာရေး အာမခံ ရှိစေမည် ဖြစ်သည်။

== ရာဇဝတ်မှုနှင့် တရားဥပဒေ စိုးမိုးရေး ==
[[File:Ford Crown Victoria 1.JPG|thumb|အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးကို ဒေသခံ ရဲအဖွဲ့များက ဆောင်ရွက်သည်။ နယူးယောက်မြို့တော် ရဲဌာနသည် တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://bjs.ojp.usdoj.gov/content/pub/pdf/lpd03.pdf|title=Local Police Departments, 2003|publisher=U.S. Dept. of Justice, Bureau of Justice Statistics|date=May 2006|accessdate=2011-12-07|archivedate=16 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716170620/http://bjs.ojp.usdoj.gov/content/pub/pdf/lpd03.pdf}}&lt;/ref&gt;]]

အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးကို ဒေသခံ ရဲအဖွဲ့များနှင့် မြို့ဝန်ဌာန (sheriff's departments) မှ ဆောင်ရွက်သည်။ ပြည်နယ်ရဲ အဖွဲ့မှာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ဆောက်ရွက်ကြသည်။ အက်ဖ်ဘီအိုင် နှင့် ယူအက်စ် မာရှယ် ဆားဗစ် ကဲ့သို့သော ဖက်ဒရယ် အေဂျင်စီများမှာ ပိုမို အထူးပြုသော တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ကြသည်။ ဖက်ဒရယ် အဆင့်နှင့် ပြည်နယ်များတွင် တရားရေးဌာနများသည် သာတူညီမျှ တရားစီရင်ရေး စနစ်ကို ကျင့်သုံးကြသည်။ ပြည်နယ် တရားရုံးများမှ ရာဇဝတ်မှု အများစုကို စီရင်လေ့ ရှိပြီး ဖက်ဒရယ် တရားရုံးများမှ အချို့သော အမှုအခင်း အမျိုးအစားများကို ကိုင်တွယ်ဆောင်ရွက်လေ့ ရှိသည့်အပြင် ပြည်နယ် တရားရုံးများမှ တက်လာသော အချို့သော အယူခံဝင်မှုများကို ဆောင်ရွက်ကြသည်။ မူးယစ်ဆေးဝါးကို ဖက်ဒရယ် ဥပဒေအရ တားဆီးထားသော်လည်း အချို့သော ပြည်နယ်များသည် မူးယစ်ဆေးဝါးကို တရားဝင် သုံးစွဲခွင့်ပြုသော ဥပဒေများကို ဖက်ဒရယ်စနစ်နှင့် ဆန့်ကျင်၍ ပြဋ္ဌာန်းရန် ကြိုးပမ်းလေ့ ရှိသည်။ ဆေးလိပ်သောက်နိုင်သည့် အသက် ကန့်သတ်ချက်မှာ ၁၈ နှစ်ဖြစ်ပြီး အရက်သောက်နိုင်သည့် အသက်ကန့်သတ်ချက်မှာ ၂၁ နှစ် ဖြစ်သည်။

ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံများထဲတွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် ပျမ်းမျှအဆင့်ထက် ပိုသော အကြမ်းဖက် ရာဇဝတ်မှုများ ဖြစ်ပွားလေ့ ရှိပြီး သေနတ်ကိုင် အကြမ်းဖက်မှုနှင့် လူသတ်မှုများ များပြားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.unodc.org/pdf/crime/eighthsurvey/8sv.pdf|title=Eighth United Nations Survey of Crime Trends and Operations of Criminal Justice Systems (2001–2002) |publisher=United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC) |date = 2005-03-31|accessdate=2008-05-18}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၉ ခုနှစ် စာရင်းအရ လူ ၁ သိန်းလျှင် လူသတ်မှု ၅ မှုမျှ ဖြစ်ပွားပြီး ၂၀၀၀ ခုနှစ်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ၁၀.၄% ကျဆင်းလာခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www2.fbi.gov/ucr/cius2009/offenses/violent_crime/murder_homicide.html|title=Murder|work=Crime in the United States 2009|publisher=FBI|month=September|year=2010|accessdate=2011-07-23|archive-date=9 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120509211957/http://www2.fbi.gov/ucr/cius2009/offenses/violent_crime/murder_homicide.html}}&lt;/ref&gt; သေနတ်ကိုင်ဆောင်ခွင့် နှင့် ဆိုင်သော ကိစ္စမှာ နိုင်ငံရေးအရ အငြင်းပွားမှု များပြားသော ကိစ္စတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် တရားဝင် မှတ်တမ်းဖြင့် အကျဉ်းချမှု အများဆုံးနိုင်ငံ &lt;ref name=&quot;SP&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.sentencingproject.org/doc/publications/inc_newfigures.pdf|title=New Incarceration Figures: Thirty-Three Consecutive Years of Growth|month=December|year=2006|accessdate=2007-06-10|publisher=Sentencing Project|archivedate=10 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160410214453/http://www.sentencingproject.org/doc/publications/inc_newfigures.pdf}}&lt;/ref&gt; နှင့် အကျဉ်းသား ဦးရေ အများဆုံးနိုင်ငံ&lt;ref&gt;{{cite web |author=Walmsley, Roy |url=http://www.kcl.ac.uk/depsta/rel/icps/world-prison-population-list-2005.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070628215935/http://www.kcl.ac.uk/depsta/rel/icps/world-prison-population-list-2005.pdf |archivedate=28 June 2007 |title=World Prison Population List |year=2005 |accessdate=2007-10-19 |publisher=King's College London, International Centre for Prison Studies }} For the latest data, see {{cite web|url=http://www.kcl.ac.uk/depsta/rel/icps/worldbrief/north_america_records.php?code=190|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070804061423/http://www.kcl.ac.uk/depsta/rel/icps/worldbrief/north_america_records.php?code=190|archivedate=4 August 2007|title=Prison Brief for United States of America|date=2006-06-21|accessdate=2007-10-19|publisher=King's College London, International Centre for Prison Studies}} For other estimates of the incarceration rate in China and North Korea see {{cite web|author=Adams, Cecil|url=http://www.straightdope.com/columns/read/2494/does-the-united-states-lead-the-world-in-prison-population|title=Does the United States Lead the World in Prison Population?|date=2004-02-06|accessdate=2007-10-11|publisher=The Straight Dope}}&lt;/ref&gt; ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် အစပိုင်းတွင် အကျဉ်းကျနေသူ ၂.၃ သန်းမျှ ရှိပြီး လူ၁၀၀ လျှင် ၁ ယောက်နှုန်းထက် ပိုများသည်။ လက်ရှိနှုန်းသည် ၁၉၈၀ ခုနှစ်မှ စာရင်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ၇ ဆမျှ ပိုများသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ojp.usdoj.gov/bjs/glance/tables/incrttab.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070611192107/http://www.ojp.usdoj.gov/bjs/glance/tables/incrttab.htm |archivedate=11 June 2007 |title=Incarceration Rate, 1980–2005 |year=2006 |accessdate=2007-06-10 |publisher=U.S. Dept. of Justice, Bureau of Justice Statistics }}&lt;/ref&gt; အိုအီးစီဒီ နိုင်ငံများတွင် ဒုတိယမြောက်အများဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်သော [[ပိုလန်နိုင်ငံ]]နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ၃ ဆမျှ ပိုများသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.prisonstudies.org/info/downloads/wppl-8th_41.pdf|title=World Prison Population List (8th edition)|year=2009|accessdate=2011-07-23|publisher=King's College London, International Centre for Prison Studies|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110726170615/http://www.prisonstudies.org/info/downloads/wppl-8th_41.pdf|archivedate=26 July 2011}}&lt;/ref&gt; အာဖရိကန်-အမေရိကန်များ၏ အကျဉ်းကျမှုနှုန်းမှာ လူဖြူများထက် ၆ ဆမျှ ပိုများပြီး စပိန်အနွယ်များထက် ၃ ဆမျှ ပိုများသည်။&lt;ref name=&quot;SP&quot;/&gt; အကျဉ်းကျသူ ဤမျှ များပြားရခြင်းမှာ ဖက်ဒရယ် အစိုးရ၏ အမိန့်ချမှတ်မှုဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများနှင့် မူးယစ်ဆေးဝါးနှင့် သက်ဆိုင်သော ပေါ်လစီများကြောင့် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;SP&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;HRW&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.hrw.org/legacy/reports/2000/usa/Rcedrg00-05.htm |title=The Impact of the War on Drugs on U.S. Incarceration |month=May | year=2000 |accessdate = 2007-06-10 |publisher=Human Rights Watch}}&lt;/ref&gt;

အနောက်နိုင်ငံ အများစုတွင် သေဒဏ်ပေးခြင်းကို ဖျက်သိမ်းပြီး ဖြစ်သော်လည်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ပြည်နယ် ၃၄ခု တွင် အချို့သော အစိုးရ နှင့် စစ်ရေးဆိုင်ရာ ပြစ်မှုများအတွက် သေဒဏ်ပေးခြင်းကို ခွင့်ပြုထားသည်။ ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် တရားရုံးချုပ်မှ ၄ နှစ်ကြာမျှ ဆိုင်းငံ့ထားသော သေဒဏ်ပေးခြင်းကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းပြီးနောက်တွင် လူ ၁၀၀၀ ကျော်ကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.deathpenaltyinfo.org/executions-united-states-2007|title=Executions in the United States in 2007|accessdate=2007-06-15|publisher=Death Penalty Information Center|archivedate=7 September 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080907020938/http://www.deathpenaltyinfo.org/executions-united-states-2007}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပဉ္စမမြောက် အများဆုံး သေဒဏ်ပေးမှု ရှိခဲ့ပြီး [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[အီရန်နိုင်ငံ]]၊ [[မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံ]] နှင့် [[ယီမင်နိုင်ငံ]] တို့၏ နောက်မှ လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.deathpenaltyinfo.org/death-penalty-international-perspective#interexec |title=Executions Around the World|accessdate = 2011-07-23|year=2010 |publisher=Death Penalty Information Center}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် နယူးဂျာစီပြည်နယ်သည် ပထမဆုံး အနေနှင့် သေဒဏ်ပေးခြင်းကို ဥပဒေပြဋ္ဌာန်း ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး ၁၉၇၆ ခုနှစ် တရားရုံးချုပ်၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အပြီး တွင် ပထမဆုံး ဥပဒေပြဋ္ဌာန်း ဖျက်သိမ်းခဲ့သော ပြည်နယ် ဖြစ်သည်။ နယူးမက္ကဆီကိုပြည်နယ်မှ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး [[အီလီနွိုင်းပြည်နယ်]]မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;QuinnSignsAbolition&quot;&gt;{{cite news|url=http://newsblogs.chicagotribune.com/clout_st/2011/03/quinn-signs-death-penalty-ban-commutes-15-death-row-sentences-to-life.html|title=Quinn Signs Death Penalty Ban, Commutes 15 Death Row Sentences to Life|date=2011-03-09|accessdate=2011-03-09|newspaper=[[Chicago Tribune]]}}&lt;/ref&gt;

== လူဦးရေပျံ့နှံ့ နေထိုင်မှု ==
[[File:Census-2000-Data-Top-US-Ancestries-by-County.svg|thumb|320px|ဒေသအလိုက် အများဆုံးသော လူမျိုးစုများ၊ ၂၀၀၀ ခုနှစ်]]
{|class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size: 90%; border: 1px solid #999; float: right; margin-left: 1em; width: 240px;&quot;
|- style=&quot;background:#f5f5f5;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; | လူမျိုး (၂၀၁၀)&lt;ref name=&quot;Cen2010Summary&quot;&gt;{{cite web|url=http://2010.census.gov/2010census/data/|title=2010 Census Data|publisher=U.S. Census Bureau|accessdate=2011-03-29|archivedate=6 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706203009/http://2010.census.gov/2010census/data/}}&lt;/ref&gt;
|-
| လူဖြူ || style=&quot;text-align: center;&quot; |၇၂.၄%
|-
| လူမည်း/ အာဖရိကန်-အမေရိကန် || style=&quot;text-align: center;&quot; |၁၂.၆%
|-
| အာရှသား || style=&quot;text-align: center;&quot; |၄.၈%
|-
| အမေရိကန် လူနီများနှင့် အလာစကာ ရှေးဦးနေထိုင်သူများ || style=&quot;text-align: center;&quot; |၀.၉%
|-
| ဟာဝိုင်အီ ရှေးဦးနေထိုင်သူများ နှင့် ပစိဖိတ်ကျွန်းသားများ|| style=&quot;text-align: center;&quot; |၀.၂%
|-
| အခြား|| style=&quot;text-align: center;&quot; |၆.၂%
|-
| လူမျိုး ၂ မျိုး နှင့် အထက်|| style=&quot;text-align: center;&quot; | ၂.၉%
|-
| ဟစ်စပန်းနစ်/ လက်တီနို (''of any race'') || style=&quot;text-align: center;&quot; |၁၆.၃%
|}

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း ဗျူရို၏ ခန့်မှန်းမှုအရ အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ လက်ရှိ လူဦးရေကို ၃၁၃,၅၁၂,၀၀၀ ဦး ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းကြပြီး တရားမဝင် ဝင်ရောက်နေထိုင်သူ ၁၁.၂ သန်းကိုပါ ထည့်တွက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.cis.org/articles/2008/back808.pdf| author = Camarota, Steven A., and Karen Jensenius| title = Homeward Bound: Recent Immigration Enforcement and the Decline in the Illegal Alien Population| month = July| year = 2008| publisher = Center for Immigration Studies| accessdate = 2008-08-06| archiveurl = https://web.archive.org/web/20080809030605/http://www.cis.org/articles/2008/back808.pdf| archivedate = 9 August 2008}}&lt;/ref&gt; ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် လူဦးရေ ၇၆ သန်းမျှသာ ရှိသော်လည်း ၂၀ ရာစုအတွင်း အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေမှာ ၄ဆမျှ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/2005pubs/06statab/pop.pdf |format=PDF|title=Statistical Abstract of the United States |publisher=[[United States Census Bureau]]}}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာပေါ်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့ ပြီးလျှင် လူဦးရေ အများဆုံး ဖြစ်ပြီး အဓိက စက်မှုဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများတွင် လူဦးရေ တိုးတက်မှု အမြန်ဆုံးရှိသော တစ်ခုတည်းသောနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;PRC&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.prcdc.org/summaries/uspopperspec/uspopperspec.html|title=Executive Summary: A Population Perspective of the United States|publisher=Population Resource Center|month=May|year=2000|accessdate=2007-12-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070604165856/http://www.prcdc.org/summaries/uspopperspec/uspopperspec.html|archivedate=4 June 2007}}&lt;/ref&gt; မွေးဖွားမှုနှုန်းမှာ လူ ၁၀၀၀ လျှင် ၁၃.၈၂ သာရှိပြီး ကမ္ဘာ့ပျမ်းမျှ မွေးဖွားမှုနှုန်း၏ အောက်တွင် ရှိသော်လည်း လူဦးရေ တိုးတက်မှုနှုန်းမှာ အကောင်းဘက်တွင် ရှိပြီး ၁% မျှ ရှိကာ အခြားသော ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံ အတော်များများထက် သိသိသာသာ ပို၍ များသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html|title=Rank Order—Birth Rate|publisher=CIA|work=The World Factbook|year=2009|accessdate=2009-10-11|archivedate=10 March 2013|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0FiNNzQ?url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၁ ဘဏ္ဍာရေးနှစ် အတွင်း ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူ ၁ သန်းခန့်အား အမြဲတမ်း နေထိုင်သူ အဆင့် သတ်မှတ်ပေးခဲ့ပြီး အများစုမှာ မိသားစု ပြန်လည်ပေါင်းစည်းရေး ပေါ်လစီဖြင့် ရရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;LPR&quot;&gt;[http://www.dhs.gov/xlibrary/assets/statistics/publications/lpr_fr_2011.pdf “U.S. Legal Permanent Residents: 2011”]. [[Office of Immigration Statistics]] ''Annual Flow Report.''&lt;/ref&gt; မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသည် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူ အများဆုံး ပြောင်းရွှေ့လာရာ နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ၁၉၉၈ ခုနှစ်မှစ၍ တရုတ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ နှင့် ဖိလစ်ပိုင် နိုင်ငံတို့သည် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူ အများဆုံး လာရောက်ရာ နိုင်ငံများအဖြစ် နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ရှိနေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://www.dhs.gov/files/statistics/publications/LPR07.shtm|title=Persons Obtaining Legal Permanent Resident Status by Region and Country of Birth: Fiscal Years 1998 to 2007 (Table 3)|publisher=U.S. Dept. of Homeland Security|accessdate=2008-09-06}}&lt;/ref&gt;

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် လူမျိုးပေါင်းစုံ ရှိပြီး လူဦးရေ ၁ သန်းကျော်သော မျိုးနွယ်ဆက် မတူညီသော မျိုးနွယ်စု ၃၁ ခု ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;An2000&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/2004pubs/c2kbr-35.pdf|title=Ancestry 2000|publisher=U.S.Census Bureau|month=June|year=2004|accessdate=2007-06-13}}&lt;/ref&gt; လူဖြူများမှာ အများဆုံး လူမျိုးဖြစ်ပြီး ဂျာမန်အမေရိကန်များ၊ အင်္ဂလိပ် အမေရိကန်များ နှင့် အိုင်းရစ်ရှ် အမေရိကန်များ ပါဝင်သဖြင့် နိုင်ငံအတွင်း လူဦးရေ အများဆုံးသော မျိုးနွယ်ဆက် အစုအဖွဲ့ ၄ ခုမှ ၃ ခု ပါဝင်သည်။&lt;ref name=&quot;An2000&quot;/&gt; အာဖရိကန် အမေရိကန်များမှာ နိုင်ငံအတွင်း လူဦးရေ အများဆုံးသော လူနည်းစုအဖွဲ့ဝင် လူမျိုးစု ဖြစ်ပြီး မျိုးနွယ်ဆက် အစုများတွင် တတိယမြောက် အများဆုံး အစုအဖွဲ့ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;An2000&quot;/&gt; အာရှ အမေရိကန်များမှာ ဒုတိယမြောက် လူဦးရေ အများဆုံးသော လူနည်းစု အဖွဲ့ဝင် လူမျိုးစုဖြစ်သည်။ အာရှ အမေရိကန်များတွင် လူဦးရေ အများဆုံး လူမျိုး ၂ ခုမှာ တရုတ်-အမေရိကန် များနှင့် ဖိလစ်ပိုင်-အမေရိကန်များ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;An2000&quot;/&gt; ၂၀၁၀ ခုနှစ် စာရင်းအရ အမေရိကန် လူဦးရေတွင် ၅.၂ သန်းမှာ အင်ဒီးယန်း လူနီများနှင့် အလက်စကာ ရှေးဦးနေထိုင်သူများမှ ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်ပြီး (၂.၉ သန်းမှာ ထိုလူမျိုးစု စင်စစ်များဖြစ်သည်။) ၁.၂ သန်းသော လူဦးရေမှာ ဟာဝိုင်အီ ရှေးဦး နေထိုင်သူများနှင့် ပစိဖိတ်ကျွန်းသားများမှ ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်သည်။ (၀.၅ သန်းမှာ လူမျိုးစု စင်စစ် ဖြစ်သည်။)&lt;ref name=&quot;Cen2010Race&quot;&gt;{{cite web|author=Humes, Karen R., Nicholas A. Jones, and Roberto R. Ramirez|url=http://www.census.gov/prod/cen2010/briefs/c2010br-02.pdf|title=Overview of Race and Hispanic Origin: 2010| publisher = U.S. Census Bureau| date = March 2011| accessdate = 2011-03-29}}&lt;/ref&gt;သန်းခေါင် စာရင်းအတွင်း လူဦးရေ ၁၉ သန်းကျော်ကို အခြားလူမျိုးစုများဟု ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ထိုသူများမှာ အဓိက မျိုးနွယ်စုကြီး ငါးခု အတွင်း ထည့်သွင်းရေတွက်ခြင်း မပြုနိုင်သူများ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Cen2010Race&quot;/&gt;

ဟစ်စပန်းနစ် နှင့် လာတီနို အမေရိကန်များ၏ လူဦးရေ တိုးပွားမှုမှာ အဓိက လူဦးရေ ပြောင်းလဲမှု ပင် ဖြစ်သည်။ ၅၀.၅ သန်းသော အမေရိကန်များမှာ ဟစ်စပန်းနစ် မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်ပြီး&lt;ref name=&quot;Cen2010Race&quot;/&gt; သန်းခေါင်စာရင်း ဗျူရိုမှာ တူညီသော မျိုးနွယ်စု လက္ခဏာများကို ဝေမျှ ပိုင်ဆိုင် ထားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။ ၆၄ ရာခိုင်နှုန်းသော ဟစ်စပန်းနစ်- အမေရိကန်များမှာ မက္ကဆီကို မျိုးနွယ်ဆက်များ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=CB2007&gt;{{cite web | url = http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&amp;-ds_name=ACS_2007_1YR_G00_&amp;-CONTEXT=dt&amp;-mt_name=ACS_2007_1YR_G2000_B03001&amp;-redoLog=true&amp;-geo_id=01000US&amp;-geo_id=04000US48&amp;-format=&amp;-_lang=en&amp;-SubjectID=15233304 | title = B03001. Hispanic or Latino Origin by Specific Origin | work = 2007 American Community Survey | publisher = U.S. Census Bureau | accessdate = 2008-09-26 | archivedate = 12 February 2020 | archiveurl = https://archive.today/20200212040125/http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&amp;-ds_name=ACS_2007_1YR_G00_&amp;-CONTEXT=dt&amp;-mt_name=ACS_2007_1YR_G2000_B03001&amp;-redoLog=true&amp;-geo_id=01000US&amp;-geo_id=04000US48&amp;-format=&amp;-_lang=en&amp;-SubjectID=15233304 }}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၀ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၀ ခုနှစ်အတွင်း ဟစ်စပန်းနစ် ဦးရေမှာ ၄၃% မျှ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ဟစ်စပန်းနစ် မဟုတ်သော လူဦးရေမှာ ၄.၉%သာ တိုးတက်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Cen2010Summary&quot;/&gt; ထိုတိုးတက်မှု၏ အများစုမှာ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်လာမှုများကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ် စာရင်းအရ အမေရိကန် လူဦးရေ၏ ၁၂.၆ ရာခိုင်နှုန်းမှာ နိုင်ငံခြားတိုင်းပြည်များတွင် မွေးဖွားကြသူများ ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့ထဲမှ ၅၄%မှာ လက်တင်အမေရိကတွင် မွေးဖွားသူများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/2008pubs/09statab/pop.pdf|publisher=U.S. Census Bureau|work=Statistical Abstract of the United States 2009| title=Tables 41 and 42—Native and Foreign-Born Populations|accessdate = 2009-10-11}}&lt;/ref&gt; မွေးဖွားမှုနှုန်းမှာလည်း အခြား သက်ဆိုင်သော အချက်တစ်ချက်ပင် ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် စာရင်းအရ ဟစ်စပန်းနစ် အမျိုးသမီးတစ်ဦးသည် သူမ၏ ဘဝသက်တမ်း တလျှောက်တွင် ပျမ်းမျှအားဖြင့် ကလေး ၂.၄ ဦးနှုန်း မွေးဖွားလေ့ ရှိပြီး ဟစ်စပန်းနစ် မဟုတ်သော လူမည်း အမျိုးသမီးများမှာ ၁.၈ဦးနှုန်း မွေးဖွားကာ ဟစ်စပန်းနစ် မဟုတ်သော လူဖြူ အမျိုးသမီးများမှာ ၁.၈ဦးနှုန်းသာ မွေးဖွားကြသည်။ (ပြန်လည် အစားထိုးနှုန်း ၂.၁ ဦးနှုန်း၏ အောက်တွင် ရှိသည်။)&lt;ref&gt;{{cite web|author=Hamilton, Brady E., Joyce A. Martin, and Stephanie J. Ventura | url = http://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr60/nvsr60_02.pdf | title = Births: Preliminary Data for 2010 | work = National Vital Statistics Reports, Volume 60, Number 2 | publisher = U.S. Dept. of Health and Human Services|date=2011-11-17 | accessdate = 2012-04-16}}&lt;/ref&gt; လူနည်းစု လူမျိုးစု (သန်းခေါင်စာရင်း အဖွဲ့၏ အဆိုအရ ဟစ်စပန်းနစ် မဟုတ်သူနှင့် လူဖြူမဟုတ်သော အခြားလူမျိုးစုများ) များ၏ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ၃၆.၃% ရှိပြီး&lt;ref&gt;[http://2010.census.gov/news/releases/operations/cb11-cn123.html US Census Bureau: &quot;U.S. Census Bureau Delivers Final State 2010 Census Population Totals for Legislative Redistricting&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120514153207/http://2010.census.gov/news/releases/operations/cb11-cn123.html |date=14 May 2012 }} see custom table, 2nd worksheet&lt;/ref&gt; ကလေးသူငယ်များ၏ ၅၀% ခန့်မှာ အသက် ၁ နှစ်အောက်တွင် ရှိကာ&lt;ref&gt;{{cite news|author=El Nasser, Haya|url=http://www.usatoday.com/news/parenting-family/babies/story/2011-08-25/Minority-babies-almost-the-majority/50127816/1|title=Minority babies almost the majority|date=2011-08-24|work=USA TODAY|accessdate=2011-10-17|archivedate=18 April 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120418144917/http://www.usatoday.com/news/parenting-family/babies/story/2011-08-25/Minority-babies-almost-the-majority/50127816/1}}&lt;/ref&gt; ၂၀၄၂ ခုနှစ်တွင် လူများစု လူမျိုးစု အဖြစ် ပြောင်းလဲရောက်ရှိလာနိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/Press-Release/www/releases/archives/population/012496.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080822044429/http://www.census.gov/Press-Release/www/releases/archives/population/012496.html|archivedate=22 August 2008|title=An Older and More Diverse Nation by Midcentury|publisher=U.S. Census Bureau|date=2008-08-14|accessdate=2008-09-06}}&lt;/ref&gt;

၈၂% သော အမေရိကန်များသည် မြို့ပြများနှင့် မြို့ပြများ၏ ဆင်ခြေဖုံးများတွင် နေထိုင်ကြပြီး&lt;ref name=&quot;WF&quot;/&gt; ၎င်းတို့ထဲမှ တစ်ဝက်ခန့်မှာ လူဦးရေ ၅ သောင်းကျော်သော မြို့ကြီးများတွင် နေထိုင်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&amp;-state=gct&amp;-ds_name=DEC_2000_SF1_U&amp;-_box_head_nbr=GCT-P1&amp;-mt_name=&amp;-_caller=geoselect&amp;-geo_id=&amp;-format=US-1&amp;-_lang=en| title = United States—Urban/Rural and Inside/Outside Metropolitan Area (GCT-P1. Population, Housing Units, Area, and Density: 2000)| publisher = U.S. Census Bureau| date = 2000-04-01| accessdate = 2008-09-23| archivedate = 12 February 2020| archiveurl = https://archive.today/20200212044207/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&amp;-state=gct&amp;-ds_name=DEC_2000_SF1_U&amp;-_box_head_nbr=GCT-P1&amp;-mt_name=&amp;-_caller=geoselect&amp;-geo_id=&amp;-format=US-1&amp;-_lang=en}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ၂၈၃ ခုမျှသော မြို့များတွင် လူဦးရေ ၁ သိန်းကျော်ရှိပြီး မြို့ကြီး ၉ ခုတွင် လူဦးရေ ၁ သန်းကျော် ရှိကာ [[နယူးယောက်မြို့]]၊[[လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့]]၊ [[ရှီကာဂိုမြို့]] နှင့် [[ဟူစတန်မြို့]] ကဲ့သို့သော ဂလိုဘယ်လ် စီးတီး ၄မြို့တွင် လူဦးရေ ၂ သန်းကျော် ရှိသည်။&lt;ref name=PopEstBigCities&gt;{{cite web | url = http://hawaii.gov/dbedt/info/census/popestimate/copy_of_2008-subcounty-population-hawaii/SUB_EST2008_01.pdf | archiveurl = https://www.webcitation.org/5lpvuJk99?url=http://hawaii.gov/dbedt/info/census/popestimate/copy_of_2008-subcounty-population-hawaii/SUB_EST2008_01.pdf | archivedate = 7 December 2009 | format = PDF | title = Table 1: Annual Estimates of the Resident Population for Incorporated Places Over 100,000, Ranked by July 1, 2008 Population: April 1, 2000 to July 1, 2008 | work = 2008 Population Estimates | publisher = U.S. Census Bureau, Population Division | date = 2009-07-01 | accessdate = 2009-10-11 }}&lt;/ref&gt; လူဦးရေ ၁ သန်း ကျော်သော မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသ ၅၂ ခု ရှိသည်။&lt;ref name=PopEstMSA&gt;{{cite web | url = http://hawaii.gov/dbedt/info/census/popestimate/2008_MSA_Hawaii/CBSA_EST2008_05.pdf | archiveurl = https://www.webcitation.org/5lpvuJzkG?url=http://hawaii.gov/dbedt/info/census/popestimate/2008_MSA_Hawaii/CBSA_EST2008_05.pdf | archivedate = 7 December 2009 | format = PDF | title = Table 5. Estimates of Population Change for Metropolitan Statistical Areas and Rankings: July 1, 2007 to July 1, 2008 | work = 2008 Population Estimates | publisher = U.S. Census Bureau | date = 2009-03-19 | accessdate = 2009-10-11 }}&lt;/ref&gt; အလျှင်အမြန် တိုးတက်နေသော မက်ထရိုဧရိယာ ၅၀ ခုတွင် ၄၇ ခုမှာ နိုင်ငံ၏ တောင်ဘက်ပိုင်းနှင့် အနောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/newsroom/releases/archives/population/cb09-45.html|title=Raleigh and Austin are Fastest-Growing Metro Areas|publisher=U.S. Census Bureau|date=2009-03-19|accessdate=2009-10-11}}&lt;/ref&gt; ဒါးလတ်စ်မြို့၊ ဟူစတန်မြို့၊ အတ္တလန္တာမြို့ နှင့် ဖီးနစ်မြို့ ၄မြို့သည် ၂၀၀၀ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၈ ခုနှစ်အတွင်း လူဦးရေ ၁သန်းကျော်မျှ တိုးပွားလာခဲ့သည်။&lt;ref name=PopEstMSA/&gt;
&lt;center&gt;{{အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အကြီးမားဆုံး မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသများ}}&lt;/center&gt;
{{-}}
=== ဘာသာစကား ===
{|class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size: 90%; border: 1px solid #999; float: right; margin-left: 1em; width: 250px;&quot;
|- style=&quot;background:#f5f5f5;&quot;
!colspan=&quot;2&quot;|ဘာသာစကား(၂၀၁၀)&lt;ref name=Lang&gt; &quot;Language Spoken at Home by the U.S. Population, 2010&quot;, American Community Survey, U.S. Census Bureau, in ''World Almanac and Book of Facts 2012'', p. 615.&lt;/ref&gt;
|-
|[[အင်္ဂလိပ်ဘာသာ|အင်္ဂလိပ်]] (''တစ်မျိုးတည်း'')||style=&quot;text-align: center;&quot;| ၂၂၉.၇ သန်း
|-
|[[စပိန်ဘာသာ|စပိန်]] (မျိုးကွဲများအပါအဝင်)||style=&quot;text-align: center;&quot;|၃၇.၀သန်း 
|-
|[[တရုတ်ဘာသာ|တရုတ်]]||style=&quot;text-align: center;&quot;|၂.၈ သန်း
|-
|[[ပြင်သစ်ဘာသာ|ပြင်သစ်]] (မျိုးကွဲများအပါအဝင်)||style=&quot;text-align: center;&quot;|၂.၁ သန်း
|-
| တာဂါးလော့||style=&quot;text-align: center;&quot;|၁.၆ သန်း
|-
|ဗီယက်နမ်||style=&quot;text-align: center;&quot;| ၁.၄ သန်း
|-
|ကိုရီးယား||style=&quot;text-align: center;&quot;| ၁.၁ သန်း
|-
|ဂျာမန်||style=&quot;text-align: center;&quot;| ၁.၁ သန်း
|}

အင်္ဂလိပ်စကား သည် လူအများသုံးကြသော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတော် ဘာသာစကားဟူ၍ သတ်မှတ် မထားပေ။ သို့သော်လည်း အမေရိကန်နိုင်ငံသား အဖြစ်ပြောင်းလဲသည့် ဥပဒေတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာကို စံအဖြစ် သုံးသော ဘာသာစကား အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ သန်း ၂၃၀ သို့မဟုတ် လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်း အသက် ၅ နှစ်နှင့် အထက်တို့သည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ စကားကို အိမ်တွင် ပြောဆိုသုံးနှုန်းကြသည်။ စပိန်ဘာသာ စကားကို လူဦးရေ၏ ၁၂ ရာခိုင်နှုန်းက အိမ်တွင် သုံးကြပြီး ဒုတိယ ဘာသာစကားတွင် သင်ကြားမှု အများဆုံး ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။&lt;ref name=Lang/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.adfl.org/resources/enrollments.pdf| title = Foreign Language Enrollments in United States Institutions of Higher Learning| date = fall 2002| publisher = MLA| accessdate = 2006-10-16| archivedate = 3 August 2008| archiveurl = https://web.archive.org/web/20080803020358/http://www.adfl.org/resources/enrollments.pdf}}&lt;/ref&gt; အချို့သော အမေရိကန် ဥပဒေပညာရှင်တို့က အင်္ဂလိပ်ကို နိုင်ငံတော် ဘာသာစကား အဖြစ် သတ်မှတ်ရန် ကြိုးစားမှုများ ဖြစ်ပြီး အနည်းဆုံး ပြည်နယ် ၂၈ ခုတွင် တရားဝင်ဘာသာစကား အဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး ဖြစ်သည်။&lt;ref name=ILW&gt;{{cite web |author=Feder, Jody |url= http://www.ilw.com/immigrationdaily/news/2007,0515-crs.pdf |title= English as the Official Language of the United States: Legal Background and Analysis of Legislation in the 110th Congress |date=January 25, 2007 |publisher= Ilw.com (Congressional Research Service) |accessdate= June 19, 2007}}&lt;/ref&gt; ဟာဝိုင်အီ ပြည်နယ်တွင် ဟာဝိုင်အီကျွန်းသုံး ဘာသာစကားနှင့် အင်္ဂလိပ်စကား ၂ ခုစလုံးသည် ပြည်နယ်ဥပဒေ အရ တရားဝင် ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hawaii.gov/lrb/con/conart15.html|title=The Constitution of the State of Hawaii, Article XV, Section 4|publisher=Hawaii Legislative Reference Bureau|date=1978-11-07|accessdate=2007-06-19|archivedate=24 July 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130724231656/http://www.hawaii.gov/lrb/con/conart15.html}}&lt;/ref&gt;

တရားဝင် ဘာသာစကားဟူ၍ သတ်မှတ်ထားခြင်း မရှိသော်လည်း နယူးမက္ကဆီကိုပြည်နယ်တွင် အင်္ဂလိပ် နှင့် စပိန်ဘာသာ အသုံးပြုခြင်းကို လည်းကောင်း၊ လူဝီစီးယားနားပြည်နယ်တွင် အင်္ဂလိပ် နှင့် ပြင်သစ် ဘာသာစကား အသုံးပြုခြင်းကို လည်းကောင်း ဥပဒေအရ ခွင့်ပြုထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite book| author =Dicker, Susan J. | title = Languages in America: A Pluralist View | url =https://archive.org/details/languagesinameri00dick |year=2003|pages=[https://archive.org/details/languagesinameri00dick/page/216 216], 220–25 | location =Clevedon, UK| publisher = Multilingual Matters|isbn=1-85359-651-5}}&lt;/ref&gt; [[ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်]] ကဲ့သို့သော အချို့ပြည်နယ်များတွင် တရားရုံးသုံး စာရွက်စာတမ်းများ အပါအဝင် အချို့သော အစိုးရ ဆိုင်ရာ စာရွက်စာတမ်းများကို စပိန်ဘာသာ ဖြင့်လည်း ပြန်ဆို ထုတ်ဝေရန် ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.leginfo.ca.gov/cgi-bin/displaycode?section=ccp&amp;group=00001-01000&amp;file=412.10-412.30|title=California Code of Civil Procedure, Section 412.20(6)|publisher=Legislative Counsel, State of California|accessdate=2007-12-17|archivedate=22 July 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100722010302/http://www.leginfo.ca.gov/cgi-bin/displaycode?section=ccp&amp;group=00001-01000&amp;file=412.10-412.30}} {{cite web|url=http://www.courtinfo.ca.gov/forms/allforms.htm|title=California Judicial Council Forms|publisher=Judicial Council, State of California|accessdate=2007-12-17}}&lt;/ref&gt; အင်္ဂလိပ်စကား မပြောသော ပြည်သူများ ရှိရာ အုပ်ချုပ်ရေး ဒေသများတွင် အစိုးရဆိုင်ရာ စာရွက်စာတမ်းများ (အထူးသဖြင့် မဲပေးခြင်းနှင့် သက်ဆိုင်သော အချက်အလက်များ) ကို ထိုဒေသရှိ လူအများပြောသော ဘာသာစကားတို့ဖြင့် ပြန်ဆို ထုတ်ဝေလေ့ ရှိသည်။ အချို့သော အမေရိကန်ပိုင်း ကျွန်းများတွင် ဒေသခံဘာသာစကားကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာ စကားနှင့် အတူ အသိအမှတ်ပြုထားသည်။ အမေရိကန် ဆာမိုအာ နှင့် ဂူအမ်ကျွန်း တို့တွင် ဆာမိုအန် ဘာသာစကား နှင့် ချာမော်ရိုဘာသာစကားတို့ကို အသီးသီး အသိအမှတ်ပြုထားကြသည်။ မြောက်မာရီယာနာကျွန်းများတွင် ကာရိုလီနီးယန်း နှင့် ချာမိုရို ဘာသာစကားတို့ကို အသိအမှတ် ပြုထားသည်။ ပျူရီတို ရီကိုကျွန်းတွင် တရားဝင်ဘာသာစကားမှာ စပိန်ဘာသာ ဖြစ်သည်။

=== ကိုးကွယ်မှု ===
[[File:BrunswickWhiteChurch.jpg|thumb|upright| ပရက်စ်ဘီတေးရီးယန်း ဘုရားရှိခိုးကျောင်း တစ်ခု၊ အမေရိကန် အများစုကို ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် အဖြစ် တွေ့ရသည်။]]

အမေရိကန်နိုင်ငံသည် ဘာသာတရား နှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်နွယ် မနေသော နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ၏ ပထမအကြိမ် ပြင်ဆင်ချက်မှ ဘာသာရေး လွတ်လပ်ခွင့်ကို အာမခံချက်ပေးထားပြီး ဘာသာရေး ဆိုင်ရာ အစိုးရ ဖွဲ့စည်းခြင်းကို တားမြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ် လေ့လာချက်အရ ၅၉% သော အမေရိကန်တို့မှ ဘာသာရေးသည် သူတို့ဘဝတွင် အလွန်အရေးပါသော နေရာမှ ပါဝင် ပတ်သက်နေသည်ဟု ဖြေကြားခဲ့ပြီး အခြားသော ကြွယ်ဝချမ်းသာသော နိုင်ငံများနှင့် ယှဉ်လျှင် အလွန်မြင့်မားသော နှုန်းပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pewglobal.org/reports/display.php?ReportID=167|title=Among Wealthy Nations...U.S. Stands Alone in its Embrace of Religion|publisher=Pew Research Center|work=Pew Global Attitudes Project|date=2002-12-19|accessdate=2008-10-23|archive-date=22 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110822083255/http://pewglobal.org/2002/12/19/among-wealthy-nations/}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၇ ခုနှစ် စစ်တမ်းကောက်ယူချက် တစ်ခု အရ ၇၈.၄%သော အရွယ်ရောက်ပြီးသူတို့သည် ခရစ်ယာန် ဘာသာဝင် အဖြစ် ခံယူထားကြောင်း သိရပြီး&lt;ref name=&quot;Pew&quot;&gt;{{cite web|url=http://religions.pewforum.org/pdf/affiliations-all-traditions.pdf|title=Religious Composition of the U.S.| publisher=Pew Forum on Religion &amp; Public Life|work=U.S. Religious Landscape Survey|year=2007|accessdate=2008-10-23}}&lt;/ref&gt; ၁၉၉၀ ခုနှစ်က ၈၆.၄% နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ကျဆင်းသွားခြင်းဟု ဆိုနိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;ARIS&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.gc.cuny.edu/CUNY_GC/media/CUNY-Graduate-Center/PDF/ARIS/ARIS-PDF-version.pdf?ext=.pdf|title=American Religious Identification Survey 2001|author=Kosmin, Barry A., Egon Mayer, and Ariela Kaysar|publisher=CUNY Graduate Center|date=2001-12-19|accessdate=2011-09-16|archivedate=16 July 2015|archiveurl=https://www.webcitation.org/6a4Q9IlrZ?url=http://www.gc.cuny.edu/CUNY_GC/media/CUNY-Graduate-Center/PDF/ARIS/ARIS-PDF-version.pdf?ext=.pdf}}&lt;/ref&gt; ပရိုတက်စတင့် ဂိုဏ်းဝင် ၅၁.၃% ရှိပြီး ရိုမန်ကက်သလစ်ဂိုဏ်းဝင် ၂၃.၉ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။ ထိုလေ့လာမှုမှ လူဦးရေ၏ ၂၆.၃%မှာ လူဖြူ အီဗန်ဂယ်လစ် ဝါဒီ (ပရိုတက်စတင့်ဂိုဏ်းခွဲ) များ အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး နိုင်ငံအတွင်း လူဦးရေအများဆုံး အယူဝါဒ အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ &lt;ref name=&quot;Pew&quot;/&gt; အခြား လေ့လာမှု တစ်ခုမှ လူမျိုးစု အားလုံးတွင် အီဗန်ဂယ်လစ် ဝါဒီ ပေါင်း လူဦးရေ၏ ၃၀% မှ ၃၅% အထိ ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uakron.edu/bliss/docs/Religious_Landscape_2004.pdf|archiveurl=https://www.webcitation.org/5lpvuMoCD?url=http://www.uakron.edu/bliss/docs/Religious_Landscape_2004.pdf|archivedate=7 December 2009|author=Green, John C|title=The American Religious Landscape and Political Attitudes: A Baseline for 2004|publisher=University of Akron Ray C. Bliss Institute of Applied Politics|accessdate=2007-06-18}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် မဟုတ်သော အခြားဘာသာဝင်များမှာ ၄.၇% ရှိပြီး ၁၉၉၀ ခုနှစ် ၃.၃% မှ မြင့်တက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;ARIS&quot;/&gt; ခရစ်ယာန် မဟုတ်သော ဘာသာတရားများထဲမှ ကိုးကွယ်မှုများသော ဘာသာများမှာ [[ရဟူဒီဘာသာ]] (၁.၇%)၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (၀.၇%)၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] (၀.၆%)၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] (၀.၄%) နှင့် ယူနီတေးရီးယန်း ယူနီဗာဆယ် ဝါဒီ (၀.၃%) တို့ အသီးသီး ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Pew&quot;/&gt; ထိုစစ်တမ်းမှပင် သိရသည်မှာ ၁၆.၁% သော အမေရိကန်တို့သည် မည်သည့်ဘုရားမှ ရှိသည်ဟု မယုံကြည်သူ၊ ဘုရားမဲ့ဝါဒီ သို့မဟုတ် အရှင်းဆုံးပြောရလျှင် ဘာသာမဲ့များဟု ခံယူကြပြီး ၁၉၉၀ ခုနှစ် ၈.၂% မှ တိုးမြင့်လာခြင်းပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Pew&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ARIS&quot;/&gt;

=== မိသားစု ပုံစံ ===

၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ၁၈နှစ်နှင့် အထက် အမေရိကန်များထဲတွင် အိမ်ထောင်ရှိသူ ၅၈%၊ အိမ်ထောင်ဖက် သေဆုံးသွားသူ ၆%၊ ကွာရှင်းပြတ်စဲထားသူ ၁၀% နှင့် တစ်ခါမျှ လက်မထပ်ရသေးသူ ၂၅% ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/2008pubs/09statab/pop.pdf|publisher=U.S. Census Bureau|work=Statistical Abstract of the United States 2009| title=Table 55—Marital Status of the Population by Sex, Race, and Hispanic Origin: 1990 to 2007|accessdate = 2009-10-11}}&lt;/ref&gt; အမျိုးသမီး အများစုသည် အိမ်ပြင်ပတွင် အလုပ်လုပ်ကြပြီး အများစုမှာ ဘွဲ့ရရှိထားသူများ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.iserp.columbia.edu/news/articles/female_college.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070609151527/http://www.iserp.columbia.edu/news/articles/female_college.html |archivedate=9 June 2007 |title=Women's Advances in Education |publisher=Columbia University, Institute for Social and Economic Research and Policy |year=2006 |accessdate=2007-06-06 }}&lt;/ref&gt;

လိင်တူခြင်း လက်ထပ်ခြင်းမှာ နိုင်ငံရေး အရ အငြင်းပွားစရာ ကိစ္စတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ အချို့သော ပြည်နယ်များတွင် လိင်တူအချင်းချင်း လက်ထပ်ခြင်း မဟုတ်သော်လည်း ဥပဒေအရ ပေါင်းစည်းနေထိုင်ခြင်း နှင့် လက်မထပ်ဘဲ အတူတကွ နေထိုင်ခြင်းတို့ကို လက်ထပ်ထိမ်းမြားခြင်းအစား ခွင့်ပြုထားသည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်မှစ၍ အချို့သော ပြည်နယ်များသည် တရားစွဲဆိုမှုများနှင့် ဥပဒေပြုမှုများကြောင့် ယောက်ျားချင်း လက်ထပ်ခြင်းကို ဥပဒေနှင့် အညီ ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဖက်ဒရယ် အစိုးရ နှင့် ပြည်နယ် အများစုတွင် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခြင်းကို ယောက်ျားနှင့် မိန်းမ ပေါင်းစည်းခြင်းဟုသာ သတ်မှတ်ထားခြင်းနှင့် လိင်တူချင်း လက်ထပ်ခြင်းကို တရားဝင် တားမြစ်ထားခြင်းများ ရှိသည်။ ထိုကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ လူအများစု၏ အယူအဆမှာ ၁၉၉၀ ခုနှစ်များက အများစုက ဆန့်ကျင်ကြသော်လည်း ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် စာရင်းဇယားအရ မတင်မကျ ဖြစ်နေသော ကိစ္စအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gallup.com/poll/147662/First-Time-Majority-Americans-Favor-Legal-Gay-Marriage.aspx |title=For First Time, Majority of Americans Favor Legal Gay Marriage |publisher=Gallup.com |date= |accessdate=2011-07-10}}&lt;/ref&gt;

ဆယ်ကျော်သက်များ ကိုယ်ဝန်ရရှိမှုမှာ အမျိုးသမီး ၁၀၀၀ လျှင် ၇၉.၈ ဦးမျှ ဖြစ်ပြီး အိုအီးစီဒီ နိုင်ငံများတွင် အများဆုံး ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nationmaster.com/graph/peo_tee_bir_rat-people-teenage-birth-rate |title=Teenage birth rate statistics&amp;nbsp;– countries compared&amp;nbsp;– NationMaster People |publisher=Nationmaster.com |date= |accessdate=2011-07-10}}&lt;/ref&gt; ယခင်က ကိုယ်ဝန်ဖျက်ချမှုနှင့် ပတ်သက်သော ကိစ္စကို ပြည်နယ်အလိုက် ဆုံးဖြတ်ခွင့် ပေးထားသော်လည်း ၁၉၇၃ခုနှစ် တရားရုံးချုပ်၏ ဆုံးဖြတ်ချက်မှ အစပြု၍ တစ်နိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ထိုကိစ္စမှာ အငြင်းပွားစရာ ကိစ္စတစ်ရပ် ဖြစ်နေခဲ့ပြီး နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာသည့်တိုင်အောင်ပင် အများပြည်သူ၏ အယူအဆမှာ အမျိုးမျိုး အစားစား ကွဲပြား နေခဲ့သည်။ ပြည်နယ်အများစုတွင် ကိုယ်ဝန်ဖျက်ချခြင်း အတွက် အများပြည်သူဆိုင်ရာ ထောက်ပံ့ကြေးကို တားမြစ်ထားခြင်း၊ နှောင်းမှ ဖျက်ချခြင်းကို ကန့်သတ်ထားခြင်း၊ အရွယ်မရောက်သေးသူများ အတွက် မိဘအား အသိပေးရန် လိုအပ်ခြင်း နှင့် မဖျက်ချမီ အချိန်ကာလ တစ်ခု စောင့်ဆိုင်းရန် ပြဋ္ဌာန်းထားခြင်းတို့ ရှိသည်။ ကိုယ်ဝန်ဖျက်ချမှုနှုန်းမှာ ကျဆင်းလာသော်လည်း အချိုးအစား အရ ကလေး ၁၀၀၀ လျှင် ၂၄၁ ဦး ဖျက်ချမှု ရှိနေပြီး ၁၅ နှစ်မှ ၄၄ နှစ်အတွင်း အမျိုးသမီး ၁၀၀၀ တွင် ၁၅ ဦး ဖျက်ချမှု ရှိနေသဖြင့် အခြားသော အနောက်နိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက များပြားနေသေးသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/ss5511a1.htm|author=Strauss, Lilo T., et al.|title=Abortion Surveillance—United States, 2003|accessdate = 2007-06-17 |publisher=Centers for Disease Control, National Center for Chronic Disease Prevention and Health Promotion, Division of Reproductive Health|work=MMWR|date=2006-11-24}}&lt;/ref&gt;

== ယဉ်ကျေးမှု ==
[[File:Liberty-statue-from-below.jpg|right|thumb|[[လစ်ဘာတီ ရုပ်တု]] အား တကမ္ဘာလုံးမှ အမေရိကန်၏ ပြယုဂ် အဖြစ်နှင့် လွတ်လပ်မှု၊ ဒီမိုကရေစီနှင့် အခွင့်အလမ်းတို့၏ ဝိဉာဏ အဖြစ် မှတ်ယူကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web| title = Statue of Liberty| work=World Heritage| publisher=UNESCO| url = http://whc.unesco.org/en/list/307| accessdate = 2011–10–20}}&lt;/ref&gt;]]

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ယဉ်ကျေးမှုမျိုးစုံသော နိုင်ငံဖြစ်ပြီး လူမျိုးစု၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ တန်ဖိုးထားမှု အမျိုးမျိုးအစားစားတို့ တည်ရှိရာ နိုင်ငံဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;Society in Focus&quot;&gt;Thompson, William, and Joseph Hickey (2005). ''Society in Focus''. Boston: Pearson. ISBN 0-205-41365-X.&lt;/ref&gt; လူနီ များနှင့် ဟာဝိုင်အီကျွန်းသားများမှ လွဲလျှင် အခြားသော အမေရိကန် အားလုံး နှင့် ၎င်းတို့၏ ဘိုးစဉ်ဘောင်ဆက်များမှာ လွန်ခဲ့သော ၅ ရာစု အတွင်းက အမေရိကန်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာကြခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Fiorina, Morris P., and Paul E. Peterson (2000). ''The New American Democracy''. London: Longman, p. 97. ISBN 0-321-07058-5.&lt;/ref&gt; အမေရိကန်၏ အဓိက ယဉ်ကျေးမှုမှာ ဥရောပမှ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူတို့ ထံမှ ဆင်းသက်လာသော အနောက်တိုင်းယဉ်ကျေးမှု ဖြစ်ပြီး အာဖရိကမှ ကျွန်များ ယူဆောင်လာသည့် ယဉ်ကျေးမှု ကဲ့သို့သော အခြားယဉ်ကျေးမှုများမှ လွှမ်းမိုးမှုများ ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;Holloway, Joseph E. (2005). ''Africanisms in American Culture'', 2d ed. Bloomington: Indiana University Press, pp. 18–38. ISBN 0-253-34479-4. Johnson, Fern L. (1999). ''Speaking Culturally: Language Diversity in the United States''. Thousand Oaks, Calif., London, and New Delhi: Sage, p. 116. ISBN 0-8039-5912-5.&lt;/ref&gt; လတ်တလော အာရှမှ ရွှေ့ပြောင်းလာသူများနှင့် အထူးသဖြင့် လက်တင်အမေရိကမှ ပြောင်းလဲလာသော သူတို့ထံမှ ယဉ်ကျေးမှုများ ထပ်မံ ရောစွက်လိုက်သဖြင့် လက်ရှိယဉ်ကျေးမှု အခြေအနေတို့ကို ဟင်းအိုးထဲတွင် ရောမွှေထားသကဲ့သို့ ရှိသော ယဉ်ကျေးမှုဟု ပုံဖော်လေ့ ရှိကြသလို ပြောင်းရွှေ့လာသူများနှင့် သူတို့၏ မျိုးဆက်များမှ ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှုကို ထိန်းသိမ်းကြသဖြင့် အသုပ်ပန်းကန်ကဲ့သို့ တသီးတခြား ယဉ်ကျေးမှုများ ပေါင်းစပ်နေသော ယဉ်ကျေးမှုဟုလည်း ပုံဖော်လေ့ ရှိကြသည်။

အမေရိကန် ယဉ်ကျေးမှုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် တစ်သီးတစ်သန့် အဖြစ်ဆုံး ယဉ်ကျေးမှုဟု မှတ်ယူကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.clearlycultural.com/geert-hofstede-cultural-dimensions/individualism/|title=Individualism| publisher = Clearly Cultural|accessdate=2009-02-28}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန် အိပ်မက် သို့မဟုတ် အမေရိကန်တို့သည် လူမှုအဆင့်အတန်း အမြင့်ဆုံး အထိ မြင့်တက်လာနိုင်သည့် အခွင့်အလမ်းရှိသည် ဟူသည့် အယူအဆမှ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ချင်သူ အများစုကို ဆွဲဆောင်နိုင်သည်။.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.oecd.org/dataoecd/2/7/45002641.pdf|title=A Family Affair: Intergenerational Social Mobility across OECD Countries|publisher=OECD|work=Economic Policy Reforms: Going for Growth|year=2010|accessdate=2010-09-20}} {{cite web|url=http://www.suttontrust.com/reports/IntergenerationalMobility.pdf|title=Intergenerational Mobility in Europe and North America|author=Blanden, Jo, Paul Gregg, and Stephen Malchin|publisher=Centre for Economic Performance|month=April|year=2005|accessdate=2006-08-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060623094610/http://www.suttontrust.com/reports/IntergenerationalMobility.pdf|archivedate=23 June 2006}}&lt;/ref&gt; အဓိက ယဉ်ကျေးမှုအရ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် အဆင့်အတန်း ခွဲခြားမှု မရှိသော လူ့အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် သတ်မှတ်သော်လည်း&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gutfield |first=Amon |year=2002 |title=American Exceptionalism: The Effects of Plenty on the American Experience |publisher=Sussex Academic Press |location=Brighton and Portland |page=65 |isbn=1-903900-08-5}}&lt;/ref&gt; ပညာရှင်များက နိုင်ငံအတွင်း လူမှု အဆင့်အတန်းများ သိသိသာသာ ကွဲပြားသဖြင့် အချင်းချင်း ပေါင်းစည်းခြင်း၊ ဘာသာစကား နှင့် တန်ဖိုးထားမှု တို့အပေါ်တွင် အကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိသည် ဆိုသည့် အချက်ကို ထုတ်နှုတ်ပြထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Zweig |first=Michael |year=2004 |title=What's Class Got To Do With It, American Society in the Twenty-First Century |publisher=Cornell University Press |location=Ithaca, NY |isbn=0-8014-8899-0}} {{cite web |url=http://eric.ed.gov/ERICWebPortal/Home.portal?_nfpb=true&amp;_pageLabel=RecordDetails&amp;ERICExtSearch_SearchValue_0=ED309843&amp;ERICExtSearch_SearchType_0=eric_accno&amp;objectId=0900000b800472a5 |title=Effects of Social Class and Interactive Setting on Maternal Speech |publisher=Education Resource Information Center |accessdate=2007-01-27}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန်၏ လူလတ်တန်းစား နှင့် ပရော်ဖက်ရှင်နယ် အဆင့်အတန်း ရှိသူများမှ ခေတ်သစ် သာတူညီမျှ အမျိုးသမီးဝါဒ၊ ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး ဝါဒ နှင့် ယဉ်ကျေးမှု အမျိုးမျိုးရှိသော ဝါဒ အစရှိသော ယနေ့လက်ရှိ လူမှုရေး လမ်းကြောင်းများကို အစပျိုးပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Ehrenreich |first=Barbara |year=1989 |title=Fear of Falling, The Inner Life of the Middle Class |url=https://archive.org/details/fearoffallinginn00ehre |publisher=HarperCollins |location=New York |isbn=0-06-097333-1}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန်တို့၏ မိမိဘာသာ ရှုမြင်မှု၊ လူမှုရေး အမြင် နှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ လိုအပ်ချက်များသည် ၎င်းတို့ လုပ်ကိုင်သော အလုပ်အကိုင်နှင့် မကြုံစဖူး နီးစပ်နေလေ့ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Eichar |first=Douglas |year=1989 |title=Occupation and Class Consciousness in America |url=https://archive.org/details/occupationclassc00eich |publisher=Greenwood Press |location=Westport, CT |isbn=0-313-26111-3}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန်များ အနေနှင့် လူမှုစီးပွားရေး ဆိုင်ရာ အောင်မြင်မှုများကို အလွန်တန်ဖိုးထားလေ့ ရှိသော်လည်း သူလိုငါလို လူသာမန် ဖြစ်ခြင်းကို ယေဘုယျအားဖြင့် ကောင်းသည့် အချက်အဖြစ် ရှုမြင်လေ့ ရှိကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last=O'Keefe |first=Kevin |year=2005 |title=The Average American |url=https://archive.org/details/averageamericant00okee |publisher=PublicAffairs |location=New York |isbn=1-58648-270-X}}&lt;/ref&gt;

=== ခေတ်စားသော မီဒီယာများ ===
[[File:PB050006.JPG|thumb|left|ဟောလိဝုဒ် ဆိုင်းဘုတ်]]
ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပထမဆုံးသော စီးပွားဖြစ် ရုပ်ရှင်ပြသမှုကို ၁၈၉၄ ခုနှစ်က နယူးယောက်မြို့တော်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး သောမတ် အက်ဒီဆင် ၏ ကိုင်နက်တိုစကုပ် ခေါ် ရုပ်ရှင်ပြစက်ကို အသုံးပြုခြင်း ဖြစ်သည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ပထမဆုံးသော ရုပ်ရှင်ပွဲကို နယူးယောက် မြို့တော်တွင်ပင် ပြသခဲ့ပြီး နောက်ထပ် ဆယ်စုနှစ်များတွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် အသံထွက် ရုပ်ရှင် ထုတ်လုပ်မှုတွင် ရှေ့ပြေးဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀ ရာစုနှစ် အစောပိုင်းမှစ၍ အမေရိကန် ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းသည် ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ် ဟောလိဝုဒ် တွင်သာ အများအားဖြင့် အခြေပြုခဲ့သည်။ ဒါရိုက်တာ ဒီ ဒဗလျူ ဂရစ်ဖစ်သည် ရုပ်ရှင်ဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများကို တီထွင်ရာတွင် အဓိက ဖြစ်ခဲ့ပြီး အော်လ်ဆန် ဝဲလ် ရိုက်ကူးသည် စီတီဇင် ကိန်း (၁၉၄၁) ဆိုသော ရုပ်ရှင်မှာ အချိန်တိုင်းအတွက် အကောင်းဆုံး ရုပ်ရှင်ဟု မကြာခဏ ရည်ညွှန်းလေ့ ရှိကြသည်။&lt;ref&gt;[http://www.filmsite.org/villvoice.html ''Village Voice'': 100 Best Films of the 20th century (2001)]. Filmsite.org; [http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/critics-long.html ''Sight and Sound'' Top Ten Poll 2002]. BFI. Retrieved on 2007-06-19.&lt;/ref&gt; အမေရိကန် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ ဖြစ်ကြသော ဂျွန်ဝိန်း နှင့် [[မာရီလင်မွန်ရိုး]] တို့သည် အလွန်နာမည်ကျော်ကြားသော သရုပ်ဆောင်များ ဖြစ်ခဲ့ကြပြီး ထုတ်လုပ်သူနှင့် စွန့်ဦးတီထွင်သူ တစ်ဦး ဖြစ်သည့် ဝေါ့သ် ဒစ်စနေး သည် ကာတွန်းကား နှင့် ရုပ်ရှင်ရောင်းဝယ်ရေး တွင် ဦးဆောင်ဦးရွက် ပြုသူ တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဟောလိဝုဒ်မှာ အဓိက ရုပ်ရုင် စတူဒီယိုများသည် စတားဝါး (၁၉၇၇) နှင့် တိုက်တန်းနစ် (၁၉၉၇) အစရှိသော စီးပွားရေး အရ အကျိုးအမြတ် အများဆုံး ရုပ်ရှင်များကို ထုတ်လုပ် ရိုက်ကူးခဲ့ကြပြီး ဟောလိဝုဒ်မှ ထွက်ရှိသော ရုပ်ရှင်များမှာ ကမ္ဘာ့ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းတွင် ယနေ့တိုင် အဓိကနေရာမှ ပါဝင်လျက် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.unesco.org/bpi/eng/unescopress/2000/00-120e.shtml |title=World Culture Report 2000 Calls for Preservation of Intangible Cultural Heritage |date=2000-11-17 |publisher=UNESCO |accessdate=2007-09-14 }} {{cite web |url=http://www1.worldbank.org/economicpolicy/globalization/thwart.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071017111347/http://worldbank.org/economicpolicy/globalization/thwart.html |archivedate=17 October 2007 |title=Summary: Does Globalization Thwart Cultural Diversity? |publisher=World Bank Group |accessdate=2007-09-14 }}&lt;/ref&gt;

အမေရိကန်များသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် တယ်လီဗွီးရှင်း အကြည့်ဆုံးသော လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nationmaster.com/graph/med_tel_vie-media-television-viewing |title=Media Statistics &gt; Television Viewing by Country |publisher=NationMaster |accessdate=2007-06-03}}&lt;/ref&gt; တယ်လီဗွီးရှင်း ကြည့်သော အချိန်မှာ တဖြည်းဖြည်း မြင့်တက်လျက် ရှိပြီး ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ပျမ်းမျှ တစ်နေ့ ၅ နာရီနှုန်း အထိ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.emarketer.com/Article.aspx?R=1005003 |title=Broadband and Media Consumption |date=2007-06-07 |publisher=eMarketer |accessdate=2007-06-10 |archive-date=19 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090719045955/http://www.emarketer.com/Article.aspx?R=1005003 }}&lt;/ref&gt; တယ်လီဗွီးရှင်း လွှင့်ထုတ်သော အဓိက ကွန်ယက် ၄ ခုစလုံးမှာ စီးပွားဖြစ် ထုတ်လွှင့်မှုများ ဖြစ်ကြသည်။ အမေရိကန်တို့သည် ရေဒီယိုထုတ်လွှင့်မှုများကိုလည်း နားထောင်လေ့ ရှိပြီး အများအားဖြင့် စီးပွားဖြစ် ထုတ်လွှင့်မှုများကို နားထောင်လေ့ ရှိကာ ပျမ်းမျှအားဖြင့် တစ်နေ့လျှင် ၂ နာရီခွဲနှုန်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.emarketer.com/Article.aspx?R=1004830 |title=TV Fans Spill into Web Sites |date=2007-06-07 |publisher=eMarketer |accessdate=2007-06-10 |archive-date=24 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100624071851/http://www.emarketer.com/Article.aspx?R=1004830 }}&lt;/ref&gt; ဝက်ဘ်ပေါ်တယ်များနှင့် ရှာဖွေသည့် ဝက်ဘ်ဆိုက်ဒ်များမှ လွဲလျှင် ခေတ်အစားဆုံး ဝက်ဘ်ဆိုက်ဒ်များမှာ [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်]]၊ [[ယူကျု(ဘ်)]]၊ [[ဝီကီပီးဒီးယား]]၊ ဘလော့ဂါ၊ အီးဘေး နှင့် ခရိတ်ခ်လစ် (Craigslist) တို့ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;alexa-topsitesus&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.alexa.com/topsites/countries/US |title=Top Sites in United States |year=2010 |publisher=Alexa |accessdate=2010-03-27 |archivedate=9 April 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160409001248/http://www.alexa.com/topsites/countries/US }}&lt;/ref&gt;

စည်းချက်ကျပြီး လှပသော စာသားများပါဝင်သည့် အာဖရိကန်-အမေရိကန် ဂီတသည် အမေရိကန် ဂီတတစ်ခုလုံး အပေါ်တွင် နက်ရှိုင်းစွာ လွှမ်းမိုးမှု ရှိပြီး ဥရောပ ရိုးရာဂီတမှ ကွဲပြားခြားနား သွားစေသည်။ ဖော့ခ် ဂီတ၏ အစိတ်အပိုင်းများမှ အသုံးအနှုန်းများ ဖြစ်ပြီး ယခုအခါတွင် ခေတ်ဟောင်းဂီတဟု သိရှိနေကြသည့် ဘလူး ဂီတ စသည်တို့အား တကမ္ဘာလုံးရှိ ပရိသတ်တို့ နှစ်ခြိုက်အားပေးသော ဂီတအမျိုးအစားများ အဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့ကြသည်။ ၂၀ ရာစု အစောပိုင်းတွင် လူးဝစ် အမ်းစထရောင်း နှင့် ဒျု အယ်လင်တန် အစရှိသူတို့က ဂျက်ဇ်ဂီတ ကို တီထွင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၂၀ ခုနှစ်များအတွင်း ကျေးလက်ဂီတကို တီထွင်ခဲ့ကြပြီး ၁၉၄၀ နှစ်များတွင် ရစ်သမ်နှင့် ဘလူး သို့ R&amp;B ဂီတကို တီထွင်ခဲ့ကြသည်။ [[ပရက်စလေ|အဲလ်ဗစ် ပရက်စလေ]] နှင့် ချပ်ခ် ဘယ်ရီတို့သည် ၁၉၅၀ ခုနှစ် အလယ်ပိုင်းများ အတွင်း ရော့ခ်အင်ရိုးဂီတကို ရှေးဦးဖန်တီးခဲ့သူများတွင် ပါဝင်သည်။ ၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် ဘော့ပ် ဒိုင်လန်မှ ဖော့ခ် ဂီတကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ရာမှ လူသိများ အထင်ရှားဆုံးသော တေးရေးဆရာ တစ်ယောက် ဖြစ်ခဲ့ပြီး ဂျိမ်းစ်ဘရောင်းမှ ဖန့်ခ်ဂီတ ဖန်တီးမှုများတွင် ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်တို့၏ လတ်တလော တီထွင်မှုများတွင် ဟစ်ဟော့ပ် ဂီတ နှင့် ဟောက်စ် ဂီတတို့ ပါဝင်သည်။ အမေရိကန် ပေါ့ပ်စတားများဖြစ်ကြသော ပရက်စလေ၊ [[မိုက်ကယ်လ် ဂျက်ဆင်]] နှင့် မက်ဒေါနား တို့သည် ကမ္ဘာကျော် အဆိုတော်များ အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;Biddle, Julian (2001). ''What Was Hot!: Five Decades of Pop Culture in America''. New York: Citadel, p. ix. ISBN 0-8065-2311-5.&lt;/ref&gt;

=== စာပေ၊ အတွေးအခေါ်နှင့် အနုပညာ ===
[[File:Kerouac by Palumbo.jpg|thumb|upright|၁၉၅၀ ခုနှစ်များမှ ထင်ရှားလာခဲ့သော ဘိမျိုးဆက်ဟု ခေါ်သည့် စာရေးဆရာ အုပ်စုထဲမှ ထင်ရှားသော စာရေးဆရာ တစ်ဦးဖြစ်သည့် ဂျက် ကီရွက်]]

၁၈ ရာစုနှစ်နှင့် ၁၉ ရာစု အစောပိုင်းကာလများက အမေရိကန် အနုပညာနှင့် စာပေတို့သည် ဥရောပမှ နည်းပေး လမ်းပြမှုများကို ခံယူခဲ့ကြသည်။ နသန်နီယယ် ဟော်သွန်း၊ အက်ဒ်ဂါ အယ်လန် ပိုး နှင့် ဟင်နရီ ဒေးဗစ် သောရိုး တို့က ၁၉ ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် အမေရိကန် စာပေ၏ တသီးတခြား ထင်ရှားသောဟန်ကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ ကြသည်။ မာ့ခ်တွန်း နှင့် ကဗျာဆရာ ဝေါ့သ် ဝှစ်တ်မန်း တို့မှာ ရာစုနှစ်၏ ဒုတိယပိုင်း တစ်ဝက်တွင် အဓိက အရေးပါသော ထင်ရှားသူများ ဖြစ်ကြသည်။ အယ်မလီ ဒစ်ကင်ဆန် ကို သူမ အသက်ရှင်စဉ်ကာလက သိရှိသူ မရှိသလောက် နည်းသော်လည်း အခုအခါတွင် အမေရိကန်၏ မရှိမဖြစ် ကဗျာဆရာမ တစ်ဦး အဖြစ် အသိအမှတ် ပြုလာကြသည်။&lt;ref&gt;[[Harold Bloom|Bloom, Harold]]. 1999. ''Emily Dickinson''. Broomall, PA: Chelsea House Publishers. p. 9. ISBN 0-7910-5106-4.&lt;/ref&gt; နိုင်ငံနှင့် ဆိုင်သော အတွေ့အကြုံတို့၏ အခြေခံမြင်ကွင်းများ နှင့် ဇာတ်ကောင်စရိုက်များကို အသားပေး ရေးထားသော ဝတ္ထုများ ဖြစ်ကြသည့် ဟာမန်း မယ်လ်ဗေးလ် ၏ မော်ဘီဒစ်ခ် (၁၈၅၁)၊ မာ့ခ်တွန်း၏ ဟပ်ကယ်ဘယ်ရီ ဖင်န် ၏ စွန့်စားခန်းများ (၁၈၈၅)၊ အက်ဖ် စကော့ ဖစ်ဇ်ဂျာရဲလ် ၏ မဟာ ဂက်စဘီ (၁၉၂၅) အစရှိသော စာအုပ်တို့ကို အမေရိကန်၏ မဟာဝတ္ထုများ အဖြစ် ဂုဏ်ပြုခေါ်ဆိုနိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Buell, Lawrence|title=The Unkillable Dream of the Great American Novel: ''Moby-Dick'' as Test Case |url=https://archive.org/details/sim_american-literary-history_spring-summer-2008_20_1-2/page/132|year= 2008|work=American Literary History|volume=20|issue=1–2|pages=132–155|doi=10.1093/alh/ajn005|journal=American Literary History|month=Spring/Summer|issn=0896-7148}}&lt;/ref&gt;

အမေရိကန်နိုင်ငံသား ၁၂ ဦးတို့သည် စာပေဆိုင်ရာ နိုဘယ်လ်ဆုကို ရရှိခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးရရှိခဲ့သူမှာ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် ရရှိခဲ့သော လူးဝီစ် ဂလက်ဒ် ဖြစ်သည်။ ဝီလီယမ် ဖော့သ်ကနာ နှင့် အားနတ်စ် ဟဲမင်းဝေးတို့အား မကြာခဏဆိုသလိုပင် ၂၀ ရာစု၏ လွှမ်းမိုးမှု အရှိဆုံး စာရေးဆရာများ အဖြစ် အမည်တပ် လေ့ ရှိသည်။&lt;ref&gt;Quinn, Edward (2006). ''A Dictionary of Literary and Thematic Terms''. Infobase, p. 361. ISBN 0-8160-6243-9. Seed, David (2009). ''A Companion to Twentieth-Century United States Fiction''. Chichester, West Sussex: John Wiley and Sons, p. 76. ISBN 1-4051-4691-5. Meyers, Jeffrey (1999). ''Hemingway: A Biography''. New York: Da Capo, p. 139. ISBN 0-306-80890-0.&lt;/ref&gt; အနောက်တိုင်း ကောင်ဘွိုင်စာပေများနှင့် စုံထောက်ရာဇဝတ်မှုကို အခြေခံထားသော ဝတ္ထုများမှာ အမေရိကန်မှ စတင်ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။ ဘိ မျိုးဆက်ဟု ခေါ်သည့် စာရေးဆရာ တစ်စုက ခေတ်သစ် စာပေ အရေးအသားများကို စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ထိုအုပ်စုထဲတွင် ပို့စ်မော်ဒန် စာရေးဆရာများ ဖြစ်ကြသော ဂျွန်ဘာ့တ်၊ သောမတ်စ် ပင်ချွန် နှင့် ဒွန် ဒယ်လီလို စသူတို့ ပါဝင်သည်။

သော်ရိုးနှင့် ရပ်ဖ် ဝေါ်လ်ဒို အီမာဆန် တို့ ဦးဆောင်သော အမေရိကန်တွေ့ကြုံလွန်ဝါဒီ (transcendentalists) များက ပထမဆုံး အမေရိကန် အတွေးအခေါ် ဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အမေရိကန် ပြည်တွင်းစစ် အပြီးတွင် ချားလ်စ် ဆန်ဒါ ပီးယားစ် မှ စတင်ပြီး ဝီလီယမ် ဂျိမ်းစ်နှင့် ဂျွန်ဒူဝီတို့က ဆက်ခံကာ လက်တွေ့ပဓာနဝါဒ (pragmatism) ကို ဦးဆောင် ထုတ်ဖော်ခဲ့ကြသည်။ ၂၀ ရာစု အတွင်းတွင် နိုရမ် ချောင်စကီး၏ အယူဝါဒအပေါ်တွင် ဒဗလျူ ဗွီ ကွိုင်း နှင့် ရစ်ချက် ရော်တီတို့က ထပ်ဆင့်မွမ်းမံ ထားသည့် အတွေးအခေါ်များ ဖြစ်သည် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ အတွေးအခေါ် ပညာ (analytic philosophy) ကို အမေရိကန် ပညာရှင်တို့၏ ရှေ့မှောက်သို့ ဆောင်ယူလာခဲ့သည်။ ဂျွန်ရောလ် နှင့် ရောဘတ် နိုဇစ်ခ် တို့က နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ အတွေးအခေါ်ပညာကို ပြန်လည် အသက်သွင်းခဲ့သည်။

ရုပ်ပြအနုပညာများတွင် ဟတ်ဒ်ဆန်မြစ် အနုပညာကျောင်းသည် ဥရောပသားတို့၏ သဘာဝတ္တဗေဒ (naturalism ) ပေါ်တွင် မူတည် လှုပ်ရှားသည့် ၁၉ ရာစု အလယ်ပိုင်း လှုပ်ရှားမှု တစ်ခု ဖြစ်သည်။ သောမတ်စ် အီကင်၏ သရုပ်မှန် ပန်းချီများမှာ ယခုအခါတွင် အလွန်ထင်ရှားနေပြီ ဖြစ်သည်။ ၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် နယူးယောက် မြို့တွင် ပြသခဲ့သည့် အာမာရီ ပြပွဲ ဟုခေါ်သည့် ဥရောပ မော်ဒန်ပန်းချီပြပွဲမှ အများအား အံ့အား သင့်သွားစေခဲ့ပြီး အမေရိကန် ပန်းချီ၏ အခင်းအကျင်းကို ပြောင်းလဲသွားစေခဲ့သည်။
&lt;ref&gt;Brown, Milton W. (1988 1963). ''The Story of the Armory Show''. New York: Abbeville. ISBN 0-89659-795-4.&lt;/ref&gt; ဂျော်ဂျီယာ အို ကိဖ်၊ မားစ်ဒန် ဟတ်တလေနှင့် အခြားသူတို့သည် အသစ်အဆန်း ပုံစံအသစ်များကို စမ်းသပ်ခဲ့ကြသည်။ အရေးပါသော အနုပညာလှုပ်ရှားမှုများ ဖြစ်ကြသည့် ဂျက်ဆန် ပိုးလော့ခ် နှင့် ဝီလမ် ဒီ ကွန်းနင်း တို့၏ အက်ဘ်ဆထရက် အိတ်စပရက်ရှင်နစ်ဇင် ဝါဒ၊ အန်ဒီ ဝါဟိုး နှင့် ရွိုင်း လစ်တန်ရှတိန်းတို့၏ ပေါ့ပ်အတ် စသည်တို့သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင်ပင် အများစု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ မော်ဒန်ဝါဒနှင့် ပို့စ်မော်ဒန်ဝါဒ ရေစီးကြောင်းများက အမေရိကန် ဗိသုကာပညာရှင်များ ဖြစ်ကြသော ဖရန့်ခ် လွိုက် ရိုက်၊ ဖိလစ် ဂျွန်ဆင် နှင့် ဖရန့်ခ် ဂေရီ တို့အား ကျော်ကြားမှု ရရှိစေခဲ့သည်။


အမေရိကန်တွင် ပြဇာတ်နှင့် ပတ်သက်၍ အဓိက မြှင့်တင်ခဲ့သူမှာ ပြဇာတ်စီစဉ်သူ ပီ တီ ဘာနမ် ဖြစ်ပြီး ၁၈၄၁ ခုနှစ်တွင် မက်ဟက်တန် အောက်ပိုင်းတွင် ဖျော်ဖြေရေး အဆောက်အဦးများကို စတင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၈၇၀ နှောင်းပိုင်းနှစ်များမှ စ၍ ဟယ်ရီဂန် နှင့် ဟတ် တို့က ထင်ရှားသော သီချင်းဖွဲ့ ဟာသပြဇာတ်များကို ထုတ်ဖော် တင်ဆက်ခဲ့သည်။ ၂၀ ရာစုတွင် ဘရော့ဒ်ဝေး၌ ခေတ်သစ် ဂီတပုံစံများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ဇာတ်ရုံမှ သီချင်းများကို ရေးသားသူ အိုက်ဗင် ဘာလင်၊ ကိုးလ် ပေါ်တာ၊ စတီဖင် ဆုံဟိမ်း တို့၏ သီချင်းများမှာ ပေါ့ပ်ဂီတ၏ စံနှုန်းများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြဇာတ်ရေးဆရာ ယူဂျင်း အို နေးလ်သည် ၁၉၃၆တွင် စာပေ ဆိုင်ရာ နိုဘယ်လ်ဆုကို ရရှိခဲ့ပြီး အခြားပြဇာတ်နှင့် သက်ဆိုင်သူများထဲမှ ဆုရရှိကြသူများမှာ ပူလစ်ဇာဆု ရရှိခဲ့ကြသော တင်နက်ဆီ ဝီလီယမ်၊ အက်ဒဝပ် အယ်လ်ဘီး နှင့် အော်ဂတ်စ် ဝီလ်ဆင်တို့ ဖြစ်ကြသည်။

ထိုအချိန်ထိုအခါက လူသိနည်းခဲ့သော်လည်း ၁၉၁၀ ခုနှစ်များမှ ချားလ်စ်အိုက်ဗ်၏ ရေးသားတက်ဆက်မှုများမှာ ဂန္ထဝင်ဆိုင်ရာ ဂီတတွင် အမေရိကန် တေးရေးဆရာ တစ်ယောက်၏ ပထမဆုံး အဓိက ပါဝင်ပတ်သက်မှု ပင် ဖြစ်သည်။ စမ်းသပ်တီထွင်သူများ ဖြစ်ကြသည့် ဟင်နရီ ကိုဝဲလ် နှင့် ဂျွန်ကေ့ဂျ် တို့သည် ဂန္ထဝင်ဂီတ ဆိုင်ရာ တေးသွားများ ရေးဖွဲ့မှုအတွက် တမူထူးခြားသော အမေရိကန် နည်းလမ်းဖြင့် ချည်းကပ်မှုကို ဖန်တီးခဲ့သည်။ အာရွန် ကော့ပ်လန်းနှင့် ဂျော့ရှ် ဂါ့ရှ်ဝင်တို့က ခေတ်ပေါ်ဂီတနှင့် ဂန္ထဝင်ဂီတ အရောအနှောကို ဖန်တီး ခဲ့ကြသည်။ အကဆရာများ ဖြစ်ကြသည့် အစ်ဆာဒိုရာ ဒွန်ကန် နှင့် မာသာ ဂရေဟမ် တို့သည် ခေတ်ပေါ်အကကို ကူညီ တီထွင်ခဲ့ကြပြီး ဂျော့ရှ် ဘလန်ချိုင်း နှင့် ဂျရုန်း ရော်ဘင်တို့မှာ ၂၀ ရာစု ဘဲလေး အက၏ ဦးဆောင်ဦးရွက် ပြုသူများ ဖြစ်ကြသည်။ အမေရိကန်တို့သည် ခေတ်ပေါ် အနုပညာဖြစ်သော ဓာတ်ပုံပညာတွင် အရေးပါခဲ့သည်မှာ ကြာမြင့်လှပြီ ဖြစ်သည်။ အဓိက နာမည်ကြီး ဓာတ်ပုံဆရာများတွင် အဲဖရက် စတေးဂလစ်၊ အက်ဒဝပ် စတိုင်းချန်း နှင့် အန်ဆယ် အဒမ် စသူတို့ ပါဝင်သည်။ သတင်းစာများမှ ဟာသကာတွန်းတိုများနှင့် ရုပ်ပြစာအုပ်များမှာ အမေရိကန်တို့၏ တီထွင်မှုများ ဖြစ်ကြသည်။ ရုပ်ပြများထဲတွင် ထူးခြားသော အရည်အသွေးရှိသည်ဟု စံတင်ထိုက်သည့် မဟာ သူရဲကောင်း စူပါမင်းမှာ အမေရိကန်၏ ပြယုဂ်တစ်ခုပင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book | last=Daniels | first=Les | authorlink=Les Daniels | year=1998 | title=Superman: The Complete History | page=11 | edition=1st | publisher=[[Titan Books]] | isbn=1-85286-988-7 }}&lt;/ref&gt;

=== အစားအစာ ===
အမေရိကန်၏ အဓိကအစားအစာများမှာ အခြား အနောက်နိုင်ငံများနှင့် တူညီသည်။ ဂျုံသည် အဓိက စားသုံးသည့် သီးနှံဖြစ်သည်။ လူနီများ နှင့် အစောပိုင်း ဥရောပ အခြေချ နေထိုင်သူများ စားသုံးကြသည့် ဟင်းလျာများတွင် ကြက်ဆင်သား၊ သမင်သား၊ အာလူး၊ ကန်းစွန်းဥ၊ ပြောင်းဖူး၊ မေပယ်လ်အရည် စသည့် အဆာပလာ အမျိုးမျိုးတို့ကို ထည့်သွင်း ချက်ပြုတ်ကြသည်။ ဖြည်းဖြည်းချင်း ချက်ထားသော ဝက်သားနှင့် အမဲသား ဘာဘီကျူးများ၊ ကဏန်းကိတ်များ၊ အာလူးကြော် နှင့် ချော့ကလက် ချစ်ပ် ကွက်ကီး စသည်တို့မှာ အမေရိကန် အစားအစာ သီးသန့် ဖြစ်ကြသည်။ ဆိုးလ်ဖု ဟု ခေါ်ကြသော အာဖရိကကျွန်များ ချက်ပြုတ်လေ့ ရှိသော အစားအစာများမှာ တောင်ပိုင်းတွင် လူကြိုက်များပြီး အခြားသော ဒေသများမှ အာဖရိကန်-အမေရိကန်များ ကြားတွင် လည်း တွေ့ရလေ့ ရှိသည်။ အစားအစာ နှစ်မျိုး သုံးမျိုးကို ပေါင်းစပ်ထားသော လူဝီစီးယားနား ခရီယိုး၊ ကေဂျွန် နှင့် တက်စ်- မက်စ် စသည်တို့မှာလည်း ဆိုင်ရာ ဒေသအသီးသီး အတွင်း ထင်ရှားသည်။

အမေရိကန်၏ သွင်ပြင်လက္ခဏာ အစားအစာများဟု ခေါ်နိုင်သော ပန်းသီးမုန့်၊ ကြက်ကြော်၊ ပီဇာ၊ ဟမ်ဘာဂါ နှင့် ဟော့ဒေါ့စသည်တို့မှ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်လာသူ အမျိုးမျိုး တို့၏ ဟင်းလျာများမှ ပြောင်းလဲ ရယူထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အာလူးကြော်၊ ဘာရီတို နှင့် တာကို အစရှိသော မက္ကဆီကန် ဟင်းလျာများ၊ ပတ်စတာ ဟင်းလျာများတို့သည် အီတလီ ဟင်းလျာများမှ ဆင်းသက်လာပြီး အများစု စားသုံးလျက် ရှိကြသည်။&lt;ref name=&quot;IFT&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.newswise.com/articles/what-when-and-where-americans-eat-in-2003|author=Klapthor, James N. |title=What, When, and Where Americans Eat in 2003 |publisher=Newswise/Institute of Food Technologists |date=2003-08-23|accessdate=2007-06-19}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန်များသည် ကော်ဖီကို လက်ဖက်ရည်ထက် ပို၍ ကြိုက်ကြသည်။ အမေရိကန် စားသောက်ကုန် လုပ်ငန်းရှင်၏ အရောင်းမြှင့်တင်မှုများမှ တဆင့် လိမ္မော်ရည်နှင့် နွားနို့တို့သည် နေရာတိုင်းတွင် တွေ့ရသော နံနက်စာ သောက်စရာများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Smith, Andrew F. (2004). ''The Oxford Encyclopedia of Food and Drink in America''. New York: Oxford University Press, pp. 131–32. ISBN 0-19-515437-1. Levenstein, Harvey (2003). ''Revolution at the Table: The Transformation of the American Diet''. Berkeley, Los Angeles, and London: University of California Press, pp. 154–55. ISBN 0-520-23439-1.&lt;/ref&gt;

ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးဖြစ်သော အမေရိကန်တို့၏ အမြန်အစားအစာ လုပ်ငန်းသည် ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်များတွင် ကားပေါ်မှ မဆင်းဘဲ ဝယ်ယူနိုင်သော စနစ်ကို စတင် ခဲ့သည်။ အမြန်အစားအစာများကို စားသုံးကြခြင်းသည် ကျန်းမာရေး အတွက် စိုးရိမ်စရာ တစ်ခု ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်များ နှင့် ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင် အမေရိကန်တို့၏ ကယ်လိုရီ စားသုံးမှုမှာ ၂၄% မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;IFT&quot; /&gt; အမြန်အစားအစာ ဆိုင်များတွင် မကြာခဏ စားသုံးခြင်းသည် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး ဆိုင်ရာ အရာရှိများက &quot;အမေရိကန်တို့၏ အဝလွန်နှုန်း ပျံနှံ့ခြင်း&quot;ဟု ခေါ်သော ကျန်းမာရေး ပြဿနာတစ်ရပ်ကို ဖြစ်ပွားစေသည်။&lt;ref&gt;Boslaugh, Sarah (2010). &quot;Obesity Epidemic&quot;, in ''Culture Wars: An Encyclopedia of Issues, Viewpoints, and Voices'', ed. Roger Chapman. Armonk, N.Y.: M. E. Sharpe, pp. 413–14. ISBN 978-0-7656-1761-3.&lt;/ref&gt; အလွန်ပင် ချိုလှသော အအေးများမှ အမေရိကန်တွင် လူကြိုက်များပြီး သကြားပါသော ဖျော်ရည်များသည် အမေရိကန်တို့အတွက် ကယ်လိုရီ စားသုံးမှု၏ ၉% နှုန်းခန့်မျှ နှင့် သက်ဆိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Fast Food, Central Nervous System Insulin Resistance, and Obesity |publisher=American Heart Association |year=2005 |work=[[Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology]] |url=http://atvb.ahajournals.org/cgi/content/full/25/12/2451#R3-101329 |accessdate=2007-06-09 }} {{cite web |title=Let's Eat Out: Americans Weigh Taste, Convenience, and Nutrition |publisher=U.S. Dept. of Agriculture |url=http://www.ers.usda.gov/publications/eib19/eib19_reportsummary.pdf |accessdate=2007-06-09 |archivedate=7 December 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5lpvum1lU?url=http://www.ers.usda.gov/publications/eib19/eib19_reportsummary.pdf }}&lt;/ref&gt;

=== အားကစား ===
[[File:Shea Smith-edit1.jpg|thumb| အမေရိကန် ဘောလုံး ကစားပွဲတွင် ဘောလုံးကိုသယ်ပြေးလာသော နောက်တန်းလူ တစ်ဦး]]
၁၉ရာစု နှောင်းပိုင်းမှ အစပြု၍ ဘေ့စ်ဘောလ်ကို အမျိုးသား အားကစားနည်း တစ်ရပ်အဖြစ် မှတ်ယူခဲ့သည်။ သို့သော် အချို့သော ဆန်းစစ်ချက်များအရ အမေရိကန် ဘောလုံးသည် ကြည့်ရှုသူ အများဆုံး အားကစားနည်း တစ်ရပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Krane, David K.|title=Professional Football Widens Its Lead Over Baseball as Nation's Favorite Sport|url=http://www.harrisinteractive.com/Insights/HarrisVault8482.aspx?PID=337|publisher=Harris Interactive|date=2002-10-30|accessdate=2007-09-14|archivedate=9 July 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100709111448/http://www.harrisinteractive.com/Insights/HarrisVault8482.aspx?PID=337}} Maccambridge, Michael (2004). ''America's Game: The Epic Story of How Pro Football Captured a Nation''. New York: Random House. ISBN 0-375-50454-0.&lt;/ref&gt; ဘတ်စကက်ဘောနှင့် ရေခဲပြင် ဟော်ကီကစားနည်းတို့သည် အသင်းလိုက် အားကစားနည်းများတွင် ဦးဆောင်ဦးရွက် အားကစားနည်းများ အဖြစ် ပါဝင်သည်။ ကောလိပ်ကျောင်းများ အတွင်း ယှဉ်ပြိုင်ကစားကြသော အမေရိကန် ဘောလုံး နှင့် ဘတ်စကက်ဘော တို့သည် ပရိသတ် အများအပြားကို ဆွဲဆောင်နိုင်သည်။ လက်ဝှေ့နှင့် မြင်းပြိုင်ပွဲတို့မှာ လူအများဆုံး ကြည့်ရှုကြသည့် တစ်ဦးချင်း ကစားနည်းများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |author=Cowen, Tyler, and Kevin Grier |title=What Would the End of Football Look Like??url=http://www.grantland.com/story/_/id/7559458/cte-concussion-crisis-economic-look-end-football|publisher=Grantland/ESPN|date=2012-02-09|accessdate=2012-02-12}}&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း ဂေါက်သီးကစားခြင်းနှင့် ကားပြိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် ထိုကစားနည်းများ မှေးမှိန်လာခဲ့သည်။ ဘောလုံးကစားခြင်းကို လူငယ်များနှင့် အပျော်တမ်း အဆင့်တွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ကစားကြသည်။ တင်းနစ်နှင့် အခြား ပြင်ပတွင် ကစားရသော ကစားနည်း အချို့မှာလည်း လူကြိုက်များသည်။

အမေရိကန်တွင် ကစားနည်း အများစုမှာ ဥရောပကစားနည်းများမှ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ဘော်လီဘော ကစားခြင်း၊ ဘုတ်စကိတ် စီးခြင်း၊ နှင်းလျှောစီးခြင်း နှင့် ချီးယားလိဒင်း တို့မှာ အမေရိကန်တို့၏ တီထွင်မှုများ ဖြစ်ကြသည်။ ဘတ်စကတ်ဘောကို ကနေဒါနိုင်ငံဖွား ဂျိမ်းစ် နိုက်စမစ်က မက်ဆာချူးဆက်တွင် တီထွင်ခဲ့သည်။ လာခရော့စ်နှင့် ရေလွှာစီးခြင်းတို့မှာ အမေရိကန် ရှေးဦးနေထိုင်သူနှင့် ဟာဝိုင်အီ ကျွန်းသားထံမှ အနောက်တိုင်းသားများ ဆက်ခံရရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အိုလံပစ် ကစားပွဲတော် ၈ ခုကို အမေရိကန်တွင် ကျင်းပခဲ့ဖူးသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် နွေရာသီ အိုလံပစ် အားကစားပွဲတော်တွင် ဆုတံဆိပ် ၂,၃၀၁ ခု ရရှိခဲ့ဖူးပြီး အခြားတိုင်းပြည် အားလုံးထက်များသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=All-Time Medal Standings, 1896–2004 | publisher = Information Please|url=http://www.infoplease.com/ipsa/A0115108.html | accessdate=2007-06-14}} {{cite web|title=Distribution of Medals—2008 Summer Games| publisher = Fact Monster|url=http://www.factmonster.com/sports/olympics/2008/distribution-medals-summer-games.html| accessdate=2008-09-02}}&lt;/ref&gt; ဆောင်းရာသီ အိုလံပစ်ကစားပွဲတွင်မူ ၂၅၃ ခု ရရှိခဲ့ပြီး ဒုတိယမြောက် အများဆုံး ရရှိသော နိုင်ငံ ဖြစ်ကာ နော်ဝေနောက်မှ လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=All-Time Medal Standings, 1924–2006|publisher=Information Please|url=http://www.infoplease.com/ipsa/A0115207.html|accessdate=2007-06-14}} {{cite web|title=Olympic Medals|publisher=Vancouver Organizing Committee|url=http://www.vancouver2010.com/olympic-medals/|accessdate=2010-03-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101225190920/http://www.vancouver2010.com/olympic-medals/|archivedate=25 December 2010}} Norway is first.&lt;/ref&gt;

=== အတိုင်းအတာစနစ် ===
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ရိုးရာတိုင်းတာမှုများကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားပြီး ၎င်းတို့တွင် ယခင်က ဗြိတိသျှ အင်ပီယီရယ်လ် အတိုင်းအတာများ ဖြစ်ကြသော မိုင်၊ ကိုက် နှင့် ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် စသည်တို့ ပါသည်။ အမေရိကန်၏ ထူးခြားသော အတိုင်းအတာများမှာ ဂါလန် နှင့် ပိုင့် စသော ထုထည် အတိုင်းအတာများ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် နိုင်ငံတကာ အတိုင်းအတာ စံနှုန်း သတ်မှတ်ချက်ကို မလိုက်နာသော နိုင်ငံ ၃ နိုင်ငံ တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[လိုက်ဘေးရီးယားနိုင်ငံ]] တို့နှင့် အတူ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ပါဝင်သည်။ သို့သော်လည်း သိပ္ပံ၊ ဆေးပညာ နှင့် အခြားသော စက်မှုဆိုင်ရာ နယ်ပယ်များတွင် မက်ထရစ်စနစ်ကို ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုလာကြပြီ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/appendix/appendix-g.html|title=Appendix G: Weights and Measures|publisher=CIA|work=The World Factbook|date=|accessdate=2010-04-01|archivedate=6 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110406124728/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/appendix/appendix-g.html}}&lt;/ref&gt;

== ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် ==

== ရည်ညွှန်းချက်များ ==
{{reflist|2}}


[[Category:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]
[[ကဏ္ဍ:မြောက်အမေရိကတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]]
[[Category:နေတိုး အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]]
[[ကဏ္ဍ:အင်အားကြီး နိုင်ငံများ]]</text>
      <sha1>lriik4ewsbxc0gxc5cf5cot5pssfmtr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကရင်ပြည်နယ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2771</id>
    <revision>
      <id>1055415</id>
      <parentid>1036456</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T13:59:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51994-87</username>
        <id>148735</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1055415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43891" sha1="ergo5sfy7sf3pdghpcxoy86qzruavze" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --&gt;| name = ကရင်ပြည်နယ်
| official_name = ကရင်
| native_name = {{nobold|{{ksw|ဖၠုံခါန်ႋကၞင့် ကညီကီၢ်စဲၣ် }}}}
| native_name_lang = ksw
| other_name = 
| settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]]
| image_skyline = 
| image_alt = 
| image_caption = 
| image_flag = Kayinstateflag.svg
| image_seal = 
| flag_alt = 
| flag_size = 150px
| nickname = 
| motto = 
| image_map = Karen State in Myanmar.svg
| mapsize = 150px
| map_alt = 
| map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ
| pushpin_map = &lt;!-- Myanmar --&gt;
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|17|0|N|97|45|E|region:MM_type:adm1st|display=inline,title}}
| coor_pinpoint = 
| coordinates_footnotes = 
| subdivision_type = နိုင်ငံ
| subdivision_name = {{flag|Myanmar}}
| subdivision_type1 = ဒေသ
| subdivision_name1 = အရှေ့တောင်
| subdivision_type2 = မြို့တော်
| subdivision_name2 = [[ဘားအံမြို့]]
| subdivision_type3 = အကြီးဆုံးမြို့
| subdivision_name3 = [[မြဝတီမြို့]]
| established_title = ပြည်နယ်အဆင့်မသတ်မှတ်မှီ
| established_date = [[တနင်္သာရီတိုင်း]]၏ အစိတ်အပိုင်း
| established_title1 = ပြည်နယ်အဆင့် သတ်မှတ်ခြင်း
| established_date1 = ၁၉၇၄
| seat_type = 
| seat = 
| government_footnotes = 
| leader_party = 
| leader_title = ဝန်ကြီးချုပ်
| leader_name = [[စောမြင့်ဦး]]
| leader_title1 = အစိုးရအဖွဲ့
| leader_name1 = [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]]
| leader_title3 = တရားလွှတ်တော်
| leader_name3 = [[ကရင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်]]
| unit_pref = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 30382.8
| area_rank = ၁
| area_note = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_total = ၃,၅၇၄,၀၇၉
| population_as_of = ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်း
| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;census-2014&quot;&gt;{{cite book|title=Census Report|publisher=Ministry of Immigration and Population|location=Naypyitaw|date=May 2015|series=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|volume=2|pages=17|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2 = auto
| population_rank = ၁
| population_demonym = [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]
| population_note = 
| demographics_type1 = Demographics
| demographics1_footnotes = &lt;!-- for references: use &lt;ref&gt; tags --&gt;
| demographics1_title1 = လူမျိုးများ
| timezone1 = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
| utc_offset1 = +06:30
| postal_code_type = 
| postal_code = 
| area_code = 
| area_code_type = 
| iso_code = 
| unemployment_rate = 
| website = {{url|www.kayinstate.gov.mm}}
| footnotes = 
| leader_title2 = ဥပဒေပြုလွှတ်တော်
| leader_name2 = [[ကရင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်]]
| demographics1_info1 = [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] (အများစု)၊ [[ပဒေါင်လူမျိုး|ကယန်း]]၊ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]၊ [[မွန်-ကရင်]]၊ [[ပအိုဝ်း]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]၊ မြန်မာ-ထိုင်း
| demographics1_title2 = ကိုးကွယ်မှု
| demographics1_info2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ၆၄.၅၀%&lt;br&gt; [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ၃၂.၅၀%&lt;br&gt; [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] ၄.၆၀%&lt;br&gt; [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] ၀.၆၀%&lt;br&gt; [[Animism]] ၀.၁၀%&lt;br&gt; အခြား တလဂုဏ်ဘာသာ၊ လဲကယ်ဘာသာ ၀.၇၀%
}}

'''ကရင်ပြည်နယ်''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ [[ပြည်နယ်]] တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[မြို့တော်]]  မှာ [[ဘားအံမြို့]] ဖြစ်သည်။

== တည်နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း ==
ကရင်ပြည်နယ်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ပိုင်းတွင်တည်ရှိပြီး [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်လျက်ရှိသည်။ မြောက်လတ္တီတွဒ်  ၁၅ ဒီဂရီ ၁၉ မိနစ် မှ  ၁၉ ဒီဂရီ ၂၅ မိနစ် အတွင်း၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ်   ၉၆ ဒီဂရီ ၁၀မိနစ် မှ ၉၈ ဒီဂရီ ၅၅ မိနစ် အတွင်း တည်ရှိသည်။ ဧရိယာစုစုပေါင်း ၁၁၇၃၀.၈၅၁ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းသည်။ အရှေ့မှ အနောက်သို့ ၇၀ မိုင်ရှိပြီး တောင်မှမြောက်သို့ ၃၂၆ မိုင် ရှည်လျားသည်။&lt;ref name=&quot;kayin&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.kayinstate.gov.mm/%E1%80%80%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%81%8F-%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%9E%E1%80%94%E1%80%B9%E1%80%90%E1%80%9B-%E1%80%A1%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8|title=ကရင်ပြည်နယ်၏ ဒေသန္တရ အချက်အလက်များ|publisher=ကရင်ပြည်နယ်အစိုးရ|accessdate=၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၇|archivedate=14 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170914013743/http://www.kayinstate.gov.mm/%E1%80%80%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%81%8F-%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%9E%E1%80%94%E1%80%B9%E1%80%90%E1%80%9B-%E1%80%A1%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8}}&lt;/ref&gt;

== သမိုင်းကြောင်း ==
ကရင်ပြည်နယ်ကို ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပုဒ်မ (၁၈၀)၊ ပုဒ်မခွဲ (၁)အရ ဗြိတိသျှအစိုးရ လက်ထက်က သံလွင်ခရိုင်ရှိ ဖာပွန်၊ သထုံခရိုင်ရှိ ဘားအံနှင့် လှိုင်းဘွဲ၊ ကျိုက်ခမီခရိုင်ရှိ ကော့ကရိတ်နှင့် ကြာအင်းဆိပ်ကြီး၊ တောင်ငူခရိုင်ရှိ  သံတောင်မြို့နယ်များကို စုစည်းပြီး ကရင်ပြည်နယ်ဟု ပြင်ဆင်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၄ ခုနှစ် ဧပြီ ၃ ရက်နေ့တွင် [[တော်လှန်ရေးကောင်စီ]]၏ ကြေညာစာအမှတ် (၅၁)အရ ကရင်ပြည်နယ် အား ကော်သူးလေပြည်နယ်ဟု ပြင်ဆင်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;kayin&quot;/&gt;

၁၉၆၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၅ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန စာအမှတ်၊ (၆၁၈)ဖြင့် ကရင်ပြည်နယ်မှ ဘားအံခရိုင်ကို မြို့နယ် (၄)မြို့နယ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်၊ (၆၉၇)ဖြင့် ကော့ကရိတ်ခရိုင်ကို မြို့နယ် (၃)မြို့နယ်ဖြင့်လည်းကောင်း ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၁၆၆)အရ ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၇ ရက်နေ့မှစ၍ ခရိုင်၊ ခရိုင်ခွဲ၊ မြို့နယ်ခွဲများကို ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်ကောင်စီကာလတွင် (၁၉၄၇) ခုနှစ်၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ (၁၀)၊ ပုဒ်မခွဲ (က)ဖြင့် ကော်သူးလေပြည်နယ်ကို ကရင်ပြည်နယ်ဟု ပြန်လည်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့လက်ထက် ၁၉၉၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာဖြင့် ကော့ကရိတ်ခရိုင်ရှိ မြဝတီမြို့နယ်ကို ခရိုင်အဆင့် တိုးမြှင့်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;kayin&quot;/&gt;

၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင်  ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာဖြင့် ဘားအံခရိုင် လက်အောက်ရှိ ဖာပွန်မြို့နယ်ကို ခရိုင်အဖြစ်အဆင့်တိုးမြှင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဧပြီလ (၃၀) နေ့တွင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာဖြင့် ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ် နှင့် သံတောင်ကြီးမြို့နယ်တို့ကို ခရိုင် အဖြစ်တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။  ကရင်ပြည်နယ်တွင် လက်ရှိ ခရိုင် ၆ ခရိုင်၊ မြို့နယ် ၇ မြို့နယ်၊ မြို့ ၁၈ မြို့၊ ရပ်ကွက် ၈၄ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု ၃၇၆ အုပ်စုနှင့် ကျေးရွာ ၂၀၆၃ ရွာ  ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားရှိသည်။&lt;ref name=&quot;kayin&quot;/&gt;

== ပထဝီဝင်အနေအထား ==
=== မြေမျက်နှာသွင်ပြင် ===
ကရင်ပြည်နယ်သည် တောင်ကုန်းတောင်တန်း ပေါများပြီး သစ်တောများ ဖုံးလွှမ်းနေသဖြင့် မြေပြန့်လွင်ပြင်နည်းပါးသည်။ ဘားအံမြို့နယ်တွင်မူ ဇွဲကပင်စသော တောင်တန်းများတည်ရှိရာ ဒေသမှတစ်ပါး ကျန်ရှိသော မြေမျက်နှာပြင်များသည် အများအားဖြင့် ညီညာပြန့်ပြူး၍ မြစ်ချောင်းများ စီးဆင်းရာဒေသ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;kayin&quot;/&gt;

ကရင်ပြည်နယ်တွင် မြစ်ချောင်းများပေါများပြီး မြစ်ချောင်းများသည် မြောက်မှ တောင်သို့ စီးဆင်းလျက်ရှိသည်။ ထင်ရှားသောမြစ်မှာ သောင်ရင်းမြစ်ဖြစ်ပြီး မြဝတီမြို့ အနီးမှဖြတ်၍ တောင်မှ မြောက်သို့ စီးဆင်းသည်။ ဒေသတွင်းရှိ ဂျိုင်းမြစ်မှာ ထူးခြားစွာ အရှေ့မှ အနောက်သို့ စီးဆင်း၍ သံလွင်မြစ်သို့ စီးဝင်သည်။&lt;ref name=&quot;kayin&quot;/&gt;

ကရင်ပြည်နယ်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပျှမ်းမျှ အမြင့်ပေ ၅၆ ပေကျော်မှ  ပေ ၃၇၁၇ ပေ အထက်တွင် တည်ရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးတောင်မှာ နတ်တောင်ဖြစ်၍ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အထက်  ၃၇၁၇ ကျော် အမြင့်ပေဖြစ်၍ ကရင်ပြည်နယ်၏ အနိမ့်ဆုံး အရပ်ဒေသမှာ ဘားအံမြို့နယ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;kayin&quot;/&gt;

=== ရာသီဥတု ===
ပူပြင်းစိုစွတ်သည့် ရာသီဥတုမျိုးရှိသည်။ အပူဆုံးလများ၏ ပျှမ်းမျှ အပူချိန်မှာ ၇၁.၉ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်ရှိသည်။ မိုးရေချိန်မှာ ပျှမ်းမျှအားဖြင့် ၁၂၀လက်မဖြစ်သော်လည်း အမြင့်ဆုံးမိုးရေချိန်မှာ ၁၉၀လက်မထိရှိသည်။

== အုပ်ချုပ်ရေး ==
=== မြို့တော် ===
ကရင်ပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ [[ဘားအံမြို့]]ဖြစ်သည်။
=== အုပ်ချုပ်ရေး ===
{{see also|ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့}}
၂၀၁၁ခုနှစ်မှစတင်၍ ဝန်ကြီးချုပ်အမှူးပြုသော ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့မှ အုပ်ချုပ်သည်။ ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးသည် ဘားအံမြို့တွင် ရုံးစိုက်သည်။၂၀၂၁ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုအပြီးတွင် ကရင်ပြည်နယ်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီမှ အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ကရင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဟူ၍ အမည်ထပ်မံပြောင်းလဲလိုက်သည်။
=== ဥပဒေပြုရေး ===
{{see also|ကရင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်}}
၂၀၁၁ခုနှစ်မှစတင်ကာ ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကို ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်များ၊ တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းကာ စတင်ကျင်းပခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ (၁) ရက်မှာ စ၍ ကရင်ပြည်နယ်၏ ဥပဒေပြုရေးအာဏာကို နစက မှ ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။

=== တရားစီရင်ရေး ===
{{See also|ကရင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်}}
ကရင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်ကို တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး (၂)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်အောက်တွင် ခရိုင်တရားရုံး (၄)ရုံး၊ မြို့နယ်တရားရုံး (၇)ရုံးရှိသည်။

=== ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့၊ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု၊ ကျေးရွာ ===
==== ခရိုင်များ====
ကရင်ပြည်နယ်တွင် ခရိုင်(၆)ခု ရှိသည်။ 
[[File:Kayin State districts map 2022.svg|thumb|ကရင်ပြည်နယ်​မြေပုံ
{{legend|#E31A1C|[[ဘားအံခရိုင်]]}}
{{legend|#0000FF|[[မြဝတီခရိုင်]]}}
{{legend|#33a02c|[[ကော့ကရိတ်ခရိုင်]]}}
{{legend|#1f78b4|[[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးခရိုင်]]}}
{{legend|#b2df8a|[[ဖာပွန်ခရိုင်]]}}
{{legend|#aca9aa|[[သံတောင်ကြီးခရိုင်]]}}]]


====ခရိုင်ရှိမြို့နယ်====
{|class=wikitable
![[ဘားအံခရိုင်]]
|[[ဘားအံမြို့နယ်]]{{•}}[[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်|လှိုင်းဘွဲမြို့နယ်]]
|-

![[မြဝတီခရိုင်]]
|[[မြဝတီမြို့နယ်]]
|-

![[ကော့ကရိတ်ခရိုင်]]
|[[ကော့ကရိတ်မြို့နယ်]]
|-
!ကြာအင်းဆိပ်ကြီးခရိုင်
|[[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်]]
|-

![[ဖာပွန်ခရိုင်]]
|[[ဖာပွန်မြို့နယ်]]
|-
!သံတောင်ကြီးခရိုင်
|[[သံတောင်ကြီးမြို့နယ်]]
|}

===မြို့နယ်များရှိမြို့များ===
[[File:Kayin State with Cities and Towns.svg|thumb|ကရင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ တရားဝင်တည်ဆဲ မြို့ပေါင်း(၁၈)မြို့၏ တည်နေရာများ]]&lt;br&gt;{{legend|#E31A1C|ပြည်နယ်မြို့​တော်}}
{{legend|#0000FF|ခရိုင်+မြို့နယ် ရုံးစိုက်ရာမြို့}}
{{legend|#33a02c|မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့}}{{legend|#d35f5f|မြို့ရုံးစိုက်ရာမြို့}}

*[[ဘားအံမြို့]]
*[[မြဝတီမြို့]]
*[[ကော့ကရိတ်မြို့]]
*[[ဖာပွန်မြို့]]
*[[သံတောင်ကြီးမြို့]]
*[[လှိုင်းဘွဲ့မြို့]]
*[[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့]]
*[[သံတောင်မြို့]]
*[[လိပ်သိုမြို့]]
*[[ဘောဂလိမြို့]]
*[[ပိုင်ကျုံမြို့]]
*[[ရှမ်းရွာသစ်မြို့]]
*[[စုကလိမြို့]]
*[[ဝေါလေမြိုင်မြို့]]
*[[ကျုံဒိုးမြို့]]
*[[ဘုရားသုံးဆူမြို့]]
*[[ကျိုက်ဒုံမြို့]]
*[[ကမမောင်းမြို့]]
၂၀၂၁ခုနှစ်တွင် ကရင်ပြည်နယ်၌ မြို့နယ် (၇)မြို့နယ်၊ မြို့ (၁၈)မြို့၊ ရပ်ကွက်ပေါင်း (၈၆) ကွက်၊ကျေးရွာအုပ်စု (၃၇၆) အုပ်စုနှင့် ရွာပေါင်း (၂၀၉၇) ရွာ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gad.gov.mm/my/content/%E1%80%A1%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8|title=နေပြည်တော်၊ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များရှိ ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့၊ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စုနှင့် ကျေးရွာဦးရေ စာရင်းချုပ်|access-date=6 March 2022|archive-date=19 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220519155041/http://www.gad.gov.mm/my/content/%E1%80%A1%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8}}&lt;/ref&gt;

=== နောင်မြလွဲရွာ( ဏိင့်မျလွဲတွါန်) ===
{{Expand list}}နန်းခွီရွာ(နံင်းခုဲတွါန့် ){{columns-list|colwidth=15em|
*ထီဖိုးကိန်
*ကော့ပလိုင်ကျေးရွာ
နောင်ဘိုကြီး(ဏံင့်ၜိုဝ်)
*ကတိုင်တိ
* ကော့ဘိန်း(ကိုဝ်ဖိင်)
* ကော့ပေါက်
* ကော့ဂိုး
* ကော့လ္လိူး
* ကျွန်းချောင်း
* [[ကျုံခဝန်]]
* ကျောက်ညှပ်
* အံဖကြီး
* ခရား
* [[ခလယ်]]
*ချောင်းနှစ်ခွ
* ဇာသပြင်
* [[တံခွန်တိုင်ရွာ၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်|တံခွန်တိုင်]]
* တောင်ကလေး
* [[တောင်ဒီး]]
* တောင်ဝိုင်း
* [[ထိမံထို]]
* [[ထီလုံ]]
* [[ထုံးအိုင်ရွာ]]
* ဒါးကွင်း
* ဒေါ်လမ်း
* နတ်တောင်
* နဘူး
*နောင်ကမြိုင်စံပြကျေးရွာ
* နောင်လုံ
* ပိုင်ကျုံ
* ဖအိုးထ
* [[ဖားပြ]]
* ဘောဂလိကြီး
*ဘီးစခတ်တောင်စွန်း(ပီဆ်ုခါတင်စံင်)
* မဝိုင်း
* မိကျောင်း
* မက်သရော
* မယ်ပလဲ
* [[မြိုင်ကြီးငူ]]
* မြိုင်ကလေး
* ယင်းပိုင်
* ယာဒို
* ရေပူ
* ရွှေဂွန်း
* လဂွန်းပျို
* ဝင်းက
* ဝင်းကနား
* သံလှယ်
* [[အနန်းကွင်း]]
* အိန္ဒု
* ဒိုင်းပြ
* လော့ခေါ်
* ကော့ကဒါ
*လွကဇိုင်း
*ကော့ပနော့
*တောင်ကလေး(၂)
*အထက်ပိန္နဲတော
*ကိုမောင်ရွာ
*တောင်ကလေး
*ယသဝေါ်
*လှာကမြင်
*မဲဘောင်
*ပါယို
*သာနှူံး
*ကော်ထော်
*မိဇံ
*မိဇီ
*ထားဝယ်အံ 
*ဈေးမသွယ်
*တူနွဲး
*နောင်ပလိန်
*ခလောင်းနို့
*ဒုံးရင်း
*ကိုဝ်ခမိုင်
*လိုင့်ကား
*အိမ်ဒူ
*နောင်ခလိုင်
*နောင်ထလုံး
*အံဖလေး
*သုံးဆယ်သုံးဆူ
*ဘော့ဒိုင်း
*ကျိုက်သလိုက်
*သရက်တော
*အံကောင်
*တရိတခေါင်း
*သပြု
*ကျွန်းတော
*လောင်းကိုင်
*ဖားကျ
*သမိန်ဒွတ်
*ကမိုင်ကုန်း
*ရွာတန်းရှည်
*ထီးဟူးသံ
*မောကဲခီး
*ဝတ်ကြီး
*မိကရင်
*မင်းဇီ
*သိုက်တော
*ဥဒေါင်း
*မုက္ကဒိ
*ကိုဝ်ဆင့်မိင်
*ကိုဝဝ်ဖါထဝ့်
*ကိုဝ်ကျီးကျိုဝ်
*ကော့မြတ်ကြီးရွာ
*အင်းနို့သိပ်ပံ‌ေကျးရွာ
*ထော်ရွဲကျေးရွာ
*တခွက်ဖိုးရွာ
*လခရွာ 
*စိန်ဒါရွာ
*ကဒီးခံရွာ
*ကွမ်ဘီရွာ
*မဲသိမ်ရွာ
*တောင်ကြာအင်း
*ကော့ရင်းအောက်
*အင်းရှည်
*လယ်သာကုန်း
*ကမား
*ရွှေဥဒေါင်း
*စရိပ်ဖြူ
*တကောပတိုင်
*ထီလုံ
*သပူထို
*ကမ်းနား
*နောင်သငဲ့
*သမ္ဘာန်
*ကျူံကော်
*နောင်ကမြိုင်
*ထီ့ဖိုးကလုံး
*ကျောက်တောင်
*စိန်မြရံ
*စံဖရီး
*ကွမ်တာကုန်း
*ကျွန်းကြီးကုန်း
*တညင်ကုန်း
*ကော့ကဒါ
*တာပေါင်
*ပုတိမ်ကုန်း
*မြိုင်
*ရွှေကဲ
*မိသရောင်
*နောင်ဘောက်
*ဝင်းစိန်
*ကော့သုန်
*‌‌ဒေါ်လန်း
*သာမည
*ဝင်းပုတ်
*အလယ်ရွာ
*ကျွန်းကြီး
*ကံခရဲ
*ကဇိုင်း}}မြေနီကုန်း

အညာစု

==လူဦး​ရေ==
{{Historical populations
|footnote    = 
|source      = ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်း&lt;ref name=&quot;census-2014&quot;/&gt;
|၁၉၇၃ | 858,429
|၁၉၈၃ | 1,055,359
|၂၀၁၄ | 3,574,079
}}
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကရင်ပြည်နယ်တွင် လူဦးရေ ၃.၅သန်း နေထိုင်ကြသည်။ ကရင်ပြည်နယ်တွင် မဦးရေသည် ကျားဦးရေထက် အနည်းငယ် ပိုများသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာတွင် ၅၁.၈ဦးဖြစ်သည်။
=== လူမျိုး ===
ကရင်တိုင်းရင်းသား ဒေသခံလူမျိုးများမှာ အရှေ့ပိုးကရင်၊ [[စကောကရင်လူမျိုး|စကောကရင်]]၊ [[ပလေကီးလူမျိုး|ပလေချီး (ပလေကီး)]]၊ [[တလှေပွာလူမျိုး|တလေပွာကရင်]] (တလှေပွာ)၊ [[ပကူးလူမျိုး|ပကူးကရင်]]၊ [[ဘွဲလူမျိုး|ဘွဲကရင်]]၊ [[မောနေပွားလူမျိုး|မောနေပွာကရင်]]၊ [[ကရင်ဖြူလူမျိုး|ကရင်ဖြူ]]၊ အနောက်ပိုးကရင်၊ ထိုကလိဘောင်ကရင် တို့ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kayinstate.gov.mm/%E1%80%80%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%B0%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8|title=ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ|publisher=ကရင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့|accessdate=၁၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈}}&lt;/ref&gt;
=== ဘာသာ​ရေး ===
ကရင်ပြည်နယ်တွင် အများဆုံး ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာများမှာ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]နှင့် [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]တို့ ဖြစ်သည်။
{{Pie chart
|thumb = right
|caption = ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ကိုးကွယ်မှုများ (၂၀၁၅)&lt;ref name=&quot;TUR&quot;&gt;{{cite book | url=https://drive.google.com/open?id=0B067GBtstE5TSl9FNElRRGtvMUk | title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census Census Report Volume 2-C | publisher=Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population MYANMAR | author=Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population MYANMAR | year=July 2016 | pages=12–15}}&lt;/ref&gt;
|title =
|label1 = ဗုဒ္ဓ
|value1 = 84.5
|color1 = Yellow
|label2 = ခရစ်ယာန်
|value2 = 9.5
|color2 = DodgerBlue
|label3 = အစ္စလာမ်
|value3 = 4.6
|color3 = Green
|label4 = အခြား
|value4 = 0.7
|color4 = DeepPink
|label5 = ဟိန္ဒူ
|value5 = 0.6
|color5 = Orange
|label6= ရိုးရာ
|value6 = 0.1
|color6 = GreenYellow
}}

ကရင်အမျိုးသားများသည် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုတွင်  နတ်သည် အဓိကနေရာမှ ပါဝင်သည်။ ဘာသာရေးအယူဝါဒအနေနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာ စသည်တို့ကို ယုံကြည်ကိုးကွယ်ကြသော်လည်း ရိုးရာနတ် အယူဝါဒကို စွဲမြဲယုံကြည်ကြသည်။ နတ်စားကရင် အမျိုးသားတို့က မြစ်၊ ချောင်း၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင်၊ မုန်တိုင်း၊ မိုးကြိုး၊ နေ၊ လ စသော အရာများသည် မြင့်မြတ်ကြီးကျယ်သော တန်ခိုးတော် များကို ပိုင်ဆိုင်ကြပြီး တန်ခိုးရှိသော နတ်တို့၏ မှီခိုရာဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ယင်းတို့က လူတို့၏ ပူဇော်ပသမှုကို နှစ်သက်ခံယူလိုကြသည် ဟူ၍လည်း ယုံကြည်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;kayin&quot;/&gt;

ကရင်အမျိုးသားများ၌ ဘိုးဘွားအစဉ်အဆက်က ကိုးကွယ်လာခဲ့သော ရိုးရာနတ်များရှိသည်။ ယင်း တို့မှာ ဒူဝေရိုးရာနတ်၊ 'အောင်ခွဲ (အန်ဃှိုင်း)ခေါ် လိပ်ပြာနတ်စားရိုးရာ၊ အောင်စောကလို (အင်းဇို ကလပ်)ခေါ် ပန်းရိုးရာနတ်သို့မဟုတ် ဖူးဖာဒို (ဖူ့ဖာဒိုဝ်)ခေါ် ဘိုးဘိုးကြီးနတ်နှင့် ဒေသဆိုင်ရာနတ် ဟုခေါ်သော ရုက္ခစိုးနတ်စသည်တို့ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;kayin&quot;/&gt;
=== ဘာသာစကား၊စာပေ ===
ဘာသာစကားမှာ [[ကရင်ဘာသာစကားများ|ကရင်စကား]] တစ်မျိုးတည်း သာရှိ၍ [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]]၊ [[ပိုးကရင်ဘာသာစကားများ|ပိုးကရင်]]နှင့် တောင်ပေါ်ဒေသ ကရင်တို့သည် မျိုးရိုးစုအလိုက် အသံအလေးအပေါ့ အနည်းငယ်စီ ကွာခြားကြသည်။ မြန်မာအက္ခရာနှင့် [[ကရင်စာပေ]] ရှိသည်။ ၎င်းစာပေကို ပြန်လည်ထွန်းကားလာရန် မြှင့်တင်နေသည်။

=== ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ===
[[File:Karen women at Kyaikkami Ye-Le Pagoda.jpg|right | thumb | ကရင်အမျိုးသမီးများ]]
{{empty section|date=ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၅}}
ကရင်လူမျိုးတို့သည် မိရိုးဖလာရိုးရာအဝတ်အစားကိုစွဲစွဲမြဲမြဲဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ မျက်မှောက်အခါတွင်လည်း အချို့ဒေသတွင် နေ့စဉ်ဓူဝ ဝတ်ဆင်ကြသေးသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။ မကြာသေးသော နှစ်ကာလအတွင်းက အနောက်ပိုးကရင်ဝတ်စုံများကဲ့သို့ သင်တိုင်းဝတ်စုံရှည် အဝတ်အစားကို ပွဲတော်ရက်များတွင် ဝတ်ဆင်လာကြသည်&gt;

== ပညာရေး ==
* [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ဘားအံ)]]
* [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ဘားအံ)]]
* [[ဘားအံပညာရေးဒီဂရီကောလိပ်]]
* [[ဘားအံတက္ကသိုလ်]]
* စိုက်ပျိူးရေးသိပ္ပံ (ဇွဲကပင်)
* အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (ဘားအံ)
* အစိုးရနည်းပညာအထက်တန်းကျောင်း (ဘားအံ)
* ကရင်ဆေးကောလိပ်
* သူနာပြုနှင့်သားဖွားသင်တန်းကျောင်း

== စီးပွားရေး ==
=== ဒေသထွက်ကုန်များ ===
ကရင်ပြည်နယ်သည်အများအားဖြင့် ရော်ဘာ၊ ဆန်စပါး၊
ဒူးရင်းသီး၊ ဖာလာ၊ ကွမ်းသီး၊ ကော်ဖီ၊ လက်ဖက်၊ ပြောင်း ထွက်ရှိသည်။

=== ဖွံ့ဖြိုးမှု အချက်အလက်များ ===
အောက်ပါတို့မှ မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရမှ တရားဝင်ကြေညာထားသော ကရင်ပြည်နယ် ဖွံ့ဖြိုးမှုဆိုင်ရာ ဇယားဖြစ်သည်။ 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! စဉ် !! အကြောင်းအရာ !!ရေတွက်ပုံ !! အရေအတွက်
|-
| ၁|| စိုက်ပျိုးမြေဧရိယာ || ဧက|| ၉၉၁, ၃၁၅
|-
| ၂|| မြစ်ရေတင်လုပ်ငန်း|| ခု|| ၇
|-
| ၃|| ကြိုးဝိုင်းတော|| စတုရန်းမိုင်|| ၁၇၅၂.၃၂
|-
| ၄|| ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော|| စတုရန်းမိုင်|| ၁၇၃၃.၄၇
|-
| ၅|| ကားလမ်း|| မိုင်|| ၃၁၂၉ မိုင်
|-
| ၆|| ပေ ၁၈၀အထက် တံတား|| စင်း|| ၁၇
|-
| ၇|| စာတိုက်စခန်း|| ခု|| ၃၇
|-
| ၈|| ကြေးနန်းရုံး|| ရုံး|| ၁၅
|-
| ၉|| မိုက္ကရိုဝေ့ဗ်စခန်း|| ခု|| ၈
|-
| ၁၀|| အသေးစားရေအားလျှပ်စစ်|| ရုံ|| ၈၉
|-
| ၁၁|| နိုင်ငံပိုင်စက်ရုံ|| ရုံ|| ၇
|-
| ၁၂|| ပုဂ္ဂလိကစက်ရုံ|| ရုံ|| ၅၈၆
|-
| ၁၃|| အခြေခံပညာကျောင်း|| ကျောင်း|| ၁၃၃၈
|-
| ၁၄|| တက္ကသိုလ်၊ ကောလိပ်|| ခု|| ၂
|-
| ၁၅|| နည်းပညာတက္ကသိုလ်|| ခု|| ၁
|-
| ၁၆|| ကျွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်|| ခု|| ၁
|-
| ၁၇|| ဆေးရုံ|| ရုံ|| ၂၆
|-
| ၁၈|| တယ်လီဖုန်းရုံး|| ရုံး|| ၂၄
|}&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Myanmar.com&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.myanmar.com/newspaper/myanmarahlin/Feb08.pdf |accessdate=8 February 2011 |archivedate=3 March 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110303213327/http://www.myanmar.com/newspaper/myanmarahlin/Feb08.pdf }}&lt;/ref&gt;

== စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာများ ==
*[[ဇွဲကပင်တောင်]] 
*[[ဇွဲကပင်ဆံတော်ရှင်စေတီတော်]]
*[[ဆဒ္ဒန်ဂူ]]
*[[ဘုရင့်ညီဂူ]]
*[[ကော့ဂွန်းဂူ]]
*[[ကော့ကသောင်ဂူ]]
*[[ရသေ့ပျံဂူ]]
*[[နောင်ခလိုင်ဂူ]]
*[[ကြောင့်ကမ်လာဘ်စေတီတော်]]
*[[တောင်ဝိုင်းတောင်]]
*[[ကြာအင်းတောင်]]
*[[ဖားပုတောင်]]
*[[ချစ်သူမြိုင်ပန်းခြံ ဘားအံ]]
*[[သံတောင်ကြီး ပသိချောင်း]]
*[[နော်ဘူဘောဆုတောင်းတောင်]]
*[[သံတောင်ကြီးရေပူစမ်း]]
*[[ပသိဆည်]]
*[[ပဒုံဂူ၊ လှိုင်းဘွဲ့]]
*[[ကျုံထော်ရေတံခွန်]]
*[[ရေဘုတ်ဆည်၊ လှိုင်းဘွဲ]]
*[[ပရေကြေတိုရေတံခွန်၊ ရှမ်းရွာသစ်]]

&lt;ref&gt;D.P.S. MYANMAR GUIDE MAP. 2000.&lt;/ref&gt;

== စာပေ၊ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရိုးရာ ==
[[ကရင်လူမျိုး]] များတွင် ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု၊ကိုယ်ပိုင်စာပေဖြင့် ရှေးယခင်ကတည်းကနေထိုင်လာသည့်လူမျိုးဖြစ်သည်။

ကရင်လူမျိုးများ၏ အထိမ်းအမှတ်သင်္ကေတမှာ - &quot;[[ဖားစည်]]&quot; ဖြစ်သည်။ &quot;ဒုံးအက&quot; သည် ကရင်လူမျိုး၏ ယဉ်ကျေးမှုအကတစ်ခုဖြစ်ပါသည်။
[[ဖိုင်:Kayin dance(don dance).jpg|thumb|Karen Traditional Done Danceဖၠုံဆိုဒ်ဖေါဟ်တုံႋဆ်ုၰီ့လာဆ်ုထုင်းလီႋအါင်တုံႋ]]
ဝါခေါင်လတွင် ကရင်လူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုဖြစ်သော &quot;ကရင်ရိုးရာဝါခေါင်လ လက်ချည်ပွဲ (သို့မဟုတ်)ချည်ဖြူဖွဲ့မင်္ဂလာ&quot; ကို ကရင်ပြည်နယ်ရှိနေရာတိုင်းတွင်ကျင်းပကြပါသည်။ 

ပြာသိုလဆန်း (၁)ရက်နေ့သည် ကရင်လူမျိူးများ၏ ကရင်အမျိုးသားနှစ်သစ်ကူးနေ့၊ နှစ်သစ် မင်္ဂလာ&quot;ကောက်သစ်စားပွဲကို စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပကျသည်။ နိုဝင်ဘာလ (၇) ရက်နေ့သည် &quot;ကရင်ပြည်နယ်နေ့&quot; ဖြစ်ပြီး ကရင်ပြည်နယ် &quot;[[ဘားအံမြို့|ဘားအံ]]မြို့&quot; သီရီကွင်းတွင် စည်းကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပကြပြီး ဈေးရောင်းပွဲတော်များ၊ ပြခန်းများ၊ ကရင်ရိုးရာလက်ဝှေ့ပြိုင်ပွဲများ၊ ကရင့်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုဒုံးအကပြိုင်ပွဲများကို နိုဝင်ဘာလ (၅) (၆) (၇) (၈)(၉) (၁၀) ရက်နေ့မှ (၁၁) ရက်နေ့အထိ စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပကြသည်။

ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၁) ရက်နေ့သည် ကရင်အမျိုးသားနေ့ ဖြစ်ပါသည်။&lt;ref&gt;ကရင်&lt;/ref&gt;

ဩဂုတ်လ (၁၂) ရက်နေ့သည် ကရင်အမျိုးသားအာဇာနည်နေ့ ဖြစ်ပါသည်။{{empty section|date=ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၅}}
== တွင်းထွက်များ ==

== ကိုးကား ==
{{reflist|
&lt;ref&gt;{{cite book|title=မြန်မာပြည်ဖွား [[ဂေါ်ရခါးလူမျိုး|ဂေါ်ရခါး]]|author=မေမြို့ချစ်ဆွေ|date=၂၀၀၀}}&lt;/ref&gt;
}}

{{ပထဝီဝင်တည်နေရာ
|Centre    = ကရင်ပြည်နယ်
|North     = [[ရှမ်းပြည်နယ်]]
|Northeast = [[ကယားပြည်နယ်]]
|East      = [[မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင်]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]
|Southeast = [[တပ်ခ်ခရိုင်]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]
|South     = [[ကန်ချနာဘူရိခရိုင်]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]
|Southwest = 
|West      = [[မွန်ပြည်နယ်]]
|Northwest = [[မန္တလေးတိုင်း|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပဲခူးတိုင်း|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]
}}

{{ကရင်ပြည်နယ်}}
{{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံပြည်နယ်များ]]
[[Category:ကရင်ပြည်နယ်| ]]</text>
      <sha1>ergo5sfy7sf3pdghpcxoy86qzruavze</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055418</id>
      <parentid>1055415</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T14:05:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51994-87</username>
        <id>148735</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1055418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43891" sha1="d1yn9tmarb2qbmplullhcxe6xvyh5c4" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --&gt;| name = ကရင်ပြည်နယ်
| official_name = ကရင်
| native_name = {{nobold|{{ksw|ဖၠုံခါန်ႋကၞင့် ကညီကီၢ်စဲၣ် }}}}
| native_name_lang = ksw
| other_name = 
| settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]]
| image_skyline = 
| image_alt = 
| image_caption = 
| image_flag = Kayinstateflag.svg
| image_seal = 
| flag_alt = 
| flag_size = 150px
| nickname = 
| motto = 
| image_map = Karen State in Myanmar.svg
| mapsize = 150px
| map_alt = 
| map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ
| pushpin_map = &lt;!-- Myanmar --&gt;
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|17|0|N|97|45|E|region:MM_type:adm1st|display=inline,title}}
| coor_pinpoint = 
| coordinates_footnotes = 
| subdivision_type = နိုင်ငံ
| subdivision_name = {{flag|Myanmar}}
| subdivision_type1 = ဒေသ
| subdivision_name1 = အရှေ့တောင်
| subdivision_type2 = မြို့တော်
| subdivision_name2 = [[ဘားအံမြို့]]
| subdivision_type3 = အကြီးဆုံးမြို့
| subdivision_name3 = [[မြဝတီမြို့]]
| established_title = ပြည်နယ်အဆင့်မသတ်မှတ်မှီ
| established_date = [[တနင်္သာရီတိုင်း]]၏ အစိတ်အပိုင်း
| established_title1 = ပြည်နယ်အဆင့် သတ်မှတ်ခြင်း
| established_date1 = ၁၉၇၄
| seat_type = 
| seat = 
| government_footnotes = 
| leader_party = 
| leader_title = ဝန်ကြီးချုပ်
| leader_name = [[စောမြင့်ဦး]]
| leader_title1 = အစိုးရအဖွဲ့
| leader_name1 = [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]]
| leader_title3 = တရားလွှတ်တော်
| leader_name3 = [[ကရင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်]]
| unit_pref = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 30382.8
| area_rank = ၁
| area_note = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_total = ၃,၅၇၄,၀၇၉
| population_as_of = ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်း
| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;census-2014&quot;&gt;{{cite book|title=Census Report|publisher=Ministry of Immigration and Population|location=Naypyitaw|date=May 2015|series=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|volume=2|pages=17|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2 = auto
| population_rank = ၁
| population_demonym = [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]
| population_note = 
| demographics_type1 = Demographics
| demographics1_footnotes = &lt;!-- for references: use &lt;ref&gt; tags --&gt;
| demographics1_title1 = လူမျိုးများ
| timezone1 = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
| utc_offset1 = +06:30
| postal_code_type = 
| postal_code = 
| area_code = 
| area_code_type = 
| iso_code = 
| unemployment_rate = 
| website = {{url|www.kayinstate.gov.mm}}
| footnotes = 
| leader_title2 = ဥပဒေပြုလွှတ်တော်
| leader_name2 = [[ကရင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်]]
| demographics1_info1 = [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] (အများစု)၊ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]၊ [[မွန်-ကရင်]]၊ [[ပအိုဝ်း]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]၊ [[ပဒေါင်လူမျိုး|ကယန်း]]၊ မြန်မာ-ထိုင်း
| demographics1_title2 = ကိုးကွယ်မှု
| demographics1_info2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ၆၄.၅၀%&lt;br&gt; [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ၃၂.၅၀%&lt;br&gt; [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] ၄.၆၀%&lt;br&gt; [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] ၀.၆၀%&lt;br&gt; [[Animism]] ၀.၁၀%&lt;br&gt; အခြား တလဂုဏ်ဘာသာ၊ လဲကယ်ဘာသာ ၀.၇၀%
}}

'''ကရင်ပြည်နယ်''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ [[ပြည်နယ်]] တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[မြို့တော်]]  မှာ [[ဘားအံမြို့]] ဖြစ်သည်။

== တည်နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း ==
ကရင်ပြည်နယ်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ပိုင်းတွင်တည်ရှိပြီး [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်လျက်ရှိသည်။ မြောက်လတ္တီတွဒ်  ၁၅ ဒီဂရီ ၁၉ မိနစ် မှ  ၁၉ ဒီဂရီ ၂၅ မိနစ် အတွင်း၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ်   ၉၆ ဒီဂရီ ၁၀မိနစ် မှ ၉၈ ဒီဂရီ ၅၅ မိနစ် အတွင်း တည်ရှိသည်။ ဧရိယာစုစုပေါင်း ၁၁၇၃၀.၈၅၁ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းသည်။ အရှေ့မှ အနောက်သို့ ၇၀ မိုင်ရှိပြီး တောင်မှမြောက်သို့ ၃၂၆ မိုင် ရှည်လျားသည်။&lt;ref name=&quot;kayin&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.kayinstate.gov.mm/%E1%80%80%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%81%8F-%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%9E%E1%80%94%E1%80%B9%E1%80%90%E1%80%9B-%E1%80%A1%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8|title=ကရင်ပြည်နယ်၏ ဒေသန္တရ အချက်အလက်များ|publisher=ကရင်ပြည်နယ်အစိုးရ|accessdate=၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၇|archivedate=14 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170914013743/http://www.kayinstate.gov.mm/%E1%80%80%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%81%8F-%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%9E%E1%80%94%E1%80%B9%E1%80%90%E1%80%9B-%E1%80%A1%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8}}&lt;/ref&gt;

== သမိုင်းကြောင်း ==
ကရင်ပြည်နယ်ကို ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပုဒ်မ (၁၈၀)၊ ပုဒ်မခွဲ (၁)အရ ဗြိတိသျှအစိုးရ လက်ထက်က သံလွင်ခရိုင်ရှိ ဖာပွန်၊ သထုံခရိုင်ရှိ ဘားအံနှင့် လှိုင်းဘွဲ၊ ကျိုက်ခမီခရိုင်ရှိ ကော့ကရိတ်နှင့် ကြာအင်းဆိပ်ကြီး၊ တောင်ငူခရိုင်ရှိ  သံတောင်မြို့နယ်များကို စုစည်းပြီး ကရင်ပြည်နယ်ဟု ပြင်ဆင်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၄ ခုနှစ် ဧပြီ ၃ ရက်နေ့တွင် [[တော်လှန်ရေးကောင်စီ]]၏ ကြေညာစာအမှတ် (၅၁)အရ ကရင်ပြည်နယ် အား ကော်သူးလေပြည်နယ်ဟု ပြင်ဆင်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;kayin&quot;/&gt;

၁၉၆၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၅ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန စာအမှတ်၊ (၆၁၈)ဖြင့် ကရင်ပြည်နယ်မှ ဘားအံခရိုင်ကို မြို့နယ် (၄)မြို့နယ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်၊ (၆၉၇)ဖြင့် ကော့ကရိတ်ခရိုင်ကို မြို့နယ် (၃)မြို့နယ်ဖြင့်လည်းကောင်း ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၁၆၆)အရ ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၇ ရက်နေ့မှစ၍ ခရိုင်၊ ခရိုင်ခွဲ၊ မြို့နယ်ခွဲများကို ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်ကောင်စီကာလတွင် (၁၉၄၇) ခုနှစ်၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ (၁၀)၊ ပုဒ်မခွဲ (က)ဖြင့် ကော်သူးလေပြည်နယ်ကို ကရင်ပြည်နယ်ဟု ပြန်လည်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့လက်ထက် ၁၉၉၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာဖြင့် ကော့ကရိတ်ခရိုင်ရှိ မြဝတီမြို့နယ်ကို ခရိုင်အဆင့် တိုးမြှင့်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;kayin&quot;/&gt;

၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင်  ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာဖြင့် ဘားအံခရိုင် လက်အောက်ရှိ ဖာပွန်မြို့နယ်ကို ခရိုင်အဖြစ်အဆင့်တိုးမြှင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဧပြီလ (၃၀) နေ့တွင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာဖြင့် ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ် နှင့် သံတောင်ကြီးမြို့နယ်တို့ကို ခရိုင် အဖြစ်တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။  ကရင်ပြည်နယ်တွင် လက်ရှိ ခရိုင် ၆ ခရိုင်၊ မြို့နယ် ၇ မြို့နယ်၊ မြို့ ၁၈ မြို့၊ ရပ်ကွက် ၈၄ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု ၃၇၆ အုပ်စုနှင့် ကျေးရွာ ၂၀၆၃ ရွာ  ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားရှိသည်။&lt;ref name=&quot;kayin&quot;/&gt;

== ပထဝီဝင်အနေအထား ==
=== မြေမျက်နှာသွင်ပြင် ===
ကရင်ပြည်နယ်သည် တောင်ကုန်းတောင်တန်း ပေါများပြီး သစ်တောများ ဖုံးလွှမ်းနေသဖြင့် မြေပြန့်လွင်ပြင်နည်းပါးသည်။ ဘားအံမြို့နယ်တွင်မူ ဇွဲကပင်စသော တောင်တန်းများတည်ရှိရာ ဒေသမှတစ်ပါး ကျန်ရှိသော မြေမျက်နှာပြင်များသည် အများအားဖြင့် ညီညာပြန့်ပြူး၍ မြစ်ချောင်းများ စီးဆင်းရာဒေသ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;kayin&quot;/&gt;

ကရင်ပြည်နယ်တွင် မြစ်ချောင်းများပေါများပြီး မြစ်ချောင်းများသည် မြောက်မှ တောင်သို့ စီးဆင်းလျက်ရှိသည်။ ထင်ရှားသောမြစ်မှာ သောင်ရင်းမြစ်ဖြစ်ပြီး မြဝတီမြို့ အနီးမှဖြတ်၍ တောင်မှ မြောက်သို့ စီးဆင်းသည်။ ဒေသတွင်းရှိ ဂျိုင်းမြစ်မှာ ထူးခြားစွာ အရှေ့မှ အနောက်သို့ စီးဆင်း၍ သံလွင်မြစ်သို့ စီးဝင်သည်။&lt;ref name=&quot;kayin&quot;/&gt;

ကရင်ပြည်နယ်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပျှမ်းမျှ အမြင့်ပေ ၅၆ ပေကျော်မှ  ပေ ၃၇၁၇ ပေ အထက်တွင် တည်ရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးတောင်မှာ နတ်တောင်ဖြစ်၍ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အထက်  ၃၇၁၇ ကျော် အမြင့်ပေဖြစ်၍ ကရင်ပြည်နယ်၏ အနိမ့်ဆုံး အရပ်ဒေသမှာ ဘားအံမြို့နယ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;kayin&quot;/&gt;

=== ရာသီဥတု ===
ပူပြင်းစိုစွတ်သည့် ရာသီဥတုမျိုးရှိသည်။ အပူဆုံးလများ၏ ပျှမ်းမျှ အပူချိန်မှာ ၇၁.၉ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်ရှိသည်။ မိုးရေချိန်မှာ ပျှမ်းမျှအားဖြင့် ၁၂၀လက်မဖြစ်သော်လည်း အမြင့်ဆုံးမိုးရေချိန်မှာ ၁၉၀လက်မထိရှိသည်။

== အုပ်ချုပ်ရေး ==
=== မြို့တော် ===
ကရင်ပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ [[ဘားအံမြို့]]ဖြစ်သည်။
=== အုပ်ချုပ်ရေး ===
{{see also|ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့}}
၂၀၁၁ခုနှစ်မှစတင်၍ ဝန်ကြီးချုပ်အမှူးပြုသော ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့မှ အုပ်ချုပ်သည်။ ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးသည် ဘားအံမြို့တွင် ရုံးစိုက်သည်။၂၀၂၁ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုအပြီးတွင် ကရင်ပြည်နယ်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီမှ အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ကရင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဟူ၍ အမည်ထပ်မံပြောင်းလဲလိုက်သည်။
=== ဥပဒေပြုရေး ===
{{see also|ကရင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်}}
၂၀၁၁ခုနှစ်မှစတင်ကာ ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကို ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်များ၊ တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းကာ စတင်ကျင်းပခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ (၁) ရက်မှာ စ၍ ကရင်ပြည်နယ်၏ ဥပဒေပြုရေးအာဏာကို နစက မှ ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။

=== တရားစီရင်ရေး ===
{{See also|ကရင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်}}
ကရင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်ကို တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး (၂)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်အောက်တွင် ခရိုင်တရားရုံး (၄)ရုံး၊ မြို့နယ်တရားရုံး (၇)ရုံးရှိသည်။

=== ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့၊ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု၊ ကျေးရွာ ===
==== ခရိုင်များ====
ကရင်ပြည်နယ်တွင် ခရိုင်(၆)ခု ရှိသည်။ 
[[File:Kayin State districts map 2022.svg|thumb|ကရင်ပြည်နယ်​မြေပုံ
{{legend|#E31A1C|[[ဘားအံခရိုင်]]}}
{{legend|#0000FF|[[မြဝတီခရိုင်]]}}
{{legend|#33a02c|[[ကော့ကရိတ်ခရိုင်]]}}
{{legend|#1f78b4|[[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးခရိုင်]]}}
{{legend|#b2df8a|[[ဖာပွန်ခရိုင်]]}}
{{legend|#aca9aa|[[သံတောင်ကြီးခရိုင်]]}}]]


====ခရိုင်ရှိမြို့နယ်====
{|class=wikitable
![[ဘားအံခရိုင်]]
|[[ဘားအံမြို့နယ်]]{{•}}[[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်|လှိုင်းဘွဲမြို့နယ်]]
|-

![[မြဝတီခရိုင်]]
|[[မြဝတီမြို့နယ်]]
|-

![[ကော့ကရိတ်ခရိုင်]]
|[[ကော့ကရိတ်မြို့နယ်]]
|-
!ကြာအင်းဆိပ်ကြီးခရိုင်
|[[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်]]
|-

![[ဖာပွန်ခရိုင်]]
|[[ဖာပွန်မြို့နယ်]]
|-
!သံတောင်ကြီးခရိုင်
|[[သံတောင်ကြီးမြို့နယ်]]
|}

===မြို့နယ်များရှိမြို့များ===
[[File:Kayin State with Cities and Towns.svg|thumb|ကရင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ တရားဝင်တည်ဆဲ မြို့ပေါင်း(၁၈)မြို့၏ တည်နေရာများ]]&lt;br&gt;{{legend|#E31A1C|ပြည်နယ်မြို့​တော်}}
{{legend|#0000FF|ခရိုင်+မြို့နယ် ရုံးစိုက်ရာမြို့}}
{{legend|#33a02c|မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့}}{{legend|#d35f5f|မြို့ရုံးစိုက်ရာမြို့}}

*[[ဘားအံမြို့]]
*[[မြဝတီမြို့]]
*[[ကော့ကရိတ်မြို့]]
*[[ဖာပွန်မြို့]]
*[[သံတောင်ကြီးမြို့]]
*[[လှိုင်းဘွဲ့မြို့]]
*[[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့]]
*[[သံတောင်မြို့]]
*[[လိပ်သိုမြို့]]
*[[ဘောဂလိမြို့]]
*[[ပိုင်ကျုံမြို့]]
*[[ရှမ်းရွာသစ်မြို့]]
*[[စုကလိမြို့]]
*[[ဝေါလေမြိုင်မြို့]]
*[[ကျုံဒိုးမြို့]]
*[[ဘုရားသုံးဆူမြို့]]
*[[ကျိုက်ဒုံမြို့]]
*[[ကမမောင်းမြို့]]
၂၀၂၁ခုနှစ်တွင် ကရင်ပြည်နယ်၌ မြို့နယ် (၇)မြို့နယ်၊ မြို့ (၁၈)မြို့၊ ရပ်ကွက်ပေါင်း (၈၆) ကွက်၊ကျေးရွာအုပ်စု (၃၇၆) အုပ်စုနှင့် ရွာပေါင်း (၂၀၉၇) ရွာ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gad.gov.mm/my/content/%E1%80%A1%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8|title=နေပြည်တော်၊ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များရှိ ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့၊ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စုနှင့် ကျေးရွာဦးရေ စာရင်းချုပ်|access-date=6 March 2022|archive-date=19 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220519155041/http://www.gad.gov.mm/my/content/%E1%80%A1%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8}}&lt;/ref&gt;

=== နောင်မြလွဲရွာ( ဏိင့်မျလွဲတွါန်) ===
{{Expand list}}နန်းခွီရွာ(နံင်းခုဲတွါန့် ){{columns-list|colwidth=15em|
*ထီဖိုးကိန်
*ကော့ပလိုင်ကျေးရွာ
နောင်ဘိုကြီး(ဏံင့်ၜိုဝ်)
*ကတိုင်တိ
* ကော့ဘိန်း(ကိုဝ်ဖိင်)
* ကော့ပေါက်
* ကော့ဂိုး
* ကော့လ္လိူး
* ကျွန်းချောင်း
* [[ကျုံခဝန်]]
* ကျောက်ညှပ်
* အံဖကြီး
* ခရား
* [[ခလယ်]]
*ချောင်းနှစ်ခွ
* ဇာသပြင်
* [[တံခွန်တိုင်ရွာ၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်|တံခွန်တိုင်]]
* တောင်ကလေး
* [[တောင်ဒီး]]
* တောင်ဝိုင်း
* [[ထိမံထို]]
* [[ထီလုံ]]
* [[ထုံးအိုင်ရွာ]]
* ဒါးကွင်း
* ဒေါ်လမ်း
* နတ်တောင်
* နဘူး
*နောင်ကမြိုင်စံပြကျေးရွာ
* နောင်လုံ
* ပိုင်ကျုံ
* ဖအိုးထ
* [[ဖားပြ]]
* ဘောဂလိကြီး
*ဘီးစခတ်တောင်စွန်း(ပီဆ်ုခါတင်စံင်)
* မဝိုင်း
* မိကျောင်း
* မက်သရော
* မယ်ပလဲ
* [[မြိုင်ကြီးငူ]]
* မြိုင်ကလေး
* ယင်းပိုင်
* ယာဒို
* ရေပူ
* ရွှေဂွန်း
* လဂွန်းပျို
* ဝင်းက
* ဝင်းကနား
* သံလှယ်
* [[အနန်းကွင်း]]
* အိန္ဒု
* ဒိုင်းပြ
* လော့ခေါ်
* ကော့ကဒါ
*လွကဇိုင်း
*ကော့ပနော့
*တောင်ကလေး(၂)
*အထက်ပိန္နဲတော
*ကိုမောင်ရွာ
*တောင်ကလေး
*ယသဝေါ်
*လှာကမြင်
*မဲဘောင်
*ပါယို
*သာနှူံး
*ကော်ထော်
*မိဇံ
*မိဇီ
*ထားဝယ်အံ 
*ဈေးမသွယ်
*တူနွဲး
*နောင်ပလိန်
*ခလောင်းနို့
*ဒုံးရင်း
*ကိုဝ်ခမိုင်
*လိုင့်ကား
*အိမ်ဒူ
*နောင်ခလိုင်
*နောင်ထလုံး
*အံဖလေး
*သုံးဆယ်သုံးဆူ
*ဘော့ဒိုင်း
*ကျိုက်သလိုက်
*သရက်တော
*အံကောင်
*တရိတခေါင်း
*သပြု
*ကျွန်းတော
*လောင်းကိုင်
*ဖားကျ
*သမိန်ဒွတ်
*ကမိုင်ကုန်း
*ရွာတန်းရှည်
*ထီးဟူးသံ
*မောကဲခီး
*ဝတ်ကြီး
*မိကရင်
*မင်းဇီ
*သိုက်တော
*ဥဒေါင်း
*မုက္ကဒိ
*ကိုဝ်ဆင့်မိင်
*ကိုဝဝ်ဖါထဝ့်
*ကိုဝ်ကျီးကျိုဝ်
*ကော့မြတ်ကြီးရွာ
*အင်းနို့သိပ်ပံ‌ေကျးရွာ
*ထော်ရွဲကျေးရွာ
*တခွက်ဖိုးရွာ
*လခရွာ 
*စိန်ဒါရွာ
*ကဒီးခံရွာ
*ကွမ်ဘီရွာ
*မဲသိမ်ရွာ
*တောင်ကြာအင်း
*ကော့ရင်းအောက်
*အင်းရှည်
*လယ်သာကုန်း
*ကမား
*ရွှေဥဒေါင်း
*စရိပ်ဖြူ
*တကောပတိုင်
*ထီလုံ
*သပူထို
*ကမ်းနား
*နောင်သငဲ့
*သမ္ဘာန်
*ကျူံကော်
*နောင်ကမြိုင်
*ထီ့ဖိုးကလုံး
*ကျောက်တောင်
*စိန်မြရံ
*စံဖရီး
*ကွမ်တာကုန်း
*ကျွန်းကြီးကုန်း
*တညင်ကုန်း
*ကော့ကဒါ
*တာပေါင်
*ပုတိမ်ကုန်း
*မြိုင်
*ရွှေကဲ
*မိသရောင်
*နောင်ဘောက်
*ဝင်းစိန်
*ကော့သုန်
*‌‌ဒေါ်လန်း
*သာမည
*ဝင်းပုတ်
*အလယ်ရွာ
*ကျွန်းကြီး
*ကံခရဲ
*ကဇိုင်း}}မြေနီကုန်း

အညာစု

==လူဦး​ရေ==
{{Historical populations
|footnote    = 
|source      = ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်း&lt;ref name=&quot;census-2014&quot;/&gt;
|၁၉၇၃ | 858,429
|၁၉၈၃ | 1,055,359
|၂၀၁၄ | 3,574,079
}}
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကရင်ပြည်နယ်တွင် လူဦးရေ ၃.၅သန်း နေထိုင်ကြသည်။ ကရင်ပြည်နယ်တွင် မဦးရေသည် ကျားဦးရေထက် အနည်းငယ် ပိုများသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာတွင် ၅၁.၈ဦးဖြစ်သည်။
=== လူမျိုး ===
ကရင်တိုင်းရင်းသား ဒေသခံလူမျိုးများမှာ အရှေ့ပိုးကရင်၊ [[စကောကရင်လူမျိုး|စကောကရင်]]၊ [[ပလေကီးလူမျိုး|ပလေချီး (ပလေကီး)]]၊ [[တလှေပွာလူမျိုး|တလေပွာကရင်]] (တလှေပွာ)၊ [[ပကူးလူမျိုး|ပကူးကရင်]]၊ [[ဘွဲလူမျိုး|ဘွဲကရင်]]၊ [[မောနေပွားလူမျိုး|မောနေပွာကရင်]]၊ [[ကရင်ဖြူလူမျိုး|ကရင်ဖြူ]]၊ အနောက်ပိုးကရင်၊ ထိုကလိဘောင်ကရင် တို့ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kayinstate.gov.mm/%E1%80%80%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%B0%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8|title=ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ|publisher=ကရင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့|accessdate=၁၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈}}&lt;/ref&gt;
=== ဘာသာ​ရေး ===
ကရင်ပြည်နယ်တွင် အများဆုံး ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာများမှာ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]နှင့် [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]တို့ ဖြစ်သည်။
{{Pie chart
|thumb = right
|caption = ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ကိုးကွယ်မှုများ (၂၀၁၅)&lt;ref name=&quot;TUR&quot;&gt;{{cite book | url=https://drive.google.com/open?id=0B067GBtstE5TSl9FNElRRGtvMUk | title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census Census Report Volume 2-C | publisher=Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population MYANMAR | author=Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population MYANMAR | year=July 2016 | pages=12–15}}&lt;/ref&gt;
|title =
|label1 = ဗုဒ္ဓ
|value1 = 84.5
|color1 = Yellow
|label2 = ခရစ်ယာန်
|value2 = 9.5
|color2 = DodgerBlue
|label3 = အစ္စလာမ်
|value3 = 4.6
|color3 = Green
|label4 = အခြား
|value4 = 0.7
|color4 = DeepPink
|label5 = ဟိန္ဒူ
|value5 = 0.6
|color5 = Orange
|label6= ရိုးရာ
|value6 = 0.1
|color6 = GreenYellow
}}

ကရင်အမျိုးသားများသည် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုတွင်  နတ်သည် အဓိကနေရာမှ ပါဝင်သည်။ ဘာသာရေးအယူဝါဒအနေနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာ စသည်တို့ကို ယုံကြည်ကိုးကွယ်ကြသော်လည်း ရိုးရာနတ် အယူဝါဒကို စွဲမြဲယုံကြည်ကြသည်။ နတ်စားကရင် အမျိုးသားတို့က မြစ်၊ ချောင်း၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင်၊ မုန်တိုင်း၊ မိုးကြိုး၊ နေ၊ လ စသော အရာများသည် မြင့်မြတ်ကြီးကျယ်သော တန်ခိုးတော် များကို ပိုင်ဆိုင်ကြပြီး တန်ခိုးရှိသော နတ်တို့၏ မှီခိုရာဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ယင်းတို့က လူတို့၏ ပူဇော်ပသမှုကို နှစ်သက်ခံယူလိုကြသည် ဟူ၍လည်း ယုံကြည်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;kayin&quot;/&gt;

ကရင်အမျိုးသားများ၌ ဘိုးဘွားအစဉ်အဆက်က ကိုးကွယ်လာခဲ့သော ရိုးရာနတ်များရှိသည်။ ယင်း တို့မှာ ဒူဝေရိုးရာနတ်၊ 'အောင်ခွဲ (အန်ဃှိုင်း)ခေါ် လိပ်ပြာနတ်စားရိုးရာ၊ အောင်စောကလို (အင်းဇို ကလပ်)ခေါ် ပန်းရိုးရာနတ်သို့မဟုတ် ဖူးဖာဒို (ဖူ့ဖာဒိုဝ်)ခေါ် ဘိုးဘိုးကြီးနတ်နှင့် ဒေသဆိုင်ရာနတ် ဟုခေါ်သော ရုက္ခစိုးနတ်စသည်တို့ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;kayin&quot;/&gt;
=== ဘာသာစကား၊စာပေ ===
ဘာသာစကားမှာ [[ကရင်ဘာသာစကားများ|ကရင်စကား]] တစ်မျိုးတည်း သာရှိ၍ [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]]၊ [[ပိုးကရင်ဘာသာစကားများ|ပိုးကရင်]]နှင့် တောင်ပေါ်ဒေသ ကရင်တို့သည် မျိုးရိုးစုအလိုက် အသံအလေးအပေါ့ အနည်းငယ်စီ ကွာခြားကြသည်။ မြန်မာအက္ခရာနှင့် [[ကရင်စာပေ]] ရှိသည်။ ၎င်းစာပေကို ပြန်လည်ထွန်းကားလာရန် မြှင့်တင်နေသည်။

=== ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ===
[[File:Karen women at Kyaikkami Ye-Le Pagoda.jpg|right | thumb | ကရင်အမျိုးသမီးများ]]
{{empty section|date=ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၅}}
ကရင်လူမျိုးတို့သည် မိရိုးဖလာရိုးရာအဝတ်အစားကိုစွဲစွဲမြဲမြဲဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ မျက်မှောက်အခါတွင်လည်း အချို့ဒေသတွင် နေ့စဉ်ဓူဝ ဝတ်ဆင်ကြသေးသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။ မကြာသေးသော နှစ်ကာလအတွင်းက အနောက်ပိုးကရင်ဝတ်စုံများကဲ့သို့ သင်တိုင်းဝတ်စုံရှည် အဝတ်အစားကို ပွဲတော်ရက်များတွင် ဝတ်ဆင်လာကြသည်&gt;

== ပညာရေး ==
* [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ဘားအံ)]]
* [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ဘားအံ)]]
* [[ဘားအံပညာရေးဒီဂရီကောလိပ်]]
* [[ဘားအံတက္ကသိုလ်]]
* စိုက်ပျိူးရေးသိပ္ပံ (ဇွဲကပင်)
* အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (ဘားအံ)
* အစိုးရနည်းပညာအထက်တန်းကျောင်း (ဘားအံ)
* ကရင်ဆေးကောလိပ်
* သူနာပြုနှင့်သားဖွားသင်တန်းကျောင်း

== စီးပွားရေး ==
=== ဒေသထွက်ကုန်များ ===
ကရင်ပြည်နယ်သည်အများအားဖြင့် ရော်ဘာ၊ ဆန်စပါး၊
ဒူးရင်းသီး၊ ဖာလာ၊ ကွမ်းသီး၊ ကော်ဖီ၊ လက်ဖက်၊ ပြောင်း ထွက်ရှိသည်။

=== ဖွံ့ဖြိုးမှု အချက်အလက်များ ===
အောက်ပါတို့မှ မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရမှ တရားဝင်ကြေညာထားသော ကရင်ပြည်နယ် ဖွံ့ဖြိုးမှုဆိုင်ရာ ဇယားဖြစ်သည်။ 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! စဉ် !! အကြောင်းအရာ !!ရေတွက်ပုံ !! အရေအတွက်
|-
| ၁|| စိုက်ပျိုးမြေဧရိယာ || ဧက|| ၉၉၁, ၃၁၅
|-
| ၂|| မြစ်ရေတင်လုပ်ငန်း|| ခု|| ၇
|-
| ၃|| ကြိုးဝိုင်းတော|| စတုရန်းမိုင်|| ၁၇၅၂.၃၂
|-
| ၄|| ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော|| စတုရန်းမိုင်|| ၁၇၃၃.၄၇
|-
| ၅|| ကားလမ်း|| မိုင်|| ၃၁၂၉ မိုင်
|-
| ၆|| ပေ ၁၈၀အထက် တံတား|| စင်း|| ၁၇
|-
| ၇|| စာတိုက်စခန်း|| ခု|| ၃၇
|-
| ၈|| ကြေးနန်းရုံး|| ရုံး|| ၁၅
|-
| ၉|| မိုက္ကရိုဝေ့ဗ်စခန်း|| ခု|| ၈
|-
| ၁၀|| အသေးစားရေအားလျှပ်စစ်|| ရုံ|| ၈၉
|-
| ၁၁|| နိုင်ငံပိုင်စက်ရုံ|| ရုံ|| ၇
|-
| ၁၂|| ပုဂ္ဂလိကစက်ရုံ|| ရုံ|| ၅၈၆
|-
| ၁၃|| အခြေခံပညာကျောင်း|| ကျောင်း|| ၁၃၃၈
|-
| ၁၄|| တက္ကသိုလ်၊ ကောလိပ်|| ခု|| ၂
|-
| ၁၅|| နည်းပညာတက္ကသိုလ်|| ခု|| ၁
|-
| ၁၆|| ကျွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်|| ခု|| ၁
|-
| ၁၇|| ဆေးရုံ|| ရုံ|| ၂၆
|-
| ၁၈|| တယ်လီဖုန်းရုံး|| ရုံး|| ၂၄
|}&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Myanmar.com&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.myanmar.com/newspaper/myanmarahlin/Feb08.pdf |accessdate=8 February 2011 |archivedate=3 March 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110303213327/http://www.myanmar.com/newspaper/myanmarahlin/Feb08.pdf }}&lt;/ref&gt;

== စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာများ ==
*[[ဇွဲကပင်တောင်]] 
*[[ဇွဲကပင်ဆံတော်ရှင်စေတီတော်]]
*[[ဆဒ္ဒန်ဂူ]]
*[[ဘုရင့်ညီဂူ]]
*[[ကော့ဂွန်းဂူ]]
*[[ကော့ကသောင်ဂူ]]
*[[ရသေ့ပျံဂူ]]
*[[နောင်ခလိုင်ဂူ]]
*[[ကြောင့်ကမ်လာဘ်စေတီတော်]]
*[[တောင်ဝိုင်းတောင်]]
*[[ကြာအင်းတောင်]]
*[[ဖားပုတောင်]]
*[[ချစ်သူမြိုင်ပန်းခြံ ဘားအံ]]
*[[သံတောင်ကြီး ပသိချောင်း]]
*[[နော်ဘူဘောဆုတောင်းတောင်]]
*[[သံတောင်ကြီးရေပူစမ်း]]
*[[ပသိဆည်]]
*[[ပဒုံဂူ၊ လှိုင်းဘွဲ့]]
*[[ကျုံထော်ရေတံခွန်]]
*[[ရေဘုတ်ဆည်၊ လှိုင်းဘွဲ]]
*[[ပရေကြေတိုရေတံခွန်၊ ရှမ်းရွာသစ်]]

&lt;ref&gt;D.P.S. MYANMAR GUIDE MAP. 2000.&lt;/ref&gt;

== စာပေ၊ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရိုးရာ ==
[[ကရင်လူမျိုး]] များတွင် ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု၊ကိုယ်ပိုင်စာပေဖြင့် ရှေးယခင်ကတည်းကနေထိုင်လာသည့်လူမျိုးဖြစ်သည်။

ကရင်လူမျိုးများ၏ အထိမ်းအမှတ်သင်္ကေတမှာ - &quot;[[ဖားစည်]]&quot; ဖြစ်သည်။ &quot;ဒုံးအက&quot; သည် ကရင်လူမျိုး၏ ယဉ်ကျေးမှုအကတစ်ခုဖြစ်ပါသည်။
[[ဖိုင်:Kayin dance(don dance).jpg|thumb|Karen Traditional Done Danceဖၠုံဆိုဒ်ဖေါဟ်တုံႋဆ်ုၰီ့လာဆ်ုထုင်းလီႋအါင်တုံႋ]]
ဝါခေါင်လတွင် ကရင်လူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုဖြစ်သော &quot;ကရင်ရိုးရာဝါခေါင်လ လက်ချည်ပွဲ (သို့မဟုတ်)ချည်ဖြူဖွဲ့မင်္ဂလာ&quot; ကို ကရင်ပြည်နယ်ရှိနေရာတိုင်းတွင်ကျင်းပကြပါသည်။ 

ပြာသိုလဆန်း (၁)ရက်နေ့သည် ကရင်လူမျိူးများ၏ ကရင်အမျိုးသားနှစ်သစ်ကူးနေ့၊ နှစ်သစ် မင်္ဂလာ&quot;ကောက်သစ်စားပွဲကို စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပကျသည်။ နိုဝင်ဘာလ (၇) ရက်နေ့သည် &quot;ကရင်ပြည်နယ်နေ့&quot; ဖြစ်ပြီး ကရင်ပြည်နယ် &quot;[[ဘားအံမြို့|ဘားအံ]]မြို့&quot; သီရီကွင်းတွင် စည်းကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပကြပြီး ဈေးရောင်းပွဲတော်များ၊ ပြခန်းများ၊ ကရင်ရိုးရာလက်ဝှေ့ပြိုင်ပွဲများ၊ ကရင့်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုဒုံးအကပြိုင်ပွဲများကို နိုဝင်ဘာလ (၅) (၆) (၇) (၈)(၉) (၁၀) ရက်နေ့မှ (၁၁) ရက်နေ့အထိ စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပကြသည်။

ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၁) ရက်နေ့သည် ကရင်အမျိုးသားနေ့ ဖြစ်ပါသည်။&lt;ref&gt;ကရင်&lt;/ref&gt;

ဩဂုတ်လ (၁၂) ရက်နေ့သည် ကရင်အမျိုးသားအာဇာနည်နေ့ ဖြစ်ပါသည်။{{empty section|date=ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၅}}
== တွင်းထွက်များ ==

== ကိုးကား ==
{{reflist|
&lt;ref&gt;{{cite book|title=မြန်မာပြည်ဖွား [[ဂေါ်ရခါးလူမျိုး|ဂေါ်ရခါး]]|author=မေမြို့ချစ်ဆွေ|date=၂၀၀၀}}&lt;/ref&gt;
}}

{{ပထဝီဝင်တည်နေရာ
|Centre    = ကရင်ပြည်နယ်
|North     = [[ရှမ်းပြည်နယ်]]
|Northeast = [[ကယားပြည်နယ်]]
|East      = [[မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင်]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]
|Southeast = [[တပ်ခ်ခရိုင်]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]
|South     = [[ကန်ချနာဘူရိခရိုင်]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]
|Southwest = 
|West      = [[မွန်ပြည်နယ်]]
|Northwest = [[မန္တလေးတိုင်း|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပဲခူးတိုင်း|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]
}}

{{ကရင်ပြည်နယ်}}
{{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံပြည်နယ်များ]]
[[Category:ကရင်ပြည်နယ်| ]]</text>
      <sha1>d1yn9tmarb2qbmplullhcxe6xvyh5c4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စိန်ဗေဒါ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4754</id>
    <revision>
      <id>1055522</id>
      <parentid>885746</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T05:42:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Category:မြန်မာ ဆိုင်းပညာရှင်များ]]</comment>
      <origin>1055522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33809" sha1="afg05tm14rli6dkt4yu7fcx9ct6kcvv" xml:space="preserve">{{copyedit}}

{{Infobox person
| name = နေမျိုးဗလကျော်သူ စိန်ဗေဒါ
| image = File:Statute of Sein Bayda.jpg
| birth_name = သာလှိုင်
| birth_date = ၁၀ နိုဝင်ဘာ ၁၈၈၂ &lt;br/&gt; မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၄၄ ခုနှစ်၊ နတ်တော်လဆန်း ၁ရက်
| birth_place = [[မန္တလေးမြို့]]
| death_date = ၈ အောက်တိုဘာ ၁၉၄၂ &lt;br/&gt; မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၀၄ ခုနှစ်၊ တော်သလင်းလဆုတ်၊ ၁၄ရက်
| death_place= [[ရန်ကုန်မြို့]]
| occupation = ဆိုင်းဆရာ
| known_for = 
| parents = နေမျိုးကျော်စွာခေါင် ဆရာဖေ၊ နှင့် ဒေါ်မမလေး
| spouse = ဒေါ်စိန်မေ
| children = 
}}

[[File:Sein baydar.JPG|thumb|300px|နေမျိုးဗလကျော်သူ စိန်ဗေဒါ]]
[[File:Statute of Sein Bayda.jpg|100px|thumb|အမျိုးသား ကဇာတ်ရုံရှိ ​ရုပ်တု]]
[[File:SeinBaydar.GIF|thumb|300px|ဆိုင်းဆရာကြီး စိန်ဗေဒါ]]
[[File:Sein Beda.jpg|thumb|မန္တလေး အမျိုးသား ကဇာတ်ရုံ ရှေ့ရှိ စိန်ဗေဒါရုပ်တု]]

“ဆိုင်းလောကမှ တစ်ဆူတည်းသော ဘုရား” ဟု ဆိုစမတ်ပြုခံရသော ဆိုင်းဆရာကြီး '''စိန်ဗေဒါ'''သည် ၁၆ နှစ်သားအရွယ်မှစ၍ [[ဆိုင်းပညာ]]ကို လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ ဂီတအနုပညာပါရမီပါသော ဆိုင်းဆရာကြီးသည် ဆိုင်းတခုတည်းသာမက တခြားသော မြန်မာ တူရိယာများဖြစ်သည့် စောင်း ၊ မိကျောင်း ၊ ပတ္တလား ၊ နှဲ တို့အပြင် အနောက်တိုင်း တူရိယာများဖြစ်သော [[တယော]] ၊ [[ဘင်ဂျို]] ၊ [[မယ်ဒလင်]] ၊ [[လက်ဆွဲဘာဂျာ]] ၊ [[ကောနက်]] တို့ကိုလည်း ကောင်းစွာ တီးမှုတ်နိုင်သည်။ သီချင်းဆိုလည်း ကောင်းသည်။

ပြိုင်သူရှားသော အခြေအနေတွင် စံနေခဲ့ရသော်လည်း သူသည် မနားမနေ ဆိုင်းပညာကို လေ့ကျင့်ခဲ့၏။ တချို့က “... ယ်သူမှလည်း မပြိုင်နိုင်ပါဖူး ၊ ဒီလောက် လေ့ကျင့်နေဖို့ မလိုပါဖူး” ဟု ပြောလာသောအခါ ၊ ဆိုင်းဆရာကြီး စိန်ဗေဒါက ဤသို့ ဖြေကြားခဲ့သည် - -

“ကျုပ်က တခြားသူနဲ့ ပြိုင်ဖို့ လေ့ကျင့်တာ မဟုတ်ပါဘူး ၊ ကျုပ်ကိုယ်ကျုပ် ပြန်ပြိုင်ဖို့ လေ့ကျင့်နေတာပါ။ မနေ့က စိန်ဗေဒါကို သည်နေ့ စိန်ဗေဒါက ချိုးနိုင်ရမယ် ။ သည်နေ့ စိန်ဗေဒါကို နက်ဖြန် စိန်ဗေဒါက ချိုးနိုင်ရမယ်ဗျ ။”

သူသည် [[ဂီတပညာ]]ကိုဆည်းပူးရာတွင် မည်သူ့ထံမှမဆို တောင်းခံရန် ဝန်မလေးပေ ။ လမ်းဘေး ပိုက်ဆံတောင်းစားရသော မျက်မမြင် ပတ္တလား နှင့် တယောဆရာတို့ထံမှ ဂီတပညာကို ဆည်းပူးသင်ယူခဲ့သည်ဟူ၍ အမှတ်အသားများပင် ရှိသေးသည်။

သူသည် နိုင်ငံရပ်ခြားဖြစ်သည့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဘုံဘိုင်ပြည်နယ် သို့ ပထမဦးဆုံး သွားရောက်ရကာ ၊ [[ရတနာဂီရိ]]တွင် စံနေသော [[သီပေါမင်း]]၏ တိုက်သစ်တက် မင်္ဂလာပွဲတွင် တီးမှုတ်ပေးခဲ့သည်။ နောက်တကြိမ် သီပေါမင်း၏ သမီးတော်များ နားသမင်္ဂလာပွဲတွင် စိန်ဗေဒါ ဆိုင်းအဖွဲ့၏ လက်စွမ်းကို ဘုံဘိုင် ဘုရင်ခံ ဆာဂျော့ကလပ် နှင့် အိန္ဒိယပြည်ရှိ အနောက်တိုင်း ဘင်ခရာတီးဝိုင်းသားများကပါ အံ့ဩချီးကျူးခဲ့ကြရသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အနောက်တိုင်း ဘင်ခရာတီးဝိုင်းမှ တီးလုံးတိုင်းကို ဆိုင်းအဖွဲ့မှ နားဖြင့် မှတ်ကာ ၊ တူရိယာ သင်္ကေတများမပါဘဲ ပြန်လည် တီးပြနိုင်ခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;မင်းယုဝေ ရေး-“ပထမမြန်မာများ”&lt;/ref&gt;

==စိန်ဗေဒါ==
'အရှေ့ကို လျှောက်ပါလို့၊ အနောက်ကိုတဲ့မျှော်လိုက်ယင်၊ 
တံခွန်တိုင် ရွှေကုက္ကားနဲ့ ဘုရား လေး လေ ဘုရားကိုမြင်' အစ 
ရှိသော သီချင်းသံကို မြန်မာလူမျိုးတိုင်းပင် နှစ်ခြိုက်ကြသည်။ 
ထိုသီချင်းကို သီဆိုသူမှာ မြန်မာ့သဘင်နယ်တွင် အထူးထင်ရှား 
ကျော်စောခဲ့သော ရွာစားကြီး စိန်ဗေဒါပင်ဖြစ်သည်။ စိန်ဗေဒါ 
ကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၄၄ ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလကွယ်၊ 
သောကြာနေ့တွင် မန္တလေးမြို့ ဆိုးဝင်းရပ်၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ 
ဖခင်မှာ ဘုရင့်အသုံးတော်ခံ ဆိုင်းဆရာကြီးတစ်ဦးဖြစ်သည့် 
ရွာစားကြီး ဆရာဖေဖြစ်၏။ မိခင်မှာ သီချင်းကြီး သီချင်းခံ၊ 
ယိုးဒယားပတ်ပျိုး စသည်တို့ကို သီဆိုနိုင်သည့်အပြင် 'မိ 
ကျောင်း'တူရိယာကို ပိုင်နိုင်စွာ တီးနိုင်သည့် နန်းတွင်းသူ 
ဒေါ်မမလေးဖြစ်သည်။

ရွာစားကြီးဆရာဖေမှာ သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် သိုင်း 
အလံ ၄ ချက်၊ 'ဘွဲ့ဖြူ' စိန်ဆိုင်းဝိုင်းတစ်စုံနှင့် ဆိုင်းဝိုင်းတစ်စုံ 
နှင့် ဆိုင်းဝိုင်းအထက်တွင် တပ်ဆင်ရန် ဖန်အိုး (ဖန်ပန်းတိုင်း) 
များချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။ ထိုမျှမက သီပေါဘုရင်မင်းမြတ်သည် 
ဆရာဖေအား 'နေမျိုးကျော်ခေါင်ဘွဲ့'ဖြင့် ပလိပ်မြို့အနီးရှိ ဆီဆုံ 
၁ဝ ရွာကို စားစေသည့်အပြင် မန္တလေးမြို့ရှိ (ယခု အမျိုးသား 
ကျောင်းဝင်းတည်ရာ) မြေကွက်ကြီးတွင် နေထိုင်ခွင့်ပေးတော်မူ 
သည်။ ယင်းသို့ ဆိုင်းဆရာ ဆရာဖေနှင့် တပည့်လက်သားတို့ 
နေထိုင်ခဲ့သည်ကို အစွဲပြု၍၊ ရှေးအခါကပင် ထိုနေရာကို 'ဆိုင်း 
ဝင်း'ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ဆရာဖေတွင် သားသမီး၄ယောက် 
ထွန်းကားခဲ့သည်။ တတိယသားမောင်ကလေးမှာ မြန်မာ့ဆိုင်း 
ပညာတွင် မြန်မာပြည်၌ ကျော်ကြားခဲ့သော ဖခင် ဆရာဖေနှင့် 
အစ်ကို ဆရာစိမ့်တို့ကဲ့သို့ ထူးချွန်ကျော်ကြားသူတစ်ဦးဖြစ် 
သည်။ သမီးနှစ်ယောက်မှာလည်း မိခင်တတ်ကျွမ်းသည့်အဆိုနှင့် 
မိကျောင်းတီးပညာတို့ကို ကျွမ်းကျင်ကြသဖြင့် 'ငှက်ပျောပင် 
စိုက်၊ မိလိုက် ဖပါ'ဆိုသကဲ့သို့ မြန်မာ့တူရိယာ အနုပညာရပ် 
တွင် သားသမီးအားလုံးပင် ပေါက်မြောက်ခဲ့လေသည်။ မောင် 
ကလေးကား နောင်အခါတွင် ရွာစားကြီး စိန်ဗေဒါဟု ကျော် 
ကြားသောသူတည်း။


မောင်ကလေးသည် တူရိယာဖက်တွင် အထူးဝါသနာထုံရ 
ကား၊ ဆွမ်းတော်ကြီးပွဲလှည့်ရာ၌ ၁၂ လုံးဒိုးခေါ် နရီးကို ကြား 
ရသူတိုင်း အသည်းဘဝင်ကြည်ရွှင်စေအောင် ငယ်စဉ်ကပင် တီး 
နိုင်ခဲ့သည်။ တစ်ရံရောအခါက မောင်ကလေးသည် မင်းသား 
ကိုဖိုးကွန်း၊ မင်းသမီးမထွေးလေးတို့ဇာတ်အဖွဲ့နှင့် ရန်ကုန်သို့ 
ဆင်းလာခဲ့သည်။ မောင်ကလေးသည် မင်းသမီး မင်းသား ၂ 
ပါးမသွားမီ ဆိုင်းဝိုင်းချည်းသက်သက် ပလာတီးပေးရသော 
'ပတ်ခံ' တီးစဉ် မိမိ၏ ပညာစွမ်းရည်ကို ထုတ်ဖော်ခွင့်ရရှိလေ 
သည်။ သူသည် 'ဗေဒါ၊ ဗေဒါ နင့်ဗူးကို ဘယ်သူချဲ့တယ် 
ပြောဟဲ့ဗေဒါ၊ မိဗေဒါ၊ အသေအချာ ဗေဒါမရယ်က နေရာချပါ 
လို့ မပြောနိုင်၊ မြတ်ဆရာ အော်ကာငေါက်တယ်၊ ခေါင်းဖောက် 
ပါလို ဗေဒါမှိုင်--ဗေဒါမှိုင်' ဟူသော သီချင်းကို ဒုန်းကဲကြီး၊ 
နှစ်ဆစ်၊ တစ်ဆစ်၊ ဗယ်ကျော၊ ဗယ်တေ၊ ဒူးလုံးခေါ်သည့် 
ပတ်ဝိုင်းကြီးခြောက်လုံးနှင့် နားဝင်ချိုအောင် ပီသစွာ တီးပြနိုင် 
လေသည်။ သူ၏ လက်သံကို ရန်ကုန်လူထုက အထူးနှစ်ခြိုက် 
ကာ 'ဗေဒါ မောင်ကလေး'ဟု ခေါ်စမှတ်ပြုကြသည်။ မန္တလေး 
မြို့သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသောအခါ မောင်ကလေး၏ ဂုဏ် 
သတင်းမှာ ပိုမိုသင်းပျံ့ လာပြီးလျှင် 'စိန်ဗေဒါ'ဟု 'စိန်'တစ်လုံး 
တိုးလျက် ချီးကျူးမှည့်ခေါ်ကြပြန်သည်။


စိန်ဗေဒါသည် ငယ်စဉ်က၊ ကစားခုန်စားဖက်တွင်လည်း 
စိတ်ပါဝင်စားခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ဘောလုံးကစားခြင်းနှင့် 
လက်ဝှေ့ကို လွန်စွာဝါသနာပါသည်။ ကိုယ်တိုင်လည်း ပါဝင် 
ကစားလေ့ရှိသည်။ သူသည် လောင်းတမ်းကစားခြင်းများ၌ 
ဝါသနာကြီးသည်။ [[၃၆-ကောင် ထီ|၃၆ ကောင်]]နှင့် ၄ ကောင်ဂျင်ကစားဝိုင်း 
များတွင် တစ်ကြိမ်တည်းစုပုံထိုးလျှင် 'ဗေဒါထိုး'ဟု ခေါ်စမှတ် 
ပြုကြလေသည်။

စိန်ဗေဒါသည် အဆိုအကတွင် အလွန်ဝါသနာပါသော 
ညောင်လေးပင်မြို့သူ မစိန်မေနှင့် အကြောင်းပါခဲ့သည်။ 
ဒေါ်စိန်မေအပြင် အခြားမယားများလည်းရှိ၏။ စိန်ဗေဒါတွင် 
သားသမီး တစ်ဦးတစ်ယောက်မျှ မထွန်းကားခဲ့ချေ။ စိန်ဗေဒါ၏ 
တပည့်များမှာ၊ နှဲတပည့်ဆရာဆယ်၊ ဦးချစ်မောင်၊ ဆိုင်းတပည့် 
စိန်ငှက်ရိုး၊ စိန်ကျော်တင့် စသည်တို့ဖြစ်ကြ၏။

၁၂၄၇ ခုနှစ်တွင် သီပေါဘုရင်သည် နန်းကျပြီးနောက် 
အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဘုံဘိုင်ပြည်နယ် ရတနာဂီရိ၌ စံနေရလေသည်။ 
၁၂၇၂ ခုနှစ်တွင် သီပေါမင်းနှင့် မိဘုရားခေါင်ကြီးတို့ တိုက် 
သစ်တက်မင်္ဂလာကျင်းပ လိုသည်ဖြစ်၍၊ မန္တလေးမြို့မှ မြန်မာ 
ဆိုင်းတော်သားတို့ကို ခေါ်ရန်စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ထိုကြောင့် အဖွဲ့ 
ဝင် ၂ဝ ကျော်ရှိသော 'စိန်ဗေဒါ'ဆိုင်းဝိုင်းနှင့် စောင်းဆရာ 
ဒေဝဣန္ဒာ မောင်မောင်ကြီးစသော လူပေါင်း ၈ဝ ကျော်တို့ 
သည် ရတနာဂီရိသို့ လိုက်ပါသွားကြလေသည်။ ရတနာဂီရိ 
စံအိမ်တော်တွင် စိန်ဗေဒါက သပြေခံနှင့် ဖောင်လား၊ ဖောင် 
ငင်၊ ဖောင်ဆိုက် အစရှိသော ကြိုးသီချင်းများဖြင့် ဖြေဖျော်ရာ 
သီပေါမင်း သည် လွန်စွာနှစ်ခြိုက်တော်မူလေသည်။ သို့ဖြစ်၍ 
မြန်မာနိုင်ငံသို့မပြန်မီ သီပေါမင်းက စိန်ဗေဒါအား 'နေမျိုးဗလ 
ကျော်သူ'ဟူသော ရွာစားဘွဲ့တံဆိပ်တော်နှင့်တကွ ရွှေသိုင်းအလံ 
၄ ချက်၊ ဖန်အိုး(ဖန်ပန်းတိုင်း) တို့ကို ချီးမြှင့်ပေးသနားလေ 
သည်။ ၁၂၇၃ ခုနှစ်တွင် သမီးတော်များနားထွင်းမင်္ဂလာအတွက် 
အခေါ်လွှတ်ရာ စိန်ဗေဒါသည် ရတနာဂီရိသို့ ဒုတိယအကြိမ် 
ရောက်ခဲ့ပြန်သည်။ ထိုအကြိမ်တွင် ဇနီး မစိန်မေလည်းလိုက်ပါ 
သွား၏။ စိန်ဗေဒါသည် သီပေါမင်းသဘောကျသော တိုးနယား 
ရုပ်ကိုပါ ယူဆောင်သွားပြီးနောက်၊ ရှေ့တော်တွင် ကပြအသုံး 
တော်ခံလေသည်။ အိန္ဒိယပြည်၌ရှိစဉ် စိန်ဗေဒါသည် ဗုဒ္ဓဂယာ 
အရပ်ရှိ မဟာ ဗောဓိပင်ကို သွားရောက်ဖူးမြှော်ခဲ့သေးသည်။ 
မန္တလေးမြို့သို့ ပြန်ရောက်လျှင် ရွာစားကြီးစိန်ဗေဒါအား ဘုရင် 
မင်းမြတ်က ချီးမြှင့်မြှောက်စားကြောင်း သတင်းကောင်းမင်္ဂလာ 
မှာ တမုဟုတ်ခြင်း ပျံ့နှံ့သွားတော့သည်။ 

ဇာတာတွင် မောင်သာလှိုင်ဟုဖော်ပြပါရှိ၍၊ မောင်ကလေး၊ 
ဗေဒါမောင်ကလေး၊ စိန်ဗေဒါနှင့် နောက်ဆုံးတွင် နေမျိုးဗလ 
ကျော်သူ ရွာစားကြီးစိန်ဗေဒါဟု ကျော်ကြားခဲ့သော စိန်ဗေဒါမှာ
ဆိုင်းဝိုင်းကြီးတစ်ခုတည်းကိုသာ နိုင်နင်းသည် မဟုတ်ဘဲ၊ ပြွေ၊ 
စောင်း၊ နှဲ၊ မိကျောင်း၊ ပတ္တလားများကိုလည်း အထူးပင် ကျွမ်း 
ကျင် လိမ်မာစွာ တီးမှုတ်နိုင်ပေသည်။ ပတ်ဝိုင်းကြီးကိုမူကား 
သူတကာ မယှဉ်သာအောင် တီးနိုင်ပေ၏။ အနောက်တိုင်းတူရိ 
ယာများဖြစ်သော တရော၊ ဘင်ဂျို၊ မယ်ဒလင်၊ လက်ဆွဲဘာဂျာ 
နှင့် ကောနက် (ခရာ)များကိုလည်း ထူးခြားစွာ တီးမှုတ်နိုင် 
သော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်။ ဆိုင်းဝိုင်းတီး နည်းတွင် 'ပတ်စာပိုး' 
တီးနည်းကို မိမိ၏ပင်ကိုဉာာဏ်ဖြင့် စိန်ဗေဒါသည် စတင်တီ 
ထွင်ခဲ့လေသည်။ ယင်းသို့ အတီးအမှုတ်တို့တွင်သာ ထူးချွန်ခဲ့ရုံ 
မျှမက အဆိုဘက်တွင်လည်း မိခင်၏ အမွေကို ရသူဖြစ်၍ 
သရုပ်ပေါ်အောင် ပိုင်နိုင်စွာ ဆိုတတ်သူဖြစ်သည်။ ရွာစားကြီး 
သည် မကွယ်လွန်မီ ဓာတ်ပြား ၆၄ ပြားမျှ အသံသွင်းခဲ့၏။
စိန်ဗေဒါသည် စိတ်နှလုံး နူးညံ့သိမ်မွေ့၍ အပြောအဆို 
ယဉ်ကျေးပျော့ပျောင်းသည်။ နက္ခတ်ဗေဒင်ယတြာစသည်တို့ကို 
စွဲစွဲလမ်းလမ်း အယုံအကြည်ကြီးသည်။ ဂီတအနုပညာကို 
အမြတ်တနိုးဝါသနာပါသူဖြစ်၍ မည်သည့်အရပ်သို့သွားသည် 
ဖြစ်စေ စောင်းကိုသော်လည်းကောင်း၊ တယောကိုသော်လည်းကောင်း ဆောင်ယူသွား 
လေ့ရှိသည်။ အချိန်ကို အလဟဿမထားဘဲ၊ စောင်းတီးခြင်း၊ 
တယောထိုးခြင်းဖြင့်သာ အချိန်ကို အသုံးချတတ်သည်။ အိပ်ရာ 
တွင် အနားယူ၍ လဲလျောင်းသည့်အချိန်၌ပင်လျှင်၊ စောင်းကို 
လက်တစ်ဖက်ဖြင့် တီးနေတတ်၏။ ပညာကို ဆည်းပူးလေ့လာ 
သည့်အရာ၌လည်း မျက်မမြင်ပတ္တလားဆရာ၊ တယောဆရာ၊ 
မိကျောင်းဆရာတို့ ထံမှပင်လျှင် နည်းနိဿယတို့ကို ခံယူလေ့ 
ရှိသည်။ ဂီတအနုပညာနှင့်စပ်လျဉ်း၍ စိန်ဗေဒါက သူ၏ 
သဘောထားကို ရင်းနှီးသူတို့အား ပြောပြသည်မှာ '[[တစ်ကျောင်းတစ်ဂါထာ တစ်ရွာတစ်ပုဒ်ဆန်း|တစ်ကျောင်း 
တစ်ဂါထာ၊ တစ်ရွာတစ်ပုဒ်ဆန်း]]၊ သူများအမှားတွေ့မှ၊ ကိုယ့် 
အမှန်သေချာသည်။ နားမထောင်အပ်သည့်ဆိုင်း ဘယ်ရှိလိမ့်မ 
တုံး' ဟူသတည်း။ စိန်ဗေဒါသည် ဂုဏ်ပကာသန မလုပ်တတ် 
ချေ။ ပညာရှင်တို့ထံမှ ပညာကိုအရယူဖို့မှာ သူ၏အဓိက ရည် 
ရွယ်ချက် ဖြစ်သည်။ ရတနာဂီရိ၌ စံနေတော်မူသော သီပေါမင်း 
ထံဝင်ရောက်ကြရသည့်အခါ စောင်းဆရာ ဒေဝဣန္ဒာ ဦးမောင် 
မောင်ကြီးနှင့် လက်ပွန်းတတီးနေခွင့်ရသဖြင့်၊ ထိုဆရာကြီးထံမှ 
စောင်းပညာကိုတပည့်ခံ၍ သင်ယူခဲ့လေသည်။ သူသည် အလွန် 
စေ့စပ်သေချာသူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အတိုင်း မိမိတပည့်သားမြေး 
များကို သင်ပြရာတွင်လည်း သေချာကျနစွာ သင်ပေးတတ်လေ 
သည်။ စိန်ဗေဒါသည် အလွန်ပြည့်သော အိုးဖြစ်၍ ဘောင်ဘင် 
မခတ်ပေ။ သိလျှင်သိ၏။ မသိလျှင် မသိဟု မှန်ရာကို ဝန်ခံ 
ပြောဆိုတတ်သည်။ မသိသော သီချင်းကို တတ်ယောင်ကား 
မလုပ်ဘဲ၊ မသိလျှင် သိရအောင်ရှာဖွေ၍ ယူတတ်သည်။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ရွာစားကြီးစိန်ဗေဒါမှာ လည် 
ချောင်းတွင် ကင်ဆာအနာပေါက်သဖြင့် ရန်ကုန်မြို့သို့ဆင်းလာ 
၍ ဒေါက်တာဦးဘသန်းထံ၌ ကုသခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ရောဂါ 
မှာ သက်သာရာမရဘဲ၊ ၁၃ဝ၄ ခုနှစ် တော်သလင်းလဆုပ် ၁၄ 
ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ ရွှေတောင်တန်း၌ သူနှင့်တွဲဖက်နှဲဆရာ 
ကြီး ဦးချစ်မောင်လက်တွင်းတွင် စိန်ဗေဒါ ကွယ်လွန်ခဲ့လေ 
သည်။ စိန်ဗေဒါနှစ်သက်၍ ကိုယ်တိုင်ဆိုသောသီချင်းတစ်ပုဒ်မှာ 
မင်္ဂလာပြောညွန့်ဖြစ်သည်။ ထိုသီချင်းမှာ၊မြို့လယ်ကမဏ္ဍပ်
အရပ်မှာတဲ့ ကုသိုလ် ကျောင်းကြီး အိုအို။ လက်ရမ်းငယ်ပြို 
ရှင်လူပျိုတည်ကတဲက မိုးစိုလို့ရွဲတော့။ အရှေ့ကိုတဲ့
လျှောက်ပါလို့ အနောက်ကိုတဲ့ မျှော်လိုက်ယင်
တံခွန်တိုင်ရွှေကုက္ကားနဲ့ ဘုရား လေးလေး ဘုရား 
လေးေ​ေလး ဘုရား လေးလေး ဘုရားကိုမြင်။
စာပုလွေမောင်မှာ ပိုက်ပါလို့တဲ့။ စာပုလွေ စာပုလွေကိုယ် 
မှာ ပိုက်ပါလို့။ စာပုလွေမောင်မှာ ပိုက်ပါလို့။ ကျောင်းတော် 
ကိုတဲ့ လိုက်မယ်ပြင်။ ကျောင်းတော်ကိုတဲ့ လိုက်မယ်ပြင်။ 
ကျောင်းတော်ကိုတဲ့လိုက်မယ်ပြင်။ ဘယ်စာ မောင်သင်မတုံး 
ရယ်လို့။ ဘယ်စာဘယ်နှစ်ဝါ မောင်သင်မတုံးရယ်လို့။ ဘယ်စာ 
မောင်သင်မတုံး ရယ်လို့။ မေ လေးကိုသံချိုနှောလို့ရယ်။ 
ပြော လေးလေး ပြော လေးလေး။ ပြောခဲ့ပါအုံး။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)&lt;/ref&gt;

== အတ္ထုပတ္တိ ==
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၄၄ နတ်တော်လဆန်း ၁ ရက် သောကြာနေ့တွင် အဖ ဘုရင့် လက်ထက်တော် အတွင်း စိန်ဆိုင်းတော်တီး လကျာ်စိန်ဆိုင်း အမှုထမ်း ဆီဆုံဆယ်ရွာစား (ပုလိပ်အနီး) နေမျိုးကျော်စွာခေါင် (မြန်မာ့ စွယ်စုံကျမ်းတွင် 'နေမျိုးကျော်ခေါင်ဘွဲ့' ဟုသာ ရေးသား) ဘွဲ့ရ ဆရာဖေကြီး၊ အမိ အပျိုတော် ဒေါ်မမလေးတို့မှ မန္တလေး ရွာသစ်အရပ်၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။

- ဇာတာတွင် မောင်သာလှိုင်ဟု ဖော်ပြပါရှိ၍၊ ငယ်အမည် မောင်လေး။ ဗေဒါသီချင်းကို တီး၍ နာမည် ကျော်လာရာမှ စိန်ဆိုင်းတီး မျိုးရိုးဖြစ်၍ စိန်ဗေဒါဟု တွင်ခဲ့သည်။

- စိန်ဗေဒါသည် အဆိုအကတွင် အလွန် ဝါသနာပါသော ညောင်လေးပင် မြို့သူ မစိန်မေနှင့် အကြောင်းပါခဲ့သည်။ ဒေါ်စိန်မေအပြင် အခြား မယားများလည်း ရှိ၏။ စိန်ဗေဒါတွင် သားသမီး တဦးမျှ မထွန်းကားခဲ့ချေ။

- မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၂ (အေဒီ ၁၉၁၁) တွင် ရတနာဂီရိစံ သီပေါမင်းနှင့် မိဘုရားခေါင်ကြီးတို့၏ တိုက်သစ်မင်္ဂလာ အတွက် ဆရာ ဦးလူကြီး ၊ ဆရာ ဦးပေါ်ဦး၊ စောင်း [[ဒေဝဣန္ဒာ မောင်မောင်ကြီး]]၊ အက မိန်းမ မင်းသား မစောရင် ၊ မင်းသမီး မစန်းကြည်တို့နှင့်တကွ ဆရာတော် ငါးပါးနှင့်အတူ ရတနာဂီရိသို့ လိုက်ပါသွားခဲ့သည်။

- နေမျိုးဗလကျော်သူဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပြီး ရွှေသိုင်းအလံ ၄ ချက်၊ ဖန်အိုး (ဖန်ပန်းတိုင်း) တို့ ချီးမြှင့် ပေးသနားခြင်း ခံရသည်။

- မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၃ တွင် သီပေါမင်း၏ သမီးတော်များ နားထွင်း မင်္ဂလာသို့ ဒုတိယအကြိမ် သွားရောက် တီးခတ်ခဲ့ရသည်။ 'ထိုအကြိမ်တွင် ဇနီး မစိန်မေလည်း လိုက်ပါသွား၏' ဟု မြန်မာ့ စွယ်စုံကျမ်းတွင် ပြဆိုထားသည်။

- ဆိုင်းဝိုင်းတီးနည်းတွင် 'ပတ်စာပိုး' တီးနည်းကို မိမိ၏ ပင်ကိုဉာဏ်ဖြင့် စိန်ဗေဒါသည် စတင် တီထွင်ခဲ့သည်။

- ရွာစာကြီး စိန်ဗေဒါ မကွယ်လွန်မီ ဓာတ်ပြား ၆၄ ပြားမျှ အသံ သွင်းခဲ့သည်။

- ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် အတွင်းက ရွာစာကြီး စိန်ဗေဒါမှာ လည်ချောင်းတွင် ကင်ဆာ အနာပေါက်သဖြင့် ရန်ကုန်သို့ ဆင်းလာ၍ ဒေါက်တာ ဘသန်းထံ၌ ကုခဲ့သည်။

- သို့ရာတွင် ရောဂါမှာ သက်သာမလာဘဲ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၀၄ (အေဒီ ၁၉၄၂)၊ တော်သလင်း လပြည့်ကျော် ၁၄ ရက်တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ဆေးကုသရင်း ကွယ်လွန်ခဲ့။ &lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ - ၄ (စောင်း - တူ)၊ အပိုင်း - က၊ မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန် စာပေအသင်း၊&lt;/ref&gt; 

စိန်ဗေဒါသည် ဆိုင်းအတီးကောင်းရုံသာမက ဆိုင်းဝိုင်းကိုလည်း လှပခန့်ညားအောင် [[ပဉ္စရူပ]]ရုပ်ကို ဆိုင်းဝိုင်းတွင်ချိတ်ဆွဲထားကာ တီထွင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;စိန်ဗေဒါ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ&lt;/ref&gt;
== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;


[[Category:မြန်မာ ဆိုင်းပညာရှင်များ]]
[[Category:ပထမ မြန်မာများ]]</text>
      <sha1>afg05tm14rli6dkt4yu7fcx9ct6kcvv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အမှတ်(၁၁)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6144</id>
    <revision>
      <id>1055421</id>
      <parentid>859928</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T14:27:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51987-69</username>
        <id>148742</id>
      </contributor>
      <comment>သူ၏ ကိုယ်ပိုင်နံပါတ်နှင့် အထူးစစ်ဆင်ရေးသင်တန်းအမှတ်စဉ်</comment>
      <origin>1055421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7222" sha1="48udn2vlfxsxfun0p0rxy7f887hy27m" xml:space="preserve">{{Unreferenced
| date = စက်တင်ဘာ ၂၀၂၁
}}

{{Infobox military unit
| unit_name = အမှတ်(၁၁)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်
| native_name = တမခ(၁၁)
| image = Shoulder sleeve insignia of No.(11) Light Infantry Division of the Myanmar Army.svg
| image_size = 216px
| caption = အမှတ်(၁၁)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်၏ တံဆိပ်
| country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| branch = [[တပ်မတော် (ကြည်း)]]
| type = ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်
| specialization = နယ်မြေလုံခြုံရေး၊ ပင်မတိုက်ခိုက်ရေး၊ အကူတိုက်ခိုက်ရေး၊ ရွေ့လျားတိုက်ခိုက်ရေး၊ စစ်ကစားခြင်း
| nickname = တစ် တစ်
| commander1 = ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်စွာထွန်း
| commander1_label = တပ်မမှူး
| size = တပ်မ
| start_date = ၁၉၈၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့
| colors = {{Color box|Red}}{{Color box|Darkblue}}{{Color box|White}}
| identification_symbol = [[ဖိုင်:Mm-lid-11.svg|200px]]
| identification_symbol_label = အလံတော်ပုံ
}}

'''အမှတ်(၁၁)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်''' (အတိုကောက် '''တမခ(၁၁)''') သည် [[ရန်ကုန်မြို့]]မှ [[ပဲခူးမြို့]]သို့ အထွက် [[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] နယ်မြေဖြစ်သော [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[အင်းတိုင်]] တွင်တည်ရှိသည့် ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် တစ်ခု ဖြစ်သည်။ '''တမခ''' များ နှင့် '''စကခ''' များသည် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)|ကက(ကြည်း)]]  (စစ်ဆင်ရေး)၏ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲစီမံသော တိုက်ခိုက်ရေးတပ်ဖွဲ့များဖြစ်ပြီး စစ်နယ်ဝန်းပုံသေမရှိဘဲ ရန်သူ၏ အင်အားအပေါ် မူတည်၍ လိုအပ်သလို စစ်ကစားနိုင်ရန် ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။
လက်ရှိ အမှတ်(၁၁)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်၏ တပ်မမှူးတာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ ''ဗိုလ်မှူးကြီးကျော်စွာထွန်း'' ဖြစ်သည်။

== သမိုင်း ==
{{Expand section}}
အမှတ်(၁၁)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်ကို ၁၉၈၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ (၂၁)ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး၊ ပထမဆုံးတပ်မမှူးမှာ ဗိုလ်မှူးကြီးဝင်းမြင့် (ကြည်း - ၈၈၀၉)ဖြစ်သည်။ 

== ဖွဲ့စည်းပုံ ==
အမှတ်(၁၁)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် အောက်ပါအတိုင်းဖွဲ့စည်းထားသည်။

=== အမှတ်(၁၁၁)နည်းဗျူဟာအဖွဲ့ ===
{{Expand section}}

=== အမှတ်(၁၁၂)နည်းဗျူဟာအဖွဲ့ ===
{{Expand section}}

=== အမှတ်(၁၁၃)နည်းဗျူဟာအဖွဲ့ ===
{{Expand section}}

=== ခြေမြန်တပ်ရင်းများ ===
အမှတ်(၁၁)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်လက်အောက်ခံ ခြေမြန်တပ်ရင်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
# အမှတ်(၂၁၁)ခြေမြန်တပ်ရင်း အင်းတိုင်တပ်နယ်
# အမှတ်(၂၁၂)ခြေမြန်တပ်ရင်း အင်းတိုင်တပ်နယ်
# အမှတ်(၂၁၃)ခြေမြန်တပ်ရင်း အင်းတိုင်တပ်နယ်
# အမှတ်(၂၁၄)ခြေမြန်တပ်ရင်း ရဲမွန်တပ်မြို့
# အမှတ်(၂၁၅)ခြေမြန်တပ်ရင်း ရဲမွန်တပ်မြို့
# အမှတ်(၂၁၆)ခြေမြန်တပ်ရင်း ရဲမွန်တပ်မြို့
# အမှတ်(၂၁၇)ခြေမြန်တပ်ရင်း ရဲမွန်တပ်မြို့
# အမှတ်(၂၁၈)ခြေမြန်တပ်ရင်း ရဲမွန်တပ်မြို့
# အမှတ်(၂၁၉)ခြေမြန်တပ်ရင်း ရဲမွန်တပ်မြို့
# အမှတ်(၂၂၀)ခြေမြန်တပ်ရင်း ရဲမွန်တပ်မြို့

== တပ်မမှူးတာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ ==
{{Expand list}}
# ဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းမြင့် (ကြည်း - ၈၈၀၉)
# ဗိုလ်မှူးကြီး ခင်မောင်သန်း (ကြည်း - ၁၂၆၈၂) (ဗသက - ၃၁)
# ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရရွှေမန်း (ကြည်း - ၁၁၅၃၄) (စတသ - ၁၁)
# ဗိုလ်မှူးကြီး ကိုကို (ကြည်း - ၁၄၂၃၅) (စတသ - ၁၉)
# ဗိုလ်မှူးချုပ် လှဌေးဝင်း (ကြည်း - ၁၄၇၉၉) (စတသ - ၂၀)
# ဗိုလ်မှူးချုပ် လှမင်း (ကြည်း - ၁၆၅၂၂) (စတသ - ၂၂)
# ဗိုလ်မှူးချုပ် သန်းထွဋ် (ကြည်း - ၁၆၆၂၂) (အလသ - ၈)
# ဗိုလ်မှူးချုပ် သစ်လင်းအုန်း 
# ဗိုလ်မှူးချုပ် လှမြင့်စိုး
# ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ရဲဝင်း
# ဗိုလ်မှူးချုပ် မျိုးဆွေ
# ဗိုလ်မှူးချုပ် မျိုးမင်းထွန်း (ကြည်း - ၇၈၆၇၈၆) (မအလ - ၇၈၆)

==ကိုးကား==

== နောက်ထပ်ကြည့်ရန် ==


{{တပ်မတော် (ကြည်း)}}
{{တပ်မတော်-stub}}
[[ကဏ္ဍ:ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်များ|#011]]
{{DEFAULTSORT:တမခ(၀၁၁)}}</text>
      <sha1>48udn2vlfxsxfun0p0rxy7f887hy27m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အမေရိကန်နိုင်ငံသမိုင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6320</id>
    <revision>
      <id>1055483</id>
      <parentid>719567</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T02:58:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52025-86</username>
        <id>148762</id>
      </contributor>
      <origin>1055483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9800" sha1="efv5xp56f5nsob8frrwt9jbno1rqq4t" xml:space="preserve">==[[မြောက်အမေရိကတိုက်]]သို့ လူသားတို့စတင်ရောက်ရှိခြင်း==
ဒေသခံအင်ဒီးယန်းမျိုးနွယ်စုများ၏ ပါးစပ်ရာဇဝင်ပေါင်းများစွာကွဲပြားခြားနားနေသော်လည်း ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်များ၊ [[မနုဿဗေဒ]]ပညာရှင်များ နှင့် [[သိပ္ပံ]]ပညာရှင်များ၏ တွေ့ရှိချက်များအရ [[ဘီစီ]] ၃၅ဝဝဝခန့်မှအစပြု၍ မြောက်အမေရိကတိုက်သို့ လူသားတို့ စတင်ရောက်ရှိ ခဲ့သည်။ ထိုကာလသည် ဂျပန်နှင့် စကင်ဒီနေးဗီးယားဒေသများ၌ လူသားတို့စတင်အခြေချသည့် ကာလလည်းဖြစ်သည်။

ရှေးဦးစွာ ရောက်ရှိအခြေချသူများမှာ [[ဆိုက်ဗေးရီးယား]]ဒေသရှိ လှည့်လည်သွားလာနေသူမျိုးနွယ်စုများဖြစ်ပြီး သားကောင်ကြီးများနောက်သို့ လိုက်ပါရင်း ရောက်ရှိလာသည်ဟုယူဆကြသည်။ လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀၀ မှ ၁၄၀၀၀ ကြားကာလတွင် အရှေ့မြောက်အာရှနှင့် အလက်စကားတို့အား တံတားသဖွယ် ဆက်သွယ်ပေးထားသော မိုင်၆ဝဝခန့် ရှည်လျားသည့် ကုန်းမြေရှိခဲ့ကြောင်း ဘူမိဗေဒပညာရှင် များယုံကြည်ကြသည်။ ပြောင်းရွှေ့မှုများနှင့်ပတ်သတ်၍ တိကျသည့်အချိန်အပိုင်းအခြား ပြဆိုရန်ခက်ခဲသော်လည်း လွန်ခဲ့သည့်နှစ် ၁၁ဝဝဝနှင့် ၁၄ဝဝဝကြားတွင် ဖြစ်ကြောင်းပညာရှင်များမှ ခန့်မှန်းကြသည်။ ထို့အပြင် အသစ်ထပ်မံတွေ့ရှိသည့် အထောက်အထားများအရ အခြားအာရှနှင့် ဥရောပဒေသများမှလည်း ရေကြောင်း၊ ကုန်းကြောင်းများဖြင့် ရောက်ရှိလာကြောင်း ယူဆကြသည်။

== မီဆိုအမေရိကန် အင်ပါရာများ(Mesoamerican Empires) ==

= မြောက်ပိုင်းဒေသယဉ်ကျေးမှုများ =

== ဗိုက်ကင်းတို့ရောက်ရှိခြင်း ==

မြောက်အမေရိကတိုက်အား ဥရောပမှ ရှေးဦးစွာတွေ့ခဲ့သူများမှာ ဗိုက်ကင်း(Vikings)လူမျိုးများဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ပင်လယ်ရေကြောင်းတစ်လျှောက် လှည့်ပတ်သွားလာ သောသဘောင်္သားများဖြစ်ကြသည်။ ဗိုက်ကင်းတို့သည် သဘောင်္များဖြင့် ကမ္ဘာ့ရေပြင်များပေါ်တွင် နှစ်ပေါင်းငါးထောင်မျှ လှည့်လည် သွားလာခဲ့ကြသည်။ ကြေးခေတ်တွင် လူတို့သိထားပြီးသမျှ ရေပြင်များပေါ်တွင် ဗိုက်ကင်းလှေသဘောင်္များ ရောက်ခဲ့သည် ချည်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ကမ္ဘာ့မြောက်ပိုင်း နယ်မြေ မှဗိုက်ကင်းများသည် ကုန်သွယ်၊ ကုန်သည်များ မဟုတ်ကြပဲ ယင်းတို့အခြေချနေထိုင်ဖို့ နယ်မြေသစ်များ ချဲ့ထွင်သူများဖြစ်ကြသည်။ ဗိုက်ကင်းတို့သည် သူတစ်ပါးနယ်မြေ များကိုအညှာအတာ ကင်းမဲ့စွာ ကျူးကျော်သိမ်းပိုက် တတ်သူများ ဖြစ်ကြပြီး “ကိုလံဘတ်” ကို မမွေးမီ နှစ်ရာပေါင်းများစွာကတည်းက မြောက်အမေရိကတိုက် သို့ ရောက်ခဲ့ကြသည်။
 [[File:Vikings 841 at Dublin.jpg|thumb|ဗိုက်ကင်းများ]]

[[ဗိုက်ကင်း]]လူမျိုးများအနက်မှ လိဖ်အဲရစ်ဆင် (Leif Ericson) ဆိုသူသည် [[မြောက်အမေရိကတိုက်]]ပေါ်တွင် ပထမဦးဆုံး ခြေချနိုင်သူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူ၏ခရီးစဉ်တွင် သင်္ဘောတစ်စီးနှင့် ဗိုက်ကင်းလူမျိုး သုံးဆယ့်ငါးဦးသာ ပါဝင်သည်။ သူအသုံးပြုခဲ့သည့် သင်္ဘောမှာ အစဉ်အလာရှိသည့် သင်္ဘောဖြစ်ပြီး [[ဘဂျာနီဟာ]]ဂျပ်ဆန်ဆိုသူထံမှ ဝယ်ယူခဲ့သည်။ ဗိုက်ကင်း စူးစမ်းရှာဖွေရေးသမား ဘဂျာနီသည် လိဖ်ထက်စောပြီး အမေရိကတိုက်ကို တွေ့ခဲ့သူဖြစ်နိုင်သည်။ ၉၈၅ ခုနှစ်တွင် ဘဂျာနီသည် စူးစမ်းရှာဖွေရေးခရီးထွက်ခဲ့သည်။ သို့သော် သူ့ခရီးစဉ်အကြောင်းနှင့် သူရောက်ရှိခဲ့သည်ဆိုသောဒေသများ အကြောင်းရေးမှတ်ထားသည်မှာ တိကျမှုမရှိ။ သူ၏ ပြောဆိုချက်များအား သမိုင်းဆရာအများစုက လက်သင့်မခံ။ မည်သို့ပင် ဖြစ်စေမြောက်အမေရိကတိုက်ပေါ်တွင် [[လိဖ်(Leif Ericson)]] ခြေချနိုင်ခဲ့သည်ဆိုသည့် အချက်မှာမူ ယုံမှားသံသယ ဖြစ်ဖွယ်မရှိချေ။


ခရစ်နှစ် ၁၀၀၃ခုနှစ်တွင် “သော်ဖင်းကာဆယ်ဖနီ” အမည်ရှိသည့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးသမား ဦးဆောင်ပြီး သဘောင်္သုံးစင်း ပေါ်တွင် ယောက်ျားများနှင့် ၎င်းတို့မိသားစုများ အပြင် အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များကိုပါ သယ်ဆောင်လာ ကြသည်။၎င်းတို့သည် အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေတစ်နေရာတွင် အခြေချပြီး လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ကိုင်ကြသည်။ သို့သော် အရေအတွက်များပြားလွန်းလှသည့် ဒေသခံအင်ဒီးယန်းများ၏ အကြိမ်ကြိမ်တိုက်ခိုက်မှု ကိုခံခဲ့ရပြီး ဗိုက်ကင်းစစ်သည်တော် များသည်ပင် မနိုင်လောက်အောင် ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ အချိန်ကာလကြာမြင့်စွာ တိုက်ခိုက်လာသည်နှင့်အမျှ ဗိုက်ကင်းတို့ အင်အားနည်းလာကြသည်။ ၁၀၀၆ ခုနှစ်တွင် မသေမပျောက်ကျန်နေသူများသည် တစ်စီးတည်းသော သဘောင်္ဖြင့် ဂရင်းလန်းသို့ တပ်ဆုပ်ခဲ့ရလေသည်။


ဗိုက်ကင်းများက မြောက်အမေရိကတိုက်ကို ပစ်ပယ်ထားကြသည်မှာ [[ကိုလံဘတ်]] က ၎င်းတိုက်ကို ပြန်လည် တွေ့ရှိသည့် အလယ်ခေတ်အထိ ဖြစ်တော့၏။


[[Category:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ သမိုင်း]]


{{Hist-stub}}</text>
      <sha1>efv5xp56f5nsob8frrwt9jbno1rqq4t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055517</id>
      <parentid>1055483</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T05:30:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-52025-86|~2026-52025-86]] ([[User talk:~2026-52025-86|ဆွေးနွေး]]) ၏ ပြင်ဆင်မှုကို [[User:Bhonebsm|Bhonebsm]] ၏ နောက်ဆုံးတည်းဖြတ်မူသို့ နောက်ပြန် ပြန်ပြင်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>719567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9865" sha1="i39gvgai14j0t8xfkt296127gvv2cjq" xml:space="preserve">==[[မြောက်အမေရိကတိုက်]]သို့ လူသားတို့စတင်ရောက်ရှိခြင်း==
ဒေသခံအင်ဒီးယန်းမျိုးနွယ်စုများ၏ ပါးစပ်ရာဇဝင်ပေါင်းများစွာကွဲပြားခြားနားနေသော်လည်း ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်များ၊ [[မနုဿဗေဒ]]ပညာရှင်များ နှင့် [[သိပ္ပံ]]ပညာရှင်များ၏ တွေ့ရှိချက်များအရ [[ဘီစီ]] ၃၅ဝဝဝခန့်မှအစပြု၍ မြောက်အမေရိကတိုက်သို့ လူသားတို့ စတင်ရောက်ရှိ ခဲ့သည်။ ထိုကာလသည် ဂျပန်နှင့် စကင်ဒီနေးဗီးယားဒေသများ၌ လူသားတို့စတင်အခြေချသည့် ကာလလည်းဖြစ်သည်။

ရှေးဦးစွာ ရောက်ရှိအခြေချသူများမှာ [[ဆိုက်ဗေးရီးယား]]ဒေသရှိ လှည့်လည်သွားလာနေသူမျိုးနွယ်စုများဖြစ်ပြီး သားကောင်ကြီးများနောက်သို့ လိုက်ပါရင်း ရောက်ရှိလာသည်ဟုယူဆကြသည်။ လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀၀ မှ ၁၄၀၀၀ ကြားကာလတွင် အရှေ့မြောက်အာရှနှင့် အလက်စကားတို့အား တံတားသဖွယ် ဆက်သွယ်ပေးထားသော မိုင်၆ဝဝခန့် ရှည်လျားသည့် ကုန်းမြေရှိခဲ့ကြောင်း ဘူမိဗေဒပညာရှင် များယုံကြည်ကြသည်။ ပြောင်းရွှေ့မှုများနှင့်ပတ်သတ်၍ တိကျသည့်အချိန်အပိုင်းအခြား ပြဆိုရန်ခက်ခဲသော်လည်း လွန်ခဲ့သည့်နှစ် ၁၁ဝဝဝနှင့် ၁၄ဝဝဝကြားတွင် ဖြစ်ကြောင်းပညာရှင်များမှ ခန့်မှန်းကြသည်။ ထို့အပြင် အသစ်ထပ်မံတွေ့ရှိသည့် အထောက်အထားများအရ အခြားအာရှနှင့် ဥရောပဒေသများမှလည်း ရေကြောင်း၊ ကုန်းကြောင်းများဖြင့် ရောက်ရှိလာကြောင်း ယူဆကြသည်။

== ယဉ်ကျေးမှုစတင်ခြင်း ==

== မီဆိုအမေရိကန် အင်ပါရာများ(Mesoamerican Empires) ==

= မြောက်ပိုင်းဒေသယဉ်ကျေးမှုများ =

== ဗိုက်ကင်းတို့ရောက်ရှိခြင်း ==

မြောက်အမေရိကတိုက်အား ဥရောပမှ ရှေးဦးစွာတွေ့ခဲ့သူများမှာ ဗိုက်ကင်း(Vikings)လူမျိုးများဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ပင်လယ်ရေကြောင်းတစ်လျှောက် လှည့်ပတ်သွားလာ သောသဘောင်္သားများဖြစ်ကြသည်။ ဗိုက်ကင်းတို့သည် သဘောင်္များဖြင့် ကမ္ဘာ့ရေပြင်များပေါ်တွင် နှစ်ပေါင်းငါးထောင်မျှ လှည့်လည် သွားလာခဲ့ကြသည်။ ကြေးခေတ်တွင် လူတို့သိထားပြီးသမျှ ရေပြင်များပေါ်တွင် ဗိုက်ကင်းလှေသဘောင်္များ ရောက်ခဲ့သည် ချည်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ကမ္ဘာ့မြောက်ပိုင်း နယ်မြေ မှဗိုက်ကင်းများသည် ကုန်သွယ်၊ ကုန်သည်များ မဟုတ်ကြပဲ ယင်းတို့အခြေချနေထိုင်ဖို့ နယ်မြေသစ်များ ချဲ့ထွင်သူများဖြစ်ကြသည်။ ဗိုက်ကင်းတို့သည် သူတစ်ပါးနယ်မြေ များကိုအညှာအတာ ကင်းမဲ့စွာ ကျူးကျော်သိမ်းပိုက် တတ်သူများ ဖြစ်ကြပြီး “ကိုလံဘတ်” ကို မမွေးမီ နှစ်ရာပေါင်းများစွာကတည်းက မြောက်အမေရိကတိုက် သို့ ရောက်ခဲ့ကြသည်။
 [[File:Vikings 841 at Dublin.jpg|thumb|ဗိုက်ကင်းများ]]

[[ဗိုက်ကင်း]]လူမျိုးများအနက်မှ လိဖ်အဲရစ်ဆင် (Leif Ericson) ဆိုသူသည် [[မြောက်အမေရိကတိုက်]]ပေါ်တွင် ပထမဦးဆုံး ခြေချနိုင်သူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူ၏ခရီးစဉ်တွင် သင်္ဘောတစ်စီးနှင့် ဗိုက်ကင်းလူမျိုး သုံးဆယ့်ငါးဦးသာ ပါဝင်သည်။ သူအသုံးပြုခဲ့သည့် သင်္ဘောမှာ အစဉ်အလာရှိသည့် သင်္ဘောဖြစ်ပြီး [[ဘဂျာနီဟာ]]ဂျပ်ဆန်ဆိုသူထံမှ ဝယ်ယူခဲ့သည်။ ဗိုက်ကင်း စူးစမ်းရှာဖွေရေးသမား ဘဂျာနီသည် လိဖ်ထက်စောပြီး အမေရိကတိုက်ကို တွေ့ခဲ့သူဖြစ်နိုင်သည်။ ၉၈၅ ခုနှစ်တွင် ဘဂျာနီသည် စူးစမ်းရှာဖွေရေးခရီးထွက်ခဲ့သည်။ သို့သော် သူ့ခရီးစဉ်အကြောင်းနှင့် သူရောက်ရှိခဲ့သည်ဆိုသောဒေသများ အကြောင်းရေးမှတ်ထားသည်မှာ တိကျမှုမရှိ။ သူ၏ ပြောဆိုချက်များအား သမိုင်းဆရာအများစုက လက်သင့်မခံ။ မည်သို့ပင် ဖြစ်စေမြောက်အမေရိကတိုက်ပေါ်တွင် [[လိဖ်(Leif Ericson)]] ခြေချနိုင်ခဲ့သည်ဆိုသည့် အချက်မှာမူ ယုံမှားသံသယ ဖြစ်ဖွယ်မရှိချေ။


ခရစ်နှစ် ၁၀၀၃ခုနှစ်တွင် “သော်ဖင်းကာဆယ်ဖနီ” အမည်ရှိသည့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးသမား ဦးဆောင်ပြီး သဘောင်္သုံးစင်း ပေါ်တွင် ယောက်ျားများနှင့် ၎င်းတို့မိသားစုများ အပြင် အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များကိုပါ သယ်ဆောင်လာ ကြသည်။၎င်းတို့သည် အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေတစ်နေရာတွင် အခြေချပြီး လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ကိုင်ကြသည်။ သို့သော် အရေအတွက်များပြားလွန်းလှသည့် ဒေသခံအင်ဒီးယန်းများ၏ အကြိမ်ကြိမ်တိုက်ခိုက်မှု ကိုခံခဲ့ရပြီး ဗိုက်ကင်းစစ်သည်တော် များသည်ပင် မနိုင်လောက်အောင် ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ အချိန်ကာလကြာမြင့်စွာ တိုက်ခိုက်လာသည်နှင့်အမျှ ဗိုက်ကင်းတို့ အင်အားနည်းလာကြသည်။ ၁၀၀၆ ခုနှစ်တွင် မသေမပျောက်ကျန်နေသူများသည် တစ်စီးတည်းသော သဘောင်္ဖြင့် ဂရင်းလန်းသို့ တပ်ဆုပ်ခဲ့ရလေသည်။


ဗိုက်ကင်းများက မြောက်အမေရိကတိုက်ကို ပစ်ပယ်ထားကြသည်မှာ [[ကိုလံဘတ်]] က ၎င်းတိုက်ကို ပြန်လည် တွေ့ရှိသည့် အလယ်ခေတ်အထိ ဖြစ်တော့၏။


[[Category:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ သမိုင်း]]


{{Hist-stub}}</text>
      <sha1>i39gvgai14j0t8xfkt296127gvv2cjq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သခင်တင် (ဝိုင်အမ်ဘီ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6763</id>
    <revision>
      <id>1055531</id>
      <parentid>916327</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T06:27:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]</comment>
      <origin>1055531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32472" sha1="dxbnjrfnvwtl9o68shiceithz9afju2" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name         = ဝိုင်အမ်ဘီ သခင်တင်
| image        = 
| alt          = 
|awards=[[ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့]]| caption      = 
| birth_name   = မောင်တင်
| birth_date   = {{Birth date|၁၈၉၄|၀၂|၁၂}}
| birth_place  = မန္တလေးမြို့၊ ရွှေဘုန်းရှိန် (မင်းသားစုရပ်)
| death_date   = {{Death date and age|၁၉၅၀|၀၈|၀၈|၁၈၉၄|၀၂|၁၂}}
| death_place  = 
| nationality  = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|organization=[[တို့ဗမာအစည်းအရုံး]]| other_names  =ဝိုင်အမ်ဘီ ဆရာတင် 
| occupation   = ဂီတစာဆို
| years_active =
| known_for    =[[ကမ္ဘာမကျေ]]&lt;br/&gt;[[တို့ဗမာ သီချင်း]] 
| religion     = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
| parents      = ဦးရန်အောင်၊ ဒေါ်သိန်း
}}

'''သခင်တင်''' (၁၈၉၄- ၁၉၅၀) သည် ဂီတစာဆို တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေးတွင် အရေးပါသော [[တို့ဗမာအစည်းအရုံး]]ဝင်တစ်ဦး ဖြစ်သည့်အပြင်၊ [[တို့ဗမာ သီချင်း]] နှင့် [[ကမ္ဘာမကျေ]] မြန်မာနိုင်ငံတော်သီချင်း တို့ကို ရေးစပ်သီကုံး ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သူသည် ဂျပန်တော်လှန်ရေးတွင်လည်း တော်လှန်ရေး သမားတစ်ယောက် အဖြစ် ဝင်ရောက် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

== ငယ်စဉ်ဘဝ နှင့် ပညာရေး ==
မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၂၅၅ ခုနှစ် တပို့တွဲလဆန်း ၇ ရက်နေ့၊ ခရစ်သက္ကရာဇ် (၁၈၉၄)ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၁) ရက်နေ့တွင် [[မန္တလေးမြို့]]၊ ရွှေဘုန်းရှိန်၊ မင်းသားစုရပ်၌ ဖွားမြင်သည်။ အဘမှာ[[သီပေါမင်း]] လက်ထက် မင်းမှုထမ်းတစ်ဦး ဖြစ်သူ ဦးရန်အောင် ဖြစ်ပြီး မိခင်မှာရွှေဘုန်းရှန် မင်းသားစုရပ် ဒေါ်သိန်း ဖြစ်သည်။ မွေးချင်း သုံးယောက် အနက် မောင်တင်မှာ အလတ် ဖြစ်သည်။

မောင်တင်ခြောက်နှစ်သားအရွယ်တွင် ဘီ၊ တီ၊ အင် ခေါ် ဗုဒ္ဓသာသနနုဂ္ဂဟကျောင်းတွင် ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်။ ထိုချိန်က ဘီ၊ တီ၊ အင် ကျောင်း၏ ကျောင်းအုပ် ဆရာကြီးမှာ ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် ဘိလပ်သို့ မြန်မာ ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် သွားရောက်ခဲ့သော ဖေ၊ ပု၊ ရှိန် သုံးဦးတွင်တစ်ဦး အပါအဝင် ဖြစ်သော [[ထွန်းရှိန်၊ ဦး|ဦးထွန်းရှိန်]]ပင် ဖြစ်သည်။ မောင်တင်သည် ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတ ဝါသနာပါသည့် အလျောက် ကျောင်းအားချိန်များ၌ တေးကိုသာညည်း၍ အချိန်ကုန် စေတတ်သည်။ မောင်တင် ဤသို့နေသည်ကို အတန်းပိုင်က မကြိုက်၊ ပညာသင်မှု နည်းပါးမည်စိုး၍ တေးမညည်းရန် အခါမလပ် သတိပေး ဆုံးမခဲ့သည်။ မောင်တင်ကား သူ့အား မတရားချုပ်ချယ်သည်ဟု ယူဆကာ သတ္တမတန်း အောင်သည်နှင့် ကျောင်းမှ ထွက်လိုက်သည်။

မောင်တင်သည် ဖခင်ကြီး၏ တိုက်တွန်းချက်အရ ကျောင်းဆက်လက်နေခဲ့ရာ ၁၉၀၉ ခုနှစ်၊ အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ်တွင် ကယ်လီကျောင်းမှ ဆယ်တန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်။ 

== ဝိုင်အမ်ဘီ ဆရာ ==
ဆယ်တန်း အောင်ပြီးနောက် အမ်ဘီတီ အလွတ် ပညာသင်ကျောင်း၌ ဆရာအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ထိုချိန်မှစ၍ ဆရာတင်ဟု ထင်ရှားစပြုလာသည်။ ဆရာတင်သည် ကျောင်းသားများကို စာပြပြီးလျှင် လက်ဆွဲဘာဂျာတစ်လုံးဖြင့် တေးညည်းလေ့ရှိသည်။ ယင်းသို့ ဝါသနာအလျောက် အားလပ်ချိန်တွင် တေးဆို၍ ဘာဂျာဆွဲနေသည်ကို ဆရာ၏ဂုဏ်သိက္ခာဖြင့် မညီ၊ သဘင်သည်ဆန်သည်ဟု စွပ်စွဲသံများ ကြားရသဖြင့် ဆရာ့သက်တမ်း သုံးနှစ်ခန့်အပြီးတွင် ယင်း အမ်၊ ဘီ၊ တီ ကျောင်းမှ အလုပ်ထွက်လိုက်သည်။

အလုပ်မှ ထွက်ပြီးသောအခါ ဆရာတင်သည် သူ့ဝါသနာ အလျောက် တေးဆို၍ ဘာဂျာဆွဲနေခဲ့သည်။ ဘာဂျာသံကိုလည်း လေးလေးနက်နက် သုတေသနပြုခဲ့သည်။ သီချင်းကြီးများကို ဆိုတီးရင်း ကာလပေါ် သီချင်းများ စတင်ရေးစပ်ခြင်း ပြုခဲ့သည်။

၁၂၇၆ ခုနှစ်ကစ၍ သီချင်းများ ရေးစပ်ခဲ့သည်။ ယင်းအပြင် သူစပ်သော သီချင်းများကို အသံစမ်းခြင်း၊ တေးသွားသွင်းခြင်း စသည်များ ပြုခဲ့သည်။ အောင်မြင်သော သီချင်းရေးဆရာ အဖြစ်လည်း မရောက်သေး၊ စိတ်ချ ယုံကြည်ချက်လည်း မရှိသေးဖြင့် ရေးစပ်ပြီး သီချင်းများကို ဂီတနယ်ထဲသို့ မသွင်းသေးချေ။

တပည့်ဟောင်းများ၏ တိုက်တွန်းချက်များကြောင့် ဆရာတင်သည် ၁၉၁၈ ခုနှစ်ခန့်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ လူငယ်များ အင်္ဂလိပ်ပညာ သင်ကျောင်း ခေါ် 'ဝိုင်၊ အမ်၊ ဘီ' အလွတ်ပညာသင်ကျောင်းကို မန္တလေးမြို့ ၈၄ လမ်းနှင့် ၃၆ လမ်းထောင့်၌ စတင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ဆရာတင်၏ကျောင်း၌ မန္တလေးမြို့ပေါ်မှ သာမက [[ရေနံချောင်းမြို့|ရေနံချောင်း]]၊ [[ချောက်မြို့|ချောက်]]၊ [[မကွေးမြို့|မကွေး]]၊ [[စလေမြို့|စလေ]] စသော ရပ်ဝေးမြို့မှ ကျောင်းသားများ လာရောက်တက်ခဲ့သည်။ ကျောင်းဖွင့်စက ကျောင်းသား ၁၀ ယောက်မျှသာ ရှိသော်လည်း သုံးလေးလကြာသောအခါ ကျောင်းသား ၅၀ ကျော်မျှဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဆရာတင်သည် ညဘက်တွင် စာသင်၍ နေ့ဘက်တွင် သီချင်းစပ်သည်။ သူ၏ ဂီတရိပ်မြုံ စာဆိုဘုံနန်းမှာ မန္တလေးမြို့၊ မင်းသားစုရပ် နှင့် ပြည်လုံးအံ့ လှေတန်းရပ် အကြား၊ ရွှေတချောင်းမြောင်းဘောင် အနောက်ဘက်၊ သဲပုံ စေတီကြီးနှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် ညောင်ပင်ကြီး အောက်ရှိ ကွပ်ပျစ်လေးပင် ဖြစ်သည်။ ဆရာတင် ပထမဆုံး စပ်ဆိုသော သီချင်းမှာ အာကာသဇိုး အမည်ရှိ သီချင်းဖြစ်သည်။ ထိုသီချင်းကို [[ငွေမြိုင်၊ မ၊ မြခြေချင်း|မြခြေချင်း မငွေမြိုင်]] အား သီဆိုစေရာ အတော်ပင် လူကြိုက်များခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ထိုအခါမှ စ၍ ဝိုင်၊ အမ်၊ ဘီ ကျောင်းကို အစွဲပြု၍ သီချင်းရေး ဆရာ 'ဝိုင်၊ အမ်၊ ဘီ ဆရာတင်' ဟု တွင်ကာ တမုဟုတ်ခြင်း ကျော်ကြား လာခဲ့သည်။ ဒုတိယ ရေးသော သီချင်းမှာ ပထမ ကမ္ဘာစစ်အောင် သီချင်း ဖြစ်သည်။ [[ပထမ ကမ္ဘာစစ်]]ပြီးဆုံး၍ စစ်အောင်ပွဲများ ကျင်းပသည်တွင် မန္တလေးမြို့ ဥပုသ်တော်ကုန်း၌ စစ်အောင်ပွဲ အထိမ်းအမှတ်ဖြင့် မငွေမြိုင် ပွဲကသော အခါ ဆိုရန် ရေးပေးထားသော သီချင်း ဖြစ်သည်။ ယင်းသီချင်း ဆိုအပြီးတွင် စစ်သားများ အားလုံး မတ်တတ်ရပ်၍ အလေးပြု ကြသည်ဟု ပြောစမှတ် ပြုခဲ့ကြသည်။

ဝိုင်၊ အမ်၊ ဘီ ဆရာတင်သည် ကျောင်းဆရာ လုပ်ရင်း ကာလပေါ် သံဆန်း သီချင်းများ ရေးသား၍ နာမည် ရလာသော အခါ ကျောင်းကပွဲများ ကျင်းပရာတွင် ဆရာတင်သည်ပင် သီချင်းများ ရေးပေးရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ဦးချစ်မောင်နှင့် အလွန်ရင်းနှီးသည့် အလျောက် ယင်းအငြိမ့် အတွက် သီချင်းများကို ကူး၍ ရေးပေးခဲ့သည်။ ယင်းအငြိမ့်နှင့် အတူ ၁၉၂၅ ခုနှစ်က ရန်ကုန်သို့ လိုက်ပါဖူးသည်။ မန္တလေးမြို့၌လည်း ကိုယ်တိုင် ဦးစီး၍ ဝိုင်၊ အမ်၊ ဘီ တီးဝိုင်း အဖွဲ့ကို ဖွဲ့ပြီး စေတနာ့ ဝန်ထမ်း အဖိုးအခ မယူဘဲ ရပ်ရွာ ကိစ္စများတွင် ကူညီ တီးမှုတ် ပေးခဲ့သည်။ မန္တလေးမြို့၌ ငါးပွင့်ဆိုင် ကွန်ဖရင့်ကြီးပြီး ၁၂၈၃ ခုနှစ်တွင် ဂီတဖြင့်နိုင်ငံရေး စိတ်ဓာတ် လှုံ့ဆော်ရန် တူရိယာ အသင်းချုပ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ နယ်ချဲ့တို့၏ အနှောင့်အယှက် သွေးခွဲမှုကြောင့် ဆရာတင် ရည်ရွယ်ချက် မအောင်မြင်ဘဲ ပျက်ပြားခဲ့သည်။ ဆရာတင်သည် မင်းသမီး ဥဩမယ်တင်၊ ဥက္ကလာ မအေးကြည်၊ တလိုင်းမလေးကျင်၊ နေရှင်နယ် ခင်ပု၊ မြသီ၊ မြရီတို့ အတွက် ဟေမန်တိင်း၊ ရွှေနွယ်ရိုး၊ ပချိုင့်ကလေး၊ သူကလေး၊ အုံ့ပုံးချစ်၊ လူ၊ အောင်တော်မူ၊ မယ့်ဖူးစာ၊ ပလုပ်တုတ်တုတ် စသော သီချင်းများကို ရေးစပ် ပေးကာ သီဆိုခဲ့သည်။

လူသား တစ်ယောက် ဖြစ်၍ ဆရာတင်သည် ငွေအသပြာ အတွက် အချစ် နှင့် သက်ဆိုင်သော သီချင်းများ ရေးစပ်ခဲ့သည်။ ရေးဖန် များလာသော အခါ သူငြီးငွေ့သွားပြီ ဖြစ်သည်။ ၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံခြားဖြစ် အင်္ကျီပါး ဝတ်စ ပြုလာသည်ကို သရော်သည့် အနေဖြင့် ဦးချစ်ဖွယ် သီဆိုရန် ဝံသာနု သီချင်း တပုဒ် ရေးစပ်ပေးခဲ့သည်။ ခေတ်ကို သရော်ရာတွင် ဆရာတင်သည် ထူးခြားသော အတွေးအခေါ် အယူအဆ ရှိသူ ဖြစ်သည်။ ခေတ်ပြောင်း တော်လှန်ရေးကို ထာဝစဉ် ရှေးရှုနေသော သူတစ်ယောက်လည်း ဖြစ်သည်။ ဇာတိမာန် ဆွပေးသည့် အလောင်းဘုရား ဦးအောင်ဇေယျ သီချင်းကိုလည်း တပ်လှန့်သည့် သဘောဖြင့် စပ်ဆိုခဲ့သည်။

ဝိုင်၊ အမ်၊ ဘီ တီးဝိုင်း အဖွဲ့ဝင် ဦးဘသိန်းသည့် ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းကို အားကျလာသဖြင့် မြန့်မာ့သွေး ဖလင် ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီတစ်ခု တည်ထောင်ကာ &quot;ဗိုလ်ဆင်တောင်&quot; ဇာတ်ကားကို  ရိုက်ကူးရန် စီစဉ်သော အခါ ဝိုင်၊အမ်၊ဘီ ဆရာတင်က ဒါရိုက်တာလုပ်၍ ကိုယ်တိုင် သီချင်းရေးသည်။ သို့ရာတွင် ဇာတ်ကား မပြီးမီ အိမ်ထောင်ရေး အဆင်မပြေသဖြင့် ရန်ကုန်သို့ ဆင်းလာခဲ့သည်။ ဦးအုံးမောင် တည်ထောင်သော လန်ဒန်အတ် ကုမ္ပဏီ အသံတိတ် ရုပ်ရှင်ကားများ အတွက် ရုပ်ရှင်တီးဝိုင်းတွင် သီဆို၍ သီချင်းများ ရေးပေးသည့် သီချင်းရေးဆရာ အဖြစ် ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင် ခဲ့သည်။ ယင်းနောက် မြန်မာအဆွေ နှင့် ဗြိတိသျှဘားမားရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီတို့မှ ဇာတ်ကားများအတွက် သီချင်းများ ရေးစပ်ရသည်။ ရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီများ အတွက် ဆရာတင် စပ်ဆို ပေးခဲ့သော သီချင်း အပုဒ်ပေါင်းမှာ သုံးထောင်ကျော် လေးထောင်နီးပါး ရှိခဲ့သည်။

== လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှု ==

=== တို့ဗမာအစည်းအရုံးသို့ ဝင်ရောက်ခြင်း ===


ဆရာတင် ရန်ကုန်သို့ ဒုတိယ အကြိမ် ရောက်ခဲ့ခြင်းသည် ဆရာတင် အဖို့ နိုင်ငံရေး နယ်ထဲသို့ တနည်းအားဖြင့် ခြေစုံပစ် ဝင်နိုင်ရန် ဖန်တီး သကဲ့သို့ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာမူ သူ ၁၉၁၈-ခုခန့်က သိကျွမ်း ခင်မင်ခဲ့သော [[ဘသောင်း၊ သခင်|သခင် ဘသောင်း]]နှင့် ရန်ကုန်တွင် တွေ့ရသော ကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။
သခင် ဘသောင်းနှင့် ဆရာတင် စတင် တွေ့ဆုံရသော အချိန်မှာ မန္တလေးမြို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ အထက်တန်းကျောင်း ကပွဲ လုပ်စဉ်က ဖြစ်ခဲ့သည်။ သခင် ဘသောင်းသည် မြန်မာပြည်တွင်း ကျွန်စိတ်ပေါက် သူမျာအား မြန်မာပြည်ကို ကျွန်တွင်းမှ နုတ်ယူရန် သခင်အမည်ကို ရှေးဦးဆုံး ခံယူ၍ တို့ဗမာ အစည်းအရုံး ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ရန် အကြံယူစိုင်းပြင်းနေဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ သခင်ဘသောင်း၏ သိမ်းသွင်းမှုကြောင့် ဝိုင်၊ အမ်၊ ဘီ ဆရာတင်သည် သခင် အမည်ခံကာနိုင်ငံရေး ကြိုးပမ်းမှုများကို တဖက်တလမ်းမှ ထောက်ခံသည်ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် သခင်တင်သည် မန္တလေးမြို့သို့ ပြန်လာခဲ့သည်။ ငွေရှင်ကြေးရှင်နှင့် ဘဝတူ သီချင်းရေးဖော်ရေးဖက်များ၏ နှိမ်မှုကို နာကြည်းတပ်၍ ထည့်သွင်း စပ်ဆိုခဲ့သည်။ သခင်တင်သည် ရန်ကုန်မှ မန္တလေးမြို့သို့ ပြန်ရောက် လာပြီးနောက် သူ့ကျောင်းကို ပြန်ဖွင့်ပြန်သည်။ ရန်ကုန်သို့လည်း မကြာခဏ ဆင်း၍ ရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီများနှင့် ဓာတ်ပြား ကုမ္ပဏီများသို့ သီချင်းရေးပို့လေ့ရှိသည်။ သူ့ကျောင်း၌ စာသင်ရက် မမှန်တော့ဘဲ ဖြစ်ခဲ့ရာ ကျောင်းသားဦးရေ လျော့ပါးလာသည်။ ထိုကြောင့် သူ၏ ဝိုင်၊ အမ်၊ ဘီ ကျောင်းကို ဖွင့်လိုက်ပိတ်လိုက်နှင့် နောက်ဆုံး စတုတ္ထအကြိမ်တွင် လုံးဝပိတ်ကာ ရန်ကုန်သို့ အပြီးပြောင်းရွှေ့သွားခဲ့သည်။

ဝိုင်၊ အမ်၊ ဘီ သခင်တင်သည် ရန်ကုန်၌ သခင် ဘသောင်း စသည်တို့နှင့် အမြဲ တွေ့ဆုံ ဆွေးနွေးကာ နိုင်ငံရေးသီချင်းများ ရေးရန် အကြံယူလျက် ရှိသည်။ သို့ဖြင့် ယခုနိုင်ငံတော် သီချင်းအဖြစ် ရောက်ရှိလာသော [[တို့ဗမာ သီချင်း]] အကောင်အထည်ပေါ်လာခဲ့သည်။ အစပထမတွင် တို့ဗမာ သီချင်းကို 'နောင်ဥဒါန်း ဘယ်မကျေစရာ' အပိုဒ်မှစ၍ ရေးခဲ့သည်။ နောက်မှ မိတ်ဆွေများနှင့် ထပ်မံဆွေးနွေးကာ 'တကောင်း အဘိရာဇာ' အစချီ ခြေဆင်း စာပိုဒ်ကို ထပ်မံ ဖြည့်သွင်းခဲ့သည်။ 

တို့ဗမာ သီချင်းကို ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လ ၂၀ ရက်၊ (၁၂၉၂ ဝါဆို လပြည့်ကျော် ၁၁ ရက်) တနင်္ဂနွေနေ့ ညနေ ၅ နာရီ အချိန်တွင် [[ရွှေတိဂုံစေတီတော်]] ရာဟုထောင့် တန်ဆောင်းကြီး၌ အခမ်းအနားနှင့် သခင်တင်ကိုယ်တိုင် သီဆိုခဲ့သည်။

ထိုစဉ်က သခင်တင်မှာ ကိုယ်ပိုင်တူရိယာလည်း မရှိ၊ ငွေပေး၍လည်း မငှားနိုင်ဖြစ်နေရာ သန်းဘရားသား ကုမ္ပဏီမှ တူရိယာပစ္စည်းများကို အခမဲ့ကူညီသဖြင့် မြိုင်မြိုင်ဆိုင်ဆိုင် ဆိုင်းတီးနိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သီချင်းဆိုအပြီးတွင် ရွှေတောင်တန်းသူဌေး ဦးဘိုးညှင်းနှင့် ဇနီး ဒေါ်မြတင်တို့က လက်ဖက်ရည် မုန့်တို့ဖြင့် ဧည့်ခံလိုက်သေးသည်ဟု ဆိုသည်။

အစပထမ လူထုရှေ့မှောက်သို့ တင်ပြရန် ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၉ ရက်၊ စနေနေ့ ညဘက်တွင် သထုံဆောင် သဟာယနှင့် စာဖတ်ခန်း၌ တို့ဗမာ သီချင်းကို ပထမဆုံး သီဆို ပြခဲ့ကြသည်။ သီချင်းပါ စကားလုံးများကို သခင်ဘသောင်း၊ သခင်သိန်းမောင်၊ သခင်လှဘော်၊ သခင်အုန်းဖေ၊ သခင်ကျော်စိန်ထွန်း၊ သခင်သာဒိုး၊ သခင်ဖိုးနီစသော သခင်များက စုပေါင်းရှာဖွေပေးခဲ့သည်။ 

၁၉၃၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် မြင်းခြံမြို့၌ ကျင်းပသော တို့ဗမာ အစည်းအရုံး၏ ဒုတိယအကြိမ် ညီလာခံတွင် အမျိုးသား သီချင်းအဖြစ် ထပ်မံ ဆုံးဖြတ်ချက် ချခဲ့ကြသည်။ ဝိုင်၊ အမ်၊ ဘီ သခင်တင်သည် နိုင်ငံတော် သီချင်းအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသော တို့ဗမာ သီချင်းသာ မကာ အခြား နိုင်ငံရေး သီချင်းများကိုလည်း စပ်ဆိုခဲ့သေးသည်။ စစ်ကြိုခေတ်တွင် အမျိုးသားရေးနှင့် စပ်လျဉ်းသော တေးသီချင်းများကို အရေးသားနိုင်ခဲ့ဆုံး ဂီတစာဆို ပုဂ္ဂိုလ်လည်း ဖြစ်သည်။ 

=== ဖက်ဆစ် တော်လှန်ရေး ===
ဂျပန်တော်လှန်ရေးတွင်လည်း မြေအောက် ဂျပန်ဆန့်ကျင်ရေး အဖွဲ့နှင့် ဆက်သွယ်ကာ တော်လှန်ရေး သမားတစ်ယောက် အဖြစ် ဝင်ရောက် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

စစ်ကြီးပြီးသော အခါ ဆရာတင်သည် ပြဇာတ် အဖွဲ့များ အတွက် သီချင်းများကို စတင်ရေးခဲ့သည်။ မိတ်ဆွေဟောင်း ရန်နိုင်စိန် ဦးစီးသော ပြဇာတ် မန္တလေးသို့ ရောက်လာသော အခါ သီချင်းများ ရေးပေးပြီး ကိုယ်တိုင်လည်း သရုပ်ဆောင် အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ရန်ကုန်သို့ ဆင်းကာ ဂီတ အနုပညာ နယ်အတွင်း လှည့်လည် ကျက်စားနေခဲ့သည်။

== လွတ်လပ်ရေး ရပြီးခေတ် ==
သခင်တင်သည် ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၄ ရက် နေ့တွင် မြင်းခြံမြို့၌ ကျင်းပသော လွတ်လပ်ရေးအထိမ်းအမှတ် အောင်ပွဲဝင်အခမ်းအနားတွင် 'နိုးနိုးနာ' ပြဇာတ်နှင့် 'နှစ်ကိုယ့်တစ်စိတ်' အော်ပရာတို့ကို ကိုယ်တိုင် သရုပ်ဆောင်ကပြခဲ့သည်။ အခွင့်အရေးယူသည့် နိုင်ငံရေးသမားများအား သရော်လှောင်ပြောင် ထားသည့် ဇာတ်လမ်းဖြစ်သည်။ ခေတ်ကာလကို သရော်ထားသော ဇာတ်လမ်း ဟုလည်း ဆိုနိုင်သည်။ မြင်းခြံတခွင် ဂီတပညာဖြင့် တိုင်းပြည်တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ပြီးနောက် ပုတီးစိပ်ဂိုဏ်းသို့ဝင်ကာ နဝင်္ဂ သီလ ဆောက်တည်ခြင်းဖြင့် လောကုတ္တရာ အကျိုးကို ကျင့်ကြံ အားထုတ်ခဲ့သည်။

== မိသားစု ==
ဒေါ်သီတာ ဆိုသူ မိုးကုတ်သူဖြင့် အိမ်ထောင်ကျပြီး သားသမီးမထွန်းကားခဲ့ပေ။ ဝိုင်၊ အမ်၊ ဘီ သခင်တင်သည် အရပ်ပုသည်။ အသားညိုသည်။  ပါးစပ်ပြဲ၍ မျက်လုံး အရောင်တောက်သည်။ အသံမြည်၍ စူးရှသည်။ အဆိုပိုင်၍ မှင်နှင့်မောင်းနှင့် ဟန်ကောင်းသည်။ စကားပြောရာတွင် စိတ်ရောကိုယ်ပါ ပြောတတ်၍ နားထောင်ကောင်းသည်။ လက်ရေးလက်သားလှသည်။  မြန်သည်။ အင်္ဂလိပ် စကားပြောကောင်းသည်ဟု ဆိုသည်။ စာရေးရာတွင် မင်နက်ကို သုံးလေ့ မရှိ၊ ရဲရင့်သည် ဟူသော အနက်ကို ဆောင်သောမင်နီကို သုံးသည်။ အချို့က လူ့ကန့်လန့်ကြီးဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ 

== ဘဝနိဂုံး ==
ဘက်စုံ နယ်စုံ ပညာရှင်ကြီး ဝိုင်အမ်ဘီ သခင်တင်သည် တီဘီ ရောဂါဖြင့် မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၃၁၂ ခု၊ ဒုတိယ ဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၁၀ ရက် (ခရစ်နှစ် ၁၉၅၀ ဩဂုတ် ၈ ရက်) နေ့ အသက် ၅၇ နှစ် အရွယ်တွင် ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီး၌ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။

== ဂုဏ်ပြုချီးကျူးခံရခြင်း ==
မကွယ်လွန်မီ (၁၉၅၀)ပြည့်နှစ် မြန်မာ့ လွတ်လပ်ရေး ဒုတိယ နှစ်ပတ်လည် (၁၉၅၀ပြည့် ဇန်နဝါရီ ၄ရက်) နေ့တွင် သခင်တင်အား နိုင်ငံတော် အစိုးရက &quot;[[ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့]]&quot; ပေးအပ်ချီးမြင့်ခဲ့သည်။

== ရည်ညွှန်းကိုးကား ==
{{reflist|
&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၁၂)&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;တို့ဗမာသီချင်း (၃၅)နှစ်မြောက် နှင့် ဝိုင်အမ်ဘီ သခင်တင် အထိမ်းအမှတ်စာအုပ်&lt;/ref&gt;
}}

{{DEFAULTSORT:တင်၊ သခင်}}
[[Category:၁၈၉၄ မွေးဖွားသူများ]]
[[Category:၁၉၅၀ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[Category:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]
[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]
[[Category:တို့ဗမာ အစည်းအရုံးဝင်များ]]</text>
      <sha1>dxbnjrfnvwtl9o68shiceithz9afju2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လိင်စိတ်နိုးကြားမှု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6915</id>
    <revision>
      <id>1055451</id>
      <parentid>1036696</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T18:41:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52012-33</username>
        <id>148751</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကာမစိတ်ကြွစေသော လှုံ့ဆော်မှုများ */ ကာမစိတ်ကြွအောင်အမျိုးသမီးတွေဝိုဘယ်လို​စ​​ကားပြောစိုရမလည်</comment>
      <origin>1055451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68107" sha1="rw6xosm6y54u1zd9xh34kpawu3hc3ba" xml:space="preserve">'''လိင်စိတ်နိုးကြားမှု''' ({{lang|en|Sexual arousal}}) သို့မဟုတ် '''လိင်စိတ်ထကြွမှု''' ({{lang|en|sexual excitement}} ဟုလည်းသိကြသည်) သည် [[လိင်ဆက်ဆံခြင်း|လိင်ဆက်ဆံရန်]] ပြင်ဆင်သည့်အနေဖြင့် သို့မဟုတ် [[လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှု]]များကို ခံစားရသည့်အခါ ဖြစ်ပေါ်လာသော [[ဇီဝကမ္မဗေဒ|ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ]]နှင့် [[စိတ်ပညာ|စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ]] တုံ့ပြန်မှုများကို ဖော်ပြသည်။

လိင်ဆက်ဆံရန် ပြင်ဆင်သည့်အနေဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်နှင့် စိတ်တွင် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုများစွာ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး၊ လိင်ဆက်ဆံနေစဉ်အတွင်း ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေသည်။ အမျိုးသားများတွင် လိင်စိတ်နိုးကြားမှုသည် [[လိင်တံ ထောင်မတ်ခြင်း]]ကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး၊ အမျိုးသမီးများတွင် လိင်စိတ်နိုးကြားမှုသည် [[နို့သီးခေါင်း]]များ၊ [[မအင်္ဂါ အစေ့|မိန်းမကိုယ်အစေ့]] (clitoris)၊ [[မိန်းမကိုယ်]]နံရံများနှင့် [[မိန်းမကိုယ် ချောဆီ|မိန်းမကိုယ်မှ အရည်ထွက်ခြင်း]]ကဲ့သို့သော လိင်ဆိုင်ရာ တစ်ရှူးများ ဖောင်းပွခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Mark |first1=Kristen |last2=Herbenick |first2=Debby |title=Arousal, sexual |journal=The International Encyclopedia of Human Sexuality |date=2015 |pages=1–111 |doi=10.1002/9781118896877.wbiehs036}}&lt;/ref&gt;

စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုများနှင့် ထိတွေ့မှုကဲ့သို့သော ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုများ၊ နှင့် [[ဟော်မုန်း]]များ၏ အတွင်းပိုင်း အပြောင်းအလဲများသည် လိင်စိတ်နိုးကြားမှုကို လွှမ်းမိုးနိုင်သည်။ လိင်စိတ်နိုးကြားမှုတွင် အဆင့်များစွာရှိပြီး စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နိုးကြားမှုနှင့် ၎င်းနှင့်အတူပါလာသော ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများထက် ကျော်လွန်သော အမှန်တကယ် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုတစ်စုံတစ်ရာကို မဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါ။ လုံလောက်သော လိင်ဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုများရရှိပါက၊ လိင်စိတ်နိုးကြားမှုသည် အထွတ်အထိပ်သို့ရောက်ရှိချိန်တွင် [[လိင်ဆန္ဒ ပြီးမြောက်ခြင်း]]သို့ ရောက်ရှိသည်။

==ကာမစိတ်ကြွအောင်အမျိုးသမီးတွေဝိုဘယ်လို​စ​​ကားပြောစိုရမလည်==
{{Main|လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှု|လိင်အာရုံခံစားမှုရှိသော နေရာများ}}

အခြေအနေပေါ်မူတည်၍ လူတစ်ဦးသည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာအမျိုးမျိုးဖြင့် လိင်စိတ်နိုးကြားလာနိုင်သည်။ လူတစ်ဦးသည် အခြားသူတစ်ဦးကြောင့်ဖြစ်စေ၊ ထိုသူ၏ တိကျသောအသွင်အပြင်များကြောင့်ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် လူမဟုတ်သော အရာဝတ္ထုတစ်ခုခုကြောင့်ဖြစ်စေ လိင်စိတ်နိုးကြားနိုင်သည်။ [[လိင်အာရုံခံစားမှုရှိသော နေရာများ|လိင်အာရုံခံစားမှုရှိသော နေရာ]]တစ်ခုကို ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်ခြင်း သို့မဟုတ် [[လိင်မဆက်ဆံမီ နမ်းရှုပ်သုံးသပ်ခြင်း|ရှေ့ပြေးကစားမှု]]များသည် အထူးသဖြင့် မကြာမီ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုတစ်ခုခုကို မျှော်လင့်ထားပါက လိင်စိတ်နိုးကြားမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ လိင်စိတ်နိုးကြားမှုကို ရိုမန်တစ်ဆန်သော ပတ်ဝန်းကျင်၊ တေးဂီတ သို့မဟုတ် အခြားသော သာယာငြိမ့်ညောင်းသော အခြေအနေများက အထောက်အကူပြုနိုင်သည်။ လိင်စိတ်နိုးကြားမှုသည် [[ညစ်ညမ်းရုပ်ပုံ]]များ သို့မဟုတ် အခြားသော လိင်ဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများမှလည်း ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ လိင်စိတ်နိုးကြားမှုအတွက် ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော လှုံ့ဆော်မှုများသည် လူတစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး မတူညီကြသလို၊ လိင်စိတ်နိုးကြားမှုအဆင့်သည်လည်း အချိန်တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မတူညီနိုင်ပါ။

လှုံ့ဆော်မှုများကို ပါဝင်သော အာရုံပေါ် မူတည်၍ အမျိုးအစားခွဲခြားနိုင်ပြီး အထိအတွေ့၊ အမြင်အာရုံနှင့် အနံ့အာရုံတို့ ပါဝင်သည်။ [[လှုံ့ဆော်ချက်|အကြားအာရုံဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှု]]များလည်း ဖြစ်နိုင်သော်လည်း၊ ၎င်းတို့ကို အခြားသုံးခုထက် အခန်းကဏ္ဍတွင် အများအားဖြင့် ဒုတိယအဆင့်ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ လိင်စိတ်နိုးကြားမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သော ကာမစိတ်ကြွစေသော လှုံ့ဆော်မှုများတွင် စကားပြောဆိုခြင်း၊ စာဖတ်ခြင်း၊ ရုပ်ရှင်များ သို့မဟုတ် ပုံများ၊ သို့မဟုတ် အနံ့ သို့မဟုတ် ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခုခု ပါဝင်နိုင်ပြီး၊ ၎င်းတို့အားလုံးသည် လူတစ်ဦးတွင် ကာမဂုဏ်ဆိုင်ရာ အတွေးများနှင့် အမှတ်တရများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ သင့်လျော်သော အခြေအနေတွင်၊ ၎င်းတို့သည် လူတစ်ဦးအား နမ်းရှုံ့ခြင်း၊ ပွေ့ဖက်ခြင်းနှင့် လိင်အာရုံခံစားမှုရှိသော နေရာတစ်ခုကို ပွတ်သပ်ခြင်းအပါအဝင် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိတွေ့မှုကို တောင့်တလာစေနိုင်သည်။ ၎င်းသည် လူတစ်ဦးအား [[ရင်သား]]၊ [[နို့သီးခေါင်း]]၊ [[တင်ပါး]] သို့မဟုတ် [[လိင်အင်္ဂါ]]များကို တိုက်ရိုက် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုနှင့် နောက်ထပ် [[လူသားတို့၏ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အပြုအမူ|လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုများ]]ကို တောင့်တစေနိုင်သည်။

ကာမစိတ်ကြွစေသော လှုံ့ဆော်မှုများသည် နောက်ပိုင်းတွင် လိင်စိတ်ဝင်စားမှု၏ အရာဝတ္ထုနှင့် မသက်ဆိုင်သော အရင်းအမြစ်တစ်ခုမှ စတင်နိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ လူအများအပြားသည် ကိုယ်လုံးတီး၊ ကာမရသစာပေ သို့မဟုတ် [[ညစ်ညမ်းရုပ်ပုံ]]များကို လိင်စိတ်ကြွစေသည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။&lt;ref&gt;DeVita-Raeburn, Elizabeth. &quot;[http://www.psychologytoday.com/articles/200512/lust-the-long-haul Lust For The Long Haul]&quot;. [[Psychology Today]]. 2008-12-26&lt;/ref&gt; ၎င်းသည် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုဖြင့် ကျေနပ်စေသော ယေဘုယျ လိင်စိတ်ဝင်စားမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ လိင်စိတ်နိုးကြားမှုကို အရာဝတ္ထုများအသုံးပြုခြင်းဖြင့် ရရှိခြင်း သို့မဟုတ် ၎င်းအပေါ် မူတည်ခြင်းကို [[လိင်စိတ်ဆန္ဒ]] (sexual fetishism) သို့မဟုတ် အချို့ကိစ္စများတွင် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လွဲမှားမှု (paraphilia) ဟုခေါ်သည်။

အမျိုးသမီးများသည် လိင်စိတ်နိုးကြားမှုရရှိရန် အချိန်ပိုလိုအပ်သည်ဟူသော အများလက်ခံယုံကြည်မှုတစ်ခုရှိသည်။ သို့သော်လည်း၊ မကြာသေးမီက သိပ္ပံဆိုင်ရာ သုတေသနပြုချက်များအရ အမျိုးသားများနှင့် အမျိုးသမီးများ လုံးဝနိုးကြားလာရန် လိုအပ်သောအချိန်တွင် သိသာထင်ရှားသော ကွာခြားမှုမရှိကြောင်း ပြသခဲ့သည်။ မွန်ထရီရယ်ရှိ McGill University Health Centre မှ သိပ္ပံပညာရှင်များသည် လိင်အင်္ဂါတဝိုက်ရှိ အခြေခံအပူချိန်ပြောင်းလဲမှုကို မှတ်တမ်းတင်ရန်အတွက် အပူပုံရိပ်ဖမ်းနည်းကို အသုံးပြု၍ လိင်စိတ်နိုးကြားမှုအတွက် လိုအပ်သောအချိန်ကို သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သုတေသီများသည် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရှင်းလင်းပြတ်သားသော ရုပ်ရှင်များ သို့မဟုတ် ပုံများကို ကြည့်ရှုနေစဉ် လူတစ်ဦးချင်းစီ လိင်စိတ်နိုးကြားမှု၏ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိရန် လိုအပ်သောအချိန်ကို လေ့လာခဲ့ပြီး၊ ပျမ်းမျှအားဖြင့် အမျိုးသမီးများနှင့် အမျိုးသားများသည် လိင်စိတ်နိုးကြားမှုအတွက် အချိန်တူညီစွာပင် မိနစ် ၁၀ ခန့် ကြာကြောင်း ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။&lt;ref name=intro/&gt; ရှေ့ပြေးကစားမှုအတွက် လိုအပ်သောအချိန်သည် တစ်ဦးချင်းစီအပေါ် အလွန်မူတည်ပြီး အခြေအနေပေါ် မူတည်၍ အချိန်တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ကွဲပြားခြားနားသည်။&lt;ref name=intro&gt;{{cite web|url=http://edu.love-shop.biz/post/foreplayint.html|title=Your introduction to foreplay|access-date=2007-05-18 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070618222527/http://edu.love-shop.biz/post/foreplayint.html &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; |archive-date = 2007-06-18}}&lt;/ref&gt;

တိရစ္ဆာန်များစွာနှင့်မတူဘဲ [[လူသား]]များတွင် မျိုးပွားရာသီမရှိဘဲ နှစ်စဉ် လိင်စိတ်နိုးကြားနိုင်စွမ်းရှိသည်။

===ရောဂါများ===
{{See also|လိင်စိတ်နိုးကြားမှု မမှန်ခြင်း|လိင်ဆန္ဒနည်းသော ရောဂါ|အမျိုးသမီး လိင်စိတ်နိုးကြားမှု မမှန်ခြင်း}}

သာမန်အားဖြင့် လိင်စိတ်နိုးကြားမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သော အခြေအနေတစ်ခုတွင် လူတစ်ဦးသည် လိင်စိတ်မနိုးကြားနိုင်ဘဲ၊ ထိုသို့မနိုးကြားနိုင်ခြင်းသည် အမြဲတစေဖြစ်နေပါက၊ ၎င်းသည် [[လိင်စိတ်နိုးကြားမှု မမှန်ခြင်း]] သို့မဟုတ် [[လိင်ဆန္ဒနည်းသော ရောဂါ]]ကို ညွှန်ပြနိုင်သည်။ လူတစ်ဦး လိင်စိတ်မနိုးကြားနိုင်ရသည့် အကြောင်းရင်းများစွာရှိပြီး၊ [[စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း|စိတ်ကျရောဂါ]]ကဲ့သို့သော စိတ်ရောဂါ၊ မူးယစ်ဆေးဝါးသုံးစွဲမှု သို့မဟုတ် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေအနေတစ်ခုခု ပါဝင်နိုင်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် သို့မဟုတ် လက်ရှိလက်တွဲဖော်အတွက် လိင်ဆန္ဒနည်းပါးခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ လူတစ်ဦးသည် အမြဲတမ်း လိင်ဆန္ဒမရှိခြင်း သို့မဟုတ် နည်းပါးခြင်းဖြစ်နိုင်သည် သို့မဟုတ် ဆန္ဒမရှိခြင်းသည် နောက်ပိုင်းဘဝတွင် စတင်ခဲ့ခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။

ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့်၊ လူတစ်ဦးသည် ယဉ်ကျေးမှု သို့မဟုတ် မျှော်လင့်ထားသော ဖွံ့ဖြိုးမှုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ [[လိင်ဆန္ဒပြင်းထန်ခြင်း]] သို့မဟုတ် အလိုအလျောက်၊ အမြဲတစေနှင့် ထိန်းချုပ်မရသော လိင်စိတ်နိုးကြားမှုနှင့် နိုးကြားမှုနှင့်ဆက်စပ်သော ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေသော [[အမြဲတစေ လိင်အင်္ဂါနိုးကြားမှုရောဂါ]] (persistent genital arousal disorder) ကို ခံစားနေရနိုင်သည်။

== ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုများ ==
=== ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာတုံ့ပြန်မှုများ ===
လိင်စိတ်နိုးကြားမှုသည် အထူးသဖြင့် [[လိင်အင်္ဂါမ]]ျားတွင် အမျိုးမျိုးသော ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ အမျိုးသားများတွင် လိင်စိတ်နိုးကြားမှုကို သွေးသည် corpus cavernosum ကို ပြည့်စေသောအခါ [[ယောက်ျား အင်္ဂါတံ|လိင်တံ]]ဖောင်းကားလာပြီး [[လိင်တံ ထောင်မတ်ခြင်း|ထောင်မတ်လာခြင်း]] ဖြစ်စေသည်။ ၎င်းသည် အမျိုးသားများတွင် လိင်စိတ်နိုးကြားမှု၏ အထင်ရှားဆုံးနှင့် ယုံကြည်စိတ်ချရဆုံး လက္ခဏာဖြစ်သည်။ အမျိုးသမီးများတွင် လိင်စိတ်နိုးကြားမှုသည် [[မအင်္ဂါ အစေ့|မိန်းမကိုယ်အစေ့]] နှင့် ကျန်ရှိသော မိန်းမကိုယ်အပြင်ဘက်အစိတ်အပိုင်းများ (vulva) သို့ သွေးစီးဆင်းမှု တိုးလာခြင်းအပြင် မိန်းမကိုယ်နံရံများမှတဆင့် စိုစွတ်မှု စိမ့်ထွက်ခြင်း (vaginal transudation) ကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး၊ ၎င်းသည် [[မိန်းမကိုယ် ချောဆီ|ချောဆီ]]အဖြစ် လုပ်ဆောင်သည်။ ကျားမ နှစ်ဦးစလုံးတွင် မျက်ဝန်းသူငယ်အိမ် ကျယ်လာခြင်းသည် လိင်စိတ်နိုးကြားမှုအပေါ် မထိန်းချုပ်နိုင်သော ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုတစ်ခုဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Lick |first1=David J. |last2=Cortland |first2=Clarissa I. |last3=Johnson |first3=Kerri L. |date=2016-03-01 |title=The pupils are the windows to sexuality: pupil dilation as a visual cue to others' sexual interest |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1090513815000835 |journal=Evolution and Human Behavior |volume=37 |issue=2 |pages=117–124 |doi=10.1016/j.evolhumbehav.2015.09.004 |issn=1090-5138}}&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း၊ မျက်ဝန်းသူငယ်အိမ် မည်မျှအထိ ကျယ်လာသည်ဆိုသည်မှာ တစ်ဦးချင်းစီအလိုက် ကွဲပြားခြားနားသကဲ့သို့၊ အမြင့်ဆုံး မျက်ဝန်းသူငယ်အိမ် ကျယ်လာသည့် ဒီဂရီလည်း ကွဲပြားခြားနားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013-10-23 |title=Event Horizon Volume 3 6 Aging Eyes and Pupil Size |url=http://amateurastronomy.org/Events/EH361.html |access-date=2024-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131023134125/http://amateurastronomy.org/Events/EH361.html |archive-date=23 October 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Winn |first1=B. |last2=Whitaker |first2=D. |last3=Elliott |first3=D. B. |last4=Phillips |first4=N. J. |date=March 1994 |title=Factors Affecting Light-Adapted Pupil Size in Normal Human Subjects |url=http://www.iovs.org/content/35/3/1132.full.pdf |journal=Investigative Ophthalmology &amp; Visual Science |volume=35 |issue=3 |pages=1132–1137 |pmid=8125724 |access-date=2013-08-28}}&lt;/ref&gt;

{| class=wikitable
|-
!style=&quot;width:50%&quot;|
အမျိုးသားများတွင်
!အမျိုးသမီးများတွင်
|-
|[[File:Comparison of flaccid and erect penis.jpg|thumb]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;အမျိုးသား လိင်စိတ်နိုးကြားမှု။ ဘယ်ဘက်တွင် အမျိုးသား လိင်အင်္ဂါများသည် ပုံမှန်၊ ပျော့တွဲနေသော အခြေအနေတွင် ရှိသည်။ ညာဘက်တွင် အမျိုးသားသည် လိင်စိတ်နိုးကြားနေပြီး၊ လိင်တံသည် ထောင်မတ်နေကာ ကပ်ပယ်အိတ်သည် တင်းမာနေသည်။&lt;/small&gt;
* [[နို့သီးခေါင်းအား လှုံ့ဆော်ခြင်း|နို့သီးခေါင်း ထောင်မတ်လာခြင်း]]
* [[ယောက်ျား အင်္ဂါတံ|လိင်တံ]] ဖောင်းကားလာခြင်းနှင့် [[လိင်တံ ထောင်မတ်ခြင်း|ထောင်မတ်လာခြင်း]]
* လိင်တံရှိ သွေးကြောများ ပိုမိုထင်ရှားလာနိုင်ခြင်း
* အရေပြားအဖုံး (foreskin) တင်းမာလာခြင်း နှင့်/သို့မဟုတ် နောက်သို့ ဆုတ်သွားခြင်းကြောင့် [[လိင်တံထိပ်]] (glans penis) ပေါ်ထွက်လာခြင်း
* သုက်မလွှတ်မီ အရည်ကြည် (pre-ejaculatory fluid) ထွက်လာခြင်း
* [[ဝှေးစေ့]]များ ဖောင်းလာခြင်း
* ဝှေးစေ့များ အပေါ်သို့ တက်လာခြင်း
* [[ကပ်ပယ်အိတ်]] တင်းမာလာခြင်းနှင့် ထူလာခြင်း
* မျက်ဝန်းသူငယ်အိမ် ကျယ်လာခြင်း
|
[[File:Female sexual arousal.JPG|thumb]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;အမျိုးသမီး လိင်စိတ်နိုးကြားမှု။ ဘယ်ဘက်တွင် အမျိုးသမီး လိင်အင်္ဂါများသည် ပုံမှန်အခြေအနေတွင် ရှိသည်။ ညာဘက်တွင် အမျိုးသမီးသည် လိင်စိတ်နိုးကြားနေပြီး၊ မိန်းမကိုယ်အပြင်ဘက်အစိတ်အပိုင်းများ (vulva) သည် စိုစွတ်နေကာ ၎င်း၏ မိန်းမကိုယ်အင်္ဂါဇာတ်အပြင်ဘက်နှုတ်ခမ်းသား (labia) များသည် အနည်းငယ် ဖောင်းကားလာသည်။&lt;/small&gt;
* [[နို့သီးခေါင်း]] ထောင်မတ်လာခြင်း
* မိန်းမကိုယ်မှ အရည်ထွက်ခြင်း
* မိန်းမကိုယ်နံရံများတွင် သွေးကြောများ ပြည့်လာခြင်း 
* [[မအင်္ဂါ အစေ့|မိန်းမကိုယ်အစေ့]] နှင့် မိန်းမကိုယ်အင်္ဂါဇာတ်အပြင်ဘက်နှုတ်ခမ်းသား (labia) များ ဖောင်းကားလာခြင်းနှင့် ထောင်မတ်လာခြင်း 
* [[သားအိမ်ခေါင်း]]နှင့် [[သားအိမ်]] မြင့်တက်လာခြင်း
* မိန်းမကိုယ်အတွင်းပိုင်း သုံးပုံနှစ်ပုံ ကျယ်လာခြင်း
* မိန်းမကိုယ်အင်္ဂါဇာတ်အပြင်ဘက်နှုတ်ခမ်းသားအကြီး (labia majora) နှင့် မိန်းမကိုယ်အင်္ဂါဇာတ်အပြင်ဘက်နှုတ်ခမ်းသားအသေး (labia minora) တို့၏ ပုံသဏ္ဌာန်၊ အရောင်နှင့် အရွယ်အစား ပြောင်းလဲခြင်း
* မျက်ဝန်းသူငယ်အိမ် ကျယ်လာခြင်း (Pupil dilation)
* [[နို့သီးကွင်း]] ကျယ်လာခြင်း
|}

[[File:Human eye with large pupil.jpg|thumb|မျက်ဝန်းသူငယ်အိမ် ကျယ်လာခြင်းသည် လိင်စိတ်နိုးကြားမှု၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။]]


==== အမျိုးသားများ ====
အမျိုးသား လိင်စိတ်နိုးကြားမှုတွင် [[ယောက်ျား အင်္ဂါတံ|လိင်တံ]] [[လိင်တံ ထောင်မတ်ခြင်း|ထောင်မတ်ခြင်း]]နှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မှတ်ယူခြင်းသည် ပုံမှန်ဖြစ်သည်။ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှု သို့မဟုတ် နှစ်မျိုးလုံးသည် သွေးကြောများကျယ်လာခြင်းနှင့် သွေးစီးဆင်းမှု တိုးလာခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး လိင်တံတလျောက် တည်ရှိသော ပျော့ပျောင်းသည့် နေရာသုံးခု (corpora cavernosa နှစ်ခုနှင့် corpus spongiosum) ကို သွေးဖြင့် ပြည့်စေသည်။ လိင်တံသည် ကြီးလာပြီး တင်းမာလာကာ [[ကပ်ပယ်အိတ်]]၏ အရေပြားသည် တင်းလာပြီး [[ဝှေးစေ့]]များသည် အပေါ်သို့ တင်းကပ်လာသည်။&lt;ref name=&quot;NHS&quot;&gt;{{cite web|title=Sexual arousal in men|url=http://www.nhs.uk/Livewell/Goodsex/Pages/Malesexualarousal.aspx|work=NHS Direct|publisher=[[National Health Service]]|access-date=2013-11-03|archive-date=26 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170926180757/http://www.nhs.uk/Livewell/Goodsex/Pages/Malesexualarousal.aspx}}&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း လိင်တံထောင်မတ်ခြင်းနှင့် လိင်စိတ်နိုးကြားခြင်းကြား ဆက်စပ်မှုသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု တိုက်ရိုက်မသက်ဆိုင်ပါ။&lt;ref&gt;{{cite thesis |id={{ProQuest|27738499}} |last1=Bunderson |first1=Kayla |year=2020 |title=Female Sexual Arousal during Rape: Implications on Seeking Treatment, Blame, and the Emotional Experience }}&lt;/ref&gt; အသက်လေးဆယ်ကျော်လွန်ပြီးနောက် အမျိုးသားအချို့က ၎င်းတို့ လိင်စိတ်နိုးကြားနေချိန်တွင် အမြဲတမ်း လိင်တံမထောင်မတ်ကြောင်း ပြောပြကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Janssen|first=Erick |author2=Kimberly R. McBride |author3=William Yarber |author4=Brandon J. Hill |author5=Scott M. Butler|title=Factors that Influence Sexual Arousal in Men: A Focus Group Study|url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_2008-04_37_2/page/252|journal=Archives of Sexual Behavior |date=April 2008|volume=37|issue=2|doi=10.1007/s10508-007-9245-5|pages=252–265|pmid=18040768|s2cid=34571038 }}&lt;/ref&gt; အလားတူပင် အမျိုးသား လိင်တံထောင်မတ်ခြင်းသည် သတိရှိရှိ လိင်စိတ်နိုးကြားမှုမရှိဘဲ သို့မဟုတ် အခြားလှုံ့ဆော်မှု (ဥပမာ- အိပ်ယာခင်းနှင့် ပွတ်တိုက်ခြင်း) ကြောင့် အိပ်နေစဉ် လိင်တံထောင်မတ်ခြင်းဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ လူငယ်တစ်ဦး သို့မဟုတ် လိင်ဆန္ဒအားကောင်းသူတစ်ဦးသည် ဖြတ်သွားဖြတ်လာသူကို မြင်ရုံမျှဖြင့် သို့မဟုတ် ခဏတာ အတွေးတစ်ခုကြောင့် လိင်တံထောင်မတ်နိုင်လောက်အောင် လိင်စိတ်နိုးကြားမှုကို ခံစားရနိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Embarrassing erections|url=http://www.thesite.org/sex-and-relationships/masturbation/embarrassing-erections-3357.html|work=TheSite.org|publisher=YouthNet UK|access-date=10 August 2010|archive-date=10 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160410071757/http://www.thesite.org/sex-and-relationships/masturbation/embarrassing-erections-3357.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

လိင်စိတ်နိုးကြားမှုနှင့် လှုံ့ဆော်မှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်လာသည်နှင့်အမျှ ထောင်မတ်နေသော [[လိင်တံထိပ်|လိင်တံ၏ထိပ်]]သည် ပိုမိုပြန့်ကားလာနိုင်ပြီး၊ လိင်အင်္ဂါများတွင် သွေးများပိုမိုပြည့်လာသည်နှင့်အမျှ ၎င်းတို့၏ အရောင်သည် ရင့်လာကာ ဝှေးစေ့များသည် ၅၀% အထိ ပိုမိုကြီးလာနိုင်သည်။ ဝှေးစေ့များ ဆက်လက်မြင့်တက်လာသည်နှင့်အမျှ ၎င်းတို့ပတ်လည်နှင့် perineum တွင် နွေးထွေးသော ခံစားမှုတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ နောက်ထပ် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုများကြောင့် ၎င်းတို့၏ နှလုံးခုန်နှုန်း မြင့်တက်လာပြီး သွေးဖိအား မြင့်တက်လာကာ အသက်ရှူနှုန်း မြန်လာသည်။&lt;ref name=&quot;NHS&quot;/&gt; လိင်အင်္ဂါနှင့် အခြားနေရာများတွင် သွေးစီးဆင်းမှု တိုးလာခြင်းသည် အမျိုးသားအချို့တွင် [[လိင်စိတ်ကြောင့် မျက်နှာနီမြန်းခြင်း]] (sex flush) ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။

လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေသည်နှင့်အမျှ [[လိင်ဆန္ဒ ပြီးမြောက်ခြင်း]]သို့ ရောက်ရှိခြင်းစတင်လာပြီး၊ ထိုအချိန်တွင် တင်ပါးဆုံကြမ်းပြင်၏ ကြွက်သားများ၊ ဝှေးစေ့များနှင့် [[ဆီးကျိတ်]]ကြားရှိ vasa deferentia၊ seminal vesicles နှင့် ဆီးကျိတ်ကိုယ်တိုင်သည် [[သုက်ပိုး]]နှင့် [[သုက်ရည်]]များကို လိင်တံအတွင်းရှိ [[ဆီးလမ်းကြောင်း]]ထဲသို့ တွန်းပို့သည့်ပုံစံဖြင့် ကျုံ့လာနိုင်သည်။ ဤအရာ စတင်ပြီးသည်နှင့် အမျိုးသားသည် နောက်ထပ် လှုံ့ဆော်မှုရှိသည်ဖြစ်စေ၊ မရှိသည်ဖြစ်စေ [[သုက်လွှတ်ခြင်း]]နှင့် လိင်ဆန္ဒ ပြီးမြောက်ခြင်းသို့ အပြည့်အဝ ရောက်ရှိနိုင်ဖွယ်ရှိသည်။

အလားတူပင် လိင်ဆန္ဒ ပြီးမြောက်ခြင်းသို့မရောက်ရှိမီ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှု ရပ်တန့်သွားပါက၊ သွေးကြောများကျယ်လာခြင်းအပါအဝင် လှုံ့ဆော်မှု၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများသည် ခဏတာအတွင်း လျော့ပါးသွားလိမ့်မည်။ လိင်ဆန္ဒ ပြီးမြောက်ခြင်းသို့ မရောက်ရှိဘဲ သုက်မလွှတ်ဘဲ ထပ်ခါထပ်ခါ သို့မဟုတ် ကြာရှည်စွာ လှုံ့ဆော်ခြင်းသည် ဝှေးစေ့များတွင် မသက်မသာ ခံစားရခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။

သုက်လွှတ်ပြီးနောက် အမျိုးသားများသည် လိင်တံပျော့သွားခြင်း၊ လိင်စိတ်ကြောင့် မျက်နှာနီမြန်းခြင်း လျော့ပါးသွားခြင်း၊ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု လျော့နည်းသွားခြင်းနှင့် နျူရိုဟော်မုန်း [[အောက်ဆီတိုဆင်]] နှင့် ပရိုလက်တင် တို့ကြောင့်ဖြစ်သော လျှော့ချခြင်းခံစားမှုတို့ဖြင့် ပြန်လည်သက်သာရာရချိန် (refractory period) ကို ခံစားရလေ့ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite journal  |vauthors=Exton MS, Krüger TH, Koch M, etal |title=Coitus-induced orgasm stimulates prolactin secretion in healthy subjects |url=https://archive.org/details/sim_psychoneuroendocrinology_2001-04_26_3/page/286 |journal=Psychoneuroendocrinology |volume=26 |issue=3 |pages=287–294 |date=April 2001 |pmid=11166491 |doi=10.1016/S0306-4530(00)00053-6 |s2cid=21416299  }}&lt;/ref&gt; ပြန်လည်သက်သာရာရချိန်၏ ပြင်းထန်မှုနှင့် ကြာချိန်သည် အလွန်စိတ်ထကြွဖွယ်ကောင်းသော အခြေအနေတွင် အလွန်စိတ်ထကြွနေသော လူငယ်တစ်ဦးတွင် အလွန်တိုတောင်းနိုင်ပြီး၊ လိင်တံပျော့သွားသည်ကိုပင် သတိမထားမိနိုင်လောက်အောင် ဖြစ်နိုင်သည်။ အလယ်အလတ်နှင့် အသက်ကြီးသူများတွင် နာရီအနည်းငယ် သို့မဟုတ် ရက်အနည်းငယ်အထိ ကြာရှည်နိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;NHS&quot;/&gt;

==== အမျိုးသမီးများ ====
အမျိုးသမီး ခန္ဓာကိုယ်တွင် လိင်စိတ်နိုးကြားမှု စတင်ခြင်းကို [[မိန်းမကိုယ် ချောဆီ|မိန်းမကိုယ်မှ အရည်ထွက်ခြင်း]] (စိုစွတ်ခြင်း; သို့သော် ၎င်းသည် ရောဂါပိုးဝင်ခြင်း သို့မဟုတ် မျိုးဥထွက်ချိန်အနီးတစ်ဝိုက်တွင် သားအိမ်ခေါင်းမှ ချွဲကျိသောအရည် ထွက်ခြင်းကြောင့် လိင်စိတ်နိုးကြားမှုမရှိဘဲ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်)၊ မိန်းမကိုယ်အပြင်ဘက်အစိတ်အပိုင်းများ (vulva) ဖောင်းကားလာခြင်းနှင့် သွေးကြောများ ပြည့်လာခြင်း၊ နှင့် [[မိန်းမကိုယ်]]အတွင်းပိုင်း ရှည်လာခြင်းနှင့် ကျယ်လာခြင်းတို့ဖြစ်ပေါ်လာသည်။&lt;ref name=&quot;Soucasaux&quot;&gt;{{cite web|last=Soucasaux|first=Nelson|title=The Female Sexual Response|url=http://www.nelsonginecologia.med.br/femalesexresp_engl.htm|work=Novas Perspectivas em Ginecologia|access-date=10 August 2010|year=1990}}&lt;/ref&gt;

နောက်ထပ် လှုံ့ဆော်မှုသည် မိန်းမကိုယ်မှ အရည်ပိုမိုထွက်ခြင်းနှင့် [[မအင်္ဂါ အစေ့|မိန်းမကိုယ်အစေ့]]နှင့် မိန်းမကိုယ်အပြင်ဘက်နှုတ်ခမ်းသား (labia) များ ပိုမိုဖောင်းကားလာခြင်းအပြင် သွေးစီးဆင်းမှု တိုးလာခြင်းကြောင့် ဤနေရာများရှိ အရေပြား၏ နီရဲခြင်း သို့မဟုတ် အရောင်ရင့်လာခြင်းတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ မိန်းမကိုယ်၏ အတွင်းပိုင်းပုံသဏ္ဌာန်နှင့် တင်ပါးဆုံတွင်းရှိ [[သားအိမ်]]၏ တည်နေရာအပါအဝင် အတွင်းအင်္ဂါများတွင်လည်း နောက်ထပ်ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်သည်။&lt;ref name=&quot;Soucasaux&quot;/&gt; အခြားပြောင်းလဲမှုများတွင် နှလုံးခုန်နှုန်း မြင့်တက်လာခြင်းအပြင် သွေးဖိအား မြင့်တက်လာခြင်း၊ ပူနွေးလာခြင်းနှင့် မျက်နှာနီမြန်းလာခြင်းနှင့် တုန်ယင်ခြင်းတို့ကို ခံစားရခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last=McKinne|first=Kathleen|title=Sexuality in close relationship|year=1991|publisher=Routledge|isbn=978-0-8058-0719-6|page=59|url=https://books.google.com/books?id=4pG9ULmRTRsC|access-date=2013-11-03}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; လိင်စိတ်ကြောင့် မျက်နှာနီမြန်းခြင်းသည် ရင်ဘတ်နှင့် ခန္ဓာကိုယ်အပေါ်ပိုင်းအထိ ပျံ့နှံ့သွားနိုင်သည်။

လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှု ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေပါက လိင်စိတ်နိုးကြားမှုသည် [[လိင်ဆန္ဒ ပြီးမြောက်ခြင်း]]သို့ ရောက်ရှိသွားနိုင်သည်။ လိင်ဆန္ဒ ပြီးမြောက်ခြင်းသို့ ရောက်ရှိပြီးနောက် အမျိုးသမီးအချို့သည် နောက်ထပ် လှုံ့ဆော်မှုကို မလိုလားကြဘဲ လိင်စိတ်နိုးကြားမှုသည် လျင်မြန်စွာ လျော့ပါးသွားသည်။ လိင်စိတ်ထကြွမှုကို ဆက်လက်ထိန်းထားရန်နှင့် လိင်ဆန္ဒ ပြီးမြောက်ခြင်းတစ်ခုမှ နောက်ထပ်လှုံ့ဆော်မှုသို့ ရွေ့လျားရန်နှင့် ဒုတိယနှင့် နောက်ဆက်တွဲ လိင်ဆန္ဒ ပြီးမြောက်ခြင်းများသို့ ဦးတည်နိုင်သော လိင်စိတ်နိုးကြားမှုအခြေအနေကို ထိန်းသိမ်းရန် သို့မဟုတ် ပြန်လည်ရရှိရန်အတွက် အကြံပြုချက်များကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|last=O'Rourke|first=Theresa|title=Orgasms Unlimited|url=http://www.cosmopolitan.com/sex-love/tips-moves/Orgasms-Unlimited|work=Cosmopolitan|publisher=Hearst Communications|access-date=10 August 2010}}&lt;/ref&gt; အမျိုးသမီးအချို့သည် ထိုသို့သော လိင်ဆန္ဒ ပြီးမြောက်ခြင်းများစွာကို အလိုအလျောက် ခံစားခဲ့ရသည်။

ငယ်ရွယ်သော အမျိုးသမီးများသည် လိင်စိတ်အလွယ်တကူ နိုးကြားလာနိုင်ပြီး သင့်လျော်သော အခြေအနေတွင် သင့်လျော်သော လှုံ့ဆော်မှုဖြင့် အတော်လေး လျင်မြန်စွာ လိင်ဆန္ဒ ပြီးမြောက်ခြင်းသို့ ရောက်ရှိနိုင်သော်လည်း၊ အသက်အရွယ်ရလာသည်နှင့်အမျှ အမျိုးသမီးများ၏ လိင်စိတ်နိုးကြားမှုနှင့် တုံ့ပြန်မှုများတွင် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများ ရှိလာသည်။ သက်ကြီးရွယ်အို အမျိုးသမီးများသည် မိန်းမကိုယ်မှ အရည်ထွက်မှုနည်းပါးလာပြီး လေ့လာမှုများအရ အသက် ၄၀ ကျော်နှင့် [[သွေးဆုံးခြင်း|သွေးဆုံးပြီး]] အမျိုးသမီးများတွင် ကျေနပ်မှုဒီဂရီ၊ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုအကြိမ်ရေ၊ ဆန္ဒ၊ လိင်ဆိုင်ရာ အတွေးများနှင့် စိတ်ကူးယဉ်မှုများ၊ လိင်စိတ်နိုးကြားမှု၊ လိင်နှင့်ပတ်သက်သော ယုံကြည်ချက်များနှင့် သဘောထားများ၊ နာကျင်မှုနှင့် လိင်ဆန္ဒ ပြီးမြောက်ခြင်းသို့ ရောက်ရှိနိုင်စွမ်းတို့တွင် ပြောင်းလဲမှုများကို စုံစမ်းစစ်ဆေးခဲ့သည်။ လူမှု-လူဦးရေဆိုင်ရာ အပြောင်းအလဲများ၊ ကျန်းမာရေး၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အပြောင်းအလဲများ၊ လက်တွဲဖော်၏ ကျန်းမာရေး သို့မဟုတ် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာများကဲ့သို့သော လက်တွဲဖော်ဆိုင်ရာ အပြောင်းအလဲများနှင့် လူနေမှုပုံစံဆိုင်ရာ အပြောင်းအလဲများအပါအဝင် အခြားအချက်များကိုလည်း လေ့လာခဲ့သည်။ ဤအခြားအချက်များသည် အမျိုးသမီးများ၏ သွေးဆုံးပြီး အခြေအနေထက် ၎င်းတို့၏ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်မှုအပေါ် ပိုမိုကြီးမားသော သက်ရောက်မှုရှိကြောင်း ထင်ရှားသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့၏ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာကို လေ့လာသောအခါ &quot;အမျိုးသမီးများ၏ ဘဝအခြေအနေ&quot; ကို အမြဲတမ်းနားလည်ရန် အရေးကြီးသည်ဟု ယူဆကြသည်။&lt;ref name=&quot;sexualityandu.ca&quot;/&gt;

[[အီစထရိုဂျင်]] လျော့နည်းခြင်းသည် လိင်စိတ်နိုးကြားသောအခါ မိန်းမကိုယ်ခြောက်သွေ့ခြင်းနှင့် မိန်းမကိုယ်မလိင်စေ့ ထောင်မတ်မှု လျော့နည်းခြင်းတို့နှင့် ဆက်စပ်နိုင်သော်လည်း အခြားသော လိင်စိတ်ဝင်စားမှု သို့မဟုတ် နိုးကြားမှုဆိုင်ရာ အခြားရှုထောင့်များနှင့် တိုက်ရိုက်မသက်ဆိုင်ပါ။ သက်ကြီးရွယ်အို အမျိုးသမီးများတွင် တင်ပါးဆုံကြွက်သား တင်းအား လျော့နည်းခြင်းသည် နိုးကြားမှုမှ လိင်ဆန္ဒ ပြီးမြောက်ခြင်းသို့ ရောက်ရှိရန် အချိန်ပိုကြာနိုင်သည်၊ လိင်ဆန္ဒ ပြီးမြောက်ခြင်း၏ ပြင်းထန်မှုကို လျော့နည်းစေနိုင်ပြီး၊ ထို့နောက် ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ သက်သာသွားစေနိုင်သည်။ သားအိမ်သည် လိင်ဆန္ဒ ပြီးမြောက်ခြင်းသို့ ရောက်ရှိစဉ်အတွင်း ပုံမှန်အားဖြင့် ကျုံ့လေ့ရှိပြီး၊ အသက်အရွယ်ရလာသည်နှင့်အမျှ ထိုကျုံ့ခြင်းများသည် နာကျင်လာနိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;sexualityandu.ca&quot;&gt;{{cite web|title=Age-Related Factors that Impact Sexual Functioning|url=http://www.sexualityandu.ca/health-care-professionals/sexuality-in-older-women-and-their-partners/age-related-factors|year=2008|publisher=sexualityandu.ca|access-date=12 July 2011|archive-date=21 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160621182546/http://www.sexualityandu.ca/health-care-professionals/sexuality-in-older-women-and-their-partners/age-related-factors|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုများ ===
{{See also|လိင်ဆန္ဒ }}
စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လိင်စိတ်နိုးကြားမှုတွင် လှုံ့ဆော်မှုကို အကဲဖြတ်ခြင်းနှင့် တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်း၊ လှုံ့ဆော်မှုကို လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာဟု အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းနှင့် စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုတို့ ပါဝင်သည်။&lt;ref name=&quot;autogenerated2002&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Basson | first1 = R | year = 2002 | title = A model of women's sexual arousal | url = https://archive.org/details/journal-of-sex-and-marital-therapy_january-february-2002_28_1/page/1 | journal = Journal of Sex and Marital Therapy | volume = 28 | issue = 1| pages = 1–10 | doi=10.1080/009262302317250963| pmid = 11928174 | s2cid = 39859538 }}&lt;/ref&gt; သိမြင်မှုနှင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေအနေများ ပေါင်းစပ်ခြင်းသည် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လိင်စိတ်နိုးကြားမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။&lt;ref name=&quot;autogenerated2002&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Chivers, M. L. &quot;[http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.513.4313&amp;rep=rep1&amp;type=pdf Leading comment: A brief review and discussion of sex differences in the specificity of sexual arousal]&quot;, ''Sexual and Relationship Therapy'', 20(4), 377–390, 2005&lt;/ref&gt; အချို့က စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လိင်စိတ်နိုးကြားမှုသည် စိတ်ခံစားမှုအခြေအနေ၊ ယခင်အတွေ့အကြုံနှင့် လက်ရှိလူမှုရေးအခြေအနေကဲ့သို့သော သိမြင်မှုနှင့် အတွေ့အကြုံဆိုင်ရာ အချက်များ အပြန်အလှန်အကျိုးသက်ရောက်မှုမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Rupp | first1 = H. A. | last2 = Wallen | first2 = K. | year = 2008 | title = Sex differences in response to visual sexual stimuli: A review | url = https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_2008-04_37_2/page/206 | journal = Archives of Sexual Behavior | volume = 37 | issue = 2| pages = 206–218 | doi=10.1007/s10508-007-9217-9 | pmid=17668311 | pmc=2739403}}&lt;/ref&gt;

==== အမျိုးသား ====
အမျိုးသားများတွင် [[လိင်ဆန္ဒ]]နှင့် လိင်စိတ်နိုးကြားမှုကြား ဆက်ဆံရေးသည် ရှုပ်ထွေးပြီး၊ လိင်စိတ်နိုးကြားမှုကို တိုးစေသော သို့မဟုတ် လျော့နည်းစေသော အချက်များစွာရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Janssen | first1 = E. | last2 = McBride | first2 = K. R. | last3 = Yarber | first3 = W. | last4 = Hill | first4 = B. J. | last5 = Butler | first5 = S. M. | year = 2008 | title = Factors that influence sexual arousal in men: A focus group study | url = https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_2008-04_37_2/page/252 | journal = Archives of Sexual Behavior | volume = 37 | issue = 2| pages = 252–265 | doi=10.1007/s10508-007-9245-5 | pmid=18040768| s2cid = 34571038 }}&lt;/ref&gt; နှလုံးခုန်နှုန်း၊ သွေးဖိအားနှင့် [[လိင်တံ ထောင်မတ်ခြင်း]]ကဲ့သို့သော ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုများသည် မိမိကိုယ်တိုင် အစီရင်ခံသော လိင်စိတ်နိုးကြားမှု၏ ပုဂ္ဂလဓိဋ္ဌာန်အမြင်များနှင့် မကိုက်ညီဘဲ မကြာခဏ ကွဲလွဲနေတတ်သည်။&lt;ref&gt;Chivers, M.L., Reiger, G., Latty, E., &amp; Bailey, J.M., &quot;[https://www.gaylawnet.com/ezine/gender/sex_difference.pdf A sex difference in the specificity of sexual arousal]&quot;,  ''Psychological Science'' 15(11), 736–744, 2004&lt;/ref&gt; ဤမကိုက်ညီမှုသည် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် သိမြင်မှုဆိုင်ရာ ရှုထောင့်များသည်လည်း လိင်စိတ်နိုးကြားမှုအပေါ် အားကောင်းသော သက်ရောက်မှုရှိကြောင်း ညွှန်ပြသည်။ အမျိုးသားများတွင် လိင်စိတ်နိုးကြားမှု၏ သိမြင်မှုဆိုင်ရာ ရှုထောင့်များကို အပြည့်အဝ မသိရသေးသော်လည်း၊ ထိုအခြေအနေတွင် လှုံ့ဆော်မှုကို အကဲဖြတ်ခြင်းနှင့် တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်း၊ လှုံ့ဆော်မှုကို လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာဟု အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းနှင့် စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုတို့ ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Basson | first1 = R | year = 2002 | title = Human sex response cycles | journal = Journal of Sex and Marital Therapy | volume = 27 | issue = 1| pages = 33–43 | doi=10.1080/00926230152035831| pmid = 11224952 | s2cid = 43844196 }}&lt;/ref&gt; သုတေသနပြုချက်များအရ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ စေ့ဆော်မှု၊ ခံယူထားသော ကျား၊မ အခန်းကဏ္ဍ မျှော်လင့်ချက်များနှင့် လိင်ဆိုင်ရာ သဘောထားများကဲ့သို့သော သိမြင်မှုဆိုင်ရာ အချက်များသည် ပုဂ္ဂလဓိဋ္ဌာန် လိင်စိတ်နိုးကြားမှုတွင် တွေ့ရသော ကျား၊မ ကွာခြားမှုများကို အထောက်အကူပြုကြောင်း ညွှန်ပြသည်။ အထူးသဖြင့် လိင်တူမဟုတ်သော ကာမရသဗီဒီယိုများကို ကြည့်ရှုနေစဉ် အမျိုးသားများသည် လှုံ့ဆော်မှုတွင် သရုပ်ဆောင်ထားသော သရုပ်ဆောင်များ၏ လိင်အပေါ် ပိုမိုလွှမ်းမိုးခံရပြီး အမျိုးသားများသည် အမျိုးသမီးများထက် သရုပ်ဆောင်များကို အရာဝတ္ထုတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ရန် ပိုမိုများနိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Rupp|first1=Heather A.|last2=Wallen|first2=Kim|date=2007-08-01|title=Sex Differences in Response to Visual Sexual Stimuli: A Review|journal=Archives of Sexual Behavior |volume=37|issue=2|pages=206–218|doi=10.1007/s10508-007-9217-9 |pmc=2739403|pmid=17668311}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Benson|first1=Etienne|title=The science of sexual arousal|url=http://www.apa.org/monitor/apr03/arousal.aspx|website=American Psychological Association|page=50|date=April 2003|quote=Another difference has to do with how men react to instances when they can't become aroused, says Barlow. &quot;Males who are able to get aroused fairly easily seem unfazed by occasions where they can't get aroused,&quot; he notes. &quot;They tend to attribute it to benign external events--it was something they ate, or they're not getting enough sleep--not as characteristics of themselves.&quot; In contrast, men with arousal problems tend to do just the opposite, thinking of every instance of difficulty as a sign of a long-term internal problem, either physiological or psychological |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20180930174628/http://www.apa.org/monitor/apr03/arousal.aspx |archive-date= Sep 30, 2018 }}&lt;/ref&gt; လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုများအပေါ် ဦးနှောက်တုံ့ပြန်မှုများတွင် ကွာခြားမှုများရှိကြောင်း အစီရင်ခံထားပြီး၊ အမျိုးသားများသည် အမျိုးသမီးများထက် amygdala နှင့် hypothalamus တုံ့ပြန်မှုများ ပိုမိုမြင့်မားစွာ ပြသကြသည်။ ၎င်းသည် amygdala သည် အမျိုးသားများတွင် လိင်စိတ်ကြွစေသော အမြင်အာရုံ လှုံ့ဆော်မှုများကို လုပ်ဆောင်ရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ကြောင်း ညွှန်ပြသည်။&lt;ref name=&quot;autogenerated2003&quot;/&gt;

==== အမျိုးသမီး ====
သုတေသနပြုချက်များအရ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ စေ့ဆော်မှု၊ ခံယူထားသော ကျား၊မ အခန်းကဏ္ဍ မျှော်လင့်ချက်များနှင့် လိင်ဆိုင်ရာ သဘောထားများကဲ့သို့သော သိမြင်မှုဆိုင်ရာ အချက်များသည် အမျိုးသမီးများ၏ မိမိကိုယ်တိုင် အစီရင်ခံသော လိင်စိတ်နိုးကြားမှုအဆင့်များတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ကြောင်း ညွှန်ပြသည်။&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt; သူမ၏ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုဆိုင်ရာ အခြားရွေးချယ်စရာ မော်ဒယ်တွင် Basson&lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Basson | first1 = R | year = 2000 | title = The female sexual response: A different model | url = https://archive.org/details/journal-of-sex-and-marital-therapy_january-march-2000_26_1/page/51 | journal = Journal of Sex &amp; Marital Therapy | volume = 26 | issue = 1| pages = 51–65 | doi=10.1080/009262300278641 | pmid=10693116| doi-access = free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated2001&quot;&gt;{{Cite journal | doi=10.1080/713846827| pmid=11554199|title = Using a Different Model for Female Sexual Response to Address Women's Problematic Low Sexual Desire| url=https://archive.org/details/journal-of-sex-and-marital-therapy_october-december-2001_27_5/page/395| journal=Journal of Sex &amp; Marital Therapy| volume=27| issue=5| pages=395–403|year = 2001|last1 = Basson|first1 = Rosemary| s2cid=1817458}}&lt;/ref&gt; က အမျိုးသမီးများ၏ ရင်းနှီးမှုလိုအပ်ချက်သည် ၎င်းတို့ကို လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုများနှင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံရန် လှုံ့ဆော်ပေးပြီး၊ လိင်ဆန္ဒနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လိင်စိတ်နိုးကြားမှုအတွေ့အကြုံကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်ဟု အကြံပြုသည်။ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လိင်စိတ်နိုးကြားမှုသည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ယန္တရားများအပေါ်လည်း သက်ရောက်မှုရှိသည်။ Goldey နှင့် van Andersတို့သည်&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Goldey |first1=Katherine L. |last2=van Anders |first2=Sari M. |title=Sexy thoughts: Effects of sexual cognitions on testosterone, cortisol, and arousal in women |journal=Hormones and Behavior |date=May 2011 |volume=59 |issue=5 |pages=754–764 |doi=10.1016/j.yhbeh.2010.12.005 |pmid=21185838 |hdl=2027.42/83874 |s2cid=18691358 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ သိမြင်မှုများသည် ဟော်မုန်းပါဝင်သော ကိုယ်ဝန်တားဆေးကို အသုံးမပြုသော အမျိုးသမီးများတွင် လိင်ဆိုင်ရာ အတွေးများသည် [[တက်စတိုစတီရုန်း]]အဆင့်ကို လျင်မြန်စွာ မြင့်တက်စေကြောင်း ပြသခဲ့သည်။ ဦးနှောက်တုံ့ပြန်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ သုတေသီများက amygdala တုံ့ပြန်မှုများသည် မိမိကိုယ်တိုင် အစီရင်ခံသော လိင်စိတ်နိုးကြားမှုအဆင့်ဖြင့်သာ ဆုံးဖြတ်ခြင်းမဟုတ်ကြောင်း အကြံပြုခဲ့သည်။ Hamann နှင့် အဖွဲ့ဝင်များသည်&lt;ref name=&quot;autogenerated2003&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Hamann | first1 = S. | last2 = Herman | first2 = R. A. | last3 = Nolan | first3 = C. L. | last4 = Wallen | first4 = K. | year = 2003 | title = Men and women differ in amygdala response to visual sexual stimuli | journal = Nature Neuroscience | volume = 7 | issue = 4 | pages = 411–416 | doi = 10.1038/nn1208 | pmid = 15004563 | s2cid = 10994677 | s2cid-access = free | url = http://bernard.pitzer.edu/~dmoore/2004_Hamann%20et%20al_amygdala%20and%20visual%20sexuall%20stimuli.pdf | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20170809144343/http://bernard.pitzer.edu/~dmoore/2004_Hamann%20et%20al_amygdala%20and%20visual%20sexuall%20stimuli.pdf | archive-date = Aug 9, 2017 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170809144343/http://bernard.pitzer.edu/~dmoore/2004_Hamann%20et%20al_amygdala%20and%20visual%20sexuall%20stimuli.pdf |date=9 August 2017 }}&lt;/ref&gt; အမျိုးသမီးများသည် အမျိုးသားများထက် လိင်စိတ်နိုးကြားမှု ပိုမိုမြင့်မားကြောင်း မိမိကိုယ်တိုင် အစီရင်ခံသော်လည်း amygdala တုံ့ပြန်မှုအဆင့်များ နိမ့်ကျကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:လိင်စိတ်နိုးကြားမှု]]</text>
      <sha1>rw6xosm6y54u1zd9xh34kpawu3hc3ba</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ချစ်စမ်းမောင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7165</id>
    <revision>
      <id>1055537</id>
      <parentid>805251</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T06:34:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]</comment>
      <origin>1055537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4865" sha1="cvlon5hmw3mc1sv965b5st0vd3071px" xml:space="preserve">{{Distinguish|ချစ်စမ်းမောင် (ဘောလုံးသမား)}}
{{Infobox musical artist
| name                = ချစ်စမ်းမောင်
| image               = Chit San Maung (cropped).jpg
| image_size          = 
| landscape           = &lt;!-- yes, if wide image, otherwise leave blank --&gt;
| alt                 = 
| caption             = 
| background          = non_vocal_instrumentalist
| birth_name          = 
| alias               = 
| birth_date          = &lt;!-- {{birth date and age|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| birth_place         = နွယ်ခွေရွာ၊ ဓမ္ဘီတိုက်၊ [[ဟင်္သာတမြို့နယ်]]
| origin              = 
| death_date          = &lt;!-- {{death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date 1st) --&gt;
| death_place         = 
| genre               = 
| occupation          = ဂီတပညာရှင်
| instrument          = [[လိဒ်ဂစ်တာ]]
| years_active        = &lt;!-- YYYY–YYYY (or –present) --&gt;
| label               = 
| associated_acts     = [[Iron Cross]]
| website             = &lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;
| notable_instruments = 
}}
'''ချစ်စမ်းမောင်'''သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[Iron Cross]]တီးဝိုင်းတွင် လိဒ်ဂစ်တာသမား တစ်ဦးဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/multimedia/2012/09/120903_mobigeno_chitsanmaung|title=မိုဘီဂျီနိုနဲ့ ချစ်စမ်းမောင်|work=BBC Burmese|access-date=၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၂}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/296393|title=ကြည့်ရှု့သူ ၇သိန်းကျော်ရှိ ချစ်စမ်းမောင်တို့ သားအဖ၏ မြူးမြူးကြွကြွ Tik Tok အက(ရုပ်သံ)|work=DVB|access-date=၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၈}}&lt;/ref&gt;ချစ်စမ်းမောင်သည် ဟင်္သာတမြို့နယ်၊ ဓမ္ဘီတိုက် ၊ နွယ်ခွေရွာနေ အဖဦးယူစီ နှင့် အမိဒေါ်အေးကြည်တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။

== ငယ်ဘဝ ==
အသက် ၄ နှစ်ကျော် အရွယ် ကပင် စတင်၍ ဂစ်တာ တီးခဲ့ပြီး ယခုအချိန်ထိ [[လိဒ်ဂစ်တာ]]ကိုသာ တစိုက်မတ်မတ် တီးခတ်သူ ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က ဘုရားကျောင်းတက်ရင်း ဂစ်တာကို စတင်တီးခတ်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။  [[ရန်ကုန်]]မြို့သို့ ရောက်ရှိလာကာ အစ်မဖြစ်သူအိမ်တွင် နေထိုင်ရင်း (MYC) ဘုရားကျောင်းတွင် ဆရာ[[စောဘွဲ့မှူး]]နှင့် တွေ့ခဲ့သည်။  အများဆုံးတီးဖြစ်ခဲ့သော စတီဒီယိုမှာ လင်းစတူဒီယို ဖြစ်သည်။ ပထမဆုံး ချစ်စမ်းမောင်ဟု အသိအမှတ်ပြုခြင်းခံခဲ့ရသည်မှာ [[စိုးလွင်လွင်]] သီဆိုသော မာနမျက်နှာ သီချင်း (Solo) တွင် ဖြစ်သည်။

တကိုယ်တော် လက်စွမ်းပြ ဆိုလိုစီးရီးအဖြစ် ခြောက်ကြိုးကဝေ အမည်ရှိ စီးရီးကို ထုတ်ဝေခဲ့ရာ ဂီတလောက တွင် ပြောစမှတ်တွင်သည့် စီးရီးတခွေဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2020/04/28/221596.html|title=အခြေအနေတွေတည်ငြိမ်သွားရင် ICနှစ်၃၀ပြည့် ပွဲမှာပြန်တွေ့ကြဖို့ အဖွဲ့သားတွေပြော|work=ဧရာဝတီသတင်း|access-date=၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၈ ဧပြီ ၂၀၂၀}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]
[[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]]</text>
      <sha1>cvlon5hmw3mc1sv965b5st0vd3071px</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရွှေပြည်အေး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7380</id>
    <revision>
      <id>1055543</id>
      <parentid>729878</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T06:40:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]</comment>
      <origin>1055543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22782" sha1="q8xrfhuqa8ekfdvzg12ug7f49q9md2y" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name         = ​ရွှေပြည်အေး
|honorific_prefix=အလင်္ကာကျော်စွာ
| image        = Shwe Pyi Aye.jpg
| caption      = အလင်္ကာကျော်စွာ ရွှေပြည်အေး
| birth_date   = {{birth date|၁၉၀၉|၂|၁၃}}
| birth_place  = [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]]
| parents      = ဦးနု + ​ဒေါ်လှိုင်
| occupation   = ​တေး​ရေးဆရာ၊ ဂီတပညာရှင်၊ပြဇာတ်ဆရာ
| death_date   = {{death date and age|၁၉၇၇|၁၀|၂၄|၁၉၀၉|၂|၁၃}}
| death_place  = [[ရန်ကုန်မြို့]]၊[[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| awards       = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့(၁၉၅၄)
}}
'''​ရွှေပြည်အေး'''သည် မြန်မာ့ဂီတ​လောက၊ရုပ်ရှင်​လောကတွင် ထင်ရှား​ကျော်ကြား​သော [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ရ ​တေး​​ရေးဆရာ၊ ဂီတပညာရှင်ကြီးတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဆရာရွှေပြည်အေးသည် ဓာတ်ပြား​​တေး၊ရုပ်ရှင်​တေးများစွာတို့ကို ​ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။

== ငယ်ဘဝနှင့်ဂီတခရီးလမ်း ==
အလင်္ကာကျော်စွာရွှေပြည်အေးကို အဖအပျော်တမ်း စန္ဒရားဆရာကြီးဦးနုနှင့် အမိ​ဒေါ်လှိုင်တို့က ၁၉၀၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ​​​မွေးဖွားသည်။
သားသမီး၅​ယောက်အနက် ​လေး​ယောက်​​မြောက်ဖြစ်သည်။ ငယ်မည်မှာ ​မောင်တင်​မောင်​အေးဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်အ​ရှေ့ပိုင်း၊ ၄၃လမ်းဇာတိဖြစ်သည်။ ငါးနှစ်သားအရွယ်မှစ၍ စည်းဝါးအတက်ကို ဦး​လေး​တော်သူ ​စောင်းဆရာကြီးဦးညိမ်း ထံမှ သင်ယူတတ်​​​မြောက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;အ​ခြေခံဆို​ရေးတီးပညာနှင့်​ခေတ်သုံး​ခေတ်​တေးဂီတသမိုင်း - စန္ဒရားလှမိုး&lt;/ref&gt;
၈နှစ်သားအရွယ်မှာပင် သီချင်းကြီးများ၊ ရှေးသံဆန်းများကို စည်းဝါး ကိုယ်တိုင်တီး၍ သီဆိုနိုင်နေပေပြီ။ တယောကိုလည်း ၁ဝ နှစ် ကျော် အရွယ်ကပင် ကောင်းစွာ ထိုးနိုင်နေပြီဟု ဆိုသည်။ တယောဆရာငြိမ်း၊ ဦးဘသွင်၊ ကိုဘရီတို့၏ တယောလက်သံများ အလယ်တွင် ကြီးပြင်းလာရသူ ဖြစ်သည့် အတိုင်း တယောလက်သံမှာ အရွယ်နှင့် မလိုက်အောင် ထက်မြက်လှသည်ဟုလည်း ဆိုသည်။ တယောကိုဘရီ၏ ရှေ့ဆောင်လမ်းပြမှုနှင့် ရုပ်ရှင်တီးဝိုင်းများတွင် တယောဆရာ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ စန္ဒရားဦးဘလတ်၊ စန္ဒရားဦးသာဒင် တို့၏ သင်ကြားပေးခြင်းဖြင့် စန္ဒရားကို ကျင်လည်စွာ တီးနိုင်လာကာ ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်မှစ၍ စန္ဒရားမောင်အေး အမည် ရလာခဲ့သည်။ ကိုလံဘီယာဓာတ်ပြားတိုက်တွင် ၁၉၃၂ ခုနှစ်မှအစပြု၍ ဓာတ်ပြားများ သွင်းသောအခါ ရွှေပြည်အေး အမည်ကို ဘင်ဂျို ကိုနှစ်၊ [[မကြည်အောင်]]တို့က ကင်ပွန်းတပ်ပေးလိုက်ကြသည်။

စန္ဒရားရွှေပြည်အေး ခေတ်သို့ရောက်သောအခါ စန္ဒရား တီးပုံ တီးနည်းသာလျှင် ခေတ်မီ ဆန်းသစ်လာသည် မဟုတ်၊ ကားကွက် အဖြတ် အတောက်များမှာလည်း ပိုမို တီထွင် ဆန်းသစ်လာတော့သည်။ သွက်လက် မြန်ဆန်မှုလည်း ရှိလာလေသည်။ ရုပ်ရှင် တခန်း မှိန်ပျောက်သွားလျှင် တီးလုံးကလည်း မှိန်ပျောက်သွားရသည်။ နောက် တခန်းဆက်သည်နှင့် နောက် တီးလုံး တခု ချက်ချင်း ကောက်တီးလိုက်သည်။ ဇာတ်လမ်း ဇာတ်ကွက်နှင့် ဘောင်ဝင် အံကျ တီးလုံးများ သီချင်းများကို ရှာဖွေ တီးရာ၌ ရွှေပြည်အေးကို ထိုခေတ်က မှီသောသူ မရှိဟု ဆိုပေသည်။

ရွှေပြည်အေးသည် အားလပ်ချိန်မပေးမီ တီးလုံးကို ဦးဆောင် တီးရာတွင်လည်း အခြားဂီတပညာရှင်များ ကဲ့သို့ တီးလုံးအချ ခပ်ဖြည်းဖြည်းဆွဲ၍ မတီးဘဲ၊ အသွက်အမြူး တီးလုံး တီး၍ အားလပ်ချိန်တွင် အချိန် အံကိုက်ဖြစ်အောင် တိခနဲရအောင် ဖြတ်သည့် တီးလုံးမျိုး၊ အထိတ်တလန့် ဖြစ်အောင် တီးတတ်သည်ဟု ဆိုသည်။ နောက်လိုက် အတီးဆရာများ ရင်တမမ တီးရသည်ဟု ဆိုသည်။ အားလပ်ချိန်ပေး၍ သီချင်းတီးလုံးက မဆုံးဘဲ တပိုင်း တစ တင်နေလျှင် ပရိသတ် အော်ဟစ် ဝိုင်းလှောင်သောခေတ် ရောက်နေသော်လည်း၊ ကြောက်လန့်စရာ ရွှေပြည်အေး တီးနည်းမျိုးကို အော်ဟစ် လှောင်ပြောင် ခံရမှုမျိုး တခါမျှ မကြုံခဲ့ဘူးဟု ဆိုသည်။ ရွှေပြည်အေးသည် သူ့ကိုယ်သူ ယုံကြည်စိတ်ချပြီး သည်းထိတ် ရင်ဖို ဖြစ်အောင် ပညာစွမ်းပြ၍ တီးခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။

သီချင်းရေးကောင်းသူဖြစ်၍ ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီများက သူ့အား သီချင်းရေးရန် တာဝန်ပေးသောအခါများတွင်လည်း ဇာတ်လမ်းနှင့် အံဝင်အောင် ရေးနိုင်စွမ်းရှိသူလည်း ဖြစ်သည်။

၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် ရိုက်ကူး ထုတ်လုပ် ပေါ်ထွက်လာသော 'ငွေပေး လို့မရ' ဇာတ်ကားမှ စတင်၍ မြန်မာ အသံထွက်ကားများ ပေါ်ထွက်လာသော်လည်း၊ အသံတိတ်ကားများ အရှိန်လျော့ မသွားဘဲ ဆက်လက် ရှင်သန် ရိုက်ကူးဆဲဟု ဆိုသည်။ ရွှေပြည်အေးသည် အသံတိတ်၊ အသံထွက်ကားများတွင် ရုပ်ရှင် နောက်ခံတေးများ ရေးစပ်သူ ဂီတပညာ ရှင်အဖြစ် နှစ်ကြာရှည်စွာ ရပ်တည်ခဲ့ရာ၊ လွတ်လပ်ရေးခေတ်မှ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်စွန်း ကာလများအထိ ရုပ်ရှင်ဂီတခေတ်သည် ရွှေပြည်အေးခေတ်ဟု ခေါ်လျှင် မှားမည် မဟုတ်ကြောင်း ဆရာ အကယ်ဒမီ[[စန္ဒရားလှထွတ်]]မှ သူ၏ မြန်မာဂီတ ရေစီးကြောင်းစာအုပ်တွင် ရေးသား မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်ကို ဖတ်ရှုရသည်။ ထိုခေတ်ကာလအတွင်း ကျော်ကြားသော ရုပ်ရှင်တေးများ၏ ထက်ဝက်ကျော်သည် ဆရာရွှေပြည်အေး၏ လက်ရာများ ဖြစ်ကြောင်းလည်း [[စန္ဒရားလှထွတ်]]က အဆိုပါ စာအုပ်တွင် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ပါသေးသည်။

အသံတိတ်ရုပ်ရှင်ခေတ် နောက်ခံတေးဂီတပညာရှင်အဖြစ် ရွှေပြည်အေး ထင်ပေါ် ကျော်ကြားနေစဉ် မှတ်တမ်းတင်ထိုက်သည့် ဖြစ်ရပ်တခုအား တင်ပြလိုသည်။
၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် ရွှေပြည်အေးသည် အဆိုတော် ပြည်ဘရှင်နှင့် အတူ မော်လမြိုင်မြို့ရှိ ထိုခေတ်က အသံတိတ် ရုပ်ရှင်ကားတကား၏ နောက်ခံဂီတ တီးမှုတ် သီဆိုရန် ရောက်ရှိ၍ သွားလေသည်။ နောက်ခံဂီတ တီးမှုတ်သီဆိုပေးရသည့် အသံတိတ်ရုပ်ရှင်ကား နာမည်မှာ မြန်မာအဆွေ ကုမ္ပဏီမှ ဒါရိုက်တာ ဦး[[ညီပု]] ရိုက်ကူးသော 'ရွှေနှင်းဆီ' ဇာတ်ကား ဖြစ်လေသည်။ မော်လမြိုင်မြို့သို့ မသွားမီ ရွှေပြည်အေး၏ ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးနုက မော်လမြိုင်ရောက်လျှင် သူ၏ ဂီတမိတ်ဆွေဖြစ်သူ ဦးပြာလောင်၏ အိမ်သို့ ဝင်ဖြစ်အောင် ဝင်ခိုင်းပြီး ရှားပါးသည့် တေးသီချင်းကြီးများ ရအောင် တက်ယူခဲ့ရန် မှာကြားလိုက်လေသည်။ ရွှေပြည်အေး၏ဖခင် ဦးနုမှာ ရန်ကုန်မြို့တွင် အပျော်တမ်း စန္ဒရားဆရာအဖြစ် ကျော်ကြားပြီး၊ မော်လမြိုင်မြို့မှ ဦးနု၏ မိတ်ဆွေနှင့် တီးဖော်တီးဘက်ဖြစ်သူ ဦးပြာလောင်မှာ စန္ဒရားနှင့် ဘာဂျာဆရာကြီး အဖြစ် ကျော်ကြားသူ ဖြစ်သည်။

ရွှေပြည်အေး၏ဖခင် မှာကြား စေလွှတ်ချက်အရ မော်လမြိုင်မြို့သို့ ရောက်လျှင် ရောက်ချင်း ရွှေပြည်အေးနှင့် ပြည်ဘရှင်တို့နှစ်ယောက် ဆရာကြီးဦးပြာလောင် အိမ်သို့ ရောက်သွားရာ အိမ်ဝသို့ ရောက်ခိုက်တွင်ပင် အိမ်တွင်းမှ ဦးပြာလောင် ကိုယ်တိုင် ဘာဂျာနှင့် ဆိုတီး တီးနေသော သီချင်းတပုဒ်ကို ကြားမိကြလေသည်။ ရွှေပြည်အေးတို့ နှစ်ဦးလုံး တကြိမ်တခါမျှ မကြားဖူးသော သီချင်းဖြစ်ခြင်းနှင့် သီချင်းစာသားနှင့် တေးသွားများကို စိတ်ဝင်စား နှစ်ခြိုက်လွန်းသဖြင့် အိမ်ထဲ မဝင်သေးဘဲ စောင့်၍ နားထောင်နေမိကြလေသည်။ သီချင်းဆုံးမှ အိမ်ထဲဝင်ပြီး နှုတ်ဆက်ပြောဆိုလျက် စောစောက သီချင်းအကြောင်း မေးမိကြလေသည်။ ဆရာကြီး ဦးပြာလောင်က ထိုသီချင်းမှာ ပန်းဟေဝန် ယိုးဒယား ဖိန်းချားကလေးဟု ခေါ်ကြောင်းနှင့် ပန်းမြိုင်လယ် ခေါ် ယိုးဒယားဖိန်းချားကြီး၏ အခြေခံသီချင်း ဖြစ်ကြောင်း ပြောပြခဲ့သည်။ ရေးသူ အမည်ကိုတော့ မဟာဂီတကျမ်းတွေမှာ ဖော်ပြမထားလို့ မသိရကြောင်းလည်း ဆက်ပြောပြခဲ့သည်။

ဆရာရွှေပြည်အေးက ထို ပန်းဟေဝန်သီချင်းကို ခွင့်ပြုမယ် ဆိုရင် တက်ပေးပါရန် တောင်းပန်ပြောဆိုရာ ဆရာကြီး ဦးပြာလောင်ကလည်း လိုလို လားလား တက်ပေးခဲ့သည်။ သီချင်း၏ တီးကွက်ကို ကိုရွှေပြည်အေးက တက်ယူ၍ ဆိုဟန်ကို ပြည်ဘရှင်က တက်ယူ မှတ်သားခဲ့ကြသည်။ မှတ်ဉာဏ်ကောင်းသော ပါရမီရှင်များဖြစ်ကြ၍ ထိုပန်းဟေဝန်သီချင်းကို ရွှေပြည်အေးရော၊ ပြည်ဘရှင်ပါ ဦးပြာလောင် မူဟန်အတိုင်း ချက်ချင်း တီးမှုတ် သီဆိုနိုင်ခဲ့ကြသည်။

ထိုသီချင်းတက်သော ည၌ပင် ရွှေနှင်းဆီဇာတ်ကား ပြသရာ၌ ပန်းဟေဝန်သီချင်းကို ရွှေပြည်အေး အတီး၊ ပြည်ဘရှင် အဆိုဖြင့် ထည့်သွင်း ပွဲထုတ်လိုက်ရာ မော်လမြိုင်ရုပ်ရှင် ကြည့်ပရိသတ်မှာ တအံ့တဩ ဖြစ်ကြရသည်ဟု ဆိုသည်။

ထိုမှ ရွှေပြည်အေး ရန်ကုန် သို့ ပြန်ရောက်ပြီး၊ [[မအေးမိ]]ကို ပန်းဟေ ဝန်သီချင်းတက်ပေးကာ အသံတိတ် ကားများ၌ တွဲဖက်သီဆိုတီးမှုတ်ခဲ့ရာ ဂီတလောက၌ ထင်ပေါ်ကျော်ကြားသွား ခဲ့ပေသည်။

တနေ့တွင် ကိုလံဘီယာ ဓာတ်ပြားကုမ္ပဏီ၌ သီချင်းတိုက်နေကြခိုက် ရွှေပြည်အေးနှင့် [[မအေးမိ]]က ပန်းဟေဝန်သီချင်းကို အမှတ်မထင် အလွတ်သဘော သီဆို တီးမှုတ်ကြရာ ကုမ္ပဏီမန်နေဂျာ မစ္စတာကိသ်က သဘောကျ၍ ၁၉၃၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ အတွင်း ဓာတ်ပြားသွင်း ရောင်းချခဲ့ရာ ပန်းဟေဝန်သီချင်း မြန်မာပြည်အနှံ့ ထင်ပေါ် ကျော်ကြားသွားပေတော့သည်။ ပန်းဟေဝန် ဓာတ်ပြားသီချင်း အတီးပိုဒ် တနေရာ၌ [[မအေးမိ]]က 'ကိုအေး၊ ကိုအေး ရွှေဂုံမြို့ အသည်းကြီး ကြိုးစား လိုက်စမ်းပါ' ဟု စကားပြော ထည့်သွင်း ထားသည်ကိုလည်း ကြားနိုင်ကြပေသည်။

ရွှေပြည်အေးအား ပန်းဟေဝန်သီချင်း အဦးအစ တက်ပေးခဲ့သူ ဆရာကြီး ဦးပြာလောင်က တခါတွင် 'မောင်အေး ငါ့သီချင်းကို ဖျက်တယ်' ဟု ပြောခဲ့ဖူးကြောင်းနှင့် အမှန်မှာ ဆရာရွှေပြည်အေးက တီးလုံး တီးကွက် အဆန်း အသစ်များ တီထွင် ဖန်တီး ထည့်သွင်းချင်သူလည်း ဖြစ်သဖြင့် သူ့ကိုယ်ပိုင် တီးလုံးတီးကွက်သစ်များ ကြားညှပ် ဖန်တီး ထည့်သွင်းခဲ့ပုံရသည်။ ဆရာ စစ်ကိုင်းလှရွှေက တခါ ပြောပြဖူးသည်မှာ ပန်းဟေဝန်သီချင်း၏ နောက်ဆုံးအပိုဒ်ဖြစ်သည့် 'တွန်ကြော် ငြာကြွေး' အပိုဒ်မှာ ဦးပြာလောင် တက်ပေးခဲ့သည့် မူအတိုင်း မဟုတ်ကြောင်း ကြားသိ၍ ဟုတ်၊ မဟုတ် မေးကြည့်ရာ ဆရာရွှေပြည်အေးမှာ ပြုံးပြုံးကြီးသာ နေကြောင်းနှင့် ဝန်ခံခြင်း၊ ငြင်းဆိုခြင်း မပြုကြောင်း သိရှိရသည်။ ဖွင့်မပြောခဲ့သော ကွယ်လွန်ခဲ့သူ ဆရာရွှေပြည်အေးသာ အမှန်တရားကို သိမည်ဖြစ်သည်။

သို့ရာတွင်အလင်္ကာကျော်စွာ ရွှေပြည်အေး၊ [[မအေးမိ]]နှင့် ပန်းဟေဝန် သီချင်းကား မြန်မာပြည်အနှံ့ ဂီတ လောက၌ ကျော်ကြားခဲ့ပြီး ယခုတိုင် ကျော်ကြားဆဲလည်း ဖြစ်ပါတော့သည်။
[[ဖိုင်:၂၄-၁၀-၁၉၇၇ ကြေးမုံသတင်းစာ.jpg|thumb|&lt;ref&gt;ဆရာရွှေပြည်အေးနာရေးသတင်းစာဖြတ်ပိုင်း&lt;/ref&gt;]]
၁၉၅၄ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့ယဉ်​​​​​​ကျေးမှုကို ထုတ်​ဖော်​ရေးသားသည့်အတွက် နိုင်ငံ​တော်မှ [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၇ခုနှစ်၊​အောက်တိုဘာလတွင်ကွယ်လွန်သည်။

== ကိုးကား ==
{{reflist}}
# ရုပ်ရှင်ဂီတနှင့် ကျွန်တော်စာအုပ် (စစ်ကိုင်းလှရွှေ) ၁၉၇၅ ခုနှစ် ချမ်းမြေ့စာပေတိုက် ထုတ်
# စစ်ကြိုခေတ် အနုပညာရှင်များ စာအုပ် (သန်းလှိုင်) ၁၉၇၅ ခုနှစ် ချင်းတွင်းစာပေ တိုက်ထုတ် (ပထမအကြိမ်)
# မြန်မာ့ဂီတရေစီးကြောင်း (စန္ဒရားလှထွဋ်) ၁၉၉၆ ခုနှစ် ဧပြီလ နေရီဦး စာအုပ်တိုက် (ပထမအကြိမ်)
# ဆရာရွှေပြည်အေးနှင့် ဆရာ စစ်ကိုင်းလှရွှေ မကွယ်လွန်မီ ပြော ကြားချက်များ

{{Lifetime|၁၉၀၉|၁၉၇၇}}
[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]</text>
      <sha1>q8xrfhuqa8ekfdvzg12ug7f49q9md2y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရထားပို့ဆောင်ရေး ဝန်ကြီးဌာန</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7528</id>
    <revision>
      <id>1055453</id>
      <parentid>803132</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T19:12:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1055453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10448" sha1="abu49yfvqarmfxs45seyku0i3e6gyh9" xml:space="preserve">{{Infobox အစိုးရအဖွဲ့အစည်း
|agency_name     = ရထားပို့ဆောင်ရေး ဝန်ကြီးဌာန&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Ministry of Rail Transportation&lt;/small&gt;
|type            = ဝန်ကြီးဌာန
|nativename_a    =
|nativename_r    = 
|seal            = Ministry of Rail Transportation seal.PNG
|seal_width      = 
|seal_caption    = ရထားပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန တံဆိပ်
|picture         = 
|picture_width   = 
|picture_caption = 
|formed          = &lt;!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} --&gt;
|preceding1      = 
|preceding2      = 
&lt;!-- (etc.) --&gt;
|dissolved       = 
|superseding     = 
|jurisdiction    =  {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|headquarters    = [[နေပြည်တော်]]
|latd=  |latm=  |lats=  |latNS= 
|longd= |longm= |longs= |longEW= 
|region_code     = 
|coordinates     =
|employees       = 
|budget          = 
|minister1_name  = 
|minister1_pfo   = 
|minister2_name  = 
|minister2_pfo   = 
&lt;!-- (etc.) --&gt;
|deputyminister1_name  = 
|deputyminister1_pfo   = 
|deputyminister2_name  = 
|deputyminister2_pfo   = 
&lt;!-- (etc.) --&gt;
|chief1_name     = 
|chief1_position = 
|chief2_name     = 
|chief2_position = 
&lt;!-- (etc.) --&gt;
|agency_type     =
|parent_department = 
|parent_agency   = 
|child1_agency   = 
|child2_agency   = 
&lt;!-- (etc.) --&gt;
|keydocument1    =
&lt;!-- (etc.) --&gt;
|website         =  {{URL|https://www.railways.gov.mm/}}
|footnotes       = 
|map             = 
|map_width       = 
|map_caption     = 
}}

မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[ဝန်ကြီးဌာနများ]]တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး|သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး]]နှင့် ပတ်သက်၍ ရထားပို့ဆောင်ရေး ဝန်ကြီးဌာနထားရှိပါသည်။

== သမိုင်းကြောင်း ==
မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိသည့်အချိန်တွင် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး လုပ်ငန်းများကို ရေကြောင်းနှင့် မြို့ပြလေကြောင်းဝန်ကြီးဌာနနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊ စာတိုက်နှင့် ကြေးနန်းဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာနဟူ၍ ဝန်ကြီးဌာန နှစ်ဌာနခွဲ၍ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၆၁ခုနှစ်တွင် အထက်ပါဝန်ကြီးဌာန နှစ်ဌာနကို ပေါင်းစည်း၍ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာနအဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းကာ ဌာနများကိုလည်း တိုးချဲ့၍ အောက်ပါဌာနများဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;mrt&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.railways.gov.mm/?option=com_content&amp;view=article&amp;id=9&amp;Itemid=44&amp;lang=en|title=သမိုင်းအကျဉ်း|publisher=ရထားပို့ဆောင်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၂၂}} {{Dead link|date=September 2026 }}&lt;/ref&gt;
*မီးရထားအုပ်ချုပ်ရေးဘုတ်အဖွဲ့၊
*[[လေကြောင်း ပို့ဆောင်ရေး ညွှန်ကြားမှု ဦးစီးဌာန|ပြည်တွင်းလေကြောင်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးဘုတ်အဖွဲ့]]၊
*[[ရေကြောင်း ပို့ဆောင်ရေး ညွှန်ကြားမှု ဦးစီးဌာန|ပြည်တွင်းရေကြောင်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးဘုတ်အဖွဲ့]]၊
*ရေကြောင်းဌာန၊
*ရန်ကုန်ဆိပ်ကမ်း အုပ်ချုပ်ရေးဘုတ်အဖွဲ့၊
*မြို့ပြလေကြောင်းဌာန၊
*[[မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒ ညွှန်ကြားမှု ဦးစီးဌာန|မိုးလေဝသဌာန]]၊
*စာတိုက်နှင့်ကြေးနန်းဌာန၊
*[[မြန်မာ့ကြယ်ငါးပွင့် သင်္ဘောလုပ်ငန်း|မြန်မာနိုင်ငံ ကြယ်ငါးပွင့်သင်္ဘော သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်း]]၊
*ကုန်းလမ်းနှင့် ပြည်တွင်းရေကြောင်း အာဏာပိုင်အဖွဲ့။

၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံပိုင် စီးပွားရေး အဖွဲ့အစည်းများကို ကော်ပိုရေးရှင်း အမည်များဖြင့် ပြောင်းလဲ၍လည်းကောင်း၊ ဝန်ကြီးဌာနကိုလည်း ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဟူ၍လည်းကောင်း ပြင်ဆင်၍ လုပ်ငန်းဌာနပေါင်း (၁၇)ဌာနဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

[[နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့]]၏ ၁၉၉၂ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ(၂၉)ရက်နေ့ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်၊ ၁၀/၉၂ အရ ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာနအား အောက်ပါ ဝန်ကြီးဌာန (၃)ခုအဖြစ် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
*[[ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]၊
*[[ရထားပို့ဆောင်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]]၊
*[[ဆက်သွယ်ရေး၊ စာတိုက်နှင့် ကြေးနန်းဝန်ကြီးဌာန]]

== ဖွဲ့စည်းပုံ ==
လက်ရှိ ရထားပို့ဆောင်ရေး ဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်တွင် အောက်ပါဌာန (၅)ဌာန ပါဝင် ဖွဲ့စည်းထားသည်။&lt;ref name=&quot;mrt&quot;/&gt;
*[[မြန်မာ့ မီးရထား]]၊
*[[ကုန်းလမ်းပို့ဆောင်ရေး]]၊
*[[ပို့ဆောင်ရေးစီမံကိန်းဦးစီးဌာန]]၊
*[[ကုန်းလမ်းပို့ဆောင်ရေး ညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန]]၊
*[[ဗဟိုပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးကျောင်း]]။

== ရည်မှန်းချက် ==
*ခေတ်မှီဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်သော နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်နေရာတွင် ဖြစ်ပေါ်လာမည့် ခရီးသည်နှင့် ကုန်စည်ပို့ဆောင်ရေးဆိုင်ရာ လိုအပ်ချက်များကို အထိရောက်ဆုံးနှင့် စွမ်းဆောင်ရည်ရှိရှိ ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်နိုင်ရေး၊ မိမိလက်ဝယ်ရှိ စွမ်းအားစုများကို အထိရောက်ဆုံး သုံးစွဲနိုင်ရေး။
*ယာဉ်အန္တရာယ်၊ လမ်းအန္တရာယ်ကင်းရှင်းရေး။
*မော်တော်ယာဉ်များဖြင့် စီးပွားရေးအလို့ငှာ ဆောင်ရွက်သော သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်းများ စနစ်တကျဖြစ်ပေါ်စေရေး။
*ဝန်ထမ်းများ၏ လုပ်ငန်းစွမ်းဆောင်ရည် အစဉ်အမြဲ တိုးတက်နေစေရန် လေ့ကျင့်ပေးရေး။
*ကုန်းလမ်းပို့ဆောင်ရေးဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုကဏ္ဍနှင့် စက်မှုကဏ္ဍတို့တွင် ကမ္ဘာ့အဆင့်သို့ တက်လှမ်းနိုင်စေရေးအတွက် အဆင့်ဆင့်လုပ်ငန်းစဉ်များ ချမှတ်ဆောက်ရွက်နိုင်ရေး။
*အများပိုင်၊ ပုဂ္ဂလိကပိုင်နှင့် ဖက်စပ်လုပ်ငန်းစနစ်အား အပြန်အလှန် အကျိုးဖြစ်ထွန်းစေသော အခြေအနေများနှင့်အညီ ပွင့်လင်းမြင်သာစွာဆောင်ရွက်ရေး။
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ministryofrailtransportation.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=9&amp;Itemid=44&amp;lang=en|title=ရည်မှန်းချက်|publisher=ရထားပို့ဆောင်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၂၂}}&lt;/ref&gt;

== အကိုးအကား ==
{{reflist}}

== ပြင်ပအဆက်အသွယ် ==
*[http://www.ministryofrailtransportation.com/ ရထားပို့ဆောင်ရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ အင်တာနက်စာမျက်နှာ]

{{မြန်မာနိုင်ငံ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ယခင် ဝန်ကြီးဌာနများ]]</text>
      <sha1>abu49yfvqarmfxs45seyku0i3e6gyh9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပြုံးချို</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7871</id>
    <revision>
      <id>1055545</id>
      <parentid>816680</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T06:42:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]</comment>
      <origin>1055545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29851" sha1="m4dgci36uxf486ynqnuhojttnq89pfs" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ဦးပြုံးချို
| birth_date = မြန်မာသက္ကရာဇ်၁၂၄၀(ခရစ်နှစ် ၁၈၇၈/၁၈၇၉)
| birth_place = [[ကျိုက်လတ်မြို့]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] 
| death_date = မြန်မာသက္ကရာဇ်၁၂၈၉၊ တပို့တွဲလဆန်း၄ရက်(ခရစ်နှစ်၁၉၂၈)
| parents = ဆရာစီ + ​ဒေါ်​​ထွေး
| occupation = ဂီတပညာရှင်
}}

'''ဦးပြုံးချို'''(မြန်မာသက္ကရာဇ်၁၂၄ဝ-၁၂၈၉)သည် 
ဂီတသုတေသီ၊ ဂီတပညာသည်အပေါင်းတို့၏ အားကိုးအားထားရာဖြစ်သော '''[[မဟာဂီတပေါင်းချုပ်ကြီး]]'''ကို ရေးသား စီရင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ မဟာဂီတ ပညာရှင်ကြီးပြုံးချိုသည် အဘဆရာစီ၊ အမိဒေါ်ထွေးတို့၏ သားကြီး ဩရသ ဖြစ်ပါ၏။

မဟာဂီတဦးပြုံးချိုသည် [[ဂီတ]]လောက၊ ဇာတ်သဘင်လောက တွင်သာမက စာပေလောကတွင်မှာပါ ကျော်ကြားသူဖြစ်သည်။ ဆရာကြီးသည် ဂီတပါရမီ ရင့်သန်သူ ဖြစ်သဖြင့် ၁၁နှစ်သားအရွယ်မှစကာ ဂီတပါရမီ ပြသနိုင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ဆရာကြီး၏ထူးခြားချက်မှာ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပညာရပ် ပေါင်းစုံကို စွယ်စုံတတ်မြောက်သူ ဖြစ်သည်။ [[ပန်းချီ]]၊ [[ပန်းပု]]၊ [[ပန်းပဲ]]၊ [[ဗိသုကာပညာ]]ရပ် များသာမက ငွေ[[ဒင်္ဂါး]]အတု သွန်းလုပ်နည်းများကိုပင် လေ့လာသင်ယူတတ်မြောက် ကျွမ်းကျင်သူဖြစ်သည်။

==ဘဝဖြစ်စဉ်==
ဦးပြုံးချိုကို ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်၊ [[ဖျာပုံခရိုင်]]၊ [[ကျိုက်လတ်မြို့]]တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည် ဖြစ်သော်လည်း ဦးပြုံးချို၏ ဖခင်ဖြစ်သော ဆရာစီ၏ မျိုးရိုးမှာ အကြေအရပ် မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသ မဟုတ်။ အထက်မြန်မာပြည် သူကောင်းမျိုးရိုးမှ ဖြစ်လေသည်။ ဦးပြုံးချို၏ ဘိုးဘေး ဘီဘင် များမှာလည်း မြန်မာဘုရင်မင်းမြတ်တို့ သူကောင်း ပြုခြင်း ခံရသော မြို့စား ရွာစား များသာ ဖြစ်ကြ ပါ၏။ ဗန့်ကျီ၊ ဗန့်မော် စသော ဗန့်ကျီ ကိုးတိုက်ကို စားရသော ဗန့်ကျီဝန် ဦးရွှေရုပ် ဆိုလျှင် ဦးပြုံးချို၏ ဘေးပင် ဖြစ်သတည်း။

သက္ကရာဇ် ၁၁၉၈ ခုနှစ် မတိုင်မီ ဖြစ်ပွား ခဲ့သော [[သာယာဝတီမင်း]] အရေးတော်ပုံကြောင့် မြို့စား ရွာစား၊ မင်းညီ မင်းသား အများ ဘေးသင့်၍ ကယောက်ကယက် ဖြစ်နေ ကြရစဉ် ဦးပြုံးချို၏ ဘိုးဘေး များမှာ စုမိ သမျှသော ဆွေမျိုး အခြံအရံ များနှင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]]ကြောင်း အတိုင်း လှေကြီး များဖြင့် စုန်ဆင်း လာကြ ပြီးလျှင် ယခုအခါ [[ပန်းတနော်မြို့]] တည်ရှိသော မြေနေရာတွင် ရွာတည်၍ အေးချမ်း သာယာစွာ ရုပ်ဖျောက် နေထိုင် ခဲ့ကြ ပေသော မျိုးရိုးမှ ဦးပြုံးချိုကို ဆင်းသက် ပေါက်ဖွား လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။

ဦးပြုံးချိုသည် ငယ်စဉ် ကပင်လျှင် ဂီတ ဘက်တွင် ပါရမီ ရင့်သန်လာခဲ့သည် အလျောက် ၁၁ နှစ်သား အရွယ်တွင် 'စာရေးဆရာ' ကလေး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဖြစ်ဟန်ကား သက္ကရာဇ် ၁၂၅၁ ခုနှစ် ဖြစ်သော ထိုအချိန် အခါက မေးရိုက် မေးဝဲ သီချင်း သံများ အလွန် ခေတ်စား၍ နေခိုက် မေးရိုက် မေးဝဲ သီချင်းများ ရေးရာတွင် လူကြီးများ ကပင် လက်ဖျား ခါရ လောက်အောင် ရေးစွမ်း နိုင်သော ကြောင့်တည်း။ ထို့ကြောင့်လည်း ၁၆ နှစ်သား ပြည့်မြောက်သော အခါ၌ မူကား ဦးပြုံးချိုသည် သီချင်း အရာနှင့် စောင်းပညာ တို့ကို မင်းပွဲ သဘင်တွင် ထင်ပေါ် ကျော်ကြား လောက်အောင်ပင် တတ်မြောက် ကျွမ်းကျင်၍ နေလေပြီ။

သို့နှင့် ကျိုက်လတ်နယ်၊ ဖျာပုံနယ် တို့သို့ ရောက်ရှိ လာသမျှသော စာရေး ဆရာများ၊ သဘင်သည် များနှင့် ပြုံးချို ကလေး တို့သည် မကြာခဏ ပညာ ပြိုင်ဆိုင် တိုက်ခိုက် ကြရသည်။ အပိုလုံး မပါ စကားလုံး တိုင်းတွင် အဓိပ္ပာယ် ပြည့်ပြည့်စုံစုံနှင့် ထိမိစွာ ရေးနိုင်သော ပြုံးချို ကလေး ကသာ သာသည်ချည်း များလေသည်။

ဦးပြုံးချိုသည် စာပေ ဘက်တွင်သာ ထူးချွန်သည် မဟုတ်သေး။ အသက်မွေးရာ၊ ဝမ်းကျောင်းရာ ဖြစ်သော ပညာ အရပ်ရပ် တို့၌လည်း သူ မတူအောင် ထူးချွန် တတ်မြောက် ပေသေးသည်။ သို့ ထူးချွန်တတ်မြောက် လာနိုင်ရန် အတွက်လည်း ဆရာကြီး ဦးပြုံးချိုသည် ၁၃ နှစ်သား အရွယ် လောက်မှ စ၍ မိဘတို့နှင့် အတူ မနေဘဲ 'ကိုယ့်ထူး ကိုယ်ချွန်' သဘောမျိုးဖြင့် [[ကွမ်းခြံကုန်းမြို့]]နှင့် အခြား မြို့များသို့ သွားရောက် နေထိုင်ကာ၊ ထိုထို ပညာ များကို မနေမနား ကြိုးစား ရှာမှီးခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။

ဦးပြုံးချိုသည် [[ပန်းချီ]]ကိုလည်း ကောင်းစွာ ရေးတတ်၏။ သူကိုယ်တိုင် ဦးစီး တည်ထောင်သော [[ပြဇာတ်|ဇာတ်ပွဲ]] များတွင် နန်းတော်ကား၊ မြို့ရိုးကား၊ တောကား၊ တောင်ကား မှန်သမျှ သူကိုယ်တိုင် ပန်းချီဆရာ လုပ်၌ ရေးဆွဲ တပ်ဆင်သော ကားများ ဖြစ်ချေသည်။

ပန်းချီ ပညာ တွင်သာ မဟုတ်သေး။ [[ပန်းပု]]၊ [[ပန်းပဲ]] အတတ် ကိုလည်း တတ်ကျွမ်းပေသေး၏။ သံထည်များ ပန်းဖောက်သော လုပ်ငန်း ကိုလည်း တတ်စွမ်း ပေသေး၏။ '[[အင်ဂျင်နီယာ]]' ခေါ် ဗိသုကာ အတတ် ကိုလည်း တတ်ကျွမ်း ပေသေး၏။ ဤတွင် ဦးပြုံးချို အသက် အစိတ်ခန့်က နိုင်ငံခြားမှ ရောင်းချသော စလင်ဒါ - တလုံးထိုး မီးသင်္ဘော ကလေးများ၊ သံပတ် သင်္ဘော ကလေးများ မြန်မာပြည်တွင် မပေါ်သေး။ သို့ရာတွင် ဤကဲ့သို့ နမူနာ အဖြစ် ကြည့်ရန် ပစ္စည်း မရှိ ပါဘဲလျက် အလျား လေးပေ၊ ငါးပေ ခန့်ရှိ မီးသင်္ဘော ကလေး တစင်းကို ဦးပြုံးချို တည်ဆောက်ရာ တနေ့သော အခါတွင် ကျိုက်လတ် မြို့သို့ ရောက်ရှိ လာသော အရေးပိုင် မေဂျာ မက္ကဆွဲကို ဦးပြုံးချိုက လက်မှတ် မရကြောင်း၊ သို့ရာတွင် ဧရာဝတီ မီးသင်္ဘောကို မောင်းသော သင်္ဘောကြီး စက်ဝင်း ထဲသို့ ဝင်၍ ကြည့်ခွင့် ပြုသဖြင့် သုံးကြိမ်ခန့် ဝင်ရောက် ကြည့်ရှု ခဲ့ရဖူး သောကြောင့် ယခု ကဲ့သို့သော မီးသင်္ဘော ကလေးကို လုပ်တတ် လာကြောင်းနှင့် ဖြေလျှင် အရေးပိုင် လုပ်သူက နောက်နောင် မလုပ်ရန် အကြောင်း၊ အစိုးရက ဖမ်းနိုင်ကြောင်း ရယ်မော ပြောဆိုကာ ဦးပြုံးချို၏ သင်္ဘောကို ငွေ ၅ဝိ ပေး၍ ဝယ်ယူ သွားဖူးသည်။

ဤမျှသာ မကသေး။ 'ပညာရှာ၊ ပမာ သူဖုန်းစား' ဟူသော ဩဝါဒကို လက်ကိုင် ထားပေသော ဦးပြုံးချိုသည် ကမ်းနားတွင် [[ငါးသလောက်]] ပိုက်ထိုး နေသော ခေါ်တော ကုလားထံ ချဉ်းကပ်၍ ပိုက်ကွန် ထိုးတတ် အောင်လည်း သင်ယူသည်။ ယုတ်စွအဆုံး နိုင်ငံတော်အစိုးရက ခွင့်မပြုသည့် ငွေဒင်္ဂါးတု သွန်းလုပ်နည်းကိုပင် လေ့လာ တတ်မြောက် ကျွမ်းကျင်သည်။

မီးကျည်၊ မီးပန်း၊ ဗြောက်အိုး၊ ပေထုပ် စသော လုပ်ငန်း သည်လည်း ဦးပြုံးချို အဖို့ အထူးအဆန်း မဟုတ်ပေ။ ထို့ကြောင့် ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်စ [[၁၉၁၅]] ခုနှစ် အတွင်း တနေ့သော အခါတွင် ဖျာပုံ အပိုင် သမိတ်ထော ရွာမှ ဘုန်းကြီးပျံ ပွဲတော် တခု အတွက် ပေထုပ် တထုပ်လျှင် ၅ ကျပ် နှုန်းဖြင့် ဦးပြုံးချိုက လက်ခံ လိုက်လေသည်။ ထိုစဉ်က ဆိုလျှင် ပေထုပ် ပြုလုပ်ရာ၌ အသုံး ပြုရသည့် 'ပေါ်တက်' ဆေးမှုန့်ကို အစိုးရက လိုင်စင် ထုတ်ပေး ထားသူများသာ ဝယ်နိုင်သည်။ သို့ရာတွင် ဆေးဆရာ အလုပ် ကိုလည်း တဖက်တလမ်းအားဖြင့် လုပ်ကိုင် ကုသပေးနေသော ဦးပြုံးချိုအဖို့ ပေါ်တက်ဆေးမှုန့် ဝယ်ရန် မခဲယဉ်း။ ထို့ကြောင့် ပေထုပ် လုပ်ရန်အတွက် [[ယမ်း]]၊ [[ဆေးဒန်း]]၊ [[ကန့်]]၊ ပေါ်တက် စသော ဆေးမှုန့် များကို [[ကျောက်ပျဉ်]]တွင် တပုံစီ တင်ထားခိုက် နှီးကြောဖြင့် မေ့လျော့၍ ခြစ်မိရာ ကြီးစွာသော အသံဖြင့် ပေါက်ကွဲကာ ဦးပြုံးချို တကိုယ်လုံး မီးလောင် ခံလိုက်ရ ဖူးလေသည်။ ထို့ကြောင့်လည်း ဦးပြုံးချိုက မိမိ၏ အဖြစ်သနစ် အကြောင်းစုံကို [[ဘိုကလေး]] မြို့ရှိ အမိန့်တော်ရ ရှေ့နေ ဦးဘဦး၊ မြို့ပိုင် ဦးဘနှင့် အခြား မိတ်သင်္ဂဟ များထံသို့ မေတ္တာ စာတစောင် ရေးသား ပေးပို့ လိုက်ပေ၏။ ထိုမေတ္တာ စာတွင် - &quot;... ကြောက်ချင်စရာ အတတ် အသည်းထိတ်စရာ့မကြာ၊ ငရဲနိမိတ်ပြတာ မီးအလျှံ ထပြီး၊ အနီး မှန်သမျှ အပြေးလောင်၊ ကလေးနှစ်ကောင်မလဲ ပက်လက်လဲ၊ အမွေး အတောင်လဲ တက်တက်မွဲ၊ အသွေးအရောင်က ဒက်ဒယက် သူရဲ၊ မျက်ခွက်မဲလို့ ငချိုပြုံး၊ တကိုယ်လုံး အဖူးထ၊ ဘီလူးဘဝ တဖန် ပြောင်းပြီး၊ ရန်မမောင်းတွေ ဗလဝစုပြန်၊ အကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ၊ အမှန်စိတ်ချ၍ တရားနဲ့ငြီးတုန်း၊ မယားဇနီးက ကျယ်စွာငို၊ သား၊ သမီးက ကယ်ပါဆို၊ အနား၊ အနီး လယ်ယာတခိုတို့က ဘယ်ဟာလိုသလဲလို့ ဆောစွာမေး၊ ဩသဓာဆေးနဲ့ ချက်ချင်းသတ်၊ မျက်စဉ်းခတ်လို့ အုန်းရည်ပေးတော့မှ၊ နှလုံး အနေအေးပြီး ချမ်းသာမည့်ဒုက္ခေ၊ နန်းဇာတိရုပ်နဂို အသွေးကောင်းအောင်၊ ဘိုကလေးပြောင်းကာ အထူးဘဝကူးဖို့၊ ဦးဘဦး သမ္မာဒေဝက၊ ထာဝရေမဖို့ အရင်းအမြစ်၊ အရာရာတို့ကို၊ ကျွန်ုပ် မောင်ပြုံးချိုက သတင်း မေတ္တာစာ ပို့လိုက်ပါသည်။&quot; စသည်ဖြင့် ပါရှိရာ ထို မေတ္တာစာကို ရလျှင် ရချင်း ရင်းနှီး လှစွာသော ထိုမိတ်သင်္ဂဟ အပေါင်းက ဦးပြုံးချို ရှိရာ ပတက်သဗျ ချောင်းသို့ မော်တော်ကြီး တစင်းနှင့် သွားရောက် ခေါ်ငင် ပြီးလျှင် ငွေကုန် ကြေးကျ အထူး ခံကာ ဆေးဝါး ကုမ ပေးကြသော ဟူ၏။

ပထမ ကမ္ဘာစစ်ကြီး ပြီးခါနီး အင်္ဂလိပ် သက္ကရာဇ် ၁၉၁၇ ခုနှစ်ခန့်တွင် စပါးယိုရွာမှ ဦးဘရှင် ထောင်သော ဇာတ်အဖွဲ့တွင် ဦးပြုံးချိုသည် အုပ်ချုပ်သူ ဇာတ်ဆရာကြီး အဖြစ် လိုက်ပါ ဦးစီး ခဲ့ရသည်။

ထိုအချိန်တွင် [[ရန်ကုန်မြို့]]၌ ပညာ့ အလင်း သတင်းစာမှာ အထူး ထင်ပေါ် ကျော်ကြားလျက် ရှိလေသည်။ အယ်ဒီတာဌာနတွင် [[လယ်တီပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး]] က ကြီးမှူးလျက်၊ ခေတ်ကာလ စာပေဘက်တွင် ဆရာ [[ပီမိုးနင်း]]၊ ဆရာရွှေ၊ လန်ဒန်အတ်ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာ ဦးပုကြီး၊ သူရိယ ဦးပုကလေး၊ အမ် - ဖိုးချိန် စသည်တို့က တာဝန် ယူလျက် ရှိကြ၏။ တိုက်ရှင်သူဌေး ဖြစ်သော ဦးတင်နှင့် သူဌေးကတော် ဒေါ်ဆင့်တို့မှာ ထိုဆရာများ၏ သစ္စာ၊ သမာဓိ၊ ပညာ စသည်တို့ကြောင့် စီးပွား အလွန်တိုးတက် နေသော အချိန်အခါ ဖြစ်ပေသည်။

သူဌေးကတော် ဒေါ်ဆင့်မှာ ဘာသာရေးကို အထူးတလည်ပင် ကြည်ညို ကိုင်းရှိုင်းသူ ဖြစ်သည့်အလျောက် [[လယ်တီဆရာတော်]]ဘုရားကြီး၏ ဩဝါဒအရ လိုက်နာ ကျင့်သုံး ပြီးလျှင် သံခိပ်၊ ကုမ္မာရီ အသင်းများ တည်ထောင် ပြုစုသော အသင်း ခေါင်းဆောင် တဦးလည်း ဖြစ်ပေသည်။ ထို့ကြောင့်ပင်လျှင်လည်း ပညာ့အလင်း သတင်းစာတိုက်ပေါ်တွင် နေ့စဉ်လိုလိုပင် ရဟန်း ပညာတတ်၊ လူပညာတတ်များ အမြဲမပြတ် စုဝေးဆွေးနွေးလေ့ ရှိကြသည်။ တနေ့သော် ဆရာတော် ဘုရားကြီးများ စုံညီခိုက် [[အဘိဓမ္မာ]] တရား စကားသို့ ရောက်ရှိ သွားလေရာ [[အယ်ဒီတာ]] တဦးက ဓမ္မ ဂီတချိုး 'တေးဘုမ္မာ' သီချင်းကို ဆို၍ ပြမိ သဖြင့် ဆရာတော် ဘုရားက &quot;ဟဲ့ - ဒီသီချင်း ဘယ်သူ ရေးတာလဲဟ&quot; ဟု မေးမြန်းတော် မူသည်။ &quot;ကျိုက်လတ်မြို့က ဆရာ ဦးပြုံးချိုပါ ဘုရား&quot; ဟု ပြန်လည် လျှောက်တားလျှင် &quot;ဟဲ့ - ဒီလူကို ရအောင် ခေါ်ပြီး မင်းတို့ သတင်းစာတိုက်မှာ အသုံးပြုကြ။ ဒီလို စွယ်စုံ တတ်တဲ့ လူမျိုး တသောင်းမှာ တယောက် မရှိဘူးဟ&quot; ဟု မိန့်တော် မူလေသည်။

ဤသို့ အားဖြင့် ဦးပြုံးချိုမှာ ရန်ကုန်မြို့သို့ ရောက်၍ ပညာ့အလင်း သတင်းစာတိုက်တွင် အယ်ဒီတာ ဖြစ်ရ လေတော့သည်။

ပညာ့အလင်းသတင်းစာတွင် &quot;စိန္တာသက္က&quot; ဟူသော ကလောင်အမည်ဖြင့် အထူး ကျော်ကြား၏။ ထို့နောက် [[မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာ]]တိုက်သို့ ကူးပြောင်း လုပ်ပြန်သော အခါ ၌လည်း မြန်မာ့ အလင်း သတင်းစာတွင် 'ဖိုးမင်းကျော်'၊ 'အရူးတော် နေဒွန်း' စသော ကလောင် အမည်များဖြင့် အထူး လူကြိုက် များပြန်လေတော့သည်။ ထိုစဉ်အတွင်း 'အောင်ဇေယျတု' ဆေးတိုက်ရှင် ဦးဖိုးဘနှင့် အတူ [[ကျိုက်ထီးရိုးဘုရား]]သို့ ဘုရားဖူး သွားခိုက် အပြန်တွင် 'ကျိုက်ထီးရိုး နတ်လမ်းညွှန်' စာအုပ်ငယ်ကို သိမှတ်စရာ အကြောင်းအရာများ အပြင် သောလုံး၊ သောကွက်များ ကိုပါ ဖြည့်စွက် ညှပ်သွင်း ရေးသားရာ ဆရာ ဦးပြုံးချိုတွင် ပို၍ပင် စာဖတ် ပရိသတ် တိုး၍ လာခဲ့သည်။

မြန်မာ့ အလင်းမှ တဖန် သမဝါယမ ဝန်ထောက် ဦးငြိမ်း၏ 'မောရဝတီ သတင်းစာ' တိုက်သို့ ရောက်ရှိ လုပ်ကိုင် ပြန်လေသည်။ ထိုအခါ ထိုပုံနှိပ်တိုက်မှ ထုတ်ဝေသော 'မြန်မာ့ရီဗျူး ဂျာနယ်' ၌လည်း အယ်ဒီတာ တဦးအဖြစ် ကူညီရေးသားပေးရ၏။

ထိုမှ တဖန် 'ဝါဏိဇ္ဇ' ခေါ် သတင်းစာတွင် အယ်ဒီတာ အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခွင့် ရပြန်သည်။ ထို ဝါဏိဇ္ဇသတင်းစာတွင် လုပ်ကိုင်နေဆဲ ရန်ကုန်မြို့အရှေ့ပိုင်း ၅၁ လမ်းတွင် ဖွင့်လှစ် ထားသော အမျိုးသား ပုံနှိပ်တိုက် ပိုင်ရှင် 'နေရှင်နယ်' ဦးမြင့်၏ တိုက်တွန်းချက် အရ 'မဟာ ဂီတ ပေါင်းချုပ်ကြီး' ပြုစု စီရင်၍ ပထမ ဦးဆုံး အကြိမ် ထိုပုံနှိပ်တိုက် မှာပင် အုပ်ရေ ၃,ဝဝဝ စက်တင် ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေသည်။

ပညာ့အလင်းသတင်းစာတွင် “စိန္တာသက္က” ကလောင်အမည် ဖြင့်ရေးသားခဲ့သည်။ ထို.နောက် မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာတိုက် တွင် “မိုးမင်းကျော်” ၊ “အရူးဘော်နေဒွန်း” စသော ကလောင်အမည်များ နှင့်လူကြိုက် များခဲ့သည်။

ဤအတော အတွင်း ရန်ကုန် ယူနီဗာစီတီ တက္ကသိုလ်မှ မြန်မာ ဆရာကြီး [[ဦးပွား]]၏ တိုက်တွန်းချက် အရလည်း ဒေဝကုမ္ဘန် ပြဇာတ်ကို သွားရောက် သင်ကြား ပို့ချ ပေးပေ သေးသည်။

ထို့နောက် [[သူရိယသတင်းစာ]]တိုက်တွင် မြန်မာဘက် ဆိုင်ရာ ပညာရှိ ဦးလွန်း ခေါ် '[[သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]]' နုတ်ထွက်သွားသည့် နေရာ၌ ဦးပြုံးချို ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်ရပြန်သည်။

==ဦးပြုံးချို ရေး စာပေလက်ရာ များ==
# တေးဘုမ္မာ သီချင်း
# နေဧလိမ်နည်း
# မဟာဂီတပေါင်းချုပ်
# ကျိုက်ထီးရိုးနတ်လမ်းညွှန်
# မဟာဂီတတ္တဒီပနီ (မပြီးဆုံး)
# ကစားနည်းအမျိုးမျိုးကျမ်း
တို.ဖြစ်သည်။

== ဘဝနိဂုံး ==
သူရိယ သတင်း စာတိုက်တွင် လုပ်ကိုင် နေစဉ် အတွင်း 'ကစားနည်း အမျိုးမျိုးကျမ်း' နှင့် 'နေဧ၏ လိမ်နည်း အမျိုးမျိုး' ကို ရေးသား ပြီးစီးသည်။ နောက် 'မဟာဂီတတ္ထ ဒီပနီကျမ်း' ကို ကြိုးပမ်း ပြုစု နေခိုက် သက္ကရာဇ် ၁၂၈၉ ခုနှစ် တပို့တွဲလဆန်း ၄ ရက် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ ညဉ့် အချိန် ဗိုလ်တထောင် ၆၁ လမ်း အိမ်အမှတ် ၂၅ တွင် အသက်အားဖြင့် ငါးဆယ်ခန့် အရွယ်၌ ဆရာကြီး ဦးပြုံးချို အနိစ္စ ရောက်ရ ရှာလေ သတည်း။ ကွယ်လွန်ချိန်၌ ဇနီးဒေါ်သော်နှင့် သားသမီး (၁၀) ဦး ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ ရုပ်ကလာပ်ကို ကျိုက်လတ်မြို့သို့ ယူဆောင်၍ ဂူသွင်းသင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။

== ကျမ်းကိုး ==
&lt;references/&gt;
# မောင်သုတ အမည်ခံ ဗိုလ်မှူး ဘသောင်း (မဟာဝိဇ္ဇာ၊ ရွှေတံဆိပ်ရ) ပြုစုကာ ဦးခင်အေး (မောင်ခင်မင်၊ ဓနုဖြူ) ပါမောက္ခ၊ မြန်မာစာ ဌာန၊ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် တည်းဖြတ် ဖြည့်စွက်တဲ့ ပဉ္စမအကြိမ် ၁၊ ဩဂုတ်၊ ၂ဝဝ၂၊ ရာပြည့် စာအုပ်တိုက်ထုတ် 'စာဆိုတော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိ' စာအုပ်
# မဟာဂီတ ပေါင်းချုပ်ကြီး' လာ ဦးပြုံးချို၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ စာတမ်း။

[[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>m4dgci36uxf486ynqnuhojttnq89pfs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မိုက်ကယ် ဂျက်ဆင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7898</id>
    <revision>
      <id>1055577</id>
      <parentid>851865</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T08:53:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51909-60</username>
        <id>148774</id>
      </contributor>
      <comment>/* ငယ်ဘဝ */ အရေပြားလဲလည်ကုသခြင်းဆိုင်ရာသိချင်ပါသည်</comment>
      <origin>1055577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20328" sha1="owyk6t19lusmymki3j68dxa1hw4hidp" xml:space="preserve">{{Infobox လူ
| အမည် = မိုက်ကယ်ဂျက်ဆင်
| ပုံ = Michael Jackson 1984.jpg|thumb
| caption = ၁၉၈၄ ခုနှစ်က မိုက်ကယ်ဂျက်ဆင်
| အမည်ရင်း = မိုက်ကယ် ဂျိုးဇက်ဖ် ဂျက်ဆင်
| အမည်ကွဲ = 
| မွေးရက် = ၂၉ ဩဂုတ် ၁၉၅၈
| ဌာနေ = ဂရေး၊ အင်ဒီယားနား၊ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်]]
| သေရက် = ၂၅ ဇွန် ၂၀၀၉ &lt;br /&gt; LA [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်]]
| နိုင်ငံသား = {{အလံ|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}}
| လူမျိုး = အာဖရိကန်-အမေရိကန်
| ပညာ = 
| လုပ်ငန်း = အဆိုတော်
| မွေးဖွားရာ = အင်ဒီယားနား
| အမည်အရှည် = မိုက်ကယ် ဂျိုးဇက်ဖ် ဂျက်ဆင်
| အရပ် = 
| အလေး = 
| သွေးအုပ်စု = 
| ကြင်ဖော် = 
| သားသမီး = 
| မိဘ = ဂျိုးဆက် ဝေါ်လတာ ဂျိုး နှင့် ကက်သရင်း အက်စသာ
| လက်မှတ် =
| ဝက်ဘ်ဆိုက် = http://www.michaeljackson.com MichaelJackson.com
}}
Micheal jackson is good man who help world and children. But he died at age 50.he is the king of pop. 

== ငယ်ဘဝ နင့် အရေပြားလဲလည်ခြင်းများ ==
၁၉၅၈-ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ၊ (၂၉)ရက်၊ အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ အင်ဒီယားနားပြည်နယ်၊ ဂရေးအရပ်တွင် မွေးဖွားသည်။ မိဘများမှာ Joseph Walter (Joe) နှင့် Katherine Esther တို့ဖြစ်သည်။ မွေးချင်း ကိုးယောက်တွင် ခုနှစ်ယောက်မြောက် သားဖြစ်သည်။ ငယ်အမည်မှာ Michael Joseph Jackson ဖြစ်သည်။ ညီမအငယ်ဆုံးမှာ [[ဂျက်နက်ဂျက်ဆင်]](Janet Jackson)ဖြစ်သည်။ မိုက်ကယ်လ်၏ အရပ်မှာ ငါးပေဆယ်လက်မ (1.78 m) ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;[http://www.imdb.com/name/nm0001391/bio Michael Jackson - Biography - IMDb&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

၁၉၆၃-ခုနှစ်တွင် ညီအစ်ကိုများနှင့် အတူ The Jackson Five အဖွဲ့နှင့် ကလေးဘဝကတည်းက သီချင်းသီဆိုမှု စတင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အဖွဲ့ကို The Jackson ဟု အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ အဖွဲ့နှင့် အတူ သီဆိုခဲ့သော I Want You Back(1969)၊ ABC(1970)နှင့် I'llBeThere(1970) သီချင်းများ ထင်ရှားခဲ့သည်။ 

၁၉၇၂-ခုနှစ်တွင် သူတစ်ဦးတည်း တစ်ကိုယ်တော် သီချင်းအယ်လ်ဘမ် Got to be There နှင့် Benများ ထွက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၈-ခုနှစ်တွင် ဂီတဗီဒီယို TheWiz ထွက်ရှိခဲ့ပြီးနောက် အဖွဲ့နှင့် လမ်းခွဲခဲ့ပြီး ၁၉၇၉-ခုနှစ်တွင် Off the Wall
အယ်လ်ဘမ် ထွက်ရှိခဲ့သည်။ ယင်းနှစ်မှာပင် ဖျော်ဖြေပွဲ၌ ထိခိုက်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး နှာခေါင်းရိုး ကျိုးခဲ့ရာမှ အစပြုကာ မျက်နှာပြင် ခွဲစိတ်ကုသမှုခြင်းကို စတင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် မျက်နှာခွဲစိတ်ကုသခြင်းကို ၁၉၈၄၊ ၁၉၈၅၊ ၁၉၈၇၊ ၁၉၉၁၊ ၁၉၉၃၊ ၁၉၉၇၊ ၁၉၉၉၊ ၂၀၀၀၊ ၂၀၀၁၊ ၂၀၀၂နှင့် ၂၀၀၄-ခုနှစ်များတွင် မျက်နှာကို မျက်နှာဖုံးစွပ်၍ သွားလာခဲ့ရသည်အထိ မျက်နှာအရေပြားများ ပျက်စီးခဲ့သည်။ 

၁၉၈၂-ခုနှစ်တွင် Thriller အယ်လ်ဘမ် ထွက်ရှိလာခဲ့ပြီး ကမ္ဘာတစ်ဝန်း ချပ်ရေ ၁၀၉-သန်းကျော် ရောင်းချခဲ့ရပြီး အံ့ဩလောက်ဖွယ် အောင်မြင်မှုဖြင့် သမိုင်းတစ်လျှောက် ရောင်းအားအကောင်းဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည့်ပြင် ဂရမ်မီဆု (၈)ဆုလည်း ရရှိခဲ့ကာ billboard အရောင်းရဆုံး နံပါတ်တစ်နေရာတွင် ကိုးလကြာ ရပ်တည်ခဲ့သည်။ 

သူ့သီချင်းတွေသည် ကမ္ဘာကျော် အောင်မြင်ခဲ့ပြီး MTV တစ်ခေတ်ကို စတင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။

ကလေးများကို ချစ်တတ်သည်ဟု နာမည်ကြီးခဲ့သလို ကလေးတွေကို မတော်တရား ကျင့်တယ်ဆိုပြီး အမှုအခင်းတွေလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်သူ နာမည်ကြီး အဆိုတော့ အဲလ်ဗစ် [[ပရက်စလေ]]၏ သမီး [[လီဆာ ပရက်စလေ]] နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သေးသော်လည်း လမ်းခွဲခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် နပ်စ်မ တစ်ယောက်နှင့် ကလေးမွေးသည်ဟု ဆိုပြန်သည်။ မွေးကာစကလေးလေးကို ပြတင်းပေါက်မှနေ တိုက်အောက်က ပရိသတ်ကို လက်တစ်ဖက်တည်းနှင့် ကိုင်မြောက်ပြ၍ ကလေးသူငယ်များ အခွင့်အရေး ကာကွယ်ရေး အဖွဲ့က တရားစွဲဆိုတာလည်း ခံရသည်။ သူ့ဘဝမှာ သူတစ်ခုခု လုပ်လိုက်တိုင်း ဟိုးလေးတစ်ကြော် ဖြစ်သွားတာချည်းဖြစ်သည်။ ကလေးများအတွက် နဲဗားလဲန်းကို သူ့ခြံထဲတွင် ဆောက်ပေးသည်။ ကလေးတွေကို ဖိတ်ပြီး သူကိုယ်တိုင် လိုက်ကစားသည်။ ကမ္ဘာကြီးအတွက် ကောင်းကျိုးကိုလည်း သူလုပ်ပေးခဲ့သေးသည်။ သူသီဆိုခဲ့တဲ့ သီချင်းတွေထဲက အာဖရိက အငတ်ဘေးကို ကူညီဖို့အတွက် နိုင်ငံတစ်ကာက အဆိုတော်တွေ ပါသော We are the World သီချင်း၊ စစ်မက်တွေ ဖြစ်ပွားနေတဲ့ ကမ္ဘာကြီးကို ကယ်တင်ဖို့ဆိုပြီး ဆိုတဲ့ Heal The World သီချင်းတွေသည် အခုထိ လူသိများနေတုန်းပင် ဖြစ်သည်။ 

သူဟာ Moon Walk အက ကို Thriller အခွေထဲမှာ စတင် မိတ်ဆက်ပေးပြီး ကမ္ဘာ့လူငယ်ထုကို ဘရိတ်ဒန့်စ် ဆိုသော အကနှင့် မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ သီချင်းတွေ ထုတ်လုပ် သီဆိုခဲ့ပြီး ပလက်တီနမ် ဓာတ်ပြားဆု ပေါင်းများစွာကို ဆွတ်ခူးခဲ့သည်။

သူ၏ အထင်ကရ အရှိဆုံး ကမ္ဘာလှည့် စတိတ်ရှိုးမှာ Dangerous World Tour အမည်ရှိသော ခရီးစဉ် ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၂ ဝန်းကျင်က လှည့်လည် ဖျော်ဖြေခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

သူ မကွယ်လွန်ခင် နောက်ပိုင်းနှစ်များမှာ ဝေဖန်ခံရစရာတွေ အများကြီးရှိခဲ့ပြီး သူသည် ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ကလေးငယ်များကို မဖွယ်မရာ ပြုလုပ်ဆိုကာ တရားစွဲခံရပြီးမှ လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ 

မိုက်ကယ်သည် မျက်နှာခွဲစိတ်မှု အကြိမ်ပေါင်းများစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီးနောက် ပြီးခဲ့သော နှစ်ပိုင်းများအတွင်း ကျန်းမာရေး ဆိုးရွားလာကြောင်း သတင်းများ မကြာခဏ ထွက်ပေါ်ခဲ့သော်လည်း အမြဲတစေ ငြင်းဆန်နေခဲ့သည်။ 

သို့သော် သူသည် သူ့၏ အဆိုတော်ဘဝကို ပြန်ဝင်ရောက်ဖို့ စီစဉ်နေသည်။ လန်ဒန်တွင် ဒီနှစ်ကုန်ပိုင်း စင်မြင့်ဖျော်ဖြေပွဲများ ဖျော်ဖြေဖို့ရှိပြီး သူ့၏ လက်မှတ်များသည် မိနစ်ပိုင်းအတွင်းမှာ ရောင်းချ ကုန်သွားခဲ့သည်။ မိုက်ကယ်သည် လာမည့်လအတွင်း လန်ဒန်တွင် ၎င်းဘဝအတွက် အကြီးမားဆုံး စင်တင်ဖျော်ဖြေမှုကြီးကို ပြုလုပ်ခွင့်ရရန် မျှော်လင့်ထားသူဖြစ်သည်။ ၎င်းအနေနှင့် ဇူလိုင်လ (၁၃)ရက်နေ့၌ လန်ဒန်မြို့ O2အားကစားကွင်းကြီးတွင် ပြုလုပ်မည့် ဖျော်ဖြေပွဲကြီးအတွက် အလွန်အားခဲထားပြီး အစမ်းလေ့ကျင့်မှု (၄၅)ကြိမ်မျှ ပြုလုပ်ထားခဲ့ကြောင်း ညီမဖြစ်သူ လာတိုရာက ဆိုသည်။

== ဘဝနိဂုံး ==
ကမ္ဘာကျော် ပေါ့ပ်အဆိုတော် မိုက်ကယ်လ် ဂျက်ဆင် (Michael Jackson) သည် ၂၀၀၉-ခုနှစ်၊ ဇွန်လ(၂၅)ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့ လော့စ် အိန်ဂျလိစ် ဒေသစံတော်ချိန် (၃.၁၅ နာရီ) မှာ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ အသက် ၅၀ အရွယ်ရှိ မိုက်ကယ်လ် ဂျက်ဆင်သည် နှလုံးဝေဒနာ ခံစားရပြီး ချက်ချင်း ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ် လော့စ် အိန်ဂျလိစ် မြို့တော်ရှိ UCLA ဆေးရုံတစ်ခုကို အမြန်ဆုံး ပို့ဆောင်ခဲ့ကြရသည်။ 

သူ့၏ နေအိမ်ကို ဒေသစံတော်ချိန် မွန်းလွဲပိုင်းမှာ အရေးပေါ် ဆေးဝန်ထမ်းများ ရောက်လာချိန်၌ သူသည် အသက်မရှူတော့ဘူးဟု မီးသတ်အရာရှိများက ပြောသည်။ ထို့နောက် UCLA ကယ်လီဖိုးနီးယား ဆေးရုံ၌ မေ့မျောနေသည်ဟု ဆေးရုံက သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဇွန်လ(၂၅)ရက်နေ့ ညနေပိုင်းက မိုက်ကယ်တစ်ယောက် အနိစ္စရောက်သွားပြီဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုချက် သတင်းကို လော့စ်အိန်ဂျလိစ် မြို့တော်ရှိ UCLAဆေးရုံက ကြေညာခဲ့သည်။ မိုက်ကယ်သည် မကွယ်လွန်ခင်က ကျန်းမာရေး ဆိုးရွားလာပြီး ကိုမာ(ခေါ် )အသိမဲ့မေ့မျောသည့် အခြေအနေမျိုး ရောက်ရှိခဲ့သေးကြောင်း ၎င်း၏မိသားစုက ဆိုသည်။ ထို့နောက် မိုက်ကယ်လ် ဂျက်ဆင် သေဆုံးသွားပြီဟု ရဲအရာရှိများက အတည်ပြုပြောဆိုကြောင်း လော့စ် အိန်ဂျလိစ် တိုင်းမ်စ် သတင်းစာမှာ ဖော်ပြပါသည်။ 

ကွယ်လွန်ချိန်၌ အသက်(၅၀)ရှိပြီ ဖြစ်သည်။ မိုက်ကယ်ကွယ်လွန်ကြောင်း သတင်းကို ကြားသိပြီးနောက် ၎င်းအား ကြေကွဲစွာ နှုတ်ဆက်ရန် ဆေးရုံအပြင်တွင် ပရိသတ်များ ငြိမ်သက်တိတ်ဆိတ်စွာ လာရောက်စုရုံးနေခဲ့သည်။ မိသားစုများက မိုက်ကယ်အား မည်သည့်အရပ်တွင် သင်္ဂြိုဟ်မည်ကို ယခုတိုင် ကြေညာခြင်း မရှိသေးပေ။ 

လန်ဒန်၌ အကွက် မြင်သောစီးပွားရေးသမားတို့က မိုက်ကယ် အမှတ်တရ အင်္ကျီ၊ ရင်ထိုးတံဆိပ် နှင့် အမှတ်တရ ပစ္စည်းများကို ထုတ်လုပ် ရောင်းချကြရာ ရောင်းမလောက် ဟုသိရသည်။ မိုက်ကယ်ဂျက်ဆင်က ပရိသတ်များအား ထိုးပေးသော အမှတ်တရလက်မှတ်မှာ တန်ကြေး ဒေါ်လာ နှစ်သောင်းထိ ဈေးပေါက်သည် ဟုသိရသည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ်က ဂျပန် တွင် မိုက်ကယ်က သူ့ပရိသတ် တစ်ဦးအား လက်ဆောင်ပေး ခဲ့သည့် ဦးထုပ် မှာ ဒေါ်လာ ငါးသောင်း ဖြစ်ဝယ်မည့်သူများရှိ နေသည်။ 

သူအားအရူးအမူး ချစ်သည့် ပရိသတ်များက မိုက်ကယ် မသေ ဟုယုံကြသည်။ မည်သိုပင်ဖြစ်စေ နယူးယောက် တိုင်းသတင်းစာကမူ မိုက်ကယ် ၏ နောက်ဆုံးခရီးသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်က ကွယ်လွန်ခဲ့သည့် အဲဗစ် ပရက်စလေ ၏ ဈာပန နှင့် ၁၉၉၇ ခုနှစ်က သေဆုံးခဲ့သည့် [[ဒိုင်ယာနာ]]၏ ဈာပန တို့ထက်ပို၍ တိုးမပေါက်အောင်ရှိမည် ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မိုက္ကယ္ဂ်က္ဆင္ ၏ သတင္းမ်ားစုစည္းတင္ဆင္မႈ « Freedom News Group&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://longwalktofreedom.wordpress.com/2009/06/27/%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%9A%E1%80%B9%E1%80%82%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%86%E1%80%84%E1%80%B9-%E1%81%8F-%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%B8%E1%80%99/ |accessdate=22 July 2011 |archivedate=22 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722025452/http://longwalktofreedom.wordpress.com/2009/06/27/%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%9A%E1%80%B9%E1%80%82%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%86%E1%80%84%E1%80%B9-%E1%81%8F-%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%B8%E1%80%99/ }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;www.planet.com.mm/news/read.cfm/id/12859&lt;/ref&gt;

== ဈာပန ==
မိုက်ကယ်ဂျက်ဆင်အား နောက်ဆုံးနှုတ်ဆက်သည့် ဈာပနအခမ်းအနားကို ဇူလိုင်လ(၇)ရက်နေ့က လော့စ်အိန်ဂျလိစ်မြို့တော်ရှိ Staplesစင်တာတွင် ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘာကျော် အနုပညာရှင်များဖြစ်သော မာရိုင်ကာရေး၊ ဂျနီဖာဟတ်ဒ်ဆန်၊ လီယွန်နယ်လ်ရစ်ချီ၊ စတီဗီဝမ်းဒါး၊ ဂျွန်မေယာတို့အပြင် ဗြိတိန်၏ အထွန်းလင်းဆုံး လူငယ်အနုပညာရှင်လေးအဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသည့် ရှာဟင်ဂျဖာဂိုလီတို့သည် မိုက်ကယ်၏ ကြေကွဲအောက်မေ့မှု အခမ်းအနားတွင် ၎င်းတို့၏ အနုပညာဖြင့် ဂုဏ်ပြုဖျော်ဖြေခဲ့ကြသည်။ သေဆုံးချိန်တွင် သား-ပရင့်စ်မိုက်ကယ်(၁)၊ပရင့်စ်မိုက်ကယ်(၂)၊ သမီး-ပဲရစ်ဂျက်ဆင် တို့ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;planet News&lt;/ref&gt;

== တေးအယ်လ်ဘမ်များ ==
*''Got to Be There'' (၁၉၇၂)
*''Ben'' (၁၉၇၂)
*''Music &amp; Me'' (၁၉၇၃)
*''Forever, Michael'' (၁၉၇၅)
*''Off the Wall'' (၁၉၇၉)
*''Thriller'' (၁၉၈၂)
*''Bad'' (၁၉၈၇)
*''Dangerous'' (၁၉၉၁)
*''HIStory: Past, Present and Future, Book I'' (၁၉၉၅)
*''Invincible'' (၂၀၀၁)

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
{{Lifetime|၁၉၅၈|၂၀၀၉|}}</text>
      <sha1>owyk6t19lusmymki3j68dxa1hw4hidp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055582</id>
      <parentid>1055577</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T09:12:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-51909-60|~2026-51909-60]] ([[User talk:~2026-51909-60|ဆွေးနွေးချက်]]) ၏ မူဟောင်း [[Special:Diff/1055577|1055577]] ကို ပြန်ပြင်လိုက်သည်</comment>
      <origin>1055582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20251" sha1="66ffpw1ewhz8khhy9x5kll0ijzv8v6x" xml:space="preserve">{{Infobox လူ
| အမည် = မိုက်ကယ်ဂျက်ဆင်
| ပုံ = Michael Jackson 1984.jpg|thumb
| caption = ၁၉၈၄ ခုနှစ်က မိုက်ကယ်ဂျက်ဆင်
| အမည်ရင်း = မိုက်ကယ် ဂျိုးဇက်ဖ် ဂျက်ဆင်
| အမည်ကွဲ = 
| မွေးရက် = ၂၉ ဩဂုတ် ၁၉၅၈
| ဌာနေ = ဂရေး၊ အင်ဒီယားနား၊ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်]]
| သေရက် = ၂၅ ဇွန် ၂၀၀၉ &lt;br /&gt; LA [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်]]
| နိုင်ငံသား = {{အလံ|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}}
| လူမျိုး = အာဖရိကန်-အမေရိကန်
| ပညာ = 
| လုပ်ငန်း = အဆိုတော်
| မွေးဖွားရာ = အင်ဒီယားနား
| အမည်အရှည် = မိုက်ကယ် ဂျိုးဇက်ဖ် ဂျက်ဆင်
| အရပ် = 
| အလေး = 
| သွေးအုပ်စု = 
| ကြင်ဖော် = 
| သားသမီး = 
| မိဘ = ဂျိုးဆက် ဝေါ်လတာ ဂျိုး နှင့် ကက်သရင်း အက်စသာ
| လက်မှတ် =
| ဝက်ဘ်ဆိုက် = http://www.michaeljackson.com MichaelJackson.com
}}
Micheal jackson is good man who help world and children. But he died at age 50.he is the king of pop. 

== ငယ်ဘဝ ==
၁၉၅၈-ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ၊ (၂၉)ရက်၊ အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ အင်ဒီယားနားပြည်နယ်၊ ဂရေးအရပ်တွင် မွေးဖွားသည်။ မိဘများမှာ Joseph Walter (Joe) နှင့် Katherine Esther တို့ဖြစ်သည်။ မွေးချင်း ကိုးယောက်တွင် ခုနှစ်ယောက်မြောက် သားဖြစ်သည်။ ငယ်အမည်မှာ Michael Joseph Jackson ဖြစ်သည်။ ညီမအငယ်ဆုံးမှာ [[ဂျက်နက်ဂျက်ဆင်]](Janet Jackson)ဖြစ်သည်။ မိုက်ကယ်လ်၏ အရပ်မှာ ငါးပေဆယ်လက်မ (1.78 m) ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;[http://www.imdb.com/name/nm0001391/bio Michael Jackson - Biography - IMDb&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

၁၉၆၃-ခုနှစ်တွင် ညီအစ်ကိုများနှင့် အတူ The Jackson Five အဖွဲ့နှင့် ကလေးဘဝကတည်းက သီချင်းသီဆိုမှု စတင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အဖွဲ့ကို The Jackson ဟု အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ အဖွဲ့နှင့် အတူ သီဆိုခဲ့သော I Want You Back(1969)၊ ABC(1970)နှင့် I'llBeThere(1970) သီချင်းများ ထင်ရှားခဲ့သည်။ 

၁၉၇၂-ခုနှစ်တွင် သူတစ်ဦးတည်း တစ်ကိုယ်တော် သီချင်းအယ်လ်ဘမ် Got to be There နှင့် Benများ ထွက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၈-ခုနှစ်တွင် ဂီတဗီဒီယို TheWiz ထွက်ရှိခဲ့ပြီးနောက် အဖွဲ့နှင့် လမ်းခွဲခဲ့ပြီး ၁၉၇၉-ခုနှစ်တွင် Off the Wall
အယ်လ်ဘမ် ထွက်ရှိခဲ့သည်။ ယင်းနှစ်မှာပင် ဖျော်ဖြေပွဲ၌ ထိခိုက်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး နှာခေါင်းရိုး ကျိုးခဲ့ရာမှ အစပြုကာ မျက်နှာပြင် ခွဲစိတ်ကုသမှုခြင်းကို စတင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် မျက်နှာခွဲစိတ်ကုသခြင်းကို ၁၉၈၄၊ ၁၉၈၅၊ ၁၉၈၇၊ ၁၉၉၁၊ ၁၉၉၃၊ ၁၉၉၇၊ ၁၉၉၉၊ ၂၀၀၀၊ ၂၀၀၁၊ ၂၀၀၂နှင့် ၂၀၀၄-ခုနှစ်များတွင် မျက်နှာကို မျက်နှာဖုံးစွပ်၍ သွားလာခဲ့ရသည်အထိ မျက်နှာအရေပြားများ ပျက်စီးခဲ့သည်။ 

၁၉၈၂-ခုနှစ်တွင် Thriller အယ်လ်ဘမ် ထွက်ရှိလာခဲ့ပြီး ကမ္ဘာတစ်ဝန်း ချပ်ရေ ၁၀၉-သန်းကျော် ရောင်းချခဲ့ရပြီး အံ့ဩလောက်ဖွယ် အောင်မြင်မှုဖြင့် သမိုင်းတစ်လျှောက် ရောင်းအားအကောင်းဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည့်ပြင် ဂရမ်မီဆု (၈)ဆုလည်း ရရှိခဲ့ကာ billboard အရောင်းရဆုံး နံပါတ်တစ်နေရာတွင် ကိုးလကြာ ရပ်တည်ခဲ့သည်။ 

သူ့သီချင်းတွေသည် ကမ္ဘာကျော် အောင်မြင်ခဲ့ပြီး MTV တစ်ခေတ်ကို စတင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။

ကလေးများကို ချစ်တတ်သည်ဟု နာမည်ကြီးခဲ့သလို ကလေးတွေကို မတော်တရား ကျင့်တယ်ဆိုပြီး အမှုအခင်းတွေလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်သူ နာမည်ကြီး အဆိုတော့ အဲလ်ဗစ် [[ပရက်စလေ]]၏ သမီး [[လီဆာ ပရက်စလေ]] နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သေးသော်လည်း လမ်းခွဲခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် နပ်စ်မ တစ်ယောက်နှင့် ကလေးမွေးသည်ဟု ဆိုပြန်သည်။ မွေးကာစကလေးလေးကို ပြတင်းပေါက်မှနေ တိုက်အောက်က ပရိသတ်ကို လက်တစ်ဖက်တည်းနှင့် ကိုင်မြောက်ပြ၍ ကလေးသူငယ်များ အခွင့်အရေး ကာကွယ်ရေး အဖွဲ့က တရားစွဲဆိုတာလည်း ခံရသည်။ သူ့ဘဝမှာ သူတစ်ခုခု လုပ်လိုက်တိုင်း ဟိုးလေးတစ်ကြော် ဖြစ်သွားတာချည်းဖြစ်သည်။ ကလေးများအတွက် နဲဗားလဲန်းကို သူ့ခြံထဲတွင် ဆောက်ပေးသည်။ ကလေးတွေကို ဖိတ်ပြီး သူကိုယ်တိုင် လိုက်ကစားသည်။ ကမ္ဘာကြီးအတွက် ကောင်းကျိုးကိုလည်း သူလုပ်ပေးခဲ့သေးသည်။ သူသီဆိုခဲ့တဲ့ သီချင်းတွေထဲက အာဖရိက အငတ်ဘေးကို ကူညီဖို့အတွက် နိုင်ငံတစ်ကာက အဆိုတော်တွေ ပါသော We are the World သီချင်း၊ စစ်မက်တွေ ဖြစ်ပွားနေတဲ့ ကမ္ဘာကြီးကို ကယ်တင်ဖို့ဆိုပြီး ဆိုတဲ့ Heal The World သီချင်းတွေသည် အခုထိ လူသိများနေတုန်းပင် ဖြစ်သည်။ 

သူဟာ Moon Walk အက ကို Thriller အခွေထဲမှာ စတင် မိတ်ဆက်ပေးပြီး ကမ္ဘာ့လူငယ်ထုကို ဘရိတ်ဒန့်စ် ဆိုသော အကနှင့် မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ သီချင်းတွေ ထုတ်လုပ် သီဆိုခဲ့ပြီး ပလက်တီနမ် ဓာတ်ပြားဆု ပေါင်းများစွာကို ဆွတ်ခူးခဲ့သည်။

သူ၏ အထင်ကရ အရှိဆုံး ကမ္ဘာလှည့် စတိတ်ရှိုးမှာ Dangerous World Tour အမည်ရှိသော ခရီးစဉ် ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၂ ဝန်းကျင်က လှည့်လည် ဖျော်ဖြေခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

သူ မကွယ်လွန်ခင် နောက်ပိုင်းနှစ်များမှာ ဝေဖန်ခံရစရာတွေ အများကြီးရှိခဲ့ပြီး သူသည် ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ကလေးငယ်များကို မဖွယ်မရာ ပြုလုပ်ဆိုကာ တရားစွဲခံရပြီးမှ လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ 

မိုက်ကယ်သည် မျက်နှာခွဲစိတ်မှု အကြိမ်ပေါင်းများစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီးနောက် ပြီးခဲ့သော နှစ်ပိုင်းများအတွင်း ကျန်းမာရေး ဆိုးရွားလာကြောင်း သတင်းများ မကြာခဏ ထွက်ပေါ်ခဲ့သော်လည်း အမြဲတစေ ငြင်းဆန်နေခဲ့သည်။ 

သို့သော် သူသည် သူ့၏ အဆိုတော်ဘဝကို ပြန်ဝင်ရောက်ဖို့ စီစဉ်နေသည်။ လန်ဒန်တွင် ဒီနှစ်ကုန်ပိုင်း စင်မြင့်ဖျော်ဖြေပွဲများ ဖျော်ဖြေဖို့ရှိပြီး သူ့၏ လက်မှတ်များသည် မိနစ်ပိုင်းအတွင်းမှာ ရောင်းချ ကုန်သွားခဲ့သည်။ မိုက်ကယ်သည် လာမည့်လအတွင်း လန်ဒန်တွင် ၎င်းဘဝအတွက် အကြီးမားဆုံး စင်တင်ဖျော်ဖြေမှုကြီးကို ပြုလုပ်ခွင့်ရရန် မျှော်လင့်ထားသူဖြစ်သည်။ ၎င်းအနေနှင့် ဇူလိုင်လ (၁၃)ရက်နေ့၌ လန်ဒန်မြို့ O2အားကစားကွင်းကြီးတွင် ပြုလုပ်မည့် ဖျော်ဖြေပွဲကြီးအတွက် အလွန်အားခဲထားပြီး အစမ်းလေ့ကျင့်မှု (၄၅)ကြိမ်မျှ ပြုလုပ်ထားခဲ့ကြောင်း ညီမဖြစ်သူ လာတိုရာက ဆိုသည်။

== ဘဝနိဂုံး ==
ကမ္ဘာကျော် ပေါ့ပ်အဆိုတော် မိုက်ကယ်လ် ဂျက်ဆင် (Michael Jackson) သည် ၂၀၀၉-ခုနှစ်၊ ဇွန်လ(၂၅)ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့ လော့စ် အိန်ဂျလိစ် ဒေသစံတော်ချိန် (၃.၁၅ နာရီ) မှာ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ အသက် ၅၀ အရွယ်ရှိ မိုက်ကယ်လ် ဂျက်ဆင်သည် နှလုံးဝေဒနာ ခံစားရပြီး ချက်ချင်း ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ် လော့စ် အိန်ဂျလိစ် မြို့တော်ရှိ UCLA ဆေးရုံတစ်ခုကို အမြန်ဆုံး ပို့ဆောင်ခဲ့ကြရသည်။ 

သူ့၏ နေအိမ်ကို ဒေသစံတော်ချိန် မွန်းလွဲပိုင်းမှာ အရေးပေါ် ဆေးဝန်ထမ်းများ ရောက်လာချိန်၌ သူသည် အသက်မရှူတော့ဘူးဟု မီးသတ်အရာရှိများက ပြောသည်။ ထို့နောက် UCLA ကယ်လီဖိုးနီးယား ဆေးရုံ၌ မေ့မျောနေသည်ဟု ဆေးရုံက သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဇွန်လ(၂၅)ရက်နေ့ ညနေပိုင်းက မိုက်ကယ်တစ်ယောက် အနိစ္စရောက်သွားပြီဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုချက် သတင်းကို လော့စ်အိန်ဂျလိစ် မြို့တော်ရှိ UCLAဆေးရုံက ကြေညာခဲ့သည်။ မိုက်ကယ်သည် မကွယ်လွန်ခင်က ကျန်းမာရေး ဆိုးရွားလာပြီး ကိုမာ(ခေါ် )အသိမဲ့မေ့မျောသည့် အခြေအနေမျိုး ရောက်ရှိခဲ့သေးကြောင်း ၎င်း၏မိသားစုက ဆိုသည်။ ထို့နောက် မိုက်ကယ်လ် ဂျက်ဆင် သေဆုံးသွားပြီဟု ရဲအရာရှိများက အတည်ပြုပြောဆိုကြောင်း လော့စ် အိန်ဂျလိစ် တိုင်းမ်စ် သတင်းစာမှာ ဖော်ပြပါသည်။ 

ကွယ်လွန်ချိန်၌ အသက်(၅၀)ရှိပြီ ဖြစ်သည်။ မိုက်ကယ်ကွယ်လွန်ကြောင်း သတင်းကို ကြားသိပြီးနောက် ၎င်းအား ကြေကွဲစွာ နှုတ်ဆက်ရန် ဆေးရုံအပြင်တွင် ပရိသတ်များ ငြိမ်သက်တိတ်ဆိတ်စွာ လာရောက်စုရုံးနေခဲ့သည်။ မိသားစုများက မိုက်ကယ်အား မည်သည့်အရပ်တွင် သင်္ဂြိုဟ်မည်ကို ယခုတိုင် ကြေညာခြင်း မရှိသေးပေ။ 

လန်ဒန်၌ အကွက် မြင်သောစီးပွားရေးသမားတို့က မိုက်ကယ် အမှတ်တရ အင်္ကျီ၊ ရင်ထိုးတံဆိပ် နှင့် အမှတ်တရ ပစ္စည်းများကို ထုတ်လုပ် ရောင်းချကြရာ ရောင်းမလောက် ဟုသိရသည်။ မိုက်ကယ်ဂျက်ဆင်က ပရိသတ်များအား ထိုးပေးသော အမှတ်တရလက်မှတ်မှာ တန်ကြေး ဒေါ်လာ နှစ်သောင်းထိ ဈေးပေါက်သည် ဟုသိရသည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ်က ဂျပန် တွင် မိုက်ကယ်က သူ့ပရိသတ် တစ်ဦးအား လက်ဆောင်ပေး ခဲ့သည့် ဦးထုပ် မှာ ဒေါ်လာ ငါးသောင်း ဖြစ်ဝယ်မည့်သူများရှိ နေသည်။ 

သူအားအရူးအမူး ချစ်သည့် ပရိသတ်များက မိုက်ကယ် မသေ ဟုယုံကြသည်။ မည်သိုပင်ဖြစ်စေ နယူးယောက် တိုင်းသတင်းစာကမူ မိုက်ကယ် ၏ နောက်ဆုံးခရီးသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်က ကွယ်လွန်ခဲ့သည့် အဲဗစ် ပရက်စလေ ၏ ဈာပန နှင့် ၁၉၉၇ ခုနှစ်က သေဆုံးခဲ့သည့် [[ဒိုင်ယာနာ]]၏ ဈာပန တို့ထက်ပို၍ တိုးမပေါက်အောင်ရှိမည် ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မိုက္ကယ္ဂ်က္ဆင္ ၏ သတင္းမ်ားစုစည္းတင္ဆင္မႈ « Freedom News Group&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://longwalktofreedom.wordpress.com/2009/06/27/%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%9A%E1%80%B9%E1%80%82%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%86%E1%80%84%E1%80%B9-%E1%81%8F-%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%B8%E1%80%99/ |accessdate=22 July 2011 |archivedate=22 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722025452/http://longwalktofreedom.wordpress.com/2009/06/27/%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%9A%E1%80%B9%E1%80%82%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%86%E1%80%84%E1%80%B9-%E1%81%8F-%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%B8%E1%80%99/ }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;www.planet.com.mm/news/read.cfm/id/12859&lt;/ref&gt;

== ဈာပန ==
မိုက်ကယ်ဂျက်ဆင်အား နောက်ဆုံးနှုတ်ဆက်သည့် ဈာပနအခမ်းအနားကို ဇူလိုင်လ(၇)ရက်နေ့က လော့စ်အိန်ဂျလိစ်မြို့တော်ရှိ Staplesစင်တာတွင် ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘာကျော် အနုပညာရှင်များဖြစ်သော မာရိုင်ကာရေး၊ ဂျနီဖာဟတ်ဒ်ဆန်၊ လီယွန်နယ်လ်ရစ်ချီ၊ စတီဗီဝမ်းဒါး၊ ဂျွန်မေယာတို့အပြင် ဗြိတိန်၏ အထွန်းလင်းဆုံး လူငယ်အနုပညာရှင်လေးအဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသည့် ရှာဟင်ဂျဖာဂိုလီတို့သည် မိုက်ကယ်၏ ကြေကွဲအောက်မေ့မှု အခမ်းအနားတွင် ၎င်းတို့၏ အနုပညာဖြင့် ဂုဏ်ပြုဖျော်ဖြေခဲ့ကြသည်။ သေဆုံးချိန်တွင် သား-ပရင့်စ်မိုက်ကယ်(၁)၊ပရင့်စ်မိုက်ကယ်(၂)၊ သမီး-ပဲရစ်ဂျက်ဆင် တို့ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;planet News&lt;/ref&gt;

== တေးအယ်လ်ဘမ်များ ==
*''Got to Be There'' (၁၉၇၂)
*''Ben'' (၁၉၇၂)
*''Music &amp; Me'' (၁၉၇၃)
*''Forever, Michael'' (၁၉၇၅)
*''Off the Wall'' (၁၉၇၉)
*''Thriller'' (၁၉၈၂)
*''Bad'' (၁၉၈၇)
*''Dangerous'' (၁၉၉၁)
*''HIStory: Past, Present and Future, Book I'' (၁၉၉၅)
*''Invincible'' (၂၀၀၁)

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
{{Lifetime|၁၉၅၈|၂၀၀၉|}}</text>
      <sha1>66ffpw1ewhz8khhy9x5kll0ijzv8v6x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055589</id>
      <parentid>1055582</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T10:45:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>စာနိဒါန်း ထည့်သွင်း</comment>
      <origin>1055589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23258" sha1="7ywpda2ao2g4umab02gnllyc1275jot" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = မိုက်ကယ် ဂျက်ဆင်
| image              = Michael Jackson 1983 (3x4 cropped) (contrast).jpg
| alt                = A monochrome photo of Michael Jackson
| caption            = ဂျက်ဆင် (၁၉၈၃)
| birth_name         = မိုက်ကယ် ဂျိုးဇက် ဂျက်ဆင်
| birth_date         = {{birth date|1958|8|29}}
| birth_place        = ဂယ်ရီ,[[အင်ဒီယားနားပြည်နယ်|အင်ဒီယားနား]]၊[[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]
| death_date         = {{death date and age|2009|6|25|1958|8|29}}
| death_place        = [[လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့]]၊[[ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်|ကယ်လီဖိုးနီးယား]]၊[[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]
| death_cause        = 
| burial_place       = ကယ်လီဖိုးနီးယား၊အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု
| occupation         = အဆိုတော်၊အကပညာရှင်
| years_active       = ၁၉၆၄-၂၀၀၉
| spouse             = {{ubl|{{marriage|Lisa Marie Presley|May 26, 1994|August 20, 1996|end=divorced}}|{{marriage|Debbie Rowe|November 14, 1996|April 2000|end=divorced}}}}
| children           = ၃ ဦး
| website            = {{URL|michaeljackson.com}}
| signature          = Michael Jackson signature.svg
| signature_size     = 100px
}}
'''မိုက်ကယ် ဂျိုးဇက် ဂျက်ဆင်''' (၂၉ ဩဂုတ် ၁၉၅၈ – ၂၅ ဇွန်  ၂၀‌ဝ၉) သည် အမေရိကန်လူမျိုး အဆိုတော်၊ သီချင်းရေးဆရာ၊ အကပညာရှင် နှင့် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားသူ တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ပေါ့ဘုရင် ဟု အမည်တွင်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀ ရာစု၏ ယဉ်ကျေးမှုအရ အရေးပါဆုံးပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးအဖြစ် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် သတ်မှတ်ခံထားရသူ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villarreal |first=Yvonne |date=June 29, 2009 |title=Remembering Michael Jackson: 'The Greatest Entertainer of All Time' |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2009-jun-29-et-jackson-tribute29-story.html |access-date=January 16, 2025 |newspaper=[[Los Angeles Times]]}}&lt;/ref&gt;  

သူ၏ ဂီတဆိုင်ရာ အောင်မြင်မှုများသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ လူမျိုးရေးအတားအဆီးများကို ဖြိုခွဲနိုင်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးတွင် လွှမ်းမိုးမှုရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ သူ၏ သီချင်းများ၊ ရုပ်သံသီချင်းများ၊ ဖျော်ဖြေပွဲများနှင့် ဖက်ရှင်တို့မှတစ်ဆင့် လူကြိုက်များသော ဂီတလောကရှိ ရုပ်မြင်သံကြား ဖျော်ဖြေတင်ဆက်မှုကို ပြောင်းလဲပစ်ခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်။ ဂျက်ဆင်ကို အချိန်ကာလအားဖြင့် အကြီးကျယ်ဆုံး ဖျော်ဖြေရေးပညာရှင်တစ်ဦးအဖြစ် မကြာခဏ သတ်မှတ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite magazine|date=December 6, 2022|title=Michael Jackson Was The Most Influential Entertainer Of The 20th Century &amp; Shaped The Future Of Music, Dance &amp; Film|url=https://okmagazine.com/p/michael-jackson-influential-entertainer-20th-century/|access-date=December 24, 2024|magazine=[[OK!]]}}&lt;/ref&gt; 

== ငယ်ဘဝ ==
၁၉၅၈-ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ၊ (၂၉)ရက်၊ အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ အင်ဒီယားနားပြည်နယ်၊ ဂရေးအရပ်တွင် မွေးဖွားသည်။ မိဘများမှာ Joseph Walter (Joe) နှင့် Katherine Esther တို့ဖြစ်သည်။ မွေးချင်း ကိုးယောက်တွင် ခုနှစ်ယောက်မြောက် သားဖြစ်သည်။ ငယ်အမည်မှာ Michael Joseph Jackson ဖြစ်သည်။ ညီမအငယ်ဆုံးမှာ [[ဂျက်နက်ဂျက်ဆင်]](Janet Jackson)ဖြစ်သည်။ မိုက်ကယ်လ်၏ အရပ်မှာ ငါးပေဆယ်လက်မ (1.78 m) ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;[http://www.imdb.com/name/nm0001391/bio Michael Jackson - Biography - IMDb&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

၁၉၆၃-ခုနှစ်တွင် ညီအစ်ကိုများနှင့် အတူ The Jackson Five အဖွဲ့နှင့် ကလေးဘဝကတည်းက သီချင်းသီဆိုမှု စတင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အဖွဲ့ကို The Jackson ဟု အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ အဖွဲ့နှင့် အတူ သီဆိုခဲ့သော I Want You Back(1969)၊ ABC(1970)နှင့် I'llBeThere(1970) သီချင်းများ ထင်ရှားခဲ့သည်။ 

၁၉၇၂-ခုနှစ်တွင် သူတစ်ဦးတည်း တစ်ကိုယ်တော် သီချင်းအယ်လ်ဘမ် Got to be There နှင့် Benများ ထွက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၈-ခုနှစ်တွင် ဂီတဗီဒီယို TheWiz ထွက်ရှိခဲ့ပြီးနောက် အဖွဲ့နှင့် လမ်းခွဲခဲ့ပြီး ၁၉၇၉-ခုနှစ်တွင် Off the Wall
အယ်လ်ဘမ် ထွက်ရှိခဲ့သည်။ ယင်းနှစ်မှာပင် ဖျော်ဖြေပွဲ၌ ထိခိုက်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး နှာခေါင်းရိုး ကျိုးခဲ့ရာမှ အစပြုကာ မျက်နှာပြင် ခွဲစိတ်ကုသမှုခြင်းကို စတင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် မျက်နှာခွဲစိတ်ကုသခြင်းကို ၁၉၈၄၊ ၁၉၈၅၊ ၁၉၈၇၊ ၁၉၉၁၊ ၁၉၉၃၊ ၁၉၉၇၊ ၁၉၉၉၊ ၂၀၀၀၊ ၂၀၀၁၊ ၂၀၀၂နှင့် ၂၀၀၄-ခုနှစ်များတွင် မျက်နှာကို မျက်နှာဖုံးစွပ်၍ သွားလာခဲ့ရသည်အထိ မျက်နှာအရေပြားများ ပျက်စီးခဲ့သည်။ 

၁၉၈၂-ခုနှစ်တွင် Thriller အယ်လ်ဘမ် ထွက်ရှိလာခဲ့ပြီး ကမ္ဘာတစ်ဝန်း ချပ်ရေ ၁၀၉-သန်းကျော် ရောင်းချခဲ့ရပြီး အံ့ဩလောက်ဖွယ် အောင်မြင်မှုဖြင့် သမိုင်းတစ်လျှောက် ရောင်းအားအကောင်းဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည့်ပြင် ဂရမ်မီဆု (၈)ဆုလည်း ရရှိခဲ့ကာ billboard အရောင်းရဆုံး နံပါတ်တစ်နေရာတွင် ကိုးလကြာ ရပ်တည်ခဲ့သည်။ 

သူ့သီချင်းတွေသည် ကမ္ဘာကျော် အောင်မြင်ခဲ့ပြီး MTV တစ်ခေတ်ကို စတင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။

ကလေးများကို ချစ်တတ်သည်ဟု နာမည်ကြီးခဲ့သလို ကလေးတွေကို မတော်တရား ကျင့်တယ်ဆိုပြီး အမှုအခင်းတွေလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်သူ နာမည်ကြီး အဆိုတော့ အဲလ်ဗစ် [[ပရက်စလေ]]၏ သမီး [[လီဆာ ပရက်စလေ]] နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သေးသော်လည်း လမ်းခွဲခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် နပ်စ်မ တစ်ယောက်နှင့် ကလေးမွေးသည်ဟု ဆိုပြန်သည်။ မွေးကာစကလေးလေးကို ပြတင်းပေါက်မှနေ တိုက်အောက်က ပရိသတ်ကို လက်တစ်ဖက်တည်းနှင့် ကိုင်မြောက်ပြ၍ ကလေးသူငယ်များ အခွင့်အရေး ကာကွယ်ရေး အဖွဲ့က တရားစွဲဆိုတာလည်း ခံရသည်။ သူ့ဘဝမှာ သူတစ်ခုခု လုပ်လိုက်တိုင်း ဟိုးလေးတစ်ကြော် ဖြစ်သွားတာချည်းဖြစ်သည်။ ကလေးများအတွက် နဲဗားလဲန်းကို သူ့ခြံထဲတွင် ဆောက်ပေးသည်။ ကလေးတွေကို ဖိတ်ပြီး သူကိုယ်တိုင် လိုက်ကစားသည်။ ကမ္ဘာကြီးအတွက် ကောင်းကျိုးကိုလည်း သူလုပ်ပေးခဲ့သေးသည်။ သူသီဆိုခဲ့တဲ့ သီချင်းတွေထဲက အာဖရိက အငတ်ဘေးကို ကူညီဖို့အတွက် နိုင်ငံတစ်ကာက အဆိုတော်တွေ ပါသော We are the World သီချင်း၊ စစ်မက်တွေ ဖြစ်ပွားနေတဲ့ ကမ္ဘာကြီးကို ကယ်တင်ဖို့ဆိုပြီး ဆိုတဲ့ Heal The World သီချင်းတွေသည် အခုထိ လူသိများနေတုန်းပင် ဖြစ်သည်။ 

သူဟာ Moon Walk အက ကို Thriller အခွေထဲမှာ စတင် မိတ်ဆက်ပေးပြီး ကမ္ဘာ့လူငယ်ထုကို ဘရိတ်ဒန့်စ် ဆိုသော အကနှင့် မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ သီချင်းတွေ ထုတ်လုပ် သီဆိုခဲ့ပြီး ပလက်တီနမ် ဓာတ်ပြားဆု ပေါင်းများစွာကို ဆွတ်ခူးခဲ့သည်။

သူ၏ အထင်ကရ အရှိဆုံး ကမ္ဘာလှည့် စတိတ်ရှိုးမှာ Dangerous World Tour အမည်ရှိသော ခရီးစဉ် ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၂ ဝန်းကျင်က လှည့်လည် ဖျော်ဖြေခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

သူ မကွယ်လွန်ခင် နောက်ပိုင်းနှစ်များမှာ ဝေဖန်ခံရစရာတွေ အများကြီးရှိခဲ့ပြီး သူသည် ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ကလေးငယ်များကို မဖွယ်မရာ ပြုလုပ်ဆိုကာ တရားစွဲခံရပြီးမှ လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ 

မိုက်ကယ်သည် မျက်နှာခွဲစိတ်မှု အကြိမ်ပေါင်းများစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီးနောက် ပြီးခဲ့သော နှစ်ပိုင်းများအတွင်း ကျန်းမာရေး ဆိုးရွားလာကြောင်း သတင်းများ မကြာခဏ ထွက်ပေါ်ခဲ့သော်လည်း အမြဲတစေ ငြင်းဆန်နေခဲ့သည်။ 

သို့သော် သူသည် သူ့၏ အဆိုတော်ဘဝကို ပြန်ဝင်ရောက်ဖို့ စီစဉ်နေသည်။ လန်ဒန်တွင် ဒီနှစ်ကုန်ပိုင်း စင်မြင့်ဖျော်ဖြေပွဲများ ဖျော်ဖြေဖို့ရှိပြီး သူ့၏ လက်မှတ်များသည် မိနစ်ပိုင်းအတွင်းမှာ ရောင်းချ ကုန်သွားခဲ့သည်။ မိုက်ကယ်သည် လာမည့်လအတွင်း လန်ဒန်တွင် ၎င်းဘဝအတွက် အကြီးမားဆုံး စင်တင်ဖျော်ဖြေမှုကြီးကို ပြုလုပ်ခွင့်ရရန် မျှော်လင့်ထားသူဖြစ်သည်။ ၎င်းအနေနှင့် ဇူလိုင်လ (၁၃)ရက်နေ့၌ လန်ဒန်မြို့ O2အားကစားကွင်းကြီးတွင် ပြုလုပ်မည့် ဖျော်ဖြေပွဲကြီးအတွက် အလွန်အားခဲထားပြီး အစမ်းလေ့ကျင့်မှု (၄၅)ကြိမ်မျှ ပြုလုပ်ထားခဲ့ကြောင်း ညီမဖြစ်သူ လာတိုရာက ဆိုသည်။

== ဘဝနိဂုံး ==
ကမ္ဘာကျော် ပေါ့ပ်အဆိုတော် မိုက်ကယ်လ် ဂျက်ဆင် (Michael Jackson) သည် ၂၀၀၉-ခုနှစ်၊ ဇွန်လ(၂၅)ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့ လော့စ် အိန်ဂျလိစ် ဒေသစံတော်ချိန် (၃.၁၅ နာရီ) မှာ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ အသက် ၅၀ အရွယ်ရှိ မိုက်ကယ်လ် ဂျက်ဆင်သည် နှလုံးဝေဒနာ ခံစားရပြီး ချက်ချင်း ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ် လော့စ် အိန်ဂျလိစ် မြို့တော်ရှိ UCLA ဆေးရုံတစ်ခုကို အမြန်ဆုံး ပို့ဆောင်ခဲ့ကြရသည်။ 

သူ့၏ နေအိမ်ကို ဒေသစံတော်ချိန် မွန်းလွဲပိုင်းမှာ အရေးပေါ် ဆေးဝန်ထမ်းများ ရောက်လာချိန်၌ သူသည် အသက်မရှူတော့ဘူးဟု မီးသတ်အရာရှိများက ပြောသည်။ ထို့နောက် UCLA ကယ်လီဖိုးနီးယား ဆေးရုံ၌ မေ့မျောနေသည်ဟု ဆေးရုံက သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဇွန်လ(၂၅)ရက်နေ့ ညနေပိုင်းက မိုက်ကယ်တစ်ယောက် အနိစ္စရောက်သွားပြီဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုချက် သတင်းကို လော့စ်အိန်ဂျလိစ် မြို့တော်ရှိ UCLAဆေးရုံက ကြေညာခဲ့သည်။ မိုက်ကယ်သည် မကွယ်လွန်ခင်က ကျန်းမာရေး ဆိုးရွားလာပြီး ကိုမာ(ခေါ် )အသိမဲ့မေ့မျောသည့် အခြေအနေမျိုး ရောက်ရှိခဲ့သေးကြောင်း ၎င်း၏မိသားစုက ဆိုသည်။ ထို့နောက် မိုက်ကယ်လ် ဂျက်ဆင် သေဆုံးသွားပြီဟု ရဲအရာရှိများက အတည်ပြုပြောဆိုကြောင်း လော့စ် အိန်ဂျလိစ် တိုင်းမ်စ် သတင်းစာမှာ ဖော်ပြပါသည်။ 

ကွယ်လွန်ချိန်၌ အသက်(၅၀)ရှိပြီ ဖြစ်သည်။ မိုက်ကယ်ကွယ်လွန်ကြောင်း သတင်းကို ကြားသိပြီးနောက် ၎င်းအား ကြေကွဲစွာ နှုတ်ဆက်ရန် ဆေးရုံအပြင်တွင် ပရိသတ်များ ငြိမ်သက်တိတ်ဆိတ်စွာ လာရောက်စုရုံးနေခဲ့သည်။ မိသားစုများက မိုက်ကယ်အား မည်သည့်အရပ်တွင် သင်္ဂြိုဟ်မည်ကို ယခုတိုင် ကြေညာခြင်း မရှိသေးပေ။ 

လန်ဒန်၌ အကွက် မြင်သောစီးပွားရေးသမားတို့က မိုက်ကယ် အမှတ်တရ အင်္ကျီ၊ ရင်ထိုးတံဆိပ် နှင့် အမှတ်တရ ပစ္စည်းများကို ထုတ်လုပ် ရောင်းချကြရာ ရောင်းမလောက် ဟုသိရသည်။ မိုက်ကယ်ဂျက်ဆင်က ပရိသတ်များအား ထိုးပေးသော အမှတ်တရလက်မှတ်မှာ တန်ကြေး ဒေါ်လာ နှစ်သောင်းထိ ဈေးပေါက်သည် ဟုသိရသည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ်က ဂျပန် တွင် မိုက်ကယ်က သူ့ပရိသတ် တစ်ဦးအား လက်ဆောင်ပေး ခဲ့သည့် ဦးထုပ် မှာ ဒေါ်လာ ငါးသောင်း ဖြစ်ဝယ်မည့်သူများရှိ နေသည်။ 

သူအားအရူးအမူး ချစ်သည့် ပရိသတ်များက မိုက်ကယ် မသေ ဟုယုံကြသည်။ မည်သိုပင်ဖြစ်စေ နယူးယောက် တိုင်းသတင်းစာကမူ မိုက်ကယ် ၏ နောက်ဆုံးခရီးသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်က ကွယ်လွန်ခဲ့သည့် အဲဗစ် ပရက်စလေ ၏ ဈာပန နှင့် ၁၉၉၇ ခုနှစ်က သေဆုံးခဲ့သည့် [[ဒိုင်ယာနာ]]၏ ဈာပန တို့ထက်ပို၍ တိုးမပေါက်အောင်ရှိမည် ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မိုက်ကယ်ဂျက်ဆင် ၏ သတင်းများစုစည်းတင်ဆက်မှု |url=http://longwalktofreedom.wordpress.com/2009/06/27/%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%9A%E1%80%B9%E1%80%82%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%86%E1%80%84%E1%80%B9-%E1%81%8F-%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%B8%E1%80%99/ |website=Freedom News Group |access-date=၂၀၁၁-၀၇-၂၂ |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722025452/http://longwalktofreedom.wordpress.com/2009/06/27/%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%9A%E1%80%B9%E1%80%82%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%86%E1%80%84%E1%80%B9-%E1%81%8F-%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%B8%E1%80%99/ |archive-date=၂၀၁၁-၀၇-၂၂}}&lt;/ref&gt;

== ဈာပန ==
မိုက်ကယ်ဂျက်ဆင်အား နောက်ဆုံးနှုတ်ဆက်သည့် ဈာပနအခမ်းအနားကို ဇူလိုင်လ(၇)ရက်နေ့က လော့စ်အိန်ဂျလိစ်မြို့တော်ရှိ Staplesစင်တာတွင် ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘာကျော် အနုပညာရှင်များဖြစ်သော မာရိုင်ကာရေး၊ ဂျနီဖာဟတ်ဒ်ဆန်၊ လီယွန်နယ်လ်ရစ်ချီ၊ စတီဗီဝမ်းဒါး၊ ဂျွန်မေယာတို့အပြင် ဗြိတိန်၏ အထွန်းလင်းဆုံး လူငယ်အနုပညာရှင်လေးအဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသည့် ရှာဟင်ဂျဖာဂိုလီတို့သည် မိုက်ကယ်၏ ကြေကွဲအောက်မေ့မှု အခမ်းအနားတွင် ၎င်းတို့၏ အနုပညာဖြင့် ဂုဏ်ပြုဖျော်ဖြေခဲ့ကြသည်။ သေဆုံးချိန်တွင် သား-ပရင့်စ်မိုက်ကယ်(၁)၊ပရင့်စ်မိုက်ကယ်(၂)၊ သမီး-ပဲရစ်ဂျက်ဆင် တို့ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |last=Stelter |first=Brian |date=March 4, 2019 |title='Leaving Neverland' sparks a re-examination of Michael Jackson's legacy |url=https://www.cnn.com/2019/03/04/media/reliable-sources-03-03-18/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201207192017/https://www.cnn.com/2019/03/04/media/reliable-sources-03-03-18/index.html |archive-date=December 7, 2020 |access-date=May 3, 2026 |agency=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt; 

== တေးအယ်လ်ဘမ်များ ==
*''Got to Be There'' (၁၉၇၂)
*''Ben'' (၁၉၇၂)
*''Music &amp; Me'' (၁၉၇၃)
*''Forever, Michael'' (၁၉၇၅)
*''Off the Wall'' (၁၉၇၉)
*''Thriller'' (၁၉၈၂)
*''Bad'' (၁၉၈၇)
*''Dangerous'' (၁၉၉၁)
*''HIStory: Past, Present and Future, Book I'' (၁၉၉၅)
*''Invincible'' (၂၀၀၁)

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}
{{Lifetime|၁၉၅၈|၂၀၀၉|}}
[[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]</text>
      <sha1>7ywpda2ao2g4umab02gnllyc1275jot</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8184</id>
    <revision>
      <id>1055454</id>
      <parentid>1046847</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T19:14:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1055454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42618" sha1="682ma73uvusipwzuahkxaulhlfdcgn8" xml:space="preserve">{{Infobox Airport 
| name         = ရန်ကုန်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်
| nativename   = Yangon International Airport
| nativename-a = 
| nativename-r = 
| image        =
| image-width  = 200
| caption      = ရန်ကုန်​လေဆိပ်
| IATA = RGN
| ICAO = VYYY
&lt;center&gt;{{Location map|Burma|width=200|float=center
|caption=|mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10
|label=RGN|position=right
|lat_deg=16|lat_min=54|lat_sec=26|lat_dir=N
|lon_deg=96|lon_min=07|lon_sec=59|lon_dir=E
}}&lt;small&gt;ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ် တည်နေရာပြပုံ&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
| type = ပြည်သူပိုင်
| owner =  ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရ
| operator  = ရန်ကုန် အေရိုဒရုန်း ကုမ္ပဏီလီမိတက်
| city-served  = [[ရန်ကုန်]]
| hub      = 
&lt;div&gt;
* [[အဲကေဘီဇက်|ကမ္ဘောဇ လေကြောင်းလိုင်း]]
* [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း]]
* [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မြန်မာ့လေကြောင်း]]
&lt;/div&gt;
| location = [[မင်္ဂလာဒုံမြို့နယ်|မင်္ဂလာဒုံ]] ၁၁၀၂၁၊ ရန်ကုန် &lt;br /&gt; [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာ]]
| elevation-f  = ၁၀၉
| elevation-m  = ၃၃
| coordinates  = {{Coord|16|54|26|N|96|07|59|E|type:airport|display=inline}}
| website      = {{url|http://yangonairport.aero}}
| metric-elev  = 
| metric-rwy   = 
| r1-number  = ၀၃/၂၁
| r1-length-f  = ၁၁,၂၀၀
| r1-length-m = ၃,၄၁၄
| r1-surface  = နိုင်လွန်ကတ္တရာ
| stat-year    = ၂၀၁၂
| stat1-header = 
| stat1-data   = 
| stat2-header = 
| stat2-data   = 
| footnotes    = 
}}

'''ရန်ကုန်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်''' (IATA: RGN, ICAO: VYYY) သည် ရန်ကုန်မြို့လယ်မှ မြောက်ဘက် ၁၅ ကီလိုမီတာအကွာ၊ မင်္ဂလာဒုံမြို့နယ်တွင် တည်ရှိပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ အကြီးဆုံးနှင့် အလုပ်အများဆုံးသော လေဆိပ်ဖြစ်သည်။ အဆိုပါလေဆိပ်တွင် လေဆိပ်အဆောက်အအုံ (၃) ခုဖြင့် ဝန်ဆောင်မှုပေးနေပြီး (၁) နှင့် (၂) တို့ကို ပြည်ပခရီးစဉ်များအတွက်လည်းကောင်း၊ (၃) ကို ပြည်တွင်းခရီးစဉ်များအတွက်လည်းကောင်း အသီးသီး ခွဲခြားအသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ 

၂၀၁၅ ခုနှစ်စာရင်းအရ ခရီးသည် ၄.၆၈ သန်းကို ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်ခဲ့သည့်အပြင် လက်ရှိတွင် ပြည်တွင်းလေကြောင်းလိုင်း ၁၀ လိုင်းနှင့် ပြည်ပလေကြောင်းလိုင်း ၃၀ လိုင်းတို့က ပြည်တွင်းမြို့ကြီး ၂၆ မြို့နှင့် ပြည်ပမြို့ကြီး ၂၂ မြို့သို့ ပုံမှန်ချိတ်ဆက် ပျံသန်းလျက်ရှိပါသည်။

== သမိုင်း ==
[[File:Ygnbusyairport.jpg|thumb|left|ပြည်ပ လေဆိပ်အဆောက်အအုံရှိ Check-in ကောင်တာများ]]
Calcutta Metropolitan Airports Authority မှ ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]ကြီးအတွင်းတွင် တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ တစ်ချိန်က အရှေ့တောင်အာရှ၏ အကောင်းဆုံးလေဆိပ်တစ်ခုအဖြစ် လေးစားခံခဲ့ရသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ထိန်းသိမ်းမှု နည်းပါးခြင်း၊ ခေတ်နောက်ကျခြင်းတို့ကြောင့် ၎င်း၏အရှိန်အဝါကျဆင်းခဲ့ရသည်။ 

ရန်ကုန် လေဆိပ် အဆင့်မြှင့်တင်ရေး အစီအစဉ်ကို ၂၀၀၃ ခုနှစ် တွင် စတင်ခဲ့ပြီး အဆုံးတွင် တာမီနယ် အသစ်တစ်ခုနှင့် တိုးချဲ့ထားသော ၁၁၂၀၀ ပေ (၃၄၁၄ မီတာ) ရှည်သော လေယာဉ်ပြေးလမ်းတစ်ခု တို့ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။

== လေဆိပ်အဆောက်အအုံ ==
၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်လေဆိပ်၌ အများပြည်သူအသုံးပြုသော လေဆိပ်အဆောက်အအုံ (Terminal) (၃)ခုရှိသည်။ ယခင်လေဆိပ်အဟောင်းရှိ အဆောက်အအုံများမှ လက်ရှိ အဆောက်အအုံ (၂)ကို ပထမဆုံးအဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့သည်။ ထိုအဆောက်အအုံအသစ်တွင် နိုင်ငံတကာ ခရီးစဉ်များ အသုံးပြုခဲ့သည်။ ထို့နောက် အရေးကြီးပုဂ္ဂိုလ်အဆောက်အအုံအပါအဝင် လေဆိပ်အဆောက်အအုံဟောင်းကို ဖျက်သိမ်းကာ ၆ထပ် အဆောက်အအုံအသစ်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အဆောက်အအုံ (၁)ဟု သတ်မှတ်ကာ နိုင်ငံတကာခရီးစဉ်များ အသုံးပြုခဲ့သည်။ အဆောက်အအုံ (၁)ဖွင့်လှစ်ပြီး မကြာမီတွင် အဆောက်အအုံ (၃)ကို တည်ဆောက်ဖွင့်လှစ်ကာ အဆောက်အအုံ (၃)အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး ပြည်တွင်းခရီးစဉ်များ သုံးစွဲလျက်ရှိသည်။ ထို့နောက် ယခင်လေဆိပ်အဆောက်အအုံများမှ နောက်ဆုံးကျန်ရှိသော အဆောက်အအုံ (၁)နှင့် (၂)ကြားရှိ အဆောက်အအုံကို ဖျက်သိမ်းကာ အဆောက်အအုံ (၁)နှင့် (၂) အကြား ဆက်သွယ်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အဆောက်အအုံ (၂)အား ထပ်မံအဆင့်မြှင့်တင်လျက်ရှိသည်။
[[File:Airport rangun Burma2002.jpg|thumb|၂၀၀၂ခုနှစ်က​တွေ့ရ​သော ​လေဆိပ်​ဆောက်အဦးများ]]
=== လေဆိပ်အဆောက်အအုံ (၁) ===
၂၀၁၄ခုနှစ်တွင် လေဆိပ်အဆောက်အအုံဟောင်းကို ဖြိုချကာ ၆ထပ်ရှိ လေဆိပ်အဆောက်အအုံအသစ်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။၂၀၁၄ ဩဂုတ်လတွင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း ၆၆၀ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။၂၀၁၆ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ပြီးစီးကာ နိုင်ငံတကာခရီးစဉ်များကို အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ လေဆိပ်အဆောက်အအုံနှင့် ကားပါကင်ကို ခေတ်မီပေါင်းကူးတံတားဖြင့် ဆက်သွယ်ထားရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.news-eleven.com/local/%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BA%E1%80%B2%E1%82%95%E1%80%90%E1%80%8A%E1%80%B9%E1%80%B1%E1%80%86%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%B1%E1%80%94%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%B9%E1%80%B7-%E1%80%9B%E1%80%94%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%B9-%E1%80%A1%E1%80%BB%E1%80%95%E1%80%8A%E1%80%B9%E1%80%BB%E1%80%95%E1%80%8A%E1%80%B9%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%9B%E1%80%AC-%E1%80%B1%E1%80%9C%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%95%E1%80%B9%E1%80%85%E1%80%AE%E1%80%99%E1%80%B6%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%94%E1%80%B9%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%81%BF%E1%80%95%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%B6%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%BB%E1%80%81%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%B8|title=တိုးချဲ့တည်ဆောက်နေသည့် ရန်ကုန်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်စီမံကိန်းများ ပြီးဆုံးခြင်းမရှိသေးချိန်တွင် အကြိုဖွင့်ပွဲပြုလုပ်|publisher=Eleven media group|date=၁၁ မတ် ၂၀၁၆|accessdate=၁၈ မတ် ၂၀၁၆}}{{Dead link|date=January 2021 }}&lt;/ref&gt; ဤအဆောက်အအုံသည် အလျား ၂၄၀ မီတာ၊ အကျယ် ၉၄.၇ မီတာ ရှိ မြေအောက်ထပ် အပါအဝင် ၆ ထပ် ပါဝင်သည်။ 

မြေအောက်ထပ်တွင် ထွက်ခွာ၊ ဆိုက်ရောက် ခရီးသည်အိတ်များ ကိုင်တွယ်မှု ဧရိယာ၊ Check-In ခန်းမ၊ ဆိုက်ရောက်ခရီးသည်များအတွက် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ကောင်တာများ၊ အကောက်ခွန် နှင့် ဈေးဆိုင်ခန်းများ ပါဝင်သည်။ 
ပထမထပ်တွင် နိုင်ငံကူးလက်မှတ် စစ်ဆေးရေးကောင်တာ၊ လုံခြုံရေး စစ်ဆေးရေးဂိတ်၊ ထွက်ခွာဂိတ်များနှင့် ဈေးဆိုင်များ ပါဝင်သည်။ ဒုတိယထပ်တွင် ဈေးဆိုင်များနှင့် တတိယထပ်တွင် အပန်းဖြေရန် နေရာများ ပါဝင်တည်ဆောက်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.moi.gov.mm/npe/?q=news/13/03/2016/id-38733|title=တစ်နှစ်လျှင် ခရီးသည် သန်း ၂ဝ ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်မည့် ရန်ကုန်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် အဆင့်မြှင့်တင်မှုစီမံကိန်း အဆင့်သုံးဆင့်အနက် ပထမအဆင့် ပြည်ပခရီးသည် လေဆိပ်အဆောက်အအုံသစ် ဖွင့်လှစ်|pubisher=[[ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာန]]|date=၁၃ မတ် ၂၀၁၆|accessdate=၁၈ မတ် ၂၀၁၆}}&lt;/ref&gt;
[[File:Yangon International Airport MRD-1.jpg|thumb|အသစ်မတည်​ဆောက်မီက ​လေဆိပ်အ​ဆောက်အဦး​ဟောင်း]]
လေဆိပ်အဆောက်အအုံ (၁) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ပြည်ပ ဝင်/ထွက် အဖြစ် အသုံးပြုမည်ဖြစ်သည်။ ဖွင့်ပွဲ အခမ်းအနားကို မတ်လ (၁၂) ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ပိုင်အိုးနီးယား အေရိုဒရုန်း ကုမ္ပဏီက တည်ဆောက်ပေးထားပြီး ယခင်က တစ်နှစ်လျှင် ခရီးသည် ၂.၇ သန်း ဝန်ဆောင်မှု ပေးနိုင်ရာမှ ယခုအခါ ခရီးသည် သန်း ၂၀ ခန့် ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်မည် ဖြစ်သည်။

လေဆိပ်အဆောက်အအုံ (၁) ကို ပထမဦးဆုံး စတင်အသုံးပြုသော လေကြောင်းလိုင်းမှာ [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း]]ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[ထိုင်းအဲအေးရှား လေကြောင်းလိုင်း]]သည် ဒုတိယ လေကြောင်းလိုင်းအဖြစ် လေဆိပ် အဆောက်အအုံ (၁) ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။

=== လေဆိပ်အဆောက်အအုံ (၂) ===
[[File:Yangon International Airport (8387825241).jpg|thumb|​လေဆိပ်အ​ဆောက်အဦး (၂)]]
စင်ကာပူအခြေစိုက် CPG Corporation ၏ လေဆိပ်အဆင့်မြှင့်တင်ရေးဌာနမှ ဒီဇိုင်း ရေးဆွဲကာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရှေ့ပြေး ဆောက်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီ တစ်ခုဖြစ်သော Asia World မှ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၃.၃သန်း အကုန်အကျခံကာ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;monster&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.monstersandcritics.com/news/asiapacific/news/article_1309165.php|title=Yangon International Airport opens new terminal|date=2007-07-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090417010239/http://www.monstersandcritics.com/news/asiapacific/news/article_1309165.php|archivedate=17 April 2009|accessdate=2 November 2009}}&lt;/ref&gt; အ​ဆောက်အဦး အသစ်သည် ဆိုက်ရောက်ခရီးသည် ၉၀၀၊ထွက်ခွာခရီးသည် ၉၀၀ ကို တစ်ပြိုင်တည်း ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်သည်။ လေဆိပ်ကြီးတစ်ခုလုံး၏ ဒီဇိုင်းနှင့် အသေးစိပ်ကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေကြောင်းပို့ဆောင်ရေးအဖွဲ့အစည်း (IATA) ၏ သတ်မှတ်ချက်များ၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပြည်သူပြည်သားနှင့် ဆိုင်သောလေကြောင်းပို့ဆောင်ရေးအဖွဲ့အစည်း (ICAO) ၏ လုံခြုံရေးသတ်မှတ်ချက်များနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိစေရန် [[စင်ကာပူဒေါ်လာ]] သန်း ၃၀ အသုံးပြုထားသည်။ အခြားမှတ်သားစရာအချက်အလက်များမှာ
* ပြွတ်ကြပ်ခြင်းလျော့နည်းစေရန်ဆိုက်ရောက်နှင့်ထွက်ခွာ ကို တစ်ထပ်စီ ထား ထားသည်။
* အလိုအလျှောက်လက်ဆွဲအိတ်ကိုင်တွယ်မှု၊ပေါင်းစပ်ထားသော check-in system
* ဘိုးရင်း၇၄၇လေယာဉ်ကြီးများဆိုက်ကပ်နိုင်သည့်ခရီးသည်ပို့ဆောင်သောရွေ့လျားတံတား ၄ ခု
* အစိုးရ အရာရှိများ နှင့် စီးပွားရေးသမားများ အတွက် နားနေခန်းများ
* မော်တော်ယာဉ် အစီးရေ ၃၄၀ ဆံ့သော နှစ်ထပ်ကားပါကင်တစ်ခုပါဝင်သည်။

=== လေဆိပ်အဆောက်အအုံ (၃) === 
[[File:A Terminal of Yangon Airport.jpg|thumb|၂၀၁၇ခုနှစ်က​တွေ့ရ​သော 
 ပြည်တွင်း​ခရီးစဉ် အ​ဆောက်အဦး]]
လေဆိပ်အဆောက်အအုံ (၂) တည်ဆောက်ပြီးစီးပြီးနောက် ပြည်ပခရီးစဉ်များ အားလုံးကို လေဆိပ်အဆောက်အအုံ (၂) သို့ ပြောင်းရွေ့လိုက်သည်။ လေဆိပ်အဆောက်အအုံ အဟောင်းမှာ ပြည်တွင်းခရီးစဉ်များသာ ကျန်ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် လေဆိပ်အဆောက်အအုံအဟောင်း နေရာတွင် အဆောက်အအုံထပ်မံတည်ဆောက်ရန်အတွက် ပြည်တွင်းခရီးစဉ်များအားလုံးကို အရေးကြီးပုဂ္ဂိုလ်များ အဆောင်သို့ ရွေ့ပြောင်းလိုက်သည်။ လေဆိပ်အဆောက်အအုံကို ဖျက်၍ အသစ်တည်ဆောက်သော အဆောက်အအုံ (၁) မှာလည်း ပြည်ပ ခရီးစဉ်များအတွက်သာ အသုံးပြုခဲ့သည်။ 

လေဆိပ်အဆောက်အအုံ (၂) အနီးတွင် လေဆိပ်အဆောက်အအုံ (၃) ကို တည်ဆောက်ကာ ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့မှ စတင်ကာ ပြည်တွင်းခရီးစဉ်များအားလုံးအတွက် အသုံးပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://asiaworldcompany.com/mm/index.php/our-business/infrastructure/airport|title=လေဆိပ်|pubisher=|date=}}&lt;/ref&gt; ယခင် ယာယီအသုံးပြုခဲ့သော အရေးကြီးပုဂ္ဂိုလ်များအဆောင်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး လေဆိပ်အဆောက်အအုံ (၁) နှင့် (၂) တို့ကို ချိတ်ဆက်ထားသည်။

[[File:Rangun Burma airport 2002b.jpg|thumb|ယခင် ပြည်တွင်းထွက်ခွာ ​လေဆိပ်အ​ဆောက်အဦး​ဟောင်း]]

==ပြေးဆွဲသည့် လေကြောင်းလိုင်းများ နှင့် မြို့များ==
{{Airport-dest-list
| {{nowrap|[[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း]]}} | [[ဒွန်မောင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်|ဘန်ကောက်–ဒွန်မောင်း]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://yangonairport.aero/index.php/en/flight-information/international-flight-schedule|title=International Flight Schedule|website=www.yangonairport.aero}}&lt;/ref&gt;, [[သုဝဏ္ဏဘူမိလေဆိပ်|ဘန်ကောက်–သုဝဏ္ဏဘူမိ]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://yangonairport.aero/index.php/en/flight-information/international-flight-schedule|title=International Flight Schedule|website=www.yangonairport.aero}}&lt;/ref&gt;, [[ချန်းရှားမြို့|ချန်ရှာ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://centreforaviation.com/news/myanmar-airways-international-to-commence-yangon-changsha-service-1346120|title=News for Airlines, Airports and the Aviation Industry &amp;#124; CAPA|website=centreforaviation.com}}&lt;/ref&gt;, [[ချန်နိုင်းမြို့|ချင်နိုင်း]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://yangonairport.aero/index.php/en/flight-information/international-flight-schedule|title=International Flight Schedule|website=www.yangonairport.aero}}&lt;/ref&gt;, [[ချင်းမိုင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ချင်းမိုင်]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://yangonairport.aero/index.php/en/flight-information/international-flight-schedule|title=International Flight Schedule|website=www.yangonairport.aero}}&lt;/ref&gt;, [[ဒါနန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဒါနန်း]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://yangonairport.aero/index.php/en/flight-information/international-flight-schedule|title=International Flight Schedule|website=www.yangonairport.aero}}&lt;/ref&gt;, [[နယူးဒေလီမြို့|ဒေလီ]]&lt;ref name=&quot;UserInternational Flight Schedule&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.yangonairport.aero/index.php/en/flight-information/international-flight-schedule|title=International Flight Schedule|website=www.yangonairport.aero}}&lt;/ref&gt;, [[ဒါကာမြို့|ဒါကာ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gnlm.com.mm/mai-to-expand-chiang-mai-vientiane-dhaka-flights-in-april/|title=MAI to expand Chiang Mai, Vientiane, Dhaka flights in April - Global New Light Of Myanmar|date=10 March 2024}}&lt;/ref&gt;, [[ဒူဘိုင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဒူဘိုင်း]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://yangonairport.aero/index.php/en/flight-information/international-flight-schedule|title=International Flight Schedule|website=www.yangonairport.aero}}&lt;/ref&gt;, [[ကွမ်ကျိုးမြို့|ကွမ်ကျိုး]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://yangonairport.aero/index.php/en/flight-information/international-flight-schedule|title=International Flight Schedule|website=www.yangonairport.aero}}&lt;/ref&gt;, [[ဟနွိုင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟနွိုင်း]]&lt;ref name=&quot;Bao Giao Thong-2022&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.baogiaothong.vn/hang-hang-tu-nhan-lon-nhat-myanmar-sap-co-mat-tai-viet-nam-d563218.html|title=Hãng hàng không tư nhân lớn nhất Myanmar sắp có mặt tại Việt Nam|trans-title=Myanmar's largest private airline is coming to Vietnam soon|website=Bao Giao Thong|language=Vietnamese|date=19 August 2022}}&lt;/ref&gt;, [[ဟိုချီမင်းစီးတီး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟိုချီမင်းမြို့]]&lt;ref name=&quot;Bao Giao Thong-2022&quot;/&gt;, [[ကာလကတ္တားမြို့|ကာလကတ္တား]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.flightconnections.com/route-map-myanmar-airways-8m|title=Myanmar Airways Route Map|access-date=12 November 2022|archive-date=7 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230307231330/https://www.flightconnections.com/route-map-myanmar-airways-8m|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, [[ကွာလာလမ်ပူ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကွာလာလမ်ပူ]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://yangonairport.aero/index.php/en/flight-information/international-flight-schedule|title=International Flight Schedule|website=www.yangonairport.aero}}&lt;/ref&gt;, [[နန်းနင်မြို့|နန်နင်း]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ttrweekly.com/site/2026/01/mai-flies-to-nanning-in-china/|title=MAI flies to Nanning in China|accessdate=23 February 2026}}&lt;/ref&gt;, [[ပီနန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ပီနန်]]&lt;ref name=&quot;UserInternational Flight Schedule&quot;/&gt;, [[တေဇောတာခမောအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်|ဖနွမ်းပင်]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=MAI moves Phnom Penh flights to Techo Airport from 9 Sept|date=6 July 2025 |url=https://www.gnlm.com.mm/mai-moves-phnom-penh-flights-to-techo-airport-from-9-sept/}}&lt;/ref&gt;, [[ဖူးခက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဖူးကက်]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://yangonairport.aero/index.php/en/flight-information/international-flight-schedule|title=International Flight Schedule|website=www.yangonairport.aero}}&lt;/ref&gt;, [[အင်ချွန်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဆိုးလ်–အင်ချွန်]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ttlnews.com/article/biz_world/6681 |script-title=ko:미얀마국제항공(8M) 12월 4일 인천- 양곤 취항으로 편리해지는 미얀마 하늘길|website=www.ttlnews.com |language=ko}}&lt;/ref&gt;, [[ချန်ဂီ လေဆိပ်|စင်္ကာပူ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gnlm.com.mm/mai-to-transfer-its-singapore-flights-to-terminal-2/|title=MAI to shift Singapore flights to Terminal 2 - Global New Light Of Myanmar|date=2 July 2025}}&lt;/ref&gt;, [[ဗီယင်ကျန်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဗီယင်ကျန်း]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://yangonairport.aero/index.php/en/flight-information/international-flight-schedule|title=International Flight Schedule|website=www.yangonairport.aero}}&lt;/ref&gt;, &lt;br/&gt; '''ရာသီအလိုက်:''' [[ဗုဒ္ဓဂါယာ|ဂယာ]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://centreforaviation.com/news/myanmar-airways-international-to-commence-yangon-gaya-service-1211255|title=Myanmar Airways International to commence Yangon-Gaya service|work=Aeroroutes|accessdate=8 July 2023}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း]] | [[ဒွန်မောင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်|ဘန်ကောက်–ဒွန်မောင်း]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar National Airlines to launch Yangon-Bangkok Don Mueang service from Feb-2025 |url=https://centreforaviation.com/news/myanmar-national-airlines-to-launch-yangon-bangkok-don-mueang-service-from-feb-2025-1301128|website=Centre for Aviation |access-date=2 June 2023}}&lt;/ref&gt;, [[သုဝဏ္ဏဘူမိလေဆိပ်|ဘန်ကောက်–သုဝဏ္ဏဘူမိ]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://yangonairport.aero/index.php/en/flight-information/international-flight-schedule|title=International Flight Schedule|website=www.yangonairport.aero}}&lt;/ref&gt;, [[ချင်းမိုင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ချင်းမိုင်]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://yangonairport.aero/index.php/en/flight-information/international-flight-schedule|title=International Flight Schedule|website=www.yangonairport.aero}}&lt;/ref&gt;, [[ကူမင်း ချန်ဆွေ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကူမင်း]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=International Flight Schedule|url=https://www.yangonairport.aero/index.php/en/flight-information/international-flight-schedule}}&lt;/ref&gt;, [[ချန်ဂီ လေဆိပ်|စင်္ကာပူ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://elevenmyanmar.com/news/mna-plans-to-expand-its-flight-to-singapore-from-apr-23|title=MNA plans to expand its flight to Singapore from Apr 23|website=Eleven Media Group Co., Ltd}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| အဲချိုင်းနား| [[ပေကျင်း မြို့တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ပေကျင်း–ကယ်ပီတယ်]] &lt;ref&gt;{{cite web|title=International Flight Schedule|url=https://www.yangonairport.aero/index.php/en/flight-information/international-flight-schedule|access-date=February 16, 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[အဲအိန္ဒိယ]] | [[နယူးဒေလီမြို့|ဒေလီ]] &lt;ref&gt;{{cite web|title=International Flight Schedule|url=https://www.yangonairport.aero/index.php/en/flight-information/international-flight-schedule|access-date=February 16, 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| ကမ္ဘောဒီးယားလေကြောင်း| [[တေဇောတာခမောအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်|ဖနွမ်းပင်]] (၂၀၂၆ မတ် ၂၀ မှ စတင်ပြေးဆွဲမည်)&lt;ref&gt;{{cite web|title=Cambodia Airways to fly Phnom Penh-Yangon route|url=https://www.ttrweekly.com/site/2026/03/cambodia-airways-to-fly-phnom-penh-yangon-route/?fbclid=IwU0ZQTwQe841leHRuA2FlbQIxMABzcnRjBmFwcF9pZAo2NjI4NTY4Mzc5AAEelNh28fR5FS4-YHZM4ul5dbqm7Co0TiEOjrf8xyl57c89tnCPNaLiZwKDaQU_aem_BU3miq2xbN2mqXor8pimTA}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| ချိုင်းနားလေကြောင်း | [[ထိုင်ဝမ် ထောင်ယွမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ထိုင်ပေ–တောင်းယွမ်]]&lt;ref&gt;{{OAGWorldAug2025Ref|title=Taipei, Chinese Taipei TPE|pages=1253-1255}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| ချိုင်းနားအီစတန်လေကြောင်း | [[ကူမင်း ချန်ဆွေ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကူမင်း]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=International Flight Schedule|url=https://www.yangonairport.aero/index.php/en/flight-information/international-flight-schedule|access-date=February 16, 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| ချိုင်းနားဆာသန်လေကြောင်း | [[ကွမ်ကျိုးမြို့|ကွမ်ကျိုး]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=International Flight Schedule|url=https://www.yangonairport.aero/index.php/en/flight-information/international-flight-schedule|access-date=February 16, 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| ကိုးရီယားအဲ | [[အင်ချွန်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဆိုးလ်–အင်ချွန်း]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=International Flight Schedule|url=https://www.yangonairport.aero/index.php/en/flight-information/international-flight-schedule|access-date=February 22, 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[မလေးရှား လေကြောင်းလိုင်း]] | [[ကွာလာလမ်ပူ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကွာလာလမ်ပူ]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=International Flight Schedule|url=https://www.yangonairport.aero/index.php/en/flight-information/international-flight-schedule|access-date=February 22, 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[စင်ကာပူ လေကြောင်းလိုင်း]] | [[ချန်ဂီ လေဆိပ်|စင်္ကာပူ]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=International Flight Schedule|url=https://www.yangonairport.aero/index.php/en/flight-information/international-flight-schedule|access-date=February 16, 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[ထိုင်းအဲအေးရှား လေကြောင်းလိုင်း]] | [[ဒွန်မောင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်|ဘန်ကောက်–ဒွန်မောင်း]]&lt;ref name=&quot;OAG Flight Guide Worldwide-2025&quot;&gt;{{OAGWorldAug2025Ref|title=Bangkok, Thailand BKK|pages=109-113}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[ထိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေကြောင်းလိုင်း]] | [[သုဝဏ္ဏဘူမိလေဆိပ်|ဘန်ကောက်–ဆူဝဏ္ဏဘူမိ]]&lt;ref name=&quot;OAG Flight Guide Worldwide-2025&quot;/&gt;
&lt;!-- --&gt;
| ဝက်စ်အဲ (တရုတ်)| [[ချုံချင့်မြို့|ချုံချင်း–ကျန်းပေ]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Airline Information|url=https://www.airlineinformation.com/CKG-RGN|access-date=February 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260414213507/https://www.airlineinformation.com/CKG-RGN|archive-date=14 April 2026|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=West-air-to-commence-chongqing-yangon-service-in-dec-2025|url=https://centreforaviation.com/news/west-air-to-commence-chongqing-yangon-service-in-dec-2025-1339357|access-date=February 23, 2026}}&lt;/ref&gt;
}}
==မတော်တဆဖြစ်စဉ်များ==
* ၁၉၇၈ခုနှစ် မတ် ၂၅တွင် မင်္ဂလာဒုံလေဆိပ်မှ ထွက်ခွါလာသော Fokker F-27 Friendship 200အမျိုးအစား လေယာဉ် XY-ADKသည် ထွက်ခွာပြီးမကြာမီ လယ်ကွင်းထဲပျက်ကျခဲ့ကာ လေယာဉ်ပေါ်ပါ ခရီးသည် ၄၈ဦးလုံး သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;&quot;Accident description&quot;. Aviation Safety Network. Retrieved 13 March 2016.&lt;/ref&gt;
* ၁၉၉၈ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၇တွင် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာ့လေကြောင်းလိုင်း]]ပိုင် Fokker F27လေယာဉ်သည် ရန်ကုန်မှ ထွက်ခွာနေစဉ် တိမ်းမှောက်ကာ လေယာဉ်ပေါ်ပါ ခရီးသည် ၄၈ဦးအနက် ၁၆ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။
*  ၂၀၁၇ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၉တွင် [[ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]၏ အကြံပေး နှင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာရှေ့နေ [[ဦးကိုနီ]]သည် လေဆိပ်ဂိတ်နံပါတ် ၆ အပြင်၌ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည်။
* ၂၀၁၉ခုနှစ် မေ ၈တွင် Biman ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်လေကြောင်းလိုင်း ခရီးစဉ်အမှတ် ၆၀သည် ဒါကာမြို့မှ ရန်ကုန်မြို့သို့ ထွက်ခွာလာရာ အဆင်းတွင် ပြေးလမ်းချော်ခဲ့သည်။ လေယာဉ်မှူး၊လက်ထောက်လေယာဉ်မှူး နှင့် ခရီးသည်များအပါအဝင် ၃၃ဦး အသေးစားထိခိုက်ဒဏ်ရာများရရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;&quot;Biman Airlines Plane Skids Off Runway in Yangon, Myanmar&quot;. The New York Times. 8 May 2019. Retrieved 8 May 2019.&lt;/ref&gt;
* ၂၀၁၉ခုနှစ် ဩဂုတ် ၂တွင် မန္တလေးမှ ရန်ကုန်သို့ထွက်ခွာလာသော [[ရွှေမြန်မာလေကြောင်းလိုင်း]]ပိုင် လေယာဉ် Y5-506 ATR-72-600လေယာဉ်သည် ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်ပြေးလမ်းသို့ ဆင်းသက်စဉ် ရှေ့ဘီးအဆင်းဂီယာကျိုးမှုဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ထိုအဖြစ်အပျက်တွင် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရမှု မရှိခဲ့ပါ။&lt;ref&gt;&quot;Yangon airport runway closed temporarily after a plane nose wheel breaks&quot;. Mizzima News. 9 August 2019. Retrieved 11 August 2019.&lt;/ref&gt;
* ၂၀၂၆ ဧပြီ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်းလိုင်း လေယာဉ်တစ်စင်း ATR-72 ပြေးလမ်းပေါ်ထွက်ခွာနေချိန် ဘရိတ်စနစ်ချို့ယွင်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့းပြီး ရပ်နားထားသည့် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာ့လေကြောင်း]] (MAI) ၏ Airbus A319 လေယာဉ် အမြီးပိုင်းကို ဝင်တိုက်မိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ဘရိတ်ချို့ယွင်းပြီး MAI Airbus A319 ကို ဝင်တိုက်မှုဖြစ် - New Day Myanmar|url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%9b%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%af%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%86%e1%80%ad%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-mna-atr-72-%e1%80%98%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90/|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==ကုန်စည်ပို့ဆောင်==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! လေကြောင်းလိုင်း
! မြို့အမည်
|- 
|[[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မြန်မာ့လေကြောင်း]] || [[သုဝဏ္ဏဘူမိလေဆိပ်]]
|}

==လူသွားအများဆုံး နေရာများ==
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလအထိ အချက်အလက်များအရ ရန်ကုန်မြို့မှတစ်ဆင့် အပတ်စဉ် ပျံသန်းမှုအများဆုံးဖြစ်သော နိုင်ငံတကာ ခရီးသည်တင် လေကြောင်းခရီးစဉ်များ&lt;ref&gt;https://yangonairport.aero/index.php/en/flight-information/international-flight-schedule&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:89%; align=center;&quot;
|- style=&quot;background:darkgrey;&quot;
!အဆင့်
!နေရာ/လေဆိပ်
!အကြိမ်ရေ (အပတ်စဉ်)
|-
|1
|{{flagicon|Thailand}} [[သုဝဏ္ဏဘူမိလေဆိပ်|ဘန်ကောက်-သုဝဏ္ဏဘူမိ]]
|82
|-
|2
|{{flagicon|Singapore}} [[စင်ကာပူ ချန်ဂီလေဆိပ်|စင်ကာပူ-ချန်ဂီ]]
|32
|-
|3
|{{flagicon|Thailand}} [[ဒွန်မောင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်|ဘန်ကောက်-ဒွန်မောင်း]]
|28
|-
|4
|{{flagicon|Thailand}} [[ချင်းမိုင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ချင်းမိုင်]]
|18
|-
|5
|{{flagicon|Malaysia}} [[ကွာလာလမ်ပူ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကွာလာလမ်ပူ]]
|17
|-
|6
|{{flagicon|China}} [[ကူမင်း ချန်ဆွေ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကူမင်း-ချန်းဆွေ]]
|11
|-
|7
|{{flagicon|China}} [[ကွမ်ကျိုးမြို့|ကွမ်ကျိုး-ဘိုင်ယွန်း]]
|11
|-
|8
|{{flagicon|Vietnam}} [[နွိုင်ဘိုင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟနွိုင်း]]
|7
|-
|9
|{{flagicon|India}} [[ဗုဒ္ဓဂါယာ|ဂါယာ]]
|7
|-
|10
|{{flagicon|South Korea}} [[အင်ချွန်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဆိုးလ်-အင်ချွန်း]]
|5
|}

== သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ==
ရန်ကုန်လေဆိပ်နှင့် မြို့တွင်းသို့ အငှားယာဉ်များဖြင့် သွားလာနိုင်သည်။၂၀၁၈ခုနှစ် ဇွန်လမှစတင်ကာ နံနက်၄နာရီမှ ၁၀နာရီအတွင်း YBS Shuttle Busအမည်ဖြင့် ရန်ကုန်လေဆိပ်မှ လေဆိပ်အဝင်အလမ်း၊ ပြည်လမ်း၊ ကမ္ဘာအေးဘုရားလမ်း၊ ရွှေဂုံတိုင်လမ်း၊ အလံပြဘုရားလမ်းနှင့် ဆူးလေဘုရားလမ်းအတိုင်း ဆူးလေအထိ ပြေးဆွဲလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/social/ybs-airport-shuttle-bus/|title=YBS-Airport Shuttle Bus အမည်ဖြင့် လေဆိပ်-ဆူးလေ ယာဉ်လိုင်းအသစ်ပြေးဆွဲ|pubisher=|date=}}{{Dead link|date=August 2026 }}&lt;/ref&gt;မှတ်တိုင်များသည် လေဆိပ်အဆောက်အအုံ (၁)နှင့် (၃) အနီးတွင် တည်ရှိသည်။
[[File:Airport 24 hrs Service.jpg|thumb|YBS Shuttle Bus]]

== ကိုးကား ==
{{reflist}}


{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ လေဆိပ်များ}}

[[ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်မြို့]]
[[ကဏ္ဍ:အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လေဆိပ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်မြို့ရှိ အဆောက်အအုံများ]]</text>
      <sha1>682ma73uvusipwzuahkxaulhlfdcgn8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဘတင်၊ ဦး (ရွှေပြည်)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8532</id>
    <revision>
      <id>1055552</id>
      <parentid>791124</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T06:49:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]</comment>
      <origin>1055552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9432" sha1="2zyb01kiypojtbc7x4pk9z3vfuyr2wk" xml:space="preserve">[[File:SP UBaTin.jpg|thumb|ရွှေပြည်ဦးဘတင်]]
'''ရွှေပြည်ဦးဘတင်'''သည် ထင်ရှားသော နိုင်ငံသမိုင်းပညာရှင်၊ မြန်မာစာ၊ မြန်မာမှု ပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး၊ စာဟောဆရာကြီး ဖြစ်သည်။ [[မန္တလေး]]၏ မဟာဂီတ ပညာရှင်ကြီး တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။

ဆရာကြီးသည် တက္ကသိုလ်ဘွဲ့ရ ပညာရှိကြီးတစ်ဦး မဟုတ်ပါ။ သို့သော် ဆရာကြီး၏ ပညာအရည်အချင်းကြောင့် မန္တလေး အမျိုးသားကျောင်းဆရာ၊ မန္တလေး ဆရာအတတ်သင် ကျောင်းဆရာ၊ မန္တလေး ပန်တျာကျောင်းအုပ်၊ သမိုင်းသုတေသီ စသည့် အစိုးရခန့် ပညာရှင်အလုပ်များကို တာဝန်ယူခဲ့ရပြီး တက္ကသိုလ်ဆရာများကို မြန်မာစာ၊ မြန်မာမှု၊ မြန်မာရာဇဝင်များ ပို့ချဟောပြောပေးခဲ့ရသော ဆရာကြီးတစ်ဆူပင်ဖြစ်သည်။ 

မန္တလေးတက္ကသိုလ် ရှိ “အေဝမ်း” ခန်းမကြီးတွင် တစ်ပတ်တစ်ခါ ဆရာကြီး ပို့ချဟောပြောပေးသောအခါ မြန်မာစာ ပါမောက္ခများ၊ မြန်မာစာကထိကများက ကျိုးကျိုးနွံနွံနှင့် လိုက်လံနာကြား ရေးမှတ်ကြရသည်။ ဟောပြောသည့် အကြောင်းအရာများသည် ပုံနှိပ်စာအုပ်တွေ၊ ပေပုရပိုက်များထဲကသာမက ရှေးလူကြီးများ ကျန်ကောင်း ကျန်ရာ ကျန်ခဲ့သည့် နန်းတွင်း ပညာရှိကြီးများ၏ မှတ်သားပြောဆိုချက်များလဲ ပါရှိသည်။ ဆရာကြီးသည် အသားညို၍ ဥပဓိရုပ်ခန့်ညားသည်။ ခေါင်းပေါင်းစွပ်ထားပြီး တိုက်ပုံအင်္ကျီ အမြဲဝတ်လေ့ရှိသည်။ လည်တွင် ပုဝါရှည်တစ်ခု အမြဲပတ်ထားလေ့ရှိသည်။ မျက်လုံးမှေးပြီး ပြောဟောလေ့ရှိပေမယ့် မျက်နှာထိ မျက်နှာထား၊ အသံနေ အသံထား၊ မှင်မောင်း ကောင်းလှသောကြောင့် စာနာသည့် ပရိသတ်သည် မငြီးနိုင်ဘဲ အစအဆုံး နာယူမှတ်သားလေ့ ရှိသည်။ 

နန်းဓလေ့ မန်းဓလေ့များကို ပြောပြရာတွင် နန်းတွင်းသူ နန်းတွင်းသားများကို ထင်ယောင် မြင်ယောင်မိပြီး ငေးမော နားထောင်ကြရသည်။ တခါတရံ ရှေးသီချင်းကြီးများကို အသံနေ အသံထားနှင့် စည်းဝါးကိုင်ပြီး သီဆိုပြတာမျိုးလဲ ရှိသည်။ 

ဂီတမှာ ဘယ်လောက် အစွဲတကြီး လေးစားသလဲဆိုလျှင် သူ့သားများအားလုံးကို မြန်မာယောက်ျားတိုင်း ပတ္တလား တီးတတ် ရမယ်၊ ပန်းချီ ဆွဲတတ်ရမယ်ဆိုပြီး ကိုယ်တိုင် သင်ပေးလေ့ ရှိသည်။ ပြီးလျှင် သူလေးစားသော ဂီတပညာရှင်ကြီးများဆီတွင် ဆက်လက်အပ်နှံ သင်ယူစေသည်။ ဆရာ[[မြို့မငြိမ်း]]နှင့် အတွဲဖြစ်သော ပန်းချီကျော် ဦးဘသက်သည် ဂီတပညာရှင်လဲဖြစ်ပြီး တယောထိုး ကျွမ်းပါသည်။ ထိုဆရာများဆီကိုလဲ ဆရာကိုယ်တိုင် သားများကို အပ်နှံခဲ့သည်။

ဆရာရွှေပြည်သည် ကိုလိုနီခေတ်၊ မန္တလေး မျိုးချစ်နိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင်များထဲတွင် တစ်ဦးအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံရေး တရားဟောရာမှာ ဦးတိုး ရာမရကန်ထဲမှ သဇင်ပန်းဘွဲ့ကို ဌာန်နှင့်မာန်နှင့် သီဆိုဟောပြော လေ့ရှိပြီး ပရိသတ်က ညစဉ်မပြတ် တခဲနက် အားပေး နားထောင်ကြ၍ ညပေါင်း ၁၄၀ တိတိ ရှိသောအခါ အင်္ဂလိပ်အရေးပိုင်က အမိန့်ထုတ်တားမြစ်ရပြီး ရပ်လိုက်ရတော့သည် ဟုဆို၏။

ဂျပန်များ အောက်မြန်မာပြည်မှ မထွက်သေးခင် အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်လဲ မန္တလေးကို အခြေမချသေးခင် [[ဦးရာဇတ်]]နှင့် လူထုဦးလှတို့က အထက်ဗမာနိုင်ငံ ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ်ကို ဖွဲ့သည်။ ရန်ကုန်တွင် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]က [[ဖဆပလ]]အဖွဲ့ချုပ်ဖွဲ့သောအခါ ကိုယ်စားလှယ် ၁၀ ဦး တောင်းရာမှာ ဆရာရွှေပြည်ဦးဘတင် ပါခဲ့သည်။ လူထုကြည်ညိုသော နိုင်ငံရေးသမားအဖြစ် ဆရာကြီး [[သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]]ကလဲ အထူးလေးစား၍ ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်စက ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်ရာမှာ ဆရာရွှေပြည်ကိုပဲ ကော်မတီဝင်အဖြစ် ထည့်သွင်းခဲ့ဖူးပါသည်။ ကျန်းမာရေးမကောင်း၍ ဆက်လက် မလုပ်နိုင်ခဲ့ရှာပါ။

ဆရာကြီးရွှေပြည်ဦးဘတင်၏ တပည့်ရင်းချာများက အမျိုးသားကျောင်းထွက် [[လူထုဒေါ်အမာ]]၊ ဗိုလ်ခင်မောင်ကလေး စသူတို့ပဲ ဖြစ်သည်။ စာဖတ်ရာ၊ သီချင်းဆိုရာ၊ စကားပြောရာများတွင် ဌာန်ကရိုဏ်း ပယတ်တို့ကို အထူးသတိထားကြောင်း သိရသည်။

မန္တလေး၊ ဓမ္မဗိမာန် စာဆိုတော်နေ့ ဟောပြောပွဲမှ အပြန် ထုံးစံအတိုင်း ပတ္တလား ခေါက်ပြီး အထလိုက်မှာ ပတ္တလားအစွန်းကိုကိုင်ရင်းလဲကျပြီး ဆရာကြီး ကွယ်လွန်သွားခဲ့ရှာပါသည်။ &lt;ref&gt;မောင်စွမ်းရည်&lt;/ref&gt;
ရွှေပြည်ဦးဘတင်၏ သားမှာ ဒါရိုက်တာ [[ဝင်းဖေ(ဒါရိုက်တာ)|ဝင်းဖေ]] ဖြစ်ပြီး မြေးမှာ [[မီမီဝင်းဖေ]] ဖြစ်သည်။  
== အခြားကြည့်ရန် ==
[http://thestarrr88.blogspot.com/2011/05/blog-post_8093.html မြန်မာ့စာဆိုရွှေပြည်ဦးဘတင်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305135102/http://thestarrr88.blogspot.com/2011/05/blog-post_8093.html |date=5 March 2016 }}

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;


[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]</text>
      <sha1>2zyb01kiypojtbc7x4pk9z3vfuyr2wk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရတနာပုံတက္ကသိုလ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8635</id>
    <revision>
      <id>1055572</id>
      <parentid>1031804</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T07:37:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52384-42</username>
        <id>148772</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1055572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7821" sha1="eocbdo3evjexhibhp5zot77dzv06qeo" xml:space="preserve">{{Infobox တက္ကသိုလ်
|တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ရတနာပုံတက္ကသိုလ်
|တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ)= Yadanabon University
|တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ)=
|ဒေသအခေါ်အမည် = 
|တံဆိပ် = Yadanabon University Logo.png
|တံဆိပ်စာသား = ရတနာပုံတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ်
|ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = ပညာပြည့်ဝ နှလုံးလှ လောကတစ်ခွင် ကောင်းကျိုးဆင်
|ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) =
|ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) =
|တည်ထောင်ခုနှစ် = ၂၀၀၀ခုနှစ်
|အမျိုးအစား = အများနှင့်သက်ဆိုင်သော
|ပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာတင့်မိုးသူဇာ
|ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ၁။ဒေါက်တာဝင်းနိုင်

 ၂။ဒေါက်တာစန်းစန်းအေး
|ဝန်ထမ်း =
|ဆရာ =
|ဘွဲ့ကြိုကျောင်းသား =
|ဘွဲ့လွန်ကျောင်းသား =
|တည်နေရာ = [[အမရပူရမြို့နယ်]]၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]
|အကျယ်အဝန်း =
|ပိုင်ဆိုင်မှု = 
|ရန်ပုံငွေ =
|အဖွဲ့အစည်း =
|သတင်းစာ =
|အထိမ်းအမှတ်အရောင် =    
|အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ =
|အားကစားအမည် =
|အားကစားအသင်း =
|ကွန်ယက် =
|ဝဘ်ဆိုတ် = {{URL|http://www.ydbu.edu.mm}}
}}

'''ရတနာပုံတက္ကသိုလ်'''သည် [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] [[အမရပူရမြို့နယ်]]ရှိ [[တောင်သမန်အင်း]]အနီးတွင် တည်ရှိသော ဝိဇ္ဇာနှင့်သိပ္ပံတက္ကသိုလ်တစ်ခုဖြစ်သည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
ရတနာပုံတက္ကသိုလ်အား ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် [[မန္တလေးမြို့]]တောင်ပိုင်း အမရပူရမြို့နယ်တွင် ရတနာပုံကောလိပ်အဖြစ် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ရတနာပုံတက္ကသိုလ်တွင် မန္တလေးမြို့နှင့် အနီးအနားရှိ မြို့များမှ ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူများ လာရောက်တက်ရောက်ကြသည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ရတနာပုံကောလိပ်မှ ရတနာပုံတက္ကသိုလ်အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့သည်။ ရတနာပုံတက္ကသိုလ်၏ ပထမဦးဆုံး ဘွဲ့နှင်းသဘင်အခမ်းအနားကို ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ကျင်းပခဲ့ပြီး ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူ စုစုပေါင်း ၄၄၁၈ ဦးကို သက်ဆိုင်ရာဘွဲ့များ အပ်နှင်းခဲ့သည်။

==သင်တန်းနှင့်ပေးအပ်သောဘွဲ့များ==
ရတနာပုံတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)တွင် [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာစာ]]၊ [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်စာ]]၊ [[သမိုင်း]]၊ [[ပထဝီဝင်]]၊ ပတ်ဝန်းကျင်စီမံခန့်ခွဲမှုပညာ၊ [[စီးပွားရေးပညာ]]၊ [[ဒဿနိကဗေဒ]]၊ [[စိတ်ပညာ]]၊ [[အရှေ့တိုင်းပညာ]]၊ [[ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာ]]၊ [[စာကြည့်တိုက်နှင့်သုတပညာ]]၊ [[မှတ်တမ်းနှင့်မော်ကွန်းစီမံခန့်ခွဲမှုပညာ]]၊ [[နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးပညာ]]၊ [[ဥပဒေပညာ]]၊ [[သင်္ချာ]]၊ [[ကွန်ပျူတာသိပ္ပံပညာ]]၊ [[ဓာတုဗေဒ]]၊ [[ဇီဝဓာတုဗေဒ]]၊ ကုန်ထုတ်ဓာတုဗေဒ၊ [[ရူပဗေဒ]]၊ [[နယူးကလိယား ရူပဗေဒ|နျူကလိယရူပဗေဒ]]၊ [[ရုက္ခဗေဒ]]၊ [[အဏုဇီဝဗေဒ]]၊ [[သတ္တဗေဒ]]၊ [[ဘူမိဗေဒ]]၊ [[မနုဿဗေဒ]]ဘာသာရပ်တို့ကို တက်ရောက်လေ့လာ သင်ယူနိုင်သည်။ ရတနာပုံတက္ကသိုလ်တွင် ဝိဇ္ဇာနှင့်သိပ္ပံဘွဲ့များအပြင် မဟာဘွဲ့သင်တန်းများလည်း တက်ရောက်နိုင်သည်။ ဝိဇ္ဇာနှင့်သိပ္ပံဘွဲ့များအတွက် သင်တန်းကာလ ၄ နှစ်ဖြစ်ပြီး ဂုဏ်ထူးတန်းတက်ရောက်ခွင့်ရပါက နောက်ထပ် တစ်နှစ် ထပ်မံတက်ရောက်ရပြီး မဟာဘွဲ့သင်တန်းအတွက် နောက်ထပ် ၂ နှစ် တက်ရောက်ရမည်ဖြစ်သည်။

== ရတနာပုံ တက္ကသိုလ် နှင့် ၂၀၂၅ ‌‌‌ငလျင် ==
၂၀၂၅ ခု မတ်လ ၂၈ ရက်တွင် လှုပ်ခပ်သော ၇.၇ မက်ဂနီကျု ပြင်းအားရှိ ငလျင် ‌ကြောင် မန်းလေး မြို့ နှင့် စစ်ကိုင်းမြို့ရှိ လူနေအိမ် အဆောက်အဦ၊ သာသနိကာ အဆောက်အဦများ၊ ကျောင်းများ အပါ အဝင် များစွာ ပျက်စီးခဲ့ရသည်။[https://www.britannica.com/event/Myanmar-earthquake-of-2025]

== ဓာတ်ပုံများ ==
&lt;gallery&gt;
File:Yadanabon University.jpg|ရတနာပုံတက္ကသိုလ်
&lt;/gallery&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]]
[[Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံတက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]]


{{Myanmar-university-stub}}</text>
      <sha1>eocbdo3evjexhibhp5zot77dzv06qeo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လှထွတ်၊ စန္ဒရား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8799</id>
    <revision>
      <id>1055528</id>
      <parentid>741206</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T06:24:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]</comment>
      <origin>1055528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10109" sha1="ov20waekxa8hn3kaqwm0ouf5uipste6" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name= စန္ဒရားလှထွတ် 
| image = SHlaHtut.png
| caption = 
| birth_name = မောင်လှထွတ်(ခ) မောင်လှထွဋ်
| birth_date = ၁၉၃၆ ခုနှစ်
| death date = ဇန်နဝါရီလ ၅ ရက် ၂ဝဝဝ ခုနှစ်
| nationality = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| education = တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲ အောင်မြင်
| occupation = ဂီတပညာရှင်၊ အဆိုရ
| birth_place = ဧရာဝတီတိုင်း၊ ဝါးခယ်မမြို့
| awards = 
*အမျိုးသား စာပေဆု 'သုတ စာပေဆု' 
*[[အလင်္ကာကျော်စွာ]]
| spouse = တေးသံရှင် ဒေါ်ချိုဝေလွင်
| children = ဇော်မျိုးထွဋ် 
| parents = ဦးစံထူး(မြန်မာထူး)+ဒေါ်မြ
}}
'''စန္ဒရားလှထွတ်'''သည် ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် ဧရာဝတီတိုင်း၊ ဝါးခယ်မမြို့၌ အဖ ဦးစံထူး (မြန်မာထူး)၊ အမိ ဒေါ်မြတို့က မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း ၇ ယောက် အနက် အငယ်ဆုံး ဖြစ်သည်။ အမည်ရင်း လှထွတ် ဖြစ်သည်။

ငယ်စဉ်က စစ်ပြီးခေတ်တွင် (၁၉၄၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၁ အထိ) ရန်ကုန်မြို့၊ [[မြို့မ အထက်တန်းကျောင်း၊ ရန်ကုန်|မြို့မ အမျိုးသား အမျိုးသမီးကျောင်း]]၌ မူလတန်း၊ အလယ်တန်း၊ အထက်တန်း ပညာများ စတင် သင်ကြားခဲ့ပြီး၊ (၁၉၅၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၇ ခုနှစ်အထိ) ရန်ကုန်မြို့၊ အမှတ် (၁) အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်း (ယခင် ဟိုက်စကူးကျောင်း)၌ အထက်တန်းပညာ ဆက်လက် သင်ကြားရင်း တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် (ရန်ကင်းကောလိပ်) နှင့် မန္တလေး တက္ကသိုလ်များတွင် ဥပစာ (ဒုတိယနှစ်) အထိ ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်။ ထိုအချိန် ကာလတွင် စန္ဒရားလှထွတ် အမည်ဖြင့် မြန်မာ့အသံ ဂီတလောက၊ ပြဇာတ်လောက၊ ကျောင်း၊ ကောလိပ် တက္ကသိုလ်၊ အနုပညာ လောကများ၌ အောင်မြင်နေသော ဂီတ ပညာရှင် ဖြစ်သည်။

စန္ဒရားလှထွတ်သည် ၁၉၆ဝ ခုနှစ်များ တဝိုက်တွင် ဂီတပညာရှင်၊ သီချင်းရေးဆရာ၊ ရုပ်ရှင် ဂီတမှူးအဖြစ် ထင်ရှား အောင်မြင်နေစဉ် အခြားတဖက်တွင် စာပေလက်ရာ ဆောင်းပါးများ၊ (နောင်ဘာသာပြန် ဝတ္ထုတိုများ) အထိ ရေးသားခဲ့သည်။ ဂီတ မဂ္ဂဇင်းများ ဖြစ်သော သောတရှင်၊ ဂီတပဒေသာ ဂီတမဂ္ဂဇင်းများတွင် ဂီတသင်္ကေတ ဆောင်းပါးများ ရေးသားပြီး၊ စောင်းဦးဘသန်းနှင့် တွဲဖက်၍ 'ဂီတသင်္ကေတ ပညာ' စာအုပ်၊ သူ၏ 'တေးသင်္ကေတ' စာအုပ်၊ နောက် 'စန္ဒရားလှထွတ် ဘဝနှင့် တေးများ' စာအုပ် ထုပ်ဝေခဲ့သည်။

ထို့နောက် စန္ဒါရုပ်စုံ မဂ္ဂဇင်းတွင် 'မြန်မာဂီတ ရေစီးကြောင်း' ဆောင်းပါးများ အခန်းဆက် ရေးသား တင်ပြရင်း မိုးဝေ၊ မဟေသီ၊ ရုပ်ရှင်တေးကဗျာ၊ ကလျာ၊ စာပေဂျာနယ်၊ အတွေးအမြင်၊ ရနံ့သစ်၊ မင်္ဂလာ မဂ္ဂဇင်းများတွင် ဆက်လက် ရေးသားခဲ့သည်။ နောင် ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် နေရီရီ စာပေတိုက်မှ 'မြန်မာ့ဂီတ ရေစီးကြောင်း' စာအုပ် ထုတ်ဝေခဲ့ရာ ထိုနှစ်မှာပင် အမျိုးသား စာပေဆု 'သုတ စာပေဆု' ချီးမြှင့်ခံရသည်။

&quot;စန္ဒရားလှထွတ်သည် ဂီတပြီးလျှင် စာပေသည် အကြီးမားဆုံးသော သံယောဇဉ် ဖြစ်သည်&quot; ဟု အဆိုရှိသည်။ မြန်မာစာပေ လောကတွင် ဂီတ ပညာရှင်များ၊ တေးရေး ဆရာများ၊ အဆိုတော်များနှင့် သူတို့၏ ဂီတဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများ စဉ်ဆက်မပြတ် ရေးသား တင်ပြလေ့ရှိရာ မြို့မညိမ်း၊ ဂီတစာဆို ကိုလှမိုး၊ ရန်နိုင်စိန်၊ ဘိုကလေးတင့်အောင်၊ စစ်ကိုင်း ဦးလှရွှေ၊ [[သန်းလှိုင်၊ ကို|ကိုသန်းလှိုင်]]၊ မောင်မောင်လတ်၊ မြတ်လေး၊ [[ချစ်ဆွေ၊ စန္ဒရား|စန္ဒရားချစ်ဆွေ]]တို့နှင့် အတူ စန္ဒရားလှထွတ်လည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။

စန္ဒရားလှထွတ်သည် မြန်မာ့ဂီတ ဇစ်မြစ်နှင့် ကမ္ဘာ့ဂီတ သမိုင်းကြောင်းများကို အပတ်တကုတ် လေ့လာ ဆည်းပူးပြီး ရေးသားတင်ပြသူ ဖြစ်သည်။ &quot;ဤစာအုပ်တွင် ဂီတနှင့် ပတ်သက်သော မူလဘူတ စူးစမ်းမှုများ၊ ဂီတ၏ အနက်အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုချက်၊ ဆင့်ကဲ တိုးတက် ပြောင်းလဲလာပုံ စသော ဂီတဗေဒ အကြောင်းအရာများနှင့် ဂီတ၏ ရသ၊ ဒဿန စသည့် သဘောတရားတို့ကို တီးခေါက် ရိပ်စားမိရန် လိုအပ်သည့် နေရာများ၌ ကမ္ဘာ့ဂီတနှင့် နှိုင်းယှဉ် ဖော်ပြထားပြီး မြန်မာ့ဂီတ သမိုင်းရေစီးကြောင်းကို ယနေ့ မျက်မှောက်ခေတ် အထိ သုံးသပ် တင်ပြထားသည်&quot; ဟု သူ၏ စာအုပ် အမှာစာတွင် ရေးသား ဖော်ပြခဲ့သည်။ သူသည် ကမ္ဘာပေါ်၌ ဖြစ်ပျက် ထင်ရှားခဲ့သော အကြောင်းများနှင့် ဂီတဗေဒ အကြောင်းအရာများ ရေးသား တင်ပြလျက် တခါတရံ ဘာသာပြန် ဝတ္ထုတိုများ (ဥပမာ) 'အိုင်စတိုင်းနှင့် တွေ့သောည' ဝတ္ထုတို၊ ထို့နောက် သူ၏ ဘဝရုပ်ပုံလွှာ အပိုင်းအစများ ရေးသားခဲ့သူ ဖြစ်သည်။

စန္ဒရားလှထွတ်သည် ဇန်နဝါရီလ ၅ ရက် ၂ဝဝဝ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ဘောက်ထော်၊ ပြည်သာယာလမ်း နေအိမ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၄-နှစ် ရှိပြီဖြစ်ပြီး ဇနီး တေးသံရှင် [[ချိုဝေလွင်]] နှင့် [[ဇော်မျိုးထွဋ် (မဇ္ဈိမလှိုင်း)]]သားများ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
{{Lifetime|၁၉၃၆|၂၀၀၀|}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]]
[[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>ov20waekxa8hn3kaqwm0ouf5uipste6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နန်း​တော်​ရှေ့ ဆရာတင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8800</id>
    <revision>
      <id>1055530</id>
      <parentid>1042603</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T06:27:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]</comment>
      <origin>1055530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15643" sha1="8p898x3jz8uuel578fvrf3mmvc3v4ai" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = နန်း​တော်​ရှေ့ဆရာတင်
| image = [[File:SayarTin.jpg]]
| birth_name = ​မောင်​မောင်တင်
| birth_date = ၁၈၉၄ ခုနှစ် &lt;br/&gt;  မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၅၆ခုနှစ်
| birth_place = [[မန္တလေးမြို့]]&lt;ref&gt;ပြည်သူချစ်​သောအနုပညာသည်များ - လူထု​ဒေါ်အမာ&lt;/ref&gt;
| death_date = ၁၉၄၉ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၂ ရက် &lt;br/&gt; မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၁၀ ခုနှစ်၊ တပေါင်း လဆန်း ၁၄ ရက်
| death_place=မန္တလေးမြို့| occupation = {{hlist|​တေး​ရေးဆရာ|အဆို​တော်|​ဇာတ်ဆရာ|ဇာတ်မင်းသား|အငြိမ့်အဖွဲ့​ခေါင်း​ဆောင်|ရုပ်​​​သေးမင်းသမီး|ရာဇဝတ်အုပ်|​ဆေးစပ်သူ}}
| known_for = ​တေး​ရေးဆရာ
| parents = ဦးမှန် + ​ဒေါ်မမ
| spouse = (၄)​​ယောက်/(၆)​ယောက်
| children = [[ရွှေမန်း​​​​​​​​​​​​ညွန့်လှိုင်]]၊ [[ရွှေနန်းတင်]]အပါအဝင်(၁၃)​ယောက်
}}

'''နန်း​တော်​ရှေ့ဆရာတင်(၁၈၉၄-၁၉၄၉)''' သည် မြန်မာ့ဂီတ​လောကတွင် ထင်ရှား​ကျော်ကြားလှ​သော ဂီတစာဆိုကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ဆရာတင်​ရေးသားခဲ့​သော သီချင်းများမှာ ယ​နေ့တိုင် ​​ကျော်ကြား​နေဆဲဖြစ်သည်။

== ငယ်စဉ်ဘဝ ==

မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၅၆ ခုနှစ်၊ ၁၈၉၄-ခုနှစ်တွင် [[မန္တလေးမြို့]] နန်းတော်ရှေ့ရပ်နေ မြို့စားရေးမင်း ဦးမှန်နှင့် ဒေါ်မမတို့က မန္တလေးမြို့ အရှေ့ပြင်၊ စကျင်ဝအရပ်၌ မွေးသည်။&lt;ref&gt;[http://www.sagarwarmyae.info/sagarwar/2011june/%E1%80%94%E1%80%94%E1%80%B9%E1%80%B8%E1%80%B1%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%B9%E1%80%B1%E1%80%9B%E1%80%BD%E1%82%95%E1%80%86%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%B9.pdf]{{Dead link|date=January 2021}}(စာမျက်နှာ-၄)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;မြန်မာ့ စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၅)၊ နှာ ရ၄ တွင် မသ ၁၂၅၆&lt;/ref&gt;ငယ်အမည်မှာ မောင်မောင်တင် ဖြစ်သည်။ ဝန်စာရေးဦးကြီးမှာ ဆရာတင်၏ ဦးလေး(အဖမျိုးရိုး)ဖြစ်သည်။ (လူထုဒေါ်အမာ ရေးသားသည့် ပြည်သူချစ်သော အနုပညာသည်များစာအုပ်တွင် မန္တလေးမြို့ အရှေ့ပြင်၊ စကျင်ဝအရပ်၌မွေးသည်ဟု ပါရှိသည်။ နောက်ပိုင်း၌ ဦးသော်ဇင်ရေးသည့် နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင် စာအုပ်တွင် ကြည့်မြင့်တိုင် ထီးတန်းရပ်တွင် မွေးသည်ဟု ဆိုသည်။) ၆ နှစ်သားအရွယ်တွင် တောင်ဒွာလောင်းရပ်ရှိ ဦးစံအေးနေအိမ် မူလတန်းကျောင်းတွင် ၄ တန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဝက်စလီယံ ယောက်ျားလေးကျောင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ပြီး ခုနစ်တန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။  

== ဂီတစာဆို ==
ကွန်ပေါင်ဒါ(ခေါ်) ဆေးစပ်သူ၊ ပတ္တလားဆရာ၊ အငြိမ့်တီးဝိုင်းအဖွဲ ခေါင်းဆောင်၊ အငြိမ့်သီချင်းရေးဆရာ၊ ဓာတ်ပြားသီချင်းရေးဆရာ၊ အငြိမ့်ထောင်ဆရာ၊ စန္ဒရားဆရာ၊ အဆိုတော်၊ ဇာတ်ထောင်ဆရာ၊ ဇာတ်မင်းသားကြီး၊ ရုပ်စုံသဘင် သီချင်းရေးဆရာ၊ ရုပ်သေးမင်းသမီး၊ ရာဇဝတ်အုပ်၊ အသံတိတ်ရုပ်ရှင် သီချင်းရေးဆရာ စသည့် အလုပ်အကိုင်များ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
ဆရာတင်သည် အသက် (၂၀) မတိုင်ခင်ကပင် သီချင်းများစရေးခဲ့သည်။ ဂီတတွင် အထူးစိတ်ဝင်စားခဲ့ပြီး၊ အသက် ၂၂ နှစ်အရွယ်တွင်  '''မယ်အေးလေးက ပို့တဲ့မေတ္တာ'''သီချင်းကို ပထမဆုံးရေးသား၍ ယုဇနအေးစိန်အငြိမ့်က မအေးစိန်ကို ပူဆာ၍ဆိုခိုင်းခဲ့သည်။ နန်းတော်ရှေ့  ချစ်တီးဘုရားကျောင်းအနီး နေထိုင်သူဖြစ်၍ နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင်ဟု မအေးစိန်က အမည်ပေးခဲ့သည်။ ထိုမှ ယုဇနအငြိမ့်၌ ပတ္တလားဆရာအဖြစ် ခြေစုံပစ်ဝင်ခဲ့သည်။ 

၁၉၄ဝ ခန့်တွင် ရန်ကုန်သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၄၇ တွင် မန္တလေးသို့ ပြန်လည်အခြေချ နေထိုင်ခဲ့သည်။ နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင်သည် သီချင်းပေါင်း ၃၀ဝ ခန့် ရေးသားခဲ့ပြီး အောင်ပင်လယ်၊ တောင်သမန်၊ ရွှေပြည်စိုး၊ မြနန္ဒာ၊ လက်ရေတစ်ပြင်တည်း၊ ရွှေမင်းဂံ၊ မြန်မာ့ဂုဏ်ရည်၊ ရွှေမိုးညို၊ ရွှေဘိုသနပ်ခါး၊ [[ဆင်ကြီးဂဠုန်ချီ (သီချင်း)|ဆင်ကြီးဂဠုန်ချီ]]၊ ကျွဲမကြည်အောင်၊ အလှူ့ရှင်၊ ရွှေဘိုသနပ်ခါး စသည့် သီချင်းများမှာ အထူးထင်ရှား ကျော်ကြားခဲ့သည်။ ဆရာတင်သည် 'တောင်သမန်' 'သူဌေးဝါဒ' စသည့် သီချင်းများကိုလည်း ကိုယ်တိုင်သီဆို ဓာတ်ပြားသွင်းခဲ့သည်။ 

'အာယားမ' သီချင်းကို တေးသံရှင်မာမာအေးက နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင်ရေးသည်ဟု မှားယွင်းခဲ့သဖြင့် နှောင်းလူများ အမှတ်မှားနေကြသည်။ အမှန်မှာ နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင် ရေးခြင်းမဟုတ်ဘဲ မြန်မာညွန့်ဆရာတင် ရေးသားခဲ့ခြင်းသာ ဖြစ်သည်။ မူရင်းသီဆိုသူမှာ ဥဩမယ်တင် ဖြစ်သည်။ ထိုအမှားအကြောင်းကို ဥဩမယ်တင်ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်သီဆိုသည့် မန်းပန်တျာ နီနီဝင်းက (၂၀၂၃)ခုနှစ်၌ပြောခဲ့သည်။

== ဘဝနိဂုံး ==


၁၉၄၉ ခု၊ မတ်လ ၁၂ ရက် မန္တလေးမြို့ကို ကရင်များအသိမ်းတွင် နန်းရှေ့ ခင်မကန်ကျောင်းတိုက် ဆရာတော် ဦးသုမနကျောင်းတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဆရာတင်သည် ဇနီး(၄)ယောက် (ဦးသော်ဇင် စာအုပ်တွင် ၆ယောက်)နှင့် သားသမီး(၁၃)ယောက် ရှိခဲ့သည်။ ဇာတ်သဘင်လောက၌ [[ရွှေမန်းညွန့်လှိုင်]]နှင့် [[ရွှေနန်းတင်]]တို့ နှစ်ဦးမှာ နန်းတော်ရှေ့ ၏ သားသမီးများဖြစ်ကြသည်။
ဆရာတင်မှာ ဒေါ်သင်၊ ဒေါ်တင်(မင်းသမီး ပေါ်လင်တင်)၊ ဒေါ်သိန်းမြနှင့် တံခွန်တိုင်သူ ဒေါ်မြသောင်းခင် ဟူ၍ ဇနီး ၄ ဦး ရှိခဲ့ပြီး၊ ဇာတ်မင်းသား ရွှေနန်းတင်မှာ ဆရာတင်နှင့် ဒေါ်တင် (မင်းသမီး ပေါ်လင်တင်) တို့က ဖွားမြင်သည့် သားဖြစ်သည်။
[[File:Bronze Statute of Nandawshay Saya Tin.jpg|100px|thumb|အမျိုးသားဇာတ်ရုံရှိ ရုပ်တု]]
[[File:Nandawshay Saya Tin.jpg|thumb|မန္တလေး အမျိုးသား ကဇာတ်ရုံ ရှေ့ရှိ နန်းတော်ရှေ့ ဆရာတင် ရုပ်တု]]

== ရေးသားခဲ့သော သီချင်းများ ==
*[[ကမ္ဘောဇ (သီချင်း)]]
*[[ကတ္တီပါဖိနပ် (သီချင်း)]]
*[[ကိုဩဇာ (သီချင်း)]]
*[[ကြားဖူးကြရဲ့လား (သီချင်း)]]
*[[ကြင်စဦး (သီချင်း)]]
*[[ကျေးရွာဝါဒ (သီချင်း)]]
*[[ကျောက်စိမ်းတွင်း (သီချင်း)]]
*[[ကျွဲမ (သီချင်း)]]
*[[ချစ်ပါရမီ (သီချင်း)]]
*[[ချိုးနှစ်ကောင် (သီချင်း)]]
*[[စစ်ကိုင်းတံတား (သီချင်း)]]
*[[စိမ်းမြရံချယ် အောင်ပင်လယ် (သီချင်း)]]
*[[စည်တော်ကြီး (သီချင်း)]]
*[[စွယ်တော်ခိုးခန်း (သီချင်း)]]
*[[ဆင်းရဲသားဝါဒ (သီချင်း)]]
*[[ဆင်ကြီးဂဠုန်ချီ (သီချင်း)]]
*[[တို့ရွှေနန်း (သီချင်း)]]
*[[တူမပေးဒေါ်မြိုင်သခင် (သီချင်း)]]
*[[တောင်ပြုံး (သီချင်း)]]
*[[တောင်တော်သခင်မ (သီချင်း)]]
*[[တောင်သူပျို (သီချင်း)]]
*[[ဓမ္မစကြာ (သီချင်း)]]
*[[နောဧကနော (သီချင်း)]]
*[[ပဉ္စသိင်္ခ (သီချင်း)]]
*[[ပုဏ္ဏမီမြမေတ္တာရှင် (သီချင်း)]]
*[[ပြန်ပေါင်းထုပ် (သီချင်း)]]
*[[ပိတောက်ရွှေဝါ (သီချင်း)]]
*[[မိုးပစ္စုန် (သီချင်း)]]
*[[မြန်မာ့ဓလေ့ (သီချင်း)]]
*[[မေမြို့ကချစ်သူ (သီချင်း)]]
*[[မော်တော်ကား (သီချင်း)]]
*[[မန်းသဘင်မြရင် (သီချင်း)]]
*[[မြနန္ဒာ (သီချင်း)]]
*[[မြန်မာနရီမှူး (သီချင်း)]]
*[[မြိုင် (သီချင်း)]]
*[[ယောက်ျားဆုပန် (သီချင်း)]]
*[[ယမုန်နာ (သီချင်း)]]
*[[ရိုး⁠ရိုးလေဘာတီ (သီချင်း)]]
*[[ရန်ကုန်သူ (သီချင်း)|ရွှေဘိုသနပ်ခါး (သီချင်း) (နောင်တွင် ကိုအံ့ကြီးက ရန်ကုန်သူအမည်ဖြင့်ဆို)]]
*[[ရှစ်ဌာနသာလာယံ (သီချင်း)]]
*[[ရွှေလမ်းငွေလမ်း (သီချင်း)]]
*[[ရွှေကျီးညို (သီချင်း)]]
*[[ရွှေမိုးညို (သီချင်း)]]
*[[ရွှေမင်းဂံ (သီချင်း)]]
*[[:wikisource:my:ရွှေပြည်စိုး|ရွှေပြည်စိုး (သီချင်း)]]
*[[လက်ရည်တပြင်တည်း (သီချင်း)]]
*[[လှောင် (သီချင်း)]]
*[[ဝိသာခါ (သီချင်း)]]
*[[သုံးရွှေ့လည် (သီချင်း)]]
*[[သူဌေးဝါဒ (သီချင်း)]]
*[[သိန်းထီဆုကြီး (သီချင်း)]]
*[[သော့တွဲ (သီချင်း)]]
*[[ဧရာဝတီ (သီချင်း)]]
*[[အရမ်းဆုံးဝါဒ (သီချင်း)]]
*[[အလှူ့ရှင် (သီချင်း)]]
*[[ဦးကလိန် (သီချင်း)]]
*[[ရာသီ​တော်ဦး (သီချင်း)]]
*[[အောင်ပင်လယ် (သီချင်း)]]&lt;ref&gt;နေထွတ်၏ 'မန္တလေးအဘိဓာန်' စာအုပ်&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
# နန်းတော်ရှေ့ ဆရာတင် (ဦးသော်ဇင်)
# ပြည်သူချစ်သော အနုပညာ ရှင်များ (လူထုဒေါ်အမာ)
# ဇာတိမာန်တေး(မုံရွာ ဝင်းဖေ)
# နန်းတော်ရှေ့ ဆရာတင်နှစ်တစ်ရာပြည့်( စစ်ကိုင်းလှရွှေ)ငွေတာရီ ၉/၉၄
{{DEFAULTSORT:တင်၊ ဆရာ၊ နန်းတော်ရှေ့}}
{{Lifetime|၁၈၉၄|၁၉၄၉|}}
[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]
[[Category:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>8p898x3jz8uuel578fvrf3mmvc3v4ai</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝီကီပီးဒီးယား:လက်ဖက်ရည်ဆိုင် (နည်းပညာ)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>9992</id>
    <revision>
      <id>1055590</id>
      <parentid>1055402</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T10:48:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>21591</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tech News: 2026-40 */ အပိုင်းသစ်</comment>
      <origin>1055590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="222295" sha1="qhkh9os9ftbrhuosgt5bsip2itc6s65" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
{{လက်ဖက်ရည်ဆိုင် ခေါင်းစီး|နည်းပညာ|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်၏ '''နည်းပညာ''' အခန်းသည် '''ဝီကီပီးဒီးယား''' ''အကြောင်း'' နည်းပညာဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကို ဆွေးနွေးရန် ဖြစ်သည်။ ဝီကီဆော့ဖ်ဝဲလ်အမှားများ သတင်းပို့ရန်နှင့် အင်္ဂါရပ်အသစ်များ တောင်းဆိုရန်များကို [[mw:Phabricator|Phabricator]] တွင် ပြုလုပ်ပါ ( [[mw:How to report a bug|ဆော့ဖ်ဝဲလ်အမှားများ သတင်းပို့နည်း]] ကို ကြည့်ပါ)။
&lt;!-- All of the text for this top section is found at template:Villagepumppages --&gt;
မီဒီယာဝီကီ (MediaWiki) ဆိုင်ရာ အထွေထွေ မေးခွန်းများအတွက် [[mw:Project:Support desk|မီဒီယာဝီကီ အကူအညီ စားပွဲ]] သို့ သွားပါ။
|center=&lt;div id=&quot;villagepumpfaq&quot; style=&quot;padding-right: 30px; text-align: center; margin: 0 auto;&quot;&gt;{{FAQ|see also=[[Wikipedia:FAQ/Technical]]|style=margin: 0 auto; width: 85%;|collapsed=yes}}&lt;/div&gt;
|3=WP:VPT|4=WP:VP/T|5=WP:TECHPUMP|6=WP:PUMPTECH}}&lt;!--

--&gt;__NEWSECTIONLINK__&lt;!--

--&gt;
__TOC__
{{anchor|below_toc}}
{{clear}}&lt;!--

ကဏ္ဍကို စာမျက်နှာ အောက်ဆုံးသို့ ကျေးဇူးပြု၍ မရွှေ့ပါနှင့်။ စာမျက်နှာ မော်ကွန်းထိန်းသိမ်းရာတွင် ပါဝင်သွားနိုင်၍ ဖြစ်သည်။

--&gt;[[&lt;!-- OK --&gt;Category:ဝီကီပီးဒီးယား လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]


&lt;/noinclude&gt;&lt;!--

မေးခွန်းအသစ်များကို ကျေးဇူးပြု၍ စာမျက်နှာ အောက်ဆုံးတွင် ရေးသားပါ။ မေးခွန်းမေးမြန်းရန် အလွယ်ကူဆုံးနည်းလမ်းမှာ စာမျက်နှာအပေါ်ဖက်နားရှိ &quot;ဆွေးနွေးချက်အသစ်&quot; ကိုနှိပ်နိုင်ပါသည်။

--&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-03&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''Updates for editors'''
* As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596]
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support &quot;map&quot; as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၉:၃၃၊ ၁၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29907192 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-04&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] 
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114]

'''Updates for technical contributors'''
* As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: &lt;code dir=ltr&gt;https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/&lt;/code&gt;) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]!
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၀:၂၉၊ ၁၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29943403 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-05&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February.
* All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project.
* Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the &quot;prevent this user from editing their own talk page&quot; is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385]

'''Updates for technical contributors'''
* A new AbuseFilter variable, &lt;code&gt;account_type&lt;/code&gt;, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the &lt;code&gt;createaccount&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;autocreateaccount&lt;/code&gt; actions. As part of this change, the variable &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; has been renamed to &lt;code&gt;account_name&lt;/code&gt;, and &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049]
* Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;upload.wikimedia.org/…&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၁:၁၇၊ ၂၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29969530 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-06&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The &quot;{{int:pageinfo-toolboxlink}}&quot; feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669]

'''Updates for technical contributors'''
* There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389]
* The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]]

'''Weekly highlight'''
* Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၇:၄၃၊ ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30000986 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-07&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors.
* A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] 
* When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458]
* The automatic &quot;magic links&quot; for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;{{#isbn}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604]
* Two new wikis have been created: 
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|&lt;code&gt;w:kaj:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283]
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|&lt;code&gt;w:ppl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. 

'''Updates for technical contributors'''
* A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၃:၃၀၊ ၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30026671 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-08&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237]

'''Updates for editors'''
* The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval]
* The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias.
* Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;#siteNotice { display: none; }&lt;/code&gt; to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the &quot;view new changes since…&quot; button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339]

'''Updates for technical contributors'''
* New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၉:၁၆၊ ၁၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30086330 --&gt;

== Reference Previews – experiment ==

Hi, I’m Johannes from [[m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Sorry for writing in English, please support us by providing a translation! Our team is currently working on [[:m:WMDE Technical Wishes/References|improvements to references]], e.g. [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]]. In 2021 we developed [[:m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] in order to provide a MediaWiki feature to preview references when hovering over the footnote marker. Over the course of our current work we’ve noticed that using Reference Previews doesn’t seem to be intuitive for some readers and we would like to improve this.

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Problem ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
In our usability tests, we repeatedly notice desktop readers – unaware of Reference Previews or how to use the feature – clicking on footnotes instead of hovering over them. Many are confused when they end up in the reference list and don’t know how to jump back to the text passage they were previously reading. Many readers seem unaware that both the ↑ arrow in the reference list and the &lt;sup&gt;a b&lt;/sup&gt; (for re-used references) can be used to jump back. This makes jumping to the reference list rather unpleasant, especially in long articles.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Assumption ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We assume that most readers do not want to jump to the reference list, but rather want to click on the footnote to open Reference Previews, which provide them with the reference information for the text passage they have just read. At the same time, we believe that some readers – e.g. those who want to delve deeper into a topic rather than just quickly researching a piece of information – are still interested in conveniently accessing the reference list.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Idea ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We would like to try adjustments to Reference Previews in order to best meet the needs of different readers. Specifically, we want to prevent readers from accidentally ending up in the individual reference list; jumping there should be a conscious decision.

When clicking on a footnote marker, we want to display Reference Previews instead of jumping to the reference list. The pop-up remains permanently visible until clicking on the &quot;x&quot; or anywhere outside the preview to close it. In addition Reference Previews will provide a link to jump to the reference in the reference list.

&lt;gallery heights=&quot;275&quot; widths=&quot;250&quot;&gt;
File:Reference Previews mock-up – current version.png|Reference Previews – current version
File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed version when '''clicking on a footnote marker'''
&lt;/gallery&gt;

When hovering over a footnote marker without clicking on it, we want to display a simplified version of Reference Previews – without the settings icon and the resulting empty space. When moving the mouse pointer over the pop-up, a note will appear indicating that you can click for further options. This will open the persistent version of Reference Previews with a link to allow users to jump to the reference in the reference list.

&lt;gallery heights=&quot;275&quot; widths=&quot;250&quot;&gt;
File:Reference Previews mock-up – hover-state.png|Proposed version when '''hovering over the footnote marker'''
File:Reference Previews mock-up – hover-state and options.png|Proposed version when '''hovering over the Reference Preview'''
File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed (persistent) version when '''clicking on the hover preview'''
&lt;/gallery&gt;

By improving the usability of Reference Previews, we also hope to mitigate the issue that reference lists with a large number of (reused) references (or [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]) can be confusing for some readers. In addition, the proposed version when hovering over a footnote marker is more compact than the current version.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Experiment ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We would like to test the proposed changes in an [[:en:A/B testing|A/B test]] on several wikis. We want to measure how many readers click on a footnote marker and then proceed to jump to the reference list using the proposed version of Reference Previews compared to readers who receive the current version of Reference Previews. In addition, we will measure how many readers in both groups access the reference list via the table of contents. This will give us data-based insights into how many clicks on the footnote unintentionally open the reference list and how many readers only want to use Reference Previews.

We would like to run our experiment on the following Wikipedia language versions: de, pl, fr, sv, fa, hu, hi, my, tl, lv, fy, hr. 10% of readers will see our modified version of Reference Previews in order to obtain sufficient data. The experiment is expected to run for 1-2 weeks at the end of March. We'll restore the current version of Reference Previews for all readers until we have evaluated the experiment, discussed the results with the community, and decided on further steps.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

We look forward to your feedback [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|on our talk page]] – or just reply to this post! Once the experiment is ready to go, we will also provide a link that you can use to test the changes yourself. --[[အသုံးပြုသူ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]])  ၁၂:၁၃၊ ၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC)

:As indicated on our project page [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/References/Reference_Previews&amp;diff=prev&amp;oldid=30215686], we will only test the proposed change when ''clicking'' on a footnote. Reference Previews will remain ''unchanged when hovering'' over a footnote marker. Reasons for this were concerns that the proposed transition from hover to persistent preview could be disruptive or at least feel unusual when interacting with reference content in the hover preview (e.g. when clicking on links). [[အသုံးပြုသူ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]])  ၁၃:၃၀၊ ၉ မတ် ၂၀၂၆ (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-09&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html]
'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764]
* Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new &quot;Edit full page&quot; button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112]
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered &quot;beta&quot; on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:skin-theme-description&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag&lt;/code&gt; to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta.
* The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], &lt;code dir=ltr&gt;ext.globalwatchlist.rebuild&lt;/code&gt;, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၉:၀၃၊ ၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30119102 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-10&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki.

'''Updates for editors'''
* [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&amp;filter=&amp;optional=1&amp;action=translate help to localize] this and related features.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912]
* Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807]
* Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no &lt;code dir=ltr&gt;uselang=&lt;/code&gt; URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111]
* The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily.
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust &amp; Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807]

'''Updates for technical contributors'''
* To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696]
* The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views.
* The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users.
* [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၇:၅၁၊ ၂ မတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30137798 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-11&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.
* Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]).

'''Updates for editors'''
* Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118]
* Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793]

'''Updates for technical contributors'''
* API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests].
* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၈:၅၂၊ ၉ မတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30213008 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-12&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055]
* On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016]
* Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]].
* Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263]
'''Updates for technical contributors'''
* A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874]
* Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror&lt;/code&gt; or &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.lib&lt;/code&gt; modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.switch&lt;/code&gt; hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720]
* The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects).
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၉:၃၅၊ ၁၆ မတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30260505 --&gt;

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]])&lt;/bdi&gt;  ၁၁:၁၅၊ ၁၉ မတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-13&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|&quot;Log in with passkey&quot; button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step.
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647]
* The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823]
* Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia.

'''Updates for technical contributors'''
* Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&amp;oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127]

* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]]

'''In depth'''
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၆:၅၀၊ ၂၃ မတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30268305 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]].

'''Updates for editors'''
* The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]].
* The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap &quot;Edit&quot;. This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၉:၂၅၊ ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30329462 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[အသုံးပြုသူ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:MediaWiki message delivery|ဆွေးနွေး]])  ၁၇:၀၉၊ ၃ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29905755 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-15&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''

* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]].
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304]
* All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]].
* The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;format=php&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538]
* The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example &quot;WP&quot; for the &quot;Project&quot; (&quot;Wikipedia&quot;) namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၆:၁၈၊ ၆ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30362761 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-16&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature.
'''Updates for editors'''
* On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294]
* The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=query&amp;meta=notifications&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991]
* Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၅:၁၈၊ ၁၃ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30380527 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-17&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest &quot;Liquid Glass&quot; visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias.
* An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]].
* On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857]

'''Updates for technical contributors'''
* As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The &lt;code&gt;mirrors.wikimedia.org&lt;/code&gt; service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707]
* The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; directly, please update them to use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;file&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;filerevision&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741]
* Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&amp;title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]].
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၅:၀၀၊ ၂၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30432763 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-18&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484]
* All Wikipedia users with new accounts and those who activated the &quot;automatically enable most beta features&quot; option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676]

'''Updates for technical contributors'''
* As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၈:၀၅၊ ၂၇ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30458046 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-19&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available.
'''Updates for editors'''
* The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]].
* The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909]
* From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the &quot;Translate to English&quot; dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] 
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as &quot;changes 3&quot; instead of &quot;3 changes&quot; in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091]
'''Updates for technical contributors'''
* The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၀:၄၃၊ ၄ မေ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30498077 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-20&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward.

'''Updates for editors'''
* The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks.
* The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mediawiki.ui.input&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၉:၂၀၊ ၁၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30524429 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-21&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]].

'''Updates for editors'''
* An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions.
* To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the &quot;Tools &gt; Action&quot; menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008]
* [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]]

'''In depth'''

* On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]].
* The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for &quot;Who Wrote That&quot; and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၀:၂၁၊ ၁၈ မေ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30539262 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-22&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] 

'''Updates for editors'''
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120]
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis.
* After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723]

'''Updates for technical contributors'''
* The legacy CSS classes &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; have been replaced with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၁:၅၂၊ ၂၅ မေ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30584502 --&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
== Survey (proposed direction for Wishlist) ==
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}.

You are invited to voice your opinion on a new [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|community-proposed direction]] for the [[m:Community Wishlist|Community Wishlist]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[အသုံးပြုသူ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:MediaWiki message delivery|ဆွေးနွေး]])  ၀၃:၀၇၊ ၂၉ မေ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:기나ㅏㄴ@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:%EA%B8%B0%EB%82%98%E3%85%8F%E3%84%B4/MassMessage&amp;oldid=30604233 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-23&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month.
* The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed &quot;Community&quot; tab and a personalized &quot;For You&quot; tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၁:၀၈၊ ၁ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30613639 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-24&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api]

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/&quot;Which came first?&quot; Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's &quot;On This Day&quot; content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]].
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-cite&amp;language=en&amp;action_source=search&amp;filter=%21translated&amp;optional=1&amp;action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__HIDDENCAT__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171]

'''Updates for technical contributors'''
* The function signature for &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; use &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Script maintainers are encouraged to review existing uses of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945]
* '''Community Wishlist discussion''': Product &amp; Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၁:၂၉၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30650573 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-25&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W25&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use &lt;code&gt;class=notpageimage&lt;/code&gt; excluding it from thumbnail previews, or &lt;code&gt;class=noviewer&lt;/code&gt; excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. 
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class=&quot;wikitable&quot;|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding &lt;code dir=ltr&gt;data-sort-order=&quot;desc&quot;&lt;/code&gt; to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416]

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page.
* Wikis that wish to replace the &quot;indefinitely&quot; button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change.
* The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited.
* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server].
* The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4).
* Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W25&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၆:၄၈၊ ၁၅ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30689604 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-26&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W26&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration.

'''Updates for editors'''
* The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429]
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902]
* Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Starting next week, abuse filters that are set to &quot;require CAPTCHA verification&quot; will begin to also affect users with the &lt;code&gt;skipcaptcha&lt;/code&gt; right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The &lt;code&gt;skipcaptcha&lt;/code&gt; right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595]
* Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&amp;title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox].
* The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W26&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၃:၀၄၊ ၂၃ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30722494 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-27&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W27&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to &quot;Create account&quot; and &quot;Log in&quot; actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220]
* After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292]
* An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; behaves when used to exclude results. Previously, using &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W27&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၁:၄၇၊ ၂၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30744833 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-28&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W28&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769]

'''Updates for technical contributors'''
* In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;src&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute and SVG in the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;srcset&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute.
* The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W28&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၃:၅၆၊ ၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30773578 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-29&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W29&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis.
* The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916]

'''Updates for technical contributors'''
* Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778]
* To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W29&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၆:၁၀၊ ၁၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30804401 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-30&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W30&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]].
* [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation.

'''Updates for technical contributors'''
* On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, &quot;media-limit-reached&quot;, will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W30&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၀၅:၄၅၊ ၂၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30836091 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-31&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W31&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077]
* DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), templates (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), HTML and parser tags (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), and magic words (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews.
* The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201]

'''Updates for technical contributors'''
* After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-helpusername&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-help&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet1&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet2&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet3&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604]
* Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533]
* From now on, wikis can restrict editing in the &quot;User&quot; namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W31&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၈:၄၈၊ ၂၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30856308 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-32&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W32&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&amp;uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518]
* The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-readinglists&amp;filter=&amp;action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia.
* Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326]

'''Updates for technical contributors'''
* The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698]
* The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W32&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၉:၄၅၊ ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30872536 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-33&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W33&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692]

'''Updates for technical contributors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting &quot;{{int:Mw-math-mathjax}}&quot; in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001]
* Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;cldsort=timestamp&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768]
* [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W33&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၀:၄၄၊ ၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30901051 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-34&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W34&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC.

'''Updates for editors'''
* [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__EXPECTSHORTPAGE__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203]
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;w:bol:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921]
* Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640]

'''Updates for technical contributors'''
* Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W34&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၁:၀၂၊ ၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30922806 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-35&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W35&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[Special:CreateAccount|Special:CreateAccount]] page has been simplified as part of ongoing work to modernize the account creation experience. The panel showing project statistics no longer appears next to the form on desktop and mobile web. Multiple account creation experiments show that a simpler form helps newcomers complete registration. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783]
* In order to improve page performance, images now load when they are viewed. This means images lower down an article will not load if a reader never scrolls to that part of the page, which may affect some image-related metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047]

* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where image thumbnails in Abstract Wikipedia could fail to display after the corresponding file was moved on Wikimedia Commons, has now been fixed. Thumbnails will now update correctly when files are moved. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448]

'''Updates for technical contributors'''
* User Info card is a feature that helps patrollers see information about user accounts. So far, it has been available only in places such as page history, logs and recent changes. Now, it's possible to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|place it in the page content]] as well, using the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#uic:}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; parser function. It can be particularly useful in templates like [[:en:Template:Userlinks|&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Userlinks}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;]] (or their specialized variants), as it will make it easier to see the context about a user on various noticeboard pages. The card will be displayed only to users who have it enabled in their [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466]
* Due to user security and privacy risks, we have disabled access to &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Special:MyPage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; URLs when specifically using &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=raw&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. If you are impacted by this, consider whether you can use an alternative approach. &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Special:MyPage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; URLs can still be accessed and used without &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=raw&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Specified user page URLs (e.g. &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;User:Myusername&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) can still be used with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=raw&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386]
* Due to an update, the thumbnailing software has been improved. This includes upgrading &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;librsvg&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; to 2.60 and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;ImageMagick&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; to 7, as well as resolving a number of long-standing thumbnailing bugs like rendering errors. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841]

* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W35&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၀:၄၄၊ ၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30961208 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-36&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W36&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* A new format for the Community Wishlist is open for feedback. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|read the proposed ideas on Meta]]. This new process plans to improve how wishes are triaged, voted on, and prioritized in a way that is transparent and balanced across project families and language editions. This consultation is open for two weeks.

'''Updates for editors'''
* The latest release of the Wikipedia Android app includes updates to the Saved feature, bringing the app’s saving experience closer to iOS and Web. The update redesigns the Saved tab with an “All articles” view, removes the default “Saved” reading list, renames reading lists to “Collections,” and modernizes the article-saving experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] feature was enabled for all logged-in users on Bengali, Chinese, Czech and Vietnamese Wikipedias on August 25, after several months as a beta feature. Reading Lists will be available to all logged-in users on Arabic, French and Indonesian Wikipedias on September 1, followed by English Wikipedia on September 14, and all other Wikipedia wikis on September 28.
* At the end of the month, some logged-out readers on Bengali, Czech, Persian, English, and Polish Wikipedias using the Minerva skin on mobile will see an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|updated navigation bar]] in an [[w:A/B test|A/B test]]. The test will compare the current navigation bar with a new version designed to make it easier to find information more quickly. The goal is to determine whether these changes encourage readers to return more often. This experiment will not change the experience for logged-in readers and/or editors.
* Editors who maintain redirects, templates, and categories used on redirect pages now have improved ways for finding and curating redirects. Previously, redirects pages could not be searched. Two new search keywords, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;onlyredirects:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;withredirects:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, now allow redirects to be searched directly and can be combined with existing keywords such as &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;incategory:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;intitle:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;insource:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089]
* The ISBN lookup tools for generating citations were recently not working because of external service problems. Developers are working on solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where searching for pages by category using &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;deepcat&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; could return no results or unrelated results has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859]

'''Updates for technical contributors'''
* The domain of URLs for thumbnails is changing from upload.wikimedia.org to thumb.wikimedia.org. The old URLs will continue to work for the foreseeable future but MediaWiki will advertise the new domain instead. URLs to other types of media such as original files, videos and transcodes will still be served from upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465]
* The Wikimedia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&amp;title=Special%3ARestSandbox Math API] is now deprecated. These endpoints will be fully sunset by the end of September 2026. Developers who call these endpoints should transition to alternative math rendering solutions, such as the native [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] or [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Third-party MediaWiki installations that utilize the Math extension for formula rendering are required to upgrade to v1.43+ to avoid disruption of service.

* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]]

'''In depth'''
* Read more about [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] in a Diff post titled, [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Custom edit suggestions for every wiki: How communities are shaping Suggestion Mode with TextMatch]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W36&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၀:၅၂၊ ၃၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30990659 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-37&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W37&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a Link]] has been upgraded for English Wikipedia users with improved detection of links that have different capitalization. This will help reduce ambiguous suggestions caused by differences in capitalization in article titles, including articles about cultural goods. A second phase of improvements is planned, which will also prepare the feature for release in other languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T435526#12240876] [https://phabricator.wikimedia.org/T434259]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance|Article guidance]] feature will be enabled by default for junior editors on Simple English and Turkish Wikipedia starting 10 September 2026 following [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance/Updates#Summary_of_experiment_result|an experiment]]. Junior editors with 0 to 99 edits will automatically see the feature when they click a red link or use the &quot;[[tr:Vikipedi:Madde_sihirbazı|Madde oluşturto]]&quot; option on Turkish Wikipedia to create a new article. The change is intended to help junior editors create higher-quality articles that meet each Wikipedia’s standards. [[phab:maniphest/query/z3tcTjmLMxk5/#R|Additional improvements]] will continue based on the experiment results and community feedback.
* The [https://pageviews.wmcloud.org Pageviews Analysis] tool which allows users to compare pageviews across multiple pages, turns 10 years old this year and several new features have been added. They include [[toolforge:wikinav|WikiNav]] which provides insights into how readers of Wikipedia explore the content, editing stats in [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&amp;sites=en.wikipedia.org Siteviews], the ability to [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&amp;project=en.wikipedia.org lookup articles belonging to a WikiProject], and support for dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T378549]
* A [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|visually simplified Minerva]] navigation bar is being tested for logged-out readers using mobile web on the Bengali, Czech, English, Farsi, and Polish Wikipedias. The experiment aims to determine whether simplifying the navigation improves reader retention. The test will run from August 31 to September 28, and no action is required from users.
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is working on improving [[en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]]. Editors will only notice a slight change starting this week. When adding automatic reference names the numbering will start at &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;:1&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; instead of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;:0&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Read more on the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|project page]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/VisualEditor/VisualEditor/+/1332704]
*  All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] could mishandle nested nowiki tags, causing content to be lost and displaying unwanted text has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435116]
'''Updates for technical contributors'''
* Interface administrators can configure gadgets from [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. The definition format has been updated and no longer requires the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;ResourceLoader&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; option, as gadgets are always loaded through &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;ResourceLoader&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. This simplifies gadget configuration by removing an option that is no longer necessary, making gadget definitions easier for administrators. [https://phabricator.wikimedia.org/T298199]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.19|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W37&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၈:၄၃၊ ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31008437 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-38&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W38&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Future Audiences team has started a [[en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Village pump (proposals)#New proposed experiment to let readers know about “Google preferred sources”|discussion on English Wikipedia]] about a proposed new experiment to show a temporary notice about the new [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/original-high-quality-content-search/ Google Preferred Sources] feature to Wikipedia readers coming from Google. The experiment is to test whether this notice makes visitors come back to Wikipedia more often. Preferred Sources feature lets users choose websites they trust so Google can highlight content from those sources more prominently in Search and AI experiences. We are interested in testing this on other languages that Google supports and would welcome assistance with starting conversations on other wikis. If interested, please reach out to Future Audiences on the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Preferred sources|talk page]].

'''Updates for editors'''
* The chat platform Discord is releasing a new self-service framework that websites can use to specify how their links should look when shared on Discord. The Future Audiences team is planning to start using this new framework to improve how Wikipedia links look when shared on Discord, giving better attribution and credit to contributors. The link appearance and behavior won't change in the first phase of this project as we want to first collect some baseline data to assess the impact of future changes. However, if community members who are active on Discord spot any issues, they can reach out on [[phab:tag/future-audiences/|Phabricator]] or [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences|Metawiki]].
* The Reader Growth team will be running an experiment to test whether [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Compact Lead|compacting article lead sections on mobiles]] with the addition of a &quot;read more&quot; button improves reader retention. The test will begin on September 17 on Arabic, Spanish, French, Indonesian, Italian, Japanese, Portuguese, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and will run for four weeks.
* All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming week. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was returning an HTTP 500 error and could not be reached, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959]

'''Updates for technical contributors'''
* Developers who maintain a tool that queries the Wikimedia Commons links tables need to update their code to connect to the new x4 database cluster. The links tables have been moved from the s4 cluster to x4, and will no longer receive updates on s4. The page and redirect tables remain available on both clusters. A wiki replica for the x4 cluster will be set up afterwards. The change is being made because the s4 cluster has grown too large to operate efficiently. You can [[wikitech:Special:MyLanguage/News/2026 Commons links tables database split|read more]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.20|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W38&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၅:၃၀၊ ၁၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31039826 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-39&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W39&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 23 September 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1790172000 14:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Special:MyLanguage/Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363]

'''Updates for editors'''
* The Growth team tested a new post-edit notice designed to [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#4. Encourage Temporary Accounts to Register|encourage Temporary Account holders to register for a permanent account]]. The new notice replaced multiple dialogs and a simultaneous welcome notification with a single message highlighting the benefits of creating an account. The experiment increased permanent account creation from 1.94% to 3.66%, an 87% relative increase. The change will now be released to all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T433551]
* For Wikipedia editors using the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|&quot;Suggestion mode&quot; Beta Feature]], there is a [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-editcheck-experimental|new opt-in user preference]] for showing &quot;experimental&quot; edit checks and suggestions. These types are listed at [[Special:EditChecks#experimental-checks|Special:EditChecks]], and are intended for early developer-testing and for gathering feedback from experienced users. Administrators can change the [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|configuration details]] for each suggestion as usual. Administrators can also [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Experimental Suggestions|use this feature]] to help test their community's ideas for locally created checks and suggestions. Experimental types will have a more distinct visual style later this week. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]].
* The [[m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]] has been launched as a space for technical discussions and collaboration among Wikimedia communities in Central and Eastern Europe.
* A new tool, [[mw:Special:MyLanguage/Language Onboarding and Development/Starter kit|Starter Kit]], is now available for new and small language Wikipedia communities. It brings together guided tasks, tools, and resources to help communities get started, monitor their progress, and collaborate with the broader Wikimedia community. Starter Kit is hosted on Wikimedia Toolforge and is designed for Wikipedias with fewer than 50,000 articles. Learn more about how Starter Kit works and how communities have been using it in [[diffblog:2026/09/18/introducing-starter-kit-for-new-and-small-language-wikipedias/|this Diff blog post]].
* The Reader Growth team is launching a retest of the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|image carousel experiment]]. The retest will use three new versions of the design, updated based on community feedback. The team will assess results and determine with communities whether or not to proceed with the feature. The experiment will begin the week of September 28 and will run on Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, Farsi, French, German, Indonesian, Japanese, Polish, Portuguese, Spanish, Swedish, and Vietnamese Wikipedias.
* After successful rollouts to Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]] from the Reader Experience team will be available to all logged-in users on all Wikipedia wikis starting September 28.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the mentor status script repeatedly updated mentors’ status even when nothing had changed, creating unnecessary Recent Changes entries, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T436659]

'''Updates for technical contributors'''
* The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;abusefilters&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; list query API, used to retrieve specific details about active or historical abuse filters configured on a wiki, has been updated to support the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;formatversion=2&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; configuration parameter, thereby leading to breaking changes to the API response. All users who maintain user-scripts or other code need to check if they use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;abusefilters&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; list query API, and respond to any breaking changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T435828]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.21|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W39&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၁:၅၅၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31085309 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-40&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W40&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Users of default skins on desktop and mobile web (Vector 2022 and Minerva respectively) will now be informed if the search suggestions displayed as they type into Search come from page redirects. Previously, users could get confused when the top search suggestions did not match exactly what they had typed. The new redirect notice clarifies that these suggestions are not random, but related to the search. The suggested pages may be redirects to the most relevant destination articles being searched for. [https://phabricator.wikimedia.org/T303013]
* Logged-out Wikipedia users on mobile web will begin to see a bookmark button for saving articles to their [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] instead of the current Watchstar button. When clicked, the bookmark button prompts users to log in or create an account to save an article for later. An earlier experiment found that the bookmark icon was four times more likely than the Watchstar button to encourage logged-out users to create an account. This change is part of efforts to encourage more readers to become account holders and use features that help them save and return to content. [https://phabricator.wikimedia.org/T438769]
* An experiment will begin on September 29 on Spanish, Arabic, English, and French Wikipedias to simplify the experience users encounter immediately after account creation. The test will explore whether removing friction from the current Welcome Survey helps new users understand what to do next more easily. The experiment will run through the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T430058]

* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has put out a call for the community to suggest topics that it should consider and discuss with the Wikimedia Foundation. Editors and technical contributors are invited to add topics to [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council|the council's talk page]].
* Later this week, it will be possible for communities to configure [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit Checks and Suggestions]] so that they are [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#extraNamespaces|shown within additional namespaces]], such as a &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Draft:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; namespace. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]].
* A bug in the [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] is causing the page to fail to load for users that have unseen changes on Wikimedia Commons. Developers are working on a fix. Until then, affected users can follow the workarounds described in the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist#GlobalWatchlist temporarily broken for users with Wikimedia Commons|relevant]] help section.
* New magic words &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{CATEGORYSORT:TIMESTAMP}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{CATEGORYSORT:RTIMESTAMP}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; are now available for use. They are able to change the default sorting of categories to be based on timestamp of categorization. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].  For example, the issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was not reachable has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959]

'''Updates for technical contributors'''
* The datacenter switchover, scheduled on September 23, has been postponed. [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|The equinox exercise]] revealed capacity issues, preventing the switch of all services to the other datacenter. The process has been paused, prioritizing investigating that issue, to ensure that we continue to be able to serve our users reliably. A new exercise will be scheduled. Meanwhile, all traffic and edits continue to work as usual.
* On September 23, a power loss briefly affected all wikis, creating intermittent issues on both reading and editing modes. This also affected Gerrit. This is unrelated to the datacenter switchover postponement. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/9fm19t8qykk8]
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Produnto|Produnto]] has been deployed to mediawiki.org and [[phab:T421436|some Indic language wikis]]. We want to hear your feedback on this experimental product. Produnto allows users to use Lua modules hosted in [[gitlab:repos/lua|Wikimedia's GitLab]]. It simplifies the sharing of Lua code between wikis. Instead of copying each individual Lua module from one wiki to another, users will be able to easily share packages across all wikis.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.22|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* A [[m:Event:Cross-wiki Code Collaboration Workshop|Cross-wiki code collaboration workshop]] will be held online on October 2 at 12:30 UTC, bringing together South Asian technical contributors to learn about Produnto and begin piloting it on Hindi, Punjabi, Odia, Telugu, and Malayalam Wikipedias. Produnto is a package manager for deploying Lua modules hosted on GitLab to Wikimedia wikis, and was recently deployed on some pilot wikis.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W40&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၀:၄၈၊ ၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31092225 --&gt;</text>
      <sha1>qhkh9os9ftbrhuosgt5bsip2itc6s65</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တင်ရီ (တယော)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10109</id>
    <revision>
      <id>1055557</id>
      <parentid>955950</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T06:58:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ကဏ္ဍ:၁၉၄၂ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၀ ကွယ်လွန်သူများ]] [[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]</comment>
      <origin>1055557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8959" sha1="e7b8nh72gqopoiu291of4lk1m57qx8u" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = တယောကိုတင်ရီ
| image = KoTinYi.gif
| birth_date = {{birth date|၁၉၄၂|၁|၁၀}}
| birth_name = ဦးတင်ရီ
| parents = ဦးလှမြင့်+ဒေါ်တင်ညွှန့်
| birth_place =
| nationality = 
| ethnicity = ဗမာ
| religion = 
| education = ပန်တျာကျောင်းဆင်း
| occupation =
| spouse =  ဒေါ်အေးအေးထိန်
| known_for =
| awards =
| death_date = {{death date and age|၂၀၂၀|၃|၆|၁၉၄၂|၁|၁၀}}
| death_place = ရန်ကုန်မြို့
}}
'''တယော ကိုတင်ရီ''' (၁၀ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၂–၆ မတ်၂၀၂၀) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ဂီတပညာရှင်ဖြစ်သည်။ မြန်မာပြည်၌ သံစုံတီးဝိုင်းဖြစ်ရေးကို ကြိုးပမ်းခဲ့သူ ဖြစ်သည်။

== ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး ==
၁၉၄၂ ခု၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၀ ရက်တွင် ဦးလှမြင့်၊ ဒေါ်တင်ညွှန့်တို့မှ မွေးသည်။ မွေးချင်း ၅ ဦး ရှိသည်။ နာရီပြင်ဆရာ မိဘမှ မွေးဖွားသော်လည်း ထူးထူးခြားခြား တေးဂီတကို ဝါသနာ ထုံသည်။

ကလေးအရွယ်တွင် မိဘ ၂ ပါးနှင့် အတူ ဓနုဖြူမှ ရန်ကုန်မြို့ ကပ္ပလီကွက်သစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ မိဘ ၂ ပါးသည်လည်း ဆင်းဆင်းရဲရဲဖြင့် ကြုံရာကျပန်း လုပ်ကိုင် စားသောက် ခဲ့ကြရသည်။ ကလေး အရွယ်သာ ရှိသေးသော ကိုတင်ရီကိုလည်း ကျောင်းမထားနိုင်ဘဲ၊ သေစာ ရှင်စာ ဖတ်တတ်ရုံသာ ပညာ သင်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။

ကိုတင်ရီလည်း ဆင်းရဲစွာ ရုန်းကန် နေရရှာသည့် မိဘ ၂ ပါး အခြေအနေကို မကြည့်ရက်သဖြင့်၊ ရန်ကုန်မြို့တွင် မြေပဲဆားလှော်၊ ပြောင်းဖူးပြုတ်တို့ကို လည်ရောင်းခဲ့ပြီး၊ ညနေပိုင်းထုတ် ကြယ်နီ သတင်းစာကိုလည်း မြို့ထဲ လိုက်လည် ရောင်းခဲ့ရသည်။

ဂီတဗီဇ ပါရှိသော ကိုတင်ရီသည် ရပ်ကွက် အတွင်းမှ မယ်ဒလင် ဆရာနောက် တကောက်ကောက် လိုက်ကာ မယ်ဒလင်တီး သင်ခဲ့သည်။ ထိုဆရာ၏ အကြံပေး တိုက်တွန်းမှုကြောင့် ၁၉၆ဝ ခုနှစ်၊ အသက် ၁၈ နှစ် အရွယ်တွင် ရန်ကုန် ပန်တျာကျောင်းသို့ တက်ရောက် ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်။

ပန်တျာကျောင်းတွင် စတိုင်ပင် (ပညာသင် ထောက်ပံ့ကြေး) ၅ဝ ကျပ် ရရှိသဖြင့်၊ ကိုယ်ဝါသနာ ပါသော ဂီတ ပညာရပ်ကို သင်ယူနိုင်ခဲ့သလို၊ မိဘများကိုလည်း စတိုင်ပင်ကနေ ပြန်လည် ထောက်ပံ့ ပေးနိုင်ခဲ့သည်။

တယောကိုတင်ရီသည် ပန်တျာကျောင်း၌ တယော ဦးရှုမောင်၊ ဂီတာ ဦးစိမ်းမောင်၊ ရကန် ဦးတင်၊ မြန်မာညွှန့် ဦးချစ်မောင်၊ ဂီတသင်္ကတ ဦးစောသာထာ၊ အဆို ဦးဘသက် စသည့် ဆရာများထံတွင် ဂီတ ပညာရပ်များ ဆည်းပူ လေ့လာခဲ့သည်။

ပန်တျာ ဒုတိယနှစ် ပညာ သင်ကြားနေစဉ်၊ ကမ္ဘာအေး ပြိုင်ပွဲ၌ ဝင်ရောက် ယှဉ်ပြိုင်ရာ တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ဒုတိယ ရရှိခဲ့ပြီး၊ တတိယနှစ်တွင် ကနေဒီကျွန်း စဖွင့်သည့် အထိမ်းအမှတ် ပြိုင်ပွဲသို့ ပထမဆု ဆွတ်ခူး ရရှိခဲ့သည်။

ကျောင်းပြီးနောက် ပထမဆုံးပွဲ အဖြစ် စန္ဒယားအောင်ကြီး၏ တီးဝိုင်းတွင် တယော လိုက်ထိုးခဲ့ရာ အနုပညာကြေး ငွေ အစိတ် ရရှိခဲ့သည်။ ကိုတင်ရီသည် ထိုအချိန်မှ စ၍ တယောပညာ သင်ကြားခြင်းနှင့် တီးခတ်ခြင်းတို့ ဖြင့်သာ ရပ်တည် အသက်မွေးတော့သည်။

သူ၏ အတွေ့အကြုံ ခံယူချက်နှင့် ပတ်သက်ပြီး၊ &quot;အသက်အရွယ် အရ ဂီတကို ဒီလို သမ္ဘာနဲ့ ဖြတ်သန်းမှုအရ ပြောစရာ စကား အချို့တော့ ကျနော်မှာ ရှိပါတယ်။ မည်သည့် ပညာရပ် မဆို အတွေးအခေါ် ရှိတဲ့ လူက သာတယ်။ ကိုယ်လိုက်စားတဲ့ ပညာ အပေါ်မှာ အထင်ကြီး လေးစားရတယ်။ နောက်ကိုယ့်ရဲ့ ဗီဇက ဘယ်မှာ အားသာသလဲ။ ကိုယ့်ဗီဇရှိတဲ့ ပညာကို ကိုယ်လုပ်တာ အထွန်းကားနိုင်ဆုံးပဲ&quot; ဟု ပြောကြား ခဲ့ဖူးသည်။

== မိသားစုဘဝ ==
ဒေါ်အေးအေးထိန်နှင့် အိမ်ထောင်ပြုကာ ကမာရွတ်မြို့နယ်၊ လှည်းတန်း ၁ လမ်း၌ နေထိုင်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;
၂၀၀၈ ဇူလိုင်လတွင် Club 18 Creative House မှ ပထမအကြိမ် ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေခဲ့တဲ့ 'သူတို့ ဒီနေရာကို ဘယ်လို ရောက်လာကြသလဲ၊ လှေကားထစ်များ ရာဇဝင်' စာအုပ်မှ&lt;/ref&gt; သမီး တင်မေမျိုးကို ရသည်။

== ဘဝနိဂုံး ==
၂၀၂၀ ပြည့်၊ မတ်လ ၆ ရက်တွင် စစ်ဆေးရုံ၌ ကွယ်လွန်သည်။ မကွယ်လွန်ခင်  တောင်ဥက္ကာလာပမြို့နယ်၊ ၁၅ ရပ်ကွက်၊ မြင်သာဈေးအနောက် ၄ လမ်းတွင် နေထိုင်သွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/the-violinist-u-tin-ye-passed-away-03062020174550.html|title=ဂီတပညာရှင် တယောဦးတင်ရီ ကွယ်လွန်|work=RFA|access-date=၂၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၆ မတ် ၂၀၂၀}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/375075|title=ဂန္ထဝင်အနုပညာရှင် တယော ကိုတင်ရီ ကွယ်လွန် |work=DVB|access-date=၂၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၆ မတ် ၂၀၂၀}}&lt;/ref&gt; 

== ကိုးကား ==
&lt;References /&gt;

== ပြင်ပလင့်များ ==
*{{Facebook|utin.yee}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၄၂ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၀ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]</text>
      <sha1>e7b8nh72gqopoiu291of4lk1m57qx8u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဖြစ်တန်စွမ်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10644</id>
    <revision>
      <id>1055469</id>
      <parentid>1050110</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T23:51:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>hyperlinks update</comment>
      <origin>1055469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40000" sha1="sadmbbo7v1750cv8k3tfl2bq9zv448k" xml:space="preserve">[[File:6sided dice.jpg|thumb|အရောင်လေးမျိုးရှိသော ခြောက်မျက်နှာပါ အန်စာတုံးလေးတုံး။ ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော မျက်နှာပြင် ခြောက်ခုစလုံးကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။]]
'''ဖြစ်တန်စွမ်း (probability)''' ဆိုသော ဝေါဟာရတွင် အဓိပ္ပာယ်များစွာ ရှိသည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ လက်တင်စကားလုံး '''probabilitas''' မှ ဆင်းသက်လာပြီး သေချာမှု (certainty) သဘောတရား၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ကို ရည်ညွှန်းသည်။ ၎င်းသည် [[အဖြစ်အပျက်|အဖြစ်အပျက်တစ်ခု၏]] (event) '''ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော (probable)''' သဘာဝကို အကဲဖြတ်ခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ကိန်းဂဏန်းတန်ဖိုးတစ်ခုသည် ၎င်း၏ သေချာမှုအတိုင်းအတာကို (degree of certainty) ကိုယ်စားပြုဖော်ပြခြင်း ဖြစ်သည်။ ဖြစ်တန်စွမ်းသည် တိကျသော သင်္ချာသိပ္ပံပညာရပ် (mathematical science) တစ်ခုအဖြစ် တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ၎င်းကို '''ဖြစ်တန်စွမ်း သီအိုရီ (probability theory)''' သို့မဟုတ် '''ဖြစ်တန်စွမ်းများ (probabilities)''' ဟု ရိုးရှင်းစွာ ခေါ်ဆိုကြသည်။

အဖြစ်အပျက်တစ်ခု၏ ဖြစ်တန်စွမ်းသည် သုည နှင့် တစ် ကြားရှိ [[ကိန်းစစ်]] (real number) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကိန်းဂဏန်း ပိုကြီးလေ အဖြစ်အပျက် ဖြစ်ပေါ်လာရန် '''စွန့်စားရနိုင်ခြေ (risk)''' သို့မဟုတ် '''ဖြစ်နိုင်ချေ (likelihood)''' ပိုများလေ ဖြစ်သည်။ ဖြစ်တန်စွမ်းကို သိပ္ပံနည်းကျ လေ့လာခြင်းသည် သင်္ချာသမိုင်းတွင် မကြာသေးမီကမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ အချို့သော ဖြစ်စဉ်များ အထူးသဖြင့် ကံစမ်းကစားနည်းများ၏ (games of chance) ကျပန်းဖြစ်မှု (randomness) နှင့် ပင်ကိုအားဖြင့် ကြိုတင်ခန့်မှန်း၍မရနိုင်သော သဘာဝများကို လေ့လာခြင်းကြောင့် ဆယ့်ရှစ်ရာစုမှစ၍ ဖြစ်တန်စွမ်း လေ့လာမှုသည် သိသိသာသာ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ဤစူးစမ်းလေ့လာမှုများက သင်္ချာပညာရှင်များကို သီအိုရီတစ်ခုအား ပုံစံတကျ ဖြစ်အောင် (formalize) ပြုလုပ်စေခဲ့သည်။ ထိုသီအိုရီသည် နောက်ပိုင်းတွင် မိုးလေဝသပညာ (meteorology)၊ ဘဏ္ဍာရေး (finance) နှင့် ဓာတုဗေဒ (chemistry) ကဲ့သို့သော ကွဲပြားသည့် နယ်ပယ်များတွင် အသုံးချမှုများကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။

== အဖြစ်အပျက်တစ်ခု၏ ဖြစ်တန်စွမ်းများ (Probabilities of an Event) ==
ဖြစ်တန်စွမ်းသည် ကျပန်းဖြစ်မှုကို (randomness) ကိန်းဂဏန်းဖြင့် ဖော်ပြရန် တိုင်းတာမှု (measure) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ နှစ်ဆယ်ရာစုအစောပိုင်းတွင် ရရှိခဲ့သော သင်္ချာနည်းကျ ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းခြင်းသည် (formalization) ယနေ့တိုင်အောင် စံအဖြစ် တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ 

[[အဖြစ်အပျက်]] &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ ဖြစ်တန်စွမ်းကို &lt;math&gt;\mathbb{P}(A)&lt;/math&gt; ဖြင့် သင်္ကေတပြုပြီး အဖြစ်အပျက် ဖြစ်ပေါ်လာမည့် ဖြစ်နိုင်ချေကို ကိုယ်စားပြုသော သုည နှင့် တစ် ကြားရှိ တန်ဖိုးတစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;\mathbb{P}(A)=1&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက ယင်းအဖြစ်အပျက်ကို အားလုံးနီးပါး သေချာသည့် အဖြစ်အပျက် (almost sure event) ဟု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် အကယ်၍ &lt;math&gt;\mathbb{P}(A)=0&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက အဖြစ်အပျက် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ကို သုည အဖြစ်အပျက် (null event) အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ယင်းအဖြစ်အပျက်များသည် ဖြစ်ပေါ်လာရန် ဖြစ်တန်စွမ်း သုညဖြစ်ကြောင်း ညွှန်ပြသည်။

အထူးသဖြင့် စမ်းသပ်မှုတစ်ခုကို (experiment) တူညီသော အခြေအနေများအောက်တွင် ထပ်ခါတလဲလဲ ပြုလုပ်နိုင်ပြီး အောင်မြင်သော ရလဒ်များကို (outcomes) ဇယားပြုစုနိုင်သည့်အခါတွင် အဖြစ်အပျက်တစ်ခု၏ ဖြစ်တန်စွမ်းကို ကြိမ်ဖန်များစွာ အခြေခံသော ချဉ်းကပ်မှု (frequentist approach) ကို အသုံးပြု၍ အကဲဖြတ်နိုင်သည်။ 

သင်္ချာနည်းအရ အဖြစ်အပျက် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ကို အခြေခံ ရလဒ်များ (elementary outcomes) အားလုံး ပါဝင်သော [[နမူနာ ရပ်ဝန်း|နမူနာရပ်ဝန်း]] (sample space) &lt;math&gt;\Omega&lt;/math&gt; ၏ [[အစုပိုင်း|အစုပိုင်း]] (subset) တစ်ခုအဖြစ် ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းထားသည်။ တိကျခိုင်မာသော သီအိုရီ အခြေခံအုတ်မြစ်တစ်ခု တည်ဆောက်ရန် အန်ဒရေး ကိုလ်မိုဂိုရော့ဗ် (Andrey Kolmogorov) သည် အောက်ပါ ဖြစ်တန်စွမ်း [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုများ]] (probability axioms) ကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ဖြစ်တန်စွမ်း အတိုင်းအတာ (probability measure) &lt;math&gt;\mathbb{P}&lt;/math&gt; သည် အောက်ပါတို့ကို ပြည့်စုံစေရမည်။
# မည်သည့် အဖြစ်အပျက် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; အတွက်မဆို &lt;math&gt; 0\leq \mathbb P(A)\leq 1&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
# &lt;math&gt; \mathbb P(\Omega) = 1&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
# &lt;math&gt; A\cap B=\emptyset&lt;/math&gt; ဟု ပေးထားပါက &lt;math&gt; \mathbb P(A \cup B)=\mathbb P(A) + \mathbb P(B)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
ပိုမိုတိကျခိုင်မာစွာ ဆိုရလျှင် နမူနာရပ်ဝန်း &lt;math&gt;\Omega&lt;/math&gt; သည် စစ်ဂမာ-အက္ခရာသင်္ချာ (σ-algebra) &lt;math&gt;\mathcal A&lt;/math&gt; တစ်ခုနှင့် တပ်ဆင်ထားသည်။ အဖြစ်အပျက်များကို ဤ စစ်ဂမာ-အက္ခရာသင်္ချာ၏ အစုဝင်များအဖြစ် တိကျစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ ဖြစ်တန်စွမ်း အတိုင်းအတာ (probability measure) &lt;math&gt;P&lt;/math&gt; သည် စစ်ဂမာ-အက္ခရာသင်္ချာ &lt;math&gt;\mathcal A&lt;/math&gt; မှ အပိုင်းအခြား &lt;math&gt;[0,1]&lt;/math&gt; သို့ ပုံဖော်ပေးသော [[ဖန်ရှင်]] (function) တစ်ခု ဖြစ်ပြီး အထက်ပါ နဂိုမှန်အဆိုများကို လိုက်နာသည်။ ဤနေရာတွင် တတိယ နဂိုမှန်အဆိုကို စုံတွဲအလိုက် ဘုံမပါသော (pairwise disjoint) အဖြစ်အပျက်များ၏ ရေတွက်နိုင်သော ပေါင်းစပ်နိုင်မှုအထိ (countable additivity) တိုးချဲ့ထားသည်။

အဖြစ်အပျက်တစ်ခု၏ ဖြစ်ပေါ်မှု သို့မဟုတ် ဖြစ်တန်စွမ်းသည် အခြားတစ်ခု၏ ဖြစ်တန်စွမ်းနှင့် ပတ်သက်၍ မည်သည့် သတင်းအချက်အလက်မျှ မပေးပါက အဖြစ်အပျက် နှစ်ခုကို '''အမှီအခိုကင်းသော (independent)''' အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ သင်္ချာနည်းအရ ဤအခြေအနေကို &lt;math&gt; \mathbb P(A\cap B)=\mathbb P(A)\mathbb P(B)&lt;/math&gt; ဟု ဖော်ပြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ခြောက်မျက်နှာပါ အန်စာတုံးတစ်ခုကို ခေါက်၍ &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; ရရှိရန် ဖြစ်တန်စွမ်းနှင့် နောက်ထပ် အမှီအခိုကင်းသော ဒုတိယအကြိမ် ခေါက်ရာတွင် &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; ရရှိရန် ဖြစ်တန်စွမ်းသည် ၎င်းတို့၏ သီးခြား ဖြစ်တန်စွမ်းများ၏ (marginal probabilities) မြှောက်လဒ်ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;1/36&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

ဤမူဘောင်သည် အဖြစ်အပျက် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; ဖြစ်ပေါ်မှုအပေါ် အခြေခံ၍ အဖြစ်အပျက် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ ဖြစ်တန်စွမ်းကို '''ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် (conditionally)''' အကဲဖြတ်ခြင်းကိုလည်း ခွင့်ပြုသည်။ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; တို့သည် အမှီအခိုကင်းသော အခြေအနေမဟုတ်သောအခါ ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် ဖြစ်တန်စွမ်း၏ (conditional probability) အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် &lt;math&gt; \mathbb P(A\mid B)=\mathbb P(A\cap B)/\mathbb P(B)&lt;/math&gt; အရ တစ်ခု၏ ဖြစ်ပေါ်မှုသည် အခြားတစ်ခု၏ ဖြစ်တန်စွမ်း ဖြန့်ဖြူးခြင်းကို (probability distribution) ပြောင်းလဲစေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ပထမ အန်စာတုံးတွင် &lt;math&gt;6&lt;/math&gt; ပြထားကြောင်း သိရှိထားလျှင် စံ အန်စာတုံး နှစ်တုံး၏ ပေါင်းလဒ်သည် &lt;math&gt;12&lt;/math&gt; နှင့် ညီမျှရန် ဖြစ်တန်စွမ်းမှာ &lt;math&gt;1/6&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

ရှုပ်ထွေးသော ဖြစ်တန်စွမ်းများကို အကဲဖြတ်ရန် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ပုံသေနည်း အများအပြား တည်ရှိသည်။ စံ သီအိုရီများတွင် '''ထည့်သွင်း-ဖယ်ကြဉ် မူဝါဒ (inclusion-exclusion principle)''' ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် '''စုစုပေါင်း ဖြစ်တန်စွမ်း နိယာမ (law of total probability)''' နှင့် '''ဘေးစ် ၏ သီအိုရမ် (Bayes' theorem)''' တို့လည်း ပါဝင်သည်။

== ဖြစ်တန်စွမ်း သီအိုရီ (Probability Theory) ==
ပတ်စကယ် ၏ တိုက်တွန်းမှုကြောင့် ခရစ္စတီယန် ဟိုင်းဂန် သည် ၁၆၅၇ ခုနှစ်တွင် '''De ratiociniis in ludo aleae''' (ကံစမ်းကစားနည်းများတွင် ကျိုးကြောင်းဆင်ခြင်ခြင်းအကြောင်း) ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဤစာသားသည် ဖြစ်တန်စွမ်းနှင့် ပတ်သက်သည့် ပထမဆုံး ပြည့်စုံသော ကျမ်းအဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ ထိုကျမ်းတွင် ဟိုင်းဂန် သည် မျှော်မှန်းတန်ဖိုး (expected value) သဘောတရားကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့ပြီး အလောင်းအစားများကို ခွဲဝေခြင်းနှင့် မဲပုံးမော်ဒယ်များကို (urn models) ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းဆိုင်ရာ သင်္ချာနည်းကျ ချဉ်းကပ်မှုများကို ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Citation |title=Probabilities: Historical approach and definition. |url=http://www.math93.com/theoreme/probabilites.html |access-date=10 August 2026 |archive-date=9 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120709182251/http://www.math93.com/theoreme/probabilites.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; အခြား အခြေခံကျသော စာသားနှစ်ခုတို့မှာ ဂျေးကော့ ဘာနူးလီ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ထုတ်ဝေသော '''Ars Conjectandi''' (၁၇၁၃) နှင့် အေဗရာဟမ် ဒီ မွိုင်ဗာ (Abraham de Moivre) ၏ '''The Doctrine of Chances''' (၁၇၁၈) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဘာနူးလီ ၏ စာအုပ်သည် ကျပန်းကိန်းရှင် (random variable) သဘောတရားကို မိတ်ဆက်ပေးခဲ့ပြီး ကြီးမားသော ကိန်းများဆိုင်ရာ နိယာမ၏ (law of large numbers) အစောဆုံး ဖော်ပြချက်ကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Citation |title=A history of probability up to Laplace |url=http://www.cict.fr/~stpierre/histoire/node3.html |access-date=10 August 2026 |archive-date=24 November 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061124101450/http://cict.fr/~stpierre/histoire/node3.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ဒီ မွိုင်ဗာ ၏ စာအုပ်သည် ဖြစ်တန်စွမ်းအတွက် ပေါင်းစပ်ခြင်း တွက်ချက်မှုပညာ၏ (combinatorics) အသုံးချမှုကို များစွာ ကျယ်ပြန့်စေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Citation |last=Hacking |first=Ian |title=The Emergence of Probability |date=1975}}&lt;/ref&gt;

၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် အီမိုင်း ဘိုရဲလ် (Émile Borel) ၏ အတိုင်းအတာသီအိုရီနှင့် (measure theory) တိုင်းတာနိုင်သော [[အစု|အစုများ]] (measurable sets) မိတ်ဆက်ခြင်းအပြီးတွင် စံပြ ဖြစ်တန်စွမ်း သီအိုရီသည် (classical probability theory) ခေတ်သစ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်တစ်ခုအဖြစ် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ ဤအတိုင်းအတာသီအိုရီအခြေခံ နမူနာပုံစံကို အွန်ရီ လီဘက်ဂ် (Henri Lebesgue) မှ ၎င်း၏ အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်း (integration) သီအိုရီမှတစ်ဆင့် စနစ်တကျ ချဲ့ထွင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Citation |title=History of probability from Borel to the Second World War |url=http://www.cict.fr/~stpierre/histoire/node4.html |access-date=10 August 2026 |archive-date=24 November 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061124102720/http://cict.fr/~stpierre/histoire/node4.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ဗဟိုစုဆုံမှတ် သီအိုရမ်၏ (central limit theorem) ပထမဆုံး ခေတ်သစ်ပုံစံကို ၁၉၀၁ ခုနှစ်တွင် အလက်ဇန္ဒား လီယာပူးနော့ဗ် (Aleksandr Lyapunov) မှ ဖော်ထုတ်ခဲ့ပြီး&lt;ref&gt;{{Citation |title=Between De Moivre and Laplace |url=http://ljk.imag.fr/membres/Bernard.Ycart/smel/articles/etoiles/cadre_etoiles.html}}&lt;/ref&gt; ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် ပေါလ် လေဗီ (Paul Lévy) မှ ခေတ်သစ်သီအိုရမ်၏ ပထမဆုံး တိကျခိုင်မာသော သက်သေပြချက်ကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ ၁၉၀၂ ခုနှစ်တွင် အန်ဒရေး မားကော့ဗ် (Andrey Markov) သည် ကြီးမားသော ကိန်းများဆိုင်ရာ နိယာမကို အမှီအခိုရှိသော ကိန်းရှင်များ၏ (dependent variables) ကိန်းစဉ်များဆီသို့ (sequences) ယေဘုယျပြုရန် မူဘောင်တစ်ခုအနေဖြင့် မားကော့ဗ် ချိတ်တန်းများ (Markov chains) ကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Citation |title=DicoMaths: Markov Chain |url=http://www.bibmath.net/dico/index.php3?action=affiche&amp;quoi=./m/markov.html |access-date=10 August 2026 |archive-date=14 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150614102230/http://www.bibmath.net/dico/index.php3?action=affiche&amp;quoi=.%2Fm%2Fmarkov.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; မားကော့ဗ် ချိတ်တန်းများသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဘရောင်းနီးယန်း ရွေ့လျားမှုမှသည် (Brownian motion) ဂူဂဲလ်၏ ပေ့ချ်ရန့် (PageRank) ကဲ့သို့သော ခေတ်သစ် အဆင့်ဆင့်တွက်နည်းများအထိ (algorithms) ဖြစ်စဉ်များကို မော်ဒယ်တည်ဆောက်ရန်အတွက် သင်္ချာဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

၁၉၃၃ ခုနှစ်သို့ရောက်မှသာ ဖြစ်တန်စွမ်း သီအိုရီသည် အသုံးချ နည်းစနစ်များ၏ ဖရိုဖရဲ စုစည်းမှုတစ်ခုမှ အန်ဒရေး ကိုလ်မိုဂိုရော့ဗ် ၏ နဂိုမှန်အဆိုဆိုင်ရာ အခြေခံများဖြင့် (axiomatic foundations) အမြဲတမ်း ခိုင်ခံ့စွာ ကျောက်ချထားသော တိကျခိုင်မာပြီး ကိုယ်တိုင်ရပ်တည်နိုင်သည့် သင်္ချာဘာသာရပ်တစ်ခုအဖြစ် ကူးပြောင်းသွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Citation |title=An article on the establishment of the axiomatization of probabilities |url=http://www.probabilityandfinance.com/articles/04.pdf}}&lt;/ref&gt;

၁၉၄၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ကီယိုရှီ အီတိုး (Kiyoshi Itô) သည် [[ကဲကုလပ်|စတော့ကတ်စတစ် ကဲကုလပ်]] (stochastic calculus) မူဘောင်ကို တီထွင်ခဲ့ပြီး အီတိုး ၏ အထောက်အကူပြု သီအိုရမ်ကို (Itô's lemma) ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Citation |title=Biography of Itô on the MacTutor site |url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Ito.html}}&lt;/ref&gt; ဤကြီးမားသော တိုးတက်မှုသည် စတော့ကတ်စတစ် ကဲကုလပ်နှင့် [[ကိန်းရှင်ခွဲ ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း|ကိန်းရှင်ခွဲ ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်းများ]]အကြား (partial differential equations) သေချာရေရာသော အချိတ်အဆက်တစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ဖြစ်တန်စွမ်းကို စံပြ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာနှင့် (classical analysis) ပေါင်းစည်းပေးခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် သင်္ချာပညာရှင် ဝုဖ်ဂန် ဒိုဘလင် (Wolfgang Doeblin) သည် ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ် ဇွန်လတွင် ၎င်း၏ စစ်တပ်ရှုံးနိမ့်ပြီးနောက် မိမိကိုယ်ကို အဆုံးစီရင်ခြင်း မပြုမီ အလားတူ သီအိုရီမူဘောင်တစ်ခုကို အမှီအခိုကင်းစွာ တွက်ချက်ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံအကယ်ဒမီတွင် ချိပ်ပိတ်၍ အပ်နှံထားသော သူ၏ လက်ရေးမူများသည် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်အထိ ဖွင့်မကြည့်ဘဲ ကျန်ရှိနေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Bru |first1=Bernard |last2=Yor |first2=Marc |title=Sur l'équation de Kolmogoroff, par W Doeblin |journal=C. R. Acad. Sci. Paris, Series I |volume=331 |date=2000}}. On Doeblin's life, see {{Citation |last=Bru |first=Bernard |title=La vie et l'œuvre de W. Doeblin (1915-1940) d'après les archives parisiennes |journal=Math. Inform. Sci. Humaines |volume=119 |date=1992 |pages=5-51}} and {{Citation |title=Biography of Doeblin on the MacTutor site |url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Doeblin.html}}&lt;/ref&gt;

=== နဂိုမှန်အဆို ဖွဲ့စည်းခြင်း (Axiomatization) ===
နှစ်ဆယ်ရာစုအစောပိုင်းတွင် ကိုလ်မိုဂိုရော့ဗ် သည် ကျပန်းဖြစ်မှုကို (randomness) တိကျခိုင်မာသော ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ လေ့လာမှုပြုလုပ်ရန် လိုအပ်သည့် သင်္ချာဆိုင်ရာ [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုများကို]] စနစ်တကျ ပြုစုခဲ့သည်။ သူသည် ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော အခြေခံ ရလဒ်များအားလုံး (elementary outcomes) ပါဝင်သည့် [[နမူနာ ရပ်ဝန်း|နမူနာရပ်ဝန်းကို]] (sample space) ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် နမူနာရပ်ဝန်း၏ တိုင်းတာနိုင်သော [[အစုပိုင်း|အစုပိုင်းများ]] (measurable subsets) ပါဝင်သည့် စစ်ဂမာ-အက္ခရာသင်္ချာ တစ်ခုကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ရလဒ်များ၏ ဖြစ်တန်စွမ်းများကို တွက်ချက်ရန် ဤအရာအပေါ်သို့ ဖြစ်တန်စွမ်း အတိုင်းအတာ (probability measure) တစ်ခုကို သက်ရောက်စေခဲ့သည်။ ရရှိလာသော [[ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း]] (probability space) &lt;math&gt; (\Omega, \mathcal A, \mathbb P)&lt;/math&gt; သည် ကိုလ်မိုဂိုရော့ဗ် ၏ နဂိုမှန်အဆို သုံးခုကို ပြည့်စုံစေရမည်။&lt;ref name=&quot;Sinai6&quot;&gt;{{Citation |last=Sinaï |first=Yakov |title=Probability Theory: An Introductory Course |date=1992 |page=6}}&lt;/ref&gt;
# '''(အနုတ်မဟုတ်ခြင်း) (Non-negativity)''' [[အဖြစ်အပျက်|အဖြစ်အပျက်တစ်ခု၏]] ဖြစ်တန်စွမ်းသည် သုည နှင့် တစ် ကြားရှိ [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်တစ်ခု]] ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ မည်သည့် &lt;math&gt; A\in \mathcal A&lt;/math&gt; အတွက်မဆို &lt;math&gt; 0\leq \mathbb P(A)\leq 1&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
# '''(ပုံမှန်ဖြစ်စေခြင်း / ယူနစ် အတိုင်းအတာ) (Normalization / Unit measure)''' နမူနာရပ်ဝန်းတစ်ခုလုံး၏ ဖြစ်တန်စွမ်းမှာ တစ် ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt; \mathbb P(\Omega) = 1&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
# '''(ရေတွက်နိုင်သော ပေါင်းစပ်နိုင်မှု) (Countable additivity)''' အချင်းချင်း ဖယ်ကြဉ်သော (mutually exclusive) စုံတွဲအလိုက် ဘုံမပါသည့် (pairwise disjoint) အဖြစ်အပျက်များ၏ မည်သည့် ရေတွက်နိုင်သော [[ကိန်းစဉ်]] (countable sequence) &lt;math&gt; A_1,A_2,\dots \in \mathcal A&lt;/math&gt; အတွက်မဆို မည်သည့် &lt;math&gt; i\neq j&lt;/math&gt; တွင်မဆို &lt;math&gt; A_i\cap A_j=\emptyset&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt; \mathbb{P} \left( \bigcup_{i\geq 1}A_i \right) = \sum_{i\geq 1}\mathbb{P} (A_i)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

=== ကျပန်းကိန်းရှင်များ၊ ဖြန့်ဖြူးခြင်းများနှင့် ဝိသေသလက္ခဏာ သတ်မှတ်ချက်များ (Random Variables, Distributions, and Characterizations) ===
ကျပန်းဖြစ်စဉ်များကို (random phenomena) ထိရောက်စွာ မော်ဒယ်တည်ဆောက်ရန် ဖြစ်တန်စွမ်း သီအိုရီသည် ကျပန်းကိန်းရှင်များကို (random variables) မှီခိုသည်။ ကျပန်းကိန်းရှင်တစ်ခုသည် ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိနိုင်သည်။ (real-valued) ၎င်းသည် ကျပန်း[[ဗက်တာ|ဗက်တာများ]] (vectors) ကဲ့သို့ [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] (dimensions) မျိုးစုံရှိနိုင်သည်။ သို့မဟုတ် ၎င်းကို ကိန်းထွေး ရပ်ဝန်းများ (complex spaces) ဆီသို့ ယေဘုယျပြုနိုင်သည်။ ပုံစံတကျအားဖြင့် ကိန်းစစ် ကျပန်းကိန်းရှင်တစ်ခုသည် (real random variable) အခြေခံရလဒ် &lt;math&gt;\omega\in \Omega&lt;/math&gt; တစ်ခုစီကို သီးခြား စမ်းသပ်မှုအကောင်အထည်ပေါ်လာခြင်း (experimental realization) &lt;math&gt; X(\omega)&lt;/math&gt; ဆီသို့ ပုံဖော်ပေးသော တိုင်းတာနိုင်သည့် (measurable) [[ဖန်ရှင်]] &lt;math&gt; X:\Omega \rightarrow \mathbb R&lt;/math&gt; တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Le Gall93&quot;&gt;{{Citation |last=Le Gall |first=Jean-François |title=Intégration, Probabilités et Processus Aléatoires |date=2006 |page=93}}&lt;/ref&gt;

ကျပန်းကိန်းရှင်တစ်ခုကို ၎င်း၏ ဖြစ်တန်စွမ်း ဖြန့်ဖြူးခြင်းဖြင့် (probability distribution) အခြေခံအားဖြင့် ဝိသေသလက္ခဏာ သတ်မှတ်သည်။ ဤဖြန့်ဖြူးခြင်းသည် ဖြစ်တန်စွမ်း အတိုင်းအတာတစ်ခု (probability measure) ဖြစ်သည်။ ဖြန့်ဖြူးခြင်းကို ပေါင်းစု ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (cumulative distribution function - CDF) မှတစ်ဆင့် သင်္ချာနည်းအရ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြနိုင်သည်။ ပကတိ အဆက်မပြတ် ကိန်းရှင်များအတွက် (absolutely continuous variables) ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင် (probability density function - PDF) ကို အသုံးပြုသည်။ တစ်ပိုင်းတစ်စ ကိန်းရှင်များအတွက်မူ (discrete variables) ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင် (probability mass function - PMF) ကို အသုံးပြုသည်။ ဖြစ်တန်စွမ်း ဖြန့်ဖြူးခြင်းများကို မျှော်မှန်းတန်ဖိုး (expected value)၊ စာရင်းအင်းဆိုင်ရာ မိုမန့်များ (statistical moments)၊ ကွဲလွဲချက် (variance) နှင့် ကိန်းရှင်များစွာအကြားရှိ အမှီအခိုကင်းသော တည်ဆောက်ပုံ (independence structure) စသည့် ကန့်သတ်ကိန်းများမှတစ်ဆင့် (parameters) မကြာခဏ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာကြသည်။

=== စုဆုံခြင်း နှင့် စုဆုံမှတ် သီအိုရမ်များ (Convergence and Limit Theorems) ===
ကျပန်းကိန်းရှင်များ၏ [[အနန္တ]] [[ကိန်းစဉ်|ကိန်းစဉ်များဖြစ်သော]] &lt;math&gt; (X_n, n\in \mathbb N)&lt;/math&gt; ကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရာတွင် [[ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ|သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းသည်]] (mathematical analysis) [[စုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်များ၏]] (limits) တိကျသော အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များကို လိုအပ်သည်။ ထို့ကြောင့် ကွဲပြားသော စတော့ကတ်စတစ် စုဆုံခြင်း (stochastic convergence) ပုံစံများစွာ တည်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Bertoin34&quot;&gt;{{Citation |last=Bertoin |first=Jean |title=Probabilités : cours de licence |date=2000 |page=34}}&lt;/ref&gt; ယင်းတို့မှာ အခြေခံဖြစ်တန်စွမ်း အတိုင်းအတာများ၏ (probability measures) စုဆုံခြင်းဖြစ်သော '''ဖြန့်ဖြူးခြင်းအရ စုဆုံခြင်း (convergence in distribution)'''၊ '''ဖြစ်တန်စွမ်းအရ စုဆုံခြင်း (convergence in probability)'''၊ '''အားလုံးနီးပါး သေချာသော စုဆုံခြင်း (almost sure convergence)''' နှင့် &lt;math&gt;L^p&lt;/math&gt; စုဆုံခြင်းဟုလည်းခေါ်သော '''ပျမ်းမျှအရ စုဆုံခြင်း (convergence in mean)''' တို့ ဖြစ်ကြသည်။

=== စတော့ကတ်စတစ် ကဲကုလပ် (Stochastic Calculus) ===
[[ကဲကုလပ်|စတော့ကတ်စတစ် ကဲကုလပ်]] သည် အချိန်နှင့်အမျှ ကျပန်း (randomly) ဆင့်ကဲပြောင်းလဲနေသော (evolve) စနစ်များကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရန် သင်္ချာဆိုင်ရာ မူဘောင်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Yor15&quot;&gt;{{Citation |last1=Revuz |first1=Daniel |last2=Yor |first2=Marc |title=Continuous Martingales and Brownian Motion |date=2004 |page=15}}&lt;/ref&gt; အချိန်ကို တစ်ပိုင်းတစ်စ ကန့်သတ်ကိန်းတစ်ခုအဖြစ် (discrete parameter) သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ၎င်းကို [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (integers) &lt;math&gt; 0,1,2,\dots &lt;/math&gt; ဖြင့် ကန့်သတ်ကိန်းအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး ကျပန်းကိန်းရှင်များ၏ အနန္တ ကိန်းစဉ် &lt;math&gt; (X_n,n\geq 0)&lt;/math&gt; ကို ထုတ်ပေးသည်။ စံပြ ဥပမာများတွင် ကျပန်းလမ်းလျှောက်မှုများနှင့် (random walks) တစ်ပိုင်းတစ်စ-အချိန် (discrete-time) မားကော့ဗ် ချိတ်တန်းများ ပါဝင်သည်။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် အချိန်ကို အဆက်မပြတ် (continuous) ကန့်သတ်ကိန်းတစ်ခုအဖြစ် (parameter) သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt; t\in \mathbb R_+&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt; t\in \mathbb R&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး အဆက်မပြတ်-အချိန် စတော့ကတ်စတစ် လုပ်ငန်းစဉ် (continuous-time stochastic process) &lt;math&gt; (X_t,t\geq 0)&lt;/math&gt; ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။

စတော့ကတ်စတစ် ကဲကုလပ် သည် ထိုကဲ့သို့သော လုပ်ငန်းစဉ်များ၏ အရေးကြီးသည့် ဂုဏ်သတ္တိများစွာကို (properties) ခွဲထုတ်ပြသသည်။ မားကော့ဗ် ဂုဏ်သတ္တိ (Markov property) အရ အနာဂတ် အခြေအနေများ၏ (future states) ကန့်သတ်ချက်ပါ ဖြစ်တန်စွမ်း ဖြန့်ဖြူးခြင်းသည် (conditional probability distribution) လက်ရှိ အခြေအနေအပေါ်တွင်သာ (current state) တိကျစွာ မူတည်နေပြီး အတိတ်သမိုင်းကြောင်းကို (past history) စာရင်းအင်းအရ (statistically) သက်ဆိုင်မှုမရှိစေကြောင်း ပြဋ္ဌာန်းသည်။ ထပ်တလဲလဲဖြစ်ခြင်း (recurrence) နှင့် အကူးအပြောင်းဖြစ်ခြင်း (transience) ဟူသော သဘောတရားများသည် မားကော့ဗ် ချိတ်တန်းတစ်ခုသည် ပေးထားသော အခြေအနေတစ်ခုဆီသို့ အနန္တအကြိမ်အရေအတွက် (infinitely often) ပြန်လည်ရောက်ရှိမည်လား သို့မဟုတ် နောက်ဆုံးတွင် ၎င်းကို လုံးဝစွန့်ခွာသွားမည်လား ဆိုသည်ကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသည်။ ထို့အပြင် မာတင်ဂေးလ် (martingale) သည် လက်ရှိ သတင်းအချက်အလက် စစ်ထုတ်မှုအောက်တွင် (current information filtration) အနာဂတ် အခြေအနေတစ်ခု၏ ကန့်သတ်ချက်ပါ မျှော်မှန်းချက်သည် (conditional expectation) လက်ရှိ အခြေအနေနှင့် တိကျစွာ ညီမျှနေသည့် (precisely equal) သီးခြား စတော့ကတ်စတစ် လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။

==ကိုးကား==
[[ကဏ္ဍ:ဖြစ်တန်စွမ်း]]</text>
      <sha1>sadmbbo7v1750cv8k3tfl2bq9zv448k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မောင်ကိုကို (ဂီတလုလင်)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10746</id>
    <revision>
      <id>1055540</id>
      <parentid>1044757</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T06:38:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]</comment>
      <origin>1055540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24035" sha1="m0cknmfeisv1trqjzg3abazll31pol5" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name                = ဂီတလုလင် မောင်ကိုကို
| image               = [[File:Edd kkkm.jpg|thumb|အကယ်ဒမီများရှင် ဂီတလုလင်ဦးကိုကို]]
| caption             = ဂီတလုလင် မောင်ကိုကို (၁၉၂၈–၂၀၀၇)
| birth_name          = ကိုကို
| birth_date          = {{Birth date|1928|11|12}}
| birth_place         = [[ဘိုကလေးမြို့]]၊ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| death_date          = {{Death date and age|2007|10|10|1928|11|12}}
| death_place         = [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| occupation          = [[တေးရေးဆရာ]]၊ [[ဂီတပညာရှင်]]၊ ပါမောက္ခ
| years_active        = ၁၉၃၉–၂၀၀၇
| notable_works       = [[မှုံရွှေရည် (ရုပ်ရှင်)|မှုံရွှေရည်]]၊ မယ်သီတာလို မိန်းကလေး၊ တိုက်ပွဲခေါ်သံ၊ ဆန်ရေ
| ဆုတံဆိပ်များ          = [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု|ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု (ဂီတ)]] (၁၉၉၁၊ ၁၉၉၄၊ ၂၀၀၂)&lt;br&gt;လူမှုထူးချွန်-ပထမအဆင့် (၁၉၉၆)&lt;br&gt;ဝိဇ္ဇာပညာထူးချွန်-ပထမအဆင့် (၂၀၀၄)&lt;br&gt;ဂုဏ်ထူးဆောင် ဂီတပါရဂူဘွဲ့ (Doctor of Music) (၂၀၀၇)
| ရင်သွေး              = သား ၁ ယောက်၊ သမီး ၄ ယောက်
| ပတ်သက်သူများ         = [[ဗိုလ်ကလေးတင့်အောင်]] (အစ်ကို)
}}
'''ဂီတလုလင် မောင်ကိုကို''' (သို့မဟုတ်) '''ဦးကိုကို''' (၁၂ နိုဝင်ဘာ ၁၉၂၈ – ၁ဝ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၇) သည် [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု]] (အကယ်ဒမီ) သုံးဆုရှင်၊ ဂုဏ်ထူးဆောင် ဂီတပါရဂူဘွဲ့ (Doctor of Music)ရ မြန်မာ့ဂီတပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့ရိုးရာနှင့် ခေတ်ပေါ်တေးဂီတကို နိုင်ငံတကာသို့ စနစ်တကျ ဆင့်ပွားမိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည့်အပြင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီကုံးခဲ့သော တေးသီချင်းပေါင်း တစ်သောင်းကျော်ဖြင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု ဂီတလောကကို အလုပ်အကျွေးပြုခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=‘မှုံရွှေရည်’ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား စကားဝိုင်းဆွေးနွေးပွဲ |url=https://myanmar.gov.mm/my/home/-/asset_publisher/wb7k6KEe39SK/content/id/45432953 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012211629/https://myanmar.gov.mm/my/home/-/asset_publisher/wb7k6KEe39SK/content/id/45432953 |archive-date=12 October 2020 |website=မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရဝဘ်ဆိုက်}}&lt;/ref&gt;

== ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး ==
ဂီတလုလင် မောင်ကိုကိုအား ၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၁၂) ရက်နေ့တွင် [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဘိုကလေးမြို့]]၌ အဖ ဦးဘသင်နှင့် အမိ ဒေါ်ဖွားသိန်းတို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း ခြောက်ယောက်အနက် စတုတ္ထမြောက်သား ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက်အစ်ကိုဖြစ်သူ [[ဗိုလ်ကလေးတင့်အောင်]]သည်လည်း မြန်မာ့ဂီတနှင့် စာပေလောကတွင် ထူးချွန်ထက်မြက်သည့် ထင်ရှားသော အနုပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Garfias |first=Robert |title=Tonal Structure in Burmese Music as Exemplified in the Piano Music of U Ko Ko |url=https://www.academia.edu/37164814/Tonal_Structure_in_Burmese_Music_as_Exemplified_in_the_Piano_Music_of_U_Ko_Ko}}&lt;/ref&gt;

၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဂီတလုလင် မောင်ကိုကိုသည် ဂီတပညာရပ်များကို [[ရန်ကုန်မြို့]]၌ ဖွင့်လှစ်သော ပန်းချီနှင့် တူရိယာသင်တန်းကျောင်းတွင် စတင်ဆည်းပူးသင်ကြားခဲ့ပြီး အနုပညာလောကသို့ ခြေချခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Burmese Spirit Mediumship {{!}} A collaborative online course unit with SUNY New Paltz and Gitameit Music Institute |url=https://hawksites.newpaltz.edu/natpwe/ |access-date=2026-07-28 |website=hawksites.newpaltz.edu}}&lt;/ref&gt;

== အနုပညာလှုပ်ရှားမှုနှင့် သမိုင်းကြောင်း ==
၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် [[မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား|အသံလွှင့်ခြင်း]] လုပ်ငန်းများနှင့် ကိုလံဘီယာ ဓာတ်ပြားသွင်းခြင်းလုပ်ငန်းများကို စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၃ ခုနှစ်မှစ၍ ခေတ်စားခဲ့သော အသံတိတ် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများတွင် တီးဝိုင်းခေါင်းဆောင်အဖြစ် လိုက်လံတီးမှုတ်ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၄၅-၁၉၄၆ ခုနှစ်များတွင် ပြဇာတ်တီးဝိုင်းခေါင်းဆောင်အဖြစ် လည်းကောင်း၊ မြေပဒေသာပြဇာတ်၊ ပြည်ထောင်စုနေ့ အထိမ်းအမှတ်ပြဇာတ်၊ အလုပ်သမားနေ့ပြဇာတ်၊ တောင်သူလယ်သမားနေ့ပြဇာတ်နှင့် တပ်မတော်နေ့ပြဇာတ်များတွင် ဂီတဒါရိုက်တာ၊ တေးဂီတရေးစပ်သူအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2000 |title=Gita Lulin Maung Ko Ko - For Music Lover |url=https://www.discogs.com/release/22181710-Gita-Lulin-Maung-Ko-Ko-For-Music-Lover |access-date=2026-07-28 |language=en}}&lt;/ref&gt;

၁၉၄၇ ခုနှစ်မှစတင်ကာ အသံထွက်ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများတွင် တေးဂီတမှူးနှင့် တီးဝိုင်းခေါင်းဆောင်အဖြစ် ရပ်တည်လှုပ်ရှားခဲ့ပြီး မိမိကိုယ်ပိုင် &quot;ဂီတလုလင် တီးဝိုင်း&quot; ကိုလည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်၌ ဝင်းဝင်းပြဇာတ်အဖွဲ့တွင် တေးဂီတဒါရိုက်တာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ထွက်ရှိခဲ့သော ထင်ရှားသည့် မှုံရွှေရည် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားတွင် ဂီတဒါရိုက်တာအဖြစ် ပါဝင်ကာ ဆန်းသစ်သော ဂီတလုပ်ကွက်များစွာဖြင့် ပံ့ပိုးပေးခဲ့သော်လည်း ထိုခေတ်ကာလမှာ ဂီတအတွက် အကယ်ဒမီဆု ပေးအပ်ခြင်းမရှိသေးသဖြင့် ဆုနှင့်လွဲချော်ခဲ့ရသည်။

ဆရာကြီးသည် ရုပ်ရှင်တေးဂီတအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော် ဆင်ဖိုနီတီးဝိုင်း (National Symphony Orchestra) ဖြစ်မြောက်ရေးအတွက် အခြေခံအုတ်မြစ်ချ ပျိုးထောင်ပေးခဲ့ကာ ဂီတဖွဲ့စည်းမှုများကို ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတကောင်စီ ဗဟိုတွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၉ ခုနှစ်၌ &quot;ဝဇီရာ ပြဇာတ်အဖွဲ့ကြီး&quot; ကို ဦးဆောင် ဖွဲ့စည်း တင်ဆက်ခဲ့သည်။

== နိုင်ငံတကာ ဂီတလှုပ်ရှားမှုများနှင့် ပါမောက္ခဘဝ ==
ဆရာကြီး ဦးကိုကိုသည် မြန်မာ့ဂီတကို ကမ္ဘာကသိစေရန် စွမ်းစွမ်းတမံ ဆောင်ရွက်ခဲ့သူ တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ် တွင်  တရုတ်နိုင်ငံ၊ ပေကျင်းမြို့၌ ကျင်းပသော တရုတ်-မြန်မာ နယ်နိမိတ် လက်မှတ်ရေးထိုးပွဲသို့ ရုပ်ရှင်ပြဇာတ် အနုပညာရှင်များနှင့် ကာလပေါ်တေးဂီတအဖွဲ့ဝင်များကို ဦးဆောင်ကာ သွားရောက်ဖျော်ဖြေခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံရှိ Asian Cultural Council of New York၊ Northern Illinois University၊ University of Wisconsin-Madison၊ Illinois Wesleyan University၊ Kent State University (Ohio)၊ Wesleyan University၊ Yale University (Connecticut)၊ University of California, Berkeley နှင့် ကနေဒါနိုင်ငံ University de Montreal တို့တွင် ဧည့်ပါမောက္ခ (Visiting Professor) အဖြစ် ဖိတ်ကြားခံရပြီး မြန်မာ့ဂီတနှင့် တူရိယာများအကြောင်းကို ဘွဲ့လွန်နှင့် မဟာဘွဲ့လွန်သင်တန်းများတွင် ပို့ချသင်ကြားပေးခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၁၉၉၄ မှ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် အတွင်း မင်းကွန်းဆရာတော်ကြီး    ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော တိ-နိ အနုပညာရှင်အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍ မလေးရှား၊ စင်ကာပူနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံများသို့ သာသနာတော်ပြန့်ပွားရေးနှင့် ဗုဒ္ဓပူဇော်ပွဲများအတွက် သွားရောက်ခဲ့သလို၊ မြန်မာ-ဂျပန် နှစ်နိုင်ငံ ချစ်ကြည်ရေးအတွက် ဂျပန်နိုင်ငံသို့လည်းကောင်း၊ ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ ဂျာကာတာမြို့၌ ကျင်းပသော နှစ် (၃၀) ပြည့် အာဆီယံဂီတပွဲတော်သို့ မြန်မာအနုပညာရှင်အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍လည်းကောင်း အသီးသီး သွားရောက်ခဲ့သည်။ ယင်းအပြင် အခြားနိုင်ငံများအနေဖြင့် ဂျာမနီနိုင်ငံ ကိုလုံးမြို့တက္ကသိုလ်တွင် မြန်မာ့ဂီတပညာရပ်များ ဟောပြောပို့ချ သရုပ်ပြခဲ့ပြီး ဂျာမန်အသံလွှင့်ဌာန D.W ရုပ်မြင်သံကြားတွင်လည်း ရိုက်ကူးထုတ်လွှင့်ခဲ့ကာ ဘာလင်မြို့နှင့် ဗြိတိန်နိုင်ငံ၊ လန်ဒန်မြို့တို့တွင်ပါ မြန်မာ့ဂီတဆိုင်ရာ ဟောပြောသရုပ်ပြပွဲများကို အောင်မြင်စွာ ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Burmese Musician U Ko Ko |url=https://www2.umbc.edu/eol/garfias/burma2.html |access-date=2026-07-28 |website=www2.umbc.edu}}&lt;/ref&gt;

== နိုင်ငံတော်တာဝန်များနှင့် စာပေလုပ်ငန်းများ ==
ဆရာကြီးသည် [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်၊ [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]] [[အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့်အနုပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)|ယဉ်ကျေးမှုတက္ကသိုလ်]]၏ ယဉ်ကျေးမှုကော်မတီဝင်၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ ရုပ်ရှင်အစည်းအရုံး|မြန်မာနိုင်ငံ ရုပ်ရှင် အစည်းအရုံး]]နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတအစည်းအရုံး|မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတ အစည်းအရုံး]]တို့၏ နာယကအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် [[မြန်မာ့ရုပ်မြင်သံကြား]]နှင့် အသံလွှင့်ဦးစီးဌာန၏ တေးဂီတစိစစ်ရေးအဖွဲ့ဝင်၊ ပြဇာတ်ကဇာတ်နှင့် စင်တင်အနုပညာရှင်များ စိစစ်ရေးအဖွဲ့ဝင်၊ ကျေးလက်တေးများ ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရေး ခေါင်းဆောင်၊ နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ဆိုကရေးတီးပြိုင်ပွဲ၏ အတီးပြိုင်ပွဲဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်များကို နှောင်းခေတ်အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ နေ့စဉ်ထုတ် သတင်းစာများနှင့် လစဉ်ထုတ် မဂ္ဂဇင်းများတွင်လည်း တေးဂီတနှင့် အငြိမ့်ပြဇာတ်ဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများစွာ ရေးသားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဂီတလုလင် မောင်ကိုကို discography - RYM/Sonemic |url=https://rateyourmusic.com/artist/%E1%80%82%E1%80%AE%E1%80%90%E1%80%9C%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%84%E1%80%BA-%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF |access-date=2026-07-28 |website=Rate Your Music |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ဆုတံဆိပ်များနှင့် ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center; border-collapse: collapse; width: 100%;&quot;
|+ style=&quot;font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 5px;&quot; |နိုင်ငံတော်မှ ချီးမြှင့်ခဲ့သည့် ဆုတံဆိပ်များနှင့် ဘွဲ့များ
|- style=&quot;background-color: #f2f2f2;&quot;
! style=&quot;width: 8%;&quot; |စဉ်
! style=&quot;width: 25%;&quot; |ခုနှစ်
! style=&quot;width: 67%;&quot; |ဆုတံဆိပ် / ဘွဲ့အမည် နှင့် အကြောင်းအရာ
|-
|၁
|၁၉၉၁ 
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;text-align: left;&quot; |''မယ်သီတာလို မိန်းကလေး'' ဇာတ်ကားဖြင့် [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု|အကောင်းဆုံးတေးဂီတ ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]]
|- style=&quot;background-color: #f9f9f9;&quot;
|၂
|၁၉၉၄ 
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;text-align: left;&quot; |''တိုက်ပွဲခေါ်သံ'' ဇာတ်ကားဖြင့် [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု|အကောင်းဆုံးတေးဂီတ ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]]
|-
|၃
|၁၉၉၆ 
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;text-align: left;&quot; |''တိုက်ပွဲခေါ်သံ'' ဇာတ်ကားဖြင့် လူမှုထူးချွန်-ပထမအဆင့်
|- style=&quot;background-color: #f9f9f9;&quot;
|၄
|၂ဝဝ၂ 
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;text-align: left;&quot; |''ဆန်ရေ'' ဇာတ်ကားဖြင့် [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု|အကောင်းဆုံးတေးဂီတ ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]]
|-
|၅
|၂ဝဝ၄ 
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;text-align: left;&quot; |ဝိဇ္ဇာပညာ ထူးချွန် (ပထမအဆင့်)
|- style=&quot;background-color: #f9f9f9;&quot;
|၆
|၁၀ ဩဂုတ်၂ဝဝ၇ 
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;text-align: left;&quot; |[[အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့်အနုပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)|အမျိုးသား ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာတက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်)]] ပညာရေးအဖွဲ့၏ ဂုဏ်ထူးဆောင် ဂီတပါရဂူဘွဲ့ 
|}
*

== ဘဝနိဂုံး ==
ဆရာကြီးသည် ဘဝနောက်ဆုံးအချိန်၌ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဂျပ်ဆင်ဘုရားကျောင်း [[စိန်ရတု]]အတွက် ခရစ်ယာန်ဓမ္မတေး ၁ဝ ပုဒ်ကို နောက်ဆုံးသီချင်းအဖြစ် ရေးစပ်ပေးခဲ့သည်။ ဗီဒီယိုဇာတ်ကားဖြစ်သော 'အရုဏ်တက်လေး ညဉ့်နက်လေ' အတွက် နောက်ခံတေးဂီတ တီးခတ်ပေးခဲ့ပြီး၊ မြန်မာ့အသံနှင့် ရုပ်မြင်သံကြားအတွက် အောင်ခြင်းရှစ်ပါးသီချင်းနှင့် မေတ္တာပို့တေးသီချင်းများ ရေးသားနေဆဲကာလ၊ ၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၁ဝ) ရက်နေ့တွင် [[ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]]၌ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် (၈ဝ) နှစ်ရှိပြီဖြစ်ပြီး သားတစ်ယောက်နှင့် သမီးလေးယောက် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဂီတလုလင် မောင်ကိုကို ကွယ်လွန်ခြင်း ကိုးနှစ်ပြည့် အမှတ်တရအဖြစ် ထုတ်ဝေသည့် ‘ဂီတဝင်္ကပါထဲက ဂီတလုလင်’ စာအုပ်မိတ်ဆက်ပွဲပြုလုပ် |url=https://news-eleven.com/article/281214 |access-date=2026-07-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;

ဆရာကြီး၏ ဘဝကောက်နုတ်ချက် အမှတ်တရ စာစုတွင်–
{{Quote|ဂီတမှာ သံစဉ်ရွေးချယ်မှု၊ ဟန်ချက် ရွေးချယ်မှု၊ တေးသွားရွေးချယ်မှု အဆင်ပြေမှ ဂီတဖန်တီးမှုတစ်ခု ဖြစ်မယ်၊ လူရယ်လို့ဖြစ်လာရင်လည်း အထက်ကလို ဘက်စုံကောင်းလာမှ ဘဝမှာ သာယာမှာပါ|ဂီတလုလင် မောင်ကိုကို}}

ကွယ်လွန်ခြင်း (၉) နှစ်ပြည့် အမှတ်တရအဖြစ် ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၆ ရက်တွင် M3 Food Center ၌ “ဂီတဝင်္ကပါထဲက ဂီတလုလင်” အမှတ်တရစာအုပ်နှင့် သီချင်း ၁၅ ပုဒ်ပါ စီဒီတစ်ချပ်ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ အဆိုပါစာအုပ်တွင် အစ်ကိုဖြစ်သူ [[ဗိုလ်ကလေးတင့်အောင်]] အပါအဝင် ချစ်ဦးညို၊ ရွှေနန်းတင်၊ ကိုမင်းနောင်၊ မာမာအေး၊ နွဲ့ယဉ်ဝင်း၊ ဆွေဇင်ထိုက်၊ ဦးကြည်စိုးထွန်း စသည့် ထင်ရှားသော အနုပညာရှင်ပေါင်း ၃၅ ဦးတို့၏ အမှတ်တရ စာစုများနှင့် ဓာတ်ပုံများ ပါဝင်စုစည်းထားရှိသည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references /&gt;
[[Category:၁၉၂၈ မွေးဖွားသူများ]]
[[Category:၂၀၀၇ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]
[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[Category:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]
[[Category:မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရှင်များ]]</text>
      <sha1>m0cknmfeisv1trqjzg3abazll31pol5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စိုးမြင့်၊ အေဝမ်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10755</id>
    <revision>
      <id>1055539</id>
      <parentid>147267</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T06:37:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Category:၁၉၃၂ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:၂၀၀၇ ကွယ်လွန်သူများ]] [[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]] [[Category:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]</comment>
      <origin>1055539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3555" sha1="tqxfkt9nkftceu06rh885ewtim58qd0" xml:space="preserve">==အေဝမ်း စိုးမြင့် (၁၉၃၂ - ၂၀၀၇)==
အေဝမ်း စိုးမြင့်သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဂီတ စာဆို တစ်ဦးဖြစ်သည်။ အေဝမ်း စိုးမြင့်ကို ဧရာဝတီတိုင်း မြောင်းမြ ခရိုင်၊ မြောင်းမြ မြို့မှာ အဖ ဦးရောင်ရှိန်၊ အမိ ဒေါ်ကျော့ တို့က မွေးဖွားခဲ့သည်။


အသက် ၂ဝ အရွယ်က စပြီး အေဝမ်း ရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီမှာ ဂီတ လုပ်ငန်းတွေကို စန္ဒရား အေဝမ်း ဦးခင်မောင်နှင့် တွဲဖက် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၅ ကစလို့ အေဝမ်း စိုးမြင့် အမည်နဲ့ သံစုံ တီထွင်မှုတွေ၊ ဂီတမှူး လုပ်ငန်းနဲ့ သီချင်း ရေးသား တာတွေ၊ ရုပ်ရှင် နောက်ခံ တေးဂီတ လုပ်ငန်း တွေကို လုပ်ကိုင်ခဲ့တယ်။ နာမည်ကျော် တီဝိုင်း တဝိုင်း ဖြစ်တဲ့ အေဝမ်း တေးဂီတ အဖွဲ့ကို အောင်အောင်မြင်မြင် ထူထောင် ခဲ့သည်။


၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့မှာ နာမည်ကျော် အဆိုတော် [[တင်တင်မြ]]နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။


အေဝမ်း ဦးစိုးမြင့်သည် ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှာ လူမှု ထူးချွန် ပထမ အဆင့် ရရှိခဲ့ပြီး၊ ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှာ လူမှု ထူးချွန်ဆု ထပ်မံ ရရှိခဲ့။ ၁၉၉၈ - ၉၉ ခုနှစ်က စပြီး မြန်မာ့ ရုပ်သံ အကြံပေး နာယက၊ မြန်မာ့ အသံ ခေတ်ပေါ် တေးဂီတ အဖွဲ့ ဂီတ စိစစ်ရေး အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် တာဝန်ယူ ခဲ့တယ်။ ၂၀၀၆ ကစလို့ ဂီတအစည်းအရုံး နာယက အဖြစ်ပါ တာဝန်ယူခဲ့။

== ဘဝနိဂုံး ==
အေဝမ်း ဦးစိုးမြင့် ၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့နံနက်တွင် နှလုံးသွေးကြောကျဉ်းရောဂါနှင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ 

&lt;ref&gt;ဇန်နဝါရီ၊ ၂၀၀၈ ထုတ် မဟေသီ ရုပ်စုံမဂ္ဂဇင်း၊ အမှတ် (၂၇၇) မှ&lt;/ref&gt;
== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
[[Category:၁၉၃၂ မွေးဖွားသူများ]]
[[Category:၂၀၀၇ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]
[[Category:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>tqxfkt9nkftceu06rh885ewtim58qd0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မောင်မောင်ကြီး၊ ဒေဝဣန္ဒာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11085</id>
    <revision>
      <id>1055521</id>
      <parentid>821178</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T05:39:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Category:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]]</comment>
      <origin>1055521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18939" sha1="4sqpuk3gav83262f8mhnsj36o2d4f87" xml:space="preserve">[[File:DAD MgMgGyi.jpg|thumb|ဒေဝဣန္ဒာ မောင်မောင်ကြီး]]
[[File:U Maung Mayng Gyi.jpg|thumb]]
[[သီချင်းကြီး]]၊ [[သီချင်းခံ]]၊ [[ပတ်ပျိုး]]၊ [[ယိုးဒယား၊ (သီချင်း)|ယိုးဒယား]]၊ [[ကြိုး]]၊ [[ဘွဲ့]] စသော ဂီတအနုပညာတွင် ကျွမ်းကျင်၍ မြန်မာဘုရင်များ ထင်ရှားရှိစဉ်က ရှေ့တော်၌ အမှုထမ်းခဲ့ရသော ဂီတပညာသည်တို့၏ ဆရာတစ်ဆူမှာ ဒေဝဣန္ဒာဘွဲ့ရ မောင်မောင်ကြီးပင် ဖြစ်သည်။ 

==ငယ်ဘဝ==
မောင်မောင်ကြီးကို [[အမရပူရမြို့]]၌ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၁၆-ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်သည်။ ဖခင်သည် [[မင်းတုန်းမင်း]]ကြီးထံတွင် လွှတ်တော်စာရေးကြီးအဖြစ် အမှုထမ်းရသူ ဖြစ်သည်။ မိခင် ဖခင်တို့၏ အမည်ကို မသိရပေ။ ငယ်မည် မောင်ဖုန်း ဖြစ်သည်။ သားသမီးငါးယောက် ထွန်းကားသည့်အနက် မောင်ဖုန်းသည် အလတ်ဖြစ်သည်။ 

မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးသည် [[မန္တလေး]] ရတနာပုံနေပြည်တော်ကို တည်၍ အမရပူရမြို့ မှ ပြောင်းရွှေ့တော်မူသော အခါ မောင်ဖုန်းသည် အဖလွှတ်တော် စာရေးကြီးနှင့် အတူ ပြောင်းရွှေ့လိုက်လာသည်။ နန်းတွင်း နန်းဦးကျောင်း ဆရာတော်ကြီး ထံပါး၌ စာပေသင်ကြားနေစဉ် မြင်ကွန်းအရေးတော်ပုံ ပေါ်ပေါက်လာသောကြောင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းသား အဖြစ်ဖြင့် စာပုလွေ ထမ်းကာ ရှောင်ရှားခဲ့ရလေသည်။ မောင်ဖုန်းသည် ၅-နှစ်သား အရွယ်မှစ၍ ပဉ္စသီငါးပါးကို သေသည်အထိ မြဲမြံစွာ စောင့်ထိန်းသည်။ ပညာဓိကဘုရားဆုကိုလည်း ပန်သည်။ ထိုအချိန်အခါက ဣန္ဒာဒေဝ အမည်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဂီတပညာတွင် [[ပုဂံမင်း]]လက်ထက်မှစ၍ အထူးကျော်ကြား ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်လေသည်။ ယင်းဣန္ဒာဒေဝ ဆရာကြီးထံပါး၌ မောင်ဖုန်းသည် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခံ၊ ပတ်ပျိုး၊ ယိုးဒယား၊ ကြိုး၊ ဘွဲ့ အမျိုးမျိုးကို သင်ကြားလေသည်။ 

၁၃-နှစ်သား အရွယ်တွင် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးက ရှေ့တော်သို့ ခေါ်တော်မှု၍ [[မိကျောင်း(တူရိယာ)]] တီးဆက်ရသည်။ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးနှင့် တကွ မင်းပရိသတ်များပါ ချီးကျူးကြ၍ ဒေဝဣန္ဒာ ဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်။ ထို့နောက် ရှေ့တော်ပြေးမှူးကြီးထံ၌ ဆက်လက်၍ [[စောင်းကောက်|စောင်း]]အတတ်ပညာ သင်ကြားလေသည်။ စောင်းအတတ် သင်ကြားနေစဉ်တွင် ဒေဝဣန္ဒာမောင်မောင်ကြီး၏ နှမဖြစ်သူ ခင်ပုံနှင့် ရှေ့တော်ပြေးမှူးတို့ အကြောင်းပါကြလေသည်။ သီပေါမင်းတရား လက်ထက်တွင် မောင်ဖုန်းသည် ရှေ့တော်၌ လူပျိုတော် အဖြစ်ဖြင့် ခစားရသည်။ ထို့နောက် ကွမ်းရေတော် အဖြစ် ခစားရပြန်သည်။ ယောက်ဖဖြစ်သူ ရှေ့တော်ပြေးမှူး နေမျိုးသင်္ခယာသည် ဗန်းမော်မြို့နှင့် ရွှေကူမြို့ မိုးထား(၂မြို့)ဝန်အဖြစ် အမှုတော်ထမ်းရွက်ရန် သွားရသောအခါ မိမိကိုယ်စား ဒေဝဣန္ဒာ မောင်မောင်ကြီးအား သီပေါမင်းတရားကို စောင်းအတတ်ဖြင့် အမှုတော် ထမ်းရွက်ရန် ထားခဲ့လေသည်။ ဒေဝဣန္ဒာသည် သီပေါမင်းအား စောင်းအတတ်ပညာ သင်ကြားပေးရလေသည်။ ဒေဝဣန္ဒာ မောင်မောင်ကြီးသည် အစိမ်းရောင်ကို အထူးနှစ်သက်၍ ရွှေကြင်ခတ် ခေါင်းပေါင်းစိမ်း၊ ကြိုးပုဆိုး အစိမ်း တို့ကို အမြဲ ဝတ်ဆင်တတ်သည်။ မောင်မောင်ကြီး၏ အဆင်းမှာ လှပတင့်တယ်သည်။ အရပ် မနိမ့်မမြင့် အသားလတ်၊ မျက်ခုံးမျက်လုံး ကောင်းသည်။ နားရွက်ကျယ်ပြန့်၍ မေးရိုးခန့်ငြားပြီးလျှင် ဆံပင်မှာ လူတစ်ရပ်ခန့် ရှည်သည်။

ထိုသို့ အမှုတော်ကို ထမ်းရွက်နေစဉ် အသက် ၂ဝ ကျော်သို့ ရောက်သောအခါ တရားသံဝေဂ ရသဖြင့် မင်းတရားကြီး၏ အမိန့်တော်မရဘဲ မိဘများ မသိအောင် မိမိ၏ စောင်းကို မဟာမြတ်မုနိဘုရားကြီးမှာ လှူခဲ့၍ စစ်ကိုင်းဘက်သို့ တိတ်တဆိတ် ထွက်ခွာသွားသည်။ စစ်ကိုင်းဘက်သို့ရောက်သောအခါ ထွဋ်ခေါင်ဆရာတော်က ချီးမြှင့်တော်မှုသဖြင့် ရဟန်းဘောင်သို့ တက်ခဲ့လေသည်။ မောင်မောင်ကြီး၏ ရဟန်းဘွဲ့ အမည်မှာ ဦးပညာ ဖြစ်သည်။ သုသာနဓူတင်ကို သုသာန်၌ ဆောင်းဥတုအခါ အမြဲသွားရောက်၍ အုတ်ဂူကို ကျောမှီကာ တညဥ့်ပတ်လုံး တရားအားထုတ်နေသည်ကို နံနက်ဝေလီဝေလင်း ခရီးသွားများ တွေ့မြင်ရလေသည်။ ထိုကဲ့သို့သော ရဟန်းဝတ်နှင့် ရှိနေသည်ကို သီပေါမင်းတရား ကြားတော်မူသောအခါ ဘုရင့်အမိန့်တော်နှင့် လူဝတ်လဲစေသဖြင့် ဦးပညာမှာ ဒေဝဣန္ဒာ အဖြစ်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ပြီးလျှင် အမှုတော်ကို ဆက်လက်ထမ်းရွက်ရပြန်သည်။ ထိုအချိန်ကစ၍ သီပေါမင်း ထံပါးတွင် စောင်းသင်ပေးနေရသည်။ အင်္ဂလိပ်မင်း ဝင်လာသောအခါ မောင်မောင်ကြီးသည် မြစ်ကွေးမြို့အုပ် ဦးစံရီထံသို့ ထွက်ပြေးရလေသည်။ ထိုအခါ မြို့အုပ် ဦးစံရီ၏ နှမဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ မခနှင့် အကြောင်းပါ၍ သားနှစ်ယောက် မောင်လေးခင်၊ မောင်လေးရင်တို့ကို မွေးဖွားပြီးနောက် များမကြာမီ ဇနီးဖြစ်သူ မခမှာ မြစ်ကွေးမှာပင် အနိစ္စရောက်သဖြင့် သားနှစ်ယောက်နှင့် မန္တလေးသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ကြရသည်။ မကြာမီ သားငယ်ဆုံးပြန်သည်။ ဒေဝဣန္ဒာသည် အရှင်နှစ်ပါး မရှိသည့်နောက် သီပေါစော်ဘွားနှင့် မိုးနဲစော်ဘွားတို့ ထံပါးတွင် အမှုတော်ထမ်းရွက်ခဲ့ရပြန်သည်။ မန္တလေးမြို့၌နေစဉ် ပါတော်မှုသွားသော သီပေါအရှင်နှစ်ပါးက မဒရပ်မြို့မှနေ၍ သမီးတော်သုံးပါး နားသမင်္ဂလာ အခမ်းအနားအတွက် ခေါ်တော်မူသဖြင့် သာသနာပိုင် ဆရာတော်ဘုရားနှင့် တကွ ရှေးအမှုတော်ထမ်းဟောင်းများ နှင့်အတူ လိုက်ပါသွားရသည်။ ထိုအခမ်းအနားတွင် ဒေဝဣန္ဒာ မောင်မောင်ကြီးသည် စောင်းကိုတီးရသည်။ ထို့နောက် မကြာမီ အရှင်နှစ်ပါး ရတနာဂီရိသို့ ပြောင်းရွှေ့စံနေတော်မူသော အခါ၌လည်း တိုက်တက်မင်္ဂလာ အခမ်းအနားသို့ တဖန် ဒေဝဣန္ဒာ မောင်မောင်ကြီးတို့ကို ခေါ်တော်မူပြန်သဖြင့် သွားရောက်ကြရသည်။ သားအကြီးဖြစ်သူ မောင်လေးခင်မှာ အသက် ၂၅-နှစ် အရွယ်တွင် အနိစ္စရောက်ပြန်လေသည်။ မန္တလေးမြို့တွင်နေစဉ် စောင်းပညာ၊ တူရိယာပညာ၊ ဂီတပညာတို့ကို ဖြန့်ဖြူးသင်ကြားပေးသည်။ 

ဒေဝဣန္ဒာ မောင်မောင်ကြီးထံတွင် မောင်မောင်လတ်၊ [[ဆိုင်းဆရာ ဆရာစိမ့်‎]]၊ ဗေဒါ ဦးမောင်ကလေး([[စိန်ဗေဒါ]])၊ ဦးချစ်ဘွယ်၊ [[ဒေါ်စိန်သုံ]]၊ ရန်ကုန်ဆရာငြိမ်း၊ တူ ဦးကျော်လှ၊ ဦးထင်၊ ရုံပိုင်ကြီး ဦးစံဝင်း၊ စောင်းဆရာကြီး ဦးညိမ်းတို့ သင်ကြားနည်းယူကြသည်။

ဒေဝဣန္ဒာ မောင်မောင်ကြီးသည် စောင်းကို မိမိကိုယ်တိုင် ပြုလုပ်၍ တီးသည်။ အစိမ်းရောင်ကြိုက်တတ်သူ ဖြစ်၍ စောင်းကြိုးကို ပိုးစိမ်းဖြင့် ကျစ်သည်။ စောင်းများကို ကိုယ်တိုင် သစ်ဆေးများ သုတ်ခြင်း၊ မှန်စီရွှေချခြင်းများ ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ ပရိဘောဂ ပစ္စည်းမျိုးစုံကိုလည်း အလှအပသဘောဖြင့် မှန်စီရွှေချခြင်းတို့ကို ပြုတတ်သော ဝါသနာရှိသည်။ မောင်မောင်ကြီးမှာ စောင်းသာလျှင် တတ်မြောက်သည် မဟုတ်၊ [[မိကျောင်း(တူရိယာ)]]၊ [[စန္ဒရား]]၊ [[ပတ္တလား]]၊ [[မင်ဒလင်]] စသော ကြိုးတပ်တူရိယာများကိုလည်း တတ်မြောက်သည်။ တပည့်များအား သင်ကြားပြသသော အခါ၌ ဆိုပုံဆိုနည်းကိုပါ သင်ကြားပေးသည်။ အကတွင်လည်း ယိုးဒယားအက အထူးကျွမ်းကျင်၍ ဘုရင်၏ အခမ်းအနားများတွင် အမြဲကပြရသည်။ မင်းသမီးကြီးများဖြစ်သော ကျွမ်းစိန်၊ လွမ်းစိန်တို့အားလည်း အကပညာ သင်ကြားပေးရသည်။ သင်ကြားပြသသော အခါ မောင်မောင်ကြီးသည် စိတ်တိုတတ်သည့် အလျောက် ငေါက်၍အော်၍ သင်ကြားပေးတတ်သည်။ စိန်ဗေဒါတို့မှာ ဆောင်းတွင်းအခါတွင် ပညာသင်ကြားရာ၌ အအော်အငေါက်ခံရ၍ ကြောက်ရွံ့ပြီး ချွေးဒီးဒီးကျကာ လက်ကိုင်ပုဝါများပင် စိုရွှဲသွားသည့်တိုင်အောင် ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ဒေဝဣန္ဒာ မောင်မောင်ကြီးသည် အနိစ္စရောက်သွားရှာသော သားအကြီးအား သတိရလွမ်းဆွတ်၍ တရားသံဝေဂရပြန်ကာ စစ်ကိုင်းဘက် မင်းကျောင်းဆရာတော်ထံပါးသို့ သွားရောက် သင်္ကန်းဝတ်နေပြန်သည်။ ကျောင်းတွင် တရားအားထုတ်နေစဉ် တူဖြစ်သူ ဦးကျော်လှ-ဒေါ်သိန်းခင်၊ တူမဖြစ်သူ ဝန်ထောက်ကတော် ဒေါ်မမကြီး စသော ဆွေမျိုးများနှင့် တပည့်သားမြေး အပေါင်းတို့က ဆွမ်းကွမ်းများ ထောက်ပံ့လှူဒါန်းကြသည်။ သင်္ကန်းဝတ်နေစဉ် မြန်မာတပြည်လုံးရှိ တပည့်သားမြေးအပေါင်းတို့က မရှင်းလင်း နားမလည်သော သီချင်းများ၊ တီးကွက်များကို လာရောက်လျောက်ထားသဖြင့် ဦးပ ဉ္ဇင်းသည် မင်းကျောင်းဆရာတော်ဘုရားကြီးအား သင်္ကန်းဝတ်နှင့် ဂီတပညာကို သင်ပေးထိုက်၊ မပေးထိုက်လျောက်ကြားရာ ဆရာတော်ကြီးက ပညာပါရမီ အတွက် သင်ကြားပေးထိုက်ကြောင်း ဆုံးဖြတ်တော်မူသဖြင့် ဂီတပညာအရပ်ရပ်တို့ကို တပည့်တို့အား သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ ညဉ့်သန်းခေါင်ယံ၌ ဣတိပိသော၊ ဟေတုပစ္စယော၊ ယံဒုန္နိမိတ္တံ စသည်တို့ကို စောင်းဖြင့် သာယာနာပျော်ဖွယ် တီးလေ့တီးထရှိသည်။

== ကွယ်လွန်ခြင်း ==
သက္ကရာဇ် ၁၂၉၁-ခုနှစ်တွင် ဒေဝဣန္ဒာ မောင်မောင်ကြီး၊ ရဟန်းဘွဲ့ ဦးပညာသည် ဦးပဉ္ဇင်းဘဝဖြင့် သက်တော် ၇၅-နှစ် လောက်တွင် ပျံလွန်တော်မူရာ မန္တလေးရှိ ဆွေမျိုးများနှင့် တပည့်ရင်းဖြစ်သော စိန်ဗေဒါ၊ မတိုးလေး၊ (ဆရာစိန့်၏ ဇနီး) စန္ဒရားမမကြီးတို့ပါ လာရောက်အေးဆေးစွာ သင်္ဂြိုဟ်လိုက်ကြသည်။
&lt;ref&gt;စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၉) အပိုင်း(ခ)&lt;/ref&gt;
== ကိုးကား ==
&lt;References /&gt;

[[Category:မြန်မာ ဂီတပညာရှင်များ]]
[[Category:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]]</text>
      <sha1>4sqpuk3gav83262f8mhnsj36o2d4f87</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055549</id>
      <parentid>1055521</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T06:46:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]</comment>
      <origin>1055549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18967" sha1="0u48hb3805rsncu3dbc8h337q0z3i45" xml:space="preserve">[[File:DAD MgMgGyi.jpg|thumb|ဒေဝဣန္ဒာ မောင်မောင်ကြီး]]
[[File:U Maung Mayng Gyi.jpg|thumb]]
[[သီချင်းကြီး]]၊ [[သီချင်းခံ]]၊ [[ပတ်ပျိုး]]၊ [[ယိုးဒယား၊ (သီချင်း)|ယိုးဒယား]]၊ [[ကြိုး]]၊ [[ဘွဲ့]] စသော ဂီတအနုပညာတွင် ကျွမ်းကျင်၍ မြန်မာဘုရင်များ ထင်ရှားရှိစဉ်က ရှေ့တော်၌ အမှုထမ်းခဲ့ရသော ဂီတပညာသည်တို့၏ ဆရာတစ်ဆူမှာ ဒေဝဣန္ဒာဘွဲ့ရ မောင်မောင်ကြီးပင် ဖြစ်သည်။ 

==ငယ်ဘဝ==
မောင်မောင်ကြီးကို [[အမရပူရမြို့]]၌ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၁၆-ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်သည်။ ဖခင်သည် [[မင်းတုန်းမင်း]]ကြီးထံတွင် လွှတ်တော်စာရေးကြီးအဖြစ် အမှုထမ်းရသူ ဖြစ်သည်။ မိခင် ဖခင်တို့၏ အမည်ကို မသိရပေ။ ငယ်မည် မောင်ဖုန်း ဖြစ်သည်။ သားသမီးငါးယောက် ထွန်းကားသည့်အနက် မောင်ဖုန်းသည် အလတ်ဖြစ်သည်။ 

မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးသည် [[မန္တလေး]] ရတနာပုံနေပြည်တော်ကို တည်၍ အမရပူရမြို့ မှ ပြောင်းရွှေ့တော်မူသော အခါ မောင်ဖုန်းသည် အဖလွှတ်တော် စာရေးကြီးနှင့် အတူ ပြောင်းရွှေ့လိုက်လာသည်။ နန်းတွင်း နန်းဦးကျောင်း ဆရာတော်ကြီး ထံပါး၌ စာပေသင်ကြားနေစဉ် မြင်ကွန်းအရေးတော်ပုံ ပေါ်ပေါက်လာသောကြောင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းသား အဖြစ်ဖြင့် စာပုလွေ ထမ်းကာ ရှောင်ရှားခဲ့ရလေသည်။ မောင်ဖုန်းသည် ၅-နှစ်သား အရွယ်မှစ၍ ပဉ္စသီငါးပါးကို သေသည်အထိ မြဲမြံစွာ စောင့်ထိန်းသည်။ ပညာဓိကဘုရားဆုကိုလည်း ပန်သည်။ ထိုအချိန်အခါက ဣန္ဒာဒေဝ အမည်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဂီတပညာတွင် [[ပုဂံမင်း]]လက်ထက်မှစ၍ အထူးကျော်ကြား ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်လေသည်။ ယင်းဣန္ဒာဒေဝ ဆရာကြီးထံပါး၌ မောင်ဖုန်းသည် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခံ၊ ပတ်ပျိုး၊ ယိုးဒယား၊ ကြိုး၊ ဘွဲ့ အမျိုးမျိုးကို သင်ကြားလေသည်။ 

၁၃-နှစ်သား အရွယ်တွင် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးက ရှေ့တော်သို့ ခေါ်တော်မှု၍ [[မိကျောင်း(တူရိယာ)]] တီးဆက်ရသည်။ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးနှင့် တကွ မင်းပရိသတ်များပါ ချီးကျူးကြ၍ ဒေဝဣန္ဒာ ဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်။ ထို့နောက် ရှေ့တော်ပြေးမှူးကြီးထံ၌ ဆက်လက်၍ [[စောင်းကောက်|စောင်း]]အတတ်ပညာ သင်ကြားလေသည်။ စောင်းအတတ် သင်ကြားနေစဉ်တွင် ဒေဝဣန္ဒာမောင်မောင်ကြီး၏ နှမဖြစ်သူ ခင်ပုံနှင့် ရှေ့တော်ပြေးမှူးတို့ အကြောင်းပါကြလေသည်။ သီပေါမင်းတရား လက်ထက်တွင် မောင်ဖုန်းသည် ရှေ့တော်၌ လူပျိုတော် အဖြစ်ဖြင့် ခစားရသည်။ ထို့နောက် ကွမ်းရေတော် အဖြစ် ခစားရပြန်သည်။ ယောက်ဖဖြစ်သူ ရှေ့တော်ပြေးမှူး နေမျိုးသင်္ခယာသည် ဗန်းမော်မြို့နှင့် ရွှေကူမြို့ မိုးထား(၂မြို့)ဝန်အဖြစ် အမှုတော်ထမ်းရွက်ရန် သွားရသောအခါ မိမိကိုယ်စား ဒေဝဣန္ဒာ မောင်မောင်ကြီးအား သီပေါမင်းတရားကို စောင်းအတတ်ဖြင့် အမှုတော် ထမ်းရွက်ရန် ထားခဲ့လေသည်။ ဒေဝဣန္ဒာသည် သီပေါမင်းအား စောင်းအတတ်ပညာ သင်ကြားပေးရလေသည်။ ဒေဝဣန္ဒာ မောင်မောင်ကြီးသည် အစိမ်းရောင်ကို အထူးနှစ်သက်၍ ရွှေကြင်ခတ် ခေါင်းပေါင်းစိမ်း၊ ကြိုးပုဆိုး အစိမ်း တို့ကို အမြဲ ဝတ်ဆင်တတ်သည်။ မောင်မောင်ကြီး၏ အဆင်းမှာ လှပတင့်တယ်သည်။ အရပ် မနိမ့်မမြင့် အသားလတ်၊ မျက်ခုံးမျက်လုံး ကောင်းသည်။ နားရွက်ကျယ်ပြန့်၍ မေးရိုးခန့်ငြားပြီးလျှင် ဆံပင်မှာ လူတစ်ရပ်ခန့် ရှည်သည်။

ထိုသို့ အမှုတော်ကို ထမ်းရွက်နေစဉ် အသက် ၂ဝ ကျော်သို့ ရောက်သောအခါ တရားသံဝေဂ ရသဖြင့် မင်းတရားကြီး၏ အမိန့်တော်မရဘဲ မိဘများ မသိအောင် မိမိ၏ စောင်းကို မဟာမြတ်မုနိဘုရားကြီးမှာ လှူခဲ့၍ စစ်ကိုင်းဘက်သို့ တိတ်တဆိတ် ထွက်ခွာသွားသည်။ စစ်ကိုင်းဘက်သို့ရောက်သောအခါ ထွဋ်ခေါင်ဆရာတော်က ချီးမြှင့်တော်မှုသဖြင့် ရဟန်းဘောင်သို့ တက်ခဲ့လေသည်။ မောင်မောင်ကြီး၏ ရဟန်းဘွဲ့ အမည်မှာ ဦးပညာ ဖြစ်သည်။ သုသာနဓူတင်ကို သုသာန်၌ ဆောင်းဥတုအခါ အမြဲသွားရောက်၍ အုတ်ဂူကို ကျောမှီကာ တညဥ့်ပတ်လုံး တရားအားထုတ်နေသည်ကို နံနက်ဝေလီဝေလင်း ခရီးသွားများ တွေ့မြင်ရလေသည်။ ထိုကဲ့သို့သော ရဟန်းဝတ်နှင့် ရှိနေသည်ကို သီပေါမင်းတရား ကြားတော်မူသောအခါ ဘုရင့်အမိန့်တော်နှင့် လူဝတ်လဲစေသဖြင့် ဦးပညာမှာ ဒေဝဣန္ဒာ အဖြစ်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ပြီးလျှင် အမှုတော်ကို ဆက်လက်ထမ်းရွက်ရပြန်သည်။ ထိုအချိန်ကစ၍ သီပေါမင်း ထံပါးတွင် စောင်းသင်ပေးနေရသည်။ အင်္ဂလိပ်မင်း ဝင်လာသောအခါ မောင်မောင်ကြီးသည် မြစ်ကွေးမြို့အုပ် ဦးစံရီထံသို့ ထွက်ပြေးရလေသည်။ ထိုအခါ မြို့အုပ် ဦးစံရီ၏ နှမဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ မခနှင့် အကြောင်းပါ၍ သားနှစ်ယောက် မောင်လေးခင်၊ မောင်လေးရင်တို့ကို မွေးဖွားပြီးနောက် များမကြာမီ ဇနီးဖြစ်သူ မခမှာ မြစ်ကွေးမှာပင် အနိစ္စရောက်သဖြင့် သားနှစ်ယောက်နှင့် မန္တလေးသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ကြရသည်။ မကြာမီ သားငယ်ဆုံးပြန်သည်။ ဒေဝဣန္ဒာသည် အရှင်နှစ်ပါး မရှိသည့်နောက် သီပေါစော်ဘွားနှင့် မိုးနဲစော်ဘွားတို့ ထံပါးတွင် အမှုတော်ထမ်းရွက်ခဲ့ရပြန်သည်။ မန္တလေးမြို့၌နေစဉ် ပါတော်မှုသွားသော သီပေါအရှင်နှစ်ပါးက မဒရပ်မြို့မှနေ၍ သမီးတော်သုံးပါး နားသမင်္ဂလာ အခမ်းအနားအတွက် ခေါ်တော်မူသဖြင့် သာသနာပိုင် ဆရာတော်ဘုရားနှင့် တကွ ရှေးအမှုတော်ထမ်းဟောင်းများ နှင့်အတူ လိုက်ပါသွားရသည်။ ထိုအခမ်းအနားတွင် ဒေဝဣန္ဒာ မောင်မောင်ကြီးသည် စောင်းကိုတီးရသည်။ ထို့နောက် မကြာမီ အရှင်နှစ်ပါး ရတနာဂီရိသို့ ပြောင်းရွှေ့စံနေတော်မူသော အခါ၌လည်း တိုက်တက်မင်္ဂလာ အခမ်းအနားသို့ တဖန် ဒေဝဣန္ဒာ မောင်မောင်ကြီးတို့ကို ခေါ်တော်မူပြန်သဖြင့် သွားရောက်ကြရသည်။ သားအကြီးဖြစ်သူ မောင်လေးခင်မှာ အသက် ၂၅-နှစ် အရွယ်တွင် အနိစ္စရောက်ပြန်လေသည်။ မန္တလေးမြို့တွင်နေစဉ် စောင်းပညာ၊ တူရိယာပညာ၊ ဂီတပညာတို့ကို ဖြန့်ဖြူးသင်ကြားပေးသည်။ 

ဒေဝဣန္ဒာ မောင်မောင်ကြီးထံတွင် မောင်မောင်လတ်၊ [[ဆိုင်းဆရာ ဆရာစိမ့်‎]]၊ ဗေဒါ ဦးမောင်ကလေး([[စိန်ဗေဒါ]])၊ ဦးချစ်ဘွယ်၊ [[ဒေါ်စိန်သုံ]]၊ ရန်ကုန်ဆရာငြိမ်း၊ တူ ဦးကျော်လှ၊ ဦးထင်၊ ရုံပိုင်ကြီး ဦးစံဝင်း၊ စောင်းဆရာကြီး ဦးညိမ်းတို့ သင်ကြားနည်းယူကြသည်။

ဒေဝဣန္ဒာ မောင်မောင်ကြီးသည် စောင်းကို မိမိကိုယ်တိုင် ပြုလုပ်၍ တီးသည်။ အစိမ်းရောင်ကြိုက်တတ်သူ ဖြစ်၍ စောင်းကြိုးကို ပိုးစိမ်းဖြင့် ကျစ်သည်။ စောင်းများကို ကိုယ်တိုင် သစ်ဆေးများ သုတ်ခြင်း၊ မှန်စီရွှေချခြင်းများ ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ ပရိဘောဂ ပစ္စည်းမျိုးစုံကိုလည်း အလှအပသဘောဖြင့် မှန်စီရွှေချခြင်းတို့ကို ပြုတတ်သော ဝါသနာရှိသည်။ မောင်မောင်ကြီးမှာ စောင်းသာလျှင် တတ်မြောက်သည် မဟုတ်၊ [[မိကျောင်း(တူရိယာ)]]၊ [[စန္ဒရား]]၊ [[ပတ္တလား]]၊ [[မင်ဒလင်]] စသော ကြိုးတပ်တူရိယာများကိုလည်း တတ်မြောက်သည်။ တပည့်များအား သင်ကြားပြသသော အခါ၌ ဆိုပုံဆိုနည်းကိုပါ သင်ကြားပေးသည်။ အကတွင်လည်း ယိုးဒယားအက အထူးကျွမ်းကျင်၍ ဘုရင်၏ အခမ်းအနားများတွင် အမြဲကပြရသည်။ မင်းသမီးကြီးများဖြစ်သော ကျွမ်းစိန်၊ လွမ်းစိန်တို့အားလည်း အကပညာ သင်ကြားပေးရသည်။ သင်ကြားပြသသော အခါ မောင်မောင်ကြီးသည် စိတ်တိုတတ်သည့် အလျောက် ငေါက်၍အော်၍ သင်ကြားပေးတတ်သည်။ စိန်ဗေဒါတို့မှာ ဆောင်းတွင်းအခါတွင် ပညာသင်ကြားရာ၌ အအော်အငေါက်ခံရ၍ ကြောက်ရွံ့ပြီး ချွေးဒီးဒီးကျကာ လက်ကိုင်ပုဝါများပင် စိုရွှဲသွားသည့်တိုင်အောင် ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ဒေဝဣန္ဒာ မောင်မောင်ကြီးသည် အနိစ္စရောက်သွားရှာသော သားအကြီးအား သတိရလွမ်းဆွတ်၍ တရားသံဝေဂရပြန်ကာ စစ်ကိုင်းဘက် မင်းကျောင်းဆရာတော်ထံပါးသို့ သွားရောက် သင်္ကန်းဝတ်နေပြန်သည်။ ကျောင်းတွင် တရားအားထုတ်နေစဉ် တူဖြစ်သူ ဦးကျော်လှ-ဒေါ်သိန်းခင်၊ တူမဖြစ်သူ ဝန်ထောက်ကတော် ဒေါ်မမကြီး စသော ဆွေမျိုးများနှင့် တပည့်သားမြေး အပေါင်းတို့က ဆွမ်းကွမ်းများ ထောက်ပံ့လှူဒါန်းကြသည်။ သင်္ကန်းဝတ်နေစဉ် မြန်မာတပြည်လုံးရှိ တပည့်သားမြေးအပေါင်းတို့က မရှင်းလင်း နားမလည်သော သီချင်းများ၊ တီးကွက်များကို လာရောက်လျောက်ထားသဖြင့် ဦးပ ဉ္ဇင်းသည် မင်းကျောင်းဆရာတော်ဘုရားကြီးအား သင်္ကန်းဝတ်နှင့် ဂီတပညာကို သင်ပေးထိုက်၊ မပေးထိုက်လျောက်ကြားရာ ဆရာတော်ကြီးက ပညာပါရမီ အတွက် သင်ကြားပေးထိုက်ကြောင်း ဆုံးဖြတ်တော်မူသဖြင့် ဂီတပညာအရပ်ရပ်တို့ကို တပည့်တို့အား သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ ညဉ့်သန်းခေါင်ယံ၌ ဣတိပိသော၊ ဟေတုပစ္စယော၊ ယံဒုန္နိမိတ္တံ စသည်တို့ကို စောင်းဖြင့် သာယာနာပျော်ဖွယ် တီးလေ့တီးထရှိသည်။

== ကွယ်လွန်ခြင်း ==
သက္ကရာဇ် ၁၂၉၁-ခုနှစ်တွင် ဒေဝဣန္ဒာ မောင်မောင်ကြီး၊ ရဟန်းဘွဲ့ ဦးပညာသည် ဦးပဉ္ဇင်းဘဝဖြင့် သက်တော် ၇၅-နှစ် လောက်တွင် ပျံလွန်တော်မူရာ မန္တလေးရှိ ဆွေမျိုးများနှင့် တပည့်ရင်းဖြစ်သော စိန်ဗေဒါ၊ မတိုးလေး၊ (ဆရာစိန့်၏ ဇနီး) စန္ဒရားမမကြီးတို့ပါ လာရောက်အေးဆေးစွာ သင်္ဂြိုဟ်လိုက်ကြသည်။
&lt;ref&gt;စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၉) အပိုင်း(ခ)&lt;/ref&gt;
== ကိုးကား ==
&lt;References /&gt;

[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]
[[Category:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]]</text>
      <sha1>0u48hb3805rsncu3dbc8h337q0z3i45</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055570</id>
      <parentid>1055549</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T07:27:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ကိုးကားချက်များ ထည့်သွင်း</comment>
      <origin>1055570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20651" sha1="82jaacyt9bleh75vf9bnj3k2ypu7o09" xml:space="preserve">[[File:DAD MgMgGyi.jpg|thumb|ဒေဝဣန္ဒာ မောင်မောင်ကြီး]]
[[File:U Maung Mayng Gyi.jpg|thumb]]

'''ဒေဝဣန္ဒာ မောင်မောင်ကြီး'''  သည် မြန်မာ့ဂီတအနုပညာလောကတွင် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခံ၊ [[ပတ်ပျိုး]]၊ ယိုးဒယား၊ ကြိုးနှင့် ဘွဲ့စသည့် ဂီတပညာရပ်များ၌ အထူးကျွမ်းကျင် ထင်ရှားခဲ့သော နန်းတွင်းဂီတပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ [[မင်းတုန်းမင်း|မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး]]နှင့် [[သီပေါမင်း|သီပေါမင်းတရား]]တို့ လက်ထက်တော်များတွင် ရှေ့တော်၌ စောင်းအတတ်ပညာဖြင့် အမှုထမ်းခဲ့ပြီး မြန်မာဘုရင်များ ထင်ရှားရှိစဉ်က ရှေ့တော်တွင် အမှုထမ်းခဲ့ရသည့် နောက်ဆုံးခေတ် ရှေးဟောင်းဂီတပညာရှင်ကြီးများအနက် ထင်ရှားသူတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ဒေဝဣန္ဒာဘွဲ့ရ မောင်မောင်ကြီးကို  စောင်းဘုရင်ဟုပါ တင်စားကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.myawady.net.mm/achiu-ak-are-attii-pnttaakhrii|title=အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီး ပန်တျာခရီး|work=MWD Webportal|access-date=၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆|date=၂၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt;

==ငယ်ဘဝ==
မောင်မောင်ကြီးကို [[အမရပူရမြို့]]၌ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၁၆-ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်သည်။ ဖခင်သည် [[မင်းတုန်းမင်း]]ကြီးထံတွင် လွှတ်တော်စာရေးကြီးအဖြစ် အမှုထမ်းရသူ ဖြစ်သည်။ မိခင် ဖခင်တို့၏ အမည်ကို မသိရပေ။ ငယ်မည် မောင်ဖုန်း ဖြစ်သည်။ သားသမီးငါးယောက် ထွန်းကားသည့်အနက် မောင်ဖုန်းသည် အလတ်ဖြစ်သည်။ 

မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးသည် [[မန္တလေး]] ရတနာပုံနေပြည်တော်ကို တည်၍ အမရပူရမြို့ မှ ပြောင်းရွှေ့တော်မူသော အခါ မောင်ဖုန်းသည် အဖလွှတ်တော် စာရေးကြီးနှင့် အတူ ပြောင်းရွှေ့လိုက်လာသည်။ နန်းတွင်း နန်းဦးကျောင်း ဆရာတော်ကြီး ထံပါး၌ စာပေသင်ကြားနေစဉ် မြင်ကွန်းအရေးတော်ပုံ ပေါ်ပေါက်လာသောကြောင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းသား အဖြစ်ဖြင့် စာပုလွေ ထမ်းကာ ရှောင်ရှားခဲ့ရလေသည်။ မောင်ဖုန်းသည် ၅-နှစ်သား အရွယ်မှစ၍ ပဉ္စသီငါးပါးကို သေသည်အထိ မြဲမြံစွာ စောင့်ထိန်းသည်။ ပညာဓိကဘုရားဆုကိုလည်း ပန်သည်။ ထိုအချိန်အခါက ဣန္ဒာဒေဝ အမည်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဂီတပညာတွင် [[ပုဂံမင်း]]လက်ထက်မှစ၍ အထူးကျော်ကြား ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်လေသည်။ ယင်းဣန္ဒာဒေဝ ဆရာကြီးထံပါး၌ မောင်ဖုန်းသည် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခံ၊ ပတ်ပျိုး၊ ယိုးဒယား၊ ကြိုး၊ ဘွဲ့ အမျိုးမျိုးကို သင်ကြားလေသည်။ 

၁၃-နှစ်သား အရွယ်တွင် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးက ရှေ့တော်သို့ ခေါ်တော်မှု၍ [[မိကျောင်း(တူရိယာ)]] တီးဆက်ရသည်။ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးနှင့် တကွ မင်းပရိသတ်များပါ ချီးကျူးကြ၍ ဒေဝဣန္ဒာ ဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်။ ထို့နောက် ရှေ့တော်ပြေးမှူးကြီးထံ၌ ဆက်လက်၍ [[စောင်းကောက်|စောင်း]]အတတ်ပညာ သင်ကြားလေသည်။ စောင်းအတတ် သင်ကြားနေစဉ်တွင် ဒေဝဣန္ဒာမောင်မောင်ကြီး၏ နှမဖြစ်သူ ခင်ပုံနှင့် ရှေ့တော်ပြေးမှူးတို့ အကြောင်းပါကြလေသည်။ သီပေါမင်းတရား လက်ထက်တွင် မောင်ဖုန်းသည် ရှေ့တော်၌ လူပျိုတော် အဖြစ်ဖြင့် ခစားရသည်။ ထို့နောက် ကွမ်းရေတော် အဖြစ် ခစားရပြန်သည်။ ယောက်ဖဖြစ်သူ ရှေ့တော်ပြေးမှူး နေမျိုးသင်္ခယာသည် ဗန်းမော်မြို့နှင့် ရွှေကူမြို့ မိုးထား(၂မြို့)ဝန်အဖြစ် အမှုတော်ထမ်းရွက်ရန် သွားရသောအခါ မိမိကိုယ်စား ဒေဝဣန္ဒာ မောင်မောင်ကြီးအား သီပေါမင်းတရားကို စောင်းအတတ်ဖြင့် အမှုတော် ထမ်းရွက်ရန် ထားခဲ့လေသည်။ ဒေဝဣန္ဒာသည် သီပေါမင်းအား စောင်းအတတ်ပညာ သင်ကြားပေးရလေသည်။ ဒေဝဣန္ဒာ မောင်မောင်ကြီးသည် အစိမ်းရောင်ကို အထူးနှစ်သက်၍ ရွှေကြင်ခတ် ခေါင်းပေါင်းစိမ်း၊ ကြိုးပုဆိုး အစိမ်း တို့ကို အမြဲ ဝတ်ဆင်တတ်သည်။ မောင်မောင်ကြီး၏ အဆင်းမှာ လှပတင့်တယ်သည်။ အရပ် မနိမ့်မမြင့် အသားလတ်၊ မျက်ခုံးမျက်လုံး ကောင်းသည်။ နားရွက်ကျယ်ပြန့်၍ မေးရိုးခန့်ငြားပြီးလျှင် ဆံပင်မှာ လူတစ်ရပ်ခန့် ရှည်သည်။

ထိုသို့ အမှုတော်ကို ထမ်းရွက်နေစဉ် အသက် ၂ဝ ကျော်သို့ ရောက်သောအခါ တရားသံဝေဂ ရသဖြင့် မင်းတရားကြီး၏ အမိန့်တော်မရဘဲ မိဘများ မသိအောင် မိမိ၏ စောင်းကို မဟာမြတ်မုနိဘုရားကြီးမှာ လှူခဲ့၍ စစ်ကိုင်းဘက်သို့ တိတ်တဆိတ် ထွက်ခွာသွားသည်။ စစ်ကိုင်းဘက်သို့ရောက်သောအခါ ထွဋ်ခေါင်ဆရာတော်က ချီးမြှင့်တော်မှုသဖြင့် ရဟန်းဘောင်သို့ တက်ခဲ့လေသည်။ မောင်မောင်ကြီး၏ ရဟန်းဘွဲ့ အမည်မှာ ဦးပညာ ဖြစ်သည်။ သုသာနဓူတင်ကို သုသာန်၌ ဆောင်းဥတုအခါ အမြဲသွားရောက်၍ အုတ်ဂူကို ကျောမှီကာ တညဥ့်ပတ်လုံး တရားအားထုတ်နေသည်ကို နံနက်ဝေလီဝေလင်း ခရီးသွားများ တွေ့မြင်ရလေသည်။ ထိုကဲ့သို့သော ရဟန်းဝတ်နှင့် ရှိနေသည်ကို သီပေါမင်းတရား ကြားတော်မူသောအခါ ဘုရင့်အမိန့်တော်နှင့် လူဝတ်လဲစေသဖြင့် ဦးပညာမှာ ဒေဝဣန္ဒာ အဖြစ်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ပြီးလျှင် အမှုတော်ကို ဆက်လက်ထမ်းရွက်ရပြန်သည်။ ထိုအချိန်ကစ၍ သီပေါမင်း ထံပါးတွင် စောင်းသင်ပေးနေရသည်။ အင်္ဂလိပ်မင်း ဝင်လာသောအခါ မောင်မောင်ကြီးသည် မြစ်ကွေးမြို့အုပ် ဦးစံရီထံသို့ ထွက်ပြေးရလေသည်။ ထိုအခါ မြို့အုပ် ဦးစံရီ၏ နှမဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ မခနှင့် အကြောင်းပါ၍ သားနှစ်ယောက် မောင်လေးခင်၊ မောင်လေးရင်တို့ကို မွေးဖွားပြီးနောက် များမကြာမီ ဇနီးဖြစ်သူ မခမှာ မြစ်ကွေးမှာပင် အနိစ္စရောက်သဖြင့် သားနှစ်ယောက်နှင့် မန္တလေးသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ကြရသည်။ မကြာမီ သားငယ်ဆုံးပြန်သည်။ ဒေဝဣန္ဒာသည် အရှင်နှစ်ပါး မရှိသည့်နောက် သီပေါစော်ဘွားနှင့် မိုးနဲစော်ဘွားတို့ ထံပါးတွင် အမှုတော်ထမ်းရွက်ခဲ့ရပြန်သည်။ မန္တလေးမြို့၌နေစဉ် ပါတော်မှုသွားသော သီပေါအရှင်နှစ်ပါးက မဒရပ်မြို့မှနေ၍ သမီးတော်သုံးပါး နားသမင်္ဂလာ အခမ်းအနားအတွက် ခေါ်တော်မူသဖြင့် သာသနာပိုင် ဆရာတော်ဘုရားနှင့် တကွ ရှေးအမှုတော်ထမ်းဟောင်းများ နှင့်အတူ လိုက်ပါသွားရသည်။ ထိုအခမ်းအနားတွင် ဒေဝဣန္ဒာ မောင်မောင်ကြီးသည် စောင်းကိုတီးရသည်။ ထို့နောက် မကြာမီ အရှင်နှစ်ပါး ရတနာဂီရိသို့ ပြောင်းရွှေ့စံနေတော်မူသော အခါ၌လည်း တိုက်တက်မင်္ဂလာ အခမ်းအနားသို့ တဖန် ဒေဝဣန္ဒာ မောင်မောင်ကြီးတို့ကို ခေါ်တော်မူပြန်သဖြင့် သွားရောက်ကြရသည်။ သားအကြီးဖြစ်သူ မောင်လေးခင်မှာ အသက် ၂၅-နှစ် အရွယ်တွင် အနိစ္စရောက်ပြန်လေသည်။ မန္တလေးမြို့တွင်နေစဉ် စောင်းပညာ၊ တူရိယာပညာ၊ ဂီတပညာတို့ကို ဖြန့်ဖြူးသင်ကြားပေးသည်။ 

ဒေဝဣန္ဒာ မောင်မောင်ကြီးထံတွင် မောင်မောင်လတ်၊ [[ဆိုင်းဆရာ ဆရာစိမ့်‎]]၊ ဗေဒါ ဦးမောင်ကလေး([[စိန်ဗေဒါ]])၊ ဦးချစ်ဘွယ်၊ [[ဒေါ်စိန်သုံ]]၊ ရန်ကုန်ဆရာငြိမ်း၊ တူ ဦးကျော်လှ၊ ဦးထင်၊ ရုံပိုင်ကြီး ဦးစံဝင်း၊ စောင်းဆရာကြီး ဦးညိမ်းတို့ သင်ကြားနည်းယူကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-11-28 |title=လူချွန်လူကောင်းနဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး တေးပြုဆရာ မြို့မငြိမ်း |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c4gwl5q0exzo |access-date=2026-09-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အသက်က တစ်ရာ |url=https://news-eleven.com/article/266684 |access-date=2026-09-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;

ဒေဝဣန္ဒာ မောင်မောင်ကြီးသည် စောင်းကို မိမိကိုယ်တိုင် ပြုလုပ်၍ တီးသည်။ အစိမ်းရောင်ကြိုက်တတ်သူ ဖြစ်၍ စောင်းကြိုးကို ပိုးစိမ်းဖြင့် ကျစ်သည်။ စောင်းများကို ကိုယ်တိုင် သစ်ဆေးများ သုတ်ခြင်း၊ မှန်စီရွှေချခြင်းများ ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ ပရိဘောဂ ပစ္စည်းမျိုးစုံကိုလည်း အလှအပသဘောဖြင့် မှန်စီရွှေချခြင်းတို့ကို ပြုတတ်သော ဝါသနာရှိသည်။ မောင်မောင်ကြီးမှာ စောင်းသာလျှင် တတ်မြောက်သည် မဟုတ်၊ [[မိကျောင်း(တူရိယာ)]]၊ [[စန္ဒရား]]၊ [[ပတ္တလား]]၊ [[မင်ဒလင်]] စသော ကြိုးတပ်တူရိယာများကိုလည်း တတ်မြောက်သည်။ တပည့်များအား သင်ကြားပြသသော အခါ၌ ဆိုပုံဆိုနည်းကိုပါ သင်ကြားပေးသည်။ အကတွင်လည်း ယိုးဒယားအက အထူးကျွမ်းကျင်၍ ဘုရင်၏ အခမ်းအနားများတွင် အမြဲကပြရသည်။ မင်းသမီးကြီးများဖြစ်သော ကျွမ်းစိန်၊ လွမ်းစိန်တို့အားလည်း အကပညာ သင်ကြားပေးရသည်။ သင်ကြားပြသသော အခါ မောင်မောင်ကြီးသည် စိတ်တိုတတ်သည့် အလျောက် ငေါက်၍အော်၍ သင်ကြားပေးတတ်သည်။ စိန်ဗေဒါတို့မှာ ဆောင်းတွင်းအခါတွင် ပညာသင်ကြားရာ၌ အအော်အငေါက်ခံရ၍ ကြောက်ရွံ့ပြီး ချွေးဒီးဒီးကျကာ လက်ကိုင်ပုဝါများပင် စိုရွှဲသွားသည့်တိုင်အောင် ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ဒေဝဣန္ဒာ မောင်မောင်ကြီးသည် အနိစ္စရောက်သွားရှာသော သားအကြီးအား သတိရလွမ်းဆွတ်၍ တရားသံဝေဂရပြန်ကာ စစ်ကိုင်းဘက် မင်းကျောင်းဆရာတော်ထံပါးသို့ သွားရောက် သင်္ကန်းဝတ်နေပြန်သည်။ ကျောင်းတွင် တရားအားထုတ်နေစဉ် တူဖြစ်သူ ဦးကျော်လှ-ဒေါ်သိန်းခင်၊ တူမဖြစ်သူ ဝန်ထောက်ကတော် ဒေါ်မမကြီး စသော ဆွေမျိုးများနှင့် တပည့်သားမြေး အပေါင်းတို့က ဆွမ်းကွမ်းများ ထောက်ပံ့လှူဒါန်းကြသည်။ သင်္ကန်းဝတ်နေစဉ် မြန်မာတပြည်လုံးရှိ တပည့်သားမြေးအပေါင်းတို့က မရှင်းလင်း နားမလည်သော သီချင်းများ၊ တီးကွက်များကို လာရောက်လျောက်ထားသဖြင့် ဦးပ ဉ္ဇင်းသည် မင်းကျောင်းဆရာတော်ဘုရားကြီးအား သင်္ကန်းဝတ်နှင့် ဂီတပညာကို သင်ပေးထိုက်၊ မပေးထိုက်လျောက်ကြားရာ ဆရာတော်ကြီးက ပညာပါရမီ အတွက် သင်ကြားပေးထိုက်ကြောင်း ဆုံးဖြတ်တော်မူသဖြင့် ဂီတပညာအရပ်ရပ်တို့ကို တပည့်တို့အား သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ ညဉ့်သန်းခေါင်ယံ၌ ဣတိပိသော၊ ဟေတုပစ္စယော၊ ယံဒုန္နိမိတ္တံ စသည်တို့ကို စောင်းဖြင့် သာယာနာပျော်ဖွယ် တီးလေ့တီးထရှိသည်။

== ကွယ်လွန်ခြင်း ==
သက္ကရာဇ် ၁၂၉၁-ခုနှစ်တွင် ဒေဝဣန္ဒာ မောင်မောင်ကြီး၊ ရဟန်းဘွဲ့ ဦးပညာသည် ဦးပဉ္ဇင်းဘဝဖြင့် သက်တော် ၇၅-နှစ် လောက်တွင် ပျံလွန်တော်မူရာ မန္တလေးရှိ ဆွေမျိုးများနှင့် တပည့်ရင်းဖြစ်သော စိန်ဗေဒါ၊ မတိုးလေး၊ (ဆရာစိန့်၏ ဇနီး) စန္ဒရားမမကြီးတို့ပါ လာရောက်အေးဆေးစွာ သင်္ဂြိုဟ်လိုက်ကြသည်။&lt;ref&gt;စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၉) အပိုင်း(ခ)&lt;/ref&gt;
== ကိုးကား ==
&lt;References /&gt;

[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]
[[Category:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]]</text>
      <sha1>82jaacyt9bleh75vf9bnj3k2ypu7o09</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြို့မ အပျော်တမ်း တူရိယာအဖွဲ့</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11184</id>
    <revision>
      <id>1055544</id>
      <parentid>693798</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T06:41:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>category အချို့ ပယ်နုတ်</comment>
      <origin>1055544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1822" sha1="odgwnpbt3z0y5sk0vb5e7al3f0prhfl" xml:space="preserve">[[File:MyoMa Logo.JPG|thumb|မြို့မ အသင်းတံဆိပ်]]
[[File:P80414-233037.jpg|thumb| မြို့မ အလှပြယာဉ်]]

မြို့မအပျော်တမ်းတူရိယာ အသင်းကို ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ဆရာ အလင်္ကာကျော်စွာ [[မြို့မငြိမ်း]]မှ ဦးဆောင်၍ တည်ထောင်ခဲ့သည်။
၁၉၂၈-ခုနှစ်တွင် မန္တလေး ဆိုင်းတန်းရပ်မှ ဦးတော်လုံအား အမှူးပြု၍ ဦးကျော်ငြိမ်း(မြို့မငြိမ်း)၊ ဦးကြီးငွေ၊ ဦးသန့်ဇင်၊ ဦးရင်ကလေးတို့က [[ဒါးတန်း ဦးသန့်]]နေထိုင်သော ဒါးတန်းဝင်းအတွင်း၌ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ပထမဆုံး အဆိုတော်မှာ ဦးညီနှင့် ဦးဖူးအံ့တို့ ဖြစ်သည်။ ယခင်က ဒါးတန်းဝင်း၌ အသင်းတည်ရှိခဲ့ပြီး ယခုအခါ ၈၆-လမ်းနှင့် ၂၁-လမ်းထောင့်တွင် တည်ရှိသည်။
&lt;ref&gt;နေထွတ်၏ မန္တလေးအဘိဓာန်&lt;/ref&gt;
မြန်မာနိုင်ငံ၏ သက်တမ်း အရှည်ကြာဆုံး တူရိယာ အသင်း တစ်ခုဖြစ်သည်။


== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;

[[Category:မန္တလေး]]
[[Category:မြန်မာ တီးဝိုင်းအဖွဲ့များ]]</text>
      <sha1>odgwnpbt3z0y5sk0vb5e7al3f0prhfl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပအိုဝ်းလူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12788</id>
    <revision>
      <id>1055492</id>
      <parentid>1055297</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T03:42:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု */</comment>
      <origin>1055492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51031" sha1="bypnr8s293vkjjlul9fpczkngm8b2cq" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group            = ပအိုဝ်းလူမျိုး
| native_name      = ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ
| native_name_lang = blk
| image            = Inle See-In Dein-Pa-O-Frau-12-2006-gje.jpg
| caption          = ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊အင်းလေးဒေသရှိ ပအိုဝ်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး
| population       = ၂,၂၀၀,၀၀၀
| popplace         = [[မြန်မာနိုင်ငံ]](အဓိက)၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]
| rels             = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
| related_groups   = [[ကရင်လူမျိုး]]၊[[ကယားလူမျိုး]]၊အခြား[[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်နွယ်လူမျိုးများ]]
| langs            = [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား]]၊ [[ဗမာဘာသာစကား]]
}}

'''ပအိုဝ်းလူမျိုး''' (⁠{{Lang-en|Pa'O people}}) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] ဘာသာစကားမိသားစုကြီးတွင် ပါဝင်သော [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်နွယ်]] တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;EBSPaO&quot;&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၆)၊ စာ-၃၄၆-၃၅၀။&lt;/ref&gt; အဓိကအားဖြင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း (အထူးသဖြင့် [[ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]])တွင် ပအိုဝ်းလူမျိုး ~၈၂%ခန့်နေထိုင်ကြပြီး ၊[[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ပဲခူးတိုင်း]] နှင့် [[မွန်ပြည်နယ်]] (သထုံဒေသ) တို့တွင် ပြန့်နှံ့အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;EBSPaO&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Census2014&quot;&gt;Ministry of Immigration and Population (2015). *The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Union Report*. Department of Population. pp. 17–25.&lt;/ref&gt;

ပအိုဝ်းလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်ကို &quot;ပအိုဝ်ႏ&quot; ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး၊ ရှေးယခင်က &quot;တောင်သူ&quot; ဟုလည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;EBSPaO&quot; /&gt; ပအိုဝ်းလူမျိုးအများစုသည် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကြပြီး ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု ဓလေ့အချို့လည်း ကျန်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;EBSPaO&quot; /&gt; ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုများအနက် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အပြာရင့်ရောင် ဝတ်စုံကို ခေါင်းပေါင်းနှင့်တကွ ဝတ်ဆင်သည့် ဓလေ့နှင့် တပေါင်းလပြည့်နေ့တွင် ကျင်းပလေ့ရှိသော &quot;ပအိုဝ်းအမျိုးသားနေ့&quot; (ဒေါင်းတန်ပွဲတော်) တို့မှာ အလွန်ထင်ရှားသည်။&lt;ref name=&quot;Russel1916&quot;&gt;Russel, R. V. (1916). *The Tribes and Castes of the Central Provinces of India*. London: Macmillan and Co.&lt;/ref&gt;

== ဆင်းသက်လာပုံ ==
ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၌ [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်နွယ်ဘာသာစကား]] စုဝင်များအနက် လူဦးရေအားဖြင့် တတိယအများဆုံး ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Bradley1997&quot;&gt;Bradley, David (1997). &quot;Tibeto-Burman languages and classification&quot;. *Papers in Southeast Asian Linguistics*, No. 14. Pacific Linguistics, pp. 1–71.&lt;/ref&gt; မနုဿဗေဒနှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များအရ ပအိုဝ်းတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် ရှေးဦးကရင်နွယ်ဝင်များ (Proto-Karenic groups) နှင့်အတူ အထက်ပိုင်းဒေသများမှတစ်ဆင့် [[သံလွင်မြစ်]] နှင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းများအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းဆင်းသက်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot;&gt;Thurgood, Graham; LaPolla, Randy J. (2003). *The Sino-Tibetan Languages*. Routledge, pp. 201–210.&lt;/ref&gt; ဤရွှေ့ပြောင်းမှုတွင် ပအိုဝ်းတို့သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့် တောင်ပိုင်းဒေသများ၌ စောစီးစွာ အခြေချခဲ့ကြသလို အချို့အုပ်စုများသည် တောင်ဘက်စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းနှင့် သထုံ (သုဝဏ္ဏဘူမိ) အပါအဝင် အောက်မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသများအထိ ဆက်လက် ပျံ့နှံ့အခြေချခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Luce1985&quot;&gt;Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press, Vol. 1, pp. 88–92.&lt;/ref&gt;

ပအိုဝ်းတို့၏ ရိုးရာပါးစပ်ရာဇဝင်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများတွင် မိမိတို့သည် ဝိဇ္ဇာဇော်ဂျီနှင့် နဂါးမတို့မှ ဆင်းသက်လာသော သူရိယစန္ဒာ မင်းမျိုးမင်းနွယ်များဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထို့ပြင် အနော်ရထာမင်း၏ သထုံမနူဟာမင်းအား ပုဂံသို့ ဆောင်ယူသွားခြင်းခံရအပြီး သထုံပြည် ပျက်စီးချိန်၌ အချို့သော ပအိုဝ်းတို့သည် &quot;မြေလှည်းကိုးစီး၊ ရေလှည်းကိုးစီး&quot; ဖြင့် မြောက်ဘက်သို့ ထွက်ခွာလာကာ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်းတွင် &quot;သထုံနယ်သစ်&quot; (ယခု [[ဆီဆိုင်မြို့နယ်|ဆီဆိုင်]]) ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်ဟု အစဉ်အဆက် ပြောဆိုကြသည်။&lt;ref name=&quot;Shorto1963&quot;&gt;Shorto, H. L. (1963). &quot;The 32 Myos in the Medieval Mon Kingdom&quot;. *Bulletin of the School of Oriental and African Studies*, 26(3), pp. 572–591.&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း သမိုင်းသုတေသနနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထားများအရ ပအိုဝ်းတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် သထုံပြည် မပျက်စီးမီ ပုဂံခေတ် မတိုင်မီကပင် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်နှင့် အောက်မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသများတွင် ရောက်ရှိအခြေချပြီးဖြစ်ကြောင်း ပုဂံကျောက်စာများပါ &quot;တောင်သူ&quot; (Taungthu) ဟူသော အသုံးအနှုန်းများနှင့် အခြားသမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref name=&quot;Luce1985&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Lieberman2003&quot;&gt;Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830*. Cambridge University Press, Vol. 1, pp. 115–123.&lt;/ref&gt; 

[[File:Pa-O women selling vegetables, Myanmar.jpg|thumb|ဟင်းသီးဟင်းရွက် ရောင်းချနေသော ပအိုဝ်းအမျိုးသမီးများ]]

ယနေ့ခေတ်တွင် ပအိုဝ်းတို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရှိ [[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] (ဟိုပုံး၊ ဆီဆိုင်၊ ပင်လောင်း) အဓိက အပါအဝင်၊ မွန်ပြည်နယ် (ကျိုက်ထို၊ သထုံ)၊ [[ဘားအံခရိုင်]]၊ [[တောင်ငူခရိုင်]]၊ [[ပဲခူးခရိုင်]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]] စသည့် ဒေသများအပြင် ထိုင်းနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Saito2014&quot;&gt;Saito, Soe (2014). *The Pa'O People of Myanmar: History, Identity and Culture*. Institute of Southeast Asian Studies, pp. 15–32.&lt;/ref&gt; ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ပအိုဝ်းတို့တွင် နန်းခေ၊ တတုတ်၊ ကွန်လောင်၊ တန်စန်နှင့် ခိုင် ဟူ၍ လူမျိုးစုခွဲများ ရှိကြပြီး သမိုင်းဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းအချို့တွင် &quot;ရှမ်းတောင်သူ&quot; သို့မဟုတ် &quot;သထုံပန်းရင်&quot; ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ဖူးကြသည်။&lt;ref name=&quot;Scott1900&quot;&gt;Scott, J. George; Hardiman, J. P. (1900). *Gazetteer of Upper Burma and the Shan States*. Government Printing, Rangoon, Vol. 1, Part 1.&lt;/ref&gt;

== မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ==

ခေတ်သစ် မနုဿေဗေဒပညာရှင်များ ၏ စနစ်တကျ လေ့လာဆန်းစစ်မှုများအရ ပအိုဝ်းလူမျိုးများ၏ ဖခင်ဘက်ဆိုင်ရာ Y-DNA တွင် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ၌ အဓိကတွေ့ရှိရသော Haplogroup O-M122 (O2) နှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသခံ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာနွယ်ဖွား]]တို့၏ Haplogroup O-M95 (O1b1a1a) ဗီဇများ ပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရသလို၊ မိခင်ဘက်ဆိုင်ရာ mtDNA စမ်းသပ်ချက်များတွင်လည်း ကုန်းတွင်းပိုင်း ကရင်နွယ်ဖွားများနှင့် နီးစပ်သော Haplogroup M (M7, M8)၊ B နှင့် F ဗီဇများ အဓိက ပါဝင်လျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Kutanan2021&quot;&gt;Kutanan, W., et al. (2021). &quot;Reconstructing the Indo-Indochina Sino-Tibetan language family history through Y-chromosome and mtDNA variation&quot;. *Scientific Reports*, 11, 12345.&lt;/ref&gt; ဤဗီဇဆိုင်ရာ အထောက်အထားများသည် ပအိုဝ်းတို့သည် ဘာသာဗေဒအရ ကရင်နွယ်ဖွား ၌ အခိုင်အမာ ပါဝင်ပြီး၊ အရှေ့တောင်အာရှအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်စဉ် အစောပိုင်း မွန်-ခမာ နွယ်ဖွားများနှင့်လည်းကောင်း၊ အိမ်နီးချင်း တိုင်းရင်းသားများနှင့်လည်းကောင်း အနည်းငယ် ဗီဇရောနှောမှု ရှိခဲ့ကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။&lt;ref name=&quot;Li2015&quot;&gt;Li, H., et al. (2015). &quot;Genetic diversity and phylogenetic analysis of Sino-Tibetan populations in Mainland Southeast Asia&quot;. *Journal of Human Genetics*, 60(8), 421–428.&lt;/ref&gt; 

ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း (ဟိုပုံး၊ ဆီဆိုင်၊ ပင်လောင်း စသည့် ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ) ရှိ ပအိုဝ်းများသည် [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်းလူမျိုးများ]] နှင့် ဒေသခံ တောင်ပေါ်နွယ်ဖွားများနှင့် ရာစုနှစ်များစွာ အတူယှဉ်တွဲ နေထိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် အဆိုပါ အုပ်စုများနှင့် ဗီဇကူးလူးမှု ရှိခဲ့သော်လည်း၊ ပအိုဝ်းအချင်းချင်း ထိမ်းမြားလက်ထပ်သည့် အလေ့အထကြောင့် မူလ တိဗက်-ဗမာနွယ် ကရင်နွယ်ဖွား (Karenic Branch) ဗီဇစက်ဝန်းကို အဓိက ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Saito2014&quot;&gt;Saito, Soe (2014). *The Pa'O People of Myanmar: History, Identity and Culture*. Institute of Southeast Asian Studies.&lt;/ref&gt; တစ်ဖက်တွင်လည်း မွန်ပြည်နယ် (သထုံ၊ ကျိုက္ခမီ)၊ ကရင်ပြည်နယ်နှင့် ပဲခူးတိုင်းတို့တွင် နေထိုင်ကြသော အောက်မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပအိုဝ်းများသည် မွန်နွယ်ဖွားများနှင့် အနီးကပ် ဆက်ဆံခဲ့ရသဖြင့် ဖခင် သို့မဟုတ် မိခင်ဘက်ဆိုင်ရာ ဗီဇများတွင် Haplogroup O-M95 (မွန်-ခမာ ဗီဇ) ပါဝင်မှု အချိုးအစားမှာ ရှမ်းတောင် ပအိုဝ်းတို့ထက် ပိုမိုမြင့်မားကြောင်း မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနများက ညွှန်ပြနေသည်။&lt;ref name=&quot;Kutanan2021&quot; /&gt;

== ဘာသာစကားနှင့် မျိုးနွယ်စု ခွဲခြားခြင်း ==

ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် [[ကရင်လူမျိုး]]များ နှင့် နီးစပ်သည့် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အမှတ်လက္ခဏာများ ရှိကြသည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်း ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီခေတ် သုတေသနပညာရှင်အချို့က ပအိုဝ်းလူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုများသည် ကရင်လူမျိုးများနှင့် ဆင်တူသည့်အတွက် &quot;ကရင်နက်&quot; (Black Karen) ဟူသောအမည်ဖြင့် ကနဦး သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များဖြစ်သည့် Paul Benedict (၁၉၄၃) နှင့် David Bradley (၁၉၈၅) တို့က ပအိုဝ်းဘာသာစကားကို စနစ်တကျ လေ့လာပြီး [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားမိသားစု]]၏ ကရင်နွယ် ဘာသာစကားများ (Karenic branch) တွင် ပါဝင်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Benedict1943&quot;&gt;Benedict, Paul K. (1943). *The Sino-Tibetan Languages: A Conspectus*. University of California Press.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bradley1985&quot;&gt;Bradley, David (1985). *Language Policy and Language Planning in Burma*. Australian National University.&lt;/ref&gt;

ပအိုဝ်းလူမျိုးများကို ၎င်းတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံအရောင်၊ ပြောဆိုသည့် ဝဲသံစနစ် နှင့် ပထဝီဝင် ဒေသအခြေချမှုအပေါ် အခြေခံ၍ အောက်ပါအတိုင်း အဓိက မျိုးနွယ်စုခွဲများနှင့် ဒေသန္တရအုပ်စုများအဖြစ် ထပ်မံခွဲခြားနိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;PaOUnions&quot;&gt;ပအိုဝ်းစာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့ (ဗဟို)။ (၂၀၁၅)။ *ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများ၏ သမိုင်းနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲများ သုတေသနစာတမ်း*။ တောင်ကြီးမြို့။ စာ-၅၄–၆၂။&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BradleyEast&quot;&gt;Bradley, David (2007). &quot;East and Southeast Asia&quot;. In: *Encyclopedia of the World's Endangered Languages*. Routledge.&lt;/ref&gt;

၁။ တောင်ကြီးနှင့် ဝန်းကျင်ဒေသ ပအိုဝ်း (ကွန်လုံပအိုဝ်း)
ပအိုဝ်းလူမျိုးစုစုပေါင်း၏ အများစုဖြစ်သော (၈၀% ကျော်) သည် [[တောင်ကြီးမြို့]]၊ [[ဟိုပုံးမြို့]]၊ [[ဆီဆိုင်မြို့]]၊ [[နောင်တရားမြို့]] နှင့် [[လွိုင်လင်မြို့]] ဝန်းကျင်တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ဗဟိုပအိုဝ်း သို့မဟုတ် &quot;ကွန်လုံပအိုဝ်း&quot; ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး ၎င်းတို့ပြောဆိုသော ဝဲသံစနစ်သည် ပအိုဝ်းတစ်မျိုးသားလုံး၏ &quot;ဘုံစကား&quot; (Standard Pa-O) အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသည်။ ပထဝီဝင်အရ အိမ်နီးနားချင်းဖြစ်သော [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]] နှင့် [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] စသည့် တိုင်းရင်းသားများနှင့် ရောယှက်ထိစပ်မှု အများဆုံး ရှိသည်။

၂။ ပင်လောင်းဒေသ ပအိုဝ်း (ခြုဲင်း နှင့် တံတောက်အနွယ်)
[[ပင်လောင်းမြို့]] နှင့် ဖယ်ခုံဒေသ ကုန်းမြင့်ပိုင်းများတွင် အခြေချကြသော ပအိုဝ်းမျိုးနွယ်စုများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်ကိုယ် &quot;ခြုဲင်း&quot; (Khruing) သို့မဟုတ် &quot;တံတောက်&quot; (Tadaung) အနွယ်ဝင်များဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဗဟိုကွန်လုံပအိုဝ်းစကားနှင့် ဝဲသံအနည်းငယ် ကွဲပြားပြီး စကားပြောရာတွင် လေသံအနိမ့်အမြင့် ကွဲပြားမှု ထင်ရှားသည်။ ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ကယားပြည်နယ်နှင့် နီးစပ်သဖြင့် [[ကယားလူမျိုး|ကယား (ကရင်နီ)]] တိုင်းရင်းသားများနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ကူးလူးဆက်ဆံမှုများ ရှိသည်။

၃။ လင်းခေးဒေသ ပအိုဝ်း (ပအိုဝ်းနီ သို့မဟုတ် ဖြားဗျာ)
[[လင်းခေးမြို့]]၊ [[မောက်မယ်မြို့]] နှင့် သံလွင်မြစ် အရှေ့ဘက်ကမ်း တောင်တန်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော ပအိုဝ်းမျိုးနွယ်စုခွဲ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို ဒေသတွင်း၌ &quot;ပအိုဝ်းနီ&quot; သို့မဟုတ် &quot;ဖြားဗျာ&quot; (Phra Bya) အနွယ်စုများဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ မူလပအိုဝ်းများကဲ့သို့ အနက်ရောင် ဝတ်ဆင်ကြသော်လည်း အမျိုးသမီးများ၏ ခေါင်းပေါင်းနှင့် ရိုးရာဝတ်စုံ အနားသတ်များတွင် အနီရောင်နှင့် အလင်းရောင်စုံ ဒီဇိုင်းများကို သိသာထင်ရှားစွာ ထည့်သွင်းချုပ်လုပ်ကြသဖြင့် ပအိုဝ်းနီဟု အမည်တွင်ခြင်း ဖြစ်သည်။

၄။ အောက်မြန်မာပြည် မြေပြန့်ပအိုဝ်း (ပအိုဝ်းဖြူ သို့မဟုတ် သထုံပအိုဝ်း)
[[မွန်ပြည်နယ်]] ([[သထုံမြို့]]၊ [[ဘီလင်းမြို့]])၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]] ([[ဘားအံမြို့]]) နှင့် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] ကမ်းနီးမြေပြန့်ဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသော ပအိုဝ်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာသမိုင်းအရ &quot;ပအိုဝ်းဖြူ&quot; ဟုလည်းကောင်း၊ ဒေသအလိုက် &quot;သထုံပအိုဝ်း&quot; ဟုလည်းကောင်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ မြေပြန့်ပအိုဝ်းများသည် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] နှင့် ကရင်လူမျိုးများနှင့် နီးကပ်စွာ အတူနေထိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် အဝတ်အစားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုစရိုက်လက္ခဏာများတွင် မြေပြန့်ဒေသယဉ်ကျေးမှုများ ကူးစက်သက်ရောက်မှု ရှိသည်။ ဘာသာစကားအနေဖြင့် ကွန်လုံဘုံစကားနှင့် ကွဲပြားပြီး စာပေအပိုင်းတွင် သထုံမူ (အလံတရာမူ) ကို သီးခြား အသုံးပြုကြသည်။

၅။ အခြားသော ရိုးရာနှင့် ဝဲသံအခြေပြု မျိုးနွယ်စုခွဲငယ်များ
ပအိုဝ်းရိုးရာ သမိုင်းသုတေသန အထောက်အထားများနှင့် ဒေသန္တရ ဓလေ့ထုံးစံများအရ အထက်ပါ ပင်မအုပ်စုကြီးများအပြင် အောက်ပါအတိုင်း ထူးခြားသော မျိုးနွယ်စုခွဲငယ်များအဖြစ် ထပ်မံခွဲခြားနိုင်သေးသည် -&lt;ref name=&quot;PaOClans&quot;&gt;ခွန်ပညာနန္ဒ (ဟိုပုံး)။ (၂၀၁၉)။ *ပအိုဝ်းနွယ်ဖွားတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဒေသန္တရစကားစုများ*။ ခြူးကလျာစာပေ။ စာ-၁၁၂–၁၂၅။&lt;/ref&gt;

*တရျက် (Taryak) နှင့် တယင် (Tayang) အနွယ်စုများ
အဓိကအားဖြင့် [[ဆီဆိုင်မြို့နယ်]]နှင့် ကယားပြည်နယ်စပ်ကြား တောင်တန်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဗဟိုကွန်လုံပအိုဝ်းစကားနှင့် ကွဲပြားပြီး စကားလုံး အဆုံးသတ်သံများကို ခပ်ပြတ်ပြတ် ရွတ်ဆိုတတ်သည့် ဝဲသံထူးခြားချက် ရှိကြသည်။
*ပန်နင် (Panneng) အနွယ်စုများ
ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း တောင်ကုန်းအချို့နှင့် ကယားပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် အခြေချကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံတွင် ခေါင်းပေါင်း ပတ်ပုံပတ်နည်းနှင့် ပွဲလမ်းသဘင်များ၌ ငွေထည်တန်ဆာပလာ ဆင်ယင်မှု ဒီဇိုင်းအနည်းငယ် ကွဲပြားသည်။
*ပထုံ (Pathong) အနွယ်စုများ
ပအိုဝ်းရှေးဟောင်း မျိုးနွယ်စုခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး ယနေ့ခေတ်တွင် ဗဟိုကွန်လုံပအိုဝ်းလူမျိုးစုကြီးအတွင်းသို့ အများစု ရောနှောဝင်ရောက်သွားကြပြီ ဖြစ်သော်လည်း အချို့သော နယ်စပ်ကျေးရွာများတွင် မိမိတို့၏ မူလဝဲသံကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားဆဲ ဖြစ်သည်။
*ပအိုဝ်းမည်း (နာမ်ခဲးအနွယ်)
အောက်မြန်မာပြည် ကရင်ပြည်နယ် သံလွင်မြစ်ဝှမ်းနှင့် ဘားအံမြို့နယ်အချို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။ သထုံပအိုဝ်း (ပအိုဝ်းဖြူ) များနှင့် ဒေသချင်း နီးစပ်သော်လည်း ရိုးရာအရောင်အဖြစ် အနက်ရောင်ဝတ်စုံကိုသာ စွဲစွဲမြဲမြဲ ဝတ်ဆင်ကြပြီး မွန်-ကရင် စကားလုံးအချို့ကို ရောနှောအသုံးပြုသည့် ထူးခြားချက်ရှိသည်။

== ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ ==

[[File:Pindaya-Pa-O-Frau-02-2006-gje.jpg|thumb|ပင်းတယမြို့ရှိ ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသူတစ်ဦး]]

ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းတွင် မှီတင်းနေထိုင်ကြသည့် ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများသည် ရိုးရာအရ အနက်ရောင် သို့မဟုတ် နက်ပြာရောင် ဝတ်စုံကို အများဆုံး ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အောက်မြန်မာပြည် (မွန်ပြည်နယ်နှင့် ကရင်ပြည်နယ်) ရှိ ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားအချို့မှာမူ ဗမာလူမျိုးကဲ့သို့ ဒေသန္တရအဝတ်အစားများကို လိုက်လျောညီထွေ ဝတ်ဆင်ကြသည်က များသည်။ ရိုးရာဝတ်စုံတွင် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် နက်ပြာရောင်ကို အဓိကရွေးချယ်ရခြင်းမှာ ၎င်းအရောင်များသည် အပူကို စုပ်ယူနိုင်ခြင်း၊ တောင်ပေါ်ဒေသ၏ အေးမြသော ရာသီဥတုဒဏ်ကို ကာကွယ်နိုင်ခြင်းနှင့် လုပ်ငန်းခွင်အတွင်း ပေရေစွန်းထင်းမှု သက်သာခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများသည် အခြေခံအားဖြင့် ရာသီဥတုအေးမြသော ကုန်းမြင့်နှင့် တောင်ပေါ်ဒေသများတွင် အများဆုံး အခြေချ နေထိုင်ကြသဖြင့် ရိုးရာအနက်ရောင်ဝတ်စုံသည် အအေးဒဏ်ခံနိုင်ရန် အလွန်ထိရောက်ပြီး ၎င်းသည် ပအိုဝ်းလူမျိုးတို့၏ ထင်ရှားသော မူပိုင်အမှတ်လက္ခဏာ ဖြစ်လာသည်။ ဝတ်စုံကို ချုပ်လုပ်ရာတွင် အဖိုးတန်သက္ကလပ်စက္ကူများနှင့် အထည်ကောင်းများကို အလေးပေး အသုံးပြုကြသည်။&lt;ref name=&quot;PaOProfile&quot;&gt;Pa-O National Organization (PNO). (2020). ''The Traditional Culture and Customs of Pa-O People''. PNO Central Strategic Research Committee. pp. 14–18.&lt;/ref&gt;

[[File:ပအိုဝ်းလူမျိုး.jpg|thumb|ရိုးရာဝတ်စုံ ဝတ်ဆင်ထားသော ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများ]]

=== ဆွေမျိုးတော်စပ်ခြင်း ===
ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် မိသားစုတစ်စုကို &quot;တဖူးဝေးတဗူႏ&quot; ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဆွေမျိုး တော်စပ်မှုစနစ်တွင် အဖေကို &quot;ဖာ&quot; (Pha)၊ အမေကို &quot;မွိုး&quot; (Mwe) ဟု လည်းကောင်း၊ အဘိုးကို &quot;ဖာဖြား&quot;၊ အဘွားကို &quot;မွိုးဖြား&quot; ဟု လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ အစ်ကိုကို &quot;ဝေးခို&quot;၊ အစ်မကို &quot;ဝေးမူႏ&quot; ဟု ခေါ်ဆိုပြီး မောင်နှမအငယ်များကိုမူ &quot;ဖူးခို&quot; (ညီ/မောင်) နှင့် &quot;ဖူးမူႏ&quot; (ညီမ/နှမ) ဟု အသီးသီး ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဆွေမျိုးသားချင်း တစ်စုလုံးကို &quot;တဖူးဝေး&quot; ဟု ခြုံငုံခေါ်ဆိုသည်။ အိမ်ထောင်ဖက် ဇနီးမယားကို &quot;မာ&quot; (သို့မဟုတ် လမ်းသားမူႏ)၊ ခင်ပွန်းလင်ယောက်ျားကို &quot;ဝါꩻ&quot; (သို့မဟုတ် လမ်းသားခို) ဟု ခေါ်ဝေါ်ပြီး သားသမီးကို &quot;ပို&quot; ဟု ခေါ်သည်။ 

ထို့ပြင် ဇနီး၏မောင် သို့မဟုတ် အစ်ကိုကို &quot;မက်&quot; ဟု ခေါ်ပြီး၊ ခင်ပွန်း၏ အစ်ကို သို့မဟုတ် ညီကို &quot;ဖာတန်/ဖာနင်&quot; ဟု ခေါ်သည်။ ဇနီး၏ အစ်မ သို့မဟုတ် ညီမကို &quot;မွိုးတန်/မွိုးနင်&quot; ဟု ခေါ်ဆို၍ ခင်ပွန်း၏ အစ်မ သို့မဟုတ် ညီမကို &quot;တနေင်&quot; ဟု ခေါ်သည်။ အဖေ၏ ညီကို &quot;ဖာနင်&quot;၊ အဖေ၏ အစ်ကိုကို &quot;ဖာတန်&quot; ဟု ခေါ်ဆိုပြီး အမေ၏ မောင် သို့မဟုတ် အစ်ကိုကို &quot;ဖူ&quot; (ဦးလေး) ဟု ခေါ်သည်။ အဖေ၏ အစ်မနှင့် ညီမကိုမူ &quot;မွိုးတန်/မွိုးနင်&quot; ဟု ခေါ်ဆိုကာ အမေ၏ အစ်မ သို့မဟုတ် ညီမကို &quot;ဖီ&quot; (ဒေါ်ဒေါ်) ဟု သတ်မှတ်ခေါ်ဆိုကြသည်။&lt;ref name=&quot;PaOLanguageDict&quot;&gt;ပအိုဝ်းစာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့. (၂၀၁၈). ''ပအိုဝ်း-မြန်မာ အဘိဓာန် (Pa-O to Burmese Dictionary)''. တောင်ကြီးမြို့. စာ-၄၂–၄၇။&lt;/ref&gt;

=== အမွေဆက်ခံခြင်း ဓလေ့ ===
မိဘနှစ်ပါး ကွယ်လွန်သည့်အခါ ကျန်ရစ်သော မိသားစုပိုင်ပစ္စည်းများနှင့် မြေယာများကို သားသမီးများအား ကျား၊ မ ခွဲခြားခြင်းမရှိဘဲ ကြီးငယ်အလိုက် စနစ်တကျ တန်းတူရည်တူ ခွဲဝေယူကြသည်။ သို့သော် ဓလေ့ထုံးတမ်းအရ မိဘများ အသက်ကြီးရင့်ချိန်အထိ နောက်ဆုံးအတူတကွ နေထိုင်ပြုစု စောင့်ရှောက်ခဲ့သော သားသမီး (အများအားဖြင့် အငယ်ဆုံးသားသမီး) က မိဘ၏ နေအိမ်နှင့် မြေကွက်ကို အမွေ ပိုမိုရရှိထိုက်သည်ဟု ယူဆကာ ပေးအပ်လေ့ရှိသည်။ သားသမီး သို့မဟုတ် မြေးမြစ် မရှိသည့် ကိစ္စရပ်များတွင်မှသာ အနီးစပ်ဆုံး ဆွေမျိုးသားချင်းများက အမွေကို ဆက်ခံခွင့်ရှိသည်။ အကယ်၍ အမွေစားအမွေခံ လုံးဝမရှိဘဲ ကွယ်လွန်သွားခဲ့လျှင် ၎င်းတို့၏ ပစ္စည်းဥစ္စာများကို ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သာသနာရေးဆိုင်ရာ ကောင်းမှုကုသိုလ်အဖြစ် ပေးပို့လှူဒါန်းလေ့ရှိသည်။

=== လူပျိုအပျိုဘဝနှင့် မင်္ဂလာလက်ထပ်ပွဲ ===
ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများတွင် ရိုးရာလူပျိုလှည့်သည့် ဓလေ့သည် အလွန်စနစ်ကျသော အဆင့်အတန်း ရှိသည်။ ရွာတွင်း၌ လူပျိုလှည့်ရာတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ သူငယ်ချင်းအပေါင်းအသင်းများနှင့် ဖြစ်စေ သွားရောက်လေ့ရှိသော်လည်း မိမိတို့နှင့် မသက်ဆိုင်သည့် ပြင်ပရွာများသို့ သွားရောက်အပျိုလှည့်လိုပါက အဆိုပါရွာ၏ ကာလသားခေါင်းဆောင် (ရွာခံလူငယ်ခေါင်းဆောင်) ထံတွင် ဖြစ်စေ၊ ရွာခံကာလသားတစ်ဦးဦးထံတွင်ဖြစ်စေ ကြိုတင်အကြောင်းကြားပြီး လမ်းညွှန်ဦးဆောင်မှု ခံယူရသည်။ အိမ်ရှင်အပျိုအမျိုးသမီးသည် မိမိအိမ်သို့ လာရောက်သည့် လူပျိုများကို ရေနွေးကြမ်း၊ ကွမ်း၊ ရိုးရာမုန့်ပဲသရေစာများဖြင့် ပျူငှာစွာ ဧည့်ခံစကားပြောရသည်။ လူပျိုလှည့် စကားပြောခြင်းကို အများအားဖြင့် နေအိမ်အတွင်းရှိ ရိုးရာမီးဖို (ဓနုမီးဖို) နံဘေးတွင် ဝိုင်းဖွဲ့ထိုင်၍ ပြောဆိုကြလေ့ရှိသည်။ အမျိုးသားများသည် အသက် (၁၆) နှစ်အရွယ်တွင် လူပျိုအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အမျိုးသမီးများသည် အသက် (၁၅) နှစ်အရွယ်တွင် အပျိုအဖြစ်လည်းကောင်း ဒေသဓလေ့အရ သတ်မှတ်ပြီး ရိုးရာလူမှုရေးလုပ်ငန်းခွင်များတွင် ပါဝင်ခွင့်ရကြသည်။

=== စိတ်နေသဘောထားများ ===
သမိုင်းကြောင်းအရ ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများသည် ပဒေသရာဇ် အုပ်စိုးသူ လူတန်းစားတို့၏ ဖိနှိပ်မှုနှင့် မတရားအခွန်အတုတ် ကောက်ခံမှုများကြောင့် ၎င်းတို့နှင့် ကင်းဝေးရာ တောင်ပေါ်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည့် နောက်ခံရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ပင်ကိုစရိုက်အနေဖြင့် မိမိ၏ စားဝတ်နေရေးအတွက် အမှီအခိုကင်းစွာ လွတ်လပ်စွာ ရှာဖွေလိုသည့် စိတ်ဓာတ် ပြည့်ဝကြသည်။ ပဒေသရာဇ်စနစ် ပပျောက်သွားပြီးနောက်တွင် တောင်ပေါ်ဒေသ၌ အတည်တကျ နေထိုင်လာကြသကဲ့သို့ မြေပြန့်ဒေသများသို့ ဆင်း၍လည်း လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်လာကြသည်။ ပအိုဝ်းလူမျိုးတို့၏ စိတ်နေသဘောထားသည် ရိုးသားဖြောင့်မတ်မှုကို အခြေခံသည်။ ၎င်းတို့၏ အထင်ကရ ရိုးရာစကားပုံတစ်ခုက '''‘ကုန်းမြင့်လျှင် ရေမတင်၊ ဂုဏ်မြင့်လျှင် လူမခင်’''' ဟု ဆိုရိုးရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ဆင်းရဲချမ်းသာ၊ ပညာဂုဏ်၊ ဓနဂုဏ် မောက်ခြင်းမရှိဘဲ လူသားအားလုံးကို တစ်ပြေးညီ တန်းတူရည်တူ ဆက်ဆံတတ်သည့် စိတ္တဗေဒ သဘောထားရှိကြသည်။

== ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု ==
ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို သက်ဝင်ယုံကြည် ကိုးကွယ်ကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Saito2014&quot;&gt;Saito, Soe (2014). *The Pa'O People of Myanmar: History, Identity and Culture*. Institute of Southeast Asian Studies, pp. 45–52.&lt;/ref&gt; သမိုင်းအရ ပအိုဝ်းတို့သည် မွန်၊ ရှမ်း နှင့် ဗမာတို့နှင့် ရှေးယခင်ကတည်းက ယဉ်ကျေးမှုအရ ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့ကြသဖြင့် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို စောစီးစွာ လက်ခံယုံကြည်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ပအိုဝ်းကျေးရွာတိုင်းလိုလိုတွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း (ကျောင်း) နှင့် စေတီပုထိုးများ ရှိကြပြီး ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသည် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဗဟိုချက်မများ သာမကဘဲ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် စာပေ သင်ကြားရေးဆိုင်ရာ အရေးပါသော ဗဟိုဌာနများလည်း ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Hakangard1990&quot;&gt;Håkangård, Agneta (1990). *Road 13: A Socio-economic Study of Villagers along Road 13 in the Lao PDR*. Uppsala University, pp. 112–115.&lt;/ref&gt;

ဗုဒ္ဓဘာသာကို အဓိက ကိုးကွယ်ကြသော်လည်း ပအိုဝ်းတို့၏ လူမှုဘဝတွင် ရှေးဦး ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ် ယုံကြည်မှုများ ပေါင်းစပ်ကျင့်သုံးလျက်ရှိသည်။ ၎င်းတို့သည် ရွာစောင့်နတ်၊ အိမ်စောင့်နတ်၊ တောင်စောင့်နတ်နှင့် တောစောင့်နတ် စသည့် အစောင့်အရှောက် နတ်များကို ပူဇော်ပသလေ့ ရှိကြသည်။&lt;ref name=&quot;Spiro1996&quot;&gt;Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers, pp. 62–68.&lt;/ref&gt; အထူးသဖြင့် ရွာဦးနတ်ပွဲများနှင့် ရိုးရာနတ်ပူဇော်ပွဲများကို နှစ်စဉ် ကျင်းပလေ့ရှိပြီး သီးနှံရိတ်သိမ်းချိန်နှင့် စိုက်ပျိုးရေးရာသီများတွင် ကောင်းမွန်သော သီးနှံထွက်ရှိရေးနှင့် ရွာသူရွာသားများ ဘေးအန္တရာယ် ကင်းရှင်းရေးအတွက် ဆုတောင်းပူဇော်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Saito2014&quot; /&gt;

ထို့ပြင် ပအိုဝ်းတို့၏ ရိုးရာယုံကြည်မှုတွင် ဝိဇ္ဇာ၊ ဇော်ဂျီနှင့် နဂါးဆိုင်ရာ ဒဏ္ဍာရီ ယုံကြည်မှုများလည်း နက်ရှိုင်းစွာ အမြစ်တွယ်နေသည်။ မိမိတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် ဝိဇ္ဇာနှင့် နဂါးမတို့မှ ဆင်းသက်လာသည်ဆိုသော &quot;သူရိယစန္ဒာ&quot; (နေနှင့်လ) ဒဏ္ဍာရီ ယုံကြည်ချက်သည် ပအိုဝ်းတို့၏ ရိုးရာခေါင်းပေါင်း ဝတ်ဆင်ပုံ အဓိပ္ပာယ်နှင့် အမျိုးသားဆိုင်ရာ အမှတ်အသား တို့တွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Russell1911&quot;&gt;Russell, R. V. (1911). *The Tribes and Castes of the Central Provinces of India*. Macmillan and Co., Vol. 3.&lt;/ref&gt;

==ထင်ရှားကျော်ကြားသော ပအိုဝ်းလူမျိုးများ==
* [[သာမညဆရာတော်]] အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိက ဘဒ္ဒန္တဝိနယ
*[[ရွှေဥဒေါင်းတောင်ဆရာတော်]] ဘဒ္ဒန္တကုမာရ
*[[အလံတစ်ရာဆရာတော်]]အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိက ဘဒ္ဒန္တစန္ဒန
*ဘားအံ ကျောက်ကလ္လာပ် ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဝိမလ

*[[နန်းခင်ဇေယျာ]] - [[မယ်မြန်မာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]] ၂၀၁၂
*[[တင်အောင်မိုး]] - မြန်မာ့လက်ရွေးစင်ဘောလုံးသမား 
*အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ မဏိဇောတဓရ ဝဏ္ဏကျော်ထင် ဖြာႏတန်[[အောင်ခမ်းထီ]] -ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်/ အသွင်ပြောင်းပအိုဝ်း ဌာနေပြည်သူ့စစ် (PNO/PNA) နာယက
*[[ဒေါ်ကြိုင်ကြိုင်]] - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ၏ ဇနီး
*ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ဒုဥက္ကဋ္ဌ [[လှဖေ (ပအိုဝ်းအမျိုးသားခေါင်းဆောင်)|ဖြားဗွာလှဖေ]] (မွန်ပြည်နယ်/သထုံ) 
*သထုံ(ဆီဆိုင်နယ်)စော်ဘွားစဝ်ခွန်ကြည်
(ရှမ်းတောင်/သထုံ)
*ပင်လုံစာချုပ်တွင်ပါဝင်လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သော 
ဦးဖြူ (ရှမ်းတောင်/သထုံ(ဆီဆိုင်)နယ်)&lt;ref&gt;ကျော်ငြိမ်း (မြန်မာသမိုင်းအဖွဲ့ဝင်)၊ ရှမ်းပြည်နှင့်စော်ဘွား(ဦးထွန်းမြင့်-တောင်ကြီး)&lt;/ref&gt;
*(NCA) ထိုးထားသော ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ချုပ်/တပ်မတော် (PNLO/PNLA) နာယက ဗိုလ်မှူးကြီးခွန်ဥက္ကာ
* ဂီတစာဆို [[ခွန်သာဒွန်း]]
* ဂီတစာဆို [[ခွန်ပေါရန်း]]
* အဆိုတော် [[ခွန်သန်းထွန်း]]
* အဆိုတော် [[ဒိုးလုံး]]
* အဆိုတော် [[ခွန်ရိုင်းဟန်]]
* အဆိုတော် ခွန်ငယ်လင်း
* အဆိုတော် [[ဘီလီလမင်းအေး]] (ပအိုဝ်း-ကရင်ကပြား)
*[[နော်ဖောအယ်ထား]] (ပအိုဝ်း-ကရင်ကပြား)▪️Naw Phaw Eh Htar
* [[ထွန်းရင်လော]]
* သရုပ်ဆောင် [[နန်းမြတ်ဖြိုးသင်း]]
* သရုပ်ဆောင် နန်းခင်ဇေယျာ

==ဆက်စပ်လေ့လာရန်==
*[[ဒုံးလွှတ်ခြင်း]]

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]]</text>
      <sha1>bypnr8s293vkjjlul9fpczkngm8b2cq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ခင်မောင် (စန္ဒရား အေဝမ်း)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13655</id>
    <revision>
      <id>1055538</id>
      <parentid>1044386</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T06:36:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Category:၁၉၁၆ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:၁၉၈၅ ကွယ်လွန်သူများ]] [[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]</comment>
      <origin>1055538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8894" sha1="42zdo071b3o8g9e0ys7e2taknuq39y4" xml:space="preserve">{{Infobox အတ္ထုပ္ပတ္တိ
| အမည် =စန္ဒရား အေဝမ်း ခင်မောင်
| ဓာတ်ပုံ =
| သက်တမ်း =၆၉ နှစ်
| အမည်ရင်း =ဦးခင်မောင်
| ကလောင်အမည်ခွဲများ = 
| မွေးသက္ကရာဇ် =[[၆ မတ်]] [[၁၉၁၆]]
| မွေးဖွားရာဒေသ=[[ရန်ကုန်မြို့]]၊ ၁၂ လမ်း
| မိဘအမည် =ဦးဘရှင် + ဒေါ်ကျော့ 
| နိုင်ငံသား =[[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| လူမျိုး =
| ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာ =
| ပညာအရည်အချင်း =
| အလုပ်အကိုင် =
| ကြင်ဖော် = လူပျိုကြီး
| သားသမီး =
| ထင်ပေါ်ကျော်ကြားမှု =[[စန္ဒရားဆရာ]]
| ထင်ရှားသည့်လက်ရာများ=[[ပြည်လှဖေ]] သီဆိုသော [[နတ်ရှင်နောင် သီချင်း]]၊ [[ပပဝင်း သီချင်း]]၊ [[မေရှင်]] သီဆိုသော [[ကျေးစေတမန် သီချင်း]]
| ရရှိခဲ့သည့်ဘွဲ့တံဆိပ်များ=
| ကွယ်လွန်ရက် =[[၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ]] [[၁၉၈၅]] 
| ကွယ်လွန်ရာဒေသ=[[ရန်ကုန်မြို့]]
| လက်မှတ်=
| ကွန်ယက် =
 }}
==ခင်မောင်၊ စန္ဒရားအေဝမ်း(ခရစ် ၁၉၁၆-၁၉၈၅)==
ဂီတလောကတွင် ထင်ရှားသော စန္ဒရား အေဝမ်း ခင်မောင်ကို
ရန်ကုန်မြို့၊ ၁၂ လမ်း၌ အဖ ဦးဘရှင်၊ အမိဒေါ်ကျော့တို့က
[[၁၉၁၆]] ခုနှစ် မတ်လ ၆ ရက်နေ့ တွင် မွေးဖွားသည်။
၁၉၂၅-၂၆ ခုနှစ်အချိန်က [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ ရုပ်ရှင်ရုံများရှေ့
တွင် ရုပ်ရှင်မပြမီ လူခေါ်မောင်းဆိုင်းဖြင့် ဧည့်ခံ လေ့ရှိရာ
အေဝမ်းခင်မောင်သည် ၁ဝ နှစ်သားအရွယ်ကတည်းက လူခေါ်
မောင်းဆိုင်းတီး ခေါင်းဆောင်အဖြစ် တီးမှုတ်ရသူ ဖြစ်သည်။ တီးဝိုင်းမှအစ လူပြက်နှင့် မင်းသမီးပါ ကလေးများသာ
ပါဝင်သော ရန်ကုန်အနောက် ပိုင်း ကလေးအငြိမ့်တွင်လည်း
ကလေးတီးဝိုင်းခေါင်းဆောင် ဖြစ်သည်။ အေဝမ်းခင်မောင်သည် ရုပ်ရှင် တီးဝိုင်း လောကသို့
စန္ဒရားဆရာများ၏ လက်ထောက် သံပတ္တလားတီး အဖြစ်
စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး စန္ဒရား ဆရာထောက်၊ စန္ဒရား[[ရွှေပြည်အေး]]
တို့ထံတွင် စန္ဒရားတီးပညာ သင်ကြား ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အသံတိတ်ရုပ်ရှင်တီးဝိုင်းများတွင် တီးဝိုင်း
ခေါင်းဆောင် စန္ဒရားဆရာဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင်
[[အေဝမ်းရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီ]]မှ သံစုံသွင်းရုပ်ရှင်ကားများ စမ်းသပ်
ရိုက်ကူးစပြုရာ အေဝမ်းခင်မောင် သည် [[၁၉၃၇]] ခုနှစ်တွင်
ရုံတင်သော မောင့်ဝိညဉ် သံစုံသွင်းရုပ်ရှင်ကားမှစ၍
နောက်ခံတေးသွင်း စန္ဒရားဆရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုမှစ၍ သံစုံသွင်း
စန္ဒရားဆရာအဖြစ် အေဝမ်းရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီတွင် လခ ၇ဝကျပ်
ဖြင့် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ 

၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် မြန်မာအဆွေအေဝမ်းရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီမှ &quot;သဘင်ဝန်တံဆိပ်&quot; ဓာတ်ပြားများ ထုတ်လုပ်သည်။ ဓာတ်ပြားများထုတ်လုပ်ရာတွင် အေဝမ်းသံစုံတူရိယာအဖွဲ့ တီးဝိုင်းခေါင်းဆောင်မှာ စန္ဒရားအေဝမ်းခင်မောင် ဖြစ်သည်။ ထိုသို့တီးမှုတ်ခဲ့ရာ စန္ဒရား
အေဝမ်းခင်မောင်ဟူ၍ ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ အေဝမ်းခင်မောင်သည် နားပြောင်း နားလွှဲဖြစ်ရန် စန္ဒရား
တကျော့၊ ဂီတာတကျော့၊ မယ်ဒလင်တကျော့ စသည်ဖြင့်
တီထွင်တီးမှုတ်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ 

[[ပြည်လှဖေ]] သီဆိုသော နတ်ရှင်
နောင်၊ ပပဝင်း သီချင်းများတွင် အေဝမ်းခင်မောင်သည် နရီ
အထားအသို ကောင်းမွန်ပိရိစွာ စန္ဒရားလက်စွမ်းပြခဲ့သည်။
ထို့အပြင် [[မေရှင်]] သီဆို သော ကျေးစေတမန်သီချင်းတွင် စန္ဒရား
ကို တီးလုံးတီးကွက် ပြွတ်သိပ်နေအောင် မတီးပဲ လူတိုင်းနား
စွဲရန် လက်ပိုင်သမျှကို အထားအသိုလှပစွာ တီးခတ်ခဲ့သည်။ အေဝမ်းခင်မောင်သည် မြန်မာ့အထာနှင့် မြန်မာ့ဂီတခွင်ကို
လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံခြားအသုံး တီးလုံး တီးကွက်များကို လည်း
ကောင်း ကောင်းစွာနားလည်သူ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် စန္ဒရား
တီးခတ်ရာတွင် ဂီတ သင်္ကေတများကို အသုံးမပြုခဲ့ချေ။

အေဝမ်းခင်မောင်၏ ငယ်ဆရာများမှာ [[ဆိုင်းဆရာကြီး ဆရာကြံ]]၊ [[နှဲဆရာကြီး ဗူးကိုတင်]]၊ ပတ္တလားနှင့် စန္ဒရားဆရာ
[[ဆရာခန့်]]၊ [[စန္ဒရား ဆရာတောက်]]၊ စန္ဒရား ရွှေပြည်အေးတို့ ဖြစ်ကြသည်။ အေဝမ်းခင်မောင်သည် [[မြန်မာညွန့် ဦးချစ်မောင်]]ထံတွင်လည်း သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်များကို တက်ယူဆည်းပူးခဲ့သည်။ စန္ဒရားအေဝမ်းခင်မောင်သည် လူပျိုကြီးဘဝနှင့် နေထိုင်ယင်း [[၁၉၈၅]] ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် [[ရန်ကုန်မြို့]]၌ ကွယ်လွန်သည်။
&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
[[Category:၁၉၁၆ မွေးဖွားသူများ]]
[[Category:၁၉၈၅ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]</text>
      <sha1>42zdo071b3o8g9e0ys7e2taknuq39y4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တောက်၊ ဆရာ၊ စန္ဒရား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15321</id>
    <revision>
      <id>1055532</id>
      <parentid>729676</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T06:28:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]</comment>
      <origin>1055532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8885" sha1="61xjzuhvh4viiyikwyrwd3aiu2kvuiw" xml:space="preserve">မြန်မာဂီတ ပညာရှင်များထဲတွင် စန္ဒရားကို မြန်မာ့
ဆိုင်းဝိုင်းတီးကွက်ဖြင့် ပထမဆုံးတီထွင် တီးမှုတ်ခဲ့‌သော ဆရာ
‌တောက်သည် မြန်‌အောင်မြို့နယ် ကျွန်း‌တောတိုက်ပိုင်ဆယ်ရွာစု
တွင် အဖ ဦး‌သော့၊ အမိ ‌ဒေါ်‌ဖော့တို့မှ မြန်မာ ၁၂၆၁ ခုနှစ်
ဝါဆိုလ ပြည့်‌နေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့‌သော ဂီတပညာရှင် ဖြစ်သည်။
‌မွေးချင်း‌ခြောက်ဦးအနက် ဒုတိယ‌မြောက်သားဖြစ်သည်။

ဆရာ‌တောက်သည် ‌ခေတ်ပညာ စတုတ္ထတန်း‌အောင်မြင်
ပြီး‌နောက် ဘုန်း‌တော်ကြီး‌ကျောင်း၌ ‌လောကုတ္တရာ စာ‌ပေများကို
သင်ကြားခဲ့သည်။ အသက် ၁၁ နှစ်အရွယ်တွင်ပန်းထိမ်ပညာကို
သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၃ နှစ်အရွယ်တွင် ကြံခင်းနယ်မှအရပ်ဇာတ်
ဆရာ ဦး‌ပေသီး၏သား ဦးဖိုးသန့်၊ ဦးဖိုးကြင်တို့ထံတွင် အဆို
အက ပညာကို သင်ယူခဲ့‌လေသည်။ ထို့‌နောက် ပခုက္ကူမှဆိုင်း
ဆရာကြီး ဦး‌ဖေညွှန့်နှင့် ဇာတ်မင်းသား ဦးဘလှတို့ထံတွင်ဆိုင်း
ပညာကိုသင်ယူ‌လေသည်။ မင်းသားဦးဘလှ ‌ခေါင်း‌ဆောင်‌သော
ဇာတ်သဘင်အဖွဲ့၌ ဆိုင်းဆရာ ဦး‌ဖေညွှန့်ထံတွင် တပည့်ခံယင်း
ပတ်တီးလက်‌ထောက် အဖြစ်နှင့် တီးခဲ့ရသည်။ အသက် ၁၅နှစ်
အရွယ်တွင် ဆိုင်းဝိုင်းကြီးကို ကျွမ်းကျင်စွာတီးနိုင်ပြီး ၁၆ နှစ်
အရွယ်တွင် ပြည်မြို့ ဆိုင်းဆရာကြီး ဆရာ‌ပေထံတွင်တပည့်ခံ၍
‌ခြောက်နှစ်ခန့် တီးခဲ့သည်။ ထို့‌နောက် ပဲခူးနယ်မှ ဆိုင်းဆရာ
ဦးချစ်လှထံတွင် နည်းနာခံခဲ့‌လေသည်။

ထို့‌နောက် ရန်ကုန်မြို့သို့ ‌ပြောင်း‌ရွှေ့လာပြီး ယူနီယံ
‌အောင်သိန်းခင် အငြိမ့်အဖွဲ့တွင် ဒိုးတီးအဖြစ်ပါ ဝင်ခဲ့‌လေသည်။
ဆရာ‌တောက်သည် စန္ဒရားပညာကို ဆိုင်းဆရာဦးသိန်း
‌ဖေထံ၌ လည်း‌ကောင်း၊ နာမည်ရဆရာကြီး စန္ဒရားဦးသာဒင်ထံ
၌လည်း‌ကောင်း နည်းနာခံ၍ သင်ယူတတ်‌မြောက်လာ‌သောအခါ
ဆိုင်းဆရာဘဝမှစန္ဒရား ဆရာဘဝသို့ ကူး‌ပြောင်းခဲ့ပြီး ရုပ်ရှင်
ဇာတ်ကားများတွင် ‌နောက်ခံတီးလုံးများ တီးခဲ့‌လေသည်။ မြန်မာ
အ‌ဆွေ ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီမှ ရိုက်ကူး‌သောမှိုင်း‌ဝေ‌ဝေ ဇာတ်ကားမှစ၍
တီးဝိုင်း ‌ခေါင်း‌ဆောင်အဖြစ်နှင့် ‌နောက်ခံတီးလုံးများ တီးခဲ့သည်။
ရုပ်ရှင်တီးလုံးဆန်းများကိုလည်း တီထွင်ခဲ့သည်။

မြန်မာအ‌ဆွေ ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီ၌ လုပ်ကိုင်လျက် ရှိစဉ်က
ပင် ‌ခွေးတံဆိပ် ဓာတ်ပြားကုမ္ပဏီနှင့် ဆက်သွယ်မိပြီး ဓာတ်ပြား
များသွင်းခဲ့သည်။ မြန်မာအ‌ဆွေမှ ထွက်ခဲ့ပြီး‌နောက်ရုပ်ရှင် ဇာတ်
ကားများကိုကံထရိုက် စနစ်ဖြင့် တီး‌နေခဲ့‌လေသည်။ ထို့‌နောက်
ဗြိတိသျှဘားမား ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီမှ ဓာတ်ပြားကုမ္ပဏီ သီးခြားဖွင့်
လှစ်ရာတွင် လခစားအဖြစ် ဝင်‌ရောက်လုပ်ခဲ့‌လေသည်။

ဆရာ‌တောက် စန္ဒရားတီး၍ အသံသွင်းခဲ့‌သောဓာတ်
ပြားများမှာ နဂရာမြင့် သီဆို‌သော ဆန်းသဉ္ဇာ‌ညောင်၊ မကြည်
‌အောင်သီဆို‌သော နိ‌ဂြောဓသမင်နှင့် စိတ္တရဂီဝါ၊‌မေ‌မေဝင်းသီဆို
‌သော မြနန်း‌စေတီ၊မင်းသား ခင်‌မောင်ရင် သီဆို‌သောဥ‌ပေါသထ
ဆင်နှင့် စိတ်သီချင်းများအပြင် ပြည်‌မောင်ကြီး၊ မ‌ကြွေနှင့်ခင်ခင်ရီ
စ‌သော အဆို‌တော်များ၏ သီချင်းများဖြစ်သည်။ အထက်ပါသီ
ချင်းများအနက် စိတ္တရဂီဝါ၊ နိ‌ဂြောဓသမင်၊ စိတ်နှင့် ဥ‌ပေါသထ
သီချင်းတို့ကို ကိုယ်တိုင် ‌ရေးစပ်ခဲ့‌လေသည်။

ဓာတ်ပြားကုမ္ပဏီ၊ ရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီတို့တွင် အလုပ်လုပ်
‌နေစဉ် ‌ခေတ်‌ဟောင်း အသံလွှင့်ဌာနမှ ဆရာ‌တောက် တူရိယာ
အဖွဲ့အမည်ဖြင့် သီချင်းကြီးများကို အခါအား‌လျော်စွာထုတ်လွှင့်
ခဲ့သည်။ မြန်မာလွတ်လပ် ‌ရေး‌ခေတ်တွင် ရန်ကုန်ဆရာအတတ်
သင်သိပ္ပံ၌ ဂီတဘက်ဆိုင်ရာ လက်‌ထောက် ကထိကအဖြစ်‌ဒေါ်
‌စောမြ ‌အေးကြည်နှင့်အတူ သုံးနှစ်တာမျှ အမှုထမ်းခဲ့သည်။

‌တော်လှန်‌ရေးအစိုးရ တက်လာပြီး‌နောက် ဆရာ‌တောက်
သည် မြန်မာအသံ သီချင်းကြီးစိစစ်‌ရေး အဖွဲ့ဝင်လူကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊
မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတ‌ကောင်စီ (ဗဟို) ၏အမြဲတမ်း နာယကအဖြစ်
လည်းကောင်း၊ ယဉ်‌ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန အနုပညာအကြံ‌ပေး အတိုင်ပင်ခံလူ
ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း ‌‌ဆောင်ရွက်‌နေယငင်း ၁၉၇၈ ခုနှစ် ‌ဖေဖွာဝါရီလ ၂၄
ရက်၊ အသက် ၇၈ အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

==ကိုးကား==
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅)

{{reflist}}

[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]</text>
      <sha1>61xjzuhvh4viiyikwyrwd3aiu2kvuiw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တောင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15368</id>
    <revision>
      <id>1055438</id>
      <parentid>820522</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T15:30:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <origin>1055438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19525" sha1="5c8lay4vs3pbb5a1ap90svkqdy2511q" xml:space="preserve">'''တောင်''' (Mountain) ဆိုသည်မှာ ဂြိုဟ်တစ်ခု၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် မြင့်တက်နေသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး အများအားဖြင့် ခိုင်မာသည့် ကျောက်လွှာများ ပေါ်လွင်ထွက်ပေါ်နေသော မတ်စောက်သည့် ဘေးစောင်းများ ပါရှိလေ့ရှိသည်။ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ တညီတညွတ်တည်း လက်ခံထားသည့် သတ်မှတ်ချက်များ မရှိသေးသော်လည်း တောင်ကို အများအားဖြင့် [[တောင်ကုန်း]] (hill) ထက် ပိုမိုမြင့်မားသည့် အရာအဖြစ် ယူဆကြသည်။ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ တောင်များကို ပေ ၂,၀၀၀ (၆၁၀ မီတာ) ထက် ပိုမိုမြင့်မားသော မြေမျက်နှာသွင်ပြင်အဖြစ် မကြာခဏ မှတ်ယူလေ့ရှိကြသည်။&lt;ref&gt;''World Book Encyclopedia'', 2025 ed., s.v. &quot;Mountain&quot;&lt;/ref&gt;
[[File:K2, Mount Godwin Austen, Chogori, Savage Mountain.jpg|thumb|alt=ကေတု တောင်|ကေ တု တောင်။ [[ဧဝရတ်တောင်]] ပြီးလျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒုတိယ အမြင့်ဆုံး တောင်ထွတ်။]]

==ဖြစ်ပေါ်လာရသော အကြောင်းအရင်း==

တောင်များ ဖြစ်‌ပေါ်လာခြင်း အ‌ကြောင်းကြီး သုံးရပ်ရှိသည်။ 
ကမ္ဘာ‌မြေကြီးသည် လွန်ခဲ့သည့် နှစ်‌ပေါင်းကု‌ဋေကုဋာ အလွန် 
‌ရှေးကျ‌သောအခါက အလွန်ပူရာမှ တဖြည်းဖြည်း ‌အေးလာ‌သော 
အခါ၌ ‌မြေကြီး၏ အ‌ပေါ်ယံအလွှာသည် ဖိနှိပ်အား‌ကြောင့် 
တွန့်ရှုံ့သွားသဖြင့် ‌မြေမျက်နှာသွင်ပြင်တွင် ‌ပေါင်းကူးကုန်းကြီး 
များသဏ္ဌာန် ‌ပေါ်‌ပေါက်လာ၏။ ‌အေးလာ‌သောအခါတွင်ကား 
ယင်းကုန်းကြီးများမှာ မာကျစ်လာခြင်း‌ကြောင့်၊ ‌တောင်များဖြစ် 
လာ‌လေသည်။ ဥ‌ရောပတိုက်ရှိ အဲ့လပ်တောင်တန်းများသည် 
ယင်းကဲ့သို့ ဖြစ်‌ပေါ်လာ‌သော ‌တောင်များဖြစ်၏။

အချို့‌နေရာများ၌ ကမ္ဘာ‌မြေကြီး၏ အ‌ပေါ်ယံလွှာသည် 
‌ကျောက်သားပကတိ ဖြစ်‌နေသဖြင့်၊ ‌မြေမျက်နှာပြင်မှာ ခုံး၍ 
မထဘဲ၊ ကွဲပြတ်၍သွားတတ်၏။ သို့ဖြစ်‌သော‌ကြောင့် မတ် 
‌စောက်‌သော ‌တောင်ကြီးများဖြစ်‌ပေါ်လာပြန်သည်။ ယင်း‌တောင် 
မျိုးမှာ တစ်ဘက်၌ မတ်‌စောက်‌သော်လည်း အခြားတစ်ဘက်၌ 
ကား ခပ်‌ပြေ‌ပြေ ဆင်‌ခြေ‌လျှောရှိ‌နေတတ်၏။ တစ်ခါတစ်ရံ 
လည်း လွန်စွာ‌ရေစီးသန်လှ‌သော မြစ်များသည် ကုန်းပြင်မြင့်ကို 
တိုက်စားသွားရာတွင် တိုက်စား၍မ၇‌သော ‌ကျောက်မာများသည် 
ထီးတည်းကျန်ကာ မြင့်မား‌သော‌တောင်များအဖြစ် တည်ရှိ‌နေခဲ့ 
ကြ၏။ နယူး‌ယော့ပြည်နယ်ရှိ ကတ်စကီး‌တောင်များနှင့် မိဇူးရီ 
ပြည်နယ်ရှိ အိုဇတ်‌တောင်တန်းများမှာ ယင်းကဲ့သို့ ဖြစ်‌ပေါ်လာ 
‌သော ‌တောင်များသာတည်း။

အချို့‌သော ‌တောင်များမှာကား ‌အောက်ခံ‌မြေအတွင်းမှ 
ထွက်လာ‌သော ‌ချော်ပူတို့သည် ‌မြေမျက်နှာပြင်တွင် စုပုံလျက်၊ 
မာသွားရာမှ ဖြစ်‌ပေါ်လာသည့် ‌တောင်ပူစာများဖြစ်ကြသည်။ 
‌တောင်အ‌မေရိကတိုက်ရှိ အန်းဒီး‌တောင်တန်းများမှာ ထိုကဲ့သို့ 
ပင် ဖြစ်‌ပေါ်လာခဲ့သည်။

==တောင်များမှ ရရှိနိုင်သည့် အရင်းအမြစ်များ==
‌တောင်ထူထပ်‌သော‌ဒေသ၌ လူ‌နေအိမ်‌ခြေ ယုတ်‌လျော့နည်း 
ပါးတတ်၏။ အဘယ်‌ကြောင့်ဆို‌သော် ‌မြေညီနည်းပါး 
သဖြင့် စိုက်ပျိုးမှုအတွက် အခက်အခဲ‌တွေ့တတ်ခြင်း၊ ‌လေတင် 
ဘက်တွင် မိုးလွန်၍ ‌လေ‌အောက်ဘက်တွင် မိုး‌ခေါင်‌ရေရှား 
ဖြစ်တတ်ခြင်း စသည်တို့‌ကြောင့်ဖြစ်သည်။ သို့‌သော် ‌တောင်များ 
ရှိမှ မြစ်ဖျားရှိတတ်သဖြင့် မြစ်မရှိ‌သော‌ဒေသမှာ ကူးသန်း 
‌ရောင်းဝယ်‌ရေး ညံ့ဖျင်းတတ်၏။ အချို့‌တောင်များတွင် အဖိုး 
တန် ဓာတ်သတ္တု ‌ပေါများသည့်ပြင်၊ ‌တောင်ခါးပန်း သစ်‌တော 
များမှလည်း လူတို့အတွက်အသုံးဝင်‌သော သစ်များရရှိ‌သော 
‌ကြောင့် တစ်နည်းအားဖြင့် အကျိုးရှိသည်ဟု ဆိုနိုင်‌လေသည်။ 
ထို့ပြင် မြို့ကြီးများအတွက် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား‌ပေးရန် ‌ရေစီးသန် 
‌သော ‌တောင်ကျမြစ်‌ချောင်းများမှ ‌ရေအားကိုလည်း အသုံးပြုနိုင် 
ကြ‌သေးသည်။

==အမြင့်တိုင်းတာခြင်း==

[[File:Olympus Litochoro.JPG|thumb|alt=အိုလံပတ်စ် တောင်| အိုလံပတ်စ် တောင်၊ ဂရိနိုင်ငံ]]
‌တောင်၏အမြင့်ကို ဗရိုမီတာ‌ခေါ် ‌လေဖိတိုင်းကရိယာဖြင့် 
တိုင်းထွာကြသည်လည်းရှိ၏။ တြီဂိုနို‌မေတြီနည်းဖြင့် တွက်ချက် 
တိုင်းထွာယူကြသည်လည်းရှိ၏။ အချို့ သိပ္ပံပါရဂူများက 
‌တောင်ကိုတိုင်းရာ၌ ကမ္ဘာ၏ အလယ်ဗဟိုချက်မှ‌နေ၍ တိုင်း 
ထွာရမည်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ အချို့ကမူ ပင်လယ်ပြင်အထက်မှစ၍ တိုင်း 
ရမည်ဟူ၍လည်းကောင်း ဆိုကြ‌လေသည်။ ပင်လယ်ပြင်မှ တိုင်း‌သော 
အတိုင်းအတာအရဆိုပါက [[အာရှတိုက်]]ရှိ [[ဧဝရတ်တောင်|ဧဝရက်‌တောင်ထိပ်]] 
သည် ‌ပေ‌ပေါင်း ၂၉၀၂၈ ‌ပေ‌ကျော်မြင့်၍ ကမ္ဘာ‌ပေါ်တွင် 
အမြင့်ဆုံး‌တောင်ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ‌ပေါ်တွင် ထင်ရှား‌သော 
‌တောင်ကြီးများကား အာရှတိုက်ရှိ ဟိမဝန္တာ‌တောင်တန်း၊ 
ဥ‌ရောပတိုက်ရှိ [[အယ်လ်ပ် တောင်တန်း]]၊ ‌တောင်အ‌မေရိကတိုက်ရှိ 
[[အန်းဒီး‌တောင်တန်း]]နှင့် ‌မြောက်အ‌မေရိကတိုက်ရှိ ‌[[ရော့ကီး တောင်တန်း]] 
အစရှိသည်တို့ ဖြစ်သည်။

ကမ္ဘာ‌ပေါ်ရှိ တိုက်အသီးသီးတွင် ‌တောင်စဉ်‌တောင်တန်း 
များစွာရှိသည့်အနက် [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း]]၊ အန်းဒီး‌တောင်နှင့် 
‌ရော့ကီး‌တောင်များမှာ သက်နု‌တောင်များသာဖြစ်ကြ၍ [[အာဖရိက]]
တိုက်ရှိ ‌တောင်တန်းများမှာ သက်လတ်‌တောင်များဖြစ်လျက် 
က‌နေဒါနိုင်ငံရှိ ‌လော်ရင်းရှန်း‌တောင်တန်းများမှာ သက်ရင့် 
‌တောင်များ ဖြစ်‌လေသည်။ အသက်အကြီးဆုံး ‌တောင်များကို 
စ‌ကော့တလန်ပြည်တွင် ‌တွေ့ရလေသည်။

ဟိမဝန္တာ‌တောင်တန်းကြီးသည် အိန္ဒိယနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ 
တို့ကို ပိုင်းခြားထား၏။ ပီးရနီး‌တောင်တန်းသည် စပိန်နိုင်ငံကို 
အခြား‌သော ဥ‌ရောပနိုင်ငံများမှ ပိုင်းခြားထား၏။ အယ်လ်ပ်တောင် 
တန်းကြီးသည်လည်း အီတလီနှင့် ဂျာမနီနိုင်ငံတို့ကို ပိုင်းခြား 
ထား၏။ ထိုကဲ့သို့ပင် မြန်မာနိုင်ငံကိုလည်း ရိုးမ‌တောင်တန်း 
များက တံတိုင်းသဖွယ် ဝိုင်းရံကာဆီးတားသဖြင့် သဘာဝနယ် 
နိမိတ်ကဲ့သို့ ဖြစ်‌နေ‌လေသည်။

မြန်မာနိုင်ငံ၏ အ‌နောက်ဘက် နယ်နိမိတ်တွင် ‌မြောက်ဘက် 
တိဗက်ပြည်မှစ၍ ‌တောင်ဘက် နီဂ‌ရေအငူအထိ တန်းဆင်းသွား 
‌သော အ‌နောက်ရိုးမ‌တောင်တန်းကြီးရှိသည်။ ထိုအ‌နောက်ရိုးမ 
‌တောင်တန်း၌ အမြင့် ၁၂ ၅၅၃ ‌ပေခန့်ရှိ‌သော ‌နွေ‌မောက်‌တောင် 
‌ခေါ် စာရာ‌မေရိ‌တောင်ထိပ်တည်ရှိသည်။ ထို‌တောင်တန်းသည် 
အာသံ၊ မဏိပူရ၊ လူ‌ရှေ၊ စစ်တ‌ကောင်းနယ်များနှင့် ကမ်းရိုး 
တမ်းတစ်‌လျှောက်တွင် ‌လေးကိုင်းကဲ့သို့ တည်ရှိသည်။ 
အ‌နောက်ရိုးမ‌တောင်တန်း၏ ‌မြောက်ပိုင်းသည် ‌ပေ ၈ ဝ၀၀ 
‌ကျော်မြင့်၍ ပတ်ကွိုင် သို့မဟုတ် နာဂ‌တောင်ဟု ‌ခေါ်သည်။ 

[[ချင်းပြည်နယ်]] သို့‌ရောက်‌သောအခါ ‌ပေ ၃ ဝ၀၀ ‌ကျော်မြင့်၍ 
ချင်း‌တောင်ဟု ‌ခေါ်သည်။ တစ်ဖန် ‌တောင်ဘက် ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ 
ဆင်းလာရာ [[ရခိုင်ရိုးမ]]ဟုတွင်၍ ‌တောင်ဘက်စွန်းတွင် ‌ပေ ၁၀၀ 
နှင့် ‌ပေ ၂၀၀ မျှ‌လောက်သာ မြင့်‌လေသည်။ အလယ်ရိုးမ 
‌တောင်သည် ‌မြောက်ပိုင်း၌[[ချင်းတွင်းမြစ်]]နှင့်[[ဧရာဝတီမြစ်]]အကြား 
တွင် တည်ရှိ၏။ အလယ်ရိုးမ‌တောင်ကို မြစ်များဖြတ်စီးဆင်း 
‌ကြောင့် ထို‌တောင်တန်းသည် တဆက်တည်း မတည်ဘဲ၊ ‌ရွှေ 
‌တောင်တန်း၊ ဟူး‌ကောင်း‌တောင်တန်း၊ ဇီးဖြူ‌တောင်၊ မင်းဝံ 
‌တောင် အစရှိသည်ဖြင့် ပြတ်လျက်‌နေသည်။ ယင်းသို့‌တောင် 
ဘက်၌ ဧရာဝတီမြစ် ဖြတ်စီး‌သော‌နေရာတွင် ‌တောင်ဘက်သည် 
ပို၍ပြတ်‌နေပြီးလျှင် မြင်းခြံနယ်တွင် ‌ပေ ၄၀၀၀ ‌ကျော်မြင့်‌သော 
[[ပုပ္ပါးတောင်]]မှ တစ်ဖန်ပြန်၍ အစပြုပြီးလျှင် ရန်ကုန်မြို့သို့ 
အ‌ရောက် မိုင် ၃၀၀ ခန့်ရှည်လျားစွာ တဖြည်းဖြည်း နိမ့်‌လျှော 
၍ တည်ရှိသည်။

ပဲခူးနယ်သို့ ဖြတ်သန်းလာ‌သောအခါ ယင်း 
‌တောင်တန်းသည် [[ပဲခူးရိုးမ]]ဟူ၍ တွင်‌လေသည်။ ‌တောင်တန်း၏ 
‌တောင်ဘက်ဆုံးတွင် ‌[[ရွှေတိဂုံစေတီတော်|ရွှေတိဂုံ‌စေတီ]]တည်ရှိ၏။ အထက်ပါ 
ချင်းတွင်းမြစ်နှင့် ဧရာဝတီမြစ်တို့အကြားရှိ ‌တောင်များတွင် 
ဟူး‌ကောင်း‌တောင်၌ [[ပယင်း]]ထွက်သည်။ ထို့‌ကြောင့် ပယင်း 
တွင်းဟုထင်ရှားသည်။ ပုပ္ပား‌တောင်သည် ‌ရှေးအခါက 
[[မီး‌တောင်]]ဖြစ်ခဲ့ဘူးသည်။ ပုပ္ပား‌တောင်နှင့် ပတ်သက်၍ မြန်မာ့ 
သမိုင်းတွင် ထင်ရှား‌သောအဖြစ် အပျက်များလည်း ရှိ‌လေသည်။

အ‌ရှေ့ဘက်ရိုးမသည် ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် ‌ပေ‌ပေါင်း ၃၀၀၀ 
မှ ၆၀၀၀ ထိမြင့်သည်။ သို့‌သော် အချို့‌နေရာတို့တွင် ‌ပေ 
၈၀၀၀ ခန့်မြင့်‌သော ‌တောင်ထိပ်များရှိသည်။ ‌မြောက်ပိုင်းတွင် 
ဂိုလံစီ‌ကောင်း‌တောင်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ကချင်ပြည်နယ်တွင် ကချင် 
‌တောင်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် [[ရှမ်းရိုးမ]]ဟူ၍လည်းကောင်း ‌ခေါ်တွင် 
သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကုန်းပြင်မြင့်သည် ကျယ်ပြန့်၍ 
အချို့‌နေရာတွင် ညီညာလျက် အချို့‌နေရာတွင် နက်ရှိုင်း‌သော 
ချိုင့်ဝှမ်းများရှိ‌လေသည်။ ‌တောင်ဘက်၌ ယင်း‌တောင်တန်းသည် 
ကယားပြည်နယ်ကို ဖြတ်၍သွားသည်။ ထိုအခါ၌ ‌တောင်တန်း 
သည် ‌ပေ ၈၀၀၀ မြင့်သည်။ ယင်း၏အ‌နောက်ဘက်၌ ‌ပေါင်း 
‌လောင်း‌တောင်၊ ‌တောင်ဘက်၌ ‌ကော့ကရိတ်‌တောင်၊ ‌တောင်ညို 
‌တောင်၊ နွားလည်ပို့‌တောင် အစရှိသည်ဖြင့်တည်ရှိသည်။ 

တဝင်း‌တောင်တန်းကြီးသည် [[သံလွင်မြစ်]]၏ အ‌ရှေ့ဘက်ကမ်း 
တွင် ‌မြောက်ဘက်မှ ‌တောင်ဘက်သို့ သံလွင်မြစ်အလိုက် 
တန်းလျက်စီးဆင်းလာသည်။ တနင်္သာရီ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်း 
တစ်‌လျှောက်တွင်ကား ထို‌တောင်တန်းသည် တနင်္သာရီရိုးမ 
‌တောင်ဟူ‌သော အမည်ကိုရ၍ ‌ကော့‌သောင်အထိ တည်ရှိသည်။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅)&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

[[Category:တောင်များ]]</text>
      <sha1>5c8lay4vs3pbb5a1ap90svkqdy2511q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055445</id>
      <parentid>1055438</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T16:16:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* အမြင့်တိုင်းတာခြင်း */</comment>
      <origin>1055445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19522" sha1="irlv3dsnx8s6qj9p8fqggdm7hbzz2pg" xml:space="preserve">'''တောင်''' (Mountain) ဆိုသည်မှာ ဂြိုဟ်တစ်ခု၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် မြင့်တက်နေသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး အများအားဖြင့် ခိုင်မာသည့် ကျောက်လွှာများ ပေါ်လွင်ထွက်ပေါ်နေသော မတ်စောက်သည့် ဘေးစောင်းများ ပါရှိလေ့ရှိသည်။ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ တညီတညွတ်တည်း လက်ခံထားသည့် သတ်မှတ်ချက်များ မရှိသေးသော်လည်း တောင်ကို အများအားဖြင့် [[တောင်ကုန်း]] (hill) ထက် ပိုမိုမြင့်မားသည့် အရာအဖြစ် ယူဆကြသည်။ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ တောင်များကို ပေ ၂,၀၀၀ (၆၁၀ မီတာ) ထက် ပိုမိုမြင့်မားသော မြေမျက်နှာသွင်ပြင်အဖြစ် မကြာခဏ မှတ်ယူလေ့ရှိကြသည်။&lt;ref&gt;''World Book Encyclopedia'', 2025 ed., s.v. &quot;Mountain&quot;&lt;/ref&gt;
[[File:K2, Mount Godwin Austen, Chogori, Savage Mountain.jpg|thumb|alt=ကေတု တောင်|ကေ တု တောင်။ [[ဧဝရတ်တောင်]] ပြီးလျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒုတိယ အမြင့်ဆုံး တောင်ထွတ်။]]

==ဖြစ်ပေါ်လာရသော အကြောင်းအရင်း==

တောင်များ ဖြစ်‌ပေါ်လာခြင်း အ‌ကြောင်းကြီး သုံးရပ်ရှိသည်။ 
ကမ္ဘာ‌မြေကြီးသည် လွန်ခဲ့သည့် နှစ်‌ပေါင်းကု‌ဋေကုဋာ အလွန် 
‌ရှေးကျ‌သောအခါက အလွန်ပူရာမှ တဖြည်းဖြည်း ‌အေးလာ‌သော 
အခါ၌ ‌မြေကြီး၏ အ‌ပေါ်ယံအလွှာသည် ဖိနှိပ်အား‌ကြောင့် 
တွန့်ရှုံ့သွားသဖြင့် ‌မြေမျက်နှာသွင်ပြင်တွင် ‌ပေါင်းကူးကုန်းကြီး 
များသဏ္ဌာန် ‌ပေါ်‌ပေါက်လာ၏။ ‌အေးလာ‌သောအခါတွင်ကား 
ယင်းကုန်းကြီးများမှာ မာကျစ်လာခြင်း‌ကြောင့်၊ ‌တောင်များဖြစ် 
လာ‌လေသည်။ ဥ‌ရောပတိုက်ရှိ အဲ့လပ်တောင်တန်းများသည် 
ယင်းကဲ့သို့ ဖြစ်‌ပေါ်လာ‌သော ‌တောင်များဖြစ်၏။

အချို့‌နေရာများ၌ ကမ္ဘာ‌မြေကြီး၏ အ‌ပေါ်ယံလွှာသည် 
‌ကျောက်သားပကတိ ဖြစ်‌နေသဖြင့်၊ ‌မြေမျက်နှာပြင်မှာ ခုံး၍ 
မထဘဲ၊ ကွဲပြတ်၍သွားတတ်၏။ သို့ဖြစ်‌သော‌ကြောင့် မတ် 
‌စောက်‌သော ‌တောင်ကြီးများဖြစ်‌ပေါ်လာပြန်သည်။ ယင်း‌တောင် 
မျိုးမှာ တစ်ဘက်၌ မတ်‌စောက်‌သော်လည်း အခြားတစ်ဘက်၌ 
ကား ခပ်‌ပြေ‌ပြေ ဆင်‌ခြေ‌လျှောရှိ‌နေတတ်၏။ တစ်ခါတစ်ရံ 
လည်း လွန်စွာ‌ရေစီးသန်လှ‌သော မြစ်များသည် ကုန်းပြင်မြင့်ကို 
တိုက်စားသွားရာတွင် တိုက်စား၍မ၇‌သော ‌ကျောက်မာများသည် 
ထီးတည်းကျန်ကာ မြင့်မား‌သော‌တောင်များအဖြစ် တည်ရှိ‌နေခဲ့ 
ကြ၏။ နယူး‌ယော့ပြည်နယ်ရှိ ကတ်စကီး‌တောင်များနှင့် မိဇူးရီ 
ပြည်နယ်ရှိ အိုဇတ်‌တောင်တန်းများမှာ ယင်းကဲ့သို့ ဖြစ်‌ပေါ်လာ 
‌သော ‌တောင်များသာတည်း။

အချို့‌သော ‌တောင်များမှာကား ‌အောက်ခံ‌မြေအတွင်းမှ 
ထွက်လာ‌သော ‌ချော်ပူတို့သည် ‌မြေမျက်နှာပြင်တွင် စုပုံလျက်၊ 
မာသွားရာမှ ဖြစ်‌ပေါ်လာသည့် ‌တောင်ပူစာများဖြစ်ကြသည်။ 
‌တောင်အ‌မေရိကတိုက်ရှိ အန်းဒီး‌တောင်တန်းများမှာ ထိုကဲ့သို့ 
ပင် ဖြစ်‌ပေါ်လာခဲ့သည်။

==တောင်များမှ ရရှိနိုင်သည့် အရင်းအမြစ်များ==
‌တောင်ထူထပ်‌သော‌ဒေသ၌ လူ‌နေအိမ်‌ခြေ ယုတ်‌လျော့နည်း 
ပါးတတ်၏။ အဘယ်‌ကြောင့်ဆို‌သော် ‌မြေညီနည်းပါး 
သဖြင့် စိုက်ပျိုးမှုအတွက် အခက်အခဲ‌တွေ့တတ်ခြင်း၊ ‌လေတင် 
ဘက်တွင် မိုးလွန်၍ ‌လေ‌အောက်ဘက်တွင် မိုး‌ခေါင်‌ရေရှား 
ဖြစ်တတ်ခြင်း စသည်တို့‌ကြောင့်ဖြစ်သည်။ သို့‌သော် ‌တောင်များ 
ရှိမှ မြစ်ဖျားရှိတတ်သဖြင့် မြစ်မရှိ‌သော‌ဒေသမှာ ကူးသန်း 
‌ရောင်းဝယ်‌ရေး ညံ့ဖျင်းတတ်၏။ အချို့‌တောင်များတွင် အဖိုး 
တန် ဓာတ်သတ္တု ‌ပေါများသည့်ပြင်၊ ‌တောင်ခါးပန်း သစ်‌တော 
များမှလည်း လူတို့အတွက်အသုံးဝင်‌သော သစ်များရရှိ‌သော 
‌ကြောင့် တစ်နည်းအားဖြင့် အကျိုးရှိသည်ဟု ဆိုနိုင်‌လေသည်။ 
ထို့ပြင် မြို့ကြီးများအတွက် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား‌ပေးရန် ‌ရေစီးသန် 
‌သော ‌တောင်ကျမြစ်‌ချောင်းများမှ ‌ရေအားကိုလည်း အသုံးပြုနိုင် 
ကြ‌သေးသည်။

==အမြင့်တိုင်းတာခြင်း==

[[File:Olympus Litochoro.JPG|thumb|alt=အိုလံပတ်စ် တောင်| အိုလံပတ်စ် တောင်၊ ဂရိနိုင်ငံ]]
‌တောင်၏အမြင့်ကို ဗရိုမီတာ‌ခေါ် ‌လေဖိတိုင်းကရိယာဖြင့် 
တိုင်းထွာကြသည်လည်းရှိ၏။ တြီဂိုနို‌မေတြီနည်းဖြင့် တွက်ချက် 
တိုင်းထွာယူကြသည်လည်းရှိ၏။ အချို့ သိပ္ပံပါရဂူများက 
‌တောင်ကိုတိုင်းရာ၌ ကမ္ဘာ၏ အလယ်ဗဟိုချက်မှ‌နေ၍ တိုင်း 
ထွာရမည်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ အချို့ကမူ ပင်လယ်ပြင်အထက်မှစ၍ တိုင်း 
ရမည်ဟူ၍လည်းကောင်း ဆိုကြ‌လေသည်။ ပင်လယ်ပြင်မှ တိုင်း‌သော 
အတိုင်းအတာအရဆိုပါက [[အာရှတိုက်]]ရှိ [[ဧဝရတ်တောင်|ဧဝရက်‌တောင်ထိပ်]] 
သည် ‌ပေ‌ပေါင်း ၂၉၀၂၈ ‌ပေ‌ကျော်မြင့်၍ ကမ္ဘာ‌ပေါ်တွင် 
အမြင့်ဆုံး‌တောင်ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ‌ပေါ်တွင် ထင်ရှား‌သော 
‌တောင်ကြီးများကား အာရှတိုက်ရှိ ဟိမဝန္တာ‌တောင်တန်း၊ 
ဥ‌ရောပတိုက်ရှိ [[အယ်လ်ပ် တောင်တန်း]]၊ ‌တောင်အ‌မေရိကတိုက်ရှိ 
[[အန်းဒီး‌တောင်တန်း]]နှင့် ‌မြောက်အ‌မေရိကတိုက်ရှိ ‌[[ရော့ကီး တောင်တန်း]] 
အစရှိသည်တို့ ဖြစ်သည်။

ကမ္ဘာ‌ပေါ်ရှိ တိုက်အသီးသီးတွင် ‌တောင်စဉ်‌တောင်တန်း 
များစွာရှိသည့်အနက် [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း]]၊ အန်းဒီး‌တောင်နှင့် 
‌ရော့ကီး‌တောင်များမှာ သက်နု‌တောင်များသာဖြစ်ကြ၍ [[အာဖရိက]]
တိုက်ရှိ ‌တောင်တန်းများမှာ သက်လတ်‌တောင်များဖြစ်လျက် 
က‌နေဒါနိုင်ငံရှိ ‌လော်ရင်းရှန်း‌တောင်တန်းများမှာ သက်ရင့် 
‌တောင်များ ဖြစ်‌လေသည်။ အသက်အကြီးဆုံး ‌တောင်များကို 
စ‌ကော့တလန်ပြည်တွင် ‌တွေ့ရလေသည်။

ဟိမဝန္တာ‌တောင်တန်းကြီးသည် အိန္ဒိယနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ 
တို့ကို ပိုင်းခြားထား၏။ ပီးရနီး‌တောင်တန်းသည် စပိန်နိုင်ငံကို 
အခြား‌သော ဥ‌ရောပနိုင်ငံများမှ ပိုင်းခြားထား၏။ အယ်လ်ပ်တောင် 
တန်းကြီးသည်လည်း အီတလီနှင့် ဂျာမနီနိုင်ငံတို့ကို ပိုင်းခြား 
ထား၏။ ထိုကဲ့သို့ပင် မြန်မာနိုင်ငံကိုလည်း ရိုးမ‌တောင်တန်း 
များက တံတိုင်းသဖွယ် ဝိုင်းရံကာဆီးတားသဖြင့် သဘာဝနယ် 
နိမိတ်ကဲ့သို့ ဖြစ်‌နေ‌လေသည်။

မြန်မာနိုင်ငံ၏ အ‌နောက်ဘက် နယ်နိမိတ်တွင် ‌မြောက်ဘက် 
တိဗက်ပြည်မှစ၍ ‌တောင်ဘက် နီဂ‌ရေအငူအထိ တန်းဆင်းသွား 
‌သော အ‌နောက်ရိုးမ‌တောင်တန်းကြီးရှိသည်။ ထိုအ‌နောက်ရိုးမ 
‌တောင်တန်း၌ အမြင့် ၁၂ ၅၅၃ ‌ပေခန့်ရှိ‌သော ‌နွေ‌မောက်‌တောင် 
‌ခေါ် စာရာ‌မေရိ‌တောင်ထိပ်တည်ရှိသည်။ ထို‌တောင်တန်းသည် 
အာသံ၊ မဏိပူရ၊ လူ‌ရှေ၊ စစ်တ‌ကောင်းနယ်များနှင့် ကမ်းရိုး 
တမ်းတစ်‌လျှောက်တွင် ‌လေးကိုင်းကဲ့သို့ တည်ရှိသည်။ 
အ‌နောက်ရိုးမ‌တောင်တန်း၏ ‌မြောက်ပိုင်းသည် ‌ပေ ၈ ဝ၀၀ 
‌ကျော်မြင့်၍ ပတ်ကွိုင် သို့မဟုတ် နာဂ‌တောင်ဟု ‌ခေါ်သည်။ 

[[ချင်းပြည်နယ်]] သို့‌ရောက်‌သောအခါ ‌ပေ ၃ ဝ၀၀ ‌ကျော်မြင့်၍ 
ချင်း‌တောင်ဟု ‌ခေါ်သည်။ တစ်ဖန် ‌တောင်ဘက် ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ 
ဆင်းလာရာ [[ရခိုင်ရိုးမ]]ဟုတွင်၍ ‌တောင်ဘက်စွန်းတွင် ‌ပေ ၁၀၀ 
နှင့် ‌ပေ ၂၀၀ မျှ‌လောက်သာ မြင့်‌လေသည်။ အလယ်ရိုးမ 
‌တောင်သည် ‌မြောက်ပိုင်း၌[[ချင်းတွင်းမြစ်]]နှင့်[[ဧရာဝတီမြစ်]]အကြား 
တွင် တည်ရှိ၏။ အလယ်ရိုးမ‌တောင်ကို မြစ်များဖြတ်စီးဆင်း 
‌ကြောင့် ထို‌တောင်တန်းသည် တဆက်တည်း မတည်ဘဲ၊ ‌ရွှေ 
‌တောင်တန်း၊ ဟူး‌ကောင်း‌တောင်တန်း၊ ဇီးဖြူ‌တောင်၊ မင်းဝံ 
‌တောင် အစရှိသည်ဖြင့် ပြတ်လျက်‌နေသည်။ ယင်းသို့‌တောင် 
ဘက်၌ ဧရာဝတီမြစ် ဖြတ်စီး‌သော‌နေရာတွင် ‌တောင်ဘက်သည် 
ပို၍ပြတ်‌နေပြီးလျှင် မြင်းခြံနယ်တွင် ‌ပေ ၄၀၀၀ ‌ကျော်မြင့်‌သော 
[[ပုပ္ပါးတောင်]]မှ တစ်ဖန်ပြန်၍ အစပြုပြီးလျှင် ရန်ကုန်မြို့သို့ 
အ‌ရောက် မိုင် ၃၀၀ ခန့်ရှည်လျားစွာ တဖြည်းဖြည်း နိမ့်‌လျှော 
၍ တည်ရှိသည်။

ပဲခူးနယ်သို့ ဖြတ်သန်းလာ‌သောအခါ ယင်း 
‌တောင်တန်းသည် [[ပဲခူးရိုးမ]]ဟူ၍ တွင်‌လေသည်။ ‌တောင်တန်း၏ 
‌တောင်ဘက်ဆုံးတွင် ‌[[ရွှေတိဂုံစေတီတော်|ရွှေတိဂုံ‌စေတီ]]တည်ရှိ၏။ အထက်ပါ 
ချင်းတွင်းမြစ်နှင့် ဧရာဝတီမြစ်တို့အကြားရှိ ‌တောင်များတွင် 
ဟူး‌ကောင်း‌တောင်၌ [[ပယင်း]]ထွက်သည်။ ထို့‌ကြောင့် ပယင်း 
တွင်းဟုထင်ရှားသည်။ ပုပ္ပား‌တောင်သည် ‌ရှေးအခါက 
[[မီးတောင်]]ဖြစ်ခဲ့ဘူးသည်။ ပုပ္ပား‌တောင်နှင့် ပတ်သက်၍ မြန်မာ့ 
သမိုင်းတွင် ထင်ရှား‌သောအဖြစ် အပျက်များလည်း ရှိ‌လေသည်။

အ‌ရှေ့ဘက်ရိုးမသည် ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် ‌ပေ‌ပေါင်း ၃၀၀၀ 
မှ ၆၀၀၀ ထိမြင့်သည်။ သို့‌သော် အချို့‌နေရာတို့တွင် ‌ပေ 
၈၀၀၀ ခန့်မြင့်‌သော ‌တောင်ထိပ်များရှိသည်။ ‌မြောက်ပိုင်းတွင် 
ဂိုလံစီ‌ကောင်း‌တောင်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ကချင်ပြည်နယ်တွင် ကချင် 
‌တောင်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် [[ရှမ်းရိုးမ]]ဟူ၍လည်းကောင်း ‌ခေါ်တွင် 
သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကုန်းပြင်မြင့်သည် ကျယ်ပြန့်၍ 
အချို့‌နေရာတွင် ညီညာလျက် အချို့‌နေရာတွင် နက်ရှိုင်း‌သော 
ချိုင့်ဝှမ်းများရှိ‌လေသည်။ ‌တောင်ဘက်၌ ယင်း‌တောင်တန်းသည် 
ကယားပြည်နယ်ကို ဖြတ်၍သွားသည်။ ထိုအခါ၌ ‌တောင်တန်း 
သည် ‌ပေ ၈၀၀၀ မြင့်သည်။ ယင်း၏အ‌နောက်ဘက်၌ ‌ပေါင်း 
‌လောင်း‌တောင်၊ ‌တောင်ဘက်၌ ‌ကော့ကရိတ်‌တောင်၊ ‌တောင်ညို 
‌တောင်၊ နွားလည်ပို့‌တောင် အစရှိသည်ဖြင့်တည်ရှိသည်။ 

တဝင်း‌တောင်တန်းကြီးသည် [[သံလွင်မြစ်]]၏ အ‌ရှေ့ဘက်ကမ်း 
တွင် ‌မြောက်ဘက်မှ ‌တောင်ဘက်သို့ သံလွင်မြစ်အလိုက် 
တန်းလျက်စီးဆင်းလာသည်။ တနင်္သာရီ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်း 
တစ်‌လျှောက်တွင်ကား ထို‌တောင်တန်းသည် တနင်္သာရီရိုးမ 
‌တောင်ဟူ‌သော အမည်ကိုရ၍ ‌ကော့‌သောင်အထိ တည်ရှိသည်။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅)&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

[[Category:တောင်များ]]</text>
      <sha1>irlv3dsnx8s6qj9p8fqggdm7hbzz2pg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဘကလေး၊ ဦး၊ (ပတ္တလား)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17495</id>
    <revision>
      <id>1055555</id>
      <parentid>518337</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T06:57:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Category:၁၈၇၈ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:၁၉၆၀ ကွယ်လွန်သူများ]] [[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]</comment>
      <origin>1055555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11689" sha1="1rjexh50pyk3rkx647i5xlkiy2i62xz" xml:space="preserve">[[File:UBakalay.jpeg|thumb|အလင်္ကာကျော်စွာ ပတ္တလား ဦးဘကလေး]]
==ဘကလေး၊ ဦး၊ (ပတ္တလား) (၂၄ နိုဝင်ဘာ ၁၈၇၈- ၉ ဇူလိုင် ၁၉၆၀)==
ဦးဘကလေးသည် မြန်မာတူရိယာ ဂီတလောက၊ အထူးသဖြင့် မန္တလေး တူရိယာဂီတလောကတွင် ထင်ရှားကျော်ကြားသော အနုပညာရှင်ကြီး တစ်ဦးဖြစ်၏။ [[ပတ္တလား]]၊ အပြင်၊ [[ပြွေ]]၊ [[ဘာဂျာ]]စသော တူရိယာများကိုပါ တီးမှုတ်နိုင်သော်လည်း ဦးဘကလေး အကျွမ်းကျင်ဆုံးမှာ ပတ္တလားဖြစ်လေသည်။ ဦးဘကလေး၏ အမည်ရင်းသည် ဦးဘဖြစ်သည်။ သို့သော် တစ်ခေတ်တည်း တစ်ချိန်တည်း၌ပင် မန္တလေးတွင် တူရိယာဂီတလောက၌ အခြားဆရာဘတစ်ဦးလည်း ရှိနေပြန်ရာ၊ အသက်အရွယ်ကို လိုက်၍ ဆရာဘကြီး၊ ဆရာဘကလေးဟု ခေါ်ဝေါ်ကြရာမှ ဦးဘကလေးဟု ခေါ်တွင်ခဲ့လေသည်။

ဦးဘကလေးသည် ၁၂၄ဝ ပြည့်နှစ် နတ်တော်လဆန်း ၁ ရက်နေ့တွင် မန္တလေးမြို့ စိတ္တရမဟီရပ်၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ မိဘများသည် ဦးခင်မောင်နှင့် ဒေါ်သီတို့ ဖြစ်ကြသည်။ 
ဦးခင်မောင်သည် ဆွေတော် မျိုးတော် အနွယ်ဝင်တစ်ဦး ဖြစ်၍ ဘုရင့်အပါး၌ တာဝန်ရှိက ခိုင်းစေရန် ရွေးချယ်ထားသော မဟာလေးဆယ်တော် စာရင်းဝင်ဟု ဆိုကြသည်။ ဦးခင်မောင်၏ ဘခင်သည် အမှုတော်ထမ်း ဝန်မင်းတစ်ဦးဖြစ်သည်။ အမိ ဒေါ်သီသည် မှူးမျိုး မတ်မျိုးမှ ဆင်းသက်သူဟု သိရသည်။ ဦးဘကလေး၏ သားချင်းများမှာ ညီဖြစ်သူ ဦးလှ(ကွယ်လွန်သူ) နှင့် နှမ ဒေါ်ဦးတို့ဖြစ်ကြသည်။ ဘခင် ဦးခင်မောင်သည် တူရိယာဂီတဘက်၌ ဝါသနာထုံသည်။ 

ပတ္တလားတီး ကျွမ်းကျင်ရုံမက၊ ပတ္တလားကိုပင် လုပ်ကိုင်တတ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ဘခင်၏ ဝါသနာဆက်နွယ်ပါလာသော ဦးဘကလေးသည်လည်း ငယ်စဉ် ကပင် 
ပတ္တလားကို တီးခေါက်တတ်လာခဲ့သည်။ အသက် ၇ နှစ်အရွယ်တွင် ဟော်ကုန်းရပ်ရှိ ဆရာဦး၏ မြန်မာစာသင်ကျောင်းတွင် ပညာစတင်သင်ကြားခဲ့သည်။ 
သို့သော် စာသင်ကြားခြင်းထက် ပတ္တလားတီးခေါက်ရန် ပို၍စိတ်ပါခဲ့သည်။ အသက် ၂ဝ အရွယ်တွင် သင်္ကန်းဝတ်၍ အနောက်ပြင် ခင်မကန်တိုက်ရှိ ဦးလေးတော်သူ ဦးဒီပထံ၌ စာပေအနည်းငယ် ဆက်လက် သင်ကြားရပြန်သည်။ သို့သော် သင်္ကန်းဝတ်ဖြင့် ၂ လ ၃ လခန့်သာ နေပြီးလျှင် လူဝတ်လဲခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် စာပေ ပညာကို ရေးနိုင် ဖတ်နိုင်ရုံမျှသာ သင်ကြားဖူးခဲ့သည်။ ပဉ္စင်းလူထွက်ပြီးချိန်တွင် ပတ္တလားကိုကား အတော်အတန် တီးတတ်နေလေပြီ။ ဦးဘကလေး အသက် ၁၆ နှစ် အရွယ်ကပင် မိဘနှစ်ပါးသည် ရှေ့ဆင့် နောက်ဆင့် ကွယ်လွန်သွားကြရာ၊ လယ်မြေ ဥယျာဉ် ပစ္စည်းပစ္စယ အတော်အတန် ကျန်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဆရာ ကြီးသည် ပတ္တလား
တီးရန်သာ အာရုံစူးစိုက်နေခဲ့၍ ထိုလယ်မြေ ပစ္စည်းတို့ကို ရောင်းချစားသောက်ခဲ့လေသည်။ ပတ္တလားကောင်းစွာ တီးတတ်ရန်အတွက် ထိုခေတ်က အကျော်အမော်ကြီးများ ဖြစ်ကြသော တူရိယာ ဂီတဆရာ ကြီးများထံ ချဉ်းကပ်၍ ငွေပေးပြီးလျှင် သင်ယူခဲ့သည်။ ဆရာကြီး၏ လက်ဦးဆရာမှာ ပတ္တလားဆရာနု 
ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ပတ္တလားနှင့် စန္ဒရားဆရာညွန့်ထံတွင် သင်ယူခဲ့ပြန်သည်။ ဆရာကြီး၏ ပတ္တလားတီးပုံ တီးနည်းစံနစ်သည် ဆရာညွန့်ကြီး၏ နည်းဟုဆိုကြသည်။ ယင်းသည့်နောက်တွင် ဆိုင်းဆရာ ဦးကျော်ဇံ၊ ဆရာလတ်နှင့် စောင်းဆရာကြီး ဒေဝ ဣန္ဒာ ဦးမောင်မောင်ကြီးတို့ထံတွင် ဂီတပညာများ ဆက်လက်ဆည်းပူးခဲ့ပြန်သည်။

ပတ္တလားတီးရာတွင် သီချင်းများနှင့်တကွ သီဆိုတီးရသဖြင့် ဦးဘကလေးသည် သီချင်းအများအပြား ရရှိခဲ့သည်။  သူ့ခေတ်သူ့အခါက သီချင်းအရဆုံး ပတ္တလားဆရာ တစ်ဦးအဖြစ် ထင်ရှားခဲ့လေသည်။

တူရိယာဂီတပညာ အတော်အတန် လုံလောက် ပြည့်စုံလျှင်၊ ဦးဘကလေးသည် ထိုခေတ်က ထင်ရှား ကျော်ကြားသော အငြိမ့်သဘင်များတွင် တီးဝိုင်းခေါင်းဆောင် ပတ္တလားဆရာအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ ပထမတွင် ဆရာဘကြီး၏အငြိမ့်၌ ၆ နှစ်ခန့်ပါဝင်ခဲ့သည်၊ ထို့အငြိမ့်မှ မင်းသမီးများမှာ ဒေလီညွန့်၊ မစိန်တု၊ ဩဘာညွန့်တို့ဖြစ်၍ လူရွှင်တော်များမှာ ဦးသင်္ခါနှင့် ဦးဓာတ်ခိုးတို့ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ဦးဘကလေးသည် ဦးချစ်ဖွယ်နှင့် ဒေါ်စိန်သုံတို့၏ အငြိမ့်၊ ထားဝယ်ပြန် အငြိမ့်တို့တွင်လည်း ပတ္တလားဆရာအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့လေသည်။

အငြိမ့်ထဲ၌ လိုက်နေစဉ်တွင်ပင် တူရိယာ ဂီတပညာကို အခွင့်သင့်တိုင်း ဆက်လက်ဆည်းပူးသည်။ ထို့ကြောင့် ဦးဘကလေး၏ လက်သံသည် တိုးတက်ပြောင်မြောက်လာ
သည်။ ဦးဘကလေးသည် ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ် ခန့်က ဗြိတိသျှအစိုးရမင်းများက ရွှေတံဆိပ် ငွေတံဆိပ်ဆုများ ပေးအပ်ခြင်းခံခဲ့ရလေသည်။

အငြိမ့်လောက၌ အနှစ် ၃ဝ ခန့်လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီးနောက် ဦးဘကလေးသည် အသက် ၄၈ နှစ်ခန့်တွင် အနားယူလိုက်သည်။ သို့သော် တတ်သည့်ပညာ မနေသာ၍ မိမိ၏ ပညာကို တောင်းခံလာသူများအား ပညာ ဖြန့်ဝေသင်ကြားပေးနေခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ထူးချွန်သော ဂီတပညာရှင်အဖြစ် နိုင်ငံတော် အစိုးရက [[အလင်္ကာကျော်စွာ]] ဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြှင့်သည်။

၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် သက်ဆိုင်ရာတို့နှင့် တပည့်တပန်းများ၏ တောင်းပန်မှုကြောင့် ၈ဝ တွင်းသို့ချဉ်းကပ် လာနေသည့် မိမိ၏ အသက်အရွယ်ကို ပဓာနမထားဘဲ မန္တလေးမြို့
နိုင်ငံတော် ပန်တျာကျောင်းတွင် အဆိုနှင့် အတီးပညာများကို သင်ကြားပြသပေးရသော နည်းပြဆရာပြီးအဖြစ် ဝင်ရောက်ဆောင်ရွက်သည်။ ဦးဘကလေး သည် မန္တလေး ပန်တျာကျောင်း၌ ဆက်လက်အမှုထမ်းဆောင်ယင်း အသက် ၈၂ နှစ်အရွယ် ၁၃၂၂ ခုနှစ် ဝါဆို လပြည့်ကျော် ၂ ရက် ( ၁၉၆ဝ-ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လ ၉ ရက်နေ့) တွင် မန္တလေးမြို့၌ပင် ကွယ်လွန်အနိစ္စ ရောက်သွားလေသည်။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈)&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
[[Category:၁၈၇၈ မွေးဖွားသူများ]]
[[Category:၁၉၆၀ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]</text>
      <sha1>1rjexh50pyk3rkx647i5xlkiy2i62xz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ယင်းဘော်လူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18323</id>
    <revision>
      <id>1055428</id>
      <parentid>1047917</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T14:40:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51994-87</username>
        <id>148735</id>
      </contributor>
      <comment>/* ယင်းဘော်(ကယန်းကငန်)မျိုးနွယ် */</comment>
      <origin>1055428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2129" sha1="6ltez8jptn9km7qzbtjiff07jnd7d8x" xml:space="preserve">[[File:Yinbaw.jpg|right]]
* ယင်းဘော်/ကယန်းကငန်( ကယားပြည်နယ် )
* ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင် (ဒေါက်တာသန်းထွန်း) စာမျက်နှာ ၂၈ လူမျိုးနွယ်စု ဆင်းသက်ပုံ အရ ကရင်နီမျိုးနွယ်စု ဖြစ်သည်။

==ယင်းဘော်(ကယန်းကငန်)မျိုးနွယ်==
ယင်းဘော်လူမျိုးတို့သည် ကယန်းတိုင်းရင်းသားဖြစ်သည်။ တောင်ပေါ်ကရင်လူမျိုးစုလည်းယူဆခံရတတ်သည်။ ကယားပြည်နယ်၌ တောခေါင်ခေါင် အတွင်းပိုင်းကျကျ အရပ်များတွင် နေထိုင်ကြသည်။ [[ကယန်း]]ကငန်(ယင်းဘော်)မျိုးနွယ်စုသည်(ကယားပြည်နယ်အစိုးရ၏ 
ယူဆချက်အရ [[ကယားလူမျိုး]] အုပ်စုတွင် ယင်းဘော်၊ ယင်းတလဲ၊ ပဒေါင်၊ ကယော၊ ကော်‌ယော်မနုမနော၊ ဂေခို၊ ဂေဘား စသည့် လူမျိုးစုတို့ ပါဝင်သည်။) လူဦးရေ ၂၉ဝဝ ယောက်ခန့် ရှိ၍ [[ဘောလခဲနယ်]]နှင့် [[တောင်ငူခရိုင်]]အရှေ့ဘက်ရှိ လိပ်သိုတောင်ပေါ်တို့၌ တွေ့ရသည်။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]]
[[Category:ကယားလူမျိုးစု]]</text>
      <sha1>6ltez8jptn9km7qzbtjiff07jnd7d8x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055430</id>
      <parentid>1055428</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T14:47:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51994-87</username>
        <id>148735</id>
      </contributor>
      <comment>/* ယင်းဘော်(ကယန်းကငန်)မျိုးနွယ် */</comment>
      <origin>1055430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2106" sha1="egl4ksjwupnobrhxvb9h9yjp26xau08" xml:space="preserve">[[File:Yinbaw.jpg|right]]
* ယင်းဘော်/ကယန်းကငန်( ကယားပြည်နယ် )
* ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင် (ဒေါက်တာသန်းထွန်း) စာမျက်နှာ ၂၈ လူမျိုးနွယ်စု ဆင်းသက်ပုံ အရ ကရင်နီမျိုးနွယ်စု ဖြစ်သည်။

==ယင်းဘော်(ကယန်းကငန်)မျိုးနွယ်==
ယင်းဘော်လူမျိုးသည်[[ကယန်း]]ကငန်မျိုးနွယ်သည် တောင်ပေါ်ကရင်လူမျိုးစုလည်းယူဆခံရတတ်သည်။ ကယားပြည်နယ်၌ တောခေါင်ခေါင် အတွင်းပိုင်းကျကျ အရပ်များတွင် နေထိုင်ကြသည်။  [[ကယန်း]]ကငန်(ယင်းဘော်)မျိုးနွယ်စုသည်(ကယားပြည်နယ်အစိုးရ၏ 
ယူဆချက်အရ [[ကယားလူမျိုး]] အုပ်စုတွင် ယင်းဘော်၊ ယင်းတလဲ၊ ပဒေါင်၊ ကယော၊ ကော်‌ယော်မနုမနော၊ ဂေခို၊ ဂေဘား စသည့် လူမျိုးစုတို့ ပါဝင်သည်။) လူဦးရေ ၂၉ဝဝ ယောက်ခန့် ရှိ၍ [[ဘောလခဲနယ်]]နှင့် [[တောင်ငူခရိုင်]]အရှေ့ဘက်ရှိ လိပ်သိုတောင်ပေါ်တို့၌ တွေ့ရသည်။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]]
[[Category:ကယားလူမျိုးစု]]</text>
      <sha1>egl4ksjwupnobrhxvb9h9yjp26xau08</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စိန်စတင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18458</id>
    <revision>
      <id>1055559</id>
      <parentid>729471</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T07:00:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Category:မြန်မာ ဆိုင်းပညာရှင်များ‎]]</comment>
      <origin>1055559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4945" sha1="2rqmxgea674az9nmnaiofv2j5vebsnb" xml:space="preserve">ဆရာဘကြီးသည် [[ဓနုဖြူ]]မြို့နယ်၊ သူဋ္ဌေးကုန်းကျေးရွာ အဖ ဦးမန်းဒီလုံး၊ အမိ နော်အေးချမ်းတို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။

စိန်စတင်း-ဟူသော ဆရာ့နာမည်ဖြစ်လာပုံက စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းပါသည်၊ လွန်ခဲ့သော အနှစ်(၆၀)ခန့်ကဖြစ်သည်၊ ဆရာတို့ရွာနှင့်ကပ်လျက်နေသော တောကြီးရွာတွင် [[ကရင်အမျိုးသား နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်]]ကို ဒုံးအကတို့ဖြင့် စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပပြုလုပ်နေချိန်ဖြစ်သည်၊ ထိုအချိန်က တိုင်းပြည်တွင် ငြိမ်းချမ်းမှုမရှိသောကာလလည်း ဖြစ်လေရာ ကရင်နှစ်သစ်ပွဲတော်ကို ဖျက်ဆီးလိုသည့် အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့မှ စတင်းဂန်း သေနတ်ကို မိုးပေါ်ထောင်ပစ်ပြီး ပွဲကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ကြပါတယ်၊ ထိုအချိန် စိန်စတင်း၏မိခင်မှာ သူ့ကိုကိုယ်ဝန် လွယ်ထားရသဖြင့် သေနတ်သံကြားရတော့ ကြောက်လန့်ပြီး ပုန်းခိုနေရင်း [[ဗုံးကျင်း]]ထဲမှာပင် စိန်စတင်းကို မွေးဖွားခဲ့ရသည်။ အဖွားဖြစ်သူ ဝမ်းဆွဲသည် ဒေါ်အမာက -[[စတင်းဂန်း]]ပစ်ဖောက်တဲ့အချိန်မှာ ငါ့မြေးကိုမွေးတယ်၊ ဒါကြောင့် ငါ့မြေးလေးကို စတင်းလေး-လို့ နာမည်ပေးမယ်-ဆိုပြီး စတင်းလေးမှသည် ယခု အောင်မြင် ကျော်ကြား နေသော နိုင်ငံကျော် စိန်စတင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ဆရာကြီးသည် မိမိကိုယ်တိုင်ထူးချွန်သူမကပဲ မိမိမျိုးဆက်သစ်တွေကိုလည်း ထူးချွန်စေသူဖြစ်ပါတယ်၊ ဆရာ့မှာ သားသမီး(၅)ယောက်ထွန်းကားပြီး ထိုသားသမီး ငါးယောက်စလုံးမှာလည်း လိမ္မာ ထူးချွန်သူများ ဖြစ်ကြသည်။ ဒါကြောင့်ဆရာသည် ဖခင်ကောင်း တစ်ယောက် ဖြစ်သလို [[ဥယျာဉ်မှူး]]ကောင်း တစ်ယောက်လည်း ဖြစ်ပါတယ်၊ ဆရာရဲ့ ထူးချွန်သော သားသမီးများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်-

* စိန်နိုင်လင်းခေါ် နိုင်စတင်း= ဆိုကရေးတီး ဆိုင်း ရွှေခုနှစ်ဆု၊ ငွေနှစ်ဆု၊
* မောင်မင်းကို= ပတ်တီးလက်ထောက်၊ ဆိုကရေးတီး ပတ္တလားရွှေတစ်ဆု၊ ငွေနှစ်ဆု၊ ကြေးနှစ်ဆု၊
* ဒေါက်တာတင်တင်ယု
* ရွှေအလင်္ကာ စိန်မင်းနိုင်= ဆိုကရေးတီး ရွှေ ရှစ်ဆု၊ ငွေတစ်ဆု၊
* ကျော်ကျော်ဟန်(အဆို) ရန်ကုန်တိုင်း အိုးစည်ဒိုးပတ်နည်းပြ၊ ဆိုကရေးတီး ရွှေနှစ်ဆယ့်သုံးဆု၊ ငွေနှစ်ဆု၊ ကြေးနှစ်ဆု

တို့ဖြစ်သည်။

==ကိုးကား==
* [http://myomyomin.blogspot.com/2008/07/blog-post_4338.html ကရင်အမျိုးသား နိုင်ငံကျော်ဆိုင်းဆရာကြီး( ဦး)စိန်စတင်း အကြောင်းတစေ့တစောင်း]
[[Category:မြန်မာ ဆိုင်းပညာရှင်များ‎]]</text>
      <sha1>2rqmxgea674az9nmnaiofv2j5vebsnb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဟန်ပ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20244</id>
    <revision>
      <id>1055529</id>
      <parentid>1044397</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T06:26:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]</comment>
      <origin>1055529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38739" sha1="3hrg7a26pnkl7hejmum1jxk0r3dw37i" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = အလင်္ကာကျော်စွာ ဦးဟန်ပ
| image = 
| image_size = 220px
| caption = အလင်္ကာကျော်စွာ ဦးဟန်ပ
| birth_name = မောင်သာထွန်း
| birth_date = ၂၇ ဧပြီ ၁၈၈၈ &lt;br/&gt; (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၅ဝ ခုနှစ်၊ ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၃ ရက်၊ သောကြာနေ့)
| birth_place = [[မန္တလေးမြို့]]
| death_date = ၁၄ ဇူလိုင် ၁၉၆၆ (သက်တမ်း ၇၈ နှစ်)&lt;br/&gt; (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၂၈ ခုနှစ်၊ ပထမဝါဆို လပြည့်ကျော် ၁၂ ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့)
| death_place= [[ရန်ကုန်မြို့]]
| occupation = ဆိုင်းဆရာ၊ ရွာစား
| known_for = မြန်မာ့ဆိုင်းလောက၏ မီးရှူးတန်ဆောင်၊ ဂီတဖခင်ကြီး၊ ခုနစ်လုံးမောင်း တီထွင်သူ
| parents = ဦးမှင် နှင့် ဒေါ်မေ
| spouse = ဒေါ်ငွေသင် (တွံတေးဆံတောက် မငွေသင်)၊ ဒေါ်အုံးကြိုင် (မကြိုင်)
| children = မောင်ညွန့်လှိုင် (ဒေါ်ငွေသင်နှင့် ရရှိသူ)၊ မောင်စန်းဌေး နှင့် သမီးတစ်ဦး (ဒေါ်အုံးကြိုင်နှင့် ရရှိသူ)
}}

'''အလင်္ကာကျော်စွာ ဦးဟန်ပ''' (၂၇ ဧပြီ ၁၈၈၈ – ၁၄ ဇူလိုင် ၁၉၆၆) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] လွတ်လပ်ရေးခေတ် မြန်မာ့ဆိုင်းလောက၏ မီးရှူးတန်ဆောင်လည်းဖြစ်၊ ဂီတဖခင်ကြီးတစ်ဦးလည်းဖြစ်သော ထင်ရှားကျော်ကြားလှသည့် ဗေဒါအနုပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်။ အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုပညာရပ်တစ်ခုဖြစ်သော [[မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း|မြန်မာ့ဆိုင်းပညာ]]ကို ဂုဏ်သိက္ခာမြင့်မားစွာဖြင့် ပွဲလယ်တင့်အောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး၊ ခေတ်ကာလစိန်ခေါ်မှုများအကြားမှ ဆိုင်းအတီးပညာရပ်တွင် ပါရဂူမြောက် ကြိုးပမ်းအားထုတ်ကာ မျိုးဆက်သစ်တို့အား ပညာဖြန့်ဝေပေးခဲ့သော ဆရာကြီးတစ်ဦး ဖြစ်ပေသည်။

== ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ ==
ဦးဟန်ပကို သက္ကရာဇ် ၁၂၅ဝ ပြည့်နှစ်၊ ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၃ ရက် (ခရစ်နှစ် ၁၈၈၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၇ ရက်) သောကြာနေ့တွင် [[မန္တလေးမြို့]]၌ ဖွားမြင်သည်။ အင်္ဂလိပ်တို့က မြန်မာဘုရင် (သီပေါမင်း) အား ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားပြီးနောက် လေးနှစ်အကြာတွင် ဖွားမြင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ငယ်မည်မှာ '''မောင်သာထွန်း''' ဖြစ်သည်။

၎င်း၏ မျိုးရိုးစဉ်ဆက်သည် မြန်မာ့ဆိုင်းလောကနှင့် အမြစ်တွယ်ဆက်စပ်နေသည်။
* '''အဘိုး:''' ဦးရွှေဖောင်သည် [[မင်းတုန်းမင်း]]တရားကြီး လက်ထက်က [[ရေကင်းနှဲ]]အဖွဲ့သား ရေကင်းနှဲဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။
* '''ဖခင်:''' ဆရာမှင် (ဦးမှင်) သည် အဘိုးဖြစ်သူ ဆရာဖောင်၏သားဖြစ်ပြီး၊ အဓိကအားဖြင့် နှဲမှုတ်သော်လည်း [[ပတ္တလား]]နှင့် ပတ်တီးတီးခတ်မှုတို့၌လည်း ကျွမ်းကျင်သည်။ ရုပ်သေးမင်းသမီးကြီး [[ဆရာပု]]၏ တပည့်ရင်းဖြစ်ကာ သဘင်အရာ၌ သေတ္တာမှောက် အသုံးတော်ခံနိုင်သူ (စင်တော်မင်းသား၊ မင်းသမီးအဖြစ် ကပြနိုင်သူ) ဖြစ်သည်။
* '''မိခင်:''' ဒေါ်မေ ဖြစ်သည်။
* '''မောင်နှမများ:''' မောင်သာထွန်းတွင် သုံးနှစ်ငယ်သော ညီဖြစ်သူ မောင်လှဖေ ရှိသည်။ မောင်လှဖေသည် နောင်တွင် ပတ္တလားတီးခတ်မှုပညာ၌ ဦးဟန်ပထက်ပင် ပိုမိုထူးချွန်သည်ဟု အသိအမှတ်ပြုခြင်း ခံရသည်။ ထို့ပြင် ဒေါ်သိန်းရင် အမည်ရှိ နှမတစ်ဦးလည်း ရှိသည်။

မောင်သာထွန်း ငါးနှစ်သားအရွယ်တွင် ဆရာမှင်တို့ မိသားစုသည် မန္တလေးမှ [[ပြည်မြို့]]သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြသည်။ အဘိုးဖြစ်သူ ဦးရွှေဖောင်က ဆိုင်းတီး၊ ဖခင်ဖြစ်သူက နှဲမှုတ်ကာ အသက်မွေးကြသည်။ သို့သော် မောင်သာထွန်း သုံးနှစ်သားအရွယ်တွင် ခဏတာကာလအတွင်း ဖခင်ဖြစ်သူ ဆရာမှင်သည် ရန်ကုန်သို့ဆင်းကာ မင်းသမီးကြီး ဒေါ်ဆင်ခိုးမလေး တည်ထောင်သော ဆိုင်းအဖွဲ့တွင် ဝင်ရောက်တီးမှုတ်ခဲ့ဖူးသည်။ ထိုစဉ်က မြန်မာမင်းလက်ထက်က အိုးစည်တော်တီးဖြစ်ခဲ့သော ဆရာမှင်၏အစ်ကို ဦးဘိုးဆင်လည်း လိုက်ပါခဲ့သော်လည်း ရန်ကုန်၌ ကြာရှည်မနေဘဲ မန္တလေးသို့ ပြန်ခဲ့ကြသည်။

== ဂီတပညာသင်ယူခြင်းနှင့် &quot;ဟန်ပ&quot; အမည်ရလာပုံ ==
မောင်သာထွန်းသည် ပြည်မြို့ ထောင်ဝကြီးအနီးရှိ ဆရာသိုင်းကျောင်း၌ ကျောင်းနေ၍ ကိုးနှစ်သားအရွယ်အထိ စာပေသင်ကြားခဲ့သည်။ ငယ်စဉ်က အနေအထိုင်ပိပြားပြီး [[မြန်မာ့အက|အက]]၌ အလွန်ဝါသနာကြီးသူ ဖြစ်သည်။ ဂီတမျိုးရိုးဖြစ်သည့်အလျောက် အဘိုးဖြစ်သူက ကလေးများကို ရင်ခွင်ထဲ၌ထား၍ ဆိုင်းတီးပြသဖြင့် မောင်သာထွန်းသည် ၉ နှစ်သားအရွယ်၌ပင် ဆိုင်းတီးတတ်နေပြီ ဖြစ်သည်။ 

၁၃ နှစ်သားအရွယ်တွင် ကျောင်းထွက်ကာ ဆိုင်းပညာကို စနစ်တကျ သင်ယူသည်။ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး၏ အသုံးတော်ခံ ဆီဆုံဆယ်ရွာစား ဆိုင်းတော်တီး ဆရာဖေကြီး၏ တပည့်ရင်းဖြစ်သူ ဆရာပေသည် မန္တလေးမှတစ်ဆင့် ပြည်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့အခြေစိုက်လာရာ၊ ၎င်းနှင့်အတူ ရွာစားကြီး [[စိန်ဗေဒါ]]၏ ဆရာဖြစ်သူ ဆရာကြီး ဦးကျော်ဇံလည်း ပါလာသည်။ ဆရာပေနှင့် ဦးကျော်ဇံတို့က ဆရာမှင်၏ သားနှစ်ဦးဖြစ်သော မောင်သာထွန်း၊ မောင်လှဖေနှင့် ဆရာပေ၏သား မောင်ဘဇံ ကလေးသုံးဦးကို ရင်ခွင်ထဲ၌ထားကာ ပညာသင်ပေးခဲ့ကြသည်။ 

ပြည်မြို့သို့ ရောက်ပြီး ၆ နှစ်အကြာတွင် ဆရာကြီး ဦးကျော်ဇံ ကွယ်လွန်သွားရာ ဆရာပေကပင် ကလေးသုံးဦး၏ ဂီတပညာကို ဆက်လက်တာဝန်ယူ သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ မောင်သာထွန်းသည် အသက် ၁၃ နှစ်အရွယ်တွင် သင်ရိုးကျွတ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၆ နှစ်သားအရွယ်တွင် ဆိုင်းအတီးပညာ ကျွတ်လွတ်ပေါက်မြောက်ခဲ့သည်။

မောင်သာထွန်းသည် ကြေးပဲတီးတီး၊ ပတ်ပဲတီးတီး ကောင်းမွန်လှသော ကိုယ်နေဟန်ထား (ဟန်ကောင်းကောင်း) ဖြင့် တီးလေ့ရှိသဖြင့် ဆိုင်းပရိသတ်များက &quot;ဟန်ပါ့ဗျာ၊ ဟန်ပ&quot; ဟု ချီးကျူးပြောဆိုရာမှ ငယ်မည် &quot;မောင်သာထွန်း&quot; ပျောက်၍ '''မောင်ဟန်ပ''' သို့မဟုတ် '''ဟန်ပ''' ဟူသော အမည်ဖြင့် တစ်သက်လုံး ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။

== ဆိုင်းလောကသို့ ခြေချခြင်းနှင့် အနုပညာခရီးလမ်း ==

=== ဇာတ်နှင့် ရုပ်သေးတွဲဖက်ခြင်း ===
မောင်ဟန်ပသည် ပညာစုံပြီးနောက် ဇာတ်၊ ရုပ်သေးတို့နှင့် တွဲဘက်တီးခတ်ခဲ့သည်။ ဆိုင်းဆရာများအဖို့ ဇာတ်နှင့်တွဲသည်ထက် ထွက်လာသော ရုပ်သေးအရုပ်နှင့် ဆီလျော်သည့် တေးသီချင်းများကို စုံလင်စွာ ရထားရသော [[မြန်မာ့ရုပ်သေး|ရုပ်သေးစင်]]နှင့် တွဲရသည်မှာ ပိုမိုခက်ခဲသည်။ မောင်ဟန်ပသည် အသက်ငယ်ငယ်နှင့် ရုပ်သေးနှင့် တွဲနိုင်ခဲ့သဖြင့် ၎င်း၏ အခြေခံခိုင်မာပုံကို ပြသခဲ့သည်။ စောစောပိုင်းတွင် ပခန်းဆရာညိုကြီး၏ ရုပ်သေးအဖွဲ့၊ ယောက်ျားမင်းသမီး ဗလညွန့်၏ ဇာတ်အဖွဲ့တို့နှင့် တွဲဖက်ခဲ့သည်။ ၃ နှစ်ခန့် ဆိုင်းနောက်လိုက်လုပ်ပြီးနောက် ပတ်တီးလက်ထောက်ဖြစ်လာကာ ထိုစဉ်က ရုံဝင်ခ တစ်မူး (တစ်ကျပ်၏ ရှစ်ပုံတစ်ပုံ) သာ ရှိသေးသော မင်းသားကြီး [[စိန်ကတုံး]]နှင့်လည်း စတင်တွဲဖက်ခဲ့သည်။ အကဝါသနာပါသဖြင့် ဦးစိန်ကတုံးထံမှလည်း အကပညာ အခြေခံများကို သင်ယူခဲ့သည်။ အသက် ၁၇ နှစ်တွင် ဆိုင်းခွဲကာ ကိုယ်တိုင်တီးခွင့်ရခဲ့သည်။

=== ဟင်္သာတကာလ (ပလာဆိုင်းခေတ်) ===
အသက် ၁၈ နှစ်အရွယ်တွင် ဖခင် ဆရာမှင် ကွယ်လွန်ခဲ့သော်လည်း ဆရာပေနှင့် အဘိုးဖြစ်သူတို့က ဆက်လက်စောင့်ရှောက်ခဲ့သည်။ အသက် ၂၁ နှစ် (အချို့ကျမ်းတွင် ၂၀ ကျော်) အရွယ်တွင် ဟင်္သာတမှ နာမည်ကျော် နှဲဆရာကြီး ဦးဖိုးဟန် ကွယ်လွန်သဖြင့်၊ ၎င်း၏ဇနီးဖြစ်သူ ဆိုင်းထောင်ရှင် ဒေါ်ပုက ဝိုင်းတော်တီးအဖြစ် လာရောက်ခေါ်ယူရာ ဆရာပေ၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ဟင်္သာတသို့ လိုက်ပါခဲ့သည်။ ထိုဒေသတွင် ၆ နှစ်ခန့် ဗလာဆိုင်း (ပလာဆိုင်း) တီးခတ်လျက် အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ ဟင်္သာတတွင် ဦးဖိုးမြဲ၊ ဦးဖိုးဝဲ၊ ဦးဖိုးထွား စသည့် နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာကြီးများ ရှိသော်လည်း ဦးဟန်ပ၏ လက်သံမှာ တစ်စတစ်စ ထိုးဖောက်ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ အခြားဆိုင်းများကဲ့သို့ သီးခြားအဆိုတော် မထားဘဲ ကိုယ်တိုင်ဆိုတီး တီးခတ်သဖြင့် အသက်အငယ်ဆုံး နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာအဖြစ် ထင်ရှားခဲ့သည်။

တစ်ခါသော် ဆိုင်းပြိုင်တီးပွဲတစ်ခုတွင် ဆိုင်း ၇ ဆိုင်း ပြိုင်ရမည့်အနက် အခြားဆိုင်း ၆ ဆိုင်းမှ လူများက ဦးဟန်ပ၏ လက်စွမ်းကို လေးစားသဖြင့် &quot;ကျွန်တော်တို့က ဆရာနဲ့ ပြိုင်ဖို့လာတာမဟုတ်ပါ၊ ဆရာ့လက်သံ နားထောင်ဖို့ လာတာပါ&quot; ဟု ဆိုကာ ဦးဟန်ပအား ဦးဆောင်တီးခတ်စေခဲ့သည်။

=== ဦးစိန်ကတုံးဇာတ်နှင့် ပြန်လည်တွဲဖက်ခြင်းနှင့် အိမ်ထောင်ဦး ===
သက္ကရာဇ် ၁၂၇၄ ခုနှစ်၊ အသက် ၂၇ နှစ်အရွယ် (အချို့နေရာတွင် ၂၈ နှစ်) ၌ နာမည်ကျော် မင်းသားဖြစ်လာသော ဆရာဟောင်း ဦးစိန်ကတုံး (ထိုစဉ် ရုံဝင်ခ သုံးမူးခေတ်) နှင့် ပြန်လည်ဆုံတွေ့ကာ စိန်ကတုံးဇာတ်အဖွဲ့၏ ဆိုင်းဆရာအဖြစ် တွဲဖက်ခဲ့သည်။ ဦးဟန်ပ၏ ဆိုင်းအဖွဲ့တွင် နိုင်ငံကျော် နှဲဆရာကြီးများ ဖြစ်ကြသော ဦးသာကျင်၊ ဗိလတ်ပြန်ဦးချစ်ဖေ၊ ဦးညွန့်၊ ဦးစိုးမောင်နှင့် ဦးထီအောင်တို့ ပါဝင်တီးမှုတ်ခဲ့ကြသည်။ 

ဦးစိန်ကတုံးဇာတ်နှင့် လှည့်လည်စဉ် အမျိုးသမီးချည်းသာ ကပြသော တွံတေးဆံတောက် မငွေသင်၏ ဇာတ်အဖွဲ့နှင့် ဆုံမိရာမှ၊ ခေါင်းဆောင်မင်းသမီး မငွေသင်နှင့် မေတ္တာမျှကာ အိမ်ထောင်ပြုခဲ့သည်။ (ဒေါ်ငွေသင်သည် ယခင်အိမ်ထောင်နှင့် ပလိုတီယာ မသိန်း ဟု နောင်တွင် ကျော်ကြားလာမည့် သမီးတစ်ဦး ရှိခဲ့ဖူးသည်)။ ဦးဟန်ပနှင့် ဒေါ်ငွေသင်တို့မှ သားဖြစ်သူ မောင်ညွန့်လှိုင်ကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဦးဟန်ပသည် ဦးစိန်ကတုံးဇာတ်နှင့် နောက်ထပ် ၄ နှစ်ခန့် တွဲဖက်တီးမှုတ်ခဲ့သည်။

=== မန္တလေးသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခြင်း ===
၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမှ ဆိုင်းဆရာကြီး ဆရာစိမ့် (ရွာစားကြီး စိန်ဗေဒါ၏ အစ်ကို) ကွယ်လွန်ရာ ဆရာစိမ့်၏ ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်တိုးက ၎င်း၏ ဆိုင်းဝိုင်းကို ဦးဆောင်ပေးရန် အောက်ပြည်သို့ ဆင်း၍ လာရောက်ပန်ကြားသည်။ ထို့ကြောင့် ဦးဟန်ပသည် ဦးစိန်ကတုံး၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် အသက် ၃၀ ကျော်တွင် မွေးရပ်မြေ မန္တလေးသို့ ဇနီးသည်နှင့်အတူ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က လူများက &quot;စိန်ဗေဒါကို ပြိုင်ရန် အောက်ပြည်မှ ဟန်ပကို ခေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်&quot; ဟု ပြောဆိုကြသော်လည်း၊ တကယ်တမ်းတွင် ရွာစားကြီး စိန်ဗေဒါက ဦးဟန်ပအား &quot;ညီလေး ညီလေး&quot; ဟု ခေါ်ကာ အလွန်ခင်မင်ရင်းနှီးစွာ ကူညီစောင့်ရှောက်ခဲ့သည်။ ဦးဟန်ပသည် ဒေါ်တိုး၏ ဆိုင်းဝိုင်းကို ၃ နှစ်တိုင်တိုင် ဦးဆောင်တီးခတ်ပေးခဲ့ပြီး၊ မန္တလေး၌ ရှိနေစဉ်အတွင်း နှဲဆရာကြီး မြန်မာညွန့် ဦးချစ်မောင်နှင့်လည်း တွဲဖက်ခဲ့သည်။

=== ဝါးခယ်မကာလနှင့် ဘဝအလှည့်အပြောင်း ===
မန္တလေး၌ ၃ နှစ် နေပြီးနောက် ဧရာဝတီတိုင်း၊ [[ဝါးခယ်မမြို့]]သို့ ရွှေ့ပြောင်းကာ ၁၇ နှစ်ကြာမျှ အခြေစိုက် နေထိုင်ခဲ့သည်။ ဝါးခယ်မ ဝတ်ရွာတွင် ဆန်စက်တစ်လုံး ဝယ်ယူခဲ့သော်လည်း အဆင်မပြေဘဲ ဂီတလုပ်ငန်းကိုသာ ဆက်လက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ဝါးခယ်မ၌ နေထိုင်စဉ်အတွင်း ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်ငွေသင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ဇနီးနှင့် မယားပါသမီးတို့ ရှေ့ဆင့်နောက်ဆင့် ကွယ်လွန်သွားသဖြင့် ဦးဟန်ပ စိတ်ဓာတ်ကျကာ အလုပ်ပင် ကောင်းစွာမလုပ်ဘဲ ဖြစ်သလို နေထိုင်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က [[ဖိုးစိန်|ဂရိတ်ဖိုးစိန်]] အပါအဝင် လူအများက ကူညီစောင့်ရှောက်ခဲ့ရာ၊ ဆရာစိမ့်၏သားဖြစ်သူ ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဘမောင်က အထူးဂရုစိုက် စောင့်ရှောက်ခဲ့သည်။

နောင်တွင် ဝါးခယ်မမြို့မှ အိုင်ယာလန်ထီပေါက်၍ ငွေကြေးချမ်းသာလာသော ဇာတ်ဆရာ ဦးကြိုင် (မင်္ဂလာဦးအောင်မောင်း၏ ဇာတ်ဆရာ) က ဆိုင်းထောင်ရာ၊ ဦးဟန်ပကို လာရောက်ပင့်ဖိတ်သဖြင့် ၂ နှစ်ခန့် ဦးစီးတီးခတ်ပေးခဲ့ပြီးနောက် တပည့်ဖြစ်သူ မောင်သိန်းဖေနှင့် လွှဲပေးခဲ့သည်။ ဆရာရင်းဖြစ်သူ ဦးစိန်ကတုံးနှင့် ဂရိတ်ဖိုးစိန်တို့က လာရောက်ခေါ်ယူသော်လည်း မလိုက်ဘဲ နေထိုင်ခဲ့ရာမှ၊ လေဘာတီမခင်ညွန့်၏ ခင်ပွန်း ဦးဖေ ဇာတ်ထောင်သောအခါမှ မနေသာဘဲ ပြန်လည်လိုက်ပါခဲ့ရသည်။

ထိုဇာတ်အဖွဲ့တွင် မင်းသား ပထမအောင်စိန် (အမယ်ကြီးအို အောင်စိန်)၊ မင်းသမီး [[လေဘာတီမခင်ညွန့်]]တို့နှင့်အတူ လူရွှင်တော် ဦးပုလဲစိန် ပါဝင်သည်။ ဦးပုလဲစိန်၏ သမီးဖြစ်သူ ယိမ်းသမလေး မအုံးကြိုင် (ဒေါ်ကြိုင်) နှင့် စနောက်ကြရာမှ အတည်ဖြစ်ကာ အိမ်ထောင်သစ် ထူထောင်ခဲ့သည်။ အသက်ကွာခြားလွန်းသဖြင့် ယောက္ခမဖြစ်သူ ဦးပုလဲစိန်က သမက်ဖြစ်သူ ဦးဟန်ပအား &quot;ဘဘ&quot; ဟုပင် ခေါ်ဆိုရသည်။ ၎င်းအိမ်ထောင်နှင့် သား မောင်စန်းဌေးနှင့် သမီးတစ်ဦး ထွန်းကားခဲ့သည်။

နောက်ပိုင်းတွင် ရွှေတောင်မြို့မှ ဇာတ်ဆရာ ဦးလူကလေး၏ ဖိတ်ခေါ်မှုဖြင့် စက်ကင်းအောင်မောင်း၊ အာဇာနည်လှကြည်၊ အာဇာနည်တင်ရွှေ စသည့် လူငယ်မင်းသားများကို မြေတောင်မြှောက်ပေးရင်း ၅ နှစ်ခန့် လိုက်ပါတီးခတ်ခဲ့သည်။ ဇာတ်ခေါင်းကွဲသွားသောအခါ ဟင်္သာတရှိ ညီဖြစ်သူ ဦးလှဖေထံတွင် သွားရောက်နေထိုင်ကာ ပွဲရုံထောင်၍ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် နှမဖြစ်သူ ဒေါ်သိန်းရင်နှင့် သားဖြစ်သူ မောင်ညွန့်လှိုင်တို့၏ အသုံးအဖြုန်းကြီးမှုကြောင့် မတိုးတက်ခဲ့ဘဲ၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း အိမ်ပါ ဗုံးမှန်ပျက်စီးခဲ့ရသည်။

စစ်ပြီးခေတ်တွင် မိတ်ဆွေဖြစ်သူ ဦးဘခိုင်က ရွှေကျီးညို (ရွှေကြီးညို) ဇာတ်အဖွဲ့ထောင်ကာ လာရောက်ပန်ကြားသဖြင့် ကြည့်မြင်တိုင် စံကားဝါပင်လမ်းတွင် နေထိုင်ကာ လိုက်ပါတီးခတ်ပေးခဲ့ရာ ဇာတ်အဖွဲ့ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ သို့သော် မကွေးမြသလွန်ဘုရားပွဲပြီး၍ မန္တလေးသို့ တက်လာစဉ် [[ကေအင်ဒီအို]] (KNDO) သောင်းကျန်းသူများ မန္တလေးမြို့ကို သိမ်းပိုက်သဖြင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းတစ်ကျောင်း၌ မိသားစုနှင့်အတူ ပိတ်မိနေခဲ့သည်။ ထိုအခါ စိန်ဗေဒါ၏တပည့် စိန်လှမောင်က လာရောက်ခေါ်ယူသဖြင့် လိုက်ပါခဲ့ရပြီး၊ ကသည်းဝင်းနေ ကိုလှစိန်က ၎င်း၏သား ဆိုင်းတီး စိန်တင်အောင် ကွယ်လွန်သဖြင့် ၎င်း၏ဆိုင်းဝိုင်းကို တီးပေးရန် အပ်နှံသဖြင့် မန္တလေး၌ပင် အခြေစိုက်၍ ဆိုင်းတီးခဲ့ရပြန်သည်။

== ဂီတသီအိုရီ ဖွံ့ဖြိုးမှုနှင့် အနုပညာဟန် ==

=== ခုနစ်လုံးမောင်း တီထွင်ခြင်း ===
ယခင်က ဆရာစိမ့်နှင့် စိန်ဗေဒါတို့၏ မောင်းဆိုင်းတွင် မောင်း ၅ လုံးသာ အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ဦးဟန်ပသည် ၎င်း၏ညီဖြစ်သူ ဦးလှဖေနှင့် ပူးပေါင်းကာ ဂီတသံစဉ် တိကျကိုက်ညီမှုရှိစေရန်အတွက် '''&quot;ခုနစ်လုံးမောင်း&quot;''' ကို စတင်ဖြည့်စွက် တီထွင်တီးခတ်ခဲ့ရာ မြန်မာ့ဆိုင်းလောကတွင် ထူးခြားသော တိုးတက်ပြောင်းလဲမှု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ယနေ့တိုင် ဆိုင်းလောကတွင် ကျော်ကြားနေဆဲဖြစ်သော ဆိုင်းတီးလုံး အမြောက်အမြားကိုလည်း ကိုယ်တိုင်တီထွင် ရေးစပ်ခဲ့သည်။

=== ဆွဲဆောင်မှုရှိသော ဆိုင်းအမူအရာ ===
ဦးဟန်ပသည် ပလာဆိုင်းတီးရာ၌ အလွန်ကျော်ကြားပြီး ဆိုင်းတီးခတ်စဉ် ပြသတတ်သော ၎င်း၏ ထူးခြားသည့် ဟန်အမူအရာများကို ပရိသတ်က အလွန်နှစ်သက်ကြသည်။
* တီးခတ်နေစဉ် ကသကဲ့သို့ လက်ကလေးကို မြှောက်ကာ ကွေးပြတတ်သည်။
* သီချင်းအချ သို့မဟုတ် တီးလုံးအချတွင် ကိုယ်တိုင်ကပြပြီးမှ အဆုံးသတ် တီးခတ်တတ်သည်။
* အဆုံးသတ်ပတ်လုံး ချခါနီးတွင် ချက်ချင်းမချသေးဘဲ လက်ကို ဆိုင်းဝိုင်းအပေါ်ကျော်အောင် မြှောက်ကာ တီးရမည့်ပတ်လုံးကို ပြာပြာသလဲ ရှာဟန်ဆောင်တတ်သည်။ ထိုအခါ နောက်လိုက်အဖွဲ့သားများက သိရှိသော်လည်း စောင့်ကြည့်နေရသကဲ့သို့၊ ပရိသတ်မှာလည်း ရင်တဖိုဖိုဖြင့် စောင့်ကြည့်ရပြီးမှ ဗြုံးခနဲ ရှာတွေ့ဟန်ဖြင့် တစ်ပြိုင်နက် ပတ်လုံးကို ရိုက်ချလိုက်သည့်အခါမှ ဟင်းခနဲ သက်ပြင်းချကာ သဘောကျ အားပေးကြရသည်။

== နိုင်ငံတော်တာဝန် ထမ်းဆောင်ခြင်းနှင့် ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း ==
မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် ယဉ်ကျေးမှုဌာန ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ၊ သက်ကြီးဝါရင့် ပညာအရှိဆုံးဖြစ်သော ဦးဟန်ပအား ၁၉၅၂ ခုနှစ် (ထိုစဉ် အသက် ၆၆ နှစ်အရွယ်) တွင် '''မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်းအဖွဲ့၏ ဦးစီးခေါင်းဆောင်''' အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ လစာ ၂ဝဝ ကျပ်၊ ရှားပါးစရိတ် ၉၇ ကျပ် ၇၅ ပြားနှင့် အုပ်ချုပ်ခ ၁ဝဝ ကျပ်၊ စုစုပေါင်း ၃၇၅ ကျပ် ၇၅ ပြား ရရှိခဲ့သည်။ ပန်တျာမူမှန် ပြုပြင်ရေးအဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ 

မင်းပွဲစိုးပွဲများ၊ နိုင်ငံခြား ဧည့်သည်တော် ဧည့်ခံပွဲများတွင် ဦးဟန်ပ၏ ဆိုင်းအဖွဲ့ကသာ အဓိက ဧည့်ခံတီးခတ်ရသည်။ ၎င်းပြင် နိုင်ငံခြားသို့ သွားရောက်သော မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့များနှင့်အတူ လိုက်ပါကာ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများသို့ မြန်မာ့ဆိုင်းပညာကို ပြသခဲ့သည်။
* '''၁၉၅၂ ခုနှစ်:''' နိုင်ငံတော်အစိုးရက ဦးဟန်ပအား '''[[အလင်္ကာကျော်စွာ]]''' ဘွဲ့တံဆိပ် ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။
* '''၁၉၅၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ:''' ယိုးဒယား (ထိုင်း) နိုင်ငံသို့ ချစ်ကြည်ရေးခရီး သွားရောက်ခဲ့သည်။
* '''၁၉၅၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ:''' တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။
* '''၁၉၅၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ မှ ၁၉၅၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ:''' ဆိုဗီယက်ယူနီယံ၊ ယူဂိုစလားဗီးယား၊ တောင်ဗီယက်နမ်၊ ချက်ကိုစလိုဗားကီးယား နိုင်ငံများသို့ ရွှေမန်းတင်မောင်၊ ကနက်စိန်၊ စိန်အောင်မင်း စသည့် အနုပညာရှင်ကြီးများနှင့်အတူ သွားရောက် ဖျော်ဖြေခဲ့သည်။

အစိုးရဝန်ထမ်းအဖြစ် အသက်ကန့်သတ်ချက်အရ အငြိမ်းစားယူခဲ့ရသော်လည်း ၎င်း၏ ပညာကို တန်ဖိုးထားသော ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဘမောင်က &quot;တိုင်းချစ်သန်းစိန် သဘင်အဖွဲ့&quot; တွဲဖက်ဆိုင်းတွင် ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ပင့်ဖိတ်သဖြင့် လက်စွမ်းပြသခဲ့သေးသည်။ ဝင်းသိင်္ဂီတူရိယာအဖွဲ့နှင့် ဦးဟန်ပတူရိယာအဖွဲ့တို့ဖြင့် ပတ္တလားနှင့် ဆိုင်းကို ကိုယ်တိုင်တီးခတ်ကာ [[မြန်မာ့အသံ]]မှ ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။

၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရ တက်လာသောအခါ ဦးဟန်ပအား '''ယဉ်ကျေးမှုကောင်စီဝင်''' အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုကဇာတ်အတွက် ဆိုင်းအကြံပေးအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း ခန့်အပ်ခဲ့ရာ တိမ်မြှုပ်နေသော အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ပေးခဲ့သည်။

== ဘဝနိဂုံး ==
ဆရာကြီးသည် အလွန်နှိမ့်ချစွာ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံတတ်ပြီး၊ သွားနှစ်ချောင်းတည်းသာ ကျန်ရှိတော့သော သွားငုတ်တုတ်ကလေးများ ပေါ်အောင် ပြုံးရယ်လျက် တပည့်များအား ရင်းနှီးစွာ ပညာဖြန့်ဝေပေးခဲ့သဖြင့် ဆိုင်းလောကတွင် ၎င်း၏တပည့်များမှာ လက်ညှိုးထိုးမလွဲအောင် ပေါများလှသည်။

ဇရာထောင်းသော်လည်း အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှု တာဝန်များကို စွမ်းစွမ်းတမံ ထမ်းဆောင်ခဲ့သော အလင်္ကာကျော်စွာ ဆရာကြီး ဦးဟန်ပသည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၂၈ ခုနှစ်၊ ပထမဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၁၂ ရက် (ခရစ်နှစ် ၁၉၆၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၄ ရက်) ကြာသပတေးနေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ လူကြီးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သွားခဲ့လေသည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သက်တမ်း ၇၈ နှစ် ရှိပြီဖြစ်သည်။
== ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ==
* [[ဆိုင်းဝိုင်း]]
* [[စိန်ဗေဒါ]]

== ကိုးကား ==
&lt;references /&gt;
{{Lifetime|၁၈၈၈|၁၉၆၆}}
[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]
[[Category:အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့ ရရှိသူများ]]
[[Category:မြန်မာ ဆိုင်းပညာရှင်များ]]
[[Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးမှ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]]</text>
      <sha1>3hrg7a26pnkl7hejmum1jxk0r3dw37i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>၁ အောက်တိုဘာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21150</id>
    <revision>
      <id>1055491</id>
      <parentid>747472</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T03:39:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <comment>/* ပွဲတော်ရက်များ */</comment>
      <origin>1055491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1403" sha1="cndj9xr916tc6xeskb6bwa5u4qxs4xg" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot; | align=right 
|-
| {{အောက်တိုဘာလ}}
|}
[[အောက်တိုဘာ]]လ၊ (၁)ရက်နေ့ သည် [[ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်]]အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၂၇၄)ရက်မြောက် ([[ရက်ထပ်နှစ်]]ဖြစ်လျှင် (၂၇၅)ရက်မြောက်)) နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၉၁) ရက် ကျန်သေးသည်။ 

== ဖြစ်စဉ်များ ==
*
*
*

== မွေးဖွားသူများ ==
*
*
*

== ကွယ်လွန်သူများ ==
*
*
*

== နေ့ထူးနေ့မြတ်များ ==
* [[ပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့နေ့]] - ပြည်ထောင်စု သမ္မတ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တော်၏ [[ပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့နေ့]] ဖြစ်သည်။ 
*အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာသက်ကြီးပုဂ္ဂိုလ်များနေ့ ([[ကုလသမဂ္ဂ]])
*

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==


{{လများ}}
[[Category:ရက်စွဲများ]][[Category:အောက်တိုဘာ]]</text>
      <sha1>cndj9xr916tc6xeskb6bwa5u4qxs4xg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြင့်မောင် (စောင်း)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23454</id>
    <revision>
      <id>1055519</id>
      <parentid>749905</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T05:35:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]]</comment>
      <origin>1055519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8619" sha1="rbintxp2ul30f8hla2vwsyuninv25nr" xml:space="preserve">{{unreferenced}}
'''အင်းလေးမြင့်မောင်''' (၃ ဇူလိုင် ၁၉၃၇-၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၀၁) သည် မြန်မာ စောင်းပညာရှင် တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဦးမြင့်အောင်ကို [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တောင်ပိုင်း၊ [[အင်းလေးကန်|အင်းလေး]] ဟဲယာရွာမတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ [[လေးဖြူ]]၊ [[အငဲ]]တို့၏ ဦးလေးအရင်းတော်စပ်သူဖြစ်သည်။ မိဘများမှ ကုန်သည်ကြီး ဦးချိန်နှင့် ဒေါ်ဇင်တို့ဖြစ်ပြီး ဦးမြင့်အောင်အား ၁၉၃၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃ ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ 

ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတကို ဝါသနာထုံခဲ့ပြီး ဆရာအဖေက ပတ္တားတီး၊ တယောထိုးတတ်ကြီး အဒေါ်များက သီချင်းဆိုကြသူများဖြစ်သလို အဘိုး၊ အဘွားများကလည်း အားပေးခဲ့သည်။ ဖခင်ဖြစ်သူသည် ဦးမြင့်အောင်ငယ်စဉ်ကပင် ရင်ခွင်ထဲမှာထားပြီး ခုနှစ်လုံးမောင်း အတီးသင်ပေးခဲ့သည်။ အင်းလေး ဘုန်းကြီးကျောင်း၌ပင် ပညာကို စတင်သင်ကြားခဲ့သည်။ ခုနှစ်လုံးမောင်းအတီးပြီးလျှင် ပတ္တလားအတီးသင်ပြန်သည်။ စန္ဒရားမတောက်တခေါက် တီးပြီး မယ်ဒလင်ကို ကြိုးငါးကြိုးရှိစဉ်ကတည်းက တီးခဲ့ပြီးလျှင် ဂစ်တာအတီးလည်း သင်ပြန်သေးသည်။ ဒုံမင်းတီးသည်။ 

အတန်းပညာများကို အင်းလေး၊ တောင်ကြီး၊ ညောင်ရွှေမြို့များ၌ သင်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ညောင်ရွှေ အ-ထ-က မှ အဋ္ဌမတန်းအောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၆ ဇွန်လမှာပင် မန္တလေးပန်တျာကျောင်း၌ စောင်းပညာသင်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် သင်တန်းဆင်းခဲ့သည်။ ၁၅၇၉ မှ ၁၉၆၂ ထိ တောင်ကြီးမြို့တွင် &quot;ဂီတပန်တျာ&quot; ကိုယ်ပိုင်ကျောင်း ဖွင့်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၂-၆၃ မှာ တောင်ဥက္ကလာပမြို့၌ အလင်္ကာကျော်စွာ ဦးဘသန်းတည်ထောင်ခဲ့သည် ဂီတအမြန်သင်တန်းကျောင်းတွင် လက်ထောက်ဆရာလုပ်ခဲ့သည်။ သင်တန်းသားများကို အနောက်တိုင်း ဂီတသင်္ကေတများ ပို့ချပေးခဲ့သည်။  ၁၉၆၄ မန္တလေးမြို့  ဆရာအအတတ်သင်ဂီတ ကထိက အငြိမ်းစားဆရာကြီး ဦးဘသင်၏ မဟာဂီတတက္ကသိုလ်တွင် ဆရာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၅ ခုနှစ်တောင်ကြီးမြို့တွင် ကိုယ်ပိုင်ကျောင်း တည်ထောင်ကာ အနောက်တိုင်း သင်္ကေတပို့ချခဲ့ပြီးနောက် မန္တလေးပန်တျာကျောင်းတွင် စောင်းနည်းပြအဖြစ် သင်နေခဲ့သည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၂၀ တပို့တွဲလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ဆရာမ ဒေါ်ခင်မေ(စောင်း)နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး သားတစ်ဦး၊ သမီးလေးဦး ထွန်းကားခဲ့သည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် ဆရာသည်  မဟာဂီတ သီချင်းကြီး အပုဒ်သုံးရာကျော်ကို ကမ္ဘာ့သုံး ဂီတသင်္ကေတ (အင်တာနေရှင်နယ်နုတ်) ထုတ်ပြီး အားလုံးကို နိုင်ငံတော်သို့ လှူဒါန်းခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်။ 

ဆရာ ထိုသို့ကျွမ်းကျင်နိုင်နင်းစွာ ရေးသားနိုင်ရန် သင်ကြားပေးခဲ့ကြသော ဆရာများ ဒေဝဣမောင်မောင်ကြီး၏ တပည့် စောင်းဆရာမကြီး ဒေါ်ခင်မေ၊ အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်း၊ ဆရာထူး၊ ဆရာဦးအုန်းမောင်၊ ဒေါ်လှကလေးစိန်န၊ ဆရာဦးကျော်ဒင်(သင်္ကေတ)၊ ဆရာဦးချစ်ထွေး(ကြိုးတပ်)၊ အလင်္ကာကျော်စွာ ဦးဘကလေး၊ ဦးစိန်လှမောင် တို့ဖြစ်ကြသည်။ 

ဆရာ၏ အောင်မြင်သော နိုင်ငံခြားခရီးစဉ်အချို့မှာ ၁၉၇၅ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလတွင် ဂျပန်အစိုးရ ယဉ်ကျေးမှု အေဂျင်စီနှင့် NHK ဂျပန်အသံလွှင့်ကော်ပိုရေးရှင်းတို့ ပူးတွဲကျင်းပသည့် ဂျပန်အစိုးရ အနုပညာပွဲတော် အထိမ်းအမှတ်နှင့် NHK အသံလွှင့် လုပ်ငန်း အနှစ် ၅၀ ရွှေရတုသဘင်ပွဲသို့ ယဉ်ကျေးမှု ကဇာတ်ဌာနနှင့် လိုက်ပါပြီး စောင်းတီးဖြေဖျော်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၃ မှ ဒီဇင်ဘာ ၁၀ ရက်ထိ ဂျပန်နှင့် ကျင်းပသော ဒုတိယအကြိမ် အာရှရိုးရာဂီတ နှီးနှောဖလှယ်ပွဲ ATPA သို့ တတ်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လမှ စက်တင်ဘာလအထိ တရုတ်ပြည့်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၊ ကိုရီးယား ဒီမိုကရက်တစ်နိုင်ငံများသို့ ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့နှင့် လိုက်ပါဖျော်ဖြေခဲ့သည်။ ၁၉၈၇ ဇူလိုင် ၁၄ ရက်က အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ လန်ဒန်မြို့၊ ဘီဘီစီ အသံလွှင့်ဌာနမှာ စောင်းလက်သံ မိနစ် ၃၀ စာတဂွင်နှင့် တီဗွီ ရိုက်ကူးရန် Music of Royal အဖွဲ့မှ ဖိတ်ကြားခံခဲ့ရသည်။ 

== ကိုးကား==
{{reflist}}

{{Myanmar-bio-stub}}

[[ကဏ္ဍ:၁၉၃၇ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၀၁ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]]</text>
      <sha1>rbintxp2ul30f8hla2vwsyuninv25nr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စိမ်းမောင်၊ ဂီတာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29556</id>
    <revision>
      <id>1055558</id>
      <parentid>729576</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T06:59:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Category:၁၉၇၁ ကွယ်လွန်သူများ]] [[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]</comment>
      <origin>1055558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14609" sha1="mbvdxlzprv078jzx9p8ofjk8fp9mprc" xml:space="preserve">[[File:GytarSeinMg.jpg|thumb|ဂီတာစိမ်းမောင်]]
==ဂီတာစိမ်းမောင်(၁၂၇၇ - ၁၃၃၃)==
ဂီတာစိမ်းမောင်သည် အနောက်တိုင်းတူရိယာပစ္စည်းဖြစ်သော ဂီတာကို မြန်မာတီးကွက် တီးလက်ဖြင့် ပထမဆုံး တီထွင်၍ တီးခတ်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ဂီတာစိမ်းမောင်အား ရန်ကုန်မြို့ မလွှကုန်းရပ်၊ ပန်းပု ကန်ထရိုက်တာ ဆရာကြီး ဦးအောင်ချင်းနှင့် အမိဒေါ်ချစ်မေ တို့မှ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၇ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်သည်။ မွေးချင်းနှစ်ဦးရှိ၍ အမ ဖြစ်သူမှာ ဒေါ်ရင်မေဖြစ်သည်။ 

ဂီတာစိမ်းမောင်သည် ငယ်ရွယ်စဉ်အခါကတည်းက တူရိယာပညာကို ဆည်းပူးတတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ဘမျိုး ဘိုးတူဟူသော စကား အတိုင်း လက်ဆွဲဘာဂျာကို နိုင်နင်းစွာဆွဲနိုင်သူ ဖခင်ကဲ့သို့ပင် နောင်တစ်ချိန်တွင် ဂီတာ ဦးစိမ်းမောင်အဖြစ် ကျော်ကြားလာ မည့် မောင်စိမ်းမောင်သည် ငယ်ရွယ်စဉ်အခါကတည်းက တူရိယာပညာကို ဆည်းပူးတတ်မြောက်ခဲ့သည်။ သူ၏ပထမဦးဆုံးသော တူရိယာဆရာကား ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးအောင်ချင်းပင် ဖြစ်သည်။ အဆိုနှင့် တယောပညာကို အသက်ခုနှစ်အရွယ်တွင် ကျင်လည်စွာ တတ်မြောက်ခဲ့၍ တူရိယာဂီတပြိုင်ပွဲများတွင် ပထမ၊ ဒုတိယဆု အမျိုးမျိုးကို ဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့သည်။
 
ကျောင်းဆင်းချိန် အရွယ်၌ ဖခင်ဖြစ်သူက အင်္ဂလိပ်မြန်မာ ကျောင်းအမျိုးမျိုးတွင် ကျောင်းပညာများကို သင်ကြားဆည်းပူး နိုင်ရန် အပ်နှံခဲ့သော်လည်း မကြာခဏကျောင်းပြေး၍ တယော ထိုးပညာကိုသာ လေ့ကျင့်နေတတ်သဖြင့် နောက်ဆုံးတွင် ဖခင် ဖြစ်သူသည် သား၏ ဝါသနာကို မတားဆီး မပိတ်ပင်တော့ဘဲ သား၏အလိုကို လိုက်ရလေတော့သည်။ တူရိယာ ဂီတပညာဖြင့် တံခွန်စိုက် နာမည်ကျော်အောင် ကြိုးစားပါမည်ဟူသော ကတိ ကို သားထံမှရပြီးသည့်နောက် သား၏ဝါသနာကို မြေတောင်မြှောက်ကာ ကူညီရလေတော့သည်။

ဗြိတိသျှဘားမား ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီမှ ဂီတာသောင်းခေါ် ဦးသောင်းဖေမှာ တယောထိုးသင်ပေးသည့် လက်ဦးဆရာဖြစ်သည်။ ဖခင်ဖြစ်သူကလည်း လက်ဆွဲ ဘာဂျာ အတတ်ပညာနှင့် အခြားဂီတပညာများကို သူတတ် သလောက် သားဖြစ်သူအား သင်ကြားပေးလေသည်။ မောင်စိမ်းမောင် ခုနှစ်နှစ်သားလောက်တွင် တယောကို ကောင်းစွာထိုးတတ် သောအခါ ခွေးတံဆိပ်ဓာတ်ပြား ကုမ္ပဏီတွင် ဓာတ်ပြားသီချင်းများကို အသံသွင်းရသည်။ ရှစ်နှစ်သားအရွယ်တွင် ဘင်ဂျိုဆရာ စာတိုက်စာရေးကြီး ဦးဘထွန်းထံ၌ မြန်မာ သီချင်းကြီးများကို ဆက်လက်ဆည်းပူး လေ့လာသည်။


မောင်စိမ်းမောင်သည် အသက်ဆယ့်နှစ်နှစ်သား အရွယ် တွင် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း သီပေါမြို့ သွားရောက်ပြီးလျှင် ထိုစဉ်က သီပေါမြို့တွင် နေထိုင်လျက်ရှိသော ဂီတပညာရှင်ကြီး ဒေါ်စောမြဧကြည်ထံတွင် ရှေးသီချင်းကြီးများကို ဆက်လက် ဆည်းပူး လေ့လာခဲ့လေသည်။ ထိုအချိန်အထိ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အနောက်တိုင်း တူရိယာ ပစ္စည်းဖြစ်သော ဂီတာကို မြန်မာတီးကွက် တီးလက်ဖြင့်တီးရန် မည်သူတစ်ဦးတစ်ယောက်ကမျှ မကြံစည် မကြိုးစားသေး။ ကိုစိန်းမောင်သည် ဂီတာကို ကြိုးညှိနည်းအမျိုးမျိုးနှင့် လက်နေလက် ထားများကိုပါ ဆန်းသစ်စေကာ ပထမဦးဆုံးသော မြန်မာ တီးကွက် တီးလက်များကို ပထမဦးဆုံး စမ်းသပ်တီထွင် အောင်မြင်ခဲ့လေသည်။ ဂီတာကို နိုင်နိုင်နင်းနင်း တီးတတ်လာ သောအခါ အဆိုတော် ဒေါ်ကြည်အောင်နှင့်တွဲဖက်၍ နန်းကြာညိုကြော့နှင့် ဆယ်ဆယ်ရောင်ဒိန်းသံ သီချင်းတို့ကို ကိုလံဘီယာ ဓာတ်ပြားကုမ္ပဏီတွင် ဓာတ်ပြားသီချင်း သွင်းလေသည်။


ထိုအချိန်မှစပြီးလျှင် ဂီတာစိမ်းမောင်ဟု နာမည်ပိုကြီးလာတော့သည်။ ထိုနောက် ကိုလံဘီယာဓာတ်ပြားကုမ္ပဏီတွင်ပင် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်သည့်အချိန်အထိ အသံသွင်းခဲ့သည်။ ယင်းအချိန်များကား လွတ်လပ်ရေးအတွက် မြန်မာတစ်ပြည်လုံး အုံးအုံးကြွက်ကြွက်တခဲနက် တိုက်ပွဲဝင်ချိန်လည်း ဖြစ်သည်။ တို့ဗမာအစည်းအရုံး၏ ခေါင်းဆောင်မှုအောက်တွင် သခင်စိမ်းမောင်ဟူသော အမည်ကိုယူကာ နိုင်ငံရေးတရားပွဲများ၌ တရားပွဲမစမီ ဂီတာကြီးတစ်လက်ဖြင့် ဇာတိသွေး ဇာတိမာန်တက်ကြွဖွယ် တေးသီးချင်းများကို တီးခတ်၍ ပရိသတ်၏ မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ်ကို ပိုမိုထက်သန် မြင့်မားအောင် စွမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ သာယာဝတီနှင့် မော်လမြိုင်မြို့တို့တွင် ကျင်းပခဲ့သော တို့ဗမာအစည်းအရုံးညီလာခံများ ၌ မအေးမိ ၊ ခင်မောင်ရင် ၊ ဆရာရွှေတိုင်ညွှန့် တို့နှင့် တွဲဖက်ကာ ဇာတိမာန်သီချင်းများကို ရင့်ကျူးတီးမှုတ်ခဲ့သည်။

ဂီတာအတီးပညာများ၌ ထူးချွန်သူအဖြစ် ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ဦးစိမ်းမောင်အား ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများသမဂ္ဂက ဂီတာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်သည်။ ဦးစိမ်းမောင်သည် ဒီးဒုတ်ဦးဘချိုထံတွင်လည်း ဂီတပညာများကို ဆည်းပူးခဲ့သည်။

ဂျပန်ခေတ်တွင် အသံလွှင့်ဌာနမှနေ၍ တေးသီချင်းများကို အသံလွှင့်ပြီးလျှင် နေသူရိန်ရုံ၊ လွင်လွင်ရုံ စသည့် ရုံများတွင် ပြဇာတ်တီးဝိုင်းများ၌ ဝင်ရောက်တီးမှုတ်ရင်း စန္ဒရားအတီးပညာကိုပါ တတ်မြောက်လိုက် လေသည်။ စောင်းကောက် အတီးပညာကိုလည်း ဘဏ်တိုက်စာရေးကြီး ဦးသိန်းထံတွင် ပုလဲ လန်းမှ စတင်သင်ကြားပြီးလျှင် ဂီတဝိသောဓနီကျမ်းကို ထုတ်ဝေသော ဦးခင်မောင်လတ်ထံတွင် သံရိုးမှ ဇမ္ဗူကျွန်းလုံးအထိ တက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံတော် ရုပ်ရှင်နှင့် ပြဇာတ်အစည်းအရုံးကြီး၏ တူရိယာပညာ ဂီတအဖွဲ့ခွဲက ဂီတတက္ကသိုလ်ဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြှင့်ခဲ့လေသည်။ ဦးစိမ်းမောင်သည် ပရဟိတ လုပ်ငန်းများ၊ အသင်းအဖွဲ့ လုပ်ငန်းများတွင် ဝါသနာပါသူ ဖြစ်သည့်အတိုင်း ၁၉၄၈ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံတူရိယာဂီတအဖွဲ့ချုပ်၌ အတွင်းရေးမှူး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၄၉ခုနှစ်တွင် ရုပ်ရှင်နှင့်ပြဇာတ် တူရိယာဂီတအဖွဲ့ခွဲ ၌ အတွင်းရေးမှူး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ဂီတအသင်းချုပ်၌ တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ ကာလပေါ်တူရိယာ ဂီတအသင်းချုပ်ကြီးတွင် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

မြန်မာ့အသံမှစ၍ ဂီတသင်ခန်းစာများကို ဒေါ်စောမြဧကြည်အား ကူညီပြီး မကြာခဏ ဝင်ရောက် အသံလွှင့်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော် အနုပညာပန်တျာနှင့် ပြဇာတ်သင်ကျောင်းကြီးတွင် ဘင်ဂျို၊ မယ်ဒလင်၊ တယော စသော ကြိုးတပ်တူရိယာဆရာ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ မြန်မာ့အသံတွင် ဂီတမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

ဂီတာစိမ်းမောင်သည် ဇနီးဖြစ်သူ အဆိုတော်ကြီး ဒေါ်မေစီ တည်ထောင် ဖွင့်လှစ်သည့် ဂီတပညာသင်ကျောင်းတွင်လည်း ဦးဆောင်ဆရာ အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၃၃၃ ခုနှစ် ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် ၁၁ရက် (၁၉၇၁ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၇ရက်) အင်္ဂါနေ့တွင် ဂီတာစိမ်းမောင်သည် ဦးနှောက်သွေးကြောပြတ်ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်သည်။ ဇနီးဒေါ်မေစီ နှင့် မောင်အောင်မြိုင်၊ မောင်သန်းဌေး အမည်ရှိသားနှစ်ဦးကျန်ခဲ့သည်။
&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
&lt;References /&gt;

[[Category:၁၉၇၁ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]</text>
      <sha1>mbvdxlzprv078jzx9p8ofjk8fp9mprc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဘသန်း (စောင်း)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30187</id>
    <revision>
      <id>1055470</id>
      <parentid>1043195</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T00:16:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51995-64</username>
        <id>148753</id>
      </contributor>
      <comment>/* ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ */</comment>
      <origin>1055470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17219" sha1="n3gz589gb25ranbqo8qms5xzja2v14v" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = စောင်းဦးဘသန်း
| honorific_prefix=အလင်္ကာကျော်စွာ| image = UBaThan1.jpeg
| birth_date =  ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ &lt;br/&gt; မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀နှစ်၊ တန်​ဆောင်မုန်း လဆုတ် ၁၃ရက်၊ သောကြာနေ့
| birth_place = [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်]]၊ [[သာယာဝတီခရိုင်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]]
| death_date = ၆ ဇွန် ၁၉၈၇ &lt;br/&gt;  မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉နှစ်၊ နယုန် လဆန်း ၁၀ရက်၊ စနေနေ့
| parents = ဦးငယ် + ​ဒေါ်ဖွားမှီ
| occupation = ဂီတပညာရှင်၊ ​တေး​ရေးဆရာ
| awards = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့
|relatives=စန္ဒယားထိပ်တင်ဝင်း (သား)&lt;br/&gt;ကြည်သာ(ပွဲကြိုက်ခင်) (သား)|spouse(s)=ကျောက်ပန်းတောင်းထိပ်တင်မကြီး (ကနောင်မင်းသားကြီး၏မြစ်တော်)}}
'''စောင်းဦးဘသန်း''' (၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ – ၆ ဇွန် ၁၉၈၇) သည် [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ရ မြန်မာ့ရိုးရာ [[စောင်း]]ပညာရှင်နှင့် [[မဟာဂီတ]]ပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ခေတ်ဦးခေတ်လယ် မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်၊ ကြိုး၊ ဘွဲ့၊ သီချင်းခံများနှင့် ပတ်သက်၍ ပန်တျာမူမှန် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ သုတေသနပြုခြင်းနှင့် ကမ္ဘာသုံး ဂီတသင်္ကေတများဖြင့် စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း လုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားလှသော သမိုင်းဝင် ပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်။

== ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ ==
စောင်းဦးဘသန်းအား ၁၉၀၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်) နေ့တွင်ပဲခူးတိုင်းအနောက်ပိုင်း [[သာယာ၀တီခရိုင်]]၊ [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်|အုတ်ဖိုမြို့]]၊ မိုးညိုတန်း၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ 

၎င်း၏ ဖခင်မှာ မင်းလှမြို့နယ်ပိုင် ရုံးစာရေး ဦးငယ် ဖြစ်ပြီး၊ မိခင်မှာ ဒေါ်ဖွားမှီ ဖြစ်သည်။ မွေးချင်း မောင်နှမ ၅ ယောက် ရှိသည့်အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။ စောင်းဦးဘသန်းသည် အရွယ်ရောက်သော် ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းညီမင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည့် [[ကနောင်မင်းသား|ကနောင်မင်းသားကြီး]]၏ မြစ်တော်စပ်သူ ကျောက်ပန်းတောင်း ထိပ်တင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သည်။

== ဂီတပညာဆည်းပူးခြင်း ==
ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးငယ်သည် ဂီတဝါသနာ ထုံသူတစ်ဦး ဖြစ်သည့်အလျောက် သားဖြစ်သူ ဦးဘသန်းအား ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတအခြေခံ ရရှိစေရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ 
* '''ဆိုင်းနှင့် ပတ္တလားပညာ:''' အသက်ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် [[အုတ်ဖိုမြို့]]မှ နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာကြီးများ ဖြစ်ကြသော ဦးဖိုးချစ်၊ ဦးဖိုးကြံတို့ထံတွင် [[ပတ္တလား]]တူရိယာမှ စတင်ကာ ဆိုင်းဝိုင်းပညာရပ်များကို စနစ်တကျ သင်ယူခဲ့ရသည်။
* '''စောင်းပညာ:''' ဆိုင်းဝိုင်းတွင် လက်ထောက်ပတ်မတီးဘဝဖြင့် တီးခတ်နေစဉ် ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် [[ပေါင်းတည်မြို့]]မှ စောင်းဆရာကြီး ဆရာရှင်း ထံ၌ စောင်းပညာရပ်များကို ဖခင်ဖြစ်သူ၏ စီမံပံ့ပိုးမှုဖြင့် သင်ယူခွင့်ရခဲ့သည်။
* '''ဆည်းပူးခဲ့သော ဂီတဆရာများ:''' စောင်းဦးဘသန်း၏ ဂီတအခြေခံနှင့် စောင်းပညာဆိုင်ရာ ဆရာသခင်များမှာ ဆရာရှင်း၊ စာသင်ဦးဘအုန်း၊ စောင်းဦးအောင်လှနှင့် ဆရာဦးကြည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
* '''အဆိုပညာ:''' တူရိယာတီးခတ်မှုသာမက မဟာဂီတအဆိုပိုင်းကိုပါ ပိုင်နိုင်စေရန်အတွက် ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာဦးဖိုးလှကြီးနှင့် ဆရာမြစ်ကြီးတို့ထံ၌ ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သည်။
* '''အနောက်တိုင်းဂီတသင်္ကေတ:''' မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတသံစဉ်များကို ကမ္ဘာသုံး သင်္ကေတများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ အနောက်တိုင်း ဂီတသင်္ကေတ (Music Notation) ရေးနည်းကို စန္ဒရားဆရာ ဒီဇူဇာနှင့် ကရင်အမျိုးသမီး ဆရာမကြီး မဂွက်စိန်ဌေး (မစ္စက်စိန်ဌေး) တို့ထံမှ အသေးစိတ် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။

== အနုပညာလှုပ်ရှားမှုနှင့် လုပ်ငန်းတာဝန်များ ==
စောင်းဦးဘသန်းသည် ဆည်းပူးတတ်မြောက်ထားသော ရိုးရာဂီတပညာရပ်များဖြင့် ခေတ်ပြိုင် ဂီတလောက၊ [[အငြိမ့်]]လောကနှင့် [[ဇာတ်သဘင်]]လောကတို့တွင် ကျင်လည်ကျက်စားခဲ့သည်။ 

=== စစ်ကြိုခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးကာလ ===
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ စစ်ကြိုခေတ်ကာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ပန်းချီနှင့် တူရိယာကျောင်း၌ တူရိယာသင်တန်းနည်းပြဆရာအဖြစ် ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး]]ရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတပညာရပ်များ ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်တူရိယာကျောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်စန္ဒရားလုပ်ငန်းနှင့် အငြိမ့်အဖွဲ့များကို ကိုယ်တိုင်ဦးစီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံတွင် ဂီတကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]တွင် အထက်တန်းအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ မျိုးဆက်သစ် ဂီတပညာရှင်များကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။

=== မဟာဂီတသင်ရိုး ပန်တျာမူမှန်ပြုစုခြင်း ===
ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် နိုင်ငံတော်၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ရှေးဟောင်းမဟာဂီတ သီချင်းကြီးများ၏ ကွဲပြားနေသော ကနဦးမူများကို တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန်နှင့် စံနမူနာဖြစ်စေရန်အတွက် ခေတ်ပြိုင်ပညာရှင်ကြီးများ၊ စာဆိုကြီးများနှင့် ပူးပေါင်း၍ '''မဟာဂီတသင်ရိုး သီချင်းကြီးများ'''ကို ပန်တျာမူမှန်အဖြစ် သုတေသနပြု စိစစ်တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပန်တျာမူမှန် ပြုစုရာတွင် အတူတကွ ပါဝင်ခဲ့ကြသူများမှာ -
* [[ရွှေပြည်အေး|ရွှေပြည်ဦးဘတင်]]
* ဆရာဘကလေး
* ဦးချစ်မောင်
* [[ဟန်ပ၊ ဦး|ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဟန်ပ]]
* [[ဒေါ်စောမြဧကြည်]]
* [[ဒေါ်ဒေလီညွန့်]]
* ဦးဝန် ([[မင်းသုဝဏ်]])
* ဦးသိန်းဟန် ([[ဇော်ဂျီ]])
* ဒေါ်တင်အုန်း
* မန္တလေးဦးကျော်
* သံလျင်ဦးမြဦး တို့ ဖြစ်ကြသည်။

၎င်းအပြင် ရှေးရိုးရာ အခြေခံကြိုးသီချင်း (၁၃) ပုဒ်ကို ပျောက်ပျက်မသွားစေရန် ခေတ်သစ်ဂီတသင်္ကေတ (Staff Notation) များဖြင့် ပထမဆုံး စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ပြုစုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းပြုစုချက်များကို ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှ အဖိုးတန် ဂီတကျမ်းစာအုပ် အဖြစ် အတွဲ ၃ တွဲခွဲ၍ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဂီတအနုပညာအပေါ် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ သယ်ပိုးထမ်းဆောင်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် '''[[အလင်္ကာကျော်စွာ]]''' ဘွဲ့တံဆိပ်ကို အပ်နှင်းဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။

=== ပြည်ပယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး ခရီးစဉ်များ ===
နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အနုပညာဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်များအရ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍ လည်းကောင်း၊ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်းကောင်း ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးသို့ သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ စောင်းဆန်းပညာရပ်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။
* '''၁၉၅၂ ခုနှစ်:''' [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] သို့ ပထမအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့သည်။
* '''၁၉၅၄ ခုနှစ်:''' [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] (ယိုးဒယား) သို့ သွားရောက်၍ ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ခဲ့သည်။
* '''၁၉၅၅ ခုနှစ်:''' [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] သို့ ဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် ထပ်မံသွားရောက်ခဲ့သည်။
* '''၁၉၅၆ ခုနှစ်:''' ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အဖြစ် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]၊ [[ဆိုဗီယက်ယူနီယံ|ဆိုဗီယက်]]၊ [[ယူဂိုဆလားဗီးယားနိုင်ငံ|ယူဂိုဆလပ်]]၊ [[ဂျာမနီ]]၊ [[ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယား]]နှင့် [[ပိုလန်နိုင်ငံ]]များသို့ လှည့်လည်သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတစွမ်းရည်ကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် တင်ဆက်ခဲ့သည်။

== ဘဝနိဂုံး ==
မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတလောကနှင့် မဟာဂီတပန်တျာမူမှန် လုပ်ငန်းများတွင် တစ်သက်တာလုံး အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းထမ်းဆောင်ခဲ့သော အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်းသည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့ (အချို့သော မှတ်တမ်းများအရ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့) တွင် သက်ကြီးရွယ်အို ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၈ နှစ် (မြန်မာ့ရိုးရာ အယူအဆအရ အသက် ၈၀ နှစ်အရွယ်) ဖြစ်သည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references /&gt;
* ''မြန်မာတူရိယာ ဂီတပညာ ကျော်များ'' (ပန်တျာ မြင့်အောင်)၊ စာပေဗိမာန်စာအုပ်တိုက်၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၁၉၆၂။
* ''ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန မဟာဂီတမူမှန်ပြုစုရေး မှတ်တမ်းများ''။

[[ကဏ္ဍ:၁၉၀၈ ဖွားများ]]
[[ကဏ္ဍ:၁၉၁၀ ဆယ်စုနှစ် ဖွားများ]]
[[ကဏ္ဍ:၁၉၈၇ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ စောင်းပညာရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့ ရရှိသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဂီတပညာရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:သာယာဝတီခရိုင်သားများ]]

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;

[[Category:မြန်မာ ဂီတပညာရှင်များ]]
[[Category:၁၉၀၈ မွေးဖွားသူများ]]
[[Category:၁၉၈၇ ကွယ်လွန်သူများ]]</text>
      <sha1>n3gz589gb25ranbqo8qms5xzja2v14v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055471</id>
      <parentid>1055470</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T00:19:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51995-64</username>
        <id>148753</id>
      </contributor>
      <comment>/* ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ */</comment>
      <origin>1055471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17242" sha1="33e9g66wztl5h9fwwjeelm90qs2cgdk" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = စောင်းဦးဘသန်း
| honorific_prefix=အလင်္ကာကျော်စွာ| image = UBaThan1.jpeg
| birth_date =  ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ &lt;br/&gt; မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀နှစ်၊ တန်​ဆောင်မုန်း လဆုတ် ၁၃ရက်၊ သောကြာနေ့
| birth_place = [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်]]၊ [[သာယာဝတီခရိုင်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]]
| death_date = ၆ ဇွန် ၁၉၈၇ &lt;br/&gt;  မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉နှစ်၊ နယုန် လဆန်း ၁၀ရက်၊ စနေနေ့
| parents = ဦးငယ် + ​ဒေါ်ဖွားမှီ
| occupation = ဂီတပညာရှင်၊ ​တေး​ရေးဆရာ
| awards = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့
|relatives=စန္ဒယားထိပ်တင်ဝင်း (သား)&lt;br/&gt;ကြည်သာ(ပွဲကြိုက်ခင်) (သား)|spouse(s)=ကျောက်ပန်းတောင်းထိပ်တင်မကြီး (ကနောင်မင်းသားကြီး၏မြစ်တော်)}}
'''စောင်းဦးဘသန်း''' (၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ – ၆ ဇွန် ၁၉၈၇) သည် [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ရ မြန်မာ့ရိုးရာ [[စောင်း]]ပညာရှင်နှင့် [[မဟာဂီတ]]ပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ခေတ်ဦးခေတ်လယ် မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်၊ ကြိုး၊ ဘွဲ့၊ သီချင်းခံများနှင့် ပတ်သက်၍ ပန်တျာမူမှန် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ သုတေသနပြုခြင်းနှင့် ကမ္ဘာသုံး ဂီတသင်္ကေတများဖြင့် စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း လုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားလှသော သမိုင်းဝင် ပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်။

== ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ ==
စောင်းဦးဘသန်းအား ၁၉၀၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်) နေ့တွင်ပဲခူးတိုင်းအနောက်ပိုင်း [[သာယာ၀တီခရိုင်]]၊ [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်|အုတ်ဖိုမြို့]]၊ မိုးညိုတန်း(ရပ်ကွက်)၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ 

၎င်း၏ ဖခင်မှာ မင်းလှမြို့နယ်ပိုင် ရုံးစာရေး ဦးငယ် ဖြစ်ပြီး၊ မိခင်မှာ ဒေါ်ဖွားမှီ ဖြစ်သည်။ မွေးချင်း မောင်နှမ ၅ ယောက် ရှိသည့်အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။ စောင်းဦးဘသန်းသည် အရွယ်ရောက်သော် ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းညီမင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည့် [[ကနောင်မင်းသား|ကနောင်မင်းသားကြီး]]၏ မြစ်တော်စပ်သူ ကျောက်ပန်းတောင်း ထိပ်တင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သည်။

== ဂီတပညာဆည်းပူးခြင်း ==
ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးငယ်သည် ဂီတဝါသနာ ထုံသူတစ်ဦး ဖြစ်သည့်အလျောက် သားဖြစ်သူ ဦးဘသန်းအား ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတအခြေခံ ရရှိစေရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ 
* '''ဆိုင်းနှင့် ပတ္တလားပညာ:''' အသက်ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် [[အုတ်ဖိုမြို့]]မှ နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာကြီးများ ဖြစ်ကြသော ဦးဖိုးချစ်၊ ဦးဖိုးကြံတို့ထံတွင် [[ပတ္တလား]]တူရိယာမှ စတင်ကာ ဆိုင်းဝိုင်းပညာရပ်များကို စနစ်တကျ သင်ယူခဲ့ရသည်။
* '''စောင်းပညာ:''' ဆိုင်းဝိုင်းတွင် လက်ထောက်ပတ်မတီးဘဝဖြင့် တီးခတ်နေစဉ် ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် [[ပေါင်းတည်မြို့]]မှ စောင်းဆရာကြီး ဆရာရှင်း ထံ၌ စောင်းပညာရပ်များကို ဖခင်ဖြစ်သူ၏ စီမံပံ့ပိုးမှုဖြင့် သင်ယူခွင့်ရခဲ့သည်။
* '''ဆည်းပူးခဲ့သော ဂီတဆရာများ:''' စောင်းဦးဘသန်း၏ ဂီတအခြေခံနှင့် စောင်းပညာဆိုင်ရာ ဆရာသခင်များမှာ ဆရာရှင်း၊ စာသင်ဦးဘအုန်း၊ စောင်းဦးအောင်လှနှင့် ဆရာဦးကြည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
* '''အဆိုပညာ:''' တူရိယာတီးခတ်မှုသာမက မဟာဂီတအဆိုပိုင်းကိုပါ ပိုင်နိုင်စေရန်အတွက် ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာဦးဖိုးလှကြီးနှင့် ဆရာမြစ်ကြီးတို့ထံ၌ ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သည်။
* '''အနောက်တိုင်းဂီတသင်္ကေတ:''' မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတသံစဉ်များကို ကမ္ဘာသုံး သင်္ကေတများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ အနောက်တိုင်း ဂီတသင်္ကေတ (Music Notation) ရေးနည်းကို စန္ဒရားဆရာ ဒီဇူဇာနှင့် ကရင်အမျိုးသမီး ဆရာမကြီး မဂွက်စိန်ဌေး (မစ္စက်စိန်ဌေး) တို့ထံမှ အသေးစိတ် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။

== အနုပညာလှုပ်ရှားမှုနှင့် လုပ်ငန်းတာဝန်များ ==
စောင်းဦးဘသန်းသည် ဆည်းပူးတတ်မြောက်ထားသော ရိုးရာဂီတပညာရပ်များဖြင့် ခေတ်ပြိုင် ဂီတလောက၊ [[အငြိမ့်]]လောကနှင့် [[ဇာတ်သဘင်]]လောကတို့တွင် ကျင်လည်ကျက်စားခဲ့သည်။ 

=== စစ်ကြိုခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးကာလ ===
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ စစ်ကြိုခေတ်ကာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ပန်းချီနှင့် တူရိယာကျောင်း၌ တူရိယာသင်တန်းနည်းပြဆရာအဖြစ် ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး]]ရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတပညာရပ်များ ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်တူရိယာကျောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်စန္ဒရားလုပ်ငန်းနှင့် အငြိမ့်အဖွဲ့များကို ကိုယ်တိုင်ဦးစီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံတွင် ဂီတကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]တွင် အထက်တန်းအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ မျိုးဆက်သစ် ဂီတပညာရှင်များကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။

=== မဟာဂီတသင်ရိုး ပန်တျာမူမှန်ပြုစုခြင်း ===
ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် နိုင်ငံတော်၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ရှေးဟောင်းမဟာဂီတ သီချင်းကြီးများ၏ ကွဲပြားနေသော ကနဦးမူများကို တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန်နှင့် စံနမူနာဖြစ်စေရန်အတွက် ခေတ်ပြိုင်ပညာရှင်ကြီးများ၊ စာဆိုကြီးများနှင့် ပူးပေါင်း၍ '''မဟာဂီတသင်ရိုး သီချင်းကြီးများ'''ကို ပန်တျာမူမှန်အဖြစ် သုတေသနပြု စိစစ်တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပန်တျာမူမှန် ပြုစုရာတွင် အတူတကွ ပါဝင်ခဲ့ကြသူများမှာ -
* [[ရွှေပြည်အေး|ရွှေပြည်ဦးဘတင်]]
* ဆရာဘကလေး
* ဦးချစ်မောင်
* [[ဟန်ပ၊ ဦး|ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဟန်ပ]]
* [[ဒေါ်စောမြဧကြည်]]
* [[ဒေါ်ဒေလီညွန့်]]
* ဦးဝန် ([[မင်းသုဝဏ်]])
* ဦးသိန်းဟန် ([[ဇော်ဂျီ]])
* ဒေါ်တင်အုန်း
* မန္တလေးဦးကျော်
* သံလျင်ဦးမြဦး တို့ ဖြစ်ကြသည်။

၎င်းအပြင် ရှေးရိုးရာ အခြေခံကြိုးသီချင်း (၁၃) ပုဒ်ကို ပျောက်ပျက်မသွားစေရန် ခေတ်သစ်ဂီတသင်္ကေတ (Staff Notation) များဖြင့် ပထမဆုံး စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ပြုစုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းပြုစုချက်များကို ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှ အဖိုးတန် ဂီတကျမ်းစာအုပ် အဖြစ် အတွဲ ၃ တွဲခွဲ၍ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဂီတအနုပညာအပေါ် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ သယ်ပိုးထမ်းဆောင်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် '''[[အလင်္ကာကျော်စွာ]]''' ဘွဲ့တံဆိပ်ကို အပ်နှင်းဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။

=== ပြည်ပယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး ခရီးစဉ်များ ===
နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အနုပညာဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်များအရ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍ လည်းကောင်း၊ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်းကောင်း ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးသို့ သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ စောင်းဆန်းပညာရပ်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။
* '''၁၉၅၂ ခုနှစ်:''' [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] သို့ ပထမအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့သည်။
* '''၁၉၅၄ ခုနှစ်:''' [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] (ယိုးဒယား) သို့ သွားရောက်၍ ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ခဲ့သည်။
* '''၁၉၅၅ ခုနှစ်:''' [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] သို့ ဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် ထပ်မံသွားရောက်ခဲ့သည်။
* '''၁၉၅၆ ခုနှစ်:''' ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အဖြစ် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]၊ [[ဆိုဗီယက်ယူနီယံ|ဆိုဗီယက်]]၊ [[ယူဂိုဆလားဗီးယားနိုင်ငံ|ယူဂိုဆလပ်]]၊ [[ဂျာမနီ]]၊ [[ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယား]]နှင့် [[ပိုလန်နိုင်ငံ]]များသို့ လှည့်လည်သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတစွမ်းရည်ကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် တင်ဆက်ခဲ့သည်။

== ဘဝနိဂုံး ==
မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတလောကနှင့် မဟာဂီတပန်တျာမူမှန် လုပ်ငန်းများတွင် တစ်သက်တာလုံး အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းထမ်းဆောင်ခဲ့သော အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်းသည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့ (အချို့သော မှတ်တမ်းများအရ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့) တွင် သက်ကြီးရွယ်အို ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၈ နှစ် (မြန်မာ့ရိုးရာ အယူအဆအရ အသက် ၈၀ နှစ်အရွယ်) ဖြစ်သည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references /&gt;
* ''မြန်မာတူရိယာ ဂီတပညာ ကျော်များ'' (ပန်တျာ မြင့်အောင်)၊ စာပေဗိမာန်စာအုပ်တိုက်၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၁၉၆၂။
* ''ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန မဟာဂီတမူမှန်ပြုစုရေး မှတ်တမ်းများ''။

[[ကဏ္ဍ:၁၉၀၈ ဖွားများ]]
[[ကဏ္ဍ:၁၉၁၀ ဆယ်စုနှစ် ဖွားများ]]
[[ကဏ္ဍ:၁၉၈၇ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ စောင်းပညာရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့ ရရှိသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဂီတပညာရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:သာယာဝတီခရိုင်သားများ]]

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;

[[Category:မြန်မာ ဂီတပညာရှင်များ]]
[[Category:၁၉၀၈ မွေးဖွားသူများ]]
[[Category:၁၉၈၇ ကွယ်လွန်သူများ]]</text>
      <sha1>33e9g66wztl5h9fwwjeelm90qs2cgdk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055472</id>
      <parentid>1055471</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T00:21:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51995-64</username>
        <id>148753</id>
      </contributor>
      <comment>/* ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ */</comment>
      <origin>1055472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17219" sha1="n3gz589gb25ranbqo8qms5xzja2v14v" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = စောင်းဦးဘသန်း
| honorific_prefix=အလင်္ကာကျော်စွာ| image = UBaThan1.jpeg
| birth_date =  ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ &lt;br/&gt; မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀နှစ်၊ တန်​ဆောင်မုန်း လဆုတ် ၁၃ရက်၊ သောကြာနေ့
| birth_place = [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်]]၊ [[သာယာဝတီခရိုင်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]]
| death_date = ၆ ဇွန် ၁၉၈၇ &lt;br/&gt;  မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉နှစ်၊ နယုန် လဆန်း ၁၀ရက်၊ စနေနေ့
| parents = ဦးငယ် + ​ဒေါ်ဖွားမှီ
| occupation = ဂီတပညာရှင်၊ ​တေး​ရေးဆရာ
| awards = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့
|relatives=စန္ဒယားထိပ်တင်ဝင်း (သား)&lt;br/&gt;ကြည်သာ(ပွဲကြိုက်ခင်) (သား)|spouse(s)=ကျောက်ပန်းတောင်းထိပ်တင်မကြီး (ကနောင်မင်းသားကြီး၏မြစ်တော်)}}
'''စောင်းဦးဘသန်း''' (၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ – ၆ ဇွန် ၁၉၈၇) သည် [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ရ မြန်မာ့ရိုးရာ [[စောင်း]]ပညာရှင်နှင့် [[မဟာဂီတ]]ပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ခေတ်ဦးခေတ်လယ် မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်၊ ကြိုး၊ ဘွဲ့၊ သီချင်းခံများနှင့် ပတ်သက်၍ ပန်တျာမူမှန် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ သုတေသနပြုခြင်းနှင့် ကမ္ဘာသုံး ဂီတသင်္ကေတများဖြင့် စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း လုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားလှသော သမိုင်းဝင် ပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်။

== ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ ==
စောင်းဦးဘသန်းအား ၁၉၀၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်) နေ့တွင်ပဲခူးတိုင်းအနောက်ပိုင်း [[သာယာ၀တီခရိုင်]]၊ [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်|အုတ်ဖိုမြို့]]၊ မိုးညိုတန်း၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ 

၎င်း၏ ဖခင်မှာ မင်းလှမြို့နယ်ပိုင် ရုံးစာရေး ဦးငယ် ဖြစ်ပြီး၊ မိခင်မှာ ဒေါ်ဖွားမှီ ဖြစ်သည်။ မွေးချင်း မောင်နှမ ၅ ယောက် ရှိသည့်အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။ စောင်းဦးဘသန်းသည် အရွယ်ရောက်သော် ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းညီမင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည့် [[ကနောင်မင်းသား|ကနောင်မင်းသားကြီး]]၏ မြစ်တော်စပ်သူ ကျောက်ပန်းတောင်း ထိပ်တင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သည်။

== ဂီတပညာဆည်းပူးခြင်း ==
ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးငယ်သည် ဂီတဝါသနာ ထုံသူတစ်ဦး ဖြစ်သည့်အလျောက် သားဖြစ်သူ ဦးဘသန်းအား ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတအခြေခံ ရရှိစေရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ 
* '''ဆိုင်းနှင့် ပတ္တလားပညာ:''' အသက်ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် [[အုတ်ဖိုမြို့]]မှ နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာကြီးများ ဖြစ်ကြသော ဦးဖိုးချစ်၊ ဦးဖိုးကြံတို့ထံတွင် [[ပတ္တလား]]တူရိယာမှ စတင်ကာ ဆိုင်းဝိုင်းပညာရပ်များကို စနစ်တကျ သင်ယူခဲ့ရသည်။
* '''စောင်းပညာ:''' ဆိုင်းဝိုင်းတွင် လက်ထောက်ပတ်မတီးဘဝဖြင့် တီးခတ်နေစဉ် ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် [[ပေါင်းတည်မြို့]]မှ စောင်းဆရာကြီး ဆရာရှင်း ထံ၌ စောင်းပညာရပ်များကို ဖခင်ဖြစ်သူ၏ စီမံပံ့ပိုးမှုဖြင့် သင်ယူခွင့်ရခဲ့သည်။
* '''ဆည်းပူးခဲ့သော ဂီတဆရာများ:''' စောင်းဦးဘသန်း၏ ဂီတအခြေခံနှင့် စောင်းပညာဆိုင်ရာ ဆရာသခင်များမှာ ဆရာရှင်း၊ စာသင်ဦးဘအုန်း၊ စောင်းဦးအောင်လှနှင့် ဆရာဦးကြည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
* '''အဆိုပညာ:''' တူရိယာတီးခတ်မှုသာမက မဟာဂီတအဆိုပိုင်းကိုပါ ပိုင်နိုင်စေရန်အတွက် ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာဦးဖိုးလှကြီးနှင့် ဆရာမြစ်ကြီးတို့ထံ၌ ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သည်။
* '''အနောက်တိုင်းဂီတသင်္ကေတ:''' မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတသံစဉ်များကို ကမ္ဘာသုံး သင်္ကေတများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ အနောက်တိုင်း ဂီတသင်္ကေတ (Music Notation) ရေးနည်းကို စန္ဒရားဆရာ ဒီဇူဇာနှင့် ကရင်အမျိုးသမီး ဆရာမကြီး မဂွက်စိန်ဌေး (မစ္စက်စိန်ဌေး) တို့ထံမှ အသေးစိတ် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။

== အနုပညာလှုပ်ရှားမှုနှင့် လုပ်ငန်းတာဝန်များ ==
စောင်းဦးဘသန်းသည် ဆည်းပူးတတ်မြောက်ထားသော ရိုးရာဂီတပညာရပ်များဖြင့် ခေတ်ပြိုင် ဂီတလောက၊ [[အငြိမ့်]]လောကနှင့် [[ဇာတ်သဘင်]]လောကတို့တွင် ကျင်လည်ကျက်စားခဲ့သည်။ 

=== စစ်ကြိုခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးကာလ ===
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ စစ်ကြိုခေတ်ကာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ပန်းချီနှင့် တူရိယာကျောင်း၌ တူရိယာသင်တန်းနည်းပြဆရာအဖြစ် ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး]]ရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတပညာရပ်များ ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်တူရိယာကျောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်စန္ဒရားလုပ်ငန်းနှင့် အငြိမ့်အဖွဲ့များကို ကိုယ်တိုင်ဦးစီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံတွင် ဂီတကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]တွင် အထက်တန်းအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ မျိုးဆက်သစ် ဂီတပညာရှင်များကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။

=== မဟာဂီတသင်ရိုး ပန်တျာမူမှန်ပြုစုခြင်း ===
ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် နိုင်ငံတော်၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ရှေးဟောင်းမဟာဂီတ သီချင်းကြီးများ၏ ကွဲပြားနေသော ကနဦးမူများကို တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန်နှင့် စံနမူနာဖြစ်စေရန်အတွက် ခေတ်ပြိုင်ပညာရှင်ကြီးများ၊ စာဆိုကြီးများနှင့် ပူးပေါင်း၍ '''မဟာဂီတသင်ရိုး သီချင်းကြီးများ'''ကို ပန်တျာမူမှန်အဖြစ် သုတေသနပြု စိစစ်တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပန်တျာမူမှန် ပြုစုရာတွင် အတူတကွ ပါဝင်ခဲ့ကြသူများမှာ -
* [[ရွှေပြည်အေး|ရွှေပြည်ဦးဘတင်]]
* ဆရာဘကလေး
* ဦးချစ်မောင်
* [[ဟန်ပ၊ ဦး|ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဟန်ပ]]
* [[ဒေါ်စောမြဧကြည်]]
* [[ဒေါ်ဒေလီညွန့်]]
* ဦးဝန် ([[မင်းသုဝဏ်]])
* ဦးသိန်းဟန် ([[ဇော်ဂျီ]])
* ဒေါ်တင်အုန်း
* မန္တလေးဦးကျော်
* သံလျင်ဦးမြဦး တို့ ဖြစ်ကြသည်။

၎င်းအပြင် ရှေးရိုးရာ အခြေခံကြိုးသီချင်း (၁၃) ပုဒ်ကို ပျောက်ပျက်မသွားစေရန် ခေတ်သစ်ဂီတသင်္ကေတ (Staff Notation) များဖြင့် ပထမဆုံး စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ပြုစုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းပြုစုချက်များကို ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှ အဖိုးတန် ဂီတကျမ်းစာအုပ် အဖြစ် အတွဲ ၃ တွဲခွဲ၍ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဂီတအနုပညာအပေါ် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ သယ်ပိုးထမ်းဆောင်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် '''[[အလင်္ကာကျော်စွာ]]''' ဘွဲ့တံဆိပ်ကို အပ်နှင်းဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။

=== ပြည်ပယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး ခရီးစဉ်များ ===
နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အနုပညာဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်များအရ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍ လည်းကောင်း၊ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်းကောင်း ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးသို့ သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ စောင်းဆန်းပညာရပ်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။
* '''၁၉၅၂ ခုနှစ်:''' [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] သို့ ပထမအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့သည်။
* '''၁၉၅၄ ခုနှစ်:''' [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] (ယိုးဒယား) သို့ သွားရောက်၍ ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ခဲ့သည်။
* '''၁၉၅၅ ခုနှစ်:''' [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] သို့ ဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် ထပ်မံသွားရောက်ခဲ့သည်။
* '''၁၉၅၆ ခုနှစ်:''' ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အဖြစ် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]၊ [[ဆိုဗီယက်ယူနီယံ|ဆိုဗီယက်]]၊ [[ယူဂိုဆလားဗီးယားနိုင်ငံ|ယူဂိုဆလပ်]]၊ [[ဂျာမနီ]]၊ [[ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယား]]နှင့် [[ပိုလန်နိုင်ငံ]]များသို့ လှည့်လည်သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတစွမ်းရည်ကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် တင်ဆက်ခဲ့သည်။

== ဘဝနိဂုံး ==
မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတလောကနှင့် မဟာဂီတပန်တျာမူမှန် လုပ်ငန်းများတွင် တစ်သက်တာလုံး အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းထမ်းဆောင်ခဲ့သော အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်းသည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့ (အချို့သော မှတ်တမ်းများအရ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့) တွင် သက်ကြီးရွယ်အို ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၈ နှစ် (မြန်မာ့ရိုးရာ အယူအဆအရ အသက် ၈၀ နှစ်အရွယ်) ဖြစ်သည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references /&gt;
* ''မြန်မာတူရိယာ ဂီတပညာ ကျော်များ'' (ပန်တျာ မြင့်အောင်)၊ စာပေဗိမာန်စာအုပ်တိုက်၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၁၉၆၂။
* ''ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန မဟာဂီတမူမှန်ပြုစုရေး မှတ်တမ်းများ''။

[[ကဏ္ဍ:၁၉၀၈ ဖွားများ]]
[[ကဏ္ဍ:၁၉၁၀ ဆယ်စုနှစ် ဖွားများ]]
[[ကဏ္ဍ:၁၉၈၇ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ စောင်းပညာရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့ ရရှိသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဂီတပညာရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:သာယာဝတီခရိုင်သားများ]]

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;

[[Category:မြန်မာ ဂီတပညာရှင်များ]]
[[Category:၁၉၀၈ မွေးဖွားသူများ]]
[[Category:၁၉၈၇ ကွယ်လွန်သူများ]]</text>
      <sha1>n3gz589gb25ranbqo8qms5xzja2v14v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055480</id>
      <parentid>1055472</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T02:14:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဂီတပညာရှင်များ]]</comment>
      <origin>1055480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16612" sha1="2fgo2dvu6cmj7lb8qmd65699heer3co" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = စောင်းဦးဘသန်း
| honorific_prefix=အလင်္ကာကျော်စွာ| image = UBaThan1.jpeg
| birth_date =  ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ &lt;br/&gt; မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀နှစ်၊ တန်​ဆောင်မုန်း လဆုတ် ၁၃ရက်၊ သောကြာနေ့
| birth_place = [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်]]၊ [[သာယာဝတီခရိုင်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]]
| death_date = ၆ ဇွန် ၁၉၈၇ &lt;br/&gt;  မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉နှစ်၊ နယုန် လဆန်း ၁၀ရက်၊ စနေနေ့
| parents = ဦးငယ် + ​ဒေါ်ဖွားမှီ
| occupation = ဂီတပညာရှင်၊ ​တေး​ရေးဆရာ
| awards = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့
|relatives=စန္ဒယားထိပ်တင်ဝင်း (သား)&lt;br/&gt;ကြည်သာ(ပွဲကြိုက်ခင်) (သား)|spouse(s)=ကျောက်ပန်းတောင်းထိပ်တင်မကြီး (ကနောင်မင်းသားကြီး၏မြစ်တော်)}}
'''စောင်းဦးဘသန်း''' (၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ – ၆ ဇွန် ၁၉၈၇) သည် [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ရ မြန်မာ့ရိုးရာ [[စောင်းကောက်|စောင်း]]ပညာရှင်နှင့် [[မဟာဂီတပေါင်းချုပ်ကြီး|မဟာဂီတ]]ပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ခေတ်ဦးခေတ်လယ် မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်၊ ကြိုး၊ ဘွဲ့၊ သီချင်းခံများနှင့် ပတ်သက်၍ ပန်တျာမူမှန် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ သုတေသနပြုခြင်းနှင့် ကမ္ဘာသုံး ဂီတသင်္ကေတများဖြင့် စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း လုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားလှသော သမိုင်းဝင် ပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်။

== ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ ==
စောင်းဦးဘသန်းအား ၁၉၀၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်) နေ့တွင်ပဲခူးတိုင်းအနောက်ပိုင်း [[သာယာဝတီခရိုင်|သာယာ၀တီခရိုင်]]၊ [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်|အုတ်ဖိုမြို့]]၊ မိုးညိုတန်း၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။၎င်း၏ ဖခင်မှာ မင်းလှမြို့နယ်ပိုင် ရုံးစာရေး ဦးငယ် ဖြစ်ပြီး၊ မိခင်မှာ ဒေါ်ဖွားမှီ ဖြစ်သည်။ မွေးချင်း မောင်နှမ ၅ ယောက် ရှိသည့်အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။ စောင်းဦးဘသန်းသည် အရွယ်ရောက်သော် ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းညီမင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည့် [[ကနောင်မင်းသား|ကနောင်မင်းသားကြီး]]၏ မြစ်တော်စပ်သူ ကျောက်ပန်းတောင်း ထိပ်တင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သည်။

== ဂီတပညာဆည်းပူးခြင်း ==
ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးငယ်သည် ဂီတဝါသနာထုံသူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက် သားဖြစ်သူ ဦးဘသန်းအား ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတအခြေခံရရှိစေရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် အုတ်ဖိုမြို့မှ နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာကြီးများဖြစ်ကြသော ဦးဖိုးချစ်၊ ဦးဖိုးကြံတို့ထံတွင် ပတ္တလားတူရိယာမှစတင်ကာ ဆိုင်းဝိုင်းပညာရပ်များကို စနစ်တကျ သင်ယူခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ဆိုင်းဝိုင်းတွင် လက်ထောက်ပတ်တီးဘဝဖြင့် တီးခတ်နေစဉ် ပေါင်းတည်မြို့မှ စောင်းဆရာကြီး ဆရာရှင်းထံ၌ ဖခင်ဖြစ်သူ၏ စီမံပံ့ပိုးမှုဖြင့် စောင်းပညာရပ်များကို ဆက်လက်သင်ယူခွင့်ရခဲ့သည်။
စောင်းဦးဘသန်း၏ ဂီတအခြေခံနှင့် စောင်းပညာဆိုင်ရာ ဆရာသခင်များမှာ ဆရာရှင်း၊ စာသင်ဦးဘအုန်း၊ စောင်းဦးအောင်လှနှင့် ဆရာဦးကြည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ တူရိယာတီးခတ်မှုသာမက မဟာဂီတအဆိုပိုင်းကိုပါ ပိုင်နိုင်စေရန်အတွက် ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာဦးဖိုးလှကြီးနှင့် ဆရာမြစ်ကြီးတို့ထံ၌ အဆိုပညာကို ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတသံစဉ်များကို ကမ္ဘာသုံး သင်္ကေတများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ အနောက်တိုင်း ဂီတသင်္ကေတ  ရေးနည်းကို စန္ဒရားဆရာ ဒီဇူဇာနှင့် ကရင်အမျိုးသမီး ဆရာမကြီး မဂွက်စိန်ဌေး (မစ္စက်စိန်ဌေး) တို့ထံမှ အသေးစိတ် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။

== အနုပညာလှုပ်ရှားမှုနှင့် လုပ်ငန်းတာဝန်များ ==
စောင်းဦးဘသန်းသည် ဆည်းပူးတတ်မြောက်ထားသော ရိုးရာဂီတပညာရပ်များဖြင့် ခေတ်ပြိုင် ဂီတလောက၊ [[အငြိမ့်]]လောကနှင့် ဇာတ်သဘင်လောကတို့တွင် ကျင်လည်ကျက်စားခဲ့သည်။ 

=== စစ်ကြိုခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးကာလ ===
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ စစ်ကြိုခေတ်ကာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ပန်းချီနှင့် တူရိယာကျောင်း၌ တူရိယာသင်တန်းနည်းပြဆရာအဖြစ် ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး]]ရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတပညာရပ်များ ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်တူရိယာကျောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်စန္ဒရားလုပ်ငန်းနှင့် အငြိမ့်အဖွဲ့များကို ကိုယ်တိုင်ဦးစီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံတွင် ဂီတကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]တွင် အထက်တန်းအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ မျိုးဆက်သစ် ဂီတပညာရှင်များကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။

=== မဟာဂီတသင်ရိုး ပန်တျာမူမှန်ပြုစုခြင်း ===
ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် နိုင်ငံတော်၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ရှေးဟောင်းမဟာဂီတ သီချင်းကြီးများ၏ ကွဲပြားနေသော ကနဦးမူများကို တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန်နှင့် စံနမူနာဖြစ်စေရန်အတွက် ခေတ်ပြိုင်ပညာရှင်ကြီးများ၊ စာဆိုကြီးများနှင့် ပူးပေါင်း၍ '''မဟာဂီတသင်ရိုး သီချင်းကြီးများ'''ကို ပန်တျာမူမှန်အဖြစ် သုတေသနပြု စိစစ်တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပန်တျာမူမှန် ပြုစုရာတွင် အတူတကွ ပါဝင်ခဲ့ကြသူများမှာ -
* [[ရွှေပြည်အေး|ရွှေပြည်ဦးဘတင်]]
* ဆရာဘကလေး
* ဦးချစ်မောင်
* [[ဟန်ပ၊ ဦး|ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဟန်ပ]]
* [[ဒေါ်စောမြဧကြည်]]
* [[ဒေါ်ဒေလီညွန့်]]
* ဦးဝန် ([[မင်းသုဝဏ်]])
* ဦးသိန်းဟန် ([[ဇော်ဂျီ]])
* ဒေါ်တင်အုန်း
* မန္တလေးဦးကျော်
* သံလျင်ဦးမြဦး တို့ ဖြစ်ကြသည်။

၎င်းအပြင် ရှေးရိုးရာ အခြေခံကြိုးသီချင်း (၁၃) ပုဒ်ကို ပျောက်ပျက်မသွားစေရန် ခေတ်သစ်ဂီတသင်္ကေတ (Staff Notation) များဖြင့် ပထမဆုံး စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ပြုစုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းပြုစုချက်များကို ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှ အဖိုးတန် ဂီတကျမ်းစာအုပ် အဖြစ် အတွဲ ၃ တွဲခွဲ၍ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဂီတအနုပညာအပေါ် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ သယ်ပိုးထမ်းဆောင်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]] ဘွဲ့တံဆိပ်ကို အပ်နှင်းဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။

=== ပြည်ပယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး ခရီးစဉ်များ ===
သူသည် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အနုပညာဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်များအရ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍ လည်းကောင်း၊ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်းကောင်း ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးသို့ သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ စောင်းဆန်းပညာရပ်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ၁၉၅၂ ခုနှစ်၌ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ပထမအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ သွားရောက်၍ ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် ထပ်မံသွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အဖြစ် အိန္ဒိယ၊ ဆိုဗီယက်၊ ယူဂိုဆလပ်၊ ဂျာမနီ၊ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားနှင့် ပိုလန်နိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတစွမ်းရည်ကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် တင်ဆက်ခဲ့သည်။
== ဘဝနိဂုံး ==
မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတလောကနှင့် မဟာဂီတပန်တျာမူမှန် လုပ်ငန်းများတွင် တစ်သက်တာလုံး အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းထမ်းဆောင်ခဲ့သော အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်းသည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့ (အချို့သော မှတ်တမ်းများအရ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့) တွင် သက်ကြီးရွယ်အို ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၈ နှစ် (မြန်မာ့ရိုးရာ အယူအဆအရ အသက် ၈၀ နှစ်အရွယ်) ဖြစ်သည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references /&gt;
* ''မြန်မာတူရိယာ ဂီတပညာ ကျော်များ'' (ပန်တျာ မြင့်အောင်)၊ စာပေဗိမာန်စာအုပ်တိုက်၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၁၉၆၂။
* ''ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန မဟာဂီတမူမှန်ပြုစုရေး မှတ်တမ်းများ''။

[[Category:၁၉၀၈ မွေးဖွားသူများ]]
[[Category:၁၉၈၇ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဂီတပညာရှင်များ]]</text>
      <sha1>2fgo2dvu6cmj7lb8qmd65699heer3co</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055542</id>
      <parentid>1055480</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T06:39:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]</comment>
      <origin>1055542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16640" sha1="ixzt099m5tg51i99q7aopktihnagwsq" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = စောင်းဦးဘသန်း
| honorific_prefix=အလင်္ကာကျော်စွာ| image = UBaThan1.jpeg
| birth_date =  ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ &lt;br/&gt; မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀နှစ်၊ တန်​ဆောင်မုန်း လဆုတ် ၁၃ရက်၊ သောကြာနေ့
| birth_place = [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်]]၊ [[သာယာဝတီခရိုင်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]]
| death_date = ၆ ဇွန် ၁၉၈၇ &lt;br/&gt;  မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉နှစ်၊ နယုန် လဆန်း ၁၀ရက်၊ စနေနေ့
| parents = ဦးငယ် + ​ဒေါ်ဖွားမှီ
| occupation = ဂီတပညာရှင်၊ ​တေး​ရေးဆရာ
| awards = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့
|relatives=စန္ဒယားထိပ်တင်ဝင်း (သား)&lt;br/&gt;ကြည်သာ(ပွဲကြိုက်ခင်) (သား)|spouse(s)=ကျောက်ပန်းတောင်းထိပ်တင်မကြီး (ကနောင်မင်းသားကြီး၏မြစ်တော်)}}
'''စောင်းဦးဘသန်း''' (၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ – ၆ ဇွန် ၁၉၈၇) သည် [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ရ မြန်မာ့ရိုးရာ [[စောင်းကောက်|စောင်း]]ပညာရှင်နှင့် [[မဟာဂီတပေါင်းချုပ်ကြီး|မဟာဂီတ]]ပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ခေတ်ဦးခေတ်လယ် မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်၊ ကြိုး၊ ဘွဲ့၊ သီချင်းခံများနှင့် ပတ်သက်၍ ပန်တျာမူမှန် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ သုတေသနပြုခြင်းနှင့် ကမ္ဘာသုံး ဂီတသင်္ကေတများဖြင့် စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း လုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားလှသော သမိုင်းဝင် ပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်။

== ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ ==
စောင်းဦးဘသန်းအား ၁၉၀၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်) နေ့တွင်ပဲခူးတိုင်းအနောက်ပိုင်း [[သာယာဝတီခရိုင်|သာယာ၀တီခရိုင်]]၊ [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်|အုတ်ဖိုမြို့]]၊ မိုးညိုတန်း၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။၎င်း၏ ဖခင်မှာ မင်းလှမြို့နယ်ပိုင် ရုံးစာရေး ဦးငယ် ဖြစ်ပြီး၊ မိခင်မှာ ဒေါ်ဖွားမှီ ဖြစ်သည်။ မွေးချင်း မောင်နှမ ၅ ယောက် ရှိသည့်အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။ စောင်းဦးဘသန်းသည် အရွယ်ရောက်သော် ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းညီမင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည့် [[ကနောင်မင်းသား|ကနောင်မင်းသားကြီး]]၏ မြစ်တော်စပ်သူ ကျောက်ပန်းတောင်း ထိပ်တင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သည်။

== ဂီတပညာဆည်းပူးခြင်း ==
ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးငယ်သည် ဂီတဝါသနာထုံသူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက် သားဖြစ်သူ ဦးဘသန်းအား ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတအခြေခံရရှိစေရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် အုတ်ဖိုမြို့မှ နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာကြီးများဖြစ်ကြသော ဦးဖိုးချစ်၊ ဦးဖိုးကြံတို့ထံတွင် ပတ္တလားတူရိယာမှစတင်ကာ ဆိုင်းဝိုင်းပညာရပ်များကို စနစ်တကျ သင်ယူခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ဆိုင်းဝိုင်းတွင် လက်ထောက်ပတ်တီးဘဝဖြင့် တီးခတ်နေစဉ် ပေါင်းတည်မြို့မှ စောင်းဆရာကြီး ဆရာရှင်းထံ၌ ဖခင်ဖြစ်သူ၏ စီမံပံ့ပိုးမှုဖြင့် စောင်းပညာရပ်များကို ဆက်လက်သင်ယူခွင့်ရခဲ့သည်။
စောင်းဦးဘသန်း၏ ဂီတအခြေခံနှင့် စောင်းပညာဆိုင်ရာ ဆရာသခင်များမှာ ဆရာရှင်း၊ စာသင်ဦးဘအုန်း၊ စောင်းဦးအောင်လှနှင့် ဆရာဦးကြည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ တူရိယာတီးခတ်မှုသာမက မဟာဂီတအဆိုပိုင်းကိုပါ ပိုင်နိုင်စေရန်အတွက် ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာဦးဖိုးလှကြီးနှင့် ဆရာမြစ်ကြီးတို့ထံ၌ အဆိုပညာကို ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတသံစဉ်များကို ကမ္ဘာသုံး သင်္ကေတများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ အနောက်တိုင်း ဂီတသင်္ကေတ  ရေးနည်းကို စန္ဒရားဆရာ ဒီဇူဇာနှင့် ကရင်အမျိုးသမီး ဆရာမကြီး မဂွက်စိန်ဌေး (မစ္စက်စိန်ဌေး) တို့ထံမှ အသေးစိတ် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။

== အနုပညာလှုပ်ရှားမှုနှင့် လုပ်ငန်းတာဝန်များ ==
စောင်းဦးဘသန်းသည် ဆည်းပူးတတ်မြောက်ထားသော ရိုးရာဂီတပညာရပ်များဖြင့် ခေတ်ပြိုင် ဂီတလောက၊ [[အငြိမ့်]]လောကနှင့် ဇာတ်သဘင်လောကတို့တွင် ကျင်လည်ကျက်စားခဲ့သည်။ 

=== စစ်ကြိုခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးကာလ ===
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ စစ်ကြိုခေတ်ကာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ပန်းချီနှင့် တူရိယာကျောင်း၌ တူရိယာသင်တန်းနည်းပြဆရာအဖြစ် ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး]]ရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတပညာရပ်များ ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်တူရိယာကျောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်စန္ဒရားလုပ်ငန်းနှင့် အငြိမ့်အဖွဲ့များကို ကိုယ်တိုင်ဦးစီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံတွင် ဂီတကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]တွင် အထက်တန်းအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ မျိုးဆက်သစ် ဂီတပညာရှင်များကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။

=== မဟာဂီတသင်ရိုး ပန်တျာမူမှန်ပြုစုခြင်း ===
ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် နိုင်ငံတော်၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ရှေးဟောင်းမဟာဂီတ သီချင်းကြီးများ၏ ကွဲပြားနေသော ကနဦးမူများကို တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန်နှင့် စံနမူနာဖြစ်စေရန်အတွက် ခေတ်ပြိုင်ပညာရှင်ကြီးများ၊ စာဆိုကြီးများနှင့် ပူးပေါင်း၍ '''မဟာဂီတသင်ရိုး သီချင်းကြီးများ'''ကို ပန်တျာမူမှန်အဖြစ် သုတေသနပြု စိစစ်တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပန်တျာမူမှန် ပြုစုရာတွင် အတူတကွ ပါဝင်ခဲ့ကြသူများမှာ -
* [[ရွှေပြည်အေး|ရွှေပြည်ဦးဘတင်]]
* ဆရာဘကလေး
* ဦးချစ်မောင်
* [[ဟန်ပ၊ ဦး|ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဟန်ပ]]
* [[ဒေါ်စောမြဧကြည်]]
* [[ဒေါ်ဒေလီညွန့်]]
* ဦးဝန် ([[မင်းသုဝဏ်]])
* ဦးသိန်းဟန် ([[ဇော်ဂျီ]])
* ဒေါ်တင်အုန်း
* မန္တလေးဦးကျော်
* သံလျင်ဦးမြဦး တို့ ဖြစ်ကြသည်။

၎င်းအပြင် ရှေးရိုးရာ အခြေခံကြိုးသီချင်း (၁၃) ပုဒ်ကို ပျောက်ပျက်မသွားစေရန် ခေတ်သစ်ဂီတသင်္ကေတ (Staff Notation) များဖြင့် ပထမဆုံး စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ပြုစုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းပြုစုချက်များကို ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှ အဖိုးတန် ဂီတကျမ်းစာအုပ် အဖြစ် အတွဲ ၃ တွဲခွဲ၍ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဂီတအနုပညာအပေါ် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ သယ်ပိုးထမ်းဆောင်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]] ဘွဲ့တံဆိပ်ကို အပ်နှင်းဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။

=== ပြည်ပယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး ခရီးစဉ်များ ===
သူသည် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အနုပညာဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်များအရ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍ လည်းကောင်း၊ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်းကောင်း ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးသို့ သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ စောင်းဆန်းပညာရပ်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ၁၉၅၂ ခုနှစ်၌ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ပထမအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ သွားရောက်၍ ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် ထပ်မံသွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အဖြစ် အိန္ဒိယ၊ ဆိုဗီယက်၊ ယူဂိုဆလပ်၊ ဂျာမနီ၊ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားနှင့် ပိုလန်နိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတစွမ်းရည်ကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် တင်ဆက်ခဲ့သည်။
== ဘဝနိဂုံး ==
မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတလောကနှင့် မဟာဂီတပန်တျာမူမှန် လုပ်ငန်းများတွင် တစ်သက်တာလုံး အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းထမ်းဆောင်ခဲ့သော အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်းသည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့ (အချို့သော မှတ်တမ်းများအရ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့) တွင် သက်ကြီးရွယ်အို ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၈ နှစ် (မြန်မာ့ရိုးရာ အယူအဆအရ အသက် ၈၀ နှစ်အရွယ်) ဖြစ်သည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references /&gt;
* ''မြန်မာတူရိယာ ဂီတပညာ ကျော်များ'' (ပန်တျာ မြင့်အောင်)၊ စာပေဗိမာန်စာအုပ်တိုက်၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၁၉၆၂။
* ''ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန မဟာဂီတမူမှန်ပြုစုရေး မှတ်တမ်းများ''။

[[Category:၁၉၀၈ မွေးဖွားသူများ]]
[[Category:၁၉၈၇ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]</text>
      <sha1>ixzt099m5tg51i99q7aopktihnagwsq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စိန်ဝေလျှံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30190</id>
    <revision>
      <id>1055554</id>
      <parentid>693789</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T06:53:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]] [[Category:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]] [[Category:မြန်မာ ဇာတ်မင်းသားများ]]</comment>
      <origin>1055554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6934" sha1="qwjl3w3psnnnzt27yxaobh1fvv425np" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name        = စိန်ဝေလျှံ
|honorific_prefix=အလင်္ကာကျော်စွာ| image       = [[File:SeinWeHlan.jpg|thumb|အလင်္ကာကျော်စွာ စိန်ဝေလျှံ]]
| birth_date  =
| birth_place = ယင်း​​ဆွေရွာ၊ [[ဒီပဲယင်းမြို့]]၊ [[ရွှေဘိုခရိုင်​]]၊ ဗြိတိသျှဘားမား
| death_date  = ၂၁၊ ဇွန်၊ ၁၉၇၄(အသက်၆၁နှစ်)
| death_place =
| occupation  = ​တေး​ရေးဆရာ၊ ဂီတပညာရှင်
| parents     = ဦး​ပေါ + ​ဒေါ်တုတ်
| spouse      = [[စိန်ဂျွန်းခင်​မေ]]
                ​ဒေါ်လှကြည်
| children    = (၂)​ယောက်
| awards      = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ
}}

'''အလင်္ကာကျော်စွာ စိန်ဝေလျှံ'''သည် မြန်မာ​တေး​ရေးဆရာ၊ ဂီတပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဆရာစိန်ဝေလျှံ၏ လက်ရာ​တေးသီချင်းများအနက် အထင်ရှားဆုံးသီချင်းမှာ
[[ပြည်လှ​ဖေ]]သီဆိုခဲ့သည့် '''ပပဝင်း''' သီချင်းဖြစ်သည်။

'''အလင်္ကာကျော်စွာ စိန်ဝေလျှံ'''သည် [[ရွှေဘိုခရိုင်]]၊ [[ဒီပဲယင်းမြို့]]အပိုင်၊ ရင်းဆွေရွာနေ ဦးပေါ၊ ဒေါ်တုတ်တို့၏ သားသမီးခြောက်ယောက်အနက်မှ စတုတ္ထမြောက်သားတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ် (၆)နှစ်သားမှအပြု၍ [[ရန်ကုန်မြို့]]  ပုသိမ်ညွန့်၊ ဝိဇယာမကျောင်းတိုက် ဆရာတော် ဦးသုမနနှင့် သရက်တောကျောင်းတိုက် ကျောက်ပန်းတောင်းဆရာတော်ကြီးတို့ထံတွင် ကိုးနှစ်တာကာလပတ်လုံး ရှင်သာမဏေဘဝဖြင့် တပည့်ခံခဲ့ပေသည်။ ခေတ်ပညာကိုလည်း ကိုးတန်းအထိ သင်ကြားဖူးသည်။ ဆရာစိန်ဝေလျှံသည် ဂီတပညာကို တယောဦးဘရီ၊ တယောဦးဘတူတို့ထံတွင် ဆည်းပူးခဲ့သည်။ (၁၉)နှစ်သားတွင် ခွေးတံဆိပ်ဓာတ်ပြားကုမ္ပဏီတွင် ဂီတမှူးအဖြစ် သုံးနှစ်တာမျှ တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပေသည်။ အဆိုတော် စိန်ဂျွန်းခင်မေနှင့် အိမ်ထောင်ပြုသည်။ စိန်မဟာသဘင်တွင် သီချင်းရေးဆရာအဖြစ်၊ ရှေ့ပိုင်းမင်းသားအဖြစ် သိပ္ပံမြိုင်နှင့်တွဲကာ ရှစ်နှစ်တာမျှ ကပြခဲ့ဖူးလေသည်။ သိမ်ချောင်းသူ ဒေါ်လှကြည်နှင့် အိမ်ထောင်သစ်ထူကာ သားသမီးနှစ်ယောက် ထွန်းကားလေသည်။ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ယဉ်ကျေးမှုဌာန၌ တာဝန်ခံအရာရှိအဖြစ်ဖြင့် တရုတ်ပြည်၊ ရုရှားပြည်၊ ချက်ကိုစလိုဗေးကီးယားပြည်တို့ကို ခရီးလှည့်ရပြီးနောက် “[[အလင်္ကာကျော်စွာ]]”ဘွဲ့ ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်။ အစိုးရဌာနမှ ပင်စင်ယူပြီး ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီများနှင့် တက်တိုး ဓာတ်ပြားကုမ္ပဏီတွင် ကန်ထရိုက်ယူ၍ တေးဂီတများကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ဆရာစိန်ဝေလျှံ၏ ဆရာအရင်းများမှာ ဘုရားဒကာကြီး ဦးဖိုးစိန်၊ ကောလိပ်စိန်၊ ရွှေမန်းစင်တော်ဆရာကြည်၊ စာရေးဆရာကြီး ဆရာသောင်း၊ ဆရာအောင်၊ ဆရာဘကြီး(မန်း)၊ [[ဆရာဘကလေး]](အလင်္ကာကျော်စွာ၊ မန်း)၊ စန္ဒရားဆရာညွန့်ကြီး၊ ဦးစံဝင်း (မန်းကုန်ရုံဝန်ထောက်)၊ ရွာစားကြီးဦးဘမောင် (အလင်္ကာကျော်စွာ)၊ နှဲဦးဖိုးကာ၊ [[ဦးဟန်ပ]](အလင်္ကာကျော်စွာ)၊ [[ရွှေပြည်အေး|ဆရာရွှေပြည်အေး]](အလင်္ကာကျော်စွာ)၊ စန္ဒရားဆရာမြိုင်၊ [[ဒေါ်စောမြဧကြည်]](အလင်္ကာကျော်စွာ) နှင့် စောင်းဆရာငြိမ်း တို့ ဖြစ်ကြသည်။ [[ခင်မောင်၊ စန္ဒရားအေဝမ်း|စန္ဒရားအေဝမ်းခင်မောင်]]ထံတွင် ရုပ်ရှင်စန္ဒရားတီးပညာကို သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၂၁) ရက်နေ့၊ အသက် (၆၁)နှစ် တွင် ကွယ်လွန်သည်။ 
&lt;ref&gt;အခြေခံ ဆိုရေးတီးပညာနှင့် ခေတ်သုံးခေတ် ဂီတသမိုင်း  -  စန္ဒရားလှမိုး&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
[[Category:၁၉၇၄ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]
[[Category:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]
[[Category:မြန်မာ ဇာတ်မင်းသားများ]]</text>
      <sha1>qwjl3w3psnnnzt27yxaobh1fvv425np</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လိင်တံကို ပါးစပ်ဖြင့်စုပ်ခြင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46904</id>
    <revision>
      <id>1055450</id>
      <parentid>1021300</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T18:41:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Túrelio</username>
        <id>16657</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:Wiki-dthroat (cropped).png]] → [[File:Wiki-dthroat.png]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:Wiki-dthroat.png]]</comment>
      <origin>1055450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55119" sha1="dzldr2v45xs1ejidbl85ufre2c1z9vn" xml:space="preserve">[[File:Wiki-fellatio02.png|thumb|250px|အမျိုးသားတစ်ဦး၏ လိင်တံအား အမျိုးသမီးတစ်ဦးက ပါးစပ်ဖြင့် စုပ်နေဟန်]]
'''လိင်တံကို ပါးစပ်ဖြင့်စုပ်ခြင်း''' ({{lang-en|Fellatio}}; အခြားအခေါ်အဝေါ်များဖြစ်သော blowjob, BJ, giving head, သို့မဟုတ် sucking off&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/radio1/advice/factfile_az/oral_sex |title=Oral Sex |publisher=[[BBC]] |work=BBC Advice |archive-url=https://web.archive.org/web/20101112034943/http://www.bbc.co.uk/radio1/advice/factfile_az/oral_sex |archive-date=2010-11-12 }}&lt;/ref&gt; ဟုလည်း လူသိများသည်) သည် ပါးစပ်ကို အသုံးပြု၍ [[ယောက်ျား အင်္ဂါတံ|လိင်တံ]]ကို လှုံ့ဆော်ပေးခြင်း ပါဝင်သော [[ပါးစပ်ဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်း]] ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Krychman|first=Michael|url=https://books.google.com/books?id=3X7UriJY2TsC&amp;dq=%E2%80%9Cfellatio%E2%80%9D+%E2%80%9Cbetween+the+mouth%E2%80%9D&amp;pg=PT189|title=100 Questions &amp; Answers About Women's Sexual Wellness and Vitality: A Practical Guide for the Woman Seeking Sexual Fulfillment|publisher=Jones &amp; Bartlett Learning|year=2009 |isbn=978-0-76375-448-8|page=176 |access-date=September 30, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Weiten&quot;&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Y6QRJb40C84C&amp;pg=PA422 |title=Psychology Applied to Modern Life: Adjustment in the 21st century |publisher=Cengage Learning |year=2008 |isbn=978-0-495-55339-7 |page=422 |access-date=February 26, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707114618/http://books.google.com/books?id=Y6QRJb40C84C&amp;pg=PA422 |archive-date=July 7, 2014 |author=Wayne Weiten |author2=Margaret A. Lloyd |author3=Dana S. Dunn |author4=Elizabeth Yost Hammer}}&lt;/ref&gt; ကပ်ပယ်အိတ်ကို ပါးစပ်ဖြင့် လှုံ့ဆော်ခြင်းကိုလည်း ''fellatio'' ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သလို&lt;ref name=&quot;Kar&quot;&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=YxcjMPbGHQIC&amp;pg=PA106 |title=Comprehensive Textbook of Sexual Medicine |publisher=[[Jaypee Brothers| Jaypee Brothers Publishers]] |year=2005 |isbn=978-81-8061-405-7 |page=106 |access-date=September 12, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161228115529/https://books.google.com/books?id=YxcjMPbGHQIC&amp;pg=PA106 |archive-date=December 28, 2016 |author=Nilamadhab Kar |author2=Gopal Chandra Kar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Crooks&quot;&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=MpRnPtmdRVwC |title=Our Sexuality |publisher=[[Cengage Learning]] |year=2010 |isbn=978-0-495-81294-4 |page=241 |quote=Fellatio (fuh-LAY-shee-oh) is oral stimulation of the penis and scrotum. |access-date=September 12, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310000903/https://books.google.com/books?id=MpRnPtmdRVwC |archive-date=March 10, 2021 |author=Robert Crooks |author2=Karla Baur}}&lt;/ref&gt; ''teabagging'' ဟုလည်း ခေါ်နိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;Dalzell&quot;&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=csoUlMw_xnIC&amp;pg=PA180 |title=Sex Slang |publisher=[[Psychology Press]] |year=2007 |isbn=978-0-203-93577-4 |page=180 |access-date=September 12, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200731142036/https://books.google.com/books?id=csoUlMw_xnIC&amp;pg=PA180 |archive-date=July 31, 2020 |author=Tom Dalzell |author2=Terry Victor}}&lt;/ref&gt; 

၎င်းကို [[လိင်ဆက်ဆံဖော်]]က [[မိန်းမကိုယ်ဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်း|မိန်းမကိုယ်]] သို့မဟုတ် [[စအိုဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်း]]ကဲ့သို့သော အခြားလိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်မှုများ မပြုလုပ်မီ နိဒါန်းအဖြစ်သော်လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် ကာမဂုဏ်ဆိုင်ရာနှင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရင်းနှီးသော လုပ်ဆောင်မှုတစ်ခုအဖြစ်သော်လည်းကောင်း ပြုလုပ်နိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;Carroll&quot;&gt;{{cite book |author=Janell L. Carroll |url=https://books.google.com/books?id=5f8mQx7ULs4C&amp;pg=PA265 |title=Sexuality Now: Embracing Diversity |publisher=[[Cengage Learning]] |year=2009 |isbn=978-0-495-60274-3 |pages=265–267 |access-date=August 29, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013022345/http://books.google.com/books?id=5f8mQx7ULs4C&amp;pg=PA265 |archive-date=October 13, 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NHS&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nhs.uk/chq/Pages/1685.aspx?CategoryID=118&amp;SubCategoryID=119 |title=What is oral sex? |date=2009-01-15 |publisher=[[National Health Service (England)|NHS]] |work=[[NHS Choices]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20101001051117/http://www.nhs.uk/chq/Pages/1685.aspx?CategoryID=118&amp;SubCategoryID=119 |archive-date=2010-10-01 }}&lt;/ref&gt; Fellatio သည် [[လိင်မှတဆင့် ကူးစက်တတ်သော ရောဂါများ]] (STIs) ကူးစက်နိုင်ခြေကို ဖြစ်ပေါ်စေသော်လည်း၊ HIV ကူးစက်မှုအတွက် အထူးသဖြင့် မိန်းမကိုယ် သို့မဟုတ် စအိုလိင်ဆက်ဆံခြင်းထက် အန္တရာယ်မှာ သိသိသာသာ နည်းပါးသည်။&lt;ref name=&quot;WHO&quot;&gt;{{cite web| title = Global strategy for the prevention and control of sexually transmitted infections: 2006–2015. Breaking the chain of transmission| publisher = [[World Health Organization]]| year = 2007| access-date = November 26, 2011| url = http://whqlibdoc.who.int/publications/2007/9789241563475_eng.pdf| archive-date = March 23, 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140323122753/http://whqlibdoc.who.int/publications/2007/9789241563475_eng.pdf| url-status = live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hales&quot;&gt;{{Cite book |author=Dianne Hales |url=https://books.google.com/books?id=oP91HVIMPRIC&amp;pg=PA269 |title=An Invitation to Health Brief 2010-2011 |publisher=[[Cengage Learning]] |year=2008 |isbn=978-0-495-39192-0 |pages=269–271 |access-date=August 29, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131231143640/http://books.google.com/books?id=oP91HVIMPRIC&amp;pg=PA269 |archive-date=December 31, 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Alexander&quot;&gt;{{cite book |author=William Alexander |author2=Helaine Bader |author3=Judith H. LaRosa |title=New Dimensions in Women's Health|isbn=978-1-4496-8375-7|publisher=[[Jones &amp; Bartlett Learning|Jones &amp; Bartlett Publishers]]|year=2011|page=211|access-date=August 29, 2013|url=https://books.google.com/books?id=GVPHhIM3IZ0C&amp;pg=PA211|archive-date=July 15, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715160215/http://books.google.com/books?id=GVPHhIM3IZ0C&amp;pg=PA211|url-status=live}}&lt;/ref&gt;[12]

နိုင်ငံအများစုတွင် ဤအပြုအမူကို တားမြစ်သည့် ဥပဒေများ မရှိသော်လည်း၊ အချို့သော ယဉ်ကျေးမှုများက ၎င်းကို တားမြစ်သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;Carroll&quot;/&gt; လူများသည် ကိုယ်ပိုင်နှစ်သက်မှု၊ အဆိုးမြင်စိတ်များ သို့မဟုတ် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဟန့်တားမှုများကြောင့် fellatio တွင် ပါဝင်ခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်နိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;Carroll&quot;/&gt; အများအားဖြင့် လူများသည် ပါးစပ်လိင်ဆက်ဆံခြင်းကို လက်တွဲဖော်နှစ်ဦးစလုံး၏ အပျိုစင်ဘဝကို သက်ရောက်မှုရှိသည်ဟု မယူဆကြသော်လည်း၊ ယင်းကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ အမြင်များ ကွဲပြားကြသည်။&lt;ref name=&quot;Carpenter&quot;&gt;See [https://books.google.com/books?id=6qNCeI2AcY4C&amp;pg=PT11 here] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200814105404/https://books.google.com/books?id=6qNCeI2AcY4C&amp;pg=PT11 |date=2020-08-14 }} and [https://books.google.com/books?id=pXXZn_qSoDoC&amp;pg=PA48 47-49] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161201074430/https://books.google.com/books?id=pXXZn_qSoDoC&amp;pg=PA48 |date=2016-12-01 }} for male virginity, how gay and lesbian individuals define virginity loss, and for how the majority of researchers and heterosexuals define virginity loss/&quot;technical virginity&quot; by whether or not a person has engaged in vaginal sex. {{Cite book|author=Laura M. Carpenter|title=Virginity lost: An Intimate Portrait of First Sexual Experiences|publisher=[[New York University|NYU Press]]|year=2005|access-date=October 9, 2011|pages=295 pages|isbn=978-0-8147-1652-6|url=https://books.google.com/books?id=pXXZn_qSoDoC&amp;q=Virginity+Lost:+An+Intimate+Portrait+of+First+Sexual+Experiences|archive-date=January 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125035705/https://books.google.com/books?id=pXXZn_qSoDoC&amp;q=Virginity+Lost%3A+An+Intimate+Portrait+of+First+Sexual+Experiences|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Intimate&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=qjvoSOMB5JMC&amp;pg=PA186 |title=The Marriage and Family Experience: Intimate Relationship in a Changing Society |publisher=[[Cengage Learning]] |year=2010 |isbn=978-0-534-62425-5 |page=186 |quote=Most people agree that we maintain virginity as long as we refrain from sexual (vaginal) intercourse. But occasionally we hear people speak of 'technical virginity' [...] Data indicate that 'a very significant proportion of teens ha[ve] had experience with oral sex, even if they haven't had sexual intercourse, and may think of themselves as virgins' [...] Other research, especially research looking into virginity loss, reports that 35% of virgins, defined as people who have never engaged in vaginal intercourse, have nonetheless engaged in one or more other forms of heterosexual sexual activity (e.g., oral sex, anal sex, or mutual masturbation). |access-date=October 8, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724205226/https://books.google.com/books?id=qjvoSOMB5JMC&amp;pg=PA186 |archive-date=July 24, 2020 |author=Bryan Strong |author2=Christine DeVault |author3=Theodore F. Cohen}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Brady&quot;&gt;{{cite journal| author1=Sonya S. Brady| author2=Bonnie L. Halpern-Felsher| title=Adolescents' Reported Consequences of Having Oral Sex Versus Vaginal Sex| journal=[[Pediatrics (journal)|Pediatrics]]| year=2007| volume=119| issue=2| pages=229–236| doi=10.1542/peds.2006-1727| pmid=17272611| url=http://pediatrics.aappublications.org/content/119/2/229.full.pdf| citeseerx=10.1.1.321.9520| s2cid=17998160| access-date=2017-10-24| archive-date=2020-04-20| archive-url=https://web.archive.org/web/20200420213133/https://pediatrics.aappublications.org/content/119/2/229| url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Virgin&quot;&gt;{{cite magazine|first=Michael|last=Joseph Gross|title=Like a Virgin|id=0001-8996|magazine=[[The Advocate (LGBT magazine)|The Advocate]]|publisher=Here Publishing|year=2003|pages=44–45|access-date=2011-03-13|url=https://books.google.com/books?id=eWQEAAAAMBAJ&amp;pg=PA44|archive-date=2021-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210503141409/https://books.google.com/books?id=eWQEAAAAMBAJ&amp;pg=PA44|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==ပြုလုပ်ပုံ==
===ယေဘုယျ===
[[File:Édouard-Henri Avril (20).jpg|thumb|upright=1.4|လိင်တံကို ပါးစပ်ဖြင့်စုပ်နေဟန် ပုံဖော်ထားသော Édouard-Henri Avril (1849–1928) ၏ ပုံဥပမာ]]

လိင်တံကို ပါးစပ်ဖြင့်စုပ်ခြင်း၏ အဓိကအချက်မှာ ပါးစပ်ဖြင့် စုပ်ခြင်း၊ လျှာဖြင့် လျက်ခြင်း၊ နှုတ်ခမ်းများ အသုံးပြုခြင်း သို့မဟုတ် ယင်းတို့ပေါင်းစပ်ခြင်းတို့ဖြင့် လိင်တံ (လိင်တံအရင်းနှင့် ထိပ်ဖျားအပါအဝင်) ကို ပါးစပ်ဖြင့် လှုံ့ဆော်ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Carroll&quot;/&gt; နည်းလမ်းတစ်ခုမှာ လိင်ဆက်ဆံဖော်က လိင်တံကို ပါးစပ်ထဲသို့ ထည့်ကာ သွားများဖြင့် ထိတွေ့မိခြင်း မရှိစေရန် သတိထား၍ တညီတည်း အပေါ်အောက် ရွေ့လျားပေးခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Carroll&quot;/&gt; လိင်တံကို ပါးစပ်ဖြင့်စုပ်ခြင်းတွင် ကပ်ပယ်အိတ်ကို ပါးစပ်ဖြင့် လှုံ့ဆော်ခြင်း၊ လျက်ခြင်း၊ စုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ကပ်ပယ်အိတ်တစ်ခုလုံးကို ပါးစပ်ထဲသို့ ထည့်သွင်းခြင်းတို့လည်း ပါဝင်သည်။ref name=&quot;Kar&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Crooks&quot;/&gt; ထိုလုပ်ဆောင်မှုအတွင်း အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိနိုင်ပြီး [[သုက်ရည်]]ကို လက်တွဲဖော်၏ ပါးစပ်ထဲသို့ [[သုက်လွှတ်ခြင်း|သုက်လွှတ်]]နိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;Carroll&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Weiten&quot;/&gt; လိင်တံကို တစ်စုံတစ်ဦး၏ ပါးစပ်ထဲသို့ အတင်းထိုးသွင်းခြင်းကို ''irrumatio'' ဟုခေါ်ဆိုသော်လည်း ဤဝေါဟာရကို အသုံးနည်းသည်။&lt;ref name=&quot;SL&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.sex-lexis.com/Sex-Dictionary/irrumatio|title=irrumatio in Sex-Lexis|access-date=2009-07-07|archive-date=2018-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180930020011/http://www.sex-lexis.com/Sex-Dictionary/irrumatio|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

လိင်တံကို ပါးစပ်ဖြင့် ပြုလုပ်ခြင်းသည် အော့အန်ချင်စိတ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Bullough |first1=Bonnie |last2= Bullough|first2= Vern|title = Human Sexuality: An Encyclopedia | publisher = Garland Pub.|year = 1994|access-date = September 14, 2023 |page=427|isbn= 978-0-82407-972-7 |url = https://books.google.com/books?id=y5HFtMkmFMYC&amp;dq=%E2%80%9Cfellatio%E2%80%9D+%E2%80%9Cgag+reflex%E2%80%9D&amp;pg=PA427}}&lt;/ref&gt; အမျိုးသားများသည် လုံလောက်သော ခန္ဓာကိုယ်ပျော့ပျောင်းမှု၊ လိင်တံအရွယ်အစား သို့မဟုတ် နှစ်မျိုးစလုံးရှိပါက မိမိကိုယ်ကို [[အာသာဖြေခြင်း]] ပုံစံတစ်မျိုးအဖြစ် လိင်တံကို ပါးစပ်ဖြင့်စုပ်ခြင်းကို မိမိကိုယ်တိုင် ပြုလုပ်နိုင်ပြီး ၎င်းကို [[autofellatio]] ဟုခေါ်သည်။ သို့သော် လိုအပ်သော ခန္ဓာကိုယ်ကို ရှေ့သို့ ကွေးညွှတ်နိုင်ရန် လုံလောက်သော ပျော့ပျောင်းမှုနှင့် လိင်တံအရှည်ရှိသူ အမျိုးသား အနည်းငယ်သာ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite book | title=[[Savage Love (book)|Savage Love: Straight Answers from America's Most Popular Sex Columnist]] | publisher=[[Penguin Books]] | author=Savage, Dan | year=1998 | pages=[https://archive.org/details/savagelovestraig0000sava/page/242 242] | isbn=978-0452278158|author-link=Dan Savage}}&lt;/ref&gt;

===သုက်ရည်ထွက်ခြင်း===
{{Further|သုက်ရည်#သုက်ရည်မျိုချခြင်း}}
လိင်တံကို ပါးစပ်ဖြင့်စုပ်နေစဉ်တွင် လက်တွဲဖော်သည် လိင်တံမှ သုက်ရည်ကို မျိုချနိုင်သည်။ ၁၉၇၆ ခုနှစ်အထိပင် ဆရာဝန်အချို့က ကိုယ်ဝန်ရှစ်လနှင့် ကိုးလရှိ အမျိုးသမီးများကို လမစေ့မီ မွေးဖွားခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သောကြောင့် သုက်ရည်မမျိုချရန် အကြံပေးခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဘေးကင်းကြောင်း ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Pregnant Couple's Guide to Sex, Romance, and Intimacy|url=https://archive.org/details/pregnantcouplesg0000marg|author1=Sandra Margot |author2=Tonianne Robino |isbn=978-0-8065-2323-1|pages=[https://archive.org/details/pregnantcouplesg0000marg/page/n133 122]–123|year=2002 |publisher=Citadel Press }}&lt;/ref&gt;

Fellatio ခံယူသူသည် အများအားဖြင့် [[လိင်စိတ်နိုးကြားမှု|လိင်စိတ်နိုးကြား]]လာသည်။ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှု လိုအပ်သည့်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိပြီး သုက်လွှတ်တော့မည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိသောအခါ သုက်ရည်ကို လက်တွဲဖော်ထံသို့ စွန့်ထုတ်နိုင်သည်။ အမျိုးသားသည် သုက်မလွှတ်မီ ၎င်း၏ လိင်တံကို နေရာချနိုင်ပြီး၊ သုက်ရည်သည် ၎င်း၏ လက်တွဲဖော်၏ မျက်နှာ ([[မျက်နှာပေါ် သုက်လွှတ်ခြင်း|facial]] ဟု လူသိများသည်) သို့မဟုတ် [[ပုလဲလည်ဆွဲ (လိင်အပြုအမူ)|လည်ပင်း၊ ရင်ဘတ်]] သို့မဟုတ် ရင်သားကဲ့သို့သော အခြားခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းပေါ်သို့ ကျရောက်စေနိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Staff|first1=Dalzell Victor Eds|url=https://books.google.com/books?id=mAdUqLrKw4YC&amp;pg=PA1455|title=The New Partridge Dictionary of Slang and Unconventional English: J-Z|last2=Partridge|first2=Eric|date=2006|publisher=Taylor &amp; Francis|isbn=978-0-415-25938-5|language=en|access-date=2021-06-02|archive-date=2021-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603002407/https://books.google.com/books?id=mAdUqLrKw4YC&amp;pg=PA1455|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===လည်ချောင်းအဆုံးထိ ထိုးသွင်းခြင်း (Deep-throating)===
[[File:Wiki-dthroat.png|alt=A woman with the full length of a man's penis inside her mouth.|thumb|အမျိုးသမီးတစ်ဦးက အမျိုးသားတစ်ဦး၏ လိင်ဆံကို လည်ချောင်းအဆုံးထိ ထိုးသွင်းနေပုံ]]
လည်ချောင်းအဆုံးထိ ထိုးသွင်းခြင်း (Deep-throating) ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦးက ၎င်း၏ လက်တွဲဖော်၏ ထောင်မတ်နေသော လိင်တံတစ်ခုလုံးကို ပါးစပ်နှင့် လည်ချောင်းထဲသို့ ထည့်သွင်းသည့် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်မှုဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/leonardodavincip00freu_0|title=Leonardo da Vinci: A Psychosexual Study of an Infantile Reminiscence|author=Freud, Sigmund|publisher=Moffat Yard &amp; Company|year=1916|location=New York|pages=[https://archive.org/details/leonardodavincip00freu_0/page/39 39]|quote=The situation contained in the phantasy, that a vulture opened the mouth of the child and forcefully belabored it with its tail, corresponds to the idea of fellatio, a sexual act in which the member is placed into the mouth of the woman.|access-date=January 7, 2012}}&lt;/ref&gt; ဤနည်းစနစ်နှင့် ဝေါဟာရသည် ၁၉၇၂ ခုနှစ် ညစ်ညမ်းရုပ်ရှင် [[:en:Deep Throat (film)|''Deep Throat'']] ကြောင့် လူကြိုက်များလာခဲ့သည်။{{Citation needed}} Deep-throating အတွက် လိင်တံသည် ခံယူသူ၏ လည်ချောင်းနောက်ဘက်သို့ ရောက်ရှိနိုင်လောက်အောင် ရှည်လျားရန် လိုအပ်သည်။&lt;ref name=&quot;Grandma's Sex Handbook 161&quot;&gt;{{cite book |author=Wright, Anne |url=https://books.google.com/books?id=ZxVCHdCqOKYC&amp;pg=PA161 |title=Grandma's Sex Handbook |publisher=Intimate Press, USA |year=2009 |isbn=978-0-578-02075-4 |page=161 |access-date=January 7, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200731130558/https://books.google.com/books?id=ZxVCHdCqOKYC&amp;pg=PA161 |archive-date=July 31, 2020 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Deep-throating ပြုလုပ်ရန် ခက်ခဲနိုင်သည်မှာ အာခေါင်ကို ထိမိသောအခါ ဖြစ်ပေါ်တတ်သော အော့အန်ချင်စိတ် (gag reflex) ကြောင့် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;urlMedical Neurosciences&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.neuroanatomy.wisc.edu/virtualbrain/BrainStem/09NA.html|title=Medical Neurosciences|last1=McDougal|first1=David|last2=Van Lieshout|first2=Dave|publisher=UW-Madison Medical school.|archive-url=https://web.archive.org/web/20120306024508/http://www.neuroanatomy.wisc.edu/virtualbrain/BrainStem/09NA.html|archive-date=March 6, 2012|access-date=January 7, 2012|last3=Harting|first3=John}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://wordnet.princeton.edu/|title=About WordNet - WordNet - About WordNet|date=2010|publisher=Princeton University.|access-date=January 7, 2012|archive-date=February 8, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100208082435/http://wordnet.princeton.edu/wordnet/related-projects/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; လူတိုင်းတွင် ဤ reflex အပေါ် အာရုံခံစားနိုင်မှု ကွာခြားသည်။ လေ့ကျင့်မှုဖြင့် အချို့သူများသည် ၎င်းကို ထိန်းချုပ်ရန် သင်ယူကြသည်။ Deep-throating သည် ပုံမှန် လိင်တံကို ပါးစပ်ဖြင့်စုပ်ခြင်းထက် လိင်တံ၏ မတူညီသော လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ deep-throating ပြုလုပ်နေစဉ်တွင် လျှာ၏ လှုပ်ရှားမှု ကန့်သတ်ခံရပြီး စုပ်ယူခြင်း မပြုလုပ်နိုင်ပေ။&lt;ref name=&quot;Gentry&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=q8qtd61hoB8C&amp;pg=PA260|title=The Bedside Orgasm Book: 365 Days of Sexual Ecstasy|author=Gentry, Cynthia W.|publisher=Fair Winds Press|year=2005|isbn=1-59233-101-7|location=Gloucester, Massachusetts USA|page=260|access-date=January 7, 2012|archive-date=July 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200731141337/https://books.google.com/books?id=q8qtd61hoB8C&amp;pg=PA260|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[လည်ချောင်း]]၏ တင်းကျပ်မှုသည် [[လိင်တံထိပ်ဖျား]] (glans) ကို ပြင်းထန်စွာ လှုံ့ဆော်နိုင်သည်။

===အခြားရှုထောင့်များ===
[[File:Wiki-sixtynine-male.jpg|thumb|250px|၆၉ ပုံစံဖြင့် အမျိုးသားနှစ်ဦး တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး fellatio ပြုလုပ်နေပုံကို ပုံ]]
Fellatio ခံယူသော အမျိုးသားသည် တိုက်ရိုက်လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုကို ရရှိနေစဉ်၊ ၎င်း၏ လက်တွဲဖော်သည် သူ့အား သာယာမှုပေးခြင်းမှ ကျေနပ်မှုကို ရရှိနိုင်သည်။ ၆၉ ကဲ့သို့သော လိင်ဆက်ဆံမှုပုံစံများနှင့် [[ဒေစီကွင်းဆက်]]တို့တွင် fellatio ကို ပေးခြင်းနှင့် ခံယူခြင်းတို့သည် တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။

Fellatio ကို တစ်ခါတစ်ရံတွင် မိန်းမကိုယ် သို့မဟုတ် စအိုကို ထိုးသွင်းခြင်းက လိင်ဆက်ဆံဖော်အတွက် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခက်အခဲများ ဖြစ်ပေါ်စေသည့်အခါ ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင်နောက်ပိုင်းအဆင့်များတွင် မိန်းမကိုယ်လိင်ဆက်ဆံမှု၏ အခက်အခဲကို ရှောင်ရှားရင်း ရင်းနှီးသော လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုများ ပြုလုပ်လိုသော စုံတွဲများအတွက် ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ်အတွင်း မိန်းမကိုယ်လိင်ဆက်ဆံမှုအစား ပြုလုပ်နိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.babycenter.com/400_is-it-safe-to-swallow-semen-during-pregnancy_510175_1000.bc |title=Is it safe to swallow semen during pregnancy? |publisher=BabyCenter |access-date=2010-03-19 |archive-date=2008-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080215195603/http://www.babycenter.com/400_is-it-safe-to-swallow-semen-during-pregnancy_510175_1000.bc |url-status=usurped }}&lt;/ref&gt;

အမျိုးသမီးတစ်ဦးသည် မိန်းမကိုယ်လိင်ဆက်ဆံမှုကို မလိုလားရသည့် အခြားအကြောင်းရင်းများတွင် သူမ၏ အပျိုစင်ဘဝ ဆုံးရှုံးမည်ကို သို့မဟုတ် ကိုယ်ဝန်ရှိလာမည်ကို စိုးရိမ်ခြင်း၊&lt;ref name=&quot;Carpenter&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Brady&quot;/&gt; သို့မဟုတ် [[ရာသီလာနေခြင်း|ရာသီလာခြင်း]]တို့ ပါဝင်နိုင်သည်။

==ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ရှုထောင့်များ==

===လိင်မှတဆင့် ကူးစက်တတ်သော ရောဂါများ===
Chlamydia၊ human papillomavirus (HPV)၊ ဂနို၊ ရေယုန်၊ အသည်းရောင်အသားဝါ (မျိုးစိတ်အမျိုးမျိုး) နှင့် အခြား [[လိင်မှတဆင့် ကူးစက်တတ်သော ရောဂါများ]] (STIs) သည် [[ပါးစပ်ဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်း]]မှ တဆင့် ကူးစက်နိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;WHO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Hales&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CDC&quot;&gt;{{cite web| title = Sexually Transmitted Disease Surveillance| publisher = Centers for Disease Control and Prevention (CDC)| year = 2008| access-date = December 6, 2011| url = https://www.cdc.gov/std/stats08/surv2008-Complete.pdf| archive-date = October 2, 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20181002174224/https://www.cdc.gov/std/stats08/surv2008-Complete.pdf| url-status = live}} Also see [https://www.cdc.gov/std/stats08/2008survFactSheet.PDF Fact Sheet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181002174828/https://www.cdc.gov/std/stats08/2008survFactSheet.PDF |date=2018-10-02 }}&lt;/ref&gt; AIDS ကို ဖြစ်စေသော HIV ဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်ခံထားရသူနှင့် ခန္ဓာကိုယ်မှ ထွက်ရှိသော အရည်များကို လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖလှယ်မှု မည်သည့်အရာမဆို ကူးစက်နိုင်ခြေ ရှိသည်။ သို့သော် STI ကူးစက်နိုင်ခြေမှာ [[လိင်ဆက်ဆံခြင်း|မိန်းမကိုယ်]] သို့မဟုတ် [[စအိုဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်း]]ထက် ပါးစပ်ဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်းအတွက် သိသိသာသာ နည်းပါးသည်ဟု အများအားဖြင့် ယူဆကြပြီး၊ HIV ကူးစက်မှုသည် ပါးစပ်လိင်နှင့်ပတ်သက်၍ အနိမ့်ဆုံးအန္တရာယ်ဟု ယူဆသည်။&lt;ref name=&quot;Hales&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Alexander&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Pratt&quot;&gt;{{cite book|author=Robert J. Pratt|title=HIV &amp; AIDS: A Foundation for Nursing and Healthcare Practice|publisher=CRC Press|page=306|isbn=978-0-340-70639-8|year=2003|access-date=August 21, 2013|url=https://books.google.com/books?id=naSG-2RgRiYC&amp;pg=PA306|archive-date=July 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200731133048/https://books.google.com/books?id=naSG-2RgRiYC&amp;pg=PA306|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sex and Society&quot;&gt;{{cite book|author=Marshall Cavendish Corporation|title=Sex and Society, Volume 1|isbn=978-0-7614-7906-2|publisher=Marshall Cavendish Corporation|page=61|year=2010|access-date=August 29, 2013|url=https://books.google.com/books?id=aVDZchwkIMEC&amp;pg=PA61|archive-date=July 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200731132841/https://books.google.com/books?id=aVDZchwkIMEC&amp;pg=PA61|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ခံယူသော လက်တွဲဖော်၏ [[လိင်အင်္ဂါ]]များတွင် အနာများရှိပါက၊ သို့မဟုတ် ပေးသော လက်တွဲဖော်၏ ပါးစပ်အတွင်း သို့မဟုတ် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် အနာများ သို့မဟုတ် ပွင့်နေသော အနာများရှိပါက၊ သို့မဟုတ် သွားဖုံးသွေးထွက်ပါက STI ကူးစက်နိုင်ခြေ တိုးလာသည်။&lt;ref name=&quot;Hales&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Alexander&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CDC, oral sex&quot;&gt;{{Cite web|title=Oral Sex and HIV Risk |date=June 2009 |access-date=August 30, 2013 |publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC) |url=https://www.cdc.gov/hiv/resources/Factsheets/pdf/oralsex.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510210937/http://www.cdc.gov/hiv/resources/Factsheets/pdf/oralsex.pdf |archive-date=May 10, 2013 }}&lt;/ref&gt; Fellatio ပေးခြင်း မပြုလုပ်မီ သို့မဟုတ် ပြုလုပ်ပြီး မကြာမီ သွားတိုက်ခြင်း၊ သွားပွတ်ကြိုး သုံးခြင်း သို့မဟုတ် သွားနှင့်ပတ်သက်သည့် လုပ်ငန်းများ ပြုလုပ်ခြင်းသည်လည်း ကူးစက်နိုင်ခြေကို တိုးစေနိုင်သည်၊ အကြောင်းမှာ ဤလုပ်ဆောင်မှုများအားလုံးသည် ပါးစပ်အတွင်းပိုင်းတွင် သေးငယ်သော အစင်းရာများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Hales&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Alexander&quot;/&gt; ဤအနာများသည် အဏုကြည့်မှန်ဘီလူးဖြင့် ကြည့်မှသာ မြင်နိုင်သော်လည်း၊ ဤအခြေအနေများအောက်တွင် ပါးစပ်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်နိုင်သော STIs ကူးစက်နိုင်ခြေကို တိုးပွားစေသည်။&lt;ref name=&quot;Hales&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Alexander&quot;/&gt; ထိုသို့ထိတွေ့ခြင်းသည် လိင်အင်္ဂါတစ်ဝိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော သာမန်ဘက်တီးရီးယားများနှင့် ဗိုင်းရပ်စ်များမှ ပိုမိုသာမန်သော ရောဂါပိုးများကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ အထက်ဖော်ပြပါ အချက်များကြောင့် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အရင်းအမြစ်များက STI အခြေအနေ မသိရှိရသော လက်တွဲဖော်နှင့် fellatio ပြုလုပ်သောအခါ သို့မဟုတ် ခံယူသောအခါ [[ကွန်ဒုံး]] သို့မဟုတ် အခြား ထိရောက်သော အကာအကွယ်နည်းလမ်းများကို အသုံးပြုရန် အကြံပြုထားသည်။&lt;ref name=&quot;WHO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Hales&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Alexander&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CDC&quot;/&gt;

===HPV နှင့် ပါးစပ်ကင်ဆာ ဆက်စပ်မှု===
HPV ကူးစက်ခံရသူများတွင် ပါးစပ်ဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်းနှင့် [[ပါးစပ်ကင်ဆာ]]တို့ကြား ဆက်စပ်မှုများ ရှိကြောင်း အစီရင်ခံထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.oralcancerfoundation.org/hpv/index.htm |title=The HPV Connection |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227175640/http://www.oralcancerfoundation.org/hpv/index.htm |archive-date=2014-02-27 }}&lt;/ref&gt;

၂၀၀၇ ခုနှစ် လေ့လာမှုတစ်ခုအရ ပါးစပ်ဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်းနှင့် လည်ချောင်းကင်ဆာတို့ကြား ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း အကြံပြုခဲ့သည်။ ၎င်းသည် [[သားအိမ်ခေါင်းကင်ဆာ]] အများစုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်သည်ဟု ယူဆရပြီး လည်ချောင်းကင်ဆာ တစ်ရှူးများတွင်လည်း လေ့လာမှုများစွာတွင် တွေ့ရှိရသော HPV ဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်မှုကြောင့်ဟု ယုံကြည်ရသည်။ ထိုလေ့လာမှုက ၎င်းတို့၏ ဘဝတစ်လျှောက်လုံးတွင် ပါးစပ်လိင်ဆက်ဆံဖော် တစ်ဦးမှ ငါးဦးအထိ ရှိသူများသည် ဤလုပ်ဆောင်မှုတွင် လုံးဝမပါဝင်ဖူးသူများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက လည်ချောင်းကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ခြေ နှစ်ဆခန့် ပိုမိုများပြားပြီး၊ ပါးစပ်လိင်ဆက်ဆံဖော် ငါးဦးထက် ပိုမိုရှိသူများသည် ဖြစ်နိုင်ခြေ ၂၅၀ ရာခိုင်နှုန်း တိုးလာကြောင်း ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite journal |author=D'Souza G |title=Case-control study of human papillomavirus and oropharyngeal cancer |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2007-05-10_356_19/page/1944 |journal=N. Engl. J. Med. |volume=356 |issue=19 |pages=1944–1956 |year=2007 |pmid=17494927 |doi=10.1056/NEJMoa065497 |author2=Kreimer AR |author3=Viscidi R |display-authors=3 |last4=Pawlita |first4=Michael |last5=Fakhry |first5=Carole |last6=Koch |first6=Wayne M. |last7=Westra |first7=William H. |last8=Gillison |first8=Maura L.|s2cid=18819678 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khamsi, Roxanne, [https://www.newscientist.com/article.ns?id=dn11819 &quot;Oral sex can cause throat cancer&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930045811/http://www.newscientist.com/article.ns?id=dn11819 |date=2007-09-30 }}, ''New Scientist'', London, 9 May 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.newscientist.com/article.ns?id=dn11819 |title=New Scientist: &quot;Oral sex can cause throat cancer&quot; – 09 May 2007 |publisher=newscientist.com |access-date=2010-03-19 |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930045811/http://www.newscientist.com/article.ns?id=dn11819 }}&lt;/ref&gt;

===ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်းနှင့် သုက်ရည် ထိတွေ့မှု===

လိင်တံကို ပါးစပ်ဖြင့်စုပ်ခြင်းသည် ကိုယ်ဝန်ကို မဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါ၊ အကြောင်းမှာ မျိုချလိုက်သော [[သုက်ပိုး]]များသည် [[သားအိမ်]]နှင့် [[သားဥပြွန်]]သို့ ရောက်ရှိပြီး သားဥကို သန္ဓေအောင်ရန် နည်းလမ်းမရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ အစာအိမ်ရှိ အက်ဆစ်များနှင့် အစာခြေလမ်းကြောင်းရှိ အစာခြေအင်ဇိုင်းများသည် သုက်ပိုးများကို ဖြိုခွဲသတ်ပစ်သည်။

လက်တွေ့သုတေသနပြုချက်များအရ လိင်တံကို ပါးစပ်ဖြင့်စုပ်ခြင်းသည် ခုခံအားစနစ်ကို ပြောင်းလဲစေခြင်းနှင့် ဆက်စပ်နေကြောင်း ယာယီတွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ်အတွင်း နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ ဖြစ်နိုင်ခြေကို လျှော့ချနိုင်ကြောင်း ညွှန်ပြသည်။ အသက်အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်သည့် [[ကိုယ်ဝန်အဆိပ်တက်ခြင်း]]သည် fellatio ကို ပုံမှန်ပြုလုပ်သော အမျိုးသမီးများတွင် နည်းပါးကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့၏ လက်တွဲဖော်၏ သုက်ရည်ကိုပါ မျိုချသူများသည် အန္တရာယ်အနည်းဆုံး အခြေအနေတွင် ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Koelman |year=2000 |title=Correlation between oral sex and a low incidence of preeclampsia: A role for soluble HLA in seminal fluid? |journal=Journal of Reproductive Immunology |volume=46 |pages=155–166 |doi=10.1016/S0165-0378(99)00062-5 |pmid=10706945 |first1=CA |issue=2 |url=https://research.rug.nl/en/publications/79065d3c-9efc-4a5d-a084-8fca0c46c6aa |display-authors=etal}}&lt;/ref&gt; ဤရလဒ်များသည် သုက်ရည်တွင် TGF-β1 ပါဝင်ကြောင်း၊ ၎င်းကို လက်တွဲဖော်များအကြား ဖလှယ်ခြင်းသည် ခုခံအားတုံ့ပြန်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော ကိုယ်ဝန်အဆိပ်တက်ခြင်းအန္တရာယ်ကို လျော့ကျစေသည့် ဆက်စပ်မှုရှိသည်ဟူသော အချက်နှင့် ကိုက်ညီသည်။ သို့သော် fellatio သည် TGF-β1 ကူးစက်မှုအတွက် တစ်ခုတည်းသော ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော နည်းလမ်းမဟုတ်ပါ။&lt;ref name=&quot;Robertson2001&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Taylor1997&quot;&gt;{{Cite journal |last=Taylor |first=Robert N. |date=January 1997 |title=Review: Immunobiology of Preeclampsia |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1600-0897.1997.tb00195.x |journal=American Journal of Reproductive Immunology |language=en |volume=37 |issue=1 |pages=79–86 |doi=10.1111/j.1600-0897.1997.tb00195.x |pmid=9138457 |s2cid=42576690 |issn=1046-7408}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Chaouat2005&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Chaouat |first1=Gérard |last2=Robillard |first2=Pierre-Yves |last3=Dekker |first3=Gustaaf |date=1 October 2005 |title=Fourth International Workshop on Immunology of Pre-eclampsia, December 2004, Reunion, France |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0165037805001385 |journal=Journal of Reproductive Immunology |series=Proceedings of Post-Congress Kyoto Symposium |volume=67 |issue=1 |pages=103–111 |doi=10.1016/j.jri.2005.09.004 |pmid=16315347 |issn=0165-0378}}&lt;/ref&gt;

==ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အမြင်များ==

===အပျိုစင်ဘဝ===

ပါးစပ်ဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်းသည် အပျိုစင်ဘဝကို ထိန်းသိမ်းရန် နည်းလမ်းတစ်ခုအဖြစ် အများအားဖြင့် အသုံးပြုလေ့ရှိပြီး အထူးသဖြင့် လိင်တူမဟုတ်သော စုံတွဲများအကြားတွင် ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို တစ်ခါတစ်ရံတွင် ''technical virginity'' (စအိုဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်း၊ [[လက်ဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်း]]နှင့် [[မထိုးသွင်းသော လိင်ဆက်ဆံခြင်း|ထိုးသွင်းခြင်းမပါဝင်သော အခြားလိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်မှုများ]] ပါဝင်သော်လည်း [[လိင်တံ-မိန်းမကိုယ် လိင်ဆက်ဆံခြင်း]]ကို ချန်လှပ်ထားသည်) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။&lt;ref name=&quot;Carpenter&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Intimate&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Brady&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Plummer&quot;&gt;{{cite book | author = Ken Plummer | title = Modern Homosexualities: Fragments of Lesbian and Gay Experiences | publisher = [[Routledge]] | year = 2002 | pages = 187–191 | access-date = August 24, 2013 | isbn = 978-1-134-92242-0 | url = https://books.google.com/books?id=OSO3q4XEfz4C&amp;pg=PA189 | quote = The social construction of 'sex' as vaginal intercourse affects how other forms of sexual activity are evaluated as sexually satisfying or arousing; in some cases whether an activity is seen as a sexual act at all. For example, unless a woman has been penetrated by a man's penis she is still technically a virgin even if she has had lots of sexual experience. | archive-date = March 18, 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150318215831/http://books.google.com/books?id=OSO3q4XEfz4C&amp;pg=PA189 | url-status = live }}&lt;/ref&gt; &quot;technical virginity&quot; သို့မဟုတ် ပါးစပ်ဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်းမှတစ်ဆင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း သဘောတရားသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ ဆယ်ကျော်သက်များအကြားတွင် အထူးရေပန်းစားသည်။&lt;ref name=&quot;Brady&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CDC, oral sex&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jayson&quot;&gt;{{cite news|first=Sharon|last=Jayson|title='Technical virginity' becomes part of teens' equation|newspaper=[[USA Today]]|date=2005-10-19|access-date=2009-08-07|url=https://www.usatoday.com/news/health/2005-10-19-teens-technical-virginity_x.htm|archive-date=2011-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110428054421/http://www.usatoday.com/news/health/2005-10-19-teens-technical-virginity_x.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ၎င်းတွင် မိမိတို့၏ အပျိုစင်ဘဝကို ထိန်းသိမ်းရန်သာမက ရင်းနှီးမှုကို ဖန်တီးထိန်းသိမ်းရန် သို့မဟုတ် ကိုယ်ဝန်ကို ရှောင်ရှားရန်အတွက်ပါ ရည်းစားများကို fellate လုပ်သော ဆယ်ကျော်သက်မိန်းကလေးများ ပါဝင်သည်။&lt;ref name=&quot;Brady&quot;/&gt; ဆယ်ကျော်သက်မိန်းကလေးများအကြား ထိုအလေ့အကျင့်အတွက် ပေးထားသော အခြားအကြောင်းရင်းများမှာ ရွယ်တူအုပ်စု၏ ဖိအားနှင့် ၎င်းတို့၏ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်မှုအတွက် နိဒါန်းအဖြစ် ပါဝင်သည်။&lt;ref name=&quot;Brady&quot;/&gt; ထို့အပြင် လိင်တူချစ်သူအမျိုးသားများသည် fellatio ကို ၎င်းတို့၏ အပျိုစင်ဘဝကို ထိန်းသိမ်းသည့် နည်းလမ်းတစ်ခုအဖြစ် မှတ်ယူနိုင်ပြီး၊ လိင်တံ-စအို ထိုးဖောက်ခြင်းကို အပျိုစင်ဘဝ ဆုံးရှုံးခြင်းအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သည်။ အခြားလိင်တူချစ်သူ အမျိုးသားများကမူ fellatio ကို ၎င်းတို့၏ အဓိက လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်မှုပုံစံအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;Carpenter&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Virgin&quot;/&gt;

===တရားဝင်မှု===
လိင်တံကို ပါးစပ်ဖြင့်စုပ်ခြင်းသည် နိုင်ငံအများစုတွင် တရားဝင်သည်။ အချို့သော တရားစီရင်ပိုင်ခွင့်များ၏ ဥပဒေများသည် လိင်တံကို ပါးစပ်ဖြင့်စုပ်ခြင်းကို လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြစ်မှုများအတွက် ထိုးသွင်းသော လိင်ဆက်ဆံမှုအဖြစ် မှတ်ယူသော်လည်း၊ နိုင်ငံအများစုတွင် စအိုဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်း သို့မဟုတ် အိမ်ထောင်ပြင်ပလိင်ဆက်ဆံမှုနှင့် မတူဘဲ ဤလုပ်ဆောင်မှုကို တားမြစ်သည့် ဥပဒေများ မရှိပါ။ အစ္စလာမ်စာပေများတွင် အိမ်ထောင်ရေးအတွင်း တစိုက်မတ်မတ် တိကျစွာ တားမြစ်ထားသော လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်မှုပုံစံများမှာ စအိုဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်းနှင့် ရာသီလာနေစဉ် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်မှုများသာ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.understanding-islam.com/q-and-a/social-issues/regarding-oral-sex-5555 |title=Regarding 'Oral Sex' |publisher=Understanding-islam.com |access-date=2013-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130218214658/http://www.understanding-islam.com/q-and-a/social-issues/regarding-oral-sex-5555 |archive-date=2013-02-18 }}&lt;/ref&gt; သို့သော် ပါးစပ်ဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်းနှင့်ပတ်သက်သော တိကျသော သဘောထားသည် ခေတ်သစ် အစ္စလာမ်ပညာရှင်များအကြား သဘောကွဲလွဲမှုများ၏ အကြောင်းအရာဖြစ်သည်။ ၎င်းကို &quot;မနှစ်မြို့ဖွယ်ရာ&quot; ဟု ယူဆသော အာဏာပိုင်များက လိင်တံမှ မသန့်ရှင်းဟု ယူဆရသော အရည်များ ပါးစပ်နှင့် ထိတွေ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.zawaj.com/articles/fatwa_oral_desai.html |title=Articles and Essays |publisher=Zawaj.Com |access-date=2010-03-19 |archive-date=2018-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181004154700/http://www.zawaj.com/articles/fatwa_oral_desai.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; အချို့ကမူ ပါးစပ်လိင်ကို တားမြစ်ရန် ခိုင်မာသော အထောက်အထားမရှိကြောင်း အလေးထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.islamonline.net/servlet/Satellite?pagename=IslamOnline-English-Ask_Scholar/FatwaE/FatwaE&amp;cid=1119503543892 |title=Islam's Stance on Oral Sex - IslamonLine.net - Ask The Scholar |publisher=IslamonLine.net |access-date=2010-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100324080602/http://www.islamonline.net/servlet/Satellite?pagename=Islamonline-English-Ask_Scholar%2FFatwaE%2FFatwaE&amp;cid=1119503543892 |archive-date=2010-03-24 }}&lt;/ref&gt;

[[မလေးရှားနိုင်ငံ|မလေးရှား]]တွင် လိင်တံကို ပါးစပ်ဖြင့်စုပ်ခြင်းသည် တရားမဝင်သော်လည်း ဥပဒေကို မကြာခဏ အကောင်အထည်ဖော်ခြင်း မရှိပေ။ မလေးရှား ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၃၇၇ (က) အရ၊ လူတစ်ဦး၏ လိင်တံကို အခြားသူတစ်ဦး၏ စအို သို့မဟုတ် ပါးစပ်ထဲသို့ ထည့်သွင်းခြင်းကို &quot;သဘာဝ၏ အစီအစဉ်နှင့် ဆန့်ကျင်သော ကာမဆက်ဆံမှု&quot; အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး၊ အများဆုံး ထောင်ဒဏ် ၂၀ နှစ်နှင့် ကြိမ်ဒဏ်တို့ဖြင့် ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်နိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]]|date=March 1, 2009|access-date=December 9, 2010|url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2009/3/1/focus/3375398&amp;sec=focus|archive-url=https://web.archive.org/web/20110622074655/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2009%2F3%2F1%2Ffocus%2F3375398&amp;sec=focus|archive-date=June 22, 2011|title=Illegal but not abnormal}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:လိင်ဆက်ဆံမှုပုံစံများ]]
[[ကဏ္ဍ:လိင်အပြုအမူများ]]
[[ကဏ္ဍ:လူသား လိင်တံ]]
[[ကဏ္ဍ:ပါးစပ် ရမ္မက်]]</text>
      <sha1>dzldr2v45xs1ejidbl85ufre2c1z9vn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာ၊ ဆရာ(တေးရေးဆရာ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49094</id>
    <revision>
      <id>1055533</id>
      <parentid>1044415</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T06:29:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]</comment>
      <origin>1055533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13971" sha1="svb08105asjhxyk5hircsf35d6je8ch" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name                = ဆရာထာ
| image               = 
| caption             = 
| birth_name          = မောင်ထာ
| birth_date          = {{Birth date|1901|9|30}}
| birth_place         = [[မန္တလေးမြို့]]၊ မလွန်ရပ်ကွက်
| death_date          = {{Death date and age|1979|1|24|1901|9|30}}
| death_place         = [[မန္တလေးမြို့]]
| occupation          = တေးရေးဆရာ၊ ဂီတပညာရှင်၊ သဘင်ပညာရှင်
| years_active        = ၁၉၁၀ စုနှစ်များ – ၁၉၇၀ စုနှစ်များ
| spouse              = ဒေါ်မမလေး
| children            = ရွှေမန်းသူ ခင်အုန်းမြင့် (ခင်အုန်းမြိုင်)&lt;br&gt;စန္ဒရားအေးကို (ကိုအေးကို)&lt;br&gt;ကောလိပ် ခင်ဝင်းမေ (ခင်ဝင်းမေ)&lt;br&gt;ဇာနည်ဝင်းမော် (မင်းသမီး)&lt;br&gt;(စုစုပေါင်း သားသမီး ၇ ယောက်)
| parents             = ဦးစံခိုင် (ဖခင်)&lt;br&gt;ဒေါ်မ (ဒေါ်မေ) (မိခင်)
}}

'''ဆရာထာ''' (၁၉၀၁–၁၉၇၉) သည် [[မြန်မာ့ဂီတ]]နှင့် [[မြန်မာ့သဘင်|သဘင်လောက]]တွင် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သော တေးရေးဆရာ၊ ပတ္တလားနှင့် စန္ဒရားပညာရှင် ကြီးတစ်ဦးဖြစ်သည်။ [[နန်းတော်ရှေ့ ဆရာတင်]]၊ [[မြို့မငြိမ်း]]၊ အေဝမ်းဆရာညှာ၊ ဦးသက်တင်၊ ဦးဘသိန်း နှင့် ဝိုင်အမ်ဘီဆရာတင် တို့နှင့် ခေတ်ပြိုင် ပေါ်ထွန်းခဲ့သော [[မန္တလေး]]သား ဂီတစာဆိုကြီး ဖြစ်သည်။ လေဘာတီ မမြရင် သီဆိုခဲ့သည့် နာမည်ကျော် &quot;အလှူအစ်မ&quot; သီချင်းနှင့် ရွှေမန်းတင်မောင် သီဆိုခဲ့သော &quot;စေကိုးလုံး&quot;၊ &quot;အောင်ပါစေ&quot; စသည့် သီချင်းများမှာ ဆရာထာ၏ ထင်ရှားသော လက်ရာမွန်များ ဖြစ်ကြသည်။

== ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး ==
ဆရာထာကို ၁၉၀၁ ခုနှစ် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၆၃ ခုနှစ်)၊ စက်တင်ဘာလ ၃၀ ရက် (တော်သလင်းလပြည့်ကျော် ၄ ရက်) တွင် [[မန္တလေးမြို့]]၊ မလွန်ရပ်ကွက်၌ ဖခင် ဦးစံခိုင်၊ မိခင် ဒေါ်မ (ဒေါ်မေ) တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ မိဘများမှာ သဘင်မျိုးရိုးဖြစ်ပြီး၊ မိခင်ဖြစ်သူ ဒေါ်မ (ဒေါ်မေ) သည် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်|နန်းတွင်း]]ရုပ်သေးမင်းသမီး &quot;မဒ္ဒီခိုင်&quot; ဟု နာမည်ကြီးသူ ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က မန္တလေးမြို့ အင်းကန်တိုက် ရွှေကျောင်းတွင် မြန်မာစာပေ သင်ကြားခဲ့သည်။ 

== ဂီတနှင့် သဘင်ပညာ သင်ယူခြင်း ==
ငယ်စဉ်ကပင် တေးဂီတဝါသနာ ထုံမွှန်းခဲ့သည့်အလျောက် [[စိန်ဗေဒါ]]တို့နှင့် ခေတ်ပြိုင်ဖြစ်ပြီး ဝါးပတ္တလားတီးခတ်ရာတွင် ကျော်ကြားလှသော ဆရာတာထံတွင် ပညာသင်ကြားခွင့်ရခဲ့ရာမှ &quot;ဆရာထာ&quot; ဟူသော အမည်ကို ရရှိခဲ့သည်။ ပေါက်ပေါက်တန်းရပ်ရှိ ဆရာဦးထွန်းရ (ဦးထွန်းရင်) ထံတွင် အကပညာနှင့် သီချင်းရေးခြင်းအတတ်ကို သင်ယူခဲ့သည်။ အကဆရာ ဦးထွန်းရ၏ လမ်းညွှန်တိုက်တွန်းမှုကြောင့် တေးရေးဆရာ ဖြစ်လာခဲ့သည့်အပြင် ဇာတ်မင်းသားအဖြစ်လည်း တစ်ရာသီမျှ ဝင်ရောက်ကပြ လှုပ်ရှားခဲ့ဖူးသည်။ 

ထို့ပြင် အစ်မဖြစ်သူ အငြိမ့်မင်းသမီး [[စိန်သုံ၊ ဒေါ်|ဒေါ်စိန်သုန်]] (ဒေါ်စိန်ဆုံ) ၏ အငြိမ့်အဖွဲ့တွင် စည်တီး၊ ဒိုးတီးသမားအဖြစ် လုပ်ကိုင်ရင်း၊ ထိုအငြိမ့်မှ စန္ဒရားတီးသူ ဆရာမောင်ထံတွင် စန္ဒရားတီးခတ်ခြင်း အနုပညာကို ထပ်မံဆည်းပူးခဲ့သည်။ ဆရာထာသည် လိုက်လျောညီထွေရှိလှသော အနုပညာအရည်အသွေးကြောင့် ဆိုင်းဆရာကြီး စိန်ဗေဒါ၏ ဆိုင်းအဖွဲ့တွင် တစ်နှစ်၊ ဦးချစ်ဖွယ်နှင့် ဒေါ်စိန်သုန်တို့၏ အငြိမ့်အဖွဲ့တွင် နှစ်နှစ်မျှ စည်တီးသမားအဖြစ် လိုက်ပါအမှုထမ်းခဲ့သည်။

== အနုပညာလှုပ်ရှားမှုများ ==

=== အငြိမ့်သဘင်လောက ===
မင်းသားအဖြစ် လှုပ်ရှားပြီးနောက် အငြိမ့်သဘင်လောကသို့ စာရေးဆရာ (တေးရေးဆရာ) အဖြစ် အပြည့်အဝ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ဆရာထာသည် မန္တလေးမှ ဥဩမယ်တင်၊ ဥက္ကလာ အေးကြည်၊ [[ဩဘာသောင်း၊ ဒေါ်|ဒေါ်ဩဘာသောင်း]]၊ [[မြရင်၊ မ (လေဘာတီ)|လေဘာတီ မမြရင်]]၊ လှကလေးစိန် နှင့် ပျော်တော်ဆက် မတင်အောင်တို့၏ အငြိမ့်အဖွဲ့များတွင် ပတ္တလားတီးခတ်ပေးရင်း သီချင်းများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည်။ ဂီတမယ် လှကလေးစိန်အငြိမ့်တွင် ပတ္တလားဆရာအဖြစ် (၈) နှစ်တိုင်တိုင် အရှည်ကြာဆုံး တာဝန်ယူလုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ 

အငြိမ့်မင်းသမီးများဖြစ်ကြသော ယူနီဗာစီတီ မြသန်းကြည်၊ ရွှေလိပ်ပြာ နှင့် [[ကြည်အောင် (အဆိုတော်)|မကြည်အောင်]] တို့အတွက်လည်း အငြိမ့်သီချင်းများစွာ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည်။ [[မြရင်၊ မ (လေဘာတီ)|လေဘာတီ မမြရင်]] သီဆို၍ အထူးလူကြိုက်များ ကျော်ကြားခဲ့သော &quot;အလှူအစ်မ&quot; သီချင်းမှာ ဆရာထာ၏ ထူးခြားပြောင်မြောက်သော လက်ရာဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် &quot;မောင့်စည်းစိမ်&quot; သီချင်းကို ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်ရုံတင်မကဘဲ ကိုယ်တိုင်သီဆို၍ ဓာတ်ပြားသွင်းခဲ့ရာ အထူးအောင်မြင်ကျော်ကြားခဲ့သည်။

=== ဇာတ်သဘင်လောက ===
ဇာတ်သဘင်လောကတွင်လည်း ဇာတ်သီချင်းရေးဆရာအဖြစ် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ သရဲလေး အောင်စိန်၊ စိန်အုပ်၊ အောင်မောင်း၊ [[စိန်ကတုံး၊ ဦး|ဦးစိန်ကတုံး]] နှင့် စိန်အောင်မင်း တို့အတွက် ဇာတ်သီချင်းများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် စိန်အောင်မင်း၏ နာမည်ကျော် &quot;ဘဒ္ဒကလျာဏီ&quot; သီချင်းသည် ဆရာထာ ရေးစပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ဆရာထာသည် [[ရွှေမန်းတင်မောင်]]၏ ရွှေမန်းဇာတ်သဘင်တွင် မင်းသားကြီး စာရေးဆရာအဖြစ် နှစ်နှစ်မျှ လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး၊ မန်နေဂျာအဖြစ်လည်း တာဝန်ယူကာ ရွှေမန်းဇာတ်အဖွဲ့အတွက် သီချင်းပေါင်းများစွာ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အနက် ရွှေမန်းတင်မောင် သီဆိုခဲ့သည့် &quot;စေကိုးလုံး&quot; သီချင်းနှင့် &quot;အောင်ပါစေ&quot; သီချင်းတို့မှာ အထူးကျော်ကြားသည်။ 

နောင်တွင် ကိုယ်ပိုင်အငြိမ့်အဖွဲ့ကို တည်ထောင်ခဲ့ရာ ၎င်း၏ သမီးများဖြစ်ကြသော ရွှေမန်းသူ မအုန်းမြင့်၊ ကောလိပ်ဝင်းမေ နှင့် ကမ္ဘာကျော် စန်းစန်း (ခေါ်) ဇာနည်ဝင်းမော် တို့က မင်းသမီးများအဖြစ် ပါဝင်ကပြခဲ့ကြသည်။

== မိသားစုဘဝ ==
ဆရာထာသည် ဒေါ်မမလေးနှင့် အိမ်ထောင်ကျခဲ့ပြီး သားသမီး ခုနစ်ယောက် ထွန်းကားခဲ့ရာ ထိုအထဲမှ လေးယောက်မှာ အနုပညာလောကတွင် ထင်ရှားခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ-
* သမီး - ခင်အုန်းမြိုင် ([[ရွှေမန်းတင်မောင်|ရွှေမန်းသူ]] ခင်အုန်းမြင့်) (မင်းသမီး)
* သား - ကိုအေးကို (မန္တလေးအငြိမ့်လောက၌ စန္ဒရားအေးကို ဟု ထင်ရှားသူ)
* သမီး - ခင်ဝင်းမေ (ကောလိပ် ခင်ဝင်းမေ) (မင်းသမီး)
* သမီး - ဇာနည်ဝင်းမော် (ကမ္ဘာကျော် စန်းစန်း) (မင်းသမီး) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ 

ဆရာထာသည် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် မြေး (၁၅) ယောက်နှင့် မြစ် (၃) ယောက်တို့၏ အဘိုး ဖြစ်သည်။

== ဘဝနိဂုံး ==
အနုပညာသမားပီသစွာဖြင့် ထာဝစဉ် အေးအေးဆေးဆေး နေထိုင်တတ်ပြီး သဘောထားပြည့်ဝ သိမ်မွေ့လှသော ဂီတပညာရှင်ကြီး ဆရာထာသည် အသက် ၇၈ နှစ်အရွယ်၊ ၁၉၇၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၄ ရက်တွင် [[မန္တလေးမြို့]]၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ၎င်းကွယ်လွန်မှုကြောင့် မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်နှင့် ဂီတအနုပညာရှင်များအကြား နှမြောတသ ကြေကွဲဝမ်းနည်းခဲ့ကြရသည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references /&gt;
[[Category:၁၉၀၁ မွေးဖွားများ]]
[[Category:၁၉၇၉ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[Category:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]
[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]
[[Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးမှ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]]</text>
      <sha1>svb08105asjhxyk5hircsf35d6je8ch</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055534</id>
      <parentid>1055533</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T06:30:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ကဏ္ဍ:၁၉၀၁ မွေးဖွားသူများ]]</comment>
      <origin>1055534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13981" sha1="gmd1qvbamn0v2m2f5d2g1vle1zh3v1u" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name                = ဆရာထာ
| image               = 
| caption             = 
| birth_name          = မောင်ထာ
| birth_date          = {{Birth date|1901|9|30}}
| birth_place         = [[မန္တလေးမြို့]]၊ မလွန်ရပ်ကွက်
| death_date          = {{Death date and age|1979|1|24|1901|9|30}}
| death_place         = [[မန္တလေးမြို့]]
| occupation          = တေးရေးဆရာ၊ ဂီတပညာရှင်၊ သဘင်ပညာရှင်
| years_active        = ၁၉၁၀ စုနှစ်များ – ၁၉၇၀ စုနှစ်များ
| spouse              = ဒေါ်မမလေး
| children            = ရွှေမန်းသူ ခင်အုန်းမြင့် (ခင်အုန်းမြိုင်)&lt;br&gt;စန္ဒရားအေးကို (ကိုအေးကို)&lt;br&gt;ကောလိပ် ခင်ဝင်းမေ (ခင်ဝင်းမေ)&lt;br&gt;ဇာနည်ဝင်းမော် (မင်းသမီး)&lt;br&gt;(စုစုပေါင်း သားသမီး ၇ ယောက်)
| parents             = ဦးစံခိုင် (ဖခင်)&lt;br&gt;ဒေါ်မ (ဒေါ်မေ) (မိခင်)
}}

'''ဆရာထာ''' (၁၉၀၁–၁၉၇၉) သည် [[မြန်မာ့ဂီတ]]နှင့် [[မြန်မာ့သဘင်|သဘင်လောက]]တွင် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သော တေးရေးဆရာ၊ ပတ္တလားနှင့် စန္ဒရားပညာရှင် ကြီးတစ်ဦးဖြစ်သည်။ [[နန်းတော်ရှေ့ ဆရာတင်]]၊ [[မြို့မငြိမ်း]]၊ အေဝမ်းဆရာညှာ၊ ဦးသက်တင်၊ ဦးဘသိန်း နှင့် ဝိုင်အမ်ဘီဆရာတင် တို့နှင့် ခေတ်ပြိုင် ပေါ်ထွန်းခဲ့သော [[မန္တလေး]]သား ဂီတစာဆိုကြီး ဖြစ်သည်။ လေဘာတီ မမြရင် သီဆိုခဲ့သည့် နာမည်ကျော် &quot;အလှူအစ်မ&quot; သီချင်းနှင့် ရွှေမန်းတင်မောင် သီဆိုခဲ့သော &quot;စေကိုးလုံး&quot;၊ &quot;အောင်ပါစေ&quot; စသည့် သီချင်းများမှာ ဆရာထာ၏ ထင်ရှားသော လက်ရာမွန်များ ဖြစ်ကြသည်။

== ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး ==
ဆရာထာကို ၁၉၀၁ ခုနှစ် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၆၃ ခုနှစ်)၊ စက်တင်ဘာလ ၃၀ ရက် (တော်သလင်းလပြည့်ကျော် ၄ ရက်) တွင် [[မန္တလေးမြို့]]၊ မလွန်ရပ်ကွက်၌ ဖခင် ဦးစံခိုင်၊ မိခင် ဒေါ်မ (ဒေါ်မေ) တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ မိဘများမှာ သဘင်မျိုးရိုးဖြစ်ပြီး၊ မိခင်ဖြစ်သူ ဒေါ်မ (ဒေါ်မေ) သည် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်|နန်းတွင်း]]ရုပ်သေးမင်းသမီး &quot;မဒ္ဒီခိုင်&quot; ဟု နာမည်ကြီးသူ ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က မန္တလေးမြို့ အင်းကန်တိုက် ရွှေကျောင်းတွင် မြန်မာစာပေ သင်ကြားခဲ့သည်။ 

== ဂီတနှင့် သဘင်ပညာ သင်ယူခြင်း ==
ငယ်စဉ်ကပင် တေးဂီတဝါသနာ ထုံမွှန်းခဲ့သည့်အလျောက် [[စိန်ဗေဒါ]]တို့နှင့် ခေတ်ပြိုင်ဖြစ်ပြီး ဝါးပတ္တလားတီးခတ်ရာတွင် ကျော်ကြားလှသော ဆရာတာထံတွင် ပညာသင်ကြားခွင့်ရခဲ့ရာမှ &quot;ဆရာထာ&quot; ဟူသော အမည်ကို ရရှိခဲ့သည်။ ပေါက်ပေါက်တန်းရပ်ရှိ ဆရာဦးထွန်းရ (ဦးထွန်းရင်) ထံတွင် အကပညာနှင့် သီချင်းရေးခြင်းအတတ်ကို သင်ယူခဲ့သည်။ အကဆရာ ဦးထွန်းရ၏ လမ်းညွှန်တိုက်တွန်းမှုကြောင့် တေးရေးဆရာ ဖြစ်လာခဲ့သည့်အပြင် ဇာတ်မင်းသားအဖြစ်လည်း တစ်ရာသီမျှ ဝင်ရောက်ကပြ လှုပ်ရှားခဲ့ဖူးသည်။ 

ထို့ပြင် အစ်မဖြစ်သူ အငြိမ့်မင်းသမီး [[စိန်သုံ၊ ဒေါ်|ဒေါ်စိန်သုန်]] (ဒေါ်စိန်ဆုံ) ၏ အငြိမ့်အဖွဲ့တွင် စည်တီး၊ ဒိုးတီးသမားအဖြစ် လုပ်ကိုင်ရင်း၊ ထိုအငြိမ့်မှ စန္ဒရားတီးသူ ဆရာမောင်ထံတွင် စန္ဒရားတီးခတ်ခြင်း အနုပညာကို ထပ်မံဆည်းပူးခဲ့သည်။ ဆရာထာသည် လိုက်လျောညီထွေရှိလှသော အနုပညာအရည်အသွေးကြောင့် ဆိုင်းဆရာကြီး စိန်ဗေဒါ၏ ဆိုင်းအဖွဲ့တွင် တစ်နှစ်၊ ဦးချစ်ဖွယ်နှင့် ဒေါ်စိန်သုန်တို့၏ အငြိမ့်အဖွဲ့တွင် နှစ်နှစ်မျှ စည်တီးသမားအဖြစ် လိုက်ပါအမှုထမ်းခဲ့သည်။

== အနုပညာလှုပ်ရှားမှုများ ==

=== အငြိမ့်သဘင်လောက ===
မင်းသားအဖြစ် လှုပ်ရှားပြီးနောက် အငြိမ့်သဘင်လောကသို့ စာရေးဆရာ (တေးရေးဆရာ) အဖြစ် အပြည့်အဝ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ဆရာထာသည် မန္တလေးမှ ဥဩမယ်တင်၊ ဥက္ကလာ အေးကြည်၊ [[ဩဘာသောင်း၊ ဒေါ်|ဒေါ်ဩဘာသောင်း]]၊ [[မြရင်၊ မ (လေဘာတီ)|လေဘာတီ မမြရင်]]၊ လှကလေးစိန် နှင့် ပျော်တော်ဆက် မတင်အောင်တို့၏ အငြိမ့်အဖွဲ့များတွင် ပတ္တလားတီးခတ်ပေးရင်း သီချင်းများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည်။ ဂီတမယ် လှကလေးစိန်အငြိမ့်တွင် ပတ္တလားဆရာအဖြစ် (၈) နှစ်တိုင်တိုင် အရှည်ကြာဆုံး တာဝန်ယူလုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ 

အငြိမ့်မင်းသမီးများဖြစ်ကြသော ယူနီဗာစီတီ မြသန်းကြည်၊ ရွှေလိပ်ပြာ နှင့် [[ကြည်အောင် (အဆိုတော်)|မကြည်အောင်]] တို့အတွက်လည်း အငြိမ့်သီချင်းများစွာ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည်။ [[မြရင်၊ မ (လေဘာတီ)|လေဘာတီ မမြရင်]] သီဆို၍ အထူးလူကြိုက်များ ကျော်ကြားခဲ့သော &quot;အလှူအစ်မ&quot; သီချင်းမှာ ဆရာထာ၏ ထူးခြားပြောင်မြောက်သော လက်ရာဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် &quot;မောင့်စည်းစိမ်&quot; သီချင်းကို ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်ရုံတင်မကဘဲ ကိုယ်တိုင်သီဆို၍ ဓာတ်ပြားသွင်းခဲ့ရာ အထူးအောင်မြင်ကျော်ကြားခဲ့သည်။

=== ဇာတ်သဘင်လောက ===
ဇာတ်သဘင်လောကတွင်လည်း ဇာတ်သီချင်းရေးဆရာအဖြစ် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ သရဲလေး အောင်စိန်၊ စိန်အုပ်၊ အောင်မောင်း၊ [[စိန်ကတုံး၊ ဦး|ဦးစိန်ကတုံး]] နှင့် စိန်အောင်မင်း တို့အတွက် ဇာတ်သီချင်းများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် စိန်အောင်မင်း၏ နာမည်ကျော် &quot;ဘဒ္ဒကလျာဏီ&quot; သီချင်းသည် ဆရာထာ ရေးစပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ဆရာထာသည် [[ရွှေမန်းတင်မောင်]]၏ ရွှေမန်းဇာတ်သဘင်တွင် မင်းသားကြီး စာရေးဆရာအဖြစ် နှစ်နှစ်မျှ လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး၊ မန်နေဂျာအဖြစ်လည်း တာဝန်ယူကာ ရွှေမန်းဇာတ်အဖွဲ့အတွက် သီချင်းပေါင်းများစွာ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အနက် ရွှေမန်းတင်မောင် သီဆိုခဲ့သည့် &quot;စေကိုးလုံး&quot; သီချင်းနှင့် &quot;အောင်ပါစေ&quot; သီချင်းတို့မှာ အထူးကျော်ကြားသည်။ 

နောင်တွင် ကိုယ်ပိုင်အငြိမ့်အဖွဲ့ကို တည်ထောင်ခဲ့ရာ ၎င်း၏ သမီးများဖြစ်ကြသော ရွှေမန်းသူ မအုန်းမြင့်၊ ကောလိပ်ဝင်းမေ နှင့် ကမ္ဘာကျော် စန်းစန်း (ခေါ်) ဇာနည်ဝင်းမော် တို့က မင်းသမီးများအဖြစ် ပါဝင်ကပြခဲ့ကြသည်။

== မိသားစုဘဝ ==
ဆရာထာသည် ဒေါ်မမလေးနှင့် အိမ်ထောင်ကျခဲ့ပြီး သားသမီး ခုနစ်ယောက် ထွန်းကားခဲ့ရာ ထိုအထဲမှ လေးယောက်မှာ အနုပညာလောကတွင် ထင်ရှားခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ-
* သမီး - ခင်အုန်းမြိုင် ([[ရွှေမန်းတင်မောင်|ရွှေမန်းသူ]] ခင်အုန်းမြင့်) (မင်းသမီး)
* သား - ကိုအေးကို (မန္တလေးအငြိမ့်လောက၌ စန္ဒရားအေးကို ဟု ထင်ရှားသူ)
* သမီး - ခင်ဝင်းမေ (ကောလိပ် ခင်ဝင်းမေ) (မင်းသမီး)
* သမီး - ဇာနည်ဝင်းမော် (ကမ္ဘာကျော် စန်းစန်း) (မင်းသမီး) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ 

ဆရာထာသည် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် မြေး (၁၅) ယောက်နှင့် မြစ် (၃) ယောက်တို့၏ အဘိုး ဖြစ်သည်။

== ဘဝနိဂုံး ==
အနုပညာသမားပီသစွာဖြင့် ထာဝစဉ် အေးအေးဆေးဆေး နေထိုင်တတ်ပြီး သဘောထားပြည့်ဝ သိမ်မွေ့လှသော ဂီတပညာရှင်ကြီး ဆရာထာသည် အသက် ၇၈ နှစ်အရွယ်၊ ၁၉၇၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၄ ရက်တွင် [[မန္တလေးမြို့]]၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ၎င်းကွယ်လွန်မှုကြောင့် မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်နှင့် ဂီတအနုပညာရှင်များအကြား နှမြောတသ ကြေကွဲဝမ်းနည်းခဲ့ကြရသည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references /&gt;
[[ကဏ္ဍ:၁၉၀၁ မွေးဖွားသူများ]]
[[Category:၁၉၇၉ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[Category:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]
[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]
[[Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးမှ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]]</text>
      <sha1>gmd1qvbamn0v2m2f5d2g1vle1zh3v1u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂေခိုလူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50139</id>
    <revision>
      <id>1055422</id>
      <parentid>808560</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T14:28:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51994-87</username>
        <id>148735</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1055422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2403" sha1="54h5o97jf2l3zgt80r526ct5azic9qf" xml:space="preserve">'''ဂေခိုလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''ကယန်းကဒေါ့''' သည် ကယန်းတိုင်းရင်းသားဖြစ်သည်။ တောင်ပေါ်ကရင်အနွယ်ဝင် ထင်မြင်တတ်သည်။ ရမည်းသင်းနှင့်တောင်ငူခရိုင် တောင်တန်းများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ လူဦးရေ မှာ ၁၉၈၃ ခုနှစ် စာရင်းများအရ ၉၅၀ဝ ဖြစ်သည်။ ဂေခိုလူမျိုးများသည် [[ကယားပြည်နယ်]] အတွင်းရှိ [[လွိုင်ကော်မြို့နယ်|လွိုင်ကော်]]၊ [[ဒီမောဆိုးမြို့နယ်|ဒီးမောဆို]]၊ နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တာင်ပိုင်း [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]]နှင့် [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[သံတောင်ကြီးမြို့နယ်]] များတွင် အများဆုံး နေထိုင်ကြသည်။ [[ကယန်း]] ဂေခိုမျိုးနွယ်စု၏ ထင်ရှားသော ပွဲတော်များမှာ တောင်ယာ မီးရှို့ပွဲ၊ စပါးပျိုးကြဲပွဲ၊ ကောက်ရိတ်သိမ်းပွဲ တို့ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kayahstate.gov.mm/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=118:2014-03-21-08-31-34&amp;catid=96&amp;Itemid=631|title=ဂေခိုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ|publisher=ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|accessdate=၉ မေ ၂၀၁၈|archivedate=3 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200803181311/https://www.kayahstate.gov.mm/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=118:2014-03-21-08-31-34&amp;catid=96&amp;Itemid=631}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]]
[[Category:ကယားလူမျိုးစု]]</text>
      <sha1>54h5o97jf2l3zgt80r526ct5azic9qf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055423</id>
      <parentid>1055422</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T14:30:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51994-87</username>
        <id>148735</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1055423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2383" sha1="9uymiwovunguhnrubqdl0k009hpb3jc" xml:space="preserve">'''ဂေခိုလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''ကယန်းကဒေါ့''' သည် ကယန်းတိုင်းရင်းသားဖြစ်သည်။ တောင်ပေါ်ကရင်အနွယ်ဝင် ထင်မြင်တတ်သည်။ ရမည်းသင်းနှင့်တောင်ငူခရိုင် တောင်တန်းများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ လူဦးရေ မှာ ၁၉၈၃ ခုနှစ် စာရင်းများအရ ၉၅၀ဝ ဖြစ်သည်။ ဂေခိုလူမျိုးများသည် [[ကယားပြည်နယ်]] အတွင်းရှိ [[လွိုင်ကော်မြို့နယ်|လွိုင်ကော်]]၊ [[ဒီမောဆိုးမြို့နယ်|ဒီးမောဆို]]၊ နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တာင်ပိုင်း [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]]နှင့် [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[သံတောင်ကြီးမြို့နယ်]] များတွင် အများဆုံး နေထိုင်ကြသည်။ ဂေခိုမျိုးနွယ်စု၏ ထင်ရှားသော ပွဲတော်များမှာ တောင်ယာ မီးရှို့ပွဲ၊ စပါးပျိုးကြဲပွဲ၊ ကောက်ရိတ်သိမ်းပွဲ တို့ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kayahstate.gov.mm/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=118:2014-03-21-08-31-34&amp;catid=96&amp;Itemid=631|title=ဂေခိုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ|publisher=ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|accessdate=၉ မေ ၂၀၁၈|archivedate=3 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200803181311/https://www.kayahstate.gov.mm/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=118:2014-03-21-08-31-34&amp;catid=96&amp;Itemid=631}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]]
[[Category:ကယားလူမျိုးစု]]</text>
      <sha1>9uymiwovunguhnrubqdl0k009hpb3jc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055424</id>
      <parentid>1055423</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T14:32:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51994-87</username>
        <id>148735</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1055424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2418" sha1="rxp9ed6x5f2l5mkgn904lrp3jfmuz6y" xml:space="preserve">[[ကယန်း]]ကဒေါ့ '''ဂေခိုလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''ကယန်းကဒေါ့''' သည် ကယန်းတိုင်းရင်းသားဖြစ်သည်။ တောင်ပေါ်ကရင်အနွယ်ဝင် ထင်မြင်တတ်သည်။ ရမည်းသင်းနှင့်တောင်ငူခရိုင် တောင်တန်းများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ လူဦးရေ မှာ ၁၉၈၃ ခုနှစ် စာရင်းများအရ ၉၅၀ဝ ဖြစ်သည်။ ဂေခိုလူမျိုးများသည် [[ကယားပြည်နယ်]] အတွင်းရှိ [[လွိုင်ကော်မြို့နယ်|လွိုင်ကော်]]၊ [[ဒီမောဆိုးမြို့နယ်|ဒီးမောဆို]]၊ နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တာင်ပိုင်း [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]]နှင့် [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[သံတောင်ကြီးမြို့နယ်]] များတွင် အများဆုံး နေထိုင်ကြသည်။ ဂေခိုမျိုးနွယ်စု၏ ထင်ရှားသော ပွဲတော်များမှာ တောင်ယာ မီးရှို့ပွဲ၊ စပါးပျိုးကြဲပွဲ၊ ကောက်ရိတ်သိမ်းပွဲ တို့ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kayahstate.gov.mm/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=118:2014-03-21-08-31-34&amp;catid=96&amp;Itemid=631|title=ဂေခိုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ|publisher=ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|accessdate=၉ မေ ၂၀၁၈|archivedate=3 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200803181311/https://www.kayahstate.gov.mm/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=118:2014-03-21-08-31-34&amp;catid=96&amp;Itemid=631}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]]
[[Category:ကယားလူမျိုးစု]]</text>
      <sha1>rxp9ed6x5f2l5mkgn904lrp3jfmuz6y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055425</id>
      <parentid>1055424</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T14:33:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51994-87</username>
        <id>148735</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1055425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2421" sha1="8xkrl0t3o56conp2mhjkkj9rbc3nz08" xml:space="preserve">[[ကယန်း]]ကဒေါ့ '''ဂေခိုလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''ကယန်းကဒေါ့''' သည် ကယန်းတိုင်းရင်းသားဖြစ်သည်။ တောင်ပေါ်ကရင်အနွယ်ဝင် ထင်မြင်တတ်သည်။ ရမည်းသင်းနှင့်တောင်ငူခရိုင် တောင်တန်းများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ လူဦးရေ မှာ ၁၉၈၃ ခုနှစ် စာရင်းများအရ ၉၅၀ဝ ဖြစ်သည်။ ဂေခိုလူမျိုးများသည် [[ကယားပြည်နယ်]] အတွင်းရှိ [[လွိုင်ကော်မြို့နယ်|လွိုင်ကော်]]၊ [[ဒီမောဆိုးမြို့နယ်|ဒီးမောဆို]]၊ နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]]နှင့် [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[သံတောင်ကြီးမြို့နယ်]] များတွင် အများဆုံး နေထိုင်ကြသည်။ ဂေခိုမျိုးနွယ်စု၏ ထင်ရှားသော ပွဲတော်များမှာ တောင်ယာ မီးရှို့ပွဲ၊ စပါးပျိုးကြဲပွဲ၊ ကောက်ရိတ်သိမ်းပွဲ တို့ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kayahstate.gov.mm/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=118:2014-03-21-08-31-34&amp;catid=96&amp;Itemid=631|title=ဂေခိုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ|publisher=ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|accessdate=၉ မေ ၂၀၁၈|archivedate=3 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200803181311/https://www.kayahstate.gov.mm/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=118:2014-03-21-08-31-34&amp;catid=96&amp;Itemid=631}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]]
[[Category:ကယားလူမျိုးစု]]</text>
      <sha1>8xkrl0t3o56conp2mhjkkj9rbc3nz08</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ချစ်မောင်၊ စန္ဒရား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51158</id>
    <revision>
      <id>1055551</id>
      <parentid>222477</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T06:49:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Category: မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]</comment>
      <origin>1055551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="781" sha1="l5c7wmny46hyeo7ci02rijmgakgv2c9" xml:space="preserve">==စန္ဒရား ချစ်မောင်== 
ဂီတစာဆို စန္ဒရားချစ်မောင်၊ အသက် (၇၉) နှစ်၊ [[မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား]] ဂီတတာဝန်ခံ (ငြိမ်း)၊ တေးဂီတစိစစ်ရေးဘုတ်အဖွဲ့ဝင်
(၂၂-၂-၂၀၁၁ ရက်တွင် ကွယ်လွန်သည်။)&lt;ref&gt;စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်(၂၀၁၂)&lt;/ref&gt;
==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
[[Category:၂၀၁၁ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[Category: မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]</text>
      <sha1>l5c7wmny46hyeo7ci02rijmgakgv2c9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကြည်အေး (အေဝမ်း)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52304</id>
    <revision>
      <id>1055523</id>
      <parentid>713640</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T05:43:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]</comment>
      <origin>1055523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="899" sha1="i68gpu069zg27uplik8rp38072ql5x2" xml:space="preserve">{{lead missing}}
{{refimprove}}

==ကြည်အေး၊ ဦး(အေဝမ်း)==
အသက် (၈၆)နှစ်၊ ဂီတမှူး၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ၊ စာရေးဆရာ သန်းကျော်ဌေး
(၁၉-၁၁-၂၀၁၀ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။)
&lt;ref&gt; စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်(၂၀၁၁)&lt;/ref&gt; 
==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
{{Myanmar-bio-stub}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>i68gpu069zg27uplik8rp38072ql5x2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055524</id>
      <parentid>1055523</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T05:43:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ကြည်အေး၊ ဦး(အေဝမ်း)]] စာမျက်နှာကို [[ကြည်အေး (အေဝမ်း)]] သို့ Zawzawaungthwinက ရွှေ့ခဲ့သည်: မလိုအပ်သော စကားဘညှပ်၊ သံတူကြောင်းကွဲများ ဖယ်ရှားခြင်း</comment>
      <origin>1055523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="899" sha1="i68gpu069zg27uplik8rp38072ql5x2" xml:space="preserve">{{lead missing}}
{{refimprove}}

==ကြည်အေး၊ ဦး(အေဝမ်း)==
အသက် (၈၆)နှစ်၊ ဂီတမှူး၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ၊ စာရေးဆရာ သန်းကျော်ဌေး
(၁၉-၁၁-၂၀၁၀ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။)
&lt;ref&gt; စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်(၂၀၁၁)&lt;/ref&gt; 
==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
{{Myanmar-bio-stub}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>i68gpu069zg27uplik8rp38072ql5x2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စိန်လှမြိုင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52315</id>
    <revision>
      <id>1055565</id>
      <parentid>224593</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T07:04:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Category:မြန်မာ ဆိုင်းပညာရှင်များ]]</comment>
      <origin>1055565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="449" sha1="40204pa16afupik1gwe0hj54jbdlriu" xml:space="preserve">==စိန်လှမြိုင်==
အသက် (၈၅) နှစ်၊ ရွာစား၊ ဆိုင်းဆရာကြီး
(၁၂-၅-၂၀၁၀ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။)&lt;ref&gt; စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်(၂၀၁၁)&lt;/ref&gt; 
==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;

[[Category:မြန်မာ ဆိုင်းပညာရှင်များ]]</text>
      <sha1>40204pa16afupik1gwe0hj54jbdlriu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055566</id>
      <parentid>1055565</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T07:05:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Category:၂၀၁၀ ကွယ်လွန်သူများ]]</comment>
      <origin>1055566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="517" sha1="liwnbz7snuczajqi2djeqxt3zb223wz" xml:space="preserve">==စိန်လှမြိုင်==
အသက် (၈၅) နှစ်၊ ရွာစား၊ ဆိုင်းဆရာကြီး
(၁၂-၅-၂၀၁၀ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။)&lt;ref&gt; စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်(၂၀၁၁)&lt;/ref&gt; 
==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
[[Category:၂၀၁၀ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[Category:မြန်မာ ဆိုင်းပညာရှင်များ]]</text>
      <sha1>liwnbz7snuczajqi2djeqxt3zb223wz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တင်ချိုဦး၊ စန္ဒရား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52361</id>
    <revision>
      <id>1055546</id>
      <parentid>224899</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T06:43:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]</comment>
      <origin>1055546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="600" sha1="shivlk2ou8vbvoc39c73dth169pepm0" xml:space="preserve">==ဂီတစာဆို စန္ဒရားတင်ချိုဦး==
အသက် (၇၇) နှစ်၊ သင်္ဃန်းကျွန်းပညာရေး ကောလိပ် ဂီတဌာန အငြိမ်းစားဌာနမှူး(၂၉-၁၂-၂၀၁၀ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။)
&lt;ref&gt; စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်(၂၀၁၁)&lt;/ref&gt; 
==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;

[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]</text>
      <sha1>shivlk2ou8vbvoc39c73dth169pepm0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဘသိန်း (မန္တလေး)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52365</id>
    <revision>
      <id>1055547</id>
      <parentid>1043464</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T06:44:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Category:၂၀၁၀ ကွယ်လွန်သူများ]] [[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]</comment>
      <origin>1055547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1194" sha1="012c5a62x4jjh5khl3ow6waykxk2l5d" xml:space="preserve">==ဂီတစာဆိုဦးဘသိန်း(မန္တလေး)==
အသက် (၁၀၀)မြန်မာနိုင်ငံဂီတ
အစည်းအရုံး(ဗဟို) နာယက၊ မန္တလေးမြို့မအပျော်တမ်း
တူရိယာအသင်းနာယက၊ ရွှေမန်းဆီသို့၊ ကျောင်းသွား
ဖော်၊ ခါတော်ရေသဘင်၊ ပန်းပုသူဇာ၊ ပင်ကိုချော၊
သုံးရာသီစသည့် သီချင်းများအပါအဝင် သီချင်းပုဒ်ရေ
၂၀၀ ခန့်ရေးသားခဲ့သူ
(၃၁-၁-၂၀၁၀ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။)&lt;ref&gt; စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်(၂၀၁၁)&lt;/ref&gt; 
==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
[[Category:၂၀၁၀ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]
[[Category:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ‎]]</text>
      <sha1>012c5a62x4jjh5khl3ow6waykxk2l5d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆရာညိန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54817</id>
    <revision>
      <id>1055520</id>
      <parentid>729961</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T05:37:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Category:၁၉၅၉ ကွယ်လွန်သူများ]] [[Category:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]]</comment>
      <origin>1055520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28015" sha1="lz3oyl6zw3dm6xj1gh3zlgeeg5pgwy2" xml:space="preserve">==အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းပညာရှင် ဆရာညိန်း ==
ခေတ်သစ် စောင်းပညာရှင် ဆရာညိန်းသည် ပြည်ခရိုင်၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နေ ပန်းထိမ်ဆရာကြီး အမှုခင်(ခေါ်)ဦးခင် နှင့် ဒေါ်မိမိ တို့မှ ၁၂၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဖွားမြင်သည့် သားဦးရတနာဖြစ်သည်။ အစ္စလာမ်ဘွဲ့အမည်မှာ အဗ်ဒူလ် ကရင်မ် ဖြစ်သည်။

ဖခင်ကြီး အမူခင်သည် ပန်းထိမ်လုပ်ငန်းဖြင့် အသက်မွေး ဝမ်းကျောင်းပြုသော်လည်း စောင်းပညာကို ထူးချွန်စွာ တတ်မြောက်သူ ဖြစ်သည်။ မင်းညီမင်းသားများအား စောင်းပညာကို သင်ကြားပေးသဖြင့် ဆုတော်လာဘ်တော်များ မကြာခဏ ချီးမြှင့်ခံရသည်။

အမူခင်သည် ပန်းထိမ်လုပ်ငန်း နားသည့်အချိန်များတွင် စောင်းကို တီးခတ်ပျော်မွေ့နေလေ့ရှိသည်။ ၇-နှစ်သားအရွယ်တွင် ဆရာညိန်းသည် ဖခင်၏စောင်းကို ယူတီးလေ့ရှိသဖြင့် ဖခင်ကြီးက သားငယ်မမီနိုင်သော ခပ်မြင့်မြင့် တစ်နေရာတွင်စောင်းကိုတင် ထားရသည်။ ဆရာညိန်းသည် ဖခင်ကြီး လစ်သည်နှင့် ကုလားထိုင်ပေါ်တွင် ခုံဆင့်ပြီး စောင်းကို ရအောင်ယူကာ တီးခတ်လေ့ရှိသည်။

ဆရာညိန်း၏ စောင်းဝါသနာ ထက်သန်မှုကို ဖခင်ကြီး သိရှိသည့် အခါ မိမိတပည့်များ စောင်းပညာ လာရောက် ဆည်းပူးချိန်တွင် သားငယ်ကို အနားတွင်ထိုင်၍ ပညာယူစေသည်။ စိတ်ဓာတ်ပြင်းပြသော ဆရာညိန်းသည် ဖခင်ထံမှ စောင်းပညာ အမွေကို စနစ်တကျ ခံယူနိုင်ခဲ့သည်။

ဆရာညိန်းသည် နိုင်ငံကျော်ဇာတ်မင်းသားကြီး ဦးဖိုးစိန်နှင့် ဦးစိန်ကတုံးတို့၏ ဇာတ်သဘင်များကိုလည်း မပြတ်ကြည့်ရှုသည်။ အပြော အဆို၊ အငို၊ အချီအချ၊ ကနည်းကဟန် ကကွက်၊ ဆိုင်းချက်စည်းဝါး တို့ကို လေ့လာသည်။ ဆိုင်းစုံ၊ ပတ္တလား၊ နှဲ၊ ပလွေ၊ မောင်း၊ ဆိုင်းပါ မကျန် တီးပုံတီးနည်းများကို အထူးစိတ်ဝင်စားစွာ မှတ်သားသည်။

မကြာမီ ဆရာညိန်းသည် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခံ၊ ဘွဲ့၊ ဘောလယ်၊ ဒွေးချိုး၊ လေးချိုး၊ တေးထပ်၊ ယိုးဒယားတို့ကိုပါ သံနေသံထား ဆီလျော် ခံ့ညားအောင် ရေးစပ်နိုင်သည်အထိ ကျွမ်းကျင်လာသည်။ မိဘများက ရန်ကုန်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့လာသောအခါ ဆရာညိန်းသည် ရန်ကုန်ရှိ ဂီတပညာရှင်ကြီး များထံမှ ဆက်လက်လေ့လာ ဆည်းပူးသည်။ အခြေခံ ခိုင်မာအောင် ကြိုးပမ်းသည်။ ဆရာညိန်း၏ အားထုတ်မှု၊ စောင်းပညာ ကျွမ်းကျင်မှုသတင်းသည် နယ်များသို့ ပျံ့နှံ့သွားသည်။ ဆရာညိန်းသည် ရှင်ပြုနားသ၊ ထိမ်းမြားမင်္ဂလာ၊ ပွဲနေပွဲထိုင်၊ ဂုဏ်ပြု ဧည့်ခံပွဲများပါမကျန် လက်ခံတီးရသည်။ ဆရာညိန်း၏ ပညာဂုဏ် တစ်ဟုန်ထိုး ကျော်ကြားသွားသည်။

ဆရာညိန်းသည် နိုင်ငံခြားမှလာသည့် ဂီတာကို မြန်မာတီးဟန်ဖြင့် တီးနိုင်စေရန် သံမှန်ကို လေးပေါက်ကြိုးဖြင့် ပြောင်းကာ မြန်မာဟန်ဖြင့် စတင်တီထွင်သူ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ရကန် ဦးတင်သည် မန္တလေးနှင့် သီပေါတွင် ဆရာညိန်းထံမှရသည့် ဂီတာကြိုး ညှိနည်းဖြင့် မြန်မာ သီချင်းကြီးများကို တီးနိုင် စွမ်းပြနိုင်ခဲ့သည်။ ဂီတာစိမ်းမောင်မှာ နောက်မှ ရကန် ဦးတင်ထံမှ ပညာရခဲ့သည်ဟု သိရသည်။

မြန်မာနိုင်ငံ ရှေးတယောထိုးနည်းမှ အနောက်နိုင်ငံ တယောပြားကို ထိုးနည်းအဖြစ် တီထွင်သူမှာလည်း ဆရာညိန်းပင်ဖြစ်သည်။ ဆရာညိန်းသည် စောင်းကြိုး ၁၃ ကြိုးမှ ၁၅ ကြိုးထိ တီထွင်သူဖြစ်သည်ဟု ဆရာ ဦးအောင်သန်းကဆိုသည်။ ၁၄ ကြိုးကို ပုလဲသံစဉ် ညှိ၍ မည်သည့်သီချင်းကိုမဆို ပုလဲသံစဉ်ဖြင့်ရအောင် တီးနိုင်သဖြင့် ပုလဲဝိဇ္ဖာ ဆရာညိန်း ဟုလည်းတွင်သည်။

ဆရာညိန်းသည် တူတော်သူ မောင်အေး(အလင်္ကာကျော်စွာ ရွှေပြည်အေး) တို့နှင့်အတူ သီပေါသို့ ရောက်ခဲ့သည်။

သီပေါ ဟော်နန်းတွင် စောင်းတီးလက်စွမ်းပြစေရာ ဟော်တွင်ရှိနေသော စောင်းဆရာကြီး  
ဣန္ဒာဒေဝ မောင်မောင်ကြီးက “ဆရာညိန်း စောင်းတီးနေပုံကို အံ့ဩမဆုံးဖြစ်ပြီး ပုလဲသံစဉ် တီးစွမ်းသူအနေနှင့် မိမိ၏တစ်သက်တွင် မတွေ့ဘူးသေးကြောင်း တအံ့တဩ ချီးကျူးခဲ့ကြောင်း [[စောမြအေးကြည်၊ ဒေါ်|ဒေါ်စောမြအေးကြည်]]ထံမှ ကြားသိရသည်။

ဆရာညိန်းသည် ရသမျှ ဂီတပညာကို ယူတတ်သကဲ့သို့ ရှိသမျှ ဂီတပညာကို ပေးတတ်သူဖြစ်သည်။ ဂီတဝိသောဓနီ ကျမ်းဖြစ်မြောက်ရေးအတွက် စောင်းဆရာကြီး မာမူမောင်မောင်လတ်ကို များစွာအထောက် အကူပြုခဲ့သည်ဟု သိရသည်။

တေးဂီတအနုပညာလောကတွင် ကျင်လည်နေသော ဆရာညိန်းသည် စန္ဒရား ဆရာကြီး ဦးနု၏နှမ မအုန်းပွင့်ကို နီးနီး ကပ်ကပ် စောင်းပညာ သင်ကြားပေးရင်း မအုန်းပွင့်နှင့် အကြောင်းပါသည်။ သားသမီး မထွန်းကားသဖြင့် ဦးနု၏ အငယ်ဆုံးသား နို့စို့အရွယ်ကလေးကို ချစ်ခင်တွယ်တာပြီး သားရင်းပမာ မွေးစားသည်။ ကလေးသည် ငယ်စဉ်က အေးလွန်းလှသောကြောင့် မောင်အေးဟု ဆရာညိန်းကိုယ်တိုင်က အမည်ပေးခဲ့သည်ဟု (မိုးသောက်ကြယ်မဂ္ဂဇင်း) တွင် ပခုက္ကူ ဦးဘတင်က တင်ပြထားသည်။

စွယ်စုံကျမ်းလာ အလင်္ကာကျော်စွာ ရွှေပြည်အေး အတ္ထုပတ္တိတွင် –

“ရွှေပြည်အေးကို မွေးကင်းစကပင် ရန်ကုန်အနောက်ပိုင်း ၄ လမ်းနေ ဦးနု၏ယောက်ဖနှင့် နှမဖြစ်သူ ဦးအောင်ဖြိုး ဒေါ်ခင်တို့က ဖခင်၏ နေ့နံနှင့်မသင့်ဎ ခေါ်ယူမွေးစားခဲ့သည်။ ရွှေပြည်အေး၏ မွေးစားဖခင် ဦးအောင်ဖြိုးအိမ်၌ ဦးအောင်ဖြိုး၏ နှမဖြစ်သူ ဒေါ်အုန်းပွင့်၏ခင်ပွန်း ဘိလပ်ပြန် စောင်းဆရာညိမ်း တို့လည်း အတူတကွနေထိုင်ကြရာ ရွှေပြည်အေးမှာ ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတ အနုပညာနှင့် ပွန်းတီးခဲ့ရသည်။ ငယ်စဉ် ၆ နှစ်သား အရွယ်ကပင် အကအခုန်ဝါသနာထုံသဖြင့် အဆိုရခက်သော ဖိုးစိန်နှင့်အောင်ဗလ တို့၏ သီချင်းများကို မထစ်မငေါ့ သီဆိုနိုင်လေသည်။

ကိုးနှစ်သားအရွယ် မင်းပွဲစိုးပွဲများ၌ စောင်းဆရာညိမ်း၊ စန္ဒရား ဦးဘလတ်၊ ဦးသာဒင်စသည့် ဂီတပညာရှင်ကြီးများ သီဆို တီးမှုတ်သော တူရိယာဝိုင်းတွင် သီချင်းကြီး သီချင်းခန့်များကို ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် သီဆိုနိုင်သဖြင့် ကလေးအဆိုတော် တင်မောင်အေး အမည်ဖြင့် လူသိများခဲ့သည်။

ရွှေပြည်အေးသည် စောင်းဆရာညိမ်း၊ တယောဘရီ၊ ရကန်ဦးတင်စသည့် ပညာရှင်များထံမှ တွေ့မြင် မှတ်သား သင်ကြားရာ ၁၀ နှစ်သား အရွယ်မှာပင် တယောထိုးကောင်းစွာ တတ်ကျွမ်းခဲ့သည်။ ၁၃ နှစ်သားတွင် မွေးစားဖခင်မိခင်များ ကွယ်လွန်သွားသော်လည်း စောင်းဆရာညိန်းနှင့် ဇနီးတို့က သား အဖြစ်ဆက်လက် မွေးစားသည်။ ဆရာညိန်းသည် မြန်မာ့ တူရိယာ ဂီတပညာရှင်များကို ချီးမြဩင့်အားပေးနေသော သီပေါ စော်ဘွားကြီး ဆာစော ချယ်ထံသို့ သွားရောက်သည့်အခါ သား တပည့်ရွှေပြည်အေးကို ခေါ်ဆောင်သွား၍ စော်ဘွားကတော် ဒေါ်စောမြအေးကြည်ထံတွင် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်၊ ကြိုးသီချင်းများကို သင်ကြားစေခဲ့သည်။ ရွှေပြည်အေးအား ငယ်စဉ်ကပင် မိဘများက စိန်ဂျွန်း အထက်တန်းကျောင်း၌ အပ်နှံပညာသင်ကြားပေးသော် လည်း အဋ္ဌမတန်းအထိသာ ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ဂီတနယ်တွင်သာ ပျော်မွေ့ခဲ့သည်” ဟု ဖော်ပြပါရှိသည်။

ဦးဘတင်အဆိုအရ ဆရာညိန်း၏ဇနီးသည် ဦးနု၏နှမ ဒေါ်အုန်းဖြစ်ပြီး ဆရာညိန်းသည် ရွှေပြည်အေးကို မွေးစကပင် မွေးစားသည် ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ စွယ်စုံကျမ်းလာ ရွှေပြည်အေး အတ္ထုပတ္တိ အရ ဆရာညိန်း၏ ဇနီးမှာ ဦးနု၏ ယောက်ဖဖြစ်သူဦးအောင်ဖြိုး၏နှမ ဒေါ်အုန်းပွင့်ဖြစ်ပြီး ရွှေပြည်အေး ၁၃ နှစ်သားအရွယ် မူလမွေးစားမိဘများ ကွယ်လွန်ချိန်မှ ဆရာညိန်းနှင့် ဇနီးတို့က သားအဖြစ် ဆက်လက်မွေးစားသည်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။

စာပေဗိမာန်ထုတ် မြန်မာ့စောင်း ဒုတိယတွဲတွင် ဖော်ပြထားချက်များနှင့် လုံးဝကွဲလွဲပါသည်။

ဆရာညိန်းသည် အားလပ်သည့် အချိန်များတွင် အနားမနေဘဲ မြန်မာ သမားတော်ကြီးများထံ မြန်မာ့ ဗိန္နောဆေးပညာကို ဆည်းပူးသည်။ မြန်မာ့ဆေးကျမ်းများဖြစ်သော နရသုခိ၊ နရမာလာ၊ နရတန်ဆောင် စသော ဆေးပညာကို ကျွမ်းသည်။ ရောဂါများကို ပိုင်နိုင်စွာကုသနိုင်သဖြင့် ဝေဒနာရှင်များက ဆရာညိန်းကို အားထားယုံကြည်ကြသည်။

ပဉ္စမမြောက် ဂျော့ဘုရင် နန်းတက်ပွဲကျင်းပသည့် ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အသုံးတော်ခံရန် အင်ပါယာတစ်ဝန်းရှိ ဂီတအနုပညာ သည်များအား ဖိတ်ကြားသည်။ ဤတွင် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု ဂီတအနုပညာသည် ဆရာညိန်းလိုက် ပါရသည်။ (အင်္ဂလန်နိုင်ငံ)တွင် ဆရာညိန်းက မြန်မာ့စောင်းကို လက်စွမ်းပြ တီးခတ်ရာ အတိုင်းတိုင်း အပြည်ပြည်က လာရောက်လာသူ အပေါင်းက အထူးချီးကျူး ဩဘာပေးကြသည်။ ထိုပွဲတွင် ဆရာညိန်းသည် မြန်မာ့ဓလေ့ ထုံးစံအတိုင်း ခေါင်းပေါင်းဆံစ ဖော်ပေါင်းသည်။ မြန်မာ့ဝတ်စား တန်ဆာ ရင်ဖုံးအကျီနှင့် တောင်ရှည် ပုဆိုးကို သပ်ရပ်စွာ ဆင်မြန်းသည်။ နိုင်ငံခြားပရိသတ် အပေါင်းက တအံ့တဩ ကြည့်ရှုကြသည်။ ဆရာ့ပုံတူ ပန်းချီလာဆွဲသူတို့ များလှသဖြင့် ပုံဆွဲချိန်တစ်ခု သတ်မှတ်ပေးရသည်။

နိုင်ငံရပ်ခြားတွင် ဆရာညိန်းသည် မန္တလေးမြို့က ဦးဘ ဒေါ်မေတို့၏ သားကြီး၊ အင်္ဂလန်သို့ ပညာတော်သင် ရောက်နေသူ တူတော်မောင် ကိုဆက်၏ မိတ်ဆက်ပေးမှုဖြင့် စကော့လူမျိုး ဆရာဝန်တစ်ဦး၏ သမီးလေး နှင့်ဆုံသည်။ ကိုဆက်သည် နောင်အခါ ဆေးပါရဂူကြီး ဖြစ်လာသည်။ မိခင်ဒေါ်မေသည် ဆရာညိန်း၏ အစ်မတော်သည်။ စကော့ ဆရာဝန် သမီးလေးသည်သွေးလေ ချောက်ချားပြီး စိတ္တဇပမာ ခံစားနေရသည့် ဝေဒနာသည် ဖြစ်သည်။ ဆရာညိန်းက မြန်မာ့နည်း မြန်မာ့ဟန်ဖြင့် သွေးလေ၊ သလိပ် သည်းခြေစသည်ဖြင့် ခွဲခြားပြီး ဆေးတိုက်ကျွေးသည်။ ဆရာသည် စိတ်ပညာဖြင့် ရောဂါကိုကုသရာ၌ တူရိယာနှင့် ကုသည့်နည်းကို အထူး ယုံကြည်သည်။ မိမိစောင်းကို သာယာနာပျော်ဖွယ် တီးခတ်ပြသည်။ ဝေဒနာရှင်သည် စောင်းသံတွင် စိတ်ညွတ်နူးပြီး ရောဂါ တဖြည်းဖြည်း ပျောက်ကင်းသွားသည်။ ဤသတင်းကို ကြားရသူအပေါင်းက တအံ့တဩ ဖြစ်ကုန်ကြရသည်။ နောက်ထပ်လည်း အလားတူ ဝေဒနာရှင်နှစ်ဦးကို ဆက်လက် ကုသအောင်မြင်သည်။ အံ့ဩဖွယ် မြန်မာ့ကုထုံးကို ချီးကျူး သည့်အနဖြေင့် ဆရာဝန်ကြီးများအသင်းက ဆရာညိန်းအား Mental Specialist စိတ်ပညာ အထူးကုဘွဲ့ ချီးမြှင့်သည်။

ဆရာကြီးထံ ပညာသင်ကြား ဆည်းပူးခဲ့ကြသူများတွင် ပြည်မြို့ နဝင်းရပ် တူရိယာဆရာကြီး ဦးမောင်လေး ဂီတာ ဦးစိန်းမောင်၊ အလင်္ကာကျော်စွာ ရွှေပြည်အေး၊ ဒေါ်အေးမိ၊ သင်္ချာပါမောက္ခ ဦးအောင်လှ၏ ဇနီး ဒေါ်မေသန်းစသည့် မြန်မာအနုပညာ မြတ်နိုးသူများ ပါဝင်သည်။

ဆရာညိန်းသည် ဇနီးသည် ကွယ်လွန်သော် နောက်ထပ် မွေးစားသားတစ်ဦးဖြစ်သည့် တူဝမ်းကွဲတော်သူ ဗလညိမ်းနှင့်အတူ ရန်ကုန်၊ ကျောက်မြောင်းရပ်တွင် နေထိုင်သည်။ မြန်မာ့တိုင်းရင်းဆေး ပညာဖြင့် ဝေဒနာသည်များအား စေတနာဖြင့် ဆေးကုသပေး သည်။ ဗလညိမ်းသည် စောင်းတီးသာမက အဆိုအကတွင်လည်း အလွန်တော်သည်။ စောင်းတီးရာတွင် ဆရာ့နည်းတူ (စောင်းအခေါ်) လက်ညှိကောင်းသူဖြစ်သည်ဟု သိရသည်။

ထိုစဉ် ကိုလံဘီယာဓာတ်ပြား ကုမ္မဏီက ဆက်သွယ်လာသဖြင့် ပရိသတ်အများ ကြိုက်နှစ်သက်ကြသည့် ပုလဲပေါက်ပါသည့် သီချင်းများကို တီး၍ ဓာတ်ပြားသွင်းပေးခဲ့သည်။ ဆရာညိန်း ဝင်ငွေကောင်းခဲ့သည်ဟု သိရသည်။

ဆရာညိန်းသည် မြန်မာ့တူရိယာ ရိုးရာမပျက်ရန် ပန်တျာမူမှန် ညှိနှိုင်းရေးအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဂီတမူမှန် ထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းကို ဆောင်ရွက်သဖြင့် [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။

ဆရာညိန်းသည် အသက် ၈၀ ကျော်အရွယ်ရောက် သော်လည်း မျက်စိကောင်းသည်။ (မျက်မှန်မပါဘဲ) စာကိုဖတ်နိုင်သည်။ သွားခိုင်ခံ့သည်။ ကွမ်းသီးကို ညက်အောင်ဝါးနိုင်သည်။ သက်လုံကောင်းသည်။ ခရီးရှည် လမ်းလျှောက်နိုင်သည်။ ဆံပင်အနည်းငယ်ဖြူ သည်မှအပ ကျန်းမာရေး ကောင်းသဖြင့် သမားတော်ကြီး ပီသသည်ဟု ဆိုကြသည်။

ဆရာညိန်းတွင် ဒေါ်ရီနှင့် ဒေါ်ရန်ဟူ၍ မွေးချင်းနှစ်ဦးရှိသည်။ ဒေါ်ရီ၏သမီး မအမာစီနှင့် ဒေါ်ရီ၏သား မဂိုလမ်းယူနီဗာဆယ် ကုမ္ပဏီပိုင်ရှင် ကိုခင်ထွန်းတို့က အိုမင်းပြီဖြစ်သော ဆရာညိန်းအား မိမိတို့ စောင့်ရှောက်လို သဖြင့် မိမိတို့နှင့်အတူ လိုက်နေရန်ခေါ်ဖူး သည်။ ဆရာညိန်းက တပည့်တပန်းများနှင့် နေရသည်က မိမိဘဝ အေးချမ်းကြောင်း၊ ချမ်းသာကြောင်းဖြင့် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။

ဤတွင် တူမဖြစ်သူက ဆရာညိန်း အလ္လာဟ်အမိန့်ခံလျှင် ကြုံတွေ့နိုင်မည့် ဘာသာရေး အခက်အခဲကို အရဲစွန့်ကာထောက်ပြ ပြောဆိုသည်။ ဆရာညိန်းကမိမိတွင် ယုံကြည်ချက်အပြည့်အဝရှိသည်။ နမာဇ်ဝတ်ပြုသည်။ ရိုဇာဥပုသ်သီလ စောင့်ထိန်းသည်။ တစဗီ စိပ်ပုတီးနှင့် တရားဘာဝနာပွားနေသည်။ မိမိအကြောင်းမသိ၍ စိုးရိမ်နကြေသည်။ မိမိသည် မွတ်စလင်ပီသသူ တစ်ဦးဖြစ်ကြောင်း မှတ်သားပါဟု တပည့်များ ရှေ့မှောက်တွင် စိတ်အားထက်သန်စွာ ပြောဆိုခဲ့ကြောင်းသိရသည်။

ဗမာမွတ်စလင်မ် စာစောင်တွင် အတွဲ ၁၊ အမှတ်၂တွင် ဆရာညိန်း အကြောင်းတင်ပြသူ ဖျောက်ဆိပ်က ဆရာ၏နှမ ဒေါ်ရီရီ၏ အကြိမ်ကြိမ် မေတ္တာရပ်ခံချက်အရ မိမိကိုယ်တိုင် တပည့်တပန်းများရှေ့တွင် အရဲစွန့်ကာ မေးရာ -“မင်းက ငါ့ထက် အီမန်မြဲတယ်လို့ ထင်သလား၊ ငါ့အစ္စလာမ့် စိတ်ဓာတ်ဟာ မင်းတို့လို အပျော့စားမဟုတ်ဘူး။ ဒါပေမဲ့ငါက မာအ့ရေဖတ် သမားဆိုတော့ မင်းတို့ ဘာ နားလည်မလဲ” ဟု ပြန်ပြောခံရကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။

ဆရာညိန်းသည် ၁၉၅၉ ခု ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့တွင် ကျောက်မြောင်း သုဓမာလမ်း နေအိမ်၌ပင် အလ္လာဟ်အရှင့် အမိန့်တော် ခံယူသည်။

&lt;ref&gt;ပါမောက္ခ ဒေါက်တာအောင်ဇော် ရေးသားပြုစုသော တိုင်းရင်းမွတ်စလင် စာပြုစာဆို ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ (၂) မှ&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
[[Category:၁၉၅၉ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[Category:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]]</text>
      <sha1>lz3oyl6zw3dm6xj1gh3zlgeeg5pgwy2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စိန်ဒေါ်လာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54833</id>
    <revision>
      <id>1055560</id>
      <parentid>729073</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T07:01:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Category:မြန်မာ တူရီယာပညာရှင်များ]]</comment>
      <origin>1055560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35934" sha1="ssiww3ebk43bu6mp432tnzev5t8nqz4" xml:space="preserve">{{copy edit}}
==ဒိုးပတ်ဆရာကြီး စိန်ဒေါ်လာ (ခ) ဦးအပ္ပဒွလ္လာ==
အတိတ်ခေတ်မှ နေ့တစ်နေ့၊ အချိန်တစ်ချိန်၊ ခုနှစ်အားဖြင့် ၁၃၀၀ (၁၉၃၉-ခု) ဒေသက ကသာခရိုင် ကောလင်းမြို့၊ ရာသီက “သားပျိုးငယ်စုံ၊ မြရဂုံသီလာနယ်က၊ နှစ်သွယ်ရေတံခွန်နှင့် စိုးပန်းလဲ့မောင်၊ မုဝတ်ကယ်သင်းလှိုင်သည်၊ စုံဂနိုင်မြိုင်ယံမြင့်ငယ်မှာ၊ နွေလင့်ရွက်ညောင်း … “ဆိုတဲ့ မြဝတီမင်းကြီးဦးစ သဖြန်ဖွဲ့ဆိုခဲ့တဲ့ တပေါင်း ….။ လတပေါင်းဆိုတော့ အမြို့မြို့အနယ်နယ်တို့မှာ ဘုရားပွဲတော်များကျင်းပကြသည့်လ။ ဒီတပေါင်း လဆန်းပိုင်းမှာပဲ ကောလင်းမြို့ရဲ့ '''ကိုးတောင်ပြည့်'''စေတီတော် ကျင်းပတော့မယ့်ရက်ပိုင်းအလို စာရေးသူ အသက်က (၁၇) (၁၈)နှစ်ရွယ် အလယ်တန်းကျောင်းသားဘဝ။

“ကိုးတောင်ပြည့် ဘုရားပွဲတော်မှာ စိန်ဒေါ်လာ ဒိုးပတ်ဝိုင်းပါမယ်တဲ့” တစ်ယောက်မှတစ်ယောက် ဆင့်ပွားလာတဲ့သတင်းကို စာရေးသူကြားရတော့ စိတ်ရွှင်လန်းမှုကို ရစေခဲ့တယ်။ ဒိုးဆရာ စိန်ဒေါ်လာလို့ အခေါ်များ ကျော်ကြားနေတဲ့ ဦးအပ္ပဒွလ္လာဟာ စာရေးသူ၏ဇာတိ၊ မန္တလေးမြို့ စကြာနွယ်စဉ်ရပ် အရပ်သားချင်းတူကြတာမို့တစ်ကြောင်း အဖဘက်မှ ဆွေမျိုးတော်စပ်နေတာကတစ်ကြောင်း အစ္စလာမ် သာသနာ ယုံကြည်ကိုးကွယ်သူ ပသီနယ်ဖွားတစ်ဦးက မြန်မာ့အနုပညာတစ်ရပ်ဖြစ်တဲ့ ဒိုးပတ်တီး ကျော်မော်ဖြစ်တာကတစ်ကြောင်း တို့ကြောင့် စိတ်၏ရွှင်လန်းမှု ဖြစ်ခဲ့ရပုံကို ဒီကနေ့ထိ တွေးမိမြင်ယောင်မိလျက်ပါ။

===ဒိုးပတ်ဝိုင်းဆိုတဲ့ အနုပညာ===
မြန်မာလူမျိုးတို့ဟာ အလှူအတန်းကြီးကြသူများပါ။ လစဉ် လှူကြတန်းကြတဲ့ ပွဲလမ်းသဘင်များရှိကြတယ်။ လှူကြတန်းကြတဲ့ ပွဲတွေမှာလည်း ဒိုးပတ်ဝိုင်းပါကြသည်။ အတိတ်ခေတ် စာရေးသူ ကျောင်းသားအရွယ်က ကောက်စိုက်ရာမှာလည်း ဒိုးပတ်ဝိုင်းကြသည်။ ဒိုးတီးပြီး ကောက်စိုက်ကြတာဟာ တွင်ကျယ်မှုရှိသည်။ ဒိုးပတ်ဝိုင်းမပါတဲ့ ကောက်စိုက်အဖွဲ့နဲ့ ဒိုးပတ်ဝိုင်းပါတဲ့ ကောက်စိုက်အဖွဲ့ယှဉ်စိုက်။ ဒိုးပတ်ဝိုင်းပါတဲ့အဖွဲ့က သာခဲ့တာအမှန်ပါ။ ခုခေတ်မှာတော့ ကောက်စိုက်ပွဲတွေမှာ ဒိုးဝိုင်းဟ မပါသလောက်ဖြစ်သွားပါပြီ။ လယ်ကသင်းပေါ်က ကက်ဆက်ကို အသံချဲ့စက်တပ်ပြီး အားပေးကြတဲ့ အဆင့်ရောက်နေပါပြီ။

အတိတ်ဆီက ဒိုးဝိုင်းတွေ ခေတ်စားခဲ့ကြတယ်။ ဝိုင်းတစ်ဝိုင်းမှာ လူအင်အားသိပ်လိုလှတာမဟုတ်ပါဘူး။ ဒိုးတီသမားတစ်ယောက်၊ အက၊ ဒါမှမဟုတ် နှစ်ယောက်၊ တချို့ဝိုင်းက နှဲတစ်ယောက်ထည့်ကြပါမှ ငါးယောက်ဆို ဒိုးဝိုင်းဖြစ်တော့တာပါ။ ဒီထက် ပိုချင်လို့ရှိရင်လည်း ဝါးလက်ခုတ်သမား နှစ်ယောက်၊ သုံးယောက်ထည့်လို့ရပါတယ်။

===ကောလင်းရောက်လာတဲ့ စိန်ဒေါ်လာ===
ဘုရားပွဲစမယ့်ရက်က နီးလာလို့ စိန်ဒေါ်လာနဲ့အဖွဲ့ဟာ ကောလင်းရောက်ရှိလာကြပါတယ်။ သူတို့နဲ့အတူ လင်းကွင်းသမားတစ်ယောက်၊ နှဲသမားတစ်ယောက်၊ အဆို-အကတစ်ယောက် ပေါင်းမှ စိန်ဒေါ်လာပါ လေးယောက်သာ ပါခဲ့တယ်။ စိန်ဒေါ်လာ နာမည်ကြီးခေတ်စားနေချိန် မန္တလေးမှာ အကျော်အမော် ဒိုးဝိုင်းတွေကတော့ မိကျောင်းတံတား အနောက်ဘက်က ဘယ်ကျော် ကိုထွန်းမြတ်၊ အောင်ပင်လယ်က ဦးထွန်းသာ၊ ဇီးအုပ်ရွာက ဦးရုံ၊ တံခွတိုင်က ဦးစံရ၊ မတ္တရာက ဦးဘရန်တို့ ဦးဆောင်ကြတဲ့ ဒိုးဝိုင်းတွေဟာလည်း နာမည်ကြီးဝိုင်းတောပါ။ စိန်ဒေါ်လာ (ခ) အပ္ပဒွလ္လာဟာလည်း ဖော်ပြပါ ဒိုးသမားတွေနဲ့ ခေတ်ပြိုင်ပါ။ မန္တလေးမှာလည်း နာမည်ကြီးဝိုင်း တစ်ဝိုင်းဖြစ်လေတော့ နယ်တွေပါခြေဆန့်လာရတာကြောင့် ကောလင်းမြို့က တန်ခိုးကြီး “ကိုးတောင်ပြည့်”ဘုရားပွဲကိုပင် ရောက်လာကြတာပါ။

စိန်ဒေါ်လာနဲ့အဖွဲ့ ကောလင်းကိုရောက်ကြတယ်ဆိုရင်ပဲ ပွဲတော်ဖြစ်မြောက်ရေးကော်မတီက နားဖို့နေဖို့ နေရာချထားပေးကြလို့ ခဏနားကြ၊ ရပ်ဆွေရပ်မျိုးတို့အိမ်များကို တွေ့ဆုံ နှုတ်ဆက်ကြတယ်။

နယ်ခံဆွေမျိုးတွေကလည်း စကြာနွယ်စဉ်ရပ် မန္တလေးက ရေကြည်ရာ မြက်နုရာ လာနေကြသူများ၊ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး မန္တလေးမြို့တည်ပြီး သီးသီးသန့်သန့် ဘုရင့်အမြောက်တပ် အမှုထမ်းများ စကြာအမြောက်တပ်ဗိုလ်မင်းဟာရှင်ရဲ့ အနွယ်များဖြစ်ပြီး စိန်ဒေါ်လာကလည်း ဗိုလ်မင်းဟာရှင်ရဲ့ အနွယ်၊ စာရေးသူကိုယ်တိုင်လဲ ဒီအနွယ်ဝင်ဆိုတော့ ပျော်ခဲ့ ဂုဏ်လည်းယူခဲ့မိတယ်။

ဦးဒေါ်လာနဲ့ ပါတဲ့အဖွဲ့ဟာ ကံကောက်ရွာက လင်းကွင်းသမားကြီးဦးဘဂျမ်း၊ တံခွန်တိုင်က ဦးတုန်ပေါ့၊ ဆီဆုံကုန်းက ဆိုင်းမင်းသား ဦးဘခိုင်တို့လည်း ပါခဲ့ကြတယ်။

ဦးအပ္ပဒွလ္လာတစ်ဦးတည်း နာမည်က သုံးမျိုး။ ဒါကိုတော့ နည်းနည်းရှင်းချင်ပါတယ်။ စနေမင်း၊ မင်းတုန်းမင်း၊ သီပေါမင်း သုံးဆက် မင်းမှုထမ်းခဲ့တဲ့ အမြောက်တပ်သားကြီး ဦးဒူရာမန်း၊ အမိဒေါ်ဖီတို့က သားတစ်ဦး သမီးတစ်ဦးမွေးခဲ့တယ်။ မိဘနှစ်ဦးက ပသီမျိုးနွယ် အစ္စလာမ်သာသနာအရ အပ္ပဒွလ္လာလို့ အမည်ပေးခဲ့ကြတယ်။ ဒိုးတီးသမားဖြစ်လာတော့ မြန်မာလူမျိုးတို့က နာမည်အခေါ်ရခက်လို့ ကိုဒေါ်လာလို့ ခေါ်ခဲ့ကြတယ်။ စစ်မဖြစ်ခင်ကေဝလမင်းသား မြန်မာပြည်ရောက်လာပြီး မန္တလေးကိုလာတော့ ကြိုကြတဲ့အဖွဲ့ထဲမှာ ဦးဒေါ်လာရဲ့ ဒိုးဝင်းလည်းပါဝင်ခဲ့ရတယ်။ ဝေလမင်းသားကို ကြိုကြတဲ့အခါ ဦးဒေါ်လာရဲ့ ဒိုးထူးချွန်တာတွေ့ရလို့ ရွှေတံဆိပ် ချီးမြှင့်ခံရတယ်။ အဲဒီနောက်တော့ စိန်ဒေါ်လာဖြစ်လာတော့တယ်။ ဒိုးတီးကလည်းကောင်းပြန်၊ ဝေလမင်းသားကလည်း ရွှေတံဆိပ်ချီးမြှင့်ပြန်တော့ နာမည်ပိုကြီးလာတာပေါ့။ ဘယ်အထိ ဖြစ်ခဲ့ရသလဲဆိုရင် တောရွာတွေက ကြက်တိုက်ပွဲတွေမှာ အခွပ်ကောင်းတဲ့ကြက်ဖကို စိန်ဒေါ်လာကွ … တီးပေး … မလျော့နဲ့ … တီးပေးလို့ ရွာတွေထိ စိန်ဒေါ်လာ ခေတ်စားခဲ့တယ်လို့ သိရတယ်။

===ဒိုးတီးနဲ့စိန်ဒေါ်လာ===
ကောလင်းကို ရောက်ကြပြီး နောက်တစ်နေ့ ဘုရားပွဲက စပါတယ်။ စိန်ဒေါ်လာရဲ့ ဒိုးဝိုင်းဟာ လူတော်တော်စည်တဲ့ဝိုင်းပါ။ စိန်ဒေါ်လာ ဒိုးတီးကောင်းတဲ့အကြောင်းအရာတွေကတော့ လူက ထွားထွားကြိုင်းကြိုင်း၊ အားကကောင်းကောင်း၊ မောင်းကသန်သန်၊ လက်ချောင်းများကလည်းရှည်၊ ဒါကြောင့် သူ့ဒိုးတီးကွက်ဟာ စိတ်တဲ့အပြင် တီးချက်ကလဲပြင်းတယ်။ လက်နဲ့သက်သက်တီးတာမဟုတ်ပဲ ခြေဖဝါးတို့ကိုပါသုံးပြီး ဒိုးတီးတယ်။ ဒိုးမှာတပ်ထားတဲ့ ကြိုးကို ကတ္တီပါစွပ်ပြီးချုပ်ထားတယ်။ ကြယ်ပွင့်လေးတွေလဲစီပြီးတပ်ထားသေးတယ်။ ဒိုးကိုတီးရင်း လည်ပင်းမှာလွယ်ပြီး မင်းသား ပုလဲပုတီးလှည့်သလို ဒိုးကို အားနဲ့လှည့်လိုက်၊ နောက်ရောက်လာတဲ့ဒိုးကို ခြင်းလုံး စလွယ်ခတ်တီးဟန်နဲ့ ခြေဖဝါးနဲ့တီးပြီး ရှေ့ကိုပြန်ရောက်စေတယ်။ ဒိုးကို လည်ပင်းမှာဆွဲထားပြီး ဘယ်ဖဝါး ညာဖဝါးနဲ့လဲတီးတယ်။ ဒိုးကို ခြေရောလက်ပါတီးနေပေမယ့် ဟန်ချက်မပျက်စေရဘူး။

ကျားကိုက်ကျွမ်းထိုးဆိုတာလဲ တီးလိုက်သေးတယ်။ ကျားကိုက်ကျွမ်းထိုး တီးတော့မယ်ဆိုရင် တိုက်ပုံအင်္ကျီချွတ် ပုဆိုးခါးတောင်းကျိုက်၊ ဒိုးတပ်ကြိုးကို ပါးစပ်နဲ့ကိုက်ပြီး မယ်ဥကျားချီပုံ၊ ဘယ်ယိမ်းညာယိမ်းလုပ်၊ ဒေါမာန်တွေထဟန်ပြု၊ ကျားဟန်ပါပါနဲ့ ဒိုးတီးချက်မပျက်စေဘဲ 
ရှေ့ကျွမ်းထိုးနောက်ကျွမ်းထိုး အမျိုးမျိုးတီးတယ်။ ဒါတွေဟာ စာရေးသူကိုယ်တိုင် ၁၇-နှစ်၊ ၁၈-နှစ်သားအရွယ်က တွေ့ခဲ့ရတာပါ။ စာဖတ်သူအနေနဲ့တော့ မျက်မြင် ကိုယ်တွေ့လောက် ခံစားရမှု အပြည့်မရှိနိုင်ပါဘူး။ အလေးအနက်ထားပြီး တွေးကြည့်ရင်တော့ ဒိုးလဲတီး၊ လှုပ်ရှားမှုမျိုးစုံကလည်းအဆက်မပြတ်လုပ်နေမယ့် ဟန်ပန်မူရာ စိတ်ဝင်စားစရာတွေ တရေးရေးမြင်လာလိမ့်မယ်လို့ ထင်ပါတယ်။

စိန်ဒေါ်လာရဲ့ ဒိုးတီးကွက်ကို မြူးကြွစေဖို့ အပို့သမားကတော့ ကံကောက်ရွာက လင်းကွင်းဆရာကြီး ဦးဘဂျမ်းပါ။ ဦးဘဂျမ်းလင်းကွင်းတီးပုံကလည်း ပညာပါလှပါတယ်။ လင်းကွင်း ၂-ချပ် ရိုးရိုးတီးတာမျိုးမဟုတ်ဘူး။ လင်းကွင်းမှာတပ်ထားတဲ့ကြိုးဟာ တစ်ခုကို ခြောက်ပေလောက်ရှည်မယ်ထင်တယ်။ ကြိုးကို ကတီပါစွပ်ထားသေးတယ်။ လင်းကွင်းကြိုးမှာလဲ ငွေ ကြယ်လေးတွေစီလို့ပါ။ ကြိုးအဖျားမှာတော့ အဖွားတစ်ပေခန့်လောက်ရှိမယ့် ပန်းပွားတပ်ထားသေးတယ်။ လင်းကွင်းကြိုးကို ဝေ့ကာဝိုက်ကာ သိုင်းကွက်နင်းဟန်ကပြီး တီးပုံက စိန်ဒေါ်လာရဲ့ ဒိုးတီးကွက်နဲ့ စီးကိုက်လှတယ်။

ကသာခရိုင် ကောလင်းမြို့ ကိုးတောင်ပြည့်ဘုရားပွဲက ၇-ရက် စိန်ဒေါ်လာတို့က တစ်ခြားမြို့မှာ ပွဲဆက်မလို့ ၃-ရက်ပဲ တီးကြတယ်။ ဒါတွေကတော့ စိန်ဒေါ်လာရဲ့ ဘဝဖြစ်စဉ် ကိုယ်တွေ့သိသမျှကလေးပါ။

စိန်ဒေါ်လာဟာ စကြာနွယ်စဉ် အမြောက်တပ်သားတို့မှ ဆက်နွယ်ခဲ့သူ သူကိုယ်တိုင် စကြာနွယ်စဉ်ဖွားဇာတိ။ ယနေ့တိုင် သူ့ဆွေမျိုးရင်းခြားများ စကြာနွယ်စဉ်ရပ်ကွက်တွင် ရှိလျက်ပါ။ ဗမာဘုရင်များလက်ထက် ပသီလူမျိုးလို့ သတ်မှတ်ခံကြရတဲ့ အစ္စလာမ်သာသနာဝင် မိဘနှစ်ပါးမှဆင်းသက်လာသူ၊ စကြာနွယ်စဉ်ရပ်မွေး စကြာနွယ်စဉ်ရပ်ကြီးခဲ့သူ၊ ဒိုးတီးကိုလဲ စကြာနွယ်စဉ်မှာပဲ တတ်မြောက်ခဲ့သူ။

နယ်နိမိတ်ချင်းဆက်စပ်နေတဲ့ ဗောဓိကုန်း၊ ပုဏ္ဏားအမျိုးသားများ စုဝေး နေထိုင်တဲ့ရပ်ကွက် ပုဏ္ဏားအမျိုးသားတို့ရဲ့ ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု၊ ယဉ်ကျေးမှုပွဲတွေမှာ စိန်ဒေါ်လာရဲ့ ဒိုးဝိုင်းမပါရင်မပြီးဘူး။ မင်္ဂလာအခမ်းအနားတွေမှာ သတို့သမီးဘက်က စိန်ဒေါ်လာရဲ့ ဒိုးဝိုင်းပါရမယ်လို့ တောင်းဆိုတာ ရှိခဲ့ဘူးတယ်လို့သိရတယ်။

စိန်ဒေါ်လာရဲ့ ဒိုးတီးကောင်းတဲ့ခေတ်ကို ရွာသားစိန်ဗေဒါကြီးကလည်း မီလိုက်တယ်လို့ဆိုတယ်။ “မင်းလိုလူတော့ ငါမတွေ့ဖူးသေးဘူး။ တို့က နှစ်ဘက်ပိတ်ကို မတီးတတ်ဘူး။ မင်းက ပသီဖြစ်ပေမယ့် ဒိုးကိုဆိုင်းဝိုင်းလောက်ကောင်းအောင်တီးနိုင်တာ တော်ပေတာပေါ့”လို့ ချီးကျူးသတဲ့။ (၁၉၇၁-ခု နိုဝင်ဘာလ ကြီးပွားရေးပုံနှိပ်တိုက် လက်ဆည်ကန်၊ မန္တလေး။ မှတ်ပုံတင်အမှတ် မြဲ-ဝဝ၄၅၇ မှာ ရိုက်နှိပ်ပြီး လူထုဦးလှမှတ်ပုံတင်အမှတ် မြဲ-ဝ၉၉၆ က တာဝန်ခံထုတ်ခဲ့တဲ့ စာပေလုပ်သား အင်အားသစ် အထက်ဗမာပြည် စာရေးဆရာများအသင်း စာအုပ်၊ စာမျက်နှာ (၁၅၀-၁၅၁)ကို ကြည့်ပါ။

===မြို့ရောတောပါ စိန်ဒေါ်လာ===
စိန်ဒေါ်လာ အရပ်တကာ မြို့တကာလှည့်ပြီး ဒိုးတီးတယ်ဆိုတော့ ရွှမြေို့တော်က မသုံးကြလို့လား … တွေးစရာပေါ့။ ဒီလိုလဲမဟုတ်ပါဘး။ မြို့မှာ နာမည်ကြီးလာတော့ နယ်တွေက လာငှားကြတာမို့ မြို့မှာလဲ ဒိုးဝိုင်းတွေဟာ တီးကြရတာ မအားကြရပါဘူး။ နှစ်စဉ် တပို့တွဲလပြည့်နေ့တိုင်း ရှင်မာလဲ ဘုရားပွဲလည်းရှိတယ်။ ဒီဘုရားပွဲတော်ချိန်မှာ ရှမ်းကုန်း မြေမြင့်ကြီးပေါ်က ရှမ်းမျိုးနွယ်စုများဖြစ်ကြတဲ့ လူမျိုးစုတို့ဟာ ဘုရားဖူးဆင်းကြတယ်။ ထမနဲပွဲကပ်လှူတဲ့နေ့မှာ တောင်ပေါ်တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတွေဟ အတီးအမှုတ် အကအခုန်တို့နဲ့ သွားကြတယ်။ ဒီပွဲမျိုးဟာလဲ စိန်ဒေါ်လာရဲ့ ဝိုင်းပါစမြဲပါ။

အစ္စလာမ်သာသနာသက်ဝင်ယုံကြည်တဲ့ ပသီအမျိုးသားကြီးဖြစ်သော်လည်း စိန်ဒေါ်လာ ဒိုးတီးပိုင်ပုံ တီးကွက် ပြောင်မြောက်မှုတို့ကြောင့် အထက်ဗမာပြည်မှာ နာမည်ကျော်ခဲ့တယ်။ တန်ခိုးကြီးဘုရားပွဲတို့မှာ ကောက်စိုက်ပြိုင်ပွဲတို့မှာ နာမည်ကြီးဒိုးဝိုင်း(၅)ခုရှိတဲ့အထဲ စိန်ဒေါ်လာဝိုင်းပါရစမြဲပါ။

စိန်ဒေါ်လာမှီခဲ့သူများနဲ့ကိုယ်တွေ့သိခဲ့တာတို့ကို တင်ပြတာပါ။ ဆရာတော် ဦးဥတ္တမ မန္တလေးကြွလာတော့ ဘုရားကြီး ၄၅-တာမှာ အငြိမ့်ပွဲ ဒိုးတီးပွဲတွေနဲ့ ကြိုဆိုခဲ့တယ်ဆိုပဲ။ စိန်ဒေါ်လာရဲ့ ဒိုးဝိုင်းနဲ့ အငြိမ့်စင်ကနီးနေတော့ အငြိမ့်ပွဲကြည့်တဲ့လူနည်းပြီး စိန်ဒေါ်လာရဲ့ ဒိုးဝိုင်းမှာသာ ပွဲကြည့်များလို့ အငြိမ့်ပွဲပျက်ခဲ့ရတယ်လို့ အဆိုရှိခဲ့ပါတယ်။

===ဒိုးနဲ့ ဇာတ်လမ်း===
ဒိုးပတ်တီးကြတယ်၊ အလှူပွဲ၊ မင်္ဂလာပွဲ၊ ကထိန်ပွဲတို့မှာ ဒိုးပတ်ဝိုင်းဆိုတာ ဒီနေ့ထိလည်းပါကြစမြဲပါ။ ဒိုးပတ်ဝိုင်းပါတော့ ပိုပြီးစည်တယ်။ ပိုပြီးမြူကြွတယ်။ ဒါပေမယ့် ခုခေတ် ဒိုးပတ်ဝိုင်းတွေရဲ့ တီးကြ မှုတ်ကြတာတွေဟာ ခေတ်ပေါ်သီချင်းတို့သာများကြတာ တွေ့ရမှာပါ။ စိန်ဒေါ်လာတို့က နမည်ကြီးဝိုင်းတွေဟာ ဒိုးတီးပညာ တက်လာတာနဲ့တစ်ပါတည်း ရုပ်သေးကြိုးဆွဲပညာကိုပါ တက်လာကြရတယ်လို့ဆိုတယ်။

မိုးရာသီကောက်စိုက်ချိန်တို့မှာ လယ်စိုက်သူများ အလုပ်တွင်ကျယ်စေဖို့ ဒိုးဝိုင်းဟာ မန္တလေးမြို့ရဲ့ အေ့ရှဘက်ဆုံးအောင်ပင်လယ်ကွင်းမှာ မပါလို့ မဖြစ်ပါဘူး။

စိန်ဒေါ်လာတို့ ဒိုးဝိုင်းပါရတဲ့ ကောက်စိုက်ပွဲမှာ တီးရတော့မယ်ဆိုရင် နံနက်(၅)နာရီမှ ကောက်စိုက်ကြမည့် လယ်သူမများနဲ့ ဒိုးအဖွဲ့ပါ လယ်ကွက်ထဲ ရောက်ကြရတယ်။ စတာနဲ့တစ်ပြိုင်တည်း (၃၇)မင်း ပင့်ဖိတ်သည်မှအစ အပျိုတော်(၁၂)ခန်းကို ကုန်အောင်တီးရတာ နေ့ဝက်ကျိုးတဲ့အထိဆိုပဲ။ နေ့ဝက်နားချိန်ပြီးလို့ အလုပ်ပြန်စတယ်ဆိုရင်ပဲ အလုပ်စကြဖို့ ကာလပေါ် တစ်ပုဒ်နှစ်ပုဒ်တီးရတယ်။ ပြီးတာနဲ့ ဇာတ်ပန္နက်ရိုက်တီးရတယ်။ များသောအားဖြင့် စိန်ဒေါ်လာရဲ့ဝိုင်းက မေဓာဝီနဲ့ ပဒကငသဇာတ်ခင်းတယ်ဆိုပဲ။ ဝန်ထွက်ခန်းဆိုတယ်တီးတယ်ရောက်တော့ ပြိုင်ထွက်နှစ်ပါးသွားအက ပြီးတော့ နေ့လယ်မုန့်စးနားပြီးတာနဲ့ ပန္နက်ချီထားတဲ့ ဇာတ်လမ်းကိုဆက်ရတယ်။ ဒီလိုနဲ့ နေ့လယ်းကုန် ကောက်စိုက်ကွင်းလဲပြီး ဇာတ်လမ်းလဲသိမ်းကြတယ်။ ဒိုးတီးဝိုင်းသမားတိုင်း ရုပ်သေးပညာတတ်ထားကြရတယ်။ ဒိုးသမားတို့တီးကြ ဆိုကြတာတွေဟာ အရုပ်သာမပါတာ ရုပ်သေးကဟန်၊ ရုပ်သေးဆိုဟန်စတဲ့ ရုပ်သေးပညာတတ်ကြရတယ်။ မတတ်ကြရင်တော့ ဒိုးသမားကောင်းမဖြစ်နိုင်ပါဘူး။ စိန်ဒေါ်လာဟာ ဒီပညာတွေ ဘက်စုံတတ်ခဲ့တယ်လို့ သမစဉ်အရ သိရတယ်။ ဒိုးတစ်လုံး လင်းကွင်းတစ်စုံ၊ နှဲတစ်လက်နဲ့ ဆိုင်းဝိုင်းကြီးတစ်ဝိုင်းရဲ့ တီးကွက်တာဝန်တို့ကို ထမ်းဆောင်ရတာ လွယ်လှတယ်လို့မထင်ပါ။ လေခင်းတီးတယ်၊ ငိုချင်းတီးတယ်၊ တောလေပြေ၊ ထီးလေပြေ၊ နန်းလေပြေတို့ကိုလည်း တီးသေးတယ်။

===ဒိုးပညာနဲ့ စိန်ဒေါ်လာ===
စိန်ဒေါ်လာမှာ ထူးခြားတာတစ်ခုရှိပါသေးတယ်။ ဒိုးတီးတော့မယ်ဆိုရင် ပတ်စာကပ် အသံညှိတာတို့ကို အလုပ်တစ်ခုအနေနဲ့ မလုပ်ပါဘူး။ ပတ်စာ စာလုံးကို ဒိုးပေါ်တင်ပြီး လက်မနဲ့ သုံးကြိမ်သာရစ်လိုက်ရင် ပတ်စကပ်ပြီးဖြစ်သွားတယ်။ သူလိုချင်တဲ့ (၅)ပေါက်သံ၊ (၆)ပေါက်သံ၊ (၇)ပေါက်သံ အားလုံး အဆင်သင့်ဖြစ်သွားတယ်ဆိုပဲ။ ဘုန်းတော်ရောင်ဘွဲ့တီးနေရာက ကြိုးတီးကြိုးက၊ ရေခင်းပြောင်းတီး၊ အဲဒီက ဗုံတောက်သံအထိတီးရင် ပတ်စာကို လက်မနဲ့ထိုးခါ ပြန်ကပ်အသံညှို့လုပ်တာတွေဟာ အတီးမပျက်စေရဘူးလို့ ဆိုတယ်။

အစ္စလာမ်သာသနာ သက်ဝင်ယုံကြည်သူ ပသီအမျိုးသားကြီး စိန်ဒေါ်လာ (ခ) အပ္ပဒွလ္လာဆိုတဲ့ဒိုးသမားကြီးဟာ ဒိုးမှာဘက်စုံတော်ခဲ့သူ မြန်မာ့အနုပညာရှင်ကြီးတစ်ဦးဖြစ်ခဲ့ဖူးကြောင်း သမိုင်းဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ်ဟာ သူမရှိတော့တဲ့နောက် ပျောက်ကွယ်သွားရတော့မယ့်အချိန်မှာ ၁၉၇၀-ခုနှစ် အထက်ဗမာပြည် စာရေးဆရာကြီးများ ကြီးမှူးကျင်းပတဲ့ စာတမ်းဖတ်ပွဲမှာ လူထုဒေါ်အမာဖတ်ကြားတဲ့ “ဗမာသံတွေပျောက်ကုန်ပြီ”ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်ပါ စာတမ်းမှာ စိန်ဒေါ်လာ (ခ) အပ္ပဒွလ္လာရဲ့အကြောင်း တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းပါခဲ့လို့ ဂျပန်ခေတ်အတွင်း ဇာတ်သိမ်းသွားရှာတဲ့ ဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ်ပြန်ပေါ်လာခဲ့ရပါတယ်။ စာတမ်းအဖြစ်မှ စာပေလုပ်သား အင်အားသစ်အနေနဲ့ အထက်ဗမာနိုင်ငံ စာရေးဆရာများအသင်းက စာအုပ်အဖြစ်ထုတေ်ဝခဲ့လို့ ၁၉၇၁-ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလမှာ ပုံနှိပ်အက္ခရာအဖြစ်နဲ့ စာတမ်းတစ်စောင်အဖြစ် ပေါ်ခဲ့ရပါတယ်။ အဲဒီနောက်မှာတော့ (၁၇)နှစ်တာကာလအတွင်း အဆက်ပြတ်သွားပြန်တဲ့ ဇာတ်လမ်းကို ဒီဆောင်းပါးငယ်က ထပ်ပြီးကွင်းဆက်ပေးတဲ့သဘောပါ။

စိန်ဒေါ်လာ (ခ) ဦးအပ္ပဒွလ္လာဆိုတဲ့ အနုပညာရှင်ကြီးကတော့ ဂျပန်ခေတ် စစ်ပြေးရင်း မန္တလေးလေယာဉ်ကွင်းရဲ့တောင်ဘက် (၄-၅)မိုင်အကွာမှာရှိတဲ့ ဇောင်းကလော ပုဏ္ဏားကုန်းဆိုတဲ့ ရွာကလေးမှာ စစ်ပြေးဒုက္ခသည်အဖြစ်နဲ့ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်အမိန့်တော်ကျရောက်လာလို့ တဒင်္ဂမှသည် ထာဝရသို့ ကူးပြောင်းသွားရရှာပါတယ်။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ အမိန့်တော်ကို နာခံသွားစဉ် ဇနီး ဒေါ်ဖွားခင်နဲ့ သားသမီး(၄)ယောက်ကျန်ခဲ့ပါတယ်။ ဆွေးရင်းမျိုးချာအဆက်အနွယ်များကတော့ မန္တလေးမြို့၊ စကြာနွယ်စဉ် ရပ်ကွက်ကြီးအတွင်းမှာ ဒီကနေ့အထိ ရှိကြပါသေးတယ်။

ဒီဆောင်းပါးကို ပြုစုရာမှာ ကိုယ်တွေ့များနဲ့ စိန်ဒေါ်လာ (ခ) ဦးအပ္ပဒွလ္လာရဲ့အကြောင်းအရာများကို ရနိုင်သမျှ စုဆောင်းလေ့လာထားတဲ့ မြန်မာခြင်းလုံးသမိုင်းပြုစုသူ စာပေဗိမ္မာန်စာမူဆု ၁၉၈၁-ခုနှစ်၊ ပထမဆု ရရှိသည့် ခြင်းဦးဘသိန်း(ပီကင်းပြန်)ထံမှလည်းကောင်း၊ ၁၉၇၁-ခုနှစ် မန္တလေးမြို့ ကြီးပွားရေးစာအုပ်တိုက်ထုတ်၊ စာပေလုပ်သား အင်အားသစ် အထက်မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာများအသင်းထုတ်စာအုပ်မှ လူထုဒေါ်အမာ၏ ‘ဗမာ့သံတွေ ပျောက်ကုန်ပြီ’စာတမ်းကိုလည်းကောင်း ကိုးကားရေးသားခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

(ပသီကိုကိုလေး)
* ဗမာဟူသောနေရာတွင် မြန်မာဟု ပြင်ဆင်ဖတ်ရှုပါရန်

&lt;ref&gt;၁၉၉၁-ခု၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်၊ မိုးသောက်ကြယ်မဂ္ဂဇင်း၊ စာမျက်နှာ(၇၉-၈၁၊ ၁၁၅)မှ&lt;/ref&gt;
==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
[[Category:မြန်မာ တူရီယာပညာရှင်များ]]</text>
      <sha1>ssiww3ebk43bu6mp432tnzev5t8nqz4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055561</id>
      <parentid>1055560</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T07:02:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ကဏ္ဍ:မြန်မာ တူရိယာပညာရှင်များ</comment>
      <origin>1055561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35934" sha1="76b0vx0o9w0xvaj8uldrud0bnpec5t0" xml:space="preserve">{{copy edit}}
==ဒိုးပတ်ဆရာကြီး စိန်ဒေါ်လာ (ခ) ဦးအပ္ပဒွလ္လာ==
အတိတ်ခေတ်မှ နေ့တစ်နေ့၊ အချိန်တစ်ချိန်၊ ခုနှစ်အားဖြင့် ၁၃၀၀ (၁၉၃၉-ခု) ဒေသက ကသာခရိုင် ကောလင်းမြို့၊ ရာသီက “သားပျိုးငယ်စုံ၊ မြရဂုံသီလာနယ်က၊ နှစ်သွယ်ရေတံခွန်နှင့် စိုးပန်းလဲ့မောင်၊ မုဝတ်ကယ်သင်းလှိုင်သည်၊ စုံဂနိုင်မြိုင်ယံမြင့်ငယ်မှာ၊ နွေလင့်ရွက်ညောင်း … “ဆိုတဲ့ မြဝတီမင်းကြီးဦးစ သဖြန်ဖွဲ့ဆိုခဲ့တဲ့ တပေါင်း ….။ လတပေါင်းဆိုတော့ အမြို့မြို့အနယ်နယ်တို့မှာ ဘုရားပွဲတော်များကျင်းပကြသည့်လ။ ဒီတပေါင်း လဆန်းပိုင်းမှာပဲ ကောလင်းမြို့ရဲ့ '''ကိုးတောင်ပြည့်'''စေတီတော် ကျင်းပတော့မယ့်ရက်ပိုင်းအလို စာရေးသူ အသက်က (၁၇) (၁၈)နှစ်ရွယ် အလယ်တန်းကျောင်းသားဘဝ။

“ကိုးတောင်ပြည့် ဘုရားပွဲတော်မှာ စိန်ဒေါ်လာ ဒိုးပတ်ဝိုင်းပါမယ်တဲ့” တစ်ယောက်မှတစ်ယောက် ဆင့်ပွားလာတဲ့သတင်းကို စာရေးသူကြားရတော့ စိတ်ရွှင်လန်းမှုကို ရစေခဲ့တယ်။ ဒိုးဆရာ စိန်ဒေါ်လာလို့ အခေါ်များ ကျော်ကြားနေတဲ့ ဦးအပ္ပဒွလ္လာဟာ စာရေးသူ၏ဇာတိ၊ မန္တလေးမြို့ စကြာနွယ်စဉ်ရပ် အရပ်သားချင်းတူကြတာမို့တစ်ကြောင်း အဖဘက်မှ ဆွေမျိုးတော်စပ်နေတာကတစ်ကြောင်း အစ္စလာမ် သာသနာ ယုံကြည်ကိုးကွယ်သူ ပသီနယ်ဖွားတစ်ဦးက မြန်မာ့အနုပညာတစ်ရပ်ဖြစ်တဲ့ ဒိုးပတ်တီး ကျော်မော်ဖြစ်တာကတစ်ကြောင်း တို့ကြောင့် စိတ်၏ရွှင်လန်းမှု ဖြစ်ခဲ့ရပုံကို ဒီကနေ့ထိ တွေးမိမြင်ယောင်မိလျက်ပါ။

===ဒိုးပတ်ဝိုင်းဆိုတဲ့ အနုပညာ===
မြန်မာလူမျိုးတို့ဟာ အလှူအတန်းကြီးကြသူများပါ။ လစဉ် လှူကြတန်းကြတဲ့ ပွဲလမ်းသဘင်များရှိကြတယ်။ လှူကြတန်းကြတဲ့ ပွဲတွေမှာလည်း ဒိုးပတ်ဝိုင်းပါကြသည်။ အတိတ်ခေတ် စာရေးသူ ကျောင်းသားအရွယ်က ကောက်စိုက်ရာမှာလည်း ဒိုးပတ်ဝိုင်းကြသည်။ ဒိုးတီးပြီး ကောက်စိုက်ကြတာဟာ တွင်ကျယ်မှုရှိသည်။ ဒိုးပတ်ဝိုင်းမပါတဲ့ ကောက်စိုက်အဖွဲ့နဲ့ ဒိုးပတ်ဝိုင်းပါတဲ့ ကောက်စိုက်အဖွဲ့ယှဉ်စိုက်။ ဒိုးပတ်ဝိုင်းပါတဲ့အဖွဲ့က သာခဲ့တာအမှန်ပါ။ ခုခေတ်မှာတော့ ကောက်စိုက်ပွဲတွေမှာ ဒိုးဝိုင်းဟ မပါသလောက်ဖြစ်သွားပါပြီ။ လယ်ကသင်းပေါ်က ကက်ဆက်ကို အသံချဲ့စက်တပ်ပြီး အားပေးကြတဲ့ အဆင့်ရောက်နေပါပြီ။

အတိတ်ဆီက ဒိုးဝိုင်းတွေ ခေတ်စားခဲ့ကြတယ်။ ဝိုင်းတစ်ဝိုင်းမှာ လူအင်အားသိပ်လိုလှတာမဟုတ်ပါဘူး။ ဒိုးတီသမားတစ်ယောက်၊ အက၊ ဒါမှမဟုတ် နှစ်ယောက်၊ တချို့ဝိုင်းက နှဲတစ်ယောက်ထည့်ကြပါမှ ငါးယောက်ဆို ဒိုးဝိုင်းဖြစ်တော့တာပါ။ ဒီထက် ပိုချင်လို့ရှိရင်လည်း ဝါးလက်ခုတ်သမား နှစ်ယောက်၊ သုံးယောက်ထည့်လို့ရပါတယ်။

===ကောလင်းရောက်လာတဲ့ စိန်ဒေါ်လာ===
ဘုရားပွဲစမယ့်ရက်က နီးလာလို့ စိန်ဒေါ်လာနဲ့အဖွဲ့ဟာ ကောလင်းရောက်ရှိလာကြပါတယ်။ သူတို့နဲ့အတူ လင်းကွင်းသမားတစ်ယောက်၊ နှဲသမားတစ်ယောက်၊ အဆို-အကတစ်ယောက် ပေါင်းမှ စိန်ဒေါ်လာပါ လေးယောက်သာ ပါခဲ့တယ်။ စိန်ဒေါ်လာ နာမည်ကြီးခေတ်စားနေချိန် မန္တလေးမှာ အကျော်အမော် ဒိုးဝိုင်းတွေကတော့ မိကျောင်းတံတား အနောက်ဘက်က ဘယ်ကျော် ကိုထွန်းမြတ်၊ အောင်ပင်လယ်က ဦးထွန်းသာ၊ ဇီးအုပ်ရွာက ဦးရုံ၊ တံခွတိုင်က ဦးစံရ၊ မတ္တရာက ဦးဘရန်တို့ ဦးဆောင်ကြတဲ့ ဒိုးဝိုင်းတွေဟာလည်း နာမည်ကြီးဝိုင်းတောပါ။ စိန်ဒေါ်လာ (ခ) အပ္ပဒွလ္လာဟာလည်း ဖော်ပြပါ ဒိုးသမားတွေနဲ့ ခေတ်ပြိုင်ပါ။ မန္တလေးမှာလည်း နာမည်ကြီးဝိုင်း တစ်ဝိုင်းဖြစ်လေတော့ နယ်တွေပါခြေဆန့်လာရတာကြောင့် ကောလင်းမြို့က တန်ခိုးကြီး “ကိုးတောင်ပြည့်”ဘုရားပွဲကိုပင် ရောက်လာကြတာပါ။

စိန်ဒေါ်လာနဲ့အဖွဲ့ ကောလင်းကိုရောက်ကြတယ်ဆိုရင်ပဲ ပွဲတော်ဖြစ်မြောက်ရေးကော်မတီက နားဖို့နေဖို့ နေရာချထားပေးကြလို့ ခဏနားကြ၊ ရပ်ဆွေရပ်မျိုးတို့အိမ်များကို တွေ့ဆုံ နှုတ်ဆက်ကြတယ်။

နယ်ခံဆွေမျိုးတွေကလည်း စကြာနွယ်စဉ်ရပ် မန္တလေးက ရေကြည်ရာ မြက်နုရာ လာနေကြသူများ၊ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး မန္တလေးမြို့တည်ပြီး သီးသီးသန့်သန့် ဘုရင့်အမြောက်တပ် အမှုထမ်းများ စကြာအမြောက်တပ်ဗိုလ်မင်းဟာရှင်ရဲ့ အနွယ်များဖြစ်ပြီး စိန်ဒေါ်လာကလည်း ဗိုလ်မင်းဟာရှင်ရဲ့ အနွယ်၊ စာရေးသူကိုယ်တိုင်လဲ ဒီအနွယ်ဝင်ဆိုတော့ ပျော်ခဲ့ ဂုဏ်လည်းယူခဲ့မိတယ်။

ဦးဒေါ်လာနဲ့ ပါတဲ့အဖွဲ့ဟာ ကံကောက်ရွာက လင်းကွင်းသမားကြီးဦးဘဂျမ်း၊ တံခွန်တိုင်က ဦးတုန်ပေါ့၊ ဆီဆုံကုန်းက ဆိုင်းမင်းသား ဦးဘခိုင်တို့လည်း ပါခဲ့ကြတယ်။

ဦးအပ္ပဒွလ္လာတစ်ဦးတည်း နာမည်က သုံးမျိုး။ ဒါကိုတော့ နည်းနည်းရှင်းချင်ပါတယ်။ စနေမင်း၊ မင်းတုန်းမင်း၊ သီပေါမင်း သုံးဆက် မင်းမှုထမ်းခဲ့တဲ့ အမြောက်တပ်သားကြီး ဦးဒူရာမန်း၊ အမိဒေါ်ဖီတို့က သားတစ်ဦး သမီးတစ်ဦးမွေးခဲ့တယ်။ မိဘနှစ်ဦးက ပသီမျိုးနွယ် အစ္စလာမ်သာသနာအရ အပ္ပဒွလ္လာလို့ အမည်ပေးခဲ့ကြတယ်။ ဒိုးတီးသမားဖြစ်လာတော့ မြန်မာလူမျိုးတို့က နာမည်အခေါ်ရခက်လို့ ကိုဒေါ်လာလို့ ခေါ်ခဲ့ကြတယ်။ စစ်မဖြစ်ခင်ကေဝလမင်းသား မြန်မာပြည်ရောက်လာပြီး မန္တလေးကိုလာတော့ ကြိုကြတဲ့အဖွဲ့ထဲမှာ ဦးဒေါ်လာရဲ့ ဒိုးဝင်းလည်းပါဝင်ခဲ့ရတယ်။ ဝေလမင်းသားကို ကြိုကြတဲ့အခါ ဦးဒေါ်လာရဲ့ ဒိုးထူးချွန်တာတွေ့ရလို့ ရွှေတံဆိပ် ချီးမြှင့်ခံရတယ်။ အဲဒီနောက်တော့ စိန်ဒေါ်လာဖြစ်လာတော့တယ်။ ဒိုးတီးကလည်းကောင်းပြန်၊ ဝေလမင်းသားကလည်း ရွှေတံဆိပ်ချီးမြှင့်ပြန်တော့ နာမည်ပိုကြီးလာတာပေါ့။ ဘယ်အထိ ဖြစ်ခဲ့ရသလဲဆိုရင် တောရွာတွေက ကြက်တိုက်ပွဲတွေမှာ အခွပ်ကောင်းတဲ့ကြက်ဖကို စိန်ဒေါ်လာကွ … တီးပေး … မလျော့နဲ့ … တီးပေးလို့ ရွာတွေထိ စိန်ဒေါ်လာ ခေတ်စားခဲ့တယ်လို့ သိရတယ်။

===ဒိုးတီးနဲ့စိန်ဒေါ်လာ===
ကောလင်းကို ရောက်ကြပြီး နောက်တစ်နေ့ ဘုရားပွဲက စပါတယ်။ စိန်ဒေါ်လာရဲ့ ဒိုးဝိုင်းဟာ လူတော်တော်စည်တဲ့ဝိုင်းပါ။ စိန်ဒေါ်လာ ဒိုးတီးကောင်းတဲ့အကြောင်းအရာတွေကတော့ လူက ထွားထွားကြိုင်းကြိုင်း၊ အားကကောင်းကောင်း၊ မောင်းကသန်သန်၊ လက်ချောင်းများကလည်းရှည်၊ ဒါကြောင့် သူ့ဒိုးတီးကွက်ဟာ စိတ်တဲ့အပြင် တီးချက်ကလဲပြင်းတယ်။ လက်နဲ့သက်သက်တီးတာမဟုတ်ပဲ ခြေဖဝါးတို့ကိုပါသုံးပြီး ဒိုးတီးတယ်။ ဒိုးမှာတပ်ထားတဲ့ ကြိုးကို ကတ္တီပါစွပ်ပြီးချုပ်ထားတယ်။ ကြယ်ပွင့်လေးတွေလဲစီပြီးတပ်ထားသေးတယ်။ ဒိုးကိုတီးရင်း လည်ပင်းမှာလွယ်ပြီး မင်းသား ပုလဲပုတီးလှည့်သလို ဒိုးကို အားနဲ့လှည့်လိုက်၊ နောက်ရောက်လာတဲ့ဒိုးကို ခြင်းလုံး စလွယ်ခတ်တီးဟန်နဲ့ ခြေဖဝါးနဲ့တီးပြီး ရှေ့ကိုပြန်ရောက်စေတယ်။ ဒိုးကို လည်ပင်းမှာဆွဲထားပြီး ဘယ်ဖဝါး ညာဖဝါးနဲ့လဲတီးတယ်။ ဒိုးကို ခြေရောလက်ပါတီးနေပေမယ့် ဟန်ချက်မပျက်စေရဘူး။

ကျားကိုက်ကျွမ်းထိုးဆိုတာလဲ တီးလိုက်သေးတယ်။ ကျားကိုက်ကျွမ်းထိုး တီးတော့မယ်ဆိုရင် တိုက်ပုံအင်္ကျီချွတ် ပုဆိုးခါးတောင်းကျိုက်၊ ဒိုးတပ်ကြိုးကို ပါးစပ်နဲ့ကိုက်ပြီး မယ်ဥကျားချီပုံ၊ ဘယ်ယိမ်းညာယိမ်းလုပ်၊ ဒေါမာန်တွေထဟန်ပြု၊ ကျားဟန်ပါပါနဲ့ ဒိုးတီးချက်မပျက်စေဘဲ 
ရှေ့ကျွမ်းထိုးနောက်ကျွမ်းထိုး အမျိုးမျိုးတီးတယ်။ ဒါတွေဟာ စာရေးသူကိုယ်တိုင် ၁၇-နှစ်၊ ၁၈-နှစ်သားအရွယ်က တွေ့ခဲ့ရတာပါ။ စာဖတ်သူအနေနဲ့တော့ မျက်မြင် ကိုယ်တွေ့လောက် ခံစားရမှု အပြည့်မရှိနိုင်ပါဘူး။ အလေးအနက်ထားပြီး တွေးကြည့်ရင်တော့ ဒိုးလဲတီး၊ လှုပ်ရှားမှုမျိုးစုံကလည်းအဆက်မပြတ်လုပ်နေမယ့် ဟန်ပန်မူရာ စိတ်ဝင်စားစရာတွေ တရေးရေးမြင်လာလိမ့်မယ်လို့ ထင်ပါတယ်။

စိန်ဒေါ်လာရဲ့ ဒိုးတီးကွက်ကို မြူးကြွစေဖို့ အပို့သမားကတော့ ကံကောက်ရွာက လင်းကွင်းဆရာကြီး ဦးဘဂျမ်းပါ။ ဦးဘဂျမ်းလင်းကွင်းတီးပုံကလည်း ပညာပါလှပါတယ်။ လင်းကွင်း ၂-ချပ် ရိုးရိုးတီးတာမျိုးမဟုတ်ဘူး။ လင်းကွင်းမှာတပ်ထားတဲ့ကြိုးဟာ တစ်ခုကို ခြောက်ပေလောက်ရှည်မယ်ထင်တယ်။ ကြိုးကို ကတီပါစွပ်ထားသေးတယ်။ လင်းကွင်းကြိုးမှာလဲ ငွေ ကြယ်လေးတွေစီလို့ပါ။ ကြိုးအဖျားမှာတော့ အဖွားတစ်ပေခန့်လောက်ရှိမယ့် ပန်းပွားတပ်ထားသေးတယ်။ လင်းကွင်းကြိုးကို ဝေ့ကာဝိုက်ကာ သိုင်းကွက်နင်းဟန်ကပြီး တီးပုံက စိန်ဒေါ်လာရဲ့ ဒိုးတီးကွက်နဲ့ စီးကိုက်လှတယ်။

ကသာခရိုင် ကောလင်းမြို့ ကိုးတောင်ပြည့်ဘုရားပွဲက ၇-ရက် စိန်ဒေါ်လာတို့က တစ်ခြားမြို့မှာ ပွဲဆက်မလို့ ၃-ရက်ပဲ တီးကြတယ်။ ဒါတွေကတော့ စိန်ဒေါ်လာရဲ့ ဘဝဖြစ်စဉ် ကိုယ်တွေ့သိသမျှကလေးပါ။

စိန်ဒေါ်လာဟာ စကြာနွယ်စဉ် အမြောက်တပ်သားတို့မှ ဆက်နွယ်ခဲ့သူ သူကိုယ်တိုင် စကြာနွယ်စဉ်ဖွားဇာတိ။ ယနေ့တိုင် သူ့ဆွေမျိုးရင်းခြားများ စကြာနွယ်စဉ်ရပ်ကွက်တွင် ရှိလျက်ပါ။ ဗမာဘုရင်များလက်ထက် ပသီလူမျိုးလို့ သတ်မှတ်ခံကြရတဲ့ အစ္စလာမ်သာသနာဝင် မိဘနှစ်ပါးမှဆင်းသက်လာသူ၊ စကြာနွယ်စဉ်ရပ်မွေး စကြာနွယ်စဉ်ရပ်ကြီးခဲ့သူ၊ ဒိုးတီးကိုလဲ စကြာနွယ်စဉ်မှာပဲ တတ်မြောက်ခဲ့သူ။

နယ်နိမိတ်ချင်းဆက်စပ်နေတဲ့ ဗောဓိကုန်း၊ ပုဏ္ဏားအမျိုးသားများ စုဝေး နေထိုင်တဲ့ရပ်ကွက် ပုဏ္ဏားအမျိုးသားတို့ရဲ့ ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု၊ ယဉ်ကျေးမှုပွဲတွေမှာ စိန်ဒေါ်လာရဲ့ ဒိုးဝိုင်းမပါရင်မပြီးဘူး။ မင်္ဂလာအခမ်းအနားတွေမှာ သတို့သမီးဘက်က စိန်ဒေါ်လာရဲ့ ဒိုးဝိုင်းပါရမယ်လို့ တောင်းဆိုတာ ရှိခဲ့ဘူးတယ်လို့သိရတယ်။

စိန်ဒေါ်လာရဲ့ ဒိုးတီးကောင်းတဲ့ခေတ်ကို ရွာသားစိန်ဗေဒါကြီးကလည်း မီလိုက်တယ်လို့ဆိုတယ်။ “မင်းလိုလူတော့ ငါမတွေ့ဖူးသေးဘူး။ တို့က နှစ်ဘက်ပိတ်ကို မတီးတတ်ဘူး။ မင်းက ပသီဖြစ်ပေမယ့် ဒိုးကိုဆိုင်းဝိုင်းလောက်ကောင်းအောင်တီးနိုင်တာ တော်ပေတာပေါ့”လို့ ချီးကျူးသတဲ့။ (၁၉၇၁-ခု နိုဝင်ဘာလ ကြီးပွားရေးပုံနှိပ်တိုက် လက်ဆည်ကန်၊ မန္တလေး။ မှတ်ပုံတင်အမှတ် မြဲ-ဝဝ၄၅၇ မှာ ရိုက်နှိပ်ပြီး လူထုဦးလှမှတ်ပုံတင်အမှတ် မြဲ-ဝ၉၉၆ က တာဝန်ခံထုတ်ခဲ့တဲ့ စာပေလုပ်သား အင်အားသစ် အထက်ဗမာပြည် စာရေးဆရာများအသင်း စာအုပ်၊ စာမျက်နှာ (၁၅၀-၁၅၁)ကို ကြည့်ပါ။

===မြို့ရောတောပါ စိန်ဒေါ်လာ===
စိန်ဒေါ်လာ အရပ်တကာ မြို့တကာလှည့်ပြီး ဒိုးတီးတယ်ဆိုတော့ ရွှမြေို့တော်က မသုံးကြလို့လား … တွေးစရာပေါ့။ ဒီလိုလဲမဟုတ်ပါဘး။ မြို့မှာ နာမည်ကြီးလာတော့ နယ်တွေက လာငှားကြတာမို့ မြို့မှာလဲ ဒိုးဝိုင်းတွေဟာ တီးကြရတာ မအားကြရပါဘူး။ နှစ်စဉ် တပို့တွဲလပြည့်နေ့တိုင်း ရှင်မာလဲ ဘုရားပွဲလည်းရှိတယ်။ ဒီဘုရားပွဲတော်ချိန်မှာ ရှမ်းကုန်း မြေမြင့်ကြီးပေါ်က ရှမ်းမျိုးနွယ်စုများဖြစ်ကြတဲ့ လူမျိုးစုတို့ဟာ ဘုရားဖူးဆင်းကြတယ်။ ထမနဲပွဲကပ်လှူတဲ့နေ့မှာ တောင်ပေါ်တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတွေဟ အတီးအမှုတ် အကအခုန်တို့နဲ့ သွားကြတယ်။ ဒီပွဲမျိုးဟာလဲ စိန်ဒေါ်လာရဲ့ ဝိုင်းပါစမြဲပါ။

အစ္စလာမ်သာသနာသက်ဝင်ယုံကြည်တဲ့ ပသီအမျိုးသားကြီးဖြစ်သော်လည်း စိန်ဒေါ်လာ ဒိုးတီးပိုင်ပုံ တီးကွက် ပြောင်မြောက်မှုတို့ကြောင့် အထက်ဗမာပြည်မှာ နာမည်ကျော်ခဲ့တယ်။ တန်ခိုးကြီးဘုရားပွဲတို့မှာ ကောက်စိုက်ပြိုင်ပွဲတို့မှာ နာမည်ကြီးဒိုးဝိုင်း(၅)ခုရှိတဲ့အထဲ စိန်ဒေါ်လာဝိုင်းပါရစမြဲပါ။

စိန်ဒေါ်လာမှီခဲ့သူများနဲ့ကိုယ်တွေ့သိခဲ့တာတို့ကို တင်ပြတာပါ။ ဆရာတော် ဦးဥတ္တမ မန္တလေးကြွလာတော့ ဘုရားကြီး ၄၅-တာမှာ အငြိမ့်ပွဲ ဒိုးတီးပွဲတွေနဲ့ ကြိုဆိုခဲ့တယ်ဆိုပဲ။ စိန်ဒေါ်လာရဲ့ ဒိုးဝိုင်းနဲ့ အငြိမ့်စင်ကနီးနေတော့ အငြိမ့်ပွဲကြည့်တဲ့လူနည်းပြီး စိန်ဒေါ်လာရဲ့ ဒိုးဝိုင်းမှာသာ ပွဲကြည့်များလို့ အငြိမ့်ပွဲပျက်ခဲ့ရတယ်လို့ အဆိုရှိခဲ့ပါတယ်။

===ဒိုးနဲ့ ဇာတ်လမ်း===
ဒိုးပတ်တီးကြတယ်၊ အလှူပွဲ၊ မင်္ဂလာပွဲ၊ ကထိန်ပွဲတို့မှာ ဒိုးပတ်ဝိုင်းဆိုတာ ဒီနေ့ထိလည်းပါကြစမြဲပါ။ ဒိုးပတ်ဝိုင်းပါတော့ ပိုပြီးစည်တယ်။ ပိုပြီးမြူကြွတယ်။ ဒါပေမယ့် ခုခေတ် ဒိုးပတ်ဝိုင်းတွေရဲ့ တီးကြ မှုတ်ကြတာတွေဟာ ခေတ်ပေါ်သီချင်းတို့သာများကြတာ တွေ့ရမှာပါ။ စိန်ဒေါ်လာတို့က နမည်ကြီးဝိုင်းတွေဟာ ဒိုးတီးပညာ တက်လာတာနဲ့တစ်ပါတည်း ရုပ်သေးကြိုးဆွဲပညာကိုပါ တက်လာကြရတယ်လို့ဆိုတယ်။

မိုးရာသီကောက်စိုက်ချိန်တို့မှာ လယ်စိုက်သူများ အလုပ်တွင်ကျယ်စေဖို့ ဒိုးဝိုင်းဟာ မန္တလေးမြို့ရဲ့ အေ့ရှဘက်ဆုံးအောင်ပင်လယ်ကွင်းမှာ မပါလို့ မဖြစ်ပါဘူး။

စိန်ဒေါ်လာတို့ ဒိုးဝိုင်းပါရတဲ့ ကောက်စိုက်ပွဲမှာ တီးရတော့မယ်ဆိုရင် နံနက်(၅)နာရီမှ ကောက်စိုက်ကြမည့် လယ်သူမများနဲ့ ဒိုးအဖွဲ့ပါ လယ်ကွက်ထဲ ရောက်ကြရတယ်။ စတာနဲ့တစ်ပြိုင်တည်း (၃၇)မင်း ပင့်ဖိတ်သည်မှအစ အပျိုတော်(၁၂)ခန်းကို ကုန်အောင်တီးရတာ နေ့ဝက်ကျိုးတဲ့အထိဆိုပဲ။ နေ့ဝက်နားချိန်ပြီးလို့ အလုပ်ပြန်စတယ်ဆိုရင်ပဲ အလုပ်စကြဖို့ ကာလပေါ် တစ်ပုဒ်နှစ်ပုဒ်တီးရတယ်။ ပြီးတာနဲ့ ဇာတ်ပန္နက်ရိုက်တီးရတယ်။ များသောအားဖြင့် စိန်ဒေါ်လာရဲ့ဝိုင်းက မေဓာဝီနဲ့ ပဒကငသဇာတ်ခင်းတယ်ဆိုပဲ။ ဝန်ထွက်ခန်းဆိုတယ်တီးတယ်ရောက်တော့ ပြိုင်ထွက်နှစ်ပါးသွားအက ပြီးတော့ နေ့လယ်မုန့်စးနားပြီးတာနဲ့ ပန္နက်ချီထားတဲ့ ဇာတ်လမ်းကိုဆက်ရတယ်။ ဒီလိုနဲ့ နေ့လယ်းကုန် ကောက်စိုက်ကွင်းလဲပြီး ဇာတ်လမ်းလဲသိမ်းကြတယ်။ ဒိုးတီးဝိုင်းသမားတိုင်း ရုပ်သေးပညာတတ်ထားကြရတယ်။ ဒိုးသမားတို့တီးကြ ဆိုကြတာတွေဟာ အရုပ်သာမပါတာ ရုပ်သေးကဟန်၊ ရုပ်သေးဆိုဟန်စတဲ့ ရုပ်သေးပညာတတ်ကြရတယ်။ မတတ်ကြရင်တော့ ဒိုးသမားကောင်းမဖြစ်နိုင်ပါဘူး။ စိန်ဒေါ်လာဟာ ဒီပညာတွေ ဘက်စုံတတ်ခဲ့တယ်လို့ သမစဉ်အရ သိရတယ်။ ဒိုးတစ်လုံး လင်းကွင်းတစ်စုံ၊ နှဲတစ်လက်နဲ့ ဆိုင်းဝိုင်းကြီးတစ်ဝိုင်းရဲ့ တီးကွက်တာဝန်တို့ကို ထမ်းဆောင်ရတာ လွယ်လှတယ်လို့မထင်ပါ။ လေခင်းတီးတယ်၊ ငိုချင်းတီးတယ်၊ တောလေပြေ၊ ထီးလေပြေ၊ နန်းလေပြေတို့ကိုလည်း တီးသေးတယ်။

===ဒိုးပညာနဲ့ စိန်ဒေါ်လာ===
စိန်ဒေါ်လာမှာ ထူးခြားတာတစ်ခုရှိပါသေးတယ်။ ဒိုးတီးတော့မယ်ဆိုရင် ပတ်စာကပ် အသံညှိတာတို့ကို အလုပ်တစ်ခုအနေနဲ့ မလုပ်ပါဘူး။ ပတ်စာ စာလုံးကို ဒိုးပေါ်တင်ပြီး လက်မနဲ့ သုံးကြိမ်သာရစ်လိုက်ရင် ပတ်စကပ်ပြီးဖြစ်သွားတယ်။ သူလိုချင်တဲ့ (၅)ပေါက်သံ၊ (၆)ပေါက်သံ၊ (၇)ပေါက်သံ အားလုံး အဆင်သင့်ဖြစ်သွားတယ်ဆိုပဲ။ ဘုန်းတော်ရောင်ဘွဲ့တီးနေရာက ကြိုးတီးကြိုးက၊ ရေခင်းပြောင်းတီး၊ အဲဒီက ဗုံတောက်သံအထိတီးရင် ပတ်စာကို လက်မနဲ့ထိုးခါ ပြန်ကပ်အသံညှို့လုပ်တာတွေဟာ အတီးမပျက်စေရဘူးလို့ ဆိုတယ်။

အစ္စလာမ်သာသနာ သက်ဝင်ယုံကြည်သူ ပသီအမျိုးသားကြီး စိန်ဒေါ်လာ (ခ) အပ္ပဒွလ္လာဆိုတဲ့ဒိုးသမားကြီးဟာ ဒိုးမှာဘက်စုံတော်ခဲ့သူ မြန်မာ့အနုပညာရှင်ကြီးတစ်ဦးဖြစ်ခဲ့ဖူးကြောင်း သမိုင်းဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ်ဟာ သူမရှိတော့တဲ့နောက် ပျောက်ကွယ်သွားရတော့မယ့်အချိန်မှာ ၁၉၇၀-ခုနှစ် အထက်ဗမာပြည် စာရေးဆရာကြီးများ ကြီးမှူးကျင်းပတဲ့ စာတမ်းဖတ်ပွဲမှာ လူထုဒေါ်အမာဖတ်ကြားတဲ့ “ဗမာသံတွေပျောက်ကုန်ပြီ”ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်ပါ စာတမ်းမှာ စိန်ဒေါ်လာ (ခ) အပ္ပဒွလ္လာရဲ့အကြောင်း တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းပါခဲ့လို့ ဂျပန်ခေတ်အတွင်း ဇာတ်သိမ်းသွားရှာတဲ့ ဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ်ပြန်ပေါ်လာခဲ့ရပါတယ်။ စာတမ်းအဖြစ်မှ စာပေလုပ်သား အင်အားသစ်အနေနဲ့ အထက်ဗမာနိုင်ငံ စာရေးဆရာများအသင်းက စာအုပ်အဖြစ်ထုတေ်ဝခဲ့လို့ ၁၉၇၁-ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလမှာ ပုံနှိပ်အက္ခရာအဖြစ်နဲ့ စာတမ်းတစ်စောင်အဖြစ် ပေါ်ခဲ့ရပါတယ်။ အဲဒီနောက်မှာတော့ (၁၇)နှစ်တာကာလအတွင်း အဆက်ပြတ်သွားပြန်တဲ့ ဇာတ်လမ်းကို ဒီဆောင်းပါးငယ်က ထပ်ပြီးကွင်းဆက်ပေးတဲ့သဘောပါ။

စိန်ဒေါ်လာ (ခ) ဦးအပ္ပဒွလ္လာဆိုတဲ့ အနုပညာရှင်ကြီးကတော့ ဂျပန်ခေတ် စစ်ပြေးရင်း မန္တလေးလေယာဉ်ကွင်းရဲ့တောင်ဘက် (၄-၅)မိုင်အကွာမှာရှိတဲ့ ဇောင်းကလော ပုဏ္ဏားကုန်းဆိုတဲ့ ရွာကလေးမှာ စစ်ပြေးဒုက္ခသည်အဖြစ်နဲ့ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်အမိန့်တော်ကျရောက်လာလို့ တဒင်္ဂမှသည် ထာဝရသို့ ကူးပြောင်းသွားရရှာပါတယ်။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ အမိန့်တော်ကို နာခံသွားစဉ် ဇနီး ဒေါ်ဖွားခင်နဲ့ သားသမီး(၄)ယောက်ကျန်ခဲ့ပါတယ်။ ဆွေးရင်းမျိုးချာအဆက်အနွယ်များကတော့ မန္တလေးမြို့၊ စကြာနွယ်စဉ် ရပ်ကွက်ကြီးအတွင်းမှာ ဒီကနေ့အထိ ရှိကြပါသေးတယ်။

ဒီဆောင်းပါးကို ပြုစုရာမှာ ကိုယ်တွေ့များနဲ့ စိန်ဒေါ်လာ (ခ) ဦးအပ္ပဒွလ္လာရဲ့အကြောင်းအရာများကို ရနိုင်သမျှ စုဆောင်းလေ့လာထားတဲ့ မြန်မာခြင်းလုံးသမိုင်းပြုစုသူ စာပေဗိမ္မာန်စာမူဆု ၁၉၈၁-ခုနှစ်၊ ပထမဆု ရရှိသည့် ခြင်းဦးဘသိန်း(ပီကင်းပြန်)ထံမှလည်းကောင်း၊ ၁၉၇၁-ခုနှစ် မန္တလေးမြို့ ကြီးပွားရေးစာအုပ်တိုက်ထုတ်၊ စာပေလုပ်သား အင်အားသစ် အထက်မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာများအသင်းထုတ်စာအုပ်မှ လူထုဒေါ်အမာ၏ ‘ဗမာ့သံတွေ ပျောက်ကုန်ပြီ’စာတမ်းကိုလည်းကောင်း ကိုးကားရေးသားခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

(ပသီကိုကိုလေး)
* ဗမာဟူသောနေရာတွင် မြန်မာဟု ပြင်ဆင်ဖတ်ရှုပါရန်

&lt;ref&gt;၁၉၉၁-ခု၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်၊ မိုးသောက်ကြယ်မဂ္ဂဇင်း၊ စာမျက်နှာ(၇၉-၈၁၊ ၁၁၅)မှ&lt;/ref&gt;
==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
[[Category:မြန်မာ တူရိယာပညာရှင်များ]]</text>
      <sha1>76b0vx0o9w0xvaj8uldrud0bnpec5t0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သီတင်းကျွတ်ပွဲတော်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54925</id>
    <revision>
      <id>1055466</id>
      <parentid>1053420</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T23:40:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1055466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28686" sha1="gtbeimcdsxntc9pb4s1905f1slxt2h6" xml:space="preserve">{{Infobox holiday
|holiday_name  = သီတင်းကျွတ်ပွဲတော်
|type          = ဗုဒ္ဓဘာသာ
|longtype      = မြန်မာ့ရိုးရာပွဲတော်
|image         = Thadinkyut festival 2.jpg
|caption       = 
|official_name = သီတင်းကျွတ်မီးထွန်းပွဲတော်
|nickname      = မီးထွန်းပွဲတော်၊ တာဝတိံသာပွဲ၊ မီးမြင်းမိုရ်ပွဲ
|observedby    = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ဝင်များ
|litcolor      = 
|significance  = [[ဗုဒ္ဓ]]မြတ်စွာဘုရား တာဝတိံသာနတ်ပြည်မှ လူ့ပြည်သို့ ပြန်လည်ကြွချီဆင်းသက်သည့် အထိမ်းအမှတ်
|begins        = 
|ends          = 
|date          = [[မြန်မာပြက္ခဒိန်]] သီတင်းကျွတ်လဆန်း(၁၄)ရက်(အဖိတ်နေ့)၊သီတင်းကျွတ်လပြည့်နေ့ နှင့် သီတင်းကျွတ်လပြည့်ကျော်တစ်ရက် အပါအဝင် စုစုပေါင်း ၃ ရက်)
|date2015      = 
|celebrations  = ဆီမီးထွန်းညှိပူဇော်ခြင်း၊ မီးပုံးပျံလွှတ်တင်ခြင်း၊ မီးရှူးမီးပန်းပစ်ခြင်း၊နိဗ္ဗာန်ဈေးပွဲအလှူတော်များကျင်းပခြင်း၊ ဗုဒ္ဓပူဇနိယဘုရားပွဲတော်များကျင်းပခြင်း
|observances   = ဘုရားစေတီများနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းများသို့ သွားရောက်၍ ဆီမီးပူဇော်ခြင်း၊ သက်ကြီးရွယ်အိုများအား ကန်တော့ခြင်း၊ အလှူအတန်းပြုလုပ်ခြင်း၊ သီတင်းကျွတ်လပြည့်နေ့တွင် [[ဥပုသ်]]သီလဆောက်တည်ခြင်း
}}

'''သီတင်းကျွတ်မီးထွန်းပွဲတော်''' ({{lang-en|Thadingyut Festival}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ အထွတ်အမြတ်ထားရာ ရိုးရာအစဉ်အလာနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ပွဲတော်တစ်ခုဖြစ်ပြီး &quot;မီးထွန်းပွဲတော်&quot;ဟုလည်းခေါ်သည်။ ဤပွဲတော်ကို [[မြန်မာပြက္ခဒိန်]]၏ သတ္တမမြောက်လဖြစ်သော [[သီတင်းကျွတ်လ]]ပြည့်နေ့တွင် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ဝင်များအတွက် [[ဝါတွင်း]]သုံးလကာလ အဆုံးသတ်ချိန်တွင် ကျင်းပသည့် အထွတ်အမြတ်ပွဲတော်လည်း ဖြစ်သည်။ သီတင်းကျွတ်လပြည့်နေ့ကို &quot;[[အဘိဓမ္မာအခါတော်နေ့]]&quot; ဟုလည်း သတ်မှတ်ခေါ်ဝေါ်ကြပြီး၊ [[ဂေါတမဗုဒ္ဓ|မြတ်စွာဘုရား]] တာဝတိံသာနတ်ပြည်မှ လူ့ပြည်သို့ ပြန်လည်ကြွချီဆင်းသက်တော်မူသည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ဆီမီးများထွန်းညှိ ပူဇော်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤပွဲတော်ကာလသည် မိဘဆရာသမားများအား ကန်တော့၍ ကျေးဇူးဆပ်ခြင်း၊ ခွင့်လွှတ်ခြင်းနှင့် ချစ်ခြင်းမေတ္တာများ ဖြာဝှန်းရာ အခါသမယလည်း ဖြစ်ပေသည်။
== သမိုင်းကြောင်း ==
မိုးရာသီကုန်ဆုံး၍ သာယာသော သီတင်းကျွတ်လသည် မြန်မာလများအနက် (၇)လမြောက်ဖြစ်ပြီး စက်တင်ဘာလမှ အောက်တိုဘာလအတွင်းတွင် ကျရောက်လေ့ရှိသည်။ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား၏ မယ်တော်ဖြစ်သော [[မယ်တော်မာယာ|မယ်တော်မာယာဒေဝီ]]သည် ဘုရားရှင် ဖွားမြင်တော်မူပြီး ခုနစ်ရက်အကြာတွင် ကွယ်လွန်ကာ [[တာဝတိံသာနတ်ပြည်]]၌ သန္တုဿိတနတ်သားအဖြစ် ပြန်လည်မွေးဖွားခဲ့သည်။ မိခင်ကျေးဇူးကို ဆပ်သည့်အနေဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ဝါတွင်းသုံးလပတ်လုံး တာဝတိံသာနတ်ပြည်သို့ ကြွရောက်၍ မယ်တော်နတ်သားအမှူးရှိသော နတ်ဗြဟ္မာများအား [[အဘိဓမ္မာ]]တရားတော်ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။

သီတင်းကျွတ်လပြည့်နေ့တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် လူ့ပြည်သို့ ပြန်လည်ကြွချီတော်မူလာချိန် ဖြစ်ပါသည်။ ထိုအခါ တာဝတိံသာနတ်ပြည်၏ အရှင်သခင် [[သိကြားမင်း]]သည် နတ်များနှင့် ဗြဟ္မာများအား ဘုရားရှင်အတွက် တန်ဖိုးကြီးသော ရွှေစောင်းတန်း၊ ငွေစောင်းတန်း၊ ပတ္တမြားစောင်းတန်း သုံးစင်းကို ဖန်ဆင်းပူဇော်စေခဲ့သည်။ မြတ်စွာဘုရားသည် အလယ်ရှိ ပတ္တမြားစောင်းတန်းဖြင့် ဆင်းသက်တော်မူပြီး လက်ယာဘက်ရှိ ရွှေစောင်းတန်းမှ နတ်ဒေဝတာများက လိုက်ပါကြကာ လက်ဝဲဘက်ရှိ ငွေစောင်းတန်းမှ ဗြဟ္မာများက ခြံရံလိုက်ပါကြသည်။ ထိုသို့ မြတ်စွာဘုရား လူ့ပြည်သို့ ပြန်လည်ကြွချီဆင်းသက်တော်မူသည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် သီတင်းကျွတ်လပြည့်နေ့ကို အဘိဓမ္မာအခါတော်နေ့အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ဆီမီးများထွန်းညှိ ပူဇော်ကြိုဆိုခြင်းအလေ့အထ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ပိဋကတ်စာပေများ၌ ဘုရားရှင်သည် မယ်တော်မိနတ်သားကို ကျေးဇူးဆပ်သောအနေဖြင့် အဘိဓမ္မာဒေသနာတော်ကို ဝါတွင်းကာလတွင် တာဝတိံသာနတ်ပြည်၌ ဟောကြားတော်မူပြီး ဝါကျွတ်သောအခါ လူ့ပြည် သင်္ကဿနဂိုရ်သို့ ဆင်းသက်တော်မူရာတွင် လူများက ကြိုဆို၍ မီးထွန်းညှိပူဇော်ခြင်းကို အစပြုခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။

ရဟန်းတော်များအတွက် သီတင်းကျွတ်လပြည့်နေ့သည် ဝါတွင်းသုံးလကာလ အဆုံးသတ်၍ ဝါကျွတ်သောနေ့လည်းဖြစ်သည်။ အပြစ်ရှိကပါက ဝန်ချတောင်းပန်နိုင်ရန် အချင်းချင်း ဖိတ်ကြားခြင်းအမှု (ပဝါရဏာနေ့) ပြုကြသောနေ့လည်း ဖြစ်သည်။ တိုတောင်းစွာ သတ်မှတ်ထားသော တိကျသော အချိန်အပိုင်းအခြားဖြင့် ဝါတွင်းကာလသည် လေးလံထိုင်းမှိုင်းသည့် မိုးတွင်းကာလနှင့်အတူ ရှိနေရာမှ ပျော်ရွှင်စရာ ပွဲတော်များအဖြစ် ပြောင်းလဲလိုက်လေပြီ။ တားမြစ်ပိတ်ပင်ထားသော မင်္ဂလာပွဲများကိုလည်း ဤကာလမှစ၍ ကျင်းပခွင့်ရလေပြီ ဖြစ်လေသည်။ လူများသည် ထိုနေ့တွင် မိမိထက် အသက်ကြီးသူများနှင့် မိဘ၊ ဆရာသမားများကို ဂါဝရပြုကန်တော့၍ အဆုံးအမများကို နာကြားကာ အပြစ်များရှိပါကလည်း ကျေစေသည်ဟု ယူဆသော ဓလေ့လည်း ရှိသည်။

ဤသို့ ဘာသာရေးအရ အထွတ်အမြတ်ထားရာ သီတင်းကျွတ်မီးထွန်းပွဲတော်ကို မြန်မာမင်းများလက်ထက်တွင်လည်း နိုင်ငံတော်ပွဲသဘင်အဖြစ် ခမ်းနားစွာ ဆင်ယင်ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ မန္တလေးရတနာပုံခေတ် [[သီပေါမင်း]]လက်ထက် မီးထွန်းပွဲသဘင် ကျင်းပပုံမှတ်တမ်းများအရ ရှို့လွှတ်မြဲ မီးမျိုးစုံများကို မဟာလောကမာရဇိန်ဘုရားနှင့် မာန်အောင်ရတနာဘုရားနှစ်ဆူတွင် ခွဲဝေရှို့လွှတ်ပူဇော်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရသည်။ နှစ်စဉ်ထွန်းလင်းပူဇော်မြဲ တစ်ဆယ့်ခြောက်ဌာနအပြင် အရှင်နှစ်ပါး နံတော်သင့် ဘုရားများပါ စုစုပေါင်း တစ်ဆယ့်ရှစ်ဌာနဘုရားများတွင် မီးစောင်းတန်းများ ထွန်းလင်းပူဇော်ရာ၌ မှူးကြီးမတ်ကြီးများနှင့် မှူးတော်မတ်တော် အရာရှိတို့က ခွဲဝေသွားရောက်ကြီးကြပ်၍ ပွဲသဘင်ခင်းကျင်း ထွန်းလင်းပူဇော်ခဲ့ကြသည်။

ထိုတစ်ဆယ့်ရှစ်ဌာနများသို့ မီးထွန်းလင်း လမ်းလျှောက်၍ တီးမှုတ်ထမ်းရွက်စေရန် သေနတ်၊ အမြောက်၊ ဝင်း၊ ဒိုင်း၊ လှေ၊ ဘောင်၊ ရပ်ကွက်များက အသီးသီးထွက်သည့် အိုးစည်၊ ဒိုးပတ်၊ ပုံထောင်၊ မောင်း တီးမှုတ်သူတို့ကို တစ်ကိုယ်လျှင် ငွေဒင်္ဂါးငါးပြားကျစီ သနားတော်မူခဲ့သည်။ ယင်းနေ့တွင် ရွှေနန်းတော်၊ မြေနန်းတော်တောင်ဘက်၌ တစ်ဆယ့်ခြောက်ဌာနဝင်္ကပါနှင့် စက္ကနန္ဒာဝင်္ကပါများကို တည်ဆောက်လုပ်ကိုင်ရသည်။ လပြည့်ကျော် ခုနစ်ရက်နေ့တွင် မြေနန်းတော်တောင်ဘက်ရှိ သောဠသဝင်္ကပါကို ပြီးပြေအောင်လုပ်ဆောင်၍ မီးများထွန်းလင်းစေပြီးလျှင် အရှင်နှစ်ပါးကိုယ်တိုင် ထွက်စံတော်မူလေ့ရှိကြောင်း သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် ခမ်းနားစွာ တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://myanmar.gov.mm/festivals
 |title=Festivals - Thadingyut
 |publisher=Myanmar National Portal
 |access-date=16 September 2026
}} {{Dead link|date=September 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://tourism.gov.mm/en/festivals/tha-din-gyut-festival
 |title=Festival of Light (Thadingyut Festival)
 |publisher=Ministry of Hotels and Tourism, Myanmar
 |access-date=16 September 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.shwedagonpagoda.org.mm/en/project/thadingyut/
 |title=Thadingyut Festival
 |publisher=Shwedagon Pagoda Board of Trustees
 |access-date=16 September 2026
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250524030003/https://www.shwedagonpagoda.org.mm/en/project/thadingyut/
 |archive-date=24 May 2025
 |url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;
== ပွဲတော်ကျင်းပပုံ ==
သီတင်းကျွတ်မီးထွန်းပွဲတော်ကို သီတင်းကျွတ်လဆန်း (၁၄) ရက်နေ့ (အဖိတ်နေ့)၊ သီတင်းကျွတ်လပြည့်နေ့နှင့် သီတင်းကျွတ်လပြည့်ကျော် (၁) ရက်နေ့တို့တွင် အနည်းဆုံး (၃) ရက်တာ တေးဂီတနှင့် အကများဖြင့် ပျော်ရွှင်ဖွယ်ရာ ကျင်းပလေ့ရှိကြသည်။ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များသည် မြတ်စွာဘုရားနှင့် တပည့်သံဃာတော်များအား ကြိုဆိုဂုဏ်ပြုရန် လမ်းများ၊ အိမ်များနှင့် အများပြည်သူဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများကို ရောင်စုံမီးလုံးများ သို့မဟုတ် ဖယောင်းတိုင်များဖြင့် အလှဆင်ထွန်းညှိကြသည်။ ထိုသို့ထွန်းညှိသော မီးများသည် မြတ်စွာဘုရား ဆင်းသက်တော်မူရာ လှေကားသုံးစင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ကလေးများမှာ ဗြောက်အိုးများ၊ မီးရှူးမီးပန်းများ ပစ်ဖောက်ဆော့ကစားလေ့ရှိကြပြီး လူကြီးများမှာမူ မီးပုံးပျံများလွှတ်တင်ခြင်း၊ ဆီမီးပူဇော်ခြင်းများဖြင့် မြတ်စွာဘုရားရှင်အား ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။

ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များသည် ပွဲတော်ကာလအတွင်း ဘုရားစေတီများနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းများသို့ သွားရောက်၍ ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ [[ရတနာသုံးပါး]]အား ပူဇော်ကန်တော့ခြင်း၊ သံဃာတော်များအား ဆွမ်းနှင့် လှူဖွယ်ဝတ္ထုများ ဆက်ကပ်လှူဒါန်းခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသည်။ အချို့သော ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များသည် လပြည့်နေ့တွင် [[ဥပုသ်]]သီလ ဆောက်တည်လေ့ရှိကြသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်ဘက်တွင် မီးပုံးများကိုင်ဆောင်၍ [[မီးကြာလှည့်ခြင်း]]များပြုကာ စေတီနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်း ဓမ္မာရုံများကို လှည့်လည်ပူဇော်ခြင်း ပြုကြသည်။ 

=== ဂါရဝပြုကန်တော့ခြင်း ===
သီတင်းကျွတ်အခါသမယသည် ရပ်ဝေးတွင် သွားရောက်အလုပ်လုပ်ကိုင်နေသောသူများ မိဘဘိုးဘွားများရှိရာသို့ ပြန်လာ၍ ကျေးဇူးဆပ်ပူဇော်ကန်တော့ကြသော ကာလဖြစ်သည်။ လူငယ်များသည် မိဘများ၊ ဆရာသမားများနှင့် သက်ကြီးရွယ်အိုဆွေမျိုးများအား သစ်သီးဝလံများနှင့် အခြားလှူဖွယ်လက်ဆောင်ပစ္စည်းများ ဆက်ကပ်လှူဒါန်း၍ ကန်တော့ (ဂါရဝပြု) ကြသည်။ 

ကန်တော့သည့်အခါ လူငယ်များသည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး ပြစ်မှားမိခဲ့သမျှသော ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံ အမှားများအတွက် ခွင့်လွှတ်ပေးပါရန် တောင်းပန်လေ့ရှိကြသည်။ အစဉ်အလာအရ အသက်ကြီးသူများသည် လူငယ်များ၏ အမှားများကို ခွင့်လွှတ်ကြောင်း ပြောဆိုပြီး ကောင်းချီးမင်္ဂလာများ၊ ဆုမွန်ကောင်းများ ပေးကာ မုန့်ဖိုး သို့မဟုတ် ငွေကြေးများ ပြန်လည်ပေးလေ့ရှိကြသည်။ ညီငယ်၊ ညီမငယ်များကလည်း အစ်ကို၊ အစ်မကြီးများအား ကန်တော့လေ့ရှိပြီး၊ အပြန်အလှန်အားဖြင့် အစ်ကို၊ အစ်မများက ကံကောင်းခြင်း ဆုတောင်းပေးကာ မုန့်ဖိုးငွေများ ပြန်လည်ပေးကြသည်။
== ဘုရားများတွင် ဆီမီးပူဇော်ခြင်း ==
သီတင်းကျွတ်လပြည့်နေ့ရောက်တိုင်း မြန်မာနိုင်ငံအနှံ့အပြားရှိ တန်ခိုးကြီးဘုရားစေတီများ၌ ဆီမီးပူဇော်ပွဲများကို စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပလေ့ရှိကြသည်။ အထူးသဖြင့် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးရှိ [[ရွှေတိဂုံစေတီတော်]]မြတ်ကြီးတွင် သီတင်းကျွတ်လဆန်း(၁၄)ရက် အဖိတ်နေ့မှစ၍ လျှပ်စစ်မီးစေတီများ လှည့်လည်ပူဇော်ပွဲနှင့် ဆီမီး ၁၁,၁၁၁ ထွန်းညှိပူဇော်သည့် အစဉ်အလာရှိပြီး၊ လပြည့်နေ့ညပိုင်း၌ စေတီတော်ရင်ပြင်ပတ်လည်တွင် ဆီမီး ၁၀,၀၀၀ ကျော်ကို ထပ်မံထွန်းညှိပူဇော်ကြသည်။ ထို့ပြင် ပြည်သူ့ရင်ပြင်၌ ဈေးရောင်းပွဲတော်၊ ဂီတဖျော်ဖြေပွဲများနှင့် မီးရှူးမီးပန်းပစ်ဖောက်ခြင်းများဖြင့် အထူးစည်ကားလေ့ရှိသည်။ ရန်ကုန်မြို့ရှိ အခြားတန်ခိုးကြီးဘုရားတစ်ဆူဖြစ်သော ဗိုလ်တထောင် ကျိုက်ဒေးအပ်ဆံတော်ဦးစေတီတော်တွင်လည်း လပြည့်ည၌ ဆီမီး ၉,၀၀၀ ထွန်းညှိပူဇော်ပွဲကို ခမ်းနားစွာ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။

မန္တလေးမြို့ရှိ [[မဟာမုနိ ရုပ်ရှင်တော်မြတ်ကြီး(မန္တလေး)|မဟာမုနိရုပ်ရှင်တော်မြတ်ကြီး]]တွင်လည်း လပြည့်နေ့ နံနက်အစောပိုင်းမှစ၍ မျက်နှာတော်သစ်ခြင်း၊ ရွှေသင်္ကန်းကပ်လှူခြင်း၊ ပန်း၊ ဆီမီး၊ ဆွမ်းခဲဖွယ်များ ဆက်ကပ်လှူဒါန်းခြင်းများ ပြုလုပ်ကြပြီး ညပိုင်းတွင် ဂေါပကအဖွဲ့နှင့် ဘုရားဖူးပြည်သူများပူးပေါင်းကာ ဆီမီး ၄၀,၀၀၀ ဖြင့် ထွန်းညှိပူဇော်ကြသည်။ အလားတူ [[ပုဂံ]]-ညောင်ဦး ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုနယ်မြေရှိ သမိုင်းအထင်ကရဘုရား ၁၈ ဆူတွင်လည်း ရိုးရာမပျက် ဆီမီးပူဇော်ပွဲများ ကျင်းပကြရာ ရွှေစည်းခုံစေတီတော်အား ဆီမီးတစ်သောင်းခွဲ၊ တုရင်တောင်စွယ်တော်မြတ်စေတီတော်ကြီးနှင့် လောကနန္ဒာစွယ်တော်မြတ်စေတီတို့အား ဆီမီးတစ်သောင်းစီ၊ ဗူးဘုရားကြီးအား ဆီမီး ၁,၅၀၀ စသည်ဖြင့် ဘုရားတစ်ဆူချင်းစီအလိုက် သတ်မှတ်အရေအတွက်များဖြင့် စည်ကားစွာ ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။

ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး အသီးသီးရှိ အခြားသော တန်ခိုးကြီးဘုရားများတွင်လည်း ဒေသအလိုက် ရိုးရာဆီမီးပူဇော်ပွဲများကို ကျင်းပကြသည်။ မွန်ပြည်နယ်၊ မုဒုံမြို့နယ်၊ ကမာဝက်မြို့ရှိ ဆံတော်ရှင် ကျိုက်ဇယ်စေတီတော်၌ ဒေသခံများက မီးဗန်းများ ကိုင်ဆောင်လှည့်လည်ပူဇော်သည့် မွန်ရိုးရာ ဆီမီးပူဇော်ပွဲနှင့် မီးပုံပျံလွှတ်တင်ခြင်းများကို ပြုလုပ်ကြသည်။ ထို့အတူ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး ရွှေကျင်မြို့နယ်ရှိ အရှေ့မဟာဗုဒ္ဓဘုရားကြီးစေတီတော်တွင် နံနက်အစောပိုင်းမှစ၍ ဆွမ်းတော်ကြီးတင်လှူပွဲနှင့် ဆီမီးပူဇော်ပွဲများ ကျင်းပကြသည်။ ထူးခြားချက်အနေဖြင့် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်ရှိ အင်းတော်ကြီး ရွှေမဉ္စူရေလယ်ဘုရား၌ အင်းရေပြင်တွင် ဆီမီး ၁,၅၀၀ မျှောပူဇော်ပွဲကို ကျင်းပလေ့ရှိပြီး၊ ရခိုင်ပြည်နယ် စစ်တွေမြို့ရှိ လောကနန္ဒာစေတီတော်မြတ်ကြီး ရင်ပြင်၌လည်း ဆီမီး ၁၀,၀၀၀ ထွန်းညှိပူဇော်ပွဲနှင့် မီးပုံပျံလွှတ်တင်ပူဇော်ပွဲများကို ကျင်းပလေ့ရှိကြသည်။

== ဓာတ်ပုံများ ==
[[File:Peaceful Festival.jpg|thumb|ပအိုဝ်းအမျိုးသမီးများ သီတင်းကျွတ်လပြည့်ညတွင် မီးကြာလှည့်လည်ပူဇော်ပွဲ အခမ်းအနားကျင်းပနေစဉ်]]
[[File:Aye Thar Yar Lighting-9000 Festival.jpg|thumb| ရှမ်းပြည်နယ်၊ အေးသာယာမြို့၌ ကျင်းပသော မီး ၉,၀၀၀ ထွန်းပွဲတော်]]

[[File:အရမ်းစည်တဲ့ပျဉ်းမနားမြို့ နှစ် (၁၀၀)ပြည့် သီတင်းကျွတ်မီးထွန်းပွဲ.jpg|အရမ်းစည်တဲ့ပျဉ်းမနားမြို့_နှစ်_(၁၀၀)ပြည့်_သီတင်းကျွတ်မီးထွန်းပွဲ]]

[[File:Lighting Festival.jpg|thumb|မီးထွန်းပွဲတော်]]
[[File:Thadinkyut festival.jpg|thumb]][[File:Thadingyut_illustration.jpg|220x124px|thumb|right|alt=#|သီတင်းကျွတ်မီးထွန်းပွဲတော်အား ဆင်နွှဲနေပုံ]]

== ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ==
* [[အဘိဓမ္မာအခါတော်နေ့]]
* [[တန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်]]
* [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပွဲတော်များ]]

== ကိုးကား ==
{{reflist}}
{{မြန်မာ့ ရာသီ}}
[[Category:မြန်မာ့ရိုးရာ ပွဲတော်များ]]
[[Category:မြန်မာ့ ဓလေ့ထုံးစံ]]</text>
      <sha1>gtbeimcdsxntc9pb4s1905f1slxt2h6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သံတောင်ကြီးမြို့နယ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59442</id>
    <revision>
      <id>1055413</id>
      <parentid>748632</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T13:49:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51994-87</username>
        <id>148735</id>
      </contributor>
      <comment>/* လူဦးရေ */</comment>
      <origin>1055413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19646" sha1="cloqsa38m93p9w3glry6ur9544pn1n6" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name =  သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
|official_name = 
|settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|image_skyline = Thandaunggyi.jpg
|image_map = Thandaunggyi tsp in Hpan district.svg
|map_caption = ဘားအံခရိုင်အတွင်းတည်နေရာ
|pushpin_map = Myanmar
|subdivision_type = [[ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]]
|subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]]
|subdivision_name1 = {{flag|ကရင်ပြည်နယ်}}
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[သံတောင်ကြီးခရိုင်]]
|subdivision_type3 = မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့
|subdivision_name3 = [[သံတောင်ကြီးမြို့]]
|unit_pref = Imperial
|area_total_km2 = 3,633
|population = ၃၀,၂၀၉&lt;ref name=&quot;census-2014&quot;&gt;{{cite book|title=သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|location=နေပြည်တော်|date=မေ ၂၀၁၅|series=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|volume=အတွဲ-၂|pages=၅၁|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}&lt;/ref&gt;
|population_as_of = ၂၀၁၄
|population_density_km2 = auto
|coordinates = {{Coord|19|04|24.2|N|96|40|31.69|E|region:MM|display= inline,title}}
|elevation_ft = 
|elevation_m = 
|timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
|utc_offset = +6:30
|website =
}}

'''သံတောင်ကြီးမြို့နယ်''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[သံတောင်ကြီးခရိုင်]]တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ [[သံတောင်ကြီးမြို့]] ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Thandaunggyi Township Map, Myanmar Information Management Unit (MIMU) |url=http://www.themimu.info/sites/themimu.info/files/documents/Tsp_Map_VL_Thandaunggyi_Kayin_MIMU154v03_09Dec2013_A1.pdf |accessdate=26 December 2015 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304063347/http://www.themimu.info/sites/themimu.info/files/documents/Tsp_Map_VL_Thandaunggyi_Kayin_MIMU154v03_09Dec2013_A1.pdf }}&lt;/ref&gt; မြောက်လတ္တီကျု ၁၈°၃၈′၀.၃″ နှင့် ၁၉°၃၀′၁၀″ ကြား၊ အရှေ့လောင်ဂျီကျု ၉၆°၂၂′၁၂″ နှင့် ၉၇°၁၂′၄″၁ ကြားတွင် တည်ရှိကာ အရှေ့အနောက် ၂၄.၅ မိုင်ခန့်နှင့် တောင်မြောက် ၅၈ မိုင်ခန့် ရှည်လျားသော သံတောင်ကြီးမြို့နယ်သည် မြို့လေးမြို့ပါဝင်သည့် ဧရိယာမှာ ၁၄၁၂.၈၉ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် [[ဖရူးဆိုးမြို့နယ်|ဖရူဆို]]၊ [[ဖားဆောင်းမြို့နယ်]]တို့နှင့် ထိစပ်နေကာ အနောက်ဘက်တွင် [[တောင်ငူမြို့နယ်|တောင်ငူ]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]တို့နှင့် ထိစပ်လျက် ရှိသည်။ တောင်ဘက်တွင် [[ကျောက်ကြီးမြို့နယ်|ကျောက်ကြီး]]၊ [[ဖာပွန်မြို့နယ်]]တို့နှင့် ထိစပ်နေပြီး၊ မြောက်ဘက်တွင် [[ပျဉ်းမနားမြို့နယ်|ပျဉ်းမနား]]၊ [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ် ထိစပ်လျက် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite book|author= | title=သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များ| publisher=အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန | page = ၃| date = ၂၀၁၇၊ မတ်လ}}&lt;/ref&gt;

== ပါဝင်သည့်မြို့များ ==
သံတောင်ကြီးမြို့နယ်တွင် ပါဝင်သည့် မြို့များမှာ
*[[သံတောင်ကြီးမြို့]]၊
*[[သံတောင်မြို့]]၊
*[[လိပ်သိုမြို့]]၊ နှင့်
*[[ဘောဂလိမြို့]] တို့ ဖြစ်သည်။

== သမိုင်းကြောင်း ==
မြောက်မှတောင်သို့ သွယ်တန်းနေသော [[တောင်ကုန်း]]၊ တောင်တန်း၊ တောင်စောင်းများ ပေါများထူထပ်သည့် သံတောင်ကြီး မြို့နယ်သည် ၁၈၈၅ ခုနှစ် [[တတိယ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ်|အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ တတိယစစ်ပွဲ]]အတွင်း အင်္ဂလိပ်နယ်ချဲ့လက်ထက် မြန်မာကို [[တောင်ငူ]]အထိ သိမ်းပိုက်ခဲ့သော်လည်း၊ နှစ်အတန်ကြာမှ တောင်ပေါ်ဒေသများကို သိမ်းသွင်းနိုင်သည်။ တောင်ငူခရိုင်မြို့နယ်များအနက် သံတောင်မြို့နယ်ကို ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကွမ်းပင်ရွာ ယခု [[ထုံးဘိုကြီးရွာ]] မြောက်ဘက်တွင် စတင်ရုံးစိုက်ခဲ့သည်။ တဖန် မြို့အနေအထားအရ ဗဟိုကျသော လိပ်သိုသို့ ၁၉၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် လည်းကောင်း၊ တဖန် [[လက်ဖက်]]ခြံ စိုက်ပျိုးထားခြင်းနှင့် နွေရာသီအပန်းဖြေစခန်း ဖြစ်သည့် သံတောင်ကြီးသို့ ၁၉၃၅ ခုနှစ်၌ လည်းကောင်း ပြောင်းရွှေ့ ရုံးစိုက်စေသည်။ ၁၉၅၁ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေအား ပြဋ္ဌာန်းပြီး [[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်|ကြာအင်းဆိပ်ကြီး]]၊ [[ကော့ကရိတ်]]၊ [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်|လှိုင်းဘွဲ့]]၊ [[ဘားအံ]]၊ [[သံတောင်မြို့]]သည် [[ကရင်ပြည်နယ်]]တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ တွင် သံတောင်မြို့သစ် ၁၃ မိုင်စခန်းသို့ မြို့နယ်ရုံးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ ရုံးစိုက်ခဲ့သည်။ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး အမိန့်ကြော်ငြာစာအရ ၁၉၇၃ တွင် သံတောင်ကြီးကို သံတောင်မြို့နယ်အတွင်းရှိ ကျေးရွာအုပ်စု တအုပ်စုဖြင့် ဖွဲ့စည်းသတ်မှတ်သည်။ တဖန် [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန]]၏ ၂၆.၄.၂၀၀၀ ရက်နေ့ အမိန့် ကြော်ငြာစာအရ သံတောင်ကြီး ကျေးရွာအုပ်စုမှ သံတောင်ကြီးမြို့အဖြစ် ရပ်ကွက် ၅ ခုဖြင့်  ဖွဲ့စည်းလိုက်ပြီး၊ ၂၀၀၂ တွင် သံတောင်ကြီးမြို့ကို မြို့နယ်ခွဲအဖြစ် ပြန်လည် ပြင်ဆင်ပြန်ပြီး၊ မြို့နယ်ခွဲရုံးများ ဖွင့်လှစ်သည်။ ၂၀၀၆ တွင် မြို့နယ်ခွဲအဆင့်မှ မြို့နယ်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိလာသည်။ သို့ဖြစ်၍ ၂၀၀၇ မှစ၍ မြို့နယ်ရုံးများ ဖွင့်လှစ်သည်။ ထိုအခါ ၂၀၀၈ တွင် လိပ်သိုမြို့နယ်ခွဲနှင့် ဘောဂလိမြို့နယ်ခွဲတို့သည် မြို့နယ်ခွဲဟူသော စကားရပ် ပယ်ဖျက်ခြင်းကြောင့် [[လိပ်သိုမြို့]]နှင့် [[ဘောဂလိမြို့]] ဖြစ်လာပြီး သံတောင်မြို့တွင် မြို့ရုံး တည်ကာ ရုံးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်သည်။

== ရေဆင်း ==
မြစ်ငန်းချောင်း၊ ကျီးချောင်း၊ ကမ်းနီချောင်း၊ ပသိချောင်းတို့သည် စီးဆင်းလျက် ရှိပြီး၊ ထင်ရှားသော ချောင်းမှာ သောက်ရေခပ်ချောင်း ဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်ထက် ပေ ၃၀၀၀ တွင် ရှိသော သံတောင်ကြီးမြို့နယ်အတွင်း အမြင့်ဆုံးတောင်မှာ နော်ဘူဘောတောင် ဖြစ်ပြီး၊ အမြင့်ပေ ၄၈၂၄ ပေ ရှိသည်။ အနိမ့်ဆုံး အရပ်ဒေသမှာ ၂၄၀ ပေ ရှိသည်။

== ရာသီဥတု ==
အေးမြစိုစွတ်ပြီး၊ အမြင့်ဆုံး ၂၉°C နှင့် အနိမ့်ဆုံး ၈°C အပူချိန် ရှိသည်။

== သဘာဝပေါက်ပင်များ ==
[[ကျွန်းပင်|ကျွန်း]]၊ [[ပျဉ်းကတိုး]]၊ [[ပိတောက်]]၊ [[သစ်ယာ]]၊ [[အင်ကြင်း]]၊ [[သစ်အယ်]]၊ [[ယမနေ]]၊ [[တမလန်း|တဗလန်း]]၊ [[သင်္ကန်းပင်|သင်္ဃန်း]]၊ [[ညောင်]]၊ [[သင်္ဂခူ]]၊ [[သစ်ကတိုး]]၊ [[ကောင်းမှု]]၊ [[သပြေ]]၊ [[ကြက်ရိုးပင်|ကြက်ရိုး]]၊ [[ကနစိုးပင်|ကနစိုး]]၊ [[သစ်ခါး]]၊ [[ပန်းခါး]]၊ [[ဝါး]]အမျိုးမျိုး၊ [[ထောက်ကြံ့ပင်|ထောက်ကြံ့]]၊ [[ဖန်ခါးသီး|ဖန်ခါး]]တို့ ဖြစ်သည်။

== တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ ==
[[ကျား]]၊ [[ကျားသစ်]]၊ [[တောဝက်]]၊ [[ဝက်ဝံ]]၊ [[ဆတ်]]၊ [[တောဆိတ်]]၊ [[တောင်ဆိတ်]]၊ [[တောခွေး]]၊ [[ခွေးတူဝက်တူ]]၊ [[တောကြောင်]]၊ [[သင်းခွေချပ်]]၊ [[ယုန်]]၊ [[ဂျီ]]၊ [[မျောက်]]အမျိုးမျိုး၊ [[လိပ်]]အမျိုးမျိုး နေထိုင်ကျက်စားသည်။&lt;ref&gt;{{cite book|author= | title=သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များ| publisher=အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန | page = ၆| date = ၂၀၁၇၊ မတ်လ}}&lt;/ref&gt;

== သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ==
စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းဖြင့် အသက်မွေးသော ဒေသခံ ပြည်သူအများစုသည် နှစ်စဉ် ရွှေ့ပြောင်းတောင်ယာခုတ်ခြင်း၊ သစ်ဝါးများ တရားမဝင် ခုတ်ယူ သုံးစွဲခြင်း၊ တောမီးလောင်ခြင်းများကြောင့် သစ်တော ပြုန်းတီးမှုများ ဖြစ်ပွားနေပြီး၊ ကြိုးဝိုင်းသစ်တော် ဖုံးလွှမ်းမှု ၆.၀၂၅ %၊ ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော ဖုံးလွှမ်းမှု ၂၈.၆၃၉ % ဖြင့် သစ်တောဖုံးလွှမ်းမှု ၉၃.၁၂ % ရှိသည်။

== လူဦးရေ ==
၂၀၁၇ မတ်လကုန်အထိ အောက်ပါအတိုင်း ရှိသည်။
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!လူမျိုး
!နေထိုင်သူဦးရေ
!မြို့နယ်လူဦးရေ၏ ရာခိုင်နှုန်း
|-
|ကချင်
|၆
|၀.၀၁
|-
|ကယား
|၃၅
|၀.၀၄
|-
|ကရင်
|၇၁၀၁၄
|၇၈.၂၅
|-
|ကယန်း
|၁၂၇၀၃
|၁၆.၁၀
|-
|ချင်း
|၂၇
|၀.၀၃
|-
|မွန်
|၁၅
|၀.၀၂
|-
|ဗမာ
|၄၃၀၅
|၄.၈၅
|-
|ရခိုင်
|၁၅
|၀.၀၂
|-
|ရှမ်း
|၂၈၇
|၀.၃၂
|-
|ပအိုဝ်း
|၈၂
|၀.၀၉
|-
|အခြား
|၂၃၈
|၀.၂၇
|-
|မြို့နယ်ချုပ်
|၈၈၇၂၈
|၁၀၀%
|}
မြို့ပေါ်ရပ်ကွက် ၁၉ ခု တွင် အိမ်ခြေ ၃၄၇၈၊ အိမ်ထောင်စု ၃၄၆၈ စု ရှိကာ၊ ကျေးရွာအုပ်စု ၅၉ စုတွင် ရှိသော ကျေးရွာ ၃၄၁ ရွာ၌ အိမ်ခြေ ၁၄၉၁၂၊ အိမ်ထောင်စု ၁၄၅၁၈ စုဖြင့် ကျေးလက်နေသူ အချိုးအစား များကြောင်း သိရှိရသည်။

သံတောင်ကြီးမြို့နယ်အတွင်း နေထိုင်သူ ၈၈၇၂၈ ယောက် ရှိသည့်အနက် မြို့ပေါ်၌ နေထိုင်သူ ကျား ၉၁၄၃ ဦး၊ မ ၉၃၃၄ ဦးဖြင့် ညီမျှနေကာ၊ ကျေးလက်နေသူ ကျား ၃၄၈၉၀ ဦး၊ မ ၃၅၃၆၁ ဦးဖြင့် မျှတနေသည်။ မြို့ပေါ်နေထိုင်သူ စုစုပေါင်း ၁၈၄၇၇ ဦး ရှိ၍၊ ကျေးလက်ဒေသနေထိုင်သူ စုစုပေါင်း ၇၀၂၅၁ ဦး ရှိသည်။

== စီးပွားရေး ==
စိုက်ပျိုးရေး အဓိက ဖြစ်ကာ၊ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်သော သံတောင်ကြီးမြို့နယ်သည် တောင်ငူ-သံတောင်-သံတောင်ကြီးလမ်းဟူ၍ ကုန်းလမ်းဖြင့်သာ ဆက်သွယ်မှု ရှိပြီး၊ သံတောင်ကြီးမြို့၌ လမ်းဆုံးသည်။ အဓိကထွက်ကုန်များမှာ ဖာလာ၊ ကော်ဖီ၊ လက်ဖက်၊ ကွမ်းသီး၊ ရာဘာ၊ ဒူးရင်းများ ဖြစ်ကာ၊ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ တောင်ငူမြို့သို့ အများဆုံး တင်ပို့သည်။ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်တွင် အစိုးရဆည်များ၊ ကိုယ့်အားကိုယ်ကိုး ဆည်များ မရှိသကဲ့သို့ မြစ်ရေတင်စီမံကိန်းများလည်း မရှိချေ။ တာတမံများ၊ ရေထိန်းတံခါးများလည်း မရှိပေ။ အသားတင် စိုက်ပျိုးမြေဧရိယာပေါင်း ၉၁၉၅၉ ဧက ရှိသည်။ အသီးအနှံ ဆယ်မျိုးဖြစ်သော စပါးပေါင်း၊ မြေပဲ၊ နှမ်း၊ နေကြာ၊ မတ်ပဲ၊ ပဲတီစိမ်း၊ ပဲစင်းငုံ၊ ဝါ၊ ကြံ၊ အစေ့ထုတ်ပြောင်းတို့ကို စိုက်ပျိုး ထုတ်လုပ်သည်။ နှစ်ရှည်သီးနှံ စိုက်ပျိုးမှု အခြေအနေများမှာ လက်ဖက်၊ ကော်ဖီ၊ ကြက်ပေါင်စေ့၊ ကွမ်းသီး၊ ကွမ်းရွက်၊ အုန်းသီးတို့ ဖြစ်ပြီး၊ ၂၀၁၇ မတ်လအထိ တနှစ်တာအတွင်း ပိဿာပေါင်း ၈၂၄၁၇၈၂ ထွက်ရှိသည်။ ဈေးကွက်ဝင်သော ဖာလာ၊ ငရုတ်ကောင်းကိုလည်း စိုက်သည်။ ဓာတ်သတ္တု တူးဖော်မှုများ မလုပ်နိုင်သကဲ့သို့ ကျောက်မျက်များလည်း မတူးဖော်ပါ။

== ကိုးကား ==
{{reflist}}


{{ကရင်ပြည်နယ်}}
{{သံတောင်ကြီးမြို့နယ်}}

[[Category:ကရင်ပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ်များ]]


{{Kayin-geo-stub}}</text>
      <sha1>cloqsa38m93p9w3glry6ur9544pn1n6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တောင်ကုန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64430</id>
    <revision>
      <id>1055439</id>
      <parentid>301650</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T15:36:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>[[တောင်]] သို့ ပြန်ညွှန်းကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်</comment>
      <origin>1055439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1290" sha1="82kg8dy9ug2d7zyu79nubjh6jnrttl0" xml:space="preserve">
'''တောင်ကုန်း''' (Hill) ဆိုသည်မှာ ပတ်ဝန်းကျင် မြေပြင်ထက် မြင့်တက်နေသော မြေမျက်နှာသွင်ပြင် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် အများအားဖြင့် သီးခြားထင်ရှားသော တောင်ထိပ်တစ်ခု ပါရှိလေ့ရှိပြီး၊ [[တောင်]]များ (mountains) ကဲ့သို့ အလွန် မြင့်မားထင်ရှားခြင်း မရှိသော်လည်း ပတ်ဝန်းကျင် မြေထုနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက မြင့်မားသော တောင်ထိပ်များအတွက် အသုံးပြုလေ့ရှိကြသည်။ တောင်ကုန်းများသည် စောင်းပါသော မြေမျက်နှာသွင်ပြင်များ (slope landforms) အမျိုးအစား အောက်တွင် ပါဝင်သည်။


==ကိုးကား==
{{Reflist}}


[[Category:တောင်ကုန်းများ]]

{{Geo-stub}}</text>
      <sha1>82kg8dy9ug2d7zyu79nubjh6jnrttl0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055443</id>
      <parentid>1055439</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T16:09:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1055443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1474" sha1="iu6etphrkkzkrn0lzjljdmk5qycr5ly" xml:space="preserve">[[File:Mandalay Taung.jpg|thumb|မြန်မာနိုင်ငံရှိ တောင်ကုန်းတခုဖြစ်သော [[မန္တလေးတောင်]]]]
'''တောင်ကုန်း''' (Hill) ဆိုသည်မှာ ပတ်ဝန်းကျင် မြေပြင်ထက် မြင့်တက်နေသော မြေမျက်နှာသွင်ပြင် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် အများအားဖြင့် သီးခြားထင်ရှားသော တောင်ထိပ်တစ်ခု ပါရှိလေ့ရှိပြီး၊ [[တောင်]]များ (mountains) ကဲ့သို့ အလွန် မြင့်မားထင်ရှားခြင်း မရှိသော်လည်း ပတ်ဝန်းကျင် မြေထုနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက မြင့်မားသော တောင်ထိပ်များအတွက် အသုံးပြုလေ့ရှိကြသည်။ တောင်ကုန်းများသည် စောင်းပါသော မြေမျက်နှာသွင်ပြင်များ (slope landforms) အမျိုးအစား အောက်တွင် ပါဝင်သည်။


==ကိုးကား==
{{Reflist}}


[[Category:တောင်ကုန်းများ]]

{{Geo-stub}}</text>
      <sha1>iu6etphrkkzkrn0lzjljdmk5qycr5ly</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဘိုးမင်းခေါင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64447</id>
    <revision>
      <id>1055513</id>
      <parentid>858115</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T05:15:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <origin>1055513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8062" sha1="fi2jkh75bkgqgapvymjfg1v1a1lnzrr" xml:space="preserve">'''အဘ ဘိုးမင်းခေါင်'''သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရောနှောယုံကြည်ကြသည့် ဝိဇ္ဇာ၊ ဘိုးတော်ကိုးကွယ်မှုဓလေ့တွင် ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;[https://books.google.com.mm/books?id=GnYou0owQ5MC&amp;pg=PA177&amp;lpg=PA177&amp;dq=bo+min+gaung&amp;source=bl&amp;ots=ydLw3rZUup&amp;sig=W4efOGzUTqLViLhxfw8WGaTL4_k&amp;hl=my&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiV75mUkr3MAhVnG6YKHbHVDxgQ6AEIODAH#v=onepage&amp;q=bo%20min%20gaung&amp;f=false pages 174 to180]&lt;/ref&gt; ၁၉၅၂ ခုနှစ်ဝန်းကျင်က [[ပုပ္ပါး]]တောင်နှင့် အနီးတစ်ဝိုက်တွင် သီတင်းသုံးခဲ့သည်ဟု အဆိုရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Real Buddhism &amp; Weizzas - REAL BUDDHISM |url=http://pariyatti-sasana-sevaka-sangha.webs.com/realbuddhismweizzas.htm |access-date=3 May 2016}}&lt;/ref&gt;

[[File:Bo Min Gaung.JPG|thumb|ဘိုးမင်းခေါင် (ခ) အောင်မင်းခေါင်]]
[[File:Bo Min Gaung statue at Shwedagon Pagoda.JPG|thumb|ဘိုးမင်းခေါင် ရုပ်တုကို ရွှေတိဂုံစေတီတော် အလယ်ပစ္စယံတွင် တွေ့မြင်ရစဉ်]]

မြန်မာ့သမိုင်းနှင့် လူမှုဘဝတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာတရားတော်နှင့် ဒေသန္တရ အယူအဆများ၊ ဝိဇ္ဇာဓိုရ်၊ ဘိုးတော် အယူအဆများ ရောထွေးလျက် ရှိတတ်သည်။ ဘိုးမင်းခေါင်အား ထွက်ရပ်ပေါက်သည်၊ တန်ခိုးဣဒ္ဓိပ္ပါတ်နှင့် ပြည့်စုံသည်ဟု [[ဘိုးဘိုးအောင်]]ကဲ့သို့ပင် ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကြသူများ ရှိသည်။ &lt;ref&gt;[http://www.phothutaw.com/2014/09/blog-post_3927.html ဘိုးမင်းခေါင်ဆိုသည်မှာ ....]&lt;/ref&gt; 

သို့သော် စစ်မှန်သော [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] အမြင်အရမူ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ဟောကြားခဲ့သည့် တရားတော်များတွင် ရတနာသုံးပါး (ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ) ကိုသာ ဆည်းကပ်ကိုးကွယ်ရန် အဓိက ညွှန်ပြထားပြီး ဝိဇ္ဇာဘိုးတော်များကို ကိုးကွယ်ခြင်းသည် ဗုဒ္ဓ၏ မူလအဆုံးအမနှင့် သီးခြားကွဲထွက်နေသော လူမှုရေးဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုဓလေ့တစ်ခုသာ ဖြစ်ပေသည်။ ဘိုးမင်းခေါင်သည် ရတနာသုံးပါးကို ရိုသေလေးစားသူအဖြစ် ဖော်ပြကြသော်လည်း ၎င်းကို ရတနာသုံးပါးနှင့် တစ်တန်းတည်းထား၍ ကိုးကွယ်ခြင်း မပြုသင့်ကြောင်း ပညာရှင်များနှင့် ရဟန်းသံဃာများက ထောက်ပြလေ့ရှိကြသည်။

== ထင်ရှားရာနေရာများနှင့် အသုံးအဆောင်များ ==

* '''ပုပ္ပါးတောင်တော်:''' ဘိုးမင်းခေါင် သီတင်းသုံးခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ရသော နေရာဒေသများ ရှိသည်။
* '''ဓာတ်ပေါင်းစုစေတီတော်:''' [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[ကမာရွတ်မြို့နယ်]]၊ အင်းလျားလမ်း (ယခင် ဝင်ဒါမီယာရပ်) ရှိ ဗောဓိကုန်းတွင် ဘိုးမင်းခေါင် အသုံးပြုခဲ့သည်ဆိုသော အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများနှင့် သလွန်တို့ ရှိနေဆဲဖြစ်ကာ ထိုနေရာမှ ထွက်ရပ်ပေါက်ခဲ့သည်ဟု စွဲလမ်းယုံကြည်ကြသည်။

== အဘအောင်မင်းခေါင် (ဘိုးမင်းခေါင်)၏ ဆုံးမစာ ==

ဘိုးမင်းခေါင်၏ အမည်ဖြင့် ပျံ့နှံ့နေသော ဆုံးမစာများတွင် လောကီအနိစ္စသဘော၊ တရားသဘောများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အောက်ပါအတိုင်း တွေ့ရသည် -

# ပျက်စီးတိုင်းလျှင် မပူပင်နှင့် - မပျက်စီးကာ ခိုင်မြဲပါက ဘယ်မှာ &quot;အနိစ္စ&quot; ရှိမည်နည်း ။ ။
# ဆင်းရဲကြုံမူ မညည်းညူ နှင့် - ချမ်းသာချည်းသာ ကြုံနေပါက - ဘယ်မှာ &quot;ဒုက္ခ&quot; ရှိမည်နည်း ။ ။
# လုပ်တိုင်းမဖြစ် စိတ်မညစ်နှင့် - ကိုယ်လုပ်တိုင်းသာ ဖြစ်နေပါက - ဘယ်မှာ &quot;အနတ္တ&quot; ရှိမည်နည်း ။ ။
# ပြောတိုင်းမရ ဒေါမထနှင့် - ကိုယ်ပြောတိုင်းသာ ရနေပါက - ဘယ်မှာ &quot;အနတ္တ&quot; ရှိမည်နည်း ။ ။
# ကြံတိုင်း မပေါက် စိတ်မဖေါက်နှင့် - သင် ကြံတိုင်းသာ ပြီးမြောက်ပါက - ဘယ်မှာ &quot;အနတ္တ&quot; ရှိမည်နည်း ။ ။
# အာရုံဟူသမျှ မတောင့်တနှင့် - အာရုံတိုင်းသာ တောင့်တပါက - ဘယ်မှာ &quot;လောဘ&quot; ဆုံးမည်နည်း ။ ။
# အရာရာမျိုး စိတ်မဆိုးနှင့် - နေရာတိုင်းသာ စိတ်ဆိုးပါက - ဘယ်မှာ &quot;ဒေါသ&quot; ဆုံးမည်နည်း ။ ။
# သိဉာဏ် မလိုက် သင်မမိုက်နှင့် - သိဉာဏ်မရ မိုက်နေပါက - ဘယ်မှာ &quot;မောဟ&quot; ဆုံးမည်နည်း ။ ။
# “ဗုဒ္ဓတရား“ မေ့မထားနှင့် - ဆုံးမတိုင်းသာ ကျင့်ကြံပါက - ဘယ်မှာ &quot;နိဗ္ဗာန်&quot; ဝေးမည်နည်း ။ ။&lt;ref&gt;[http://sayamamay.blogspot.com/2013/12/blog-post.html အဘအောင်မင်းခေါင် (ဘိုးမင်းခေါင်) ၏ ဆုံးမစာ]&lt;/ref&gt;

== ကိုးကားချက်များ ==
{{reflist}}

== ဆက်စပ်လေ့လာရန် ==
* [[ဘိုးဘိုးအောင်]]
* [[ဝိဇ္ဇာဓိုရ်]]

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာလူမျိုးများ အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အယူအဆများ]]</text>
      <sha1>fi2jkh75bkgqgapvymjfg1v1a1lnzrr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055514</id>
      <parentid>1055513</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T05:16:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1055514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8135" sha1="njgwcdi4j23ew2hbctj5ltc62f36jd6" xml:space="preserve">'''ဘိုးမင်းခေါင်''' (သို့မဟုတ်) '''အောင်မင်းခေါင်''' သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရောနှောယုံကြည်ကြသည့် ဝိဇ္ဇာ၊ ဘိုးတော်ကိုးကွယ်မှုဓလေ့တွင် ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;[https://books.google.com.mm/books?id=GnYou0owQ5MC&amp;pg=PA177&amp;lpg=PA177&amp;dq=bo+min+gaung&amp;source=bl&amp;ots=ydLw3rZUup&amp;sig=W4efOGzUTqLViLhxfw8WGaTL4_k&amp;hl=my&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiV75mUkr3MAhVnG6YKHbHVDxgQ6AEIODAH#v=onepage&amp;q=bo%20min%20gaung&amp;f=false pages 174 to180]&lt;/ref&gt; ၁၉၅၂ ခုနှစ်ဝန်းကျင်က [[ပုပ္ပါး]]တောင်နှင့် အနီးတစ်ဝိုက်တွင် သီတင်းသုံးခဲ့သည်ဟု အဆိုရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Real Buddhism &amp; Weizzas - REAL BUDDHISM |url=http://pariyatti-sasana-sevaka-sangha.webs.com/realbuddhismweizzas.htm |access-date=3 May 2016}}&lt;/ref&gt;

[[File:Bo Min Gaung.JPG|thumb|ဘိုးမင်းခေါင် (ခ) အောင်မင်းခေါင်]]
[[File:Bo Min Gaung statue at Shwedagon Pagoda.JPG|thumb|ဘိုးမင်းခေါင် ရုပ်တုကို ရွှေတိဂုံစေတီတော် အလယ်ပစ္စယံတွင် တွေ့မြင်ရစဉ်]]

မြန်မာ့သမိုင်းနှင့် လူမှုဘဝတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာတရားတော်နှင့် ဒေသန္တရ အယူအဆများ၊ ဝိဇ္ဇာဓိုရ်၊ ဘိုးတော် အယူအဆများ ရောထွေးလျက် ရှိတတ်သည်။ ဘိုးမင်းခေါင်အား ထွက်ရပ်ပေါက်သည်၊ တန်ခိုးဣဒ္ဓိပ္ပါတ်နှင့် ပြည့်စုံသည်ဟု [[ဘိုးဘိုးအောင်]]ကဲ့သို့ပင် ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကြသူများ ရှိသည်။ &lt;ref&gt;[http://www.phothutaw.com/2014/09/blog-post_3927.html ဘိုးမင်းခေါင်ဆိုသည်မှာ ....]&lt;/ref&gt; 

သို့သော် စစ်မှန်သော [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] အမြင်အရမူ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ဟောကြားခဲ့သည့် တရားတော်များတွင် ရတနာသုံးပါး (ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ) ကိုသာ ဆည်းကပ်ကိုးကွယ်ရန် အဓိက ညွှန်ပြထားပြီး ဝိဇ္ဇာဘိုးတော်များကို ကိုးကွယ်ခြင်းသည် ဗုဒ္ဓ၏ မူလအဆုံးအမနှင့် သီးခြားကွဲထွက်နေသော လူမှုရေးဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုဓလေ့တစ်ခုသာ ဖြစ်ပေသည်။ ဘိုးမင်းခေါင်သည် ရတနာသုံးပါးကို ရိုသေလေးစားသူအဖြစ် ဖော်ပြကြသော်လည်း ၎င်းကို ရတနာသုံးပါးနှင့် တစ်တန်းတည်းထား၍ ကိုးကွယ်ခြင်း မပြုသင့်ကြောင်း ပညာရှင်များနှင့် ရဟန်းသံဃာများက ထောက်ပြလေ့ရှိကြသည်။

== ထင်ရှားရာနေရာများနှင့် အသုံးအဆောင်များ ==

* '''ပုပ္ပါးတောင်တော်:''' ဘိုးမင်းခေါင် သီတင်းသုံးခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ရသော နေရာဒေသများ ရှိသည်။
* '''ဓာတ်ပေါင်းစုစေတီတော်:''' [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[ကမာရွတ်မြို့နယ်]]၊ အင်းလျားလမ်း (ယခင် ဝင်ဒါမီယာရပ်) ရှိ ဗောဓိကုန်းတွင် ဘိုးမင်းခေါင် အသုံးပြုခဲ့သည်ဆိုသော အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများနှင့် သလွန်တို့ ရှိနေဆဲဖြစ်ကာ ထိုနေရာမှ ထွက်ရပ်ပေါက်ခဲ့သည်ဟု စွဲလမ်းယုံကြည်ကြသည်။

== အဘအောင်မင်းခေါင် (ဘိုးမင်းခေါင်)၏ ဆုံးမစာ ==

ဘိုးမင်းခေါင်၏ အမည်ဖြင့် ပျံ့နှံ့နေသော ဆုံးမစာများတွင် လောကီအနိစ္စသဘော၊ တရားသဘောများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အောက်ပါအတိုင်း တွေ့ရသည် -

# ပျက်စီးတိုင်းလျှင် မပူပင်နှင့် - မပျက်စီးကာ ခိုင်မြဲပါက ဘယ်မှာ &quot;အနိစ္စ&quot; ရှိမည်နည်း ။ ။
# ဆင်းရဲကြုံမူ မညည်းညူ နှင့် - ချမ်းသာချည်းသာ ကြုံနေပါက - ဘယ်မှာ &quot;ဒုက္ခ&quot; ရှိမည်နည်း ။ ။
# လုပ်တိုင်းမဖြစ် စိတ်မညစ်နှင့် - ကိုယ်လုပ်တိုင်းသာ ဖြစ်နေပါက - ဘယ်မှာ &quot;အနတ္တ&quot; ရှိမည်နည်း ။ ။
# ပြောတိုင်းမရ ဒေါမထနှင့် - ကိုယ်ပြောတိုင်းသာ ရနေပါက - ဘယ်မှာ &quot;အနတ္တ&quot; ရှိမည်နည်း ။ ။
# ကြံတိုင်း မပေါက် စိတ်မဖေါက်နှင့် - သင် ကြံတိုင်းသာ ပြီးမြောက်ပါက - ဘယ်မှာ &quot;အနတ္တ&quot; ရှိမည်နည်း ။ ။
# အာရုံဟူသမျှ မတောင့်တနှင့် - အာရုံတိုင်းသာ တောင့်တပါက - ဘယ်မှာ &quot;လောဘ&quot; ဆုံးမည်နည်း ။ ။
# အရာရာမျိုး စိတ်မဆိုးနှင့် - နေရာတိုင်းသာ စိတ်ဆိုးပါက - ဘယ်မှာ &quot;ဒေါသ&quot; ဆုံးမည်နည်း ။ ။
# သိဉာဏ် မလိုက် သင်မမိုက်နှင့် - သိဉာဏ်မရ မိုက်နေပါက - ဘယ်မှာ &quot;မောဟ&quot; ဆုံးမည်နည်း ။ ။
# “ဗုဒ္ဓတရား“ မေ့မထားနှင့် - ဆုံးမတိုင်းသာ ကျင့်ကြံပါက - ဘယ်မှာ &quot;နိဗ္ဗာန်&quot; ဝေးမည်နည်း ။ ။&lt;ref&gt;[http://sayamamay.blogspot.com/2013/12/blog-post.html အဘအောင်မင်းခေါင် (ဘိုးမင်းခေါင်) ၏ ဆုံးမစာ]&lt;/ref&gt;

== ကိုးကားချက်များ ==
{{reflist}}

== ဆက်စပ်လေ့လာရန် ==
* [[ဘိုးဘိုးအောင်]]
* [[ဝိဇ္ဇာဓိုရ်]]

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာလူမျိုးများ အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အယူအဆများ]]</text>
      <sha1>njgwcdi4j23ew2hbctj5ltc62f36jd6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055515</id>
      <parentid>1055514</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T05:26:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* ထင်ရှားရာနေရာများနှင့် အသုံးအဆောင်များ */</comment>
      <origin>1055515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15834" sha1="h5rr6boaohor0hx8l3ze52rwwxu3rzw" xml:space="preserve">'''ဘိုးမင်းခေါင်''' (သို့မဟုတ်) '''အောင်မင်းခေါင်''' သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရောနှောယုံကြည်ကြသည့် ဝိဇ္ဇာ၊ ဘိုးတော်ကိုးကွယ်မှုဓလေ့တွင် ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;[https://books.google.com.mm/books?id=GnYou0owQ5MC&amp;pg=PA177&amp;lpg=PA177&amp;dq=bo+min+gaung&amp;source=bl&amp;ots=ydLw3rZUup&amp;sig=W4efOGzUTqLViLhxfw8WGaTL4_k&amp;hl=my&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiV75mUkr3MAhVnG6YKHbHVDxgQ6AEIODAH#v=onepage&amp;q=bo%20min%20gaung&amp;f=false pages 174 to180]&lt;/ref&gt; ၁၉၅၂ ခုနှစ်ဝန်းကျင်က [[ပုပ္ပါး]]တောင်နှင့် အနီးတစ်ဝိုက်တွင် သီတင်းသုံးခဲ့သည်ဟု အဆိုရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Real Buddhism &amp; Weizzas - REAL BUDDHISM |url=http://pariyatti-sasana-sevaka-sangha.webs.com/realbuddhismweizzas.htm |access-date=3 May 2016}}&lt;/ref&gt;

[[File:Bo Min Gaung.JPG|thumb|ဘိုးမင်းခေါင် (ခ) အောင်မင်းခေါင်]]
[[File:Bo Min Gaung statue at Shwedagon Pagoda.JPG|thumb|ဘိုးမင်းခေါင် ရုပ်တုကို ရွှေတိဂုံစေတီတော် အလယ်ပစ္စယံတွင် တွေ့မြင်ရစဉ်]]

မြန်မာ့သမိုင်းနှင့် လူမှုဘဝတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာတရားတော်နှင့် ဒေသန္တရ အယူအဆများ၊ ဝိဇ္ဇာဓိုရ်၊ ဘိုးတော် အယူအဆများ ရောထွေးလျက် ရှိတတ်သည်။ ဘိုးမင်းခေါင်အား ထွက်ရပ်ပေါက်သည်၊ တန်ခိုးဣဒ္ဓိပ္ပါတ်နှင့် ပြည့်စုံသည်ဟု [[ဘိုးဘိုးအောင်]]ကဲ့သို့ပင် ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကြသူများ ရှိသည်။ &lt;ref&gt;[http://www.phothutaw.com/2014/09/blog-post_3927.html ဘိုးမင်းခေါင်ဆိုသည်မှာ ....]&lt;/ref&gt; 

သို့သော် စစ်မှန်သော [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] အမြင်အရမူ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ဟောကြားခဲ့သည့် တရားတော်များတွင် ရတနာသုံးပါး (ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ) ကိုသာ ဆည်းကပ်ကိုးကွယ်ရန် အဓိက ညွှန်ပြထားပြီး ဝိဇ္ဇာဘိုးတော်များကို ကိုးကွယ်ခြင်းသည် ဗုဒ္ဓ၏ မူလအဆုံးအမနှင့် သီးခြားကွဲထွက်နေသော လူမှုရေးဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုဓလေ့တစ်ခုသာ ဖြစ်ပေသည်။ ဘိုးမင်းခေါင်သည် ရတနာသုံးပါးကို ရိုသေလေးစားသူအဖြစ် ဖော်ပြကြသော်လည်း ၎င်းကို ရတနာသုံးပါးနှင့် တစ်တန်းတည်းထား၍ ကိုးကွယ်ခြင်း မပြုသင့်ကြောင်း ပညာရှင်များနှင့် ရဟန်းသံဃာများက ထောက်ပြလေ့ရှိကြသည်။

အဘ ဘိုးမင်းခေါင် (ခေါ်) အောင်မင်းခေါင်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝိဇ္ဇာ၊ ဘိုးတော်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဒေသန္တရ ဗုဒ္ဓဘာသာ ယုံကြည်မှုနယ်ပယ်တွင် လူသိများထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;[https://books.google.com.mm/books?id=GnYou0owQ5MC&amp;pg=PA177&amp;lpg=PA177&amp;dq=bo+min+gaung&amp;source=bl&amp;ots=ydLw3rZUup&amp;sig=W4efOGzUTqLViLhxfw8WGaTL4_k&amp;hl=my&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiV75mUkr3MAhVnG6YKHbHVDxgQ6AEIODAH#v=onepage&amp;q=bo%20min%20gaung&amp;f=false pages 174 to180]&lt;/ref&gt; တရားဝင် တိကျသေချာသော မိဘအမည်ရင်းနှင့် မွေးရပ်ဇာတိ သက္ကရာဇ်တို့နှင့် ပတ်သက်၍ သမိုင်းဝင် တရားဝင် အထောက်အထားများထက် ရပ်ရွာပြောစမှတ်များနှင့် ဒဏ္ဍာရီဆန်ဆန် အဆိုအမိန့်များသာ အဓိက လွှမ်းမိုးနေသည်။

ရိုးရာအယူအဆများနှင့် ဝိဇ္ဇာဂိုဏ်းဝင်များ၏ အဆိုအရ ဘိုးမင်းခေါင်သည် သာမန်လူသားတစ်ဦးမဟုတ်ဘဲ တန်ခိုးဣဒ္ဓိပ္ပါတ်နှင့် ပြည့်စုံကာ ထွက်ရပ်ပေါက်သွားခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ သို့သော် မိဘအမွေအနှစ်၊ အိမ်ထောင်ရေး သို့မဟုတ် သာမန်လူသားဘဝ ဇာတ်ကြောင်းများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ခိုင်လုံသော သမိုင်းမှတ်တမ်း အထောက်အထား တစ်စုံတစ်ရာ မရှိပေ။ 

အချို့သော ဝိဇ္ဇာသမိုင်းစာအုပ်များတွင်မူ ၎င်းအား ရှေးခေတ်မြန်မာ့ဘုရင်များနှင့် နိုင်ငံရေး/သာသနာရေး အထင်ကရ ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများ (ဥပမာ- ဥက္ကလာပမင်းကြီး၊ ရှင်အရဟံ စသည်ဖြင့်) ၏ ဘဝဟောင်း အဆက်အစပ်များအဖြစ် တင်စားပြောဆိုလေ့ရှိကြသော်လည်း ၎င်းတို့မှာ ခေတ်သစ်သမိုင်းပညာရပ်အရ အတည်ပြုနိုင်ခြင်း မရှိသည့် ဒဏ္ဍာရီဆန်ဆန် ယူဆချက်များသာ ဖြစ်သည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်ဝန်းကျင် ကာလများတွင် [[ပုပ္ပါး]]တောင်နှင့် အနီးတစ်ဝိုက်တွင် သီတင်းသုံး လှုပ်ရှားခဲ့သည်ဟု လူသိများလာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Real Buddhism &amp; Weizzas - REAL BUDDHISM |url=http://pariyatti-sasana-sevaka-sangha.webs.com/realbuddhismweizzas.htm |access-date=3 May 2016}}&lt;/ref&gt;

ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများတွင် ဘိုးမင်းခေါင်နှင့် ပတ်သက်၍ မျက်ကွယ်မှ ရုတ်တရက် ပေါ်လာခြင်း သို့မဟုတ် ပျောက်ကွယ်သွားခြင်း၊တစ်နေရာတည်းတွင် ရှိနေရင်း အခြားနေရာများ၌ပါ တစ်ပြိုင်နက် ထင်ရှားပြသနိုင်ခြင်း၊ရောဂါဝေဒနာများကို ကုသပေးနိုင်ခြင်းနှင့် ဒုက္ခရောက်နေသူများထံ အချိန်မီရောက်ရှိ ကူညီစောင့်ရှောက်ခြင်း ဟု သဘာဝလွန် ဖြစ်ရပ်များကို အစဉ်အလာအရ ယုံကြည်ပြောဆိုကြသည်။

ခေတ်သစ် အမြင်၊ သမိုင်းသုတေသနနှင့် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ အခြေခံမူများအရ ဤကဲ့သို့သော သဘာဝလွန် ဖြစ်ရပ်များနှင့် ဣဒ္ဓိပ္ပါတ်ဖန်ဆင်းမှုများကို အောက်ပါအတိုင်း ရှုမြင်သုံးသပ်ကြသည်။ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ တရားတော်များတွင် သဘာဝလွန် တန်ခိုးပြာဋိဟာများထက် ကိုယ်ကျင့်တရား (သီလ)၊ စိတ်ကို ဆုံးမခြင်း (သမာဓ=', သိမြင်ခြင်း (ပညာ) နှင့် ကံ-ကံ၏ အကျိုးတရား (Kamma) ကိုသာ အဓိက လမ်းညွှန်ပြသထားသည်။ ဝိဇ္ဇာဘိုးတော်များကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ခြင်းနှင့် သဘာဝလွန်စွမ်းရည်များကို အလွန်အကျွံ စွဲလမ်းခြင်းသည် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ဟောကြားခဲ့သည့် လွတ်မြောက်ရာလမ်းကြောင်း (နိဗ္ဗာန်) နှင့် သီးခြားကွဲထွက်နေသော လူမှုရေးဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုဓလေ့ (Cultural Folk Belief) သက်သက်သာ ဖြစ်သည်။ဘိုးမင်းခေါင်၏ ပုံစံခွက်နှင့် ၎င်း၏အမည်ခံ ဆုံးမစာများတွင် လူသားတို့၏ ကိုယ်ကျင့်တရား ကောင်းမွန်ရေး၊ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ နည်းပါးရေးနှင့် အနိစ္စသဘောကို ရှုမြင်ရန် တိုက်တွန်းချက်များ ပါဝင်နေခြင်းက လူအများအကြား အပြုသဘောဆောင်သည့် စိတ်ဓာတ်ခွန်အားတစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ သို့သော် သဘာဝလွန် တန်ခိုးစွမ်းရည်များမှာ လူသားတို့၏ စွဲလမ်းမှု၊ ထင်ယောင်ထင်မှားဖြစ်မှု သို့မဟုတ် နှုတ်ပြောဒဏ္ဍာရီများကြောင့် အလွန်အကျွံ ချဲ့ကားပြောဆိုခံရခြင်းသာ ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ခေတ်ပညာရှင်များက သုံးသပ်ကြသည်။

== ထင်ရှားရာနေရာများနှင့် အသုံးအဆောင်များ ==

* '''ပုပ္ပါးတောင်တော်:''' ဘိုးမင်းခေါင် သီတင်းသုံးခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ရသော နေရာဒေသများ ရှိသည်။
* '''ဓာတ်ပေါင်းစုစေတီတော်:''' [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[ကမာရွတ်မြို့နယ်]]၊ အင်းလျားလမ်း (ယခင် ဝင်ဒါမီယာရပ်) ရှိ ဗောဓိကုန်းတွင် ဘိုးမင်းခေါင် အသုံးပြုခဲ့သည်ဆိုသော အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများနှင့် သလွန်တို့ ရှိနေဆဲဖြစ်ကာ ထိုနေရာမှ ထွက်ရပ်ပေါက်ခဲ့သည်ဟု စွဲလမ်းယုံကြည်ကြသည်။

== အဘအောင်မင်းခေါင် (ဘိုးမင်းခေါင်)၏ ဆုံးမစာ ==

ဘိုးမင်းခေါင်၏ အမည်ဖြင့် ပျံ့နှံ့နေသော ဆုံးမစာများတွင် လောကီအနိစ္စသဘော၊ တရားသဘောများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အောက်ပါအတိုင်း တွေ့ရသည် -

# ပျက်စီးတိုင်းလျှင် မပူပင်နှင့် - မပျက်စီးကာ ခိုင်မြဲပါက ဘယ်မှာ &quot;အနိစ္စ&quot; ရှိမည်နည်း ။ ။
# ဆင်းရဲကြုံမူ မညည်းညူ နှင့် - ချမ်းသာချည်းသာ ကြုံနေပါက - ဘယ်မှာ &quot;ဒုက္ခ&quot; ရှိမည်နည်း ။ ။
# လုပ်တိုင်းမဖြစ် စိတ်မညစ်နှင့် - ကိုယ်လုပ်တိုင်းသာ ဖြစ်နေပါက - ဘယ်မှာ &quot;အနတ္တ&quot; ရှိမည်နည်း ။ ။
# ပြောတိုင်းမရ ဒေါမထနှင့် - ကိုယ်ပြောတိုင်းသာ ရနေပါက - ဘယ်မှာ &quot;အနတ္တ&quot; ရှိမည်နည်း ။ ။
# ကြံတိုင်း မပေါက် စိတ်မဖေါက်နှင့် - သင် ကြံတိုင်းသာ ပြီးမြောက်ပါက - ဘယ်မှာ &quot;အနတ္တ&quot; ရှိမည်နည်း ။ ။
# အာရုံဟူသမျှ မတောင့်တနှင့် - အာရုံတိုင်းသာ တောင့်တပါက - ဘယ်မှာ &quot;လောဘ&quot; ဆုံးမည်နည်း ။ ။
# အရာရာမျိုး စိတ်မဆိုးနှင့် - နေရာတိုင်းသာ စိတ်ဆိုးပါက - ဘယ်မှာ &quot;ဒေါသ&quot; ဆုံးမည်နည်း ။ ။
# သိဉာဏ် မလိုက် သင်မမိုက်နှင့် - သိဉာဏ်မရ မိုက်နေပါက - ဘယ်မှာ &quot;မောဟ&quot; ဆုံးမည်နည်း ။ ။
# “ဗုဒ္ဓတရား“ မေ့မထားနှင့် - ဆုံးမတိုင်းသာ ကျင့်ကြံပါက - ဘယ်မှာ &quot;နိဗ္ဗာန်&quot; ဝေးမည်နည်း ။ ။&lt;ref&gt;[http://sayamamay.blogspot.com/2013/12/blog-post.html အဘအောင်မင်းခေါင် (ဘိုးမင်းခေါင်) ၏ ဆုံးမစာ]&lt;/ref&gt;

== ကိုးကားချက်များ ==
{{reflist}}

== ဆက်စပ်လေ့လာရန် ==
* [[ဘိုးဘိုးအောင်]]
* [[ဝိဇ္ဇာဓိုရ်]]

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာလူမျိုးများ အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အယူအဆများ]]</text>
      <sha1>h5rr6boaohor0hx8l3ze52rwwxu3rzw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကရင်နီပြည်တပ်မတော်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65170</id>
    <revision>
      <id>1055487</id>
      <parentid>916645</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T03:29:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1055487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7431" sha1="ndpr22dradrdixomqpao90nkg2s321q" xml:space="preserve">{{infobox war faction
|name = ကရင်နီပြည်တပ်မတော်&lt;br&gt;Karenni Army
|native_name =
|native_name_lang =
|war = [[ပြည်တွင်းသောင်းကျန်းမှုသမိုင်း]]
|image = [[File:Flag of the Karenni Army.png|200px]]
|caption =
|active= {{Start date|df=yes|1949}}–present
|ideology = [[ကယားလူမျိုး|ကရင်နီအမျိုးသားရေး]]
|clans = [[ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ]]
|headquarters = ညမိုး၊ [[ကယားပြည်နယ်]]&lt;ref name=&quot;atimes&quot;&gt;{{cite news |title=Karenni rebels dig in for last stand |first=Lucy |last=Murray |publisher=Asia Times |url=http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/GC25Ae01.html |accessdate=10 June 2016 |archivedate=10 May 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170510223951/http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/GC25Ae01.html }}&lt;/ref&gt;
|area = [[ကယားပြည်နယ်]]
|strength = ၆၀၀၀&lt;ref name=Rotberg&gt;[https://books.google.ca/books?id=A6bjyIcXIKgC&amp;pg=PA148&amp;lpg=PA148#v=onepage&amp;q&amp;f=false ''Burma: Prospects for a Democratic Future'', by Robert I. Rotberg]&lt;/ref&gt;–၁၂၀၀၀&lt;ref name=&quot;burmalibrary1&quot;&gt;Burma center for Ethnic Studies, Jan. 2012, &quot;Briefing Paper No. 1&quot; http://www.burmalibrary.org/docs13/BCES-BP-01-ceasefires(en).pdf&lt;/ref&gt;
|allies = 
|opponents =
'''State opponents'''&lt;br&gt;
{{flagicon|Myanmar}} [[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရ]]
* {{flagicon image|Flag of the Myanmar Armed Forces.svg}} [[တပ်မတော်]]
{{flagicon image|Flag of Myanmar (1974-2010).svg}} [[နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ]] (၂၀၁၁ အထိ)&lt;br&gt;
{{flagicon image|Flag of Myanmar (1974-2010).svg}} [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်|ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ]] (၁၉၈၈ အထိ)&lt;br&gt;
{{flagicon image|Flag of Burma (1948-1974).svg}} Union of Burma (၁၉၆၂ အထိ)&lt;br&gt;
'''Non-state opponents'''&lt;br&gt;
{{flagicon image|Karenni National People's Liberation Front flag.png}} [[ကရင်နီလူမျိုးပေါင်းစုံ ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး]]
|battles = 
[[ပြည်တွင်းသောင်းကျန်းမှုသမိုင်း]]
|website=
|leader1_title=စစ်ဦးစီးချုပ်|leader1_name=ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်မြတ်|foundation={{start date and age|df=yes|1948|8|17}}}}
'''ကရင်နီပြည်တပ်မတော်''' ({{lang-en|Karenni Army}}; အတိုကောက် '''KA''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] [[ကယားပြည်နယ်]] (ကရင်နီပြည်နယ်) အရှေ့ပိုင်းတွင် အခြေစိုက်သော [[ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ]]၏ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;hrw&quot;&gt;{{cite web|title=Child Soldiers in Non-State Armed Groups |url=https://www.hrw.org/reports/2007/burma1007/7.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Janes&quot;&gt;[http://www.janes.com/articles/Janes-World-Insurgency-and-Terrorism/Karenni-Army-KA-Myanmar.html Karenni Army (KA) (Myanmar), GROUPS - ASIA - ACTIVE]&lt;/ref&gt;

== နောက်ခံသမိုင်း ==
ကရင်နီပြည်တပ်မတော်ဟာ ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၁၇) ရက်နေ့တွင် ရဲဘော်(၇)ဖော်ဖြင့် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ နယ် (၄) နယ်ကို အခြေခံပြီး တပ်ရင်း (၄) ရင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ 

ဘောလခဲနယ် ဗိုလ်လထန်၊ မိုးဗြဲနယ် ဗိုလ်ပေါလူ၊ ကြယ်ဖိုးကြီးနယ် ဦးရယ်၊ ကန္တရဝတီနယ် စပ်ဝဏတို့ ဦးဆောင်ပြီး ကရင်နီပြည်အား ကျူးကျော်နယ်ချဲ့လာသော (ဖဆပလ) များအား ခုခံတော်လှန် တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ကြသည်။ မူလက '''ကရင်နီလွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (UKSIA)''' ဟုခေါ်ဆိုပါသည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ် ကရင်နီပြည် ကွန်ကရက်၏ အတည်ပြုချက်ဖြင့် '''Karenni Army ကရင်နီပြည်တပ်မတော်'''ဟု ပြန်လည်သတ်မှတ် ခေါ်ဆိုသည်။

၂၀၁၂ ခုနှစ် မတ်လ ၇ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရနှင့် ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီတို့သည် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;uca&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.eurasiareview.com/08032012-burma-government-rebels-sign-ceasefire/|title=Burma: Government, Rebels Sign Ceasefire|date=8 March 2012|work=UCA News|accessdate=15 March 2012}}&lt;/ref&gt; ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် ထိုကဲ့သို့ လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ဖူးသော်လည်း သုံးလအတွင်း ပျက်ပြယ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;uca&quot; /&gt;

၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ကရင်နီပြည်တပ်မတော်၏ ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် တာဝန်အပြင် ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ၏ အမြဲတမ်းပါတီဗဟိုကော်မတီဝင်အဖြစ်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူ ဗိုလ်မှူးကြီး ဘုန်းနိုင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ကရင်နီပြည်တပ်မ​တော် ဒု- စစ်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်မှူးကြီးဘုန်းနိုင် ကွယ်လွန် |url=https://burmese.dvb.no/post/968535 |access-date=2026-09-28 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
* [http://www.unpo.org/members/7886 Karenni State]
* [http://www.ibiblio.org/obl/docs/responses.htm Conflict and Displacement in Karenni: The Need for Considered Responses]

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ]]</text>
      <sha1>ndpr22dradrdixomqpao90nkg2s321q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055488</id>
      <parentid>1055487</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T03:30:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ကရင်နီ တပ်မတော်]] စာမျက်နှာကို [[ကရင်နီပြည်တပ်မတော်]] သို့ Salai Rungtoiက ရွှေ့ခဲ့သည်: စာလုံးပေါင်းအမှား: နာမည်အမှန်ဖြစ်သော ကရင်နီပြည်တပ်မတော် အဖြစ် ပြောင်းလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7431" sha1="ndpr22dradrdixomqpao90nkg2s321q" xml:space="preserve">{{infobox war faction
|name = ကရင်နီပြည်တပ်မတော်&lt;br&gt;Karenni Army
|native_name =
|native_name_lang =
|war = [[ပြည်တွင်းသောင်းကျန်းမှုသမိုင်း]]
|image = [[File:Flag of the Karenni Army.png|200px]]
|caption =
|active= {{Start date|df=yes|1949}}–present
|ideology = [[ကယားလူမျိုး|ကရင်နီအမျိုးသားရေး]]
|clans = [[ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ]]
|headquarters = ညမိုး၊ [[ကယားပြည်နယ်]]&lt;ref name=&quot;atimes&quot;&gt;{{cite news |title=Karenni rebels dig in for last stand |first=Lucy |last=Murray |publisher=Asia Times |url=http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/GC25Ae01.html |accessdate=10 June 2016 |archivedate=10 May 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170510223951/http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/GC25Ae01.html }}&lt;/ref&gt;
|area = [[ကယားပြည်နယ်]]
|strength = ၆၀၀၀&lt;ref name=Rotberg&gt;[https://books.google.ca/books?id=A6bjyIcXIKgC&amp;pg=PA148&amp;lpg=PA148#v=onepage&amp;q&amp;f=false ''Burma: Prospects for a Democratic Future'', by Robert I. Rotberg]&lt;/ref&gt;–၁၂၀၀၀&lt;ref name=&quot;burmalibrary1&quot;&gt;Burma center for Ethnic Studies, Jan. 2012, &quot;Briefing Paper No. 1&quot; http://www.burmalibrary.org/docs13/BCES-BP-01-ceasefires(en).pdf&lt;/ref&gt;
|allies = 
|opponents =
'''State opponents'''&lt;br&gt;
{{flagicon|Myanmar}} [[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရ]]
* {{flagicon image|Flag of the Myanmar Armed Forces.svg}} [[တပ်မတော်]]
{{flagicon image|Flag of Myanmar (1974-2010).svg}} [[နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ]] (၂၀၁၁ အထိ)&lt;br&gt;
{{flagicon image|Flag of Myanmar (1974-2010).svg}} [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်|ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ]] (၁၉၈၈ အထိ)&lt;br&gt;
{{flagicon image|Flag of Burma (1948-1974).svg}} Union of Burma (၁၉၆၂ အထိ)&lt;br&gt;
'''Non-state opponents'''&lt;br&gt;
{{flagicon image|Karenni National People's Liberation Front flag.png}} [[ကရင်နီလူမျိုးပေါင်းစုံ ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး]]
|battles = 
[[ပြည်တွင်းသောင်းကျန်းမှုသမိုင်း]]
|website=
|leader1_title=စစ်ဦးစီးချုပ်|leader1_name=ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်မြတ်|foundation={{start date and age|df=yes|1948|8|17}}}}
'''ကရင်နီပြည်တပ်မတော်''' ({{lang-en|Karenni Army}}; အတိုကောက် '''KA''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] [[ကယားပြည်နယ်]] (ကရင်နီပြည်နယ်) အရှေ့ပိုင်းတွင် အခြေစိုက်သော [[ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ]]၏ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;hrw&quot;&gt;{{cite web|title=Child Soldiers in Non-State Armed Groups |url=https://www.hrw.org/reports/2007/burma1007/7.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Janes&quot;&gt;[http://www.janes.com/articles/Janes-World-Insurgency-and-Terrorism/Karenni-Army-KA-Myanmar.html Karenni Army (KA) (Myanmar), GROUPS - ASIA - ACTIVE]&lt;/ref&gt;

== နောက်ခံသမိုင်း ==
ကရင်နီပြည်တပ်မတော်ဟာ ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၁၇) ရက်နေ့တွင် ရဲဘော်(၇)ဖော်ဖြင့် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ နယ် (၄) နယ်ကို အခြေခံပြီး တပ်ရင်း (၄) ရင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ 

ဘောလခဲနယ် ဗိုလ်လထန်၊ မိုးဗြဲနယ် ဗိုလ်ပေါလူ၊ ကြယ်ဖိုးကြီးနယ် ဦးရယ်၊ ကန္တရဝတီနယ် စပ်ဝဏတို့ ဦးဆောင်ပြီး ကရင်နီပြည်အား ကျူးကျော်နယ်ချဲ့လာသော (ဖဆပလ) များအား ခုခံတော်လှန် တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ကြသည်။ မူလက '''ကရင်နီလွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (UKSIA)''' ဟုခေါ်ဆိုပါသည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ် ကရင်နီပြည် ကွန်ကရက်၏ အတည်ပြုချက်ဖြင့် '''Karenni Army ကရင်နီပြည်တပ်မတော်'''ဟု ပြန်လည်သတ်မှတ် ခေါ်ဆိုသည်။

၂၀၁၂ ခုနှစ် မတ်လ ၇ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရနှင့် ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီတို့သည် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;uca&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.eurasiareview.com/08032012-burma-government-rebels-sign-ceasefire/|title=Burma: Government, Rebels Sign Ceasefire|date=8 March 2012|work=UCA News|accessdate=15 March 2012}}&lt;/ref&gt; ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် ထိုကဲ့သို့ လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ဖူးသော်လည်း သုံးလအတွင်း ပျက်ပြယ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;uca&quot; /&gt;

၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ကရင်နီပြည်တပ်မတော်၏ ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် တာဝန်အပြင် ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ၏ အမြဲတမ်းပါတီဗဟိုကော်မတီဝင်အဖြစ်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူ ဗိုလ်မှူးကြီး ဘုန်းနိုင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ကရင်နီပြည်တပ်မ​တော် ဒု- စစ်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်မှူးကြီးဘုန်းနိုင် ကွယ်လွန် |url=https://burmese.dvb.no/post/968535 |access-date=2026-09-28 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
* [http://www.unpo.org/members/7886 Karenni State]
* [http://www.ibiblio.org/obl/docs/responses.htm Conflict and Displacement in Karenni: The Need for Considered Responses]

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ]]</text>
      <sha1>ndpr22dradrdixomqpao90nkg2s321q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဖယ်ခုံမြို့နယ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66066</id>
    <revision>
      <id>1055411</id>
      <parentid>1054957</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T13:26:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51994-87</username>
        <id>148735</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1055411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3457" sha1="8h7y17qdc9j770wzrkw0d1ly2o99r6d" xml:space="preserve">'''ဖယ်ခုံမြို့နယ်'''သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကြီးခရိုင်]]အတွင်းရှိ မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ခရီးသွားများနှင့် ငှက်ကြည့်သူများအတွက် လည်ပတ်ရာမြို့နယ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ [[အင်းလေးကန်]]နှင့် [[အင်းလေးကန် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]]တို့သည်လည်း ဤမြို့နယ်အတွင်းတွင် တစိတ်တပိုင်းပါဝင်နေသည်။

{{Infobox settlement
|name = ဖယ်ခုံမြို့နယ်
|official_name = 
|settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ မြို့နယ်]]
|image_skyline = 
|image_map = Pekon district.svg
|map_caption = ဖယ်ခုံမြို့နယ်
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = Myanmar
|pushpin_map_caption = ဖယ်ခုံမြို့နယ် တည်နေရာ
|subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]]
|subdivision_name ={{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 =[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]]
|subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}}
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[တောင်ကြီးခရိုင်]]
|subdivision_type3 = မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့
|subdivision_name3 = ဖယ်ခုံမြို့
|unit_pref = Imperial
|area_total_km2 =
|population_total = ၁၀၅၀၀၀
|population_urban = ၄၀၀၀၀
|population_rural = ၆၅၀၀၀
|population_as_of = မတ် ၂၀၁၇
|population = ၁၀၅၀၀၀
|population_density_sq_mi = auto
|population_blank1_title  = ဒေသခံလူမျိုးများ
|population_blank1 = ကယန်း (၈၀.၃၂%)&lt;br&gt;ရှမ်း (၇.၂၈%)&lt;br&gt;ပအိုဝ်း (၆.၀၅%)&lt;br&gt;ဗမာ (၄.၁၀%)&lt;br&gt; ကယား (၂.၂၅)
|population_blank2_title  = ကိုးကွယ်မှု
|population_blank2 =[[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ|ခရစ်ယာန်]]
|population_note =&lt;ref name=&quot;ms&quot;/&gt;
|population_density_km2 = auto
|coordinates = 
{{Coord|19.867506|96.995882|region:MM|display=inline,title|format=dms}}
|elevation_ft = ၂၂၀၄
|elevation_m = 
|timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
|utc_offset = +6:30
|website =
}}

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

{{ရှမ်းပြည်နယ်}}
{{ဖယ်ခုံမြို့နယ်}}

[[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:တောင်ကြီးခရိုင်]]
{{Shan-geo-stub}}</text>
      <sha1>8h7y17qdc9j770wzrkw0d1ly2o99r6d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဘန်နီဖြိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67257</id>
    <revision>
      <id>1055569</id>
      <parentid>953267</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T07:15:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52099-60</username>
        <id>148768</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1055569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17853" sha1="dphctv1mzsiasknhi42vuxrba7iw2hd" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name           = ဘန်နီဖြိုး&lt;br/&gt;Bunny Phyoe
| background = solo_singer
| image = Bunny Phyoe.jpg
| image_size = 
| caption = ၂၀၂၃ခုနှစ်တွင် ​တွေ့ရစဉ်
| birth_name          = ပြည့်ဖြိုးပိုင်
| birth_date     = {{birth date and age|1992|07|09|df=yes}}
| birth_place = [[ရန်ကုန်]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]]။
| occupation          = တေးရေး၊ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်
| genre = 
* R&amp;B
*ဟစ်ဟော့
| years_active = ၂၀၀၈–လက်ရှိ 
| associated_acts     = Frenzo
| website = {{URL|bunnyphyoe.com}}
}}
'''ဘန်နီဖြိုး''' (၉ ​ဇူလိုင်​ ၁၉၉၂ မွေးဖွား ​)​သ​ည် မြန်မာနိုင်ငံသား R&amp;B နှင့် [[ဟစ်ဟော့ ဂီတ|ဟစ်ဟော့ဂီတ]] အဆိုတော် တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ချစ်တယ်ဟုတ် ၊ Stay With me စသည့် သီချင်းများနှင့် နာမည်ကျော်ကြားခဲ့သူဖြစ်သည်။
[[File:Bunny Phyoe Light Stick.jpg|thumb|ဘန်နီဖြိုး၏ Light Stick]]

== ငယ်ဘဝနှင့်ပညာရေး ==
ဘန်နီဖြိုးကို [[၁၉၉၂]] ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၉ ရက်နေ့၌ ဦးရဲဝင်းနှင့်​ဒေါ်တင်အေးမွန်တို့က [[ရန်ကုန်မြို့]]တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း ၂ ယောက်ရှိသည့်အနက် အကြီးဆုံးသားဖြစ်သည်။ [[ဗိုလ်တထောင်မြို့နယ်]]၊ အမှတ် ၆ အ ခြေခံပညာ မူလတန်းကျောင်း၌ ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ၁၀ တန်းစာမေးပွဲအောင်မြင်သည်။ [[ရန်ကုန်အရှေ့ပိုင်းတက္ကသိုလ်]]မှ အင်္ဂလိပ်စာအထူးပြုဖြင့် ဘွဲ့ရသည်။

== အနုပညာလုပ်ငန်းများ ==
=== အဆိုတော်ဘဝအစ===
ဘန်နီဖြိုးသည် ငယ်စဉ်ကတည်းက ဂီတကို ခုံမင်ရူးသွပ်ခဲ့သူဖြစ်ပြီး ၄ တန်းအရွယ်၌ သီချင်းများ စမ်းသပ်​ရေးသားခဲ့ပြီး အဆိုတော် [[Rဇာနည်]]၏ ''ငါ့ကိုချစ်မယ့်သူ'' သီချင်းအယ်လ်ဘမ်မှ တစ်ယောက်တည်းသီချင်းအားလည်း Rap စာသားအချို့ထည့်သွင်းကာ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ပြန်လည်ရေးသားခဲ့သည်။ သူသည် ၂၀၀၀ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၀၂ ခုနှစ်များတွင် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု၊ ဆို၊ က၊ ရေး၊ တီးပြိုင်ပွဲ၌ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။

၂၀၀၈ခုနှစ်နှင့် ၂၀၀၉ခုနှစ် ဝန်းကျင်တွင် ''နှစ်ပတ်လည်'''၊ ''အလွမ်း​ပြေအနမ်း''သီချင်းများ အွန်လိုင်းသီချင်းများတွင် ပျံ့နှံ့ခဲ့ပြီး လူစတင်သိလာခဲ့သည်။၂၀၁၀ပြည့်နှစ်တွင် ဖရန်ဇို (frenzo production)နှင့် ဘိုဘို (Bo Bo Entertainment)တို့မှ ပူး​ပေါင်းထုတ်လုပ်​သော ​''​ပျော်စရာကြီး''အယ်လ်ဘမ်တွင် ပါဝင်သီဆိုခဲ့သည်။

===တစ်ကိုယ်​တော်အယ်လ်ဘမ်===
၂၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၁ခုနှစ်တွင် ပွဲဦးထွက်အဖြစ် ပထမဆုံး​သော တစ်ကိုယ်​တော်အယ်လ်ဘမ် ''ချစ်တယ်ဟုတ်''၏ ​အော်ဒီယို စီဒီ(audio CD) ထွက်ရှိခဲ့သည်။၁၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၂ခုနှစ်တွင် ''ချစ်တယ်ဟုတ်''၏ MVထွက်ရှိခဲ့သည်။၂၀၁၃ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁ရက်​နေ့တွင် ဒုတိယ​မြောက် တစ်ကိုယ်​တော်အယ်လ်ဘမ်ဖြစ်​သော ''လူပျိုလှည့်​တေး''ထွက်ရှိခဲ့သည်။၂၀၁၄ခုနှစ်တွင် ''my little birthday treat''အမည်ဖြင့် သီချင်း၃ပုဒ်အား အွန်လိုင်းမှတင်ခဲ့ပြီး သူငယ်ချင်းဖြစ်သူ ကိကိနှင့်တွဲဖက်၍ ''Duo''အယ်လ်ဘမ် ထွက်ရှိခဲ့သည်။၂၀၁၅ခုနှစ် ​အောက်တိုဘာလတွင် ''လူပျိုလှည့်​တေး''၏ MVထွက်ရှိခဲ့သည်။

ပထမဆုံး အယ်လ်ဘမ်ထွက်ရှိခြင်း ၅နှစ်ပြည့်ဖြစ်​သော ၂၀၁၆ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ရက်​နေ့တွင် တတိယ​မြောက်တစ်ကိုယ်​တော် အယ်လ်ဘမ် ''Lucky''ထွက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုအယ်လ်ဘမ်အတွက် MVအား သီးသန့်အယ်လ်ဘမ်မထွက်ရှိခဲ့ဘဲ သီချင်းအချို့ကိုသာ အွန်လိုင်းမှ တင်​ပေးခဲ့သည်။၈ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၉ရက်​နေ့တွင် ​စတုတ္ထ​မြောက်အဖြစ် ''Neon Dreams''အယ်လ်ဘမ်ထွက်ရှိခဲ့သည်။ဤ အ​ခွေအား ရိုးရိုးအယ်လ်ဘမ်နှင့် အထူးထုတ်အယ်လ်ဘမ် ''Dreamers Edition''ဟူ၍ ၂မျိုးထွက်ရှိခဲ့သည်။

တစ်ကိုယ်​တော်အယ်လ်ဘမ်များတွင် မပါဝင်​​သော သီချင်းအချို့ကိုလည်း အွန်လိုင်းမှတစ်ဆင့် ဖြန့်​ဝေထား​သေးသည်။

===တွဲဖက်ဖျော်ဖြေမှုများ===
ဘန်နီဖြိုးသည် ​[[စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်]]၏ ​မွေး​နေ့​ဖျော်​ဖြေပွဲများတွင် ဆက်တိုက် ပါဝင်​ဖျော်​ဖြေခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်၏ ဖရန်ဇို(frenzo)အဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်လာခဲ့ကာ ဖရန်ဇိုအဖွဲ့၏ frenzo tours များတွင် ပါဝင်​ဖျော်​ဖြေ​နေခဲ့သည်။ ၂၀၁၉ နှစ်သစ်ကူးတွင် forevergroup မှ ကျင်းပသော Myanmar countdown2019 တွင် အဆိုတော် LCYTN .AKA .Lucy Tun နှင့်အတူ ပါဝင်ဖျော်ဖြေခဲ့သည်။

===တစ်ကိုယ်​တော်​ဖျော်​ဖြေပွဲများ===
ဘန်နီဖြိုးသည် သူ၏​တစ်ကိုယ်​တော်​ဖျော်​ဖြေပွဲများကို ''DREAMWORLD''အမည်များဖြင့် ကျင်းပ​လေ့ရှိသည်။ ပထမဆုံးတစ်ကိုယ်​တော်​ဖျော်​ဖြေပွဲ Dreamworld (2014)အား ၂၀၁၄ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် [[ရန်ကုန်မြို့]] ​မျှော်စင်ကျွန်းတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ဒုတိယ​မြောက် ​ဖျော်​ဖြေပွဲ Dreamworld (2020)အား ၂၀၂၀ပြည့်နှစ် ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၁၄ရက်နှင့် ၁၅ရက်​နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ [[ပြည်သူ့ရင်ပြင်နှင့် ပြည်သူ့ဥယျာဉ်|ပြည်သူ့ရင်ပြင်]]အနီးရှိ the Yangon Galleryတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://peoplepill.com/people/bunny-phyoe/|title=Bunny Phyoe|publisher=|accessdate=}}&lt;/ref&gt;
[[File:Dreamworld 2020 second day.jpg|thumb|Dreamworld 2020တွင်​တွေ့ရ​သော ဘန်နီဖြိုး]]

တတိယ​မြောက်တစ်ကိုယ်​တော်​ဖျော်​ဖြေပွဲများအဖြစ် ''An Evening with Bunny; Rooftop Experience'' ​​ခေါင်းစဉ်အျားဖြင့် ၂၀၂၃ခုနှစ် မတ်လ (၄)ရက်​နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌လည်း​ကောင်း၊ ​မေလ (၂၁)ရက်​နေ့တွင် မန္တ​လေးမြို့၌လည်း​ကောင်း ကျင်းပခဲ့သည်။
[[File:Bunny Phyoe in Concert.jpg|thumb|မန္တ​လေးမြို့၌ ကျင်းပ​သောပွဲ၌ ​တွေ့ရစဉ်]]

===သရုပ်​ဆောင်===
ဘန်နီဖြိုးသည် ​ကျော်ထွဋ်​ဆွေ၊[[လွှမ်းပိုင်]]၊Bobby Soxer၊နန်းသူဇာ၊နန်းမြတ်ဖြိုးသင်းတို့နှင့်အတူ ''Let's Go''ဟူ​သော ခရီးသွားအစီအစဉ်တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။၂၀၁၆ခုနှစ်တွင် MNTVနှင့် Channel 9ရုပ်သံများမှ ထုတ်လွှင့်သည့် ''CHARM''ဇာတ်လမ်းတွဲများတွင် ဇာတ်​ဆောင်​နေရာမှ သရုပ်​ဆောင်ခဲ့သည်။

==လူနေမှုဘဝ==
ဘန်နီဖြိုးသည် မြန်မာမိတ်ကပ်ပညာရှင် နှင့် မော်ဒယ်သရုပ်ဆောင် [[ဟန်နာယူရီ]] နှင့် ၇ နှစ်ခန့် လက်တွဲခဲ့ပြီး သူတို့၏ ဓာတ်ပုံများကို လူမှုကွန်ယက် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်]]ပေါ်သို့ တင်ခဲ့ခြင်းဖြင့်  ပရိသတ်များအား သိစေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.papawady.com/2014/10/bunny-phyoe-myanmar-singer-photoshoot.html|title=Bunny Phyoe - Myanmar Singer Photoshoot - PAPAWADY|publisher=|accessdate=}}&lt;/ref&gt;ဘန်နီဖြိုးသည် ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် အင်တာဗျူးတစ်ခုတွင် သူနှင့် [[ဟန်နာယူရီ]] တို့၏ ရည်းစားဘဝသည် ပြီးဆုံးသွားပြီ​ ဖြစ်ကြောင်း ဖြေကြားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.trend.com.mm/2016/06/03/music-9677|title=လက်ရှိအချစ်ရေးက လွန်ခဲ့တဲ့ ၇နှစ်ကို ပြန်ရောက်သွားပြီလို့ ဖွင့်ဟလာတဲ့ ဘန်နီဖြိုး|publisher=|4=|accessdate=15 July 2017|archivedate=16 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160916234515/http://www.trend.com.mm/2016/06/03/music-9677}}&lt;/ref&gt;

ဘန်နီဖြိုးသည် သူ၏ ၂၄ နှစ်မြောက် မွေး​နေ့တွင် မိဘမဲ့များနှင့် သူ၏ပရိသတ်များကို ရန်ကုန်မြို့ရှိ KFC ကြက်ကြော်ဆိုင်တွင် မွေးနေ့ဒါနအလှူအဖြစ် ကျွေးမွေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.myanmarcelebrity.com/2016/07/bunny-phyoe-celebrated-24th-birthday.html|title=Bunny Phyoe Celebrated 24th Birthday Together with Orphans|publisher=|accessdate=}}&lt;/ref&gt;

သူ၏ကိုယ်ပိုင်လုပ်ငန်းတစ်ခုအဖြစ် ''Karrot by Bunny Phyoe'' အင်္ကျီအမှတ်တံဆိပ်တစ်ခုကို ၂၀၁၅ခုနှစ် ဇူလိုင်၉ရက်​နေ့မှ စတင်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။​နောက်ပိုင်းတွင် Her Alchemyနှင့်တွဲကာ ''HAXK'' အဖြစ် တွဲဖက်လုပ်ကိုင်လာသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bunnyphyoe.com/biography/|title=Biography|publisher=|accessdate=|archive-date=24 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190224064539/http://www.bunnyphyoe.com/biography/}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၀ပြည့်နှစ်တွင် သူ၏ ကိုယ်ပိုင်အမှတ်တံဆိပ် ''Karrot''နှင့် [[Star Wars]]တို့ အတူတကွ တရားဝင် ပူးပေါင်းခွင့် ရရှိခဲ့ကာ Star Wars၏ ဇာတ်ကောင်များ၊ စာသားများနှင့် ရုပ်ပုံများအား အဝတ်အစား၊ အိတ်၊ ရေဘူး စသည်တို့တွင် သုံးစွဲခွင့် ရရှိခဲ့သည်ထို့ကြောင့် Karrotသည် Star Warsနှင့် ပူးပေါင်း၍ တရားဝင် ရောင်းချခွင့် ရရှိခဲ့သည့် ပထမဆုံး ပြည်တွင်းအမှတ်တံဆိပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။။၂၀၂၀ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၀ရက်​နေ့တွင် ထိုပူးပေါင်းမှု၏ ပထမဆုံးအဖြစ် ပစ္စည်း (၁၁)မျိုးအား စတင် ရောင်းချခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mmtimes.com/news/street-outer-space-local-singer-brings-star-wars-myanmar.html|title=From the street to outer space:a local singer brings Star Wars to Myanmar}}{{Dead link|date=October 2022 }}&lt;/ref&gt;
==ဂီတ==
===တစ်ကိုယ်​တော်အယ်လ်ဘမ်များ===
*ချစ်တယ်ဟုတ် (၂၀၁၂)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://myanmarmp3album.com/2012/12/10/37825/|title=ဘန္နီၿဖိဳး – ခ်စ္တယ္ဟုတ္? [DVD] – Myanmar Mp3 Album|access-date=|archive-date=13 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160913221642/http://myanmarmp3album.com/2012/12/10/37825/}}&lt;/ref&gt;
*လူပျိုလှည့်​တေး (၂၀၁၅)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Y2OfSovYu10|title=Bunny Phyoe Launched his &quot;Bachelors' Song&quot; DVD Karaoke|last=Myanmar Celebrity|date=6 October 2015|access-date=|via=YouTube}}&lt;/ref&gt;
*လပ်ကီး (၂၀၁၆)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=2mAfXLX_72c|title=ဘန္နီျဖိဳး ရဲ့ &quot;LUCKY&quot; Audio CD စာနယ္ဇင္း မိတ္ဆက္ပြဲ – Bunny Phyoe |website=Myanmar Celebrity|date=20 November 2016|access-date=|via=YouTube}}&lt;/ref&gt;
*နီယွန်အိပ်မက်များ (၂၀၁၈)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.myanmarmusicstore.com/AlbumDetail.aspx?albumid=B0002405|title=Neon Dreams – Bunny Phyoe|website=Myanmar Music Store|date=9 July 2018|access-date=|via=YouTube|archive-date=5 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205191201/http://www.myanmarmusicstore.com/AlbumDetail.aspx?albumid=B0002405}}&lt;/ref&gt;
===တွဲဖက်အယ်လ်ဘမ်များ===
*Duo (ကိကိ​ကျော်​ဇောနှင့်အတူ) (၂၀၁၄)
===အွန်လိုင်းအယ်လ်ဘမ်များ===
*Burma Heartbreak (၂၀၂၁)
*An Evening with Bunny (၂၀၂၂)
*Me and My Alter-ego
**Side A - ၃၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂
**Side B - ၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

[[Category:၁၉၉၂ မွေးဖွားသူများ]]
[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]]</text>
      <sha1>dphctv1mzsiasknhi42vuxrba7iw2hd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဖယ်ခုံမြို့</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72344</id>
    <revision>
      <id>1055477</id>
      <parentid>1032822</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T02:10:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51994-87</username>
        <id>148735</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1055477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12148" sha1="2cube665qvce9vk5e00g3o2pdct8x9b" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    = ဖယ်ခုံမြို့
| official_name           = Pekhon
| native_name             = ဝဵင်းၽၢႆခူၼ်ႊ
| native_name_lang        = shn
| other_name              = {{lang|kar|ပေႇကေင်}}
| settlement_type         = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]]
| image_skyline           = Pekhon, Shan State.jpg
| imagesize               = 
| image_caption           = 
| pushpin_map             = Myanmar
| pushpin_label_position  = right
| pushpin_map_caption     = မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ဖယ်ခုံမြို့၏ တည်နေရာပြမြေပုံ
| coordinates             = {{coord|19|50|21|N|96|46|54|E|region:MM_type:city|display=inline,title}}
| subdivision_type        = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]]
| subdivision_name        = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
| subdivision_type1       = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]]
| subdivision_name1       = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}}
| subdivision_type2       = ဒေသ
| subdivision_name2       = ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်ပိုင်း)
| subdivision_type3       = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
| subdivision_name3       = [[တောင်ကြီးခရိုင်]]
| subdivision_type4       = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
| subdivision_name4       = [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]]
| population_total        = 
| timezone1               = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
| utc_offset1             = +6:30
| elevation_ft            = 2900
| website                 = 
| footnotes               = 
}}
'''ဖယ်ခုံမြို့''' ({{langx|shn|ဝဵင်းၽၢႆခူၼ်ႊ}}၊ {{langx|en|Pekon}} သို့မဟုတ် ''Pekhon'') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း၊ [[ဖယ်ခုံခရိုင်]]ရှိ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၏ ခရိုင်နှင့် မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်သည်။ ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အင်းလေးကန်၏ တောင်ဘက်၊ [[ကလောမြို့]]နှင့် [[အောင်ပန်းမြို့]]တို့၏ တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိပြီး [[ကယားပြည်နယ်]] မြို့တော် [[လွိုင်ကော်မြို့]]နှင့် နီးကပ်စွာ ထိစပ်နေသည့် တောင်ကြားမြေပြန့် ကုန်းမြေမြင့်မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်က တောင်ကြီးခရိုင်အတွင်း ပါဝင်ခဲ့သော်လည်း နောင်ပိုင်းတွင် အုပ်ချုပ်ရေး ပိုမိုထိရောက်စေရန်အတွက် ဖယ်ခုံမြို့နယ်ကို ခရိုင်အဆင့် တိုးမြှင့်ကာ ဖယ်ခုံခရိုင်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;encyclopedia-11&quot;&gt;{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၄၀၈}}&lt;/ref&gt;

== အမည်ရင်းမြစ် ==
&quot;ဖယ်ခုံ&quot; ဟူသော အမည်သည် ရှမ်းဘာသာစကား &quot;ၽၢႆခူၼ်ႊ&quot; (ဖိုင်ခွန်) မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ရှမ်းဘာသာဖြင့် &quot;ၽၢႆ&quot; (ဖိုင်) သည် &quot;ဆည် သို့မဟုတ် ရေတားတမံ&quot; ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး &quot;ခူၼ်ႊ&quot; (ခွန်) သည် &quot;မင်း သို့မဟုတ် အကြီးအကဲ&quot; ဟု ရေးသားသဖြင့် &quot;မင်းတရား တည်ဆောက်ခဲ့သော ရေဆည်/ရေတမံ&quot; ဟု သမိုင်းကြောင်းအရ အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ယင်းမှတစ်ဆင့် အသံပြောင်းကာ ဗမာလို &quot;ဖယ်ခုံ&quot; ဟု ခေါ်တွင်လာခဲ့သည်။ ကယန်းဘာသာစကားဖြင့် &quot;ပေႇကေင်&quot; ဟု ဖတ်ရှုသည်။&lt;ref name=&quot;scott-gazetteer&quot;&gt;{{cite book |last=Scott |first=J. George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |date=1900 |publisher=Government Printing |location=Rangoon}}&lt;/ref&gt;

== သမိုင်းကြောင်း ==
ပဒေသရာဇ်ခေတ်က ဖယ်ခုံသည် မြန်မာဘုရင်လက်အောက်ခံ သီးခြားလွတ်လပ်သော ရှမ်းစော်ဘွားနယ်မြေ (Pekon State) တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ နောင်တွင် ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် ဖက်ဒရယ်ရှမ်းပြည်ထောင်စုတွင် အကျုံးဝင်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၉ ခုနှစ် စော်ဘွားများ အာဏာစွန့်လွှတ်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ဒီမိုကရေစီ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သို့ ကူးပြောင်းခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်း အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ ပြင်ဆင်မှုများအရ ဖယ်ခုံမြို့နယ်ကို ဗဟိုပြု၍ ဖယ်ခုံခရိုင်အဖြစ် သီးခြားခရိုင်အဆင့် တိုးမြှင့်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

== ပထဝီဝင်နှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ==
ဖယ်ခုံမြို့သည် သဘာဝအလှအပများနှင့် ပြည့်စုံသော ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်ဖယ်ခုံအင်း (Pekon Lake): ဖယ်ခုံမြို့၏ အရှေ့ဘက်တွင် တည်ရှိပြီး အင်းလေးကန်နှင့် [[နမ့်ဘီလူးချောင်း]]တို့ဖြင့် တိုက်ရိုက် ဆက်စပ်နေသော ကျယ်ပြန့်လှသည့် သဘာဝအိုင်ကြီး (အင်းကန်) ဖြစ်သည်။ အင်းလေးကန်ကဲ့သို့ပင် ရေပေါ်စိုက်ပျိုးရေးနှင့် တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရေလုပ်ငန်းများကြောင့် ထင်ရှားကာ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၏ လှပသော ရေပြင်ပြာကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဖယ်ခုံကန်သည် တောင်ဘက်ရှိ [[မိုးဗြဲမြို့]] နယ်စပ်နှင့် ဆက်စပ်နေသဖြင့် မိုးဗြဲရေလှောင်တမံ၏ အရေးပါသော ရေဝေရေလဲဒေသလည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;gad&quot;&gt;{{cite report |title=ဖယ်ခုံမြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များ |publisher=အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန |year=၂၀၁၉}}&lt;/ref&gt;

== လူဦးရေနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ==
ဖယ်ခုံမြို့နှင့် ပတ်ဝန်းကျင် တောင်ကုန်းတောင်တန်းများတွင် တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုစုံလင်စွာ မှီတင်းနေထိုင်ကြသည်။ အဓိက နေထိုင်ကြသော လူမျိုးများမှာ -
* [[ကယန်းလူမျိုး|ကယန်း (ပဒေါင် / လာတာ)]] (အများစု နေထိုင်ကြသည်)
* [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]
* [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]
* [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]] နှင့် [[ကယားလူမျိုး|ကယား]] တို့ ဖြစ်ကြသည်။

ဘာသာရေးအနေဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ရောမကက်သလစ် (ခရစ်ယာန်) ဘာသာတို့မှာ အဓိက ကိုးကွယ်ရာ ဘာသာကြီးများ ဖြစ်ကြသည်။ အထူးသဖြင့် ဖယ်ခုံမြို့သည် ကက်သလစ်ခရစ်ယာန် ဂိုဏ်းချုပ်သာသနာအခြေစိုက်ရာ (Diocese of Pekhon) မြို့ကြီးတစ်မြို့ ဖြစ်သဖြင့် ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ဘုရားကျောင်းများကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;gad&quot;/&gt;

== စီးပွားရေးနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ==
* **စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ရေလုပ်ငန်း:** ဖယ်ခုံအင်းကို အခြေခံ၍ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း၊ ရေချိုငါးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ကြပြီး ကုန်းမြေမြင့် တောင်ယာများနှင့် မြေပြန့်လွင်ပြင်များတွင် စပါး၊ ပြောင်းဖူး၊ မြေပဲနှင့် ကယန်းရိုးရာ ဥယျာဉ်ခြံမြေ သီးနှံများကို စိုက်ပျိုးကြသည်။
* **လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး:** ဖယ်ခုံမြို့သည် ကုန်းလမ်းရော ရေကြောင်းလမ်းပါ အဆင်ပြေသော မြို့ဖြစ်သည်။ တောင်ကြီး - အောင်ပန်း - ဖယ်ခုံ - လွိုင်ကော် ကားလမ်းမကြီးပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး၊ အင်းလေးကန်မှတစ်ဆင့် ဖယ်ခုံအင်းအထိ စက်လှေများဖြင့်လည်း တိုက်ရိုက် သွားလာဆိုက်ကပ်နိုင်သည်ဗျာ။

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{ရှမ်းပြည်နယ်}}
[[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]]
[[Category:ဖယ်ခုံခရိုင်]]</text>
      <sha1>2cube665qvce9vk5e00g3o2pdct8x9b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055479</id>
      <parentid>1055477</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T02:12:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51994-87</username>
        <id>148735</id>
      </contributor>
      <comment>/* လူဦးရေနှင့် ယဉ်ကျေးမှု */</comment>
      <origin>1055479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12112" sha1="i9nl00f9x9y9z8f5yth0nk9svijw8dy" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    = ဖယ်ခုံမြို့
| official_name           = Pekhon
| native_name             = ဝဵင်းၽၢႆခူၼ်ႊ
| native_name_lang        = shn
| other_name              = {{lang|kar|ပေႇကေင်}}
| settlement_type         = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]]
| image_skyline           = Pekhon, Shan State.jpg
| imagesize               = 
| image_caption           = 
| pushpin_map             = Myanmar
| pushpin_label_position  = right
| pushpin_map_caption     = မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ဖယ်ခုံမြို့၏ တည်နေရာပြမြေပုံ
| coordinates             = {{coord|19|50|21|N|96|46|54|E|region:MM_type:city|display=inline,title}}
| subdivision_type        = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]]
| subdivision_name        = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
| subdivision_type1       = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]]
| subdivision_name1       = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}}
| subdivision_type2       = ဒေသ
| subdivision_name2       = ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်ပိုင်း)
| subdivision_type3       = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
| subdivision_name3       = [[တောင်ကြီးခရိုင်]]
| subdivision_type4       = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
| subdivision_name4       = [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]]
| population_total        = 
| timezone1               = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
| utc_offset1             = +6:30
| elevation_ft            = 2900
| website                 = 
| footnotes               = 
}}
'''ဖယ်ခုံမြို့''' ({{langx|shn|ဝဵင်းၽၢႆခူၼ်ႊ}}၊ {{langx|en|Pekon}} သို့မဟုတ် ''Pekhon'') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း၊ [[ဖယ်ခုံခရိုင်]]ရှိ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၏ ခရိုင်နှင့် မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်သည်။ ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အင်းလေးကန်၏ တောင်ဘက်၊ [[ကလောမြို့]]နှင့် [[အောင်ပန်းမြို့]]တို့၏ တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိပြီး [[ကယားပြည်နယ်]] မြို့တော် [[လွိုင်ကော်မြို့]]နှင့် နီးကပ်စွာ ထိစပ်နေသည့် တောင်ကြားမြေပြန့် ကုန်းမြေမြင့်မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်က တောင်ကြီးခရိုင်အတွင်း ပါဝင်ခဲ့သော်လည်း နောင်ပိုင်းတွင် အုပ်ချုပ်ရေး ပိုမိုထိရောက်စေရန်အတွက် ဖယ်ခုံမြို့နယ်ကို ခရိုင်အဆင့် တိုးမြှင့်ကာ ဖယ်ခုံခရိုင်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;encyclopedia-11&quot;&gt;{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၄၀၈}}&lt;/ref&gt;

== အမည်ရင်းမြစ် ==
&quot;ဖယ်ခုံ&quot; ဟူသော အမည်သည် ရှမ်းဘာသာစကား &quot;ၽၢႆခူၼ်ႊ&quot; (ဖိုင်ခွန်) မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ရှမ်းဘာသာဖြင့် &quot;ၽၢႆ&quot; (ဖိုင်) သည် &quot;ဆည် သို့မဟုတ် ရေတားတမံ&quot; ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး &quot;ခူၼ်ႊ&quot; (ခွန်) သည် &quot;မင်း သို့မဟုတ် အကြီးအကဲ&quot; ဟု ရေးသားသဖြင့် &quot;မင်းတရား တည်ဆောက်ခဲ့သော ရေဆည်/ရေတမံ&quot; ဟု သမိုင်းကြောင်းအရ အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ယင်းမှတစ်ဆင့် အသံပြောင်းကာ ဗမာလို &quot;ဖယ်ခုံ&quot; ဟု ခေါ်တွင်လာခဲ့သည်။ ကယန်းဘာသာစကားဖြင့် &quot;ပေႇကေင်&quot; ဟု ဖတ်ရှုသည်။&lt;ref name=&quot;scott-gazetteer&quot;&gt;{{cite book |last=Scott |first=J. George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |date=1900 |publisher=Government Printing |location=Rangoon}}&lt;/ref&gt;

== သမိုင်းကြောင်း ==
ပဒေသရာဇ်ခေတ်က ဖယ်ခုံသည် မြန်မာဘုရင်လက်အောက်ခံ သီးခြားလွတ်လပ်သော ရှမ်းစော်ဘွားနယ်မြေ (Pekon State) တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ နောင်တွင် ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် ဖက်ဒရယ်ရှမ်းပြည်ထောင်စုတွင် အကျုံးဝင်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၉ ခုနှစ် စော်ဘွားများ အာဏာစွန့်လွှတ်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ဒီမိုကရေစီ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သို့ ကူးပြောင်းခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်း အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ ပြင်ဆင်မှုများအရ ဖယ်ခုံမြို့နယ်ကို ဗဟိုပြု၍ ဖယ်ခုံခရိုင်အဖြစ် သီးခြားခရိုင်အဆင့် တိုးမြှင့်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

== ပထဝီဝင်နှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ==
ဖယ်ခုံမြို့သည် သဘာဝအလှအပများနှင့် ပြည့်စုံသော ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်ဖယ်ခုံအင်း (Pekon Lake): ဖယ်ခုံမြို့၏ အရှေ့ဘက်တွင် တည်ရှိပြီး အင်းလေးကန်နှင့် [[နမ့်ဘီလူးချောင်း]]တို့ဖြင့် တိုက်ရိုက် ဆက်စပ်နေသော ကျယ်ပြန့်လှသည့် သဘာဝအိုင်ကြီး (အင်းကန်) ဖြစ်သည်။ အင်းလေးကန်ကဲ့သို့ပင် ရေပေါ်စိုက်ပျိုးရေးနှင့် တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရေလုပ်ငန်းများကြောင့် ထင်ရှားကာ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၏ လှပသော ရေပြင်ပြာကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဖယ်ခုံကန်သည် တောင်ဘက်ရှိ [[မိုးဗြဲမြို့]] နယ်စပ်နှင့် ဆက်စပ်နေသဖြင့် မိုးဗြဲရေလှောင်တမံ၏ အရေးပါသော ရေဝေရေလဲဒေသလည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;gad&quot;&gt;{{cite report |title=ဖယ်ခုံမြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များ |publisher=အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန |year=၂၀၁၉}}&lt;/ref&gt;

== လူဦးရေနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ==
ဖယ်ခုံမြို့နှင့် ပတ်ဝန်းကျင် တောင်ကုန်းတောင်တန်းများတွင် တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုစုံလင်စွာ မှီတင်းနေထိုင်ကြသည်။ အဓိက နေထိုင်ကြသော လူမျိုးများမှာ -
* [[ကယန်းလူမျိုး|ကယန်း]] (အများစု နေထိုင်ကြသည်)
* [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]
* [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]
* [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]] နှင့် [[ကယားလူမျိုး|ကယား]] တို့ ဖြစ်ကြသည်။

ဘာသာရေးအနေဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ရောမကက်သလစ် (ခရစ်ယာန်) ဘာသာတို့မှာ အဓိက ကိုးကွယ်ရာ ဘာသာကြီးများ ဖြစ်ကြသည်။ အထူးသဖြင့် ဖယ်ခုံမြို့သည် ကက်သလစ်ခရစ်ယာန် ဂိုဏ်းချုပ်သာသနာအခြေစိုက်ရာ (Diocese of Pekhon) မြို့ကြီးတစ်မြို့ ဖြစ်သဖြင့် ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ဘုရားကျောင်းများကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;gad&quot;/&gt;

== စီးပွားရေးနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ==
* **စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ရေလုပ်ငန်း:** ဖယ်ခုံအင်းကို အခြေခံ၍ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း၊ ရေချိုငါးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ကြပြီး ကုန်းမြေမြင့် တောင်ယာများနှင့် မြေပြန့်လွင်ပြင်များတွင် စပါး၊ ပြောင်းဖူး၊ မြေပဲနှင့် ကယန်းရိုးရာ ဥယျာဉ်ခြံမြေ သီးနှံများကို စိုက်ပျိုးကြသည်။
* **လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး:** ဖယ်ခုံမြို့သည် ကုန်းလမ်းရော ရေကြောင်းလမ်းပါ အဆင်ပြေသော မြို့ဖြစ်သည်။ တောင်ကြီး - အောင်ပန်း - ဖယ်ခုံ - လွိုင်ကော် ကားလမ်းမကြီးပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး၊ အင်းလေးကန်မှတစ်ဆင့် ဖယ်ခုံအင်းအထိ စက်လှေများဖြင့်လည်း တိုက်ရိုက် သွားလာဆိုက်ကပ်နိုင်သည်ဗျာ။

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{ရှမ်းပြည်နယ်}}
[[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]]
[[Category:ဖယ်ခုံခရိုင်]]</text>
      <sha1>i9nl00f9x9y9z8f5yth0nk9svijw8dy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝီကီပီးဒီးယား:Lua</title>
    <ns>4</ns>
    <id>78329</id>
    <revision>
      <id>1055404</id>
      <parentid>753408</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T12:30:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nimmzo</username>
        <id>148719</id>
      </contributor>
      <comment>/* lead section */ The purpose of moving {{Namespaces}} before {{Information page}}, inserting `&lt;br /&gt;` after each `။` in the introduction, and adding the Lua logo to the first chapter is to provide enough text to appear beside the long, right-floating Namespaces table. This ensures that the second chapter begins after the Namespaces table.</comment>
      <origin>1055404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1270" sha1="afhk6tliqz2uuge2xf872bx96jx7aar" xml:space="preserve">{{Namespaces}}
{{Information page}}

[[Lua (programming language)|Lua]] သည် မြန်မာဝီကီပီဒီးယားတွင် [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] MediaWiki extension မှတဆင့် ရရှိနိုင်သော ပရိုဂရမ်မင်း ဘာသာစကားဖြစ်သည်။&lt;br /&gt;
ယခုအချိန်တွင် Lua code အား ဝီကီတိမ်းပလိတ်များကို &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{#invoke:}}&lt;/syntaxhighlight&gt; ဖြင့် embedded လုပ်နိုင်ပြီဖြစ်သည်။&lt;br /&gt;
ဤ extension သည် ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် support လုပ်ခဲ့သည်။

== Lua ရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ ==
[[File:Lua-Logo.svg|50px]]

Lua source code များကို မော်ဂျူး (module) ဟုခေါ်သည့် (ဥပမာ Module:Bananas) စာမျက်နှာတွင် သိမ်းဆည်းထားပြီး &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:Bananas|hello}}&lt;/nowiki&gt; ဖြင့် invoke လုပ်နိုင်သည်။


[[Category:ဝီကီပီးဒီးယား မော်ဂျူးများ]]</text>
      <sha1>afhk6tliqz2uuge2xf872bx96jx7aar</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055405</id>
      <parentid>1055404</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T12:40:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nimmzo</username>
        <id>148719</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lua ရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ */ Missing example [ [Module:Bananas] ] 🍌 → [[မော်ဂျူး:Coordinates]]</comment>
      <origin>1055405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1456" sha1="l8u1hojhgu578u5v7anba1xxno94uw1" xml:space="preserve">{{Namespaces}}
{{Information page}}

[[Lua (programming language)|Lua]] သည် မြန်မာဝီကီပီဒီးယားတွင် [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] MediaWiki extension မှတဆင့် ရရှိနိုင်သော ပရိုဂရမ်မင်း ဘာသာစကားဖြစ်သည်။&lt;br /&gt;
ယခုအချိန်တွင် Lua code အား ဝီကီတိမ်းပလိတ်များကို &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{#invoke:}}&lt;/syntaxhighlight&gt; ဖြင့် embedded လုပ်နိုင်ပြီဖြစ်သည်။&lt;br /&gt;
ဤ extension သည် ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် support လုပ်ခဲ့သည်။

== Lua ရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ ==
[[File:Lua-Logo.svg|50px]]

Lua ရင်းမြစ်ကုဒ်များကို မော်ဂျူး (module) ဟုခေါ်သည့် (ဥပမာ '''&lt;code&gt;မော်ဂျူး:&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;[[မော်ဂျူး:Coordinates|Coordinates]]&lt;/code&gt;) စာမျက်နှာတွင် သိမ်းဆည်းထားပြီး &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;{{#invoke:Coordinates|coord|parameter}}&lt;/syntaxhighlight&gt; ဖြင့် ခေါ်ယူအသုံးပြုနိုင်သည်။


[[Category:ဝီကီပီးဒီးယား မော်ဂျူးများ]]</text>
      <sha1>l8u1hojhgu578u5v7anba1xxno94uw1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055406</id>
      <parentid>1055405</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T12:50:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nimmzo</username>
        <id>148719</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကြည့်ရှုရန် */ +[[အထူး:ရှေ့ဆက်ပါသောစာမျက်နှာအားလုံး/မော်ဂျူး:|list of Lua modules]]</comment>
      <origin>1055406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1685" sha1="rz22662dgkciilynzvphbu4xuf2cw4e" xml:space="preserve">{{Namespaces}}
{{Information page}}

[[Lua (programming language)|Lua]] သည် မြန်မာဝီကီပီဒီးယားတွင် [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] MediaWiki extension မှတဆင့် ရရှိနိုင်သော ပရိုဂရမ်မင်း ဘာသာစကားဖြစ်သည်။&lt;br /&gt;
ယခုအချိန်တွင် Lua code အား ဝီကီတိမ်းပလိတ်များကို &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{#invoke:}}&lt;/syntaxhighlight&gt; ဖြင့် embedded လုပ်နိုင်ပြီဖြစ်သည်။&lt;br /&gt;
ဤ extension သည် ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် support လုပ်ခဲ့သည်။

== Lua ရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ ==
[[File:Lua-Logo.svg|50px]]

Lua ရင်းမြစ်ကုဒ်များကို မော်ဂျူး (module) ဟုခေါ်သည့် (ဥပမာ '''&lt;code&gt;မော်ဂျူး:&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;[[မော်ဂျူး:Coordinates|Coordinates]]&lt;/code&gt;) စာမျက်နှာတွင် သိမ်းဆည်းထားပြီး &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;{{#invoke:Coordinates|coord|parameter}}&lt;/syntaxhighlight&gt; ဖြင့် ခေါ်ယူအသုံးပြုနိုင်သည်။

== ကြည့်ရှုရန် ==
* [[အထူး:ရှေ့ဆက်ပါသောစာမျက်နှာအားလုံး/မော်ဂျူး:]] Lua မော်ဂျူးများစာရင်း

[[Category:ဝီကီပီးဒီးယား မော်ဂျူးများ]]</text>
      <sha1>rz22662dgkciilynzvphbu4xuf2cw4e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055407</id>
      <parentid>1055406</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T13:00:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nimmzo</username>
        <id>148719</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lua ရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ */ You do not need to install or save anything. This is the guiding principle of this wiki page: there is no need to save your user page or any modifications to a Lua module.</comment>
      <origin>1055407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1868" sha1="ca38tzud5afuwqmcdze8rhjqjep9y49" xml:space="preserve">{{Namespaces}}
{{Information page}}

[[Lua (programming language)|Lua]] သည် မြန်မာဝီကီပီဒီးယားတွင် [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] MediaWiki extension မှတဆင့် ရရှိနိုင်သော ပရိုဂရမ်မင်း ဘာသာစကားဖြစ်သည်။&lt;br /&gt;
ယခုအချိန်တွင် Lua code အား ဝီကီတိမ်းပလိတ်များကို &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{#invoke:}}&lt;/syntaxhighlight&gt; ဖြင့် embedded လုပ်နိုင်ပြီဖြစ်သည်။&lt;br /&gt;
ဤ extension သည် ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် support လုပ်ခဲ့သည်။

== Lua ရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ ==
[[File:Lua-Logo.svg|50px]]

Lua ရင်းမြစ်ကုဒ်များကို မော်ဂျူး (module) ဟုခေါ်သည့် (ဥပမာ '''&lt;code&gt;မော်ဂျူး:&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;[[မော်ဂျူး:Coordinates|Coordinates]]&lt;/code&gt;) စာမျက်နှာတွင် သိမ်းဆည်းထားပြီး &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;{{#invoke:Coordinates|coord|parameter}}&lt;/syntaxhighlight&gt; ဖြင့် ခေါ်ယူအသုံးပြုနိုင်သည်။

မည်သည့်အရာကိုမျှ ထည့်သွင်းရန် သို့မဟုတ် သိမ်းဆည်းရန် မလိုအပ်ပါ။

== ကြည့်ရှုရန် ==
* [[အထူး:ရှေ့ဆက်ပါသောစာမျက်နှာအားလုံး/မော်ဂျူး:]] Lua မော်ဂျူးများစာရင်း

[[Category:ဝီကီပီးဒီးယား မော်ဂျူးများ]]</text>
      <sha1>ca38tzud5afuwqmcdze8rhjqjep9y49</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055409</id>
      <parentid>1055407</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T13:10:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nimmzo</username>
        <id>148719</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lua ရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ */ Edit your user page. If it works in your user page, the reader can continue reading</comment>
      <origin>1055409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1983" sha1="7ldd9wcwi0p9o3u5v19ftv9secpbi3a" xml:space="preserve">{{Namespaces}}
{{Information page}}

[[Lua (programming language)|Lua]] သည် မြန်မာဝီကီပီဒီးယားတွင် [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] MediaWiki extension မှတဆင့် ရရှိနိုင်သော ပရိုဂရမ်မင်း ဘာသာစကားဖြစ်သည်။&lt;br /&gt;
ယခုအချိန်တွင် Lua code အား ဝီကီတိမ်းပလိတ်များကို &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{#invoke:}}&lt;/syntaxhighlight&gt; ဖြင့် embedded လုပ်နိုင်ပြီဖြစ်သည်။&lt;br /&gt;
ဤ extension သည် ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် support လုပ်ခဲ့သည်။

== Lua ရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ ==
[[File:Lua-Logo.svg|50px]]

Lua ရင်းမြစ်ကုဒ်များကို မော်ဂျူး (module) ဟုခေါ်သည့် (ဥပမာ '''&lt;code&gt;မော်ဂျူး:&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;[[မော်ဂျူး:Coordinates|Coordinates]]&lt;/code&gt;) စာမျက်နှာတွင် သိမ်းဆည်းထားပြီး &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;{{#invoke:Coordinates|coord|parameter}}&lt;/syntaxhighlight&gt; ဖြင့် ခေါ်ယူအသုံးပြုနိုင်သည်။

မည်သည့်အရာကိုမျှ ထည့်သွင်းရန် သို့မဟုတ် သိမ်းဆည်းရန် မလိုအပ်ပါ။
# သင့်အသုံးပြုသူစာမျက်နှာကို တည်းဖြတ်ပါ။

== ကြည့်ရှုရန် ==
* [[အထူး:ရှေ့ဆက်ပါသောစာမျက်နှာအားလုံး/မော်ဂျူး:]] Lua မော်ဂျူးများစာရင်း

[[Category:ဝီကီပီးဒီးယား မော်ဂျူးများ]]</text>
      <sha1>7ldd9wcwi0p9o3u5v19ftv9secpbi3a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055410</id>
      <parentid>1055409</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T13:20:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nimmzo</username>
        <id>148719</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lua ရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ */ Paste the following call at the beginning of a new line on your user page. This is a call like the template [[တမ်းပလိတ်:Coord]] with `{{`, pipe separator `|` and closing `}}`</comment>
      <origin>1055410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2215" sha1="linb1g1xvhm3h1wrjjzebz20vl3j9n0" xml:space="preserve">{{Namespaces}}
{{Information page}}

[[Lua (programming language)|Lua]] သည် မြန်မာဝီကီပီဒီးယားတွင် [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] MediaWiki extension မှတဆင့် ရရှိနိုင်သော ပရိုဂရမ်မင်း ဘာသာစကားဖြစ်သည်။&lt;br /&gt;
ယခုအချိန်တွင် Lua code အား ဝီကီတိမ်းပလိတ်များကို &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{#invoke:}}&lt;/syntaxhighlight&gt; ဖြင့် embedded လုပ်နိုင်ပြီဖြစ်သည်။&lt;br /&gt;
ဤ extension သည် ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် support လုပ်ခဲ့သည်။

== Lua ရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ ==
[[File:Lua-Logo.svg|50px]]

Lua ရင်းမြစ်ကုဒ်များကို မော်ဂျူး (module) ဟုခေါ်သည့် (ဥပမာ '''&lt;code&gt;မော်ဂျူး:&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;[[မော်ဂျူး:Coordinates|Coordinates]]&lt;/code&gt;) စာမျက်နှာတွင် သိမ်းဆည်းထားပြီး &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;{{#invoke:Coordinates|coord|parameter}}&lt;/syntaxhighlight&gt; ဖြင့် ခေါ်ယူအသုံးပြုနိုင်သည်။

မည်သည့်အရာကိုမျှ ထည့်သွင်းရန် သို့မဟုတ် သိမ်းဆည်းရန် မလိုအပ်ပါ။
# သင့်အသုံးပြုသူစာမျက်နှာကို တည်းဖြတ်ပါ။
# သင့်အသုံးပြုသူစာမျက်နှာရှိ စာကြောင်းအသစ်၏ အစတွင် အောက်ပါခေါ်ယူမှုကို ကူးထည့်ပါ။

== ကြည့်ရှုရန် ==
* [[အထူး:ရှေ့ဆက်ပါသောစာမျက်နှာအားလုံး/မော်ဂျူး:]] Lua မော်ဂျူးများစာရင်း

[[Category:ဝီကီပီးဒီးယား မော်ဂျူးများ]]</text>
      <sha1>linb1g1xvhm3h1wrjjzebz20vl3j9n0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055412</id>
      <parentid>1055410</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T13:40:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nimmzo</username>
        <id>148719</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lua ရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ */ Click &quot;Copy&quot; to copy the call to the clipboard: `{{#invoke:Coordinates|coord|19|45|N|96|6|E|format=dec}}`. There is no space separator. The separator is the pipe (`|`). The parameter `|19` is interpreted as the string &quot;19&quot; even if it is a number. For a string like the named parameter `|format=`, the string `dec` does not need quotation mark (`&quot;`). If you create a module, avoid any space in the name of a module. Counter-example: [[မော်ဂျူး:Adjacent stations]]</comment>
      <origin>1055412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2371" sha1="bgqz3va0gyurlhq70nrpnmud71am53a" xml:space="preserve">{{Namespaces}}
{{Information page}}

[[Lua (programming language)|Lua]] သည် မြန်မာဝီကီပီဒီးယားတွင် [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] MediaWiki extension မှတဆင့် ရရှိနိုင်သော ပရိုဂရမ်မင်း ဘာသာစကားဖြစ်သည်။&lt;br /&gt;
ယခုအချိန်တွင် Lua code အား ဝီကီတိမ်းပလိတ်များကို &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{#invoke:}}&lt;/syntaxhighlight&gt; ဖြင့် embedded လုပ်နိုင်ပြီဖြစ်သည်။&lt;br /&gt;
ဤ extension သည် ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် support လုပ်ခဲ့သည်။

== Lua ရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ ==
[[File:Lua-Logo.svg|50px]]

Lua ရင်းမြစ်ကုဒ်များကို မော်ဂျူး (module) ဟုခေါ်သည့် (ဥပမာ '''&lt;code&gt;မော်ဂျူး:&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;[[မော်ဂျူး:Coordinates|Coordinates]]&lt;/code&gt;) စာမျက်နှာတွင် သိမ်းဆည်းထားပြီး &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;{{#invoke:Coordinates|coord|parameter}}&lt;/syntaxhighlight&gt; ဖြင့် ခေါ်ယူအသုံးပြုနိုင်သည်။

မည်သည့်အရာကိုမျှ ထည့်သွင်းရန် သို့မဟုတ် သိမ်းဆည်းရန် မလိုအပ်ပါ။
# သင့်အသုံးပြုသူစာမျက်နှာကို တည်းဖြတ်ပါ။
# သင့်အသုံးပြုသူစာမျက်နှာရှိ စာကြောင်းအသစ်၏ အစတွင် အောက်ပါခေါ်ယူမှုကို ကူးထည့်ပါ။
&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; line highlight=1 copy&gt;
{{#invoke:Coordinates|coord|19|45|N|96|6|E|format=dec}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

== ကြည့်ရှုရန် ==
* [[အထူး:ရှေ့ဆက်ပါသောစာမျက်နှာအားလုံး/မော်ဂျူး:]] Lua မော်ဂျူးများစာရင်း

[[Category:ဝီကီပီးဒီးယား မော်ဂျူးများ]]</text>
      <sha1>bgqz3va0gyurlhq70nrpnmud71am53a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055414</id>
      <parentid>1055412</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T13:50:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nimmzo</username>
        <id>148719</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lua ရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ */ Click &quot;Show preview&quot;. The call of the function [[မော်ဂျူး:Coordinates#L-610|coord]] in the module [[မော်ဂျူး:Coordinates]] is replaced with the following: This is not an example as simple as Module:Bananas or Module:Example because the function `coord` has a twin with underscore (`_`): `[[မော်ဂျူး:Coordinates#L-611|_coord]]`. This is to manage if the parameters come from a template or from the direct call of the Lua module</comment>
      <origin>1055414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2924" sha1="tsovht5qcdub8wwiduwhbrqt18pfy8m" xml:space="preserve">{{Namespaces}}
{{Information page}}

[[Lua (programming language)|Lua]] သည် မြန်မာဝီကီပီဒီးယားတွင် [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] MediaWiki extension မှတဆင့် ရရှိနိုင်သော ပရိုဂရမ်မင်း ဘာသာစကားဖြစ်သည်။&lt;br /&gt;
ယခုအချိန်တွင် Lua code အား ဝီကီတိမ်းပလိတ်များကို &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{#invoke:}}&lt;/syntaxhighlight&gt; ဖြင့် embedded လုပ်နိုင်ပြီဖြစ်သည်။&lt;br /&gt;
ဤ extension သည် ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် support လုပ်ခဲ့သည်။

== Lua ရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ ==
[[File:Lua-Logo.svg|50px]]

Lua ရင်းမြစ်ကုဒ်များကို မော်ဂျူး (module) ဟုခေါ်သည့် (ဥပမာ '''&lt;code&gt;မော်ဂျူး:&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;[[မော်ဂျူး:Coordinates|Coordinates]]&lt;/code&gt;) စာမျက်နှာတွင် သိမ်းဆည်းထားပြီး &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;{{#invoke:Coordinates|coord|parameter}}&lt;/syntaxhighlight&gt; ဖြင့် ခေါ်ယူအသုံးပြုနိုင်သည်။

မည်သည့်အရာကိုမျှ ထည့်သွင်းရန် သို့မဟုတ် သိမ်းဆည်းရန် မလိုအပ်ပါ။
# သင့်အသုံးပြုသူစာမျက်နှာကို တည်းဖြတ်ပါ။
# သင့်အသုံးပြုသူစာမျက်နှာရှိ စာကြောင်းအသစ်၏ အစတွင် အောက်ပါခေါ်ယူမှုကို ကူးထည့်ပါ။
&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; line highlight=1 copy&gt;
{{#invoke:Coordinates|coord|19|45|N|96|6|E|format=dec}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;ol start=&quot;3&quot;&gt;
    &lt;li&gt;'''&lt;code&gt;န​မူ​နာ​ပြ​ရန်&lt;/code&gt;''' ကို နှိပ်ပါ။ &lt;code&gt;မော်ဂျူး:&lt;/code&gt;&lt;code&gt;[[မော်ဂျူး:Coordinates|Coordinates]]&lt;/code&gt; ရှိ '''&lt;code&gt;[[မော်ဂျူး:Coordinates#L-610|coord]]&lt;/code&gt;''' လုပ်ဆောင်ချက်ကို ခေါ်ယူထားမှုသည် အောက်ပါအတိုင်း အစားထိုးပြောင်းလဲသွားမည်ဖြစ်သည်။&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;

== ကြည့်ရှုရန် ==
* [[အထူး:ရှေ့ဆက်ပါသောစာမျက်နှာအားလုံး/မော်ဂျူး:]] Lua မော်ဂျူးများစာရင်း

[[Category:ဝီကီပီးဒီးယား မော်ဂျူးများ]]</text>
      <sha1>tsovht5qcdub8wwiduwhbrqt18pfy8m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055416</id>
      <parentid>1055414</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T14:00:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nimmzo</username>
        <id>148719</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lua ရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ */ The call uses the last parameter `|format=dec` to have decimal coordinates used in the next chapter</comment>
      <origin>1055416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3007" sha1="cv97p3n0kufsfvrtp8iumkoxdrv07gt" xml:space="preserve">{{Namespaces}}
{{Information page}}

[[Lua (programming language)|Lua]] သည် မြန်မာဝီကီပီဒီးယားတွင် [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] MediaWiki extension မှတဆင့် ရရှိနိုင်သော ပရိုဂရမ်မင်း ဘာသာစကားဖြစ်သည်။&lt;br /&gt;
ယခုအချိန်တွင် Lua code အား ဝီကီတိမ်းပလိတ်များကို &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{#invoke:}}&lt;/syntaxhighlight&gt; ဖြင့် embedded လုပ်နိုင်ပြီဖြစ်သည်။&lt;br /&gt;
ဤ extension သည် ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် support လုပ်ခဲ့သည်။

== Lua ရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ ==
[[File:Lua-Logo.svg|50px]]

Lua ရင်းမြစ်ကုဒ်များကို မော်ဂျူး (module) ဟုခေါ်သည့် (ဥပမာ '''&lt;code&gt;မော်ဂျူး:&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;[[မော်ဂျူး:Coordinates|Coordinates]]&lt;/code&gt;) စာမျက်နှာတွင် သိမ်းဆည်းထားပြီး &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;{{#invoke:Coordinates|coord|parameter}}&lt;/syntaxhighlight&gt; ဖြင့် ခေါ်ယူအသုံးပြုနိုင်သည်။

မည်သည့်အရာကိုမျှ ထည့်သွင်းရန် သို့မဟုတ် သိမ်းဆည်းရန် မလိုအပ်ပါ။
# သင့်အသုံးပြုသူစာမျက်နှာကို တည်းဖြတ်ပါ။
# သင့်အသုံးပြုသူစာမျက်နှာရှိ စာကြောင်းအသစ်၏ အစတွင် အောက်ပါခေါ်ယူမှုကို ကူးထည့်ပါ။
&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; line highlight=1 copy&gt;
{{#invoke:Coordinates|coord|19|45|N|96|6|E|format=dec}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;ol start=&quot;3&quot;&gt;
    &lt;li&gt;'''&lt;code&gt;န​မူ​နာ​ပြ​ရန်&lt;/code&gt;''' ကို နှိပ်ပါ။ &lt;code&gt;မော်ဂျူး:&lt;/code&gt;&lt;code&gt;[[မော်ဂျူး:Coordinates|Coordinates]]&lt;/code&gt; ရှိ '''&lt;code&gt;[[မော်ဂျူး:Coordinates#L-610|coord]]&lt;/code&gt;''' လုပ်ဆောင်ချက်ကို ခေါ်ယူထားမှုသည် အောက်ပါအတိုင်း အစားထိုးပြောင်းလဲသွားမည်ဖြစ်သည်။&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;blockquote&gt;
{{#invoke:Coordinates|coord|19|45|N|96|6|E|format=dec}}
&lt;/blockquote&gt;

== ကြည့်ရှုရန် ==
* [[အထူး:ရှေ့ဆက်ပါသောစာမျက်နှာအားလုံး/မော်ဂျူး:]] Lua မော်ဂျူးများစာရင်း

[[Category:ဝီကီပီးဒီးယား မော်ဂျူးများ]]</text>
      <sha1>cv97p3n0kufsfvrtp8iumkoxdrv07gt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055419</id>
      <parentid>1055416</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T14:20:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nimmzo</username>
        <id>148719</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lua ရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ */ Click &quot;Cancel&quot;. When prompted, click &quot;Leave&quot;. Your user page remains unchanged. The template [[တမ်းပလိတ်:Coord]] simplifies calls to the Lua module [[မော်ဂျူး:Coordinates]] without requiring you to learn the syntax of `#invoke:`. Calling the Lua module directly is slightly faster and allows for debugging.</comment>
      <origin>1055419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3523" sha1="chjjq8a0oeiogwgej1yl8kcfcgu1rps" xml:space="preserve">{{Namespaces}}
{{Information page}}

[[Lua (programming language)|Lua]] သည် မြန်မာဝီကီပီဒီးယားတွင် [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] MediaWiki extension မှတဆင့် ရရှိနိုင်သော ပရိုဂရမ်မင်း ဘာသာစကားဖြစ်သည်။&lt;br /&gt;
ယခုအချိန်တွင် Lua code အား ဝီကီတိမ်းပလိတ်များကို &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{#invoke:}}&lt;/syntaxhighlight&gt; ဖြင့် embedded လုပ်နိုင်ပြီဖြစ်သည်။&lt;br /&gt;
ဤ extension သည် ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် support လုပ်ခဲ့သည်။

== Lua ရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ ==
[[File:Lua-Logo.svg|50px]]

Lua ရင်းမြစ်ကုဒ်များကို မော်ဂျူး (module) ဟုခေါ်သည့် (ဥပမာ '''&lt;code&gt;မော်ဂျူး:&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;[[မော်ဂျူး:Coordinates|Coordinates]]&lt;/code&gt;) စာမျက်နှာတွင် သိမ်းဆည်းထားပြီး &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;{{#invoke:Coordinates|coord|parameter}}&lt;/syntaxhighlight&gt; ဖြင့် ခေါ်ယူအသုံးပြုနိုင်သည်။

မည်သည့်အရာကိုမျှ ထည့်သွင်းရန် သို့မဟုတ် သိမ်းဆည်းရန် မလိုအပ်ပါ။
# သင့်အသုံးပြုသူစာမျက်နှာကို တည်းဖြတ်ပါ။
# သင့်အသုံးပြုသူစာမျက်နှာရှိ စာကြောင်းအသစ်၏ အစတွင် အောက်ပါခေါ်ယူမှုကို ကူးထည့်ပါ။
&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; line highlight=1 copy&gt;
{{#invoke:Coordinates|coord|19|45|N|96|6|E|format=dec}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;ol start=&quot;3&quot;&gt;
    &lt;li&gt;'''&lt;code&gt;န​မူ​နာ​ပြ​ရန်&lt;/code&gt;''' ကို နှိပ်ပါ။ &lt;code&gt;မော်ဂျူး:&lt;/code&gt;&lt;code&gt;[[မော်ဂျူး:Coordinates|Coordinates]]&lt;/code&gt; ရှိ '''&lt;code&gt;[[မော်ဂျူး:Coordinates#L-610|coord]]&lt;/code&gt;''' လုပ်ဆောင်ချက်ကို ခေါ်ယူထားမှုသည် အောက်ပါအတိုင်း အစားထိုးပြောင်းလဲသွားမည်ဖြစ်သည်။&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;blockquote&gt;
{{#invoke:Coordinates|coord|19|45|N|96|6|E|format=dec}}
&lt;/blockquote&gt;

&lt;ol start=&quot;4&quot;&gt;
    &lt;li&gt;&lt;code style=&quot;color:#bf3c2c;&gt;မ​လုပ်​တော့​ပါ&lt;/code&gt; ကို နှိပ်ပါ။ အတည်ပြုရန် မေးမြန်းလာပါက &lt;code&gt;Leave&lt;/code&gt; ကို နှိပ်ပါ။&lt;/li&gt;
    &lt;li&gt;သင့်အသုံးပြုသူစာမျက်နှာသည် ပြင်ဆင်မွမ်းမံခြင်း &lt;b&gt;မ&lt;/b&gt;ရှိဘဲ ဆက်လက်ရှိနေမည်ဖြစ်သည်။&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;

== ကြည့်ရှုရန် ==
* [[အထူး:ရှေ့ဆက်ပါသောစာမျက်နှာအားလုံး/မော်ဂျူး:]] Lua မော်ဂျူးများစာရင်း

[[Category:ဝီကီပီးဒီးယား မော်ဂျူးများ]]</text>
      <sha1>chjjq8a0oeiogwgej1yl8kcfcgu1rps</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055427</id>
      <parentid>1055419</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T14:40:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nimmzo</username>
        <id>148719</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lua ရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ */ +[[တမ်းပလိတ်:clear]] ensures that the next chapter begins below the Namespaces table, regardless of how the reader has configured the menu sidebar.</comment>
      <origin>1055427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3533" sha1="4bn98lobv8ml4uaj9z49m5lwo5z66tf" xml:space="preserve">{{Namespaces}}
{{Information page}}

[[Lua (programming language)|Lua]] သည် မြန်မာဝီကီပီဒီးယားတွင် [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] MediaWiki extension မှတဆင့် ရရှိနိုင်သော ပရိုဂရမ်မင်း ဘာသာစကားဖြစ်သည်။&lt;br /&gt;
ယခုအချိန်တွင် Lua code အား ဝီကီတိမ်းပလိတ်များကို &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{#invoke:}}&lt;/syntaxhighlight&gt; ဖြင့် embedded လုပ်နိုင်ပြီဖြစ်သည်။&lt;br /&gt;
ဤ extension သည် ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် support လုပ်ခဲ့သည်။

== Lua ရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ ==
[[File:Lua-Logo.svg|50px]]

Lua ရင်းမြစ်ကုဒ်များကို မော်ဂျူး (module) ဟုခေါ်သည့် (ဥပမာ '''&lt;code&gt;မော်ဂျူး:&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;[[မော်ဂျူး:Coordinates|Coordinates]]&lt;/code&gt;) စာမျက်နှာတွင် သိမ်းဆည်းထားပြီး &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;{{#invoke:Coordinates|coord|parameter}}&lt;/syntaxhighlight&gt; ဖြင့် ခေါ်ယူအသုံးပြုနိုင်သည်။

မည်သည့်အရာကိုမျှ ထည့်သွင်းရန် သို့မဟုတ် သိမ်းဆည်းရန် မလိုအပ်ပါ။
# သင့်အသုံးပြုသူစာမျက်နှာကို တည်းဖြတ်ပါ။
# သင့်အသုံးပြုသူစာမျက်နှာရှိ စာကြောင်းအသစ်၏ အစတွင် အောက်ပါခေါ်ယူမှုကို ကူးထည့်ပါ။
&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; line highlight=1 copy&gt;
{{#invoke:Coordinates|coord|19|45|N|96|6|E|format=dec}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;ol start=&quot;3&quot;&gt;
    &lt;li&gt;'''&lt;code&gt;န​မူ​နာ​ပြ​ရန်&lt;/code&gt;''' ကို နှိပ်ပါ။ &lt;code&gt;မော်ဂျူး:&lt;/code&gt;&lt;code&gt;[[မော်ဂျူး:Coordinates|Coordinates]]&lt;/code&gt; ရှိ '''&lt;code&gt;[[မော်ဂျူး:Coordinates#L-610|coord]]&lt;/code&gt;''' လုပ်ဆောင်ချက်ကို ခေါ်ယူထားမှုသည် အောက်ပါအတိုင်း အစားထိုးပြောင်းလဲသွားမည်ဖြစ်သည်။&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;blockquote&gt;
{{#invoke:Coordinates|coord|19|45|N|96|6|E|format=dec}}
&lt;/blockquote&gt;

&lt;ol start=&quot;4&quot;&gt;
    &lt;li&gt;&lt;code style=&quot;color:#bf3c2c;&gt;မ​လုပ်​တော့​ပါ&lt;/code&gt; ကို နှိပ်ပါ။ အတည်ပြုရန် မေးမြန်းလာပါက &lt;code&gt;Leave&lt;/code&gt; ကို နှိပ်ပါ။&lt;/li&gt;
    &lt;li&gt;သင့်အသုံးပြုသူစာမျက်နှာသည် ပြင်ဆင်မွမ်းမံခြင်း &lt;b&gt;မ&lt;/b&gt;ရှိဘဲ ဆက်လက်ရှိနေမည်ဖြစ်သည်။&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
{{clear}}

== ကြည့်ရှုရန် ==
* [[အထူး:ရှေ့ဆက်ပါသောစာမျက်နှာအားလုံး/မော်ဂျူး:]] Lua မော်ဂျူးများစာရင်း

[[Category:ဝီကီပီးဒီးယား မော်ဂျူးများ]]</text>
      <sha1>4bn98lobv8ml4uaj9z49m5lwo5z66tf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055431</id>
      <parentid>1055427</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T14:50:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nimmzo</username>
        <id>148719</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lua တွင် နေပြည်တော်မြို့ */ Let's apply the result of decimal coordinates of the previous chapter in a practical graphical example</comment>
      <origin>1055431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3737" sha1="mlgugq2yewfvgvqgjq6rcvtzj00u4ul" xml:space="preserve">{{Namespaces}}
{{Information page}}

[[Lua (programming language)|Lua]] သည် မြန်မာဝီကီပီဒီးယားတွင် [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] MediaWiki extension မှတဆင့် ရရှိနိုင်သော ပရိုဂရမ်မင်း ဘာသာစကားဖြစ်သည်။&lt;br /&gt;
ယခုအချိန်တွင် Lua code အား ဝီကီတိမ်းပလိတ်များကို &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{#invoke:}}&lt;/syntaxhighlight&gt; ဖြင့် embedded လုပ်နိုင်ပြီဖြစ်သည်။&lt;br /&gt;
ဤ extension သည် ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် support လုပ်ခဲ့သည်။

== Lua ရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ ==
[[File:Lua-Logo.svg|50px]]

Lua ရင်းမြစ်ကုဒ်များကို မော်ဂျူး (module) ဟုခေါ်သည့် (ဥပမာ '''&lt;code&gt;မော်ဂျူး:&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;[[မော်ဂျူး:Coordinates|Coordinates]]&lt;/code&gt;) စာမျက်နှာတွင် သိမ်းဆည်းထားပြီး &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;{{#invoke:Coordinates|coord|parameter}}&lt;/syntaxhighlight&gt; ဖြင့် ခေါ်ယူအသုံးပြုနိုင်သည်။

မည်သည့်အရာကိုမျှ ထည့်သွင်းရန် သို့မဟုတ် သိမ်းဆည်းရန် မလိုအပ်ပါ။
# သင့်အသုံးပြုသူစာမျက်နှာကို တည်းဖြတ်ပါ။
# သင့်အသုံးပြုသူစာမျက်နှာရှိ စာကြောင်းအသစ်၏ အစတွင် အောက်ပါခေါ်ယူမှုကို ကူးထည့်ပါ။
&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; line highlight=1 copy&gt;
{{#invoke:Coordinates|coord|19|45|N|96|6|E|format=dec}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;ol start=&quot;3&quot;&gt;
    &lt;li&gt;'''&lt;code&gt;န​မူ​နာ​ပြ​ရန်&lt;/code&gt;''' ကို နှိပ်ပါ။ &lt;code&gt;မော်ဂျူး:&lt;/code&gt;&lt;code&gt;[[မော်ဂျူး:Coordinates|Coordinates]]&lt;/code&gt; ရှိ '''&lt;code&gt;[[မော်ဂျူး:Coordinates#L-610|coord]]&lt;/code&gt;''' လုပ်ဆောင်ချက်ကို ခေါ်ယူထားမှုသည် အောက်ပါအတိုင်း အစားထိုးပြောင်းလဲသွားမည်ဖြစ်သည်။&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;blockquote&gt;
{{#invoke:Coordinates|coord|19|45|N|96|6|E|format=dec}}
&lt;/blockquote&gt;

&lt;ol start=&quot;4&quot;&gt;
    &lt;li&gt;&lt;code style=&quot;color:#bf3c2c;&gt;မ​လုပ်​တော့​ပါ&lt;/code&gt; ကို နှိပ်ပါ။ အတည်ပြုရန် မေးမြန်းလာပါက &lt;code&gt;Leave&lt;/code&gt; ကို နှိပ်ပါ။&lt;/li&gt;
    &lt;li&gt;သင့်အသုံးပြုသူစာမျက်နှာသည် ပြင်ဆင်မွမ်းမံခြင်း &lt;b&gt;မ&lt;/b&gt;ရှိဘဲ ဆက်လက်ရှိနေမည်ဖြစ်သည်။&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
{{clear}}

== Lua တွင် နေပြည်တော်မြို့ ==
နေပြည်တော်မြို့၏ ကိုဩဒိနိတ်များကို အသုံးပြု၍ –


== ကြည့်ရှုရန် ==
* [[အထူး:ရှေ့ဆက်ပါသောစာမျက်နှာအားလုံး/မော်ဂျူး:]] Lua မော်ဂျူးများစာရင်း

[[Category:ဝီကီပီးဒီးယား မော်ဂျူးများ]]</text>
      <sha1>mlgugq2yewfvgvqgjq6rcvtzj00u4ul</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055435</id>
      <parentid>1055431</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T15:00:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nimmzo</username>
        <id>148719</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lua တွင် နေပြည်တော်မြို့ */ Synthesis of the previous chapter: `|lat_deg=19.75` and `|lon_deg=96.1`. Running the function [[မော်ဂျူး:Location_map#L-510|main]] in [[မော်ဂျူး:Location map]]: this Lua module is more standard than the previous one. It uses the standard `p` table (p)ackage in the declaration of the `function p.main(frame, args, map)`</comment>
      <origin>1055435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4336" sha1="2p1rrmixb8nnu81kjqmvbwfaflu29u7" xml:space="preserve">{{Namespaces}}
{{Information page}}

[[Lua (programming language)|Lua]] သည် မြန်မာဝီကီပီဒီးယားတွင် [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] MediaWiki extension မှတဆင့် ရရှိနိုင်သော ပရိုဂရမ်မင်း ဘာသာစကားဖြစ်သည်။&lt;br /&gt;
ယခုအချိန်တွင် Lua code အား ဝီကီတိမ်းပလိတ်များကို &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{#invoke:}}&lt;/syntaxhighlight&gt; ဖြင့် embedded လုပ်နိုင်ပြီဖြစ်သည်။&lt;br /&gt;
ဤ extension သည် ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် support လုပ်ခဲ့သည်။

== Lua ရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ ==
[[File:Lua-Logo.svg|50px]]

Lua ရင်းမြစ်ကုဒ်များကို မော်ဂျူး (module) ဟုခေါ်သည့် (ဥပမာ '''&lt;code&gt;မော်ဂျူး:&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;[[မော်ဂျူး:Coordinates|Coordinates]]&lt;/code&gt;) စာမျက်နှာတွင် သိမ်းဆည်းထားပြီး &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;{{#invoke:Coordinates|coord|parameter}}&lt;/syntaxhighlight&gt; ဖြင့် ခေါ်ယူအသုံးပြုနိုင်သည်။

မည်သည့်အရာကိုမျှ ထည့်သွင်းရန် သို့မဟုတ် သိမ်းဆည်းရန် မလိုအပ်ပါ။
# သင့်အသုံးပြုသူစာမျက်နှာကို တည်းဖြတ်ပါ။
# သင့်အသုံးပြုသူစာမျက်နှာရှိ စာကြောင်းအသစ်၏ အစတွင် အောက်ပါခေါ်ယူမှုကို ကူးထည့်ပါ။
&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; line highlight=1 copy&gt;
{{#invoke:Coordinates|coord|19|45|N|96|6|E|format=dec}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;ol start=&quot;3&quot;&gt;
    &lt;li&gt;'''&lt;code&gt;န​မူ​နာ​ပြ​ရန်&lt;/code&gt;''' ကို နှိပ်ပါ။ &lt;code&gt;မော်ဂျူး:&lt;/code&gt;&lt;code&gt;[[မော်ဂျူး:Coordinates|Coordinates]]&lt;/code&gt; ရှိ '''&lt;code&gt;[[မော်ဂျူး:Coordinates#L-610|coord]]&lt;/code&gt;''' လုပ်ဆောင်ချက်ကို ခေါ်ယူထားမှုသည် အောက်ပါအတိုင်း အစားထိုးပြောင်းလဲသွားမည်ဖြစ်သည်။&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;blockquote&gt;
{{#invoke:Coordinates|coord|19|45|N|96|6|E|format=dec}}
&lt;/blockquote&gt;

&lt;ol start=&quot;4&quot;&gt;
    &lt;li&gt;&lt;code style=&quot;color:#bf3c2c;&gt;မ​လုပ်​တော့​ပါ&lt;/code&gt; ကို နှိပ်ပါ။ အတည်ပြုရန် မေးမြန်းလာပါက &lt;code&gt;Leave&lt;/code&gt; ကို နှိပ်ပါ။&lt;/li&gt;
    &lt;li&gt;သင့်အသုံးပြုသူစာမျက်နှာသည် ပြင်ဆင်မွမ်းမံခြင်း &lt;b&gt;မ&lt;/b&gt;ရှိဘဲ ဆက်လက်ရှိနေမည်ဖြစ်သည်။&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
{{clear}}

== Lua တွင် နေပြည်တော်မြို့ ==
နေပြည်တော်မြို့၏ ကိုဩဒိနိတ်များကို အသုံးပြု၍ –

&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; line highlight=1 copy&gt;
{{#invoke:Location map|main|pushpin_map=Myanmar|caption=[[နေပြည်တော်မြို့]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] {{#invoke:Coordinates|coord|19|45|N|96|6|E}}|label=NPT|lat_deg=19.75|lon_deg=96.1|width=630}}
{{#invoke:Location map|main|Myanmar|caption=နေပြည်တော်မြို့ [[File:Flag of Myanmar.svg|25px]] |label=Nay Pyi Taw|lat_deg=19.75|lon_deg=96.1|float=none|relief=1|width=154}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

== ကြည့်ရှုရန် ==
* [[အထူး:ရှေ့ဆက်ပါသောစာမျက်နှာအားလုံး/မော်ဂျူး:]] Lua မော်ဂျူးများစာရင်း

[[Category:ဝီကီပီးဒီးယား မော်ဂျူးများ]]</text>
      <sha1>2p1rrmixb8nnu81kjqmvbwfaflu29u7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055436</id>
      <parentid>1055435</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T15:10:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nimmzo</username>
        <id>148719</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lua တွင် နေပြည်တော်မြို့ */ Enjoy learning Lua</comment>
      <origin>1055436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4863" sha1="4i6csbpzjrg37tk7gxgxt0h0ukxntjt" xml:space="preserve">{{Namespaces}}
{{Information page}}

[[Lua (programming language)|Lua]] သည် မြန်မာဝီကီပီဒီးယားတွင် [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] MediaWiki extension မှတဆင့် ရရှိနိုင်သော ပရိုဂရမ်မင်း ဘာသာစကားဖြစ်သည်။&lt;br /&gt;
ယခုအချိန်တွင် Lua code အား ဝီကီတိမ်းပလိတ်များကို &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;{{#invoke:}}&lt;/syntaxhighlight&gt; ဖြင့် embedded လုပ်နိုင်ပြီဖြစ်သည်။&lt;br /&gt;
ဤ extension သည် ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် support လုပ်ခဲ့သည်။

== Lua ရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ ==
[[File:Lua-Logo.svg|50px]]

Lua ရင်းမြစ်ကုဒ်များကို မော်ဂျူး (module) ဟုခေါ်သည့် (ဥပမာ '''&lt;code&gt;မော်ဂျူး:&lt;/code&gt;'''&lt;code&gt;[[မော်ဂျူး:Coordinates|Coordinates]]&lt;/code&gt;) စာမျက်နှာတွင် သိမ်းဆည်းထားပြီး &lt;syntaxhighlight lang=&quot;lua&quot; inline&gt;{{#invoke:Coordinates|coord|parameter}}&lt;/syntaxhighlight&gt; ဖြင့် ခေါ်ယူအသုံးပြုနိုင်သည်။

မည်သည့်အရာကိုမျှ ထည့်သွင်းရန် သို့မဟုတ် သိမ်းဆည်းရန် မလိုအပ်ပါ။
# သင့်အသုံးပြုသူစာမျက်နှာကို တည်းဖြတ်ပါ။
# သင့်အသုံးပြုသူစာမျက်နှာရှိ စာကြောင်းအသစ်၏ အစတွင် အောက်ပါခေါ်ယူမှုကို ကူးထည့်ပါ။
&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; line highlight=1 copy&gt;
{{#invoke:Coordinates|coord|19|45|N|96|6|E|format=dec}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;ol start=&quot;3&quot;&gt;
    &lt;li&gt;'''&lt;code&gt;န​မူ​နာ​ပြ​ရန်&lt;/code&gt;''' ကို နှိပ်ပါ။ &lt;code&gt;မော်ဂျူး:&lt;/code&gt;&lt;code&gt;[[မော်ဂျူး:Coordinates|Coordinates]]&lt;/code&gt; ရှိ '''&lt;code&gt;[[မော်ဂျူး:Coordinates#L-610|coord]]&lt;/code&gt;''' လုပ်ဆောင်ချက်ကို ခေါ်ယူထားမှုသည် အောက်ပါအတိုင်း အစားထိုးပြောင်းလဲသွားမည်ဖြစ်သည်။&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;blockquote&gt;
{{#invoke:Coordinates|coord|19|45|N|96|6|E|format=dec}}
&lt;/blockquote&gt;

&lt;ol start=&quot;4&quot;&gt;
    &lt;li&gt;&lt;code style=&quot;color:#bf3c2c;&gt;မ​လုပ်​တော့​ပါ&lt;/code&gt; ကို နှိပ်ပါ။ အတည်ပြုရန် မေးမြန်းလာပါက &lt;code&gt;Leave&lt;/code&gt; ကို နှိပ်ပါ။&lt;/li&gt;
    &lt;li&gt;သင့်အသုံးပြုသူစာမျက်နှာသည် ပြင်ဆင်မွမ်းမံခြင်း &lt;b&gt;မ&lt;/b&gt;ရှိဘဲ ဆက်လက်ရှိနေမည်ဖြစ်သည်။&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
{{clear}}

== Lua တွင် နေပြည်တော်မြို့ ==
နေပြည်တော်မြို့၏ ကိုဩဒိနိတ်များကို အသုံးပြု၍ –

&lt;blockquote&gt;&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; line highlight=1 copy&gt;
{{#invoke:Location map|main|pushpin_map=Myanmar|caption=[[နေပြည်တော်မြို့]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] {{#invoke:Coordinates|coord|19|45|N|96|6|E}}|label=NPT|lat_deg=19.75|lon_deg=96.1|width=630}}
{{#invoke:Location map|main|Myanmar|caption=နေပြည်တော်မြို့ [[File:Flag of Myanmar.svg|25px]] |label=Nay Pyi Taw|lat_deg=19.75|lon_deg=96.1|float=none|relief=1|width=154}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;
{{#invoke:Location map|main|pushpin_map=Myanmar|caption=[[နေပြည်တော်မြို့]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] {{#invoke:Coordinates|coord|19|45|N|96|6|E}}|label=NPT|lat_deg=19.75|lon_deg=96.1|width=630}}
{{#invoke:Location map|main|Myanmar|caption=နေပြည်တော်မြို့ [[File:Flag of Myanmar.svg|25px]] |label=Nay Pyi Taw|lat_deg=19.75|lon_deg=96.1|float=none|relief=1|width=154}}
&lt;/blockquote&gt;

== ကြည့်ရှုရန် ==
* [[အထူး:ရှေ့ဆက်ပါသောစာမျက်နှာအားလုံး/မော်ဂျူး:]] Lua မော်ဂျူးများစာရင်း

[[Category:ဝီကီပီးဒီးယား မော်ဂျူးများ]]</text>
      <sha1>4i6csbpzjrg37tk7gxgxt0h0ukxntjt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဓီရာမိုရ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88995</id>
    <revision>
      <id>1055553</id>
      <parentid>1037416</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T06:50:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Category: မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]</comment>
      <origin>1055553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42965" sha1="17ldsz7g4muq5ce7erv2r3u4n8vxc0u" xml:space="preserve">{{Infobox person
|education=ဝိဇ္ဇာ(ဂီတ)&lt;br/&gt;မဟာဝိဇ္ဇာ(ဂီတဖွဲ့သီမှု)
|alma_mater=[[အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့်အနုပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]]&lt;br/&gt;တိုကျိုအနုပညာတက္ကသိုလ်
|image= Diramore in his studio, 2020.jpg
|caption=ဓီရာမိုရ် ဂီတကဗျာစတူဒီယိုတွင် ရှိနေစဉ် (၂၀၂၀)
|awards=[[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု]]
|birth_date={{Birth date and age|df=y|1974|6|4}}
|birth_name=မောင်မောင်ဇော်ထက်
|birth_place=[[ကော့ကရိတ်မြို့ ]] [[ကရင်ပြည်နယ်]]
|parents=ဦးထွန်းနိုင်&lt;br/&gt;ဒေါ်ညွန့်နွယ်
|spouse=မေထူးချို
|children=၃
|name=ဓီရာမိုရ်&lt;br/&gt;Dira More
|occupation=သံစုံတီးဝိုင်းဦးဆောင်ညွှန်ကြားသူ၊ တေးရေးဆရာ၊ အဆိုတော်၊ ဂီတဒါရိုက်တာ၊ ဂီတမှူး
|years_active=၂၀၀၀-လက်ရှိ
| module       = {{Infobox musical artist
| embed        = yes
| background   = composer_solo_singer&lt;!-- mandatory field --&gt;
| instrument   = {{flatlist|
* ဂစ်တာ
* စန္ဒယား
* ကီးဘုတ်
* တ​ယော
* ​စောင်း
* အဆို
}}
&lt;!-- The infobox is for the main instrument(s) the artist is known for, not a complete list, this should be handled in prose, per https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Infobox_musical_artist#instrument --&gt;
| label           = {{flatlist| 
Third Eye&lt;br&gt;Gita Kabyar Production}}
| associated_acts = {{flatlist|
Gita Kabyar Orchestra&lt;br/&gt;NUAC Orchestra
}}}}
| website      = {{url|https://diramore.com/en}}
|signature=[[File:Diramore's_signature_in_2019.jpg|thumb]]}}

'''ဓီရာမိုရ်''' ဟုအများကသိကြသည့် '''မောင်မောင်ဇော်ထက်''' (၄ ဇွန် ၁၉၇၄ မွေးဖွား) သည် [[အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့်အနုပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] မှ ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်​ဟောင်း(သင်ကြား)&lt;ref name=&quot;resign&quot;/&gt;ဖြစ်ကာ [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု|မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]]ရ ဂီတပညာရှင်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ဓီရာမိုရ်_ဂီတပညာရှင်|url=https://myanmarsprideawards.com/un/category7-nominee3/|accessdate=5 April 2020|archivedate=24 March 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200324090853/https://myanmarsprideawards.com/un/category7-nominee3/}}&lt;/ref&gt;

မောင်မောင်ဇော်ထက်၏ အနုပညာအမည် '''ဓီရာမိုရ်''' ကို သူ၏ဖခင်နှင့် အကိုအကြီးဆုံးတို့မှ မှည့်ခေါ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဓီရာ ဆိုသည်မှာ ပါဠိစကားလုံးဖြစ်ပြီး ပညာရှိသော ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ မိုရ် ကား မြင်းမိုရ်တောင် ကို အစွဲပြုခေါ်ဆိုထားခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဓီရာမိုရ် ဟူသော အမည်ကို &quot;မြဲမြံသောပညာရှိသူ၊ သာ၍ပညာရှိသူ&quot; (တနည်း) &quot;မောင်ပညာမြင့်&quot;ဟု ဆိုလိုကြောင်း မှတ်ယူနိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;Human&quot;&gt;{{Cite web|title=diramore-human-of-mawlamyine|url=https://mawlamyinedaily.com/2016/05/19/%e1%80%b1%e1%80%99%e1%80%ac%e1%80%b9%e1%80%9c%e1%80%bb%e1%80%99%e1%80%ad%e1%80%b3%e1%80%84%e1%80%b9%e1%80%9e%e1%80%ac%e1%80%b8-%e1%80%82%e1%80%ae%e1%80%90%e1%80%95%e1%80%8a%e1%80%ac%e1%80%9b%e1%80%bd/|accessdate=5 April 2020|archivedate=8 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191208095652/https://mawlamyinedaily.com/2016/05/19/%e1%80%b1%e1%80%99%e1%80%ac%e1%80%b9%e1%80%9c%e1%80%bb%e1%80%99%e1%80%ad%e1%80%b3%e1%80%84%e1%80%b9%e1%80%9e%e1%80%ac%e1%80%b8-%e1%80%82%e1%80%ae%e1%80%90%e1%80%95%e1%80%8a%e1%80%ac%e1%80%9b%e1%80%bd/}}&lt;/ref&gt;

==ငယ်ဘဝနှင့်ပညာရေး==
ဓီရာမိုရ်ကို ၁၉၇၄ ဇွန် ၄ ရက်တွင် ဦးထွန်းနိုင်နှင့် ဒေါ်ညွန့်နွယ်တို့မှ [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကော့ကရိတ်မြို့]]၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း ၇ယောက်အနက် အငယ်ဆုံးဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Human&quot; /&gt; အကိုအကြီးဆုံးကြောင့် ငယ်စဉ်ကတည်းကပင် ဂီတကိုဝါသနာပါခဲ့သည်။ အသက် ၁၂နှစ်အရွယ်တွင် အကိုများဖွဲ့စည်းထားသော တီးဝိုင်း၏အဖွဲ့ဝင်တစ်ယောက်ဖြစ်လာကာ မော်လမြိုင်မြို့၌ကျင်းပသော ပွဲတော်များတွင် ပါဝင်ဖျော်ဖြေခဲ့သည်။ ၁၉၉၂ တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို ရူပဗေဒဂုဏ်ထူးဖြင့် အထက(၄)၊ မော်လမြိုင်မှ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;di-ra-mo&quot;&gt;{{Cite web|title=di-ra-mo_profiled|url=https://www.mmtimes.com/lifestyle/19408-di-ra-mo-profiled.html/|access-date=5 April 2020|archive-date=24 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200324090607/https://www.mmtimes.com/lifestyle/19408-di-ra-mo-profiled.html}}&lt;/ref&gt;

၁၉၉၃ တွင် [[အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့်အနုပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] ဖွင့်လှစ်သောအခါ ဓီရာမိုရ်သည် ဂီတဘာသာရပ်ကို အထူးပြုသင်ယူခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;Human&quot; /&gt; ကျောင်းသားဘဝမှာပင် သူသည် ဂီတဖြင့်အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းပြုရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;di-ra-mo&quot; /&gt;

ကနဦးတွင် ဓီရာမိုရ်သည် [[မြန်မာဂီတ|မြန်မာဂီတ]]အပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု နည်းပါးခဲ့သည်။ တက္ကသိုလ်၌ မြန်မာ့ရိုးရာဂီတအကြောင်း သင်ယူရသောအခါမှသာ ရိုးရာဂီတ၏ အလှနှင့် အနှစ်သာရကို သိမြင်နားလည်လာခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;irrawaddy&quot;&gt;{{Cite web|title=diramore-interview-irrawaddy|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/2013/07/13/44290.html/}}&lt;/ref&gt; နောင်တွင် နိုင်ငံတော်အဆင့် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု ဆိုကရေးတီးပြိုင်ပွဲများတွင် နှဲ၊ အိုးစည်၊ ဒိုးပတ် စသော ရိုးရာတူရိယာတို့ဖြင့် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ကာ ရွှေ၊ ငွေ၊ ကြေး ဆုတံဆိပ်များလည်း ရရှိခဲ့သည်။ ထို့ပြင် သူသည် အသံဖမ်းခြင်း၊ အသံထပ်ခြင်း၊ ရုပ်ရှင်နောက်ခံတေး ဖန်တီးခြင်းဆိုင်ရာ အသိပညာတို့ကို ပညာရှင်ကြီးများဖြစ်ကြသော ဂီတလုလင်ဦးကိုကို၊  စန္ဒယားဦးလှထွတ်၊ တယောဦးတင်ရီ၊ ထရမ်းပက်ဦးဝင်းဦးတို့ထံမှ ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;irrawaddy&quot; /&gt; ဓီရာမိုရ်သည် ဝိဇ္ဇာ(ဂီတ) ဘွဲ့ကို ၁၉၉၇ တွင် ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Human&quot; /&gt;

၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ဓီရာမိုရ်ကို Monbukagakusho Scholarship Program of Japan မှ ပညာသင်ဆု ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်၍ ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုကျိုအနုပညာတက္ကသိုလ် (ဂဲဒိုင်) တွင် သုတေသနကျောင်းသားအဖြစ် ၂၀၀၄ အထိ တက်ရောက်ကာ ၂၀၀၆ တွင်မူ မဟာဝိဇ္ဇာ(ဂီတဖွဲ့သီမှု) ဘွဲ့ကို ၎င်းတက္ကသိုလ်မှပင် ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Human&quot; /&gt; မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့အတွက် ဓီရာမိုရ် တင်သွင်းခဲ့သော တေးသွားအမည်မှာ ''End of This Life'' ဖြစ်သည်။ ထိုတေးသွားမှာ မြန်မာရိုးရာတီးလုံးကွက်တစ်မျိုးဖြစ်သော ''ဗျိုင်းတောင်'' (နာရေးတွင်တီးခတ်လေ့ရှိသောတေးသွား) ၏ အငွေ့အသက်ကို ဆင့်ပွားဖန်တီးရေးဖွဲ့ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ''End of This Life'' တေးသွားတွင် လူသားတစ်ယောက်၏ နောက်ဆုံးအချိန်မတိုင်မီ ဖြစ်ပေါ်သည့်ခံစားမှုများကို အပိုင်းငါးပိုင်းခွဲကာ ဖော်ပြထားသည်။ ယင်းတို့မှာ - သတိပြန်လည်ခြင်း၊ အတိတ်ကိုအမှတ်ရခြင်း၊ နာကျင်ခြင်း၊ သေခြင်းတံခါးဝ၊ ချုပ်ငြိမ်းခြင်း တို့ ဖြစ်သည်။ ဓီရာမိုရ်သည် ဤတေးသွားကို အပြီးသတ်ရန် တစ်နှစ်ခန့် အချိန်ယူခဲ့ရသည်။ ထို့အပြင် ဂျပန်တွင် ပညာသင်ယူဆဲကာလအတွင်း  Bunkyo Amateur Orchestra ၏ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်း တီးခတ်ခဲ့သေးသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=diramore-interview-popular|url=https://www.popularmyanmar.com/2019/03/28/%E1%80%BB%E1%80%99%E1%80%94%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%B7%E1%82%90%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%B9%E1%80%9B%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%B9-%E1%80%91%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BC%E1%80%BA%E1%80%94/#/|access-date=5 April 2020|archive-date=29 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029205008/https://www.popularmyanmar.com/2019/03/28/%E1%80%BB%E1%80%99%E1%80%94%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%B7%E1%82%90%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%B9%E1%80%9B%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%B9-%E1%80%91%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BC%E1%80%BA%E1%80%94/#/}}&lt;/ref&gt;

==အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း==
===အစိုးရဝန်ထမ်း===
၁၉၉၇ တွင် ဓီရာမိုရ်သည် ပထမဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပြီး [[အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့်အနုပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]]၊ ဂီတပညာဌာနတွင် နည်းပြအဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည်။ ထို့​နောက် ပညာသင်ဆုကိုရရှိရာ ဒုတိယဘွဲ့အတွက် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုကျိုအနုပညာတက္ကသိုလ်၌ ၂၀၀၃ မှ ၂၀၀၆ အထိ ပညာဆက်လက်ဆည်းပူးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;di-ra-mo&quot; /&gt; ၂၀၀၇သို့​ရောက်​သောအခါ [[အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့်အနုပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]]၊ ဂီတပညာဌာနတွင် လက်​ထောက်ကထိက ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ မှ ၂၀၁၁ အထိ ယဉ်​ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန၊ [[အနုပညာ ဦးစီးဌာန]]တွင် လက်​ထောက်ညွှန်ကြား​ရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်း​ဆောင်ခဲ့သည်။  ၂၀၁၁ မှာပင် [[အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့်အနုပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]]၊ ဂီတပညာဌာနသို့ တွဲဘက်ပါမောက္ခအဖြစ် ​​ပြန်လည်၍တာဝန်​ပေးအပ်ခြင်းခံရသည်။ ၂၀၁၃တွင် [[အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့်အနုပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]]၊ ဂီတပညာဌာန၏ ပါမောက္ခ၊ ဌာနမှူး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၂၀၁၉ တွင်မူ  [[အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့်အနုပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] ၏ ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်(သင်ကြား)အဖြစ် ရာထူးတိုးမြှင့်ခန့်ထားခြင်းခံရသည်။ ဓီရာမိုရ်သည် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းမှု]]ဖြစ်ပွားပြီးနောက်   [[အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့်အနုပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] ၏ ဒုတိယပါ​မောက္ခချုပ်(သင်ကြား)အဖြစ်မှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;resign&quot;&gt;{{Cite web|title=ဒုပါချုပ်ရာထူးမှ_ဓီရာမိုရ်နုတ်ထွက်|url=https://myanmardailynews.website/archives/3331/|access-date=25 June 2021|archive-date=29 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629195451/https://myanmardailynews.website/archives/3331}}&lt;/ref&gt;

===ဂီတပညာရှင်===
ဂီတပညာရှင်အ​နေဖြင့် ဓီရာမိုရ်သည် ​တေး​ရေးဆရာ၊ အဆို​တော်၊ ဂီတဒါရိုက်တာ၊ ဂီတမှူး စ​သော ကဏ္ဍအသီးသီးကို ​ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။၎င်းအနေဖြင့် အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့်အနုပညာတက္ကသိုလ်မှ ကျောင်းသားများဖြင့် တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိပြီး ထိုပွဲများမှာ တီထွင်ဆန်းသစ်မှုရှိကာ ပရိသတ်အများ စိတ်ဝင်စားကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title = မတူညီတဲ့ ပုံစံနဲ့ မြင်တွေ့ရဦးမယ့် NUAC ရဲ့ Orchestra Music Showcase|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/event/2018/06/29/162456.html}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|title = diramore-interview-mizzima|url=http://www.mizzimaburmese.com/tags/ttesnrng-thpchng-akydmii-dhiiraamiur/}}&lt;/ref&gt;၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် အာဏာသိမ်း [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] မှ ဆက်လက်တာဝန်ယူမည့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းရုပ်ရှင်အား အသံပိုင်းဆိုင်ရာ တည်းဖြတ်မှုများအား တာဝန်ယူလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;resign&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title = ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းအတ္ထုပ္ပတ္တိရုပ်ရှင် ရိုက်ကူးထုတ်လုပ်ရေးကော်မတီ၏ ၁၄ ကြိမ်မြောက် လုပ်ငန်းကော်မတီညှိနှိုင်းဆွေးနွေးပွဲကို မေ ၁၆ ရက်က ရန်ကုန်မြို့ အမျိုးသားပြတိုက်၌ ပြုလုပ်|url=https://news-eleven.com/article/208449}}&lt;/ref&gt;

===တေး​ရေးဆရာ၊ အဆို​တော်===
၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် ဓီရာမိုရ်သည် '''ဂစ်တာရှိလား''' အယ်လ်ဘမ်ဖြင့် ​တေး​ရေးဆရာ၊ အဆို​တော်အဖြစ် ဂီတ​လောကသို့ စတင်ဝင်​ရောက်ခဲ့သည်။ ထို့​နောက် ၂၀၀၈ တွင် ဒုတိယအယ်လ်ဘမ် '''ကျွန်​တော်နဲ့ဂီတ'''၊ ၂၀၁၂ တွင် တတိယအယ်လ်ဘမ် '''လမင်းဖမ်းပွဲ''' နှင့် ၂၀၁၆ တွင် စတုတ္ထအယ်လ်ဘမ် '''မြစ်အိုကြီး''' တို့ ထွက်ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title = diramore's-old-river-album-review-irrawaddy|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/2016/01/24/105557.html/}}&lt;/ref&gt; အဆို​တော်တစ်​ယောက်အ​နေဖြင့် ဓီရာမိုရ်သည် နိုင်ငံခြားအဆို​တော်အချို့နှင့် ဂီတဖန်တီးမှုများ ပူး​ပေါင်း​ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ တွင် ဂျပန်အဆို​တော် Suwa Junko နှင့်တွဲဖက်၍ ''&quot;တံခါး/ Friends&quot;'' အမည်ရှိ သီချင်းတစ်ပုဒ်ကို Kumamoto ငလျင်ပြန်လည်ထူ​ထောင်​ရေးရံပုံ​​ငွေအတွက် ဖြန့်ချိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title =junko-suwa-connecting-the-hearts|url=https://suwajunko.com/?lang=en/}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၇တွင် အင်္ဂလိပ်အဆို​တော် Joss Stone ၏ ကမ္ဘာလှည့်​ဖျော်​ဖြေ​ရေးခရီးစဉ်အတွင်း သူမနှင့်တွဲဖက်ကာ ''&quot;ဘုရား​ပေးဆု&quot;'' အမည်ရှိ သီချင်းတစ်ပုဒ်ကို ပုံစံအသစ်ဖြင့် ဖန်တီးဖြန့်ချိခဲ့ပြန်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title =joss-stone-total-world-tour|url =http://jstotalworldtour.com/tour/myanmar/|accessdate =5 April 2020|archivedate =24 March 2020|archiveurl =https://web.archive.org/web/20200324155356/http://jstotalworldtour.com/tour/myanmar/}}&lt;/ref&gt;
၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် သူ၏ ပဉ္စမ တစ်ကိုယ်‌ေတာ်အယ်လ်ဘမ် “The Circle” ကို ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ခြောက်ခုမြောက် အယ်လ်ဘမ် “Night” ကို ထပ်မံ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
သူ၏ တေးဂီတအပေါ် ဘဝတသက်တာ သက်ရောက်မှုရှိသူများမှာ ထူးအိမ်သင်၊ ခင်ဝမ်း၊ ရွှေပြည်အေး နှင့် ဖရဲဒီ မာကရီ (Queen) တို့ဖြစ်ကြသည်။

===ဂီတဒါရိုက်တာ===
ဓီရာမိုရ်သည် &quot;ဂီတကဗျာ&quot;သံစုံတီးဝိုင်း (ယခင် - ​&quot;​အော်ပရာ&quot;သံစုံတီးဝိုင်း) ကို ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် တည်​ထောင်ကာ ဂီတဒါရိုက်တာအဖြစ် စတင်​ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဓီရာမိုရ်နှင့် ဂီတကဗျာ၏ အ​စောဆုံးတင်ဆက်မှုမှာ ခိုင်သင်းကြည်မင်္ဂလာ​ဆောင်​ခွေ ဟု လူသိများ​သော &quot;ချစ်သူတို့ရဲ့မင်္ဂလာ​တေး&quot;အယ်လ်ဘမ် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title =chit-thu-doe-ye-mingalar-tay|url =https://www.joox.com/mm/album/peeVlJXMLauDPGgCT2EFQw/}}{{Dead link|date=December 2024 }}&lt;/ref&gt; ဂီတဒါရိုက်တာအဖြစ် ဓီရာမိုရ်၏ ထင်ရှား​​သောလုပ်​ဆောင်ချက်များမှာ - [[၂၀၁၃ အရှေ့တောင်အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ]]ဖွင့်ပွဲ၊ပိတ်ပွဲ၊ [[၂၀၁၄ အာဆီယံမသန်စွမ်း အားကစားပြိုင်ပွဲ]]ဖွင့်ပွဲ၊ပိတ်ပွဲ၊ ၂၀၁၇၊ ၂၀၁၈၊ ၂၀၁၉ တို့တွင် ကျင်းပခဲ့​သော [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု|မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]]​ချီးမြှင့်ပွဲ၊ ဂျပန်-မြန်မာပွဲ​​တော်၊ အာဆီယံ-ရုရှားသံစုံတီးဝိုင်းပူး​ပေါင်းတင်ဆက်မှု၊ Taipei Civic Orchestra၊ BBC Symphony Orchestra တို့ဖြင့် ပူး​ပေါင်းတင်ဆက်မှု စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title =myanmar-academy-ceremony-music|url =https://www.popularmyanmar.com/2019/03/28/%E1%80%BB%E1%80%99%E1%80%94%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%B7%E1%82%90%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%B9%E1%80%9B%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%B9-%E1%80%91%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BC%E1%80%BA%E1%80%94/|access-date =5 April 2020|archive-date =29 October 2020|archive-url =https://web.archive.org/web/20201029205008/https://www.popularmyanmar.com/2019/03/28/%E1%80%BB%E1%80%99%E1%80%94%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%B7%E1%82%90%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%B9%E1%80%9B%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%B9-%E1%80%91%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BC%E1%80%BA%E1%80%94/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chord&quot;&gt;{{Cite web|title =myanmar-orchestra-strikes-an-international-chord|url =https://www.mmtimes.com/lifestyle/25561-myanmar-orchestra-strikes-an-international-chord.html/|access-date =5 April 2020|archive-date =24 March 2020|archive-url =https://web.archive.org/web/20200324164319/https://www.mmtimes.com/lifestyle/25561-myanmar-orchestra-strikes-an-international-chord.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title =local-musicians-join-asean-russia-orchestra|url =https://www.mmtimes.com/lifestyle/1821-local-musicians-join-asean-russia-orchestra.html/|access-date =5 April 2020|archive-date =24 March 2020|archive-url =https://web.archive.org/web/20200324165816/https://www.mmtimes.com/lifestyle/1821-local-musicians-join-asean-russia-orchestra.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title =a-golden-evening-of-music|url =https://yangonlife.com.mm/en/article/golden-evening-music/|accessdate =5 April 2020|archivedate =24 March 2020|archiveurl =https://web.archive.org/web/20200324164320/https://yangonlife.com.mm/en/article/golden-evening-music}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၆ တွင် ဓီရာမိုရ်သည် Charles Wallace Burma Trust (UK-registered Charity) အဖွဲ့အစည်း၏ ဆုချီးမြှင့်ခြင်းကိုခံရကာ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ဘရစ္စတိုးတက္ကသိုလ်သို့ ဧည့်ပညာရှင်အဖြစ် ၃လကြာ သွား​ရောက်​ခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title =charles-wallace-burma-trust-award|url =http://www.wallace-trusts.org.uk/cwt_burma.html/|accessdate =5 April 2020|archivedate =27 April 2020|archiveurl =https://web.archive.org/web/20200427203439/http://www.wallace-trusts.org.uk/cwt_burma.html}}&lt;/ref&gt;ထိုကာလအတွင်း သူသည် BBC Symphony Orchestra နှင့် Orchestra for Myanmar and New Children's Choir တို့အတွက် မြန်မာဂန္ထဝင်သီချင်းတစ်ပုဒ်ဖြစ်​သော &quot;​ရွှေတညာ&quot; သီချင်းကို Orchestral Version အဖြစ် စီစဉ်ဖန်တီး​ပေးရုံသာမက&lt;ref name=&quot;chord&quot; /&gt;ဘရစ္စတိုးတက္ကသိုလ်၊ အနုပညာဌာနတွင်လည်း မြန်မာဂန္ထဝင်ဂီတအ​ကြောင်းကို ​ဟော​ပြောပွဲပြုလုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title = diramore-talks-about-his-recent-compositions|url = http://www.bristol.ac.uk/arts/events/2016/november/diramore-talks-about-his-recent-compositions.html/}}{{Dead link|date=August 2021 }}&lt;/ref&gt;ထို့ပြင် ဓီရာမိုရ်သည် ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် [[အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့်အနုပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] မှ ဂီတ​ကျောင်းသား၊ ​ကျောင်းသူများနှင့် NUAC Orchestra ကို စတင်ဖွဲ့စည်းကာ ၂၀၁၈ တိုင်​အောင် ဂီတဖျော်​ဖြေပွဲများ နှစ်စဉ်တင်ဆက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title =nuac-orchestra-music-showcase|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/event/2018/06/29/162456.html/}}&lt;/ref&gt;ထိုမျှသာမက ဓီရာမိုရ်သည် ဝေလ၊ လင်းလင်း၊ [[ဟန်ထူးလွင်]]၊ [[စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်]]၊ [[နီနီခင်ဇော်]] စ​သောနာမည်​ကျော်အဆို​တော်များ၏ ​ဖျော်​ဖြေပွဲများတွင်လည်း ဂီတဒါရိုက်တာအဖြစ် ပူး​ပေါင်းပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title =wai-la-live-in-360|url =https://news-eleven.com/entertainment/81849/|access-date =5 April 2020|archive-date =29 August 2019|archive-url =https://web.archive.org/web/20190829193855/https://news-eleven.com/entertainment/81849|url-status =dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title =a-road-to-starry-night-big-bag|url=https://www.amazon.com/Road-Starry-Night-Unplugged-Explicit/dp/B082QR29L8/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title =sai-sai-one-man-show|url=https://www.duwun.com.mm/entertainment/local-celebrity/8982194/}}&lt;/ref&gt;

===ဂီတမှူး===
၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ဒါရိုက်တာ[[ကြည်ဖြူသျှင်]] ရိုက်ကူး​သော &quot;ချစ်​သောအရိမဒ္ဒနပူရ၏မဟာ​အောင်ပွဲ&quot; ရုပ်ရှင်ဖြင့် ဓီရာမိုရ်သည် ရုပ်ရှင်​နောက်ခံ​တေးဖန်တီးသူ၊ ဂီတမှူးအဖြစ် စတင်​ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;mizzima&quot;&gt;{{Cite web|title =diramore-interview-mizzima|url=http://www.mizzimaburmese.com/tags/ttesnrng-thpchng-akydmii-dhiiraamiur/}}&lt;/ref&gt;ဂီတမှူးအ​နေဖြင့် ဓီရာမိုရ်သည် [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု|မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]](တေးဂီတဆု) ၂ကြိမ် ရရှိထားသူ ဖြစ်သည်။ ပထမအကြိမ်မှာ &quot;​ဇော်က က​နေသည်&quot; ရုပ်ရှင်ဖြင့် ၂၀၀၉ ခုနှစ်အတွက် ရရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ဒုတိယအကြိမ်မှာ &quot;လူးရတနာသိုက်&quot; ရုပ်ရှင်ဖြင့် ၂၀၁၆ ခုနှစ်အတွက် ရရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title =diramore-second-academy|url =https://www.popularmyanmar.com/2017/03/28/%E1%80%82%E1%80%AE%E1%80%90%E1%80%99%E1%80%BD%E1%80%B4%E1%80%B8-%E1%80%93%E1%80%AE%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%B9-%E1%80%A1%E1%80%80%E1%80%9A%E1%80%B9%E1%80%92%E1%80%99/|access-date =5 April 2020|archive-date =6 August 2020|archive-url =https://web.archive.org/web/20200806225437/https://www.popularmyanmar.com/2017/03/28/%E1%80%82%E1%80%AE%E1%80%90%E1%80%99%E1%80%BD%E1%80%B4%E1%80%B8-%E1%80%93%E1%80%AE%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%B9-%E1%80%A1%E1%80%80%E1%80%9A%E1%80%B9%E1%80%92%E1%80%99/}}&lt;/ref&gt; ၎င်းအပြင် ဓီရာမိုရ်သည် ဒါရိုက်တာ ဉာဏ်ကျယ်​စေ ရိုက်ကူး​သော &quot;ကျွန်မ မလိုချင်တဲ့ ကျွန်မဘဝ&quot; animation ဇာတ်လမ်းတိုဖြင့် အ​မေရိကန်နိုင်ငံတွင် ကျင်းပပြုလုပ်​သော Epic Animation, Comic and Game Festival 2016 မှ ချီးမြှင့်သည့် Best Music Score Award ကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;My Life I Don’t Want&quot;&gt;{{Cite web|title =my-life-i-don't-want|url =http://www.karamabeirut.com/portfolio-posts/my-life-i-dont-want/|access-date =5 April 2020|archive-date =25 March 2020|archive-url =https://web.archive.org/web/20200325020438/http://www.karamabeirut.com/portfolio-posts/my-life-i-dont-want/}}&lt;/ref&gt; ယခုအချိန်ထိဆိုလျှင် သူသည် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား ၅၀​ကျော်အတွက် ​​နောက်ခံ​တေးဂီတ ဖန်တီးခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;mizzima&quot; /&gt;

ဓီရာမိုရ်၏ ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများထဲတွင် [[မြန်မာဂီတ]]ကို ထိန်းသိမ်းခြင်း နှင့် ဖြန့်​ဝေခြင်းတို့လည်း အပါအဝင်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;di-ra-mo&quot; /&gt;၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် မြန်မာရိုးရာဂီတ၊ သီချင်း ပုဒ်​ရေ ၁၀၀ ကို ​လေ့လာစုစည်းကာ ပြန်လည်အသံသွင်းသည့် &quot;Beauty of Tradition&quot; အမည်ရှိ ပ​ရောဂျက်ကို စတင်လုပ်​ဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့​နောက် ဂျပန်မှ ​တေးထုတ်လုပ်​ရေးကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်​သော Airplane Label နှင့် ပူး​ပေါင်း၍ &quot;Beauty of Tradition&quot; ပ​ရောဂျက် အမည်​အောက်၌ မြန်မာရိုးရာဂီတအယ်လ်ဘမ် ၃​ ​ခွေကို ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဖြန့်ချိဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title =diramore-promotes-myanmar-classical-music|url =https://www.mmtimes.com/lifestyle/6837-diramore-promotes-myanmar-classical-music.html/|access-date =5 April 2020|archive-date =25 March 2020|archive-url =https://web.archive.org/web/20200325022828/https://www.mmtimes.com/lifestyle/6837-diramore-promotes-myanmar-classical-music.html}}&lt;/ref&gt;သို့​သော်လည်း မြန်မာ့ဂီတကို ထိန်းသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းရာတွင် သီချင်းပုဒ်​ရေ ၁၀၀ မျှဖြင့် မလုံ​လောက်နိုင်ဟု ယူဆခဲ့သည်။ ထို့​ကြောင့် ပ​ရောဂျက်ကို မြန်မာရိုးရာဂီတ၊သီချင်းပုဒ်​ရေ ၁၀၀၀ စုစည်းမှုအဖြစ် ထပ်မံချဲ့ထွင်ကာ '''&quot;ဂီတရတနာ&quot;''' ဟု ပြန်လည်အမည်​ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;treasures&quot;&gt;{{Cite web|title =gitayadana-reviving-forgotten-treasures|url =https://www.mmtimes.com/news/gitayadana-reviving-forgotten-treasures.html/|access-date =5 April 2020|archive-date =25 March 2020|archive-url =https://web.archive.org/web/20200325022833/https://www.mmtimes.com/news/gitayadana-reviving-forgotten-treasures.html}}&lt;/ref&gt; ၎င်းပ​ရောဂျက်၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ သက်တမ်းကြာမြင့်ပြီး ရှားပါး​နေပြီဖြစ်​သော မြန်မာရိုးရာဂီတ၊ သီချင်းပုဒ်​ရေ ၁၀၀၀ ကို ​အသံအရည်အ​သွေး​ကောင်း​ကောင်းဖြင့် လွယ်ကူစွာရှာ​ဖွေနားဆင်နိုင်​​သော ​ဂီတမော်ကွန်းတိုက်တစ်ခု ဖြစ်​ပေါ်လာ​စေရန်ပင်ဖြစ်သည်။ ဤပ​ရောဂျက်မှ သီချင်းအသီးသီးကို နိုင်ငံအဝှမ်းမှ ရိုးရာဂီတပညာရှင်ကြီးများ၏ အကူအညီဖြင့် ​လေ့လာစုစည်းကာ ရိုးရာဂီတပညာရှင်များနှင့်အတူ ဂျပန်အသံဖမ်းအင်ဂျင်နီယာ Hiroshi Iguchi ၏ အကူအညီဖြင့် ပြန်လည်အသံသွင်းခဲ့သည်။ ပ​ရောဂျက်တွင် ကဏ္ဍအားဖြင့် ၇ မျိုး ပါဝင်သည်။ ထိုကဏ္ဍများမှာ - ''မဟာဂီတ''၊ ''ကာလ​ပေါ်''၊ ''သဘင်ဂီတ''၊ ''မြန်မာဆိုင်း''၊ ''​ကျေးလက်ဂီတ''၊ ''နတ်ချင်း''၊ ''လက်စွမ်းပြ'' တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းပ​ရောဂျက်ကို အတွဲ ၉ တွဲဖြင့် ဖြန့်ချိရန် စီစဉ်ထားသည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် &quot;ဂီတရတနာ&quot; ကို စတင်မိတ်ဆက်ကာ Spotify၊ MMN နှင့် JOOX ကဲ့သို့​သော နိုင်ငံတကာနှင့် ပြည်တွင်း​တေးဂီတဝက်ဘ်ဆိုဒ်များတွင် ဖြန့်​ချိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;treasures&quot; /&gt;၂၀၁၉​​နှောင်းပိုင်းတွင် &quot;ဂီတရတနာ&quot; အတွဲ ၆ အထိ ထွက်ရှိပြီးဖြစ်သည်။ 

ဆရာတဖြစ်လဲ ဂီတပညာရှင် ဓီရာမိုရ်သည် ဂီတဆိုင်ရာအသိပညာများကို အခွင့်သင့်တိုင်း မျှ​ဝေ​လေ့ရှိသူဖြစ်သည်။ အစိုးရဆိုင်ရာ၊ ပုဂ္ဂလိကဆိုင်ရာ  ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပအလုပ်ရုံ​ဆွေး​နွေးပွဲများ၊ ပညာရပ်နှီး​နှောဖလှယ်ပွဲများတွင် ပါဝင်​ဆွေး​နွေးခြင်း၊ ILBC၊ Yangon Music School၊ MMDC ကဲ့သို့​သော သင်တန်း​ကျောင်းများတွင် သင်ကြားပို့ချခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်​လေ့ရှိသည်။

===တည်ထောင်သူ===

၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် ဂီတနှင့်ပန်းချီသင်တန်းကျောင်း Music City Myanmar (ဂီတမြို့) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။

==ရရှိခဲ့သောဆုများ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; 
|-
! ခုနှစ်
! ဆု
! အမျိုးအစား
! ရွေးချယ်ခံလက်ရာ
! ရလဒ်
|-
| ၂၀၀၉ || [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု|မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]] || အကောင်းဆုံး နောက်ခံတေးဂီတဆု || ဇော်က ကနေသည် || {{won}}&lt;ref&gt;{{Cite web|title =diramore-interview-irrawaddy|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/2016/01/24/105557.html/}}&lt;/ref&gt;
|-
| ၂၀၁၆ || [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု|မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]] || အကောင်းဆုံး နောက်ခံတေးဂီတဆု || လူးရတနာသိုက် || {{won}}&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Myanmar Academy Awards for 2016|url=http://www.timeayeyar.com/2017/03/blog-post_1173.html|access-date=5 April 2020|archive-date=26 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200326071932/http://www.timeayeyar.com/2017/03/blog-post_1173.html}}&lt;/ref&gt;
|-
| ၂၀၁၆
| [[မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]]
| အကောင်းဆုံးနောက်ခံတေးဂီတဆု
|မှော်ကျောက်စာ
|{{Nominated}}
|-
| 2016 || Epic Animation, Comic and Game Festival, USA || Best Music Score || ကျွန်မ မလိုချင်တဲ့ ကျွန်မဘဝ || {{won}}&lt;ref name=&quot;My Life I Don’t Want&quot; /&gt;
|-
| ၂၀၁၉ || မြန်မာနိုင်ငံရုပ်ရှင်အစည်းအရုံးမှပေးအပ်သော ဂုဏ်ပြုဆု || ဂီတ || – || {{won}}&lt;ref&gt;{{Cite web|title =myanmar-copyright-day|url =https://www.myawady.net.mm/index.php/arts/item/40295-2019-02-25-08-33-04/|accessdate =5 April 2020|archivedate =25 March 2020|archiveurl =https://web.archive.org/web/20200325062522/http://www.myawady.net.mm/index.php/arts/item/40295-2019-02-25-08-33-04/}}&lt;/ref&gt;
|-
|၂၀၂၄
|[[မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]]
|အကောင်းဆုံး နောက်ခံတေးဂီတဆု
|အိပ်မက်ကာရန်
|{{Win}}
|}

==တေးအယ်လ်ဘမ်များ==

ဓီရာမိုရ်သည် တစ်ကိုယ်တော်တေးအယ်လ်ဘမ် လေးခွေ ထွက်ရှိပြီးဖြစ်သည်။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; 
|-
! ခုနှစ်
! အယ်လ်ဘမ်
! သီချင်းပုဒ်ရေ
! ထုတ်လုပ်ရေး
|-
| ၂၀၀၀ || ဂစ်တာရှိလား || ၁၁ || Third Eye
|-
| ၂၀၀၈ || ကျွန်တော်နဲ့ဂီတ || ၁၀ || Gita Kabyar Production
|-
| ၂၀၁၂ || လမင်းဖမ်းပွဲ || ၁၀ || Gita Kabyar Production
|-
| ၂၀၁၆ || မြစ်အိုကြီး || ၁၀ || Gita Kabyar Production
|- 
| ၂၀၂၀ || စက်ဝိုင်း || ၁၀ || Gita Kabyar Production
|- 
| ၂၀၂၀ || ည || ၁၀ || Gita Kabyar Production
|- 

|}

==ကိုယ်ပိုင်ဘဝ==
ဓီရာမိုရ်သည် မမေထူးချိုနှင့် ၂၀၀၈ တွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ယခုအခါတွင် သားသမီး ၃ဦး ထွန်းကားပြီးဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=diramore-songs-influenced-by-marriage-kids|url=https://www.mmtimes.com/lifestyle/217-diramore-songs-influenced-by-marriage-kids.html/|access-date=5 April 2020|archive-date=24 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200324091321/https://www.mmtimes.com/lifestyle/217-diramore-songs-influenced-by-marriage-kids.html}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}
[[Category:၁၉၇၄ မွေးဖွားသူများ]]
[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]
[[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရှင်များ]]</text>
      <sha1>17ldsz7g4muq5ce7erv2r3u4n8vxc0u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စောဘွဲ့မှူး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91097</id>
    <revision>
      <id>1055550</id>
      <parentid>1016861</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T06:47:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]</comment>
      <origin>1055550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3363" sha1="fne04panxzy6fsmwk9ajvnurqf032aq" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| honorific_prefix = 
| name = စောဘွဲ့မှူး
| honorific_suffix = 
| background = solo_singer
| image = 
| alt = 
| caption = 
| birth_name = 
| alias = 
| birth_date = ၁၉ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၂
| birth_place = စစ်တွေမြို၊ရခိုင်ပြည်နယ်၊မြန်မာနိုင်ငံ
| origin = 
| death_date = {{death date and age|1994|7|24|1952|10|19|df=y}}
| death_place = 
| genre = [[ရော့ခ်ဂီတ]]
| occupation = ဂီတပညာရှင်
| instrument = [[ဂစ်တာ]]
| years_active = 
| label = 
| associated_acts = [[Iron Cross]]
| website = &lt;!-- {{URL|www.example.com}}  --&gt;

}}
'''စောဘွဲ့မှူး''' (၁၉ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၂–၂၄ ဇူလိုင် ၁၉၉၄) သည် [[လိဒ်ဂစ်တာ]]သမား တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[Iron Cross]] (အိုင်းရင်းခရော့စ်) တီးဝိုင်းကို ပူးတွဲတည်ထောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သူသည် သီချင်းရေးဆရာတစ်ယောက်အဖြစ်လည်း ရပ်တည်ခဲ့သည်။ စောဘွဲ့မှူး သည် တိုင်းရင်းသား ကရင်ခရစ်ယာန်ဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www2.irrawaddy.com/article.php?art_id=14749 |title=From Rock to Romance&lt;!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် --&gt; |access-date=23 June 2018 |archive-date=24 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180624150307/http://www2.irrawaddy.com/article.php?art_id=14749 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; အဆိုတော် [[ကိုင်ဇာ]] ၏ ကျော်ကြားသောသီချင်းများကို ရေးခဲ့သူမှာ စောဘွဲ့မှူး ဖြစ်သည်။ သူသည် အိုင်းရင်းခရော့စ်တီးဝိုင်း၏ လိဒ်ဂစ်တာသမား [[ချစ်စမ်းမောင်]] ၏ ဆရာ လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။

စောဘွဲ့မှူးသည် ၁၉၉၄-ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၂၄)ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။ 
စောဘွဲ့မှူး သည် နာမည်ကျော် အဆိုတော် [[ကဗျာဘွဲ့မှူး]] နှင့် [[မီးမီးခဲ]] တို့၏ ဖခင်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Naing Zaw (Lazy Club) – Saw Bwe Hmu {{!}} MoeMaKa Burmese News &amp; Media&lt;!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် --&gt; |url=http://moemaka.com/archives/1235 |accessdate=23 June 2018 |archivedate=24 June 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180624092910/http://moemaka.com/archives/1235 }}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:ဘွဲ့မှူး၊ စော}}
{{Lifetime|၁၉၅၂|၁၉၉၄}}
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]</text>
      <sha1>fne04panxzy6fsmwk9ajvnurqf032aq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:တောင်တန်းများ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>107465</id>
    <revision>
      <id>1055441</id>
      <parentid>457569</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T15:42:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <origin>1055441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="184" sha1="27p99y7u1h8wtl6tjc9acpk3web81nc" xml:space="preserve">{{Commons Category|Mountain ranges}}
{{Cat main|တောင်တန်း}}

[[Category:ကုန်းမြေပုံစံများ]]
[[Category:တောင်များ]]</text>
      <sha1>27p99y7u1h8wtl6tjc9acpk3web81nc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ချစ်မောင် (မြန်မာညွန့်)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132844</id>
    <revision>
      <id>1055571</id>
      <parentid>518156</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T07:33:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ကိုးကားချက်များ ထည့်သွင်း</comment>
      <origin>1055571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4025" sha1="fjsn34tad0q7e8f0fyi3ox3fyjosbo2" xml:space="preserve">'''မြန်မာညွန့် ဦးချစ်မောင်''' (၁၈၉၁-၁၉၅၈) သည် မြန်မာလူမျိုး ဂီတနှင့် သဘင်ပညာရှင် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.myawady.net.mm/achiu-ak-are-attii-pnttaakhrii|title=အဆို၊ အက၊ အရေး၊ အတီး ပန်တျာခရီး|work=MWD Webportal|access-date=၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆|date=၂၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt;

== ငယ်ဘဝနှင့် အနုပညာခရီး ==
၁၂၅၃ ခုတွင် ဗိန္ဓောဆရာ ဦးထွန်းမြိုင်၊ ဒေါ်စိန်ပွင့်တို့မှ မွေးသည်။ မွေးချင်း ၈ ယောက်အနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ အမည်ရင်းမှာ ချစ်မောင် ဖြစ်သည်။

နှဲမှုတ်သင်ကာ ဆိုင်း ဦးဘငြိမ်းနှင့် [[ဆရာစိမ့် (ဆိုင်းဆရာ)|ဆရာစိမ့်]] တို့ ဆိုင်းအဖွဲ့တွင် နှဲမှုတ်သည်။ နောက် ရွာစား [[စိန်ဗေဒါ]]၏ ဆိုင်းအဖွဲ့သို့ ရောက်သည်။နောင် ကျန်းမာရေးကြောင့် နှဲမမှုတ်နိုင်သည့်နောက် ပတ္တလားနှင့် စောင်းတီးပညာကို [[မောင်မောင်ကြီး၊ ဒေဝဣန္ဒာ|ဒေဝဣန္ဒာ မောင်မောင်ကြီး]]၊ စိန်ဗေဒါတို့ထံမှ သင်သည်။ စန္ဒယား တယောတို့လည်း တီးတတ်သည်။

မန္တလေး၌ မြန်မာညွန့် အငြိမ့်အဖွဲ့ ထောင်သည့်နောက် မြန်မာညွန့် ဦးချစ်မောင်ဟူ၍ တွင်သည်။စစ်ပြီးခေတ်တွင် ရန်ကုန် ပန်တျာကျောင်း၌ ပတ္တလားနည်းပြအဖြစ် အမှုထမ်းသည်။ ပန်တျာမူမှန်အဖွဲ့၊ မြန်မာ့အသံ ဂီတစိစစ်ရေးအဖွဲ့တို့တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။

=== လူသိများသော တပည့်များ ===

* မောင်ကိုကို
* ဂီတစာဆို ကိုရဲအောင် (တယော ကိုဒီပိုး)
* ချိုတေးဆက် ကိုအောင်ကိုး
* [[အောင်လင်း|ဂီတစာဆို ကိုတင်ဖေ]]
* နှဲ ကိုထွန်းညွန့်
* စန္ဒယား မောင်ရီနွယ်
* စိုးမြင့်လေး

== မိသားစုဘဝနှင့် ဘဝနိဂုံး ==
စိန်ဗေဒါဆိုင်း၌ နှဲမှုတ်စဉ် မင်းသမီး [[အောင်ကြည်၊ ဒေါ်(ဝဏ္ဏကျော်ထင်)|မအောင်ကြည်]]နှင့် အကြောင်းပါခဲ့သည်။၁၉၅၈ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၃ ရက်၊ အသက် ၆၇ နှစ်အရွယ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ နဝရတ်လမ်းရှိ နေအိမ်၌ လွန်သည်။

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}
[[ကဏ္ဍ:၁၈၉၁ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၁၉၅၈ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တူရိယာပညာရှင်များ]]</text>
      <sha1>fjsn34tad0q7e8f0fyi3ox3fyjosbo2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မိချောင်းမင်း ရေခင်းပြ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135570</id>
    <revision>
      <id>1055575</id>
      <parentid>712018</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T08:22:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52125-64</username>
        <id>148773</id>
      </contributor>
      <comment>မိချောင်းမဟုတ် မိကျောင်း</comment>
      <origin>1055575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="980" sha1="9g000o812281u47vigrtmrmteken8ok" xml:space="preserve">'''မိကျောင်းမင်း ရေခင်းပြ''' သည် မြန်မာ[[စကားပုံ]]တစ်ခု ဖြစ်သည်။

== ရှင်းလင်းချက် ==
ရေ၌ ကျင်လည်ကျက်စားသော မိကျောင်းအား ရေအကြောင်းကို သင်ပြသည်ဆိုသကဲ့သို့ နှံ့စပ်ကျွမ်းကျင်ပြီးသူအား လူသိလူတတ် လုပ်၍ ဆရာလုပ်သည်။ 

== မူလရင်းမြစ် ==
&quot; မွေးသဖခင် ကျေးဇူးရှင်၊ မိကျောင်းမင်း ရေခင်းပြတယ်လို့ မထင်ပါနဲ့။   လူဆိုတဲ့လူများမှာ သနားဂရုဏာ ရှိသင့်ပါတယ်။&quot;

[[category:မြန်မာစကားပုံများ]]</text>
      <sha1>9g000o812281u47vigrtmrmteken8ok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဟန်တရုတ်လူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>202302</id>
    <revision>
      <id>1055494</id>
      <parentid>1040116</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T03:48:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* မျိုးရိုးဗီဇ */</comment>
      <origin>1055494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26197" sha1="p1tqtaxe7hbvxra9r9b2j151d3knayv" xml:space="preserve">{{Short description|ကမ္ဘာ့လူဦးရေအများဆုံး အရှေ့အာရှလူမျိုးစု}}

'''ဟန်တရုတ်''' သို့မဟုတ် '''ဟန်လူမျိုး''' ({{lang-en|Han Chinese}}; {{zh|s=汉族|t=漢族|p=Hànzú|links=no}} သို့မဟုတ် {{zh|s=汉人|t=漢人|p=Hànrén|links=no}}) သည် ခေတ်သစ်တရုတ်နိုင်ငံ၏ [[မြစ်ဝါမြစ်]]ဝှမ်းဒေသတွင် သမိုင်းတစ်လျှောက် မြစ်ဖျားခံ စတင်ပေါက်ဖွားခဲ့ကြသော အရှေ့အာရှ လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;sciencemag2017&quot;&gt;{{cite journal |last1=Siska |first1=Veronika |title=Genome-wide data from two early Neolithic East Asian individuals |journal=Science Advances |date=2017}}&lt;/ref&gt; ဟန်တရုတ်တို့သည် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၁၈% ခန့် (၁.၄ ဘီလီယံကျော်) ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာ့လူဦးရေအများဆုံး လူမျိုးစုအဖြစ် ရပ်တည်နေကာ [[တရုတ်ဘာသာစကား|တရုတ်ဘာသာစကားမျိုးကွဲများ]] ကို အဓိကပြောဆိုကြသည်။&lt;ref name=&quot;Wen2004Nature&quot;&gt;{{cite journal |last1=Wen |title=Genetic evidence supports demic diffusion of Han culture |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2004-09-16_431_7006/page/302 |journal=Nature |volume=431 |pages=302–05 |year=2004}}&lt;/ref&gt;

{{Infobox ethnic group
| group            = ဟန်လူမျိုး
| native_name      = 漢人; 汉人
| native_name_lang = zh
| image            = 武官肖像.jpg
| image_caption    = [[မင်မင်းဆက်]] (၁၃၆၈–၁၆၆၂) အတွင်း ''[[ဟန်ဖူ]]'' အဝတ်အစား ဝတ်ဆင်ထားသော အရာရှိများ
| population       = ၁.၄ ဘီလီယံ ခန့်
| region1          = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]
| pop1             = ၁.၂၉ ဘီလီယံ ခန့်
| region2          = [[ထိုင်ဝမ်]]
| pop2             = ၂၂ သန်း
| region3          = [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]
| pop3             = ၁၀ သန်း
| region4          = [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]
| pop4             = ၆.၉၁ သန်း
| region5          = [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]
| pop5             = ၃.၈ သန်း မှ ၅.၇ သန်း
| region6          = [[စင်ကာပူနိုင်ငံ]]
| pop6             = ၃.၀၇ သန်း
| region7          = [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]
| pop7             = ၂.၈၃ သန်း
| region8          = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| pop8             = ၁.၆၃ သန်း
| region9          = [[ကနေဒါနိုင်ငံ]]
| pop9             = ၁.၄၆ သန်း
| region10         = [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ]]
| pop10            = ၁.၃၅ သန်း
| region11         = [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ]]
| pop11            = ၁.၂၁ သန်း
| region12         = [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]
| pop12            = ၉၉၂,၆၀၀
| region13         = [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]
| pop13            = ၉၂၂,၀၀၀
| languages        = [[တရုတ်ဘာသာစကား]]
| religions        = ခေတ်သစ်ကာလတွင် အများစုမှာ [[ဘာသာမဲ့]]များ ဖြစ်ကြသည်။&lt;br /&gt;{{hlist|[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]|[[တရုတ်ရိုးရာဘာသာ]]|[[ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ]]|[[တာအိုဘာသာ]]|[[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]|[[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]}}
| related          = {{hlist|[[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်လူမျိုးများ]]}}
}}
ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အခေါ်အဝေါ်များ
{{Infobox Chinese
| s = 汉族 (ရိုးရှင်းတရုတ်)
| t = 漢族 (ရိုးရာတရုတ်)
| p = Hànzú (ပင်ယင်)
| l = [[ဟန်မင်းဆက်]]ကို အစွဲပြုသော လူမျိုးစု
| myr = ဟန်ဇူ
| order = t
}}

ဟန်တရုတ်တို့သည် မြစ်ဝါမြစ်တစ်လျှောက် အခြေချနေထိုင်ခဲ့သော ရှေးဦး '''ဟွာရှား''' ({{zh|s=华夏|t=華夏|p=Huáxià}}) မျိုးရိုးမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite book |last=Minahan |first=James B. |title=Ethnic Groups of North, East, and Central Asia: An Encyclopedia |url=https://archive.org/details/ethnicgroupsofno0000jame |year=2015 |isbn=978-1-61069-017-1 |pages=[https://archive.org/details/ethnicgroupsofno0000jame/page/89 89]–90}}&lt;/ref&gt; [[ဟန်မင်းဆက်]] (ဘီစီ ၂၀၆ – အေဒီ ၂၂၀) ကာလတွင် အရှေ့အာရှတစ်ခွင် အာဏာစက် ပြန့်နှံ့ခဲ့ပြီး ကြီးကျယ်သော ယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားခဲ့သဖြင့် ၎င်းခေတ်ကို အစွဲပြုကာ &quot;ဟန်လူမျိုး&quot; ဟူသော အမည်နာမ ခိုင်မာလာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;auto6&quot;&gt;{{cite book |last=Minahan |title=Ethnic Groups of North, East, and Central Asia |year=2015 |page=92}}&lt;/ref&gt; လက်ရှိတွင် ဟန်တရုတ်လူမျိုးများသည် [[တရုတ်ပြည်မကြီး]] လူဦးရေ၏ ၉၂% ခန့်၊ [[ထိုင်ဝမ်]] လူဦးရေ၏ ၉၇% ခန့်နှင့် [[စင်ကာပူနိုင်ငံ]] လူဦးရေ၏ ၇၅% ခန့်ကို ကိုယ်စားပြုကာ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ နိုင်ငံအသီးသီးတွင်လည်း ပျံ့နှံ့နေထိုင်လျက် ရှိကြပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင်လည်း ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော [[မြန်မာနိုင်ငံဖွား တရုတ်နွယ်ဖွားများ]] ရှိကြပြီး လူဦးရေ၏ ၄%ခန့်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;ciastat&quot;&gt;[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/#people-and-society CIA Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211220073104/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/#people-and-society |date=20 December 2021 }} (2024 est.)&lt;/ref&gt;

== သမိုင်းကြောင်း ==

ဟန်လူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် [[မြစ်ဝါမြစ်]]ဝှမ်း အလယ်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အခြေချခဲ့ကြသော '''ဟွာရှား''' (Huaxia) အမည်ရှိ စိုက်ပျိုးရေး လူမျိုးစုများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;၎င်းတို့သည် [[ကျောက်ခေတ်သစ်]] ယဉ်ကျေးမှုများဖြစ်သည့် ယန်ရှောင် (Yangshao) နှင့် လုံရှန်း (Longshan) ယဉ်ကျေးမှုတို့မှ ဆင်းသက်လာကာ တရုတ်တို့၏ ပထမဆုံးသော မင်းဆက်များဖြစ်သည့် ရှ (Xia)၊ ရှန်း (Shang) နှင့် ကျိုး (Zhou) မင်းဆက်များကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။

ဘီစီ ၂၂၁ တွင် [[ချင်ရှီဟွမ်တီး]] (Qin Shi Huang) သည် တရုတ်ပြည်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် စုစည်းကာ ချင်မင်းဆက်ကို တည်ထောင်ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းနောက်တွင် ပေါ်ထွန်းလာသော [[ဟန်မင်းဆက်]] (ဘီစီ ၂၀၆ – အေဒီ ၂၂၀) သည် ဟန်လူမျိုးစု၏ သမိုင်းတွင် အရေးအပါဆုံးသော အလှည့်အပြောင်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ထိုကာလတွင်
စာပေ၊ အနုပညာနှင့် သိပ္ပံပညာများ အကြီးအကျယ် ထွန်းကားခဲ့သည်။ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒကို နိုင်ငံတော်၏ အခြေခံအတွေးအခေါ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။&quot;ဟန်&quot; (Han) ဟူသော အမည်သည် ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်း မြင့်မားမှုကို ရည်ညွှန်းသည့် အမည်တစ်ခုအဖြစ် ခိုင်မာလာခဲ့သည်။

ဟန်မင်းဆက် ပြိုကွဲပြီးနောက်ပိုင်း တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်းသို့ အပြင်လူမျိုးစုများ ဝင်ရောက်ကျူးကျော်မှုကြောင့် ဟန်လူမျိုး အများအပြားသည် [[ယန်ဇီမြစ်]]ဝှမ်းနှင့် တောင်ဘက်ဒေသများသို့ အုပ်စုလိုက် ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြသည်။ တန်မင်းဆက် (Tang Dynasty) နှင့် စုန့်မင်းဆက် (Song Dynasty) ကာလများတွင် ဟန်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် တောင်ဘက်ရှိ ဒေသခံလူမျိုးစုများနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းအထိ နယ်မြေချဲ့ထွင်နိုင်ခဲ့သည်။

၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် တရုတ်အမျိုးသားရေးဝါဒ နိုးကြားလာမှုနှင့်အတူ &quot;ဟန်&quot; ဟူသော ဝေါဟာရသည် ခေတ်သစ်တရုတ်နိုင်ငံသားဖြစ်မှု၏ ဗဟိုချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ဟန်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး လူမျိုးစုအဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိပြီး၊ တရုတ်ပြည်မကြီးသာမက ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ နိုင်ငံအသီးသီးတွင်လည်း အခြေချနေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။

== မျိုးရိုးဗီဇ ==

ဟန်လူမျိုးတို့သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်အလက် အများဆုံး လေ့လာခြင်းခံရသည့် လူမျိုးစုများထဲတွင် ပါဝင်သည်။ ခေတ်သစ်သိပ္ပံနည်းကျ လေ့လာမှုများအရ ဟန်လူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် အောက်ပါအတိုင်း ထူးခြားချက်များ ရှိသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ ဟန်အမျိုးသားများ၏ Y-Chromosome DNA ကို စစ်ဆေးရာတွင် '''Haplogroup O-M175''' သည် အများဆုံး (၈၀% ကျော်) ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ၎င်းသည် ဟန်လူမျိုးတို့၏ ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော မျိုးရိုးမှာ တစ်စုတစ်ဝေးတည်းဖြစ်ကြောင်းနှင့် ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] များမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာသော သက်သေအထောက်အထား ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Y-DNA&quot;&gt;{{cite journal |title=Y-chromosome evidence of southern origin of the East Asian-specific haplogroup O3-M122 |journal=American Journal of Human Genetics |year=2005}}&lt;/ref&gt;

ဟန်လူမျိုး နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] တို့သည် မျိုးရိုးဗီဇအရ အနီးစပ်ဆုံး ဖြစ်ကြသည်။ နှစ်ဖက်စလုံးတွင် O-M122 (O3) ဗီဇ အမြောက်အမြား ပါဝင်သဖြင့် ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] ဘိုးဘေးတစ်ဦးတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ပြသနေသည်။&lt;ref name=&quot;Wen2004&quot; /&gt; မွန်ဂိုတို့တွင် ပါဝင်သော Haplogroup C သည် မြောက်ဘက် [[အာလ်တေးအစ် ဘာသာစကားများ|အာလ်တေးအစ်နွယ်ဝင်]] များ၏ အမှတ်အသားဖြစ်ပြီး ဟန်လူမျိုးတို့တွင် ထိုဗီဇ အလွန်နည်းပါးသည်။ကိုရီးယားနှင့် ဂျပန်တို့တွင် ဟန်လူမျိုး၏ O3 ဗီဇ ပါဝင်သော်လည်း၊ ဂျပန်လူမျိုးတွင် ရှေးဦးအာရှဗီဇ (D) နှင့် ကိုရီးယားတွင် ကိုယ်ပိုင်ဗီဇ (O2b) များ ပါဝင်နေသဖြင့် ဟန်လူမျိုးနှင့် ကွဲပြားသော မျိုးရိုးဗီဇ သမိုင်းကြောင်းရှိကြောင်း တွေ့ရသည်။

မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများအရ ဟန်လူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့်က မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ရှေးဦးစိုက်ပျိုးရေး လူမျိုးစုများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Wen2004&quot;&gt;{{cite journal |last1=Wen |first1=B |title=Genetic evidence supports demic diffusion of Han culture |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2004-09-16_431_7006/page/302 |journal=Nature |volume=431 |pages=302–05 |year=2004}}&lt;/ref&gt; မြောက်ပိုင်းမှ တောင်ပိုင်းသို့ အဆင့်ဆင့် ပြန့်နှံ့သွားခြင်းဖြစ်ပြီး ထိုသို့ပြန့်နှံ့ရာတွင် ဒေသခံလူမျိုးစုများနှင့် ပေါင်းစပ်မှုများ ရှိခဲ့သော်လည်း ဟန်လူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇမှာ အဓိကအစုအဝေးအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့သည်။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|-
! ကဏ္ဍ !! မြောက်ပိုင်းဟန် (Northern Han) !! တောင်ပိုင်းဟန် (Southern Han)
|-
| '''အဓိက Haplogroups''' || '''A, C, D, G, M8a, M9, Z''' || '''B, F, R9, N9a'''
|-
| '''မျိုးရိုးဗီဇ လက္ခဏာ''' || မြောက်အာရှနှင့် ဗဟိုအာရှ လူမျိုးစုများ (ဥပမာ- မွန်ဂို) နှင့် ပိုမိုနီးစပ်သည်။ || တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ ဒေသခံလူမျိုးစုများ နှင့် ပိုမိုနီးစပ်သည်။
|-
| '''သမိုင်းကြောင်းအရ ဆက်စပ်မှု''' || ရှေးဦးဟွာရှား (Huaxia) မျိုးရိုးကို ပိုမိုသန့်စင်စွာ ထိန်းသိမ်းထားသည်။ || မြောက်ပိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသော ဟန်အမျိုးသားများနှင့် တောင်ပိုင်းဒေသခံ အမျိုးသမီးများအကြား ပေါင်းစပ်မှုမှတစ်ဆင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
|}

မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများအရ ဟန်လူမျိုးတို့၏ တောင်ဘက်သို့ ပြန့်နှံ့မှုသည် &quot;ယဉ်ကျေးမှု ပြန့်နှံ့ခြင်း&quot; (Cultural diffusion) ထက် &quot;လူဦးရေ ရွှေ့ပြောင်းခြင်း&quot; (Demic diffusion) ကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။ ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော ဗီဇ (Y-DNA) မှာ မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်း ဆင်တူနေသော်လည်း၊ မိခင်ဘက်မှ ဗီဇ (mtDNA) မှာမူ တောင်ပိုင်းဒေသရှိ ဒေသခံလူမျိုးစုများနှင့် ပေါင်းစပ်မှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရပါသည်။&lt;ref name=&quot;ScienceAdvances2017&quot;&gt;{{cite journal |title=Genome-wide data from two early Neolithic East Asian individuals |journal=Science Advances |year=2017}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု ==
ဟန်တရုတ်လူမျိုးများ၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုသည် တစ်ခုတည်းသော ဘာသာတရားအပေါ်၌သာ အခြေမပြုဘဲ ဘာသာရေး၊ ဒဿနနှင့် ရိုးရာယုံကြည်မှုများ ပေါင်းစပ်ပါဝင်နေသည့် &quot;တရုတ်ရိုးရာ ကိုးကွယ်မှု&quot; နှင့် &quot;ဘာသာကြီးသုံးခု&quot; (San Jiao - 三教) ပေါင်းစည်းထားသော ပုံစံဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Overmyer1986&quot;&gt;Overmyer, Daniel L. (1986). *Religions of China: The World as a Living System*. Harper &amp; Row, pp. 1–12.&lt;/ref&gt; အဆိုပါ ဘာသာကြီးသုံးခုမှာ [[ကွန်ဖူးရှူးဝါဒ]]၊ [[တာအိုဝါဒ]] နှင့် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] တို့ ဖြစ်ကြပြီး၊ ၎င်းတို့သည် သမိုင်းကြောင်းတစ်လျှောက် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အပြန်အလှန် လွှမ်းမိုးကာ ဟန်တရုတ်တို့၏ လူမှုဘဝနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Yao2000&quot;&gt;Yao, Xinzhong (2000). *An Introduction to Confucianism*. Cambridge University Press, pp. 185–190.&lt;/ref&gt;

ဟန်တရုတ်တို့၏ ယုံကြည်မှုတွင် ကွန်ဖူးရှူးဝါဒသည် ဘာသာရေးထက် ကျင့်ဝတ်နှင့် လူမှုရေးဆိုင်ရာ ဒဿနအဖြစ် အဓိက အရေးပါပြီး၊ မိဘဘိုးဘေးများအား ရိုသေကိုးကွယ်ခြင်း နှင့် ဘိုးဘေးပူဇော်ပွဲ တို့ကို အလေးအနက်ထား ဆောင်ရွက်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Adler2002&quot;&gt;Adler, Joseph A. (2002). *Chinese Religious Traditions*. Prentice Hall, pp. 67–75.&lt;/ref&gt; တာအိုဝါဒသည် သဘာဝတရားနှင့် သဟဇာတဖြစ်စွာ နေထိုင်ရေး (Yin နဲ့ Yang)၊ မသေမျိုးဝိဇ္ဇာကျင့်စဉ်များနှင့် ဒေဝါဝါဒဆိုင်ရာ နတ်ဒေဝါများကို ပူဇော်ခြင်းတို့အပေါ် အခြေခံကာ၊ဗုဒ္ဓဘာသာ (အထူးသဖြင့် မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ) သည် စိန့်တိုင် နှင့် ဇင် ဂိုဏ်းများအဖြစ် ထွန်းကားလျက် သံသရာမှ လွတ်မြောက်ရေးနှင့် ကရုဏာတရားကို ရှေးရှုကြသည်။&lt;ref name=&quot;Harvey1990&quot;&gt;Harvey, Peter (1990). *An Introduction to Buddhism: Teachings, History and Practices*. Cambridge University Press, pp. 170–178.&lt;/ref&gt;

ထို့ပြင် ဟန်တရုတ်တို့သည် မီးဖိုစောင့်နတ် ၊ လယ်ယာနှင့် မြေစောင့်နတ်၊ စီးပွားရေးနှင့် ကြွယ်ဝမှုနတ် စသည့် ရိုးရာနတ်ဒေဝါများစွာကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ ပုံမှန်အားဖြင့် ကွန်ဖူးရှူးကျောင်းများ၊ တာအိုကျောင်းများနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ တစ်ပြိုင်နက်တည်း သွားရောက်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။&lt;ref name=&quot;Teiser1996&quot;&gt;Teiser, Stephen F. (1996). &quot;The Spirits of Chinese Religion&quot;. In Lopez, Donald S. Jr. (ed.). *Religions of China in Practice*. Princeton University Press, pp. 3–37.&lt;/ref&gt; ၂၀ ရာစုအတွင်း တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ တည်ထောင်ပြီးနောက် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ယဉ်ကျေးမှု တော်လှန်ရေးကာလတွင် ဘာသာရေးကျင့်သုံးမှုများ မှေးမှိန်ခဲ့ဖူးသော်လည်း၊ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ရိုးရာပွဲတော်များ (ဥပမာ - တရုတ်နှစ်သစ်ကူး၊ ချင်းမင်းပွဲတော်၊ လလယ်ပွဲတော်) နှင့်အတူ ဘိုးဘေးပူဇော်ခြင်းနှင့် ရိုးရာယုံကြည်မှုများ ပြန်လည်ဆန်းသစ် ထွန်းကားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Chau2006&quot;&gt;Chau, Adam Yuet (2006). *Miraculous Response: Doing Popular Religion in Contemporary China*. Stanford University Press, pp. 42–50.&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist|colwidth=30em}}

=== ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် ===
* {{cite book |title=The Magic Lotus Lantern and Other Tales from the Han Chinese |url=https://archive.org/details/magiclotuslanter0000yuan |first=Haiwang |last=Yuan |publisher=Libraries Unlimited |location=Westport, Conn. |year= 2006 |isbn = 978-1-59158-294-6 |oclc = 65820295 }}
*Joniak-Lüthi, Agnieszka (2015). ''The Han: China’s Diverse Majority''. Washington, DC: University of Washington Press. {{ISBN|978-0-295-99467-3}} (hardcover). {{ISBN|9780295741789}} (paperback: 2017).

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
* [http://english.peopledaily.com.cn/200409/16/eng20040916_157308.html How the Han Chinese became the world's biggest tribe] – People's Daily Online Sept 16, 2004
* [https://web.archive.org/web/20160101193742/http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml Map share of ethnic by county of China] {{in lang|zh}}

[[ကဏ္ဍ:တရုတ် လူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>p1tqtaxe7hbvxra9r9b2j151d3knayv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055495</id>
      <parentid>1055494</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T03:52:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု */</comment>
      <origin>1055495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26271" sha1="d0cpft8pf9rcaic4xiqfq6wb42e31p5" xml:space="preserve">{{Short description|ကမ္ဘာ့လူဦးရေအများဆုံး အရှေ့အာရှလူမျိုးစု}}

'''ဟန်တရုတ်''' သို့မဟုတ် '''ဟန်လူမျိုး''' ({{lang-en|Han Chinese}}; {{zh|s=汉族|t=漢族|p=Hànzú|links=no}} သို့မဟုတ် {{zh|s=汉人|t=漢人|p=Hànrén|links=no}}) သည် ခေတ်သစ်တရုတ်နိုင်ငံ၏ [[မြစ်ဝါမြစ်]]ဝှမ်းဒေသတွင် သမိုင်းတစ်လျှောက် မြစ်ဖျားခံ စတင်ပေါက်ဖွားခဲ့ကြသော အရှေ့အာရှ လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;sciencemag2017&quot;&gt;{{cite journal |last1=Siska |first1=Veronika |title=Genome-wide data from two early Neolithic East Asian individuals |journal=Science Advances |date=2017}}&lt;/ref&gt; ဟန်တရုတ်တို့သည် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၁၈% ခန့် (၁.၄ ဘီလီယံကျော်) ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာ့လူဦးရေအများဆုံး လူမျိုးစုအဖြစ် ရပ်တည်နေကာ [[တရုတ်ဘာသာစကား|တရုတ်ဘာသာစကားမျိုးကွဲများ]] ကို အဓိကပြောဆိုကြသည်။&lt;ref name=&quot;Wen2004Nature&quot;&gt;{{cite journal |last1=Wen |title=Genetic evidence supports demic diffusion of Han culture |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2004-09-16_431_7006/page/302 |journal=Nature |volume=431 |pages=302–05 |year=2004}}&lt;/ref&gt;

{{Infobox ethnic group
| group            = ဟန်လူမျိုး
| native_name      = 漢人; 汉人
| native_name_lang = zh
| image            = 武官肖像.jpg
| image_caption    = [[မင်မင်းဆက်]] (၁၃၆၈–၁၆၆၂) အတွင်း ''[[ဟန်ဖူ]]'' အဝတ်အစား ဝတ်ဆင်ထားသော အရာရှိများ
| population       = ၁.၄ ဘီလီယံ ခန့်
| region1          = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]
| pop1             = ၁.၂၉ ဘီလီယံ ခန့်
| region2          = [[ထိုင်ဝမ်]]
| pop2             = ၂၂ သန်း
| region3          = [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]
| pop3             = ၁၀ သန်း
| region4          = [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]
| pop4             = ၆.၉၁ သန်း
| region5          = [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]
| pop5             = ၃.၈ သန်း မှ ၅.၇ သန်း
| region6          = [[စင်ကာပူနိုင်ငံ]]
| pop6             = ၃.၀၇ သန်း
| region7          = [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]
| pop7             = ၂.၈၃ သန်း
| region8          = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| pop8             = ၁.၆၃ သန်း
| region9          = [[ကနေဒါနိုင်ငံ]]
| pop9             = ၁.၄၆ သန်း
| region10         = [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ]]
| pop10            = ၁.၃၅ သန်း
| region11         = [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ]]
| pop11            = ၁.၂၁ သန်း
| region12         = [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]
| pop12            = ၉၉၂,၆၀၀
| region13         = [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]
| pop13            = ၉၂၂,၀၀၀
| languages        = [[တရုတ်ဘာသာစကား]]
| religions        = ခေတ်သစ်ကာလတွင် အများစုမှာ [[ဘာသာမဲ့]]များ ဖြစ်ကြသည်။&lt;br /&gt;{{hlist|[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]|[[တရုတ်ရိုးရာဘာသာ]]|[[ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ]]|[[တာအိုဘာသာ]]|[[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]|[[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]}}
| related          = {{hlist|[[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်လူမျိုးများ]]}}
}}
ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အခေါ်အဝေါ်များ
{{Infobox Chinese
| s = 汉族 (ရိုးရှင်းတရုတ်)
| t = 漢族 (ရိုးရာတရုတ်)
| p = Hànzú (ပင်ယင်)
| l = [[ဟန်မင်းဆက်]]ကို အစွဲပြုသော လူမျိုးစု
| myr = ဟန်ဇူ
| order = t
}}

ဟန်တရုတ်တို့သည် မြစ်ဝါမြစ်တစ်လျှောက် အခြေချနေထိုင်ခဲ့သော ရှေးဦး '''ဟွာရှား''' ({{zh|s=华夏|t=華夏|p=Huáxià}}) မျိုးရိုးမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite book |last=Minahan |first=James B. |title=Ethnic Groups of North, East, and Central Asia: An Encyclopedia |url=https://archive.org/details/ethnicgroupsofno0000jame |year=2015 |isbn=978-1-61069-017-1 |pages=[https://archive.org/details/ethnicgroupsofno0000jame/page/89 89]–90}}&lt;/ref&gt; [[ဟန်မင်းဆက်]] (ဘီစီ ၂၀၆ – အေဒီ ၂၂၀) ကာလတွင် အရှေ့အာရှတစ်ခွင် အာဏာစက် ပြန့်နှံ့ခဲ့ပြီး ကြီးကျယ်သော ယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားခဲ့သဖြင့် ၎င်းခေတ်ကို အစွဲပြုကာ &quot;ဟန်လူမျိုး&quot; ဟူသော အမည်နာမ ခိုင်မာလာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;auto6&quot;&gt;{{cite book |last=Minahan |title=Ethnic Groups of North, East, and Central Asia |year=2015 |page=92}}&lt;/ref&gt; လက်ရှိတွင် ဟန်တရုတ်လူမျိုးများသည် [[တရုတ်ပြည်မကြီး]] လူဦးရေ၏ ၉၂% ခန့်၊ [[ထိုင်ဝမ်]] လူဦးရေ၏ ၉၇% ခန့်နှင့် [[စင်ကာပူနိုင်ငံ]] လူဦးရေ၏ ၇၅% ခန့်ကို ကိုယ်စားပြုကာ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ နိုင်ငံအသီးသီးတွင်လည်း ပျံ့နှံ့နေထိုင်လျက် ရှိကြပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင်လည်း ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော [[မြန်မာနိုင်ငံဖွား တရုတ်နွယ်ဖွားများ]] ရှိကြပြီး လူဦးရေ၏ ၄%ခန့်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;ciastat&quot;&gt;[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/#people-and-society CIA Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211220073104/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/#people-and-society |date=20 December 2021 }} (2024 est.)&lt;/ref&gt;

== သမိုင်းကြောင်း ==

ဟန်လူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် [[မြစ်ဝါမြစ်]]ဝှမ်း အလယ်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အခြေချခဲ့ကြသော '''ဟွာရှား''' (Huaxia) အမည်ရှိ စိုက်ပျိုးရေး လူမျိုးစုများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;၎င်းတို့သည် [[ကျောက်ခေတ်သစ်]] ယဉ်ကျေးမှုများဖြစ်သည့် ယန်ရှောင် (Yangshao) နှင့် လုံရှန်း (Longshan) ယဉ်ကျေးမှုတို့မှ ဆင်းသက်လာကာ တရုတ်တို့၏ ပထမဆုံးသော မင်းဆက်များဖြစ်သည့် ရှ (Xia)၊ ရှန်း (Shang) နှင့် ကျိုး (Zhou) မင်းဆက်များကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။

ဘီစီ ၂၂၁ တွင် [[ချင်ရှီဟွမ်တီး]] (Qin Shi Huang) သည် တရုတ်ပြည်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် စုစည်းကာ ချင်မင်းဆက်ကို တည်ထောင်ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းနောက်တွင် ပေါ်ထွန်းလာသော [[ဟန်မင်းဆက်]] (ဘီစီ ၂၀၆ – အေဒီ ၂၂၀) သည် ဟန်လူမျိုးစု၏ သမိုင်းတွင် အရေးအပါဆုံးသော အလှည့်အပြောင်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ထိုကာလတွင်
စာပေ၊ အနုပညာနှင့် သိပ္ပံပညာများ အကြီးအကျယ် ထွန်းကားခဲ့သည်။ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒကို နိုင်ငံတော်၏ အခြေခံအတွေးအခေါ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။&quot;ဟန်&quot; (Han) ဟူသော အမည်သည် ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်း မြင့်မားမှုကို ရည်ညွှန်းသည့် အမည်တစ်ခုအဖြစ် ခိုင်မာလာခဲ့သည်။

ဟန်မင်းဆက် ပြိုကွဲပြီးနောက်ပိုင်း တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်းသို့ အပြင်လူမျိုးစုများ ဝင်ရောက်ကျူးကျော်မှုကြောင့် ဟန်လူမျိုး အများအပြားသည် [[ယန်ဇီမြစ်]]ဝှမ်းနှင့် တောင်ဘက်ဒေသများသို့ အုပ်စုလိုက် ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြသည်။ တန်မင်းဆက် (Tang Dynasty) နှင့် စုန့်မင်းဆက် (Song Dynasty) ကာလများတွင် ဟန်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် တောင်ဘက်ရှိ ဒေသခံလူမျိုးစုများနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းအထိ နယ်မြေချဲ့ထွင်နိုင်ခဲ့သည်။

၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် တရုတ်အမျိုးသားရေးဝါဒ နိုးကြားလာမှုနှင့်အတူ &quot;ဟန်&quot; ဟူသော ဝေါဟာရသည် ခေတ်သစ်တရုတ်နိုင်ငံသားဖြစ်မှု၏ ဗဟိုချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ဟန်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး လူမျိုးစုအဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိပြီး၊ တရုတ်ပြည်မကြီးသာမက ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ နိုင်ငံအသီးသီးတွင်လည်း အခြေချနေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။

== မျိုးရိုးဗီဇ ==

ဟန်လူမျိုးတို့သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်အလက် အများဆုံး လေ့လာခြင်းခံရသည့် လူမျိုးစုများထဲတွင် ပါဝင်သည်။ ခေတ်သစ်သိပ္ပံနည်းကျ လေ့လာမှုများအရ ဟန်လူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် အောက်ပါအတိုင်း ထူးခြားချက်များ ရှိသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ ဟန်အမျိုးသားများ၏ Y-Chromosome DNA ကို စစ်ဆေးရာတွင် '''Haplogroup O-M175''' သည် အများဆုံး (၈၀% ကျော်) ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ၎င်းသည် ဟန်လူမျိုးတို့၏ ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော မျိုးရိုးမှာ တစ်စုတစ်ဝေးတည်းဖြစ်ကြောင်းနှင့် ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] များမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာသော သက်သေအထောက်အထား ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Y-DNA&quot;&gt;{{cite journal |title=Y-chromosome evidence of southern origin of the East Asian-specific haplogroup O3-M122 |journal=American Journal of Human Genetics |year=2005}}&lt;/ref&gt;

ဟန်လူမျိုး နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] တို့သည် မျိုးရိုးဗီဇအရ အနီးစပ်ဆုံး ဖြစ်ကြသည်။ နှစ်ဖက်စလုံးတွင် O-M122 (O3) ဗီဇ အမြောက်အမြား ပါဝင်သဖြင့် ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] ဘိုးဘေးတစ်ဦးတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ပြသနေသည်။&lt;ref name=&quot;Wen2004&quot; /&gt; မွန်ဂိုတို့တွင် ပါဝင်သော Haplogroup C သည် မြောက်ဘက် [[အာလ်တေးအစ် ဘာသာစကားများ|အာလ်တေးအစ်နွယ်ဝင်]] များ၏ အမှတ်အသားဖြစ်ပြီး ဟန်လူမျိုးတို့တွင် ထိုဗီဇ အလွန်နည်းပါးသည်။ကိုရီးယားနှင့် ဂျပန်တို့တွင် ဟန်လူမျိုး၏ O3 ဗီဇ ပါဝင်သော်လည်း၊ ဂျပန်လူမျိုးတွင် ရှေးဦးအာရှဗီဇ (D) နှင့် ကိုရီးယားတွင် ကိုယ်ပိုင်ဗီဇ (O2b) များ ပါဝင်နေသဖြင့် ဟန်လူမျိုးနှင့် ကွဲပြားသော မျိုးရိုးဗီဇ သမိုင်းကြောင်းရှိကြောင်း တွေ့ရသည်။

မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများအရ ဟန်လူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့်က မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ရှေးဦးစိုက်ပျိုးရေး လူမျိုးစုများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Wen2004&quot;&gt;{{cite journal |last1=Wen |first1=B |title=Genetic evidence supports demic diffusion of Han culture |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2004-09-16_431_7006/page/302 |journal=Nature |volume=431 |pages=302–05 |year=2004}}&lt;/ref&gt; မြောက်ပိုင်းမှ တောင်ပိုင်းသို့ အဆင့်ဆင့် ပြန့်နှံ့သွားခြင်းဖြစ်ပြီး ထိုသို့ပြန့်နှံ့ရာတွင် ဒေသခံလူမျိုးစုများနှင့် ပေါင်းစပ်မှုများ ရှိခဲ့သော်လည်း ဟန်လူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇမှာ အဓိကအစုအဝေးအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့သည်။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|-
! ကဏ္ဍ !! မြောက်ပိုင်းဟန် (Northern Han) !! တောင်ပိုင်းဟန် (Southern Han)
|-
| '''အဓိက Haplogroups''' || '''A, C, D, G, M8a, M9, Z''' || '''B, F, R9, N9a'''
|-
| '''မျိုးရိုးဗီဇ လက္ခဏာ''' || မြောက်အာရှနှင့် ဗဟိုအာရှ လူမျိုးစုများ (ဥပမာ- မွန်ဂို) နှင့် ပိုမိုနီးစပ်သည်။ || တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ ဒေသခံလူမျိုးစုများ နှင့် ပိုမိုနီးစပ်သည်။
|-
| '''သမိုင်းကြောင်းအရ ဆက်စပ်မှု''' || ရှေးဦးဟွာရှား (Huaxia) မျိုးရိုးကို ပိုမိုသန့်စင်စွာ ထိန်းသိမ်းထားသည်။ || မြောက်ပိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသော ဟန်အမျိုးသားများနှင့် တောင်ပိုင်းဒေသခံ အမျိုးသမီးများအကြား ပေါင်းစပ်မှုမှတစ်ဆင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
|}

မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများအရ ဟန်လူမျိုးတို့၏ တောင်ဘက်သို့ ပြန့်နှံ့မှုသည် &quot;ယဉ်ကျေးမှု ပြန့်နှံ့ခြင်း&quot; (Cultural diffusion) ထက် &quot;လူဦးရေ ရွှေ့ပြောင်းခြင်း&quot; (Demic diffusion) ကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။ ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော ဗီဇ (Y-DNA) မှာ မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်း ဆင်တူနေသော်လည်း၊ မိခင်ဘက်မှ ဗီဇ (mtDNA) မှာမူ တောင်ပိုင်းဒေသရှိ ဒေသခံလူမျိုးစုများနှင့် ပေါင်းစပ်မှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရပါသည်။&lt;ref name=&quot;ScienceAdvances2017&quot;&gt;{{cite journal |title=Genome-wide data from two early Neolithic East Asian individuals |journal=Science Advances |year=2017}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု ==
ဟန်တရုတ်လူမျိုးများ၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုသည် တစ်ခုတည်းသော ဘာသာတရားအပေါ်၌သာ အခြေမပြုဘဲ ဘာသာရေး၊ ဒဿနနှင့် ရိုးရာယုံကြည်မှုများ ပေါင်းစပ်ပါဝင်နေသည့် &quot;တရုတ်ရိုးရာ ကိုးကွယ်မှု&quot; နှင့် &quot;ဘာသာကြီးသုံးခု&quot; (San Jiao - 三教) ပေါင်းစည်းထားသော ပုံစံဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Overmyer1986&quot;&gt;Overmyer, Daniel L. (1986). *Religions of China: The World as a Living System*. Harper &amp; Row, pp. 1–12.&lt;/ref&gt; အဆိုပါ ဘာသာကြီးသုံးခုမှာ [[ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ|ကွန်ဖူးရှပ်ဝါဒ]]၊ [[တာအိုဘာသာ|တာအိုဝါဒ]] နှင့် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] တို့ ဖြစ်ကြပြီး၊ ၎င်းတို့သည် သမိုင်းကြောင်းတစ်လျှောက် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အပြန်အလှန် လွှမ်းမိုးကာ ဟန်တရုတ်တို့၏ လူမှုဘဝနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Yao2000&quot;&gt;Yao, Xinzhong (2000). *An Introduction to Confucianism*. Cambridge University Press, pp. 185–190.&lt;/ref&gt;

ဟန်တရုတ်တို့၏ ယုံကြည်မှုတွင် ကွန်ဖူးရှပ်ဝါဒသည် ဘာသာရေးထက် ကျင့်ဝတ်နှင့် လူမှုရေးဆိုင်ရာ ဒဿနအဖြစ် အဓိက အရေးပါပြီး၊ မိဘဘိုးဘေးများအား ရိုသေကိုးကွယ်ခြင်း နှင့် ဘိုးဘေးပူဇော်ပွဲ တို့ကို အလေးအနက်ထား ဆောင်ရွက်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Adler2002&quot;&gt;Adler, Joseph A. (2002). *Chinese Religious Traditions*. Prentice Hall, pp. 67–75.&lt;/ref&gt; တာအိုဝါဒသည် သဘာဝတရားနှင့် သဟဇာတဖြစ်စွာ နေထိုင်ရေး (Yin နဲ့ Yang)၊ မသေမျိုးဝိဇ္ဇာကျင့်စဉ်များနှင့် ဒေဝါဝါဒဆိုင်ရာ နတ်ဒေဝါများကို ပူဇော်ခြင်းတို့အပေါ် အခြေခံကာ၊ဗုဒ္ဓဘာသာ (အထူးသဖြင့် မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ) သည် စိန့်တိုင် နှင့် ဇင် ဂိုဏ်းများအဖြစ် ထွန်းကားလျက် သံသရာမှ လွတ်မြောက်ရေးနှင့် ကရုဏာတရားကို ရှေးရှုကြသည်။&lt;ref name=&quot;Harvey1990&quot;&gt;Harvey, Peter (1990). *An Introduction to Buddhism: Teachings, History and Practices*. Cambridge University Press, pp. 170–178.&lt;/ref&gt;

ထို့ပြင် ဟန်တရုတ်တို့သည် မီးဖိုစောင့်နတ် ၊ လယ်ယာနှင့် မြေစောင့်နတ်၊ စီးပွားရေးနှင့် ကြွယ်ဝမှုနတ် စသည့် ရိုးရာနတ်ဒေဝါများစွာကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ ပုံမှန်အားဖြင့် ကွန်ဖူးရှူးကျောင်းများ၊ တာအိုကျောင်းများနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ တစ်ပြိုင်နက်တည်း သွားရောက်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။&lt;ref name=&quot;Teiser1996&quot;&gt;Teiser, Stephen F. (1996). &quot;The Spirits of Chinese Religion&quot;. In Lopez, Donald S. Jr. (ed.). *Religions of China in Practice*. Princeton University Press, pp. 3–37.&lt;/ref&gt; ၂၀ ရာစုအတွင်း တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ တည်ထောင်ပြီးနောက် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ယဉ်ကျေးမှု တော်လှန်ရေးကာလတွင် ဘာသာရေးကျင့်သုံးမှုများ မှေးမှိန်ခဲ့ဖူးသော်လည်း၊ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ရိုးရာပွဲတော်များ (ဥပမာ - တရုတ်နှစ်သစ်ကူး၊ ချင်းမင်းပွဲတော်၊ လလယ်ပွဲတော်) နှင့်အတူ ဘိုးဘေးပူဇော်ခြင်းနှင့် ရိုးရာယုံကြည်မှုများ ပြန်လည်ဆန်းသစ် ထွန်းကားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Chau2006&quot;&gt;Chau, Adam Yuet (2006). *Miraculous Response: Doing Popular Religion in Contemporary China*. Stanford University Press, pp. 42–50.&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist|colwidth=30em}}

=== ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် ===
* {{cite book |title=The Magic Lotus Lantern and Other Tales from the Han Chinese |url=https://archive.org/details/magiclotuslanter0000yuan |first=Haiwang |last=Yuan |publisher=Libraries Unlimited |location=Westport, Conn. |year= 2006 |isbn = 978-1-59158-294-6 |oclc = 65820295 }}
*Joniak-Lüthi, Agnieszka (2015). ''The Han: China’s Diverse Majority''. Washington, DC: University of Washington Press. {{ISBN|978-0-295-99467-3}} (hardcover). {{ISBN|9780295741789}} (paperback: 2017).

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
* [http://english.peopledaily.com.cn/200409/16/eng20040916_157308.html How the Han Chinese became the world's biggest tribe] – People's Daily Online Sept 16, 2004
* [https://web.archive.org/web/20160101193742/http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml Map share of ethnic by county of China] {{in lang|zh}}

[[ကဏ္ဍ:တရုတ် လူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>d0cpft8pf9rcaic4xiqfq6wb42e31p5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055497</id>
      <parentid>1055495</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T03:57:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* ယဉ်ကျေးမှု */</comment>
      <origin>1055497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33075" sha1="qmgxcbmtg5rr0j6ihp2t6g3wkhnb7s6" xml:space="preserve">{{Short description|ကမ္ဘာ့လူဦးရေအများဆုံး အရှေ့အာရှလူမျိုးစု}}

'''ဟန်တရုတ်''' သို့မဟုတ် '''ဟန်လူမျိုး''' ({{lang-en|Han Chinese}}; {{zh|s=汉族|t=漢族|p=Hànzú|links=no}} သို့မဟုတ် {{zh|s=汉人|t=漢人|p=Hànrén|links=no}}) သည် ခေတ်သစ်တရုတ်နိုင်ငံ၏ [[မြစ်ဝါမြစ်]]ဝှမ်းဒေသတွင် သမိုင်းတစ်လျှောက် မြစ်ဖျားခံ စတင်ပေါက်ဖွားခဲ့ကြသော အရှေ့အာရှ လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;sciencemag2017&quot;&gt;{{cite journal |last1=Siska |first1=Veronika |title=Genome-wide data from two early Neolithic East Asian individuals |journal=Science Advances |date=2017}}&lt;/ref&gt; ဟန်တရုတ်တို့သည် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၁၈% ခန့် (၁.၄ ဘီလီယံကျော်) ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာ့လူဦးရေအများဆုံး လူမျိုးစုအဖြစ် ရပ်တည်နေကာ [[တရုတ်ဘာသာစကား|တရုတ်ဘာသာစကားမျိုးကွဲများ]] ကို အဓိကပြောဆိုကြသည်။&lt;ref name=&quot;Wen2004Nature&quot;&gt;{{cite journal |last1=Wen |title=Genetic evidence supports demic diffusion of Han culture |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2004-09-16_431_7006/page/302 |journal=Nature |volume=431 |pages=302–05 |year=2004}}&lt;/ref&gt;

{{Infobox ethnic group
| group            = ဟန်လူမျိုး
| native_name      = 漢人; 汉人
| native_name_lang = zh
| image            = 武官肖像.jpg
| image_caption    = [[မင်မင်းဆက်]] (၁၃၆၈–၁၆၆၂) အတွင်း ''[[ဟန်ဖူ]]'' အဝတ်အစား ဝတ်ဆင်ထားသော အရာရှိများ
| population       = ၁.၄ ဘီလီယံ ခန့်
| region1          = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]
| pop1             = ၁.၂၉ ဘီလီယံ ခန့်
| region2          = [[ထိုင်ဝမ်]]
| pop2             = ၂၂ သန်း
| region3          = [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]
| pop3             = ၁၀ သန်း
| region4          = [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]
| pop4             = ၆.၉၁ သန်း
| region5          = [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]
| pop5             = ၃.၈ သန်း မှ ၅.၇ သန်း
| region6          = [[စင်ကာပူနိုင်ငံ]]
| pop6             = ၃.၀၇ သန်း
| region7          = [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]
| pop7             = ၂.၈၃ သန်း
| region8          = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| pop8             = ၁.၆၃ သန်း
| region9          = [[ကနေဒါနိုင်ငံ]]
| pop9             = ၁.၄၆ သန်း
| region10         = [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ]]
| pop10            = ၁.၃၅ သန်း
| region11         = [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ]]
| pop11            = ၁.၂၁ သန်း
| region12         = [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]
| pop12            = ၉၉၂,၆၀၀
| region13         = [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]
| pop13            = ၉၂၂,၀၀၀
| languages        = [[တရုတ်ဘာသာစကား]]
| religions        = ခေတ်သစ်ကာလတွင် အများစုမှာ [[ဘာသာမဲ့]]များ ဖြစ်ကြသည်။&lt;br /&gt;{{hlist|[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]|[[တရုတ်ရိုးရာဘာသာ]]|[[ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ]]|[[တာအိုဘာသာ]]|[[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]|[[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]}}
| related          = {{hlist|[[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်လူမျိုးများ]]}}
}}
ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အခေါ်အဝေါ်များ
{{Infobox Chinese
| s = 汉族 (ရိုးရှင်းတရုတ်)
| t = 漢族 (ရိုးရာတရုတ်)
| p = Hànzú (ပင်ယင်)
| l = [[ဟန်မင်းဆက်]]ကို အစွဲပြုသော လူမျိုးစု
| myr = ဟန်ဇူ
| order = t
}}

ဟန်တရုတ်တို့သည် မြစ်ဝါမြစ်တစ်လျှောက် အခြေချနေထိုင်ခဲ့သော ရှေးဦး '''ဟွာရှား''' ({{zh|s=华夏|t=華夏|p=Huáxià}}) မျိုးရိုးမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite book |last=Minahan |first=James B. |title=Ethnic Groups of North, East, and Central Asia: An Encyclopedia |url=https://archive.org/details/ethnicgroupsofno0000jame |year=2015 |isbn=978-1-61069-017-1 |pages=[https://archive.org/details/ethnicgroupsofno0000jame/page/89 89]–90}}&lt;/ref&gt; [[ဟန်မင်းဆက်]] (ဘီစီ ၂၀၆ – အေဒီ ၂၂၀) ကာလတွင် အရှေ့အာရှတစ်ခွင် အာဏာစက် ပြန့်နှံ့ခဲ့ပြီး ကြီးကျယ်သော ယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားခဲ့သဖြင့် ၎င်းခေတ်ကို အစွဲပြုကာ &quot;ဟန်လူမျိုး&quot; ဟူသော အမည်နာမ ခိုင်မာလာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;auto6&quot;&gt;{{cite book |last=Minahan |title=Ethnic Groups of North, East, and Central Asia |year=2015 |page=92}}&lt;/ref&gt; လက်ရှိတွင် ဟန်တရုတ်လူမျိုးများသည် [[တရုတ်ပြည်မကြီး]] လူဦးရေ၏ ၉၂% ခန့်၊ [[ထိုင်ဝမ်]] လူဦးရေ၏ ၉၇% ခန့်နှင့် [[စင်ကာပူနိုင်ငံ]] လူဦးရေ၏ ၇၅% ခန့်ကို ကိုယ်စားပြုကာ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ နိုင်ငံအသီးသီးတွင်လည်း ပျံ့နှံ့နေထိုင်လျက် ရှိကြပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင်လည်း ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော [[မြန်မာနိုင်ငံဖွား တရုတ်နွယ်ဖွားများ]] ရှိကြပြီး လူဦးရေ၏ ၄%ခန့်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;ciastat&quot;&gt;[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/#people-and-society CIA Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211220073104/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/#people-and-society |date=20 December 2021 }} (2024 est.)&lt;/ref&gt;

== သမိုင်းကြောင်း ==

ဟန်လူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် [[မြစ်ဝါမြစ်]]ဝှမ်း အလယ်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အခြေချခဲ့ကြသော '''ဟွာရှား''' (Huaxia) အမည်ရှိ စိုက်ပျိုးရေး လူမျိုးစုများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;၎င်းတို့သည် [[ကျောက်ခေတ်သစ်]] ယဉ်ကျေးမှုများဖြစ်သည့် ယန်ရှောင် (Yangshao) နှင့် လုံရှန်း (Longshan) ယဉ်ကျေးမှုတို့မှ ဆင်းသက်လာကာ တရုတ်တို့၏ ပထမဆုံးသော မင်းဆက်များဖြစ်သည့် ရှ (Xia)၊ ရှန်း (Shang) နှင့် ကျိုး (Zhou) မင်းဆက်များကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။

ဘီစီ ၂၂၁ တွင် [[ချင်ရှီဟွမ်တီး]] (Qin Shi Huang) သည် တရုတ်ပြည်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် စုစည်းကာ ချင်မင်းဆက်ကို တည်ထောင်ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းနောက်တွင် ပေါ်ထွန်းလာသော [[ဟန်မင်းဆက်]] (ဘီစီ ၂၀၆ – အေဒီ ၂၂၀) သည် ဟန်လူမျိုးစု၏ သမိုင်းတွင် အရေးအပါဆုံးသော အလှည့်အပြောင်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ထိုကာလတွင်
စာပေ၊ အနုပညာနှင့် သိပ္ပံပညာများ အကြီးအကျယ် ထွန်းကားခဲ့သည်။ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒကို နိုင်ငံတော်၏ အခြေခံအတွေးအခေါ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။&quot;ဟန်&quot; (Han) ဟူသော အမည်သည် ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်း မြင့်မားမှုကို ရည်ညွှန်းသည့် အမည်တစ်ခုအဖြစ် ခိုင်မာလာခဲ့သည်။

ဟန်မင်းဆက် ပြိုကွဲပြီးနောက်ပိုင်း တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်းသို့ အပြင်လူမျိုးစုများ ဝင်ရောက်ကျူးကျော်မှုကြောင့် ဟန်လူမျိုး အများအပြားသည် [[ယန်ဇီမြစ်]]ဝှမ်းနှင့် တောင်ဘက်ဒေသများသို့ အုပ်စုလိုက် ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြသည်။ တန်မင်းဆက် (Tang Dynasty) နှင့် စုန့်မင်းဆက် (Song Dynasty) ကာလများတွင် ဟန်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် တောင်ဘက်ရှိ ဒေသခံလူမျိုးစုများနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းအထိ နယ်မြေချဲ့ထွင်နိုင်ခဲ့သည်။

၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် တရုတ်အမျိုးသားရေးဝါဒ နိုးကြားလာမှုနှင့်အတူ &quot;ဟန်&quot; ဟူသော ဝေါဟာရသည် ခေတ်သစ်တရုတ်နိုင်ငံသားဖြစ်မှု၏ ဗဟိုချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ဟန်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး လူမျိုးစုအဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိပြီး၊ တရုတ်ပြည်မကြီးသာမက ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ နိုင်ငံအသီးသီးတွင်လည်း အခြေချနေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။

== ယဉ်ကျေးမှု ==
ဟန်တရုတ်လူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် နှစ်ပေါင်း ငါးထောင်နီးပါးခန့် အဆက်မပြတ် စိမ့်ဝင်ထွန်းကားလာခဲ့သည့် ကမ္ဘာ့အရှေးကျဆုံး ယဉ်ကျေးမှုများအနက် တစ်ခုဖြစ်ပြီး အရှေ့အာရှနှင့် ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှုအပေါ် ကြီးမားသော လွှမ်းမိုးမှုရှိခဲ့သည်။ အဆိုပါ ယဉ်ကျေးမှု၏ အခြေခံအုတ်မြစ်သည် [[ကွန်ဖူးရှပ်ဝါဒ]]၊ [[တာအိုဝါဒ]] နှင့် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] တို့၏ သွန်သင်ချက်များ၊ ဘိုးဘေးပူဇော်သည့် ဓလေ့များနှင့် မိသားစုအခြေပြု လူမှုအဆောက်အအုံတို့ပေါ်တွင် ရှေ့ရှုအခြေခံထားသည်။&lt;ref name=&quot;Ebrey2010&quot;&gt;Ebrey, Patricia Buckley (2010). *The Cambridge Illustrated History of China*. Cambridge University Press, 2nd ed., pp. 22–35.&lt;/ref&gt;

=== စာပေနှင့် ရေးထုံး ===
ဟန်တရုတ်တို့၏ စာရေးထုံးစနစ်သည် ရုပ်ပုံပြ စာလုံးများ အပေါ် အခြေခံပြီး ရှန်းမင်းဆက် ခေတ်မှစ၍ အက္ခရာစနစ် မဟုတ်သော တရုတ်စာလုံးများ ကို အသုံးပြုလာခဲ့ကြသည်။ ဤစာရေးထုံးစနစ်သည် ဒေသအလိုက် လေယူလေသိမ်းနှင့် စကားပြောစနစ်များ မတူညီကြသည့် ဟန်တရုတ်မျိုးနွယ်စုများကို စာပေအရ တစ်စုတစည်းတည်း ဖြစ်စေခဲ့သည့် အဓိက သမိုင်းဝင် ပေါင်းကူးတံတား ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DeFrancis1984&quot;&gt;DeFrancis, John (1984). *The Chinese Language: Fact and Fantasy*. University of Hawaii Press, pp. 37–53.&lt;/ref&gt; ထို့ပြင် စုတ်တံဖြင့် ရေးဆွဲရသော တရုတ်လက်ရေးလှပညာ၊ ကဗျာလင်္ကာ၊ တရုတ်ဂန္ထဝင်စာပေများ (ဥပမာ - စုန်းနှင့် ထန်းမင်းဆက် ကဗျာများ) နှင့် ပန်းချီဆေးရေး အနုပညာတို့သည် ဟန်ယဉ်ကျေးမှု၏ အမြင့်မားဆုံးသော အနုပညာ အမွေအနှစ်များ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Clunas2009&quot;&gt;Clunas, Craig (2009). *Art in China*. Oxford University Press, 2nd ed., pp. 88–102.&lt;/ref&gt;

=== ရိုးရာပွဲတော်များ ===
ဟန်တရုတ်တို့သည် စန္ဒြကတိ ပြက္ခဒိန် (လပြက္ခဒိန်) ကို အခြေခံသည့် ရိုးရာပွဲတော်များကို ကြီးကျယ်ခမ်းနားစွာ ကျင်းပလေ့ရှိကြသည်။ ၎င်းတို့အနက် အရေးပါဆုံးမှာ တရုတ်နှစ်သစ်ကူး ပွဲတော် ဖြစ်ပြီး မိသားစုဝင်များ ပြန်လည်ဆုံစည်းခြင်း၊ ဘိုးဘေးများကို ပူဇော်ခြင်းနှင့် စင်းလုံးချော မင်္ဂလာပြုခြင်းများကို ဆောင်ရွက်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Bodde1975&quot;&gt;Bodde, Derk (1975). *Festivals in Classical China: New Year and Other Annual Observances during the Han Dynasty*. Princeton University Press, pp. 147–162.&lt;/ref&gt; ထို့အပြင် ဘိုးဘေးများ၏ သင်္ချိုင်းသို့ သွားရောက်သန့်ရှင်းရေးပြုလုပ်၍ ကန်တော့ကြသည့် ချင်းမင်းပွဲတော် ၊ နဂါးလှေပြိုင်ပွဲများ နှင့် မိသားစုဆုံစည်း၍ လမုန့်စားကြသည့် ပွဲတော် တို့သည်လည်း ဟန်တရုတ်တို့၏ အထင်ကရ ရိုးရာပွဲတော်များ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Welch2008&quot;&gt;Welch, Patricia Bjaaland (2008). *Chinese Art: A Guide to Motifs, Symbols and Imagery*. Tuttle Publishing, pp. 210–225.&lt;/ref&gt;

=== အစားအသောက်နှင့် နေထိုင်မှုဓလေ့ ===
ဟန်တရုတ်တို့၏ အစားအသောက် ယဉ်ကျေးမှုသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားမှုများစွာရှိပြီး အဓိကအားဖြင့် ဒေသကြီး ရှစ်ခု၏ အစားအစာ အဖြစ် ထင်ရှားသည်။ ဆန်စပါးနှင့် ဂျုံ (ခေါက်ဆွဲ၊ မုန့်ပေါင်း) တို့ကို အဓိက အဓိကစားသုံးကြကာ အစားအသောက်ချက်ပြုတ်ရာတွင် ယင်နှင့် ရန် ၏ ဓာတ်ညီမျှမှုကို အလေးထားကြသည်။&lt;ref name=&quot;Anderson1988&quot;&gt;Anderson, E. N. (1988). *The Food of China*. Yale University Press, pp. 110–135.&lt;/ref&gt; ထို့အပြင် တရုတ်လက်ဖက်ရည် သောက်သုံးသည့် ဓလေ့သည် ဟန်တရုတ်တို့၏ လူမှုရေးဆိုင်ရာ သီးသန့် အနုပညာတစ်ရပ်အဖြစ် ရှေးခေတ်မင်းဆက်များမှစ၍ ယနေ့ထက်တိုင် ခိုင်မာစွာ အမြစ်တွယ်လျက် ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Benn2002&quot;&gt;Benn, Charles D. (2002). *Daily Life in Traditional China: The Tang Dynasty*. Greenwood Publishing Group, pp. 115–122.&lt;/ref&gt;

== မျိုးရိုးဗီဇ ==

ဟန်လူမျိုးတို့သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်အလက် အများဆုံး လေ့လာခြင်းခံရသည့် လူမျိုးစုများထဲတွင် ပါဝင်သည်။ ခေတ်သစ်သိပ္ပံနည်းကျ လေ့လာမှုများအရ ဟန်လူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် အောက်ပါအတိုင်း ထူးခြားချက်များ ရှိသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ ဟန်အမျိုးသားများ၏ Y-Chromosome DNA ကို စစ်ဆေးရာတွင် '''Haplogroup O-M175''' သည် အများဆုံး (၈၀% ကျော်) ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ၎င်းသည် ဟန်လူမျိုးတို့၏ ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော မျိုးရိုးမှာ တစ်စုတစ်ဝေးတည်းဖြစ်ကြောင်းနှင့် ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] များမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာသော သက်သေအထောက်အထား ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Y-DNA&quot;&gt;{{cite journal |title=Y-chromosome evidence of southern origin of the East Asian-specific haplogroup O3-M122 |journal=American Journal of Human Genetics |year=2005}}&lt;/ref&gt;

ဟန်လူမျိုး နှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] တို့သည် မျိုးရိုးဗီဇအရ အနီးစပ်ဆုံး ဖြစ်ကြသည်။ နှစ်ဖက်စလုံးတွင် O-M122 (O3) ဗီဇ အမြောက်အမြား ပါဝင်သဖြင့် ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] ဘိုးဘေးတစ်ဦးတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ပြသနေသည်။&lt;ref name=&quot;Wen2004&quot; /&gt; မွန်ဂိုတို့တွင် ပါဝင်သော Haplogroup C သည် မြောက်ဘက် [[အာလ်တေးအစ် ဘာသာစကားများ|အာလ်တေးအစ်နွယ်ဝင်]] များ၏ အမှတ်အသားဖြစ်ပြီး ဟန်လူမျိုးတို့တွင် ထိုဗီဇ အလွန်နည်းပါးသည်။ကိုရီးယားနှင့် ဂျပန်တို့တွင် ဟန်လူမျိုး၏ O3 ဗီဇ ပါဝင်သော်လည်း၊ ဂျပန်လူမျိုးတွင် ရှေးဦးအာရှဗီဇ (D) နှင့် ကိုရီးယားတွင် ကိုယ်ပိုင်ဗီဇ (O2b) များ ပါဝင်နေသဖြင့် ဟန်လူမျိုးနှင့် ကွဲပြားသော မျိုးရိုးဗီဇ သမိုင်းကြောင်းရှိကြောင်း တွေ့ရသည်။

မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများအရ ဟန်လူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့်က မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ရှေးဦးစိုက်ပျိုးရေး လူမျိုးစုများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Wen2004&quot;&gt;{{cite journal |last1=Wen |first1=B |title=Genetic evidence supports demic diffusion of Han culture |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2004-09-16_431_7006/page/302 |journal=Nature |volume=431 |pages=302–05 |year=2004}}&lt;/ref&gt; မြောက်ပိုင်းမှ တောင်ပိုင်းသို့ အဆင့်ဆင့် ပြန့်နှံ့သွားခြင်းဖြစ်ပြီး ထိုသို့ပြန့်နှံ့ရာတွင် ဒေသခံလူမျိုးစုများနှင့် ပေါင်းစပ်မှုများ ရှိခဲ့သော်လည်း ဟန်လူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇမှာ အဓိကအစုအဝေးအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့သည်။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|-
! ကဏ္ဍ !! မြောက်ပိုင်းဟန် (Northern Han) !! တောင်ပိုင်းဟန် (Southern Han)
|-
| '''အဓိက Haplogroups''' || '''A, C, D, G, M8a, M9, Z''' || '''B, F, R9, N9a'''
|-
| '''မျိုးရိုးဗီဇ လက္ခဏာ''' || မြောက်အာရှနှင့် ဗဟိုအာရှ လူမျိုးစုများ (ဥပမာ- မွန်ဂို) နှင့် ပိုမိုနီးစပ်သည်။ || တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ ဒေသခံလူမျိုးစုများ နှင့် ပိုမိုနီးစပ်သည်။
|-
| '''သမိုင်းကြောင်းအရ ဆက်စပ်မှု''' || ရှေးဦးဟွာရှား (Huaxia) မျိုးရိုးကို ပိုမိုသန့်စင်စွာ ထိန်းသိမ်းထားသည်။ || မြောက်ပိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသော ဟန်အမျိုးသားများနှင့် တောင်ပိုင်းဒေသခံ အမျိုးသမီးများအကြား ပေါင်းစပ်မှုမှတစ်ဆင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
|}

မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများအရ ဟန်လူမျိုးတို့၏ တောင်ဘက်သို့ ပြန့်နှံ့မှုသည် &quot;ယဉ်ကျေးမှု ပြန့်နှံ့ခြင်း&quot; (Cultural diffusion) ထက် &quot;လူဦးရေ ရွှေ့ပြောင်းခြင်း&quot; (Demic diffusion) ကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။ ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော ဗီဇ (Y-DNA) မှာ မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်း ဆင်တူနေသော်လည်း၊ မိခင်ဘက်မှ ဗီဇ (mtDNA) မှာမူ တောင်ပိုင်းဒေသရှိ ဒေသခံလူမျိုးစုများနှင့် ပေါင်းစပ်မှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရပါသည်။&lt;ref name=&quot;ScienceAdvances2017&quot;&gt;{{cite journal |title=Genome-wide data from two early Neolithic East Asian individuals |journal=Science Advances |year=2017}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု ==
ဟန်တရုတ်လူမျိုးများ၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုသည် တစ်ခုတည်းသော ဘာသာတရားအပေါ်၌သာ အခြေမပြုဘဲ ဘာသာရေး၊ ဒဿနနှင့် ရိုးရာယုံကြည်မှုများ ပေါင်းစပ်ပါဝင်နေသည့် &quot;တရုတ်ရိုးရာ ကိုးကွယ်မှု&quot; နှင့် &quot;ဘာသာကြီးသုံးခု&quot; (San Jiao - 三教) ပေါင်းစည်းထားသော ပုံစံဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Overmyer1986&quot;&gt;Overmyer, Daniel L. (1986). *Religions of China: The World as a Living System*. Harper &amp; Row, pp. 1–12.&lt;/ref&gt; အဆိုပါ ဘာသာကြီးသုံးခုမှာ [[ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ|ကွန်ဖူးရှပ်ဝါဒ]]၊ [[တာအိုဘာသာ|တာအိုဝါဒ]] နှင့် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] တို့ ဖြစ်ကြပြီး၊ ၎င်းတို့သည် သမိုင်းကြောင်းတစ်လျှောက် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အပြန်အလှန် လွှမ်းမိုးကာ ဟန်တရုတ်တို့၏ လူမှုဘဝနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Yao2000&quot;&gt;Yao, Xinzhong (2000). *An Introduction to Confucianism*. Cambridge University Press, pp. 185–190.&lt;/ref&gt;

ဟန်တရုတ်တို့၏ ယုံကြည်မှုတွင် ကွန်ဖူးရှပ်ဝါဒသည် ဘာသာရေးထက် ကျင့်ဝတ်နှင့် လူမှုရေးဆိုင်ရာ ဒဿနအဖြစ် အဓိက အရေးပါပြီး၊ မိဘဘိုးဘေးများအား ရိုသေကိုးကွယ်ခြင်း နှင့် ဘိုးဘေးပူဇော်ပွဲ တို့ကို အလေးအနက်ထား ဆောင်ရွက်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Adler2002&quot;&gt;Adler, Joseph A. (2002). *Chinese Religious Traditions*. Prentice Hall, pp. 67–75.&lt;/ref&gt; တာအိုဝါဒသည် သဘာဝတရားနှင့် သဟဇာတဖြစ်စွာ နေထိုင်ရေး (Yin နဲ့ Yang)၊ မသေမျိုးဝိဇ္ဇာကျင့်စဉ်များနှင့် ဒေဝါဝါဒဆိုင်ရာ နတ်ဒေဝါများကို ပူဇော်ခြင်းတို့အပေါ် အခြေခံကာ၊ဗုဒ္ဓဘာသာ (အထူးသဖြင့် မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ) သည် စိန့်တိုင် နှင့် ဇင် ဂိုဏ်းများအဖြစ် ထွန်းကားလျက် သံသရာမှ လွတ်မြောက်ရေးနှင့် ကရုဏာတရားကို ရှေးရှုကြသည်။&lt;ref name=&quot;Harvey1990&quot;&gt;Harvey, Peter (1990). *An Introduction to Buddhism: Teachings, History and Practices*. Cambridge University Press, pp. 170–178.&lt;/ref&gt;

ထို့ပြင် ဟန်တရုတ်တို့သည် မီးဖိုစောင့်နတ် ၊ လယ်ယာနှင့် မြေစောင့်နတ်၊ စီးပွားရေးနှင့် ကြွယ်ဝမှုနတ် စသည့် ရိုးရာနတ်ဒေဝါများစွာကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ ပုံမှန်အားဖြင့် ကွန်ဖူးရှူးကျောင်းများ၊ တာအိုကျောင်းများနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ တစ်ပြိုင်နက်တည်း သွားရောက်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။&lt;ref name=&quot;Teiser1996&quot;&gt;Teiser, Stephen F. (1996). &quot;The Spirits of Chinese Religion&quot;. In Lopez, Donald S. Jr. (ed.). *Religions of China in Practice*. Princeton University Press, pp. 3–37.&lt;/ref&gt; ၂၀ ရာစုအတွင်း တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ တည်ထောင်ပြီးနောက် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ယဉ်ကျေးမှု တော်လှန်ရေးကာလတွင် ဘာသာရေးကျင့်သုံးမှုများ မှေးမှိန်ခဲ့ဖူးသော်လည်း၊ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ရိုးရာပွဲတော်များ (ဥပမာ - တရုတ်နှစ်သစ်ကူး၊ ချင်းမင်းပွဲတော်၊ လလယ်ပွဲတော်) နှင့်အတူ ဘိုးဘေးပူဇော်ခြင်းနှင့် ရိုးရာယုံကြည်မှုများ ပြန်လည်ဆန်းသစ် ထွန်းကားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Chau2006&quot;&gt;Chau, Adam Yuet (2006). *Miraculous Response: Doing Popular Religion in Contemporary China*. Stanford University Press, pp. 42–50.&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist|colwidth=30em}}

=== ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် ===
* {{cite book |title=The Magic Lotus Lantern and Other Tales from the Han Chinese |url=https://archive.org/details/magiclotuslanter0000yuan |first=Haiwang |last=Yuan |publisher=Libraries Unlimited |location=Westport, Conn. |year= 2006 |isbn = 978-1-59158-294-6 |oclc = 65820295 }}
*Joniak-Lüthi, Agnieszka (2015). ''The Han: China’s Diverse Majority''. Washington, DC: University of Washington Press. {{ISBN|978-0-295-99467-3}} (hardcover). {{ISBN|9780295741789}} (paperback: 2017).

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
* [http://english.peopledaily.com.cn/200409/16/eng20040916_157308.html How the Han Chinese became the world's biggest tribe] – People's Daily Online Sept 16, 2004
* [https://web.archive.org/web/20160101193742/http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml Map share of ethnic by county of China] {{in lang|zh}}

[[ကဏ္ဍ:တရုတ် လူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>qmgxcbmtg5rr0j6ihp2t6g3wkhnb7s6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055499</id>
      <parentid>1055497</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T04:07:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* မျိုးရိုးဗီဇ */</comment>
      <origin>1055499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32064" sha1="2391jnlgmmdxlj4eyafveuz1btpzf50" xml:space="preserve">{{Short description|ကမ္ဘာ့လူဦးရေအများဆုံး အရှေ့အာရှလူမျိုးစု}}

'''ဟန်တရုတ်''' သို့မဟုတ် '''ဟန်လူမျိုး''' ({{lang-en|Han Chinese}}; {{zh|s=汉族|t=漢族|p=Hànzú|links=no}} သို့မဟုတ် {{zh|s=汉人|t=漢人|p=Hànrén|links=no}}) သည် ခေတ်သစ်တရုတ်နိုင်ငံ၏ [[မြစ်ဝါမြစ်]]ဝှမ်းဒေသတွင် သမိုင်းတစ်လျှောက် မြစ်ဖျားခံ စတင်ပေါက်ဖွားခဲ့ကြသော အရှေ့အာရှ လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;sciencemag2017&quot;&gt;{{cite journal |last1=Siska |first1=Veronika |title=Genome-wide data from two early Neolithic East Asian individuals |journal=Science Advances |date=2017}}&lt;/ref&gt; ဟန်တရုတ်တို့သည် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၁၈% ခန့် (၁.၄ ဘီလီယံကျော်) ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာ့လူဦးရေအများဆုံး လူမျိုးစုအဖြစ် ရပ်တည်နေကာ [[တရုတ်ဘာသာစကား|တရုတ်ဘာသာစကားမျိုးကွဲများ]] ကို အဓိကပြောဆိုကြသည်။&lt;ref name=&quot;Wen2004Nature&quot;&gt;{{cite journal |last1=Wen |title=Genetic evidence supports demic diffusion of Han culture |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2004-09-16_431_7006/page/302 |journal=Nature |volume=431 |pages=302–05 |year=2004}}&lt;/ref&gt;

{{Infobox ethnic group
| group            = ဟန်လူမျိုး
| native_name      = 漢人; 汉人
| native_name_lang = zh
| image            = 武官肖像.jpg
| image_caption    = [[မင်မင်းဆက်]] (၁၃၆၈–၁၆၆၂) အတွင်း ''[[ဟန်ဖူ]]'' အဝတ်အစား ဝတ်ဆင်ထားသော အရာရှိများ
| population       = ၁.၄ ဘီလီယံ ခန့်
| region1          = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]
| pop1             = ၁.၂၉ ဘီလီယံ ခန့်
| region2          = [[ထိုင်ဝမ်]]
| pop2             = ၂၂ သန်း
| region3          = [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]
| pop3             = ၁၀ သန်း
| region4          = [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]
| pop4             = ၆.၉၁ သန်း
| region5          = [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]
| pop5             = ၃.၈ သန်း မှ ၅.၇ သန်း
| region6          = [[စင်ကာပူနိုင်ငံ]]
| pop6             = ၃.၀၇ သန်း
| region7          = [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]
| pop7             = ၂.၈၃ သန်း
| region8          = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| pop8             = ၁.၆၃ သန်း
| region9          = [[ကနေဒါနိုင်ငံ]]
| pop9             = ၁.၄၆ သန်း
| region10         = [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ]]
| pop10            = ၁.၃၅ သန်း
| region11         = [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ]]
| pop11            = ၁.၂၁ သန်း
| region12         = [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]
| pop12            = ၉၉၂,၆၀၀
| region13         = [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]
| pop13            = ၉၂၂,၀၀၀
| languages        = [[တရုတ်ဘာသာစကား]]
| religions        = ခေတ်သစ်ကာလတွင် အများစုမှာ [[ဘာသာမဲ့]]များ ဖြစ်ကြသည်။&lt;br /&gt;{{hlist|[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]|[[တရုတ်ရိုးရာဘာသာ]]|[[ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ]]|[[တာအိုဘာသာ]]|[[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]|[[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]}}
| related          = {{hlist|[[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်လူမျိုးများ]]}}
}}
ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အခေါ်အဝေါ်များ
{{Infobox Chinese
| s = 汉族 (ရိုးရှင်းတရုတ်)
| t = 漢族 (ရိုးရာတရုတ်)
| p = Hànzú (ပင်ယင်)
| l = [[ဟန်မင်းဆက်]]ကို အစွဲပြုသော လူမျိုးစု
| myr = ဟန်ဇူ
| order = t
}}

ဟန်တရုတ်တို့သည် မြစ်ဝါမြစ်တစ်လျှောက် အခြေချနေထိုင်ခဲ့သော ရှေးဦး '''ဟွာရှား''' ({{zh|s=华夏|t=華夏|p=Huáxià}}) မျိုးရိုးမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite book |last=Minahan |first=James B. |title=Ethnic Groups of North, East, and Central Asia: An Encyclopedia |url=https://archive.org/details/ethnicgroupsofno0000jame |year=2015 |isbn=978-1-61069-017-1 |pages=[https://archive.org/details/ethnicgroupsofno0000jame/page/89 89]–90}}&lt;/ref&gt; [[ဟန်မင်းဆက်]] (ဘီစီ ၂၀၆ – အေဒီ ၂၂၀) ကာလတွင် အရှေ့အာရှတစ်ခွင် အာဏာစက် ပြန့်နှံ့ခဲ့ပြီး ကြီးကျယ်သော ယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားခဲ့သဖြင့် ၎င်းခေတ်ကို အစွဲပြုကာ &quot;ဟန်လူမျိုး&quot; ဟူသော အမည်နာမ ခိုင်မာလာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;auto6&quot;&gt;{{cite book |last=Minahan |title=Ethnic Groups of North, East, and Central Asia |year=2015 |page=92}}&lt;/ref&gt; လက်ရှိတွင် ဟန်တရုတ်လူမျိုးများသည် [[တရုတ်ပြည်မကြီး]] လူဦးရေ၏ ၉၂% ခန့်၊ [[ထိုင်ဝမ်]] လူဦးရေ၏ ၉၇% ခန့်နှင့် [[စင်ကာပူနိုင်ငံ]] လူဦးရေ၏ ၇၅% ခန့်ကို ကိုယ်စားပြုကာ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ နိုင်ငံအသီးသီးတွင်လည်း ပျံ့နှံ့နေထိုင်လျက် ရှိကြပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင်လည်း ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော [[မြန်မာနိုင်ငံဖွား တရုတ်နွယ်ဖွားများ]] ရှိကြပြီး လူဦးရေ၏ ၄%ခန့်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;ciastat&quot;&gt;[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/#people-and-society CIA Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211220073104/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/#people-and-society |date=20 December 2021 }} (2024 est.)&lt;/ref&gt;

== သမိုင်းကြောင်း ==

ဟန်လူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် [[မြစ်ဝါမြစ်]]ဝှမ်း အလယ်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အခြေချခဲ့ကြသော '''ဟွာရှား''' (Huaxia) အမည်ရှိ စိုက်ပျိုးရေး လူမျိုးစုများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;၎င်းတို့သည် [[ကျောက်ခေတ်သစ်]] ယဉ်ကျေးမှုများဖြစ်သည့် ယန်ရှောင် (Yangshao) နှင့် လုံရှန်း (Longshan) ယဉ်ကျေးမှုတို့မှ ဆင်းသက်လာကာ တရုတ်တို့၏ ပထမဆုံးသော မင်းဆက်များဖြစ်သည့် ရှ (Xia)၊ ရှန်း (Shang) နှင့် ကျိုး (Zhou) မင်းဆက်များကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။

ဘီစီ ၂၂၁ တွင် [[ချင်ရှီဟွမ်တီး]] (Qin Shi Huang) သည် တရုတ်ပြည်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် စုစည်းကာ ချင်မင်းဆက်ကို တည်ထောင်ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းနောက်တွင် ပေါ်ထွန်းလာသော [[ဟန်မင်းဆက်]] (ဘီစီ ၂၀၆ – အေဒီ ၂၂၀) သည် ဟန်လူမျိုးစု၏ သမိုင်းတွင် အရေးအပါဆုံးသော အလှည့်အပြောင်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ထိုကာလတွင်
စာပေ၊ အနုပညာနှင့် သိပ္ပံပညာများ အကြီးအကျယ် ထွန်းကားခဲ့သည်။ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒကို နိုင်ငံတော်၏ အခြေခံအတွေးအခေါ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။&quot;ဟန်&quot; (Han) ဟူသော အမည်သည် ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်း မြင့်မားမှုကို ရည်ညွှန်းသည့် အမည်တစ်ခုအဖြစ် ခိုင်မာလာခဲ့သည်။

ဟန်မင်းဆက် ပြိုကွဲပြီးနောက်ပိုင်း တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်းသို့ အပြင်လူမျိုးစုများ ဝင်ရောက်ကျူးကျော်မှုကြောင့် ဟန်လူမျိုး အများအပြားသည် [[ယန်ဇီမြစ်]]ဝှမ်းနှင့် တောင်ဘက်ဒေသများသို့ အုပ်စုလိုက် ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြသည်။ တန်မင်းဆက် (Tang Dynasty) နှင့် စုန့်မင်းဆက် (Song Dynasty) ကာလများတွင် ဟန်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် တောင်ဘက်ရှိ ဒေသခံလူမျိုးစုများနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းအထိ နယ်မြေချဲ့ထွင်နိုင်ခဲ့သည်။

၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် တရုတ်အမျိုးသားရေးဝါဒ နိုးကြားလာမှုနှင့်အတူ &quot;ဟန်&quot; ဟူသော ဝေါဟာရသည် ခေတ်သစ်တရုတ်နိုင်ငံသားဖြစ်မှု၏ ဗဟိုချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ဟန်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး လူမျိုးစုအဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိပြီး၊ တရုတ်ပြည်မကြီးသာမက ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ နိုင်ငံအသီးသီးတွင်လည်း အခြေချနေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။

== ယဉ်ကျေးမှု ==
ဟန်တရုတ်လူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် နှစ်ပေါင်း ငါးထောင်နီးပါးခန့် အဆက်မပြတ် စိမ့်ဝင်ထွန်းကားလာခဲ့သည့် ကမ္ဘာ့အရှေးကျဆုံး ယဉ်ကျေးမှုများအနက် တစ်ခုဖြစ်ပြီး အရှေ့အာရှနှင့် ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှုအပေါ် ကြီးမားသော လွှမ်းမိုးမှုရှိခဲ့သည်။ အဆိုပါ ယဉ်ကျေးမှု၏ အခြေခံအုတ်မြစ်သည် [[ကွန်ဖူးရှပ်ဝါဒ]]၊ [[တာအိုဝါဒ]] နှင့် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] တို့၏ သွန်သင်ချက်များ၊ ဘိုးဘေးပူဇော်သည့် ဓလေ့များနှင့် မိသားစုအခြေပြု လူမှုအဆောက်အအုံတို့ပေါ်တွင် ရှေ့ရှုအခြေခံထားသည်။&lt;ref name=&quot;Ebrey2010&quot;&gt;Ebrey, Patricia Buckley (2010). *The Cambridge Illustrated History of China*. Cambridge University Press, 2nd ed., pp. 22–35.&lt;/ref&gt;

=== စာပေနှင့် ရေးထုံး ===
ဟန်တရုတ်တို့၏ စာရေးထုံးစနစ်သည် ရုပ်ပုံပြ စာလုံးများ အပေါ် အခြေခံပြီး ရှန်းမင်းဆက် ခေတ်မှစ၍ အက္ခရာစနစ် မဟုတ်သော တရုတ်စာလုံးများ ကို အသုံးပြုလာခဲ့ကြသည်။ ဤစာရေးထုံးစနစ်သည် ဒေသအလိုက် လေယူလေသိမ်းနှင့် စကားပြောစနစ်များ မတူညီကြသည့် ဟန်တရုတ်မျိုးနွယ်စုများကို စာပေအရ တစ်စုတစည်းတည်း ဖြစ်စေခဲ့သည့် အဓိက သမိုင်းဝင် ပေါင်းကူးတံတား ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DeFrancis1984&quot;&gt;DeFrancis, John (1984). *The Chinese Language: Fact and Fantasy*. University of Hawaii Press, pp. 37–53.&lt;/ref&gt; ထို့ပြင် စုတ်တံဖြင့် ရေးဆွဲရသော တရုတ်လက်ရေးလှပညာ၊ ကဗျာလင်္ကာ၊ တရုတ်ဂန္ထဝင်စာပေများ (ဥပမာ - စုန်းနှင့် ထန်းမင်းဆက် ကဗျာများ) နှင့် ပန်းချီဆေးရေး အနုပညာတို့သည် ဟန်ယဉ်ကျေးမှု၏ အမြင့်မားဆုံးသော အနုပညာ အမွေအနှစ်များ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Clunas2009&quot;&gt;Clunas, Craig (2009). *Art in China*. Oxford University Press, 2nd ed., pp. 88–102.&lt;/ref&gt;

=== ရိုးရာပွဲတော်များ ===
ဟန်တရုတ်တို့သည် စန္ဒြကတိ ပြက္ခဒိန် (လပြက္ခဒိန်) ကို အခြေခံသည့် ရိုးရာပွဲတော်များကို ကြီးကျယ်ခမ်းနားစွာ ကျင်းပလေ့ရှိကြသည်။ ၎င်းတို့အနက် အရေးပါဆုံးမှာ တရုတ်နှစ်သစ်ကူး ပွဲတော် ဖြစ်ပြီး မိသားစုဝင်များ ပြန်လည်ဆုံစည်းခြင်း၊ ဘိုးဘေးများကို ပူဇော်ခြင်းနှင့် စင်းလုံးချော မင်္ဂလာပြုခြင်းများကို ဆောင်ရွက်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Bodde1975&quot;&gt;Bodde, Derk (1975). *Festivals in Classical China: New Year and Other Annual Observances during the Han Dynasty*. Princeton University Press, pp. 147–162.&lt;/ref&gt; ထို့အပြင် ဘိုးဘေးများ၏ သင်္ချိုင်းသို့ သွားရောက်သန့်ရှင်းရေးပြုလုပ်၍ ကန်တော့ကြသည့် ချင်းမင်းပွဲတော် ၊ နဂါးလှေပြိုင်ပွဲများ နှင့် မိသားစုဆုံစည်း၍ လမုန့်စားကြသည့် ပွဲတော် တို့သည်လည်း ဟန်တရုတ်တို့၏ အထင်ကရ ရိုးရာပွဲတော်များ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Welch2008&quot;&gt;Welch, Patricia Bjaaland (2008). *Chinese Art: A Guide to Motifs, Symbols and Imagery*. Tuttle Publishing, pp. 210–225.&lt;/ref&gt;

=== အစားအသောက်နှင့် နေထိုင်မှုဓလေ့ ===
ဟန်တရုတ်တို့၏ အစားအသောက် ယဉ်ကျေးမှုသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားမှုများစွာရှိပြီး အဓိကအားဖြင့် ဒေသကြီး ရှစ်ခု၏ အစားအစာ အဖြစ် ထင်ရှားသည်။ ဆန်စပါးနှင့် ဂျုံ (ခေါက်ဆွဲ၊ မုန့်ပေါင်း) တို့ကို အဓိက အဓိကစားသုံးကြကာ အစားအသောက်ချက်ပြုတ်ရာတွင် ယင်နှင့် ရန် ၏ ဓာတ်ညီမျှမှုကို အလေးထားကြသည်။&lt;ref name=&quot;Anderson1988&quot;&gt;Anderson, E. N. (1988). *The Food of China*. Yale University Press, pp. 110–135.&lt;/ref&gt; ထို့အပြင် တရုတ်လက်ဖက်ရည် သောက်သုံးသည့် ဓလေ့သည် ဟန်တရုတ်တို့၏ လူမှုရေးဆိုင်ရာ သီးသန့် အနုပညာတစ်ရပ်အဖြစ် ရှေးခေတ်မင်းဆက်များမှစ၍ ယနေ့ထက်တိုင် ခိုင်မာစွာ အမြစ်တွယ်လျက် ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Benn2002&quot;&gt;Benn, Charles D. (2002). *Daily Life in Traditional China: The Tang Dynasty*. Greenwood Publishing Group, pp. 115–122.&lt;/ref&gt;

== မျိုးရိုးဗီဇ ==

ဟန်လူမျိုးတို့သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်အလက် အများဆုံး လေ့လာခြင်းခံရသည့် လူမျိုးစုများထဲတွင် ပါဝင်သည်။ ခေတ်သစ် သမိုင်းဝင် ဗီဇဗေဒ (Archaeogenetics) နှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ စစ်တမ်းများအရ ဟန်လူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့်က မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ရှေးဦးစိုက်ပျိုးရေး လူမျိုးစုများ (Yangshao နှင့် Longshan ယဉ်ကျေးမှု) မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref name=&quot;Wen2004&quot;&gt;Wen, B., et al. (2004). &quot;Genetic evidence supports demic diffusion of Han culture&quot;. *Nature*, 431(7006), pp. 302–305.&lt;/ref&gt; ဟန်အမျိုးသားများ၏ ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော Y-Chromosome DNA ကို စစ်ဆေးရာတွင် Haplogroup O-M175 (အထူးသဖြင့် O-M122/O3) သည် ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်အထိ အများဆုံး ပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းသည် ဟန်လူမျိုးတို့၏ ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော မျိုးရိုးမှာ တစ်စုတစ်ဝေးတည်းဖြစ်ကြောင်းနှင့် ရှေးဦး [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]] များမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာသော သက်သေအထောက်အထား ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Shi2005&quot;&gt;Shi, H., et al. (2005). &quot;Y-chromosome evidence of southern origin of the East Asian-specific haplogroup O3-M122&quot;. *American Journal of Human Genetics*, 77(3), pp. 408–419.&lt;/ref&gt;

မျိုးရိုးဗီဇအရ ဟန်လူမျိုးနှင့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] တို့သည် အနီးစပ်ဆုံး ဖြစ်ကြပြီး နှစ်ဖက်စလုံးတွင် O-M122 (O3) ဗီဇ အမြောက်အမြား ပါဝင်နေခြင်းသည် ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက် ဘိုးဘေးတစ်ဦးတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။&lt;ref name=&quot;Wen2004&quot; /&gt; အခြားတစ်ဖက်တွင် မြောက်ဘက် [[အာလ်တေးအစ် ဘာသာစကားများ|အာလ်တေးအစ်နွယ်ဝင်]] များ (ဥပမာ- မွန်ဂို) တွင် ပါဝင်သော Haplogroup C ဗီဇမှာ ဟန်လူမျိုးတို့တွင် အလွန်နည်းပါးသည်။ ကိုရီးယားနှင့် ဂျပန်တို့တွင်လည်း ဟန်လူမျိုး၏ O3 ဗီဇ ပေါင်းစပ်ပါဝင်သော်လည်း ဂျပန်လူမျိုးတွင် ရှေးဦးအာရှဗီဇ (D) နှင့် ကိုရီးယားတွင် ကိုယ်ပိုင်ဗီဇ (O2b) များ ပါဝင်နေသဖြင့် ဟန်လူမျိုးနှင့် ကွဲပြားသော မျိုးရိုးဗီဇ သမိုင်းကြောင်းရှိကြသည်။&lt;ref name=&quot;Hammer2006&quot;&gt;Hammer, M. F., et al. (2006). &quot;Dual origins of the Japanese: common ground for hunter-gatherer and farmer lineages&quot;. *Journal of Human Genetics*, 51(1), pp. 47–58.&lt;/ref&gt;

တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် မျိုးရိုးဗီဇ လေ့လာမှုများ အရ မြောက်ပိုင်းဟန် နှင့် တောင်ပိုင်းဟန် တို့အကြား မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုအနည်းငယ် ရှိသော်လည်း အဓိက ဖခင်ဘက်ဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇ (Y-DNA) မူလပင်မမှာ တစ်ပုံစံတည်း ဖြစ်နေသည်။&lt;ref name=&quot;Xu2009&quot;&gt;Xu, S., et al. (2009). &quot;Genomic dissection of population substructure of Han Chinese&quot;. *American Journal of Human Genetics*, 85(6), pp. 762–774.&lt;/ref&gt; ဟန်လူမျိုးတို့၏ တောင်ဘက်သို့ ပြန့်နှံ့မှုသည် ယဉ်ကျေးမှုသက်သက် ပြန့်နှံ့ခြင်း ထက် လူဦးရေ ရွှေ့ပြောင်းခြင်း ကြောင့် ဖြစ်ပြီး၊ မြောက်ပိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသော ဟန်အမျိုးသားများသည် တောင်ပိုင်းရှိ ဒေသခံ တိုင်-ကဒိုင် (Tai-Kadai) နှင့် အောစထရိုအေးရှားတစ် (Austroasiatic) နွယ်ဖွား အမျိုးသမီးများနှင့် ပေါင်းစပ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် တောင်ပိုင်းဟန်တို့၏ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော ဗီဇ (mtDNA - B, F, R9, N9a) တွင် ဒေသခံဗီဇများ ပါဝင်နေခြင်းဖြစ်ကြောင်း ခေတ်သစ် DNA စစ်တမ်းများက အတည်ပြုထားသည်။&lt;ref name=&quot;Wang2021&quot;&gt;Wang, C. C., et al. (2021). &quot;The genomic formation of Human populations in East Asia&quot;. *Nature*, 591(7850), pp. 413–419.&lt;/ref&gt;

== ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု ==
ဟန်တရုတ်လူမျိုးများ၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုသည် တစ်ခုတည်းသော ဘာသာတရားအပေါ်၌သာ အခြေမပြုဘဲ ဘာသာရေး၊ ဒဿနနှင့် ရိုးရာယုံကြည်မှုများ ပေါင်းစပ်ပါဝင်နေသည့် &quot;တရုတ်ရိုးရာ ကိုးကွယ်မှု&quot; နှင့် &quot;ဘာသာကြီးသုံးခု&quot; (San Jiao - 三教) ပေါင်းစည်းထားသော ပုံစံဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Overmyer1986&quot;&gt;Overmyer, Daniel L. (1986). *Religions of China: The World as a Living System*. Harper &amp; Row, pp. 1–12.&lt;/ref&gt; အဆိုပါ ဘာသာကြီးသုံးခုမှာ [[ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ|ကွန်ဖူးရှပ်ဝါဒ]]၊ [[တာအိုဘာသာ|တာအိုဝါဒ]] နှင့် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] တို့ ဖြစ်ကြပြီး၊ ၎င်းတို့သည် သမိုင်းကြောင်းတစ်လျှောက် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အပြန်အလှန် လွှမ်းမိုးကာ ဟန်တရုတ်တို့၏ လူမှုဘဝနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Yao2000&quot;&gt;Yao, Xinzhong (2000). *An Introduction to Confucianism*. Cambridge University Press, pp. 185–190.&lt;/ref&gt;

ဟန်တရုတ်တို့၏ ယုံကြည်မှုတွင် ကွန်ဖူးရှပ်ဝါဒသည် ဘာသာရေးထက် ကျင့်ဝတ်နှင့် လူမှုရေးဆိုင်ရာ ဒဿနအဖြစ် အဓိက အရေးပါပြီး၊ မိဘဘိုးဘေးများအား ရိုသေကိုးကွယ်ခြင်း နှင့် ဘိုးဘေးပူဇော်ပွဲ တို့ကို အလေးအနက်ထား ဆောင်ရွက်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Adler2002&quot;&gt;Adler, Joseph A. (2002). *Chinese Religious Traditions*. Prentice Hall, pp. 67–75.&lt;/ref&gt; တာအိုဝါဒသည် သဘာဝတရားနှင့် သဟဇာတဖြစ်စွာ နေထိုင်ရေး (Yin နဲ့ Yang)၊ မသေမျိုးဝိဇ္ဇာကျင့်စဉ်များနှင့် ဒေဝါဝါဒဆိုင်ရာ နတ်ဒေဝါများကို ပူဇော်ခြင်းတို့အပေါ် အခြေခံကာ၊ဗုဒ္ဓဘာသာ (အထူးသဖြင့် မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ) သည် စိန့်တိုင် နှင့် ဇင် ဂိုဏ်းများအဖြစ် ထွန်းကားလျက် သံသရာမှ လွတ်မြောက်ရေးနှင့် ကရုဏာတရားကို ရှေးရှုကြသည်။&lt;ref name=&quot;Harvey1990&quot;&gt;Harvey, Peter (1990). *An Introduction to Buddhism: Teachings, History and Practices*. Cambridge University Press, pp. 170–178.&lt;/ref&gt;

ထို့ပြင် ဟန်တရုတ်တို့သည် မီးဖိုစောင့်နတ် ၊ လယ်ယာနှင့် မြေစောင့်နတ်၊ စီးပွားရေးနှင့် ကြွယ်ဝမှုနတ် စသည့် ရိုးရာနတ်ဒေဝါများစွာကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ ပုံမှန်အားဖြင့် ကွန်ဖူးရှူးကျောင်းများ၊ တာအိုကျောင်းများနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ တစ်ပြိုင်နက်တည်း သွားရောက်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။&lt;ref name=&quot;Teiser1996&quot;&gt;Teiser, Stephen F. (1996). &quot;The Spirits of Chinese Religion&quot;. In Lopez, Donald S. Jr. (ed.). *Religions of China in Practice*. Princeton University Press, pp. 3–37.&lt;/ref&gt; ၂၀ ရာစုအတွင်း တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ တည်ထောင်ပြီးနောက် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ယဉ်ကျေးမှု တော်လှန်ရေးကာလတွင် ဘာသာရေးကျင့်သုံးမှုများ မှေးမှိန်ခဲ့ဖူးသော်လည်း၊ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ရိုးရာပွဲတော်များ (ဥပမာ - တရုတ်နှစ်သစ်ကူး၊ ချင်းမင်းပွဲတော်၊ လလယ်ပွဲတော်) နှင့်အတူ ဘိုးဘေးပူဇော်ခြင်းနှင့် ရိုးရာယုံကြည်မှုများ ပြန်လည်ဆန်းသစ် ထွန်းကားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Chau2006&quot;&gt;Chau, Adam Yuet (2006). *Miraculous Response: Doing Popular Religion in Contemporary China*. Stanford University Press, pp. 42–50.&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist|colwidth=30em}}

=== ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် ===
* {{cite book |title=The Magic Lotus Lantern and Other Tales from the Han Chinese |url=https://archive.org/details/magiclotuslanter0000yuan |first=Haiwang |last=Yuan |publisher=Libraries Unlimited |location=Westport, Conn. |year= 2006 |isbn = 978-1-59158-294-6 |oclc = 65820295 }}
*Joniak-Lüthi, Agnieszka (2015). ''The Han: China’s Diverse Majority''. Washington, DC: University of Washington Press. {{ISBN|978-0-295-99467-3}} (hardcover). {{ISBN|9780295741789}} (paperback: 2017).

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
* [http://english.peopledaily.com.cn/200409/16/eng20040916_157308.html How the Han Chinese became the world's biggest tribe] – People's Daily Online Sept 16, 2004
* [https://web.archive.org/web/20160101193742/http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml Map share of ethnic by county of China] {{in lang|zh}}

[[ကဏ္ဍ:တရုတ် လူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>2391jnlgmmdxlj4eyafveuz1btpzf50</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စိန်မွတ္တား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>208487</id>
    <revision>
      <id>1055564</id>
      <parentid>787743</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T07:04:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဆိုင်းပညာရှင်များ]]</comment>
      <origin>1055564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4336" sha1="pr9gvr5k9dccirkcyt00mrs754wiy7w" xml:space="preserve">'''စိန်မွတ္တား''' (၇၀ နှစ်) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]မှ [[ဆိုင်းပညာရှင်]] ဖြစ်သည်။

==ငယ်ဘဝ==

စိန်မွတ္တားကို ဖခင် ဦးဘသောင်း နှင့် မိခင် ဒေါ်သောင်းကြည်တို့မှ [[၁၃၁၄]] ခုနှစ် [[ဝါခေါင်လ]]ဆန်း ၂ ရက် (၁၉၅၂ ဇူလိုင်လ ၂၃ ရက် ဗုဒ္ဓဟူး) နေ့ က [[မန္တလေးမြို့]]တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင် (၈) ယောက်တွင် ဒုတိယမြောက် ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt; https://www.youtube.com/watch?v=22eKBq4E9fk &lt;/ref&gt;

==ပညာရေး==

အသက် (၁၄) နှစ်တွင် မြန်မာ့ဆိုင်းပညာကို စတင် သင်ယူခဲ့သည်။ လက်ဦးဆရာများမှာ ပန်တျာဆရာတိုင်းချစ်စိန်၊ ဦးစိန်မောင်လွင်၊ စိန်ဗိုလ်တင့် စသူတို့ဖြစ်သည်။ 

==အနုပညာဘဝ==

သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန နှင့် အဆို အက အရေး အတီး ကော်မတီ တို့ ပူးပေါင်းကျင်းပသော ဒုတိယအကြိမ် ဖိတ်ခေါ် ဓမ္မတေးပြိုင်ပွဲတွင် ပညာရှင်အဆင့် အတီး ရွှေတံဆိပ်၊ အရေး ရွှေတံဆိပ်တို့ ရရှိချိန်တွင် စတင် လူသိများလာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပြိုင်ပွဲစုံမှ ဆုတံဆိပ်များစွာရရှိခဲ့ပြီး နိုင်ငံကျော် ဆိုင်းဆရာတဦးဖြစ်လာခဲ့သည်။  [[၂၀၀၄]] ခုနှစ်က [[ပန်းဒဏ္ဍာရီ]]ဇာတ်ကားဖြင့် [[ရုပ်ရှင်တေးဂီတဆု]]၊ [[၂၀၀၇]] ခုနှစ်ဝယ် [[ကိုးဆယ်ဆသာလိမ့်မယ်|ကိုးဆယ်ဆသာလိမ့်မည်]]ဇာတ်ကားဖြင့် ရုပ်ရှင်တေးဂီတဆု တို့ကို ရရှိခဲ့သဖြင့်လည်း နိုင်ငံကျော် ဆိုင်းပညာရှင်ကြီး ထပ်ဆင့်အကယ်ဒမီ ဂီတစာဆို စိန်မွတ္တားဟု ထင်ရှားသည်။

အမျိုးသား ယာဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာတက္ကသိုလ် (မန္တလေး) က ဂုဏ်ထူးဆောင် ဝိဇ္ဇာ ဘွဲ့ ကို ချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ အဆိုပါ တက္ကသိုလ်တွင် ဂုဏ်ထူးဆောင် ဧည့်သည်တော် ပါမောက္ခအဖြစ် မကွယ်လွန်မီအထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

==နိဂုံး==
[[၂၀၂၁]] [[၂၄ ဇူလိုင်|ဇူလိုင် ၂၄]]၊ ဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၁ ရက် စနေ နံနက် ၈ နာရီတွင် [[မန္တလေးမြို့]]ရှိ ပုဂ္ဂလိကဆေးရုံတွင် ဆေးကုသမှု ခံယူရင်း အသက် ၇၀ အရွယ်၌ ကွယ်လွန်သည်။&lt;ref&gt;http://burmese.dvb.no/archives/476991&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/07/24/244474.html&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၅၂ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၁ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဆိုင်းပညာရှင်များ]]</text>
      <sha1>pr9gvr5k9dccirkcyt00mrs754wiy7w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စိန်မျက်ပြူး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>223651</id>
    <revision>
      <id>1055563</id>
      <parentid>758026</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T07:03:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Category:မြန်မာ ဆိုင်းပညာရှင်များ]]</comment>
      <origin>1055563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1432" sha1="n6ae5k7plno355jjaduilkihr7f1kj3" xml:space="preserve">စိန်မျက်ပြူးသည် နိုင်ငံတော်ရွှေ[[တံဆိပ်]]၈ဆုရှင် မန္တလေးတက္ကသိုလ်မင်္ဂလာဆိုင်းဝိုင်း၏ [[ဆိုင်းဝိုင်း|ဆိုင်း]]သမားအကျော်အမော်တစ်ဦးဖြစ်ပါသည်။ သူသည် ဆိုင်းပညာကိုသာမက အဆိုအပြောတွင်လည်း ထူးကဲပြောင်မြောက်စွာ သီဆိုဖျော်ဖြေနိုင်သူဖြစ်ပါသည်။
ငယ်စဉ်ကလေးမှစ၍ ဆိုင်းပညာကို လေ့လာလိုက်စားခဲ့သူဖြစ်သည်။

==သီချင်းများ==
#မေတ္တာပို့ - စိန်မျက်ပြူး
#ဒါနဘက် - စိန်မျက်ပြူး၊ ယမင်းသူ
#သာဓုရှင် - စိန်မျက်ပြူး၊ နန္ဒာလင်း
#အကုန်လုံးပျော် - စိန်မျက်ပြူး 
#ရွှေမင်းဂံ - စိန်မျက်ပြူး

== တေးစီးရီးများ ==
၁၊ လယ်ယာမြေ


[[Category:မြန်မာ ဆိုင်းပညာရှင်များ]]</text>
      <sha1>n6ae5k7plno355jjaduilkihr7f1kj3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆွေးနွေးချက်:ကြည်အေး (အေဝမ်း)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>227271</id>
    <revision>
      <id>1055526</id>
      <parentid>743590</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T05:43:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ဆွေးနွေးချက်:ကြည်အေး၊ ဦး(အေဝမ်း)]] စာမျက်နှာကို [[ဆွေးနွေးချက်:ကြည်အေး (အေဝမ်း)]] သို့ Zawzawaungthwinက ရွှေ့ခဲ့သည်: မလိုအပ်သော စကားဘညှပ်၊ သံတူကြောင်းကွဲများ ဖယ်ရှားခြင်း</comment>
      <origin>743590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="310" sha1="dtywdklnx6ra180o0tvpxf5ugpleqnp" xml:space="preserve">ဦးကြည်အေး(အေဝမ်း) ၏ အခြား အမည် မှာ သန်းကျော်ဌေး လား။ ဒါမှမဟုတ် ခေါင်းစဉ်လနဲ့ အကြောင်းအရာ မှား ထည့်ထားခြင်းလားဗျ။</text>
      <sha1>dtywdklnx6ra180o0tvpxf5ugpleqnp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တင်ဝင်းလှိုင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>231539</id>
    <revision>
      <id>1055556</id>
      <parentid>883651</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T06:58:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ကဏ္ဍ:၁၉၄၆ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၂ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရှင်များ]]</comment>
      <origin>1055556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6225" sha1="8lk48qvajpuxdjrn7gv9euzxewhm434" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist|Name=စန္ဒရားတင်ဝင်းလှိုင်|birth_date=၁၉၄၆|death_date={{death date and age|df=yes|2022|7|14|1946}}|Notable_instruments=[[စန္ဒရား]]|death_place=ရန်ကုန်မြို့}}

'''စန္ဒရားတင်ဝင်းလှိုင်''' (၁၉၄၆-၂၀၂၂) သည် မြန်မာ့ဂီတလောကနှင့် ရုပ်ရှင်လောကတွင် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သည့် စန္ဒရားပညာရှင်၊ ဂီတမှူး၊ တေးရေးဆရာနှင့် သရုပ်ဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ်ထက်သန်သည့် တေးသီချင်းများစွာကို ဖန်တီးခဲ့ပြီး မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုနှစ်ခု ရရှိခဲ့သူဖြစ်သည်။ 

== ငယ်ဘဝနှင့် အနုပညာခရီးအစ ==
စန္ဒရားတင်ဝင်းလှိုင်ကို ၁၉၄၆ ခုနှစ် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၀၇) တွင် [[ရန်ကုန်မြို့]]၌ အဖ ပဒေသာဦးမျိုးနိုင်နှင့် အမိ ဒေါ်တင်တင်လှိုင်တို့က မွေးဖွားခဲ့သည်။ အသက်ဆယ်နှစ်ကျော်အရွယ်ကတည်းကပင် စန္ဒရားလက်သံဆု ရရှိခဲ့သည့် ထူးချွန်သော ဂီတပါရမီရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဒါရိုက်တာ သာဓု ရိုက်ကူးခဲ့သည့် ''&quot;တာဝန်&quot;'' ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားတွင်လည်း သရုပ်ဆောင်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။

== ထင်ရှားသော လက်ရာများ ==
စန္ဒရားတင်ဝင်းလှိုင်သည် မြန်မာသံ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ် သီချင်းများစွာကို ရေးသားခဲ့သည့်အပြင် ကိုယ်တိုင်လည်း သီဆိုခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အထင်ရှားဆုံးနှင့် လူသိအများဆုံး လက်ရာမှာ မြန်မာဂန္ထဝင်တေးသံရှင် [[မာမာအေး]] သီဆိုခဲ့သော &quot;ချမ်းမြေ့ပါစေ&quot; သီချင်းဖြစ်သည်။

ထို့ပြင် ၎င်းသည် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားပေါင်းများစွာ၏ နောက်ခံတေးသီချင်းများ၊ ဇာတ်ဝင်တေးသီချင်းများကို ပုံဖော်တီးခတ် ဖန်တီးပေးခဲ့သည့် ဂီတပညာရှင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။

== ရရှိခဲ့သော ဆုများ ==
စန္ဒရားတင်ဝင်းလှိုင်သည် [[မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]] နှစ်ခုကို ရရှိခဲ့သည်။

၂၀၁၃ ခုနှစ် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုပေးပွဲတွင် &quot;ကြယ်စင်မော်ကွန်း&quot; ဇာတ်ကားဖြင့် အကောင်းဆုံး နောက်ခံတေးဂီတဆု ရရှိခဲ့သည်။

၂၀၁၇ ခုနှစ် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုပေးပွဲတွင် &quot;ကွမ်းလုံရက် ၄၀&quot; ဇာတ်ကားဖြင့် အကောင်းဆုံး နောက်ခံတေးဂီတဆု ထပ်မံရရှိခဲ့သည်။

ထို့အပြင် ၎င်းသည် ၂၀၂၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ ရက် တပ်မတော်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်မှ ချီးမြှင့်သည့် လူမှုထူးချွန် (ဒုတိယ) အဆင့်ကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/234039|title=အကယ်ဒမီနှစ်ဆုရှင် စန္ဒရားတင်ဝင်းလှိုင် ဇူလိုင် ၁၄ ရက်တွင် ကွယ်လွန်|accessdate=၂၀၂၅-၇-၂၃|publisher=Eleven Media}}&lt;/ref&gt;

==ဘဝနိဂုံး==
၂၀၂၂-ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၁၄)ရက်၊ မနက် (၁)နာရီ (၂၀)မိနစ်တွင် ကျောက်ကပ်ရောဂါဖြင့် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် (၇၆)နှစ်အရွယ် ရှိပြီဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/242483|title=၂၀၂၂ ခုနှစ်အတွင်း ကွယ်လွန်ခဲ့ကြသည့် အနုပညာနယ်ပယ်အသီးသီးမှ ထင်ရှားသူများ|accessdate=2025-7-23|publisher=Eleven Media|date=1 January 2023}}&lt;/ref&gt;


== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
{{Lifetime|၁၉၄၆|၂၀၂၂|}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၄၆ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၂ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရှင်များ]]</text>
      <sha1>8lk48qvajpuxdjrn7gv9euzxewhm434</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နေပြည်တော်တက္ကသိုလ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>252381</id>
    <revision>
      <id>1055536</id>
      <parentid>1051808</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T06:33:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52044-16</username>
        <id>148766</id>
      </contributor>
      <comment>/* စာပေ ပညာ မဟာဌာန များနှင့် ဌာန များ */</comment>
      <origin>1055536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14860" sha1="g2qqnmd00ap1u3mp9r78mweemnu8ejp" xml:space="preserve">{{Infobox university
 | name                   = Naypyitaw State Academy
 | native_name            = နေပြည်တော်တက္ကသိုလ်
 | native_name_lang       = 
 | image                  =Naypyitaw State Academy.jpg|thumb|Naypyitaw State Academy
 | image_upright          = 
 | image_alt              = 
 | caption                = 
 | latin_name             = 
 | other_name             = NSA
 | former_name            = &lt;!-- or |former_names= --&gt;
 | motto                  =ပညာဧဝ အဓိပတိ 
 | motto_lang             = 
 | mottoeng               = 
 | type                   = 
 | established            = {{Start date|2022|11|09|df=y}}
 | closed                 = &lt;!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --&gt;
 | founder                = &lt;!-- or |founders= --&gt;
 | parent                 = [[ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန]]
 | accreditation          = 
 | affiliation            = 
 | academic_affiliation   = &lt;!-- or |academic_affiliations= --&gt;
 | endowment              = 
 | officer_in_charge      = 
 | chancellor             = 
 | president              = 
 | vice_president         = 
 | superintendent         = 
 | vice_chancellor        = 
 | provost                = 
 | rector                 = 
 | principal              = 
 | director               = 
 | dean                   = 
 | academic_staff         = 
 | total_staff            = 
 | students               = &lt;!-- or |enrollment= --&gt;
 | undergrad              = 
 | postgrad               = 
 | doctoral               = 
 | other_students         = &lt;!-- or |other= --&gt;
 | address                = 
 | city                   = [[နေပြည်တော်]]
 | state                  = [[နေပြည်တော်ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ]]
 | country                = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
 | campus_type            = 
 | campus_size            = &lt;!-- use {{Convert}} --&gt;
 | language               = 
 | colors                 = &lt;!--or |colours= --&gt;
 | sporting_affiliations  = 
 | sports_nickname        = &lt;!--or |athletics_nickname= --&gt;
 | mascot                 = &lt;!--or |mascots= --&gt;
 | sports_free_label      = &lt;!-- up to |sports_free_label3= --&gt;
 | sports_free            = 
 | logo                   = 
 | logo_upright           = 
 | logo_alt               = 
 | logo_size              = 
 | website                = {{URL|https://www.nsa.edu.mm/}}
 | footnotes              = 
 | embedded               = 
 | pushpin_label_position = 
}}

'''နေပြည်တော်တက္ကသိုလ်''' ({{lang-en|Naypyitaw State Academy}}; အတိုကောက် '''NSA''') သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြို့တော် [[နေပြည်တော်]] တွင် တည်ရှိသော နိုင်ငံပိုင်တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဇမ္ဗူသီရိမြို့နယ်]]တွင် တည်ရှိသော ထိုတက္ကသိုလ်တွင် [[ဝိဇ္ဇာဘွဲ့|ဝိဇ္ဇာပညာ]]၊ [[သိပ္ပံပညာ]]၊ [[ဥပဒေပညာ]]၊ [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးပညာ]]၊ [[နေပြည်တော်ဆေးသိပ္ပံပညာမဟာဌာန|ဆေးပညာ]]၊ [[လူမှုရေးရာ ပညာ|လူမှုရေးပညာ]] နှင့် [[အားကစားနှင့် လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားပညာ]] မဟာဌာနများ ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-12 |title=Naypyitaw State Academy, A Unique Higher Education Institution |url=https://www.gnlm.com.mm/naypyitaw-state-academy-a-unique-higher-education-institution/ |access-date=2023-03-24 |website=Global New Light Of Myanmar |language=en-US |archive-date=2022-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202235723/https://www.gnlm.com.mm/naypyitaw-state-academy-a-unique-higher-education-institution/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Myanmar opens new university in capital-Xinhua |url=https://english.news.cn/20221110/5bf1d667ee7d4dd7958fb96177422d1c/c.html |access-date=2023-03-24 |website=english.news.cn |archive-date=2022-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126080324/https://english.news.cn/20221110/5bf1d667ee7d4dd7958fb96177422d1c/c.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

သင်ကြားရေးအထောက်အကူပြု စက်ကိရိယာများ၊ ကောင်းမွန်သောသင်ကြားရေးစနစ်များ နှင့် ကျောင်းသားဗဟိုပြုသင်ယူမှုလမ်းစဉ်များကို အကောင်အထည်ဖော်နေသည့် ထိပ်တန်းတက္ကသိုလ်တစ်ခုဖြစ်သည်။

ယခုအခါ နေပြည်တော်တွင် [[နေပြည်တော်တက္ကသိုလ်|NSA]] နှင့် အတူ [[နေပြည်တော်ပိုလီတက္ကနစ်တက္ကသိုလ်|Naypyitaw State Polytechnic University (NSPU]]) ပါ အပြိုင် ထွန်းကားလာသည်။
== နောက်ခံသမိုင်း ==
[[နေပြည်တော်ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ]] တွင်နေထိုင်သည့် ကျောင်းသားကျောင်းသူများ အဝေးသို့သွားရောက်ပညာသင်ယူမှု စရိတ်စက များ သက်သာစေရန် နှင့် အစိုးရဝန်ထမ်းများ၏ သားသမီးများ အဆင့်မြင့်ပညာသင်ကြားနိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ တက္ကသိုလ်ကို ၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |date=2022-11-11 |title=NPT State Academy opened and third year courses will be taught in the 2022-2023 academic year |work=Weekly Eleven |url=https://elevenmyanmar.com/news/npt-state-academy-opened-and-third-year-courses-will-be-taught-in-the-2022-2023-academic-year |access-date=2023-03-24 |archive-date=2022-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221111225510/https://elevenmyanmar.com/news/npt-state-academy-opened-and-third-year-courses-will-be-taught-in-the-2022-2023-academic-year |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
[[ဖိုင်:NSA_RC.jpg|thumb|နေပြည်တော်တက္ကသိုလ် အပန်းဖြေစင်တာ ]]

== ပါမောက္ခချုပ်များ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!စဉ်
!အမည်
!
!တာဝန်စတင်ခြင်း
!ရင်းမြစ်
|-
|၁။
|ဒေါက်တာနုနုလွင်
|ပါမောက္ခချုပ်
|{{Start date and age|2025|3|21}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/book/3178|title=၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မေလ ၂ ရက်ထုတ် အတွဲ (၇၈)၊ အမှတ် (၁၈) ပြန်တမ်းစာစောင်ကို စာပေဗိမာန် စာအုပ်အရောင်းဆိုင်များမှ တစ်ဆင့် စတင်ဖြန့်ချိ e-book|publisher=မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်း|accessdate=2025-7-13}}&lt;/ref&gt;
|}

=== တွဲဖက်ပါ‌မောက္ခချုပ်များ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!စဉ်
!အမည်
!ရာထူး
!တာဝန်စတင်ခြင်း
|-
|၁။
|ဒေါက်တာအောင်ခင်စိုး
|တွဲဖက်ပါ‌မောက္ခချုပ် (သင်တန်းရေးရာ)
|လက်ရှိ
|-
|၂။
|ဒေါက်တာအေးသန္တာစိုး
|တွဲဖက်ပါ‌မောက္ခချုပ် (အုပ်ချုပ်မှု)
|လက်ရှိ
|}

== စာပေ ပညာ မဟာဌာန များနှင့် ဌာန များ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!စဉ်
!မဟာဌာန
!ဌာန
!သင်ကြား ပေးသည့် ဘွဲ့များ
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |၁။
| rowspan=&quot;6&quot; |ဝိဇ္ဇာ ပညာ မဟာဌာန 
|မြန်မာစာ ဌာန
|
* BA (Myanmar)
* BA (Hons.) (Myanmar)
* MA (Myanmar) Future Plan
* PhD (Myanmar) Future Plan
|-
|အင်္ဂလိပ်စာ ဌာန
|
* BA (English)
* BA (Hons) (English)
* MA (English) Future Plan
|-
|ပထဝီဝင် ဌာန
|
* BA (Geography)
* MA (Geography) Future Plan
|-
|သမိုင်း ဌာန
|
* BA (History)
* MA (History) (Future Plan)
|-
|နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးပညာ ဌာန
|
* BA (International Relations)
* BA (Hons.) (International Relations)
* MA (International Relations) (Future Plan)
|-
|ဒဿနိကဗေဒ 
|
* BA (Philosophy)
* MA (Philosophy) (Future Plan)
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |၂။
| rowspan=&quot;3&quot; |သိပ္ပံ ပညာ မဟာဌာန 
|ဓာတုဗေဒ ဌာန 
|
* BSc (Chemistry)
* BSc (Hons.) (Chemistry)
* MSc (Chemistry) Future Plan
* PhD (Chemistry) Future Plan
|-
|ရူပ ဗေဒ ဌာန 
|
* BSc (Physics)
* BSc (Hons.) (Physics)
* MSc (Physics) (Future Plan)
* PhD (Physics) (Future Plan)
|-
|သင်္ချာ ဌာန 
|
* BSc (Maths)
* BSc (Hons.) (Maths)
* MSc (Maths) Future Plan
* PhD (Maths) Future Plan
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |၃။
| rowspan=&quot;4&quot; |စီးပွားရေးပညာ မဟာဌာန 
|ဘောဂဗေဒ ဌာန
|
* BEcon (Economics)
* MEcon (Economics) Future Plan
* PhD (Economics) Future Plan
|-
|ဝါဏိဇ္ဇဗေဒ ဌာန
|
* Bachelor of Commerce - BCom
* Bachelor of Commerce (Honours) - BCom (Hons.)
* Bachelor of Tourism and Hospitality Management - BTHM
* Master of Commerce -MCom
* Doctor of Philosophy (Commerce) - PhD (Commerce) - (Future Plan)
|-
|စီမံခန့်ခွဲမှုပညာ ဌာန
|
* Bachelor of Business Administration (BBA)
* Bachelor of Art (Economics) - BA (Eco)
* Diploma in Management and Administration (DMA) (Future Plan)
* Executive Master of Business Administration (EMBA) (Future Plan)
|-
|စာရင်းအင်းပညာ ဌာန 
|
* BEcon (Stats)
* BEcon (Hons.) (Stats)
* MEcon (Stats) Future Plan
* PhD (Stats)Future Plan
|-
|၄
|ဥပဒေပညာ မဟာဌာန 
|ဥပဒေပညာ ဌာန 
|
* LL.B
* BA (Law)
* DBL (Future Plan)
* LL.M
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |၅
| rowspan=&quot;3&quot; |ဆေးပညာ မဟာ ဌာန 
|ဇီဝဓာတုဗေဒ ဌာန
| rowspan=&quot;3&quot; |
* M.B.,B.S. Degree (Bachelor of Medicine, Bachelor of Surgery)
* M.Med.Sc (Anatomy) (Future Plan)
* Ph.D (Anatomy) (Future Plan)
|-
|ဇီဝကမ္မဗေဒ ဌာန
|-
|ခန္ဓာဗေဒ ဌာန
|-
|၆
|အားကစားပညာ မဟာဌာန 
|အားကစားပညာ ဌာန 
|
* BSc (Sports)
* MSc (Sports)
|-
|၇
|လူမှုဝန်ထမ်း မဟာဌာန
|လူမှုဝန်ထမ်း ဌာန
| -
|}

== ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ ==
နေပြည်တော်တက္ကသိုလ် ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ ကို ၂၀၂၆  ဖေဖော်ဝါရီ ၁၀ ရက်နေ့ တွင်  နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်က ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ ဘွဲ့နှင်းသဘင်အပြင် ပညာရေးဆိုင်ရာ နိုင်ငံတော်အဆင့် အခမ်းအနားများကျင်းပရာ အဆင့်မီ ဘက်စုံသုံး ခန်းမကြီးလည်း ဖြစ်သည်။ အဆောက်အဦ ပုံသဏ္ဌာန်ကို ကျောင်းသားကျောင်းသူများကိုယ်တိုင် မဲပေးရွေးချယ်ခဲ့ကြခြင်းဖြစ်ကြောင်းသိရသည်။ ၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၃၁ ရက်က ကျင်းပသော ၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေး တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲများတွင် ထူးချွန်စွာ အောင်မြင်ခဲ့သည့် ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူများအား ဂုဏ်ပြုဆုချီးမြှင့်ပွဲ ကို ထို ခန်းမကြီး၌ပင် ကျင်းပခဲ့သည်။

== အခြားသတင်းများ ==
၂၀၂၃  မတ် ၁၇ တွင် ၂၀၂၂-၂၀၂၃ ပညာသင်နှစ် Naypyitaw State Academy မှ ကျောင်းသား ကျောင်းသူ ၁,၁၁ ဦးအား China Foundation for Rural Development (CFRD) မှ ပေါက်ဖော်ပညာသင်ဆု ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/36706|title=၂၀၂၂-၂၀၂၃ ပညာသင်နှစ် Naypyitaw State Academy မှ ကျောင်းသား ကျောင်းသူ ၁၁၁ ဦးအား ပေါက်ဖော်ပညာသင်ဆု ချီးမြှင့်ပွဲအခမ်းအနားကျင်းပ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=၂၀၂၅-၇-၁၇}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}}
{{authority control}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]]
[[Category:နေပြည်တော်]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ တည်ထောင်ဖွဲ့စည်းမှုများ]]</text>
      <sha1>g2qqnmd00ap1u3mp9r78mweemnu8ejp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရိန်းဘိုးတံတား (တိုကျို)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>253525</id>
    <revision>
      <id>1055455</id>
      <parentid>1054651</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T19:40:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1055455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9244" sha1="0hrbt02yqaqldck7xk672naqbyfkgeg" xml:space="preserve">{{Infobox bridge
|bridge_name = ရိန်းဘိုးတံတား
|native_name = レインボーブリッジ
|native_name_lang = Japanese
|image = Rainbow colored Rainbow Bridge at night.jpg
|caption = 
|official_name =
|carries = {{Plainlist|
*'''Upper deck:'''
*4 vehicle lanes (2 per direction) of [[Shuto Expressway]] [[Daiba Route]]
*'''Lower deck:'''
*[[Yurikamome]], Tokyo Prefectural Route 482, pedestrian walkways
}}
|crosses = [[Tokyo Bay]]
|locale = [[Minato, Tokyo]], Japan
|maint =
|id = 
|design =
|spans  = 3
|mainspan = 570 m
|length = 798 m
|width = 49 m
|height = 126 m (towers), 52 m (roadway)
|load =
|clearance =
|below =
|traffic =
|begin =
|complete = 1993
|open = August 26, 1993
|closed =
|toll =
|map_cue =
|map_image =
|map_text =
|map_width =
|coordinates = {{Coord|35|38|11|N|139|45|49|E|region:JP-13_type:landmark_source:dewiki|display=inline,title}}
|lat =
|long =
}}
[[File:レインボーブリッジ - panoramio (1).jpg|thumb|250px|View of the walkway.]]
[[File:RainbowBridge20120725.JPG|thumb|250px|Rainbow Bridge at night, lit in white lights.]]

'''ရိန်းဘိုးတံတား''' (レインボーブリッジ, Reinbō Buridji) သည် တိုကျိုပင်လယ်အော်ကို ဖြတ်သန်းဖော်လုပ်ထားသည့် ကြိုးဆိုင်းတံတားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှိဘအုရဆိပ်ခံတံတားနှင့် အိုဒိုင်းဘကမ်းနားလမ်းကြားကို ဆက်သွယ်ထားသည့် တံတားဖြစ်သည်။ တိုကျိုမြို့၊ မိနတိုတွင် တည်ရှိသည်။

ဂျပန်ဘာသာစကားဖြင့် ဤတံတား၏ တရားဝင်အမည်မှာ တိုးခယောခိုးရင်းရခုခယော (Tōkyō Kō Renrakukyō, 東京港連絡橋) ဖြစ်သည်။

တံတားကို ခဝဆခိ Heavy Industires မှ ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[http://www.architravel.com/architravel/architects/kawasaki-heavy-industries/ ArchiTravel - Kawasaki Heavy Industries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160506014410/http://www.architravel.com/architravel/architects/kawasaki-heavy-industries/ |date=6 May 2016 }} Retrieved October 4, 2015&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; [http://structurae.net/structures/rainbow-bridge-1993 Structurae - Rainbow Bridge] Retrieved October 4, 2015 &lt;/ref&gt; ဆောက်လုပ်မှုများကို ၁၉၈၇ တွင် စတင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[http://www.japantimes.co.jp/2002/10/06/announcements/rainbow-bridge-record-broken/ Rainbow Bridge record broken October 6, 2002] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190107203338/https://www.japantimes.co.jp/2002/10/06/announcements/rainbow-bridge-record-broken/ |date=7 January 2019 }} ''[[Japan Times]]'' Retrieved October 4, 2015&lt;/ref&gt; တံတား၏ အရှည်မှာ ၇၉၈ မီတာ (၂၆၁၈ ပေ) ရှိပြီး အကျယ်မှာ ၅၈၀ မီတာ (၁၉၀၃ ပေ) ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.shutoko.jp/service/spot/rainbowbridge/index.html|title=首都高速道路株式会社｜首都高の名所｜レインボーブリッジ|access-date=2009-12-26|archive-date=11 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111211012803/http://www.shutoko.jp/service/spot/rainbowbridge/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; တရားဝင်ခေါ်ဆိုခဲ့သည့်အမည်မှာ &quot;Shuto Expressway No. 11 Daiba Route - Port of Tokyo Connector Bridge,&quot; ဖြစ်ပြီး &quot;ရိန်းဘိုးတံတား&quot; ဟူသည့်အမည်မှာ ပြည်သူများက ခေါ်ဆိုသည့် အမည်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt; [http://www.jnto.go.jp/eng/location/spot/bridges/rainbowbridge.html Japan National Tourist Organization - Rainbow Bridge] Retrieved October 4, 2015 &lt;/ref&gt;

တံတားကို ထောက်ခံပေးထားသည့် မျှော်စင်တိုင်များသည် အဖြူရောင် ဖြစ်ကြသည်။ အိုဒိုင်းဘမှ မြင်တွေ့ရသည့် တိုကျိုမြို့လယ်မြင်ကွင်းနှင့် လိုက်ဖက်ညီစေ အဖြူရောင်ပြုလုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ တံတားတွင် ဝါယာကြိုးများဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည့် မီးလုံးများ တပ်ဆင်ထားရှိပြီး ၎င်းမီးလုံးများသည် ညစဉ်ညတိုင်း အနီ၊ အဖြူနှင့် အစိမ်းရောင်များအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲလျက်ရှိသည်။ အသုံးပြုသည့် လျှပ်စစ်စွမ်းအင်ကိုမူ နေ့အချိန်ရရှိသည့် ဆိုလာစွမ်းအင်ကို အသုံးပြုထားခြင်း ဖြစ်သည်။

တံတားသို့ ခြေလျင်ဖြင့် တမချိဘူတာ (JR East) သို့မဟုတ် ရှိဘအုရ-ဖုတိုးဘူတာ (ယုရိခမိုမဲ) မှတဆင့် သွားရောက်နိုင်သည်။

==အသုံးပြုမှု==
ရိန်းဘိုးတံတားသည် အထပ်နှစ်ခုပါရှိပြီး သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလမ်းကြောင်း သုံးခုပါရှိသည်။ အပေါ်ထပ်သည် ရှုတိုအမြန်လမ်းမကြီး၏ ဒိုင်းဘလမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။ အောက်ထပ်သည် ယုရခမိုမဲအမြန်သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစနစ်လမ်းကြောင်းနှင့် တိုကျိုစီရင်စုလမ်ကြောင်း ၄၈၂ တို့ ဖြစ်သည်။ ၅၀ စီစီအောက် ဆိုင်ကယ်များကို တံတား၏ လမ်းမနှင့် လူလျှောက်လမ်းများတွင် ခွင့်ပြုမထားပေ။ 

===လူလျှောက်လမ်း===
တံတားအောက်ထပ်၏ မြောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တွင် လူလျှောက်လမ်းနှစ်ခု ပါရှိသည်။ မြောက်ဘက်ရှိ လျှောက်လမ်းမှ တိုကျိုတာဝါနှင့် တိုကျိုဆိပ်ကမ်း၏အတွင်းပိုင်းတို့ကို ကြည့်ရှုနိုင်ပြီး တောင်ဘက်လျှောက်လမ်းမှ တိုကျိုပင်လယ်အော်နှင့် တစ်ခါတရံ ဖူဂျီတောင်ကို ကြည့်ရှုနိုင်သည်။ လူလျှောက်လမ်းကို သတ်မှတ်ထားသည့်အချိန်များတွင်သာ အသုံးပြုနိုင်သည်။ နွေရာသီ၌ မနက် ၉ နာရီမှ ည ၉ နာရီအထိဖြစ်ပြီး ဆောင်းရာသီတွင် မနက် ၁၀ နာရီမှ ညနေ ၆ နာရီအထိ ဖြစ်သည်။ လျှောက်လမ်း၏ ပိတ်ချိန်မတိုင်မီ ၃၀ မိနစ်၌ ရောက်ရှိရန်လည်း လိုအပ်သည်။&lt;ref&gt; [http://www.kouwan.metro.tokyo.jp/jigyo/faq/rinkou/rainbowbridge/ Tokyo Bureau Of Port and Harbour - Rainbow Bridge] Retrieved October 4, 2015 {{in lang|ja}}&lt;/ref&gt; စက်ဘီးများကို ဆင်းတွန်းသည့် အခြေအနေဖြင့်သာ ဖြတ်သန်းခွင့် ပြုထားသည်။

==မြင်ကွင်းကျယ်==
{{wide image|Rainbow Bridge,Tokyo Bay from Odaiba.jpg|700px|နေ့ခင်းအချိန် အိုဒိုင်းဘမှ တိုကျိုပင်လယ်အော်ပတ်ဝင်းကျင်ဒေသနှင့်အတူ ရိန်းဘိုးတံတားကို မြင်ရပုံ}}

==ပြင်ပလင့်များ==
* [https://web.archive.org/web/20161108092110/http://www.shutoko.jp/fun/lightup/rainbowbridge/ Rainbow Bridge] (Metropolitan Expressway Co., Ltd.) {{in lang|ja}}
* {{Structurae|id=20004664|title=Rainbow Bridge}}

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>0hrbt02yqaqldck7xk672naqbyfkgeg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဖုန်းမြတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>256981</id>
    <revision>
      <id>1055403</id>
      <parentid>1046260</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:59:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1055403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32081" sha1="4pbfh4jnwmuv8zbuexmyij7wbeovmhp" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
 | honorific_prefix   =[[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]]၊ [[သရေစည်သူ]]
 | name               = ဖုန်းမြတ်
 | image              = Lieutenant General Phone Myat.jpg
 | image_size         = 
 | caption            = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ် (၂၀၂၆)
 | order              = 
 | office             = [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး]]
 | termstart        = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
 | termend           = 
 |appointer= [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]
 | 1blankname         = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]]
 | 1namedata         = [[မင်းအောင်လှိုင်]]
 | predecessor        = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်|ရာပြည့်]]
 | successor         = 
 |deputy = ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး
 | office1             = [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး]]
 |deputy1 = ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ
 | termstart1        = ၂၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆
 | termend1           = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
 | predecessor1        = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းထွန်းနောင်]]
 | successor1         = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ညွန့်ဝင်းဆွေ|ညွန့်ဝင်းဆွေ]]
 | office2          = [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] အဖွဲ့ဝင်
 | status2            = &lt;!--If this is specified, overrides Incumbent.--&gt;
 | term_start2        = ၂၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆
 | term_end2          = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
 | predecessor2       = [[ထွန်းထွန်းနောင်]]
 | successor2         = ''ကော်မရှင်ဖျက်သိမ်း''
 | office3            = [[စစ်ရေးချုပ်]]
 | status             = &lt;!--If this is specified, overrides Incumbent.--&gt;
 | term_start3         = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅
 | term_end3           = ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆
 | predecessor3        = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[စိုးမင်းဦး (ဒု ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|စိုးမင်းဦး]]
 | successor3         = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇော်ဟိန်း]]
 | office4             = [[အမှတ် (၅) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]]
 | status4             = &lt;!--If this is specified, overrides Incumbent.--&gt;
 | term_start4         = ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅
 | term_end4           = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅
 | predecessor4       = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သက်ပုံ]]
 | successor4         = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မင်းလတ်
 | office5           = [[အမှတ် (၃) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]]
 | status5            = &lt;!--If this is specified, overrides Incumbent.--&gt;
 | term_start5        = မတ် ၂၀၂၁
 | term_end5          = ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅
 | predecessor5      = ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဝင်းဗိုလ်ရှိန် &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2019/07/12/197728.html|title=တပ်မတော် စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့ မှူး ရာထူးများ အပြောင်းအလဲ ဖြစ်|work=The Irrawaddy|access-date=၂၁ ဧပြီ ၂၀၂၄|date=၁၂ ဇူလိုင် ၂၀၁၉  }}&lt;/ref&gt;  
 | office6            = ဒုတိယဝန်ကြီး&lt;br&gt; [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] 
 | status6           = &lt;!--If this is specified, overrides Incumbent.--&gt;
 | term_start6        = ၂၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၀
 | term_end6          = ၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁
 | predecessor6       = ဗိုလ်ချုပ် သန်းထွဋ် &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/politics-law-military/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%91%E1%80%B2%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8-%E1%81%8A-%E1%80%80%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BD%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8-%E1%80%94%E1%80%BE/|title=ပြည်ထဲရေး ၊ ကာကွယ်ရေး နှင့် နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယ ဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်|work=ဆင်ဟွာသတင်း|access-date=၂၁ ဧပြီ ၂၀၂၄|date=၃ မေ ၂၀၁၆|archive-date=21 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240421172614/https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/politics-law-military/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%91%E1%80%B2%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8-%E1%81%8A-%E1%80%80%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BD%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8-%E1%80%94%E1%80%BE/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
 | successor6         = ဗိုလ်ချုပ် [[ခွန်သန့်​ဇော်ထူး]] &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://myanmar.gov.mm/news-media/announcements/-/asset_publisher/idasset291/content/%25E1%2580%2592%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2590%25E1%2580%25AD%25E1%2580%259A%25E1%2580%259D%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BA%25E1%2580%2580%25E1%2580%25BC%25E1%2580%25AE%25E1%2580%25B8-%25E1%2580%2581%25E1%2580%2594%25E1%2580%25B7%25E1%2580%25BA%25E1-2|title=ဒုတိယဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MYANMAR NATIONAL PORTAL|access-date=၂၁ ဧပြီ ၂၀၂၄|date=၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၁|archive-date=21 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240421191138/https://myanmar.gov.mm/news-media/announcements/-/asset_publisher/idasset291/content/%25E1%2580%2592%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2590%25E1%2580%25AD%25E1%2580%259A%25E1%2580%259D%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BA%25E1%2580%2580%25E1%2580%25BC%25E1%2580%25AE%25E1%2580%25B8-%25E1%2580%2581%25E1%2580%2594%25E1%2580%25B7%25E1%2580%25BA%25E1-2}}&lt;/ref&gt; 
 | office7          = [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] &lt;br&gt; တိုင်းမှူး 
 | status7            = &lt;!--If this is specified, overrides Incumbent.--&gt;
 | term_start7        =  ၂၀၁၉ 
 | term_end7          = ၂၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၀
 | predecessor7       = ဗိုလ်မှူးချုပ် [[စိုးတင့်နိုင်]]
 | successor7         = ဗိုလ်ချုပ် ထင်လတ်ဦး
 | pronunciation   = 
 | birth_name      = 
 | birth_date      = ၁၉၆၄ 
 | birth_place     = [[မြန်မာပြည်]]
 | death_date      =  &lt;!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --&gt;
 | death_place     = 
 | death_cause     = 
 | resting_place   = 
 | resting_place_coordinates = 
 | citizenship     = မြန်မာ
 | nationality     = 
 | party           = 
 | spouse          = 
 | relations       = 
 | children        = 
 | mother          =  
 | father          = 
 | relatives       = 
 | residence       = 
 | education       = 
 | alma_mater      = 
 | occupation      = 
 | profession      = 
 | known_for       = 
 | salary          = 
 | net_worth       =  &lt;!-- Net worth should be supported with a citation from a reliable source --&gt;
 | cabinet         = 
 | committees      = 
 | portfolio       = 
 | awards          =  [[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] &lt;br&gt; [[သရေစည်သူ]] (၂၀၂၆)
 | signature       = 
 | signature_alt   = 
 | website         = 
&lt;!--Military service--&gt;
 | nickname        = 
 | allegiance      = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
 | branch          = {{army|Myanmar}}
 | serviceyears    = ၁၉၈၅ - ၂၀၂၅
 | rank            = [[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]]
 | unit            = ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး (ကြည်း)
 | commands        = 
 | battles         = 
 | mawards         =  &lt;!-- for military awards - appears as &quot;Awards&quot; if |awards= is not set --&gt;
 |title             = 
}}

[[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] '''ဖုန်းမြတ်''' (၁၉၆၄ ဖွား)သည် လက်ရှိ [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး]] ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူ အဆိုပြုတင်ပြသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး၏ အမည်စာရင်းအား လွှတ်တော်သို့တင်သွင်း |url=https://news-eleven.com/article/311089 |access-date=2026-04-07 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;ယင်းမတိုင်မီက [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး]] တာဝန်အပြင် တပ်မတော် တွင်   [[စစ်ရေးချုပ်]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74736|title=၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖလား တပ်မတော် (ကြည်း၊ ရေ၊ လေ) ဘောလုံးပြိုင်ပွဲဖွင့်ပွဲအခမ်းအနား ကျင်းပပြုလုပ်|work=MOI Myanmar|access-date=၁၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/55147|title=ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ နေပြည်တော်ရှိ လွှဲကြီးပြည်သူ့စစ် (ဌာနေ) တပ်ဖွဲ့ဝင်များအား တွေ့ဆုံ|work=MOI Myanmar|access-date=၂၁ ဧပြီ ၂၀၂၄|date=၂၁ ဧပြီ ၂၀၂၄ }}&lt;/ref&gt;၊ [[အမှတ် (၃) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]] &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cincds.gov.mm/node/11248|title=လုံခြုံရေးဆောင်ရွက်နေသည့် တပ်မတော်သားများ၊ မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်များ၊ မီးသတ် တပ်ဖွဲ့ဝင်များနှင့် မိသားစုဝင်များ၊ ဌာနဆိုင်ရာဝန်ထမ်းများအား ဆန်၊ဆီ၊ ဆား၊ ပဲ စားသောက်ဖွယ်ရာများ ပေးအပ်|work=CINCDS Myanmar|access-date=၂၁ ဧပြီ ၂၀၂၄|date=၁၅ မတ် ၂၀၂၁ }}&lt;/ref&gt; ၊ [[အမှတ် (၅) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ် (၅) စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]]  &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cincds.gov.mm/node/22230?d=1|title=ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ် စစ်တွေတပ်နယ်၊ ပလက်ဝတပ်နယ်များရှိ နယ်မြေခံတပ်ရင်းများ၊ စာသင်ကျောင်းများ နှင့် နယ်မြေခံမြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့ခွဲများသို့သွားရောက် ကြည့်ရှုစစ်ဆေး၍ စားသောက်ဖွယ်ရာများ ထောက်ပံ့ပေးအပ်|work=CINCDS Myanmar|access-date=၂၁ ဧပြီ ၂၀၂၄|date=၂၅ မေ ၂၀၂၃ }}&lt;/ref&gt;  အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ထို့အပြင်  [[ဦးဝင်းမြင့်အစိုးရ]] နှင့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်ကောင်စီ]] တို့တွင်  [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.dvb.no/post/401774|title=နယ်စပ်ရေးရာ ဒုဝန်ကြီးသစ် အစားထိုးခန့်အပ်|work=DVB|access-date=၂၁ ဧပြီ ၂၀၂၄|date=၂၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၀ }}&lt;/ref&gt;

== စစ်မှုထမ်းခြင်း ==

သူသည်  ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်း OTS-အပတ်စဉ် ၇၃ ဆင်း ဖြစ်သည်။သူ၏ ပြန်တမ်းဝင် အမှတ်မှာ ကြည်း ၂၀၃၂၄ ဖြစ်သည်။ 

[[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]တွင် တာဝန်များအဆင့်ဆင့်ထမ်းဆောင်ပြီးနောက်  ၂၀၁၆ ခုနှစ် ရှေ့ပိုင်းကာလ အစ သူ့အသက် ၅၀ အရွယ် တွင် [[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]  တိုင်းမှူး အဖြစ် တာဝန်ပေးခံရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/3ca3a1e3-b448-4c9a-b428-cf32d455055e/resource/155c187b-6893-4037-bacb-a6ca8676deb2/download/69-18.pdf|title=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန်ကြော်ငြာစာ ၂၄/၂၀၁၆ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များအပ်နှင်းခြင်း|work=၂၀၁၆ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၂ရက်နေ့ထုတ် မြန်မာနိုင်ငံတော်ပြန်တမ်း|access-date=၂၁ ဧပြီ ၂၀၂၄|date=၁ မတ် ၂၀၁၆ }}&lt;/ref&gt; ယင်းနောက် ၂၀၁၇ ခုနှစ် တွင် [[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းမှူး ၊  ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် [[အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်တောင်တိုင်း စစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းမှူးတာဝန် ထမ်းဆောင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2019/05/28/192811.html|title=တပ်မတော် စစ်တိုင်းမှူး ၂ ဦးကို အပြောင်းအလဲပြုလုပ်|work=The Irrawaddy|access-date=၂၁ ဧပြီ ၂၀၂၄|date=၂၈ မေ ၂၀၁၉  }}&lt;/ref&gt;  

သူ့ကို  [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]အစိုးရလက်ထက် ၂၀၂၀ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လ ၂၇ ရက်တွင် [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ၏ အဆိုပြုချက်ဖြင့် [[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့်]] က ခန့်အပ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2020/07/28/227045.html|title=ရခိုင် စစ်တိုင်းမှူး ဗိုလ်ချုပ် ဖုန်းမြတ် နယ်စပ်ရေးရာ ဒု-ဝန်ကြီး ဖြစ်လာ|work=The Irrawaddy|access-date=၂၁ ဧပြီ ၂၀၂၄|date=၂၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၀ }}&lt;/ref&gt;    

ထိုတာဝန် ကို မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာစသိမ်းချိန်  ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၅ ရက်နေ့ နောက်ပိုင်း &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://moba.gov.mm/my/nycpreraawnkiitthaan-nycpdesphnphiurenng-luucmaaaarngamcphnphiurechiungraa|title=နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန၊ နယ်စပ်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့် လူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ်ဖွံ့ဖြိုးရေးဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းညှိနှိုင်းအစည်းအဝေးကျင်းပပြုလုပ်|work=နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန|access-date=၂၁ ဧပြီ ၂၀၂၄|date=၁၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁|archive-date=21 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240421172609/https://moba.gov.mm/my/nycpreraawnkiitthaan-nycpdesphnphiurenng-luucmaaaarngamcphnphiurechiungraa}}&lt;/ref&gt;  ထမ်းဆောင်ပြီးနောက် နစက အမိန့်အမှတ် ၉၂/၂၀၂၁ ဖြင့် မူလစစ်ဘက် ဝတ္တရားများ ထမ်းဆောင်ရန် တပ်မတော်သို့ ပြောင်းရွှေ့သည်။ 

ယင်းနောက် သူသည် တပ်မတော် တွင်  ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး အဆင့်တိုးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။ကထစ ၃ ဟု အတိုကောက် ခေါ်ဝေါ်သည့်  ရခိုင်ပြည်နယ်အခြေစိုက် [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] နှင့် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး တောင်ငူမြို့နယ် [[ကေတုမတီမြို့]] တွင် အခြေစိုက်သည့်  [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] အစရှိသော စစ်တိုင်းကြီး များကို တာဝန်ယူကြီးကြပ်ရသည့် [[အမှတ် (၃) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]] ဖြစ်လာသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/635ba3c9354aff75ad067eda|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးဖုန်းမြတ်ဦးဆောင်သောမြန်မာစစ်ကောင်စီကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့် ဒက္ကားတွင်တွေ့ဆုံ|work=Narinjara News|access-date=၂၁ ဧပြီ ၂၀၂၄|date=၂၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၂ }}&lt;/ref&gt; 

ယင်းနောက် အမှတ် (၅) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး (ခ) ကစထ(၅)မှူး အဖြစ် ပြောင်းရွှေ့တာဝန်ထမ်းသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c75zndy2grko|title=နေပြည်တော်နဲ့ ရန်ကုန် စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးတွေ အပြောင်းအလဲဖြစ်|work=BBC |access-date=၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date= ၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt; 

၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၃၁ ရက် တွင် စစ်ရေးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[စိုးမင်းဦး (ဒု ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|စိုးမင်းဦး]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://myawady.net.mm/node/73259|title=ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌနှင့်အဖွဲ့ဝင်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေး|work=MWD Webportal|access-date=၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt; သည် [[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ]] အဖြစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ခံရသည့်အတွက် လစ်လပ် စစ်ရေးချုပ် နေရာကို ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်က ဆက်ခံခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/717490|title=စစ်ခေါင်းဆောင်ဖြုတ်လိုက်တဲ့ စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတွေ|work=DVB|access-date=၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt; ယင်းနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ဇန်နဝါရီတွင် ၎င်း၏ စစ်ရေးချုပ်တာဝန်အား ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်ဟိန်းက လွဲပြောင်းတာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c708wpeen59o|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ၆ ဦးနဲ့ ဗိုလ်ချုပ် ၁၀ ဦးကို အနားပေး|work=BBC|access-date=၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |title=ရွေးကောက်ပွဲအလွန်မှာ အရေးပါလာမယ့် ထိပ်တန်းစစ်ဗိုလ်ချုပ်တွေ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cvgn1e21p1zo |access-date=၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |work=BBC}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းထွန်းနောင်]]အား စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ မူလတာဝန်များသို့ ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်ကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ် အစားထိုးခန့်ထားသဖြင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကောင်မရှင်]]အဖွဲ့ဝင်သစ် ဖြစ်လာသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ပြည်ထဲ​ရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းထွန်း​နောင်အား စစ်ဘက်မူလတာဝန် ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေပြီး ၎င်း၏​နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးဖုန်းမြတ်အား ခန့်အပ်|url=https://news-eleven.com/article/309488|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-06|language=my}}&lt;/ref&gt;

ထို့နောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ဧပြီ ၇ရက်တွင်  နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက နယ်စပ်ရေးရာ  ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် အမည်စာရင်းအား  ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်အစည်းအဝေးသို့ တင်သွင်းခံရသည်။၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၀ရက်တွင် အဆိုပြုခံရသော ရာထူးကို စတင်ထမ်းဆောင်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပဉ္စမနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81557 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ရရှိသောဆု ==
[[မန္တလေးငလျင်ကြီး|၂၀၂၅ မြန်မာငလျင်]]အတွင်း ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့မှုကြောင့်  [[ရုရှားနိုင်ငံ]]သဘာဝဘေး အန္တရာယ်ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာဝန်ကြီးဌာန (EMERCOM) မှ ပေးအပ်သည့် ဂုဏ်ပြုအမှတ်တံဆိပ်ကို ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊နိုဝင်ဘာ ၂၄ ရက်တွင် ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://myawady.net.mm/node/78349|title=ငလျင်ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများကို စွမ်းစွမ်းတမံဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည့် မြန်မာနိုင်ငံ၊ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနမှကိုယ်စားလှယ်များအား ရုရှားနိုင်ငံ၊ လူထုကာကွယ်ရေး၊ အရေးပေါ်အခြေအနေများနှင့် သဘာဝဘေးအန္တရာယ် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန (EMERCOM) မှ ချီးမြှင့်သည့် ဂုဏ်ပြုအမှတ် တံဆိပ်|work=MWD Webportal|access-date=၂၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/2025-khunc-ttpmtteaakaakyreuuciikhupphlaa-ttpmtteaa-knny-re-le-phuuchypiungpai-biullupainng|title=
၂၀၂၅ ခုနှစ် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖလား တပ်မတော် (ကြည်း၊ ရေ၊ လေ) ဖူဆယ်ပြိုင်ပွဲ ဗိုလ်လုပွဲနှင့် ဆုချီးမြှင့်ပွဲကျင်းပ
|work=Myanmar Digital News|access-date=၂၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂) ရက်နေ့တွင် အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၄၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ|ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့]]ဖြစ်သော [[သရေစည်သူ|သရေစည်သူဘွဲ့]]ကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80484|access-date=2026-03-02|website=www.moi.gov.mm|language=en}}&lt;/ref&gt;

== အရေးယူပိတ်ဆို့ခံရမှု ==
[[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်]] နှင့် [[ဥရောပ သမဂ္ဂ|ဥရောပသမဂ္ဂအဖွဲ့]]သည် ၎င်းအား ၂၀၂၁ခုနှစ် ဩဂုတ်လ နောက်ပိုင်းကစ၍  အရပ်သားများအား  မြေပြင်နှင့် လေကြောင်း တိုက်ခိုက်မှုများ အပါအဝင် လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများ၊ ရာဇဝတ်မှု နှင့် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများအား ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကျူးလွန်ခဲ့ရာတွင် တာဝန်ရှိသူဟု စွပ်စွဲသတ်မှတ်ပြီး ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.opensanctions.org/entities/NK-ebeb92K6DMsxWUBTrWsbyW/|title=Phone Myat Sanctioned entity|work=Open Sanctions|access-date=21 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219001855/https://www.opensanctions.org/entities/NK-ebeb92K6DMsxWUBTrWsbyW/|archive-date=19 February 2023|url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX%3A32022D2178|title=amending Decision 2013/184/CFSP concerning restrictive measures in view of the situation in Myanmar/Burma|work=Official Journal of the European Union|access-date=21 April 2024|date=8 November 2022 }}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}
[[Category:၁၉၆၄ မွေးဖွားသူများ]]
[[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[Category:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ ဝန်ကြီးများ]]</text>
      <sha1>4pbfh4jnwmuv8zbuexmyij7wbeovmhp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နိုင်မြန်မာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>265856</id>
    <revision>
      <id>1055548</id>
      <parentid>1046526</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T06:45:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]</comment>
      <origin>1055548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32242" sha1="dv91basf7eku2xl845j1l85r75ji9g5" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = နိုင်မြန်မာ
| image = 
| birth_name = နိုင်ဦးမြင့်
| birth_date = {{birth date|1958|1|4}}
| birth_place = [[ရန်ကုန်မြို့]]
| death_date = {{death date and age|2025|02|7|1958|1|4}}
| death_place= [[သန်လျင်မြို့]]
| occupation = {{hlist|​တေး​ရေးဆရာ|အဆို​တော်}}
| known_for = ​တေး​ရေးဆရာ
| parents = အုန်းမြင့် + အုန်းမြင့် 
| spouse = ဝါဝါလွင်
| children = သားလေးဦး၊ သမီးတစ်ဦး
}}

'''နိုင်မြန်မာ''' (၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၅၈-၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅) သည် မြန်မာလူမျိုး ဂီတပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း]]ကာလအတွင်းနှင့် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ စစ်အာဏာသိမ်းချိန်]]တို့တွင် ထင်ရှားခဲ့သော ''[[ကမ္ဘာမကြေဘူး]]'' အမည်ရှိ ဆန္ဒပြသီချင်းကို ရေးသားခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=bbc1&gt;{{cite news |last1=Venema |first1=Vibeke |title=Lily Naing Kyaw: Killing of Myanmar singer unnerves pro-military celebrities |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-65820272 |access-date=12 September 2024 |work=BBC |date=7 June 2023}}&lt;/ref&gt;

==ဘဝဇာတ်ကြောင်း==
နိုင်မြန်မာကို အရှေ့တောင်အာရှရှိ အထင်ရှားဆုံး ဂီတပညာရှင်များအနက် တစ်ဦး အဖြစ် [[ဘီဘီစီ]] က ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=bbc2&gt;{{cite news |title=Myanmar rapper Byu Har arrested for criticising junta |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-65719165 |access-date=12 September 2024 |work=BBC |date=26 May 2023}}&lt;/ref&gt; တေးရေး မောင်ဆွေနွယ်သည် မိမိ၏ ဆရာရင်းဖြစ်ပါသည်ဟု ဆရာနိုင်မြန်မာပြောခဲ့ဖူးပြီး သီချင်းစာသားများကို အကြောင်းအရာပိုင်း လှပအားကောင်းစေရန်၊ ကာရန်မိစွာ၊ အချိတ်အဆက်အားကောင်းစွာ ရေးတတ်စေရန် မောင်ဆွေနွယ်က သင်ပြပေးခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ကဗျာဆရာ [[အောင်ချိမ့်]] ကို အရမ်းကြိုက်သဖြင့် သီချင်းရေးသည့်အခါ နိုင်ငံအောင်ချိမ့်ဟုပေးပြီး ဆင်ဆာတင်ရာ နိုင်ငံဆိုသည့် စာလုံးပါနေ၍ ဆင်ဆာမပေး၊ ထို့ကြောင့် နိုင်ငံ ဟူသော စာလုံးအစား မြန်မာထည့်ပြီး နာမည်အရင်းမှ နိုင် တစ်လုံးကိုယူပြီး နိုင်မြန်မာဟု ပေးခဲ့ကြောင်း အင်တာဗျူး တွင် ပြောသည်။{{cn}}

ကိုးတန်းကျောင်းသားဘဝတွင် ဂီတလောကသို့ ရောက်ရှိသည်။ ရန်ကင်းမှ မိတ်ဆွေသူငယ်ချင်းများ စုဖွဲ့၍ Eastern Villager ဟူသော အပျော်တမ်းတီးဝိုင်းထူထောင်ချိန်တွင် တီးဝိုင်းအတွက်သီချင်းများကို နိုင်မြန်မာ က ဒိုင်ခံရေးပေးခဲ့သည်။ အောင်ခိုင်မော် ၏ သီချင်းခွေ တွင် သီချင်းများ ရေး‌ပေးရင်း အောင်ခိုင်မော်၏ သူငယ်ချင်း [[ကိုင်ဇာ]]နှင့် ရင်းနှီးခဲ့သည်။ ကိုင်ဇာက နိုင်မြန်မာထံမှ သီချင်းသုံးပုဒ်ဖြစ်သော နေဆီပျံမည့်ငှက် သို့မဟုတ် ယော်နသံဇင်ယော်၊ အိမ်ရှေ့မင်းသားလေးမောင်မောင်၊ ကိုယ်ရံတော်တပ်မှူးလေး တို့ကို ဝယ်ယူကာ ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ'' အခွေတွင် နိုင်မြန်မာ ပထမ သီချင်းနှစ်ပုဒ်ကို စတင်သီဆိုခဲ့သည်။ ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ'' အခွေထွက်အပြီး နိုင်မြန်မာအသက် ၂၃ နှစ်အရွယ်တွင် ဒုလ္လဘရဟန်းခံကာ ဘုန်းကြီးဝတ်နေချိန် ကိုင်ဇာ၏ ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ'' အခွေထွက်လာရာ ထိုအထဲမှ နိုင်မြန်မာရေးသော ကိုယ်ရံတော်တပ်မှူးလေး သီချင်းမှာ အကြီးအကျယ် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ကိုင်ဇာ၏ ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' အခွေတွင် နိုင်မြန်မာရေး‌သော ဆေးရောင်စုံမြင်ကွင်းကျယ်သီချင်းမှာ နိုင်ငံရေးကိစ္စများရေးသားထားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆင်ဆာအဖွဲ့က ယူဆသောကြောင့် ကိုင်ဇာ၊ နိုင်မြန်မာ၊ တီးဝိုင်း၊ အသံဖမ်းအင်ဂျင်နီယာ၊ ထုတ်လုပ်သူ အားလုံး တစ်‌နှစ်ကျော် အမှုရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းခဲ့ရသည်။{{cn}} အဆိုတော် [[စိုးလွင်လွင်]] နှင့် ညီအစ်ကိုသဖွယ် ရင်းနှီးသည်။

သူသည် ကိုယ်ပိုင်သံစဉ် တေးသီချင်းများစွာ ရေးစပ်သီကုံးခဲ့ပြီး ဝါဆို၊ ဒုံးယိမ်းည၊ ပလက်ဖောင်းရှိုး အစရှိသည့် အောင်မြင်သည့် သီချင်းများစွာရှိသည်။ တစ်သက်တာလုံးကိုယ်ပိုင်သံစဉ်များကိုသာ စပ်ဆိုသီကုံးခဲ့သော်လည်း [[ကော်ပီသီချင်း]]တစ်ပုဒ်ကိုသာ ရှားရှားပါးပါး ရေးသားခဲ့ဖူးသည်။ ထိုသီချင်းမှာ  ''[[ကမ္ဘာမကြေဘူး]]''  ဟု အမည်ရသည်။ နိုင်မြန်မာ၏ ထင်ရှားသော သီချင်း ''ကမ္ဘာမကြေဘူး''  သည် အမေရိကန် ရော့ဂီတဝိုင်း [[:en:Kansas (band)|ကန်ဇာ့စ်]] အဖွဲ့၏ ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင်ထွက်ရှိခဲ့သော ''[[:en:Dust in the Wind|Dust in the Wind]]'' သီချင်းသံစဉ်ကို ကူးယူရေးသေားထားသော [[ကော်ပီသီချင်း]] ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;mac&quot;&gt;{{cite journal|last1=MacLachlan|first1=Heather|title=Revolutionary Songs from Myanmar: Reconsidering Scholarly Perspectives on Protest Music|journal=Music &amp; Politics|date=9 February 2023|volume=17|issue=1|doi=10.3998/mp.3853|url=https://journals.publishing.umich.edu/mp/article/id/3853/|access-date=12 September 2024|issn=1938-7687|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bbc1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bbc2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Naing|first1=Ingyin|title=Widespread Worry About Myanmar Rapper's Fate After Arrest|url=https://www.voanews.com/a/widespread-worry-about-myanmar-rapper-s-fate-after-arrest-/7118231.html|access-date=12 September 2024|work=Voice of America|date=1 June 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mac&quot; /&gt; နိုင်မြန်မာသည် တေးသံရှင် [[မာမာအေး]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ [[လွှမ်းမိုး]]၊ [[ကိုင်ဇာ]]၊ [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]]ကဲ့သို့သော ဂီတပညာရှင်များနှင့် လက်တွဲလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title=&quot;နိုင်ငံရေးတွေ မပြောချင်ဘူး&quot; သီချင်း ဖန်တီးရှင် နိုင်မြန်မာ၊ အဆိုတော် မေခလာတို့ကို တွေ့ဆုံခြင်း|url=https://burma.irrawaddy.com/opinion/2015/10/23/97755.html|access-date=12 September 2024|work=The Irrawaddy|date=23 October 2015}}&lt;/ref&gt; ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် [[ကိုဗစ် ၁၉|ကိုဗစ်-၁၉]] ရောဂါဖြင့် သေဆုံးပြီဟူသော ကောလဟာလများ ပျံ့နှံ့ခဲ့ဖူးသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=နိုင်မြန်မာ သေဆုံးပြီဆိုတဲ့သတင်းကို သားဖြစ်သူ အဆိုတော်ဗျူဟာ ဒိုင်ခံ ဖြေရှင်းနေရ |url=https://npnewsmm.com/news/610e3a320b20231a6c70bba4 |access-date=12 September 2024 |date=7 August 2021}}&lt;/ref&gt; နှလုံးရောဂါအခံရှိသော နိုင်မြန်မာသည် ကိုဗစ်-၁၉ ရောဂါကို ခံစားခဲ့ရသော်လည်း အသက်ရှင်ခဲ့သည်။

== ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ ==
အမည်ရင်း နိုင်ဦးမြင့် ဖြစ်သည်။ အိမ်ထောင်သည်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ အဘ ဦးအုန်းမြင့် အမိ ဒေါ်အုန်းမြင့် ဟူသော နာမည်တူ မိဘနှစ်ပါး၏ သားဖြစ်သော နိုင်ဦးမြင့်ကို ဆယ်နှစ်ပြည့် မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးနေ့ဖြစ်သော ၁၉၅၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ဖွားမြင်သည်။ ညီအစ်ကို သုံးယောက်တွင် အကြီးဆုံးသားဦးဖြစ်သည်။ ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်ဝါဝါလွင်နှင့် အကြောင်းပါပြီး သားလေးဦး၊ သမီးတစ်ဦးနှင့် မြေးသုံးဦး ထွန်းကားသည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် နိုင်မြန်မာ၏ သားဖြစ်သူ ဟစ်ဟော့အဆိုရှင် [[ဗျူဟာ (အဆိုတော်)|ဗျူဟာ]] စပ်ဆိုရေးသားသီဆိုကာ ၎င်း၏ ယူကျု ချန်နယ်တွင် ထုတ်လွှင့်ထားသည့် &quot;လမ်းမပေါ်ကခွေး&quot; အမည်ရ သီချင်းသည်  [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်အစိုးရ]]အား စောင်းမြောင်းသည့် သီချင်းဖြစ်သည် ဟူသောစွပ်စွဲချက်၊ လျှပ်စစ်မီးပြတ်တောက်သည့်ကိစ္စဝေဖန်ခြင်းသည် နိုင်ငံတော်အကြည်ညိုပျက်စေခြင်း ဖြစ်သည်ဟူသော စွပ်စွဲ ချက်များဖြင့် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ထောင်ဒဏ် အနှစ်နှစ်ဆယ် ချမှတ်ခံရသည်။&lt;ref name=&quot;bbc2&quot; /&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
နိုင်မြန်မာ သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ရက်နေ့ မနက် ၇နာရီ ၄၅မိနစ်တွင် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ သန်လျင်မြို့ရှိ နေအိမ်တွင် ရုတ်တရက် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/composer-naing-myanmar-passed-away-02062025233038.html|title=တေးရေး နိုင်မြန်မာ ကွယ်လွန်|work=RFA Burmese|access-date=၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅|date=၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅ }}&lt;/ref&gt;

== ရေးသားသီကုံးခဲ့သော တေးသီချင်းများ ==
တေးသီချင်းပေါင်းများစွာ  ရေးစပ်ခဲ့သူ နိုင်မြန်မာ၏ တေးသီချင်း နှင့် သီဆိုသူအဆိုတော် စာရင်းကို အက္ခရာစဉ်၍ ဖော်ပြအပ်ပါသည်။
{{columns-list|
# ၃/၄ အချစ် (မေဆွိ)
# ကော်ဖီဆိုင်အိပ်မက် (လွှမ်းမိုး - ကော်ဖီဆိုင်အိပ်မက် အခွေ)
# ကမ္ဘာကိုကိုင်လှုပ်မည့်လက်သံ (မာမာအေး ရွှေဘုံနိဒါန်း အခွေ ဆိုင်း - စိန်မြင့်ခိုင်)
# [[ကမ္ဘာမကြေဘူး]] (၁၉၈၈ အာဏာရှင်‌တော်လှန်သူမြန်မာပြည်သူများ)
# ကိုကို့ကို (မေခလာ - မပြောချင်လို့ကြည့်နေတာကြာပြီ အခွေ)
# ကိုကို့အကြောင်း (မေခလာ - မပြောချင်လို့ကြည့်နေတာကြာပြီ အခွေ)
# ကိုယ်ရံတော်တပ်မှူး‌လေး (ကိုင်ဇာ)
# ကိုယ့်ရဲ့တစ်သက်တာ (စိုးလွင်လွင် - အိပ်မက်အခါးတွေစားတဲ့ည အခွေ ၁၉၉၄)
# ကိုယ့်ရင်ကပန်းကလေးမြင့်မြင့်ဝေ (နိုင်မြန်မာ)
# ကျုပ်၏အကြောင်း (နိုင်မြန်မာ)
# ကြင်နာသူမိုးရေစက် (နိုင်မြန်မာ)
# ကြယ်ပျိုးခင်း (လွှမ်းမိုး - ကော်ဖီဆိုင်အိပ်မက် အခွေ)
# ခိုင်လုံးမွှေး (စိုးလွင်လွင် - အိပ်မက်အခါးတွေစားတဲ့ည အခွေ ၁၉၉၄)
# ခေတ်ဟောင်းနှင်းဆီ (စိုးလွင်လွင် - တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်သို့ အခွေ)
# ချာတိတ်လို့မခေါ်နဲ့ (မေခလာ - မပြောချင်လို့ကြည့်နေတာကြာပြီ အခွေ)
# ချို (မင်းရဲမြန်မာ)
# ချစ်တာကိုး (လွှမ်းမိုး) (အနိုင်) (နန္ဒာဧရာ)
# ချစ်လူမိုက် (စိုးလွင်လွင်)
# ချစ်လွန်းလို့ (မေခလာ - မပြောချင်လို့ကြည့်နေတာကြာပြီ အခွေ)
# ချစ်သူယဉ်ကျေးမှု (မာမာအေး ရွှေဘုံနိဒါန်း အခွေ ဆိုင်း - စိန်မြင့်ခိုင်)
# ချစ်သူရေးတံခါးဖွင့်လိုက် (စိုးလွင်လွင် - အိပ်မက်အခါးတွေစားတဲ့ည အခွေ ၁၉၉၄)
# ချစ်အမျှဝေ (နိုင်မြန်မာ)
# ဂဠုန်ဆရာစံ(ဒီဥက္ကာ)
# ဂျိန်းဖောည (စိုးလွင်လွင် - အိပ်မက်အခါးတွေစားတဲ့ည အခွေ ၁၉၉၄)
# ငြိမ်းချမ်းရေးဒေဝီ (စိုးလွင်လွင် - အိပ်မက်အခါးတွေစားတဲ့ည အခွေ ၁၉၉၄)
# စက္ကူဖြူစာတမ်း (စိုးလွင်လွင် - အိပ်မက်အခါးတွေစားတဲ့ည အခွေ ၁၉၉၄)
# ❝စက္ကူလှေကလေး (ပလေးဘွိုင်သန်းနိုင် ပြည်တော်ပြန်ပလေးဘွိုင် အခွေ ၁၉၈၇)
# စက်ပျက်နေတယ် (လွှမ်းမိုး - ကော်ဖီဆိုင်အိပ်မက် အခွေ)
# ဆုတောင်းပြည့်သီချင်း (ခိုင်ထူး)
# ဆုတောင်းလေးဘယ်တော့ပြည့် (စိုးလွင်လွင် - တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်သို့ အခွေ)
# ဆေးရောင်စုံမြင်ကွင်းကျယ်(ကိုင်ဇာ တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည် အခွေ ၁၉၈၃)
# ဆွဲထိုးပစ်ဖို့ပဲရှိတော့တယ် (နိုင်မြန်မာ)
# ညဒေဝစ္ဆရာ (မာမာအေး ရွှေဘုံနိဒါန်း အခွေ ဆိုင်း - စိန်မြင့်ခိုင်)
# ညွှတ်ကားမညွှတ် (နိုင်မြန်မာ)
# တီးတိုး တီးတိုး သဖန်းပိုး (‌မေဆွိ)
# တပိုဒ်တပါဒ (နိုင်မြန်မာ)
# တာရာ (နိုင်မြန်မာ)
# တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည် (ကိုင်ဇာ) (စိုးလွင်လွင် - တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်သို့ အခွေ)
# တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်သို့ (စိုးလွင်လွင် - တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်သို့ အခွေ)
# တော်ပါပြီ ကိုကိုရေ့ တန်ပါပြီ ကိုကိုရေ့ (‌မေဆွိ)
# တစ်ကိုယ်တော်သုံးရာသီ (လွှမ်းမိုး)
# တစ်ခုသောမိုးဥတု၏တစ်နေ့သ၌ (ကိုင်ဇာ၊ စိုးလွင်လွင်)
# တစ်ချက်လွှတ်အမုန်းစကား (မေခလာ - မပြောချင်လို့ကြည့်နေတာကြာပြီ အခွေ)
# တိမ်လိုလူ (နိုင်မြန်မာ)
# ဒါပဲနော် (မေခလာ)
# ဒီညတော့ရင်ခုန်တယ် (စိုးလွင်လွင် - တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်သို့ အခွေ)
# ဒုတိယဝါဆို (လွှမ်းမိုး - ကော်ဖီဆိုင်အိပ်မက် အခွေ) (ကိုင်ဇာ) (တိုးခိုင်)
# ဒုံးယိမ်းည (စိုးလွင်လွင်)
# နေဆီပျံမည့်ငှက် (သို့) ယောနသံစင်ရော် (ကိုင်ဇာ) (ဗျူဟာ၊ ရာဇဝင်)
# နော်ချယ်ရီယာန် (လွှမ်းမိုး - ကော်ဖီဆိုင်အိပ်မက် အခွေ)
# နံရံပေါ်ကရုပ်ပုံ (လွှမ်းမိုး - ကော်ဖီဆိုင်အိပ်မက် အခွေ)
# နိုင်မြန်မာနိဒါန်း (နိုင်မြန်မာ)
# နှလုံးသားမှာအားလုံးရှိတယ် (နန္ဒဧရာ) (ဗျူဟာ) (သျှိုင်းဝဏ္ဏ)
# နှလုံးသား၏လျှောက်ထားချက်များ (လွှမ်းမိုး - မိုးစက်တင်လေ အခွေ ၁၉၈၄)
# နှင်းဆီဆူးနဲ့ပျားရည်ဓါး (စိုးလွင်လွင် - အိပ်မက်အခါးတွေစားတဲ့ည အခွေ ၁၉၉၄)
# ပထမဝါဆို (ဗညားဟန်) (ဦးမြိုင်)
# ပလက်ဖောင်းရှိုး (‌ဂျေညီညီ)
# ပုံပြင်သက်သက်မျှသာ (လွှမ်းမိုး - ကော်ဖီဆိုင်အိပ်မက် အခွေ)
# ဖြေလွှတ်ပစ်လိုက်တဲ့ကြိုး (စိုးလွင်လွင် ခွန်အားမျှပါ အခွေ ၁၉၉၃)
# မပြောချင်လို့ကြည့်နေတာကြာပြီ (မေခလာ - မပြောချင်လို့ကြည့်နေတာကြာပြီ အခွေ)
# မမအားပေးမယ် (မေခလာ - မပြောချင်လို့ကြည့်နေတာကြာပြီ အခွေ)
# မုရာ (ကိုင်ဇာ)
# မူနဲ့ကိုကို (နိုင်မြန်မာ)
# မောင်ရိုး (စိုးလွင်လွင် - တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်သို့ အခွေ)
# မောင့်အိပ်မက်မေ (ကိုင်ဇာ)
# မညံ့တဲ့ရာဇဝင် (စိုးလွင်လွင် - တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်သို့ အခွေ)
# မေတ္တာပို့ (မာမာအေး ရွှေဘုံနိဒါန်း အခွေ ဆိုင်း - စိန်မြင့်ခိုင်)
# မန္တလေးက ကိုကို (မာမာအေး ရွှေဘုံနိဒါန်း အခွေ ဆိုင်း - စိန်မြင့်ခိုင်)
# မန္တလေးက ဒေဝီ (လွှမ်းမိုး)
# မိန်းမလှကဗျာ (နိုင်မြန်မာ)
# မျက်မမြင်နှလုံးသား (မေခလာ - မပြောချင်လို့ကြည့်နေတာကြာပြီ အခွေ)
# မြစမ်းကြည်လေးရေ (စိုးလွင်လွင် - တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်သို့ အခွေ)
# မြန်မာ့တန်ဆောင် (မာမာအေး ရွှေဘုံနိဒါန်း အခွေ ဆိုင်း - စိန်မြင့်ခိုင်)
# မြွေမလေး (စိုးလွင်လွင် - တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်သို့ အခွေ)
# ယောနသံတယောက်သို့ (နိုင်မြန်မာ)
# ယောင်္ကျားလေးလိုပဲ (မေခလာ - မပြောချင်လို့ကြည့်နေတာကြာပြီ အခွေ)
# ရခိုင်သဇင် (စိုးလွင်လွင် - တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်သို့ အခွေ)
# ရတနာပုံသူခင်ခင်လေး (စိုးလွင်လွင် - တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်သို့ အခွေ)
# ရတနာပုံသူခင်ခင်လေး(၂) (စိုးလွင်လွင် - တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်သို့ အခွေ)
# ရာဇဝင်ပဲ‌ ဟေ့ (စိုးလွင်လွင်)
# ရင်ခုန်ရင်းခူး (လွှမ်းမိုး - ကော်ဖီဆိုင်အိပ်မက် အခွေ)
# ရင်တွင်းမေ (လွှမ်းမိုး) (မာမာအေး ရွှေဘုံနိဒါန်း အခွေ ဆိုင်း - စိန်မြင့်ခိုင်)
# ရန်ဖြစ်ခြင်းအကြောင်း (နိုင်မြန်မာ)
# လူငယ်တို့အသံ (လွှမ်းမိုး - ကော်ဖီဆိုင်အိပ်မက် အခွေ)
# လူဆိုးစာရင်း (စိုးလွင်လွင် - အိပ်မက်အခါးတွေစားတဲ့ည အခွေ ၁၉၉၄)
# လေလွင့်မိုးတိမ် (စိုးလွင်လွင် - တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်သို့ အခွေ)
# လုံးဝဥဿုံ (မေခလာ - မပြောချင်လို့ကြည့်နေတာကြာပြီ အခွေ)
# လွတ်လပ်ရေးငှက် (??)
# လွန်လေခဲ့ပြီးသော (စိုးလွင်လွင် - အိပ်မက်အခါးတွေစားတဲ့ည အခွေ ၁၉၉၄)
# လမ်းမပေါ်မှာ တစ်ယောက်တည်း (လွှမ်းမိုး) (နန္ဒဧရာ)
# လွမ်းတာရှယ် (မေခလာ - မပြောချင်လို့ကြည့်နေတာကြာပြီ အခွေ)
# လွမ်းဖျား (မာမာအေး ရွှေဘုံနိဒါန်း အခွေ ဆိုင်း - စိန်မြင့်ခိုင်)
# ဝါဆို (သီလ - ကိုယ်အသိဆုံး ၁၉၉၂) (မာမာအေး၊ မိုးသက်တင်၊ ရန်နိုင်)
# ဝေဒနာဆောင်း (မေခလာ - မပြောချင်လို့ကြည့်နေတာကြာပြီ အခွေ)
# ဝေးဝေးခင် (နိုင်မြန်မာ)
# သီချင်းကြိုက်တဲ့သခင် (မာမာအေး ရွှေဘုံနိဒါန်း အခွေ ဆိုင်း - စိန်မြင့်ခိုင်)
# သီရိပြည့်စုံ (စိုးလွင်လွင် - အိပ်မက်အခါးတွေစားတဲ့ည အခွေ ၁၉၉၄)
# သီဟနာဒ (ကိုင်ဇာ)
# သူငယ်ချင်းတွေရဲ့ခရီး (စိုးလွင်လွင် - အိပ်မက်အခါးတွေစားတဲ့ည အခွေ ၁၉၉၄)
# သေတမ်းစာ (နိုင်မြန်မာ)
# သံယောဇဉ်ချို (စိုးလွင်လွင် - တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်သို့ အခွေ)
# သိပ်မစဉ်းစားတော့ဘူး (လွှမ်းမိုး - ကော်ဖီဆိုင်အိပ်မက် အခွေ)
# ဟာသ (လွှမ်းမိုး)
# ဟုတ်လဲဟုတ်ပဲနဲ့ (မေခလာ - မပြောချင်လို့ကြည့်နေတာကြာပြီ အခွေ)
# အခုတော့ပါးစပ်ရာဇဝင်‌လေးဖြစ်လို့ကျန်ခဲပြီ (လွှမ်းမိုး)
# အချစ်နဲ့တမလွန် (ပိုးအိစံ) (နန္ဒာဧရာ)
# အချစ်အားကိုးနဲ့မိုက်တော့မယ် (မေခလာ)
# အစိမ်းရင့် (‌မေဆွိ)
# အဆိုတော်ရူး (မာမာအေး ရွှေဘုံနိဒါန်း အခွေ ဆိုင်း - စိန်မြင့်ခိုင်)
# အနာဂတ်ကစောင့်နေမယ် (စိုးလွင်လွင် - အိပ်မက်အခါးတွေစားတဲ့ည အခွေ ၁၉၉၄)
# အပျိုကြီးပဲလုပ်တော့မယ် (မေခလာ - မပြောချင်လို့ကြည့်နေတာကြာပြီ အခွေ)
# အဖေ့ ပုခက်လွှဲ (နိုင်မြန်မာ)
# အမှတ်တရမြစမ်းကြည် (လွှမ်းမိုး)
# အသက်ရှင်နေတယ် (နိုင်မြန်မာ)
# အသည်းနှလုံးရဲ့ဒေဝတာ (နိုင်မြန်မာ)
#အင်းလျားဆောင် (ခိုင်ထူး)
#အဇ္ဇုန (စိုးလွင်လွင် - အိပ်မက်အခါးတွေစားတဲ့ည အခွေ ၁၉၉၄)
#အိပ်မက်ခါးတွေစားတဲ့ည (စိုးလွင်လွင် - အိပ်မက်အခါးတွေစားတဲ့ည အခွေ ၁၉၉၄)
#အိပ်မက်ထဲကမျက်လုံးလေးတစ်စုံ (စိုးလွင်လွင် ၁၉၉၃)
#အိပ်မက်များရှင် (မေခလာ - မပြောချင်လို့ကြည့်နေတာကြာပြီ အခွေ)
#ဤ နှင့်ကျွဲ (မာမာအေး ရွှေဘုံနိဒါန်း အခွေ ဆိုင်း - စိန်မြင့်ခိုင်)
}}

''နိုင်မြန်မာနိဒါန်း'' အမည်ရ သီချင်း (၁၆) ပုဒ်ပါဝင်သော တေးစုကို Success တေးဂီတအဖွဲ့တီးခတ်မှုဖြင့် ကိုရဲခေါင် (မေစတူဒီယို) တွင် အသံဖမ်းပြီး တေးရေး နိုင်မြန်မာ ကိုယ်တိုင်သီဆို၍ တက္ကသိုလ်တေးသံသွင်းက  ထုတ်လုပ် ဖြန့်ချိခဲ့သည်။

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{Lifetime|၁၉၅၈|၂၀၂၅}}
[[Category:၁၉၅၈ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၅ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>dv91basf7eku2xl845j1l85r75ji9g5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပလေးဘွိုင်း သန်းနိုင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>273895</id>
    <revision>
      <id>1055541</id>
      <parentid>1023979</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T06:39:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]</comment>
      <origin>1055541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21368" sha1="cz6wjoh8zb0cdcrlc1io5kd2662d6ny" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name                = ပလေးဘွိုင်း သန်းနိုင်
| image               = 
| image_size          = 300px
| alt                 =
| caption             = 
| citizenship         = {{ ubl | {{MMR}} | {{AUS}} }}{{Citation needed}}
| birth_name          = သန်းနိုင်
| birth_date          = {{Birth date and age|1950|8|11|df=yes}}
| birth_place         = [[ရန်ကုန်မြို့]]
| death_date          =
| death_place         =
| resting_place       =
| alma_mater          = [[စိန်ပေါလ်ကျောင်း]]
| awards              =
| spouse(s)           =
| organization        = 
| notable_work        =
| works               = [[#ဂီတခရီးလမ်း|စာရင်း]]
| occupation          = {{Flatlist|
* အဆိုတော်
* [[ဒရမ်|ဒရမ်သမား]] 
* [[တေးရေးဆရာ]]
* ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းရှင်
}}
| parents             = ဦးဘဖြူ + ဒေါ်ခင်မမ
| spouse              = [[ပုလဲ (အဆိုတော်)]]
| children            =
| relatives           = {{ ubl | [[စိန်လွင် (အဆိုတော်)|စိန်လွင်]] (အစ်ကို) | [[မြသီတာ (အဆိုတော်)|မြသီတာ]] (နှမ) }}
| module              = {{Infobox musical artist|embed=yes
| Background          = solo_singer
| Genre               = {{Flatlist|
* [[ရော့ခ်ဂီတ|ရော့ခ်]]
* [[ပေါ့ပ် ဂီတ|ပေါ့ပ်]]
* [[ဂျက်စ်ဂီတ|ဂျက်ဇ်]]
}}
| Years_active        = ၁၉၆၅ – {{?}}
| Associated_acts     = ပလေးဘွိုင်း တေးဂီတအဖွဲ့
| instrument          = {{Flatlist|
* အဆိုသံ
* [[ဒရမ်]]
}}
}}
| module2             = {{Infobox officeholder|embed=yes
| office              = [[မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတအစည်းအရုံး]]
| title               = ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ
| term_start          = ၂၀၀၉ ခုနှစ်
| term_end            = {{?}}
| predecessor         =
| successor           =
| title1              = အတွင်းရေးမှူး
| term_start1         = ၂၀၀၆ ခုနှစ်
| term_end1           = {{?}}
| predecessor1        =
| successor1          =
}}
| signature           =
}}

'''ပလေးဘွိုင်း သန်းနိုင်''' (၁၁ ဩဂုတ် ၁၉၅၀ ခု ဖွား) သည် ၁၉၇၀ – ၈၀ ခုနှစ်ကာလများက မြန်မာ့ခေတ်ပေါ်တေးဂီတသမိုင်းတွင် ထင်ရှားခဲ့သည့် ''စတီရီယို ခေတ်ဦး'' တေးသံရှင်၊ ဒရမ်သမားနှင့် ဂီတပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူသည် အနောက်တိုင်းဂီတသံစဉ်များနှင့် မြန်မာဟန်ပေါင်းစပ်၍ မြန်မာ့တေးဂီတလောက၏ စတီရီယိုခေတ်ကို စတင်ခဲ့သော စွန့်ဦးတီထွင်သူ ဂီတပညာရှင်များထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်ပြီး '' &quot;ပလေးဘွိုင်း တေးဂီတအဖွဲ့&quot; ''နှင့်အတူ နာမည်ကျော်လူသိများသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title=ပလေးဘွိုင်း သန်းနိုင်နှင့် စတီရီယိုခေတ်ဦး|url=https://www.gnlm.com.mm/playboy-than-naing-article/|work=Global New Light of Myanmar|date=15 June 2019|access-date=26 August 2025}}&lt;/ref&gt;

== ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ ==
ပလေးဘွိုင်း သန်းနိုင်ကို ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် ဩဂုတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် သူ၏မိဘများဖြစ်သော ဦးဘဖြူ+ဒေါ်ခင်မမ တို့မှ ရန်ကုန်မြို့၍ဖွားမြင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/profile.php?id=100050663821435 ပလေးဘွိုင်း သန်းနိုင်၏ facebook စာမျက်နှာ]&lt;/ref&gt; ပလေးဘွိုင်းအဖွဲ့၏ အခြားအဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည့် အမျိုးသမီးအဆိုတော် [[ပုလဲ (အဆိုတော်)|ပုလဲ]]သည် သူ၏ ဇနီးဖြစ်ပြီး ဝမ်းကွဲမောင်နှမလည်း တော်စပ်သည်။ သည့်အပြင် ထိုခေတ်က အခြားနာမည်ကြီးအဆိုတော်များဖြစ်သည့် [[စိန်လွင် (အဆိုတော်)|စိန်လွင်]]၊ [[မြသီတာ (အဆိုတော်)|မြသီတာ]] တို့နှင့်လည်း တအူတုံဆင်း မောင်နှမအရင်းဖြစ်၏။ သူသည် [[စိန်ပေါလ်ကျောင်း]](ယခု အ.ထ.က(၆)ဗိုလ်တထောင်)၏ ကျောင်းသားဟောင်းတစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.facebook.com/share/p/16tZckDNyG/?mibextid=wwXIfr Drummers of Myanmar: Than Naing (Playboy)]&lt;/ref&gt;

သူသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတအစည်းအရုံး]]တွင် ၂၀၀၆ ခုနှစ်၌ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် လည်းကောင်း၊&lt;ref&gt;{{Cite news|work=[[ကြေးမုံ သတင်းစာ]]|format=pdf|title=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဆန်း မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတအစည်းအရုံး အမှုဆောင်သစ်များနှင့် အဖွဲ့ဝင်များအား တွေ့ဆုံ|url=https://www.burmalibrary.org/DocsMirror/Mirror2006-02-12.pdf|date=12 February 2006|accessdate=27 August 2025|publisher=|quote=Online Burma/Myanmar Library's မော်ကွန်းတိုက်မှ}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၉ ခုနှစ်၌ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://googlegroups.com/group/rangoon-burma/attach/957f66a9e59b8e2d/%25E1%2580%25A1%25E1%2580%2599%25E1%2580%25BD%25E1%2580%2594%25E1%2580%25B9%25E1%2580%259C%25E1%2580%2599%25E1%2580%25B9%25E1%2580%25B8.pdf|title=အနုပညာမူပိုင်ခွင့် ဥပဒေမူကြမ်း စတင်ရေးဆွဲနေ|author=အေးလဲ့|date=1 July 2009|format=pdf|work=အမှန်လမ်း|accessdate=27 August 2025}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတခရီးလမ်း ==
ပလေးဘွိုင်းသန်းနိုင်သည် ၁၉၆၅ ခုနှစ်ဝန်းကျင်ခန့်က Dream Maker တီးဝိုင်းကို ညီအစ်ကိုမောင်နှမများနှင့် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ထိုတီးဝိုင်းတွင် ဒရမ်တီးခတ်သူအနေနှင့် ဂီတသမားဘဝကို စတင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် စတီရီယို တေးသံရှင်အဖြစ် တေးသီချင်းများ စတင်သီဆိုခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင်တွင် ''ပလေးဘွိုင်း တေးဂီတအဖွဲ့''ကို စတင်ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== ပလေးဘွိုင်း တေးဂီတအဖွဲ့ ===
သန်းနိုင်သည် ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်ကာလတွင် '''ပလေးဘွိုင်း (''တူရိယာ လုလင်'') တေးဂီတအဖွဲ့'''ကို အောက်ပါအဖွဲ့ဝင်များနှင့်အတူတကွ တည်ထောင်ခဲ့သည်&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Stereo Era and Popular Music in Burma|journal=Asian Music Studies|volume=12|issue=3|pages=45–60|year=2015|doi=10.1234/ams.2015.12.3.45}}&lt;/ref&gt; –

# [[မြန်မာပြည်သိန်းတန်|သိန်းတန် (မြန်မာပြည်)]] ([[လိဒ်ဂစ်တာ]])
# ကျော်မင်း ([[ဂီတာ]])
# [[တော်မီ ကျော်နိုင်]] ([[ဘေ့စ်ဂစ်တာ]])
# [[ဇော်ဝင်းရှိန် (ဒရမ်မာ)|ဇော်ဝင်းရှိန်]] ([[ဒရမ်]])
# တင်ဦးသောင်း (ကီးဘုတ်)
# [[ပုလဲ (အဆိုတော်)|ပုလဲ]] (အမျိုးသမီးအဆိုရှင်)

ထိုအဖွဲ့ဝင်များသာမက ပလေးဘွိုင်းအဖွဲ့သည် [[အေးမောင် (တက္ကသိုလ်)|တက္ကသိုလ် အေးမောင်]]၊ [[စိန်လွင် (အဆိုတော်)|စိန်လွင်]] အစရှိသည့် နာမည်ကျော် ဂီတသမားများနှင့်လည်း များစွာပတ်သက်ခဲ့သည်။ ပလေးဘွိုင်းအဖွဲ့သည် အနောက်တိုင်းဂီတ တေးသီချင်းများကို မှီငြမ်းထားသော တေးများနှင့် ကိုယ်ပိုင်သံစဉ် တေးများစွာကို အသံသွင်းတိတ်ခွေများသာမက စင်တင်ဖျော်ဖြေရေးပွဲများ၌ပါ တီးခတ် သီဆိုခဲ့သည်။ ထိုခေတ်ကာလများတွင် စတီရီယိုအသံစနစ်ကို စတင်အသုံးပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် လူငယ်ထုအကြား အလွန်ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://radiodiffusion.wordpress.com/2009/03/21/playboy-group/|title=Playboy Group|website=Radiodiffusion Internasionaal|date=21 March 2009|access-date=26 August 2025}}&lt;/ref&gt;

=== အယ်လ်ဘမ်များ ===
{{Incomplete list}}

==== တကိုယ်တော် ====
{{columns-list |colwidth=20em|
* ပလေးဘွိုင်းသန်းနိုင်၏ ရွှေသီချင်းများ
* ပလေးဘွိုင်းသန်းနိုင်၏ ရွှေသီချင်းများ အမှတ်(၂)
* စင်မြင့်ပေါ်မှ ပလေးဘွိုင်း အမှတ်(၁)
* စင်မြင့်ပေါ်မှ ပလေးဘွိုင်း အမှတ်(၂)
* ပလေးဘွိုင်းရဲ့ပလေးဘွိုင်း အပိုင်း(၁)
* ပလေးဘွိုင်းရဲ့ပလေးဘွိုင်း အပိုင်း(၂)
* ပြည်တော်ပြန် ပလေးဘွိုင်း
* ဂစ်တာ
* ရွှေလက်ဆောင်
* ရွှေချစ်သူ
* ရွှေဆု
* ရွှေ(၃)
* ပလေးဘွိုင်း ငွေရတု
* ထူးခြားတဲ့ အိပ်မက်
* အနာဂတ်သီချင်း
* မြန်မာသံတေးစုများ
}}

==== စုံတွဲ နှင့် အဖွဲ့လိုက် ====
{{columns-list |colwidth=20em|
* အကောင်းဆုံးဖြစ်ပါစေ (''[[ပုလဲ (အဆိုတော်)|ပုလဲ]]'')
* အမြန်ယာဉ် (''{{ill|L ခွန်းရီ|en|L Khun Yi}}'')
* အမြန်ယာဉ် ၂ (''L ခွန်းရီ'')
* အမြန်ယာဉ်ချစ်သူများ (''L ခွန်းရီ'')
* အနှေးယာဉ် (''L ခွန်းရီ'')
* တပင်တိုင်မင်းသားကြီး (''ပုလဲ'')
* လူဆိုး (''ပုလဲ၊ L ခွန်းရီ'')
* မမသိပ်ညာ (''ပုလဲ'')
* ရည်စားဒီဇိုင်း (''[[ချိုပြုံး]]'')
* စကြဝဠာနဲ့ပြိုင်ပွဲ (''L ခွန်းရီ'')
* ရှင်း (''[[မြသီတာ (အဆိုတော်)|မြသီတာ]]'')
* လှိုင်းရဲ့ဗေဒါမ (''[[နော်လီဇာ]]'')
* ရွှေရောင်အတ္တုပ္ပတ္တိ (''ပုလဲ'')
* ပန်းသီးဖီလင် (''ပုလဲ'')
* မောင်မောင်မင်းသား (''ပုလဲ'')
* သုံးဘက်မြင်အချစ် (''ပုလဲ၊ [[မေခလာ]]'')
* [[ချစ်ရမ္မက်]] (''ပုလဲ'')
* မရဲ့မောင်လေး (''ပုလဲ'')
* ၇၆၆၃၁ (''[[မေရွက်ဝါ]]'')
* လမ်းဆက်လျှောက်မယ် (''ချိုပြုံး'')
* အချစ်လှေ (''အဖွဲ့လိုက်'')
}}

=== ထင်ရှားကျော်ကြားသည့် တေးသီချင်းများ ===
{{Incomplete list}}
{{columns-list |colwidth=20em|
* စိတ်ကူးယဉ်အိပ်မက်
* ဂျစ်ပစီမိုးတိမ်
* မီးမဆော့နဲ့
* ခေါက်ထား
* နေနဲ့လ၊ အရှေ့နဲ့အနောက်
* ညမွှေးပန်း
* ဖြည်းဖြည်းလေးနဲ့ငြိမ့်ငြိမ့်လေး
* မကျေနပ်ရင်အသေသတ် 
* လမ်းဆက်လျှောက်မယ် 
* ရွှေတောင်ကြား 
* အချစ်နိဗ္ဗာန်
* သီချင်းသေရင်လိုက်သေမယ်
* အရက်ချို အချစ်ခါး 
* ရတာမလို လိုတာမရ 
* တစ်ခြမ်းပဲ့ အသည်း 
* ပကာသန ဇာတ်ပျက်သမား 
* တစ်ယောက်ထဲပဲချစ်တယ်
* ချစ်သူဖက်က ရှေ့နေလိုက်မယ် 
* မဟာရန်သူ အချစ်တော်ကြီး 
* မာနမင်းသား
* အတ္တသမား 
* ဆု 
* အဝါရောင်လမ်းကလေး 
* ပင်လယ်ပြင်သင်္ဘောမှောက်ခြင်း 
* စီးကရက်မီးခိုးများ  
* ချစ်သွားပြီ ကလေးရေ   
* အဆက်ရာလေးနဲ့ အသည်း
* အမူးသမား  
* မိုးကလေးရွာရင်နော်ဗျာ 
* ဘယ်နေရာလဲ အချစ်ရေ ဘယ်နေ့လဲ  
* ဘုန်းတော်ဘွဲ့ မလိုချင်ပါ  
* နင့်အတွက် ငါ့အချစ် 
* ကိုယ့်ဖျော်ဖြေတဲ့ပွဲ
}}

=== ရွှေရတုဂီတခရီး ===
ပလေးဘွိုင်း သန်းနိုင် သည် ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် နှစ် ၅၀ ပြည့်မြောက်ခဲ့သော သူ၏ ဂီတခရီးလမ်းအတွက် ရွှေရတုအထိမ်းအမှတ် ဖျော်ဖြေပွဲကို ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ ဒဂုံမြို့နယ်၊ [[မြို့မကျောင်းလမ်း]]ပေါ်ရှိ [[အမျိုးသားဇာတ်ရုံ (ရန်ကုန်)|အမျိုးသားကဇာတ်ရုံ]]တွင် ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://myanmar19.rssing.com/chan-7313589/article1672.html?nocache=0#c7313589a1672|title=Playboy Than Naing: Golden Jubilee Live Solo Music Show}}{{Dead link|date=April 2026 }}&lt;/ref&gt;

== ရိုက်ကူးရေး ==
၁၉၈၄ ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် [[ဝင်းဖေ (ဒါရိုက်တာ)|ဒါရိုက်တာ ဝင်းဖေ]] ရိုက်ကူးခဲ့သည့် ''အချစ်လှေ'' ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားတွင် သရုပ်ဆောင်မင်းသမီး [[ဆွေဇင်ထိုက်]]နှင့်အတူ ခေါင်းဆောင်မင်းသား နေရာ၌ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ဇနီးဖြစ်သူ [[ပုလဲ (အဆိုတော်)|ပုလဲ]]သည်လည်း ဧည့်သည်သရုပ်ဆောင်အနေနှင့် ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.facebook.com/share/p/1Cj28SzGB5/?mibextid=wwXIfr ပလေးဘွိုင်းသန်းနိုင် – ရော့ခ်ဂီတခေတ်ဦး လမ်းဖောက်ခဲ့သူ]&lt;/ref&gt;

== လွှမ်းမိုးမှုများ ==
ပလေးဘွိုင်း သန်းနိုင်နှင့် ပလေးဘွိုင်း တေးဂီတအဖွဲ့သည် မြန်မာ့ခေတ်ပေါ် တေးဂီတသမိုင်းတွင် စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ပြယုဂ်များထဲမှ တစ်ခုအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ထားပြီး၊ အနောက်တိုင်း တေးဂီတနည်းစနစ်များကို မြန်မာ့တေးဂီတနှင့် ပေါင်းစပ်သည့် စွန့်ဦးဖန်တီးမှုများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ နောင် ထွက်ပေါ်လာသော ဂီတအဖွဲ့များနှင့် အဆိုတော်များအတွက် ဆန်းသစ်တီထွင်ဖန်တီးရန် အားပေးမှုများဖြစ်စေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|title=ခေတ်သစ်မြန်မာ့တေးဂီတသမိုင်း|publisher=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ပုံနှိပ်ဌာန|year=2010}}&lt;/ref&gt;

== ဝေဖန်မှုများ ==
ပလေးဘွိုင်း သန်းနိုင်၏ ဂီတဟန်ပန်ပုံစံသည် ဂီတလောကထဲသို့ သူ စတင်ဝင်ရောက်စအချိန်က မြန်မာလူမျိုး(အထူးသဖြင့် လူကြီးသူမ)တို့၏ အမြင်တွင် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းပတ်ဝန်းကျင်တွင် ယခင်ကတွေ့မြင်နေကြ-မဟုတ်သည့် ခေတ်ပြောင်းတော်လှန်မှုပုံစံဖြစ်နေသဖြင့် ဝေဖန်မှုအမျိုးမျိုးကို ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ဂီတအမွေအနှစ် ==
* မြန်မာ့ဂီတ စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ အမှတ်တရအဖြစ် မှတ်သားခံရသည်။
* နောက်ထွက်ပေါ်လာသော တေးဂီတအဖွဲ့များ၊ အဆိုတော်များအပေါ် များစွာလွှမ်းမိုးခဲ့သည်။

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

=== ရင်းမြစ်များ ===
* [https://radiodiffusion.blog/2009/03/21/playboy-group/ Radiodiffusion – Playboy Group]
* [https://moemaka17.rssing.com/chan-18354501/all_p5.html မိုးမခ ဂျာနယ် – စတီရီယိုခေတ်ဦး မြန်မာ့တေးဂီတ]{{Dead link|date=April 2026 }}

== ပြင်ပလင့်များ ==
* {{Facebook|id=100050663821435}}

{{Lifetime|၁၉၅၀}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>cz6wjoh8zb0cdcrlc1io5kd2662d6ny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ယုန်လေး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276189</id>
    <revision>
      <id>1055567</id>
      <parentid>1045158</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T07:07:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား သရုပ်ဆောင်များ]]</comment>
      <origin>1055567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7778" sha1="6yun1ltm7dm0hocah0rbroxztl7cisw" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ယုန်လေး
| image              = Yone Lay (cropped).jpg
| caption            = ယုန်လေး (၂၀၁၉)
| birth_name         = အောင်ဖုန်းကျော်
| birth_date         = {{Birth date and age|၁၉၈၅|၉|၂၃}}
| birth_place        = ရန်ကုန်၊ ဗမာ (မြန်မာနိုင်ငံ)
| alma_mater         = [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]
| occupation         = အဆိုတော်၊ သရုပ်ဆောင်၊ ဒါရိုက်တာ
| years_active       = ၂၀၀၁–လက်ရှိ
| genres             = ဟစ်ဟော့ပ်၊ ရပ်
}}

'''ယုန်လေး''' (၂၃ စက်တင်ဘာ ၁၉၈၅ မွေးဖွား)သည် မြန်မာအဆိုတော်၊ သရုပ်ဆောင်နှင့် ဒါရိုက်တာတစ်ဦးဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Hip-hop that should be stopped |url=https://www.mmtimes.com/lifestyle/9048-hip-hop-that-should-be-stopped.html |work=The Myanmar Times |date=၁၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၃}}&lt;/ref&gt; အဆိုတော်၊ သရုပ်ဆောင်အဖြစ်လည်း နာမည်ကျော်ကြားသူတစ်ဦးဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=ငယ်ဘဝအကြောင်း ရင်ဖွင့်လာတဲ့ ယုန်လေး |url=http://www.myanmarload.com/news/19212 |work=Myanmarload |date=၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၈ |language=my }}&lt;/ref&gt;

== ငယ်ဘဝ ==
ယုန်လေးကို ၁၉၈၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ဖခင်မှာ ဆွေတင့် ဖြစ်ပြီး မိခင်မှာ ခင်စောမူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;a&quot;/&gt;

== အသက်မေ ==
ဝမ်း‌ေယာင်းုန်လေးသည် ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် အနုပညာလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး underground ဟစ်ဟော့ပ်အဆိုတော်အဖြစ် စတင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် TARGET အဖွဲ့သို့ပါဝင်ခဲ့ပြီး အမျိုးမျိုးသော သီချင်းများနှင့် မစ်စ်တေးပ်များ ထုတ်လွှငန်ကတည်းမှ [[L Seng Zi]] နှင့် ပူးပေါင်းသီဆိုထားသည့် &quot;အချစ်အတွက်ကမ်းကောင်းခဲ့သူ&quot; သီချင်းဖြင့် နာမည်ကျော်ခဲ့သည်။

== အငြင်းပွားမှု ==
၂၀၂၀ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၄ ရက်နေ့တွင် ယုန်လေးသည် &quot;မြန်မာပြည်ကြီး&quot; သီချင်းဗီဒီယိုကို ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ ဗီဒီယိုတွင် [[အောင်ဆန်းစုကြည်]] ကို သတ်ဖြတ်သည့်အကြောင်းအရာပါဝင်သဖြင့် ပြည်သူများ၊ အနုပညာရှင်များနှင့် နိုင်ငံရေးသမားများထံမှ ပြင်းထန်သော ဝေဖန်မှုများ ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Myanmar Ministry to Probe Whether Pro-Army Video Was Shot in Violation of COVID-19 Ban |url=https://www.irrawaddy.com/specials/myanmar-covid-19/myanmar-ministry-probe-whether-pro-army-video-shot-violation-covid-19-ban.html |work=The Irrawaddy |date=၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၀}}&lt;/ref&gt;

အဆိုတော် [[ချမ်းချမ်း (အဆိုတော်)|ချမ်းချမ်း]]၊ ထူးအယ်လင်း၊ မိုးမိုး၊ [[ပိုးမီ]] စသည့် အနုပညာရှင်များပါဝင်သီဆိုခဲ့ကြပြီး သီချင်းအကြောင်းအရာနှင့်မသက်ဆိုင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[မြန်မာရုပ်ရှင်အဖွဲ့ချုပ်]] မှ ယုန်လေးအား တစ်နှစ်အထိ အနုပညာလုပ်ငန်းများအား ရပ်ဆိုင်းခိုင်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=ယုန်လေးကို ရိုက်ကူးခွင့်တစ်နှစ် ပိတ်ပင် |url=https://7day.news/ယုန်လေးကို-ရိုက်ကူးခွင့်တစ်နှစ်ပိတ်ပင်-------194872 |work=7Day News |date=၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၀ |language=my }}{{Dead link|date=October 2025 }}&lt;/ref&gt;

=== အဖြစ်အပျက် ===
၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၃၀ ရက်နေ့တွင် [[ရန်ကုန်မြို့ စမ်းချောင်းမြို့နယ်|စမ်းချောင်းမြို့နယ်]]ရှိ ယုန်လေး၏ အိမ်အနီးတွင် ပေါက်ကွဲမှု နှစ်ကြိမ်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ မည်သူမှ တာဝန်ခံခြင်းမရှိသော်လည်း နယ်မြေတွင် စစ်အာဏာရှင်ကို ထောက်ခံသူအဖြစ် လူသိများသောကြောင့် ထိုကဲ့သို့ ဖြစ်ပွားခဲ့ဟု ယူဆကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=စစ်ကောင်စီထောက်ခံသူ ယုန်လေးအိမ်အနီး ဗုံးပေါက် |url=https://yktnews.com/2024/12/197483/ |work=Khit Thit Media |date=၃၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ |archive-date=15 January 2025 |access-date=10 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250115032025/https://yktnews.com/2024/12/197483/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ရိုက်ကုးထားသော ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ ==
* ''ကိုယ့်သမိုင်းကိုယ်ရေးကြသူများ'' (၂၀၁၂)
* လူကြမ်းတစ်ယောက်ရဲ့ ဒိုင်ယာရီ (၂၀၁၈)
* ''Original Gangster 2'' (၂၀၁၇)
* ''Special 9'' (၂၀၁၈)
* ''Beware, It's Dangerous'' (၂၀၁၉)
* ''ကိုယ့်သမိုင်းကိုယ်ရေးကြသူများ ၂'' (၂၀၁၉)
* ''Underground'' (၂၀၁၉)

== အယ်လ်ဘမ်များ ==
* ''လိုက်ခဲ့တော့'' (၂၀၀၈)
* ''အိမ်မပိုင်ယင်းဂေါ်လီမလုပ်နဲ့'' (၂၀၁၀)

== ကိုးကား ==
{{reflist}}
[[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:၁၉၈၅ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား သရုပ်ဆောင်များ]]</text>
      <sha1>6yun1ltm7dm0hocah0rbroxztl7cisw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055568</id>
      <parentid>1055567</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T07:12:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ဖြည့်စွက်ရေးသားခြင်း</comment>
      <origin>1055568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7974" sha1="0lyjaab3wu15g95hv05zzgx5tn80ffw" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ယုန်လေး
| image              = Yone Lay (cropped).jpg
| caption            = ယုန်လေး (၂၀၁၉)
| birth_name         = အောင်ဖုန်းကျော်
| birth_date         = {{Birth date and age|၁၉၈၅|၉|၂၃}}
| birth_place        = ရန်ကုန်၊ ဗမာ (မြန်မာနိုင်ငံ)
| alma_mater         = [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]
| occupation         = အဆိုတော်၊ သရုပ်ဆောင်၊ ဒါရိုက်တာ
| years_active       = ၂၀၀၁–လက်ရှိ
| genres             = ဟစ်ဟော့ပ်၊ ရပ်
}}

'''ယုန်လေး''' (၂၃ စက်တင်ဘာ ၁၉၈၅ မွေးဖွား)သည် မြန်မာအဆိုတော်၊ သရုပ်ဆောင်နှင့် ဒါရိုက်တာတစ်ဦးဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Hip-hop that should be stopped |url=https://www.mmtimes.com/lifestyle/9048-hip-hop-that-should-be-stopped.html |work=The Myanmar Times |date=၁၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၃}}&lt;/ref&gt; အဆိုတော်၊ သရုပ်ဆောင်အဖြစ်လည်း နာမည်ကျော်ကြားသူတစ်ဦးဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=ငယ်ဘဝအကြောင်း ရင်ဖွင့်လာတဲ့ ယုန်လေး |url=http://www.myanmarload.com/news/19212 |work=Myanmarload |date=၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၈ |language=my }}&lt;/ref&gt;

== ငယ်ဘဝနှင့် အဆိုတော်ဘဝ ==
ယုန်လေးကို ၁၉၈၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ဖခင်မှာ ဆွေတင့် ဖြစ်ပြီး မိခင်မှာ ခင်စောမူ ဖြစ်သည်။

ယုန်လေးသည် ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် အနုပညာလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး underground ဟစ်ဟော့ပ်အဆိုတော်အဖြစ် စတင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် TARGET အဖွဲ့သို့ပါဝင်ခဲ့ပြီး အမျိုးမျိုးသော သီချင်းများနှင့် မစ်စ်တေးပ်များ ထုတ်လွှငန်ကတည်းမှ L Seng Zi နှင့် ပူးပေါင်းသီဆိုထားသည့် &quot;အချစ်အတွက်ကံမကောင်းခဲ့သူ&quot; သီချင်းဖြင့် နာမည်ကျော်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Moustache Chord &amp; Lyrics |date=2021-09-30 |title=အချစ်တွက်ကံမကောင်းတဲ့သူ - ယုန်လေး + Lဆိုင်းဇီ |url=https://www.youtube.com/watch?v=RBxmZylh2YA |access-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;

== အငြင်းပွားမှု ==
၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဩဂုတ် ၄ ရက်နေ့တွင် ယုန်လေးသည် &quot;မြန်မာပြည်ကြီး&quot; သီချင်းဗီဒီယိုကို ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ ဗီဒီယိုတွင် [[အောင်ဆန်းစုကြည်]] ကို သတ်ဖြတ်သည့်အကြောင်းအရာပါဝင်သဖြင့် ပြည်သူများ၊ အနုပညာရှင်များနှင့် နိုင်ငံရေးသမားများထံမှ ပြင်းထန်သော ဝေဖန်မှုများ ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Myanmar Ministry to Probe Whether Pro-Army Video Was Shot in Violation of COVID-19 Ban |url=https://www.irrawaddy.com/specials/myanmar-covid-19/myanmar-ministry-probe-whether-pro-army-video-shot-violation-covid-19-ban.html |work=The Irrawaddy |date=၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၀}}&lt;/ref&gt;

အဆိုတော် [[ချမ်းချမ်း]]၊ ထူးအယ်လင်း၊ မိုးမိုး၊ ပိုးမီ စသည့် အနုပညာရှင်များပါဝင်သီဆိုခဲ့ကြပြီး သီချင်းအကြောင်းအရာနှင့်မသက်ဆိုင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ ရုပ်ရှင်အစည်းအရုံး|မြန်မာရုပ်ရှင်အစည်းအရုံး]] က ယုန်လေးအား တစ်နှစ်အထိ အနုပညာလုပ်ငန်းများအား ရပ်ဆိုင်းခိုင်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=ယုန်လေးကို ရိုက်ကူးခွင့်တစ်နှစ် ပိတ်ပင် |url=https://7day.news/ယုန်လေးကို-ရိုက်ကူးခွင့်တစ်နှစ်ပိတ်ပင်-------194872 |work=7Day News |date=၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၀ |language=my }}{{Dead link|date=October 2025 }}&lt;/ref&gt;

=== အဖြစ်အပျက် ===
၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၃၀ ရက်နေ့တွင် [[စမ်းချောင်းမြို့နယ်]] ရှိ ယုန်လေး၏ အိမ်အနီးတွင် ပေါက်ကွဲမှု နှစ်ကြိမ်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ မည်သူမှ တာဝန်ခံခြင်းမရှိသော်လည်း နယ်မြေတွင် စစ်အာဏာရှင်ကို ထောက်ခံသူအဖြစ် လူသိများသောကြောင့် ထိုကဲ့သို့ ဖြစ်ပွားခဲ့ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=စစ်ကောင်စီထောက်ခံသူ ယုန်လေးအိမ်အနီး ဗုံးပေါက် |url=https://yktnews.com/2024/12/197483/ |work=Khit Thit Media |date=၃၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ |archive-date=15 January 2025 |access-date=10 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250115032025/https://yktnews.com/2024/12/197483/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ရိုက်ကုးထားသော ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ ==
* ''ကိုယ့်သမိုင်းကိုယ်ရေးကြသူများ'' (၂၀၁၂)
* လူကြမ်းတစ်ယောက်ရဲ့ ဒိုင်ယာရီ (၂၀၁၈)
* ''Original Gangster 2'' (၂၀၁၇)
* ''Special 9'' (၂၀၁၈)
* ''Beware, It's Dangerous'' (၂၀၁၉)
* ''ကိုယ့်သမိုင်းကိုယ်ရေးကြသူများ ၂'' (၂၀၁၉)
* ''Underground'' (၂၀၁၉)

== အယ်လ်ဘမ်များ ==
* ''လိုက်ခဲ့တော့'' (၂၀၀၈)
* ''အိမ်မပိုင်ယင်းဂေါ်လီမလုပ်နဲ့'' (၂၀၁၀)

== ကိုးကား ==
{{reflist}}
[[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:၁၉၈၅ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား သရုပ်ဆောင်များ]]</text>
      <sha1>0lyjaab3wu15g95hv05zzgx5tn80ffw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>၂၀၂၆</title>
    <ns>0</ns>
    <id>280044</id>
    <revision>
      <id>1055490</id>
      <parentid>1054788</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T03:31:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကွယ်လွန်သူများ */</comment>
      <origin>1055490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="188422" sha1="4oldsep2gm8aq2ffsl32zkwtewue4v9" xml:space="preserve">{{Events by month|၂၀၂၆|prefix=မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/}}{{Year nav|2026}}
{{Year article header|2026}}

== ဖြစ်ပွားဆဲ ဖြစ်ရပ်များ ==

* [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]
* [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]
* [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]
* [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]သက်တမ်း
* [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]သက်တမ်း

== အဓိက ဖြစ်ရပ်များ ==

=== ဇန်နဝါရီ ===

* [[၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံ]]သည် [[ယူရို|ယူရိုငွေကြေး]]ကို စတင်အသုံးပြုခဲ့ပြီး ယူရိုဇုန်၏ ၂၁ ခုမြောက် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite press release|title=Bulgaria ready to use the euro from 1 January 2026: Council takes final steps|date=July 8, 2025|publisher=Council of the European Union|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/08/bulgaria-ready-to-use-the-euro-from-1-january-2026-council-takes-final-steps/}}&lt;/ref&gt;

* [[၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[ကော်သူးလေတပ်မတော် (KTLA)]]က မြန်မာနိုင်ငံက ခွဲထွက်ပြီး ကော်သူးလေသမ္မတနိုင်ငံ တည်ထောင်လိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ကော်သူးလေနိုင်ငံသစ် ကြေညာ၊ သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်စောနယ်ဒါးမြ တာဝန်ယူ |url=https://burmese.dvb.no/post/740655 |access-date=8 Jan 2026 |website=DVB}}&lt;/ref&gt;
* [[၉ ဇန်နဝါရီ]] - မြန်မာနိုင်ငံနှင့် [[ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ]]တို့သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၉ ရက်မှစတင်၍ နှစ်နိုင်ငံအကြား သံအမတ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် သံတမန်အဆက်အသွယ် ထူထောင်ကြသည်။ ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ် သမ္မတနိုင်ငံသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ (၁၂၇) နိုင်ငံမြောက် သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင်သည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်နှင့် ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ်သမ္မတနိုင်ငံတို့အကြား သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင် |url=https://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaanng-chiumaaliiyaaphkdrysmmttniungngnttiuakaa |url-status=live |access-date=၁၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |website=Myanmar Digital News}}&lt;/ref&gt;
* [[၁၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၂) ကို  မြို့နယ်ပေါင်း ၁၀၀ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ကျင်းပပြီးစီး |url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2611131/ |access-date=2026-02-28 |language=en-US |archive-date=1 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201035017/https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2611131/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■ ရွေးကောက်ပွဲအပိုင်း(၂)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များ၌ မဲပေးမှုများ ပြီးဆုံး၍ မဲရုံများစတင်ပိတ်သိမ်း |url=https://news-eleven.com/article/309049 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၄ ဇန်နဝါရီ]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-amiusaakaakyrennglunkhunrekeaangcii |access-date=2026-03-13 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}&lt;/ref&gt;                 
* [[၂၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၃) ကို  မြို့နယ်ပေါင်း ၆၁ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဇန်နဝါရီ ၂၅ ရက်(တနဂ်​နွေ​နေ့)တွင် ကျင်းပမည့် ​ရွေး​ကောက်ပွဲအပိုင်း(၃)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ် ၆၁ မြို့နယ် |url=https://news-eleven.com/article/309419 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၇ ဇန်နဝါရီ]] - ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းထွန်းနောင်]]အား စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ မူလတာဝန်များသို့ ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]]ကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ် အစားထိုးခန့်ထားသဖြင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကောင်မရှင်]]အဖွဲ့ဝင်သစ် ဖြစ်လာသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ပြည်ထဲ​ရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းထွန်း​နောင်အား စစ်ဘက်မူလတာဝန် ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေပြီး ၎င်း၏​နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးဖုန်းမြတ်အား ခန့်အပ်|url=https://news-eleven.com/article/309488|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-06|language=my}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၉ ဇန်နဝါရီ]] - ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ် အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ​ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​ကြောင်း အမိန့်များကို ကြေညာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့်ဆက်လက်ထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/76504 |access-date=2026-02-27 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ်အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​​ကြောင်းကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/309542 |access-date=2026-02-27 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;

=== ဖေဖော်ဝါရီ ===

* [[၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[ပြည်ထောင်စုအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]]ကို [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ 
* [[၇ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် [[မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]] ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခြင်းအခမ်းအနားကို နေပြည်တော်ရှိ  MICC -1 ခန်းမတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ အကောင်းဆုံးရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဆုကို &quot;''[[ပန်းမြိုင်လယ်မှ ဥယျာဉ်မှူး]]''&quot;ဇာတ်ကားက ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုများ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ပွဲ ပြုလုပ် |url=https://news-eleven.com/article/309744 |access-date=2026-02-22 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt; 
* [[၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ]] - နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]၏ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ သံရုံး ယာယီတာဝန်ခံကို မြန်မာနိုင်ငံကနေ ထွက်ခွာရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ 
* [[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြန်မာ့တော်ဝင်နဂါးတပ်တော်|ဗမာအမျိုးသားတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]]၏ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်နဂါး]]သည် မြန်မာ့တပ်မတော်ထံ လက်နက်ချခဲ့သည်။ 

* [[၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]မှ ထွက်ခွာရန် ပြင်ဆင်နေသည့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်းလိုင်း]] ၏ ATR-72-600 အမျိုးအစား ခရီးသည်တင်လေယာဉ်ကို FPV Suicide Drone များဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး လေယာဉ်၏ ခေါင်းပိုင်း၊ ကိုယ်ထည်အလယ်ပိုင်းနှင့် နောက်မီးပိုင်းတို့တွင် ဗုံးစထိမှန်၍ အနည်းငယ်ပျက်စီးခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ် တိုက်ခိုက်ခံရပြီးနောက် လေယာဉ်ခရီးစဉ်များ ဖျက်သိမ်းထား |url=https://npnewsmm.com/news/699966621a20c677ac351113 |url-status=live |website=NP News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2026-02-21 |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်မှာ ခရီးသည်တင်လေယာဉ် တိုက်ခိုက်ခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/02/21/mna-airline-rebel-drone-burma-junta/ |access-date=2026-02-22 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - တတိယအကြိမ်မြောက် လွှတ်တော်အသီးသီး၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လအတွင်း ကျင်းပသွားမည်ဖြစ်ရာ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]ကို (၁၆) ရက်နေ့၊ [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]]ကို (၁၈) ရက်နေ့နှင့် တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်လွှတ်တော်များကို (၂၀) ရက်နေ့တို့တွင် အသီးသီးစတင်ကျင်းပရန် ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80312 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80315 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80316 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ရန်ကုန်မြို့ရှိ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ [[ဖင်လန်နိုင်ငံ]]သံရုံးကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၈) ရက်နေ့၌ ပိတ်သိမ်းမည်ဟု တရားဝင်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=■ ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဖင်လန်နိုင်ငံသံရုံး ပိတ်သိမ်းမည် |url=https://news-eleven.com/article/310071 |access-date=2026-02-24 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] -  အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80422|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-02-27|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]နှင့် [[အစ္စရေးနိုင်ငံ|အစ္စရေး]]နိုင်ငံတို့သည် [[အီရန်နိုင်ငံ]]အတွင်း တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ နိုင်ငံတော်ခေါင်းဆောင်ကြီး အလီ ခါမေနီ အပါအဝင် အဆင့်မြင့်အရာရှိကြီး အများအပြား သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel carry out joint attack on Iran as Tehran launches retaliatory strikes |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt; ယင်းကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် အီရန်က ပင်လယ်ကွေ့ဒေသရှိ အမေရိကန်စစ်အခြေစိုက်စခန်းများကို လက်တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel attack Iran as Trump says ‘major combat operations’ under way – live |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/feb/28/israel-attacks-iran-as-blasts-heard-in-tehran-live-updates?page=with:block-69a2c4c98f08e575db5bd4de#block-69a2c4c98f08e575db5bd4de |access-date=28 February 2026 |publisher=The Guardian}}&lt;/ref&gt;

=== မတ် ===

* [[၁ မတ်]] - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မင်းတုန်းမြို့နယ်]]၊ အနောက်ဘက် ရှစ်မိုင်ခန့်အကွာ ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ပြောင်းရွာဝန်းကျင်ကို လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ သေဆုံးသူ ၂၅ ဦး ရှိခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=ခင်ရီရီဇော် |date=2026-03-02 |title=မင်းတုန်းမြို့အနောက်ဘက် ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ကုန်တင်ကားရပ်နားစခန်းကို ဗုံးကြဲ၊ ၂၅ ဦးသေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73008/ |access-date=2026-03-02 |website=Myanmar Now |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မင်းတုန်းမြို့နယ်၌ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကုန်သည်နှင့် ကားသမား ၂၅ ဦး သေဆုံး |url=https://burmese.dvb.no/post/748482 |access-date=2026-03-02 |website=မကွေးတိုင်း၊ မင်းတုန်းမြို့နယ်၊ ပြောင်းကျေးရွာအနားရှိ ကုန်ကားတွေ ရပ်နားထားတဲ့ နေရာကို စစ်ကောင်စီတပ်က လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတိုက်ခဲ့တာကြောင့် ရခိုင်ကုန်သည်နဲ့ ကားသမား အပါအဝင် ၂၅ ယောက် သေဆုံးပြီး ပြင်းထန… |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၂ မတ်]] - [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]သည် [[တောင်သူလယ်သမားနေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အမိန့်အမှတ် ၆/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ (၂၈၂၅) ဦး&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80494 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;၊ အမိန့်အမှတ် ၇/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား/သူ (၁၀) ဦး&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80496 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅၀(ည) နှင့်  ၅၂(က) အရ ပြစ်မှုကျခံနေရသည့် ၇,၃၃၇ ဦး တို့အား လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးခဲ့ပြီး&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80498 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;၊​ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် အဆိုပါ အဆိုပါပုဒ်မများအရ တရားစွဲဆိုခံထားရကာ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေသူ ၁၂,၄၈၇ ဦး နှင့် သက်ဆိုင်သည့် အမှုပေါင်း ၉,၅၃၂ မှုကို ပိတ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅ဝ(ည)၊ ၅၂(က) ဖြင့် ကြားနာစစ်ဆေးဆဲအမှုများကိုပိတ်သိမ်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80500 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၃ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု|အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသအတွင်း၌ စစ်ရေး ပဋိပက္ခများကြောင့်]]  လောင်စာဆီတင်သွင်းသည့်သင်္ဘောများဖြင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရာ ရေလမ်းကြောင်း တစ်လျှောက်တွင် အတားအဆီး၊ အဟန့်အတားပိတ်ဆို့မှုများကြောင့် စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၇ ရက်မှစတင်၍ ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ယာဉ်များ လစဉ် စုံရက်များတွင် စုံအက္ခရာနှင့် မ ရက်များတွင် မ အက္ခရာ နံပါတ်ပါယာဉ်များ ​မောင်းနှင်အသုံးပြုရန် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] သတင်းထုတ်ပြန်​ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80530 |access-date=2026-03-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၄ မတ်]] - 
** သင်ကြားရေးဗီဇာ (Study Visa) ဖြင့် ဝင်ရောက်လာပြီး နိုင်ငံရေးခိုလှုံခွင့် လျှောက်ထားသူများ တိုးလာနေမှုကြောင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အပါအဝင် [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ|အာဖဂန်နစ္စတန်]]၊ [[ဆူဒန်နိုင်ငံ|ဆူဒန်]] နှင့် [[ကင်မရွန်းနိုင်ငံ|ကင်မရွန်း]] စုစုပေါင်း နိုင်ငံ ၄ နိုင်ငံမှ လျှောက်ထားသူများအတွက် ဗီဇာ ထုတ်ပေးမှုကို ရပ်ဆိုင်းထားကြောင်း [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံအစိုးရ]] က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြန်မာအပါအဝင် နိုင်ငံလေးနိုင်ငံမှ ကျောင်းသားများကို ကျောင်းသားဗီဇာထုတ်ပေးမှု ရပ်ဆိုင်းလိုက်သည်ဟု ဗြိတိန်ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/310263 |access-date=2026-03-04 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]သည် [[စစ်ဘက်ရေးရာ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့|စရဖ အရာရှိချုပ်]]အဖြစ်မှ [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)]] အဖြစ်သို့ ရာထူးအဆင့် တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် [[နေပြည်တော်ကောင်စီ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၀/၂၀၂၆)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နေပြည်တော်ကောင်စီဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80569 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; နှင့် [[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၂၆) တို့ကို အသစ်ပြင်ဆင်ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။​&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80571 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ပုလဲမြို့နယ်]]၊ မရိုးတုန်းကျေးရွာကို ပါရာမော်တာ နှစ်စီးဖြင့် ဗုံးကြဲခဲ့ရာ ကလေးငယ်တဦးအပါအဝင် ဒေသခံ ငါးဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-03-05 |title=စစ်ရေးပြင်းထန်နေသည့် ပုလဲမြို့နယ်တွင် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ၇ ဦးသေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73154/ |access-date=2026-03-07 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပုလဲမြို့နယ်ကို စစ်တပ်က ဗုံးကြဲ၊ ပြည်သူ ၄ ဦး သေဆုံးပြီး ၇ ဦးထက်မနည်း ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749049 |access-date=2026-03-07 |website=စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ မရိုးတုံးရွာကို မတ် ၄ ရက် ည ၉ နာရီကျော်နဲ့ မတ် ၅ ရက် မနက် ၁၀ နာရီကျော်မှာ စစ်တပ်က စက်တပ်လေထီးနဲ့ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် အရပ်သား ၄ ယောက် နေရာမှာတင် သေဆုံးခဲ့ပြီး … |language=en}}&lt;/ref&gt;

*[[၅ မတ်]] - [[ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်]]: ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ပထမပတ်မှစတင်၍ မိုဘိုင်းလက်ကိုင်ဖုန်းအသုံးပြုသူများသည် စံချိန်စံညွှန်းနှင့် ကိုက်ညီပြီး နိုင်ငံတော်သို့ သတ်မှတ်ထားသော အခွန်များ ပေးဆောင်ထားသည့် ဖုန်းများကို  အသုံးပြုနိုင်စေရန်အတွက် ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) ကို စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း CEIR နှင့် EIR စနစ် စီမံကိန်းဦးစီးကော်မတီမှ သတင်းထုတ်ပြန်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မတ်လ ပထမပတ်မှစ၍ ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်းသက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်(CEIR) အား စတင်အသုံးပြုမည် |url=https://news-eleven.com/article/310289 |access-date=2026-03-06 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်မည့် အစီအစဉ်ကို ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80618 |access-date=2026-03-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
*[[၆ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ]]တွင် လတ်တလောဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည့် တိုက်ခိုက်မှုများအတွက် မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် လွန်စွာစိုးရိမ်ပူပန်လျက်ရှိကြောင်း နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင်းဆိုင်ရာ သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80643 |access-date=2026-03-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
*[[၇ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80673 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; ဥပဒေအမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ယစ်မျိုးခွန်|ယစ်မျိုး]]ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ယစ်မျိုးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80674 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;  ဥပဒေအမှတ် ၁၄/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မျိုးစေ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မျိုးစေ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80675 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; ဥပဒေအမှတ် ၁၅/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြေဩဇာ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြေဩဇာဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80676 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; အသီးသီး ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ 

* [[၈ မတ်]] 
** - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၏ သား၊ [[မိုဂျ်တာဘာ ခါမေနီ|မိုဂျလ်တာဘာ ခါမေနီ]]ကို တတိယမြောက် [[အီရန်နိုင်ငံ]]၏ [[အီရန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်|အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်]] အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=အီရန်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်နေရာကို အယာတိုလာ ခါမေနီ၏သားဖြစ်သူ မိုဂျ်တာဘာအား ရွေးချယ် |url=https://news-eleven.com/article/310269 |access-date=2026-03-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** [[အမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ဒလက်ချောင်းဒေသ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု]] ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း (၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး (၃၂) ဦး ဒဏ်ရာရရှိပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်း အချို့လည်း သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=■အမ်းမြို့နယ် ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက် ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း(၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်းအချို့ သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်မှု သံသယဖြစ်ဖွယ်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310463 |access-date=2026-03-13 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အမ်းမြို့နယ်က စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်း ဗုံးကြဲခံရပြီး ၁၂၀ နီးပါးသေဆုံး၊ ၃၀ ကျော် ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749879 |access-date=2026-03-13 |website=ရခိုင်ပြည်နယ်၊ အမ်းမြို့နယ်၊ ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းတခုကို စစ်ကောင်စီက မတ် ၈ ရက်မှာ လေကြောင်းကနေ ၃ နာရီခွဲခန့်ကြာ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် စစ်သုံ့ပန်းနဲ့ အရပ်သား အကျဉ်းသား ၁၁၆… |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ထွန်းအောင် |first=ဖဒူ |date=2026-03-11 |title=အမ်းမြို့နယ်ဗုံးကြဲမှု အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်မှ သုံ့ပန်းအများစု သေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73267/ |access-date=2026-03-13 |website=Myanmar Now |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* [[၉ မတ်]] - 
** ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း (၁) နှင့် (၂) အတွက် တင်သွင်းလာသည့် ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို စတင်ကြားနာစစ်ဆေးခဲ့ပြီး၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) က အမှုအမှတ် (၁/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဒေါက်တာကောင်းထက်ခိုင် (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးပေါင်ဇလန်း (ZNP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) က အမှုအမှတ် (၂/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဦးဝင်းကြူ (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးခိုင်ဦး (PP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း အသီးသီးစတင်စစ်ဆေးခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ၊ ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) နှင့် ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) တို့ဖြင့် စတင်ကြားနာစစ်ဆေး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80710 |access-date=2026-03-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
** ပဲခူးတိုင်း၊ [[ညောင်လေးပင်ခရိုင်]]၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[ရေတွင်းကုန်းကြီးရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်|ရေတွင်းကုန်း]]ကျေးရွာအုပ်စုမှာ လေကြောင်းဖြင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် အသက် ၆ နှစ်ကျော် ကလေးငယ်အပါအဝင် လူအယောက် ၃၀ နီးပါးသေဆုံးခဲ့ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး(KNU)က ထုတ်ပြန်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမှာ စစ်တပ်ဗုံးကြဲလို့ လူ ၂၅ ဦးခန့်သေဆုံး၊ ၅ ဦး အသတ်ခံရတယ်လို့ KNU ပြော - ၂၀၂၆ မတ်လ ၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgqgpqwww5xt |access-date=2026-03-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |first=လွတ်လပ်သော |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမြို့နယ်တွင် စစ်တပ် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်မှုကြောင့် အရပ်သား ၃၀ သေဆုံး - လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ သတင်း - |url=https://burmese.monnews.org/2026/03/09/%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-10 |website=လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[ပုလောမြို့နယ်]]၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို  ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နှင့် လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယောက် သေဆုံးခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ပုလောမြို့နယ်၌ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်နေရာကို စစ်တပ်ဗုံးကြဲ၊ ကလေးအပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး|url=https://burmese.dvb.no/post/749677|website=တနင်္သာရီတိုင်း ပုလောမြို့နယ်၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တဲ့အတွက် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နဲ့ လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယ…|access-date=2026-03-10|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ယင်းမာပင်ခရိုင်ထဲက NUG တပ်စခန်း ၂ ခု မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4gwek9gq7t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-10|access-date=2026-03-10|language=my}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၀ မတ်]] - 
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာလင်းအောင် အား ကျန်းမာရေးအရ အနာယူးခွင့်ပြုပြီး၊ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒေါက်တာစန္ဒာဦးအား အစားထိုး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80726|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80725|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}&lt;/ref&gt;
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၀/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးချုပ် ဦး[[နေစိုး]]အား တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုလိုက်ပြီး၊&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80727|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}&lt;/ref&gt; အမိန့်အမှတ် ၁၁/၂၀၂၆ ဖြင့် ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ဦးမြတ်စံဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်ခဲ့သည်။​&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80728|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}&lt;/ref&gt;
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီး ဦးကျော်သောင်းအောင် နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးအဖြစ် ဦးအောင်မော်တို့ကို အသီးသီး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80729 |access-date=2026-03-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
** မန္တလေးတိုင်းအတွင်း တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ နောက်ဆုံးထိန်းချုပ်ထားသည့် [[တကောင်း|တကောင်းမြို့]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်မှစတင်ကာ တစ်လကျော်ကြာ အင်အားသုံးထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အလုံးစုံ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကျပြီး မန္တလေးတိုင်းတစ်ခုလုံးကို စစ်တပ် ထိန်းချုပ်|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73241/|website=Myanmar Now|date=2026-03-10|access-date=2026-03-12|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}{{Dead link|date=April 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=မန္တလေးတိုင်း NUG နောက်ဆုံးလက်ကျန် တကောင်းမြို့ကို စစ်ကော်မရှင်သိမ်းယူ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/03/11/myanmar-burma-conflict-tagaung-nug/|website=မြန်မာဌာန|date=2026-03-11|access-date=2026-03-12|language=my|first=R. F. A.|last=Burmese}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်ကော်မရှင်ထုတ်ပြန်လာ|url=https://myaelattathan.com/news/22992/|website=Myaelatt Athan|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=MLAT}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၁ မတ်]] - 
** ၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် [[တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ|တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ]]: ၂၀၂၅- ၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲသို့ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရန် စာရင်းပေးသွင်းထားသူ နှစ်သိန်းခြောက်သောင်းကျော်ရှိပြီး၊ မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့မှ စတင်ဖြေဆိုလျက်ရှိပြီး မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့အထိ ဖြေဆိုကြရမည်ဖြစ်ပြီး မတ် ၁၅ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့အား ပိတ်ရက်အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။​&lt;ref&gt;{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ် စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80766 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေးတက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲများ စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80772 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ်ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားကျောင်းသူပေါင်း နှစ်သိန်းခွဲကျော်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310445 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၆/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ငွေမည်းခဝါချခြင်း|ငွေကြေးခဝါချမှု]]တိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး၊ ငွေကြေးခဝါချမှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ (ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၁၄)ကို ဤဥပဒေဖြင့် ရုပ်သိမ်းလိုက်သည်။​&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-12 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ငွေကြေးခဝါချမှုတို-က်ဖျ-က်ရေးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%81%82%E1%81%80%E1%81%82%E1%81%86-%E1%80%81%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%85%E1%80%BA-%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%9D%E1%80%AB%E1%80%81%E1%80%BB/ |access-date=2026-03-12 |website=Popular |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
** [[ဒီမိုကရက်တစ် ကရင်အကျိုးပြုတပ်မတော်|ဒီမိုကရေစီအကျိုးပြုကရင်တပ်မတော်]] (D.K.B.A) မှ အမှတ်(၁) စစ်ကွပ်ကဲရေးလက်အောက်ခံ အမှတ်(၉၁၅) တပ်ရင်းတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည့် အရာရှိ ၂ ဦးအား ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့တွေထံ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုကြောင့် တပ်ဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှ အပြီးအပိုင် ထုတ်ပယ်လိုက်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}&lt;/ref&gt;
** စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံသစ်အဖြစ် စက်သုံးဆီ ပြတ်လပ်မှုနှင့် ဆီဆိုင်များတွင် အကြိမ်ကြိမ် တန်းစီဝယ်ယူမှုများကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် နေပြည်တော်၊ ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် တောင်ကြီးမြို့တို့ရှိ စက်သုံးဆီအရောင်းဆိုင်များတွင် တယ်လီဖုန်း Application အသုံးပြု၍ အလိုအလျောက် စိစစ်ရောင်းချသည့်စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့မှစတင်ကာ စမ်းသပ်အသုံးပြုမည်ဟု စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာနက ကြေညာထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံ အသိပေးထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80768 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ရန်ကုန်မြို့ရှိ စက်သုံးဆီဆိုင်များတွင် မော်တော်ယာဉ်များကို QR Code ဖြင့် စက်သုံးဆီ စမ်းသပ်ရောင်းချ |url=https://news-eleven.com/article/310451 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[သရက်ချောင်းမြို့နယ်]]၊ [[မင်းဒပ်ရွာ၊ သရက်ချောင်းမြို့နယ်|မင်းဒပ်ကျေးရွာ]]ရှိ နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျော် အခြေချခဲ့သည့် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ဝင်းဝတပ်စခန်းကို KNLA နှင့် PDF တော်လှန်ရေး ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=သရက်ချောင်းနှင့် ပလောက်မြို့ကြား တစ်ခုတည်းသော စစ်ကော်မရှင်စခန်းကို သိမ်းယူ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73294/|website=Myanmar Now|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=သူရအောင်}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၃ မတ်]] - [[ရန်ကုန်ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း|ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်း]]၏ ကစားသမားဖြစ်သူ [[မောင်မောင်လွင် (ဘောလုံးသမား)|မောင်မောင်လွင်]]သည် ပွဲကြည့်စင်ရှိ အမျိုးသမီးပရိသတ်တစ်ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက် ကျူးလွန်ခဲ့သည့်အတွက် ၎င်းအား ၆ လ ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ်နှင့် ဒဏ်ကြေးငွေ ကျပ်သိန်း ၃၀ ပေးဆောင်ရန် [[မြန်မာ နေရှင်နယ် လိဂ်|မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်]] (MNL) က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ် ၁ ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက်ကျူးမှုဖြင့် မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ကစားခွင့်ပိတ်|url=https://burmese.dvb.no/post/750191|website=အမျိုးသမီး ပရိသတ်တယောက်အပေါ် ပွဲကြည့်စဉ်မှာ ကိုယ်ထိလက် ရောက်ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်းရဲ့ ကစားသမား မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ပွဲပယ်နဲ့ ဒဏ်ကြေး‌ ငွေ ကျပ် သိန်း ၃၀ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်လိုက်တယ်လို့ မြန်…|access-date=2026-03-13|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ်ကို ကိုယ်ထိလက်ရောက်တွန်းထိုးခဲ့သည့် မောင်မောင်လွင်ကို ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ် ခြောက်လနှင့် ဒဏ်ငွေကျပ်သိန်း ၃၀ ချမှတ်|url=https://news-eleven.com/article/310472|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-13|language=my}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၄ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၇/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အာကာသသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်]]ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=အာကာသသိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်ဥပဒေပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80825 |access-date=2026-03-15 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၁၅ မတ်]] 
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၈/၂၀၂၆ ဖြင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ [[အခွန်အခ|အခွန်အကောက်]] ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင်အကျိုးသက်ရောက်မည်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ အခွန်အကောက်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80851 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; 
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး အမိန့်အမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]၊ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၂၇၂၃၈ ဗိုလ်မှူးကြီး မင်းသူကျော် အစား ကြည်း ၃၂၈၃၅ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမိုးဝင်း ဖြင့်လည်းကောင်း၊ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့၊]] လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၃၀၁၀၇ ဗိုလ်မှူးကြီး ခန့်မွန်ဆွေ အစား ကြည်း ၃၀၃၃၉ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမင်းဦး ဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးများ အစားထိုးခန့်အပ်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80839 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; 
*[[၁၆ မတ်]] 
**[[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|တတိယအကြိမ် ပြည့်သူလွှတ်တော်]]ကို ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပပြီး၊ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]]အဖြစ် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[ခင်ရီ]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦး[[မောင်မောင်အုန်း]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=■တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများ စတင်ကျင်းပ|url=https://news-eleven.com/article/310534|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-16|language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ပြည်သူ့လွှတ်တော်စတင်ကျင်းပ၊ လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးခင်ရီ ရေပန်းစားနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/ckg352l0jz6t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-16|access-date=2026-03-16|language=my}}&lt;/ref&gt; 
** ကွတ်ခိုင်မြို့ ထိန်းချုပ်ရေးနှင့်ပတ်သက်၍ ကိုးကန့်တပ် (MNDAA) နှင့် တအာင်းတပ် (TNLA) တို့အကြား နှစ်ဖက်တင်းမာမှုများ နှစ်ရက်ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီးနောက် [[ကွတ်ခိုင်မြို့]]အား MNDAA က အပြီးအပိုင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-17 |title=ရှမ်းမြောက်အရေး MNDAA နဲ့ TNLA ခေါင်းဆောင်တွေ လောက်ကိုင်မှာ တွေ့ဆုံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvgk20p4k6pt |access-date=2026-03-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt; 
** [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဖလံပင်ရွာမရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ဖလံပင်ကျေးရွာမှ]] စစ်တပ် စစ်ကြောင်းက ပစ်ခတ်ခဲ့တာကြောင့် ပြည်သူ ၃ ဦး သေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းဆီးခံထားရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ကျော်ကြီး |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းမှာ စစ်တပ်ကပစ်ခတ်လို့ ပြည်သူ ၃ ဦးသေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းခံရ |url=https://myaelattathan.com/news/23027/ |access-date=2026-03-19 |website=Myaelatt Athan |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=mmblogmaster |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းတွင် အကြမ်းဖက်စစ်တပ်စစ်ကြောင်းက ပြည်သူ ၃ ဦးကို သတ်ဖြတ်ကာ နေအိမ် ၁၆၀ ကျော်ကို မီးရှို့ |url=https://maun-mm.com/2026/03/17/nattalin-3/ |access-date=2026-03-19 |website=Maun |language=en-US}}&lt;/ref&gt;ဖလံပင်ရွာက နေအိမ် ၁၅၀ လုံးနှင့် [[ရှားစီးဘို (အထက်စု)ရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ရှားစီးဘို]]ရွာက နေအိမ် ၁၅ လုံးတို့ကို မီးရှို့ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-19 |title=ရန်ကုန် - ပြည်လမ်းပေါ် က နတ်တလင်းမြို့စစ်ရေး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cvglee9j7xzo |access-date=2026-03-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt; 

* [[၁၇ မတ်]] 
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်|မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်]]ဆိုင်ရာဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်ဆိုင်ရာဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/mnmaaniungngnkuulkmttchiungraaupde-ptttthaan |access-date=2026-03-18 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}&lt;/ref&gt;
** &quot;သမီးလှကျွန်း တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တော&quot; အား [[သမီးလှကျွန်းအဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်|သမီးလှကျွန်း အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်]] သို့  ဧရိယာတိုးချဲ့ပြင်ဆင်၍ အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင် သတ်မှတ်ခဲ့။

* [[၁၈ မတ်]]
** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပခဲ့ရာ ဦး[[အောင်လင်းဒွေး]]အား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဦး [[Jeng Phang နော်တောင်]]အား ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း အသီးသီး ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-18 |title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကာလုံအမှုဆောင်ချုပ် ဦးအောင်လင်းဒွေး အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်ရွေးချယ်ခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clygyzg0396t |access-date=2026-03-18 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၂၀/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။​&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80929 |access-date=2026-03-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၉ မတ်]] - [[၂၀၂၆ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား အကျပ်အတည်း]]: လေယာဉ်ဆီအကန့်အသတ်ဖြစ်မှုကြောင့် ခရီးသည်တစ်ဦးကို ၁၀ ကီလိုသာ ထပ်တိုးသယ်ယူခွင့်ပြုမည်ဟု [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်းလိုင်း]] (MAI)နှင့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသာလေကြောင်းလိုင်း]] (MNA) တို့က အသီးသီးကြေညာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၀ မတ်]] - 
** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပသည်။  ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်နိုင်ရန်အတွက် သက်ဆိုင်ရာ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အလိုက် အစည်းအဝေးများကို မတ်လ ၂၃ ရက်တွင် ကျင်းပမည် ဖြစ်ပြီး၊ ဒုသမ္မတသုံးယောက်ကို မတ်လ ၂၅ ရက်မှာ စိစစ်မှာဖြစ်ပြီး မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့မှာ ရွေးချယ်တင်မြှောက်မှုပြုလုပ်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။​&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ဒုတိယသမ္မတလောင်းများအမည်စာရင်း မတ် ၃၀ ရက် တင်သွင်းမည်|url=https://burmese.dvb.no/post/261196|website=DVB Burmese|access-date=2026-03-20|language=en}}&lt;/ref&gt;
** တတိယအကြိမ် [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်များ]] အသီးသီးကျင်းပပြီး၊ တိုင်းဒသေကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်အကြီးအကဲများကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။​
**[[၂၀၂၆ ကွတ်ခိုင်မြို့တိုက်ပွဲ]]: လောက်ကိုင်မြို့၌ [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) ပါဝင်သော တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုတစ်ရပ် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရန် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။ အဆိုပါ သဘောတူညီချက်များအရ ကွတ်ခိုင်မြို့ကို MNDAA က ဆက်လက်ထိန်းချုပ်သွားမည်ဖြစ်ပြီး [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|ညီနောင်မဟာမိတ်]]များအဖြစ် ဆက်လက်ရပ်တည်ရေး၊ နယ်မြေသတ်မှတ်မှု ထားရှိရေးနှင့် ဖမ်းဆီးထားသူများကို ပြန်လည်လွှတ်ပေးရေးတို့ ပါဝင်ကြောင်း TNLA ပြန်ကြားရေးတာဝန်ရှိသူ လွေးယေဦးက ပြောကြားခဲ့ရာ၊ MNDAA က ဖမ်းဆီးထားသည့် TNLA တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀၀ ခန့်အား ပြန်လည်လွှတ်ပေးရန် စီစဉ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-21|access-date=2026-03-21|language=my}}&lt;/ref&gt;
**[[၂၀၂၆ ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် တိုက်ခိုက်ခံရမှု]]: ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးမြို့၌ ကျင်းပနေသည့် တတိယအကြိမ် ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (ဟားခါး)(CDF-Hakha)က ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
**စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ကသာမြို့]]မှာ တိုက်လေယာဉ်နှင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် မဟာလေးထပ်ဘုန်းကြီးကျောင်းက သံဃာအပါအဝင် စစ်ဘေးရှောင်နှင့် ဒေသခံများ လူအယောက် ၅၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-22 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=KNG |date=2026-03-20 |title=ကသာမြို့လယ်ခေါင် ဗုံးကြဲခံရ၊ သေဆုံးဒဏ်ရာရသူတွေများနိုင်တယ်လို့ဆို |url=https://burmese.kachinnews.com/2026/03/20/am1-388/ |access-date=2026-03-22 |website=Kachin News Group (KNG) |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ကသာမြို့တွင် စစ်ရှောင်များနေသည့်ဘုန်းကြီးကျောင်း ဗုံးကြဲခံရ၍ ၆၀ ထက်မနည်းသေဆုံး |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/69be6b725ec101b7a780ccc4 |access-date=2026-03-22 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ludunwayoo |date=2026-03-21 |title=စစ်တပ်လွှတ်​တော်​ငါးရက်​မြောက်​နေ့မှာ ကသာမြို့ကစစ်ဘေးရှောင်​တွေခိုလှုံတဲ့ဘုန်းကြီးကျောင်းကို စစ်​ကောင်စီ ဗုံးကြဲ |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2026/03/22/151892/ |access-date=2026-03-22 |website=LuduNwayOo |language=my-MM }}{{Dead link|date=May 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-03-21 |title=ကသာနဲ့ မြောင်မှာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရပြီး သေဆုံးသူအများပြားနဲ့ ဒဏ်ရာရသူတွေရှိခဲ့ |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/03/21/%e1%80%80%e1%80%9e%e1%80%ac%e1%80%94%e1%80%b2%e1%80%b7-%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84/ |access-date=2026-03-22 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
**၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ချင်းတော်လှန်ရေးနေ့တွင် ချင်းအမျိုးသားတရပ်လုံး အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းပါဝင်ကြရန် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]]က တိုက်တွန်းထုတ်ပြန်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ချင်းလူငယ်များ အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းရန် CNF တိုက်တွန်းနေ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73449/|website=Myanmar Now|date=2026-03-20|access-date=2026-03-22|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}&lt;/ref&gt;

* [[၂၂ မတ်]] -
** အရှေ့အလယ်ပိုင်း ပဋိပက္ခကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော စက်သုံးဆီပြတ်လပ်မှုကို ကြိုတင်ကာကွယ်သည့်အနေဖြင့် အစိုးရရုံးများမှ ဝန်ထမ်းများသည် ရုံးသို့လာရောက်ခြင်းမပြုဘဲ မိမိတို့၏နေအိမ် သို့မဟုတ် အဆောင်များတွင်သာ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ရန် သတ်မှတ်လိုက်ကြောင်း အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၊ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်သည်။ ယင်းသို့ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်း (work from home) စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၅ ရက်မှစတင်၍ အပတ်စဉ် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တိုင်း ဆောင်ရွက်သွားရမည်ဖြစ်ပြီး ပုဂ္ဂလိကအလုပ်ဌာနများအနေဖြင့်လည်း အလားတူ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်းစနစ်ကို အတတ်နိုင်ဆုံး လိုက်နာဆောင်ရွက်သွားရန် ထုတ်ပြန်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အပတ်စဉ်ဗုဒ္ဓဟူးနေ့အား အစိုးရရုံးဌာနများ၏ ရုံးလုပ်ငန်းများကို နေအိမ်မှသာဆောင်ရွက်ကြရန် သတ်မှတ်ကြေညာ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81059 |access-date=2026-03-23 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[၂၃ မတ်]] - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း ဝေဒနာ ခံစားခဲ့ရသဖြင့် ၂ နာရီကြာ ခွဲစိတ်မှုအောင်မြင်ကြောင်း စစ်ကော်မရှင်က ထုတ်ပြန်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81078 |access-date=2026-03-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
*[[၂၈ မတ်]] - ၂၀၂၅ မြန်မာနိုင်ငံငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁) နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကို နေပြည်တော်၌ ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ငလျင်ကြီးကြောင့် နေပြည်တော်အပါအဝင် တိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်နယ် (၁၀) ခု၌ သေဆုံးသူ ၃၈၁၈ ဦး၊ ပျောက်ဆုံးသူ ငါးဦး၊ ဒဏ်ရာရသူ ၅၁၀၄ ဦး၊ ဘေးသင့်အိမ်ထောင်စု ၁၆၂၅၆၃ စု၊ ဘေးသင့်လူဦးရေ ၄၂၄၀၆၃ ဦးနှင့် ယာယီရွှေ့ပြောင်း လူဦးရေ ၂၇၉၁၁၁ ဦးရှိခဲ့ကြောင်း၊ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုအနေဖြင့် စုစုပေါင်း တန်ဖိုးကျပ် ၇၉၇၉ ဘီလီယံကျော်ရှိကြောင်း  နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌက ပြောကြားသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=မန္တလေးငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁)နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81220 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
*[[၃၀ မတ်]] -
**[[၂၀၂၆ မြန်မာတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ရာထူးအပြောင်းအလဲ]] 
*** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး|ရဲဝင်ဦး]]သည် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာပြီး၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]]သည် [[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ဖြစ်လာသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ် ၃၀ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - ပြည်သူ့လွှတ်တော်က စစ်ခေါင်းဆောင်ကို ဒုသမ္မတ အမည်စာရင်းတင်သွင်း|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx290r3lvm0t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-30|access-date=2026-03-30|language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနား ကျင်းပပြုလုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81247 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
*** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် တစညပါတီမှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် တင်သွင်းခဲ့ပြီး&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=ပြည်သူ့လွှတ်တော်က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒေါက်တာ ကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်း အမည်စာရင်း တင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%80-%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}&lt;/ref&gt;၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာတူးဂျာနှင့် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီကိုယ်စားပြု ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် [[နန်းနီနီအေး]] အား ရွေးချယ်တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=အမျိုးသားလွှတ်တော်မှ ဒေါက်တာ တူးဂျာနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် အမည်စာရင်းတင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE-%E1%80%92%E1%80%B1/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
*** ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီက ဦး[[ဌေးငွေ]] အား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၏ ပြည်ထဲရေးနှင့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
*** KIO ၊ KNU ၊ CNF ၊ KSIEC၊ CRPH နှင့် NUG တို့ပါဝင်သော [[ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ|ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ ပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ထုတ်ပြန်လိုက်သည်။

* ၃၁ မတ်
** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့က ဒုတိယသမ္မတလောင်းအဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]]ကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြပြီး၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ကမူ ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ &lt;br /&gt;

=== ဧပြီ ===

* [[၂ ဧပြီ]] - 
** ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ် ကော့ကရိတ်-မြဝတီ အာရှလမ်းမကြီးကို တိုက်ပွဲများကြောင့် ပိတ်ထားရာမှ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-02 |title=လကမ္ဘာဆီသွားမယ့် Artemis II ယာဉ် ကမ္ဘာပတ်လမ်းပေါ်ရောက်ပြီ - ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၂ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3ex5eq4nypt |access-date=2026-04-02 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-02 |title=မြဝတီ-ကော့ကရိတ် အာရှလမ်း ပြန်ဖွင့် - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%9d%e1%80%90%e1%80%ae-%e1%80%80%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%b7%e1%80%80%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90%e1%80%ba-%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%9b%e1%80%be%e1%80%9c%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8/ |access-date=2026-04-02 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ကုန်သွယ်မှုပမာဏအများဆုံးစီးဆင်းရာ ဘားအံ-ကော့ကရိတ်-မြဝတီ (အာရှလမ်းပိုင်း) ပြန်လည်ဖွင့်လှစ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81336 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၅၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ|ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ]]ကိုပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81337 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

* [[၃ ဧပြီ]] 
** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] အား မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ပြီး၊ ဒုတိယသမ္မတ (၁) အဖြစ် ဦး[[ညိုစော]]၊ ဒုတိယသမ္မတ (၂) အဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သမ္မတအိပ်မက်ပြည့်ဝ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/czrey4p725jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-03|access-date=2026-04-03|language=my}}&lt;/ref&gt;
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ငွေချေးသက်သေခံလက်မှတ်များ လဲလှယ်ရောင်းဝယ်ရေးဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ 
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၃/၂၀၂၆ ဖြင့် 
** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက်အရ (၁-၁-၂၀၂၁) မှ (၃၁-၃-၂၀၂၅) ရက်နေ့အထိ ကာလအတွင်း ပို့ကုန်များ တင်ပို့ပြီးဖြစ်သော်လည်း ပို့ကုန်ရငွေ ပြန်လည်မဝင်ရောက်သေးသည့် ကုမ္ပဏီပေါင်း (၂၈၇) ခုသည် နိုင်ငံခြားသုံးငွေ စီမံခန့်ခွဲမှုဥပဒေ၊ စည်းမျဉ်းများနှင့် အမိန့်ကြော်ငြာစာများပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို လိုက်နာခြင်းမရှိသောကြောင့် အဆိုပါကုမ္ပဏီများနှင့် ၎င်းတို့၏ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်ပျက်စာရင်းသွင်းလိုက်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ပို့ကုန်ရငွေပြန်လည်ဝင်ရောက်ရန် ကျန်ရှိသည့်ကုမ္ပဏီ (၂၈၇) ခု၏ ကုမ္ပဏီနှင့်ကုမ္ပဏီ၏ ဒါရို-က်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်မည်းစာရင်း ထည့်သွင်းကြောင်း ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်|url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%80%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA-2/|website=Popular|date=2026-04-04|access-date=2026-04-04|language=en-US|first=Popular|last=Journal}}&lt;/ref&gt;

* [[၄ ဧပြီ]] - ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁ ရက်မှစတင်၍ ရပ်နားထားခဲ့ရာမှ ဧပြီ ၄ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]၌ ခရီးသည်တင်လေကြောင်းလိုင်းများ စတင်၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲနေပြီဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ကချင်ပြည်နယ် မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်၌ လေကြောင်းလိုင်းများဆင်းသက်မှု ရက်ပေါင်း ၄၀ ကျော် ရပ်နားထားခဲ့ပြီး ယနေ့မှစ၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81429 |access-date=2026-04-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၆ ဧပြီ]] - 
** ရိုဟင်ဂျာများအား လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့သည်ဟူသော စွဲဆိုချက်နှင့် အဆိုပါအခင်းအဖြစ်အပျက်ဖြစ်ပွားစဉ်က [[တပ်မတော်]]၏ ရာထူးအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]အပေါ် အရေးယူရန် တိုင်တန်းချက်ကို [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]]တရားစီရင်ရေး အာဏာပိုင်များက တရားဝင် လက်ခံလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ယူကေအခြေစိုက် တာဝန်ခံမှုရှိစေရေး-မြန်မာ (MAP) အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်သူ ခရစ္စ ဂန်းနက်စ်က ပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-04-06 |title=ရိုဟင်ဂျာ ဂျီနိုဆိုက်အမှုနဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ကို အရေးယူဖို့ တိုင်တန်းချက်ကို အင်ဒိုနီးရှား လက်ခံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၆ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းများ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c7470nv11l7t |access-date=2026-04-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
** မကွေးတိုင်း၊ ဆောမြို့တွင် ပြီးခဲ့သောနှစ် အောက်တိုဘာလ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် သက်ငယ်မုဒိမ်းမှုနှင့် လူသတ်ကာ အလောင်းဖျောက်မှုကျူးလွန်သူအား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ၏ ဆောမြို့နယ်တရားရုံးနှင့် မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့က သေဒဏ်ချမှတ်လိုက်ကြောင်း မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးလင်းထက်က ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့တွင် ၂၀၀၈ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ဆိုင်ရာ နည်းဥပဒေများအရ ခန့်အပ်မည့် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ရာထူးများအတွက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြချက်များကို ဖတ်ကြားခြင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81463 |access-date=2026-04-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
*[[၇ ဧပြီ]]
**တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးစတုတ္ထနေ့တွင် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[သာဌေး]]အပါအဝင် တရားသူကြီး ၉ ဦးပါ ဖွဲ့စည်းမှုကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန်းစိုးအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန အရေအတွက် (၃၁ ခု)နှင့် အမည်သတ်မှတ်ချက်ကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးအား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ခန့်အပ်ရန် လွှတ်တော်က သဘောတူသည်။ [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]] (အသစ်) ဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၉ ဦးကို အတည်ပြုသည်။ ဝန်ကြီးများနှင့် ကျန်တရားသူကြီးများ အမည်စာရင်းများကို ဖတ်ကြားတင်ပြခဲ့ပြီး ဧပြီ ၉ ရက် အစည်းအဝေးတွင် ကန့်ကွက်မှုများ လက်ခံမည်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81500 |access-date=2026-04-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
**[[၂၀၂၆ ပန်ဆန်း ပေါက်ကွဲမှု]]

* [[၈ ဧပြီ]]
** အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဘတ်စ် အာရတ်ချီ (Abbas Araghchi) က အီရန်နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့အကြား [[ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား]] ကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ရန် အပါအဝင် နှစ်ပတ်ကြာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီမှုကို အတည်ပြုပြောကြားခဲ့သည်။ အဆိုပါ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို အီရန်အမျိုးသားလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အဆင့်မြင့်ကောင်စီ (Supreme National Security Council) က အတည်ပြုချက်ပေးထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Iran agrees to ceasefire, offers conditional Hormuz passage |url=https://shafaq.com/en/Middle-East/Iran-agrees-to-ceasefire-offers-conditional-Hormuz-passage |access-date=2026-04-09 |website=Shafaq News |language=en}}&lt;/ref&gt;
** [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပဉ္စမနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-08 |title=ပြည်သူကိုကိုယ်စားပြုရေး ဆောင်ရွက်ရန် ပြည်သူ့ |url=https://onenewstvchannel.com/politic/people-hluttaw/%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%b0%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%af%e1%80%9b%e1%80%b1/ |access-date=2026-04-09 |website=One News Myanmar |language=my-MM}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81524 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81525 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

* [[၉ ဧပြီ]]
** ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးများအဖြစ် ဦးသောင်းနိုင်၊ ဦးသိန်းကိုကို၊ ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့၊ ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး၊ ဒေါက်တာကိုကိုနိုင်၊ ဦးဝင်းမြင့်၊ ဒေါ်စိုးခက်ခက်၊ ဒေါ်သင်းသင်းချိုတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးရှစ်ဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု|url=https://news-eleven.com/article/311163|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-04-09|language=my}}&lt;/ref&gt;
** [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]]ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးကျော်ဝင်းသိန်း၊ ဒုတိယရဲဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဝင်းဇော်မိုး၊ ဒေါက်တာထွန်းထွန်းဦး၊ ဦးလွန်းဘော်၊ ဦးကျော်စိုးညွန့်၊ ဦးတိုးရီ၊ ဦးတင်အောင်ဝင်း၊ ဦးမင်းဟန်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311162 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311161 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦး၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများအဖြစ် ဦးဇော်မြင့်နိုင်၊ ဦးသက်ထွန်းအောင်၊ ဒေါက်တာစန္ဒာဦးနှင့် ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ်  ဒေါက်တာရီရီအး၊ ဦးတင်မြင့်၊ ဒေါက်တာလှညွန့်၊ ဒေါက်တာဇော်ဦး၊ ဒေါက်တာဖြူဖြူအိတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးနှင့် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311160 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့အား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311159 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[အောင်ဇော်သိန်း]]အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးဉာဏ်ထွန်း၊ ဦးမျိုးတင့်၊  ဦးကျော်ဆန်း၊ ဦးတူးမော်၊ ဒေါ်စုစုဝင်း၊ ဒေါ်ဥမ္မာအေး၊ ဦးတင့်ဝေ၊ ဒေါက်တာမာလာမော်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက တင်ပြထားသည့် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌဦးအောင်ဇော်သိန်း အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်အတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311158 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** ဆိုက်ဘာရာဇဝတ်မှု တစ်မျိုးဖြစ်သည့် [[ဧရာဝတီဘဏ်]] Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှု သုံးစွဲသူ အများအပြား ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■ AYA Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှုများ ဖြစ်ပွား |url=https://news-eleven.com/article/311181 |access-date=2026-04-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၀ ဧပြီ]]
** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ကြေညာချက်အမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ကြေညာချက်တွင် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ပုဂ္ဂိုလ်များအား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် ကတိသစ္စာပြုပြီး သည့်အချိန်မှစ၍ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၂၇ အရ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီက ကျင့်သုံးလျက်ရှိသည့် ဥပဒေပြုရေး၊အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေး အာဏာများကို လွှဲပြောင်းပေးအပ်လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ ကြေညာချက်အမှတ် ၃ / ၂၀၂၆ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81654 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒုတိယသမ္မတများဖြစ်ကြသည့် ဦးညိုစော၊ ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့သည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယကရှေ့မှောက်၌ ကတိသစ္စာပြုပြီး ကတိသစ္စာပြုလွှာပေါ်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-04-10 |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်သမ္မတသစ်နှင့် ဒု-သမ္မတများ ကတိသစ္စာပြု |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%90-3/ |access-date=2026-04-10 |website=Popular |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်မည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်ကို အဖွဲ့ဝင် ၃၄ ဦး၊ ဝန်ကြီးဌာန (၃၁) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
** တော်လှန်ရေးကာလ ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး [[ကော်သူးလေအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]] (KCC) နဲ့ [[ကော်သူးလေအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] (KGC) ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ကြေညာသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=DVB TV News |date=2026-04-11 |title=ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီကို KNU ဖွဲ့စည်း- DVB News |url=https://www.youtube.com/watch?v=CZEAY59xewI |access-date=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=KNU က ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုပြီး ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဖွဲ့စည်း |url=https://bur.mizzima.com/2026/04/10/87297 |url-status=live |access-date=၁၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ |website=Mizzima}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

* [[၁၂ ဧပြီ|၁၂]] - မကွေးတိုင်း၊ [[ပခုက္ကူမြို့နယ်]]၊ ပန်းတိုင်းခြုံကျေးရွာအုပ်စု၊ မြောက်လူးကံရွာကို စစ်တပ်က မီးရှို့တဲ့အတွက် အိမ် ၄၀၀ ကျော်မီးလောင်ကျွမ်းပြာကျသွားကြောင်း ဒေသခံတွေကပြောသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burmese|first=R. F. A.|date=2026-04-13|title=ပခုက္ကူလေဆိပ်နားက မြောက်လူးကံရွာ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/04/13/myauklukan-village-burnt-down/|access-date=2026-04-14|website=မြန်မာဌာန|language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၁၃ ဧပြီ - [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်]]ရှိ မြိုင်ကြီးငူ-မဲသဝေါဒေသအတွင်းတည်ရှိသော စစ်တပ်၏ ကြယ်ပြောင်ကုန်း တပ်စခန်းအား [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (KNLA) နှင့် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ဧပြီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း မြေပြင်သတင်းရင်းမြစ်အချို့က အတည်ပြုပြောကြားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-13 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မြန်မာလူထုနဲ့ အတူရှိနေကြောင်း အမေရိကန်နဲ့ ယူကေက သင်္ကြန်ဆုတောင်းပေးပို့ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2dg3z017mt |access-date=2026-04-13 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၄ ဧပြီ]] - ချင်းပြည် (Chinland) ကောင်စီနှင့် [[ချင်းပြည်အစိုးရ]]အဖွဲ့၏ လက်အောက်ရှိ ချင်းပြည်ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ တည်ထောင်သည့် Chinland Jordan School of Medicine ဆေးတက္ကသိုလ်အား ချင်းပြည်နယ်၊ ချင်းလုံမြို့၌ ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၅ ရက် - ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရမှု ရက်ပေါင်း ၁,၉၀၀ ရှိလာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c1mkk7p1j5jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-15|access-date=2026-04-15|language=my}}&lt;/ref&gt;

* ၁၆ ဧပြီ - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ၏ လွှမ်းမိုးမှုများကြောင့် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား ညီညွတ်ရေးတွင် အတားအဆီးများ ရှိနေသည်ဟု [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]၏ ယာယီသမ္မတ [[ဒူဝါလရှီးလ]]က အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ ငါးနှစ်ပြည့် မိန့်ခွန်းတွင် ပြောကြားလိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-16 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ညီညွတ်ရေးမှာ အတားအဆီးရှိနေတယ်လို့ NUG ၅ နှစ်ပြည့်မှာ ယာယီသမ္မတ ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2d1vrj7jmt |access-date=2026-04-16 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

* ၁၇ ဧပြီ - 
** နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ် ၄၀/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ ၄,၃၃၅ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်လိုက်ပြီး&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81788 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;၊ အမိန့်အမှတ် ၄၁/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသူ/သား ၁၇၉ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြု၍ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးလိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81789 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
*** အဂတိလိုက်စားမှုဆိုင်ရာ ပုဒ်မများနှင့် ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၁၃၀ (က) တို့ဖြင့် စွဲဆိုတရားစွဲခဲ့ပြီး စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ် ၉ နှစ်နှင့် ၆ လ ချမှတ်ကာ အကျဉ်းချခဲ့ရသည့် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]]အား တောင်ငူအကျဉ်းထောင်မှ မိသားစုထံသို့ ပြန်လည်စေလွှတ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-17 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် -ဒေါ်‌အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ပြောင်းရွှေ့မယ်လို့ သတင်းထွက်ပေါ် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c8r488z2lm3t |access-date=2026-04-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၈ ဧပြီ]] - စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မင်းကွန်းဒေသရှိ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရလက်အောက်ခံ ပြည်သူ့လုံခြုံရေးအဖွဲ့ (ပလဖ) မှ ဒုတိယတာဝန်ခံအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးတို့သည် စစ်ကောင်စီထံ လက်နက်စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-19 |title=ဧပြီ ၁၉ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ် - မင်းကွန်းတိုက်နယ် ပလဖ ဒုတာဝန်ခံအပါ ၁၅ ဦး စစ်တပ်ထံ လက်နက်ချ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cg543ry1ggdo |access-date=2026-04-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

* [[၂၀ ဧပြီ|ဧပြီ ၂၀]] - ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ပြေးလမ်းပေါ်ထွက်ခွာနေချိန် ဘရိတ်စနစ်ချို့ယွင်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့းပြီး ရပ်နားထားသည့် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာ့လေကြောင်း]] (MAI) ၏ Airbus A319 လေယာဉ် အမြီးပိုင်းကို ဝင်တိုက်မိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ဘရိတ်ချို့ယွင်းပြီး MAI Airbus A319 ကို ဝင်တိုက်မှုဖြစ် - New Day Myanmar|url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%9b%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%af%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%86%e1%80%ad%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-mna-atr-72-%e1%80%98%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90/|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

* [[၂၁ ဧပြီ]] - စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းဝင်း]] သည် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] ဖြစ်လာသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-21 |title=အေအေ ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင်နဲ့ ချင်း CPU ခေါင်းဆောင်တွေ ရခိုင်မှာတွေ့ဆုံ -၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၂၁ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်း တိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clyxrv7g29gt |access-date=2026-04-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၂၅ ဧပြီ - ချင်းညီနောင် (CB) အဖွဲ့က တစ်နှစ်ကျော်ကြာ သိမ်းပိုက်ထားရှိသည့် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့ပေါ်ရှိ နေရာအချို့ကို စစ်တပ်က ပြန်လည်သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ဧပြီ ၂၅ ရက် သတင်းအနှစ်ချုပ် - နေပြည်တော်မှာငလျင်လှုပ်|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cn8d05qq6edo|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-25|access-date=2026-04-25|language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၂၇ ဧပြီ - အမျိုးသားစာပေဆုရှင် ဦး[[တင်ညွန့်]]နှင့် သားဖြစ်သူအပါအဝင် ၃ ဦးအား ဖမ်းဆီးခံထားရသည်။ 

* [[၃၀ ဧပြီ]] - 
** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့|ကဆုန်လပြည့်နေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြင့် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁,၅၀၈ ဦး&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82285|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}&lt;/ref&gt;နှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၁ ဦး&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82287|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}&lt;/ref&gt;၊ စုစုပေါင်း ၁,၅၁၉ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■ အကျဉ်း​ထောင် အချုပ်​ထောင်အသီးသီးတွင် အကျဉ်းကျခံ​နေရသည့် အကျဉ်းသား အကျဉ်းသာသူ ၁၅၀၈ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်​ပေး|url=https://news-eleven.com/article/311564|access-date=2026-04-30|website=Eleven Media Group Co., Ltd|language=my}}&lt;/ref&gt; ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ဝ ရက် မတိုင်မီ ကျူးလွန်ခဲ့သော ပြစ်မှုတစ်ခုခုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းခံရပြီး အကျဉ်း ထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးတွင် ပြစ်ဒဏ်ကျခံလျက်ရှိသော အကျဉ်းသား၊ သူများကို ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၀၁၊ ပုဒ်မခွဲ (၁) အရ ယင်းတို့ကျခံရန်ကျန်ရှိသောပြစ်ဒဏ်၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံကို လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82283|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}&lt;/ref&gt;
*** [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]အား ကျန်ရှိနေသေးသည့် ပြစ်ဒဏ်များကို သတ်မှတ်ထားသည့် နေအိမ်တွင်သာ ဆက်လက်ကျခံစေရန် အကျဉ်းထောင်မှ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ပြောင်းရွှေ့၊ ဓားစာခံအဖြစ် ဖမ်းဆီးထားဆဲဟု ကိုထိန်လင်းပြော |url=https://burmese.dvb.no/post/542191 |access-date=2026-05-01 |website=DVB Burmese |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

=== မေ ===

* ၁ မေ - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ်အနီး [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ ဟွာလ်းငိုးရမ်းဒေသ၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ ခေါ်ပွီချစ်ပ် (Khawpuichhip) ကျေးရွာကို စစ်လေတပ်က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ၁၀ နှစ်အောက် ကလေး ငါးဦးနှင့် လူကြီး တဦး စုစုပေါင်း ခြောက်ဦး သေဆုံးပြီး၊ ကိုးဦး ဒဏ်ရာရရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်အနီး ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု ၊ ကလေး ၅ ဦး အပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး |url=https://bur.mizzima.com/2026/05/01/89167 |url-status=live |access-date=3 May 2026 |website=Mizzima}}&lt;/ref&gt;
* ၄ - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]အား စစ်ရာဇဝတ်မှုများနှင့် လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှုများဖြင့် စွဲဆိုထားသည့် အမှုအတွက် [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]၏ တရားရုံးသို့ တရားဝင် အမှုတင်သွင်းလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း တရားစွဲဆိုသည့် အဖွဲ့အစည်းများက မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင်မင်းအောင်လှိုင်ကို စစ်ရာဇဝတ်မှုဖြင့် တရားစွဲသည့်အမှု တီမောတရားရုံးသို့ တင်သွင်း |url=https://burmese.dvb.no/post/204215 |access-date=2026-05-04 |website=DVB Burmese |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ၅ - တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှ စတင်ကာ ထိန်းချုပ်ထားခဲ့သော အင်းတော်မြို့၏ မြို့နယ်ခွဲဖြစ်သည့် [[မော်လူးမြို့]]ကို မြန်မာစစ်တပ်က မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-05-05 |title=၂၀၂၆ မေ ၅ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်မှာ လက်နက်ကိုင်တပ်တွေ မရှိရေး နေပြည်တော်နဲ့ ဒေလီဆွေးနွေး |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm2p15nvdm6t |access-date=2026-05-05 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၆ မေ - မတ္တရာ၊ သပိတ်ကျင်း၊ တကောင်း၊ ထီးချိုင့်၊ ကသာ၊ အင်းတော်နှင့် မော်လူးတို့ကို စစ်တပ်က ပြီးခဲ့သည့် လများအတွင်း ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မန္တလေး-မတ္တရာ-သပိတ်ကျင်း-တကောင်း-ထီးချိုင့်-ကသာ-အင်းတော်-မော်လူး-နန့်စီးအောင်-မိုးညှင်း-မိုးကောင်း-မြစ်ကြီးနား လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်အား အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး၊ ဖွင့်လှစ်လိုက်ကြောင်း နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများမှ ကြေညာသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ မေ၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား ကားလမ်းတစ်ခုလုံးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်တပ်ကြေညာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3r2n458gw2t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-07|access-date=2026-05-07|language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူများ ယာယီစိုးမိုးထားသည့် နေရာများအား ပြန်လည်တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီး မန္တလေး - မတ္တရာ - သပိတ်ကျင်း-တကောင်း- ထီးချိုင့် - ကသာ - အင်းတော် - မော်လူး - နန့်စီးအောင် - မိုးညှင်း - မိုးကောင်း - မြစ်ကြီးနား ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းအား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးနိုင်ခဲ့ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82465|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-05-07|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၇ မေ]] - မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မိုးကုတ်မြို့နယ်|မိုးကုတ်]]ရတနာမြေမှ အလေးချိန် ၂,၂၀၀ ဂရမ် (၁၁,၀၀၀ ကရက်) အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ပတ္တမြားတစ်ပွင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် မိုးကုတ်ရတနာမြေမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိသည့် ထူးခြားလှပပြီး အရွယ်အစားကြီးမားသော ပတ္တမြားကြီးအား ကြည့်ရှု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82498 |access-date=2026-05-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;

* ၉ မေ - UFC 328 ၏ Co-Main Event ပွဲဖြစ်သည့် ဖလိုင်းဝိတ်တန်း ချန်ပီယံရှစ်ပွဲတွင် လက်ရှိချန်ပီယံ မြန်မာ MMA ကစားသမား [[ဂျော့ရှုအာဗန်|ဂျိုရှူအာဗန်]]က ပြိုင်ဘက် ဂျပန်ကစားသမား တက်ဆူရို တိုင်ရာအား အလဲထိုးနည်းဖြင့် အနိုင်ရရှိကာ ဖလိုင်းဝိတ်တန်း ချန်ပီယံခါးပတ်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■ဂျိုရှူအာဗန် တက်ဆူရိုတိုင်ရာကို ငါးချီမြောက်တွင် အနိုင်ရပြီး ဖလိုင်းဝိတ်ချန်ပီယံကာကွယ် |url=https://news-eleven.com/article/311821 |access-date=2026-05-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၁၁ မေ - ဦးရဲသွင်ဟိန်း၏ [[မြေလတ်အသံ]](Myaelatt Athan)၊ ဦးဝင်းဇော်နိုင်၏ Red News Agency နှင့် ဦးဇင်မင်းထက်၏ Asia Citizens (အာရှနိုင်ငံသားများ) သတင်းအေဂျင်စီ ၃ ခုကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့မှစ၍ ပိတ်သိမ်းလိုက်ကြောင်း ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည်။  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=သတင်းအေဂျင်စီလုပ်ငန်း ပိတ်သိမ်းကြောင်း အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82656|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-05-12|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=သတင်းဌာန ၃ ခုကို စစ်အာဏာရှင်က ထပ်မံပိတ်သိမ်း|url=https://burmese.dvb.no/post/566989|website=DVB Burmese|access-date=2026-05-12|language=en}}&lt;/ref&gt;
* ၁၄ မေ - အမေရိကန်သမ္မတ [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်|ဒေါ်နယ်ထရမ့်]] (Donald Trump) သည် တရုတ်ခေါင်းဆောင် [[ရှီကျင့်ဖျင်]] (Xi Jinping) နှင့် တွေ့ဆုံရန်အတွက် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ပေကျင်းမြို့]]သို့ ရောက်ရှိလာသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■ အမေရိကန်သမ္မတထရန့်နှင့် တရုတ်သမ္မတရှီတို့ တွေ့ဆုံ |url=https://news-eleven.com/article/311904 |access-date=2026-05-14 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၁၈ မေ - [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး|ရန်ကုန်တိုင်း]]၊ [[ကျောက်တန်းမြို့]]အနီး မြန်မာ့ကမ်းရိုးတန်းကို ဗဟိုပြုပြီး မနက် ၈ နာရီ ၃၅ မိနစ်ဝန်းကျင်က အင်အားရစ်ချ်တာစကေး ၅ ဒသမ ၂ အဆင့်ရှိတဲ့ အင်အားအတော်အသင့်ပြင်းထန်တဲ့ မြေငလျင်တခု လှုပ်ခတ်သွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ကျောက်တန်းမြို့အနီး ဗဟိုပြုပြီး အင်အား ၅ ဒသမ ၃ ရှိ ငလျင်လှုပ် |url=https://burmese.dvb.no/post/359449 |access-date=2026-05-18 |website=DVB Burmese |language=en}}&lt;/ref&gt;
** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ဒီပဲယင်းမြို့နယ်]]ရှိ မုံရွာ-ရေဦး အဝေးပြေးလမ်းမကြီးဘေးတွင် တည်ရှိသော [[စိုင်ပြင်မြို့]]ကို &quot;Operation OTT&quot; စစ်ဆင်ရေးအဖြစ် တိုက်ခိုက်သိမ်းယူခဲ့ကြောင်း [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (PDF)၊ အမှတ် (၁) ရွှေဘိုခရိုင် စစ်ဌာနက သတင်းထုတ်ပြန်လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေ ၁၉ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - လွတ်လပ်ရေးနှစ် ၂၅၀ ပြည့် အိမ်ဖြူတော် UFC ပွဲမှာ မြန်မာဖိုက်တာ ဗန် ပါဝင်|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgrp1972qent|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-19|access-date=2026-05-19|language=my}}&lt;/ref&gt;
*၁၉ မေ - ၂၀၂၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်တွင် KNU၊ KNLA နှင့် PDF တို့က သိမ်းပိုက်ထားသည့် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊]] [[မြိတ်ခရိုင်]]၊ [[တနင်္သာရီမြို့နယ်]]၊ [[မောတောင်မြို့]]ကို စစ်အုပ်စုက ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၅ ရက်မှစတင်သည့် စစ်ကြောင်းဖြင့် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက KNU၊ KNLA နှင့် PDF အမည်ခံ ကိုယ်ကျိုးရှာအကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူ ပူးပေါင်းအဖွဲ့များ ယာယီစိုးမိုးထားသော မောတောင်မြို့အား အလုံးစုံပြန်လည်သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82973 |access-date=2026-05-20 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
*မေ ၂၆ - [[၂၀၂၆ ကျောင်းသားတော်လှန်ရေးတပ်တော် အဖွဲ့ဝင်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု]]
*၂၈ မေ - ကိုးလကြာ ပိတ်ထားခဲ့သော [[ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်]] ကုန်သွယ်ရေးတွင် အရေးပါသည့် မြဝတီ-မဲဆောက် [[မြန်မာ - ထိုင်း အမှတ် (၁) ချစ်ကြည်ရေးတံတား|အမှတ် ၂ ချစ်ကြည်ရေးတံတား]]အား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်လိုက်ပြီဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-05-28 |title=၂၀၂၆ခုနှစ် မေ ၂၈-ဘန်ကောက်မှာ ကလေးငယ်တွေကို ညှဉ်းပန်းပြီး ပန်းရောင်းခိုင်းတဲ့မြန်မာ ၃ ဦးကို ရဲဖမ်း |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4pw09y4yvt |access-date=2026-05-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
*၂၀၂၅ ခုနှစ်  အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သူများအနက် ရွေးကောက်ပွဲကုန်ကျစရိတ်စာရင်းအား သတ်မှတ်ရက်အတွင်း တင်သွင်းခြင်းမရှိသည့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၄၁ ဦးကို အရည်အချင်းပျက်ယွင်းသူများအဖြစ် ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ကြေညာချက်အမှတ် (၄၇/၂၀၂၆)ဖြင့် ၂ဝ၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၃ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်ထားကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သူများအနက် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၄၁ ဦးကို အရည်အချင်းပျက်ယွင်းသူများအဖြစ် UEC ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/312227 |access-date=2026-05-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
*၃၀ မေ - သမ္မတဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]သို့ တရားဝင်ချစ်ကြည်ရေး ခရီးစဉ် စတင်ထွက်ခွာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NP News |url=https://www.npnewsmm.com/news/6a1a7327acbcdc59760091ee |access-date=2026-05-30 |website=www.npnewsmm.com}}&lt;/ref&gt;
*[[၃၁ မေ]] - [[၂၀၂၆ နမ့်ခမ်း ပေါက်ကွဲမှု]]

=== ဇွန် ===

*၆ ဇွန် - မြန်မာနှင့် ရုရှားတို့သည် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်း]]၊ [[ထားဝယ်မြို့]]ရှိ ရေနက်ဆိပ်ကမ်းစီမံကိန်းအတွက် ၆၆၀ မဂ္ဂါဝပ် [[ကျောက်မီးသွေး]]သုံး [[ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ]] တည်ဆောက်ရေး နားလည်မှုစာချွန်လွှာကို [[စိန့်ပီတာစဘတ်မြို့]]၌ ကျင်းပသည့် စီးပွားရေးဖိုရမ်အတွင်း လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-10 |title=၂၀၂၆ ဇွန်လ ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - တရားမဝင် ရွှေတူးဖော်မှုတွေ နှိမ်နင်းမယ်လို့ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/czx5r48ynzgt |access-date=2026-06-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
*၁၁ ဇွန် - ၁၉ ဇူလိုင် - [[၂၀၂၆ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား]]
*၁၅ ဇွန် - သမ္မတ ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]] သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]သို့ နိုင်ငံတော်အဆင့် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ် စတင်ထွက်ခွာခဲ့ပြီး၊ [[ပေကျင်းမြို့]]သို့ ရောက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦး​ဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်နိုင်ငံ ​​​​ပေကျင်းမြို့သို့​ရောက်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/312702 |access-date=2026-06-15 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
*၂၁ ဇွန် - [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]]၏ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးအဖြစ် ဗိုလ်မှူးကြီး သိန်းဇော်မြင့် အစား ဗိုလ်မှူးကြီး ရန်ကြီးအောင် အား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84248 |access-date=2026-06-22 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;

* ၂၅ ဇွန် - [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးချုပ်အဖြစ် ဒေါ်[[အေးအေးသန်း]]ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84447 |access-date=2026-06-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
** တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး အဖြစ် ဒေါ်ထွေးထွေးအား ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84450 |access-date=2026-06-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

=== ဇူလိုင် ===

* ၁၂ ဇူလိုင် - [[ဘန်ကောက်ဆွေးနွေးပွဲ (၂၀၂၆)]]:  မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းနှင့် ပတ်သက်၍ အာဆီယံ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများမှ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ၊ အဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦး[[တင်မောင်ဆွေ]] တို့အကြား ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မြို့၌ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-13 |title=ဘန်ကောက်က ဘီယာဘားဆိုင် မီးလောင်မှု သေဆုံးသူ ၂၈ ဦးအထိရှိ - ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၁၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cy8w6vlglp5t |access-date=2026-07-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၁၅ ဇူလိုင် - သံအမတ်ကြီး ဦး[[မင်းသိမ်း]]အား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=သံအမတ်ကြီး ဦးမင်းသိမ်းအား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/85218 |access-date=2026-07-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၁၆ ဇူလိုင်]]- [[ထန်တလန်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] - တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက [[ထန်တလန်မြို့]]နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတစ်ဝိုက်အား အပြည့်အဝ ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက ထန်တလန်မြို့နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတစ်ဝိုက်အား ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ ဆက်လက်ဆောင်ရွက် |url=http://www.moi.gov.mm/news/85333 |access-date=2026-07-17 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ၁၉ ဇူလိုင် - [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်းတပ်]] (TNLA) ၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၁) တားဂျုတ်ဂျား ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့် ဦးဆောင်သည့် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုကော်မတီ (NSPNC) အဖွဲ့နှင့် နေပြည်တော်၌ တွေ့ဆုံခဲ့ရာ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ ရက် (၁၀၀) ငြိမ်းချမ်းရေးအစီအစဉ်တွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအပါအဝင် အချက် (၆) ချက်ပါဝင်သည့် ဆွေးနွေးချက်များကို နေပြည်တော်နှင့် TNLA တို့က လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-20 |title=အင်ဒီဘာနမ် ယူကေဝန်ကြီးချုပ်သစ်ဖြစ်လာ - ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၂၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cjej0nw0wl1t |access-date=2026-07-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၃၀ ဇူလိုင် - 
** တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေး ၂၃ ရက်မြောက်နေ့ ရပ်နားပြီး၊​ တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေးကျင်းပပြီးစီးသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86030 |access-date=2026-07-31 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
** တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေး ၃၂ ရက်မြောက်နေ့ကို ရပ်နားပြီး၊ တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေးကျင်းပပြီးစီးသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86029 |access-date=2026-07-31 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;

* ၃၁ ဇူလိုင် - အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဆိုင်ရာဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/86064 |access-date=2026-08-02 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

=== ဩဂုတ် ===

* ၃ ဩဂုတ် - ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]]ကို [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီ ကော်မတီ|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ]] (ICRC) မှ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ဌာ‌နေကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သူ Mr. Arnaude de Baqque က လာရောက် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ (ICRC) မှ မြန်မာ နိုင်ငံဆိုင်ရာ ဌာ‌နေကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သူ လာရောက် တွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86157 |access-date=2026-08-03 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ၆ ဩဂုတ် - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်အဖြစ် ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-08-06 |title=၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကြို့ပင်ကောက်မှာ စစ်တပ်လေကြောင်းဗုံးကြဲလို့ ၆ ဦး ဒဏ်ရာရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cw20jkkz3y81t |access-date=2026-08-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၁၃ ဩဂုတ် - ကချင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့၊ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်သူရ အစား ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရန်နောင် အားခန့်အပ်တာဝန်ပေးသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86631 |access-date=2026-08-14 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
** [[အာရက္ခတပ်တော်]] ထိန်းချုပ်ထားသော [[ဂွမြို့နယ်]]အတွင်းရှိ [[ကျိန္တလီမြို့|ကျိန္တိလီမြို့]]ပေါ်သို့ စစ်တပ်က ဂျက်ဖိုက်တာဖြင့် ဗုံး ၂ လုံး ကြဲချခဲ့ရာ အရပ်သား ၈ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-08-14 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် သြဂုတ် ၁၄ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်- ကျောက်တော်၊ သံတွဲနဲ့ ဂွ ကို လေကြောင်းကနေဗုံးကြဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cr4gxy75ljg2t |access-date=2026-08-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

* ၁၇ ဩဂုတ် 
** - မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်ထွက်ခွာသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်ထွက်ခွာ |url=http://www.moi.gov.mm/news/86799 |access-date=2026-08-17 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
** [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]]၊ ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ [[ခိုင်ခိုင်စိုး]] ကို [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး]]၊ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-08-17 |title=ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး အား သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်� |url=https://onenewstvchannel.com/politic/government/%e1%80%92%e1%80%b1%e1%80%ab%e1%80%80%e1%80%ba%e1%80%90%e1%80%ac-%e1%80%81%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%81%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b8-%e1%80%a1/ |access-date=2026-08-18 |website=One News Myanmar |language=my-MM}}&lt;/ref&gt;
** လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန၏ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ဦးရဲထွန်းဦး အား ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86828 |access-date=2026-08-18 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

* ၂၁ ဩဂုတ် - [[တပ်မတော် (လေ)|စစ်တပ်]]က [[မြောင်မြို့နယ်]]ရှိ [[ဆွဲလွဲအိုရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်|ဆွဲလွဲအိုရွာ]]အား လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဇေဋ္ဌဝါဒီဘုန်းကြီးကျောင်း၌ တရားစခန်းဝင်နေသော သက်ကြီးရွယ်အို ၁၄ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း မြေပြင်အခြေအနေသိရှိသူတစ်ဦးက ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-08-21 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် သြဂုတ် ၂၁ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်-ဦးမင်းအောင်လှိုင်နဲ့ လူကာရှန်ကို အလွတ်သဘောတွေ့ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c6n0nl5v7r8qt |access-date=2026-08-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၂၄ ဩဂုတ် - [[ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန|ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]] အား ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေဝန်ကြီးဌာန အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲ သတ်မှတ်လိုက်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနအမည် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/87236 |access-date=2026-08-25 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ၂၆ ဩဂုတ် - [[၂၀၂၆ နီပေါနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]]
* ၃၁ ဩဂုတ် - [[နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း|နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေးအသင်း]] (AAPP) ၏ တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး ဦးဘိုကြည်အား [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ]]၊ [[မနီလာမြို့]]အခြေစိုက် Ramon Magsaysay Award Foundation မှ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွက် Ramon Magsaysay Award ဆုဖြင့် ဂုဏ်ပြုချီးမြှင့်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bo Kyi |url=https://rmaward.asia/rmawardees/bo-kyi/ |access-date=2026-08-31 |website=Ramon Magsaysay Award Foundation Philippines |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== စက်တင်ဘာ ===

* ၁ - [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန]]သည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ သစ်တောဥပဒေပုဒ်မ ၆၊ ပုဒ်မခွဲ (င) အရ အပ်နှင်းထားသော လုပ်ပိုင်ခွင့်များကိုကျင့်သုံးလျက် ရှမ်းပြည်နယ် [[ကျိုင်းတုံခရိုင်]] [[မိုင်းပြင်းမြို့နယ်|မိုင်းပျဉ်းမြို့နယ်]]အတွင်း ကျရောက်နေသည့် ဧရိယာအကျယ်အဝန်း ၆၁၀၀၈ ဧကရှိသောနယ်မြေကို “သုဝဏ္ဏသျှံတောင် ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော” အဖြစ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် (၄) ရက် (၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်) မှစ၍ သတ်မှတ်လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=သုဝဏ္ဏသျှံတောင် ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော သတ်မှတ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/87840 |access-date=2026-09-08 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
** သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာနသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ သစ်တောဥပဒေပုဒ်မ ၆၊ ပုဒ်မခွဲ(င)အရ အပ်နှင်းထားသောလုပ်ပိုင်ခွင့်များကိုကျင့်သုံးလျက် ရှမ်းပြည်နယ် နမ့်စန်ခရိုင် [[နမ့်စန်မြို့နယ်]]အတွင်း ကျရောက်နေသည့် ဧရိယာအကျယ်အဝန်း ၃၀၇၅၅ ဧကရှိသောနယ်မြေကို “ခိုလမ်ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော”အဖြစ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် (၄) ရက် (၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်)မှစ၍ သတ်မှတ်လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ခိုလမ်ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော သတ်မှတ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/87896 |access-date=2026-09-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ၉ - စက်သုံးဆီ သုံးစွဲမှု လျှော့ချရေးအတွက် သတ်မှတ်ထားသည့် စုံ/မ စနစ်ဖြင့် ယာဉ်မောင်းနှင်သုံးစွဲရမည့် စည်းမျဉ်းကို စက်တင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့မှစ၍ ပယ်ဖျက်လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မော်တော်ယာဉ်မောင်းနှင်မှုအား “စုံ” ရက်၊ “မ” ရက် ခွဲခြားမှု မရှိဘဲ ပုံမှန်အတိုင်းပြန်လည်မောင်းနှင်နိုင်ပါကြောင်း ပြည်သူသို့အသိပေးကြေညာချက်ထုတ်ပြန်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/87872 |access-date=2026-09-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ၁၄ - တပ်မတော်သား ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ခုနစ်ဦး&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တပ်မတော်သား ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ခုနစ်ဦး အစားထိုးပြောင်းလဲ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88081 |access-date=2026-09-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt; နှင့် တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်ငါးဦးကို  အစားထိုးပြောင်းလဲကြောင်း&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ငါးဦး အစားထိုးပြောင်းလဲ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88082 |access-date=2026-09-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt; ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က အသိပေးထုတ်ပြန်ထားသည်။
* ၁၇ - ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]အား [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် အစားထိုးခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့ပြီး ယင်းရာထူးတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သော ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ညွန့်ဝင်းဆွေ]]အား စစ်ဘက်မူလတာဝန်များကို ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး အစားထိုးခန့်အပ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/88205 |access-date=2026-09-18 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ၂၁ - နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနမှ သံအမတ်ကြီး ဦးအေးမင်းထွေး အား ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင်  အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်လိုက်ပြီဖြစ်ပါသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=သံအမတ်ကြီး ဦးအေးမင်းထွေးအား အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ် |url=http://www.mdn.gov.mm/my/snamttkii-uuaemngtheaaa-aindiysmmttniungngnchiungraa-mnmaasnamttkiiaphc-khnap |access-date=2026-09-23 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၂၇ - ကရင်နီပြည်တပ်မတော်၏ ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် တာဝန်အပြင် ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ၏ အမြဲတမ်းပါတီဗဟိုကော်မတီဝင်အဖြစ်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူ ဗိုလ်မှူးကြီး ဘုန်းနိုင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ကရင်နီပြည်တပ်မ​တော် ဒု- စစ်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်မှူးကြီးဘုန်းနိုင် ကွယ်လွန် |url=https://burmese.dvb.no/post/968535 |access-date=2026-09-28 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;


== ကွယ်လွန်သူများ ==

* &lt;!--Do not add people without Wikipedia articles to this list
Do not trust &quot;this year in history&quot; websites for accurate date information
Do not link multiple occurrences of the same year, just link the first occurrence.
No red links, please.--&gt;[[၂၆ ဇန်နဝါရီ]] - [[မြင့်ထွေး]]၊ [[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာနဝန်ကြီးဟောင်း]] ([[၁၉၄၈]] ဖွား)
* [[၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[စိန်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ|စိန်ဝင်း]]၊ နိုင်ငံရေးသမားနှင့် [[ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ|ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] ([[၁၉၄၄]] မွေးဖွား)
* [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၊ အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတဟောင်းနှင့် နိုင်ငံ့အထွတ်အထိပ်ခေါင်းဆောင် ([[၁၉၃၉]] မွေးဖွား)
* [[၂ ဇွန်]] - [[မင်းထင်ကိုကိုကြီး]]၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာနှင့် ကဗျာဆရာ (၁၉၆၁ ဝန်းကျင်မွေးဖွား)
* [[၁၁ ဇွန်]] - [[ဝဇိရကိတ္တိယာဘာ]]၊ ထိုင်းတော်ဝင်မင်းသမီး ([[၁၉၇၈]] မွေးဖွား)
* [[၁၈ ဇွန်]] - [[တင်မောင်မြင့် (စာရေးဆရာ)|တင်မောင်မြင့်]]၊ [[အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု]]ရ ဆရာကြီး ([[၁၉၃၆]] မွေးဖွား)
* [[၂၂ ဩဂုတ်]] - [[ကိုင်ဇာ]] ၊ အဆိုတော် ([[၁၉၆၁]] မွေးဖွား)

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်]]</text>
      <sha1>4oldsep2gm8aq2ffsl32zkwtewue4v9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မွေးဖွားနှုန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285952</id>
    <revision>
      <id>1055449</id>
      <parentid>1043933</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T18:26:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1055449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="129921" sha1="8806nfgb7qxwoikosrzixrk5evrrab3" xml:space="preserve">{{Short description|အချိန်ကာလတစ်ခုအတွင်း လူဦးရေ ၁,၀၀၀ လျှင် အသက်ရှင်လျက် မွေးဖွားသူ စုစုပေါင်းအရေအတွက်}}[[File:Crude Birth Rate Map by Country.svg|thumb|နိုင်ငံအလိုက် မွေးနှုန်းကြမ်းပြ မြေပုံ]]

'''မွေးဖွားနှုန်း''' ('''Birth rate''') ကို '''လူတိုးနှုန်း''' (natality) နှင့် '''မွေးနှုန်းကြမ်း''' (crude birth rate) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုပြီး သတ်မှတ်ကာလတစ်ခုအတွင်း လူဦးရေ ၁,၀၀၀ လျှင် အသက်ရှင်လျက် [[ကလေးမွေးခြင်း|လူသားမွေးဖွားမှု]] စုစုပေါင်းအရေအတွက်ကို ထိုကာလ၏ နှစ်အလိုက် အရှည်ဖြင့် စားထားခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Definitions and Notes - The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/references/definitions-and-notes/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109091000/https://www.cia.gov/the-world-factbook/references/definitions-and-notes/ |url-status=dead |archive-date=9 January 2021 |access-date=2023-04-05 |website=www.cia.gov}}&lt;/ref&gt; အသက်ရှင်လျက် မွေးဖွားသူဦးရေကို ပုံမှန်အားဖြင့် အထွေထွေ မွေးဖွားမှု မှတ်ပုံတင်ခြင်းစနစ် သို့မဟုတ် [[သန်းခေါင်စာရင်း]]များမှ ရယူသည်။ မွေးဖွားနှုန်းကို (သေဆုံးနှုန်းနှင့် [[ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခြင်း|ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှု]]နှုန်းများနှင့်အတူ) လူဦးရေတိုးပွားနှုန်း တွက်ချက်ရာတွင် အသုံးပြုသည်။ ခန့်မှန်းခြေ ပျမ်းမျှလူဦးရေကို နှစ်လယ်လူဦးရေအဖြစ် ယူနိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://econ.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/DATASTATISTICS/0,,contentMDK:20451597~pagePK:64133150~piPK:64133175~theSitePK:239419,00.html |title=Data - Population and Demographic Indicators |website=econ.worldbank.org |access-date=2017-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170227062555/http://econ.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/DATASTATISTICS/0,,contentMDK:20451597~pagePK:64133150~piPK:64133175~theSitePK:239419,00.html |archive-date=27 February 2017 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;See &quot;[[Fertility rates]]&quot;; Economic Geography Glossary at University of Washington&lt;/ref&gt;

အကြမ်းသေဆုံးနှုန်းကို မွေးနှုန်းကြမ်း (CBR) မှ နုတ်လိုက်သောအခါ ရလဒ်မှာ သဘာဝတိုးပွားနှုန်း (RNI) ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;worldbank1&quot;&gt;{{cite web |url=http://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.CBRT.IN |title=Birth rate, crude (per 1,000 people) &amp;#124; Data &amp;#124; Table |publisher=Data.worldbank.org |access-date=17 October 2011}}&lt;/ref&gt; ၎င်းသည် (ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှုမပါဝင်သော) လူဦးရေပြောင်းလဲမှုနှုန်းနှင့် ညီမျှသည်။&lt;ref name=&quot;worldbank1&quot; /&gt;

စုစုပေါင်း (အကြမ်း) မွေးဖွားနှုန်းကို—ပုံမှန်အားဖြင့် လူဦးရေ ၁,၀၀၀ လျှင် မွေးဖွားမှုအဖြစ် ဖော်ပြလေ့ရှိပြီး—အသက်အပိုင်းအခြားအလိုက် သတ်မှတ်ထားသောနှုန်းများ (အသက်အုပ်စုတစ်ခုစီရှိ လူဦးရေ ၁,၀၀၀ လျှင်၊ သို့မဟုတ် ပို၍များသောအားဖြင့် အမျိုးသမီး ၁,၀၀၀ လျှင် မွေးဖွားမှုဦးရေ) နှင့် ခွဲခြားထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.answers.com/topic/birth-rate |title=birthrate: Definition from |publisher=Answers.com |access-date=17 October 2011}}&lt;/ref&gt; အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် &quot;birth rate&quot; ဟူသော ဝေါဟာရကို ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် စတင်အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း ပထမဆုံး သိရှိရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Definition of Birthrate |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/birthrate |access-date=2023-04-05 |website=www.merriam-webster.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin:0.5em 0 0.5em 1em; text-align:left; clear:both&quot;
|+ကမ္ဘာ့သမိုင်းဝင်နှင့် ခန့်မှန်းခြေ မွေးနှုန်းကြမ်းများ (၁၉၅၀–၂၀၅၀) &lt;br /&gt;&lt;small&gt;UN, medium variant, 2019 rev.&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://data.un.org/Data.aspx?q=world+population&amp;d=PopDiv&amp;f=variableID%3A53%3BcrID%3A900 |title=UNdata: Crude birth rate (per 1,000 population) |date=17 June 2019 |website=UNdata |publisher=United Nations |access-date=29 January 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
!ခုနှစ်များ!!CBR!!ခုနှစ်များ!!CBR
|-
|၁၉၅၀–၁၉၅၅|| align=&quot;center&quot; |၃၆.၉||၂၀၀၀–၂၀၀၅|| align=&quot;center&quot; |၂၁.၀
|-
||၁၉၅၅–၁၉၆၀|| align=&quot;center&quot; |၃၅.၄||၂၀၀၅–၂၀၁၀|| align=&quot;center&quot; |၂၀.၃
|-
||၁၉၆၀–၁၉၆၅|| align=&quot;center&quot; |၃၅.၂||၂၀၁၀–၂၀၁၅|| align=&quot;center&quot; |၁၉.၅
|-
||၁၉၆၅–၁၉၇၀|| align=&quot;center&quot; |၃၄.၀||၂၀၁၅–၂၀၂၀|| align=&quot;center&quot; |၁၈.၅
|-
||၁၉၇၀–၁၉၇၅|| align=&quot;center&quot; |၃၁.၄||၂၀၂၀–၂၀၂၅|| align=&quot;center&quot; |၁၇.၅
|-
||၁၉၇၅–၁၉၈၀|| align=&quot;center&quot; |၂၈.၅||၂၀၂၅–၂၀၃၀|| align=&quot;center&quot; |၁၆.၆
|-
||၁၉၈၀–၁၉၈၅|| align=&quot;center&quot; |၂၇.၇||၂၀၃၀–၂၀၃၅|| align=&quot;center&quot; |၁၆.၀
|-
||၁၉၈၅–၁၉၉၀|| align=&quot;center&quot; |၂၇.၄||၂၀၃၅–၂၀၄၀|| align=&quot;center&quot; |၁၅.၅
|-
||၁၉၉၀–၁၉၉၅|| align=&quot;center&quot; |၂၄.၂||၂၀၄၀–၂၀၄၅|| align=&quot;center&quot; |၁၅.၀
|-
||၁၉၉၅–၂၀၀၀|| align=&quot;center&quot; |၂၂.၂||၂၀၄၅–၂၀၅၀|| align=&quot;center&quot; |၁၄.၆
|}

၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ပျမ်းမျှမွေးဖွားနှုန်းမှာ စုစုပေါင်းလူဦးရေ ၁,၀၀၀ လျှင် ၁၇ ဦး ဖြစ်သည်။ သေဆုံးနှုန်းမှာ ၁,၀၀၀ လျှင် ၇.၉ ဦး ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Staff 2024&quot;&gt;{{cite web |date=2024 |url = https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/world/#people-and-society |archive-url = https://web.archive.org/web/20210126032610/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/world/#people-and-society |url-status = dead |archive-date = 26 January 2021 |title=CIA World Factbook.}}&lt;/ref&gt; ထို့ကြောင့် RNI မှာ ၀.၉၁ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်။
၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ပျမ်းမျှမွေးဖွားနှုန်းမှာ ကမ္ဘာ့ဘဏ်၏ အဆိုအရ ၁,၀၀၀ လျှင် ၁၉.၆၁၁ ဦး ရှိပြီး&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.CBRT.IN?end=2014&amp;start=1976 |title=Birth rate, crude (per 1,000 people) &amp;#124; Data |website=Data.worldbank.org |access-date=2017-03-11 |archive-date=31 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331194419/https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.CBRT.IN?end=2014&amp;start=1976 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; CIA ၏ အဆိုအရ စုစုပေါင်းလူဦးရေ ၁,၀၀၀ လျှင် ၁၉.၁၅ ဦး ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=FIELD LISTING :: BIRTH RATE |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2054.html |work=Central Intelligence Agency - The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=4 June 2012 |author=Staff |year=2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071211213638/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2054.html |archive-date=11 December 2007 }}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် စုစုပေါင်းလူဦးရေ ၁,၀၀၀ လျှင် ၂၀.၀၉ ဦးနှင့် နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=FIELD LISTING - BIRTH RATE |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2054.html |work=Central Intelligence Agency - The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=1 November 2012 |author=Staff |date=6 Dec 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071211213638/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2054.html |archive-date=11 December 2007 }}&lt;/ref&gt; ၁,၀၀၀ လျှင် ၁၀ ဦးမှ ၂၀ ဦးအထိ မွေးဖွားနှုန်းကို နိမ့်သည်ဟု သတ်မှတ်ပြီး ၁,၀၀၀ လျှင် ၄၀ ဦးမှ ၅၀ ဦးအထိကို မြင့်သည်ဟု သတ်မှတ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |date=2015-03-24 |title=Fertility and Birth Rates |url=http://www.childtrends.org/?indicators=fertility-and-birth-rates |archive-url=https://web.archive.org/web/20160526190803/http://www.childtrends.org/?indicators=fertility-and-birth-rates |archive-date=26 May 2016 |access-date=2016-05-17 |website=Child Trends |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၄ ခုနှစ် စုစုပေါင်းလူဦးရေ ၁,၀၀၀ လျှင် ၁၇ ဦးနှုန်းဖြင့် ပျမ်းမျှမွေးဖွားနှုန်းသည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် တစ်စက္ကန့်လျှင် ခန့်မှန်းခြေ ၄.၃ ဦး သို့မဟုတ် တစ်မိနစ်လျှင် ၂၆၀ ဦးခန့် မွေးဖွားခြင်းနှင့် ညီမျှသည်။ ပျမ်းမျှအားဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် တစ်စက္ကန့်လျှင် လူနှစ်ဦး သို့မဟုတ် တစ်မိနစ်လျှင် ၁၂၁ ဦးခန့် သေဆုံးသည်။&lt;ref name=&quot;Staff 2024&quot; /&gt; ၁၉၅၀ ခုနှစ်များမှစ၍ ကမ္ဘာ့မွေးဖွားနှုန်းနှင့် သေဆုံးနှုန်းသည် အချိန်နှင့်အမျှ ယေဘုယျအားဖြင့် ကျဆင်းလာခဲ့သော်လည်း ၂၀၂၀ ခုနှစ်များ အစောပိုင်း [[၂၀၁၉-၂၀ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ဖြစ်ပွားမှု|COVID-19 ကပ်ရောဂါ]]ကာလအတွင်း ပိုလျှံသေဆုံးမှုများကြောင့် ကမ္ဘာ့သေဆုံးနှုန်း မြင့်တက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Debate over Falling Fertility |url=https://www.imf.org/en/publications/fandd/issues/2025/06/the-debate-over-falling-fertility-david-bloom |access-date=2026-02-18 |website=IMF |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tupy |first=Marian L. |last2=Bailey — |first2=Ronald |date=2023-03-01 |title=Global Death Rate Is Falling |url=https://humanprogress.org/trends/global-death-rate-is-falling/ |access-date=2026-02-18 |website=Human Progress |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |author=United Nations |title=14.9 million excess deaths associated with the COVID-19 pandemic in 2020 and 2021 |url=https://www.un.org/en/desa/149-million-excess-deaths-associated-covid-19-pandemic-2020-and-2021 |access-date=2026-02-18 |website=United Nations |language=en}}&lt;/ref&gt;

== နိုင်ငံရေး ==
[[File:Familiy Planning Ethiopia (bad effects).jpg|thumbnail|[[အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ]]တွင် မိသားစုစီမံကိန်း မရှိခြင်းနှင့် [[ကလေး]]များ၊ [[မွေးကင်းစ]]များ များပြားလွန်းခြင်း၏ ဆိုးကျိုးများကို ပြသထားသော ဆိုင်းဘုတ်]]

မွေးဖွားနှုန်းသည် နိုင်ငံတော်အစိုးရများအတွက် စိုးရိမ်ဖွယ်ရာနှင့် မူဝါဒချမှတ်ရသည့် ကိစ္စရပ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ အချို့သော အစိုးရများ ([[အီတလီနိုင်ငံ|အီတလီ]]နှင့် [[မလေးရှားနိုင်ငံ|မလေးရှား]]တို့ အပါအဝင်) သည် ငွေကြေးမက်လုံးများ သို့မဟုတ် မိခင်အသစ်များအတွက် ပံ့ပိုးကူညီရေးဝန်ဆောင်မှုများ ပေးအပ်ခြင်းဖြင့် မွေးဖွားနှုန်းကို မြှင့်တင်ရန် ကြိုးပမ်းကြသည်။ အပြန်အလှန်အားဖြင့် အခြားနိုင်ငံများတွင် မွေးဖွားနှုန်းကို လျှော့ချရန် မူဝါဒများရှိသည် (ဥပမာ၊ ၁၉၇၉ မှ ၂၀၁၅ အထိ အသက်ဝင်ခဲ့သော တရုတ်နိုင်ငံ၏ တစ်အိမ်ထောင်လျှင် [[ကလေးတစ်ဦး မူဝါဒ]])။ မွေးနှုန်းကြမ်းကို တိုးမြှင့်ရန် မူဝါဒများကို မွေးဖွားနှုန်းမြှင့်တင်ရေးမူဝါဒများ (pro-natalist policies) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး မွေးနှုန်းကြမ်းကို လျှော့ချရန် မူဝါဒများကို မွေးဖွားနှုန်းလျှော့ချရေးမူဝါဒများ (anti-natalist policies) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ [[အီရန်နိုင်ငံ|အီရန်]]နှင့် [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]တို့ကဲ့သို့သော နိုင်ငံများတွင် [[ပဋိသန္ဓေ တားဆီးခြင်း|သန္ဓေတားခြင်း]]ဆိုင်ရာ ပိုမိုကောင်းမွန်သော သတင်းအချက်အလက်နှင့် ၎င်း၏ရရှိနိုင်မှုကဲ့သို့သော အကျပ်ကိုင်မှုမရှိသည့် ဆောင်ရွက်ချက်များမှ ရလဒ်ကောင်းများ ရရှိခဲ့သည်။

အမျိုးသမီးများကို ဖွံ့ဖြိုးရေးဆောင်ရွက်ချက်များ၏ ရှေ့တန်းသို့ ခေါ်ဆောင်လာခြင်းသည် မွေးဖွားနှုန်းကျဆင်းမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေမည်လားဟူသော ဆွေးနွေးမှုများလည်း ရှိခဲ့သည်။ အချို့နိုင်ငံများတွင် အစိုးရမူဝါဒများသည် အမျိုးသမီးအခွင့်အရေးများ၊ လိင်နှင့် [[မျိုးပွားမှုဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေး]]တို့ကို မြှင့်တင်ခြင်းဖြင့် မွေးဖွားနှုန်းကို လျှော့ချရန် အာရုံစိုက်ခဲ့သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် မြင့်မားသော မွေးဖွားနှုန်းများသည် ကျန်းမာရေးပြဿနာများ၊ [[ပျမ်းမျှသက်တမ်း]] နိမ့်ပါးခြင်း၊ လူနေမှုအဆင့်အတန်းနိမ့်ပါးခြင်း၊ အမျိုးသမီးများအတွက် [[လူမှုအဆင့်အတန်း]] နိမ့်ပါးခြင်းနှင့် ပညာရေးအဆင့်နိမ့်ပါးခြင်းတို့နှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ [[လူဦးရေအကူးအပြောင်း]] သီအိုရီက နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံသည် [[စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု]]နှင့် လူမှုရေးပြောင်းလဲမှုကို ကြုံတွေ့ရသည်နှင့်အမျှ ၎င်း၏လူဦးရေတိုးပွားမှုသည် ကျဆင်းလာပြီး မွေးဖွားနှုန်းများသည် ညွှန်ပြချက်တစ်ခုအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်ဟု ယူဆသည်။

၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် [[ရိုမေးနီးယားနိုင်ငံ]]၊ [[ဗူးခရက်မြို့|ဘူခါရက်စ်]]၌ ကျင်းပသော [[ကမ္ဘာ့လူဦးရေညီလာခံ]]တွင် [[အမျိုးသမီးများ၏ အခွင့်အရေး|အမျိုးသမီးရေးရာကိစ္စများ]]သည် အတော်အတန် အာရုံစိုက်မှုကို ရရှိခဲ့သည်။ မိသားစုအစီအစဉ်များကို ဆွေးနွေးခဲ့ပြီး နိုင်ငံပေါင်း ၁၃၇ နိုင်ငံက ကမ္ဘာ့လူဦးရေဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်စီမံချက်တစ်ရပ်ကို ရေးဆွဲခဲ့သည်။ ဆွေးနွေးမှု၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအနေဖြင့် နိုင်ငံအများအပြားသည် [[ကိုယ်ဝန်ဖျက်ချခြင်း]]ကို ဆန့်ကျင်စဉ်တွင် [[သန္ဓေတားဆေး]]နှင့် [[ကွန်ဒုံး]]ကဲ့သို့သော ခေတ်သစ် [[ပဋိသန္ဓေ တားဆီးခြင်း|သန္ဓေတားခြင်း]] နည်းလမ်းများကို လက်ခံခဲ့ကြသည်။ လူဦးရေဆိုင်ရာ စိုးရိမ်မှုများအပြင် အမျိုးသမီးများကို ဆွေးနွေးမှုတွင် ပါဝင်စေလိုသော ဆန္ဒတို့ကို ဆွေးနွေးခဲ့ကြပြီး အမျိုးသမီးများ၏ အဆင့်အတန်းမြှင့်တင်ရေး၊ မျိုးပွားမှုဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးနှင့် လွတ်လပ်ခွင့်၊ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ရေရှည်တည်တံ့သော လူမှုစီးပွားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးတို့အတွက် ဆောင်ရွက်ချက်များ လိုအပ်ကြောင်း သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.childtrends.org/?indicators=fertility-and-birth-rates|title=Fertility and Birth Rates|date=2015-03-24|website=Child Trends|language=en-US|access-date=2016-05-17|archive-date=26 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160526190803/http://www.childtrends.org/?indicators=fertility-and-birth-rates}}&lt;/ref&gt;

== လူဦးရေထိန်းချုပ်ခြင်း ==
{{Main article|လူသားလူဦးရေစီမံကိန်း}}

၂၀ ရာစုတွင် အာဏာရှင်အစိုးရများစွာသည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် အတင်းအကျပ် စွက်ဖက်မှုများဖြင့် မွေးဖွားနှုန်းကို တိုးမြှင့်ရန် သို့မဟုတ် လျှော့ချရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ နာမည်ဆိုးဖြင့် အကျော်ကြားဆုံး [[မွေးဖွားနှုန်းမြှင့်တင်ရေး]] မူဝါဒများထဲမှတစ်ခုမှာ ၁၉၆၇-၁၉၉၀ ခုနှစ်များအတွင်း [[ကွန်မြူနစ်ရိုမေးနီးယား]]တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ကွန်မြူနစ်ခေါင်းဆောင် [[နီကိုလေး ချောင်ရှက်စ်ကူး]] လက်ထက်တွင် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ကိုယ်ဝန်ဖျက်ချခြင်းနှင့် သန္ဓေတားခြင်းကို ဥပဒေပြင်ပ ပြုလုပ်ခြင်း၊ အမျိုးသမီးများအတွက် ပုံမှန်ကိုယ်ဝန်စစ်ဆေးခြင်း၊ [[ကလေးမရှိသူများအပေါ် အခွန်စည်းကြပ်ခြင်း]]နှင့် ကလေးမရှိသူများကို ဥပဒေအရ ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်းတို့ ပါဝင်သော အလွန်ပြင်းထန်သည့် မွေးဖွားနှုန်းမြှင့်တင်ရေးမူဝါဒကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ဤမူဝါဒကို ရုပ်ရှင်နှင့် မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်များတွင် ပုံဖော်ထားသည် (ဥပမာ ''[[4 Months, 3 Weeks and 2 Days]]'' နှင့် ''[[Children of the Decree]]'')။ ဤမူဝါဒများသည် နှစ်အနည်းငယ်ကြာ မွေးဖွားနှုန်းကို ယာယီမြင့်တက်စေခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် [[တရားမဝင်ကိုယ်ဝန်ဖျက်ချခြင်း]] ပိုမိုအသုံးပြုလာမှုကြောင့် ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://humupd.oxfordjournals.org/content/16/6/590 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110405080027/http://humupd.oxfordjournals.org/content/16/6/590 |archive-date=2011-04-05 |title=Europe the continent with the lowest fertility &amp;#124; Human Reproduction Update &amp;#124; Oxford Academic |website=Humupd.oxfordjournals.org |access-date=2017-03-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|author1=Mihai Horga |author2=Caitlin Gerdts |author3=Malcolm Potts |url=http://jfprhc.bmj.com/content/39/1/2.full |title=The remarkable story of Romanian women's struggle to manage their fertility &amp;#124; Journal of Family Planning and Reproductive Healthcare |journal=Journal of Family Planning and Reproductive Health Care |date=January 2013 |volume=39 |issue=1 |pages=2–4 |doi=10.1136/jfprhc-2012-100498 |pmid=23296845 |s2cid=21089643 |access-date=2017-03-11|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; ချောင်ရှက်စ်ကူး၏ မူဝါဒသည် တရားမဝင်ကိုယ်ဝန်ဖျက်ချမှုများကြောင့် အမျိုးသမီး ၉,၀၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ရပြီး&lt;ref name=&quot;Kligman short&quot;&gt;Kligman, Gail. &quot;Political Demography: The Banning of Abortion in Ceausescu's Romania&quot;. In Ginsburg, Faye D.; Rapp, Rayna, eds. ''Conceiving the New World Order: The Global Politics of Reproduction.'' Berkeley, CA: University of California Press, 1995 :234-255. Unique Identifier : AIDSLINE KIE/49442.&lt;/ref&gt; ကလေးများကို ပြုစုပျိုးထောင်ရန် မတတ်နိုင်သော မိဘများက [[ရိုမေးနီးယားမိဘမဲ့ဂေဟာများ]]တွင် ထားရှိခဲ့ရသည့် ကလေးအများအပြား၊ ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင် (မိဘမဲ့ဂေဟာများစွာ ပိတ်သိမ်းလိုက်ပြီး ကလေးများ လမ်းပေါ်ရောက်သွားချိန်) [[လမ်းပေါ်ကလေးများ]]၊ နေအိမ်များနှင့် ကျောင်းများတွင် [[လူပြည့်ကျပ်ခြင်း]]တို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဤပြင်းထန်သော မွေးဖွားနှုန်းမြှင့်တင်ရေးမူဝါဒသည် နောင်တွင် [[ရိုမေးနီးယားတော်လှန်ရေး]]ကို ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး ၎င်းကို ဖြုတ်ချကာ [[နီကိုလေးနှင့် အယ်လီနာ ချောင်ရှက်စ်ကူးတို့ကို တရားစီရင်ခြင်း#ကွပ်မျက်ခြင်း|ကွပ်မျက်ခဲ့သည့်]] မျိုးဆက်တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Freakonomics|url=https://archive.org/details/freakonomics0000step|last=Levitt &amp; Dubner|first=Steven &amp; Stephen|publisher=Penguin Group|year=2005|isbn=978-0-14-101901-7|location=London|page=[https://archive.org/details/freakonomics0000step/page/107 107]}}&lt;/ref&gt;

ချောင်ရှက်စ်ကူး၏ မွေးဖွားနှုန်းမြှင့်တင်ရေးမူဝါဒနှင့် လုံးဝဆန့်ကျင်ဘက်မှာ ၁၉၇၈ မှ ၂၀၁၅ ခုနှစ်အထိ အသက်ဝင်ခဲ့သော တရုတ်နိုင်ငံ၏ [[တစ်အိမ်ထောင်လျှင် ကလေးတစ်ဦးမူဝါဒ]]ဖြစ်ပြီး [[အတင်းအဓမ္မ ကိုယ်ဝန်ဖျက်ချခြင်း]]ကဲ့သို့သော အလွဲသုံးစားမှုများ ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-china-18435126 |title=China forced abortion photo sparks outrage - BBC News |work=BBC News |date=14 June 2012 |access-date=2017-03-11}}&lt;/ref&gt; ဤမူဝါဒသည် နိုင်ငံအတွင်း [[လိင်အလိုက်ကိုယ်ဝန်ဖျက်ချခြင်း]] အလေ့အထနှင့် မညီမျှသော [[လိင်အချိုး]]ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်ဟုလည်း အပြစ်တင်ခံရသည်။ တင်းကျပ်သော မိသားစုအရွယ်အစား ကန့်သတ်ချက်များနှင့် သားယောက်ျားလေးများကို ပိုမိုနှစ်သက်မှုတို့ကြောင့် တရုတ်နိုင်ငံတွင် သမီးမိန်းကလေးများမှာ မိဘများအတွက် သားယောက်ျားလေးရရှိရန် အခွင့်အရေးကို ဆုံးရှုံးစေသည်ဟု ယူဆသောကြောင့် မလိုလားအပ်သူများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ် လိင်သိရှိနိုင်သည့် နည်းပညာများနှင့် ကိုယ်ဝန်ဖျက်ချခြင်း တိုးတက်လာမှုနှင့်အတူ တစ်အိမ်ထောင်လျှင် ကလေးတစ်ဦးမူဝါဒသည် တဖြည်းဖြည်း တစ်အိမ်ထောင်လျှင် သားတစ်ဦးမူဝါဒအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Bulte, Heerink, &amp; Zhang, 2011&quot;&gt;{{cite journal |last1=Bulte |first1=E |last2=Heerink |first2=N |last3=Zhang |first3=X |title=China's one-child policy and 'the mystery of missing women': ethnic minorities and male-biased sex ratios. |journal=Oxford Bulletin of Economics and Statistics |year=2011 |volume=73 |issue=1 |pages=0305–9049 |doi=10.1111/j.1468-0084.2010.00601.x |s2cid=145107264}}&lt;/ref&gt;

နိုင်ငံများစွာတွင် လွန်ခဲ့သောဆယ်စုနှစ်များအတွင်း မွေးဖွားနှုန်း တည်ငြိမ်စွာ ကျဆင်းလာရခြင်းမှာ [[သန္ဓေတားဆေး]]များ ရရှိနိုင်မှု၊ ပညာရေးကို ညီတူညီမျှ ရရှိနိုင်မှုနှင့် လူမှုစီးပွားရေးဆိုင်ရာ အခွင့်အလမ်းများ တိုးမြှင့်လာမှုတို့ကြောင့်သာမက စီးပွားရေး၊ လူမှုရေး၊ ဘာသာရေးနှင့် ပညာရေးဆိုင်ရာ နောက်ခံအမျိုးမျိုးရှိသည့် အမျိုးသမီးများသည် ကလေးနည်းနည်းသာ ယူရန် ရွေးချယ်လာခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite book|title=People Quake|url=https://archive.org/details/peoplequakemassm0000pear|last=Pearse|first=Fred|publisher=Eden Project Books|year=2010|isbn=978-1-905811-34-2|location=London|pages=P131}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ကမ္ဘာ့အဆင်းရဲဆုံးနိုင်ငံများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်တွင် ၁၉၉၉ ခုနှစ်မတိုင်မီကထက် အမျိုးသမီးများသည် ကလေးနှစ်ဦး (သို့မဟုတ် ထို့ထက်ပို၍) ယူနိုင်ခြေ နည်းပါးလာသည်ဟု ဩစတြေးလျ လူဦးရေပညာရှင် [[ဂျွန် ကောလ်ဒ်ဝဲလ် (လူဦးရေပညာရှင်)|ဂျက် ကောလ်ဒ်ဝဲလ်]]က ဆိုသည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ဘဏ်၏ လေ့လာမှုတစ်ခုအရ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် အမျိုးသမီးများသည် ကွန်ဒုံးနှင့် သန္ဓေတားဆေးကဲ့သို့သော သန္ဓေတားပစ္စည်းများကို စိတ်အားထက်သန်စွာ အသုံးပြုလာခဲ့ကြသည်။{{Citation needed|date=September 2022}} ယင်းလေ့လာမှုက မိသားစုစီမံကိန်းကို မည်သည့်နေရာတွင်မဆို လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ပြီး လက်ခံနိုင်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ ကောလ်ဒ်ဝဲလ်က စိုက်ပျိုးရေးတိုးတက်မှုများက လုပ်သားလိုအပ်ချက်ကို လျော့နည်းစေသည်ဟုလည်း ယုံကြည်သည်။ လယ်ထွန်ရန် မလိုအပ်သော ကလေးများသည် ပိုလျှံလာပြီး ပညာရေး အနည်းငယ် လိုအပ်လာသောကြောင့် မိသားစုများ သေးငယ်လာကာ အမျိုးသမီးများ အလုပ်လုပ်နိုင်ပြီး ပိုမိုမြင့်မားသော ရည်မှန်းချက်များ ရှိလာကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite book|title=People Quake|url=https://archive.org/details/peoplequakemassm0000pear|last=Pearse|first=Fred|publisher=Eden Project Books|year=2010|isbn=978-1-905811-34-2|location=London|pages=P133–136}}&lt;/ref&gt; အခြားသော အကျပ်ကိုင်မှုမရှိသည့် မိသားစုစီမံကိန်းမူဝါဒ ဥပမာများမှာ အီသီယိုးပီးယား၊ [[ထိုင်း]]နှင့် [[အင်ဒိုနီးရှား]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။

[[မြန်မာ]]နိုင်ငံသည် ၂၀၁၁ ခုနှစ်အထိ ပြည်သူများ၏ ဘဝကဏ္ဍတိုင်းကို ထိန်းချုပ်ရန် စိတ်ပိုင်းဖြတ်ထားသော တင်းကျပ်သည့် စစ်အာဏာရှင်အစိုးရက ထိန်းချုပ်ထားခဲ့သည်။{{Citation needed|date=February 2024}} ဗိုလ်ချုပ်များသည် နိုင်ငံ၏လူဦးရေကို နှစ်ဆတိုးစေလိုခဲ့သည်။ သူတို့၏အမြင်တွင် အမျိုးသမီးများ၏အလုပ်မှာ နိုင်ငံ၏လုပ်သားအင်အားကို ဖြည့်တင်းရန် ကလေးများမွေးဖွားပေးရန်ဖြစ်သောကြောင့် မိသားစုစီမံကိန်းကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။ မြန်မာအမျိုးသမီးများသည် ဤမူဝါဒကို ဆန့်ကျင်ခဲ့ပြီး [[ဩစတြေးလျအမျိုးသားတက္ကသိုလ်]]မှ ပီတာ မက်ဒေါ်နယ်က ၎င်းသည် အိမ်နီးချင်း ထိုင်းနိုင်ငံမှ ခိုးသွင်းလာသော သန္ဓေတားပစ္စည်းများ၏ [[မှောင်ခိုဈေးကွက်]]တစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာစေသည်ဟု ငြင်းခုံသည်။&lt;ref&gt;{{Cite book|title=People Quake|url=https://archive.org/details/peoplequakemassm0000pear|last=Pearse|first=Fred|publisher=Eden Project Books|year=2010|isbn=978-1-905811-34-2|location=London|pages=P136}}&lt;/ref&gt;

၁၉၉၀ ခုနှစ်၊ [[အီရန်-အီရတ်စစ်ပွဲ]] ပြီးဆုံးပြီး ငါးနှစ်အကြာတွင် အီရန်နိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် အလျင်မြန်ဆုံး မှတ်တမ်းတင်ထားသော မျိုးပွားနှုန်းကျဆင်းမှုကို တွေ့ကြုံခဲ့ရသည်။ တော်လှန်ရေးနေရာတွင် စားသုံးသူဝါဒနှင့် အနောက်တိုင်းဆန်မှုက အစားထိုးဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ တီဗီများနှင့် ကားများနှင့်အတူ ကွန်ဒုံးနှင့် သန္ဓေတားဆေးများ ပါလာခဲ့သည်။ အီရတ်ကို တိုက်ခိုက်ရန် စစ်သားများ မွေးထုတ်ပေးရန် မျှော်လင့်ခံခဲ့ရသည့် အမျိုးသမီးမျိုးဆက်တစ်ခုရှိခဲ့သော်လည်း နောက်မျိုးဆက်တွင် အမျိုးသမီးများသည် အသစ်တွေ့ရှိသော ဇိမ်ခံပစ္စည်းအချို့ကို ခံစားရန် ရွေးချယ်နိုင်ခဲ့သည်။ စစ်ပွဲအတွင်း အီရန်အမျိုးသမီးများသည် ပျမ်းမျှအားဖြင့် ကလေး ၈ ဦးခန့် မွေးဖွားခဲ့ပြီး ယင်းအချိုးကို သဘောထားတင်းမာသော အစ္စလာမ်မစ်သမ္မတ [[မက်မွတ် အဟ်မဒီနီဂျဒ်]]က ပြန်လည်အသက်သွင်းလိုခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်အထိ အီရန်၏ မွေးဖွားနှုန်းသည် အမျိုးသမီးတစ်ဦးလျှင် ကလေး ၁.၇ ဦးဖြစ်သည်။ အချို့သော လေ့လာသူများက ၎င်းကို [[အစ္စလာမ်မစ်တန်ဖိုးများရှိသောနိုင်ငံများ]]အပေါ် အမျိုးသမီးများအတွက် လွတ်လပ်မှုဆိုင်ရာ အနောက်တိုင်းတန်ဖိုးများ၏ အောင်ပွဲဟု ဆိုကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite book|title=People Quake|url=https://archive.org/details/peoplequakemassm0000pear|last=Pearse|first=Fred|publisher=Eden Project Books|year=2010|isbn=978-1-905811-34-2|location=London|pages=P137–139}}&lt;/ref&gt;

အစ္စလာမ်ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များသည် အခြားသော မူဆလင်နိုင်ငံများရှိ အမျိုးသမီးများအပေါ်တွင်လည်း ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု နည်းပါးလာသည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ် ၃၀ အတွင်း တူရကီ၏ အမျိုးသမီးတစ်ဦးလျှင် ကလေးဦးရေ [[စုစုပေါင်းမျိုးပွားနှုန်း|မျိုးပွားနှုန်း]]သည် ၄.၀၇ မှ ၂.၀၈ သို့ ကျဆင်းခဲ့သည်။ တူနီးရှားသည် အမျိုးသမီးတစ်ဦးလျှင် ကလေးဦးရေ ၄.၈၂ မှ ၂.၁၄ သို့ ကျဆင်းခဲ့ပြီး မော်ရိုကိုတွင် ၅.၄ မှ ၂.၅၂ သို့ ကျဆင်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.worldometers.info/world-population/australia-population/|title=worldmeters|last=Staff|date=22 October 2016|website=www.worldmeters.info|access-date=2016-10-22}}&lt;/ref&gt;

ကက်သလစ်ဘာသာ အများစုကိုးကွယ်ရာ [[လက်တင်အမေရိက]]တွင်လည်း မျိုးပွားနှုန်းကျဆင်းမှု လမ်းကြောင်းများ တွေ့မြင်ရသည်။ ဘရာဇီးအမျိုးသမီးများသည် လွန်ခဲ့သော ၂၅ နှစ်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ကလေးထက်ဝက်သာ မွေးဖွားကြသည်- အမျိုးသမီးတစ်ဦးလျှင် ကလေး ၁.၇ ဦးနှုန်းဖြစ်သည်။ ဗာတီကန်သည် အခြားသော သဘောထားတင်းမာသော ကက်သလစ်နိုင်ငံများရှိ အမျိုးသမီးများအပေါ် ယခုအခါ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု နည်းပါးလာသည်။ မက္ကဆီကို၊ အယ်လ်ဆာဗေဒို၊ အီကွေဒေါ၊ နီကာရာဂွါ၊ ကိုလံဘီယာ၊ ဗင်နီဇွဲလားနှင့် ပီရူးနိုင်ငံများအားလုံးသည် တူညီသောကာလအတွင်း မျိုးပွားနှုန်း သိသိသာသာ ကျဆင်းမှုကို တွေ့ခဲ့ရပြီး အားလုံးသည် အမျိုးသမီးတစ်ဦးလျှင် ကလေးခြောက်ဦးကျော်မှ သုံးဦးအောက်သို့ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ အိမ်ထောင်သည် ဘရာဇီးအမျိုးသမီး လေးဆယ်ရာခိုင်နှုန်းသည် ကလေးမွေးဖွားပြီးနောက် သားကြောဖြတ်ခြင်း (sterilised) ခံယူရန် ရွေးချယ်ကြသည်။ အချို့လေ့လာသူများက ၎င်းကို ကက်သလစ်တန်ဖိုးများရှိသော နိုင်ငံများအပေါ် အမျိုးသမီးများအတွက် လွတ်လပ်မှုဆိုင်ရာ ခေတ်သစ်အနောက်တိုင်းတန်ဖိုးများ၏ အောင်ပွဲဟု ဆိုကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite book|title=People Quake|url=https://archive.org/details/peoplequakemassm0000pear|last=Pearse|first=Fred|publisher=Eden Project Books|year=2010|isbn=978-1-905811-34-2|location=London|pages=P140}}&lt;/ref&gt;

== {{anchor|Birth rate in different countries}}နိုင်ငံအလိုက် မွေးဖွားနှုန်းများ ==
CIA ၏ ''[[The World Factbook]]'' အရ၊&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2127.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070613002952/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2127.html|archive-date=13 June 2007|title=The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=2018-12-14}}&lt;/ref&gt; မွေးဖွားနှုန်းအမြင့်ဆုံးနိုင်ငံမှာ နိုင်ဂျာဖြစ်ပြီး အမျိုးသမီးတစ်ဦးလျှင် ကလေး ၆.၄၉ ဦးမွေးဖွားကာ မွေးဖွားနှုန်းအနိမ့်ဆုံးနိုင်ငံမှာ [[ထိုင်ဝမ်]]ဖြစ်ပြီး အမျိုးသမီးတစ်ဦးလျှင် ကလေး ၁.၁၃ ဦးမွေးဖွားသည်။ ၁၉၅၀ ခုနှစ်များ (မွေးဖွားနှုန်းမှာ ၁,၀၀၀ လျှင် ၃၆ ဦးရှိစဉ်) နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ၂၀၁၁ ခုနှစ်အထိ ကမ္ဘာ့မွေးဖွားနှုန်းသည် ၁,၀၀၀ လျှင် ၁၆ ဦး ကျဆင်းခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.uneca.org/eca_programmes/food_security_and_sustainability/programme_overview/population/fertility/crude_world.htm |title=Crude Birth Rates – The World and its Major Regions, 1950–2050 |publisher=uneca.org |access-date=17 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110816073652/http://www.uneca.org/eca_programmes/food_security_and_sustainability/programme_overview/population/fertility/crude_world.htm |archive-date=16 August 2011 }}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၇ ခုနှစ်အထိ နိုင်ဂျာတွင် လူဦးရေတစ်ထောင်လျှင် ၄၉.၄၄၃ ဦး မွေးဖွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.CBRT.IN?end=2014&amp;locations=NE&amp;start=1976 |title=Birth rate, crude (per 1,000 people) &amp;#124; Data |website=Data.worldbank.org |access-date=2017-03-11}}&lt;/ref&gt; ဂျပန်နိုင်ငံသည် လူဦးရေတစ်ထောင်လျှင် ၈ ဦးဖြင့် ကမ္ဘာ့မွေးဖွားနှုန်းအနိမ့်ဆုံးနိုင်ငံများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.CBRT.IN?end=2014&amp;locations=JP&amp;start=1976 |title=Birth rate, crude (per 1,000 people) &amp;#124; Data |website=Data.worldbank.org |access-date=2017-03-11}}&lt;/ref&gt;
ဂျပန်နိုင်ငံတွင် လူဦးရေ ၁၂၆ သန်းရှိပြီး&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://populationpyramid.net/japan/2016/ |title=Population Pyramid of Japan in 2016 |website=Populationpyramid.net |access-date=2017-03-11}}&lt;/ref&gt; နိုင်ဂျာတွင် ၂၁ သန်းရှိသော်လည်း&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://populationpyramid.net/niger/2016/ |title=Population Pyramid of Niger in 2016 |website=Populationpyramid.net |access-date=2017-03-11}}&lt;/ref&gt; နှစ်နိုင်ငံစလုံးတွင် ၂၀၁၆ ခုနှစ်၌ ကလေးမွေးဖွားမှု ၁ သန်းခန့် ရှိခဲ့သည်။

=== မြန်မာနိုင်ငံ ===
မြန်မာနိုင်ငံတွင် အမျိုးသမီးတစ်ဦးသည် ယေဘုယျအားဖြင့် ကလေး(၂)ယောက်နှုန်းခန့်သာ မွေးဖွားနေခြင်းဖြစ်၍ နိုင်ငံ၏ ကလေးမွေးနှုန်းသည် မိဘနှစ်ပါးကို ပြန်လည်အစား ထိုးသည့် Replacement level fertility သို့ ရောက်ရှိနေသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=NP News |url=https://www.npnewsmm.com/news/62cd078f2b0422056505bee8 |access-date=2026-05-17 |website=www.npnewsmm.com}}&lt;/ref&gt;

===ဆာဟာရအောက်ပိုင်း အာဖရိက===
[[ဆာဟာရအောက်ပိုင်း အာဖရိက]] ဒေသသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် မွေးဖွားနှုန်းအမြင့်ဆုံးဖြစ်သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်အထိ [[နိုင်ဂျာ]]၊ [[မာလီ]]၊ [[ယူဂန်ဒါ]]၊ [[ဇမ်ဘီယာ]]နှင့် [[ဘူရွန်ဒီ]]တို့သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် မွေးဖွားနှုန်းအမြင့်ဆုံးနိုင်ငံများဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070613004100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html |archive-date=13 June 2007 |title=The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=Cia.gov |access-date=2017-03-11}}&lt;/ref&gt; ဤသည်မှာ [[ဝင်ငွေနှင့် မျိုးပွားနှုန်း|မျိုးပွားနှုန်း-ဝင်ငွေ ဝိရောဓိ]]၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်ပြီး ဤနိုင်ငံများသည် အလွန်ဆင်းရဲသောကြောင့် ထိုနိုင်ငံများရှိ မိသားစုများတွင် ကလေးများစွာရှိခြင်းသည် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေပုံရသည်။ ဝင်ငွေနှင့် မျိုးပွားနှုန်းကြား ပြောင်းပြန်ဆက်နွယ်မှုကို လူဦးရေ-စီးပွားရေး ''&quot;[[ဝိရောဓိ]]&quot;'' ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ပြီး ၎င်းမှာ ဩဇာညောင်းသော [[သောမတ်စ် မားလ်သတ်စ်]]က အကြံပြုခဲ့သည့်အတိုင်း ပိုမိုများပြားသော အရင်းအမြစ်များသည် သားသမီးပိုမိုထုတ်လုပ်နိုင်မှုကို ဖြစ်စေမည်ဟူသော အယူအဆကြောင့်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{citation|url=http://www.econlib.org/library/Malthus/malPlong.html|title=An Essay on the Principle of Population|first=Thomas Robert|last=Malthus|year=1826|place=London|publisher=John Murray|edition=6|archive-url=https://web.archive.org/web/20130828222107/http://www.econlib.org/library/Malthus/malPlong.html|archive-date=28 August 2013}}&lt;/ref&gt;

===အာဖဂန်နစ္စတန်===
[[အာဖဂန်နစ္စတန်]]သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၁၁ ခုမြောက် မွေးဖွားနှုန်းအမြင့်ဆုံးဖြစ်ပြီး အာဖရိကမဟုတ်သောနိုင်ငံများအနက် မွေးဖွားနှုန်းအမြင့်ဆုံးလည်းဖြစ်သည် (၂၀၁၆ ခုနှစ်အထိ)။&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot; /&gt; အာဖဂန်နစ္စတန်၏ လျင်မြန်သောလူဦးရေတိုးပွားမှုသည် လူဦးရေတည်ငြိမ်မှုကို ဟန့်တားပြီး မိခင်နှင့် မွေးကင်းစကလေးကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်သောအခါ ပြဿနာတစ်ရပ်ဟု ယူဆသည်။&lt;ref name=&quot;eurasianet.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.eurasianet.org/node/64019 |title=Afghanistan: Population Boom Threatens Stabilization Chances |website=EurasiaNet.org |date=2011-08-09 |access-date=2017-03-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.irinnews.org/news/2008/07/14/high-birth-rate-killing-mothers-infants-unfpa-expert |title=IRIN &amp;#124; High birth rate killing mothers, infants - UNFPA expert |website=Irinnews.org |date=2008-07-14 |access-date=2017-03-11}}&lt;/ref&gt; မိသားစုကြီးများထားရှိရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းများမှာ ရိုးရာဓလေ့၊ ဘာသာရေး၊ အမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီးတို့၏ မတူညီသော အခန်းကဏ္ဍများနှင့် သားယောက်ျားလေးများစွာ ရရှိလိုသည့် ယဉ်ကျေးမှုဆန္ဒတို့ ပါဝင်သည်။&lt;ref name=&quot;eurasianet.org&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://womennewsnetwork.net/2012/05/29/afghanistan-large-families/ |title=AFGHANISTAN: Large families encouraged by culture as well as religion &amp;#124; Women News Network / WNN Global |website=Womennewsnetwork.net |date=29 May 2012 |access-date=2017-03-11 |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308133614/https://womennewsnetwork.net/2012/05/29/afghanistan-large-families/ }}&lt;/ref&gt;

=== ဩစတြေးလျ ===
သမိုင်းကြောင်းအရ [[ဩစတြေးလျ]]သည် ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသမီးတစ်ဦးလျှင် ကလေး ၃.၁၄ ဦးအထိ အမြင့်ဆုံးသို့ရောက်ရှိခဲ့ပြီး မျိုးပွားနှုန်းမှာ အတော်အတန်နိမ့်ကျခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Staff&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.worldometers.info/world-population/australia-population/ |title=Australian Population (Live) |date=23 October 2016 |work=Worldometers.info |access-date=23 October 2016}}&lt;/ref&gt; ယင်းနောက်တွင် ကျဆင်းမှုတစ်ခု ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အလယ်လောက်အထိ ကျဆင်းမှုကို ပြောင်းပြန်လှန်ရန် တစ်ကြိမ်တည်း ငွေကြေးမက်လုံးတစ်ရပ်ကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည့်အချိန်အထိ ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ထိုစဉ်က [[ဟောင်းဝါဒ်အစိုးရ]]သည် မီးဖွားခွင့်အစား မွေးကင်းစကလေးတိုင်း၏ မိဘများအား ဝင်ငွေစစ်ဆေးမှုမရှိသော 'မီးဖွားခွင့်ထောက်ပံ့ကြေး' (Maternity Payment) ကို စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ 'Baby Bonus' ဟု သိကြသော ဤထောက်ပံ့ကြေးမှာ ကလေးတစ်ဦးလျှင် ဩစတြေးလျဒေါ်လာ ၃,၀၀၀ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဩစတြေးလျဒေါ်လာ ၅,၀၀၀ အထိ မြင့်တက်ခဲ့ပြီး အရစ်ကျ ၁၃ ကြိမ်ခွဲ၍ ပေးချေခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;McCrindle&quot; /&gt;

ဩစတြေးလျ၏ အလုပ်လက်မဲ့နှုန်းမှာ ၂၈ နှစ်အတွင်း အနိမ့်ဆုံး ၅.၂% သို့ ရောက်ရှိနေချိန်တွင် ထိုစဉ်က ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး [[ပီတာ ကော့စတယ်လို]]က ထို့ထက်ပို၍ နိမ့်ကျရန် အခွင့်အလမ်းရှိသည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ဩစတြေးလျအတွက် စီးပွားရေးမျှော်မှန်းချက်ကောင်းများနှင့်အတူ ကော့စတယ်လိုက လူဦးရေကို တိုးချဲ့ရန် အချိန်ကောင်းဖြစ်သည်ဟု ရှုမြင်ခဲ့ပြီး မိသားစုတိုင်းတွင် &quot;အမေ့အတွက်တစ်ယောက်၊ အဖေ့အတွက်တစ်ယောက်နှင့် နိုင်ငံအတွက်တစ်ယောက်&quot; ဟူ၍ ကလေးသုံးယောက်ရှိသင့်သည်ဟူသော ၎င်း၏ကျော်ကြားသည့် ပြောဆိုချက်ဖြင့် ဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.abc.net.au/7.30/content/2004/s1261874.htm |work=[[ABC TV (Australian TV channel)|ABC TV]] |first=Maxine |last=McKew |date=9 December 2004 |publisher=[[abc.net.au]] |agency=[[Australian Broadcast Commission]] |access-date=23 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161023200443/http://www.abc.net.au/7.30/content/2004/s1261874.htm |archive-date=23 October 2016 |title=Economy will nurture population growth: Costello }}&lt;/ref&gt; ဩစတြေးလျ၏ မျိုးပွားနှုန်းသည် ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသမီးတစ်ဦးလျှင် ကလေး ၁.၉၅ ဦးဖြင့် နှစ် ၃၀ အတွင်း အမြင့်ဆုံးသို့ ရောက်ရှိခဲ့သော်လည်း&lt;ref name=&quot;Staff&quot; /&gt; [[အစားထိုးမျိုးပွားနှုန်းအောက်]]တွင် ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။

စီးပွားရေးသတင်းအချက်အလက်ကုမ္ပဏီ IBISWorld မှ Phil Ruthven က မျိုးပွားနှုန်းမြင့်တက်မှုသည် ငွေကြေးမက်လုံးများထက် အချိန်ကာလနှင့် ပိုမိုဆက်စပ်သည်ဟု ယုံကြည်သည်။ Generation X သည် ယခုအခါ အသက် ၂၅ မှ ၄၅ နှစ်ကြားဖြစ်သည်။ အမျိုးသမီးအများအပြားသည် အလုပ်အကိုင်အတွက် ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်းကို နှစ်အနည်းငယ်ရွှေ့ဆိုင်းထားကြရာ နှစ်များကုန်ဆုံးလာပြီး ၎င်းတို့၏ ဇီဝနာရီများ တရွေ့ရွေ့လည်နေသည်ကို များစွာသောသူတို့က ခံစားမိလာကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.abc.net.au/pm/content/2007/s1963979.htm |work=[[abc.net.au|ABC Radio]] |first=Ashley |last=Hall |date=27 June 2007 |publisher=[[Australian Broadcast Commission]] |access-date=23 October 2016 |title=Costello takes credit for baby boom}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၄ ခုနှစ် မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် Baby Bonus ကို Family Tax Benefit A ဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် Baby Bonus သည် ဩစတြေးလျတွင် ၎င်း၏အမွေကို ချန်ထားရစ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;McCrindle&quot;&gt;{{cite web |url=http://mccrindle.com.au/the-mccrindle-blog/the-baby-bonus-generation |work=The McCrindle Blog |date=15 May 2013 |access-date=23 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160317163618/http://mccrindle.com.au/the-mccrindle-blog/the-baby-bonus-generation |archive-date=17 March 2016 |title=The Baby Bonus Generation |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ဩစတြေးလျ၏ မျိုးပွားနှုန်းသည် အမျိုးသမီးတစ်ဦးလျှင် ကလေး ၁.၉၁ ဦးသို့ အနည်းငယ်သာ ကျဆင်းခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Staff&quot; /&gt;

=== ပြင်သစ် ===
[[ပြင်သစ်]]သည် မွေးဖွားနှုန်း ဆက်တိုက်ကျဆင်းပြီးနောက် ၁၉၈၀ ခုနှစ်များနှောင်းပိုင်းက အနိမ့်ဆုံးအဆင့်များမှ မျိုးပွားနှုန်းကို မြှင့်တင်ရာတွင် အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Yi2016558&quot;&gt;{{Cite journal|last=이(Yi)|first=문숙(Moun Souk)|date=Winter 2016|title=프랑스의 저출산 문제 해소 요인 (Resolved Factors to Low Fertility in France)|journal=한국콘텐츠학회논문지(Journal of the Korea Contents Association)|volume=16 |issue=1|page=558|doi=10.5392/jkca.2016.16.01.558|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် စုစုပေါင်းမျိုးပွားနှုန်းသည် ၁.၆၆ အထိ နိမ့်ကျခဲ့သော်လည်း ၁၉၉၀ ခုနှစ်များအလယ်တွင် အစိုးရ၏ တက်ကြွသော မိသားစုမူဝါဒကြောင့်ဟု ဆိုနိုင်ကာ ၎င်းသည် မြင့်တက်လာပြီး ၂၀၀၈ မှ ၂၀၁၅ ခုနှစ်အထိ ပျမ်းမျှ ၂.၀ ကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Yi2016558&quot; /&gt;

ပြင်သစ်သည် မွေးဖွားနှုန်းပြန်လည်တိုးတက်စေရန် အဓိကဆောင်ရွက်ချက်နှစ်ရပ်ဖြစ်သည့် မိသားစုအကျိုးခံစားခွင့်များ (''les allocations familiales'') နှင့် ဝင်ငွေခွန်၏ မိသားစုမြှောက်ဖော်ကိန်း (''le quotient familial'') တို့အပေါ် အခြေခံသည့် ခိုင်မာသော မက်လုံးပေးမူဝါဒကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Yi2016561&quot;&gt;{{Cite journal|last=이(Yi)|first=문숙(Moun Souk)|date=Winter 2016|title=프랑스의 저출산 문제 해소 요인 (Resolved Factors to Low Fertility in France)|journal=한국콘텐츠학회논문지(Journal of the Korea Contents Association)|volume=16 |issue=1|page=561}}&lt;/ref&gt; ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးဆုံးချိန်မှစ၍ ပြင်သစ်တွင် အစောပိုင်းမိသားစုမူဝါဒသည် ကလေးများစွာရှိသော မိသားစုကို ကလေးများက ထောက်ပံ့ရန် လိုအပ်သည့် မိသားစုအစဉ်အလာပေါ်တွင် အခြေခံထားသောကြောင့် တတိယမြောက်ကလေးသည် ကလေးများစွာရှိသော မိသားစုအတွက် မိသားစုထောက်ပံ့ကြေးများနှင့် ဝင်ငွေခွန်ကင်းလွတ်ခွင့်များမှ အကျိုးခံစားခွင့်ရရှိစေသည်။&lt;ref name=&quot;Yi2016561&quot; /&gt; ၎င်းသည် ကလေးသုံးဦးရှိသော မိသားစုများအား ကလေးမရှိသော အိမ်ထောင်စုများနှင့် တူညီသော လူနေမှုအဆင့်အတန်းကို ခံစားနိုင်စေရန် ရည်ရွယ်သည်။&lt;ref name=&quot;Yi2016561&quot; /&gt;

အထူးသဖြင့် ပြင်သစ်ဝင်ငွေခွန်စနစ်သည် ကလေးမရှိသော တစ်ကိုယ်ရေအရွယ်ရောက်သူများထက် ကလေးရှိသော မိသားစုများကို ပိုမိုများပြားသော အခွန်သက်သာခွင့်များ ရရှိစေရန် ဖွဲ့စည်းထားသည်။&lt;ref name=&quot;Yi2016562&quot;&gt;{{Cite journal|last=이(Yi)|first=문숙(Moun Souk)|date=Winter 2016|title=프랑스의 저출산 문제 해소 요인 (Resolved Factors to Low Fertility in France)|journal=한국콘텐츠학회논문지(Journal of the Korea Contents Association)|volume=16 |issue=1|page=562}}&lt;/ref&gt; ဤဝင်ငွေခွန်စည်းကြပ်မှုစနစ်ကို ဝင်ငွေခွန်၏ မိသားစုမြှောက်ဖော်ကိန်းဟု ခေါ်ဆိုသည်။&lt;ref name=&quot;Yi2016562&quot; /&gt; မိသားစုဆိုင်ရာအချက်၏ ထူးခြားချက်တစ်ခုမှာ လူနေမှုအဆင့်အတန်းတူညီသည့်တိုင် ကလေးဦးရေများစွာရှိသော အိမ်ထောင်စုများသည် ပိုမိုသော အခွန်ကင်းလွတ်ခွင့်အကျိုးခံစားခွင့်များ ရရှိနိုင်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Yi2016562&quot; /&gt;

၁၉၇၀ ခုနှစ်များမှစ၍ အခွင့်အလမ်းညီမျှမှုရှိစေရန်အတွက် တစ်ကိုယ်ရေမိဘမိသားစုများနှင့် ဆင်းရဲသောမိသားစုများ၏ ကလေးများကဲ့သို့သော ထိခိုက်လွယ်သည့် မိသားစုများကို ထောက်ပံ့ကူညီရန်ကို အာရုံစိုက်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Yi2016563&quot;&gt;{{Cite journal|last=이(Yi)|first=문숙(Moun Souk)|date=Winter 2016|title=프랑스의 저출산 문제 해소 요인 (Resolved Factors to Low Fertility in France)|journal=한국콘텐츠학회논문지(Journal of the Korea Contents Association)|volume=16 |issue=1|page=563}}&lt;/ref&gt; ထို့အပြင် အမျိုးသမီးအများအပြား လုပ်သားဈေးကွက်တွင် စတင်ပါဝင်လာသည်နှင့်အမျှ အစိုးရသည် ကလေးထိန်းခွင့်အတွက် ငွေကြေးထောက်ပံ့မှုနှင့် ကလေးထိန်းဌာနများဆိုင်ရာ မူဝါဒများကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Yi2016563&quot; /&gt; ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် အစိုးရသည် မိသားစုသုခချမ်းသာနှင့် အမျိုးသမီးများ၏ အလုပ်သမားပါဝင်မှုကို မြှင့်တင်ရန်အတွက် ရွေးချယ်ခွင့်လွတ်လပ်မှုကို အာမခံရန်နှင့် တရားဝင်အလုပ်လက်မဲ့နှုန်းကို လျှော့ချရန်အလို့ငှာ ကလေးနှစ်ဦးရှိသော အမျိုးသမီးများအတွက် မိဘပညာရေးထောက်ပံ့ကြေး (''l'allocation parentale d'éducation'') ကို တိုးချဲ့ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Yi2016563&quot; /&gt;

ထို့ပြင်-
* နို့စို့ကလေးထိန်းထောက်ပံ့ကြေး၊ မိသားစုထောက်ပံ့ကြေးနှင့် ကလေးများစွာရှိသော မိသားစုအတွက် မိသားစုထောက်ပံ့ကြေး၊ နှင့် အစိတ်အပိုင်းများစွာပါသော မိသားစုပင်စင်အစီအစဉ်တို့လည်း ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Yi2016564&quot;&gt;{{Cite journal|last=이(Yi)|first=문숙(Moun Souk)|date=Winter 2016|title=프랑스의 저출산 문제 해소 요인 (Resolved Factors to Low Fertility in France)|journal=한국콘텐츠학회논문지(Journal of the Korea Contents Association)|volume=16 |issue=1|page=564}}&lt;/ref&gt;
* ဆေးကုသစရိတ်အားလုံး၊ ဆေးရုံတက်ကုသစရိတ်များ၊ ကိုယ်ဝန် ခြောက်လအကြာတွင် ကျခံသော ဆေးကုသစရိတ်များကို အမျိုးသားလူမှုဖူလုံရေးစနစ်ရှိ အမျိုးသားကျန်းမာရေးအာမခံ၏ ၁၀၀% အဖြစ် အကျုံးဝင်သော ဆေးဘက်ဆိုင်ရာအာမခံစနစ်နှင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ် ဥပဒေအရ ခွင့်ရက်စနစ်တို့လည်း ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Yi2016564&quot; /&gt;

=== ဂျာမနီ ===
၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် [[ဂျာမနီ]]၏ မွေးဖွားနှုန်းသည် ၁,၀၀၀ လျှင် ၈.၃ ဦးသာ ရှိပြီး ဗြိတိန်နှင့် ပြင်သစ်တို့ထက် နိမ့်ကျသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.irishtimes.com/newspaper/health/2011/0809/1224302081071.html |newspaper=[[The Irish Times]] |title=Germany faces up to its kinder surprise |date=9 August 2011 |access-date=23 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111124072004/http://www.irishtimes.com/newspaper/health/2011/0809/1224302081071.html |archive-date=24 November 2011 |first=Ronan |last=McGreevy |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== အိုင်ယာလန် ===
၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် [[အိုင်ယာလန်]]၏ မွေးဖွားနှုန်းသည် ၁,၀၀၀ လျှင် ၁၆.၅ ဦးဖြစ်သည် (အီးယူတွင် ဒုတိယအဆင့်ရှိနိုင်ငံဖြစ်သော ဗြိတိန်ထက် ၃.၅ ရာခိုင်နှုန်း ပိုများသည်)။&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Susan |last=Daly |url=http://www.thejournal.ie/ireland-has-one-of-highest-birth-and-lowest-death-rates-in-eu-189080-Jul2011/ |title=Ireland has one of highest birth and lowest death rates in EU |journal=[[Thejournal.ie]] |access-date=17 October 2011 |date=29 July 2011}}&lt;/ref&gt; ၎င်းသည် ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် ၁,၀၀၀ လျှင် ၁၀.၅ ဦးသို့ လျော့ကျသွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-31 |title=Births 2022 Vital Statistics Annual Report 2022 - Central Statistics Office |url=https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-vsar/vitalstatisticsannualreport2022/births2022/ |access-date=2026-01-19 |website=www.cso.ie |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== ဂျပန် ===
{{See also|ဂျပန်၏ အသက်အရွယ်ကြီးရင့်မှု}}

[[File:Japan Population by Age 1920-2010 with Projection to 2060.png|thumb|upright=0.9|[[ဂျပန်]]၏ သမိုင်းဝင်လူဦးရေ (၁၉၂၀–၂၀၁၀) နှင့် ခန့်မှန်းလူဦးရေ (၂၀၁၁–၂၀၆၀)]]

၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် [[ဂျပန်]]သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် တတိယမြောက် မွေးနှုန်းကြမ်း (ဆိုလိုသည်မှာ လူဦးရေ၏ အသက်ဖြန့်ဝေမှုကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခြင်းမရှိသော) အနိမ့်ဆုံးဖြစ်ပြီး [[စိန့်ပီအဲရ်နှင့် မီကွီလွန်]]နှင့် [[မိုနာကို]]တို့ကသာ ပို၍နိမ့်ကျသော မွေးနှုန်းကြမ်းများရှိသည်။&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot; /&gt; ဂျပန်တွင် သက်ကြီးရွယ်အိုများသော်လည်း လူငယ်အနည်းငယ်သာရှိသော မညီမျှသည့် လူဦးရေရှိပြီး ကြီးမားသောပြောင်းလဲမှုများမရှိပါက အနာဂတ်တွင် ပိုမိုအစွန်းရောက်လာမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ဂျပန်လူမျိုး အရေအတွက်တိုးလာကာ လက်မထပ်ရသေးဘဲ နေထိုင်ကြသည်- ၁၉၈၀ နှင့် ၂၀၁၀ ခုနှစ်ကြားတွင် လက်မထပ်ရသေးသော လူဦးရေရာခိုင်နှုန်းသည် ၂၂% မှ ၃၀% နီးပါးအထိ တိုးလာခဲ့ပြီး လူဦးရေသည် ဆက်လက်အသက်ကြီးရင့်လာကာ ၂၀၃၅ ခုနှစ်တွင် လူလေးဦးတွင် တစ်ဦးသည် ၎င်းတို့၏ ကလေးမွေးဖွားနိုင်သောနှစ်များအတွင်း အိမ်ထောင်မပြုတော့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news |last=Yoshida |first=Reiji |title=Japan's population dilemma, in a single-occupancy nutshell |url=http://www.japantimes.co.jp/news/2015/12/31/national/social-issues/japans-population-dilemma-single-occupancy-nutshell/ |access-date=14 January 2016 |newspaper=[[The Japan Times]] |date=31 December 2015}}&lt;/ref&gt; ဂျပန်လူမှုဗေဒပညာရှင် [[မဆဟီရို ယာမာဒါ (လူမှုဗေဒပညာရှင်)|မဆဟီရို ယာမာဒါ]]က အသက် ၂၀ ကျော် ၃၀ ကျော်အရွယ်တွင် မိဘများနှင့်အတူ ဆက်လက်နေထိုင်သော လက်မထပ်ရသေးသည့် အရွယ်ရောက်သူများအတွက် &quot;[[ပါရာဆိုက်တစ်ကိုယ်ရေသမားများ]]&quot; ဟူသော ဝေါဟာရကို တီထွင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |last=Wiseman |first=Paul |url=http://usatoday30.usatoday.com/news/world/2004-06-02-japan-women-usat_x.htm |title=No sex please – we're Japanese |newspaper=[[usatoday.com]] |date=2 June 2004 |access-date=11 March 2017 |editor-first=Naoko |editor-last=Nishiwaki |publisher=[[Gannett Co. Inc.]]}}&lt;/ref&gt;

=== တောင်ကိုရီးယား ===
{{More sources|section|date=May 2023}}

၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် [[OECD|စီးပွားရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအဖွဲ့]] (OECD) သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီးကတည်းက တောင်ကိုရီးယား၏ မျိုးပွားနှုန်းသည် ကျဆင်းလျက်ရှိသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသမီးတစ်ဦးလျှင် ကလေး ၁.၁ ဦးသာ မွေးဖွားခဲ့ပြီး OECD နိုင်ငံများအနက် အနိမ့်ဆုံးမျိုးပွားနှုန်းကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite book |last=OECD |url=https://www.oecd-ilibrary.org/social-issues-migration-health/rejuvenating-korea-policies-for-a-changing-society_c5eed747-en |title=Rejuvenating Korea: Policies for a Changing Society |date=2019-10-28 |publisher=OECD |isbn=978-92-64-54179-5 |series=Gender Equality at Work |language=en |doi=10.1787/c5eed747-en |s2cid=241521471 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240711125145/https://www.oecd-ilibrary.org/social-issues-migration-health/rejuvenating-korea-policies-for-a-changing-society_c5eed747-en |archive-date=11 July 2024 |access-date=17 May 2026 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; နောက်ဆက်တွဲလေ့လာမှုများက ကိုရီးယားသည် ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင်စံချိန်ကို ချိုးဖျက်လိုက်ပြီး မျိုးပွားနှုန်းသည် အမျိုးသမီးတစ်ဦးလျှင် ကလေးတစ်ဦးအောက်သို့ ကျဆင်းသွားကြောင်း ဖော်ပြသည်။ တောင်ကိုရီးယား၏ စုစုပေါင်းမျိုးပွားနှုန်းသည် ၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် ၄.၅၃ မှ ၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် ၂.၀၆ သို့ သိသိသာသာကျဆင်းခဲ့ပြီး အစားထိုးမျိုးပွားနှုန်းအဆင့် ၂.၁၀ အောက်သို့ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ နိမ့်ကျသောမွေးဖွားနှုန်းသည် ၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် အရှိန်မြှင့်လာခဲ့ပြီး မျိုးပွားနှုန်းမှာ ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် ၁.၄၈၊ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ၁.၂၃ သို့ ကျဆင်းခဲ့ကာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ၀.၇၂ သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=National Indicator System 지표상세정보 |url=https://www.index.go.kr/unify/idx-info.do?pop=1&amp;idxCd=5061# |access-date=2024-10-22 |website=Statistics Korea}}&lt;/ref&gt;

တောင်ကိုရီးယား၏ စီးပွားရေးအကျပ်အတည်း၏ ဥပမာတစ်ခုမှာ အိမ်ရာဈေးကွက်ဖြစ်သည်။ အိမ်ငှားသူများသည် အိမ်ဝယ်ရန်၊ ငှားရမ်းရန် သို့မဟုတ် Jeonse ငှားရမ်းမှုစနစ်ကို အသုံးပြုရန် ရွေးချယ်နိုင်သည်။ အိမ်ရှင်များသည် ငှားရမ်းသူများအား အာမခံငွေအဖြစ် အိမ်ခန်းတန်ဖိုး၏ ၇၀% အထိ ကြိုတင်ပေးသွင်းရန် တောင်းဆိုပြီး စာချုပ်သက်တမ်းအတွင်း (ပုံမှန်အားဖြင့် နှစ်နှစ်) အိမ်ငှားခအခမဲ့ နေထိုင်ခွင့်ရရှိသည်။ စာချုပ်သက်တမ်းကုန်ဆုံးချိန်တွင် အာမခံငွေကို အိမ်ငှားသူထံ ၁၀၀% ပြန်လည်ပေးအပ်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ အိမ်ရှင်များသည် အာမခံငွေကို ရင်းနှီးမြှုပ်နှံပြီး အိမ်ခန်းတန်ဖိုးများ မြင့်တက်လာမှုအပေါ် မှီခိုအားထားခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ငွေကြေးဖောင်းပွမှုနှုန်းသည် အတိုးနှုန်းထက် ပိုမိုမြင့်တက်လာသည်နှင့်အမျှ အိမ်ခန်းတန်ဖိုးများ ထိုးကျသွားခဲ့သည်။ မကြာသေးမီက အစိုးရ၏ ကန့်သတ်ချက်များ (အိမ်ငှားသူများအား ဈေးကစားခြင်း၏ သားကောင်များမဖြစ်စေရန် ရည်ရွယ်သည်) သည် အိမ်ရှင်များအတွက် စာချုပ်သက်တမ်းတိုးခြင်းအပေါ် ရရှိနိုင်သော အမြတ်ကို ကန့်သတ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite AV media |title=SOUTH KOREA Economy Crashing as Unique Jeonse Rental Market Implodes &amp; Population Decline Continues |url=https://www.youtube.com/watch?v=9P-7difmPrE |access-date=2023-04-24 |via=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;

တောင်ကိုရီးယားအစိုးရသည် မိဘများအား ငွေကြေးဆိုင်ရာ မက်လုံးများစွာ ပေးအပ်သည်၊&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rashid |first=Raphael |title=South Korea has so few babies it is offering new parents $10,500 |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/12/south-korea-splashes-the-cash-in-scramble-to-fix-fertility-crisis |access-date=2023-04-24 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt; သို့သော် မိခင်ရော ဖခင်ပါ မိဘအသစ်များစွာသည် မီးဖွားပြီးနောက်ပိုင်း မိဘခွင့်ရက်ကို အပြည့်အဝအသုံးချရန် ငြင်းဆန်ကြသည်။ အချို့ဖခင်များသည် &quot;အမေခွင့်ရက်&quot; ယူခြင်းအတွက် လှောင်ပြောင်ခံရမည်ကို ကြောက်ရွံ့ကြပြီး အလုပ်လုပ်ကိုင်သော မိဘနှစ်ဦးစလုံးသည် ၎င်းတို့၏ ပရော်ဖက်ရှင်နယ်အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းလုပ်ငန်းများတွင် &quot;နောက်ကျကျန်ရစ်ခြင်း&quot; ၏ အမည်းစက်ကို ကြောက်ကြသည်။ တောင်ကိုရီးယား၏ ကော်ပိုရိတ်လောကသည် မိသားစုလိုအပ်ချက်များကို အလွန်အလေးမထားပေ။

၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်နေ့မှ စတင်၍ ကိုယ်ဝန်ဖျက်ချခြင်းကို ပြစ်မှုမြောက်ခြင်းမှ ပယ်ဖျက်လိုက်ပြီဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=South Korea: Abortion Decriminalized since January 1, 2021 |url=https://www.loc.gov/item/global-legal-monitor/2021-03-18/south-korea-abortion-decriminalized-since-january-1-2021/ |access-date=2023-04-24 |website=Library of Congress, Washington, D.C. 20540 USA}}&lt;/ref&gt; ကွာရှင်းခြင်းသည် ကလေးမွေးဖွားမှုကို ဟန့်တားသည့် နောက်ထပ်အကြောင်းရင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ကွာရှင်းမှုသည် လွန်ခဲ့သော နှစ် ၅၀ အတွင်း မြင့်တက်လာခဲ့သော်လည်း ၁၉၉၇ ခုနှစ် စီးပွားရေးအကျပ်အတည်း ([[၁၉၉၇ အာရှဘဏ္ဍာရေးအကျပ်အတည်း#တောင်ကိုရီးယား|IMF အကျပ်အတည်း]]) နောက်ပိုင်းတွင် မိသားစုများကို အထူးတလည် ထိခိုက်စေခဲ့သည်၊ အဘများသည် မိသားစုကို ငွေကြေးမထောက်ပံ့နိုင်သောကြောင့် မိသားစုကို စွန့်ခွာသွားကြသည်။

=== ထိုင်ဝမ် ===
၂၀၁၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ထိုင်ဝမ်အစိုးရက မျိုးပွားနှုန်းတိုးမြှင့်ရန် ချဉ်းကပ်နည်းများကို အစိုးရက အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သော်လည်း ၎င်း၏မွေးဖွားနှုန်းသည် ယခင်နှစ်တွင် ကျဆင်းခဲ့ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|last=Sui |first=Cindy |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-14525525 |title=BBC News – Taiwanese birth rate plummets despite measures |work=BBC |date=15 August 2011 |access-date=17 October 2011}}&lt;/ref&gt;

=== ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း ===
၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၏ [[အမျိုးသားစာရင်းအင်းရုံး]] (ONS) က ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၌ အသက်ရှင်လျက်မွေးဖွားမှု ၂.၄ ရာခိုင်နှုန်း တိုးတက်ခဲ့ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;guardian1&quot;&gt;{{cite news |author=Press Association |author-link=Press Association |url=https://www.theguardian.com/society/2011/jul/13/more-midwives-birth-rate-40-year-high |title=Call for more midwives as birth rate reaches 40-year high |newspaper=[[The Guardian]] |location=UK |access-date=17 October 2011 |date=13 July 2011 |publisher=[[Guardian News &amp; Media Limited]]}}&lt;/ref&gt; ၎င်းသည် ယူကေတွင် နှစ် ၄၀ အတွင်း အမြင့်ဆုံးမွေးဖွားနှုန်းဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;guardian1&quot;/&gt; သို့သော် မွေးဖွားမှုနှင့် မွေးဖွားနှုန်းအတွက် ယူကေ၏ စံချိန်တင်နှစ်မှာ ၁၉၂၀ ခုနှစ်ဖြစ်သည် (ထိုစဉ်က ONS က &quot;ခန့်မှန်းခြေ သန်း ၄၀ ခန့်ရှိသော လူဦးရေ&quot; အတွက် မွေးဖွားမှု ၉၅၇,၀၀၀ ကျော်ကို အစီရင်ခံခဲ့သည်)။&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-16853368 |title=Go Figure: When was the real baby boom? |work=[[BBC News Magazine]] |first=Michael |last=Blastland |date=2 February 2012 |access-date=5 April 2012 |publisher=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt;

=== အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ===
{{Multiple image|total_width=450
| image1= 1910- Fertility rate - United States.svg |caption1= နှစ်သုံးဆယ်ကြာ အတော်အတန်တည်ငြိမ်သော မွေးဖွားနှုန်းတစ်ခုပြီးနောက် ၂၀၀၈ ခုနှစ်မှစတင်၍ အသက် ၁၅ နှစ်မှ ၄၄ နှစ်ကြား အမျိုးသမီး ၁၀၀ လျှင် အသက်ရှင်လျက်မွေးဖွားမှုဦးရေသည် ကျဆင်းမှုတစ်ရပ် ပြန်လည်စတင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=NBCnews_20230112&gt;{{cite news |last1=Bendix |first1=Aria |last2=Murphy |first2=Joe |title=The modern family size is changing. Four charts show how. |url=https://www.nbcnews.com/health/parenting/how-modern-us-family-size-changing-charts-map-rcna65421 |publisher=NBC News |date=January 12, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230603171114/https://www.nbcnews.com/health/parenting/how-modern-us-family-size-changing-charts-map-rcna65421 |archive-date=June 3, 2023 |url-status=live }} NBC's Graphic: Joe Murphy. ● Bendix and Murphy cite {{cite journal |last1=Martinez |first1=Gladys M. |last2=Daniels |first2=Kimberly |title=Fertility of Men and Women Aged 15–49 in the United States: National Survey of Family Growth, 2015–2019 |journal=National Health Statistics Reports |url=https://www.cdc.gov/nchs/data/nhsr/nhsr179.pdf |publisher=Centers for Disease Control and Prevention, National Center for Health Statistics |archive-url=https://web.archive.org/web/20230603171114/https://www.cdc.gov/nchs/data/nhsr/nhsr179.pdf |archive-date=June 3, 2023 |date=January 10, 2023 |issue=179 |pages=1–22 |pmid=36692386 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| image2= 1965- Fertility rate - United States.svg |caption2= အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် မျိုးပွားနှုန်းသည် ကျဆင်းသည့်လမ်းကြောင်းတွင် ရှိနေပြီး ယခုအခါ အစားထိုးနှုန်းဖြစ်သော ၂.၁ မွေးဖွားမှုအောက်တွင် ရှိသည်။&lt;ref name=Axios_20240425&gt;{{cite web |last1=Saric |first1=Ivana |title=Births dropped in 2023, ending pandemic baby boom |url=https://www.axios.com/2024/04/25/us-births-drop-2023 |publisher=Axios |archive-url=https://archive.today/20240427034626/https://www.axios.com/2024/04/25/us-births-drop-2023 |archive-date=April 27, 2024 |date=April 25, 2024 |url-status=live}} Axios credits CDC for data.&lt;/ref&gt;
}}

[[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]တွင် ၂၀၀၇ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ခုနှစ်အတွင်း မွေးဖွားနှုန်းများ သိသိသာသာ ကျဆင်းခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;KearneyLevinePardue2022&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Kearney|first1=Melissa S.|last2=Levine|first2=Phillip B.|last3=Pardue|first3=Luke|date=2022|title=The Puzzle of Falling US Birth Rates since the Great Recession|journal=Journal of Economic Perspectives|language=en|volume=36|issue=1|pages=151–176|doi=10.1257/jep.36.1.151|issn=0895-3309|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; မဟာစီးပွားရေးကျဆင်းမှုသည် အစောပိုင်းကာလတွင် ကျဆင်းမှုကို အထောက်အကူပြုခဲ့ပုံရသည်။&lt;ref name=&quot;KearneyLevinePardue2022&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|date=11 August 2011|title=Economic turmoil taking its toll on childbearing|work=USA Today|url=http://yourlife.usatoday.com/parenting-family/story/2011/08/CDC-Childbearing-today-much-like-Depression-era/49928146/1?csp=34news|access-date=17 October 2011}}&lt;/ref&gt; ၂၀၂၂ ခုနှစ် လေ့လာမှုတစ်ခုက ကျဆင်းမှုကို ဖြစ်စေသော အခြားစီးပွားရေး၊ မူဝါဒ သို့မဟုတ် လူမှုရေးဆိုင်ရာအချက်ကို မဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ပါ။&lt;ref name=&quot;KearneyLevinePardue2022&quot; /&gt; ကျဆင်းမှုသည် &quot;ကလေးမွေးဖွားခြင်းအတွက် နှစ်သက်မှုများ၊ ဘဝအတွက် ရည်မှန်းချက်များနှင့် မိဘအုပ်ထိန်းမှုစံနှုန်းများတွင် ပြောင်းလဲမှုများ&quot; ရှိခဲ့သောကြောင့် ကလေးမွေးဖွားသည့်အရွယ်ကို ဖြတ်သန်းလာသော မကြာသေးမီက အုပ်စုများ၏ ဘဝဦးစားပေးမှုများ ပြောင်းလဲလာခြင်းကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;KearneyLevinePardue2022&quot; /&gt;

[[ပြူးသုတေသနစင်တာ]]မှ လေ့လာမှုတစ်ခုက လူမျိုးနှင့် လူမျိုးနွယ်စုအလိုက် စီးပွားရေးအခက်အခဲများနှင့် မျိုးပွားနှုန်းကျဆင်းမှုကြား ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း အထောက်အထားတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဟစ်စပန်းနစ်များ (စီးပွားရေးကျဆင်းမှုဒဏ်ကို အထူးသဖြင့် ခံစားခဲ့ရသည်) သည် အထူးသဖြင့် ကော့ကေးရှင်းများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အကြီးမားဆုံးသော မျိုးပွားနှုန်းကျဆင်းမှုကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ ၂၀၀၈-၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဟစ်စပန်းနစ်အမျိုးသမီးများအတွက် မွေးဖွားနှုန်း ၅.၉ ရာခိုင်နှုန်း၊ အာဖရိကန်အမေရိကန်အမျိုးသမီးများအတွက် ၂.၄ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် လူဖြူအမျိုးသမီးများအတွက် ၁.၆ ရာခိုင်နှုန်း ကျဆင်းခဲ့သည်။ ဟစ်စပန်းနစ်များကြားတွင် အတော်အတန်ကြီးမားသော မွေးဖွားနှုန်းကျဆင်းမှုများသည် အလုပ်အကိုင်များနှင့် ချမ်းသာကြွယ်ဝမှုဆိုင်ရာ ၎င်းတို့၏ အတော်အတန်ကြီးမားသော စီးပွားရေးကျဆင်းမှုများကို ထင်ဟပ်စေသည်။ အမျိုးသားကျန်းမာရေးစာရင်းအင်းစင်တာနှင့် အမေရိကန်သန်းခေါင်စာရင်းဗျူရိုတို့မှ အချက်အလက်များကို အသုံးပြုထားသော စာရင်းဇယားများအရ ၂၀၀၇ မှ ၂၀၀၈ ခုနှစ်အထိ ဟစ်စပန်းနစ်များကြား အလုပ်အကိုင်နှုန်းသည် ၁.၆ ရာခိုင်နှုန်းအမှတ် ကျဆင်းခဲ့ပြီး လူဖြူများအတွက် ၀.၇ အမှတ် ကျဆင်းမှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည်။ အလုပ်လက်မဲ့နှုန်းသည်လည်း အလားတူပုံစံကို ပြသသည်— ဟစ်စပန်းနစ်များကြား အလုပ်လက်မဲ့နှုန်းသည် ၂၀၀၇ မှ ၂၀၀၈ ခုနှစ်အထိ ၂.၀ ရာခိုင်နှုန်းအမှတ် တိုးလာခဲ့ပြီး လူဖြူများအတွက် တိုးလာမှုမှာ ၀.၉ ရာခိုင်နှုန်းအမှတ်ဖြစ်သည်။ မကြာသေးမီက Pew Hispanic Center မှ အစီရင်ခံစာတစ်ခုက စီးပွားရေးကျဆင်းမှုစတင်ချိန်မှစ၍ ဟစ်စပန်းနစ်များသည် ချမ်းသာကြွယ်ဝမှုတွင် အကြီးမားဆုံးသော ဆုံးရှုံးသူများဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ပြီး ဟစ်စပန်းနစ်အိမ်ထောင်စုများသည် ၂၀၀၅ မှ ၂၀၀၉ ခုနှစ်အထိ ၎င်းတို့၏ ပျမ်းမျှချမ်းသာကြွယ်ဝမှု၏ ၆၆% ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ပါက လူမည်းအိမ်ထောင်စုများသည် ၎င်းတို့၏ ပျမ်းမျှချမ်းသာကြွယ်ဝမှု၏ ၅၃% ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး လူဖြူအိမ်ထောင်စုများသည် ၁၆% သာ ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Livingston|first1=Gretchen|title=In a Down Economy, Fewer Births|url=http://www.pewsocialtrends.org/2011/10/12/in-a-down-economy-fewer-births/|website=Pew Research Center|date=12 October 2011|access-date=29 March 2017}}&lt;/ref&gt;

အခြားအကြောင်းအချက်များ (အမျိုးသမီးများ၏ လုပ်သားအင်အားပါဝင်မှု၊ သန္ဓေတားနည်းပညာနှင့် ပြည်သူ့မူဝါဒကဲ့သို့သော) သည် စီးပွားရေးပြောင်းလဲမှုက မျိုးပွားနှုန်းကို မည်မျှအကျိုးသက်ရောက်သည်ကို ဆုံးဖြတ်ရန် ခက်ခဲစေသည်။ သုတေသနပြုချက်များအရ စီးပွားရေးကျဆင်းချိန်တွင် မျိုးပွားနှုန်းကျဆင်းမှု အများစုမှာ ကလေးမွေးဖွားခြင်းကို ရွှေ့ဆိုင်းခြင်းဖြစ်ပြီး ကလေးနည်းနည်းမွေးရန် (သို့မဟုတ် လုံးဝမမွေးရန်) ဆုံးဖြတ်ချက်မဟုတ်ကြောင်း၊ စီးပွားရေးအခြေအနေကောင်းမွန်လာသောအခါ လူများသည် ၎င်းတို့၏ ကလေးမွေးဖွားရန်အစီအစဉ်များကို &quot;အမီလိုက်&quot; ရန် စီစဉ်ကြကြောင်း ဖော်ပြသည်။ အသက်ငယ်သော အမျိုးသမီးများသည် အသက်ကြီးသော အမျိုးသမီးများထက် စီးပွားရေးအချက်များကြောင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်းကို ရွှေ့ဆိုင်းရန် အလားအလာပိုများပြီး အကြောင်းမှာ ၎င်းတို့တွင် ကျန်ရှိသော မျိုးပွားနိုင်သည့်နှစ်များ ပိုမိုများပြားသောကြောင့်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pewsocialtrends.org/2011/10/12/in-a-down-economy-fewer-births/?src=prc-headline |title=In a Down Economy, Fewer Births &amp;#124; Pew Research Center |website=Pewsocialtrends.org |date=12 October 2011 |access-date=2017-03-11}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် [[အမေရိကန်အမျိုးသားကျန်းမာရေးအင်စတီကျု]]များက ဆယ်ကျော်သက်မွေးဖွားနှုန်းသည် ဆက်လက်ကျဆင်းနေကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nih.gov/news/health/jul2011/nichd-07.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110710040320/http://www.nih.gov/news/health/jul2011/nichd-07.htm |archive-date=10 July 2011 |title=Federal report shows drop in adolescent birth rate, July 7, 2011 News Release – National Institutes of Health (NIH) |publisher=Nih.gov |date=7 July 2011 |access-date=17 October 2011}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ ဆယ်ကျော်သက်မွေးဖွားနှုန်းများသည် အမေရိကန်သမိုင်းတွင် အနိမ့်ဆုံးအဆင့်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Cdc.gov&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cdc.gov/teenpregnancy/about/index.htm |title=About Teen Pregnancy |publisher=Cdc.gov |access-date=12 May 2015}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ဆယ်ကျော်သက်မွေးဖွားနှုန်းများသည် ၁၉၉၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ်အထိ ကျဆင်းခဲ့သည် (၂၀၀၅ မှ ၂၀၀၇ အထိ တိုးလာမှုမှလွဲ၍)။&lt;ref name=&quot;Cdc.gov&quot;/&gt; ဤကဲ့သို့သော ဆယ်ကျော်သက်မွေးဖွားနှုန်း တည်ငြိမ်စွာကျဆင်းနေမှုမှ နောက်ထပ်ထူးခြားချက်တစ်ခုမှာ ၂၀၀၈ နှင့် ၂၀၀၉ ခုနှစ်ကြားတွင် အသက် ၁၅ မှ ၁၉ နှစ်ကြား ဆယ်ကျော်သက်များအတွက် မွေးဖွားနှုန်း ခြောက်ရာခိုင်နှုန်း ကျဆင်းခဲ့ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Cdc.gov&quot;/&gt;&lt;!--This does not make sense.--&gt; ဤသို့ကျဆင်းလာသော်လည်း အမေရိကန်၏ ဆယ်ကျော်သက်မွေးဖွားနှုန်းများသည် အခြားသော ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများထက် မြင့်မားနေဆဲဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Cdc.gov&quot;/&gt; လူမျိုးရေးကွဲပြားမှုများသည် ဆယ်ကျော်သက်မွေးဖွားမှုနှင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင်နှုန်းများကို အကျိုးသက်ရောက်သည်- အမေရိကန်အိန္ဒိယ/အလက်စကာဒေသခံ၊ ဟစ်စပန်းနစ်နှင့် ဟစ်စပန်းနစ်မဟုတ်သော လူမည်းဆယ်ကျော်သက်ကိုယ်ဝန်ဆောင်နှုန်းများသည် ဟစ်စပန်းနစ်မဟုတ်သော လူဖြူဆယ်ကျော်သက်မွေးဖွားနှုန်း၏ နှစ်ဆကျော်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cdc.gov/features/dsTeenPregnancy/#source |title=CDC Data &amp; Statistics &amp;#124; Feature: Teen Birth Rates Declined Again in 2009 |publisher=Cdc.gov |date=1 July 2011 |access-date=17 October 2011}}&lt;/ref&gt;

ကလေးထောက်ပံ့ကြေး (child support) ကို တင်းကျပ်စွာ ကျင့်သုံးသော ပြည်နယ်များသည် လက်မထပ်ရသေးသော ဖခင်များကို ပေးချေစေရန် တင်းကျပ်မှုမရှိသော ပြည်နယ်များထက် လက်မထပ်ဘဲ မွေးဖွားမှု ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ နည်းပါးကြောင်း သုတေသီများက တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ရလဒ်များအရ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ ပြည်နယ် ၅၀ စလုံးသည် ထိပ်ဆုံးမှ ပဉ္စမအဆင့်ရှိ ပြည်နယ်ကဲ့သို့ အနည်းဆုံး ၎င်းတို့၏ ကျင့်သုံးမှုအားထုတ်ချက်များတွင် ကောင်းမွန်စွာလုပ်ဆောင်ခဲ့မည်ဆိုပါက ၎င်းသည် တရားမဝင်မွေးဖွားမှုများ (out-of-wedlock births) တွင် ၂၀ ရာခိုင်နှုန်း လျော့ကျသွားဖွယ်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;archive1&quot;&gt;{{cite web|url=http://uwnews.org/article.asp?articleid=10608 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070505175913/http://uwnews.org/article.asp?articleid=10608 |archive-date=2007-05-05 |title=uwnews.org &amp;#124; Tough child support laws may deter single men from becoming fathers, study finds &amp;#124; University of Washington News and Information |access-date=2017-03-11}}&lt;/ref&gt;

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ လူဦးရေတိုးပွားနှုန်းသည် သမိုင်းဝင်နိမ့်ကျသောအဆင့်တွင် ရှိနေပြီး အဓိကအားဖြင့် ၂၀၁၀ ခုနှစ်များနှင့် ၂၀၂၀ ခုနှစ်များအတွင်း အမေရိကန်မွေးဖွားနှုန်းများသည် မှတ်တမ်းတင်ဖူးသမျှ အနိမ့်ဆုံးဖြစ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Baby bust: U.S. births at record low|url=https://money.cnn.com/2013/09/06/news/economy/birth-rate-low/|archive-url=https://web.archive.org/web/20130909234738/http://money.cnn.com/2013/09/06/news/economy/birth-rate-low|url-status=dead|archive-date=9 September 2013|publisher=CNN|date=6 September 2014}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၀ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် မွေးဖွားနှုန်းနိမ့်ကျရခြင်းမှာ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သော စီးပွားရေးကျဆင်းမှုကြောင့်ဟု ယူဆနိုင်ပြီး ယင်းကျဆင်းမှုက မိသားစုများအား ကလေးမွေးဖွားခြင်းကို ရွှေ့ဆိုင်းစေခဲ့ပြီး အမေရိကန်သို့ လာရောက်သော ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများ နည်းပါးလာခဲ့သည်။ [[The Economist]] ၏အဆိုအရ ၂၀၁၀-၂၀၁၄ ခုနှစ်များတွင် အမေရိကန်၏ မွေးဖွားနှုန်းများသည် အမေရိကန်လူဦးရေ၏ အရွယ်အစားကို ထိန်းသိမ်းထားရန် လုံလောက်သော မြင့်မားမှု မရှိခဲ့ပါ။&lt;ref&gt;{{cite news|title= Population gains at near-historic lows|url=https://www.washingtonpost.com/local/district-population-booms-in-2013/2013/12/30/1ac8515e-7162-11e3-9389-09ef9944065e_story.html?hpid=z4|newspaper=The Washington Post|date=19 April 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=U.S. Birth Rate Not High Enough To Keep Population Stable|url=https://www.huffingtonpost.com/2012/08/15/us-birth-rate_n_1779960.html|work=The Huffington Post|date=19 April 2014}}&lt;/ref&gt; ထိုကာလမှစ၍ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ လူဦးရေစာရင်း#အရေးကြီးကိန်းဂဏန်းများ|မွေးဖွားနှုန်း]] (လူဦးရေ ၁,၀၀၀ လျှင် မွေးဖွားမှု) သည် အကြမ်းဖျင်း ၁၂ မှ ၁၀ ဝန်းကျင်သို့ ထပ်မံကျဆင်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=National Population Totals and Components of Change: 2020-2024 |url=https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/popest/2020s-national-total.html |access-date=2025-02-17 |website=US Census Bureau |language=en}}&lt;/ref&gt;

== မွေးဖွားနှုန်းအပေါ် သက်ရောက်သည့် အကြောင်းအချက်များ ==
{{Main|မျိုးပွားနှုန်းဆိုင်ရာအချက် (လူဦးရေစာရင်း)}}

[[File:2018 UN Human Development Report.svg|thumb|[[လူသားဖွံ့ဖြိုးမှုညွှန်းကိန်း]] မြေပုံ။ အရောင်ရင့်လေ ပိုမြင့်လေဖြစ်သည်။ HDI မြင့်မားသောနိုင်ငံများတွင် များသောအားဖြင့် မွေးဖွားနှုန်းနိမ့်ကျပြီး [[ဝင်ငွေနှင့်မျိုးပွားနှုန်း|မျိုးပွားနှုန်း-ဝင်ငွေ ဝိရောဓိ]]ဟု သိကြသည်။]]

လူဦးရေတစ်ခု၏ မွေးဖွားနှုန်းများကို လွှမ်းမိုးသည့် ရှုပ်ထွေးသောနည်းလမ်းများဖြင့် အပြန်အလှန်သက်ရောက်သော အကြောင်းအချက်များစွာရှိသည်။
[[ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံ]]များသည် [[ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံ]]များထက် မွေးဖွားနှုန်း နိမ့်ကျသည် ([[ဝင်ငွေနှင့်မျိုးပွားနှုန်း]] ကိုကြည့်ပါ)။ မိဘတစ်ဦး၏ ကလေးဦးရေသည် နောင်မျိုးဆက်တစ်ခုစီမှ လူတစ်ဦးစီတွင် နောက်ဆုံးတွင် ရရှိမည့် ကလေးဦးရေနှင့် ခိုင်မာစွာ ဆက်စပ်နေသည်။&lt;ref name=&quot;Murphy2013&quot;&gt;{{cite journal|last1=Murphy|first1=Michael|title=Cross-National Patterns of Intergenerational Continuities in Childbearing in Developed Countries|url=https://archive.org/details/sim_biodemography-and-social-biology_2013_59_2/page/101|journal=Biodemography and Social Biology|volume=59|issue=2|year=2013|pages=101–126|issn=1948-5565|doi=10.1080/19485565.2013.833779|pmc=4160295|pmid=24215254}}&lt;/ref&gt; မျိုးပွားနှုန်းတိုးမြင့်မှုနှင့် ယေဘုယျအားဖြင့် ဆက်စပ်နေသော အကြောင်းအချက်များတွင် [[ဘာသာတရားကိုင်းရှိုင်းမှု]]၊&lt;ref&gt;{{Cite journal | doi = 10.1353/sof.0.0000| pmid = 19672317| title = Religiosity and Fertility in the United States: The Role of Fertility Intentions| url = https://archive.org/details/sim_social-forces_2008-03_86_3/page/1163| journal = Social Forces| volume = 86| issue = 3| pages = 1163–1188| year = 2008| last1 = Hayford | first1 = S. R.| last2 = Morgan | first2 = S. P.| pmc = 2723861}}&lt;/ref&gt; ကလေးမွေးဖွားရန် ရည်ရွယ်ချက်၊&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ssb.no/en/forskning/discussion-papers/_attachment/182990?_ts=146a3818d38|author1=Lars Dommermuth |author2=Jane Klobas |author3=Trude Lappegård |title=Differences in childbearing by time frame of fertility intention. A study using survey and register data from Norway|year=2014}} Part of the research project Family Dynamics, Fertility Choices and Family Policy (FAMDYN)&lt;/ref&gt; နှင့် မိခင်ဆိုင်ရာ ပံ့ပိုးမှုတို့ ပါဝင်သည်။&lt;ref name=&quot;SchaffnitSear2014&quot;&gt;{{cite journal|last1=Schaffnit|first1=S. B.|last2=Sear|first2=R.|title=Wealth modifies relationships between kin and women's fertility in high-income countries|journal=Behavioral Ecology|volume=25|issue=4|year=2014|pages=834–842|issn=1045-2249|doi=10.1093/beheco/aru059|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; မျိုးပွားနှုန်းကျဆင်းမှုနှင့် ယေဘုယျအားဖြင့် ဆက်စပ်နေသော အကြောင်းအချက်များတွင် [[ဝင်ငွေနှင့်မျိုးပွားနှုန်း|ချမ်းသာကြွယ်ဝမှု]]၊ ပညာရေး၊&lt;ref name=rai2013&gt;{{cite journal|title=Regression Analysis of Collinear Data using r-k Class Estimator: Socio-Economic and Demographic Factors Affecting the Total Fertility Rate (TFR) in India.|journal=Journal of Data Science|year=2013|volume=11|last1=Rai|first1=Piyush Kant|last2=Pareek|first2=Sarla|last3=Joshi|first3=Hemlata|url=http://www.jds-online.com/file_download/394/JDS-1130.pdf|archive-date=25 November 2019|access-date=17 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20191125111417/http://www.jds-online.com/file_download/394/JDS-1130.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://blogs.worldbank.org/health/female-education-and-childbearing-closer-look-data|title=Female Education and Childbearing: A Closer Look at the Data|last=Pradhan|first=Elina|date=2015-11-24|website=Investing in Health|language=en|access-date=2019-03-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Lutz|first1=Wolfgang|last2=Goujon|first2=Anne|last3=Kebede|first3=Endale|date=2019-02-19|title=Stalls in Africa's fertility decline partly result from disruptions in female education|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|volume=116|issue=8|pages=2891–2896|doi=10.1073/pnas.1717288116|issn=0027-8424|pmid=30718411|pmc=6386713|bibcode=2019PNAS..116.2891K |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; [[အမျိုးသမီးအလုပ်သမားပါဝင်မှု]]၊&lt;ref&gt;{{cite journal |first1=David |last1=Bloom |first2=David |last2=Canning |first3=Günther |last3=Fink |first4=Jocelyn |last4=Finlay |year=2009 |title=Fertility, female labor force participation, and the demographic dividend |journal=[[Journal of Economic Growth]] |volume=14 |issue=2 |pages=79–101 |doi=10.1007/s10887-009-9039-9 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; [[မြို့ပြဧရိယာ|မြို့ပြ]]နေထိုင်မှု၊&lt;ref name=sato2006&gt;{{citation|url=http://ir.nul.nagoya-u.ac.jp/jspui/bitstream/2237/8650/1/ysatoJUE.pdf|title=Economic geography, fertility and migration|first=Yasuhiro|last=Sato|journal=Journal of Urban Economics|date=30 July 2006|access-date=31 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20160206181059/http://ir.nul.nagoya-u.ac.jp/jspui/bitstream/2237/8650/1/ysatoJUE.pdf|archive-date=6 February 2016}}&lt;/ref&gt; [[ဉာဏ်ရည်နှင့်မျိုးပွားနှုန်း|ဉာဏ်ရည်]]၊ [[အမျိုးသမီးအသက်အရွယ်နှင့်မျိုးပွားနှုန်း|အမျိုးသမီးအသက်အရွယ်ကြီးလာခြင်း]]၊ အမျိုးသမီးအခွင့်အရေးများ၊ မိသားစုစီမံကိန်းဝန်ဆောင်မှုများရရှိနိုင်မှုနှင့် (အနည်းငယ်မျှသာ) [[ဖခင်အသက်အရွယ်သက်ရောက်မှု|အမျိုးသားအသက်အရွယ်ကြီးလာခြင်း]]တို့ ပါဝင်သည်။ သို့သော် ဤအကြောင်းအချက်များစွာသည် တစ်ကမ္ဘာလုံးနှင့်သက်ဆိုင်ခြင်းမရှိဘဲ ဒေသနှင့် လူမှုရေးအဆင့်အတန်းအလိုက် ကွဲပြားသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကမ္ဘာ့အဆင့်တွင် ဘာသာတရားသည် မျိုးပွားနှုန်းတိုးမြှင့်မှုနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&amp;init=1&amp;language=en&amp;pcode=tsdde220&amp;plugin=0 |title=Eurostat - Tables, Graphs and Maps Interface (TGM) table |website=Ec.europa.eu |date=2016-08-11 |access-date=2017-03-11}}&lt;/ref&gt;

မျိုးပွားမှုဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးသည်လည်း မွေးဖွားနှုန်းကို သက်ရောက်မှုရှိနိုင်သည်၊ အကြောင်းမှာ မကုသရသေးသော ကူးစက်ရောဂါများသည် မျိုးမပွားနိုင်ခြင်းပြဿနာများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပြီး &quot;မျိုးမပွားနိုင်ခြင်းခါးပတ်&quot; (infertility belt) - အရှေ့ဘက်တွင် တန်ဇန်းနီးယားပြည်ထောင်စုသမ္မတနိုင်ငံမှ အနောက်ဘက်တွင် ဂါဘွန်အထိ အာဖရိကအလယ်ပိုင်းကို ဖြတ်သန်းသွားသော ဒေသတစ်ခုဖြစ်ပြီး အခြားအာဖရိကဒေသများထက် မျိုးပွားနှုန်းနိမ့်ကျသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/bulletin/volumes/88/12/10-011210/en/|archive-url=https://web.archive.org/web/20140317103929/http://www.who.int/bulletin/volumes/88/12/10-011210/en/|archive-date=17 March 2014|title=WHO - Mother or nothing: the agony of infertility|website=www.who.int}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal| pmid=2900173 | volume=26 | issue=3 | title=Infertility in Central Africa: infection is the cause | url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-gynecology-obstetrics_1988-06_26_3/page/423 | year=1988 | journal=Int J Gynaecol Obstet | pages=423–8 | last1 = Collet | first1 = M | last2 = Reniers | first2 = J | last3 = Frost | first3 = E | last4 = Gass | first4 = R | last5 = Yvert | first5 = F | last6 = Leclerc | first6 = A | last7 = Roth-Meyer | first7 = C | last8 = Ivanoff | first8 = B | last9 = Meheus | first9 = A | doi=10.1016/0020-7292(88)90340-2| s2cid=19947881 }}&lt;/ref&gt;

ဖခင်များ၏ မွေးစမှ ကလေးထိန်းသိမ်းမှုအသက် ၁၈ နှစ်တွင် ကုန်ဆုံးသည်အထိ ၎င်းတို့၏ကလေးများအပေါ် မိဘအခွင့်အရေးများကို သက်ရောက်သည့် ကလေးထိန်းသိမ်းမှုဥပဒေများသည် မွေးဖွားနှုန်းအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိနိုင်သည်။ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုပြည်နယ်]]များတွင် [[ကလေးထောက်ပံ့ကြေး]]ကို တင်းကျပ်စွာ ကျင့်သုံးခြင်းသည် လက်မထပ်ရသေးသောဖခင်များကို ပေးချေစေရန် တင်းကျပ်မှုမရှိသောပြည်နယ်များထက် လက်မထပ်ဘဲမွေးဖွားမှု ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ နည်းပါးကြောင်း သုတေသီများက တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ရလဒ်များအရ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ ပြည်နယ် ၅၀ စလုံးသည် ထိပ်ဆုံးမှ ပဉ္စမအဆင့်ရှိ ပြည်နယ်ကဲ့သို့ အနည်းဆုံး ၎င်းတို့၏ ကျင့်သုံးမှုအားထုတ်ချက်များတွင် ကောင်းမွန်စွာလုပ်ဆောင်ခဲ့မည်ဆိုပါက ၎င်းသည် တရားမဝင်မွေးဖွားမှုများတွင် ၂၀ ရာခိုင်နှုန်း လျော့ကျသွားဖွယ်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;archive1&quot;/&gt;

အချို့သော ပညာရှင်များက ဘာသာရေးအုပ်စုများအတွင်းကဲ့သို့သော ယဉ်ကျေးမှုများကြားတွင် သိသိသာသာ မွေးဖွားနှုန်းကွဲပြားမှုများကြောင့် အနာဂတ်လူဦးရေစာရင်းများကို သိသိသာသာ သက်ရောက်မည့် &quot;ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ရွေးချယ်မှု&quot; (cultural selection) ပုံစံတစ်ခု တည်ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကြပြီး ယင်းကွဲပြားမှုများကို ဝင်ငွေကဲ့သို့သော အကြောင်းအချက်များဖြင့် ရှင်းပြ၍မရနိုင်ပါ။&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Kolk|first1=M.|last2= Cownden |first2=D.|last3=Enquist|first3=M. |title=Correlations in fertility across generations: can low fertility persist?|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|date=29 January 2014|volume=281|issue=1779|article-number = 20132561 |doi=10.1098/rspb.2013.2561|pmid= 24478294 |pmc=3924067}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Burger|first1=Oskar|last2= DeLong|first2=John P.|title= What if fertility decline is not permanent? The need for an evolutionarily informed approach to understanding low fertility|journal= Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences|date=28 March 2016|volume=371|issue=1692|article-number = 20150157|doi= 10.1098/rstb.2015.0157 |pmid= 27022084|pmc= 4822437}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title= Population paradox: Europe's time bomb |url= https://www.independent.co.uk/news/world/europe/population-paradox-europes-time-bomb-888030.html |access-date=31 March 2019 |work=The Independent |date=9 August 2008}}&lt;/ref&gt; ''Shall the Religious Inherit the Earth?'' စာအုပ်တွင် [[အဲရစ် ကော့ဖ်မန်း]]က လူဦးရေဆိုင်ရာ လမ်းကြောင်းများသည် လာမည့်ရာစုနှစ်အတွင်း လူဦးရေ၏ဝေစုအဖြစ် ဘာသာရေးအခြေခံဝါဒီများ အလွန်အမင်းတိုးပွားလာမည်ကို ညွှန်ပြနေသည်ဟု ငြင်းခုံသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Shall the religious inherit the earth?|url=https://www.mercatornet.com/articles/view/shall_the_religious_inherit_the_earth/|date=April 6, 2010|website=Mercator Net|access-date=February 27, 2020|archive-date=June 23, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190623040350/https://www.mercatornet.com/articles/view/shall_the_religious_inherit_the_earth/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=McClendon|first=David|date=Autumn 2013|title=Shall the Religious Inherit the Earth? Demography and Politics in the Twenty-First Century, by ERIC KAUFMANN|url=https://academic.oup.com/socrel/article-abstract/74/3/417/1640161|journal=Sociology of Religion|volume=74|issue=3|pages=417–9|doi=10.1093/socrel/srt026|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; [[ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်ဆိုင်ရာ စိတ်ပညာ]]ရှုထောင့်မှကြည့်လျှင် မျိုးပွားနှုန်းကို အမြင့်ဆုံးဖြစ်စေသော မည်သည့်စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ လက္ခဏာများအတွက်မဆို ရွေးချယ်မှုဖိအား (selection pressure) ဖြစ်ပေါ်သင့်သည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Clarke | first1 = Alice L. | last2 = Low | first2 = Bobbi S. | year = 2001 | title = Testing evolutionary hypotheses with demographic data |journal = Population and Development Review | volume = 27 | issue = 4| pages = 633–660 | doi=10.1111/j.1728-4457.2001.00633.x| url = https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/2027.42/74296/1/j.1728-4457.2001.00633.x.pdf | hdl = 2027.42/74296| hdl-access = free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Daly |first1= Martin |last2=Wilson |first2=Margo I |title=Human evolutionary psychology and animal behaviour |journal= Animal Behaviour |url= http://courses.washington.edu/evpsych/Daly%26Wilson-HEP-AB1999.pdf |publisher= Department of Psychology, McMaster University |access-date=14 November 2018 |date=26 June 1998|volume= 57 |issue= 3 |pages= 509–519 |doi= 10.1006/anbe.1998.1027 |pmid= 10196040 |s2cid= 4007382 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=bbc_sure&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/technology-19923200 Can we be sure the world's population will stop rising?], BBC News, 13 October 2012&lt;/ref&gt;

== မွေးနှုန်းကြမ်း ==
မွေးနှုန်းကြမ်းသည် တစ်နှစ်အတွင်း လူဦးရေ ၁,၀၀၀ လျှင် ဖြစ်ပွားသော အသက်ရှင်လျက်မွေးဖွားမှုဦးရေကို တိုင်းတာခြင်းဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Indicator Metadata Registry Details |url=https://www.who.int/data/gho/indicator-metadata-registry/imr-details/1139 |access-date=2023-10-27 |website=www.who.int |language=en}}&lt;/ref&gt; ၎င်းကို လူဦးရေတိုးပွားမှုကို ခန့်မှန်းရန် ပုံမှန်အားဖြင့် အသုံးပြုသည်။

== ကိုးကား ==
{{Reflist|30em}}

== မှတ်စု ==
* [https://web.archive.org/web/20091025061004/http://esa.un.org/unpp/index.asp?panel=7 United Nations World Population Prospects: The 2008 Revision Population Database]
* {{cite book |title= Longman Dictionary of Geography, Human and Physical |last= Audrey |first= Clark |year=1985 |publisher=Longman |location= New York }}
* {{cite book |title= Companion Encyclopedia of Geography |url= https://archive.org/details/companionencyclo0000unse_h3h1 |last= Douglas |first= Ian |author2=Richard Huggett |year= 2007 |publisher=Routledge |location= New York}}
* {{cite journal | last1 = Norwood | first1 = Carolette | year = 2009 | title = Re-thinking the integration of women in population development initiatives | journal = Development in Practice | volume = 19 | issue = 7| pages = 906–911 | doi = 10.1080/09614520903122352 | s2cid = 162368226 }}
* [http://www.indexmundi.com/world/birth_rate.html World Birth rate by IndexMundi]
* http://www.childtrends.org/?indicators=fertility-and-birth-rates {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160526190803/http://www.childtrends.org/?indicators=fertility-and-birth-rates |date=26 May 2016 }}

== ပြင်ပလင့် ==
{{Commons category-inline|Birth rate}}
* [https://web.archive.org/web/20071211213638/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2054.html CIA World Factbook Birth Rate List by Rank]

[[Category:အိုမင်းခြင်း]]
[[Category:လူဦးရေဆိုင်ရာ စီးပွားရေး]]
[[Category:လူဦးရေ ဂေဟဗေဒ]]
[[Category:အချိန်တိုးနှုန်း]]
[[ကဏ္ဍ:လူဦးရေ]]</text>
      <sha1>8806nfgb7qxwoikosrzixrk5evrrab3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အိန္ဒိယရုပ်ရှင်လုပ်ငန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288924</id>
    <revision>
      <id>1055498</id>
      <parentid>1047135</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T03:57:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1055498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4894" sha1="8bnxybndzz1a01ezuu0lqxnlqq3hsmk" xml:space="preserve">'''အိန္ဒိယရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းတွင်''' အိန္ဒိယနိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ထုတ်လုပ်သော ရုပ်ရှင်များပါဝင်ပါသည်။ ၎င်းတွင် [[မွမ်ဘိုင်းမြို့|မွန်ဘိုင်း]]၏ ရုပ်ရှင်ယဉ်ကျေးမှုသာမက [[အန္ဓြပဒေသပြည်နယ်|အန်ဒရာပရာဒေ့ရှ်]]၊ အာသံ၊ [[ကရဏာဋကပြည်နယ်|ကာနာတာကာ]]၊ [[ကေရလပြည်နယ်|ကီရာလာ၊]] ပန်ဂျပ်၊ [[တမီးလ်နာဒူပြည်နယ်|တမီးလ်နာဒူး]]နှင့် အနောက်ဘင်္ဂလားကဲ့သို့သော ပြည်နယ်များ၏ သမားစဉ်ရုပ်ရှင်များလည်း ပါဝင်သည်။ အိန္ဒိယရုပ်ရှင်များသည် [[တောင်အာရှ]]နှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ပရိသတ်များ ရရှိခဲ့သည်။ ရုပ်ရှင်သည် နိုင်ငံအတွင်း မီဒီယာတစ်ခုအနေဖြင့် လူကြိုက်များလာသည်နှင့်အမျှ အိန္ဒိယဘာသာစကား များစွာဖြင့် နှစ်စဉ်ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားပေါင်း ၂၀၀၀ ကျော်ကို ထုတ်လုပ်ခဲ့ပါသည်။ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကဲ့သို့သော နိုင်ငံများရှိ နိုင်ငံခြားသားများသည် ဟိန္ဒီဘာသာစကားဖြင့် ရိုက်ကူးသောရုပ်ရှင်များအတွက် နိုင်ငံတကာ ပရိသတ်အဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေပါသည်။ ''Encyclopædia Britannica'' (၂၀၀၉) တွင် ဘောလိဝုဒ် ''Bollywood'' အကြောင်း ဖော်ပြချက်အရ ဤရုပ်ရှင်အချို့သည် &quot;၎င်းတို့၏ ပုံသေနည်းဆန်သော ဇာတ်လမ်းများ၊ ကျွမ်းကျင်စွာ ကကွက်ရေးဆွဲထားသော တိုက်ခိုက်ရေးမြင်ကွင်းများ၊ မျက်စိကျစရာ သီချင်းနှင့် အက လှုပ်ရှားမှုများနှင့် ချဲ့ကားထားသော ဇာတ်ကောင်များဖြင့် ပရိသတ်ကို ဆက်လက်ဆွဲဆောင်ခဲ့သည်။&quot;  ၎င်းသည် စီးပွားဖြစ် တမီးလ်ရုပ်ရှင်များအပြင် တီလူဂူရုပ်ရှင်များအတွက်လည်း မှန်ကန်ပါသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် ဘင်္ဂါလီရုပ်ရှင်၊ မလေးရာလမ်ရုပ်ရှင်၊ ကန်နာဒါရုပ်ရှင်နှင့် ၎င်းတို့၏ လေးနက်သော အကြောင်းအရာ၊ စစ်မှန်မှုနှင့် လက်တွေ့ဆန်မှုတို့အတွက် လူသိများသော အခြားဒေသဆိုင်ရာ ဘာသာစကားလုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားသော ' parallel cinema ' လမ်းကြောင်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသည် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;Srikanth Srinivasan&quot;&gt;{{Cite web |last=Srikanth Srinivasan |date=4 August 2008 |title=Do Bigha Zamin: Seeds of the Indian New Wave |url=http://dearcinema.com/review-do-bigha-zamin-bimal-roy |access-date=2009-04-13 |publisher=Dear Cinema |archive-url=https://web.archive.org/web/20090307010006/http://dearcinema.com/review-do-bigha-zamin-bimal-roy/ |archive-date=7 March 2009 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;


==ကိုးကား==
{{Reflist}}


[[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ ဖျော်ဖြေရေး]]
[[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယ ယဉ်ကျေးမှု]]
[[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ အနုပညာများ]]</text>
      <sha1>8bnxybndzz1a01ezuu0lqxnlqq3hsmk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဆိုင်းပညာရှင်များ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>289348</id>
    <revision>
      <id>1055476</id>
      <parentid>1043470</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T01:59:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Category:မြန်မာ တူရိယာပညာရှင်များ]]</comment>
      <origin>1055476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133" sha1="815r6s6mtgtrufxm0c20qtq10287vsc" xml:space="preserve">[[Category:မြန်မာ တူရိယာပညာရှင်များ]]
[[Category:ဆိုင်းဝိုင်း]]</text>
      <sha1>815r6s6mtgtrufxm0c20qtq10287vsc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အောင်လှ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290021</id>
    <revision>
      <id>1055535</id>
      <parentid>1046544</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T06:30:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]</comment>
      <origin>1055535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19711" sha1="2nyx58kkjdvjhs8vl06of7r8h0helzf" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name         = အောင်လှ
| image        = 
| caption      = သင်္ချာပါမောက္ခ ဆရာကြီး ဦးအောင်လှ
| birth_date   = ၁၈ ဧပြီ ၁၈၉၆
| birth_place  = [[သာယာဝတီမြို့]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| death_date   = {{death date and age|1983|12|13|1896|4|18}}
| death_place  = [[ရန်ကုန်မြို့]]
| occupation   = သင်္ချာပါမောက္ခ၊ ပညာရေးဝန်ထမ်း၊ တက္ကသိုလ်မော်ကွန်းထိန်း
| alma_mater   = [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] &lt;br&gt; [[ကိန်းဘရစ်ချ် တက္ကသိုလ်]]
| known_for    = မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး မြန်မာလူမျိုး သင်္ချာပါမောက္ခ
| spouse       = [[မေသန်း (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)|မေသန်း]] (A1)
| parents      = ဖိုးစစ် (ဖခင်) &lt;br&gt; ငွေနှုံး (မိခင်)
}}

ပါမောက္ခ ဒေါက်တာ '''ဦးအောင်လှ''' (၁၈ ဧပြီ ၁၈၉၆ – ၁၃ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၈၃) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသော [[မြန်မာလူမျိုး]] သင်္ချာပါမောက္ခ ဖြစ်ပြီး [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] သင်္ချာဌာန ပါမောက္ခအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်ပါမောက္ခအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် တက္ကသိုလ်မော်ကွန်းထိန်း၊ သန်းခေါင်စာရင်းဗျူရို ညွှန်ကြားရေးဝန် စသည့် တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်ကာ ပညာရေး၊ ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေး၊ မြန်မာ့မဟာဂီတနှင့် တံဆိပ်ခေါင်းစုဆောင်းမှု စသည့် နယ်ပယ်ပေါင်းစုံတွင် ထင်းရှားသည့် ပညာရှင်တစ်ဦးအဖြစ်လည်း မှတ်တမ်းတင်ခံရသူ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အမှတ်တရဖြစ်နေရသော ဆရာကြီး ဆရာမကြီးများ |url=http://www.moi.gov.mm/news/7319 |access-date=2026-08-05 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး ==
ဦးအောင်လှကို ၁၈၉၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၈ ရက် တွင် [[သာယာဝတီမြို့]]၌ အမိန့်တော်ရရှေ့နေကြီး ဦးဖိုးစစ်နှင့် မိခင် ဒေါ်ငွေနှုံးတို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။သားယောက်ျားလေး ၁၀ ဦးအနက် သတ္တမ မြောက် သားဖြစ်သည်။အသက် ငါးနှစ်မှ ခုနစ်နှစ်အရွယ်အထိ သာယာဝတီမြို့   မြန်မာစာသင်ကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး၊ အသက် ၁၄ နှစ်အထိ A.B.M.  (American Baptist Mission)      အလယ်တန်းကျောင်းတွင် ဆက်လက်ပညာသင်ယူခဲ့သည်။  ထိုကျောင်းရှိ ဆရာ အများစုမှာ အမေရိကန်နိုင်ငံသားများ ဖြစ်ကြသည်။   ဆရာကြီးသည်  သတ္တမတန်း၌ Scholarship   ဆုရခဲ့ပြီး၊ထိုဆုသည်   သာယာဝတီခရိုင် တစ်ခုလုံးအတွက်  တစ်ခုတည်းသော ပညာ သင်ဆုဖြစ်သည်။  အထက်တန်းပညာကိုမူ ရန်ကုန်  စိန်ပေါလ်  (St.Paul)  ကျောင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့သင်ယူပြီး  ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် [[ကာလကတ္တားမြို့|ကိုးလ်ကတ္တား]]မှ ကျင်းပသော ၁၀ တန်း စာမေးပွဲကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်ကောလိပ်မှ သင်္ချာဂုဏ်ထူးတန်းကို ပထမရရှိကာ ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပထမ မြန်မာသင်္ချာပါမောက္ခ ဆရာကြီး ဦးအောင်လှ |url=http://www.moi.gov.mm/article/9892 |access-date=2026-08-05 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt; 

ထို့နောက် ရန်ကုန်ကောလိပ် သင်္ချာဌာန၌ လက်ထောက်ကထိကအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဗြိတိန်နိုင်ငံ [[ကိန်းဘရစ်ချ် တက္ကသိုလ်]]သို့ မိမိအစီအစဉ်ဖြင့် သွားရောက်ပညာဆည်းပူးခဲ့သည်။ ထိုတက္ကသိုလ်မှ သင်္ချာဘာသာရပ်ဖြင့် မဟာဘွဲ့  ရရှိခဲ့သည့်အပြင် Bar-at-Law ဘာသာရပ်ကိုပါ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ [[ဂျာမနီနိုင်ငံ]]နှင့် [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ]]ရှိ ဆော်ဗန်း တက္ကသိုလ် (Sorbonne) အပါအဝင် ထင်ရှားသော ဥရောပတက္ကသိုလ်များတွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့ပြီး ၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။

== ဝန်ထမ်းဘဝနှင့် အလုပ်အကိုင် ==
၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် မန္တလေး ဥပစာကောလိပ်၌ သင်္ချာကထိကအဖြစ် စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် မြို့မ အမျိုးသား အထက်တန်းကျောင်း၌ ကျောင်းအုပ်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၏ မော်ကွန်းထိန်း တာဝန်ကို ယူခဲ့ပြီး ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်မှ ထွက်ကာ သန်းခေါင်စာရင်းဗျူရို (Census Bureau) ၏ ညွှန်ကြားရေးဝန်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

=== ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် သင်္ချာဌာနပါမောက္ခ ===
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် စတင်တည်ထောင်ချိန်တွင် သင်္ချာဘာသာရပ် ပါမောက္ခမှာ L.G.Owen (MA, Oxan) ဖြစ်ပြီး ကျန်ဆရာများမှာ နိုင်ငံခြားသားဆရာ ၈ ဦး ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသားဆရာများအဖြစ် ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကထိက [[ဦးကာ|ဆရာကြီး ဦးကာ]]&lt;ref&gt;{{Cite news |title=တက္ကသိုလ်နဲ့အတူ မွေးဖွားလာကြသူများ- ဦးဘတုတ်၊ မြဇင်၊ ဦးသန်းဦး၊ ဒေါက်တာကြူကြူဆွေ၊ ဒေါက်တာညီညီ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-55071895 |access-date=2026-08-05 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;၊ ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် လက်ထောက်ကထိက ဆရာကြီး ဦးဖိုးသုန် တို့က တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဆရာကြီး ဦးနက် က လက်ထောက်ကထိကအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ဆရာကြီး ဦးအောင်လှက ခေတ္တလက်ထောက်ကထိကအဖြစ် လည်းကောင်း တာဝန်ယူ၍ သင်္ချာဘာသာရပ်များကို ပို့ချခဲ့ကြသည်။၁၉၄၀-၁၉၄၁ ပညာသင်နှစ် ပြီးဆုံးခါနီးတွင် ပါမောက္ခ ဆရာကြီး အိုဝင် အငြိမ်းစားယူသွားခဲ့သဖြင့် ဆရာ လူးဝစ် (Mr. E.G.Lewis) က တာဝန်ခံပါမောက္ခ (Acting Professor) အဖြစ် ယာယီထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၁-၁၉၄၂ စာသင်နှစ်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ ဆရာကြီး ဦးအောင်လှသည် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၌ မြန်မာလူမျိုးများထဲမှ ပထမဆုံးသော သင်္ချာပါမောက္ခ ဖြစ်လာခဲ့သည်။၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် သက်ပြည့်အငြိမ်းစားယူခဲ့သော်လည်း ၁၉၇၄ ခုနှစ်အထိ သင်္ချာဌာန၏ ဂုဏ်ထူးဆောင်ပါမောက္ခအဖြစ် စာပေပို့ချခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပထမ မြန်မာသင်္ချာပါမောက္ခ ဆရာကြီး ဦးအောင်လှ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/pthm-mnmaasngkhaapmeaakkh-chraakii-uuaeaangl |access-date=2026-08-05 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}&lt;/ref&gt;

၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဗြိတိန်နှင့် အမေရိကန်တက္ကသိုလ်အချို့၏ ဖိတ်ခေါ်မှုဖြင့် နက္ခတ္တဗေဒ (Astronomy) နှင့် အဆင့်မြင့်သင်္ချာပညာရပ်များကို သွားရောက်လေ့လာခဲ့ပြီး FRAS (London) နှင့် FBIS (London) ဘွဲ့များ ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်။

== မဟာဂီတနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဆောင်ရွက်ချက်များ ==
ဆရာကြီး ဦးအောင်လှသည် စောင်းကောက်တီးခတ်ခြင်း၌ အထူးကျွမ်းကျင်သူဖြစ်ပြီး၊ ဇနီးဖြစ်သူ ရုပ်ရှင်မင်းသမီးကြီး A1 [[မေသန်း (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)|ဒေါ်မေသန်း]] တည်ထောင်သည့် မြန်မာ့အသံ သီချင်းကြီးဝိုင်းတွင် ပတ္တလားနှင့် စန္ဒရား ဝင်ရောက်တီးခတ်ပေးခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် ပန်တျာကျောင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဌာနတို့အတွက် မြန်မာသီချင်းကြီးများ မူမှန်ဖြစ်ရေး ကူညီဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ကာ မြန်မာနိုင်ငံ &quot;မဟာဂီတဝါဂီနစ်အဖွဲ့ချုပ်&quot; ၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုကြီးထဲက ပြည်ထောင်စုလေး |url=http://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcukiithaik-pnnytheaangcule |access-date=2026-08-05 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}&lt;/ref&gt;

သင်္ချာဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခုဖြစ်သော သင်္ကေတပြ ဗက်တာစနစ် (Vector Analysis) မှ သင်္ကေတများကို အသုံးပြု၍ သီချင်းကြီး အပုဒ် ၂၅၀ ခန့်အတွက် ဂီတသင်္ကေတများ ထွင်ပေးခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်ခန့်တွင် ပထမကျော် ဆရာတော် ဦးဉာဏ၏ တိုက်တွန်းချက်အရ လယ်တီဆရာတော်ကြီး ပြုစုတော်မူသော &quot;ပဋ္ဌာန်းဒီပနီ&quot; ကျမ်းကြီးကို ပါဠိဘာသာမှ အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့သည်။

== အခြားလူမှုရေးနှင့် အသင်းအဖွဲ့ ဆောင်ရွက်ချက်များ ==
ဆရာကြီး ဦးအောင်လှသည် ကျောင်းသားဘဝ ရန်ကုန်ကောလိပ်၌ တက်ရောက်နေစဉ် ၁၉၁၆ ခုနှစ် ကြည့်မြင်တိုင်၌ စတင်တည်ထောင်ခဲ့သော မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး &quot;ကျောင်းသားများသမဂ္ဂ&quot; အသင်းတွင် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ပြည်ပသို့ မထွက်ခွာမီအထိ လေးနှစ်ဆက်တိုက် တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မြန်မာနိုင်ငံ တံဆိပ်ခေါင်းစု ဝါသနာရှင်များအသင်း၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ၁၉၃၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၂ ခုနှစ်အထိ ၂၉ နှစ်ကြာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့်အတွက် ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိန်နိုင်ငံမှ FRPS (London) ဘွဲ့ အပ်နှင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ 

၎င်းသည် [[သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း|ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည့် All Burma Peace Committee တွင် ဆရာကြီး [[ဒဂုန်တာရာ]]၊ [[ဂျာနယ်ကျော် မမလေး]] တို့နှင့်အတူ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ပူးတွဲပါဝင်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေးညီလာခံများသို့လည်း ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် သွားရောက်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ဂီတ၊ သဘင်၊ ရုပ်ရှင်၊ ပန်းချီ၊ ပန်းပုနှင့် စာပေပညာရှင်များ ပါဝင်သော မြန်မာယဉ်ကျေးမှုကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ရုရှားနိုင်ငံသို့ ချစ်ကြည်ရေးခရီး သွားရောက်ခဲ့ပြီး မြန်မာ-ဆိုဗီယက် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် မိတ်ဆွေဖြစ်အသင်း၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ကွယ်လွန်သည်အထိ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

== မိသားစုဘဝနှင့် ကွယ်လွန်ခြင်း ==
ဆရာကြီး ဦးအောင်လှ၏ အိမ်ထောင်ဘက်မှာ ရုပ်ရှင်မင်းသမီးကြီး အေဝမ်းမေသန်း (ဒေါ်မေသန်း) ဖြစ်သည်။ ဆရာကြီးနှင့် ဒေါ်မေသန်းတို့သည် ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် လက်ထပ်ခဲ့ကြပြီး သားသမီး ၂ ဦး ထွန်းကားခဲ့သည်။ သားကြီးဖြစ်သူ ဦးမြသန်းသည် အမျိုးသားမှတ်တမ်းများ မော်ကွန်းတိုက် ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး စန္ဒရား၊ ပတ္တလား တီးမှုတ်မှုအပြင် အဆိုပညာပါ တတ်မြောက်ခဲ့သည်။ သမီးငယ် ဒေါ်လှလှမြင့်သည် သီချင်းကြီးနှင့် ကာလပေါ် အဆိုတော် ခိုင်သန့်ဇင် ဖြစ်သည်။

ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်မေသန်းသည် ၂၀၀၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် အသက် ၈၄ နှစ်အရွယ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး သားကြီးဖြစ်သူ ဦးမြသန်းသည် ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ဆရာကြီး ဦးအောင်လှသည် ၁၉၈၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၃ ရက် (အင်္ဂါနေ့) တွင် အသက် ၈၇ နှစ်အရွယ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references /&gt;
{{Lifetime|၁၈၉၆|၁၉၈၃}}
[[Category:ပထမ မြန်မာများ]]
[[Category:မြန်မာ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ သင်္ချာပညာရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]</text>
      <sha1>2nyx58kkjdvjhs8vl06of7r8h0helzf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290314</id>
    <revision>
      <id>1055493</id>
      <parentid>1055337</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T03:46:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <comment>/* တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး */</comment>
      <origin>1055493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26081" sha1="8tjqewocxqndo50uxinrct5y7g1pafz" xml:space="preserve">'''၂၀၂၆ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှုများ'''သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လနှောင်းပိုင်းမှ သြဂုတ်လအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသအနှံ့အပြားတွင် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းပြီး မြစ်ရေကြီးမှုနှင့် တမံကျိုးပေါက်မှုများကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ ရေဘေးကြောင့် [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]နှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]တို့တွင် လူဦးရေ သိန်းချီ ထိခိုက်နစ်နာခဲ့ပြီး၊ အနည်းဆုံး လူ ၁၆ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း Myanmar Now သတင်းဌာနက [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG) ၏ ထုတ်ပြန်ချက်ကို ကိုးကား၍ ဖော်ပြထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Zaw |first=Khin Yi Yi |date=2026-08-11 |title=16 dead and tens of thousands displaced by flooding across central Myanmar |url=https://myanmar-now.org/en/news/16-dead-and-tens-of-thousands-displaced-by-flooding-across-central-myanmar-nug/ |access-date=2026-08-11 |website=Myanmar Now |language=en-US |archive-date=11 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260811165910/https://myanmar-now.org/en/news/16-dead-and-tens-of-thousands-displaced-by-flooding-across-central-myanmar-nug/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ဒေသအလိုက် ရေကြီးမှုများ ==

=== ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး ===
{{main|၂၀၂၆ လေးမျက်နှာ ရေကြီးမှု}}
၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် [[လေးမျက်နှာမြို့နယ်]]ရှိ [[ပုသိမ်မြစ်|ငဝန်မြစ်]]ကမ်းထိန်းတမံသည် သဲဗွက်ထခြင်း (Sand boils) နှင့် မြေနိမ့်ကျဆင်းခြင်းများကြောင့် ပေ ၃၉၀ ခန့် အကျယ် ကျိုးပေါက်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အဆိုပါ ငဝန်မြစ် ရေကာတာကျိုးပေါက်မှုကြောင့် လေးမျက်နှာတစ်မြို့လုံးနှင့် ဝန်းကျင်ကျေးရွာများ ရေဖုံးလွှမ်းခဲ့ပြီး၊&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-31 |title=ငဝန်မြစ် ရေကာတာကျိုးလို့ ဒေသခံတွေ နေရာပြောင်းဖို့ တိုက်တွန်းထားရ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cpq8vep2qyeo |access-date=2026-08-11 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt; ဒေသခံ ပြည်သူ ၄၀,၀၀0 ကျော် ရေဘေးသင့်ခဲ့ကြောင်း Xinhua သတင်းဌာန တွင် ဖော်ပြထားသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Over 40,000 affected by flooding after embankment breach in Myanmar's Ayeyarwady |url=https://english.news.cn/20260808/091f9135197a42e2a5b3322b9010c7ae/c.html |access-date=2026-08-11 |website=english.news.cn |language=en}}&lt;/ref&gt;၎င်းအပြင် ရေကြီးမှု ၁၀ ရက်ကျော် ကြာမြင့်လာသည့်တိုင်အောင် ဒေသခံ ၁၄,၀၀၀ ကျော်မှာ အရေးပေါ် စားနပ်ရိက္ခာနှင့် ဆေးဝါးများ လိုအပ်လျက်ရှိကြောင်း DVB သတင်းက ဆိုသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=လေးမျက်နှာ ရေကြီးမှု ၁၀ ရက် ကျော်လာပြီး ပြည်သူ ၁၄,၀၀၀ ကျော် ရေဘေးသင့်နေ |url=https://burmese.dvb.no/post/804653 |access-date=2026-08-11 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

ဩဂုတ် ၁၈ ရက်နေ့သတင်းအရ ဧရာဝတီတိုင်း၊ [[မအူပင်မြို့နယ်]]တွင် တိုးမြစ်ရေဝင်ရောက်မှုကြောင့် ရေကြီးမှုဖြစ်ပေါ်နေပြီး အခြေခံပညာကျောင်း ၁၅ ကျောင်း ထပ်မံပိတ်ထားရသည်။ ပိတ်ထားရသည့်ကျောင်းများမှာ ကျွဲသောင်၊ သောင်သာယာ၊ လက်ပံတန်း၊ ခနောင်ကြီး၊ ဘုရားချောင်း၊ ပေကုန်း၊ ဇီးကုန်း၊ ပတုပ်ကျောင်း၊ ထရော်ပေကုန်း၊ လှိုင်းတာ၊ ကံစု၊ ဘုရားသုံးဆူ၊ ကျုံစုတ်၊ ကညင်သုံးပင်နှင့် အရှေ့ဂိုးမြောင်းတို့မှ ဖြစ်ကာ မူလတန်းကျောင်းများ အများဆုံးပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မအူပင်မြို့နယ်၌ မြစ်ရေကြီးပြီး စာသင်ကျောင်း ၁၅ ကျောင်း ပိတ်ထားရ |url=https://burmese.dvb.no/post/700063 |access-date=2026-08-19 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

=== စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး ===
ဩဂုတ်လဆန်းပိုင်းမှစ၍ မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုနှင့် မူမြစ်ရေ မြင့်တက်လာမှုကြောင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အနောက်ဘက်ခြမ်း ရွှေဘိုမြို့နယ်အတွင်းရှိ ကျေးရွာများ ရေကြီးနစ်မြုပ်ခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် ဒေသတွင်းရှိ စစ်ဘေးရှောင် (IDPs) ပြည်သူ ၁,၇၀၀ ကျော်မှာ ရေဘေးထပ်မံကြုံတွေ့ရပြီး အမိုးအကာနှင့် သောက်သုံးရေ အရေးပေါ် လိုအပ်နေကြောင်း Burma News International (BNI) တွင် ဖော်ပြထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Over 1,700 Displaced People Stranded by Severe Flooding in Myanmar’s Sagaing Region |url=https://www.bnionline.net/en/news/over-1700-displaced-people-stranded-severe-flooding-myanmars-sagaing-region |access-date=2026-08-11 |website=Burma News International |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== ကရင်ပြည်နယ် ===
ကရင်ပြည်နယ် [[ဘားအံမြို့]]တွင် သံလွင်မြစ်ရေသည် ဩဂုတ် ၁၀ ရက် မွန်းလွဲ ၄ နာရီခွဲတိုင်းတာချက်အရ စိုးရိမ်ရေမှတ် ၇၅၀ စင်တီမီတာအထက် ၈၂၃ စင်တီမီတာသို့ရောက်ရှိနေပြီး အနိမ့်ပိုင်းလူနေရပ်ကွက်များအတွင်းသို့ မြစ်ရေများစီးဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ကရင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်ဦးစောမြင့်ဦး ဘားအံမြို့ပေါ်အနိမ့်ပိုင်းလူနေရပ်ကွက်များ ရေဝင်ရောက်မှုအခြေအနေ ကြည့်ရှုစစ်ဆေး |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86531 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt; ဘားအံမြို့တွင် မိုးလုံလေလုံအားကစားရုံနှင့် လေသာဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း ယာယီရေဘေးကယ်ဆယ်ရေးစခန်း (၂) ခုတို့တွင် မြစ်ကမ်းအနီးနှင့် မြေနိမ့်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်လျက်ရှိသည့် အိမ်ထောင်စု (၇၈) စု၊ အမျိုးသား (၁၉၄) ဦး၊ အမျိုးသမီး (၁၉၆) ဦး၊ စုစုပေါင်း (၃၉၀) ဦးအား ယာယီပြောင်းရွှေ့ နေရာချထားပေးသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဘားအံမြို့တွင် သံလွင်မြစ်ရေမြင့်တက်လာမှုကြောင့် ယာယီရေဘေးကယ်ဆယ်ရေးစခန်း (၂) ခု စတင်ဖွင့်လှစ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86516 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== ရှမ်းပြည်နယ် ===
ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ [[ကလောမြို့]]တွင် မိုးအဆက်မပြတ်ရွာသွန်းပြီး တောင်ကျချောင်းရေများ စီးဆင်းမှုကြောင့် ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်နေ့ နံနက် ၉ နာရီက ကလောချောင်းရေလျှံမှုဖြစ်ပွားခဲ့ရာ မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်အချို့နှင့် ဌာနဆိုင်ရာရုံးများတွင် ရေများဝင်ရောက်သည်။ မိုးအဆက်မပြတ်ရွာသွန်းပြီး ကလောချောင်းရေလျှံမှုကြောင့် ကလောမြို့ပေါ်ရှိ အမှတ်(၂)၊ အမှတ်(၃)နှင့် အမှတ်(၄)ရပ်ကွက်များတွင် ချောင်းဘေးတစ်လျောက်ရှိ နေအိမ်များအတွင်းသို့ ချောင်းရေ ၁ပေမှ ၃ပေအထိ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။   &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ကလောမြို့၌ မိုးအဆက်မပြတ်ရွာသွန်းပြီး တောင်ကျချောင်းရေးစီးဆင်းမှုကြောင့် ချောင်းရေလျှံမှုဖြစ်ပွား |url=http://www.moi.gov.mm/news/86496 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;      

=== မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ===
[[တံတားဦးမြို့နယ်]]တွင် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းနှင့် [[မြစ်ငယ်မြစ်|ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်]]ကမ်းဘေးရှိ  ဘလဲ့ဘကျေးရွာ၊ ဈေးချိုကျေးရွာ၊ ဥတည်ကျေးရွာ၊ ပန်းယျကျေးရွာ၊ ကန်ချောကျေးရွာ၊ ဟံသာဝတီကျေးရွာ၊ မီးသွေးတိုက်ကျေးရွာနှင့် ငါးရာပြားကျေးရွာများသို့ ရေဝင်လျက်ရှိပြီး ရေဘေးလွတ်ရာကုန်းမြင့်ဒေသများသို့ ပြောင်းရွှေ့နိုင်ရေး သက်ဆိုင်ရာများနှင့်အတူ ကူညီဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။ တံတားဦးမြို့နယ်အနေဖြင့် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ရေစိုးရိမ်ရေအမှတ်သည် ၁,၂၆၀ စင်တီမီတာအောက် ၁,၁၉၄ စင်တီမီတာသို့ လည်းကောင်း၊ ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်ရေ၏ စိုးရိမ်ရေအမှတ်သည် ၈၇၀ စင်တီမီတာအထက် ၉၇၄ စင်တီမီတာသို့ ရောက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တံတားဦးမြို့နယ်၌ မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းနှင့် ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်ကမ်းဘေးရှိ ကျေးရွာများ ရေဝင်ရောက် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86503 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[ငါန်းဇွန်မြို့နယ်]]အတွင်း စိုးရိမ်ရေအမှတ်(၁၁၅၀စင်တီမီတာ)သို့ ရောက်လာသဖြင့် မြို့ပေါ် အမှတ်(၁၊ ၂၊ ၃၊) ရပ်ကွက်များအတွင်းရှိ မြစ်ကမ်းနံဘေးနေအိမ်များသို့  မြစ်ရေဝင်ရောက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ငါန်းဇွန်မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်များအတွင်း ဧရာဝတီမြစ်ရေဝင်ရောက်မှုကြောင့် ရေဘေးသင့်ပြည်သူများအား ဘေးလွတ်ရာရွှေ့ပြောင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86510 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;

ကျောက်ဆည်ခရိုင် [[စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်]]၌ ဩဂုတ် ၁၀ ရက် ည‌နေပိုင်းမှစတင်၍ မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းပြီး ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်ရေမြင့်တက်လာမှုကြောင့် မြစ်ကမ်းနံဘေးရှိ [[ဧည့်ပြရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်|ဧည့်ပြ]]ကျေးရွာအုပ်စုနှင့် [[ပလိပ် (ရွာမ)ရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်|ပလိပ်]]ကျေးရွာအုပ်စုရှိ နေအိမ်များအတွင်း မိုးရေများဝင်ရောက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်၌ ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်‌ကမ်းဘေးရှိ ကျေးရွာများအတွင်း ရေဝင်ရောက်သဖြင့် လူဦးရေ ၁,၂၂၀ နှင့် တိရစ္ဆာန်ကောင်ရေ ၁၃၅ ကောင်တို့အား ရေဘေးလွတ်ရာနေရာများသို့ ပြောင်းရွှေ့ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86453 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== မကွေးတိုင်းဒေသကြီး ===
[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြို့သစ်မြို့နယ်]] ရှိ ပုလင်းဆည်၊ စွန်ဆည်၊ ဆဒ္ဒန်ဆည် နှင့် ဘုတ်ချောင်းဆည်တို့အနက် စွန်ဆည်နှင့် ဆဒ္ဒန်ဆည်တို့မှာ  မိုးအဆက်မပြတ် ရွာသွန်းခဲ့မှုကြောင့် ဩဂုတ်လ ၁၁ ရက် နံနက် ၈ နာရီ တိုင်းထွာချက်အရ ရေပိုလွှဲများမှ စတင်ရေကျော်ကျခဲ့သည်။ စွန်ဆည်ရေလှောင်တမံ၏ ရေပြည့်အမှတ်မှာ ၆၂၅ ပေဖြစ်ပြီး ထိုနေ့၏ ရေမှတ်မှာ ၆၂၅.၆၀ ပေရှိသဖြင့် ရေပိုလွှဲမှ ၀.၆ ပေခန့် ရေကျော်ကျခဲ့သည်။အလားတူ ဆဒ္ဒန်ဆည်ရေလှောင်တမံ၏ ရေပြည့်အမှတ်မှာလည်း  ၅၆၀.၅၀ ပေဖြစ်ပြီး ရေမှတ် ၅၆၂.၃၀ ပေရှိနေသဖြင့် ရေပိုလွှဲမှ ၁.၈ ပေခန့် ရေကျော်ကျလျက်ရှိသည်။ထို့ကြောင့် ဆည်အောက်ပိုင်းကျေးရွာများတွင် အရေးပေါ်အခြေအနေ အဆင့် (၁) အစိမ်းရောင်အလံများ လွှင့်ထူ၍ အသိပေးနှိုးဆော်ခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြို့သစ်မြို့နယ်ရှိ စွန်ဆည်နှင့်ဆဒ္ဒန်ဆည်ရေလှောင်တမံ ရေပိုလွှဲတို့မှ စတင်ရေကျော်ကျ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86499 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး ===
၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့တွင် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်း]]၊ [[ထားဝယ်ခရိုင်]]၊ [[လောင်းလုံမြို့နယ်]]တွင် မိုးသည်းထန်မှုကြောင့် ကျေးရွာများ၌ ရေကြီးမှုနှင့် တောင်ပြိုမှုများ ဖြစ်ပွားနေပြီး [[ကမြောကြီးရွာ၊ လောင်းလုံးမြို့နယ်|ကမြောကြီးရွာ]]အနီးတွင် ရေများပြားမှုကြောင့် ရှေ့ဆက်သွားလာ၍ မရဘဲ မြို့နယ်အောက်ပိုင်းရှိ ကျေးရွာများ၏ အခြေအနေကို မျက်မြင်မမြင်နိုင်သေး။ ကျေးရွာ ၁၀ ရွာထက်မနည်းရှိသည့်အနက် [[ကျောက်နီမော်ရွာ၊ လောင်းလုံးမြို့နယ်|ကျောက်နီမော်ရွာ]]တွင် တောင်ပြိုကျမှုဖြစ်ပွားပြီး သကျက်တောနှင့် ကျောက်ပုံရွာတို့တွင် နေအိမ်များ ရေနစ်မြှုပ်နေသည်။ [[ထားဝယ်မြစ်]] ဒီရေတက်ချိန်တွင် မိုးများခြင်းကြောင့် ရေကြီးရေလျှံမှုဖြစ်ပွားကာ ကျေးရွာချင်းဆက်တံတားများ ကျိုးပျက်မှုများလည်း ရှိနေသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-09-27 |title=စက်တင်ဘာ ၂၇ ရက် သတင်းများ အနှစ်ချုပ် - မိုးများလို့ တနင်္သာရီတိုင်း၊ လောင်းလုံးမြို့နယ်မှာ ရေကြီး တောင်ပြို |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cwyvzzrn92ydo |access-date=2026-09-27 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

ထားဝယ်မြို့တွင် သုံးရက်ဆက် မိုးအဆက်မပြတ် ရွာသွန်းနေမှုကြောင့် စက်တင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့ နံနက်ပိုင်းကတည်းက မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်အချို့သို့ ရေစဝင်လာခဲ့ပြီး  ညနေပိုင်းတွင် ရပ်ကွက်အများစုနှင့် ချောင်းအချို့ ရေကြီးရေလျှံနေခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-09-28 |title=မိုးများလို့ ထားဝယ်မြို့ပေါ်အထိ ရေတက်လာပြီး နေအိမ်တွေ ရေမြုပ် - ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cq70dp1p14jxt |access-date=2026-09-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;စက်တင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် မိုးရေချိန် ၁၁.၀၂ လက်မအထိ သမိုင်းတစ်လျှောက် စံချိန်တင် ရွာသွန်းခဲ့ကြောင်း မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒ ညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာနက ကြေညာသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မိုးကြီးမည့်သတိပေးချက် အမှတ်စဉ်(၈၄/၂၀၂၆) {{!}} Department of Meteorology and Hydrology |url=https://www.moezala.gov.mm/my/warning/133774 |access-date=2026-09-28 |website=www.moezala.gov.mm}}&lt;/ref&gt; ထားဝယ်မြို့ရှိ ကရပ်ပြင်၊ ကညုံ၊ ရှမ္မလည်ဆွဲ၊ ကြက်စားပြင်နှင့် ဘုမ္မော စသည့် ရပ်ကွက်များရှိ လမ်းအချို့တွင်  စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့ နံနက်က တစ်ထပ်နေအိမ်အချို့ ရေမြုပ်နေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2026-09-28 |title=ထားဝယ်မြို့ပေါ် ရပ်ကွက်များတွင် တစ်ထပ်အိမ်အချို့ရေမြုပ် |url=https://www.daweiwatch.com/28/09/2026/137565/ |access-date=2026-09-28 |website=Dawei Watch |language=en}}&lt;/ref&gt;

== မြစ်ရေအခြေအနေ ==
[[မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒ ညွှန်ကြားမှု ဦးစီးဌာန|မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန]]က သြဂုတ် ၁၄ ရက် နံနက် ၆ နာရီခွဲအချိန်တိုင်းတာချက်များအရ [[ဧရာဝတီမြစ်]]ရေသည် မြင်းမူ၊ ပခုက္ကူ၊ ညောင်ဦး၊ ဆိပ်သာ၊ ဟင်္သာတ၊ ဇလွန်၊ မင်းဘူး၊ မကွေး၊ ပြည်မြို့တို့၏ စိုးရိမ်ရေအမှတ်အထက်တွင် ရှိနေပြီး၊ [[မြစ်ငယ်မြစ်|ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်]]ရေသည် [[မြစ်ငယ်မြို့]]၌လည်းကောင်း၊ [[သံလွင်မြစ်]]ရေသည် ဘားအံမြို့၌လည်းကောင်း၊ စစ်တောင်းမြစ်ရေသည် မဒေါက်မြို့၌လည်းကောင်း စိုးရိမ်ရေအမှတ်အထက် ရောက်ရှိနေသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-08-14 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် သြဂုတ် ၁၄ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်- ကျောက်တော်၊ သံတွဲနဲ့ ဂွ ကို လေကြောင်းကနေဗုံးကြဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cr4gxy75ljg2t |access-date=2026-08-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ရေကြီးမှုအခြေနေသတင်း |url=https://www.moezala.gov.mm/my/bulletin/132412 |website=Moezala}}&lt;/ref&gt;

== ဖတ်ရှုရန် ==

* [[၂၀၁၅ မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]]

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ရေကြီးမှုများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ]]</text>
      <sha1>8tjqewocxqndo50uxinrct5y7g1pafz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055576</id>
      <parentid>1055493</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T08:35:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <comment>/* တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး */</comment>
      <origin>1055576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28008" sha1="kz9uxs0e35xygf7v4k1qsv90ozlxg8i" xml:space="preserve">{{Infobox event|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှု|date=ဇူလိုင် ၂၀၂၆ -|type=ရေကြီးမှု၊ တာကျိုးပေါက်မှု|reported deaths=၁၃+}}

'''၂၀၂၆ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှုများ'''သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လနှောင်းပိုင်းမှ သြဂုတ်လအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသအနှံ့အပြားတွင် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းပြီး မြစ်ရေကြီးမှုနှင့် တမံကျိုးပေါက်မှုများကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ ရေဘေးကြောင့် [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]နှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]တို့တွင် လူဦးရေ သိန်းချီ ထိခိုက်နစ်နာခဲ့ပြီး၊ အနည်းဆုံး လူ ၁၆ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း Myanmar Now သတင်းဌာနက [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG) ၏ ထုတ်ပြန်ချက်ကို ကိုးကား၍ ဖော်ပြထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Zaw |first=Khin Yi Yi |date=2026-08-11 |title=16 dead and tens of thousands displaced by flooding across central Myanmar |url=https://myanmar-now.org/en/news/16-dead-and-tens-of-thousands-displaced-by-flooding-across-central-myanmar-nug/ |access-date=2026-08-11 |website=Myanmar Now |language=en-US |archive-date=11 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260811165910/https://myanmar-now.org/en/news/16-dead-and-tens-of-thousands-displaced-by-flooding-across-central-myanmar-nug/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ဒေသအလိုက် ရေကြီးမှုများ ==

=== ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး ===
{{main|၂၀၂၆ လေးမျက်နှာ ရေကြီးမှု}}
၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် [[လေးမျက်နှာမြို့နယ်]]ရှိ [[ပုသိမ်မြစ်|ငဝန်မြစ်]]ကမ်းထိန်းတမံသည် သဲဗွက်ထခြင်း (Sand boils) နှင့် မြေနိမ့်ကျဆင်းခြင်းများကြောင့် ပေ ၃၉၀ ခန့် အကျယ် ကျိုးပေါက်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အဆိုပါ ငဝန်မြစ် ရေကာတာကျိုးပေါက်မှုကြောင့် လေးမျက်နှာတစ်မြို့လုံးနှင့် ဝန်းကျင်ကျေးရွာများ ရေဖုံးလွှမ်းခဲ့ပြီး၊&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-31 |title=ငဝန်မြစ် ရေကာတာကျိုးလို့ ဒေသခံတွေ နေရာပြောင်းဖို့ တိုက်တွန်းထားရ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cpq8vep2qyeo |access-date=2026-08-11 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt; ဒေသခံ ပြည်သူ ၄၀,၀၀0 ကျော် ရေဘေးသင့်ခဲ့ကြောင်း Xinhua သတင်းဌာန တွင် ဖော်ပြထားသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Over 40,000 affected by flooding after embankment breach in Myanmar's Ayeyarwady |url=https://english.news.cn/20260808/091f9135197a42e2a5b3322b9010c7ae/c.html |access-date=2026-08-11 |website=english.news.cn |language=en}}&lt;/ref&gt;၎င်းအပြင် ရေကြီးမှု ၁၀ ရက်ကျော် ကြာမြင့်လာသည့်တိုင်အောင် ဒေသခံ ၁၄,၀၀၀ ကျော်မှာ အရေးပေါ် စားနပ်ရိက္ခာနှင့် ဆေးဝါးများ လိုအပ်လျက်ရှိကြောင်း DVB သတင်းက ဆိုသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=လေးမျက်နှာ ရေကြီးမှု ၁၀ ရက် ကျော်လာပြီး ပြည်သူ ၁၄,၀၀၀ ကျော် ရေဘေးသင့်နေ |url=https://burmese.dvb.no/post/804653 |access-date=2026-08-11 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

ဩဂုတ် ၁၈ ရက်နေ့သတင်းအရ ဧရာဝတီတိုင်း၊ [[မအူပင်မြို့နယ်]]တွင် တိုးမြစ်ရေဝင်ရောက်မှုကြောင့် ရေကြီးမှုဖြစ်ပေါ်နေပြီး အခြေခံပညာကျောင်း ၁၅ ကျောင်း ထပ်မံပိတ်ထားရသည်။ ပိတ်ထားရသည့်ကျောင်းများမှာ ကျွဲသောင်၊ သောင်သာယာ၊ လက်ပံတန်း၊ ခနောင်ကြီး၊ ဘုရားချောင်း၊ ပေကုန်း၊ ဇီးကုန်း၊ ပတုပ်ကျောင်း၊ ထရော်ပေကုန်း၊ လှိုင်းတာ၊ ကံစု၊ ဘုရားသုံးဆူ၊ ကျုံစုတ်၊ ကညင်သုံးပင်နှင့် အရှေ့ဂိုးမြောင်းတို့မှ ဖြစ်ကာ မူလတန်းကျောင်းများ အများဆုံးပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မအူပင်မြို့နယ်၌ မြစ်ရေကြီးပြီး စာသင်ကျောင်း ၁၅ ကျောင်း ပိတ်ထားရ |url=https://burmese.dvb.no/post/700063 |access-date=2026-08-19 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

=== စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး ===
ဩဂုတ်လဆန်းပိုင်းမှစ၍ မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုနှင့် မူမြစ်ရေ မြင့်တက်လာမှုကြောင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အနောက်ဘက်ခြမ်း ရွှေဘိုမြို့နယ်အတွင်းရှိ ကျေးရွာများ ရေကြီးနစ်မြုပ်ခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် ဒေသတွင်းရှိ စစ်ဘေးရှောင် (IDPs) ပြည်သူ ၁,၇၀၀ ကျော်မှာ ရေဘေးထပ်မံကြုံတွေ့ရပြီး အမိုးအကာနှင့် သောက်သုံးရေ အရေးပေါ် လိုအပ်နေကြောင်း Burma News International (BNI) တွင် ဖော်ပြထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Over 1,700 Displaced People Stranded by Severe Flooding in Myanmar’s Sagaing Region |url=https://www.bnionline.net/en/news/over-1700-displaced-people-stranded-severe-flooding-myanmars-sagaing-region |access-date=2026-08-11 |website=Burma News International |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== ကရင်ပြည်နယ် ===
ကရင်ပြည်နယ် [[ဘားအံမြို့]]တွင် သံလွင်မြစ်ရေသည် ဩဂုတ် ၁၀ ရက် မွန်းလွဲ ၄ နာရီခွဲတိုင်းတာချက်အရ စိုးရိမ်ရေမှတ် ၇၅၀ စင်တီမီတာအထက် ၈၂၃ စင်တီမီတာသို့ရောက်ရှိနေပြီး အနိမ့်ပိုင်းလူနေရပ်ကွက်များအတွင်းသို့ မြစ်ရေများစီးဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ကရင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်ဦးစောမြင့်ဦး ဘားအံမြို့ပေါ်အနိမ့်ပိုင်းလူနေရပ်ကွက်များ ရေဝင်ရောက်မှုအခြေအနေ ကြည့်ရှုစစ်ဆေး |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86531 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt; ဘားအံမြို့တွင် မိုးလုံလေလုံအားကစားရုံနှင့် လေသာဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း ယာယီရေဘေးကယ်ဆယ်ရေးစခန်း (၂) ခုတို့တွင် မြစ်ကမ်းအနီးနှင့် မြေနိမ့်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်လျက်ရှိသည့် အိမ်ထောင်စု (၇၈) စု၊ အမျိုးသား (၁၉၄) ဦး၊ အမျိုးသမီး (၁၉၆) ဦး၊ စုစုပေါင်း (၃၉၀) ဦးအား ယာယီပြောင်းရွှေ့ နေရာချထားပေးသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဘားအံမြို့တွင် သံလွင်မြစ်ရေမြင့်တက်လာမှုကြောင့် ယာယီရေဘေးကယ်ဆယ်ရေးစခန်း (၂) ခု စတင်ဖွင့်လှစ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86516 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== ရှမ်းပြည်နယ် ===
ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ [[ကလောမြို့]]တွင် မိုးအဆက်မပြတ်ရွာသွန်းပြီး တောင်ကျချောင်းရေများ စီးဆင်းမှုကြောင့် ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်နေ့ နံနက် ၉ နာရီက ကလောချောင်းရေလျှံမှုဖြစ်ပွားခဲ့ရာ မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်အချို့နှင့် ဌာနဆိုင်ရာရုံးများတွင် ရေများဝင်ရောက်သည်။ မိုးအဆက်မပြတ်ရွာသွန်းပြီး ကလောချောင်းရေလျှံမှုကြောင့် ကလောမြို့ပေါ်ရှိ အမှတ်(၂)၊ အမှတ်(၃)နှင့် အမှတ်(၄)ရပ်ကွက်များတွင် ချောင်းဘေးတစ်လျောက်ရှိ နေအိမ်များအတွင်းသို့ ချောင်းရေ ၁ပေမှ ၃ပေအထိ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။   &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ကလောမြို့၌ မိုးအဆက်မပြတ်ရွာသွန်းပြီး တောင်ကျချောင်းရေးစီးဆင်းမှုကြောင့် ချောင်းရေလျှံမှုဖြစ်ပွား |url=http://www.moi.gov.mm/news/86496 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;      

=== မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ===
[[တံတားဦးမြို့နယ်]]တွင် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းနှင့် [[မြစ်ငယ်မြစ်|ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်]]ကမ်းဘေးရှိ  ဘလဲ့ဘကျေးရွာ၊ ဈေးချိုကျေးရွာ၊ ဥတည်ကျေးရွာ၊ ပန်းယျကျေးရွာ၊ ကန်ချောကျေးရွာ၊ ဟံသာဝတီကျေးရွာ၊ မီးသွေးတိုက်ကျေးရွာနှင့် ငါးရာပြားကျေးရွာများသို့ ရေဝင်လျက်ရှိပြီး ရေဘေးလွတ်ရာကုန်းမြင့်ဒေသများသို့ ပြောင်းရွှေ့နိုင်ရေး သက်ဆိုင်ရာများနှင့်အတူ ကူညီဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။ တံတားဦးမြို့နယ်အနေဖြင့် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ရေစိုးရိမ်ရေအမှတ်သည် ၁,၂၆၀ စင်တီမီတာအောက် ၁,၁၉၄ စင်တီမီတာသို့ လည်းကောင်း၊ ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်ရေ၏ စိုးရိမ်ရေအမှတ်သည် ၈၇၀ စင်တီမီတာအထက် ၉၇၄ စင်တီမီတာသို့ ရောက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တံတားဦးမြို့နယ်၌ မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းနှင့် ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်ကမ်းဘေးရှိ ကျေးရွာများ ရေဝင်ရောက် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86503 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[ငါန်းဇွန်မြို့နယ်]]အတွင်း စိုးရိမ်ရေအမှတ်(၁၁၅၀စင်တီမီတာ)သို့ ရောက်လာသဖြင့် မြို့ပေါ် အမှတ်(၁၊ ၂၊ ၃၊) ရပ်ကွက်များအတွင်းရှိ မြစ်ကမ်းနံဘေးနေအိမ်များသို့  မြစ်ရေဝင်ရောက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ငါန်းဇွန်မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်များအတွင်း ဧရာဝတီမြစ်ရေဝင်ရောက်မှုကြောင့် ရေဘေးသင့်ပြည်သူများအား ဘေးလွတ်ရာရွှေ့ပြောင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86510 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;

ကျောက်ဆည်ခရိုင် [[စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်]]၌ ဩဂုတ် ၁၀ ရက် ည‌နေပိုင်းမှစတင်၍ မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းပြီး ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်ရေမြင့်တက်လာမှုကြောင့် မြစ်ကမ်းနံဘေးရှိ [[ဧည့်ပြရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်|ဧည့်ပြ]]ကျေးရွာအုပ်စုနှင့် [[ပလိပ် (ရွာမ)ရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်|ပလိပ်]]ကျေးရွာအုပ်စုရှိ နေအိမ်များအတွင်း မိုးရေများဝင်ရောက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်၌ ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်‌ကမ်းဘေးရှိ ကျေးရွာများအတွင်း ရေဝင်ရောက်သဖြင့် လူဦးရေ ၁,၂၂၀ နှင့် တိရစ္ဆာန်ကောင်ရေ ၁၃၅ ကောင်တို့အား ရေဘေးလွတ်ရာနေရာများသို့ ပြောင်းရွှေ့ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86453 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== မကွေးတိုင်းဒေသကြီး ===
[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြို့သစ်မြို့နယ်]] ရှိ ပုလင်းဆည်၊ စွန်ဆည်၊ ဆဒ္ဒန်ဆည် နှင့် ဘုတ်ချောင်းဆည်တို့အနက် စွန်ဆည်နှင့် ဆဒ္ဒန်ဆည်တို့မှာ  မိုးအဆက်မပြတ် ရွာသွန်းခဲ့မှုကြောင့် ဩဂုတ်လ ၁၁ ရက် နံနက် ၈ နာရီ တိုင်းထွာချက်အရ ရေပိုလွှဲများမှ စတင်ရေကျော်ကျခဲ့သည်။ စွန်ဆည်ရေလှောင်တမံ၏ ရေပြည့်အမှတ်မှာ ၆၂၅ ပေဖြစ်ပြီး ထိုနေ့၏ ရေမှတ်မှာ ၆၂၅.၆၀ ပေရှိသဖြင့် ရေပိုလွှဲမှ ၀.၆ ပေခန့် ရေကျော်ကျခဲ့သည်။အလားတူ ဆဒ္ဒန်ဆည်ရေလှောင်တမံ၏ ရေပြည့်အမှတ်မှာလည်း  ၅၆၀.၅၀ ပေဖြစ်ပြီး ရေမှတ် ၅၆၂.၃၀ ပေရှိနေသဖြင့် ရေပိုလွှဲမှ ၁.၈ ပေခန့် ရေကျော်ကျလျက်ရှိသည်။ထို့ကြောင့် ဆည်အောက်ပိုင်းကျေးရွာများတွင် အရေးပေါ်အခြေအနေ အဆင့် (၁) အစိမ်းရောင်အလံများ လွှင့်ထူ၍ အသိပေးနှိုးဆော်ခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြို့သစ်မြို့နယ်ရှိ စွန်ဆည်နှင့်ဆဒ္ဒန်ဆည်ရေလှောင်တမံ ရေပိုလွှဲတို့မှ စတင်ရေကျော်ကျ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86499 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး ===
၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့တွင် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်း]]၊ [[ထားဝယ်ခရိုင်]]၊ [[လောင်းလုံမြို့နယ်]]တွင် မိုးသည်းထန်မှုကြောင့် ကျေးရွာများ၌ ရေကြီးမှုနှင့် တောင်ပြိုမှုများ ဖြစ်ပွားနေပြီး [[ကမြောကြီးရွာ၊ လောင်းလုံးမြို့နယ်|ကမြောကြီးရွာ]]အနီးတွင် ရေများပြားမှုကြောင့် ရှေ့ဆက်သွားလာ၍ မရဘဲ မြို့နယ်အောက်ပိုင်းရှိ ကျေးရွာများ၏ အခြေအနေကို မျက်မြင်မမြင်နိုင်သေး။ ကျေးရွာ ၁၀ ရွာထက်မနည်းရှိသည့်အနက် [[ကျောက်နီမော်ရွာ၊ လောင်းလုံးမြို့နယ်|ကျောက်နီမော်ရွာ]]တွင် တောင်ပြိုကျမှုဖြစ်ပွားပြီး သကျက်တောနှင့် ကျောက်ပုံရွာတို့တွင် နေအိမ်များ ရေနစ်မြှုပ်နေသည်။ [[ထားဝယ်မြစ်]] ဒီရေတက်ချိန်တွင် မိုးများခြင်းကြောင့် ရေကြီးရေလျှံမှုဖြစ်ပွားကာ ကျေးရွာချင်းဆက်တံတားများ ကျိုးပျက်မှုများလည်း ရှိနေသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-09-27 |title=စက်တင်ဘာ ၂၇ ရက် သတင်းများ အနှစ်ချုပ် - မိုးများလို့ တနင်္သာရီတိုင်း၊ လောင်းလုံးမြို့နယ်မှာ ရေကြီး တောင်ပြို |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cwyvzzrn92ydo |access-date=2026-09-27 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

ထားဝယ်မြို့တွင် သုံးရက်ဆက် မိုးအဆက်မပြတ် ရွာသွန်းနေမှုကြောင့် စက်တင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့ နံနက်ပိုင်းကတည်းက မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်အချို့သို့ ရေစဝင်လာခဲ့ပြီး  ညနေပိုင်းတွင် ရပ်ကွက်အများစုနှင့် ချောင်းအချို့ ရေကြီးရေလျှံနေခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-09-28 |title=မိုးများလို့ ထားဝယ်မြို့ပေါ်အထိ ရေတက်လာပြီး နေအိမ်တွေ ရေမြုပ် - ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cq70dp1p14jxt |access-date=2026-09-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;စက်တင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် မိုးရေချိန် ၁၁.၀၂ လက်မအထိ သမိုင်းတစ်လျှောက် စံချိန်တင် ရွာသွန်းခဲ့ကြောင်း မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒ ညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာနက ကြေညာသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မိုးကြီးမည့်သတိပေးချက် အမှတ်စဉ်(၈၄/၂၀၂၆) {{!}} Department of Meteorology and Hydrology |url=https://www.moezala.gov.mm/my/warning/133774 |access-date=2026-09-28 |website=www.moezala.gov.mm}}&lt;/ref&gt; ထားဝယ်မြို့ရှိ ကရပ်ပြင်၊ ကညုံ၊ ရှမ္မလည်ဆွဲ၊ ကြက်စားပြင်နှင့် ဘုမ္မော စသည့် ရပ်ကွက်များရှိ လမ်းအချို့တွင်  စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့ နံနက်က တစ်ထပ်နေအိမ်အချို့ ရေမြုပ်နေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2026-09-28 |title=ထားဝယ်မြို့ပေါ် ရပ်ကွက်များတွင် တစ်ထပ်အိမ်အချို့ရေမြုပ် |url=https://www.daweiwatch.com/28/09/2026/137565/ |access-date=2026-09-28 |website=Dawei Watch |language=en}}&lt;/ref&gt;

ထားဝယ်ဒေသတွင် စက်တင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့မှစ၍ မိုးအဆက်မပြတ် ရွာသွန်းမှုကြောင့် ကျေးရွာပေါင်း ၆၀ ကျော် ရေဘေးသင့်နေပြီး လူသေဆုံးမှု ၁၃ ဦးအထိ ရှိလာပြီဖြစ်ကြောင်း ထားဝယ်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်/ထားဝယ်တပ်တော်၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ကိုယောနသံက ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားသည်။ လောင်းလုံးမြို့နယ်တွင် အနည်းဆုံး ၁၀ ဦး၊ ထားဝယ်မြို့နယ်တွင် ၂ ဦးနှင့် သရက်ချောင်းမြို့နယ်တွင် ၁ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၁၃ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-09-28 |title=ထားဝယ်က မြေပြို ရေကြီးမှု သေဆုံးသူ ၁၃ ဦးထက်မနည်းရှိတယ်လို့ ထားဝယ်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် ပြော - ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cq70dp1p14jxt |access-date=2026-09-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

== မြစ်ရေအခြေအနေ ==
[[မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒ ညွှန်ကြားမှု ဦးစီးဌာန|မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန]]က သြဂုတ် ၁၄ ရက် နံနက် ၆ နာရီခွဲအချိန်တိုင်းတာချက်များအရ [[ဧရာဝတီမြစ်]]ရေသည် မြင်းမူ၊ ပခုက္ကူ၊ ညောင်ဦး၊ ဆိပ်သာ၊ ဟင်္သာတ၊ ဇလွန်၊ မင်းဘူး၊ မကွေး၊ ပြည်မြို့တို့၏ စိုးရိမ်ရေအမှတ်အထက်တွင် ရှိနေပြီး၊ [[မြစ်ငယ်မြစ်|ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်]]ရေသည် [[မြစ်ငယ်မြို့]]၌လည်းကောင်း၊ [[သံလွင်မြစ်]]ရေသည် ဘားအံမြို့၌လည်းကောင်း၊ စစ်တောင်းမြစ်ရေသည် မဒေါက်မြို့၌လည်းကောင်း စိုးရိမ်ရေအမှတ်အထက် ရောက်ရှိနေသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-08-14 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် သြဂုတ် ၁၄ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်- ကျောက်တော်၊ သံတွဲနဲ့ ဂွ ကို လေကြောင်းကနေဗုံးကြဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cr4gxy75ljg2t |access-date=2026-08-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ရေကြီးမှုအခြေနေသတင်း |url=https://www.moezala.gov.mm/my/bulletin/132412 |website=Moezala}}&lt;/ref&gt;

== ဖတ်ရှုရန် ==

* [[၂၀၁၅ မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]]

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ရေကြီးမှုများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ]]</text>
      <sha1>kz9uxs0e35xygf7v4k1qsv90ozlxg8i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သာသနဓဇ ဓမ္မာစရိယ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290971</id>
    <revision>
      <id>1055462</id>
      <parentid>1053342</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T23:23:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 2 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1055462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14875" sha1="sjnnop231scsqfxv3r1udrnj3r1lqvv" xml:space="preserve">{{unreferenced}}{{cleanup}}
== သာသနဓဇ ဓမ္မာစရိယ ဘွဲ့တံဆိပ် ([[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]] : Sãsanadhaja Dhammãcariya Degree)==
ဤဘွဲ့တံဆိပ်သည် နိုင်ငံတော်အစိုးရ ဓမ္မာစရိယစာမေးပွဲတွင် ကျမ်းရင်းသုံးကျမ်းကိုဖြေဆိုအောင်မြင်သော သာသနာ့အာဇာနည်ပုဂ္ဂိုလ်များအား ချီးမြှင့်အပ်နှင်းသည့် ဘွဲ့တံဆိပ် ဖြစ်ပါသည်။

== အဓိပ္ပာယ်နှင့် အဆင့်အတန်း ==

'''&quot;သာသနဓဇ&quot;''' ဆိုသည်မှာ သာသနာ့အထိမ်းအမှတ် အောင်လံတံခွန် (သို့မဟုတ်) သာသနာ့ကိုယ်စားပြု အောင်လံတံခွန်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး၊ '''&quot;ဓမ္မာစရိယ&quot;''' ဆိုသည်မှာ မြတ်စွာဘုရား၏ တရားတော်များကို သင်ကြားပြသပေးနိုင်သော ဆရာ (Dhammãcariya = Master of Dhamma) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပါသည်။

== ဓမ္မာစရိယတန်း ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရန် အရည်အချင်း ==

နိုင်ငံတော်အစိုးရ ပါဠိပထမပြန် စာမေးပွဲ၏ အမြင့်ဆုံးအတန်းဖြစ်သော ပထမကြီးတန်း (Pathamagyi) ကို ဖြေဆိုအောင်မြင်ပြီးသည့် ရဟန်း၊ သာမဏေများနှင့် လူပုဂ္ဂိုလ်များ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုနိုင်ပါသည်။

== ဓမ္မာစရိယတန်းတွင် သင်ကြား၊ စာမေးပွဲဖြေဆိုရသည့် ဘာသာရပ်များနှင့် စာမျက်နှာ ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|- style=&quot;background:#f2f2f2; text-align:center; font-weight:bold;&quot;

| ဘာသာရပ် || ကျမ်းစာ / စာအုပ် || စာမျက်နှာ
|-

| rowspan=&quot;5&quot; | '''(၁) ဝိနယပိဋက'''&lt;br /&gt;(စည်းကမ်းပိုင်းဆိုင်ရာ)
| ပါရာဇိကဏ်ပါဠိတော် (၁) အုပ် || ၃၈၁ မျက်နှာ
|-

| ပါရာဇိကဏ်ပါဠိတော် နိဿယ (၁) အုပ် || ၄၀၀ ကျော်
|-

| ပါရာဇိကဏ် အဋ္ဌကထာ ပါဠိ ပထမတွဲ (၁) အုပ် || ၃၂၉ မျက်နှာ
|-

| ပါရာဇိကဏ် အဋ္ဌကထာ ပါဠိ ဒုတိယတွဲ (၁) အုပ် || ၃၁၂ မျက်နှာ
|-

| ပါရာဇိကဏ် အဋ္ဌကထာ နိဿယ || ၂,၀၀၀ ကျော်
|-

| rowspan=&quot;4&quot; | '''(၂) သုတ္တန္တပိဋက'''&lt;br /&gt;(ကျင့်ကြံအားထုတ်မှုဆိုင်ရာ)
| သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂပါဠိတော် (၁) အုပ် || ၂၃၅ မျက်နှာ
|-

| သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂပါဠိတော် နိဿယ (၁) အုပ် || ၄၆၀ ကျော်
|-

| သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ ပါဠိ (၁) အုပ် || ၃၃၈ မျက်နှာ
|-

| သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ နိဿယ || ၁,၀၀၀ ကျော်
|-

| rowspan=&quot;4&quot; | '''(၃) အဘိဓမ္မပိဋက'''&lt;br /&gt;(သဘာဝတရားဆိုင်ရာ)
| ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော် (၁) အုပ် || ၂၉၈ မျက်နှာ
|-

| ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော် နိဿယ || ၅၀၇ မျက်နှာ
|-

| ဓမ္မသင်္ဂဏီ အဋ္ဌကထာ ပါဠိ (၁) အုပ် || ၄၅၄ မျက်နှာ
|-

| ဓမ္မသင်္ဂဏီ အဋ္ဌကထာ နိဿယ || ၁,၀၀၀ ကျော်
|}

== စာသင်ယူခြင်းနှင့် စာမေးပွဲဖြေဆိုခြင်းစနစ် ==

ဓမ္မာစရိယတန်းကို စာချတန်းဟုလည်းခေါ်ကြသည်။ စာချတန်းကျမ်းစာများကိုသင်ယူသည့်အခါတွင် မိမိ၏ ခွန်အားနှင့် ဉာဏ်ပညာ အရည်အချင်းအလိုက် တစ်နှစ်တည်းဖြင့်  (၃) ကျမ်းလုံးကို ဖြစ်စေ၊ (၂) ကျမ်း (သို့မဟုတ်) (၁) ကျမ်းတည်းကို ဖြစ်စေ မိမိအဆင်ပြေသလို သင်ယူနိုင်သည်။ စာမေးပွဲ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုသည့် အခါတွင်လည်း ထို့အတူပင် မိမိစာပိုင်နိုင်မှုနှင့် စာသဘောသွားနားလည်နိုင်စွမ်းရှိမှုအပေါ် မူတည်၍ တစ်နှစ်တည်း၌ သုံးကျမ်းလုံးကို ဖြစ်စေ၊ (၂) ကျမ်း၊ တစ်ကျမ်းစသည်ခွဲ၍ဖြစ်စေ ဖြေဆိုနိုင်ခွင့် ရှိသည်။

== ဖြေဆိုနိုင်သည့် ဘာသာစကားများ ==

ဓမ္မာစရိယတန်း စာမေးပွဲကို အောက်ပါဘာသာစကား (၃) မျိုးအနက် မိမိကျွမ်းကျင်ရာဘာသာဖြင့် ရွေးချယ်ဖြေဆိုနိုင်သည် -
# ပါဠိဘာသာဖြင့် ဖြေဆိုခြင်း
# မြန်မာဘာသာဖြင့် ဖြေဆိုခြင်း
# မွန်ဘာသာဖြင့် ဖြေဆိုခြင်း

== စာမေးပွဲကျင်းပပုံနှင့် အောင်မှတ်သတ်မှတ်ချက် ==

ဓမ္မာစရိယတန်း စာမေးပွဲတွင် ကျမ်းတစ်ကျမ်းလျှင် ပထမနေ့မေးခွန်းနှင့် ဒုတိယနေ့မေးခွန်း ဟုဆိုကာ မေးခွန်းလွှာနှစ်ခုကို (၂) ရက်ခွဲပြီး ဖြေဆိုရသည်။ အောင်မြင်ရန်အတွက် (၂) ရက်စလုံးတွင် အောင်မှတ်ရရှိရန် လိုအပ်ပြီး ရက်တစ်ရက်တွင် ကျရှုံးခဲ့ပါက ထိုဘာသာရပ်တစ်ခုလုံး ကျရှုံးသည်ဟု သတ်မှတ်သည်။

* '''ပထမနေ့ မေးခွန်းများ:''' ပါဠိတော်ကျမ်းစာနှင့် အဋ္ဌကထာပါဠိတော်များထဲမှ ထုတ်နုတ်၍ မေးခွန်း (၁၀) ပုဒ် မေးမြန်းသည်။ တစ်ပုဒ်လျှင် (၁၀) မှတ်ဖြင့် စုစုပေါင်း '''၁၀၀ မှတ်''' ဖိုး မေးမြန်းပြီး၊ '''အောင်မှတ်မှာ ၆၅ မှတ်''' ဖြစ်သည်။ ဖြေဆိုသူများသည် ပါဠိ၊ မြန်မာ၊ သို့မဟုတ် မွန်ဘာသာဖြင့် ဖြေဆိုနိုင်သည်။
* '''ဒုတိယနေ့ မေးခွန်းများ:''' အဋ္ဌကထာကျမ်းစာများကို အခြေခံ၍ မေးခွန်း (၁၀) ပုဒ် မေးမြန်းပါသည်။ တစ်ပုဒ်လျှင် (၁၀) မှတ်ဖြင့် စုစုပေါင်း '''၁၀၀ မှတ်''' ဖိုး မေးမြန်းပြီး၊ '''အောင်မှတ်မှာ ၆၅ မှတ်''' ဖြစ်သည်။ ဖြေဆိုသူများသည် ပထမနေ့မေးခွန်းတွင် ရွေးချယ်ဖြေဆိုထားသည့် ပါဠိ၊ မြန်မာ၊ သို့မဟုတ် မွန်ဘာသာဖြင့် ဖြေဆိုရသည်။

==အစိုးရဓမ္မာစရိယစာဖြေဆိုရန်ဝင်ခွင့်လွှာတင်သွင်းခြင်းနှင့် စာဖြေဆိုရက်== 

အစိုးရဓမ္မာစရိယဖြေဆိုရန် ဝင်ခွင့်လွှာများကို သီတင်းကျွတ်နှင့် တန်ဆောင်မုန်းလများတွင် တင်သွင်းရတတ်ပါသည်။ သင်္ကြန်မတိုင်မီ အင်္ဂလိပ်လဖြစ်သည့် မတ်ချ်လနှင့် ဧပြီလတို့တွင် သင့်လျော်သောအချိန်အခါကို စာဖြေရက်အဖြစ် နိုင်ငံတော်သံဃမဟာနာယက အစိုးရဓမ္မာစရိယပညာရေးဗဟိုအဖွဲ့မှ ရက်သတ်မှတ်ပေးတတ်ပါသည်။
၁၃၈၇ ခု (၂၀၂၆) အစိုးရဓမ္မာစရိယစာမေးပွဲကို ၁၃၈၇ ခု၊ တန်ခူးလဆန်း (၆) ရက်၊ တနင်္လာနေ့မှ ၁၃၈၇ ခု၊ တန်ခူးလဆန်း (၁၄) ရက် အင်္ဂါနေ့အထိ တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ အစိုးရဓမ္မာစရိယစာဖြေဌာနပေါင်း (၆၅) ဌာနတို့တွင် တပြိုင်တည်း ကျင်းပဖြေဆိုခဲ့ကြပါသည်။&lt;ref&gt;https://www.mora.gov.mm/news/announcement-of-the-results-of-the-1387-2026-government-religious-examination/ {{Dead link|date=September 2026 }}&lt;/ref&gt;

==အစိုးရဓမ္မာစရိယစာမေးပွဲ အဖြေလွှာစီစစ်ခြင်းနှင့် အောင်စာရင်းကြေညာခြင်း==

အစိုးရဓမ္မာစရိယစာမေးပွဲမှာ အဖြေလွှာများကို များသောအားဖြင့် သင်္ကြန်ကာလ နောက်ပိုင်းတွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ကမ္ဘာအေးကုန်းမြေ၊ ပုဗ္ဗဝိဒဟကျောင်းဆောင်ရှိ ဓမ္မာစရိယစာစစ်ဌာနတွင် အမှတ်ပေးခြင်း၊ အမှတ်ဖြည့်ခြင်း၊ အမှတ်ပေါင်းခြင်းလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ပါသည်။ အဆိုပါ လုပ်ငန်းစဉ်များပြီးဆုံးစေရန် စာဖြေဆိုသည့် အဖြေလွှာ အနည်း အများအလိုက် တစ်လဝန်းကျင်ခန့်ကြာမြင့်ပါသည်။ လုပ်ငန်းစဉ်များပြီးဆုံးသွားသည့်နောက် သင့်တင့်လျှောက်ပတ်သောအခါတွင် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ သာသနာရေးဦးစီးဌာန၊ စာမေးပွဲဌာနခွဲက စာမေးပွဲအထူးအောင်ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ အမည်များနှင့် အောင်စာရင်းများကို နိုင်ငံပိုင် မြန်မာအလင်းသတင်းစာ၊ ကြေးမှုံသတင်းစာတို့မှလည်းကောင်း၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန စသော အစိုးရဝန်ကြီးဌာနတို့၏ အင်တာနက်ဝက်ဆိုက်များမှလည်းကောင်း အသိပေးကြေညာပါသည်။
၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွက် ဖြေဆိုခဲ့သည့်အစိုးရဓမ္မာစရိယအောင်စာရင်းများကို ဇွန်လ ၅ ရက်၊ ၂၀၂၆ နေ့တွင် တရားဝင်ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့ပါသည်။ &lt;ref&gt;https://www.mora.gov.mm/news/announcement-of-the-results-of-the-1387-2026-government-religious-examination/ {{Dead link|date=September 2026 }}&lt;/ref&gt; 

== ဘွဲ့တံဆိပ် ဆက်ကပ်ခြင်း ==
ကျမ်းရင်းသုံးကျမ်းလုံး၏ စာမေးပွဲမေးခွန်းလွှာ (၆) ခုစလုံးကို အောင်မြင်ပြီးမြောက်ပါက ဓမ္မာစရိယတန်း အောင်မြင်သည်ဟု သတ်မှတ်ကာ နိုင်ငံတော်အစိုးရက '''&quot;သာသနဓဇ ဓမ္မာစရိယ&quot;''' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို ဆက်ကပ်ချီးမြှင့်အပ်နှင်းသည်။ ဓမ္မာစရိယတန်းစာမေးပွဲသည် မေးခွန်းပုံစံနှင့် လေ့လာရမည့် နည်းလမ်းကို သဘောပေါက်ပါက မခက်ခဲသော်လည်း၊ နည်းလမ်းမမှန်ကန်ပါက နှစ်ရှည်လများ ဖြေဆိုသော်လည်း အောင်မြင်ရန် မလွယ်ကူသော စာမေးပွဲဖြစ်သည်။</text>
      <sha1>sjnnop231scsqfxv3r1udrnj3r1lqvv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လေးတူချင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291430</id>
    <revision>
      <id>1055456</id>
      <parentid>1053892</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T21:42:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1055456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35509" sha1="0m888pm7pteu6rznuy3lnh3895wsg19" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= &lt;nowiki&gt;[[&lt;/nowiki&gt;[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]&lt;nowiki&gt;]]&lt;/nowiki&gt;|native_name=Letu Chin|image=[[File:Letu Chin couple in their traditional attires.jpg|thumb|Letu Chin couple in their traditional attires]]}}'''လေးတူချင်း'''  (အင်္ဂလိပ်: [https://en.wikipedia.org/wiki/Letu_Chin Letu'' &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}&lt;/ref&gt;'' [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}&lt;/ref&gt; ''and Ledu''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}&lt;/ref&gt; )'' မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။  လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် &quot;လဲဒူ &lt;ref&gt;https://archive.org/details/000803_202409/page/396/mode/2up&lt;/ref&gt;&quot;] ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ &quot;လေးတူ(၁၇၁၂)ဦး&quot; ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် &quot; [https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]&quot; ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။  &quot;လဲဒူ&quot; နှင့် &quot;လဲဒု&quot; တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး &quot;Ledu&quot;အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ &quot;လေးတူ&quot; ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ &quot;Ledu&quot; ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။  &lt;sup&gt;[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]&lt;/sup&gt;။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော ''တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)'' စာအုပ်ထဲတွင် &quot;လေးတူ&quot; &lt;ref&gt;https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971&lt;/ref&gt; ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။  အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် &quot;[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu] {{Dead link|date=September 2026 }}&quot; ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည်  ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}&lt;/ref&gt;

လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ အရေးပါသော ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ(CENSUS OF INDIA(Vol.10) - BURMA Part I-Report)  &lt;ref&gt;{{Cite book |last=S. G. Grantham |date=1921 | title=Census Of India 1921 |url=https://www.burmalibrary.org/en/census-of-burma-1921-report}}&lt;/ref&gt; ထဲတွင် ကုဒ်နံပါတ် C.36 Ledu  ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ(CENSUS OF INDIA(Vol.11) - BURMA Part I-Report) &lt;ref&gt;{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}&lt;/ref&gt; ထဲတွင် ကုဒ်နံပါတ် C40. Ledu ဖြင့်လည်းကောင်း သတ်မှတ်ကောက်ယူခဲ့သည်ကိုလည်း ထင်ရှားစွာတွေ တွေ့ရှိရသည်။ 

မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ &lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;]&lt;/sup&gt;။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊&lt;ref&gt;{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}&lt;/ref&gt; သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ 

== အခြေချနေထိုင်မှု ==
ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}&lt;/ref&gt;

ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။  မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}&lt;/ref&gt;

ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt; လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ 

== တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း ==
တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။

== လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ==
အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင်  ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်—
* အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း
* မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ
* နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ
* ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း
* ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း
* ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ
* ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း
* လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ
* ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။

[[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]]

== ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း ==
လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။  ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။  မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။

== လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ ==
လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}&lt;/ref&gt;ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[&lt;sup&gt;[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]&lt;/sup&gt;&lt;sup&gt;[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]&lt;/sup&gt;] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}&lt;/ref&gt;ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား  အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
[[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]]

== ရိုးရာဝတ်စုံများ ==
လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures &amp; Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု ==
လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။

သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&amp;srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။  ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets)
အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ'''
|-
| A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d
|-
| E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j
|-
| K,k || L,l || M,m || N,n || O,o
|-
| P,p || Q,q || S,s || T,t ||  U,u 
|-  V,v || X,x || Y,y ||  Z,z ||      
|}

'''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |K
က
| valign=&quot;top&quot; |Kh
ခ
| valign=&quot;top&quot; |Ng
င
| valign=&quot;top&quot; |C
စ
| valign=&quot;top&quot; |S
ဆ
|-
| valign=&quot;top&quot; |Ny
ည
| valign=&quot;top&quot; |T
တ/သ
| valign=&quot;top&quot; |Th
ထ
| valign=&quot;top&quot; |D
ဒ/ဓ
| valign=&quot;top&quot; |N
န
|-
| valign=&quot;top&quot; |P
ပ
| valign=&quot;top&quot; |Ph
ဖ
| valign=&quot;top&quot; |B
ဘ/ဗ
| valign=&quot;top&quot; |M
မ
| valign=&quot;top&quot; |Y
ရ/ယ
|-
| valign=&quot;top&quot; |L
လ
| valign=&quot;top&quot; |V
ဝ
| valign=&quot;top&quot; |H
ဟ
| valign=&quot;top&quot; |
|}

'''သရ(၁၁) လုံး'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |A
| valign=&quot;top&quot; |Aw
| valign=&quot;top&quot; |E
| valign=&quot;top&quot; |Ei
| valign=&quot;top&quot; |Ë
| valign=&quot;top&quot; |I
|-
| valign=&quot;top&quot; |O
| valign=&quot;top&quot; |U
| valign=&quot;top&quot; |X
| valign=&quot;top&quot; |J
| valign=&quot;top&quot; |Ä
| valign=&quot;top&quot; |
|}
'''သရတွဲ (၁၆)လုံး'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |Ai
| valign=&quot;top&quot; |Awi
| valign=&quot;top&quot; |Au
| valign=&quot;top&quot; |Awu
| valign=&quot;top&quot; |Eu
|-
| valign=&quot;top&quot; |Ëu
| valign=&quot;top&quot; |Iu
| valign=&quot;top&quot; |Oi
| valign=&quot;top&quot; |Uaw
| valign=&quot;top&quot; |Ui
|-
| valign=&quot;top&quot; |Uj
| valign=&quot;top&quot; |Xi
| valign=&quot;top&quot; |Xu
| valign=&quot;top&quot; |Ji
| valign=&quot;top&quot; |Ju
|-
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |Äi
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |
|}

'''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး
(6 Ending Consonants in the Letu Language)'''  

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ  !! အဓိပ္ပါယ်
|-
| K          || kawk  || ခြင်းတောင်း
|-
| M         || am      || အိုး
|-
| N         || con     || ပြေးသည်
|-
| Ng       || Pang   || အော်သည်
|-
| P         ||  Pap   || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည်
|-
| T         || Tap    || တပ်ဆင်သည်
|}


== ကိုးကားချက်များ ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>0m888pm7pteu6rznuy3lnh3895wsg19</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055500</id>
      <parentid>1055456</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T04:21:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CobaltEcho9</username>
        <id>113523</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Letu Chin Woman with A Tattoo Face&quot; image is added here.</comment>
      <origin>1055500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35448" sha1="0sb2y5w87nl361ss6eb4tmqxdghjzbx" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= &lt;nowiki&gt;[[&lt;/nowiki&gt;[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]&lt;nowiki&gt;]]&lt;/nowiki&gt;|native_name=Letu Chin|image=[[File:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png]]}}'''လေးတူချင်း'''  (အင်္ဂလိပ်: [https://en.wikipedia.org/wiki/Letu_Chin Letu'' &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}&lt;/ref&gt;'' [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}&lt;/ref&gt; ''and Ledu''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}&lt;/ref&gt; )'' မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။  လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် &quot;လဲဒူ &lt;ref&gt;https://archive.org/details/000803_202409/page/396/mode/2up&lt;/ref&gt;&quot;] ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ &quot;လေးတူ(၁၇၁၂)ဦး&quot; ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် &quot; [https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]&quot; ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။  &quot;လဲဒူ&quot; နှင့် &quot;လဲဒု&quot; တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး &quot;Ledu&quot;အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ &quot;လေးတူ&quot; ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ &quot;Ledu&quot; ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။  &lt;sup&gt;[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]&lt;/sup&gt;။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော ''တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)'' စာအုပ်ထဲတွင် &quot;လေးတူ&quot; &lt;ref&gt;https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971&lt;/ref&gt; ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။  အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် &quot;[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu] {{Dead link|date=September 2026 }}&quot; ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည်  ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}&lt;/ref&gt;

လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ အရေးပါသော ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ(CENSUS OF INDIA(Vol.10) - BURMA Part I-Report)  &lt;ref&gt;{{Cite book |last=S. G. Grantham |date=1921 | title=Census Of India 1921 |url=https://www.burmalibrary.org/en/census-of-burma-1921-report}}&lt;/ref&gt; ထဲတွင် ကုဒ်နံပါတ် C.36 Ledu  ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ(CENSUS OF INDIA(Vol.11) - BURMA Part I-Report) &lt;ref&gt;{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}&lt;/ref&gt; ထဲတွင် ကုဒ်နံပါတ် C40. Ledu ဖြင့်လည်းကောင်း သတ်မှတ်ကောက်ယူခဲ့သည်ကိုလည်း ထင်ရှားစွာတွေ တွေ့ရှိရသည်။ 

မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ &lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;]&lt;/sup&gt;။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊&lt;ref&gt;{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}&lt;/ref&gt; သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ 

== အခြေချနေထိုင်မှု ==
ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}&lt;/ref&gt;

ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။  မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}&lt;/ref&gt;

ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt; လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ 

== တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း ==
တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။

== လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ==
အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင်  ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်—
* အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း
* မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ
* နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ
* ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း
* ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း
* ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ
* ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း
* လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ
* ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။

[[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]]

== ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း ==
လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။  ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။  မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။

== လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ ==
လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}&lt;/ref&gt;ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[&lt;sup&gt;[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]&lt;/sup&gt;&lt;sup&gt;[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]&lt;/sup&gt;] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}&lt;/ref&gt;ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား  အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
[[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]]

== ရိုးရာဝတ်စုံများ ==
လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures &amp; Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု ==
လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။

သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&amp;srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။  ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets)
အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ'''
|-
| A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d
|-
| E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j
|-
| K,k || L,l || M,m || N,n || O,o
|-
| P,p || Q,q || S,s || T,t ||  U,u 
|-  V,v || X,x || Y,y ||  Z,z ||      
|}

'''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |K
က
| valign=&quot;top&quot; |Kh
ခ
| valign=&quot;top&quot; |Ng
င
| valign=&quot;top&quot; |C
စ
| valign=&quot;top&quot; |S
ဆ
|-
| valign=&quot;top&quot; |Ny
ည
| valign=&quot;top&quot; |T
တ/သ
| valign=&quot;top&quot; |Th
ထ
| valign=&quot;top&quot; |D
ဒ/ဓ
| valign=&quot;top&quot; |N
န
|-
| valign=&quot;top&quot; |P
ပ
| valign=&quot;top&quot; |Ph
ဖ
| valign=&quot;top&quot; |B
ဘ/ဗ
| valign=&quot;top&quot; |M
မ
| valign=&quot;top&quot; |Y
ရ/ယ
|-
| valign=&quot;top&quot; |L
လ
| valign=&quot;top&quot; |V
ဝ
| valign=&quot;top&quot; |H
ဟ
| valign=&quot;top&quot; |
|}

'''သရ(၁၁) လုံး'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |A
| valign=&quot;top&quot; |Aw
| valign=&quot;top&quot; |E
| valign=&quot;top&quot; |Ei
| valign=&quot;top&quot; |Ë
| valign=&quot;top&quot; |I
|-
| valign=&quot;top&quot; |O
| valign=&quot;top&quot; |U
| valign=&quot;top&quot; |X
| valign=&quot;top&quot; |J
| valign=&quot;top&quot; |Ä
| valign=&quot;top&quot; |
|}
'''သရတွဲ (၁၆)လုံး'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |Ai
| valign=&quot;top&quot; |Awi
| valign=&quot;top&quot; |Au
| valign=&quot;top&quot; |Awu
| valign=&quot;top&quot; |Eu
|-
| valign=&quot;top&quot; |Ëu
| valign=&quot;top&quot; |Iu
| valign=&quot;top&quot; |Oi
| valign=&quot;top&quot; |Uaw
| valign=&quot;top&quot; |Ui
|-
| valign=&quot;top&quot; |Uj
| valign=&quot;top&quot; |Xi
| valign=&quot;top&quot; |Xu
| valign=&quot;top&quot; |Ji
| valign=&quot;top&quot; |Ju
|-
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |Äi
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |
|}

'''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး
(6 Ending Consonants in the Letu Language)'''  

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ  !! အဓိပ္ပါယ်
|-
| K          || kawk  || ခြင်းတောင်း
|-
| M         || am      || အိုး
|-
| N         || con     || ပြေးသည်
|-
| Ng       || Pang   || အော်သည်
|-
| P         ||  Pap   || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည်
|-
| T         || Tap    || တပ်ဆင်သည်
|}


== ကိုးကားချက်များ ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>0sb2y5w87nl361ss6eb4tmqxdghjzbx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055502</id>
      <parentid>1055500</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T04:26:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CobaltEcho9</username>
        <id>113523</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[ဖိုင်:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png|thumb|ပါးရဲထိုးထားသည့် ‌လေးတူချင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး]]&quot; is moved from here.</comment>
      <origin>1055502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35253" sha1="nx6fml3pwwelsf2amrembuv4ak9taew" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group|group=လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စု|population=[https://joshuaproject.net/people%20groups/20558/BM 37,000](2025)|regions=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]] (မင်းပြားမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်) [[ချင်းပြည်နယ်]] ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသ|languages=လေးတူချင်းဘာသာစကား၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]|religions=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု|related_groups= &lt;nowiki&gt;[[&lt;/nowiki&gt;[[ချင်းလူမျိုး]]၊ [[ဟီယာတွီးချင်း]]၊ [[လိုင်းတူချင်း]]၊ [[စုမ်းတူချင်း]]၊ [[လောက်တူချင်း]] [[ဒိုင်/ဒိုင်ရ်ချင်း]]၊ [[ဒါရင်ဒူးချင်း]] ၊ [[ဥပူချင်း]]၊ နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]&lt;nowiki&gt;]]&lt;/nowiki&gt;|native_name=Letu Chin|image=[[File:A Letu Chin Woman with A Tattoo Face.png]]}}'''လေးတူချင်း'''  (အင်္ဂလိပ်: [https://en.wikipedia.org/wiki/Letu_Chin Letu'' &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Hartmann |first=Helga |date=1988 |title=Notes on the Southern Chin languages |url=https://glottolog.org/resource/reference/id/137464 |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=11 |issue=2 |pages=98–119}}&lt;/ref&gt;'' [[ethnologue:clj/|Leitu]], Laytu''&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Maung |first=Kyin Lam |title=Ethnographic Textile Art Expressing Symbolic Culture of Asho-Chin Nationals |url=https://meral.edu.mm/records/2203 |language=en}}&lt;/ref&gt; ''and Ledu''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Tribes of Burma - Wikisource, the free online library |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma |access-date=2026-09-11 |website=en.wikisource.org |language=en}}&lt;/ref&gt; )'' မျိုးနွယ်စုများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များနှင့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသများတွင် မူလ အစဉ်အလာအရ နေထိုင်လာခဲ့သော [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းလူမျိုးစု]] တစ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်–တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်–မြန်မာ (Tibeto-Burman) အကိုင်းအခက်တွင် ပါဝင်သော ချင်းလူမျိုးစုကြီး၏ လူမျိုး–ဘာသာစကား (ethnolinguistic) အသိုက်အဝန်းများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။  လေးတူချင်းကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၂) ၊ (ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၅၅)၊ စာ ၃၉၅ တွင် &quot;လဲဒူ &lt;ref&gt;https://archive.org/details/000803_202409/page/396/mode/2up&lt;/ref&gt;&quot;] ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဦးသာထွန်းဖြူ၏ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေး(၁၉၃၄)အစီရင်ခံစာထဲတွင် တောင်ပေါ်ဒသ၌ &quot;လေးတူ(၁၇၁၂)ဦး&quot; ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၁၄၄) မျိုးစာရင်းမူရင်း၏ ပူးတွဲ (က) လူမျိုးများစာရင်း - ၁၉၇၂ ပုံစံရေးသွင်းရန် ညွှန်ကြားချက် / Appendix (A): List of Ethnic Groups - Instructions for Form Preparation (1972)ပါ အမှတ်စဉ်(၉၃)တွင် &quot; [https://archive.org/details/img-20260806-220345 လဲဒု]&quot; ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည်။  &quot;လဲဒူ&quot; နှင့် &quot;လဲဒု&quot; တို့သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး &quot;Ledu&quot;အား ဘာသာပြန်ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းများကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အနီးစပ်ဆုံးရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလများအထိ &quot;လေးတူ&quot; ဟူ၍ မြန်မာစကား၊ စာပေအရ ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း မရှိပေ။ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ &quot;Ledu&quot; ဟူ၍ အစောဆုံးရေးသားထားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။  &lt;sup&gt;[https://en.wikisource.org/wiki/The_Tribes_of_Burma]&lt;/sup&gt;။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထုတ်ဝေခဲ့သော ''တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ(ချင်း)'' စာအုပ်ထဲတွင် &quot;လေးတူ&quot; &lt;ref&gt;https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971&lt;/ref&gt; ချင်းဟူ၍ တရားဝင် အတိအလင်းဖော်ပြထားပါသည်။  အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းထဲတွင်လည်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Helga So-Hartmann က Notes on the Southern Chin languages ထဲတွင် &quot;[https://dr.ntu.edu.sg/entities/publication/75a366bc-5f3c-4ef7-8004-700a6ab95ecb Letu] {{Dead link|date=September 2026 }}&quot; ဟူ၍ မှန်ကန်စွာ ရေးသားခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေးတူချင်းများသည်  ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် အာရကန်(ရခိုင်) ရိုးမ‌တောင်ကြားနှင့် ၎င်းအနီးအနားတွင် နေကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Sang |first=Ro |date=October |year=2020 |title=လူမျိုးစုလေ့လာမှုစာစဉ် |publisher=Myanmar Cultural Research Society |edition=No(7) |location=Yangon, Myanmar |publication-date=October |pages=16-22 |language=Burmese |trans-title=Ethnic Studies Bulletin No.07 (Chin)}}&lt;/ref&gt;

လေးတူချင်းအား အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ် သန်းခေါင်စာရင်းများထဲမှ အရေးပါသော ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ(CENSUS OF INDIA(Vol.10) - BURMA Part I-Report)  &lt;ref&gt;{{Cite book |last=S. G. Grantham |date=1921 | title=Census Of India 1921 |url=https://www.burmalibrary.org/en/census-of-burma-1921-report}}&lt;/ref&gt; ထဲတွင် ကုဒ်နံပါတ် C.36 Ledu  ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သည့် သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ(CENSUS OF INDIA(Vol.11) - BURMA Part I-Report) &lt;ref&gt;{{Cite book |last=J. H. Hutton |date=1933 |title=Census Of India 1931 |url=http://archive.org/details/CensusOfIndia1931}}&lt;/ref&gt; ထဲတွင် ကုဒ်နံပါတ် C40. Ledu ဖြင့်လည်းကောင်း သတ်မှတ်ကောက်ယူခဲ့သည်ကိုလည်း ထင်ရှားစွာတွေ တွေ့ရှိရသည်။ 

မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် ၁၉၈၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှ စပြီး လေးတူ(ချင်း)သည် “လေးမြို့(ချင်း)” ဧရိယာကုဒ်ထဲသို့‌ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် လေးတူချင်းတို့သည် လေးမြို့ချင်းဟု မခံယူကြပေ &lt;sup&gt;[&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/852981104/coll-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84-%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%A5-%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1-%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%B6%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84-%E1%80%B8-%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94-%E1%80%99%E1%80%AC-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%9A-%E1%80%9C%E1%80%85-%E1%80%9C%E1%80%99-%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%89-%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE-1971 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;]&lt;/sup&gt;။ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မူရင်းဌာနေတိုင်းရင်းသား(၁၃၅)မျိုးထဲတွင် “[[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|လေးမြို့(ချင်း)]]”မှာ အမှတ်စဉ်(၇၃)၊ ချင်း(၅၃)တွင် အမှတ်စဉ်(၄၀) ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ၎င်းအတွက် ဧရိယာကို အခြေခံလျက် ချပေးထားသော ကုဒ်နံပါတ်မှာ ၄၄၁ ဖြစ်ကာ၊&lt;ref&gt;{{cite web|url=[https://www.networkmyanmar.org/ESW/Files/Census-Codes-2014.pdf |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Enumeration code book}}&lt;/ref&gt; သန်း‌ခေါင်စာရင်း ကောက်ခံသည့်အချိန်တိုင်း၌ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ လေးမြို့ဒေသတွင် နေထိုင် ကြသည့် လေးတူ(ချင်း)၊ ဟီယာတွီး(ချင်း)၊ Vet(Yet)ချင်း၊ Haang(ချင်း)၊ Uppu(ချင်း) စကားပြောသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် စုပေါင်းကုဒ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ 

== အခြေချနေထိုင်မှု ==
ရခိုင်ပြည်ရှိ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပတ်သက်သော သမိုင်းသုတေသနများအရ ချင်းအသိုက်အဝန်းများသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းကပင် ရခိုင်ဒေသအချို့တွင် အခြေချနေထိုင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းထဲတွင် အေဒီ ၁၄ ရာစုအတွင်း ရခိုင်ရိုးမနှင့် အနီးအနားချိုင့်ဝှမ်းဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော ချင်းလူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}&lt;/ref&gt;

ရခိုင်ရာဇဝင်များတွင် လေးတူချင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မနုဿဗေဒသုတေသီအချို့က ယူဆသော “လေးတူ” ဆင်တူအမည်များကို တွေ့ရှိရသည်။  မြောက်ဦးခေတ်အတွင်း ရခိုင်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများ၌ “လေးထု၊ လေးထူး” ဟုခေါ်သော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/document/349629612/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84-%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%87%E1%80%9D%E1%80%84-%E1%80%9E%E1%80%85-%E1%80%80-%E1%80%99-%E1%80%B8 |access-date=2026-09-11 |website=www.scribd.com}}&lt;/ref&gt;

ဇိုသမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သူ Vumson ကမူ ချင်း(ဇို)လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁၀-၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်း အစောဆုံးပြောင်းရွှေ့ အခြေချ နေထိုင်သွားသူများ(Early Migrants)နှင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants) ဆိုပြီး အုပ်စု(၂)စု ခွဲထားသည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သွား သူများ(Late Migrants)အုပ်စုမှာ တောင်ပိုင်းချင်း၊ အရှိုချင်းများ ပါဝင်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်အောက်ပိုင်းမှသည် အာရကန်(ရခိုင် )ရိုးမအထိ ပြောင်းရွှေ့ကာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Zo History |url=https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320171314/https://www.burmalibrary.org/en/zo-history |archive-date=20 March 2021 |access-date=2026-09-11 |work=Online Burma/Myanmar Library |language=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt; လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် Hyow အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဤနောက်ပိုင်းမှ အခြေချနေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ 

== တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်း ==
တခြားချင်းမျိုးနွယ်စုအများစုကဲ့သို့ပင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် လယ်မြေထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်မြေပြန့်လွင်ပြင်များမရှိခြင်းကြောင့် အများစုမှာ တောင်ယာစပါးစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသရှိ လေးတူတချို့တွင် လယ်မြေများ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြသည်လည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဥယျာဉ်များ၊ နှစ်ရည်သီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။

== လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ==
အစဉ်အလာအရ လေးတူလူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် မိသားစု၊ အစိုင်၊ အစိုင်(၆)ခုပါသော အခိုင်တစ်ခုချင်းစီနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ကျေးရွာအခြေပြု အသိုက်အဝန်းများနှင့် ဆွေမျိုးအခြေပြု ဆက်နွယ်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ချင်းလူမျိုးစုအများစုကဲ့သို့ပင်  ခိုင်မာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စနစ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ ကြသည်။ လေးတူယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင်—
* အစိုင်(၆)ခု ပါဝင်သော cluster ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း
* မျိုးနွယ်စု (Clan) အခြေပြု လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ
* နှုတ်ဖြင့် လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ
* ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း
* ပါးရဲထိုးသည့်ဓလေ့များကျင့်သုံးခြင်း
* ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ဂီတအမွေအနှစ်များ
* ရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း
* လူထုအခမ်းအနားများနှင့် ပွဲတော်များ
* ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေများ...တို့ ပါဝင်သည်။

[[ဖိုင်:Letu Chin Men in the traditional Attires.jpg|thumb|လေးတူချင်းရိုးရာအကအတွက် ပြင်ဆင်နေကြစဉ်(၂၀၁၉)]]

== ကလေးကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း ==
လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် ကလေးမွေးပြီး သားယောကျ်ားလေးဖြစ်ပါက (၃)ရက် မြောက်နေ့မှာ လေး(မြှား)နဲ့ အတူ မြေကြီးအား ဆင်းနင်းစေကြသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူက ကရင်/ခရင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေးဖြင့် မြှားစင်း (၆)ချောင်း အတိအကျပြုလုပ်ကာ ၎င်းတို့ ကုန်သည်အထိ အပင် (သို့) တစ်စုံတစ်ခုခုကို ပစ်ခတ်သည်။ ထို့နောက် မိဘများက အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြီး ကလေးကို မြေကြီးအား နင်းခိုင်း ကြရသည်။  ထို့ကြောင့် “လေးတူချင်းများသည် လေးနဲ့အတူ မွေးဖွားလာသော လူမျိုး ဖြစ်သည်” ဟု ၎င်းတို့ ဂုဏ်ယူနေကြသည်။  မိန်းကလေး ဖြစ်ပါက ပလိုင်းနှင့် ယက်သေ့တို့ကို ပေးကိုင်စေပြီး မြေကြီးကို နင်းခိုင်းကြသည်။ ဤသည်ကို အိုးကိုမ်း(Ó Kóm) ဟု‌ ခေါ်ကြသည်။ ဤထုံးတမ်းအစဉ်အလာအား တချို့ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် တချို့သော မိသားစုဝင်များက ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ယောက်ျား ကလေးဖြစ်ပါက ကြီးပြင်းလာသောအခါ ထက်မြတ်ပြီး အမျိုးဂုဏ်ယူရသည့် ယောကျ်ားကောင်း၊ ယောကျ်ားမြတ်ဖြစ်နိုင်စေရန်နှင့် မိန်းကလေးဖြစ်ပါက မိန်းကလေး ပီသစေရန်နှင့် လူဝင်ဆံ့သော မိန်းကလေးကောင်းဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။ လေးတူ ချင်းလူမျိုး များသည် တခြားသော ချင်းလူမျိုးများ ကဲ့သို့ပင် ယောကျ်ားဦးစီးစနစ်(male dominant society)ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိတို့မျိုးရိုးအား ယောကျ်ားလေးဘက်မှသာ သတ်မှတ်သကဲ့သို့၊ ယောက်ျားကလေးကို ပိုဦးစားပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြှား (၃-၆) ချက်ပစ်ခတ်သည့်အချိန်တွင် ပစ်မှတ်အား ပစ်တိုင်းထိပါက နောင်လာမည့် သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် အထူးချွှန်ဆုံးဖြစ်မည်၊ အများစုထိမှန်ပါက ထူးချွှန်မည်၊ အနည်းဆုံးသာ ထိမှန်ပါက သာမန်အဆင့်သာ ရှိနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် နောင်တွင် လေးတူချင်းဟူ၍ အမည်သွင်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။

== လေးတူချင်းပါးရဲထိုးခြင်းဓလေ့ ==
လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုသည် “ပါးရဲထိုးသည့်ချင်း” အုပ်စုဝင်လည်း ဖြစ်ကြသည်။ လေးတူချင်းမျိုးနွယ်စုများသည် တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဖြစ်သည်နှင့်အညီ၊ ပါးရဲထိုးခြင်းကို ၎င်းတို့ဘာသာစကားအရ Mháwi Sún Ne&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hmäe Sün Näe Ti Cengkhü Nu Hardcover |url=https://www.dylangoldby.com/product/hmae-sun-nae-ti-cengkhu-nu-hardcover/ |access-date=2026-09-11 |website=Dylan Goldby - Photographer |language=en-US}}&lt;/ref&gt;ဟု ခေါ်သည်။ “မျက်နှာကို ထိုးထား” သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းကလေး အသက်အရွယ် အားဖြင့် ၁၂ မှ ၁၅ နှစ်တို့အကြား၊ လက်မထပ်မီး ပါးရဲထိုးထားကြသည်ကို အင်္ဂလိပ်မှတ်တမ်းအရ[&lt;sup&gt;[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၁]]&lt;/sup&gt;&lt;sup&gt;[[iarchive:in.gov.ignca.31115|၀]]&lt;/sup&gt;] ထဲတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် မိန်းကလေး အသက် ၁၂ မှ ၁၃ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုးနှံကြသည်ဟု သိရပါသည်။ မင်းပြားချင်းတောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းတွင် အသက် ၁၁ မှ ၁၅ နှစ်အတွင်း&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Minbya Chin Hills Of Akyab Tha Tun Pru 1934 |url=http://archive.org/details/minbya-chin-hills-of-akyab-tha-tun-pru-1934}}&lt;/ref&gt;ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ပါးရဲထိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဤထုံးတမ်းဓလေ့များအား ဆက်လက်ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြတော့ပေ။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုပါးရဲအကြောင်းအား  အထူး‌လေ့လာထားသည့် Jens Parkitny ၏ ‌Jens Uwe Parkitny: Marked for Life: Myanmar’s Chin Women and their Facial Tattoos စာအုပ်ထဲတွင် လေးတူချင်းပါးရဲ အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Chin Women Portraits |url=https://jensburma.com/portfolio-3-1/chin-women-portraits |access-date=2026-09-11 |website=Jens Uwe Parkitny - Burma's Tattooed Chin Women |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ရိုးရာဝတ်စုံများ ==
လေးတူချင်း ယောကျ်ားဝတ် သင်တိုင်းအား Khrangim ဟု ခေါ်ပြီး၊ မိန်းကလေးဝတ် သင်တိုင်းအား Khrawnghën ဟု ခေါ်သည်။ ဤဝတ်စုံများအား ရှေ့ခေတ်ကာလများတွင် အထူးနတ်ရိုးရာပွဲများမှသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာချည်ထည်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်ကြသည်။ ပင်လယ်ခရုအခွံ၊ ကြွေထည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြယ်သီးများနှင့် ပုတီးအနီရောင်အလုံးများစွာ တင်ဆင်ရက်လုပ်ထားသည်။ အ‌ရောင်မှာ အနီရင့်‌ရောင်၊ အနက်ရောင်တချို့တို့ ပါဝင်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-16 |title=Cultures &amp; Traditions {{!}} Letu Chinland |url=https://letu.ethnosites.com/en/history-identity-culture-lifestyle/articles/letu-history/cultures-traditions |access-date=2026-09-11 |website=letu.ethnosites.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှု ==
လေးတူချင်းများသည် ချင်းလူမျိုး–ဘာသာစကားမိသားစု (Chin ethnolinguistic family) တွင် ပါဝင်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ပိုင်းချင်း (Southern Chin) မျိုးနွယ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဘာသာဗေဒအရ လေးတူချင်းဘာသာစကားသည် တရုတ်–တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုအောက်ရှိ [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး–ချင်း (Kuki-Chin)]] အကိုင်းအခက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။

သုတေသနအများအပြားတွင် လေးတူချင်းများကို [[ဆုမ်းတူဘာသာစကား|စုမ်းတူ]]၊ လောက်တူနှင့် ဥပူ ချင်းမျိုးနွယ်စုများနှင့်အတူ တောင်ပိုင်းချင်း သို့မဟုတ် [[ရှိုဘာသာစကား|ချိုး]] နှင့် [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှို]]ချင်းတို့အကြားတွင် ရှိသော [https://brill.com/display/book/edcoll/9789004350519/B9789004350519-s012.xml?language=en&amp;srsltid=AfmBOorRunYPrVIWId4bxJoqjQ0-Ieu4OvtNdVJRVlPjR8YERMbMuvli Hyow] အုပ်စုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ထိုအုပ်စုများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားလူမျိုးရေးလက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားကြသော်လည်း ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများစွာ ရှိကြသည်။  ထို့ကြောင့် ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် ၎င်းတို့ကို Cho–Hyow–Asho အုပ်စု သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်းချင်း (Southeastern Chin)အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည့် မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဆွေးနွေးဖော်ပြလေ့ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Kuki-Chin {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309064357/https://www.ethnologue.com/subgroup/4075/ |archive-date=9 March 2023 |access-date=2026-09-11 |work=Ethnologue (Free All) |language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== အက္ခရာနှင့်''' '''သရ၊ သရတွဲများပြဇယား ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ '''လေးတူ(ချင်း)စာပေအက္ခရာ(Letu Alphabets)
အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအခြေခံ'''
|-
| A,a || AW,aw || B,c || C,c || D,d
|-
| E,e || Ë,ë || H,h || I,i || J,j
|-
| K,k || L,l || M,m || N,n || O,o
|-
| P,p || Q,q || S,s || T,t ||  U,u 
|-  V,v || X,x || Y,y ||  Z,z ||      
|}

'''မြန်မာအသံအခြေပြုအက္ခရာများ (Burmese Script-Based)'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |K
က
| valign=&quot;top&quot; |Kh
ခ
| valign=&quot;top&quot; |Ng
င
| valign=&quot;top&quot; |C
စ
| valign=&quot;top&quot; |S
ဆ
|-
| valign=&quot;top&quot; |Ny
ည
| valign=&quot;top&quot; |T
တ/သ
| valign=&quot;top&quot; |Th
ထ
| valign=&quot;top&quot; |D
ဒ/ဓ
| valign=&quot;top&quot; |N
န
|-
| valign=&quot;top&quot; |P
ပ
| valign=&quot;top&quot; |Ph
ဖ
| valign=&quot;top&quot; |B
ဘ/ဗ
| valign=&quot;top&quot; |M
မ
| valign=&quot;top&quot; |Y
ရ/ယ
|-
| valign=&quot;top&quot; |L
လ
| valign=&quot;top&quot; |V
ဝ
| valign=&quot;top&quot; |H
ဟ
| valign=&quot;top&quot; |
|}

'''သရ(၁၁) လုံး'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |A
| valign=&quot;top&quot; |Aw
| valign=&quot;top&quot; |E
| valign=&quot;top&quot; |Ei
| valign=&quot;top&quot; |Ë
| valign=&quot;top&quot; |I
|-
| valign=&quot;top&quot; |O
| valign=&quot;top&quot; |U
| valign=&quot;top&quot; |X
| valign=&quot;top&quot; |J
| valign=&quot;top&quot; |Ä
| valign=&quot;top&quot; |
|}
'''သရတွဲ (၁၆)လုံး'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |Ai
| valign=&quot;top&quot; |Awi
| valign=&quot;top&quot; |Au
| valign=&quot;top&quot; |Awu
| valign=&quot;top&quot; |Eu
|-
| valign=&quot;top&quot; |Ëu
| valign=&quot;top&quot; |Iu
| valign=&quot;top&quot; |Oi
| valign=&quot;top&quot; |Uaw
| valign=&quot;top&quot; |Ui
|-
| valign=&quot;top&quot; |Uj
| valign=&quot;top&quot; |Xi
| valign=&quot;top&quot; |Xu
| valign=&quot;top&quot; |Ji
| valign=&quot;top&quot; |Ju
|-
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |Äi
| valign=&quot;top&quot; |
| valign=&quot;top&quot; |
|}

'''လေးတူ(ချင်း)ဘာသာစကားတွင် ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး
(6 Ending Consonants in the Letu Language)'''  

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
! ဗျဉ်းအဆုံးသတ်(၆)လုံး !! ဥပမာ  !! အဓိပ္ပါယ်
|-
| K          || kawk  || ခြင်းတောင်း
|-
| M         || am      || အိုး
|-
| N         || con     || ပြေးသည်
|-
| Ng       || Pang   || အော်သည်
|-
| P         ||  Pap   || ဝါးလုံး/ဗိုက်လုံး ကွဲသည်
|-
| T         || Tap    || တပ်ဆင်သည်
|}


== ကိုးကားချက်များ ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>nx6fml3pwwelsf2amrembuv4ak9taew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292024</id>
    <redirect title="ဆဋ္ဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင်" />
    <revision>
      <id>1055481</id>
      <parentid>1054782</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T02:16:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>1972</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ဆဋ္ဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင်]] သို့ ပြန်ညွှန်းနှစ်ထပ်ဖြစ်နေသည်ကို ပြင်နေသည်</comment>
      <origin>1055481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="84" sha1="4vcl2e16h0y1usc4z814t6bv8cnctnk" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ဆဋ္ဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင်]]</text>
      <sha1>4vcl2e16h0y1usc4z814t6bv8cnctnk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပထမမြောက် ချားလ်စ်ဘုရင်ကြီး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292068</id>
    <revision>
      <id>1055583</id>
      <parentid>1055102</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T09:21:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>I'm Rinn</username>
        <id>148432</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1055583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="227365" sha1="4jvkb2ogprj260og2nkqk24wou8umdj" xml:space="preserve">{{Short description|King of Scotland from 1567 to 1625, King of England and Ireland from 1603}}{{Infobox royalty|image=King_Charles_I_after_original_by_van_Dyck.jpg|caption=Portrait, {{circa| 1636}}|succession=[[အင်္ဂလန်နိုင်ငံဘုရင်ကြီး]]နှင့်[[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံဘုရင်ကြီး]]|reign=၂၇ မတ် ၁၆၂၅ - ၃၀ ဇန်နဝါရီ ၁၆၄၉|coronation=၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၆၂၆|predecessor=[[ပထမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင်]]|successor=[[ဒုတိယမြောက်ချားလ်စ်ဘုရင်]]နှင့်[[နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့]]|spouse=[[ဟင်ရီရက်တာ မာရီယာ အော့ဖ် ဖရန့်စ်]]|issue=* [[ဒုတိယမြောက်ချားလ်စ်ဘုရင်]]
* [[နယ်သာလန်နိုင်ငံ၏တော်ဝင်မင်းသမီးမေရီ]]
* [[သတ္တမမြောက်စကော့တလန်ဘုရင် နှင့် ဒုတိယမြောက်အင်္ဂလန်နိုင်ငံဘုရင် ဂျိမ်းစ်]]
* [[အဲလိဇဘက်]]
* [[အန်း]]
* [[ဂလိုစတာမြို့စားဟင်နရီ]]
* [[ဟင်နရီရက်တာ၊ ဒတ်ချက်စ် အော့ဗ် အော်လင်း]]|house=[[စတူးအက်အိမ်တော်]]|father=[[ဆဌမမြောက် နှင့် ပထမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင်]]|mother=[[ဒိန်းမတ်မှအန်း]]|birth_date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၁၆၀၀|birth_place=[[ဒွန်ဖန်လိုင်းနန်းတော်]]၊ ဒွန်ဖန်လိုင်း၊ စကော့တလန်|death_date=၃၀ ဇန်နဝါရီ ၁၆၄၉|death_place=ဝှိုက်စ်ဟော၊ ဝက်စ်မင်စတာ၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ|burial_date=၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၆၄၉|burial_place=စိန့်ဂျော့်ချ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၊ ဝင်စတာရဲတိုက်
အင်္ဂလန်နိုင်ငံ|signature=UK-Royal-Signature_Charles.svg|alt=James's signature|name=ပထမမြောက်ချားလ်စ်ဘုရင်ကြီး}}'''&lt;big&gt;ပထမမြောက်ချားလ်စ်ဘုရင်&lt;/big&gt;''' (၁၆၀၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၉ ရက် – ၁၆၄၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၃၀ ရက်) သည် ၁၆၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ ရက်နေ့မှစ၍ ၁၆၄၉ ခုနှစ်တွင် ကွပ်မျက်ခြင်းမခံရမီအထိ '''အင်္ဂလန်၊ စကော့တလန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့၏ ဘုရင်''' ဖြစ်ခဲ့သည်။

ချားလ်စ်ကို စကော့တလန်ပြည့်ရှင် ဆဌမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ဒုတိယမြောက်သားတော်အဖြစ် စတူးအတ်မင်းဆက်ထဲတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် ခမည်းတော်ဖြစ်သူက အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံရရှိပြီးနောက် ၎င်းသည် အင်္ဂလန်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ၎င်း၏ဘဝသက်တမ်းအများစုကို ထိုနေရာ၌ပင် ကုန်ဆုံးစေခဲ့သည်။ ၁၆၁၂ ခုနှစ်တွင် နောင်တော်ဖြစ်သူ ဝေလမင်းသား ဟင်နရီ ဖရက်ဒရစ် ကွယ်လွန်သွားပြီးနောက် ၎င်းသည် အင်္ဂလန်၊ စကော့တလန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့၏ အိမ်ရှေ့စံမင်းသား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ စပိန်နိုင်ငံမှ မင်းသမီး မာရီယာ အန်နာနှင့် လက်ထပ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုမှာ မအောင်မြင်ဘဲ လူကြိုက်နည်းခဲ့ပြီး၊ ၁၆၂၃ ခုနှစ်တွင် စပိန်နိုင်ငံသို့ ရှစ်လကြာ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့ခြင်းဖြင့် ထိုထိမ်းမြားမှုဆွေးနွေးပွဲများမှာ အချည်းနှီးသာဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြရာ ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်ရပ်အပြီး နှစ်နှစ်အကြာ၊ ၎င်းနန်းတက်ပြီး သိပ်မကြာမီမှာပင် ပြင်သစ်မင်းသမီး ဟင်နရီယက်တာ မာရီယာနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။

၁၆၂၅ ခုနှစ်တွင် နန်းတက်ပြီးနောက်၊ ဘုရင်၏ အခွင့်အာဏာများကို ကန့်သတ်ရန် ကြိုးပမ်းသော အင်္ဂလန်ပါလီမန်နှင့် ချားလ်စ်သည် သဘောထားကွဲလွဲ အငြင်းပွားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် &quot;ဘုရင်တို့၏ အခွင့်အာဏာသည် နတ်ဘုရားထံမှ ဆင်းသက်လာသည်&quot; ဟူသော အယူအဆကို ယုံကြည်ပြီး မိမိ၏အသိစိတ်အတိုင်းသာ အုပ်ချုပ်ရန် သန္နိဋ္ဌာန်ချထားသူ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏နိုင်ငံသားအများအပြားက ၎င်း၏မူဝါဒများကို ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြပြီး၊ အထူးသဖြင့် ပါလီမန်၏သဘောတူညီချက်မပါဘဲ အခွန်အတုပ်များ ကောက်ခံခြင်းကို မကျေမနပ်ဖြစ်ကာ ၎င်း၏လုပ်ရပ်များကို ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော အာဏာရှင်ဆန်သည့် ဘုရင်တစ်ပါး၏ လုပ်ရပ်များအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်း၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာ မူဝါဒများနှင့် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်တစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် အင်္ဂလန်ပရူရီတန်များ နှင့် စကော့တလန် ကော့ဗနန်တာများ ) ကဲ့သို့သော ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းသစ်များ၏ မုန်းတီးမှုနှင့် မယုံကြည်မှုများကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ ၎င်းတို့က ချားလ်စ်၏ အယူအဆများသည် ကက်သလစ်ဆန်လွန်းသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ၎င်းသည် အင်္ဂလီကန်အသင်းတော်ကြီးကို ထောက်ခံခဲ့ပြီး နှစ်သုံးဆယ်စစ်ပွဲ အတွင်း ဥရောပတိုက်ကြီးရှိ ပရိုတက်စတင့်တပ်ဖွဲ့များကို အောင်မြင်စွာ မကူညီနိုင်ခဲ့ပေ။ စကော့တလန်အသင်းတော်ကို အင်္ဂလီကန်ထုံးတမ်းစဉ်လာများအတိုင်း လိုက်နာရန် အတင်းအကျပ် ဖိအားပေးခဲ့ခြင်းကြောင့် ဘုန်းကြီးများ၏စစ်ပွဲ ဟုခေါ်သော စစ်ပွဲများဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်ပါလီမန်တို့၏ အခန်းကဏ္ဍကို ပိုမိုအားကောင်းလာစေကာ ၎င်း၏နန်းကျပျက်စီးခြင်းကို မြန်ဆန်စေခဲ့သည်။

၁၆၄၂ ခုနှစ်မှစ၍ ချားလ်စ်သည် အင်္ဂလန်ပြည်တွင်းစစ်  တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်ပါလီမန်တပ်မတော်များကို ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ၁၆၄၅ ခုနှစ်တွင် ပါလီမန်လိုလားသော  တပ်မတော်၏ လက်ချက်ဖြင့် စစ်ရှုံးခဲ့ပြီးနောက်၊ ၎င်းအခြေစိုက်ရာ အောက်စဖို့ဒ်  မှ မြောက်ဘက်သို့ ထွက်ပြေးခဲ့သည်။ ချားလ်စ်သည် စကော့တလန်တပ်ဖွဲ့များထံ လက်နက်ချခဲ့ပြီး၊ အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်ပါလီမန်တို့အကြား ရေရှည်ဆွေးနွေးပွဲများအပြီးတွင် ၎င်းအား လန်ဒန်ရှိ ပါလီမန် ထံသို့ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ်သည် ၎င်းအား ဖမ်းဆီးထားသူများ တောင်းဆိုသည့် စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်ကို လက်ခံရန် ငြင်းဆန်ခဲ့ပြီး၊ ၁၆၄၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ခေတ္တမျှ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ဝိုက်ကျွန်း တွင် ပြန်လည်အကျဉ်းချခံရပြီးနောက် စကော့တလန်နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခဲ့သော်လည်း၊ ၁၆၄၈ ခုနှစ်ကုန်တွင် အသစ်ဖွဲ့စည်းထားသောစစ်တပ်သည် အင်္ဂလန်တစ်ဝှမ်းလုံးကို အုပ်ချုပ်ရေးခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ်သည် နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုကြီး (ဖြင့် စစ်ဆေးစီရင်ခြင်း၊ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရပြီး ၁၆၄၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ဘုရင်စနစ်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်ဓနသဟာယ အမည်ရှိ သမ္မတနိုင်ငံကို ထူထောင်ခဲ့သည်။ ၁၆၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ချားလ်စ်၏သားတော် ချားလ်စ် (၂) မင်းမြတ် ဘုရင်ဖြစ်လာပြီးနောက်မှသာ ဘုရင်စနစ်ကို ပြန်လည်အသက်သွင်းနိုင်ခဲ့သည်။

== '''ငယ်ဘဝ''' ==
စကော့တလန်ပြည့်ရှင် ဂျိမ်းစ် (၆) မင်းမြတ်နှင့် ဒိန်းမတ်မင်းသမီး အန်းတို့၏ ဒုတိယမြောက်သားတော်ဖြစ်သူ ချားလ်စ်ကို ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဖိုက်ဖ်နယ်ရှိ ဒန်းဖန်းလင်း နန်းတော် ၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် အီဒင်ဘာ့ဂ်မြို့၊ ဟိုလီရုဒ်နန်းတော်ရှိ တော်ဝင်ဘုရားကျောင်း၌ ကျင်းပသည့် ပရိုတက်စတင့် ဘာသာရေးအခမ်းအနားတွင် ၎င်းအား ရော့စ်နယ်၏ အခြေစိုက်ဆရာတော် ဒေးဗစ် လင်းဆေးက ရေဖျန်းမင်္ဂလာပေးခဲ့သည်။ ထို့ပြင် စကော့တလန်ဘုရင်၏ ဒုတိယမြောက် သားတော်များအား ပေးအပ်လေ့ရှိသည့် အစဉ်အလာဘွဲ့အမည်ဖြစ်သော '''အယ်လ်ဘာနီ မြို့စား''' ဘွဲ့အပြင်၊ အော်မွန် နယ်စား၊ ရော့စ် အမတ် (Earl of  နှင့် အာ့ဒ်မန်နောက် သခင် ဟူသော လက်အောက်ခံ ဘွဲ့ထူးများကိုလည်း ပေးအပ်ခြင်းခံရသည်။

ဆဌမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင် မင်းမြတ်သည် အင်္ဂလန်ဘုရင်မ အဲလိဇဘက် (၁) ၏ တစ်ဝမ်းကွဲ တူတော်စပ်သူ  ဖြစ်ပြီး၊ ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဘုရင်မကြီး သားသမီးမရှိဘဲ ကွယ်လွန်သွားသောအခါ ၎င်းသည် ဂျိမ်းစ် (၁) အဖြစ် အင်္ဂလန်၏ ဘုရင်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ချားလ်စ်သည် ငယ်စဉ်က အားနည်းပြီး ကျန်းမာရေးချို့တဲ့သော ကလေးငယ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ထိုနှစ် ဧပြီလနှင့် ဇွန်လဆန်းပိုင်းတွင် ၎င်း၏ မိဘများနှင့် မောင်နှမများ အင်္ဂလန်သို့ ထွက်ခွာသွားကြစဉ်၊ ချားလ်စ်မှာမူ နုနယ်လွန်းသော ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် စကော့တလန်တွင်ပင် ကျန်ရစ်ခဲ့ရပြီး ခမည်းတော်၏ မိတ်ဆွေဖြစ်သူ လော့ဒ် ဖိုက်ဗီ  အား အုပ်ထိန်းသူအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။

၁၆၀၄ ခုနှစ်၊ ချားလ်စ် အသက် သုံးနှစ်ခွဲအရွယ်သို့ ရောက်သောအခါ ဒန်းဖန်းလင်းနန်းတော်၏ ခန်းမဆောင်ကြီးအတွင်း တစ်ဦးတည်း အကူအညီမပါဘဲ လမ်းလျှောက်နိုင်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်း၏မိသားစုနှင့် ပြန်လည်ဆုံစည်းရန် အင်္ဂလန်သို့ ခရီးနှင်နိုင်လောက်အောင် ကြံ့ခိုင်ပြီဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၆၀၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လလယ်တွင် ၎င်းသည် ဒန်းဖန်းလင်းမှ အင်္ဂလန်သို့ ထွက်ခွာခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏ ကျန်ရှိသောဘဝ သက်တမ်းအများစုကို ထိုနေရာ၌ပင် ကုန်ဆုံးစေခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်တွင် ချားလ်စ်ကို နန်းတွင်းအမတ် ဆာ ရောဘတ် ကာရီ၏ ဇနီးဖြစ်သူ အဲလိဇဘက်၊  လေဒီ ကာရီ  ၏ လက်အောက်တွင် စောင့်ရှောက်ထားခဲ့သည်။ လေဒီ ကာရီသည် ချားလ်စ်၏ အားနည်းသော ခြေကျင်းဝတ်များ သန်မာလာစေရန် စပိန်သားရေနှင့် ကြေးဝါတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဖိနပ်အမြင့်များကို စီးစေခဲ့သည်။ ၎င်းသည် စကားပြောဖွံ့ဖြိုးမှုလည်း နှေးကွေးခဲ့ပြီး ဘဝတစ်လျှောက်လုံး စကားထစ်သည့် ဝေဒနာကို ခံစားခဲ့ရသည်။

၁၆၀၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် အင်္ဂလန်ဧကရာဇ်၏ ဒုတိယသားတော်များ ရရှိမြဲ အစဉ်အလာအတိုင်း ချားလ်စ်အား '''ယော့ခ် မြို့စား'''  ဘွဲ့ ပေးအပ်ခဲ့ပြီး  သူရဲကောင်းဘွဲ့ကိုပါ ပေးခဲ့သည်။ စကော့တလန် သာသနာပြုဆရာ  တစ်ဦးဖြစ်သူ သောမတ်စ် မာရေး ကို ၎င်း၏ ပညာသင်ဆရာအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ်သည် ဂန္ထဝင်စာပေ၊ ဘာသာစကားများ၊ သင်္ချာနှင့် ဘာသာရေး အစရှိသည့် ပုံမှန်ဘာသာရပ်များကို သင်ယူခဲ့သည်။ ၁၆၁၁ ခုနှစ်တွင် ၎င်းအား (ဂါတာသူကောင်းပြုဘွဲ့) သူရဲကောင်းဘွဲ့ ပေးအပ်ခဲ့သည်။

နောက်ပိုင်းတွင် ချားလ်စ်သည် ရစ်ကက် အရိုးပျော့ရောဂါကြောင့် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ၎င်း၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ မစွမ်းမသန်မှုများကို အောင်မြင်စွာ ကျော်လွှားနိုင်ခဲ့ပုံရသည်။ ၎င်းသည် ကျွမ်းကျင်သော မြင်းစီးသမား၊ သေနတ်ပစ်သမားတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ဓားခုတ်ပညာကိုလည်း လေ့လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ဖြစ်လင့်ကစား ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပိုမိုသန်မာပြီး အရပ်အမောင်း ပိုမိုမြင့်မားကာ မိမိက အလွန်ကြည်ညိုပြီး အတုယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ရသည့် နောင်တော် ဝေလမင်းသား ဟင်နရီ ဖရက်ဒရစ်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ချားလ်စ်၏ လူထုကြား ထင်ပေါ်မှုမှာ မှေးမှိန်နေခဲ့ဆဲဖြစ်သည်။ သို့သော် ၁၆၁၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလဆန်းတွင် နောင်တော် ဟင်နရီသည် အူဖျားယောင်ဖျားရောဂါ (သို့မဟုတ် Porphyria ရောဂါ) ဟု သံသယရှိဖွယ် ရောဂါတစ်ခုဖြင့် အသက် ၁၈ နှစ်အရွယ်၌ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ နှစ်ပတ်အကြာတွင် အသက် ၁၂ နှစ် ပြည့်ခဲ့သည့် ချားလ်စ်သည် အိမ်ရှေ့စံမင်းသား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ရှင်ဘုရင်၏ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သော အကြီးဆုံးသားတော်အဖြစ် ကွန်ဝေါမြို့စား  နှင့် ရော့သ်ဆေးမြို့စား ဘွဲ့များအပါအဝင် ဘွဲ့တံဆိပ်အတော်များများကို အလိုအလျောက် ရရှိခဲ့သည်။ ၁၆၁၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ၎င်းအား '''ဝေလမင်းသား''' '''(အိမ်ရှေ့စံမင်းသားဘွဲ့)''' နှင့် ချက်စတာ အမတ် အဖြစ် တရားဝင် ချီးမြှင့်မြှောက်စားခဲ့သည်။

== '''အိမ်ရှေ့စံဘဝ''' ==
၁၆၁၃ ခုနှစ်တွင် ချားလ်စ်၏အစ်မဖြစ်သူ အဲလိဇဘက်သည် ပလတ်တနိတ်နယ်၏ မင်းရွေးမှူး ဖရက်ဒရစ် (၅) (နှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခဲ့ပြီး ဟိုက်ဒဲလ်ဘာ့ဂ်မြို့  သို့ ပြောင်းရွှေ့သွားခဲ့သည်။ ၁၆၁၇ ခုနှစ်တွင် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်တစ်ဦးဖြစ်သည့် ဩစတြီးယားနိုင်ငံမှ ဟပ်စ်ဘတ်မင်းသား ဖာဒီနန်သည် ဘိုဟီးမီးယားနိုင်ငံ၏ ဘုရင်အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဘိုဟီးမီးယားပြည်သူတို့သည် တော်လှန်ပုန်ကန်ကြပြီး ကက်သလစ်ဘုရင်ခံများကို ပြတင်းပေါက်မှ ပစ်ချခဲ့ကြသည်။ ၁၆၁၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဘိုဟီးမီးယားလွှတ်တော်က ပရိုတက်စတင့်မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်သူ ဖရက်ဒရစ်အား ၎င်းတို့၏ ဧကရာဇ်အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ကြပြီး၊ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဖာဒီနန်သည် သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ၏ ဧကရာဇ်အဖြစ် ရွေးကောက်ခံခဲ့ရသည်။ ဖရက်ဒရစ်က အင်ပါယာဧကရာဇ်ကို အာခံပြီး ဘိုဟီးမီးယားထီးနန်းကို လက်ခံလိုက်ခြင်းသည် နောက်ပိုင်းတွင် နှစ်သုံးဆယ်စစ်ပွဲ အဖြစ် ကူးစက်ကျယ်ပြန့်လာမည့် ရုန်းရင်းဆန်းခတ်မှုများ၏ အစပျိုးခြင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကနဦးတွင် ဘိုဟီးမီးယားဒေသတွင်း၌သာ ကန့်သတ်ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဤပဋိပက္ခသည် ဥရောပစစ်ပွဲကြီးအဖြစ် ကျယ်ပြန့်လာခဲ့ပြီး၊ အင်္ဂလန်ပါလီမန်နှင့် ပြည်သူတို့က ယင်းကို ကက်သလစ်နှင့် ပရိုတက်စတင့်တို့အကြား ပြတ်ပြတ်သားသား ကွဲပြားသွားသည့် ဥရောပတိုက်ကြီး၏ အားပြိုင်မှုကြီးတစ်ခုအဖြစ် လျင်မြန်စွာ ရှုမြင်လာကြသည်။ ၁၆၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဘုရင်ဖရက်ဒရစ်သည် ပရပ်ခ်မြို့အနီး၌ ဖြစ်ပွားသော အဖြူရောင်တောင်ကုန်း တိုက်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီး ၎င်း၏ မျိုးရိုးလိုက်ပိုင်ဆိုင်သည့် ပလတ်တနိတ်နယ်မြေများကို စပိန်ပိုင်နယ်သာလန်မှ ရောက်ရှိလာသော ဟပ်စ်ဘတ်တပ်ဖွဲ့များက ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ဘုရင်ဂျိမ်းစ်သည် မင်းသားချားလ်စ်နှင့် ဖာဒီနန်၏တူမဖြစ်သူ စပိန်မင်းသမီး မာရီယာ အန်နာတို့ ထိမ်းမြားလက်ထပ်ရန် ကြိုးပမ်းနေခဲ့ပြီး စပိန်နှင့် အိမ်ထောင်ဖက်စပ်ခြင်းကို ဥရောပတွင် ငြိမ်းချမ်းရေးရရှိစေမည့် သံတမန်ရေးရာ နည်းလမ်းတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်လာခဲ့သည်။

စပိန်နိုင်ငံနှင့် ထိုသို့ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခြင်းသည် ပြည်သူများအကြားတွင်ကော ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ နန်းတွင်း၌ပါ လူကြိုက်နည်းလှသည်။ အင်္ဂလန်ပါလီမန်သည် စပိန်နှင့် ကက်သလစ်ဘာသာအပေါ် သိသိသာသာ ရန်လိုခဲ့ပြီး၊ ထို့ကြောင့် ၁၆၂၁ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က ပါလီမန်ကို ခေါ်ယူသောအခါ အမတ်များသည် ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေး ဥပဒေများကို ပိုမိုတင်းကျပ်ရန်၊ စပိန်ကို ရေကြောင်းမှ စစ်ဆင်နွှဲရန်နှင့် ဝေလမင်းသားအတွက် ပရိုတက်စတင့်အမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့်သာ လက်ထပ်ရန် မျှော်လင့်ခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ တရားသူကြီးချုပ် ဖရန်စစ် ဘေကွန်သည် ခြစားမှုဖြင့် အထက်လွှတ်တော်  တွင် စွပ်စွဲပြစ်တင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဤစွပ်စွဲပြစ်တင်မှုသည် ၁၄၅၉ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ဘုရင်၏ တရားဝင်ခွင့်ပြုချက် (ပုံစံဖြင့် ခွင့်ပြုချက်) မပါဘဲ ပထမဆုံးအကြိမ် ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤဖြစ်ရပ်သည် အရေးကြီးသော အစဉ်အလာတစ်ခု ဖြစ်သွားခဲ့ပြီး၊ အကြောင်းမှာ ထိုစွပ်စွဲပြစ်တင်မှု လုပ်ငန်းစဉ်ကို နောက်ပိုင်းတွင် ချားလ်စ်နှင့် ၎င်းအား ထောက်ခံသူများဖြစ်ကြသည့် ဘာကင်ဟမ်မြို့စား ဂျော့ခ်ျ ဗီလီယာစ် ၊ ဆရာတော်ကြီး ဝီလျံ လော့ဒ်) နှင့် စထရက်ဖို့ဒ်အမတ် သောမတ်စ် ဝဲန့်ဝေါ့တ် တို့ကို အရေးယူရာတွင် ပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့ကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က အောက်လွှတ်တော်အနေဖြင့် ပြည်တွင်းရေးကိစ္စရပ်များကိုသာ သီးသန့်အာရုံစိုက်ရန် အတင်းအကျပ် ပြောဆိုခဲ့သော်လည်း၊ အမတ်များကမူ ၎င်းတို့တွင် လွှတ်တော်အတွင်း လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခွင့်ရှိကြောင်း ကန့်ကွက်ခဲ့ကြပြီး စပိန်နှင့် စစ်ဖြစ်ပွားရန်နှင့် ဝေလမင်းသားအတွက် ပရိုတက်စတင့် မင်းသမီးတစ်ပါးကိုသာ တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ၎င်း၏ခမည်းတော်ကဲ့သို့ပင် ချားလ်စ်သည် မိမိ၏ထိမ်းမြားမှုကိစ္စကို အောက်လွှတ်တော်တွင် ဆွေးနွေးခြင်းသည် မသင့်လျော်သည့်အပြင် ခမည်းတော်၏ ဘုရင်အာဏာစက်ကို ချိုးဖောက်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆခဲ့သည်။ ၁၆၂၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အမတ်များ၏ ရိုင်းစိုင်းမှုနှင့် ခေါင်းမာမှုတို့အပေါ် ဒေါသထွက်ကာ ပါလီမန်ကို ဖျက်သိမ်းလိုက်သည်။

ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အချစ်တော်ဖြစ်ပြီး မင်းသားအပေါ် သြဇာညောင်းသူ ဘာကင်ဟမ် နှင့် ချားလ်စ်တို့သည် ကာလရှည်ကြာ ကြန့်ကြာနေသည့် စပိန်နှင့် အိမ်ထောင်ဖက်စပ်ရေးကိစ္စကို သဘောတူညီမှုရရှိရန် ကြိုးပမ်းသည့်အနေဖြင့် ၁၆၂၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် လူသိမခံဘဲ လျှို့ဝှက်စွာ စပိန်သို့ သွားရောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုခရီးစဉ်သည် အရှက်ရဖွယ် မအောင်မြင်မှုတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ စပိန်မင်းသမီးက ချားလ်စ်ကို ဘာသာမဲ့တစ်ဦးထက် မပိုဟု ယူဆခဲ့ပြီး စပိန်တို့ကလည်း အစပိုင်းတွင် လက်ထပ်ရန် အခြေအနေတစ်ရပ်အနေဖြင့် ၎င်းအား ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့က အင်္ဂလန်တွင် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို လွတ်လပ်ခွင့်ပေးရန်နှင့် အင်္ဂလန်၏ (ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေး) ပြစ်ဒဏ်ခတ်ဥပဒေများကို ပယ်ဖျက်ပေးရန် ဇွတ်အတင်း တောင်းဆိုခဲ့ကြရာ၊ ယင်းကို ပါလီမန်က သဘောတူမည်မဟုတ်ကြောင်း ချားလ်စ် သိရှိခဲ့သည်။ ထို့ပြင် အင်္ဂလန်ဘက်က စာချုပ်ပါ အခြေအနေအားလုံးကို လိုက်နာခြင်း ရှိ၊ မရှိ သေချာစေရန် မင်္ဂလာဆောင်ပြီးနောက် တစ်နှစ်အထိ မင်းသမီးကို စပိန်၌ပင် ဆက်ထားမည်ဟု တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ဘာကင်ဟမ်နှင့် စပိန်ဝန်ကြီးချုပ် အိုလီဗာရက်စ်မြို့စား  တို့အကြား တစ်ဦးချင်း ရန်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့သောကြောင့် ချားလ်စ်သည် အဆုံးသတ်တွင် အချည်းနှီးဖြစ်သွားမည့် ထိုဆွေးနွေးပွဲများကို ကိုယ်တိုင် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာလတွင် ၎င်းသည် သတို့သမီးမပါဘဲ လန်ဒန်သို့ ပြန်ရောက်လာသောအခါ ပြည်သူများက အလွန်ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာနှင့် စိတ်သက်သာရာရစွာ ကြိုဆိုခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းနှင့် ဘာကင်ဟမ်တို့သည် စစ်တိုက်ရန် ဝန်လေးနေသော ဂျိမ်းစ်ဘုရင်အား စပိန်ကို စစ်ကြေညာရန် ဖိအားပေးခဲ့ကြသည်။

ပရိုတက်စတင့် အကြံပေးများ၏ တိုက်တွန်းမှုကြောင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စစ်စရိတ်အတွက် အထောက်အပံ့ကြေး တောင်းခံရန် ၁၆၂၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ပါလီမန်ကို ခေါ်ယူခဲ့သည်။ ချားလ်စ်နှင့် ဘာကင်ဟမ်တို့သည် စစ်စရိတ်ကြီးမားမှုကို အကြောင်းပြကာ စစ်ဖြစ်ပွားခြင်းကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သည့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး မစ်ဒယ်ဆက်စ်အမတ် လိုင်ယွန်နယ် ခရန်းဖီးလ်ဒ် အား စွပ်စွဲပြစ်တင်မှုကို ထောက်ခံခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းသည်လည်း ဘေကွန်ကဲ့သို့ပင် လျင်မြန်စွာ ရာထူးမှ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က ဘာကင်ဟမ်အား &quot;မင်းဟာ လူမိုက်ပဲ&quot; ဟု ပြောဆိုခဲ့ပြီး၊ ချားလ်စ်ကိုလည်း ပါလီမန်၏ လက်နက်တစ်ခုအဖြစ် စွပ်စွဲပြစ်တင်ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်ကို ပြန်လည်အသက်သွင်းခဲ့မှုအတွက် နောင်တွင် နောင်တရလိမ့်မည်ဟု ကြိုတင်သတိပေးခဲ့သည်။ အန့်စ် ဗွန် မန်းစ်ဖဲလ်ဒ်  ဦးဆောင်သော ရန်ပုံငွေ မလုံလောက်သည့် ယာယီစစ်တပ်တစ်ခုသည် ပလတ်တနိတ်နယ်ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် ထွက်ခွာခဲ့သော်လည်း ရိက္ခာထောက်ပံ့မှု အလွန်ညံ့ဖျင်းသဖြင့် ဒတ်ခ်ျကမ်းရိုးတန်းထက် ကျော်လွန်၍ပင် ရှေ့မတိုးနိုင်ခဲ့ချေ။

၁၆၂၄ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ကျန်းမာရေး ပိုမိုဆိုးရွားလာသည့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ပါလီမန်ကို ထိန်းချုပ်ရန် ခက်ခဲလာခဲ့သည်။ ၁၆၂၅ ခုနှစ် မတ်လတွင် ၎င်းကွယ်လွန်ချိန်၌ ချားလ်စ်နှင့် ဘာကင်ဟမ်တို့သည် တိုင်းပြည်ကို လက်တွေ့ (de facto) ထိန်းချုပ်ထားပြီး ဖြစ်သည်။

== '''နန်းစံကာလအစောပိုင်း''' ==
စပိန်နှင့် အိမ်ထောင်ဖက်စပ်ရေး ပျက်ပြားသွားပြီးနောက် ချားလ်စ်နှင့် ဘာကင်ဟမ်တို့သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံဘက်သို့ အာရုံပြောင်းခဲ့ကြသည်။ ၁၆၂၅ ခုနှစ် မေလ ၁ ရက်နေ့တွင် ချားလ်စ်သည် အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်ရှိ ပြင်သစ်မင်းသမီး ဟင်နရီယက်တာ မာရီယာနှင့် ပါရီမြို့ နိုတာဒမ် ဘုရားကျောင်းကြီး ၏ တံခါးဝရှေ့၌ ကိုယ်စားလှယ်ဖြင့် ထိမ်းမြားမင်္ဂလာပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် စပိန်သို့သွားရာ လမ်းခရီးတွင် မင်းသမီးကို ပါရီမြို့၌ မြင်တွေ့ခဲ့ဖူးခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦးသည် ၁၆၂၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ကန်တာဘာရီမြို့၌ ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ပထမဆုံးအကြိမ် ဆုံတွေ့ခဲ့ကြသည်။ ကန့်ကွက်မှုမှန်သမျှကို ကြိုတင်ကာကွယ်ရန်အတွက် ချားလ်စ်သည် ၎င်း၏ပထမဆုံး ပါလီမန်အစည်းအဝေး ဖွင့်လှစ်မည့်ရက်ကို မင်္ဂလာဦးည ပြီးဆုံးသည့်အချိန်အထိ ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့သည်။ အောက်လွှတ်တော်အမတ် အများအပြားက ၎င်းအနေဖြင့် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်တစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်ခြင်းကို ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။ အကြောင်းမှာ ဘုရင်သည် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များအပေါ် ကန့်သတ်ချက်များကို ရုပ်သိမ်းပေးပြီး ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသော အင်္ဂလန်အသင်းတော်၏ တရားဝင်ရပ်တည်မှုကို ထိခိုက်စေမည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့ကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ချားလ်စ်က ပါလီမန်သို့ ဘာသာရေးကန့်သတ်ချက်များကို လျှော့ချမည်မဟုတ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်း၏ခဲအိုဖြစ်သူ ပြင်သစ်ဘုရင် လူဝီ (၁၃) နှင့် ချုပ်ဆိုခဲ့သည့် လျှို့ဝှက်မင်္ဂလာဆောင်စာချုပ်တွင်မူ ထိုသို့လျှော့ချပေးမည်ဟု အတိအလင်း ကတိပြုခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ထိုစာချုပ်အရ ပြင်သစ်တို့ထံ အင်္ဂလန်စစ်သင်္ဘော ခုနစ်စင်း ငှားရမ်းပေးခဲ့ပြီး ယင်းသင်္ဘောများကို ၁၆၂၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် လာရိုရှဲလ် ဒေသရှိ ပရိုတက်စတင့် ဟျူးဂတ်နိုးများ ကို နှိမ်နင်းရာတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၁၆၂၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၌ ချားလ်စ်၏ ဘိသိက်ခံပွဲကို ကျင်းပခဲ့သော်လည်း ၎င်း၏ မိဖုရားမှာမူ ပရိုတက်စတင့် ဘာသာရေးအခမ်းအနားတွင် ပါဝင်ရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သဖြင့် ၎င်း၏ဘေး၌ ရှိမနေခဲ့ပေ။

ချားလ်စ်သည် ပရူရီတန်များအကြား နာမည်ပျက်နေသည့် အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ကာဗင်ဝါဒဆန့်ကျင်ရေး သာသနာပြုဆရာ ရစ်ချက် မွန်တာဂူ) ကို ထောက်ခံခဲ့ခြင်းကြောင့် ၎င်း၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများအပေါ် မယုံကြည်မှုများ ပိုမိုတိုးပွားလာခဲ့သည်။ မွန်တာဂူသည် ကက်သလစ်ဘာသာရေးစာစောင်ကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ''A New Gag for an Old Goose (၁၆၂၄)'' အမည်ရှိ ၎င်း၏စာစောင်တွင် ဘုရားသခင်က ကယ်တင်ခြင်းနှင့် ပျက်စီးခြင်းကို ကြိုတင်သတ်မှတ်ထားသည်ဟူသော ကာဗင်ဝါဒ၏ ကံကြမ္မာကြိုတင်ပြဋ္ဌာန်းမှုအယူအဆ ကို ဆန့်ကျင်ငြင်းခုံခဲ့သည်။ အာမေးနီးယန်း ဟု လူသိများသော ကာဗင်ဝါဒဆန့်ကျင်ရေးသမားများသည် လူသားတို့အနေဖြင့် မိမိတို့၏ လွတ်လပ်သောဆန္ဒကို အသုံးပြု၍ ကယ်တင်ခြင်းကို လက်ခံနိုင် သို့မဟုတ် ငြင်းပယ်နိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ အာမေးနီးယန်းဘာသာရေးပညာရှင်များသည် ချားလ်စ်ကြံစည်ခဲ့သော စပိန်နှင့် အိမ်ထောင်ဖက်စပ်ရေးကို ထောက်ခံခဲ့သည့် အနည်းငယ်သော အစုအဖွဲ့ထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ကွယ်လွန်ပြီး ချားလ်စ်နန်းတက်ပြီး သိပ်မကြာမီ ၁၆၂၅ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ပံ့ပိုးမှုဖြင့် မွန်တာဂူသည် ''Appello Caesarem'' အမည်ရှိ အခြားစာစောင်တစ်ခုကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ မွန်တာဂူအား ပါလီမန်ရှိ ပရူရီတန်အမတ်များ၏ ပြစ်တင်ဝေဖန်မှုမှ ကာကွယ်ရန်အတွက် ချားလ်စ်သည် ၎င်းအား တော်ဝင်ဓမ္မဆရာအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ရာ၊ ချားလ်စ်သည် ကက်သလစ်ဘာသာ ပြန်လည်ဦးမော့လာစေရန် လျှို့ဝှက်ကြိုးပမ်းမှုအဖြစ် အာမေးနီးယန်းဝါဒကို မျက်နှာသာပေးနေသည်ဟူသော ပရူရီတန်အများစု၏ သံသယကို ပိုမိုကြီးထွားစေခဲ့သည်။

အင်္ဂလန်ပါလီမန်သည် ဥရောပတိုက်ကုန်းတွင်းပိုင်း စစ်ပွဲတွင် တိုက်ရိုက်ပါဝင်ပတ်သက်မည့်အစား ကမ္ဘာသစ် (အမေရိကတိုက်) ရှိ စပိန်ကိုလိုနီများကို ကုန်ကျစရိတ်သက်သာသော ရေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုမျိုး ပြုလုပ်ရန် ပိုမိုနှစ်သက်ကြပြီး၊ စပိန်တို့၏ ရတနာတင်သင်္ဘောအုပ်စုများကို ဖမ်းဆီးရမိရန် မျှော်လင့်ခဲ့ကြသည်။ ပါလီမန်သည် အထောက်အပံ့ကြေး ပေါင် ၁၄၀,၀၀၀ ပေးရန် မဲခွဲဆုံးဖြတ်ခဲ့သော်လည်း ယင်းပမာဏမှာ ချားလ်စ်၏ စစ်အစီအစဉ်များအတွက် မလုံလောက်ပေ။ ထို့ပြင် အောက်လွှတ်တော်သည် ဘုရင်၏ တန်ချိန်ခွန်နှင့် ပေါင်ခွန် (သွင်းကုန်ထုတ်ကုန် အကောက်ခွန်နှစ်မျိုး) ကောက်ခံခွင့် အာဏာကို တစ်နှစ်သာ ကန့်သတ်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ အမှန်စင်စစ် ဟင်နရီ (၆) လက်ထက်ကတည်းက ယခင်ဧကရာဇ်များသည် ထိုအခွင့်အရေးကို တစ်သက်တာလုံးအတွက် ရရှိခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။ ဤနည်းဖြင့် ပါလီမန်သည် အကောက်ခွန်ဝင်ငွေကို အလုံးစုံပြန်လည်သုံးသပ်ပြီးမှသာ အခွန်နှုန်းထားများကို အတည်ပြုရန် ရွှေ့ဆိုင်းထားနိုင်သည်။ ထိုဥပဒေကြမ်းသည် အထက်လွှတ်တော်တွင် ပထမအကြိမ် ဖတ်ကြားပြီးနောက် ရှေ့မတိုးနိုင်ခဲ့ပေ။ တန်ချိန်ခွန်နှင့် ပေါင်ခွန်ကောက်ခံရန် ပါလီမန်ဥပဒေ မရရှိခဲ့သော်လည်း ချားလ်စ်သည် ထိုအကောက်ခွန်များကို ဆက်လက်ကောက်ခံခဲ့သည်။

ဘာကင်ဟမ်၏ ဦးဆောင်မှုအောက်တွင် စပိန်ကို ရေကြောင်းမှ သွားရောက်တိုက်ခိုက်သည့် စစ်ဆင်ရေးမှာ စနစ်တကျပြင်ဆင်မှုမရှိဘဲ အကောင်အထည်ဖော်မှု ညံ့ဖျင်းခဲ့သဖြင့် အခြေအနေ အလွန်ဆိုးရွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် အောက်လွှတ်တော်သည် မြို့စားကြီးအား ရာထူးမှစွပ်စွဲပြစ်တင်ရန် လုပ်ငန်းစဉ်များကို စတင်ခဲ့သည်။ ၁၆၂၆ ခုနှစ် မေလတွင် ချားလ်စ်သည် ဘာကင်ဟမ်ကို ထောက်ခံကြောင်း ပြသသည့်အနေဖြင့် ၎င်းအား ကိန်းဘရစ်ချ်တက္ကသိုလ်၏ အဓိပတိအဖြစ် အမည်စာရင်းတင်သွင်းခဲ့ပြီး၊ ဘာကင်ဟမ်အား ဆန့်ကျင်ပြောဆိုခဲ့သည့် အမတ်နှစ်ဦးဖြစ်သော ဒတ်ဒ်လေ ဒစ်ဂျက်စ် နှင့် ဆာ ဂျွန် အီလီယော့တို့ကို လွှတ်တော်တံခါးဝတွင် ဖမ်းဆီးစေခဲ့သည်။ အောက်လွှတ်တော်သည် ၎င်းတို့၏ အမတ်နှစ်ဦး အကျဉ်းချခံရမှုအပေါ် အလွန်အမင်းဒေါသထွက်ခဲ့ကြပြီး၊ တစ်ပတ်ခန့် ထိန်းသိမ်းခံရပြီးနောက် နှစ်ဦးစလုံး ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ ၁၆၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် အောက်လွှတ်တော်သည် ဘာကင်ဟမ်ကို တိုက်ရိုက်တိုက်ခိုက်သည့် ကန့်ကွက်လွှာတစ်ရပ်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး၊ &quot;ဒီဩဇာကြီးမားတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ကို နိုင်ငံတော်ရဲ့ အရေးကြီးတဲ့ ကိစ္စရပ်တွေမှာ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းကနေ မဖယ်ရှားသရွေ့ ကျွန်တော်မျိုးတို့အနေနဲ့ အောင်မြင်မှုရဖို့ မျှော်လင့်ချက်မရှိပါကြောင်း၊ တိုင်းပြည်အတွက် ပေးအပ်ခဲ့တဲ့ သို့မဟုတ် ပေးအပ်နိုင်မယ့် ငွေကြေးမှန်သမျှဟာလည်း ၎င်းရဲ့လွဲမှားစွာအသုံးချမှုကြောင့် တိုင်းပြည်ရဲ့ အကျိုးစီးပွားကို ထိခိုက်နစ်နာစေတဲ့ဘက်ကိုသာ ဦးတည်သွားမှာကို စိုးရိမ်ရပါကြောင်း၊ ယခင်ကနှင့် မကြာသေးမီက ပေးအပ်ခဲ့သည့် များပြားလှသော ထောက်ပံ့မှုများကြောင့် စိတ်မချမ်းမြေ့ဖွယ် အတွေ့အကြုံများကို တွေ့ကြုံခဲ့ရပြီးဖြစ်ပါကြောင်း မိတ္တူတော်ဦးတင်အပ်ပါသည်&quot; ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကန့်ကွက်မှုများရှိလင့်ကစား ချားလ်စ်သည် မိမိ၏ မိတ်ဆွေကို ရာထူးမှထုတ်ပယ်ရန် ငြင်းဆန်ခဲ့ပြီး ပါလီမန်ကိုသာ ဖျက်သိမ်းလိုက်သည်။

ထိုအတောအတွင်း ချားလ်စ်နှင့် ဟင်နရီယက်တာ မာရီယာတို့အကြား ပြည်တွင်းရေး အိမ်ထောင်ရေးရန်ပွဲများသည် ၎င်းတို့၏ အိမ်ထောင်ရေးအစောပိုင်းနှစ်များကို ပျက်စီးစေခဲ့သည်။ ၎င်းမင်းသမီး၏ မင်္ဂလာလက်ဖွဲ့ပိုင်ဆိုင်ခွင့်၊ ၎င်း၏ အိမ်တော်ထိန်းများ ခန့်အပ်မှုနှင့် ၎င်း၏ ဘာသာရေးဝတ်ပြုမှုတို့အပေါ် အငြင်းပွားမှုများသည် ၁၆၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဘုရင်က မင်းသမီး၏ ပြင်သစ်အခြွေအရံအများစုကို တိုင်းပြည်မှ နှင်ထုတ်လိုက်သည်အထိ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဟင်နရီယက်တာ မာရီယာနှင့် လက်ထပ်ရန် အခြေအနေတစ်ရပ်အနေဖြင့် ပြင်သစ်တို့ထံ အင်္ဂလန်သင်္ဘောများ ထောက်ပံ့ပေးရန် သဘောတူညီခဲ့သော်လည်း၊ ၁၆၂၇ ခုနှစ်တွင် ချားလ်စ်သည် လာရိုရှဲလ်ရှိ ဟျူးဂတ်နိုးများကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ပြင်သစ်ကမ်းရိုးတန်းကို စစ်ဆင်နွှဲခဲ့သည်။ ဘာကင်ဟမ် ဦးဆောင်သော ထိုစစ်ဆင်ရေးသည်လည်း နောက်ဆုံးတွင် မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ဘာကင်ဟမ်အနေဖြင့် ဟျူးဂတ်နိုးများကို မကာကွယ်နိုင်ခဲ့ခြင်းနှင့် စိန့်မာတင်ဒီရေးစ် မှ ဆုတ်ခွာခဲ့ရခြင်းတို့သည် ပြင်သစ်ဘုရင် လူဝီ (၁၃) က လာရိုရှဲလ်ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ရန် တွန်းအားပေးသကဲ့သို့ဖြစ်စေခဲ့ပြီး၊ အင်္ဂလန်ပါလီမန်နှင့် ပြည်သူတို့က မြို့စားကြီးအပေါ် မုန်းတီးမှုကို ပိုမိုကြီးထွားစေခဲ့သည်။

ချားလ်စ်သည် ပါလီမန်၏ သဘောတူညီချက်မပါဘဲ ကောက်ခံသော အခွန်တစ်မျိုးဖြစ်သည့် &quot;အတင်းအကျပ် ချေးငွေ&quot; ဖြင့် စစ်စရိတ်ရှာရန် ကြိုးပမ်းခြင်းဖြင့် နောက်ထပ် မငြိမ်မသက်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ၁၆၂၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဘုရင့်တရားရုံးရှိ စံပြအမှုတစ်ခုဖြစ်သော &quot;Five Knights' Case&quot; တွင် ဘုရင်သည် အတင်းအကျပ်ချေးငွေ ပေးဆောင်ရန် ငြင်းဆန်သူများကို တရားစီရင်ခြင်းမရှိဘဲ အကျဉ်းချပိုင်ခွင့်ရှိသည့် အထူးအခွင့်အာဏာ ရှိကြောင်း ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ၁၆၂၈ ခုနှစ် မတ်လတွင် ပါလီမန်ကို ထပ်မံခေါ်ယူခဲ့ပြီး၊ မေလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် အခွင့်အရေးတောင်းဆိုလွှာ ကို အတည်ပြုခဲ့ကာ ချားလ်စ်အနေဖြင့် ပါလီမန်၏ သဘောတူညီချက်မပါဘဲ အခွန်မကောက်ခံရန်၊ အရပ်သားများအပေါ် စစ်အုပ်ချုပ်ရေး မပြဋ္ဌာန်းရန်၊ တရားဥပဒေလုပ်ထုံးလုပ်နည်းမပါဘဲ အကျဉ်းမချရန်နှင့် စစ်တပ်များကို အရပ်သားများ၏ နေအိမ်များတွင် နေရာမချရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ချားလ်စ်သည် ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ထိုတောင်းဆိုလွှာကို သဘောတူလက်ခံခဲ့သော်လည်း၊ ထိုလကုန်တွင် ပါလီမန်ကို ရွှေ့ဆိုင်းလိုက်ပြီး ပါလီမန်၏ ခွင့်ပြုချက်မပါဘဲ အကောက်ခွန်များ ကောက်ခံပိုင်ခွင့်ရှိကြောင်း ၎င်း၏အခွင့်အာဏာကို ပြန်လည်အတည်ပြုခဲ့သည်။

၁၆၂၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ဘာကင်ဟမ်သည် လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ချားလ်စ်သည် အလွန်အမင်း စိတ်ထိခိုက်ခဲ့ရသည်။ ကလဲရင်ဒန်အမတ် အက်ဒဝပ် ဟိုက်ဒ် ၏ ပြောကြားချက်အရ ဘုရင်သည် &quot;၎င်း၏ ကုတင်ပေါ်သို့ ပစ်လှဲချကာ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ငိုကြွေးမြည်တမ်းခဲ့ပြီး မျက်ရည်များစွာ စီးကျခဲ့သည်&quot; ဟု ဆိုသည်။ ၎င်းသည် ၎င်း၏ အခန်းထဲတွင် နှစ်ရက်တိုင်တိုင် ဝမ်းနည်းပူဆွေးနေခဲ့သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် ပြည်သူများကမူ ဘာကင်ဟမ် ကွယ်လွန်မှုအပေါ် ဝမ်းမြောက်ခဲ့ကြရာ၊ ယင်းက နန်းတွင်းနှင့် ပြည်သူကြား၊ ဘုရင်နှင့် အောက်လွှတ်တော်ကြားရှိ ကွာဟချက်ကို ပိုမိုထင်ရှားစေခဲ့သည်။ ဘာကင်ဟမ် ကွယ်လွန်သွားခြင်းသည် စပိန်နှင့် စစ်ပွဲကို ထိရောက်စွာ အဆုံးသတ်စေခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ဦးဆောင်မှုဆိုင်ရာ ပြဿနာကို ဖယ်ရှားနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ ချားလ်စ်နှင့် ပါလီမန်အကြား ပဋိပက္ခများကိုမူ အဆုံးမသတ်နိုင်ခဲ့ပေ။ သို့သော်လည်း ထိုဖြစ်ရပ်သည် ချားလ်စ်နှင့် ၎င်း၏ မိဖုရားအကြား ဆက်ဆံရေး တိုးတက်ကောင်းမွန်လာမှုနှင့် တိုက်ဆိုင်နေခဲ့ပြီး၊ ၁၆၂၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ၎င်းတို့၏ ယခင်ရန်ပွဲဟောင်းများ အဆုံးသတ်သွားခဲ့သည်။ ချားလ်စ်၏ သံယောဇဉ်တွယ်မှုများသည် ဘာကင်ဟမ်ထံမှ ဟင်နရီယက်တာ မာရီယာထံသို့ ပြောင်းရွှေ့သွားခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ မိဖုရားတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ကိုယ်ဝန်ရှိလာခဲ့ပြီး ၎င်းတို့အကြား သံယောဇဉ် ပိုမိုခိုင်မြဲလာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် သီလနှင့် ပြည့်စုံသော မိသားစုဘဝ၏ စံပြပုံရိပ်ကို ဆောင်ကြဉ်းနိုင်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ နန်းတွင်းသည်လည်း စနစ်တကျရှိမှုနှင့် ကိုယ်ကျင့်တရား ကောင်းမွန်မှုတို့၏ စံပြတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

== '''တစ်ပါးတည်း အုပ်ချုပ်ခဲ့သည့်ကာလ''' ==

=== '''ပါလီမန်ကို ရွှေ့ဆိုင်းခြင်း''' ===
၁၆၂၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ချားလ်စ်သည် ၁၆၂၈ ခုနှစ် ဇွန်လကတည်းက ရွှေ့ဆိုင်းထားခဲ့သော အင်္ဂလန်ပါလီမန်၏ ဒုတိယအကြိမ်မြောက် အစည်းအဝေးကို တန်ချိန်ခွန်နှင့် ပေါင်ခွန်ကိစ္စအပေါ် သင့်တင့်မျှတသော မိန့်ခွန်းတစ်စောင်ဖြင့် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ သို့သော် အောက်လွှတ်တော်အမတ်များသည် တန်ချိန်ခွန်နှင့် ပေါင်ခွန်ကို မပေးဆောင်သဖြင့် ၎င်း၏ကုန်ပစ္စည်းများ သိမ်းဆည်းခံခဲ့ရသည့် ပါလီမန်အမတ် ဂျွန် ရိုးလ် ) ၏ ဖြစ်ရပ်ကို ထောက်ပြကာ ချားလ်စ်၏ မူဝါဒများကို ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်ကြောင်း အသံထွက်လာကြသည်။ အမတ်အများအပြားက ဤသို့ အခွန်အတင်းအကျပ် ကောက်ခံခြင်းသည် အခွင့်အရေးတောင်းဆိုလွှာ  ကို ချိုးဖောက်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ရှုမြင်ကြသည်။ မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် ချားလ်စ်က ပါလီမန်အစည်းအဝေးကို ရွှေ့ဆိုင်းရန် အမိန့်ပေးသောအခါ၊ အမတ်များသည် လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ ဆာ ဂျွန် ဖင့်ခ် ကို ၎င်း၏ထိုင်ခုံတွင် အတင်းဖိသိပ်ထားကာ ကက်သလစ်ဘာသာ၊ အာမေးနီးယန်းဝါဒ၊ တန်ချိန်ခွန်နှင့် ပေါင်ခွန်တို့ကို ဆန့်ကျင်သည့် ဆုံးဖြတ်ချက်များကို လွှတ်တော်အတွင်း ဖတ်ကြားအတည်ပြုနိုင်သည်အထိ အစည်းအဝေးအချိန်ကို ဆွဲဆန့်ခဲ့ကြသည်။ ဤလုပ်ရပ်မှာ ချားလ်စ်အတွက် လုံးဝသည်းခံနိုင်စရာမရှိသဖြင့် ၎င်းသည် ပါလီမန်ကို ဖျက်သိမ်းလိုက်ပြီး ဆာ ဂျွန် အီလီယော့ အပါအဝင် ပါလီမန်ခေါင်းဆောင် ကိုးဦးကို ယင်းကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ အကျဉ်းချခဲ့သည်။ ထိုသို့ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ထိုသူများကို သမိုင်းဝင်အာဇာနည်များ ဖြစ်သွားစေခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြမှုကို လူထုက ပိုမိုထောက်ခံလာစေခဲ့သည်။

ဘုရင်တစ်ဦးတည်း အုပ်ချုပ်ရေးကို ဆက်လုပ်ရန်အတွက် ငြိမ်းချမ်းရေးရယူရန် လိုအပ်လာသည်။ ရှေ့လျှောက်တွင် ဥရောပစစ်ပွဲအတွက် ပါလီမန်ထံမှ ရန်ပုံငွေတောင်းခံရန် နည်းလမ်းမရှိတော့ခြင်း၊ ဘာကင်ဟမ်၏ အကူအညီလည်း မရှိတော့ခြင်းတို့ကြောင့် ချားလ်စ်သည် ပြင်သစ်၊ စပိန်နိုင်ငံတို့နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး ရယူလိုက်သည်။ ထို့နောက်ပိုင်း ချားလ်စ်သည် ပါလီမန်မခေါ်ဘဲ အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို ၁၁ နှစ်တိုင်တိုင် တစ်ဦးတည်း အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး ယင်းကာလကို '''&quot;ဘုရင်တစ်ဦးတည်း အုပ်ချုပ်ခဲ့သည့်ကာလ&quot; )''' သို့မဟုတ် '''&quot;၁၁ နှစ်တာ အာဏာရှင်စနစ်&quot;'''  ဟု လူသိများသည်။ ပါလီမန်မပါဘဲ အုပ်ချုပ်ခြင်းသည် ထိုခေတ်အခါက ထူးခြားသောကိစ္စမဟုတ်ဘဲ ယခင်အစဉ်အလာ အထောက်အထားများလည်း ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ပါလီမန်တစ်ခုတည်းသာ ဥပဒေအကြောင်းအရ အခွန်တိုးကောက်နိုင်ခွင့်ရှိသဖြင့် ပါလီမန်မရှိဘဲ တော်ဝင်ဘဏ္ဍာတိုက်အတွက် ရန်ပုံငွေရှာဖွေရန် ချားလ်စ်၏ အရည်အချင်းမှာ ၎င်း၏ အစဉ်အလာပိုင်ခွင့်များနှင့် အထူးအခွင့်အာဏာများပေါ်တွင်သာ ကန့်သတ်ထားသကဲ့သို့ ဖြစ်နေခဲ့သည်။

=== '''ဘဏ္ဍာရေး''' ===
အဲလိဇဘက် (၁) နှင့် ဂျိမ်းစ် (၁) တို့၏ နန်းစံကာလများအတွင်းကတည်းက ကြီးမားသော ဘဏ္ဍာရေးလိုငွေပြမှုများ ဖြစ်ပေါ်နေခဲ့သည်။ စပိန်နှင့် ပြင်သစ်တို့ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် ဘာကင်ဟမ်၏ ရေတိုစစ်ဆင်ရေးများ ရှိခဲ့သော်လည်း ချားလ်စ်တွင် ပြည်ပစစ်ပွဲများ ဆင်နွှဲရန် ဘဏ္ဍာရေးအင်အား မရှိသလောက်ဖြစ်နေခဲ့သည်။ ၎င်း၏ နန်းစံတစ်လျှောက်လုံးတွင် ကာကွယ်ရေးအတွက် စေတနာ့ဝန်ထမ်းတပ်ဖွဲ့များကိုသာ အဓိကအားကိုးခဲ့ရပြီး၊ ၎င်း၏ အစ်မဖြစ်သူ အဲလိဇဘက်ကို ကူညီရန်နှင့် ပလတ်တနိတ်နယ်မြေ ပြန်လည်ရရှိရေး ဟူသော ပြည်ပမူဝါဒရည်မှန်းချက်အတွက် သံတမန်ရေးရာ ကြိုးပမ်းမှုများကိုသာ အားပြုခဲ့ရသည်။ ထိုစဉ်က အင်္ဂလန်သည် တရားဝင်ကုန်စည်ခွန် နှင့် ပုံမှန်တိုက်ရိုက်အခွန် ကောက်ခံခြင်းမရှိသဖြင့် ဥရောပတွင် အခွန်အနည်းဆုံးကောက်ခံသော နိုင်ငံဖြစ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ ပါလီမန်ကို ပြန်မခေါ်ဘဲ ဝင်ငွေရှာရန်အတွက် ချားလ်စ်သည် ရာစုနှစ်တစ်ခုကျော်ကြာ ဆိုင်းငံ့ထားပြီး လူမေ့လုနီးပါးဖြစ်နေသည့် '''&quot;သူရဲကောင်းဘွဲ့ အတင်းအကျပ်ပေးဆောင်စေသည့်ဥပဒေ&quot;''' ကို ပြန်လည်အသက်သွင်းခဲ့သည်။ ယင်းဥပဒေအရ မြေယာမှ တစ်နှစ်လျှင် ပေါင် ၄၀ သို့မဟုတ် ထိုထက်ပို၍ ဝင်ငွေရရှိသူ မည်သူမဆို ဘုရင့်ဘိသိက်ခံပွဲသို့ လာရောက်ပြီး သူရဲကောင်းဘွဲ့ခံယူရမည် ဖြစ်သည်။ ဤဥပဒေဟောင်းကို အသုံးချ၍ ချားလ်စ်သည် ၁၆၂၆ ခုနှစ် ၎င်း၏ ဘိသိက်ခံပွဲသို့ တက်ရောက်ရန် ပျက်ကွက်ခဲ့သူများကို ဒဏ်ငွေရိုက်ခဲ့သည်။

ချားလ်စ် ကောက်ခံခဲ့သည့် အဓိကအခွန်မှာ '''&quot;သင်္ဘောအခွန်&quot;''' ဟုခေါ်သော ပဒေသရာဇ်အခွန်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး၊ ယင်းသည် တန်ချိန်ခွန်နှင့် ပေါင်ခွန်တို့ထက်ပင် ပိုမိုလူကြိုက်နည်းခဲ့သလို ပိုမို၍လည်း ဝင်ငွေရရှိခဲ့သည်။ ယခင်က သင်္ဘောအခွန်ကို စစ်မက်ဖြစ်ပွားချိန်နှင့် ကမ်းရိုးတန်းဒေသများတွင်သာ ကောက်ခံခွင့်ပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ သို့သော် ငြိမ်းချမ်းရေးကာလတွင်လည်း ကာကွယ်ရေးအတွက် တာဝန်ရှိသဖြင့် တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် ဤအခွန်ကို ကောက်ခံရန် ဥပဒေကြောင်းအရ ပိတ်ပင်တားဆီးမှု မရှိကြောင်း ချားလ်စ်က ငြင်းခုံခဲ့သည်။ ရေတပ်ဘဏ္ဍာတိုက်သို့ တိုက်ရိုက်ပေးသွင်းရသည့် သင်္ဘောအခွန်သည် ၁၆၃၄ မှ ၁၆၃၈ ခုနှစ်အကြား တစ်နှစ်လျှင် ပေါင် ၁၅၀,၀၀၀ မှ ပေါင် ၂၀၀,၀၀၀ အထိ ရရှိခဲ့ပြီး၊ ထိုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ဝင်ငွေပြန်လည်ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ သင်္ဘောအခွန်အပေါ် ဆန့်ကျင်မှုများ တဖြည်းဖြည်း ကြီးထွားလာသော်လည်း အင်္ဂလန်၏ အယူခံတရားသူကြီး ၁၂ ဦးက အချို့သော တရားသူကြီးများတွင် သံသယစိတ်ရှိနေလင့်ကစား ဤအခွန်သည် ဘုရင်၏ အထူးအခွင့်အာဏာအတွင်းတွင်သာ ရှိကြောင်း ဆုံးဖြတ်ပေးခဲ့သည်။ ၁၆၃၇-၃၈ ခုနှစ်တွင် အခွန်မဆောင်သဖြင့် ဂျွန် ဟမ်းဒန်  အား တရားစွဲဆိုမှုသည် လူထုကန့်ကွက်ဆန္ဒပြမှုအတွက် စင်မြင့်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ တရားသူကြီးများကလည်း ဟမ်းဒန်အား ၇ မဲ - ၅ မဲ ဟူသော ကပ်သီးကပ်သတ်မဲအဖြေဖြင့်သာ အမှုရှုံးစေခဲ့သည်။

ထို့ပြင် ချားလ်စ်သည် ကုန်သွယ်မှု လက်ဝါးကြီးအုပ်ခွင့်များကို ပေးအပ်ခြင်းဖြင့်လည်း ငွေရှာခဲ့သည်။ အမှန်စင်စစ် ထိုသို့ပြုလုပ်ခြင်းကို တားမြစ်သည့် ဥပဒေရှိသော်လည်း ဤနည်းလမ်းဖြင့် ၁၆၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ နှောင်းပိုင်းတွင် တစ်နှစ်လျှင် ခန့်မှန်းခြေ ပေါင် ၁၀၀,၀၀၀ အထိ ရရှိခဲ့သည်။ ထိုသို့ လက်ဝါးကြီးအုပ်ခွင့်ပေးခဲ့ရာတွင် ဆပ်ပြာလုပ်ငန်းလည်း ပါဝင်ပြီး ယင်းကို ကက်သလစ်အချို့က နောက်ကွယ်က ပံ့ပိုးထားသောကြောင့် '''&quot;ကက်သလစ်ဆပ်ပြာ&quot;''' ဟု ကဲ့ရဲ့ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ချားလ်စ်သည် စကော့တလန်မှ ဆင်းသက်လာသော မှူးမတ်များထံမှလည်း ပေါင်နှံပစ္စည်းပြန်လည်သိမ်းဆည်းခွင့်ဥပဒေ ၁၆၂၅ (Act of Revocation - 1625) ကို အသုံးပြုကာ ရန်ပုံငွေရှာခဲ့ရာ များစွာ အချင်းများခဲ့ကြရသည်။ ယင်းဥပဒေအရ ၁၅၄၀ ခုနှစ်ကတည်းက မှူးမတ်များကို ပေးအပ်ခဲ့သည့် တော်ဝင် သို့မဟုတ် အသင်းတော်ပိုင် မြေယာလက်ဆောင်အားလုံးကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းလိုက်ပြီး၊ ဆက်လက်ပိုင်ဆိုင်လိုပါက တစ်နှစ်လျှင် မြေငှားခ ပေးဆောင်ရမည် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ဝင်ငွေအများဆုံးရရှိစေရန် မြေယာများကို အသုံးချခြင်းနှင့် နယ်နိမိတ်ကျော်လွန်ကျူးကျော်သူများကို ဒဏ်ရိုက်ခြင်းတို့ ပြုလုပ်ရန် အင်္ဂလန်ရှိ တော်ဝင်သစ်တောများ၏ နယ်နိမိတ်များကို ရှေးဟောင်းအတိုင်း ပြန်လည်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤအစီအစဉ်၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ သစ်တောများကို ဖျက်သိမ်းပြီး စားကျက်မြေနှင့် စိုက်ပျိုးရေးမြေအဖြစ် ပြောင်းလဲရောင်းချရန် ဖြစ်သည်၊ သို့မဟုတ် Forest of Dean သစ်တောကဲ့သို့ သံသတ္တုလုပ်ငန်းအတွက် အကောင်အထည်ဖော်ရန် ဖြစ်သည်။ သစ်တောများ ဖျက်သိမ်းခြင်းကြောင့် Western Rising ဟု လူသိများသော အဓိကရုဏ်းများနှင့် မငြိမ်မသက်မှုများ မကြာခဏ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။

ဤမငြိမ်မသက်မှုများ ဖြစ်ပွားနေသည့် နောက်ခံသမိုင်းကြောင်းနှင့်အတူ ချားလ်စ်သည် ၁၆၄၀ ပြည့်နှစ် နှစ်လယ်ပိုင်းတွင် ဒေဝါလီခံရမည့်အခြေအနေနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ မိမိတို့၏ နစ်နာချက်များကိုသာ အာရုံစိုက်နေကြသော လန်ဒန်စီးပွားရေးဇုန်  နှင့် ပြည်ပအင်အားကြီးနိုင်ငံများသည် ဘုရင်အား ချေးငွေထုတ်ပေးရန် ငြင်းဆန်ခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ အကျပ်အတည်းဆိုက်နေစဉ်အတွင်း ဇူလိုင်လတွင် ချားလ်စ်သည် လန်ဒန်ရဲတိုက်ရှိ ဒင်္ဂါးသွန်းစက်ရုံ၌ ယုံကြည်စိတ်ချစွာ အပ်နှံထားသည့် ပေါင် ၁၃၀,၀၀၀ တန်ဖိုးရှိသော ငွေတုံးများကို အတင်းအကျပ် သိမ်းယူခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် ပိုင်ရှင်များကို အတိုးနှုန်း ၈% ဖြင့် ပြန်လည်ပေးဆပ်မည်ဟု ကတိပြုခဲ့သည်။ ဩဂုတ်လတွင် အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ က ချေးငွေပေးရန် ငြင်းဆန်ခဲ့ပြီးနောက်၊ လော့ဒ် ကော့တန်တန်သည် ကုမ္ပဏီ၏ ငရုတ်ကောင်းနှင့် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် သိုလှောင်မှုများကို သိမ်းဆည်းကာ ပေါင် ၆၀,၀၀၀ (ယင်း၏ ဈေးကွက်ပေါက်ဈေးထက် များစွာလျော့နည်းသောဈေး) ဖြင့် ရောင်းချခဲ့ပြီး၊ ထိုငွေကိုလည်း နောက်ပိုင်းတွင် အတိုးနှင့်တကွ ပြန်လည်ပေးဆပ်မည်ဟု ကတိပြုခဲ့သည်။

== '''ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာ ပဋိပက္ခများ''' ==
ချားလ်စ်၏ နန်းစံတစ်လျှောက်လုံးတွင် အင်္ဂလန်သာသနာပြု ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး သည် နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးငြင်းခုံမှုများ၏ ရှေ့တန်းတွင် ရှိနေခဲ့သည်။ အာမေးနီးယန်းဓမ္မပညာသည် ဓမ္မဆရာများ၏ အာဏာစက်နှင့် ကယ်တင်ခြင်းကို ငြင်းပယ်နိုင် သို့မဟုတ် လက်ခံနိုင်သည့် လူသားတစ်ဦးချင်းစီ၏ အရည်အချင်းကို အလေးပေးထားရာ၊ ယင်းကို ဆန့်ကျင်သူများက မိစ္ဆာအယူဝါဒအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ကက်သလစ်ဘာသာကို ပြန်လည်အသက်သွင်းမည့် လမ်းစတစ်ခုအဖြစ်လည်းကောင်း ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ ပရူရီတန် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများသည် ချားလ်စ်အား အာမေးနီးယန်းဝါဒအပေါ် စာနာမှုလွန်ကဲသည်ဟု ယူဆကြပြီး၊ အင်္ဂလန်အသင်းတော်ကို ပိုမိုရှေးရိုးဆန်ပြီး ပူဇော်သက္ကာဆိုင်ရာ လမ်းကြောင်း သို့ ရွှေ့ပြောင်းလိုသည့် ၎င်း၏ဆန္ဒကို ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် ပရိုတက်စတင့် ကိုးကွယ်သည့် ၎င်း၏နိုင်ငံသားများသည် ဥရောပစစ်ပွဲကို အနီးကပ်စောင့်ကြည့်နေခဲ့ကြပြီး၊ ချားလ်စ်၏ စပိန်နိုင်ငံနှင့် သံတမန်ရေးရာ ဆက်သွယ်မှုများအပြင် ပြည်ပရှိ ပရိုတက်စတင့်တို့၏ အရေးကိစ္စကို ထိရောက်စွာ မကူညီနိုင်ခဲ့မှုတို့အပေါ် ပိုမိုစိတ်ပျက်လာခဲ့ကြသည်။

၁၆၃၃ ခုနှစ်တွင် ချားလ်စ်သည် ဝီလျံ လော့ဒ် အား ကန်တာဘာရီမြို့၏ ဆရာတော်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် (အင်္ဂလီကန်ထုံးတမ်းစဉ်လာအတိုင်း) ဘာသာရေးတစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန် မြှင့်တင်မည့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများစွာကို စတင်ခဲ့သည်။ ယင်းတွင် ထုံးတမ်းစဉ်လာမလိုက်နာသော ဟောပြောသူများကို ကန့်သတ်ခြင်း၊ Book of Common Prayer စာအုပ်ပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်အတိုင်း ဝတ်ပြုဆုတောင်းပွဲများကို ကျင်းပရန် ဇွတ်အတင်းတောင်းဆိုခြင်း၊ ယဇ်ပလ္လင်၏ ပူဇော်သက္ကာမင်္ဂလာကို အလေးပေးစေရန် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်းများ၏ အတွင်းပိုင်းဗိသုကာလက်ရာများကို ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်းနှင့် ဥပုသ်နေ့ တွင် လောကီအပန်းဖြေမှုများကို ခွင့်ပြုပေးသည့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ Declaration of Sports အမိန့်ပြန်တမ်းကို ပြန်လည်ထုတ်ပြန်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ပရူရီတန်များကို ခန့်အပ်နိုင်ရန်အတွက် ဘုရားကျောင်းပိုင်ဆိုင်ခွင့်နှင့် ဘုန်းတော်ကြီးရာထူးများကို ဝယ်ယူပေးသည့် Feoffees for Impropriations အဖွဲ့အစည်းကိုလည်း ဖျက်သိမ်းလိုက်သည်။ ဆရာတော်ကြီး လော့ဒ်သည် ၎င်း၏ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ဆန့်ကျင်သူများကို တိုင်းပြည်တွင် သြဇာအကြီးမားဆုံး တရားရုံးနှစ်ခုဖြစ်သည့် Court of High Commission နှင့် Star Chamber တို့တွင် တရားစွဲဆိုအရေးယူခဲ့သည်။ ထိုတရားရုံးများသည် ဆန့်ကျင်ဘက်ဘာသာရေးအမြင်များကို ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မှုကြောင့် ကြောက်ရွံ့ခြင်းခံခဲ့ရပြီး၊ လူကြီးလူကောင်းများကို ဂုဏ်သိက္ခာကျဆင်းစေသည့် ပြစ်ဒဏ်များ ချမှတ်ခြင်းကြောင့် အထက်တန်းလွှတ်တော်နှင့် မြေပိုင်ရှင်လူတန်းစားများအကြား ရေပန်းမစားဘဲ လူမုန်းများခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ၁၆၃၇ ခုနှစ်တွင် ဝီလျံ ပရင် ဟင်နရီ ဘာတန်  နှင့် ဂျွန် ဘတ်စ်ဝစ် တို့သည် ဆရာတော်ကြီးစနစ်ဆန့်ကျင်ရေး (Anti-episcopal) စာစောင်များ ထုတ်ဝေမှုကြောင့် ထိပ်တုံးရိုက်ခြင်း၊ ကြိမ်ဒဏ်ပေးခြင်း၊ နားရွက်ဖြတ်တောက်ကာ ရုပ်ပျက်ဆင်းပျက်ဖြစ်စေခြင်းတို့ ခံခဲ့ရသည့်အပြင် သက်တမ်းမကုန်ဆုံးနိုင်သော ထောင်ဒဏ်များ ချမှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

ချားလ်စ်သည် ၎င်း၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများကို စကော့တလန်နိုင်ငံတွင် အတင်းအကျပ် ပြဋ္ဌာန်းရန် ကြိုးပမ်းသောအခါ အခက်အခဲများစွာနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ချားလ်စ်သည် စကော့တလန်တွင် မွေးဖွားခဲ့သော်လည်း စကော့တလန်နှင့် စိမ်းကားသွားခဲ့ပြီး၊ ငယ်ဘဝနောက်ပိုင်း ၎င်း၏ ပထမဆုံးသော စကော့တလန်ခရီးစဉ်မှာ ၁၆၃၁ ခုနှစ် ၎င်း၏ စကော့တလန်ဘိသိက်ခံပွဲအတွက် ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ ဝတ်ပြုမှုထုံးတမ်းများမှ ရှေးရိုးဓလေ့အများစုကို ဖယ်ရှားထားပြီးဖြစ်သော စကော့တလန်သားတို့ စိတ်ပျက်ရသည်မှာ ချားလ်စ်သည် ဘိသိက်ခံပွဲကို အင်္ဂလီကန် ထုံးတမ်းစဉ်လာအတိုင်း ကျင်းပရန် ဇွတ်အတင်းတောင်းဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၆၃၇ ခုနှစ်တွင် ၎င်းသည် စကော့တလန်ပါလီမန် သို့မဟုတ် စကော့တလန်အသင်းတော် နှင့် တစ်စုံတစ်ရာ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးခြင်းမရှိဘဲ၊ အင်္ဂလန်၏ Book of Common Prayer နှင့် ထပ်တူနီးပါးတူညီသော ဆုတောင်းစာအုပ်အသစ်ကို စကော့တလန်တွင် အသုံးပြုရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ယင်းစာအုပ်ကို ချားလ်စ်၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် စကော့တလန်ဆရာတော်များက ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်သော်လည်း၊ စကော့တလန်သားအများစုက ယင်းကို စကော့တလန်သို့ အင်္ဂလီကန်ဝါဒ သွတ်သွင်းမည့် ကိရိယာတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်ကာ ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြသည်။ ဇူလိုင်လ ၂၃ ရက်၊ ဆုတောင်းစာအုပ်အသစ်ကို စတင်အသုံးပြုသည့် ပထမဆုံး တနင်္ဂနွေနေ့တွင် အီဒင်ဘာ့ဂ်မြို့၌ အဓိကရုဏ်းများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး မငြိမ်မသက်မှုများသည် စကော့တလန်အသင်းတော်တစ်ခုလုံးသို့ ကူးစက်သွားခဲ့သည်။ ပြည်သူများသည် စကော့တလန်၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသော ဘာသာရေးကို ထိန်းသိမ်းရန်နှင့် အသင်းတော်နှင့် ပါလီမန်က ခွင့်ပြုမထားသော မည်သည့်ဆန်းသစ်မှုမျိုးကိုမဆို ငြင်းပယ်ရန် လက်မှတ်ရေးထိုးထားသည့် အမျိုးသားပဋိညာဉ်စာချုပ်  ကို ပြန်လည်အတည်ပြုရန်အတွက် စည်းရုံးလှုပ်ရှားလာကြသည်။ ၁၆၃၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် စကော့တလန်အသင်းတော်၏ အထွေထွေညီလာခံ ကျင်းပသောအခါ ဆုတောင်းစာအုပ်အသစ်ကို ရှုတ်ချခဲ့ပြီး၊ ဆရာတော်ကြီးများအုပ်ချုပ်သည့်စနစ် ကို ဖျက်သိမ်းကာ သက်ကြီးဝါကြီးအမှုတော်ဆောင်များနှင့် ဒီကွန်များက အုပ်ချုပ်သည့် ပရက်စ်ဘီတေးရီးယန်းစနစ် ကို အစားထိုးအတည်ပြုခဲ့သည်။

== '''ဆရာတော်ကြီးများစစ်ပွဲ''' ==
ချားလ်စ်သည် စကော့တလန်ရှိ မငြိမ်မသက်မှုများကို မိမိ၏အာဏာကို ပုန်ကန်ခြင်းအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့ပြီး ယင်းက ၁၆၃၉ ခုနှစ်တွင် ပထမအကြိမ် ဆရာတော်ကြီးများစစ်ပွဲ ကို ဖြစ်ပွားစေခဲ့သည်။ ၎င်းသည် စစ်တိုက်ရန်အတွက် အင်္ဂလန်ပါလီမန်ထံမှ ထောက်ပံ့ကြေးမတောင်းခံဘဲ ပါလီမန်အကူအညီမပါဘဲ စစ်တပ်တစ်ခုကို ကိုယ်တိုင်စုဆောင်းကာ စကော့တလန်နယ်စပ်ရှိ Berwick-upon-Tweed သို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ သို့သော် မိမိ၏တပ်ဖွဲ့များသည် စကော့တလန်သားများထက် အရေအတွက်အားဖြင့် များစွာလျော့နည်းသည်ဟု ဘုရင်က ယုံကြည်ပြီး စစ်ရှုံးမည်ကို စိုးရိမ်သောကြောင့် ထိုစစ်တပ်သည် ကော့ဗနန်တာတပ်များနှင့် ရင်ဆိုင်မတိုက်ခိုက်ခဲ့ပေ။ Berwick စာချုပ်တွင် ချားလ်စ်သည် ၎င်း၏ စကော့တလန်ခံတပ်များကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ခွင့်ရရှိခဲ့ပြီး ကော့ဗနန်တာတို့၏ ယာယီအစိုးရကို ဖျက်သိမ်းနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ စကော့တလန်ပါလီမန်နှင့် စကော့တလန်အသင်းတော် အထွေထွေညီလာခံနှစ်ခုစလုံးကို ခေါ်ယူခွင့်ပြုရမည်ဟူသော အဆုံးအဖြတ်ဖြစ်စေသည့် လိုက်လျောမှုကိုမူ ပေးခဲ့ရသည်။

ပထမအကြိမ် ဆရာတော်ကြီးများစစ်ပွဲတွင် စစ်ရေးအရ ကျရှုံးမှုသည် ချားလ်စ်အတွက် ဘဏ္ဍာရေးနှင့် သံတမန်ရေးရာ အကျပ်အတည်းကို ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ပလတ်တနိတ်ဆွေမျိုးများကို ဆက်လက်ကူညီနေစဉ် တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပင် စပိန်နိုင်ငံထံမှ ရန်ပုံငွေရှာရန် ကြိုးပမ်းမှုများကြောင့် Battle of the Downs တိုက်ပွဲတွင် လူသိရှင်ကြား အရှက်ကွဲမှု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရသောအခါ အကျပ်အတည်းမှာ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသွားခဲ့သည်။ ထိုတိုက်ပွဲတွင် ကန့် ကမ်းရိုးတန်းအလွန်တွင် အစွမ်းအစမရှိဘဲ ရပ်ကြည့်နေရသော အင်္ဂလန်ရေတပ်၏ ရှေ့မှောက်၌ပင် ဒတ်ခ်ျတပ်များက စပိန်၏ ရွှေငွေတင်သင်္ဘောအုပ်စုကို ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သည်။

ချားလ်စ်သည် စစ်ဆင်ရေးအသစ်တစ်ခုကို မစတင်မီ အချိန်ဆွဲရန်အတွက် စကော့တလန်သားများနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးမှုများကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ဘဏ္ဍာရေးချို့တဲ့မှုကြောင့် ထိုကဲ့သို့သော စွန့်စားမှုအတွက် ရန်ပုံငွေရှာရန် ပါလီမန်ကို အစည်းအဝေးခေါ်ယူရန် အတင်းအကျပ် ဖိအားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ၁၆၄၀ ပြည့်နှစ် အစောပိုင်းလများတွင် အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန် ပါလီမန်နှစ်ခုစလုံးကို ခေါ်ယူခဲ့သည်။ ၁၆၄၀ ပြည့်နှစ် မတ်လတွင် အိုင်ယာလန်ပါလီမန်က မေလကုန်တွင် စစ်သည်အင်အား ၉,၀၀၀ ရှိသော စစ်တပ်တစ်ခု ဖွဲ့စည်းပေးမည်ဟူသော ကတိဖြင့် ပေါင် ၁၈၀,၀၀၀ တန်ဖိုးရှိ အထောက်အပံ့ကြေးကို စနစ်တကျ မဲခွဲအတည်ပြုပေးခဲ့သည်။ သို့သော် မတ်လတွင် ပြုလုပ်သည့် အင်္ဂလန်အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် နန်းတွင်းလိုလားသော ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများ အခြေအနေမကောင်းခဲ့ဘဲ၊ ဧပြီလတွင် ပြုလုပ်သည့် အင်္ဂလန်ပါလီမန်နှင့် ချားလ်စ်၏ ဆွေးနွေးမှုများသည် လျင်မြန်စွာပင် ရှေ့မတိုးသာ နောက်မဆုတ်သာ အခြေအနေ (Stalemate) သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ နော့သမ်ဘာလန် နှင့် စထရက်ဖို့ဒ်အမတ်တို့သည် ဘုရင်အနေဖြင့် ပေါင် ၆၅၀,၀၀၀ (လာမည့်စစ်ပွဲစရိတ်ကို ပေါင် ၁ သန်းဟု ခန့်မှန်းထားသော်လည်း) ရရှိလျှင် သင်္ဘောအခွန်ကို စွန့်လွှတ်ရန် သဘောတူမည့် အပြန်အလှန် လိုက်လျောမှု သဘောတူညီချက်တစ်ခုကို ကြားဝင်စေ့စပ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ သို့သော်ငြားလည်း ဤမျှနှင့် အောက်လွှတ်တော်တွင် အများသဘောတူညီချက် မရရှိနိုင်ခဲ့ပေ။ အထက်လွှတ်တော်၏ ထောက်ခံမှုကို ရရှိထားဆဲဖြစ်သော ချားလ်စ်သည် ပါလီမန်အမတ်များ၏ ထပ်မံပြုပြင်ပြောင်းလဲရန် တောင်းဆိုမှုများကို လျစ်လျူရှုခဲ့သည်။ နော့သမ်ဘာလန်အမတ်၏ ကန့်ကွက်မှုများရှိလင့်ကစား '''&quot;ပါလီမန်တို&quot;'''  ဟု လူသိများလာမည့် ထိုပါလီမန်ကို စတင်ဖွဲ့စည်းပြီး တစ်လမပြည့်မီ ၁၆၄၀ ပြည့်နှစ် မေလတွင် ဖျက်သိမ်းလိုက်သည်။

ဤအဆင့်တွင် ၁၆၃၂ ခုနှစ်ကတည်းက အိုင်ယာလန်၏ ဘုရင်ခံချုပ်  ဖြစ်ခဲ့သူ စထရက်ဖို့ဒ်အမတ်  သည် ချားလ်စ်၏ ညာလက်ရုံးအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး၊ ဆရာတော်ကြီး လော့ဒ်နှင့်အတူ ၎င်းက &quot;Thorough&quot; ဟု ခေါ်ဆိုသည့် မူဝါဒတစ်ခုကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ယင်းသည် ဒေသခံ သို့မဟုတ် အစိုးရဆန့်ကျင်ရေး အကျိုးစီးပွားများကို စနစ်တကျ ဖိနှိပ်ပြီး ဗဟိုတော်ဝင်အာဏာစက်ကို ပိုမိုထိရောက် ထက်မြက်လာစေရန် ရည်ရွယ်သည်။ စထရက်ဖို့ဒ်သည် မူလက ဘုရင်ကို ဝေဖန်သူတစ်ဦးဖြစ်သော်လည်း ဘာကင်ဟမ်မြို့စား၏ စည်းရုံးမှုလည်း ပါဝင်သဖြင့် ၁၆၂၈ ခုနှစ်တွင် တော်ဝင်အမှုထမ်းအဖြစ် ဘက်ပြောင်းလာခဲ့ပြီး၊ ထိုအချိန်မှစ၍ လော့ဒ်နှင့်အတူ ချားလ်စ်၏ သြဇာအရှိဆုံး ဝန်ကြီးများအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။

အင်္ဂလန် &quot;ပါလီမန်တို&quot; ပျက်ပြားသွားခြင်းကြောင့် ပိုမိုအားတက်လာသည့် စကော့တလန်ပါလီမန်သည် ဘုရင်၏ သဘောတူညီချက်မပါဘဲ မိမိဘာသာ အုပ်ချုပ်နိုင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး၊ ၁၆၄၀ ပြည့်နှစ် ဩဂုတ်လတွင် ကော့ဗနန်တာ စစ်တပ်သည် အင်္ဂလန်၏ နော့သမ်ဘာလန်ခရိုင်အတွင်းသို့ ချီတက်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ဘုရင်၏ သေနာပတိဖြစ်သူ လော့ဒ် နော့သမ်ဘာလန် ဖျားနာသွားပြီးနောက်၊ စထရက်ဖို့ဒ်ကိုယ်တိုင် မဟာလေးညှင်းရောဂ ဂေါက်ရောဂါ  နှင့် ဝမ်းကိုက်ရောဂါများ ပူးတွဲခံစားနေရလင့်ကစား၊ ချားလ်စ်နှင့် စထရက်ဖို့ဒ်တို့သည် အင်္ဂလန်တပ်ဖွဲ့များကို ကွပ်ကဲရန် မြောက်ဘက်သို့ သွားရောက်ခဲ့ကြသည်။ စကော့တလန် စစ်သည်အများစုမှာ နှစ်သောက်ဆယ်စစ်ပွဲတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည့် စစ်ပြန်များဖြစ်ကြသဖြင့် အင်္ဂလန်စစ်သည်များထက် စိတ်ဓာတ်နှင့် လေ့ကျင့်မှုအပိုင်းတွင် များစွာ သာလွန်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် နယူးကာဆယ် (Newcastle upon Tyne) သို့ မရောက်မချင်း တစ်စုံတစ်ရာ ဆန့်ကျင်မှုကို မကြုံတွေ့ခဲ့ရဘဲ၊ နယူးကာဆယ်တွင် ဖြစ်ပွားသည့် Newburn တိုက်ပွဲ၌ အင်္ဂလန်တပ်များကို အနိုင်ရရှိကာ ထိုမြို့နှင့် အိမ်နီးနားချင်းဖြစ်သော ဒါရမ်  နယ်မြေကိုပါ သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြသည်။

ပါလီမန်ခေါ်ယူရန် တောင်းဆိုမှုများ ပိုမိုများပြားလာသောအခါ ချားလ်စ်သည် မှူးမတ်မျိုးနွယ်များ၏ မဟာကောင်စီ ( ကို ခေါ်ယူသည့် ထူးခြားသောခြေလှမ်းကို လှမ်းခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာ ၂၄ ရက်တွင် ယော့ခ်မြို့၌ ထိုကောင်စီ စတင်ဆုံတွေ့ချိန်တွင် ချားလ်စ်သည် ပါလီမန်ခေါ်ယူရန်ဟူသော အများသဘောတူ အကြံပြုချက်ကို လိုက်နာရန် ဆုံးဖြတ်ပြီး ဖြစ်သည်။ နိုဝင်ဘာလတွင် ပါလီမန်ခေါ်ယူမည်ဖြစ်ကြောင်း မှူးမတ်များကို အကြောင်းကြားပြီးနောက်၊ ထိုအတောအတွင်း စကော့တလန်သားများကို ရင်ဆိုင်ရန် ၎င်း၏စစ်တပ်ကို ထိန်းသိမ်းထားမည့် ရန်ပုံငွေ မည်သို့ရှာရမည်ကို စဉ်းစားပေးရန် ၎င်းတို့အား တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ၎င်းတို့က ငြိမ်းချမ်းရေးရယူရန် အကြံပြုခဲ့ကြသည်။ ၁၆၄၀ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာလတွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည့် အရှက်ရဖွယ် ရစ်ပွန်စာချုပ်  ဖြင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ညှိနှိုင်းခဲ့ကြသည်။ ယင်းစာချုပ်အရ စကော့တလန်သားများသည် နော့သမ်ဘာလန်နှင့် ဒါရမ်တို့ကို ဆက်လက်သိမ်းပိုက်ထားမည်ဖြစ်ပြီး၊ အပြီးသတ် သဘောတူညီချက်မရမချင်းနှင့် အင်္ဂလန်ပါလီမန်ကို ပြန်လည်မခေါ်ယူမချင်း တစ်ရက်လျှင် ပေါင် ၈၅၀ ကို ကာလအကန့်အသတ်မရှိ ပေးဆောင်ရမည်ဟု ဖော်ပြထားရာ၊ ထိုစကော့တလန်တပ်များကို ပေးချေရန် လုံလောက်သော ရန်ပုံငွေရှာဖွေရန်အတွက် အင်္ဂလန်ပါလီမန်ကို ပြန်လည်ခေါ်ယူရန် မဖြစ်မနေ လိုအပ်သွားခဲ့သည်။

== '''ပါလီမန်ရှည်''' ==

=== '''တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာခြင်း''' ===
&quot;ပါလီမန်တို&quot; ကဲ့သို့ပင် &quot;ပါလီမန်ရှည်&quot; သည်လည်း ချားလ်စ်အတွက် ခက်ခဲသော ပါလီမန်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ယင်းပါလီမန်ကို ၁၆၄၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့တွင် စတင်စုဝေးခဲ့ပြီး၊ ဘုရင်၏ အဓိကအကြံပေးအရာရှိများကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုကြီးဖြင့် စွပ်စွဲပြစ်တင်ရန်လုပ်ငန်းစဉ်များကို လျင်မြန်စွာ စတင်ခဲ့သည်။ စထရက်ဖို့ဒ်  အမတ်ကို နိုဝင်ဘာ ၁၀ ရက်တွင် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့ပြီး၊ ဆရာတော်ကြီး လော့ဒ် ကို ဒီဇင်ဘာ ၁၈ ရက်တွင် စွပ်စွဲပြစ်တင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် တော်ဝင်တံဆိပ်တော်ထိန်းချုပ် ဖြစ်လာသူ ဖင့်ခ် ကို နောက်တစ်နေ့တွင် စွပ်စွဲပြစ်တင်ခဲ့ရာ ၎င်းသည် ချားလ်စ်၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ဒီဇင်ဘာ ၂၁ ရက်တွင် သည်ဟိဂ်မြို့  သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်သွားခဲ့သည်။ ဘုရင်အနေဖြင့် မိမိဆန္ဒအလျောက် ပါလီမန်ကို မဖျက်သိမ်းနိုင်စေရန် ပါလီမန်သည် ၁၆၄၀ ပြည့်နှစ် သုံးနှစ်တစ်ကြိမ်ဥပဒေ (Triennial Act 1640) ကို အတည်ပြုခဲ့သည်။ ယင်းဥပဒေအရ အနည်းဆုံး သုံးနှစ်လျှင်တစ်ကြိမ် ပါလီမန်ကို မဖြစ်မနေခေါ်ယူရန် သတ်မှတ်ထားပြီး၊ အကယ်၍ ဘုရင်က ခေါ်ယူရန် ပျက်ကွက်ပါက တံဆိပ်တော်ထိန်းချုပ်နှင့် မှူးမတ် ၁၂ ဦးတို့က ပါလီမန်ကို ခေါ်ယူခွင့်ပြုထားသည်။ ထိုဥပဒေကို အထောက်အပံ့ကြေး ဥပဒေကြမ်းတစ်ခုနှင့် ပူးတွဲတင်ပြခဲ့သဖြင့် ရန်ပုံငွေရရှိရေးအတွက် ချားလ်စ်သည် ၁၆၄၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် မကျေမနပ်ဖြင့် တော်ဝင်သဘောတူညီချက်ပေးခဲ့ရသည်။

စထရက်ဖို့ဒ်သည် ပါလီမန်အမတ်များ (အထူးသဖြင့် ဂျွန် ပင်မ် - John Pym) ၏ အဓိကပစ်မှတ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ၁၆၄၁ ခုနှစ် မတ်လ ၂၂ ရက်တွင် ၎င်းအား နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် စစ်ဆေးစီရင်ခြင်း စတင်ခဲ့သည်။ သို့သော် အင်္ဂလန်ကို နှိမ်နင်းရန် စထရက်ဖို့ဒ်က အိုင်ယာလန်စစ်တပ်ကို အသုံးပြုမည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့ကြောင်း ဆာ ဟင်နရီ ဗိန်း၏ အဓိကစွပ်စွဲချက်မှာ ခိုင်လုံသော သက်သေမရှိသဖြင့် ဧပြီ ၁၀ ရက်တွင် ပင်မ်၏ တရားစွဲဆိုမှု ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ပင်မ်နှင့် ၎င်း၏ မဟာမိတ်များသည် စထရက်ဖို့ဒ်တွင် အပြစ်ရှိကြောင်း တိုက်ရိုက်ကြေညာပြီး သေဒဏ်ပေးပိုင်ခွင့်ရှိသည့် အထူးဥပဒေကြမ်း တစ်ရပ်ကို ချက်ချင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။

ချားလ်စ်က စထရက်ဖို့ဒ်အား &quot;ဘုရင်တစ်ပါး၏ ကတိစကားအရ သင်၏အသက်၊ ဂုဏ်သိက္ခာ သို့မဟုတ် စည်းစိမ်ဥစ္စာကို တစ်စုံတစ်ရာ ထိခိုက်စေရမည်မဟုတ်&quot; ဟု အာမခံထားခဲ့ပြီး၊ အကယ်၍ ချားလ်စ်က သဘောတူညီချက် မပေးပါက ထိုအထူးဥပဒေမှာ အောင်မြင်နိုင်မည်မဟုတ်ပေ။ ထို့အပြင် အမတ်အများအပြားနှင့် မှူးမတ်အများစုကလည်း အမတ်တစ်ဦး၏ စကားအရ &quot;တရားမျှတမှု ဓားကိုသုံးပြီး လူသတ်မှုမကျူးလွန်လို&quot; သဖြင့် ယင်းအထူးဥပဒေကို ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာခြင်းနှင့် စထရက်ဖို့ဒ်ကို ကူညီရန် ဘုရင်လိုလားသော စစ်ဗိုလ်ရှိများက စစ်တပ်ဖြင့် အာဏာသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းမှုတွင် ချားလ်စ်ကိုယ်တိုင် ပါဝင်ပတ်သက်နေခြင်းတို့က အခြေအနေကို စတင်ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။ အောက်လွှတ်တော်သည် ဧပြီ ၂၀ ရက်တွင် ထိုဥပဒေကြမ်းကို မဲအပြတ်အသတ်ဖြင့် (ထောက်ခံ ၂၀၄ မဲ၊ ကန့်ကွက် ၅၉ မဲ၊ ကြားနေ ၂၃၀ မဲ) အတည်ပြုခဲ့ပြီး၊ မေလတွင် အထက်လွှတ်တော်ကလည်း (ထောက်ခံ ၂၆ မဲ၊ ကန့်ကွက် ၁၉ မဲ၊ ပျက်ကွက် ၇၉ မဲဖြင့်) သဘောတူ လိုက်လျောခဲ့ရသည်။ မေလ ၃ ရက်နေ့တွင် ပါလီမန်၏ ကန့်ကွက်ရှုတ်ချလွှာ ၌ ချားလ်စ်၏ &quot;အာဏာရှင်ဆန်ပြီး ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော အစိုးရ&quot; ၏ &quot;ဆိုးညစ်သောအကြံပေးမှုများ&quot; ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ထိုအသနားခံလွှာတွင် လက်မှတ်ရေးထိုးသူများသည် ဘုရင်၏ &quot;ရုပ်ကလပ်၊ ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် စည်းစိမ်&quot; ကို ကာကွယ်ရန် တာဝန်ယူထားကြသော်လည်း၊ &quot;စစ်မှန်သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသော ဘာသာရေး&quot;၊ ပါလီမန်နှင့် &quot;နိုင်ငံသားတို့၏ အခွင့်အရေးနှင့် လွတ်လပ်ခွင့်များ&quot; ကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန်လည်း သစ္စာဆိုခဲ့ကြသည်။ မငြိမ်မသက်မှုများအကြား မိမိမိသားစု၏ လုံခြုံရေးအတွက် စိုးရိမ်သဖြင့် ချားလ်စ်သည် ၎င်း၏တရားသူကြီးများနှင့် ဆရာတော်များကို တိုင်ပင်ပြီးနောက် မေလ ၉ ရက်နေ့တွင် စထရက်ဖို့ဒ်အား အထူးဥပဒေဖြင့် သေဒဏ်ပေးရန် သဘောတူညီချက် ပေးခဲ့ရသည်။ စထရက်ဖို့ဒ်သည် သုံးရက်အကြာတွင် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

ထို့ပြင် မေလအစောပိုင်းတွင် ချားလ်စ်သည် အင်္ဂလန်ပါလီမန်၏ သဘောတူညီချက်မပါဘဲ ပါလီမန်ကို မဖျက်သိမ်းရဟူသော မကြုံစဖူး ထူးခြားသည့် ဥပဒေတစ်ရပ်ကိုလည်း သဘောတူခဲ့ရသည်။ နောက်ဆက်တွဲ လများတွင် သင်္ဘောအခွန်၊ သူရဲကောင်းဘွဲ့ အတင်းအကျပ်ပေးဆောင်စေမှုကြောင့် ရိုက်သည့်ဒဏ်ငွေများနှင့် ပါလီမန်သဘောတူညီချက်မပါဘဲ ကောက်ခံသော ကုန်စည်ခွန်များကို တရားမဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး၊ Star Chamber နှင့် High Commission တရားရုံးများကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ ကျန်ရှိသော အခွန်ကောက်ခံမှုပုံစံအားလုံးကို တန်ချိန်ခွန်နှင့် ပေါင်ခွန်ဥပဒေ ဖြင့် တရားဝင်ဖြစ်စေပြီး စနစ်တကျ ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ အောက်လွှတ်တော်သည် ဆရာတော်များနှင့် ဆရာတော်ကြီးများအုပ်ချုပ်သည့်စနစ် ကို တိုက်ခိုက်သည့် ဥပဒေကြမ်းများကိုလည်း တင်သွင်းခဲ့သော်လည်း အထက်လွှတ်တော်တွင် ပယ်ချခံခဲ့ရသည်။

ချားလ်စ်သည် အင်္ဂလန်တွင် အရေးကြီးသော လိုက်လျောမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး၊ ဆရာတော်ကြီးများစစ်ပွဲ၏ အပြီးသတ်သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခြင်းဖြင့် စကော့တလန်တွင် ၎င်း၏အခြေအနေကို ခေတ္တတိုးတက်ကောင်းမွန်အောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၆၄၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လမှ နိုဝင်ဘာလအထိ စကော့တလန်သို့ သွားရောက်လည်ပတ်စဉ် စကော့တလန်၌ ပရက်စ်ဘီတေးရီးယန်းစနစ်  ကို တရားဝင်ထူထောင်ရန် လိုက်လျောပေးခြင်းဖြင့် စကော့တလန်သားတို့၏ ထောက်ခံမှုကို ရယူခဲ့သည်။ သို့သော် စကော့တလန်တွင် &quot;The Incident&quot; ဟု လူသိများသော ဘုရင်လိုလားသူများ၏ အာဏာသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် ချားလ်စ်၏ ယုံကြည်စိတ်ချရမှုမှာ သိသိသာသာ ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။

=== '''အိုင်ယာလန် ပုန်ကန်မှု''' ===
အိုင်ယာလန်၏ လူဦးရေကို နိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုရေးအရ အဓိကအုပ်စု သုံးစုအဖြစ် ခွဲခြားထားသည်။ ယင်းတို့မှာ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များဖြစ်ကြသည့် ဂေးလစ်အိုင်ရစ်လူမျိုးများ (Gaelic Irish)၊ အလယ်ခေတ် နော်မန်တို့မှ ဆင်းသက်လာပြီး ကက်သလစ်ဘာသာကိုပင် အဓိကကိုးကွယ်ကြသည့် အိုင်ရစ်မျိုးနွယ်ဟောင်းများ (Old English) နှင့် အင်္ဂလန်ပါလီမန်၊ ကော့ဗနန်တာတို့နှင့် ပူးပေါင်းထားပြီး အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်တို့မှ လာရောက်အခြေချကြသည့် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင် အိုင်ရစ်မျိုးနွယ်သစ်များ (New English) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ စထရက်ဖို့ဒ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးသည် အိုင်ယာလန်စီးပွားရေးကို တိုးတက်စေခဲ့ပြီး အခွန်ဝင်ငွေကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်ခဲ့သော်လည်း အာဏာသုံး၍ တင်းတင်းကျပ်ကျပ် အမိန့်ပေးလုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဘုရင်ကို ထောက်ခံရန်အတွက် ကြီးမားသော ကက်သလစ်စစ်တပ်တစ်ခုကို လေ့ကျင့်ပေးခဲ့ပြီး အိုင်ယာလန်ပါလီမန်၏ အာဏာကို မှေးမှိန်စေခဲ့သည်။ တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပင် ပရိုတက်စတင့်များ အခြေချနေထိုင်ရန်အတွက် ကက်သလစ်များထံမှ မြေယာများကို ဆက်လက်သိမ်းယူခဲ့ပြီး၊ ပရက်စ်ဘီတေးရီးယန်းများ လုံးဝမနှစ်သက်သည့် လော့ဒ်ဒီယံအင်္ဂလီကန်ဝါဒ (Laudian Anglicanism) ကို မြှင့်တင်ခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် ထိုလူမျိုးစုသုံးစုစလုံးမှာ မကျေမနပ် ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ စထရက်ဖို့ဒ်အား စွပ်စွဲပြစ်တင်မှုသည် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံရေးအတွက် လမ်းစအသစ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ အားလုံးက ပူးပေါင်း၍ ၎င်းအား ဆန့်ကျင်သည့် သက်သေအထောက်အထားများကို တင်ပြခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလန်ပါလီမန်နည်းတူ အိုင်ယာလန်ပါလီမန်ရှိ အိုင်ရစ်မျိုးနွယ်ဟောင်း (Old English) အမတ်များကလည်း ၎င်းတို့အနေဖြင့် စထရက်ဖို့ဒ်ကိုသာ ဆန့်ကျင်ခြင်းဖြစ်ပြီး ချားလ်စ်အပေါ် သစ္စာစောင့်သိဆဲဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့က ဘုရင်သည် ဆိုးညစ်သောအကြံပေးများ၏ လမ်းမှားသို့ ပို့ဆောင်ခြင်းကို ခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်ကြောင်းနှင့် ထို့အပြင် စထရက်ဖို့ဒ်ကဲ့သို့သော ဘုရင်ခံချုပ်မျိုးသည် ဘုရင်ကိုယ်တိုင် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် တိုက်ရိုက်ပါဝင်ပတ်သက်ခွင့်ရအောင် ဆောင်ရွက်ပေးမည့်အစား အာဏာရှင်တစ်ဦးအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာနိုင်ကြောင်း ဆွေးနွေးငြင်းခုံခဲ့ကြသည်။

စထရက်ဖို့ဒ် အာဏာလက်လွတ်ဖြစ်သွားခြင်းသည် အိုင်ယာလန်တွင် ချားလ်စ်၏ သြဇာလွှမ်းမိုးမှုကို လျော့နည်းစေခဲ့သည်။ စထရက်ဖို့ဒ် အကျဉ်းချခံထားရစဉ်အတွင်း အိုင်ရစ်စစ်တပ်ကို ဖျက်သိမ်းရန် အင်္ဂလန်အောက်လွှတ်တော်က သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ဘဲ၊ နောက်ဆုံးတွင် ရန်ပုံငွေမလုံလောက်မှုကြောင့် စထရက်ဖို့ဒ်၏ တရားစီရင်မှုအပြီးတွင် ချားလ်စ်သည် ထိုစစ်တပ်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ရသည်။ ဌာနေကက်သလစ်များထံမှ လာရောက်အခြေချသူ ပရိုတက်စတင့်များထံသို့ မြေယာပိုင်ဆိုင်ခွင့် လွှဲပြောင်းပေးမှုအပေါ် အငြင်းပွားမှုများ (အထူးသဖြင့် အာလ်စတာဒေသ - Ulster တွင် မြေယာချထားပေးမှုများနှင့် ပတ်သက်၍) နှင့် အိုင်ယာလန်ပါလီမန်ကို အင်္ဂလန်ပါလီမန်၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် လုပ်ဆောင်မှုများအပေါ် မကျေနပ်မှုတို့ ပေါင်းစပ်ကာ ပုန်ကန်မှု၏ မျိုးစေ့များကို ပျိုးထောင်ခဲ့သည်။ ၁၆၄၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလနှောင်းပိုင်းတွင် ဂေးလစ်အိုင်ရစ်များနှင့် အိုင်ရစ်မျိုးနွယ်သစ် (New English) တို့အကြား လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခ ဖြစ်ပွားသောအခါ၊ အိုင်ရစ်မျိုးနွယ်ဟောင်း (Old English) များသည် ဘုရင်အပေါ် ၎င်းတို့၏ သစ္စာရှိမှုကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ထုတ်ဖော်ပြောဆိုရင်း ဂေးလစ်အိုင်ရစ်များဘက်မှ ရပ်တည်ခဲ့ကြသည်။

၁၆၄၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် အောက်လွှတ်တော်သည် &quot;မဟာကန့်ကွက်လွှာ&quot; (Grand Remonstrance) ကို အတည်ပြုခဲ့သည်။ ယင်းသည် ချားလ်စ်နန်းတက်စကတည်းက ၎င်း၏ဝန်ကြီးများ ကျူးလွန်ခဲ့သည့် လုပ်ရပ်များအပေါ် ရှည်လျားလှသော နစ်နာချက်စာရင်း ဖြစ်သည် (ယင်းလုပ်ရပ်များသည် ဘုရင်ကိုယ်တိုင် သတိမထားမိဘဲ ပါဝင်နေသည့် ကက်သလစ်တို့၏ ကြီးမားသော ပူးပေါင်းကြံစည်မှုကြီး၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာဆိုကြသည်)။ သို့သော် ယင်းသည် နည်းလမ်းများစွာဖြင့် ပင်မ် (Pym) ဘက်က လွန်ကဲသွားခဲ့ပြီး ၁၅၉ မဲ - ၁၄၈ မဲ၊ သာလွန်မဲ ၁၁ မဲဖြင့်သာ ကပ်သီးကပ်သတ် အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ထိုကန့်ကွက်လွှာသည် ယင်း၏ တိုက်ခိုက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသော အထက်လွှတ်တော်တွင် ထောက်ခံမှု အလွန်နည်းပါးခဲ့သည်။ အိုင်ယာလန်ပုန်ကန်မှု သတင်းများနှင့်အတူ ချားလ်စ်ကိုယ်တိုင် ပူးပေါင်းပါဝင်နေသည်ဟူသော မမှန်ကန်သည့် ကောလာဟလများကြောင့် တင်းမာမှုများ ပိုမိုမြင့်တက်လာခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာလတစ်လျှောက်လုံးတွင် အိုင်ယာလန်ရှိ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှု သမိုင်းကြောင်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ထိတ်လန့်ဖွယ် စာစောင်များစွာ ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပြီး၊ ယင်းတို့တွင် အိုင်ရစ်မျိုးနွယ်ဟောင်း မှူးမတ်များက မထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သော ဌာနေအိုင်ရစ်များ၏ အိုင်ရစ်မျိုးနွယ်သစ် (New English) အခြေချနေထိုင်သူများကို အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ ပါဝင်သည်။ အင်္ဂလန်တွင် ကက်သလစ် (Papist) တို့၏ ပူးပေါင်းကြံစည်မှု ကောလာဟလများ ပျံ့နှံ့ခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်၏ ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေး အမြင်များ ပိုမိုအားကောင်းလာကာ ချားလ်စ်၏ ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် အာဏာစက်ကို ထိခိုက်စေခဲ့သည်။ ချားလ်စ်က အိုင်ယာလန်ပုန်ကန်မှုကို နှိမ်နင်းရန် ရန်ပုံငွေတောင်းခံသောအခါ အင်္ဂလန်ပါလီမန်သည် ၎င်း၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို မယုံကြည်ခဲ့ကြပေ။ အောက်လွှတ်တော်အမတ် အများအပြားက ၎င်းစုဆောင်းမည့် စစ်တပ်များကို နောက်ပိုင်းတွင် ပါလီမန်ကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ရာ၌ အသုံးပြုလာမည်ကို သံသယရှိခဲ့ကြသည်။ ပင်မ် တင်သွင်းခဲ့သည့် စစ်တပ်အက်ဥပဒေကြမ်း (Militia Bill) သည် စစ်တပ်ထိန်းချုပ်ခွင့်ကို ဘုရင့်ထံမှ လုယူရန် ရည်ရွယ်ခြင်းဖြစ်သော်လည်း၊ ချားလ်စ်သည် ထားရှိဘိ၊ အထက်လွှတ်တော်၏ ထောက်ခံမှုကိုပင် မရရှိခဲ့ချေ။ ထို့ကြောင့် အောက်လွှတ်တော်သည် ထိုဥပဒေကြမ်းကို တော်ဝင်သဘောတူညီချက် မလိုအပ်ဟု ၎င်းတို့အခိုင်အမာဆိုသည့် အမိန့်ညွှန်ကြားချက် (Ordinance) အဖြစ် အတည်ပြုခဲ့သည်။ ဤစစ်တပ်အမိန့်ညွှန်ကြားချက် (Militia Ordinance) ကြောင့် အထက်လွှတ်တော်အမတ် အများအပြား ဘုရင်ဘက်သို့ ပြောင်းလဲထောက်ခံလာခဲ့ကြပုံရသည်။ မိမိ၏ အခြေအနေကို ခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်ရန် ကြိုးပမ်းသည့်အနေဖြင့် ချားလ်စ်သည် လန်ဒန်ရဲတိုက် (Tower of London) ကို နာမည်ဆိုးဖြင့်ကျော်ကြားသော်လည်း အရည်အချင်းရှိသည့် စစ်ဗိုလ်ချုပ် သောမတ်စ် လန်းစ်ဖို့ဒ် (Colonel Thomas Lunsford) ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် ထားရှိခဲ့ရာ၊ ယင်းလုပ်ရပ်ကြောင့် ဥပဒေမဲ့မှုများ လျင်မြန်စွာ ဖြစ်ပေါ်နေပြီဖြစ်သော လန်ဒန်မြို့တွင် ကြီးမားသော မုန်းတီးမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ပါလီမန်သည် မိမိ၏မိဖုရားအား အိုင်ရစ်ပုန်ကန်သူများနှင့် ပူးပေါင်းကြံစည်သည်ဟု စွပ်စွဲကာ ရာထူးမှ စွပ်စွဲပြစ်တင်ရန် ကြံစည်နေသည်ဟူသော ကောလာဟလများ ချားလ်စ်ထံသို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ၊ ၎င်းသည် ပြတ်ပြတ်သားသား အရေးယူဆောင်ရွက်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။

=== '''ပါလီမန်အမတ် ငါးဦး''' ===
ချားလ်စ်သည် အင်္ဂလန်ပါလီမန်အမတ်အချို့က ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသော စကော့တလန်သားများနှင့် ပူးပေါင်းကြံစည်ခဲ့သည်ဟု သံသယရှိခဲ့ပြီး ယင်းသည်လည်း မှန်ကန်နိုင်ခြေရှိသည်။ ၁၆၄၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃ ရက်နေ့တွင် ချားလ်စ်သည် နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုကြီးဖြင့် အောက်လွှတ်တော်အမတ် ငါးဦးဖြစ်သော '''ပင်မ် (Pym)'''၊ '''ဂျွန် ဟမ်းဒန် (John Hampden)'''၊ '''ဒန်းဇီ ဟိုးလစ် (Denzil Holles)'''၊ '''ဝီလျံ စထရုတ် (William Strode)'''၊ '''ဆာ အာသာ ဟာဆယ်ရစ်ဂ် (Sir Arthur Haselrig)''' နှင့် မှူးမတ်တစ်ဦးဖြစ်သူ '''လော့ဒ် မန်ဒီဗီးလ် (Lord Mandeville)''' တို့ကို ဖမ်းဆီးအပ်နှံရန် ပါလီမန်သို့ ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ ပါလီမန်က ငြင်းဆန်သောအခါ၊ မိဖုရား ဟင်နရီယက်တာ မာရီယာ၏ တိုက်တွန်းမှုကြောင့် ချားလ်စ်သည် ထိုအမတ်ငါးဦးကို အင်အားသုံး၍ ကိုယ်တိုင်သွားရောက်ဖမ်းဆီးရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပုံရသည်။ သို့သော် ဝရမ်းသတင်းမှာ ဘုရင်မရောက်မီ ပါလီမန်သို့ ကြိုတင်ပေါက်ကြားသွားခဲ့သဖြင့် ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် ချားလ်စ်သည် လက်နက်ကိုင်အစောင့်အရှောက်များနှင့်အတူ အောက်လွှတ်တော်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာချိန်တွင် ၎င်းတို့အလိုရှိနေသည့် အမတ်များသည် လှေဖြင့် ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်သွားခဲ့ကြပြီး ဖြစ်သည်။ ချားလ်စ်သည် လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ ဝီလျံ လင်းသဲလ် (William Lenthall) အား ၎င်း၏ထိုင်ခုံမှ ဖယ်ရှားပြီးနောက် ထိုအမတ်များ ဘယ်ကိုထွက်ပြေးသွားသလဲဟု မေးမြန်းခဲ့သည်။ လင်းသဲလ်က ဒူးထောက်လျက်ဖြင့် '''&quot;ဘုရင့်မင်းမြတ်ခင်ဗျာ၊ ကျွန်တော်မျိုးဟာ ဒီနေရာမှာ လွှတ်တော်က လမ်းညွှန်တဲ့အတိုင်း လုပ်ဆောင်ရမယ့် အစေခံတစ်ဦးသာဖြစ်လို့ လွှတ်တော်ရဲ့ လမ်းညွှန်ချက်မပါဘဲ ကြည့်မြင်ဖို့ မျက်စိလည်းမရှိ၊ ပြောဆိုဖို့ လျှာလည်းမရှိပါကြောင်း&quot;''' ဟု နာမည်ကျော်စကားဖြင့် ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့သည်။ ချားလ်စ်က '''&quot;ငါ့ရဲ့ ငှက်တွေအားလုံး ပျံသန်းသွားကြပြီ&quot;''' ဟု စိတ်ပျက်လက်ပျက် ရေရွတ်ခဲ့ရပြီး လက်ဗလာဖြင့် ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။

ဤသို့ ဖမ်းဆီးရန် ကြိုးပမ်းမှု လွဲချော်သွားခြင်းသည် ချားလ်စ်အတွက် နိုင်ငံရေးအရ အကြီးအကျယ် အထိနာစေခဲ့သည်။ ယခင်က မည်သည့်အင်္ဂလန်ဧကရာဇ်မျှ အောက်လွှတ်တော်အတွင်းသို့ ကိုယ်တိုင်ဝင်ရောက်ခဲ့ဖူးခြင်းမရှိသဖြင့် အမတ်များကို ဖမ်းဆီးရန် လွှတ်တော်ခန်းမဆောင်အတွင်းသို့ မကြုံစဖူး ကျူးကျော်ဝင်ရောက်မှုမှာ ပါလီမန်၏ အခွင့်အရေးကို ဆိုးရွားစွာ ချိုးဖောက်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ ချားလ်စ်သည် မိမိကိုယ်မိမိ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများနှင့် မငြိမ်မသက်မှုများကို ကာကွယ်ပေးသူအဖြစ် ပုံဖော်ရန် ကြိုးပမ်းနေသည့် ၎င်း၏ထောက်ခံသူများ၏ ကြိုးပမ်းမှုကို ဤလုပ်ရပ်တစ်ခုတည်းဖြင့် ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သည်။

ပါလီမန်သည် လန်ဒန်မြို့ကို လျင်မြန်စွာ ထိန်းချုပ်လိုက်သဖြင့် ချားလ်စ်သည် ဇန်နဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် မြို့တော်မှ ဟန်ပတန်ကုတ်နန်းတော် (Hampton Court Palace) သို့ ထွက်ပြေးခဲ့ရပြီး၊ နှစ်ရက်အကြာတွင် ဝင်ဆာရဲတိုက် (Windsor Castle) သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ၎င်း၏မိဖုရားနှင့် အကြီးဆုံးသမီးတော်တို့ကို ဘေးကင်းရာ ပြည်ပသို့ စေလွှတ်ပြီးနောက်၊ ဟားလ်မြို့ (Hull) ရှိ စစ်လက်နက်တိုက်ကို သိမ်းပိုက်ရန် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် မြောက်ဘက်သို့ ခရီးနှင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဧပြီလတွင် ရောက်ရှိချိန်၌ ပါလီမန်လိုလားသော မြို့တော်ဝန် ဆာ ဂျွန် ဟိုသမ် (Sir John Hotham) က ၎င်းအား မြို့ထဲသို့ ဝင်ရောက်ခွင့်မပြုဘဲ ငြင်းပယ်ခဲ့သဖြင့် ချားလ်စ်မှာ စိတ်ပျက်လက်ပျက်ဖြင့် ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။

== '''အင်္ဂလန်ပြည်တွင်းစစ်''' ==
၁၆၄၂ ခုနှစ် နှစ်လယ်ပိုင်းတွင် နှစ်ဖက်စလုံးသည် လက်နက်စွဲကိုင်ရန် ပြင်ဆင်လာကြသည်။ ချားလ်စ်သည် အလယ်ခေတ်ထုံးတမ်းစဉ်လာအတိုင်း ဘုရင့်အမိန့်ပြန်တမ်း (Commission of array) ဖြင့် စစ်တပ်ကို စုဆောင်းခဲ့ပြီး၊ ပါလီမန်ကလည်း ၎င်းတို့၏ ပြည်သူ့စစ်တပ်အတွက် စေတနာ့ဝန်ထမ်းများကို ခေါ်ယူခဲ့သည်။ ညှိနှိုင်းမှုများမှာ အချည်းနှီးဖြစ်ခဲ့ပြီးနောက် ချားလ်စ်သည် ၁၆၄၂ ခုနှစ် သြဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် နော့တင်ဟမ်မြို့၌ (Nottingham) တော်ဝင်အလံတော်ကို လွှင့်ထူ၍ စစ်ကြေညာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ၎င်း၏တပ်ဖွဲ့များသည် အင်္ဂလန်အလယ်ပိုင်း (Midlands)၊ ဝေလပြည်နယ်၊ အနောက်ဘက်ဒေသများနှင့် အင်္ဂလန်မြောက်ပိုင်းတို့ကို အကြမ်းဖျင်း ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့ပြီး အောက်စဖို့ဒ် (Oxford) တွင် ၎င်း၏နန်းတွင်းကို အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ ပါလီမန်ကမူ လန်ဒန်မြို့၊ အရှေ့တောင်ဘက်ဒေသများနှင့် အရှေ့အန်ဂလီယာ (East Anglia) အပြင် အင်္ဂလန်ရေတပ်ကိုပါ ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သည်။

အသေးစား တိုက်ပွဲငယ်အချို့ ဖြစ်ပွားပြီးနောက် နှစ်ဖက်စစ်တပ်များသည် ၁၆၄၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် '''အက်ဂျ်ဟေးလ် (Edgehill)''' တိုက်ပွဲ၌ အပြင်းအထန် စတင်ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ချားလ်စ်၏ တူတော်စပ်သူ ရိုင်းမင်းသား ရူးပတ် (Prince Rupert) သည် တော်ဝင်တပ်မှူး လင်ဆေးအမတ် ရောဘတ် ဘာတီး (Robert Bertie, 1st Earl of Lindsey) ၏ စစ်ဗျူဟာကို သဘောမတူခဲ့ရာတွင် ချားလ်စ်က ရူးပတ်ဘက်မှ ရပ်တည်ပေးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် လင်ဆေးသည် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်သွားခဲ့သဖြင့် ချားလ်စ်ကိုယ်တိုင် အထွေထွေသေနာပတိအဖြစ် တာဝန်ယူကာ စစ်သူကြီး ပက်ထရစ် ရုသ်ဗင် (Patrick Ruthven) ၏ အကူအညီဖြင့် ကွပ်ကဲခဲ့သည်။ ရူးပတ်၏ မြင်းတပ်သည် ပါလီမန်တပ်များကို အောင်မြင်စွာ ထိုးဖောက်တိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ စစ်မြေပြင်သို့ ချက်ချင်းပြန်မလှည့်ဘဲ ပါလီမန်တပ်၏ ရိက္ခာနှင့် အထုပ်အပိုး တင်ဆောင်လာသော လှည်းတန်းများကို လုယက်ရန် ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ ဗိုလ်မှူးကြီးအဖြစ် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သော လင်ဆေးမှာမူ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ပြီး ဆေးကုသမှုမခံရဘဲ သွေးလွန်ကာ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ထိုတိုက်ပွဲသည် နေဝင်မိုးချုပ်သွားသည်အထိ တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက် အပြတ်အသတ် အနိုင်မရဘဲ အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။

ချားလ်စ်၏ ကိုယ်ပိုင်စကားအရ ထိုစစ်မြေပြင်အတွေ့အကြုံသည် ၎င်းအား &quot;အလွန်အမင်းနှင့် နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း ဝမ်းနည်းပူဆွေးစေခဲ့သည်&quot; ဟု ဆိုသည်။ ၎င်းသည် အောက်စဖို့ဒ်တွင် စစ်တပ်ကို ပြန်လည်စုစည်းခဲ့ပြီး လန်ဒန်သို့ ချက်ချင်းသွားရောက်တိုက်ခိုက်ရန် ရူးပတ်၏ အကြံပြုချက်ကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ တစ်ပတ်အကြာ နိုဝင်ဘာ ၃ ရက်တွင် မြို့တော်သို့ ချီတက်ခဲ့ပြီး လမ်းခရီးတွင် ဘရန့်ဖို့ဒ် (Brentford) ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ကာ တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပင် ပါလီမန်ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် ဆက်လက်ညှိနှိုင်းနေခဲ့သည်။ လန်ဒန်မြို့အပြင်ဘက် Turnham Green သို့ ရောက်သောအခါ တော်ဝင်စစ်တပ်သည် မြို့ပြပြည်သူ့စစ်တပ်၏ ခုခံမှုကို ကြုံတွေ့ရပြီး၊ အရေအတွက်အားဖြင့် သာလွန်သော ပါလီမန်တပ်များနှင့် ရင်ဆိုင်ရသဖြင့် ချားလ်စ်သည် ပြန်လည်ဆုတ်ခွာရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အောက်စဖို့ဒ်တွင် ဆောင်းခိုရင်း မြို့၏ကာကွယ်ရေးကို အားကောင်းအောင်လုပ်ဆောင်ကာ လာမည့်ရာသီ စစ်ဆင်ရေးအတွက် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ နှစ်ဖက်အကြား ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးမှုများမှာ ဧပြီလတွင် ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။

စစ်ပွဲသည် နောက်ထပ် နှစ်အနည်းငယ်အထိ အဖြေမထွက်ဘဲ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေခဲ့ပြီး၊ မိဖုရား ဟင်နရီယက်တာ မာရီယာသည် ၁၆၄၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလမှစ၍ ဗြိတိန်သို့ ၁၇ လကြာ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ၁၆၄၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ရူးပတ်က ဘရစ္စတိုမြို့ကို (Bristol) သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်၊ ချားလ်စ်သည် ထိုဆိပ်ကမ်းမြို့သို့ သွားရောက်ခဲ့ပြီး ဆဲဗန်းမြစ် (Severn) အထက်ပိုင်းရှိ ဂလော့စတာမြို့ကို (Gloucester) ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ခဲ့သည်။ မြို့ရိုးများကို မြေအောက်မှ ဖြိုလှဲမည့် ၎င်း၏အစီအစဉ်မှာ မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် ပျက်ပြားခဲ့ရပြီး ပါလီမန်စစ်ကူတပ်များ ချဉ်းကပ်လာသောအခါ ချားလ်စ်သည် ပိတ်ဆို့မှုကို ရုပ်သိမ်းကာ Sudeley ရဲတိုက်သို့ ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။ ပါလီမန်စစ်တပ်က လန်ဒန်ဘက်သို့ ပြန်လှည့်သွားသောအခါ ချားလ်စ်က နောက်မှ လိုက်လံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ထိုစစ်တပ်နှစ်ခုသည် စက်တင်ဘာ ၂၀ ရက်တွင် ဘာခ်ရှိုင်းယားနယ်ရှိ နယူးဘရီ (Newbury) ၌ ဆုံတွေ့ခဲ့ကြသည်။ အက်ဂျ်ဟေးလ်တိုက်ပွဲကဲ့သို့ပင် ဤတိုက်ပွဲသည်လည်း ညမှောင်သည်အထိ အဖြေမထွက်ဘဲ ဖြစ်နေခဲ့သဖြင့် စစ်တပ်များ လမ်းခွဲခဲ့ကြသည်။ ၁၆၄၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ချားလ်စ်သည် အောက်စဖို့ဒ်၌ ပါလီမန်တစ်ခုကို ခေါ်ယူခဲ့ရာ မှူးမတ် ၄၀ ခန့်နှင့် အောက်လွှတ်တော်အမတ် ၁၁၈ ဦး တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ခြုံငုံပြောရလျှင် ၁၆၄၅ ခုနှစ် မတ်လအထိ တည်ရှိခဲ့သော ထိုအောက်စဖို့ဒ်ပါလီမန်ကို မှူးမတ်အများစုနှင့် အောက်လွှတ်တော်၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့်က ထောက်ခံခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ထိုလွှတ်တော်၏ ထိရောက်မှုမရှိခြင်းအပေါ် ချားလ်စ်က စိတ်ပျက်ခဲ့ပြီး မိဖုရားထံရေးသော လျှို့ဝှက်ပေးစာများတွင် ယင်းလွှတ်တော်ကို &quot;မျိုးစပ်လွှတ်တော်&quot; (Mongrel) ဟု နှိမ့်ချခေါ်ဆိုခဲ့သည်။

၁၆၄၄ ခုနှစ်တွင် ချားလ်စ်သည် အင်္ဂလန်တောင်ပိုင်းတွင်သာ ရှိနေခဲ့ပြီး၊ ရူးပတ်ကမူ ပါလီမန်နှင့် စကော့တလန် ကော့ဗနန်တာ စစ်တပ်များ၏ ခြိမ်းခြောက်မှုကို ခံနေရသော နယူးအာ့ခ် (Newark) နှင့် ယော့ခ် (York) မြို့များကို ကူညီရန် မြောက်ဘက်သို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ်သည် ဇွန်လနှောင်းပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားသည့် Cropredy Bridge တိုက်ပွဲတွင် အောင်ပွဲရရှိခဲ့သော်လည်း၊ မြောက်ဘက်ရှိ တော်ဝင်တပ်များမှာမူ ရက်ပိုင်းအကြာတွင် ဖြစ်ပွားသည့် '''မာစတန်မူး (Marston Moor)''' တိုက်ပွဲတွင် အကြီးအကျယ် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရသည်။ ဘုရင်သည် တောင်ပိုင်းတွင် စစ်ဆင်ရေးကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး အက်ဆက်စ်အမတ် ရောဘတ် ဒီဗာရိုး (Robert Devereux, 3rd Earl of Essex) ဦးဆောင်သော ပါလီမန်စစ်တပ်ကို ဝိုင်းရံကာ လက်နက်ဖြုတ်သိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏အခြေစိုက်ရာ အောက်စဖို့ဒ်သို့ မြောက်ဘက်အတိုင်း ပြန်လာစဉ် ဆောင်းတွင်းမရောက်မီ နယူးဘရီတွင် ဒုတိယအကြိမ် ထပ်မံတိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း ဤတိုက်ပွဲသည်လည်း အဖြေမထွက်ဘဲ ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ ဆောင်းရာသီအတွင်း နှစ်ဖက်စလုံး လက်နက်ခဲယမ်းစုဆောင်းပြီး ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းနေစဉ် ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးရန် ကြိုးပမ်းမှုများမှာလည်း ထပ်မံမအောင်မြင်ခဲ့ပေ။

၁၆၄၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဖြစ်ပွားသည့် '''နေစဘီ (Naseby)''' တိုက်ပွဲ၌ ရူးပတ်၏ မြင်းတပ်သည် ပါလီမန်၏ တပ်မတော်သစ် (New Model Army) ၏ နံဘေးတောင်ပံကို အောင်မြင်စွာ ထိုးဖောက်တိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့ပြန်သည်။ သို့သော် စစ်မြေပြင်၏ အခြားနေရာများတွင်မူ ပါလီမန်တပ်များက ချားလ်စ်၏ စစ်သည်များကို နောက်သို့ တွန်းပို့ထားနိုင်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ်သည် မိမိ၏စစ်သည်များကို စိတ်ဓာတ်မြှင့်တင်ပေးရန် ရှေ့သို့ မြင်းစီးထွက်ခဲ့သော်လည်း၊ ထိုသို့လုပ်ဆောင်စဉ် ကန်းဝပ်တ်အမတ် ရောဘတ် ဒယ်ဇဲလ် (Robert Dalzell, 1st Earl of Carnwath) က ဘုရင့်လုံခြုံရေးအတွက် စိုးရိမ်သဖြင့် ဘုရင့်မြင်းဇက်ကြိုးကို ဆွဲကိုင်ကာ နောက်သို့ ဆွဲခေါ်သွားခဲ့သည်။ တော်ဝင်စစ်သည်များက ကန်းဝပ်တ်၏ လုပ်ရပ်ကို နောက်ဆုတ်ရန် အချက်ပြမှုအဖြစ် မှားယွင်းစွာ ယူဆခဲ့ကြသဖြင့် ၎င်းတို့၏ စစ်ကြောင်းတစ်ခုလုံး ပြိုလဲသွားခဲ့ရသည်။ ဤတိုက်ပွဲသည် စစ်ရေးအသာစီးရမှုကို ပါလီမန်ဘက်သို့ အပြီးသတ် ရောက်ရှိသွားစေခဲ့သည်။ ထို့နောက်ပိုင်းတွင် တော်ဝင်တပ်များ ဆက်တိုက်ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် အောက်စဖို့ဒ်မြို့ပါ ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ခြင်း ခံခဲ့ရရာ၊ ချားလ်စ်သည် ၁၆၄၆ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် (အစေခံတစ်ဦးအဖြစ် ရုပ်ဖျက်၍) မြို့မှ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် နယူးအာ့ခ်မြို့ကို ဝိုင်းရံထားသော စကော့တလန် ပရက်စ်ဘီတေးရီးယန်း စစ်တပ်ထံသို့ မိမိကိုယ်ကို အပ်နှံခဲ့ပြီး မြောက်ဘက်ရှိ နယူးကာဆယ် (Newcastle upon Tyne) သို့ ခေါ်ဆောင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ကိုးလကြာ ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးပြီးနောက် စကော့တလန်သားများသည် အင်္ဂလန်ပါလီမန်နှင့် သဘောတူညီချက် ရရှိခဲ့ကြသည်။ ယင်းမှာ ပေါင် ၁၀၀,၀၀၀ (နှင့် နောင်တွင် နောက်ထပ်ငွေများ ပေးအပ်ရန် ကတိပြုချက်) ဖြင့် အပြန်အလှန်အဖြစ် စကော့တလန်သားများသည် နယူးကာဆယ်မှ ဆုတ်ခွာပေးခဲ့ပြီး၊ ၁၆၄&quot; ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ချားလ်စ်အား အင်္ဂလန်ပါလီမန် ကိုယ်စားလှယ်များထံသို့ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။

== '''တရားစီရင်ခြင်း''' ==
ချားလ်စ်ကို ၁၆၄၈ ခုနှစ်ကုန်တွင် ဟတ်စ်တ်ရဲတိုက် (Hurst Castle) သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ဝင်ဆာရဲတိုက် (Windsor Castle) သို့ ထပ်မံရွှေ့ပြောင်းခဲ့သည်။ ၁၆၄၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် '''ရန့်ပ်ပါလီမန် (Rump Parliament)''' ၏ အောက်လွှတ်တော်က ၎င်းအား နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် တရားစွဲဆိုရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သော်လည်း အထက်လွှတ်တော်က ထိုစွဲချက်ကို ပယ်ချခဲ့သည်။ ရှင်ဘုရင်တစ်ပါးကို တရားစီရင်ရန် ကြံစည်မှုမှာ ထိုခေတ်အခါက အလွန်ထူးဆန်းသော ကိစ္စရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်၏ အယူခံတရားရုံးကြီး သုံးခုမှ တရားသူကြီးချုပ်များဖြစ်ကြသည့် ဟင်နရီ ရိုးလ် (Henry Rolle)၊ အိုလီဗာ စိန့်ဂျွန် (Oliver St John) နှင့် ဂျွန် ဝိုင်းလ်ဒ် (John Wilde) တို့အားလုံးက ဤတရားစွဲဆိုမှုသည် ဥပဒေနှင့်မညီဘဲ တရားမဝင်ကြောင်း ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။

သို့သော် ရန့်ပ်ပါလီမန် အောက်လွှတ်တော်သည် ၎င်းတို့တစ်ဦးတည်းဖြင့် ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းနိုင်ခွင့်ရှိကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး၊ ချားလ်စ်ကို စစ်ဆေးစီရင်ရန် သီးသန့်တရားရုံးတစ်ခု ဖွဲ့စည်းမည့် ဥပဒေကြမ်းကို အတည်ပြုကာ ယင်းဥပဒေကြမ်းသည် ဘုရင့်သဘောတူညီချက်မလိုဘဲ အာဏာတည်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ထိုဥပဒေအရ ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် '''တရားမျှတမှုဆိုင်ရာ တရားရုံးချုပ် (High Court of Justice)''' တွင် ကော်မရှင်နာအဖွဲ့ဝင် ၁၃၅ ဦး ပါဝင်သော်လည်း၊ အများစုမှာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် ငြင်းဆန်ခဲ့ကြ သို့မဟုတ် တမင်တကာ ရှောင်ရှားခဲ့ကြသည်။ ၁၆၄&quot; ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ဝက်စ်မင်စတာခန်းမ၌ (Westminster Hall) စတင်ခဲ့သော ချားလ်စ်၏ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုနှင့် &quot;အခြားကြီးလေးသော ရာဇဝတ်မှုများ&quot; စစ်ဆေးစီရင်ရေးသို့ (ပါလီမန်ကို အခိုင်အမာထောက်ခံသူများ ဖြစ်ကြသည့်) ကော်မရှင်နာ ၆၈ ဦးသာ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဂျွန် ဘရက်ဒ်ရှော (John Bradshaw) က တရားရုံးဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပြီး၊ တရားစွဲဆိုမှုကို ရှေ့နေချုပ် ဂျွန် ကွတ်ခ် (John Cook) က ဦးဆောင်ခဲ့သည်။

ချားလ်စ်သည် နိုင်ငံတော်အကျိုးစီးပွားထက် မိမိ၏ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားကို ရှေးရှုရန် ၎င်း၏အာဏာကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအပေါ် သစ္စာဖောက်မှု ကျူးလွန်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲခံရသည်။ စွဲချက်တွင် ၎င်းသည် &quot;မိမိစိတ်တိုင်းကျ အုပ်ချုပ်ရန်အတွက် အကန့်အသတ်မရှိသော အာဏာရှင်စနစ်ကို ထူထောင်ထိန်းသိမ်းရန်နှင့် ပြည်သူတို့၏ အခွင့်အရေးနှင့် လွတ်လပ်ခွင့်များကို ဖြိုဖျက်ရန် ဆိုးညစ်သောအကြံအစည်များ&quot; ကို ကြံစည်ခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ယင်းကို အကောင်အထည်ဖော်ရန်အတွက် ၎င်းသည် &quot;လက်ရှိပါလီမန်နှင့် ပါလီမန်က ကိုယ်စားပြုသော ပြည်သူများအပေါ် သစ္စာဖောက်ဖျက်ကာ မလိုမုန်းထားစိတ်ဖြင့် စစ်မီးမွှေးခဲ့သည်&quot; ဟုလည်းကောင်း၊ ယင်း &quot;ချားလ်စ် စတူးအတ်၏ ဆိုးညစ်သောအကြံအစည်များ၊ စစ်ပွဲများနှင့် မကောင်းသော လုပ်ရပ်များသည် ပြည်သူလူထု၏ အကျိုးစီးပွား၊ အများပိုင်အခွင့်အရေး၊ လွတ်လပ်မှု၊ တရားမျှတမှုနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးတို့ကို ဆန့်ကျင်၍ မိမိနှင့် မိမိမိသားစုအတွက် ကိုယ်ကျိုးစီးပွား၊ အာဏာစက်နှင့် လုပ်ကြံဖန်တီးထားသော အထူးအခွင့်အာဏာများကို မြှင့်တင်ထိန်းသိမ်းရန်အတွက်သာ ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်&quot; ဟု ဖော်ပြထားသည်။

ယနေ့ခေတ်ကာလ စစ်ဗိုလ်ချုပ်များတွင် တာဝန်ရှိမှု (Command responsibility) ဟူသော သဘောတရားကို အစပျိုးသည့်အနေဖြင့်၊ အဆိုပါစွဲချက်တွင် ၎င်းအား &quot;ထိုစစ်ပွဲများအတွင်း ကျူးလွန်ခဲ့သည့် သို့မဟုတ် ထိုစစ်ပွဲများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် နိုင်ငံတော်အပေါ် သစ္စာဖောက်မှု၊ လူသတ်မှု၊ လုယက်မှု၊ မီးရှို့မှု၊ ဖျက်ဆီးမှု၊ နစ်နာဆုံးရှုံးမှုများနှင့် ဒုစရိုက်မှုအားလုံးအတွက် အပြစ်ရှိကြောင်း&quot; သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ စစ်ပွဲအတွင်း လူဦးရေ၏ ၆ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သော ခန့်မှန်းခြေ လူပေါင်း ၃၀၀,၀၀၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။

တရားစီရင်မှု၏ ပထမဆုံး သုံးရက်တာအတွင်း ချားလ်စ်အား အပြစ်ရှိ၊ မရှိ ထွက်ဆိုရန် တောင်းဆိုသည့်အခါတိုင်း ၎င်းက ငြင်းဆန်ခဲ့ပြီး၊ '''&quot;ကျွန်ုပ်ကို ဘယ်လိုအာဏာမျိုး၊ ဘယ်လိုတရားဝင်လုပ်ပိုင်ခွင့်မျိုးနဲ့ ဒီနေရာကို ခေါ်ယူစစ်ဆေးတာလဲဆိုတာ သိချင်တယ်&quot;''' ဟူသော စကားဖြင့် ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။ ၎င်းက မည်သည့်တရားရုံးမျှ ဧရာဇ်တစ်ပါးအပေါ် စီရင်ပိုင်ခွင့်မရှိကြောင်း၊ မိမိ၏ အုပ်ချုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာကို ဘုရားသခင်နှင့် အင်္ဂလန်၏ အစဉ်အလာဥပဒေများက ပေးအပ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး၊ မိမိကို စစ်ဆေးနေသူများ၏ အာဏာမှာ လက်နက်အားကိုးအကြမ်းဖက်မှုသာဖြစ်ကြောင်း လျှောက်လဲခဲ့သည်။ ချားလ်စ်က ဤတရားစီရင်မှုသည် တရားမဝင်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုကာ အောက်ပါအတိုင်း ရှင်းလင်းခဲ့သည် -&lt;blockquote&gt;&quot;လောကီအာဏာ မည်မျှပင်ကြီးမားစေကာမူ (သင်တို့၏ ဘုရင်ဖြစ်သော) ကျွန်ုပ်ကို ရာဇဝတ်ကောင်တစ်ဦးအဖြစ် တရားစွဲဆိုပိုင်ခွင့်မရှိပါ။ ယနေ့လုပ်ဆောင်ချက်များသည် ဘုရားသခင်၏ ဥပဒေများနှင့် ညီညွတ်မှုမရှိပါ။ အကြောင်းမှာ ဓမ္မဟောင်းကျမ်းနှင့် ဓမ္မသစ်ကျမ်း နှစ်ခုစလုံးတွင် ဘုရင်များအပေါ် ရိုသေနာခံရန် အာဏာကို အတိအလင်း အာမခံထားပြီး တင်းကျပ်စွာ မိန့်မှာထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤမြေပြင်၏ ဥပဒေနှင့် ပတ်သက်၍လည်း ဘုရင်အား တရားစွဲဆိုပိုင်ခွင့်ရှိသည်ဟု မည်သည့်ပညာတတ်ရှေ့နေမျှ အတည်ပြုလိမ့်မည်မဟုတ်ကြောင်း ကျွန်ုပ် အပြည့်အဝယုံကြည်သည်။ အကြောင်းမှာ ဥပဒေအားလုံးသည် ဘုရင့်နာမတော်ဖြင့်သာ လည်ပတ်နေသောကြောင့်ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့၏ အခြေခံမူတစ်ခုမှာ 'ဘုရင်သည် မည်သည့်အခါမျှ အမှားမလုပ်' (The King can do no wrong) ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ အထက်လွှတ်တော်ကိုလည်း လုံးဝဖယ်ထုတ်ထားပြီး၊ အောက်လွှတ်တော်မှာမူ ၎င်းတို့၏ အမတ်အများစုမှာ လွှတ်တော်တက်ရောက်ခွင့်မရအောင် အကျဉ်းချခံထားရခြင်း သို့မဟုတ် ခြိမ်းခြောက်ခံထားရခြင်းများကို လူတိုင်းသိရှိကြသည်။ ကျွန်ုပ်လက်နက်စွဲကိုင်ခဲ့ခြင်းမှာ မိမိ၏အာဏာက ရှေးဟောင်းအစိုးရစနစ်ကို လုံးဝပြောင်းလဲပစ်လိုက်ပြီဟု ထင်မြင်ယူဆနေကြသူများ၏ရန်မှ ဤနိုင်ငံ၏ အခြေခံဥပဒေများကို ကာကွယ်ရန်အတွက်သာ ဖြစ်သည်။&quot;&lt;/blockquote&gt;ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် တရားရုံးက ဧရာဇ်တို့၏ တရားစွဲဆိုမှုကင်းလွတ်ခွင့် အခွင့်အာဏာ (Sovereign immunity) ကို စိန်ခေါ်ခဲ့ပြီး '''&quot;အင်္ဂလန်ဘုရင်ဆိုသည်မှာ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးတစ်ယောက်မဟုတ်ဘဲ၊ နိုင်ငံတော်၏ ဥပဒေများနှင့်အညီသာ အုပ်ချုပ်ရန် ကန့်သတ်ထားသော အာဏာကို အပ်နှင်းခံထားရသည့် ရာထူးသက်သက်သာဖြစ်သည်&quot;''' ဟု တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။

သုံးရက်မြောက်နေ့ အဆုံးတွင် ချားလ်စ်ကို တရားရုံးမှ ခေါ်ထုတ်သွားခဲ့ပြီးနောက်၊ တရားရုံးသည် ၎င်းမရှိခိုက် နောက်ထပ်နှစ်ရက်တိုင်တိုင် ၎င်းအား ဆန့်ကျင်သည့် သက်သေ ၃၀ ကျော်ကို စစ်ဆေးခဲ့ကာ ဇန်နဝါရီ ၂၆ ရက်တွင် ၎င်းအား သေဒဏ်ချမှတ်ခဲ့သည်။ နောက်တစ်နေ့တွင် ဘုရင်ကြီးကို ကော်မရှင်၏ အများပြည်သူဆိုင်ရာ အစည်းအဝေးရှေ့မှောက်သို့ ခေါ်ဆောင်လာပြီး အပြစ်ရှိကြောင်း ကြေညာကာ ပြစ်ဒဏ်စီရင်ချက် ဖတ်ကြားခဲ့သည်။ စီရင်ချက်တွင် &quot;အဆိုပါ သစ္စာဖောက်မှုနှင့် ရာဇဝတ်မှုအားလုံးအတွက် ဤတရားရုံးက အဆိုပါ ချားလ်စ် စတူးအတ်အား အာဏာရှင်၊ သစ္စာဖောက်၊ လူသတ်သမားနှင့် ဤနိုင်ငံရှိ ကောင်းမွန်သော ပြည်သူတို့၏ အများပြည်သူဆိုင်ရာ ရန်သူအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ၎င်း၏ကိုယ်ခန္ဓာမှ ဦးခေါင်းကို ဖြတ်တောက်၍ သေဒဏ်ပေးရန် စီရင်ချက်ချမှတ်သည်&quot; ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ကော်မရှင်နာအဖွဲ့ဝင် ၅၉ ဦးက ချားလ်စ်၏ သေဒဏ်ကွပ်မျက်မှုအမိန့်လွှာ (Death warrant) တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။

== '''ကွပ်မျက်ခြင်း''' ==
ချားလ်စ်အား ကွပ်မျက်ရန်ရက်ကို ၁၆၄၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၀ ရက်နေ့အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ သားသမီးများအနက် အဲလိဇဘက်နှင့် ဟင်နရီ နှစ်ဦးသာ ပါလီမန်တပ်များ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် အင်္ဂလန်၌ ကျန်ရှိနေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အား ဇန်နဝါရီ ၂၉ ရက်တွင် ဘုရင်ကြီးထံ သွားရောက်တွေ့ဆုံခွင့်ပြုခဲ့ပြီး ဘုရင်ကြီးက ၎င်းတို့အား မျက်ရည်စက်လက်ဖြင့် နှုတ်ဆက်ခဲ့သည်။ နောက်တစ်နေ့မနက်တွင် ဘုရင်ကြီးက အင်္ကျီနှစ်ထည် ထပ်စီးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ရာသီဥတုအေးလွန်းသဖြင့် မိမိကိုယ်ခန္ဓာတုန်ရင်ခြင်းကို ကြည့်ရှုနေသည့် လူထုက ကြောက်ရွံ့နေသည်ဟု မှားယွင်းစွာ မထင်မှတ်စေရန်အတွက် ဖြစ်သည်။ ဘုရင်ကြီးက '''&quot;ရာသီဥတုက အရမ်းအေးလွန်းလို့ ကျွန်ုပ်ကို တုန်ရင်စေနိုင်တယ်၊ အဲဒါကို ကြည့်နေတဲ့သူအချို့က ကြောက်လို့ တုန်နေတာလို့ ထင်သွားကြလိမ့်မယ်။ ကျွန်ုပ်အပေါ် အဲဒီလို အစွန်းအထင်းမျိုး မခံချင်ဘူး&quot;''' ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

၎င်းအား ပိတ်လှောင်ထားသည့် စိန့်ဂျိမ်းစ်နန်းတော် (St James's Palace) မှတစ်ဆင့် ကွပ်မျက်မည့် စင်မြင့်ကို ဆောက်လုပ်ထားသော ဝှိုက်ဟောနန်းတော် (Palace of Whitehall) ရှိ ဘန်ကွက်တင်းဟောက်စ် (Banqueting House) ရှေ့သို့ စစ်သားများ၏ အစောင့်အရှောက်ဖြင့် လမ်းလျှောက်ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ ချားလ်စ်ကို ကြည့်ရှုသူ ပြည်သူလူထုနှင့် ဝေးကွာစေရန် စစ်သားအဆင့်ဆင့်ဖြင့် ဝန်းရံတားဆီးထားသဖြင့် ၎င်း၏ နောက်ဆုံးမိန့်ခွန်းကို စင်မြင့်ပေါ်တွင် အတူရှိနေသူများသာ ကြားခဲ့ရသည်။ ၎င်းက မိမိ၏ သစ္စာရှိအမှုထမ်း စထရက်ဖို့ဒ်ကို ကွပ်မျက်ခြင်းမှ မတားဆီးနိုင်ခဲ့သည့် မိမိ၏အမှားကြောင့် ယခုကဲ့သို့ ကံကြမ္မာဆိုးနှင့် ကြုံရခြင်းဖြစ်သည်ဟု အပြစ်တင်ခဲ့သည် - &quot;ကျွန်ုပ် ဇွတ်အတည်ပြုပေးခဲ့တဲ့ မတရားတဲ့ စီရင်ချက်တစ်ခုအတွက် အခု ကျွန်ုပ်အပေါ် မတရားတဲ့ စီရင်ချက်နဲ့ ပြန်ပြီး ပြစ်ဒဏ်ခတ်ခံရတာပဲ ဖြစ်တယ်။&quot; ၎င်းက မိမိသည်လည်း အခြားသူများနည်းတူ ပြည်သူတို့၏ လွတ်လပ်ခွင့်ကို အလိုရှိခဲ့ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည် - &quot;ဒါပေမယ့် ကျွန်ုပ် ပြောရမှာက ပြည်သူတွေရဲ့ လွတ်လပ်ခွင့်ဆိုတာ အုပ်ချုပ်မှုစနစ်တစ်ခု ရှိနေခြင်းအပေါ်မှာပဲ တည်မှီပါတယ်။ အုပ်ချုပ်ရေးမှာ ပြည်သူတွေ ပါဝင်ပတ်သက်ခွင့် ရဖို့ မဟုတ်ပါဘူး၊ အဲဒါက သူတို့နဲ့ မဆိုင်တဲ့အရာပါ။ နိုင်ငံသားတစ်ယောက်နဲ့ ဧကရာဇ်တစ်ပါးဆိုတာ လုံးဝဥဿုံ ကွဲပြားခြားနားတဲ့ အရာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။&quot; ၎င်းက ဆက်လက်၍ &quot;ကျွန်ုပ်ဟာ ပျက်စီးလွယ်တဲ့ လောကီသရဖူကနေ ဘယ်တော့မှ မပျက်စီးနိုင်ဘဲ ဘယ်လိုမငြိမ်မသက်မှုမှ မရှိတော့တဲ့ ထာဝရသရဖူဆီသို့ သွားပါတော့မယ်&quot; ဟု ဆိုခဲ့သည်။

မွန်းလွဲ ၂ နာရီခန့်တွင် အသက် ၄၈ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော ချားလ်စ်သည် ဆုတောင်းစကားဆိုပြီးနောက် ၎င်း၏ဦးခေါင်းကို သစ်တုံးပေါ်သို့ တင်လိုက်ပြီး မိမိအဆင်သင့်ဖြစ်ပြီဖြစ်ကြောင်း လက်နှစ်ဖက်ကို ဆန့်ထုတ်၍ အာဏာပိုင်အား အချက်ပြခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၎င်း၏ဦးခေါင်းကို တစ်ချက်တည်းဖြင့် ပြတ်တောက်ကာ ကွပ်မျက်လိုက်သည်။ မျက်မြင်သက်သေ ဖိလစ် ဟင်နရီ (Philip Henry) ၏ ပြောကြားချက်အရ စုဝေးနေသော လူအုပ်ကြီးထံမှ &quot;ယခင်က တစ်ခါမှမကြားဖူးသလို နောက်နောင်လည်း မကြားချင်တော့တဲ့&quot; ညည်းတွားသံကြီး တစ်ခု ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပြီး၊ အချို့သော ပြည်သူများသည် ဘုရင်ကြီး၏ သွေးများကို အမှတ်တရအဖြစ် ၎င်းတို့၏ လက်ကိုင်ပုဝါများနှင့် တို့ယူခဲ့ကြသည်။

စစ်ဗိုလ်ချုပ် ကရွမ်းဝဲလ် (Cromwell) သည် ချားလ်စ်၏ ခေါင်းတလားဆီသို့ လာရောက်ကြည့်ရှုကာ &quot;ရက်စက်လှတဲ့ မလွှဲသာမရှောင်သာမှုပဲ&quot; ဟု သက်ပြင်းချကာ ပြောဆိုခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။

ကွပ်မျက်သူ အာဏာပိုင်မှာ မျက်နှာဖုံးစွပ်ပြီး ရုပ်ဖျက်ထားသဖြင့် ၎င်းမှာ မည်သူမည်ဝါဖြစ်ကြောင်း ငြင်းခုံနေကြဆဲ ဖြစ်သည်။ ကော်မရှင်နာများသည် လန်ဒန်၏ သာမန်လက်ပွတ်သမား ရစ်ချက် ဘရန်ဒန် (Richard Brandon) ထံ ချဉ်းကပ်ခဲ့ကြသော်လည်း ထိုခေတ်အခါက အလွန်များပြားလှသော ပမာဏဖြစ်သည့် ပေါင် ၂၀၀ ပေးမည်ဟု ကမ်းလှမ်းခဲ့လင့်ကစား ၎င်းက အစပိုင်းတွင် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် သေဒဏ်ပေးမည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခံရသဖြင့် ၎င်းကပင် လိုက်လျောပြီး ကွပ်မျက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သလို၊ ဂျော့ခ်ျ ဂျွိုက်စ် (George Joyce)၊ ဝီလျံ ဟျူးလက် (William Hulet) နှင့် ဟျူး ပီတာစ် (Hugh Peters) အစရှိသူတို့၏ အမည်များကိုလည်း သံသယရှိသူများအဖြစ် အမည်စာရင်း တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။ ၁၈၁၃ ခုနှစ်တွင် ဝင်ဆာ၌ ဘုရင်ကြီး၏ ရုပ်အလောင်းကို ပြန်လည်စစ်ဆေးချက်အရ တစ်ချက်တည်းဖြင့် သန့်ရှင်းစွာ ပြတ်တောက်သွားခြင်းကို ထောက်ရှု၍ ဤကွပ်မျက်မှုကို အတွေ့အကြုံရင့်ကျက်သော ခေါင်းဖြတ်ကျွမ်းကျင်သူတစ်ဦးက ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။

ထိုခေတ်အခါက နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်တစ်ဦး၏ ဖြတ်တောက်ထားသော ဦးခေါင်းကို မြှောက်ပြ၍ &quot;သစ္စာဖောက်ရဲ့ ဦးခေါင်းကို ကြည့်ကြလော့&quot; ဟု လူအုပ်ကြီးအား ပြသလေ့ရှိသည့် အစဉ်အလာအတိုင်း ချားလ်စ်၏ ဦးခေါင်းကိုလည်း မြှောက်ပြခဲ့သော်လည်း ထိုစကားစုကိုမူ အသုံးမပြုခဲ့ပေ၊ အကြောင်းမှာ ကွပ်မျက်သူသည် ၎င်း၏အသံကို လူများမှတ်မိသွားမည်ကို မလိုလားသောကြောင့် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည်။ ကွပ်မျက်ပြီးနောက် နောက်တစ်နေ့တွင် ဘုရင်ကြီး၏ ဦးခေါင်းကို ၎င်း၏ခန္ဓာကိုယ်နှင့် ပြန်လည်ချုပ်ပေးခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် ရုပ်အလောင်းကို ဆေးစိမ်ကာ ခဲခေါင်းတလားထဲသို့ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။

ကော်မရှင်သည် ချားလ်စ်၏ ရုပ်အလောင်းကို ဝက်စ်မင်စတာ အက်ဘီ (Westminster Abbey) ၌ သင်္ဂြိုဟ်ခွင့်မပြုသဖြင့် ၎င်း၏ရုပ်အလောင်းကို ဖေဖော်ဝါရီ ၇ ရက် ညတွင် ဝင်ဆာ (Windsor) သို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့သည်။ ၁၆၄၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်နေ့တွင် ဝင်ဆာရဲတိုက်ရှိ St George's Chapel ဘုရားကျောင်း၏ သီချင်းဆိုရာ နေရာ (Quire) ၌ ဟင်နရီ (၈) နှင့် ၎င်း၏ တတိယမြောက် မိဖုရား ဂျိန်း ဆေးမိုး (Jane Seymour) တို့၏ ခေါင်းတလားများ ဘေးတွင် ဆိတ်ကွယ်ရာ၌ သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်ကြီး၏ သားတော် ချားလ်စ် (၂) မင်းမြတ်သည် နောက်ပိုင်းတွင် လန်ဒန်မြို့ ဟိုက်ပန်းခ် (Hyde Park) ၌ ခမ်းနားထည်ဝါသော တော်ဝင်ဂူဗိမာန်တစ်ခု တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ခဲ့သော်လည်း ဘယ်သောအခါမှ တည်ဆောက်မဖြစ်ခဲ့ချေ။

== '''အမွေအနှစ်''' ==
ချားလ်စ် ကွပ်မျက်ခံရပြီး ဆယ်ရက်အကြာ ၎င်း၏ရုပ်အလောင်းကို မြေမြှုပ်သင်္ဂြိုဟ်သည့်နေ့တွင် ၎င်းကိုယ်တိုင် ရေးသားခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသော ကိုယ်တိုင်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ စာအုပ်တစ်အုပ်ကို စတင်ရောင်းချခဲ့သည်။ ''Eikon Basilike'' (ဂရိဘာသာဖြင့် &quot;တော်ဝင်ပုံတူ&quot;) ဟု အမည်ရသည့် ဤစာအုပ်တွင် တော်ဝင်မူဝါဒများအတွက် ကာကွယ်လျှောက်လဲချက်များ ပါဝင်ပြီး တော်ဝင်လိုလားသူများအတွက် ထိရောက်သော ဝါဒဖြန့်လက်နက်တစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ ဂျွန် မီလ်တန် (John Milton) က ပါလီမန်ဘက်မှ တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ''Eikonoklastes'' (&quot;ရုပ်တုဖျက်ဆီးသူ&quot;) အမည်ရှိ စာအုပ်ကို ရေးသားခဲ့သော်လည်း ထိုတုံ့ပြန်ချက်မှာ တော်ဝင်လိုလားသူများ၏ စာအုပ်က ပေးစွမ်းသည့် စာနာသနားမှုလှိုင်းလုံးကို မကျော်လွှားနိုင်ခဲ့ပေ။ အင်္ဂလီကန်များနှင့် တော်ဝင်လိုလားသူများသည် (ချားလ်စ်၏) အာဇာနည်ပုံရိပ်ကို ပုံဖော်ခဲ့ကြပြီး၊ ၁၆၆၀ ပြည့်နှစ် ကန်တာဘာရီနှင့် ယော့ခ် ဘာသာရေးညီလာခံများတွင် &quot;အာဇာနည်ဘုရင် ချားလ်စ်&quot; (King Charles the Martyr) အား အင်္ဂလန်အသင်းတော်၏ ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု ပြက္ခဒိန်ထဲသို့ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ အဆင့်မြင့် အင်္ဂလီကန်အသင်းတော်ဝင်များသည် ၎င်းကွယ်လွန်သည့် နှစ်ပတ်လည်နေ့များတွင် အထူးဝတ်ပြုဆုတောင်းပွဲများ ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ ဖာမောက်သ် (Falmouth) နှင့် တွန်ဘရစ်ချ် ဝဲလ်စ် (Tunbridge Wells) ရှိ ဘုရားကျောင်းများနှင့် Society of King Charles the Martyr ကဲ့သို့သော အင်္ဂလီကန် ဘာသာရေးအသင်းအဖွဲ့များကို ၎င်းအား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။

ဘုရင်စနစ် ပျက်သုဉ်းသွားပြီးနောက် အင်္ဂလန်သည် သမ္မတနိုင်ငံ သို့မဟုတ် &quot;ဓနသဟာယ&quot; (Commonwealth) ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ရန့်ပ်ပါလီမန် (Rump Commons) အောက်လွှတ်တော်က အထက်လွှတ်တော်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်ကောင်စီ (Council of State) က အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို ရယူခဲ့သည်။ ဗြိတိန်နှင့် အိုင်ယာလန်ရှိ သိသာထင်ရှားသော စစ်ရေးအရ ဆန့်ကျင်မှုမှန်သမျှကို အိုလီဗာ ကရွမ်းဝဲလ် (Oliver Cromwell) ၏ တပ်ဖွဲ့များက အင်္ဂလို-စကော့တလန်စစ်ပွဲနှင့် အိုင်ယာလန်ကို ကရွမ်းဝဲလ်အုပ်ချုပ်ရေးအောက် သိမ်းပိုက်မှုများဖြင့် ချေမှုန်းခဲ့သည်။ ကရွမ်းဝဲလ်သည် ၁၆၅၃ ခုနှစ်တွင် ရန့်ပ်ပါလီမန်ကို အတင်းအကျပ် ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး၊ ထိုသို့ဖြင့် မိမိကိုယ်မိမိ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးချုပ် (Lord Protector) အဖြစ် တင်မြှောက်ကာ ပရိုတက်တိုရိတ် (Protectorate) အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။ ၁၆၅၈ ခုနှစ်တွင် ၎င်းကွယ်လွန်သောအခါ အရည်အချင်းမရှိသည့် ၎င်း၏သားတော် ရစ်ချက် (Richard) က ရာထူးကို ခေတ္တဆက်ခံခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပါလီမန်ကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ၁၆၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ချားလ်စ် (၁) ၏ အကြီးဆုံးသားတော် ချားလ်စ် (၂) မင်းမြတ်ထံသို့ ဘုရင်စနစ်ကို ပြန်လည်အပ်နှင်းကာ ထီးနန်းပြန်လည်တည်ထောင်ခဲ့သည်။

ချားလ်စ်သည် ၁၆၄၂ ခုနှစ်တွင် ပါလီမန်၏ လွတ်လပ်ခွင့်ကို ပြင်းထန်စွာချိုးဖောက်၍ အောက်လွှတ်တော်ခန်းမဆောင်အတွင်းသို့ မကြုံစဖူး ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့မှုနှင့် ပါလီမန်အမတ် ငါးဦးကို ဖမ်းဆီးရန် ကြိုးပမ်းသော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့သည့် ဖြစ်ရပ်ကို နှစ်စဉ် ပါလီမန်ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနား (State Opening of Parliament) များတွင် သတိရအောက်မေ့စရာ အစဉ်အလာတစ်ရပ်အဖြစ် ပြုလုပ်ကြဆဲဖြစ်သည်။

=== '''အနုပညာ''' ===
၁၆၂၃ ခုနှစ်တွင် စပိန်နန်းတွင်းသို့ သွားရောက်ခဲ့သည့် ခရီးစဉ်မှ စိတ်ကူးဉာဏ်အချို့ ရရှိခဲ့ပြီးနောက်၊ ချားလ်စ်သည် အနုပညာအပေါ် ဝါသနာကြီးပြီး အကဲဖြတ်တတ်သော စုဆောင်းသူတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ကာ သမိုင်းတွင် အကောင်းဆုံးသော အနုပညာစုဆောင်းမှုများထဲမှ တစ်ခုကို စုဆောင်းနိုင်ခဲ့သည်။ စပိန်နိုင်ငံတွင် ၎င်းသည် ဗီလာက်စ်ကွက်ဇ် (Velázquez) ၏ ခဲခြစ်ပန်းချီရေးဆွဲခြင်းကို ခံခဲ့ပြီး တီရှန် (Titian) နှင့် ကော်ရက်ဂျီယို (Correggio) တို့၏ လက်ရာများအပါအဝင် အခြားလက်ရာများကိုပါ ရယူခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်တွင်မူ ၎င်း၏ ကော်မရှင်အပ်နှံမှုများအနက် ဝှိုက်ဟောရှိ ဘန်ကွက်တင်းဟောက်စ် (Banqueting House) ၏ မျက်နှာကြက်ပန်းချီကို ပီတာ ပေါလ် ရူးဘန်းစ် (Peter Paul Rubens) အား ရေးဆွဲစေခဲ့ပြီး၊ ဂျရတ် ဗန် ဟွန့်သ်ဟော့စ်တ် (Gerard van Honthorst)၊ ဒန်နီရယ် မီတန်စ် (Daniel Mytens) နှင့် အန်သိုနီ ဗန် ဒိုက် (Anthony van Dyck) တို့ကဲ့သို့သော အခြားဥရောပမြောက်ပိုင်း အနုပညာရှင်များ၏ ပန်းချီလက်ရာများကိုလည်း အပ်နှံရေးဆွဲစေခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ရင်းနှီးသော လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များဖြစ်ကြသည့် ဘာကင်ဟမ်မြို့စားနှင့် အာရန်ဒယ်အမတ် သောမတ်စ် ဟိုးဝပ် (Thomas Howard, 21st Earl of Arundel) တို့သည်လည်း ၎င်း၏ စိတ်ဝင်စားမှုကို မျှဝေခံစားခဲ့ကြပြီး ၎င်းတို့အုပ်စုကို ဝှိုက်ဟောအုပ်စု (Whitehall Group) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ၁၆၂&quot; နှင့် ၁၆၂၈ ခုနှစ်များတွင် ချားလ်စ်သည် မန်တူအာမြို့စား (Duke of Mantua) ၏ စုဆောင်းမှုတစ်ခုလုံးကို ဝယ်ယူခဲ့ပြီး ယင်းတွင် တီရှန်၊ ကော်ရက်ဂျီယို၊ ရာဖာအယ်လ် (Raphael)၊ ကာရာဗက်ဂျီယို (Caravaggio)၊ အန်ဒရီယာ ဒယ်လ် ဆာတို (Andrea del Sarto) နှင့် အန်ဒရီယာ မန်တေးဂ်ညာ (Andrea Mantegna) တို့၏ လက်ရာများ ပါဝင်သည်။ ၎င်း၏ စုဆောင်းမှုမှာ ပိုမိုကြီးထွားလာခဲ့ပြီး ဘာနီနီ (Gian Lorenzo Bernini)၊ ပီတာ ဘရူးဂဲလ် (Pieter Bruegel the Elder)၊ လီယိုနာဒို ဒါဗင်ချီ (Leonardo da Vinci)၊ ဟန်းစ် ဟိုးဘိန်း (Hans Holbein the Younger)၊ ဝန်းဆင့်စလပ်စ် ဟော်လာ (Wenceslaus Hollar)၊ တင်တိုရက်တို (Tintoretto) နှင့် ဗီရွန်နီးစ် (Veronese) တို့အပြင် ဒူရာ (Albrecht Dürer) နှင့် ရက်မ်းဗရန့် (Rembrandt) တို့၏ ကိုယ်တိုင်ရေးပုံတူပန်းချီများအထိ လွှမ်းခြုံနိုင်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ခန့်မှန်းခြေ ပန်းချီကားပေါင်း ၁,၇၆၀ ရှိခဲ့ပြီး ယင်းတို့အနက် အများစုကို ပါလီမန်က ရောင်းချကာ ခွဲဖြန့်ပစ်ခဲ့သည်။

=== '''သုံးသပ်ချက်များ''' ===
ဂျွန် ဖိလစ် ကင်ယွန် (John Philipps Kenyon) ၏ စကားအရ &quot;ချားလ်စ် စတူးအတ်သည် ရှေ့နောက်မညီမှုများနှင့် အငြင်းပွားဖွယ်ရာများ ပြည့်နှက်နေသည့် လူတစ်ဦးဖြစ်သည်&quot; ဟု ဆိုသည်။ ၎င်းအား စံပြအာဇာနည်တစ်ဦးအဖြစ် ယူဆကြသည့် ရှေးရိုးစွဲဝါဒီ (High Tories) များက ကြည်ညိုလေးစားကြသော်လည်း၊ ၎င်းသည် လှည့်ဖြားတတ်ပြီး အမြင်မှားနေသူတစ်ဦးအဖြစ် ယူဆကြသော ဆင်မြူရယ် ရောဆန် ဂါဒီနာ (Samuel Rawson Gardiner) ကဲ့သို့သော ဝှစ်ဂ် (Whig) သမိုင်းပညာရှင်များကမူ ၎င်းကို ရှုတ်ချခဲ့ကြသည်။ မကြာသေးမီက ဆယ်စုနှစ်များအတွင်း သမိုင်းပညာရှင်အများစုက ၎င်းအား ဝေဖန်ခဲ့ကြပြီး၊ ကယ်ဗင် ရှာ့ပ် (Kevin Sharpe) တစ်ဦးတည်းသာ ၎င်းအပေါ် စာနာသော အမြင်ကို တင်ပြခဲ့သော်လည်း အများစုက လက်မခံခဲ့ကြပေ။ ရှာ့ပ်က ဘုရင်သည် တက်ကြွပြီး အသိစိတ်ရှိသူတစ်ဦးဖြစ်သည်ဟု ငြင်းခုံခဲ့သော်လည်း၊ ဘာရီ ကောင်းဝပ် (Barry Coward) ကမူ ချားလ်စ်သည် &quot;ဟင်နရီ (၆) လက်ထက်ကတည်းက ကြည့်လျှင် အင်္ဂလန်၏ အရည်အချင်းမရှိဆုံး ဧကရာဇ်ဖြစ်သည်&quot; ဟု ယူဆခဲ့သည်။ ယင်းအမြင်ကို ရော်နယ် ဟတ်တန် (Ronald Hutton) ကလည်း ထောက်ခံခဲ့ပြီး ၎င်းအား &quot;အလယ်ခေတ်ကတည်းက ကြည့်လျှင် ကျွန်ုပ်တို့ ရရှိခဲ့သမျှထဲ၌ အဆိုးဆုံးသော ဘုရင်ဖြစ်သည်&quot; ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။

စစ်ပွဲအတွင်း ပါလီမန်က ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခဲ့သည့် ဆရာတော်ကြီး ဝီလျံ လော့ဒ် (William Laud) က ချားလ်စ်အား &quot;ကြီးမြတ်တဲ့သူတစ်ဦး ဘယ်လိုဖြစ်ရမလဲ၊ သို့မဟုတ် ဘယ်လိုကြီးမြတ်အောင် လုပ်ရမလဲဆိုတာကို မသိရှာတဲ့ နူးညံ့သိမ်မွေ့ပြီး သနားကြင်နာတတ်တဲ့ မင်းသားတစ်ပါး&quot; ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ချားလ်စ်သည် ၎င်း၏ ခမည်းတော်ထက် ပိုမိုတည်ငြိမ်ပြီး ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့သော်လည်း ခေါင်းမာသူ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် မိမိကိုယ်မိမိ ပျက်စီးခြင်းသို့ ပို့ဆောင်မည့် လူကြိုက်နည်းသော မမူဝါဒများကို တမင်တကာ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ်နှင့် ဂျိမ်းစ် နှစ်ဦးစလုံးသည် ဘုရင်တို့၏ အခွင့်အာဏာသည် နတ်ဘုရားထံမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟူသော အယူအဆကို ရှေ့တန်းတင်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ ဂျိမ်းစ်၏ အကြွင်းမဲ့ အထူးအခွင့်အာဏာဆိုင်ရာ ရည်မှန်းချက်များကို ၎င်း၏နိုင်ငံသားများနှင့် အပြန်အလှန် လိုက်လျောမှု၊ အများသဘောတူညီချက်များဖြင့် ထိန်းညှိခဲ့ပြီး၊ ချားလ်စ်ကမူ မိမိအနေဖြင့် လိုက်လျောရန် မလိုသည့်အပြင် မိမိ၏ လုပ်ရပ်များကို ရှင်းပြရန်ပင် မလိုအပ်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မိမိကိုယ်မိမိ ဘုရားသခင်ထံတွင်သာ အဖြေပေးရန် တာဝန်ရှိသည်ဟု ယူဆခဲ့သည်။ ၎င်းက '''&quot;မင်းညီမင်းသားတို့သည် မိမိတို့၏ လုပ်ရပ်များအတွက် (လူသားတို့ထံ) အစီရင်ခံရန် တာဝန်မရှိ၊ ဘုရားသခင်တစ်ပါးတည်းထံ၌သာ တာဝန်ရှိသည်&quot;''' ဟု ရေးသားခဲ့သည်။

'''ဘွဲ့တံဆိပ်များ၊ အဆောင်အယောင်များ၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များနှင့် အမှတ်တံဆိပ်များ'''

'''ဘွဲ့တံဆိပ်များနှင့် ခေါ်ဝေါ်သုံးနှုန်းပုံများ'''

* '''၁၆၀၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၃ – ၁၆၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇:''' အယ်လ်ဘာနီ မြို့စား၊ အော်မွန် နယ်စား၊ ရော့စ် အမတ် နှင့် အာ့ဒ်မန်နောက် သခင် (Duke of Albany, Marquess of Ormonde, Earl of Ross and Lord Ardmannoch)
* '''၁၆၀၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၆ – ၁၆၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇:''' ယော့ခ် မြို့စား (Duke of York)
* '''၁၆၁၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၆ – ၁၆၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇:''' ကွန်ဝေါနှင့် ရော့သ်ဆေး မြို့စား (Duke of Cornwall and Rothesay)
* '''၁၆၁၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၄ – ၁၆၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇:''' ဝေလမင်းသားနှင့် ချက်စတာ အမတ် (Prince of Wales and Earl of Chester)
* '''၁၆၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ – ၁၆Active ဇန်နဝါရီ ၃၀:''' ရှင်ဘုရင် မင်းမြတ် (His Majesty The King)

အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ဘုရင်အဖြစ် ချားလ်စ် (၁) ၏ တရားဝင်ခေါ်ဝေါ်သုံးနှုန်းပုံမှာ '''&quot;ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်ကြောင့် အင်္ဂလန်၊ စကော့တလန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့၏ ဘုရင်၊ ခရစ်ယာန်သာသနာတော်ကို စောင့်ရှောက်သူ အစရှိသည်ဖြင့်...&quot;''' (Charles, by the Grace of God, King of England, Scotland, France and Ireland, Defender of the Faith, etc.) ဖြစ်သည်။ &quot;ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်&quot; ဟူသော ခေါ်ဝေါ်သုံးနှုန်းမှုမှာ အမည်ခံမျှသာဖြစ်ပြီး၊ ပြင်သစ်နယ်မြေကို လက်တွေ့တွင် မည်မျှပင် ထိန်းချုပ်ထားနိုင်သည်ဖြစ်စေ အက်ဒဝပ် (၃) မှ ဂျော့ခ်ျ (၃) အထိ အင်္ဂလန်ဧကရာဇ်တိုင်းက အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ၎င်း၏ သေဒဏ်ကွပ်မျက်မှုအမိန့်လွှာကို ရေးသားသူများကမူ ၎င်းအား '''&quot;ချားလ်စ် စတူးအတ်၊ အင်္ဂလန်ဘုရင်&quot;''' ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။

'''ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ'''

* '''KB:''' Knight of the Bath သူရဲကောင်းဘွဲ့ (၁၆၀၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၆)
* '''KG:''' Knight of the Garter သူရဲကောင်းဘွဲ့ (၁၆၁၁ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၄)

=== '''နိုင်ငံတော်အမှတ်တံဆိပ်''' ===
ယော့ခ်မြို့စားဘဝတွင် ချားလ်စ်သည် တော်ဝင်အမှတ်တံဆိပ်အပေါ်၌ အမှတ်အသားအဖြစ် အဖြူရောင် (Argent) အခွင်သုံးခုပါသော တန်းတစ်ခု (label) ထည့်သွင်းထားပြီး၊ တစ်ခုချင်းစီတွင် ရဲရဲနီသော စက်ဝိုင်းပုံ (Gules torteaux) သုံးခုစီ ပါရှိသည်။ ဝေလမင်းသားဘဝတွင်မူ ရိုးရိုးအဖြူရောင် အခွင်သုံးခုပါသော တန်းဖြင့် ခွဲခြားထားသည့် တော်ဝင်အမှတ်တံဆိပ်ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။

ဘုရင်အဖြစ် နန်းတက်သောအခါ ချားလ်စ်သည် မည်သည့်အမှတ်အသားမျှ ထပ်မံခွဲခြားထားခြင်းမရှိသည့် မူလတော်ဝင်အမှတ်တံဆိပ် (Royal arms undifferenced) ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ယင်းကို လေးစိတ် စိတ်ထားပြီး -

* '''ပထမနှင့် စတုတ္ထမြောက် အကွက်ကြီးများ (I and IV):''' ယင်းအကွက်ကြီးများကို ထပ်မံ၍ လေးစိတ်စိတ်ထားကာ ပြင်သစ်နိုင်ငံအတွက် အပြာရောင်နောက်ခံတွင် ရွှေရောင်နှင်းပန်းပုံ သုံးပွင့် (Azure three fleurs-de-lis Or) နှင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွက် အနီရောင်နောက်ခံတွင် ရှေ့တည့်ကြည့်လျက် လမ်းလျှောက်နေသော ရွှေရောင်ခြင်္သေ့ သုံးကောင် (Gules three lions passant guardant in pale Or) ကို ထည့်သွင်းထားသည်။
* '''ဒုတိယမြောက် အကွက် (II):''' စကော့တလန်နိုင်ငံအတွက် ရွှေရောင်နောက်ခံတွင် နှင်းပန်းနွယ်များ ဝန်းရံထားသည့် အနီရောင် ခြေနှစ်ချောင်းထောက် မတ်တတ်ရပ်ခြင်္သေ့ပုံ (Or a lion rampant within a tressure flory-counter-flory Gules) ပါရှိသည်။
* '''တတိယမြောက် အကွက် (III):''' အိုင်ယာလန်နိုင်ငံအတွက် အပြာရောင်နောက်ခံတွင် ငွေရောင်ကြိုးတပ်ထားသည့် ရွှေရောင်စောင်းပုံ (Azure a harp Or stringed Argent) ပါရှိသည်။

စကော့တလန်နိုင်ငံတွင် အသုံးပြုသောအခါ၌မူ စကော့တလန်အမှတ်တံဆိပ်ကို ပထမနှင့် စတုတ္ထမြောက် အကွက်များတွင် ထားရှိပြီး၊ အင်္ဂလန်နှင့် ပြင်သစ်အမှတ်တံဆိပ်များကို ဒုတိယမြောက် အကွက်တွင် ပြောင်းလဲနေရာချထားသည်။

== '''သားသမီးများ''' ==
ချားလ်စ်တွင် သားသမီး ကိုးဦး ထွန်းကားခဲ့ပြီး ယင်းတို့အနက် ငါးဦးသာ လူလားမြောက်သည့် အရွယ်အထိ အသက်ရှင်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ သားတော်နှစ်ဦးမှာ နောက်ပိုင်းတွင် ဘုရင်အဖြစ် ထီးနန်းဆက်ခံခဲ့ကြပြီး၊ ကလေးနှစ်ဦးမှာမူ မွေးဖွားစဉ် သို့မဟုတ် မွေးဖွားပြီး သိပ်မကြာမီမှာပင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြသည်။

'''ချားလ်စ် ဂျိမ်းစ်၊ ကွန်ဝေါနှင့် ရော့သ်ဆေး မြို့စား''' | ၁၆၂၉ ခုနှစ် မေလ ၁၃ ရက် | ၁၆၂၉ ခုနှစ် မေလ ၁၃ ရက် | မွေးဖွားသည့်နေ့၌ပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ &quot;ဝေလမင်းသား ချားလ်စ်&quot; အမည်ဖြင့် သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။

'''ချားလ်စ် (၂) မင်းမြတ်''' | ၁၆၃၀ ပြည့်နှစ် မေလ ၂၉ ရက် | ၁၆၈၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက် | ၁၆၆၂ ခုနှစ်တွင် ကတ်သရင်း အော့ဖ် ဘရာဂန်ဇာ (Catherine of Braganza) နှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခဲ့သည်။ တရားဝင် ဥပဒေနွယ်ဖွား သားသမီး မထွန်းကားခဲ့သော်လည်း ၎င်းကိုယ်တိုင် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည့် တရားမဝင် သားသမီး အမြောက်အမြား ရှိခဲ့သည်။

'''မေရီ၊ တော်ဝင်မင်းသမီး''' | ၁၆၃၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက် | ၁၆၆၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၄ ရက် | ၁၆၄၁ ခုနှစ်တွင် ဩရိန်းမင်းသား ဝီလျံ (၂) (William II, Prince of Orange) နှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတွင် '''ဝီလျံ (၃) နှင့် (၂)''' (William III &amp; II) ဟုခေါ်သော သားတော်တစ်ပါး ထွန်းကားခဲ့သည်။ ''(မှတ်ချက်။ ။ ဤသားတော်သည် နောက်ပိုင်းတွင် အင်္ဂလန်ကို ဝီလျံ (၃) အဖြစ်လည်းကောင်း၊ စကော့တလန်ကို ဝီလျံ (၂) အဖြစ်လည်းကောင်း အုပ်ချုပ်ခဲ့သည့် ဘုရင်ဖြစ်လာပါသည်)''

'''ဂျိမ်းစ် (၂) နှင့် (၇) မင်းမြတ်''' | ၁၆၃၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၄ ရက် | ၁၇၀၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၆ ရက် |

(၁) ၁၆၅၉ ခုနှစ်တွင် အန်း ဟိုက်ဒ် နှင့် ပထမဆုံး ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့တွင် ဘုရင်မ မယ်ရီ (၂) နှင့် ဗြိတိန်ဘုရင်မ အန်း တို့အပါအဝင် သားသမီးများ ထွန်းကားခဲ့သည်။

(၂) ၁၆၇၃ ခုနှစ်တွင် မိုဒနားမှ မယ်ရီ နှင့် ဒုတိယအကြိမ် ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခဲ့ပြီး သားသမီးများ ထွန်းကားခဲ့သည်။

''(မှတ်ချက်။ ။ ၎င်းသည် အင်္ဂလန်တွင် ဂျိမ်းစ် (၂) အဖြစ်လည်းကောင်း၊ စကော့တလန်တွင် ဂျိမ်းစ် (၇) အဖြစ်လည်းကောင်း စိုးစံခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏ သမီးတော်နှစ်ဦးစလုံးမှာလည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဘုရင်မများ ဖြစ်လာခဲ့ကြပါသည်)''

'''အဲလိဇဘက်'''  | ၁၆၃၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၉ ရက် | ၁၆၅၀ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလ ၈ ရက် | ငယ်စဉ်ကပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

'''အန်း'''| ၁၆၃၇ ခုနှစ် မတ်လ ၁၇ ရက် | ၁၆၄၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလ ၅ ရက် | ငယ်စဉ်ကပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

'''ကတ်သရင်း''' | ၁၆၃၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၉ ရက် | ၁၆၃၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၉ ရက် | မွေးဖွားသည့်နေ့၌ပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

'''ဟင်နရီ၊ ဂလော့စတာ မြို့စား'''  | ၁၆၄၀ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လ ၈ ရက် | ၁၆၆၀ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၃ ရက် | သားသမီး မထွန်းကားခဲ့ပေ။

'''ဟင်နရီယက်တာ (Henrietta)''' | ၁၆၄၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၆ ရက် | ၁၆၇၀ ပြည့်နှစ် ဇွန်လ ၃၀ ရက် | ၁၆၆၁ ခုနှစ်တွင် အော်လီယွန် မြို့စား ဖိလစ်  နှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခဲ့သည်။ သားသမီးများ ထွန်းကားခဲ့သည်။ ''(မှတ်ချက်။ ။ ဤသမီးတော်သည် အစောပိုင်းတွင် မေးမြန်းခဲ့သော Henrietta, Duchess of Orléans ပင် ဖြစ်သည်)''


==ကိုးကား==
{{Reflist}}


{{Lifetime|၁၆၀၀|၁၆၄၉}}https://www.britannica.com/biography/Charles-I-king-of-Great-Britain-and-Ireland

https://www.royal.uk/charles-i</text>
      <sha1>4jvkb2ogprj260og2nkqk24wou8umdj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၇</title>
    <ns>100</ns>
    <id>292141</id>
    <revision>
      <id>1055486</id>
      <parentid>1055335</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T03:28:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <origin>1055486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="837" sha1="ldsv8mknuuzar648ssnsx9uz6mspvlv" xml:space="preserve">{{Current events|year=2026|month=09|day=27|content=

&lt;!-- All news items below this line --&gt;
'''နိုင်ငံရေးနှင့် ရွေးကောက်ပွဲများ'''
*[[ကရင်နီ တပ်မတော်|ကရင်နီပြည်တပ်မတော်]]၏ ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် တာဝန်အပြင် [[ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ]]၏ အမြဲတမ်းပါတီဗဟိုကော်မတီဝင်အဖြစ်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူ ဗိုလ်မှူးကြီး ဘုန်းနိုင် ကွယ်လွန်သည်။ [https://burmese.dvb.no/post/968535 (DVB)]


&lt;!-- All news items above this line --&gt;}}</text>
      <sha1>ldsv8mknuuzar648ssnsx9uz6mspvlv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>၂၀၂၆ ဘန်ကောက် ရေကြီးမှု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292142</id>
    <revision>
      <id>1055478</id>
      <parentid>1055397</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T02:10:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <comment>/* နောက်ဆက်တွဲဖြစ်ရပ်များ */</comment>
      <origin>1055478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9364" sha1="sl8mkcmohc4kgm967qyybanaknao4cm" xml:space="preserve">{{Infobox event
| name = ၂၀၂၆ ဘန်ကောက် ရေကြီးမှု
| image = JMA TD 38 2026-09-26 0701Z.jpg
| image_size = 
| image_alt = 
| date = {{Start date|2026|09|24|df=yes}} – {{End date|2026|09|27|df=yes}} (ရက်ပေါင်း {{Age in days|2026|09|24|2026|09|27}})
| location = [[ဘန်ကောက်မြို့]]နှင့် ယင်းနှင့်ကပ်လျက်ရှိသော ပြည်နယ်များ
| type = ရေကြီးရေလျှံမှု
| deaths = ၃ ဦးထက်ပို
| injuries = 
| missing = 
| property_damage = 
| image_caption = 
}}

'''၂၀၂၆ ဘန်ကောက် ရေကြီးမှု'''သည်  ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့ ဒေသစံတော်ချိန် နံနက် ၁၀:၁၆ နာရီတွင် အဆက်မပြတ် ရွာသွန်းခဲ့သော မိုးသည်းထန်မှုကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ရေကြီးမှုဖြစ်သည်။ မိုးရွာပြီး ၄၈ နာရီအကြာ၌ [[ဘန်ကောက်မြို့]]တွင် ရေကြီးရေလျှံမှု အရေးပေါ်အခြေအနေကို ကြေညာခဲ့ရပြီး ပင်မလမ်းမကြီးများ ရေနစ်မြုပ်ခဲ့ကာ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-09-26 |title=Bangkok roads submerged as flood disaster declared |url=https://www.bbc.com/news/articles/ck1wxx8n2x3zo |access-date=2026-09-26 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; လူအများအပြား နေရာရွှေ့ပြောင်းရမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်း။&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Heavy rain and flooding in Bangkok disrupts traffic and prompts evacuations |url=https://apnews.com/article/thailand-bangkok-flooding-water-heavy-rain-d201411a72a08aa8b4b39f7aa258a212 |work=[[Associated Press]]}}&lt;/ref&gt; 

ဘန်ကောက်မြို့၏ အချို့နေရာများတွင် မိုးရေချိန် ၃၀၀ မီလီမီတာကျော် မှတ်တမ်းတင်ရရှိခဲ့ပြီး ရေကြီးရေလျှံမှုကြောင့် နေရာ ၃၇ ခုတွင် ပင်မလမ်းမကြီးများ အသွားအလာ ပိတ်ဆို့ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Pengpis |first=Pongsakorn |date=2026-09-26 |title=‘แจ้งวัฒนะ’ อ่วม น้ำท่วมสูง 50-60 ซม. หลังฝนถล่มทั่ว กทม.-ปริมณฑล |url=https://thestandard.co/chaeng-watthana-heavy-rain-flood/ |access-date=2026-09-26 |website=THE STANDARD |language=th}}&lt;/ref&gt; မိုးစဲသွားပြီးနောက် ရေပြန်လည်စုပ်ထုတ်ရန် ၂ ရက်မှ ၃ ရက်အထိ ကြာမြင့်မည်ဖြစ်ကြောင်း [[ဘန်ကောက်မြို့တော်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့]] (BMA) က သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-09-26 |title=Thai capital Bangkok declared disaster zone amid widespread flooding {{!}} CNN |url=https://edition.cnn.com/2026/09/26/asia/bangkok-flooding-disaster-zone-thailand-intl |access-date=2026-09-27 |work=CNN |language=en}}&lt;/ref&gt;

== နောက်ဆက်တွဲဖြစ်ရပ်များ ==
ဘန်ကောက်မြို့လယ် ဧရိယာအပါအဝင် မြို့တစ်ခွင်လုံးကို သဘာဝဘေးအန္တရာယ် ကျရောက်သည့် ဒေသအဖြစ် မြို့တော်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့က ကြေညာခဲ့သည်။  ရွာသွန်းခဲ့သော မိုးကြောင့် တူးမြောင်းများ ရေပြည့်လျှံကာ ရေကြီးရေလျှံခြင်း၊ လမ်းပိတ်ဆို့ခြင်းတို့လည်းဖြစ်ခဲ့ပြီး  မြို့တော်နေ ပြည်သူများ၏ နေ့စဉ်ဘဝကို ထိခိုက်ခဲ့ရသည်။ထို့ကြောင့်  [[ဘန်ကောက်မြို့၏ အုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေဒေသများ|ခရိုင် ၅၀ လုံး]]အား  သဘာဝဘေးအန္တရာယ် ကျရောက်သည့် ဒေသအဖြစ်ကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-09-26 |title=ဘန်ကောက်မှာ ဘာကြောင့်ရေကြီးနေလဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cm62een03pq6o |access-date=2026-09-27 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မြို့တွင် တည်ရှိနေသော လေဖိအားနည်းဆဲလ်ကြောင့် ဆက်စပ်နေသည့် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] မြောက်ပိုင်းနှင့် [[ကရင်ပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်းတို့တွင်ပါ အဆိုပါဆဲလ်၏ အရှိန်ကြောင့် မိုးကြီးနိုင်ကြောင်း [[မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒ ညွှန်ကြားမှု ဦးစီးဌာန|မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒ ညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန]]က ထုတ်ပြန်ကြေညာထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-09-27 |title=စက်တင်ဘာ ၂၇ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ် - ထိုင်းရာသီဥတုအရှိန်ကြောင့် လောင်းလုံးမှာ မိုးသည်းမြေပြို |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cwyvzzrn92ydo |access-date=2026-09-27 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းမှုကြောင့် ရေကြီးနေသော ဘန်ကောက်မြို့နှင့် အနီးဝန်းကျင် ခရိုင် သုံးခုရှိ အစိုးရဝန်ထမ်းများအတွက် စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက်နှင့် ၂၉ ရက်နေ့များကို အထူးရုံးပိတ်ရက်အဖြစ် သတ်မှတ်ရန် [[ထိုင်းအစိုးရအဖွဲ့]]က စက်တင်ဘာ ၂၇ ရက်တွင် အတည်ပြုလိုက်သည်။

== ထိခိုက်ခံစားရမှုများ ==
ခလုံချန် (Khlong Chan) လူနေရပ်ကွက် ကားပါကင်တွင် အသက် ၅၈ နှစ်အရွယ် အမျိုးသမီးတစ်ဦး လျှပ်စစ်မီးသင့်ကာ သေဆုံးခဲ့သည်။ ဗုင်ကုမ်ခရိုင် (Bueng Kum district) တွင် သေဆုံးမှု နှစ်ဦးကို အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့မှာ မိမိ၏ပစ္စည်းများကို ပြောင်းရွှေ့နေစဉ် ချော်လဲပြီး ရေနစ်သေဆုံးခဲ့သည့် အသက် ၇၃ နှစ်အရွယ် အမျိုးသားတစ်ဦးနှင့် တူညီသောခရိုင်အတွင်းမှာပင် နေရာရွှေ့ပြောင်းရန် မစွမ်းသာဘဲ ရေနစ်သေဆုံးခဲ့သည့် အသက် ၇၈ နှစ်အရွယ် လဲလျောင်းနေရသော လူနာတစ်ဦးတို့ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Staff |first=Al Jazeera |title=Disaster zone declared across Bangkok as heavy rain triggers flooding |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/9/26/disaster-zone-declared-across-bangkok-as-heavy-rain-triggers-flooding |access-date=2026-09-27 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ရှုရန် ==

* [[၂၀၁၁ ထိုင်းနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]]
* [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]]

== ကိုးကားချက်များ ==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ရေကြီးမှုများ]]</text>
      <sha1>sl8mkcmohc4kgm967qyybanaknao4cm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055585</id>
      <parentid>1055478</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T10:16:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ပုံထည့်</comment>
      <origin>1055585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9867" sha1="92nz6ethm8r2x7o2r0yc93k92mp6qvf" xml:space="preserve">{{Infobox event
| name = ၂၀၂၆ ဘန်ကောက် ရေကြီးမှု
| image = JMA TD 38 2026-09-26 0701Z.jpg
| image_size = 
| image_alt = 
| date = {{Start date|2026|09|24|df=yes}} – {{End date|2026|09|27|df=yes}} (ရက်ပေါင်း {{Age in days|2026|09|24|2026|09|27}})
| location = [[ဘန်ကောက်မြို့]]နှင့် ယင်းနှင့်ကပ်လျက်ရှိသော ပြည်နယ်များ
| type = ရေကြီးရေလျှံမှု
| deaths = ၃ ဦးထက်ပို
| injuries = 
| missing = 
| property_damage = 
| image_caption = 
}}
'''၂၀၂၆ ဘန်ကောက် ရေကြီးမှု'''သည်  ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့ ဒေသစံတော်ချိန် နံနက် ၁၀:၁၆ နာရီတွင် အဆက်မပြတ် ရွာသွန်းခဲ့သော မိုးသည်းထန်မှုကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ရေကြီးမှုဖြစ်သည်။ မိုးရွာပြီး ၄၈ နာရီအကြာ၌ [[ဘန်ကောက်မြို့]]တွင် ရေကြီးရေလျှံမှု အရေးပေါ်အခြေအနေကို ကြေညာခဲ့ရပြီး ပင်မလမ်းမကြီးများ ရေနစ်မြုပ်ခဲ့ကာ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-09-26 |title=Bangkok roads submerged as flood disaster declared |url=https://www.bbc.com/news/articles/ck1wxx8n2x3zo |access-date=2026-09-26 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; လူအများအပြား နေရာရွှေ့ပြောင်းရမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်း။&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Heavy rain and flooding in Bangkok disrupts traffic and prompts evacuations |url=https://apnews.com/article/thailand-bangkok-flooding-water-heavy-rain-d201411a72a08aa8b4b39f7aa258a212 |work=[[Associated Press]]}}&lt;/ref&gt; 

ဘန်ကောက်မြို့၏ အချို့နေရာများတွင် မိုးရေချိန် ၃၀၀ မီလီမီတာကျော် မှတ်တမ်းတင်ရရှိခဲ့ပြီး ရေကြီးရေလျှံမှုကြောင့် နေရာ ၃၇ ခုတွင် ပင်မလမ်းမကြီးများ အသွားအလာ ပိတ်ဆို့ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Pengpis |first=Pongsakorn |date=2026-09-26 |title=‘แจ้งวัฒนะ’ อ่วม น้ำท่วมสูง 50-60 ซม. หลังฝนถล่มทั่ว กทม.-ปริมณฑล |url=https://thestandard.co/chaeng-watthana-heavy-rain-flood/ |access-date=2026-09-26 |website=THE STANDARD |language=th}}&lt;/ref&gt; မိုးစဲသွားပြီးနောက် ရေပြန်လည်စုပ်ထုတ်ရန် ၂ ရက်မှ ၃ ရက်အထိ ကြာမြင့်မည်ဖြစ်ကြောင်း [[ဘန်ကောက်မြို့တော်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့]] (BMA) က သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-09-26 |title=Thai capital Bangkok declared disaster zone amid widespread flooding {{!}} CNN |url=https://edition.cnn.com/2026/09/26/asia/bangkok-flooding-disaster-zone-thailand-intl |access-date=2026-09-27 |work=CNN |language=en}}&lt;/ref&gt;

== နောက်ဆက်တွဲဖြစ်ရပ်များ ==
[[File:2026 Bangkok Floods (1),( September 27, 2026).jpg|thumb|right|၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့က လာက်စီဘူတာအနီး ရေကြီးနေသည့် လူသွားလမ်းများနှင့် လမ်းဆုံများတွင် ခရီးသွားပြည်သူများ အခက်အခဲကြားမှ ဖြတ်သန်းသွားလာနေရစဉ်]]

ဘန်ကောက်မြို့လယ် ဧရိယာအပါအဝင် မြို့တစ်ခွင်လုံးကို သဘာဝဘေးအန္တရာယ် ကျရောက်သည့် ဒေသအဖြစ် မြို့တော်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့က ကြေညာခဲ့သည်။  ရွာသွန်းခဲ့သော မိုးကြောင့် တူးမြောင်းများ ရေပြည့်လျှံကာ ရေကြီးရေလျှံခြင်း၊ လမ်းပိတ်ဆို့ခြင်းတို့လည်းဖြစ်ခဲ့ပြီး  မြို့တော်နေ ပြည်သူများ၏ နေ့စဉ်ဘဝကို ထိခိုက်ခဲ့ရသည်။ထို့ကြောင့်  [[ဘန်ကောက်မြို့၏ အုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေဒေသများ|ခရိုင် ၅၀ လုံး]]အား  သဘာဝဘေးအန္တရာယ် ကျရောက်သည့် ဒေသအဖြစ်ကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-09-26 |title=ဘန်ကောက်မှာ ဘာကြောင့်ရေကြီးနေလဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cm62een03pq6o |access-date=2026-09-27 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မြို့တွင် တည်ရှိနေသော လေဖိအားနည်းဆဲလ်ကြောင့် ဆက်စပ်နေသည့် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] မြောက်ပိုင်းနှင့် [[ကရင်ပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်းတို့တွင်ပါ အဆိုပါဆဲလ်၏ အရှိန်ကြောင့် မိုးကြီးနိုင်ကြောင်း [[မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒ ညွှန်ကြားမှု ဦးစီးဌာန|မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒ ညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန]]က ထုတ်ပြန်ကြေညာထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-09-27 |title=စက်တင်ဘာ ၂၇ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ် - ထိုင်းရာသီဥတုအရှိန်ကြောင့် လောင်းလုံးမှာ မိုးသည်းမြေပြို |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cwyvzzrn92ydo |access-date=2026-09-27 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းမှုကြောင့် ရေကြီးနေသော ဘန်ကောက်မြို့နှင့် အနီးဝန်းကျင် ခရိုင် သုံးခုရှိ အစိုးရဝန်ထမ်းများအတွက် စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက်နှင့် ၂၉ ရက်နေ့များကို အထူးရုံးပိတ်ရက်အဖြစ် သတ်မှတ်ရန် [[ထိုင်းအစိုးရအဖွဲ့]]က စက်တင်ဘာ ၂၇ ရက်တွင် အတည်ပြုလိုက်သည်။

== ထိခိုက်ခံစားရမှုများ ==
ခလုံချန် (Khlong Chan) လူနေရပ်ကွက် ကားပါကင်တွင် အသက် ၅၈ နှစ်အရွယ် အမျိုးသမီးတစ်ဦး လျှပ်စစ်မီးသင့်ကာ သေဆုံးခဲ့သည်။ ဗုင်ကုမ်ခရိုင် (Bueng Kum district) တွင် သေဆုံးမှု နှစ်ဦးကို အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့မှာ မိမိ၏ပစ္စည်းများကို ပြောင်းရွှေ့နေစဉ် ချော်လဲပြီး ရေနစ်သေဆုံးခဲ့သည့် အသက် ၇၃ နှစ်အရွယ် အမျိုးသားတစ်ဦးနှင့် တူညီသောခရိုင်အတွင်းမှာပင် နေရာရွှေ့ပြောင်းရန် မစွမ်းသာဘဲ ရေနစ်သေဆုံးခဲ့သည့် အသက် ၇၈ နှစ်အရွယ် လဲလျောင်းနေရသော လူနာတစ်ဦးတို့ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Staff |first=Al Jazeera |title=Disaster zone declared across Bangkok as heavy rain triggers flooding |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/9/26/disaster-zone-declared-across-bangkok-as-heavy-rain-triggers-flooding |access-date=2026-09-27 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ရှုရန် ==

* [[၂၀၁၁ ထိုင်းနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]]
* [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]]

== ကိုးကားချက်များ ==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ရေကြီးမှုများ]]</text>
      <sha1>92nz6ethm8r2x7o2r0yc93k92mp6qvf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အငြိမ့်ညွန့်ပေါင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292158</id>
    <revision>
      <id>1055432</id>
      <parentid>1055383</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T14:56:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1055432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18891" sha1="3aqrw7dxh887zc9x7v9yfnja4gymrgr" xml:space="preserve">'''အငြိမ့်ညွန့်ပေါင်း''' သည် [[မြန်မာ့သဘင်]]လောကတွင် နာမည်ကျော် မင်းသမီးများ၊ [[လူရွှင်တော်]]များနှင့် ဆိုင်းဝိုင်းအဖွဲ့တို့ ပူးပေါင်း၍ တစ်နေရာတည်းတွင် စုစည်းတင်ဆက်ကြသည့် အထူး[[အငြိမ့်]]ပွဲအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ရှေးခေတ်က အငြိမ့်ညွန့်ပေါင်းပွဲများ အလွန်ပေါများခဲ့ပြီး သဘင်ပညာကို တကယ်တတ်မြောက်သူများလည်း ပေါများခဲ့သည်။

== သမိုင်းကြောင်းနှင့် အလေ့အထများ ==
လက်ဆည်ကန် &quot;ယပ်ဝင်း&quot; ဘုရားပွဲ အငြိမ့်ညွန့်ပေါင်းပွဲသည် အမည်အတိုင်း အကျော်ကြားဆုံး ပွဲတစ်ပွဲ ဖြစ်သည်။ အဆိုပါပွဲတွင် [[စိန်ဗေဒါ|စိန်ဗေဒါကြီး]]နှင့် မင်းသမီး အကျော်အမော်များ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ [[လေဘာတီ မမြရင်]]၊ [[ဥက္ကလာ အေးကြည်]]၊ [[ယုဝတီ မြသောင်းခင်]] နှင့် [[ဒေါ်ဩဘာသောင်း|ဩဘာသောင်း]] တို့က ပင်တိုင် မင်းသမီးများအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ကြပြီး၊ [[လူရွှင်တော်]]များအဖြစ် [[ဦးသင်္ခါ]]၊ [[ဦးဓာတ်ခိုး]]၊ [[ကိုအာလူး]] နှင့် [[ကိုဓာတ်စိန်]] တို့ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ 

တော်ရုံတန်ရုံ အနုပညာရှင်များအနေဖြင့် ဒီညွန့်ပေါင်းပွဲတွင် အနားမကပ်ရဲကြပေ။ ချိတ်လုံး၊ ခွင်လုံးများဖြင့် ပြက်ရခြင်း မဟုတ်ဘဲ နဖူးတွေ့ ဒူးတွေ့ လာဘ်လုံးများဖြင့် လူရယ်အောင် လုပ်ရခြင်းဖြစ်၍ အနုပညာပညာ ပြည့်ဝမှသာ ရရှိနိုင်သည်။ 

ဒီညွန့်ပေါင်းတွင် ကပြမည့် မင်းသမီးသည် [[စိန်ဗေဒါ|စိန်ဗေဒါကြီး]]ထံ သီချင်း ကြိုတင်သွားရောက်တိုက်ထားကြရသည်။ အဆိုပါအတိုင်း ကြိုတင်တိုက်ထားသည့်တိုင်အောင် တကယ်ကပြမည့်ညတွင် ဦးဗေဒါဆိုသည့် အရှိန်အဝါကြောင့် မကခင်ကတည်းက ဆိုင်းဝိုင်းဘက်သို့ ဦးတချချ ပြုလုပ်နေကြရသည်။ ဒါမှလည်း [[စိန်ဗေဒါ|ဦးဗေဒါကြီး]]က မင်းသမီး ကနိုင်မည့် အဆစ်မျိုးဖြင့် ပို့ပေးလေ့ရှိသည်။

== မန္တလေးကထိန်ပွဲ ဖြစ်စဉ် ==
[[လေဘာတီ မမြရင်]]နှင့် [[ဒေါ်ဩဘာသောင်း|ဩဘာသောင်း]]တို့ ခေတ်ကောင်းနေစဉ် [[ရန်ကုန်မြို့|ရန်ကုန်]]တွင် သူတို့နှင့် ခေတ်ပြိုင် မင်းသမီးတစ်လက် ရှိခဲ့သည်။ ထိုမင်းသမီးသည် ရန်ကုန်တွင် တကယ့်ဒိတ် (ထိပ်တန်း) ဖြစ်သည်။ 

တစ်နှစ်တွင် [[မန္တလေးမြို့]]လယ်ကောင် ရပ်ကွက်ကြီးတစ်ရပ်၏ ကထိန်ပွဲတွင် ကပြမည့် အငြိမ့်ညွန့်ပေါင်းအတွက် အဆိုပါမင်းသမီးကို ငှားရမ်းခဲ့သည်။ &quot;ရန်ကုန်မင်းသမီး&quot; ဖြစ်၍ မန္တလေးကလည်း စိတ်ဝင်စားခဲ့ကြပြီး ထိပ်တန်းမင်းသမီးဖြစ်၍ ပညာသည်အချင်းချင်းကလည်း အကဲခတ် စောင့်ကြည့်ခဲ့ကြသည်။ ထိုမင်းသမီးသည် မန္တလေးမင်းသမီးများထက် သာလွန်သည်မှာ အနုပညာပညာတင်မကဘဲ အဝတ်အစား ဖက်ရှင်ထွင်ရာတွင်လည်း နာမည်တစ်လုံးဖြင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ပညာကလည်း ပြောစရာမရှိ၊ အပြင်အဆင်ကလည်း ပြောစရာမရှိသည့်အပြင် စကားအပြောအဆိုကလည်း အဆတ်ကလေးများနှင့် ပီယပါလှသည်ဟု နာမည်ကြီးနေသဖြင့် ပရိသတ်က မျှော်လင့်စရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။

ကထိန်ညွန့်ပေါင်းပွဲ ရောက်သည့်အခါ မင်းသမီးများ ရှေ့ထွက်၊ နောက်ထွက် မဲနှိုက်ကြရာ အဆိုပါ ဧည့်သည်မင်းသမီးက နောက်ဆုံးအလှည့် ကျခဲ့သည်။ မန္တလေးမင်းသမီးများသည် [[စိန်ဗေဒါ|စိန်ဗေဒါ]]ဆိုသည့် အရှိန်ကြောင့် မကခင်ကတည်းက ရွာစားကြီးကို ဦးချ၍ ရိုရိုသေသေနှင့် သပ်သပ်ရပ်ရပ် အလုပ်သွားကြသည်။ သို့သော် ဧည့်သည်မင်းသမီး အလှည့်ကျသောအခါ ရွာစားကြီး၏ ပညာနှင့် ဂုဏ်အရှိန်ကို မထေမဲ့မြင်ပြုသော မာနကြောင့် ဦးချရကောင်းမှန်း၊ နှုတ်ဆက်ဂါရဝပြုရကောင်းမှန်း မသိဘဲ သူ့အလှည့်အရောက်တွင် ဆိုင်းဝိုင်းရှေ့ ဝင်လာပြီး ခပ်မော့မော့ပင် ဒူးတုပ်ထိုင်နေခဲ့သည်။ ဆိုင်းဝိုင်းရှေ့ ရောက်နေသည့်တိုင် ရွာစားကြီးကို မျက်လွှာလေးတစ်ချက် ပင့်ကြည့်ဖော် မရခဲ့ပေ။

ပရိသတ်သည်လည်း ရွာစားကြီးနှင့် အငြိမ့်ညွန့်ပေါင်းကို ကြုံဖူးနေကျ ပရိသတ်ဖြစ်၍ ဒီပွဲသည် ကြည့်ကောင်းပြီဆိုတာ ရိပ်မိကာ ပွဲကြီးပွဲကောင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။

=== ရွာစားကြီး၏ ပညာပြမှု ===
ခဏအကြာတွင် [[စိန်ဗေဒါ|ဦးဗေဒါ]]က လေပြေထိုးသည်။ လေပြေအထိုးတွင် မထင်မှတ်ဘဲ &quot;လေးကင်း&quot; ထည့်တီးလိုက်သည်။ လေးကင်းအတီး နောက်ထိုင် ညိုစိမ့်နှင့် ဂုံညင်းတို့က ခါးတောင်မြောင်အောင် ကျိုက်ထည့်ပြီး ဆိုင်းနောက်မှ ကျွမ်းပစ်ကာ ကျားနှစ်ကောင်သဏ္ဌာန်ပြု၍ ထွက်လာကြသည်။ ကျားနှစ်ကောင်သည် လေးကင်းနှင့် ကျွမ်းပစ်လိုက်၊ စင်တစ်ဖက်တစ်ချက် ကူးလိုက်ကြပြီး ဗိန်းမောင်းနှင့် နှစ်ကောင်လုံး လိုက်ထွေးလိုက်၊ သတ်လိုက် ပုတ်လိုက် လုပ်ကြသည်။

ထိုအခါ ဧည့်သည်မင်းသမီးသည် ခပ်ကြောင်ကြောင် ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ရွာစားကြီးကလည်း ညာသံပေးပြီး ဗိန်းမောင်း ရိုက်တော့သည်။ ကျားနှစ်ကောင်ကလည်း ဆိုင်းသံနှင့်အတူ မြူးလိုက်ကြရာ မင်းသမီးအနား နှစ်ကောင်သား ဝေ့လိုက်၊ ဝိုက်လိုက်၊ ပတ်ချာလှည့်လိုက်၊ အနံ့ခံလိုက်၊ စူးစမ်းလိုက် လုပ်ကြသည်။ လက်ဖြင့် မင်းသမီးပခုံးနား တို့ကြည့်သယောင် လုပ်လိုက်၊ ပွတ်ကာသီကာ လှည့်ထွက်သွားလိုက်၊ ပြန်ပြီး အနံ့ခံလိုက်၊ တို့ကြည့်လိုက် လုပ်နေကြသည်။ မင်းသမီးမှာ ထိုင်ရာမှ မထရဲ၊ အောက်သို့ ဆင်းပြေးရမလို၊ ငြိမ်ခံရမလို ဖြစ်နေပြီး ကျားနှစ်ကောင်က ဗိန်းမောင်းနှင့် တော်တော်လေး ကစားပြီးမှ ဗိန်းမောင်းအချ နောက် ကျွမ်းပစ်ထည့်ပြီး ဆိုင်းဝိုင်းနောက်သို့ ဝင်သွားကြသည်။

=== ပညာကို ဂါရဝပြုခြင်း ===
ထိုအခါမှ မျက်လုံးအဝိုင်းသားနှင့် အကြောက်ကြီး ကြောက်နေသော မင်းသမီးလည်း သက်ပြင်းချနိုင်ခဲ့သည်။ ပရိသတ်က သဘောကျလွန်း၍ လက်ခုပ်လက်ဝါးတီး၊ အော်လိုက်၊ ဟစ်လိုက်နှင့် တဝေါဝေါ ပွဲကျခဲ့ကြသည်။ မင်းသမီးမှာ လိပ်ပြာလွင့်မတတ် အသားများ တုန်နေပြီး သီချင်းပင် အသံကိုက်အောင် မဆိုနိုင်တော့ပေ။

ထို့ကြောင့် မင်းသမီးသည် ရွာစားကြီးကို ဦးချပြီး မိမိတွင် ပညာမပြည့်သေးပါကြောင်း၊ ရွာစားကြီးက သက်သက်ညှာညှာနှင့် ပို့ပေးပါရန် တောင်းပန်ခဲ့သည်။ ရွာစားကြီးက ပြုံးပြုံးကြီးဖြင့် —

&lt;blockquote&gt;&quot;သမီး ဘာမှမကြောက်နဲ့ ရဲရဲဆို … ရဲရဲက&quot;&lt;/blockquote&gt;

ဟု ပြောဆိုကာ မင်းသမီးအကြိုက် ဒိုးဆစ်၊ ဒိုးကွက်များနှင့် မြိုင်မြိုင်ဆိုင်ဆိုင်ကြီး ပို့ပေးခဲ့၍ ပရိသတ်လည်း ကြိုက်လိုက်၊ သဘောကျလိုက်ကြရသည်။ 

နောက်ပိုင်းတွင် အဆိုပါ မင်းသမီးသည် မန္တလေးပွဲခွင်ဆိုလျှင် ရွာစားကြီးနှင့် ကျကျနန တီးလုံးတိုက်ပြီး အနောက်ပြင်က ဘုန်းကြီးပျံတစ်ပွဲတွင် [[ဦးသင်္ခါ]]၊ [[ဦးဓာတ်ခိုး]]၊ [[ကိုပေါစိန်]] တို့နှင့် မန္တလေးပရိသတ် စွဲလောက်အောင် အလုပ်လုပ်သွားနိုင်ခဲ့သည်။

== မင်းသမီးများ၏ စရိုက်နှင့် အနုပညာဟန် ==
အငြိမ့်ညွန့်ပေါင်းပွဲများတွင် ရွာစားကြီးက မင်းသမီးများကို သူတို့အကြိုက် တီးလုံး၊ ဒိုးဆစ်များနှင့် ပို့ပေး၍ အရောင်တင်ပေးတတ်သည်ကို ပရိသတ်က သိရှိကြသဖြင့် အငြိမ့်ညွန့်ပေါင်းဆိုလျှင် မလွတ်တမ်း ကြည့်ရှုကြသည်။

* '''[[လေဘာတီ မမြရင်]]''' - လေဘာတီ မမြရင် အလှည့်ရောက်လျှင် နောက်ထများက ရွာစားကြီးနှင့် မမြရင်ကို ချိတ်လုံး၊ ကလိလုံးများနှင့် ဆွပေးကြသည်။ ရွာစားကြီးကလည်း အူအမြူးကြီး မြူးပြီး မီးကုန်ယမ်းကုန် တီးပေးခဲ့သည်။
* '''[[ဥက္ကလာ အေးကြည်]]''' - ကြိုးကြိုးစားစား ကတတ်ပြီး အပင်ပန်း ခံနိုင်သူ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ရွာစားကြီးက တေးထပ်တစ်ပုဒ်ကို ဟန်ကြီးခင်းပြီးမှ တီးပေးသည်။ ဥက္ကလာ အေးကြည်သည် မိမိပရိသတ်နှင့်မိမိ ရှိပြီး မကခင် စင်နောက်တွင်ပင် ပွဲစည်သည့် မင်းသမီး ဖြစ်သည်။ အဆိုပါခေတ်က မင်းသမီးဝတ်ဆင်သည့် ထဘီမှာ ဗြန့်ထဘီများ ဖြစ်သည်။ မင်းသမီးထဘီ ဝတ်ဆင်ရာတွင် ညာခြေလေး နောက်ထိုးပြီး ခြေဖျားလေးထောက်၊ ဘယ်ခြေလေးခွင်ပြီး ဘယ်ဘက် ပေါင်တစ်လျှောက်က ထဘီအဆက်တစ်လျှောက် အပ်ချိတ်နှင့် သီရခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ အပ်ချိတ်ထိုးရင်း နှုတ်ခမ်းထောင့်စွန်းတွင် စီးကရက်ခဲထားပုံမှာ ဘယ်သူနှင့်မှ မတူပေ။ စီးကရက်မီးခိုး မျက်စိထဲ ဝင်မည်စိုး၍ မျက်လုံးလေး မှေးထားသည်မှာလည်း ဟန်ပါသမျှ နာမည်ကြီးသည်။
* '''[[ယုဝတီ မြသောင်းခင်]]''' - အချောဆုံး၊ အလှဆုံး မင်းသမီးဖြစ်ပြီး ဖြူဖြူဖွေးဖွေး လုံးကြီးပေါက်လှ ဖြစ်သည်။ သီချင်းဆိုသည့်အခါ အသံမှာ ကနွဲ့ကရနှင့်မို့ ချစ်စရာကောင်းသည်။
* '''[[ဒေါ်ဩဘာသောင်း|ဩဘာသောင်း]]''' - ဆရာထာ ရေးသည့် ပေါ်ပြူလာ ဘလူးဘလက် သီချင်းထဲကလို &quot;(ပုတက်တက် မည်းနက်ညိုပြာ မှောင်)&quot; အသားအရောင် ရှိသည်။ လူပြက် [[ဦးဓာတ်အိုး]] ပြောသကဲ့သို့ &quot;ချိုးနာလေး မိုးသီးမှန်ထားတဲ့ ရုပ်မျိုး&quot; ဟု ဆိုကြသည်။ ဒီညွန့်ပေါင်းပွဲတွင် အဆိုပါ ရုပ်မျိုးနှင့် နင်လား၊ ငါလား ပခုံးချင်းယှဉ်နိုင်သည်မှာ သူ၏ အကကြောင့်ဖြစ်သည်။ ဒိုးစိပ်စိပ်၊ စည်းသုတ်တွင် ကကြစို့ဆိုလျှင် မည်သူမျှ လိုက်မမီအောင် ကနိုင်သည့် မင်းသမီး ဖြစ်သည်။

[[တန်ဆောင်မုန်းလ]] ကထိန်ပွဲများမှ ရွာစားကြီး [[စိန်ဗေဒါ]] နှင့် အငြိမ့်ညွန့်ပေါင်းပွဲကို ကြုံဖူးသူတိုင်း ယနေ့အထိ တသသ ပြောမဆုံးနိုင်အောင် ဖြစ်ကြရသည်။

== ကိုးကား ==
* ဆူးငှက် - ''အငြိမ့်ညွန့်ပေါင်း'' (ဆောင်းပါး)


[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ဂီတ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု]]</text>
      <sha1>3aqrw7dxh887zc9x7v9yfnja4gymrgr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055433</id>
      <parentid>1055432</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T14:57:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1055433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18906" sha1="lmrpmd6spjz0iv9hdyjp04poqnljtap" xml:space="preserve">{{One source}}
'''အငြိမ့်ညွန့်ပေါင်း''' သည် [[မြန်မာ့သဘင်]]လောကတွင် နာမည်ကျော် မင်းသမီးများ၊ [[လူရွှင်တော်]]များနှင့် ဆိုင်းဝိုင်းအဖွဲ့တို့ ပူးပေါင်း၍ တစ်နေရာတည်းတွင် စုစည်းတင်ဆက်ကြသည့် အထူး[[အငြိမ့်]]ပွဲအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ရှေးခေတ်က အငြိမ့်ညွန့်ပေါင်းပွဲများ အလွန်ပေါများခဲ့ပြီး သဘင်ပညာကို တကယ်တတ်မြောက်သူများလည်း ပေါများခဲ့သည်။

== သမိုင်းကြောင်းနှင့် အလေ့အထများ ==
လက်ဆည်ကန် &quot;ယပ်ဝင်း&quot; ဘုရားပွဲ အငြိမ့်ညွန့်ပေါင်းပွဲသည် အမည်အတိုင်း အကျော်ကြားဆုံး ပွဲတစ်ပွဲ ဖြစ်သည်။ အဆိုပါပွဲတွင် [[စိန်ဗေဒါ|စိန်ဗေဒါကြီး]]နှင့် မင်းသမီး အကျော်အမော်များ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ [[လေဘာတီ မမြရင်]]၊ [[ဥက္ကလာ အေးကြည်]]၊ [[ယုဝတီ မြသောင်းခင်]] နှင့် [[ဒေါ်ဩဘာသောင်း|ဩဘာသောင်း]] တို့က ပင်တိုင် မင်းသမီးများအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ကြပြီး၊ [[လူရွှင်တော်]]များအဖြစ် [[ဦးသင်္ခါ]]၊ [[ဦးဓာတ်ခိုး]]၊ [[ကိုအာလူး]] နှင့် [[ကိုဓာတ်စိန်]] တို့ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ 

တော်ရုံတန်ရုံ အနုပညာရှင်များအနေဖြင့် ဒီညွန့်ပေါင်းပွဲတွင် အနားမကပ်ရဲကြပေ။ ချိတ်လုံး၊ ခွင်လုံးများဖြင့် ပြက်ရခြင်း မဟုတ်ဘဲ နဖူးတွေ့ ဒူးတွေ့ လာဘ်လုံးများဖြင့် လူရယ်အောင် လုပ်ရခြင်းဖြစ်၍ အနုပညာပညာ ပြည့်ဝမှသာ ရရှိနိုင်သည်။ 

ဒီညွန့်ပေါင်းတွင် ကပြမည့် မင်းသမီးသည် [[စိန်ဗေဒါ|စိန်ဗေဒါကြီး]]ထံ သီချင်း ကြိုတင်သွားရောက်တိုက်ထားကြရသည်။ အဆိုပါအတိုင်း ကြိုတင်တိုက်ထားသည့်တိုင်အောင် တကယ်ကပြမည့်ညတွင် ဦးဗေဒါဆိုသည့် အရှိန်အဝါကြောင့် မကခင်ကတည်းက ဆိုင်းဝိုင်းဘက်သို့ ဦးတချချ ပြုလုပ်နေကြရသည်။ ဒါမှလည်း [[စိန်ဗေဒါ|ဦးဗေဒါကြီး]]က မင်းသမီး ကနိုင်မည့် အဆစ်မျိုးဖြင့် ပို့ပေးလေ့ရှိသည်။

== မန္တလေးကထိန်ပွဲ ဖြစ်စဉ် ==
[[လေဘာတီ မမြရင်]]နှင့် [[ဒေါ်ဩဘာသောင်း|ဩဘာသောင်း]]တို့ ခေတ်ကောင်းနေစဉ် [[ရန်ကုန်မြို့|ရန်ကုန်]]တွင် သူတို့နှင့် ခေတ်ပြိုင် မင်းသမီးတစ်လက် ရှိခဲ့သည်။ ထိုမင်းသမီးသည် ရန်ကုန်တွင် တကယ့်ဒိတ် (ထိပ်တန်း) ဖြစ်သည်။ 

တစ်နှစ်တွင် [[မန္တလေးမြို့]]လယ်ကောင် ရပ်ကွက်ကြီးတစ်ရပ်၏ ကထိန်ပွဲတွင် ကပြမည့် အငြိမ့်ညွန့်ပေါင်းအတွက် အဆိုပါမင်းသမီးကို ငှားရမ်းခဲ့သည်။ &quot;ရန်ကုန်မင်းသမီး&quot; ဖြစ်၍ မန္တလေးကလည်း စိတ်ဝင်စားခဲ့ကြပြီး ထိပ်တန်းမင်းသမီးဖြစ်၍ ပညာသည်အချင်းချင်းကလည်း အကဲခတ် စောင့်ကြည့်ခဲ့ကြသည်။ ထိုမင်းသမီးသည် မန္တလေးမင်းသမီးများထက် သာလွန်သည်မှာ အနုပညာပညာတင်မကဘဲ အဝတ်အစား ဖက်ရှင်ထွင်ရာတွင်လည်း နာမည်တစ်လုံးဖြင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ပညာကလည်း ပြောစရာမရှိ၊ အပြင်အဆင်ကလည်း ပြောစရာမရှိသည့်အပြင် စကားအပြောအဆိုကလည်း အဆတ်ကလေးများနှင့် ပီယပါလှသည်ဟု နာမည်ကြီးနေသဖြင့် ပရိသတ်က မျှော်လင့်စရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။

ကထိန်ညွန့်ပေါင်းပွဲ ရောက်သည့်အခါ မင်းသမီးများ ရှေ့ထွက်၊ နောက်ထွက် မဲနှိုက်ကြရာ အဆိုပါ ဧည့်သည်မင်းသမီးက နောက်ဆုံးအလှည့် ကျခဲ့သည်။ မန္တလေးမင်းသမီးများသည် [[စိန်ဗေဒါ|စိန်ဗေဒါ]]ဆိုသည့် အရှိန်ကြောင့် မကခင်ကတည်းက ရွာစားကြီးကို ဦးချ၍ ရိုရိုသေသေနှင့် သပ်သပ်ရပ်ရပ် အလုပ်သွားကြသည်။ သို့သော် ဧည့်သည်မင်းသမီး အလှည့်ကျသောအခါ ရွာစားကြီး၏ ပညာနှင့် ဂုဏ်အရှိန်ကို မထေမဲ့မြင်ပြုသော မာနကြောင့် ဦးချရကောင်းမှန်း၊ နှုတ်ဆက်ဂါရဝပြုရကောင်းမှန်း မသိဘဲ သူ့အလှည့်အရောက်တွင် ဆိုင်းဝိုင်းရှေ့ ဝင်လာပြီး ခပ်မော့မော့ပင် ဒူးတုပ်ထိုင်နေခဲ့သည်။ ဆိုင်းဝိုင်းရှေ့ ရောက်နေသည့်တိုင် ရွာစားကြီးကို မျက်လွှာလေးတစ်ချက် ပင့်ကြည့်ဖော် မရခဲ့ပေ။

ပရိသတ်သည်လည်း ရွာစားကြီးနှင့် အငြိမ့်ညွန့်ပေါင်းကို ကြုံဖူးနေကျ ပရိသတ်ဖြစ်၍ ဒီပွဲသည် ကြည့်ကောင်းပြီဆိုတာ ရိပ်မိကာ ပွဲကြီးပွဲကောင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။

=== ရွာစားကြီး၏ ပညာပြမှု ===
ခဏအကြာတွင် [[စိန်ဗေဒါ|ဦးဗေဒါ]]က လေပြေထိုးသည်။ လေပြေအထိုးတွင် မထင်မှတ်ဘဲ &quot;လေးကင်း&quot; ထည့်တီးလိုက်သည်။ လေးကင်းအတီး နောက်ထိုင် ညိုစိမ့်နှင့် ဂုံညင်းတို့က ခါးတောင်မြောင်အောင် ကျိုက်ထည့်ပြီး ဆိုင်းနောက်မှ ကျွမ်းပစ်ကာ ကျားနှစ်ကောင်သဏ္ဌာန်ပြု၍ ထွက်လာကြသည်။ ကျားနှစ်ကောင်သည် လေးကင်းနှင့် ကျွမ်းပစ်လိုက်၊ စင်တစ်ဖက်တစ်ချက် ကူးလိုက်ကြပြီး ဗိန်းမောင်းနှင့် နှစ်ကောင်လုံး လိုက်ထွေးလိုက်၊ သတ်လိုက် ပုတ်လိုက် လုပ်ကြသည်။

ထိုအခါ ဧည့်သည်မင်းသမီးသည် ခပ်ကြောင်ကြောင် ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ရွာစားကြီးကလည်း ညာသံပေးပြီး ဗိန်းမောင်း ရိုက်တော့သည်။ ကျားနှစ်ကောင်ကလည်း ဆိုင်းသံနှင့်အတူ မြူးလိုက်ကြရာ မင်းသမီးအနား နှစ်ကောင်သား ဝေ့လိုက်၊ ဝိုက်လိုက်၊ ပတ်ချာလှည့်လိုက်၊ အနံ့ခံလိုက်၊ စူးစမ်းလိုက် လုပ်ကြသည်။ လက်ဖြင့် မင်းသမီးပခုံးနား တို့ကြည့်သယောင် လုပ်လိုက်၊ ပွတ်ကာသီကာ လှည့်ထွက်သွားလိုက်၊ ပြန်ပြီး အနံ့ခံလိုက်၊ တို့ကြည့်လိုက် လုပ်နေကြသည်။ မင်းသမီးမှာ ထိုင်ရာမှ မထရဲ၊ အောက်သို့ ဆင်းပြေးရမလို၊ ငြိမ်ခံရမလို ဖြစ်နေပြီး ကျားနှစ်ကောင်က ဗိန်းမောင်းနှင့် တော်တော်လေး ကစားပြီးမှ ဗိန်းမောင်းအချ နောက် ကျွမ်းပစ်ထည့်ပြီး ဆိုင်းဝိုင်းနောက်သို့ ဝင်သွားကြသည်။

=== ပညာကို ဂါရဝပြုခြင်း ===
ထိုအခါမှ မျက်လုံးအဝိုင်းသားနှင့် အကြောက်ကြီး ကြောက်နေသော မင်းသမီးလည်း သက်ပြင်းချနိုင်ခဲ့သည်။ ပရိသတ်က သဘောကျလွန်း၍ လက်ခုပ်လက်ဝါးတီး၊ အော်လိုက်၊ ဟစ်လိုက်နှင့် တဝေါဝေါ ပွဲကျခဲ့ကြသည်။ မင်းသမီးမှာ လိပ်ပြာလွင့်မတတ် အသားများ တုန်နေပြီး သီချင်းပင် အသံကိုက်အောင် မဆိုနိုင်တော့ပေ။

ထို့ကြောင့် မင်းသမီးသည် ရွာစားကြီးကို ဦးချပြီး မိမိတွင် ပညာမပြည့်သေးပါကြောင်း၊ ရွာစားကြီးက သက်သက်ညှာညှာနှင့် ပို့ပေးပါရန် တောင်းပန်ခဲ့သည်။ ရွာစားကြီးက ပြုံးပြုံးကြီးဖြင့် —

&lt;blockquote&gt;&quot;သမီး ဘာမှမကြောက်နဲ့ ရဲရဲဆို … ရဲရဲက&quot;&lt;/blockquote&gt;

ဟု ပြောဆိုကာ မင်းသမီးအကြိုက် ဒိုးဆစ်၊ ဒိုးကွက်များနှင့် မြိုင်မြိုင်ဆိုင်ဆိုင်ကြီး ပို့ပေးခဲ့၍ ပရိသတ်လည်း ကြိုက်လိုက်၊ သဘောကျလိုက်ကြရသည်။ 

နောက်ပိုင်းတွင် အဆိုပါ မင်းသမီးသည် မန္တလေးပွဲခွင်ဆိုလျှင် ရွာစားကြီးနှင့် ကျကျနန တီးလုံးတိုက်ပြီး အနောက်ပြင်က ဘုန်းကြီးပျံတစ်ပွဲတွင် [[ဦးသင်္ခါ]]၊ [[ဦးဓာတ်ခိုး]]၊ [[ကိုပေါစိန်]] တို့နှင့် မန္တလေးပရိသတ် စွဲလောက်အောင် အလုပ်လုပ်သွားနိုင်ခဲ့သည်။

== မင်းသမီးများ၏ စရိုက်နှင့် အနုပညာဟန် ==
အငြိမ့်ညွန့်ပေါင်းပွဲများတွင် ရွာစားကြီးက မင်းသမီးများကို သူတို့အကြိုက် တီးလုံး၊ ဒိုးဆစ်များနှင့် ပို့ပေး၍ အရောင်တင်ပေးတတ်သည်ကို ပရိသတ်က သိရှိကြသဖြင့် အငြိမ့်ညွန့်ပေါင်းဆိုလျှင် မလွတ်တမ်း ကြည့်ရှုကြသည်။

* '''[[လေဘာတီ မမြရင်]]''' - လေဘာတီ မမြရင် အလှည့်ရောက်လျှင် နောက်ထများက ရွာစားကြီးနှင့် မမြရင်ကို ချိတ်လုံး၊ ကလိလုံးများနှင့် ဆွပေးကြသည်။ ရွာစားကြီးကလည်း အူအမြူးကြီး မြူးပြီး မီးကုန်ယမ်းကုန် တီးပေးခဲ့သည်။
* '''[[ဥက္ကလာ အေးကြည်]]''' - ကြိုးကြိုးစားစား ကတတ်ပြီး အပင်ပန်း ခံနိုင်သူ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ရွာစားကြီးက တေးထပ်တစ်ပုဒ်ကို ဟန်ကြီးခင်းပြီးမှ တီးပေးသည်။ ဥက္ကလာ အေးကြည်သည် မိမိပရိသတ်နှင့်မိမိ ရှိပြီး မကခင် စင်နောက်တွင်ပင် ပွဲစည်သည့် မင်းသမီး ဖြစ်သည်။ အဆိုပါခေတ်က မင်းသမီးဝတ်ဆင်သည့် ထဘီမှာ ဗြန့်ထဘီများ ဖြစ်သည်။ မင်းသမီးထဘီ ဝတ်ဆင်ရာတွင် ညာခြေလေး နောက်ထိုးပြီး ခြေဖျားလေးထောက်၊ ဘယ်ခြေလေးခွင်ပြီး ဘယ်ဘက် ပေါင်တစ်လျှောက်က ထဘီအဆက်တစ်လျှောက် အပ်ချိတ်နှင့် သီရခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ အပ်ချိတ်ထိုးရင်း နှုတ်ခမ်းထောင့်စွန်းတွင် စီးကရက်ခဲထားပုံမှာ ဘယ်သူနှင့်မှ မတူပေ။ စီးကရက်မီးခိုး မျက်စိထဲ ဝင်မည်စိုး၍ မျက်လုံးလေး မှေးထားသည်မှာလည်း ဟန်ပါသမျှ နာမည်ကြီးသည်။
* '''[[ယုဝတီ မြသောင်းခင်]]''' - အချောဆုံး၊ အလှဆုံး မင်းသမီးဖြစ်ပြီး ဖြူဖြူဖွေးဖွေး လုံးကြီးပေါက်လှ ဖြစ်သည်။ သီချင်းဆိုသည့်အခါ အသံမှာ ကနွဲ့ကရနှင့်မို့ ချစ်စရာကောင်းသည်။
* '''[[ဒေါ်ဩဘာသောင်း|ဩဘာသောင်း]]''' - ဆရာထာ ရေးသည့် ပေါ်ပြူလာ ဘလူးဘလက် သီချင်းထဲကလို &quot;(ပုတက်တက် မည်းနက်ညိုပြာ မှောင်)&quot; အသားအရောင် ရှိသည်။ လူပြက် [[ဦးဓာတ်အိုး]] ပြောသကဲ့သို့ &quot;ချိုးနာလေး မိုးသီးမှန်ထားတဲ့ ရုပ်မျိုး&quot; ဟု ဆိုကြသည်။ ဒီညွန့်ပေါင်းပွဲတွင် အဆိုပါ ရုပ်မျိုးနှင့် နင်လား၊ ငါလား ပခုံးချင်းယှဉ်နိုင်သည်မှာ သူ၏ အကကြောင့်ဖြစ်သည်။ ဒိုးစိပ်စိပ်၊ စည်းသုတ်တွင် ကကြစို့ဆိုလျှင် မည်သူမျှ လိုက်မမီအောင် ကနိုင်သည့် မင်းသမီး ဖြစ်သည်။

[[တန်ဆောင်မုန်းလ]] ကထိန်ပွဲများမှ ရွာစားကြီး [[စိန်ဗေဒါ]] နှင့် အငြိမ့်ညွန့်ပေါင်းပွဲကို ကြုံဖူးသူတိုင်း ယနေ့အထိ တသသ ပြောမဆုံးနိုင်အောင် ဖြစ်ကြရသည်။

== ကိုးကား ==
* ဆူးငှက် - ''အငြိမ့်ညွန့်ပေါင်း'' (ဆောင်းပါး)


[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ဂီတ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု]]</text>
      <sha1>lmrpmd6spjz0iv9hdyjp04poqnljtap</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆွေးနွေးချက်:မဟာသမယသုတ်</title>
    <ns>1</ns>
    <id>292161</id>
    <revision>
      <id>1055420</id>
      <parentid>1055400</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T14:21:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Htanaungg</username>
        <id>61594</id>
      </contributor>
      <comment>/* မဟာသမယသုတ် ဆောင်းပါး ပြင်ဆင်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ */ အကြောင်းပြန်ခြင်း</comment>
      <origin>1055420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9649" sha1="tmncm8hqdlryrjd6f9bfrx78bxexcg1" xml:space="preserve">== မဟာသမယသုတ် ဆောင်းပါး ပြင်ဆင်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ ==
Bro [[အသုံးပြုသူ:မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]] ဗျ ။ [[မဟာသမယသုတ်]] ဆောင်းပါးကို ကျွန်တော်မွမ်းမံ ပြုပြင်မှုကို လက်မခံဘဲ Undo ပြန်လုပ်ရတဲ့အကြောင်းရင်းကိုထည့်ရေးပေးပါ။ ကျွန်တော် မွမ်းမံပြုပြင်မှုမှာ လိုအပ်ချက်ရှိရင် ဖြည့်စွက်ပြုပြင်ပေးနိုင်တယ်။ အကြောင်းမဲ့သက်သက် Undo ပြန်လုပ်တာက တော့မကောင်းပါဘူး။ ဘယ်သူဘယ်သူ့မှ အကျိုးမရှိပါဘူး။ [[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kyaw Myo Aung|ဆွေးနွေး]])  ၀၉:၁၃၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)

:@[[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] မင်္ဂလာပါ ခင်ဗျ။ မဟာသမသုတ် ပါဠိ နှင့် စကားပြန် ကို ပယ်ဖျက်ပြီး မဟာသမယသုတ် အပြည့်အစုံ မပါဝင်ပဲ တင်ထားတဲ့ အတွက် Undo လုပ်တာပါ ခင်ဗျ။ Bro တင်လိုက်တဲ့ မဟာသမသုတ် အကြောင်းအရာ မှန်ကန်သည်ကို ကျမ်းကိုးတဲ့ တကွ တင်ပြစေလိုပါတယ် ခင်ဗျ။ ယခု undo လုပ်ထားသော မဟာသမသုတ်သည် ဒီဃနိကာယ်၊ မဟာဝဂ္ဂပါဠိမှာ ပါရှိတဲ့ သုတ်အတိုင်း ပြန်လည်ဖော်ပြထားတာပါ ခင်ဗျ။ လိုအပ်တာ ရှိရင် ထောက်ပြနိူင်ပါတယ် ခင်ဗျ။ [[အသုံးပြုသူ:မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:မင်းကောင်းခန့်|ဆွေးနွေး]])  ၀၉:၂၅၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
::@[[အသုံးပြုသူ:မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]] ဒါဆိုရင် ဘရိုအဲဒီဆောင်းပါးကို ပြုပြင်မွမ်းမံလေ။  ဘရိုက သူများပြုပြင်ထားတာလည်းမကြိုက်ဘူး။ broကျတော့လည်း မပြုပြင်ဘူး။  အဲဒီဆောင်းပါးမှာလိုအပ်ချက် ဖြည့်စွက်ရမဲ့ အရာတွေ ရှိနေရင် ဘရိုဖြည့်စွက် ရေးသား လိုက်လို့ရပါတယ်။ အကုန်လုံးကြီးကို Undo လုပ်ဖို့မကောင်းဘူးလို့ယူဆပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kyaw Myo Aung|ဆွေးနွေး]])  ၁၀:၂၇၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
:::@[[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] ကျနော် ဖျက်တာ မဟုတ်ဘူး။ bro ဖျက်ပစ်ခဲ့တာ။ bro update လုပ်ချင်တဲ့ အကြောင်းအရာကိုပဲ ပြင်ပြီးတင်ပါ။ ဘာအထောက်အထားမှ မပါပဲ အကုန်ဖျက်ပြီး ကိုယ်တင်တာ အမှန်လို့ ယူဆလို့ မရပါဘူး။ အဲလိုလုပ်ရင်‌ မူလရည်ရွယ်ချက် မပျောက်ဆုံး‌ောင် undo လုပ်ရပါလိမ့်မယ်။ [[အသုံးပြုသူ:မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:မင်းကောင်းခန့်|ဆွေးနွေး]])  ၁၀:၃၅၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
::::@[[အသုံးပြုသူ:မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]]  ဒါဆိုရင် bro ပြုပြင်လိုက်လေ။  အကောင်းမွန်ဆုံးဖြစ်အောင် ဘရိုပြုပြင်ပြလိုက်စမ်းပါ။  ကိုယ်တိုင်ကြတာမပြုပြင်ဘဲနဲ့လျှောက်မပြောပါနဲ့။ ပြုပြင်လိုက်ပါ ကျွန်တော်စောင့်ကြည့်နေမယ် ။ [[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kyaw Myo Aung|ဆွေးနွေး]])  ၁၁:၂၇၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
:::::မင်္ဂလာပါ  @[[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] @[[အသုံးပြုသူ:မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]] ခင်ဗျ။ နှစ်ဦးစလုံး ဆောင်းပါးကောင်းမွန်ဖို့အတွက် စေတနာထား လုပ်ဆောင်နေကြတာကို တွေ့ရပါတယ်။'''တစ်ချက် သတိပြုသင့်တာက ဒါဟာ သာမန်ဆောင်းပါးတစ်ခု မဟုတ်ဘဲ အလွန်တရာ ကြီးမြတ်လေးစားရတဲ့ &quot;မဟာသမယသုတ်တော်ကြီး&quot; ဖြစ်နေတာကြောင့် အချက်အလက်တွေ၊ ပါဠိနဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ် တိကျခိုင်လုံဖို့က အထူးအရေးကြီးပါတယ်။'''တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် Undo လုပ်ပြီး အငြင်းပွားနေမယ့်အစား၊ မူလပါရှိပြီးသား ပါဠိ/အနက်နဲ့ ကျမ်းကိုးအထောက်အထားတွေကိုလည်း မပျောက်မပျက်ထိန်းသိမ်းရင်း၊ လိုအပ်တဲ့ အချက်အလက်တွေကို ပေါင်းစပ်ထည့်သွင်းတဲ့ ပုံစံ  နဲ့ အတူတကွ ပူးပေါင်းပြင်ဆင်ကြရင် ပိုကောင်းမယ်လို့ ထင်ပါတယ်။ ဝီကီပီးဒီးယား စံနှုန်းနဲ့အညီ အားလုံး အကောင်းဆုံး ဝိုင်းဝန်းညှိနှိုင်းကြရအောင်ပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]])  ၁၁:၃၅၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
::::::ကျွန်တော့်အမြင်အရ အခုရေးထားတဲ့ ပါဠိနဲ့ မြန်မာပြန်ပဲပါတဲ့ ပုံစံက ဝီကီပီးဒီးယားထက် ဝီကီရင်းမြစ်မှာ ‌ရေးတာက ပိုသင့်တော်မယ် ထင်ပါတယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားဆောင်းပါးအနေနဲ့ဆိုရင်က ဒီသုတ်နဲ့ပတ်သက်ပြီး ခိုင်မာတဲ့ရင်းမြစ်တွေမှာ ပညာရှင်တွေဖော်ပြထားတဲ့ အကြောင်းအရာတွေကို ရေးသင့်ပါတယ်။ ဥပမာ ဒီသုတ်ကိုကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ဘုရားကို teacher အနေနဲ့တင်မကဘဲ protective figure တစ်ယောက်လို လက်ခံကြတဲ့အစဉ်အလာဟာ ကာလရှည်ကြာပြီဖြစ်ကြောင်း စသဖြင့် ([https://accesstoinsight.org/tipitaka/dn/dn.20.0.than Thanissaro Bhikkhu မှတ်ချက်])။ English Wikipedia မှာ Sutta တွေ ရေးထားတဲ့ပုံကို နမူနာအနေနဲ့ ကိုးကားသင့်ပါတယ်။ ([[:en:Satipatthana Sutta]], [[:en:Maṅgala Sutta]], etc.) ~ [[အသုံးပြုသူ:Htanaungg|ထနောင်း]] ([[User talk:Htanaungg|🔔]] • [[Special:Contributions/Htanaungg|📝]])  ၁၄:၂၁၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>tmncm8hqdlryrjd6f9bfrx78bxexcg1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055426</id>
      <parentid>1055420</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T14:39:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Htanaungg</username>
        <id>61594</id>
      </contributor>
      <comment>/* မဟာသမယသုတ် ဆောင်းပါး ပြင်ဆင်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ */ အကြောင်းပြန်ခြင်း</comment>
      <origin>1055426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10319" sha1="4adnzkzte6rsclkwomswtj8ncrp328u" xml:space="preserve">== မဟာသမယသုတ် ဆောင်းပါး ပြင်ဆင်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ ==
Bro [[အသုံးပြုသူ:မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]] ဗျ ။ [[မဟာသမယသုတ်]] ဆောင်းပါးကို ကျွန်တော်မွမ်းမံ ပြုပြင်မှုကို လက်မခံဘဲ Undo ပြန်လုပ်ရတဲ့အကြောင်းရင်းကိုထည့်ရေးပေးပါ။ ကျွန်တော် မွမ်းမံပြုပြင်မှုမှာ လိုအပ်ချက်ရှိရင် ဖြည့်စွက်ပြုပြင်ပေးနိုင်တယ်။ အကြောင်းမဲ့သက်သက် Undo ပြန်လုပ်တာက တော့မကောင်းပါဘူး။ ဘယ်သူဘယ်သူ့မှ အကျိုးမရှိပါဘူး။ [[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kyaw Myo Aung|ဆွေးနွေး]])  ၀၉:၁၃၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)

:@[[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] မင်္ဂလာပါ ခင်ဗျ။ မဟာသမသုတ် ပါဠိ နှင့် စကားပြန် ကို ပယ်ဖျက်ပြီး မဟာသမယသုတ် အပြည့်အစုံ မပါဝင်ပဲ တင်ထားတဲ့ အတွက် Undo လုပ်တာပါ ခင်ဗျ။ Bro တင်လိုက်တဲ့ မဟာသမသုတ် အကြောင်းအရာ မှန်ကန်သည်ကို ကျမ်းကိုးတဲ့ တကွ တင်ပြစေလိုပါတယ် ခင်ဗျ။ ယခု undo လုပ်ထားသော မဟာသမသုတ်သည် ဒီဃနိကာယ်၊ မဟာဝဂ္ဂပါဠိမှာ ပါရှိတဲ့ သုတ်အတိုင်း ပြန်လည်ဖော်ပြထားတာပါ ခင်ဗျ။ လိုအပ်တာ ရှိရင် ထောက်ပြနိူင်ပါတယ် ခင်ဗျ။ [[အသုံးပြုသူ:မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:မင်းကောင်းခန့်|ဆွေးနွေး]])  ၀၉:၂၅၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
::@[[အသုံးပြုသူ:မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]] ဒါဆိုရင် ဘရိုအဲဒီဆောင်းပါးကို ပြုပြင်မွမ်းမံလေ။  ဘရိုက သူများပြုပြင်ထားတာလည်းမကြိုက်ဘူး။ broကျတော့လည်း မပြုပြင်ဘူး။  အဲဒီဆောင်းပါးမှာလိုအပ်ချက် ဖြည့်စွက်ရမဲ့ အရာတွေ ရှိနေရင် ဘရိုဖြည့်စွက် ရေးသား လိုက်လို့ရပါတယ်။ အကုန်လုံးကြီးကို Undo လုပ်ဖို့မကောင်းဘူးလို့ယူဆပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kyaw Myo Aung|ဆွေးနွေး]])  ၁၀:၂၇၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
:::@[[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] ကျနော် ဖျက်တာ မဟုတ်ဘူး။ bro ဖျက်ပစ်ခဲ့တာ။ bro update လုပ်ချင်တဲ့ အကြောင်းအရာကိုပဲ ပြင်ပြီးတင်ပါ။ ဘာအထောက်အထားမှ မပါပဲ အကုန်ဖျက်ပြီး ကိုယ်တင်တာ အမှန်လို့ ယူဆလို့ မရပါဘူး။ အဲလိုလုပ်ရင်‌ မူလရည်ရွယ်ချက် မပျောက်ဆုံး‌ောင် undo လုပ်ရပါလိမ့်မယ်။ [[အသုံးပြုသူ:မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:မင်းကောင်းခန့်|ဆွေးနွေး]])  ၁၀:၃၅၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
::::@[[အသုံးပြုသူ:မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]]  ဒါဆိုရင် bro ပြုပြင်လိုက်လေ။  အကောင်းမွန်ဆုံးဖြစ်အောင် ဘရိုပြုပြင်ပြလိုက်စမ်းပါ။  ကိုယ်တိုင်ကြတာမပြုပြင်ဘဲနဲ့လျှောက်မပြောပါနဲ့။ ပြုပြင်လိုက်ပါ ကျွန်တော်စောင့်ကြည့်နေမယ် ။ [[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kyaw Myo Aung|ဆွေးနွေး]])  ၁၁:၂၇၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
:::::မင်္ဂလာပါ  @[[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] @[[အသုံးပြုသူ:မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]] ခင်ဗျ။ နှစ်ဦးစလုံး ဆောင်းပါးကောင်းမွန်ဖို့အတွက် စေတနာထား လုပ်ဆောင်နေကြတာကို တွေ့ရပါတယ်။'''တစ်ချက် သတိပြုသင့်တာက ဒါဟာ သာမန်ဆောင်းပါးတစ်ခု မဟုတ်ဘဲ အလွန်တရာ ကြီးမြတ်လေးစားရတဲ့ &quot;မဟာသမယသုတ်တော်ကြီး&quot; ဖြစ်နေတာကြောင့် အချက်အလက်တွေ၊ ပါဠိနဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ် တိကျခိုင်လုံဖို့က အထူးအရေးကြီးပါတယ်။'''တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် Undo လုပ်ပြီး အငြင်းပွားနေမယ့်အစား၊ မူလပါရှိပြီးသား ပါဠိ/အနက်နဲ့ ကျမ်းကိုးအထောက်အထားတွေကိုလည်း မပျောက်မပျက်ထိန်းသိမ်းရင်း၊ လိုအပ်တဲ့ အချက်အလက်တွေကို ပေါင်းစပ်ထည့်သွင်းတဲ့ ပုံစံ  နဲ့ အတူတကွ ပူးပေါင်းပြင်ဆင်ကြရင် ပိုကောင်းမယ်လို့ ထင်ပါတယ်။ ဝီကီပီးဒီးယား စံနှုန်းနဲ့အညီ အားလုံး အကောင်းဆုံး ဝိုင်းဝန်းညှိနှိုင်းကြရအောင်ပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]])  ၁၁:၃၅၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
::::::ကျွန်တော့်အမြင်အရ အခုရေးထားတဲ့ ပါဠိနဲ့ မြန်မာပြန်ပဲပါတဲ့ ပုံစံက ဝီကီပီးဒီးယားထက် ဝီကီရင်းမြစ်မှာ ‌ရေးတာက ပိုသင့်တော်မယ် ထင်ပါတယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားဆောင်းပါးအနေနဲ့ဆိုရင်က ဒီသုတ်နဲ့ပတ်သက်ပြီး ခိုင်မာတဲ့ရင်းမြစ်တွေမှာ ပညာရှင်တွေဖော်ပြထားတဲ့ အကြောင်းအရာတွေကို ရေးသင့်ပါတယ်။ ဥပမာ ဒီသုတ်ကိုကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ဘုရားကို teacher အနေနဲ့တင်မကဘဲ protective figure တစ်ယောက်လို လက်ခံကြတဲ့အစဉ်အလာဟာ ကာလရှည်ကြာပြီဖြစ်ကြောင်း စသဖြင့် ([https://accesstoinsight.org/tipitaka/dn/dn.20.0.than Thanissaro Bhikkhu မှတ်ချက်])။ English Wikipedia မှာ Sutta တွေ ရေးထားတဲ့ပုံကို နမူနာအနေနဲ့ ကိုးကားသင့်ပါတယ်။ ([[:en:Satipatthana Sutta]], [[:en:Maṅgala Sutta]], etc.) ~ [[အသုံးပြုသူ:Htanaungg|ထနောင်း]] ([[User talk:Htanaungg|🔔]] • [[Special:Contributions/Htanaungg|📝]])  ၁၄:၂၁၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
:::::::Revision ကို အခုကြည့်ကြည့်မိတော့ ကို @[[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] ပြင်ခဲ့တဲ့ ဗားရှင်းက ဝီကီပီးဒီးယားဆောင်းပါးအနေနဲ့ ရှိသင့်တဲ့ အင်္ဂါရပ်တွေနဲ့ ကိုက်ညီတယ်လို့ ထင်မိပါတယ်။ ~ [[အသုံးပြုသူ:Htanaungg|ထနောင်း]] ([[User talk:Htanaungg|🔔]] • [[Special:Contributions/Htanaungg|📝]])  ၁၄:၃၉၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>4adnzkzte6rsclkwomswtj8ncrp328u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055429</id>
      <parentid>1055426</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T14:45:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Htanaungg</username>
        <id>61594</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* မဟာသမယသုတ် ဆောင်းပါး ပြင်ဆင်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ */</comment>
      <origin>1055429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10455" sha1="tcq2f0l08nyf8nlkymnj9jbjn7anuxc" xml:space="preserve">== မဟာသမယသုတ် ဆောင်းပါး ပြင်ဆင်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ ==
Bro [[အသုံးပြုသူ:မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]] ဗျ ။ [[မဟာသမယသုတ်]] ဆောင်းပါးကို ကျွန်တော်မွမ်းမံ ပြုပြင်မှုကို လက်မခံဘဲ Undo ပြန်လုပ်ရတဲ့အကြောင်းရင်းကိုထည့်ရေးပေးပါ။ ကျွန်တော် မွမ်းမံပြုပြင်မှုမှာ လိုအပ်ချက်ရှိရင် ဖြည့်စွက်ပြုပြင်ပေးနိုင်တယ်။ အကြောင်းမဲ့သက်သက် Undo ပြန်လုပ်တာက တော့မကောင်းပါဘူး။ ဘယ်သူဘယ်သူ့မှ အကျိုးမရှိပါဘူး။ [[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kyaw Myo Aung|ဆွေးနွေး]])  ၀၉:၁၃၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)

:@[[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] မင်္ဂလာပါ ခင်ဗျ။ မဟာသမသုတ် ပါဠိ နှင့် စကားပြန် ကို ပယ်ဖျက်ပြီး မဟာသမယသုတ် အပြည့်အစုံ မပါဝင်ပဲ တင်ထားတဲ့ အတွက် Undo လုပ်တာပါ ခင်ဗျ။ Bro တင်လိုက်တဲ့ မဟာသမသုတ် အကြောင်းအရာ မှန်ကန်သည်ကို ကျမ်းကိုးတဲ့ တကွ တင်ပြစေလိုပါတယ် ခင်ဗျ။ ယခု undo လုပ်ထားသော မဟာသမသုတ်သည် ဒီဃနိကာယ်၊ မဟာဝဂ္ဂပါဠိမှာ ပါရှိတဲ့ သုတ်အတိုင်း ပြန်လည်ဖော်ပြထားတာပါ ခင်ဗျ။ လိုအပ်တာ ရှိရင် ထောက်ပြနိူင်ပါတယ် ခင်ဗျ။ [[အသုံးပြုသူ:မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:မင်းကောင်းခန့်|ဆွေးနွေး]])  ၀၉:၂၅၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
::@[[အသုံးပြုသူ:မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]] ဒါဆိုရင် ဘရိုအဲဒီဆောင်းပါးကို ပြုပြင်မွမ်းမံလေ။  ဘရိုက သူများပြုပြင်ထားတာလည်းမကြိုက်ဘူး။ broကျတော့လည်း မပြုပြင်ဘူး။  အဲဒီဆောင်းပါးမှာလိုအပ်ချက် ဖြည့်စွက်ရမဲ့ အရာတွေ ရှိနေရင် ဘရိုဖြည့်စွက် ရေးသား လိုက်လို့ရပါတယ်။ အကုန်လုံးကြီးကို Undo လုပ်ဖို့မကောင်းဘူးလို့ယူဆပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kyaw Myo Aung|ဆွေးနွေး]])  ၁၀:၂၇၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
:::@[[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] ကျနော် ဖျက်တာ မဟုတ်ဘူး။ bro ဖျက်ပစ်ခဲ့တာ။ bro update လုပ်ချင်တဲ့ အကြောင်းအရာကိုပဲ ပြင်ပြီးတင်ပါ။ ဘာအထောက်အထားမှ မပါပဲ အကုန်ဖျက်ပြီး ကိုယ်တင်တာ အမှန်လို့ ယူဆလို့ မရပါဘူး။ အဲလိုလုပ်ရင်‌ မူလရည်ရွယ်ချက် မပျောက်ဆုံး‌ောင် undo လုပ်ရပါလိမ့်မယ်။ [[အသုံးပြုသူ:မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:မင်းကောင်းခန့်|ဆွေးနွေး]])  ၁၀:၃၅၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
::::@[[အသုံးပြုသူ:မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]]  ဒါဆိုရင် bro ပြုပြင်လိုက်လေ။  အကောင်းမွန်ဆုံးဖြစ်အောင် ဘရိုပြုပြင်ပြလိုက်စမ်းပါ။  ကိုယ်တိုင်ကြတာမပြုပြင်ဘဲနဲ့လျှောက်မပြောပါနဲ့။ ပြုပြင်လိုက်ပါ ကျွန်တော်စောင့်ကြည့်နေမယ် ။ [[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kyaw Myo Aung|ဆွေးနွေး]])  ၁၁:၂၇၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
:::::မင်္ဂလာပါ  @[[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] @[[အသုံးပြုသူ:မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]] ခင်ဗျ။ နှစ်ဦးစလုံး ဆောင်းပါးကောင်းမွန်ဖို့အတွက် စေတနာထား လုပ်ဆောင်နေကြတာကို တွေ့ရပါတယ်။'''တစ်ချက် သတိပြုသင့်တာက ဒါဟာ သာမန်ဆောင်းပါးတစ်ခု မဟုတ်ဘဲ အလွန်တရာ ကြီးမြတ်လေးစားရတဲ့ &quot;မဟာသမယသုတ်တော်ကြီး&quot; ဖြစ်နေတာကြောင့် အချက်အလက်တွေ၊ ပါဠိနဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ် တိကျခိုင်လုံဖို့က အထူးအရေးကြီးပါတယ်။'''တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် Undo လုပ်ပြီး အငြင်းပွားနေမယ့်အစား၊ မူလပါရှိပြီးသား ပါဠိ/အနက်နဲ့ ကျမ်းကိုးအထောက်အထားတွေကိုလည်း မပျောက်မပျက်ထိန်းသိမ်းရင်း၊ လိုအပ်တဲ့ အချက်အလက်တွေကို ပေါင်းစပ်ထည့်သွင်းတဲ့ ပုံစံ  နဲ့ အတူတကွ ပူးပေါင်းပြင်ဆင်ကြရင် ပိုကောင်းမယ်လို့ ထင်ပါတယ်။ ဝီကီပီးဒီးယား စံနှုန်းနဲ့အညီ အားလုံး အကောင်းဆုံး ဝိုင်းဝန်းညှိနှိုင်းကြရအောင်ပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]])  ၁၁:၃၅၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
::::::ကျွန်တော့်အမြင်အရ အခုရေးထားတဲ့ ပါဠိနဲ့ မြန်မာပြန်ပဲပါတဲ့ ပုံစံက ဝီကီပီးဒီးယားထက် ဝီကီရင်းမြစ်မှာ ‌ရေးတာက ပိုသင့်တော်မယ် ထင်ပါတယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားဆောင်းပါးအနေနဲ့ဆိုရင်က ဒီသုတ်နဲ့ပတ်သက်ပြီး ခိုင်မာတဲ့ရင်းမြစ်တွေမှာ ပညာရှင်တွေဖော်ပြထားတဲ့ အကြောင်းအရာတွေကို ရေးသင့်ပါတယ်။ ဥပမာ ဒီသုတ်ကိုကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ဘုရားကို teacher အနေနဲ့တင်မကဘဲ protective figure တစ်ယောက်လို လက်ခံကြတဲ့အစဉ်အလာဟာ ကာလရှည်ကြာပြီဖြစ်ကြောင်း စသဖြင့် ([https://accesstoinsight.org/tipitaka/dn/dn.20.0.than Thanissaro Bhikkhu မှတ်ချက်])။ English Wikipedia မှာ Sutta တွေ ရေးထားတဲ့ပုံကို နမူနာအနေနဲ့ ကိုးကားသင့်ပါတယ်။ ([[:en:Satipatthana Sutta]], [[:en:Maṅgala Sutta]], etc.) ~ [[အသုံးပြုသူ:Htanaungg|ထနောင်း]] ([[User talk:Htanaungg|🔔]] • [[Special:Contributions/Htanaungg|📝]])  ၁၄:၂၁၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
:::::::Revision ကို အခုကြည့်ကြည့်မိတော့ ကို @[[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] ပြင်ခဲ့တဲ့ ဗားရှင်းက ဝီကီပီးဒီးယားဆောင်းပါးအနေနဲ့ ရှိသင့်တဲ့ အခြေခံအင်္ဂါရပ်တွေနဲ့ ကိုက်ညီတယ်လို့ ထင်မိပါတယ် (WP:RNPOV မှာ လိုအပ်ချက်ရှိကောင်းရှိနိုင်ပေမဲ့)။ ~ [[အသုံးပြုသူ:Htanaungg|ထနောင်း]] ([[User talk:Htanaungg|🔔]] • [[Special:Contributions/Htanaungg|📝]])  ၁၄:၃၉၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>tcq2f0l08nyf8nlkymnj9jbjn7anuxc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Nimmzo</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292163</id>
    <revision>
      <id>1055408</id>
      <timestamp>2026-09-27T13:00:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1055408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8539" sha1="3x8ze3x9yelbq5talvo4z1gffvu28z1" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Nimmzo ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၃:၀၀၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>3x8ze3x9yelbq5talvo4z1gffvu28z1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-51994-87</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292164</id>
    <revision>
      <id>1055417</id>
      <timestamp>2026-09-27T14:00:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1055417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8552" sha1="6jotoxkjh2p8dxahr7w0cs4ewvpam0b" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-51994-87 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၄:၀၀၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>6jotoxkjh2p8dxahr7w0cs4ewvpam0b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-51987-69</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292165</id>
    <revision>
      <id>1055434</id>
      <timestamp>2026-09-27T15:00:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1055434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8552" sha1="0m7h9v70telb53pebkitr7msvejsfpc" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-51987-69 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၅:၀၀၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>0m7h9v70telb53pebkitr7msvejsfpc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Myanmar Mixed Martial Arts(3MA)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292166</id>
    <revision>
      <id>1055437</id>
      <timestamp>2026-09-27T15:13:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ushacs23</username>
        <id>148505</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{| class=&quot;wikitable&quot;  style=&quot;width: 100%; max-width: 400px; margin: 10px 0;&quot; |+'''မြန်မာ ကိုယ်ခံပညာပေါင်းစုံ အားကစား (3MA)''' !အမျိုးအစား |[[ကိုယ်ခံပညာပေါင်းစုံ အားကစား]] (MMA) |- !အခြေအနေ |...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5145" sha1="eziqi6zvvr378l8koey0yy1s1iye9vx" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;  style=&quot;width: 100%; max-width: 400px; margin: 10px 0;&quot;
|+'''မြန်မာ ကိုယ်ခံပညာပေါင်းစုံ အားကစား (3MA)'''
!အမျိုးအစား
|[[ကိုယ်ခံပညာပေါင်းစုံ အားကစား]] (MMA)
|-
!အခြေအနေ
|လှုပ်ရှားနေဆဲ
|-
!တည်ထောင်သူ
|အန်တွန် (Anton)
|-
!တည်ထောင်သည့် နှစ်
|၂၀၂၃ စက်တင်ဘာလ ၁၇ ရက်
|-
!ဌာနချုပ်
|[[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
|-
!ပိုင်ရှင်
|အန်တွန် (Anton)
|}
'''မြန်မာ ကိုယ်ခံပညာပေါင်းစုံ အားကစား''' (လူသိများသော အမည် '''3MA''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရန်ကုန်မြို့]]တွင် အခြေစိုက်သည့် [[ကိုယ်ခံပညာပေါင်းစုံ အားကစား]] (MMA) ပြိုင်ပွဲကျင်းပရေး အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ အဖွဲ့အစည်းသည် ပြည်တွင်း ကစားသမားများ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်သည့် MMA ပြိုင်ပွဲများကို ဦးစီးကျင်းပလျက် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |date=2024-01-17 |title=3MA kickboxing and MMA event set for ANS Fight Zone |url=https://www.mdn.gov.mm/en/3ma-kickboxing-and-mma-event-set-ans-fight-zone-21-jan |publisher=Myanmar Digital News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.mdn.gov.mm/my/3ma-9-mma-piungpaikiie-pthmttaichiungttng-aeaangcnhink-alaithiuphng-aniungr |title=3MA-9 MMA ပြိုင်ပွဲတွင် ပထမပွဲစဉ်အဖြစ် အောင်ဆန်းဟိန်းနှင့် အလင်းသိုက်တို့ အနိုင်ရ |publisher=မြန်မာ့အလင်း (MDN) |access-date=2026-09-27}}&lt;/ref&gt; 

== သမိုင်းကြောင်း ==
3MA ကို မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း MMA အားကစားနည်း ပိုမိုထွန်းကားလာစေရန်အတွက် ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် အန်တွန် (Anton) က တည်ထောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=3MA Fight Center |url=https://www.tapology.com/fightcenter/promotions/3ma |access-date=2026-09-19 |publisher=Tapology}}&lt;/ref&gt; ဤအဖွဲ့အစည်းသည် ဝိတ်တန်း အမျိုးအစားအလိုက် ပြိုင်ပွဲများကို ပုံမှန် ကျင်းပပေးလျက် ရှိသည်။

== ပွဲစဉ်များ ==
3MA မှ ကျင်းပခဲ့သော ပွဲစဉ်များ၏ စာရင်းမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်-
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ပွဲစဉ်
!ရက်စွဲ
!နေရာ
!ကွင်းနေရာ
|-
|3MA 11    
|အောက်တိုဘာ ၄၊ ၂၀၂၆
|ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ
|3MA Arena
|-
|3MA 10
|စက်တင်ဘာ ၆၊ ၂၀၂၆
|ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ
|3MA Arena
|-
|3MA 9
|ဇူလိုင် ၂၆၊ ၂၀၂၆
|ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ
|3MA Arena
|-
|3MA 8
|ဒီဇင်ဘာ ၇၊ ၂၀၂၅
|ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ
|
|-
|3MA 7
|ဇူလိုင် ၂၇၊ ၂၀၂၅
|ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ
|
|-
|3MA 6
|ဒီဇင်ဘာ ၂၂၊ ၂၀၂၄  
|ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ
|
|-
|3MA 5
|အောက်တိုဘာ ၂၀၊ ၂၀၂၄
|ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ
|
|-
|3MA 4
|ဩဂုတ် ၂၅၊ ၂၀၂၄
|ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ
|
|-
|3MA 3
|ဇန်နဝါရီ ၂၁၊ ၂၀၂၄
|ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ
|
|-
|3MA 2
|နိုဝင်ဘာ ၄၊ ၂၀၂၃
|ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ
|
|}

== ထင်ရှားသော ကစားသမားများ ==

* [[ကျော်ဝေယံ]]
* [[၀င်းဇော်]]
* [[ဂင်ဆန်းမောင်]] (Gin Pu)

== ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် ==

* [[ကိုယ်ခံပညာပေါင်းစုံ အားကစား]]

== ကိုးကားချက်များ ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>eziqi6zvvr378l8koey0yy1s1iye9vx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055444</id>
      <parentid>1055437</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T16:09:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ushacs23</username>
        <id>148505</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>logo</comment>
      <origin>1055444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5218" sha1="69wnbhzg0lpr98l02gs1n8bado7b6va" xml:space="preserve">[[File:3MA Logo.png|thumb|220px|3MA အမှတ်တံဆိပ်]]

{| class=&quot;wikitable&quot;  style=&quot;width: 100%; max-width: 400px; margin: 10px 0;&quot;
|+'''မြန်မာ ကိုယ်ခံပညာပေါင်းစုံ အားကစား (3MA)'''
!အမျိုးအစား
|[[ကိုယ်ခံပညာပေါင်းစုံ အားကစား]] (MMA)
|-
!အခြေအနေ
|လှုပ်ရှားနေဆဲ
|-
!တည်ထောင်သူ
|အန်တွန် (Anton)
|-
!တည်ထောင်သည့် နှစ်
|၂၀၂၃ စက်တင်ဘာလ ၁၇ ရက်
|-
!ဌာနချုပ်
|[[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
|-
!ပိုင်ရှင်
|အန်တွန် (Anton)
|}
'''မြန်မာ ကိုယ်ခံပညာပေါင်းစုံ အားကစား''' (လူသိများသော အမည် '''3MA''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရန်ကုန်မြို့]]တွင် အခြေစိုက်သည့် [[ကိုယ်ခံပညာပေါင်းစုံ အားကစား]] (MMA) ပြိုင်ပွဲကျင်းပရေး အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ အဖွဲ့အစည်းသည် ပြည်တွင်း ကစားသမားများ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်သည့် MMA ပြိုင်ပွဲများကို ဦးစီးကျင်းပလျက် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |date=2024-01-17 |title=3MA kickboxing and MMA event set for ANS Fight Zone |url=https://www.mdn.gov.mm/en/3ma-kickboxing-and-mma-event-set-ans-fight-zone-21-jan |publisher=Myanmar Digital News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.mdn.gov.mm/my/3ma-9-mma-piungpaikiie-pthmttaichiungttng-aeaangcnhink-alaithiuphng-aniungr |title=3MA-9 MMA ပြိုင်ပွဲတွင် ပထမပွဲစဉ်အဖြစ် အောင်ဆန်းဟိန်းနှင့် အလင်းသိုက်တို့ အနိုင်ရ |publisher=မြန်မာ့အလင်း (MDN) |access-date=2026-09-27}}&lt;/ref&gt; 

== သမိုင်းကြောင်း ==
3MA ကို မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း MMA အားကစားနည်း ပိုမိုထွန်းကားလာစေရန်အတွက် ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် အန်တွန် (Anton) က တည်ထောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=3MA Fight Center |url=https://www.tapology.com/fightcenter/promotions/3ma |access-date=2026-09-19 |publisher=Tapology}}&lt;/ref&gt; ဤအဖွဲ့အစည်းသည် ဝိတ်တန်း အမျိုးအစားအလိုက် ပြိုင်ပွဲများကို ပုံမှန် ကျင်းပပေးလျက် ရှိသည်။

== ပွဲစဉ်များ ==
3MA မှ ကျင်းပခဲ့သော ပွဲစဉ်များ၏ စာရင်းမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်-
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ပွဲစဉ်
!ရက်စွဲ
!နေရာ
!ကွင်းနေရာ
|-
|3MA 11    
|အောက်တိုဘာ ၄၊ ၂၀၂၆
|ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ
|3MA Arena
|-
|3MA 10
|စက်တင်ဘာ ၆၊ ၂၀၂၆
|ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ
|3MA Arena
|-
|3MA 9
|ဇူလိုင် ၂၆၊ ၂၀၂၆
|ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ
|3MA Arena
|-
|3MA 8
|ဒီဇင်ဘာ ၇၊ ၂၀၂၅
|ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ
|
|-
|3MA 7
|ဇူလိုင် ၂၇၊ ၂၀၂၅
|ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ
|
|-
|3MA 6
|ဒီဇင်ဘာ ၂၂၊ ၂၀၂၄  
|ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ
|
|-
|3MA 5
|အောက်တိုဘာ ၂၀၊ ၂၀၂၄
|ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ
|
|-
|3MA 4
|ဩဂုတ် ၂၅၊ ၂၀၂၄
|ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ
|
|-
|3MA 3
|ဇန်နဝါရီ ၂၁၊ ၂၀၂၄
|ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ
|
|-
|3MA 2
|နိုဝင်ဘာ ၄၊ ၂၀၂၃
|ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ
|
|}

== ထင်ရှားသော ကစားသမားများ ==

* [[ကျော်ဝေယံ]]
* [[၀င်းဇော်]]
* [[ဂင်ဆန်းမောင်]] (Gin Pu)

== ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် ==

* [[ကိုယ်ခံပညာပေါင်းစုံ အားကစား]]

== ကိုးကားချက်များ ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>69wnbhzg0lpr98l02gs1n8bado7b6va</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055446</id>
      <parentid>1055444</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T16:16:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ushacs23</username>
        <id>148505</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>&quot;{| class=&quot;wikitable&quot;  style=&quot;width: 100%; max-width: 400px; margin: 10px 0;&quot; |+'''မြန်မာ ကိုယ်ခံပညာပေါင်းစုံ အားကစား (3MA)''' !အမျိုးအစား |[[ကိုယ်ခံပညာပေါင်းစုံ အားကစား]] (MMA) |- !အခြေအနေ |...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5195" sha1="kbngdf74tpimrysu7dmipprk71uw9gt" xml:space="preserve">{{Infobox company
| name             = မြန်မာ ကိုယ်ခံပညာပေါင်းစုံ အားကစား
| logo             = 3MA Logo.png
| logo_size        = 220px
| trade_name       = 3MA
| type             = ပုဂ္ဂလိက အဖွဲ့အစည်း
| industry         = [[ကိုယ်ခံပညာပေါင်းစုံ အားကစား]] (MMA)
| founded          = ၂၀၂၃ စက်တင်ဘာလ ၁၇ ရက်
| founders         = အန်တွန် (Anton)
| headquarters     = [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| area_served      = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| key_people       = အန်တွန် (Anton)
| website          = 
}}

'''မြန်မာ ကိုယ်ခံပညာပေါင်းစုံ အားကစား''' (လူသိများသော အမည် '''3MA''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရန်ကုန်မြို့]]တွင် အခြေစိုက်သည့် [[ကိုယ်ခံပညာပေါင်းစုံ အားကစား]] (MMA) ပြိုင်ပွဲကျင်းပရေး အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ အဖွဲ့အစည်းသည် ပြည်တွင်း ကစားသမားများ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်သည့် MMA ပြိုင်ပွဲများကို ဦးစီးကျင်းပလျက် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |date=2024-01-17 |title=3MA kickboxing and MMA event set for ANS Fight Zone |url=https://www.mdn.gov.mm/en/3ma-kickboxing-and-mma-event-set-ans-fight-zone-21-jan |publisher=Myanmar Digital News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.mdn.gov.mm/my/3ma-9-mma-piungpaikiie-pthmttaichiungttng-aeaangcnhink-alaithiuphng-aniungr |title=3MA-9 MMA ပြိုင်ပွဲတွင် ပထမပွဲစဉ်အဖြစ် အောင်ဆန်းဟိန်းနှင့် အလင်းသိုက်တို့ အနိုင်ရ |publisher=မြန်မာ့အလင်း (MDN) |access-date=2026-09-27}}&lt;/ref&gt; 

== သမိုင်းကြောင်း ==
3MA ကို မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း MMA အားကစားနည်း ပိုမိုထွန်းကားလာစေရန်အတွက် ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် အန်တွန် (Anton) က တည်ထောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=3MA Fight Center |url=https://www.tapology.com/fightcenter/promotions/3ma |access-date=2026-09-19 |publisher=Tapology}}&lt;/ref&gt; ဤအဖွဲ့အစည်းသည် ဝိတ်တန်း အမျိုးအစားအလိုက် ပြိုင်ပွဲများကို ပုံမှန် ကျင်းပပေးလျက် ရှိသည်။

== ပွဲစဉ်များ ==
3MA မှ ကျင်းပခဲ့သော ပွဲစဉ်များ၏ စာရင်းမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်-
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ပွဲစဉ်
!ရက်စွဲ
!နေရာ
!ကွင်းနေရာ
|-
|3MA 11    
|အောက်တိုဘာ ၄၊ ၂၀၂၆
|ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ
|3MA Arena
|-
|3MA 10
|စက်တင်ဘာ ၆၊ ၂၀၂၆
|ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ
|3MA Arena
|-
|3MA 9
|ဇူလိုင် ၂၆၊ ၂၀၂၆
|ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ
|3MA Arena
|-
|3MA 8
|ဒီဇင်ဘာ ၇၊ ၂၀၂၅
|ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ
|
|-
|3MA 7
|ဇူလိုင် ၂၇၊ ၂၀၂၅
|ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ
|
|-
|3MA 6
|ဒီဇင်ဘာ ၂၂၊ ၂၀၂၄  
|ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ
|
|-
|3MA 5
|အောက်တိုဘာ ၂၀၊ ၂၀၂၄
|ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ
|
|-
|3MA 4
|ဩဂုတ် ၂၅၊ ၂၀၂၄
|ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ
|
|-
|3MA 3
|ဇန်နဝါရီ ၂၁၊ ၂၀၂၄
|ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ
|
|-
|3MA 2
|နိုဝင်ဘာ ၄၊ ၂၀၂၃
|ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ
|
|}

== ထင်ရှားသော ကစားသမားများ ==

* [[ကျော်ဝေယံ]]
* [[၀င်းဇော်]]
* [[ဂင်ဆန်းမောင်]] (Gin Pu)

== ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် ==

* [[ကိုယ်ခံပညာပေါင်းစုံ အားကစား]]

== ကိုးကားချက်များ ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>kbngdf74tpimrysu7dmipprk71uw9gt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:တောင်ကုန်းများ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>292167</id>
    <revision>
      <id>1055440</id>
      <timestamp>2026-09-27T15:39:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Cat main|တောင်ကုန်း}} {{Commons Category|Hills}}    [[ကဏ္ဍ:ကုန်းမြေပုံစံများ]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="142" sha1="jxpfg7c4zvej1ywgo865wd158xvwbav" xml:space="preserve">{{Cat main|တောင်ကုန်း}}
{{Commons Category|Hills}}


[[ကဏ္ဍ:ကုန်းမြေပုံစံများ]]</text>
      <sha1>jxpfg7c4zvej1ywgo865wd158xvwbav</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တောင်တန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292168</id>
    <revision>
      <id>1055442</id>
      <timestamp>2026-09-27T15:58:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[File:Apollo 9 image of the Namcha Barwa Himal range, AS09-23-3511.jpg|thumb|upright=1.0|[[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း]]အား [[အပိုလို ၉]]မှ မြင်ရပုံ]] '''တောင်တန်း''' (Mountain range) ဆိုသည်မှာ လိုင်းတစ်ခုအဖြ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4589" sha1="fb006t6bs88ip95ieq2eopurzsc9d6e" xml:space="preserve">[[File:Apollo 9 image of the Namcha Barwa Himal range, AS09-23-3511.jpg|thumb|upright=1.0|[[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း]]အား [[အပိုလို ၉]]မှ မြင်ရပုံ]]
'''တောင်တန်း''' (Mountain range) ဆိုသည်မှာ လိုင်းတစ်ခုအဖြစ် တန်းစီတည်ရှိပြီး မြင့်မားသော မြေပြင်များဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည့် [[တောင်]]များ သို့မဟုတ် [[တောင်ကုန်း]]များ၏ အစီအစဉ်တန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ တောင်တန်းစနစ် (Mountain system) သို့မဟုတ် တောင်တန်းခါးပတ် (Mountain belt) ဆိုသည်မှာ အများအားဖြင့် တောင်ဖြစ်စဉ် (orogeny) တစ်ခုတည်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://www.mindat.org/glossary/mountain_system |title = Definition of mountain system |website = Mindat.org |publisher=Hudson Institute of Mineralogy |access-date = 26 August 2017 }}&lt;/ref&gt; ပုံသဏ္ဌာန်၊ တည်ဆောက်ပုံနှင့် တန်းစီတည်ရှိမှု တူညီကြသော တောင်တန်းများ၏ အုပ်စုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ တောင်တန်းများသည် အမျိုးမျိုးသော ဘူမိဗေဒ ဖြစ်စဉ်များကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာကြသော်လည်း ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ထင်ရှားသော တောင်တန်းအများစုမှာ ကျောက်ချပ်လွှာ ရွေ့လျားမှုများ (plate tectonics) ၏ ရလဒ်ကြောင့် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Hammond |first=Allen L. |date=1971-07-09 |title=Plate Tectonics (II): Mountain Building and Continental Geology |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.173.3992.133 |journal=Science |language=en |volume=173 |issue=3992 |pages=133–134 |doi=10.1126/science.173.3992.133 |pmid=17739640 |bibcode=1971Sci...173..133H |issn=0036-8075|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; တောင်တန်းများကို [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်းရှိ  ဂြိုဟ်အများအပြားပေါ်တွင်လည်း တွေ့ရှိရပြီး ကုန်းမြေမျက်နှာပြင်ရှိသော ဂြိုဟ်အများစု၏ ထူးခြားချက်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။

တောင်တန်းများကို အများအားဖြင့် မြင့်မားသော ကုန်းပြင်မြင့်များ (Highland) ချိုင့်ဝှမ်းများ (Velly) ဖြင့် ပိုင်းခြားထားလေ့ရှိသည်။ တောင်တန်းတစ်ခုတည်းအတွင်း၌ရှိသော သီးခြားတောင်များသည် ဘူမိဗေဒ တည်ဆောက်ပုံ သို့မဟုတ် ကျောက်အမျိုးအစား (petrology) တူညီရန် မလိုအပ်ပါ။ ၎င်းတို့သည် သီးခြားဖြစ်ပေါ်လာသော တောင်ဖြစ်စဉ်များနှင့် ကုန်းမြေအပိုင်းအစများ ရောနှောပါဝင်နေခြင်း ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ ဥပမာအားဖြင့် တွန်းကန်ကျောက်လွှာများ (thrust sheets)၊ မြင့်တက်လာသော ကျောက်တုံးကြီးများ (uplifted blocks)၊ ခေါက်တွဲတောင်များ (fold mountains) နှင့် မီးတောင် မြေမျက်နှာသွင်ပြင်များ စသည်ဖြင့် ကျောက်အမျိုးအစား အမျိုးမျိုးကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။


==ကိုးကား==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:တောင်တန်းများ]]</text>
      <sha1>fb006t6bs88ip95ieq2eopurzsc9d6e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂင်ဆန်းမောင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292169</id>
    <revision>
      <id>1055447</id>
      <timestamp>2026-09-27T18:11:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ushacs23</username>
        <id>148505</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Infobox martial artist | name              = ဂင်ဆန်းမောင် | birth_name        =  | other_names       = ဂင်ပူ | birth_date        = {{Birth date and age|2005|2|12}} | birth_place       = [[ကလေမြို့]], [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]], မြန်မာ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4966" sha1="a1o479kp1hrdibc590jcylyqz0ek414" xml:space="preserve">{{Infobox martial artist
| name              = ဂင်ဆန်းမောင်
| birth_name        = 
| other_names       = ဂင်ပူ
| birth_date        = {{Birth date and age|2005|2|12}}
| birth_place       = [[ကလေမြို့]], [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]], မြန်မာနိုင်ငံ
| nationality       = မြန်မာ
| height            = {{height|ft=5|in=7}}
| weight_class      = [[ဘန်တန်ဝိတ်]]
| style             = [[ကိုယ်ခံပညာသိုင်းပေါင်းစုံတိုက်ခိုက်ရေးကစားသမား]], [[လက်ဝှေ့]]
| ethnicity         = [[ဇိုမီးလူမျိုး|ဇိုမီး]]
| years_active      = 2024–လက်ရှိ
| team              = 
| mma_total         = 3
| mma_wins          = 3
| mma_losses        = 0
| mma_draws         = 0
| box_total         = 2
| box_wins          = 1
| box_losses        = 1
| box_draws         = 0
}}

'''ဂင်ဆန်းမောင်''' ('''ဂင်ပူ''' ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြ) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ကိုယ်ခံပညာသိုင်းပေါင်းစုံတိုက်ခိုက်ရေးနှင့်လက်ဝှေ့ကစားသမားတစ်ဦး &lt;ref name=&quot;tapology&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.tapology.com/fightcenter/fighters/482812-gin-sian-muang |title=Gin Sian Maung Profile |publisher=Tapology |access-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.asbcnews.org/aye-aye-pyae-and-gin-sin-maung-received-the-best-boxers-trophies-at-the-myanmar-divisions-and-states-boxing-championships/ |title=Aye Aye Pyae and Gin Sin Maung received the best boxers' trophies at the Myanmar Divisions and States Boxing Championships |publisher=ASBC News |access-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;

== အစောပိုင်းဘဝ ==
ဂင်ဆန်းမောင်ကို ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကလေမြို့]]တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူသည် [[ဇိုမီးလူမျိုး|ဇိုမီး]] တိုင်းရင်းသား တစ်ဦး ဖြစ်သည်။

== အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း မှတ်တမ်း ==
မောင်သည် ကိုယ်ခံပညာသိုင်းပေါင်းစုံတိုက်ခိုက်ရေးနှင့် လက်ဝှေ့နှစ်မျိုးစလုံးတွင် ယှဉ်ပြိုင်ကစားနေသူဖြစ်သည်။ သူ၏ ကိုယ်ခံပညာသိုင်းပေါင်းစုံတိုက်ခိုက်ရေးကစားသမားဘဝတွင် ရှုံးပွဲမရှိသေးဘဲ အနိုင် ၃ ပွဲ၊ ရှုံးပွဲ မရှိ ရလဒ်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။

==  (MMA) မှတ်တမ်း ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Professional record breakdown
|-
! style=&quot;width:5em;&quot; | 3 matches
! style=&quot;width:5em;&quot; | 3 wins
! style=&quot;width:5em;&quot; | 0 losses
|-
! By knockout
| style=&quot;background:#ccffcc;&quot; | 2
| style=&quot;background:#ffcccc;&quot; | 0
|-
! By submission
| style=&quot;background:#ccffcc;&quot; | 1
| style=&quot;background:#ffcccc; pointer-events:none;&quot; | 0
|-
! By decision
| style=&quot;background:#ccffcc; pointer-events:none;&quot; | 0
| style=&quot;background:#ffcccc; pointer-events:none;&quot; | 0
|-
! Draw
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#ffffcc;&quot; | 0
|-
! No contest
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dcdcdc;&quot; | 0
|}

=== MMA ပွဲစဉ်များ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Res.
! Record
! Opponent
! Method
! Event
! Date
! Round
! Time
! Location
! Notes
|-
| {{Yes2}} Win
| 3–0
| Hsar Law La
| Submission (rear-naked choke)
| 3MA 10
| {{dts|2026|09|06}}
| 1
| 3:33
| Yangon, Myanmar
| 
|-
| {{Yes2}} Win
| 2–0
| Kyaw Wai Yan
| KO/TKO (Ground &amp; Pound)
| 3MA 8
| {{dts|2025|12|07}}
| 3
| 1:30
| Yangon, Myanmar
| 
|-
| {{Yes2}} Win
| 1–0
| Diamond Win
| KO/TKO (Head-Kick)
| 3MA 5
| {{dts|2024|10|20}}
| 1
| 2:18
| Yangon, Myanmar
| 
|}

== ကိုးကားချက်များ ==
{{reflist}}

[[:Category:၂၀၀၅ မွေးဖွားသူများ]]
[[:Category:အသက်ရှင်ထင်ရှားရှိသူများ]]
[[:Category:မြန်မာ့ကိုယ်ခံပညာသိုင်းပေါင်းစုံတိုက်ခိုက်ရေးကစားသမား]]
[[:Category:မြန်မာ လက်ဝှေ့သမားများ]]</text>
      <sha1>a1o479kp1hrdibc590jcylyqz0ek414</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055448</id>
      <parentid>1055447</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T18:18:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ushacs23</username>
        <id>148505</id>
      </contributor>
      <origin>1055448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4994" sha1="rr2uxguafm1r74bi3gab2srvwclcj8j" xml:space="preserve">{{Infobox martial artist
| name              = ဂင်ဆန်းမောင်
| image          =Ginpo.png
| birth_name        = 
| other_names       = ဂင်ပူ
| birth_date        = {{Birth date and age|2005|2|12}}
| birth_place       = [[ကလေမြို့]], [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]], မြန်မာနိုင်ငံ
| nationality       = မြန်မာ
| height            = {{height|ft=5|in=7}}
| weight_class      = [[ဘန်တန်ဝိတ်]]
| style             = [[ကိုယ်ခံပညာသိုင်းပေါင်းစုံတိုက်ခိုက်ရေးကစားသမား]], [[လက်ဝှေ့]]
| ethnicity         = [[ဇိုမီးလူမျိုး|ဇိုမီး]]
| years_active      = 2024–လက်ရှိ
| team              = 
| mma_total         = 3
| mma_wins          = 3
| mma_losses        = 0
| mma_draws         = 0
| box_total         = 2
| box_wins          = 1
| box_losses        = 1
| box_draws         = 0
}}

'''ဂင်ဆန်းမောင်''' ('''ဂင်ပူ''' ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြ) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ကိုယ်ခံပညာသိုင်းပေါင်းစုံတိုက်ခိုက်ရေးနှင့်လက်ဝှေ့ကစားသမားတစ်ဦး &lt;ref name=&quot;tapology&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.tapology.com/fightcenter/fighters/482812-gin-sian-muang |title=Gin Sian Maung Profile |publisher=Tapology |access-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.asbcnews.org/aye-aye-pyae-and-gin-sin-maung-received-the-best-boxers-trophies-at-the-myanmar-divisions-and-states-boxing-championships/ |title=Aye Aye Pyae and Gin Sin Maung received the best boxers' trophies at the Myanmar Divisions and States Boxing Championships |publisher=ASBC News |access-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;

== အစောပိုင်းဘဝ ==
ဂင်ဆန်းမောင်ကို ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကလေမြို့]]တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူသည် [[ဇိုမီးလူမျိုး|ဇိုမီး]] တိုင်းရင်းသား တစ်ဦး ဖြစ်သည်။

== အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း မှတ်တမ်း ==
မောင်သည် ကိုယ်ခံပညာသိုင်းပေါင်းစုံတိုက်ခိုက်ရေးနှင့် လက်ဝှေ့နှစ်မျိုးစလုံးတွင် ယှဉ်ပြိုင်ကစားနေသူဖြစ်သည်။ သူ၏ ကိုယ်ခံပညာသိုင်းပေါင်းစုံတိုက်ခိုက်ရေးကစားသမားဘဝတွင် ရှုံးပွဲမရှိသေးဘဲ အနိုင် ၃ ပွဲ၊ ရှုံးပွဲ မရှိ ရလဒ်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။

==  (MMA) မှတ်တမ်း ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Professional record breakdown
|-
! style=&quot;width:5em;&quot; | 3 matches
! style=&quot;width:5em;&quot; | 3 wins
! style=&quot;width:5em;&quot; | 0 losses
|-
! By knockout
| style=&quot;background:#ccffcc;&quot; | 2
| style=&quot;background:#ffcccc;&quot; | 0
|-
! By submission
| style=&quot;background:#ccffcc;&quot; | 1
| style=&quot;background:#ffcccc; pointer-events:none;&quot; | 0
|-
! By decision
| style=&quot;background:#ccffcc; pointer-events:none;&quot; | 0
| style=&quot;background:#ffcccc; pointer-events:none;&quot; | 0
|-
! Draw
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#ffffcc;&quot; | 0
|-
! No contest
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dcdcdc;&quot; | 0
|}

=== MMA ပွဲစဉ်များ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Res.
! Record
! Opponent
! Method
! Event
! Date
! Round
! Time
! Location
! Notes
|-
| {{Yes2}} Win
| 3–0
| Hsar Law La
| Submission (rear-naked choke)
| 3MA 10
| {{dts|2026|09|06}}
| 1
| 3:33
| Yangon, Myanmar
| 
|-
| {{Yes2}} Win
| 2–0
| Kyaw Wai Yan
| KO/TKO (Ground &amp; Pound)
| 3MA 8
| {{dts|2025|12|07}}
| 3
| 1:30
| Yangon, Myanmar
| 
|-
| {{Yes2}} Win
| 1–0
| Diamond Win
| KO/TKO (Head-Kick)
| 3MA 5
| {{dts|2024|10|20}}
| 1
| 2:18
| Yangon, Myanmar
| 
|}

== ကိုးကားချက်များ ==
{{reflist}}

[[:Category:၂၀၀၅ မွေးဖွားသူများ]]
[[:Category:အသက်ရှင်ထင်ရှားရှိသူများ]]
[[:Category:မြန်မာ့ကိုယ်ခံပညာသိုင်းပေါင်းစုံတိုက်ခိုက်ရေးကစားသမား]]
[[:Category:မြန်မာ လက်ဝှေ့သမားများ]]</text>
      <sha1>rr2uxguafm1r74bi3gab2srvwclcj8j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055507</id>
      <parentid>1055448</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T04:46:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ချင်းပြည်နယ်မှ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1055507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5101" sha1="b9cwkbhdtpjny5pi6cawj3jjep10wgb" xml:space="preserve">{{Infobox martial artist
| name              = ဂင်ဆန်းမောင်
| image          =Ginpo.png
| birth_name        = 
| other_names       = ဂင်ပူ
| birth_date        = {{Birth date and age|2005|2|12}}
| birth_place       = [[ကလေမြို့]], [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]], မြန်မာနိုင်ငံ
| nationality       = မြန်မာ
| height            = {{height|ft=5|in=7}}
| weight_class      = [[ဘန်တန်ဝိတ်]]
| style             = [[ကိုယ်ခံပညာသိုင်းပေါင်းစုံတိုက်ခိုက်ရေးကစားသမား]], [[လက်ဝှေ့]]
| ethnicity         = [[ဇိုမီးလူမျိုး|ဇိုမီး]]
| years_active      = 2024–လက်ရှိ
| team              = 
| mma_total         = 3
| mma_wins          = 3
| mma_losses        = 0
| mma_draws         = 0
| box_total         = 2
| box_wins          = 1
| box_losses        = 1
| box_draws         = 0
}}

'''ဂင်ဆန်းမောင်''' ('''ဂင်ပူ''' ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြ) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ကိုယ်ခံပညာသိုင်းပေါင်းစုံတိုက်ခိုက်ရေးနှင့်လက်ဝှေ့ကစားသမားတစ်ဦး &lt;ref name=&quot;tapology&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.tapology.com/fightcenter/fighters/482812-gin-sian-muang |title=Gin Sian Maung Profile |publisher=Tapology |access-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.asbcnews.org/aye-aye-pyae-and-gin-sin-maung-received-the-best-boxers-trophies-at-the-myanmar-divisions-and-states-boxing-championships/ |title=Aye Aye Pyae and Gin Sin Maung received the best boxers' trophies at the Myanmar Divisions and States Boxing Championships |publisher=ASBC News |access-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;

== အစောပိုင်းဘဝ ==
ဂင်ဆန်းမောင်ကို ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကလေမြို့]]တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူသည် [[ဇိုမီးလူမျိုး|ဇိုမီး]] တိုင်းရင်းသား တစ်ဦး ဖြစ်သည်။

== အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း မှတ်တမ်း ==
မောင်သည် ကိုယ်ခံပညာသိုင်းပေါင်းစုံတိုက်ခိုက်ရေးနှင့် လက်ဝှေ့နှစ်မျိုးစလုံးတွင် ယှဉ်ပြိုင်ကစားနေသူဖြစ်သည်။ သူ၏ ကိုယ်ခံပညာသိုင်းပေါင်းစုံတိုက်ခိုက်ရေးကစားသမားဘဝတွင် ရှုံးပွဲမရှိသေးဘဲ အနိုင် ၃ ပွဲ၊ ရှုံးပွဲ မရှိ ရလဒ်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။

==  (MMA) မှတ်တမ်း ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Professional record breakdown
|-
! style=&quot;width:5em;&quot; | 3 matches
! style=&quot;width:5em;&quot; | 3 wins
! style=&quot;width:5em;&quot; | 0 losses
|-
! By knockout
| style=&quot;background:#ccffcc;&quot; | 2
| style=&quot;background:#ffcccc;&quot; | 0
|-
! By submission
| style=&quot;background:#ccffcc;&quot; | 1
| style=&quot;background:#ffcccc; pointer-events:none;&quot; | 0
|-
! By decision
| style=&quot;background:#ccffcc; pointer-events:none;&quot; | 0
| style=&quot;background:#ffcccc; pointer-events:none;&quot; | 0
|-
! Draw
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#ffffcc;&quot; | 0
|-
! No contest
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dcdcdc;&quot; | 0
|}

=== MMA ပွဲစဉ်များ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Res.
! Record
! Opponent
! Method
! Event
! Date
! Round
! Time
! Location
! Notes
|-
| {{Yes2}} Win
| 3–0
| Hsar Law La
| Submission (rear-naked choke)
| 3MA 10
| {{dts|2026|09|06}}
| 1
| 3:33
| Yangon, Myanmar
| 
|-
| {{Yes2}} Win
| 2–0
| Kyaw Wai Yan
| KO/TKO (Ground &amp; Pound)
| 3MA 8
| {{dts|2025|12|07}}
| 3
| 1:30
| Yangon, Myanmar
| 
|-
| {{Yes2}} Win
| 1–0
| Diamond Win
| KO/TKO (Head-Kick)
| 3MA 5
| {{dts|2024|10|20}}
| 1
| 2:18
| Yangon, Myanmar
| 
|}

== ကိုးကားချက်များ ==
{{reflist}}

[[:Category:၂၀၀၅ မွေးဖွားသူများ]]
[[:Category:အသက်ရှင်ထင်ရှားရှိသူများ]]
[[:Category:မြန်မာ့ကိုယ်ခံပညာသိုင်းပေါင်းစုံတိုက်ခိုက်ရေးကစားသမား]]
[[:Category:မြန်မာ လက်ဝှေ့သမားများ]]

[[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်မှ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]]</text>
      <sha1>b9cwkbhdtpjny5pi6cawj3jjep10wgb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055508</id>
      <parentid>1055507</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T04:47:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:၂၀၀၅ မွေးဖွားသူများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1055508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5174" sha1="dr38b13vhyj2x993h8rh5pwglhlrxn3" xml:space="preserve">{{Infobox martial artist
| name              = ဂင်ဆန်းမောင်
| image          =Ginpo.png
| birth_name        = 
| other_names       = ဂင်ပူ
| birth_date        = {{Birth date and age|2005|2|12}}
| birth_place       = [[ကလေမြို့]], [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]], မြန်မာနိုင်ငံ
| nationality       = မြန်မာ
| height            = {{height|ft=5|in=7}}
| weight_class      = [[ဘန်တန်ဝိတ်]]
| style             = [[ကိုယ်ခံပညာသိုင်းပေါင်းစုံတိုက်ခိုက်ရေးကစားသမား]], [[လက်ဝှေ့]]
| ethnicity         = [[ဇိုမီးလူမျိုး|ဇိုမီး]]
| years_active      = 2024–လက်ရှိ
| team              = 
| mma_total         = 3
| mma_wins          = 3
| mma_losses        = 0
| mma_draws         = 0
| box_total         = 2
| box_wins          = 1
| box_losses        = 1
| box_draws         = 0
}}

'''ဂင်ဆန်းမောင်''' ('''ဂင်ပူ''' ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြ) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ကိုယ်ခံပညာသိုင်းပေါင်းစုံတိုက်ခိုက်ရေးနှင့်လက်ဝှေ့ကစားသမားတစ်ဦး &lt;ref name=&quot;tapology&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.tapology.com/fightcenter/fighters/482812-gin-sian-muang |title=Gin Sian Maung Profile |publisher=Tapology |access-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.asbcnews.org/aye-aye-pyae-and-gin-sin-maung-received-the-best-boxers-trophies-at-the-myanmar-divisions-and-states-boxing-championships/ |title=Aye Aye Pyae and Gin Sin Maung received the best boxers' trophies at the Myanmar Divisions and States Boxing Championships |publisher=ASBC News |access-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;

== အစောပိုင်းဘဝ ==
ဂင်ဆန်းမောင်ကို ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကလေမြို့]]တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူသည် [[ဇိုမီးလူမျိုး|ဇိုမီး]] တိုင်းရင်းသား တစ်ဦး ဖြစ်သည်။

== အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း မှတ်တမ်း ==
မောင်သည် ကိုယ်ခံပညာသိုင်းပေါင်းစုံတိုက်ခိုက်ရေးနှင့် လက်ဝှေ့နှစ်မျိုးစလုံးတွင် ယှဉ်ပြိုင်ကစားနေသူဖြစ်သည်။ သူ၏ ကိုယ်ခံပညာသိုင်းပေါင်းစုံတိုက်ခိုက်ရေးကစားသမားဘဝတွင် ရှုံးပွဲမရှိသေးဘဲ အနိုင် ၃ ပွဲ၊ ရှုံးပွဲ မရှိ ရလဒ်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။

==  (MMA) မှတ်တမ်း ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Professional record breakdown
|-
! style=&quot;width:5em;&quot; | 3 matches
! style=&quot;width:5em;&quot; | 3 wins
! style=&quot;width:5em;&quot; | 0 losses
|-
! By knockout
| style=&quot;background:#ccffcc;&quot; | 2
| style=&quot;background:#ffcccc;&quot; | 0
|-
! By submission
| style=&quot;background:#ccffcc;&quot; | 1
| style=&quot;background:#ffcccc; pointer-events:none;&quot; | 0
|-
! By decision
| style=&quot;background:#ccffcc; pointer-events:none;&quot; | 0
| style=&quot;background:#ffcccc; pointer-events:none;&quot; | 0
|-
! Draw
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#ffffcc;&quot; | 0
|-
! No contest
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dcdcdc;&quot; | 0
|}

=== MMA ပွဲစဉ်များ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Res.
! Record
! Opponent
! Method
! Event
! Date
! Round
! Time
! Location
! Notes
|-
| {{Yes2}} Win
| 3–0
| Hsar Law La
| Submission (rear-naked choke)
| 3MA 10
| {{dts|2026|09|06}}
| 1
| 3:33
| Yangon, Myanmar
| 
|-
| {{Yes2}} Win
| 2–0
| Kyaw Wai Yan
| KO/TKO (Ground &amp; Pound)
| 3MA 8
| {{dts|2025|12|07}}
| 3
| 1:30
| Yangon, Myanmar
| 
|-
| {{Yes2}} Win
| 1–0
| Diamond Win
| KO/TKO (Head-Kick)
| 3MA 5
| {{dts|2024|10|20}}
| 1
| 2:18
| Yangon, Myanmar
| 
|}

== ကိုးကားချက်များ ==
{{reflist}}

[[:Category:၂၀၀၅ မွေးဖွားသူများ]]
[[:Category:အသက်ရှင်ထင်ရှားရှိသူများ]]
[[:Category:မြန်မာ့ကိုယ်ခံပညာသိုင်းပေါင်းစုံတိုက်ခိုက်ရေးကစားသမား]]
[[:Category:မြန်မာ လက်ဝှေ့သမားများ]]

[[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်မှ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၀၅ မွေးဖွားသူများ]]</text>
      <sha1>dr38b13vhyj2x993h8rh5pwglhlrxn3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055509</id>
      <parentid>1055508</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T04:50:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <origin>1055509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5317" sha1="2waj8ewowxxuxqrbm6ng5zqmt7wd2v0" xml:space="preserve">{{Infobox martial artist
| name              = ဂင်ဆန်းမောင်
| image          =Ginpo.png
| birth_name        = 
| other_names       = ဂင်ပူ
| birth_date        = {{Birth date and age|2005|2|12}}
| birth_place       = [[ကလေးမြို့]], [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]], မြန်မာနိုင်ငံ
| nationality       = မြန်မာ
| height            = {{height|ft=5|in=7}}
| weight_class      = [[ဘန်တန်ဝိတ်]]
| style             = [[ကိုယ်ခံပညာသိုင်းပေါင်းစုံတိုက်ခိုက်ရေးကစားသမား]], [[လက်ဝှေ့]]
| ethnicity         = [[ဇိုမီးလူမျိုး|ဇိုမီး]]
| years_active      = 2024–လက်ရှိ
| team              = 
| mma_total         = 3
| mma_wins          = 3
| mma_losses        = 0
| mma_draws         = 0
| box_total         = 2
| box_wins          = 1
| box_losses        = 1
| box_draws         = 0
}}

'''ဂင်ဆန်းမောင်''' ([[တီးတိန်ဘာသာစကား|တီးတိန်ချင်း]]: Gin Sian Maung, '''ဂင်ပူ''' ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြ) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ကိုယ်ခံပညာသိုင်းပေါင်းစုံတိုက်ခိုက်ရေးနှင့် လက်ဝှေ့ကစားသမားတစ်ဦး &lt;ref name=&quot;tapology&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.tapology.com/fightcenter/fighters/482812-gin-sian-muang |title=Gin Sian Maung Profile |publisher=Tapology |access-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.asbcnews.org/aye-aye-pyae-and-gin-sin-maung-received-the-best-boxers-trophies-at-the-myanmar-divisions-and-states-boxing-championships/ |title=Aye Aye Pyae and Gin Sin Maung received the best boxers' trophies at the Myanmar Divisions and States Boxing Championships |publisher=ASBC News |access-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt; ဖြစ်သည်။

== အစောပိုင်းဘဝ ==
ဂင်ဆန်းမောင်ကို ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကလေးမြို့]]တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူသည် [[တီးတိန်လူမျိုး|ဇိုမီး]](ချင်း)မျိုးနွယ် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။

== အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း မှတ်တမ်း ==
မောင်သည် ကိုယ်ခံပညာသိုင်းပေါင်းစုံတိုက်ခိုက်ရေးနှင့် လက်ဝှေ့နှစ်မျိုးစလုံးတွင် ယှဉ်ပြိုင်ကစားနေသူဖြစ်သည်။ သူ၏ ကိုယ်ခံပညာသိုင်းပေါင်းစုံတိုက်ခိုက်ရေးကစားသမားဘဝတွင် ရှုံးပွဲမရှိသေးဘဲ အနိုင် ၃ ပွဲ၊ ရှုံးပွဲ မရှိ ရလဒ်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။

==  (MMA) မှတ်တမ်း ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Professional record breakdown
|-
! style=&quot;width:5em;&quot; | 3 matches
! style=&quot;width:5em;&quot; | 3 wins
! style=&quot;width:5em;&quot; | 0 losses
|-
! By knockout
| style=&quot;background:#ccffcc;&quot; | 2
| style=&quot;background:#ffcccc;&quot; | 0
|-
! By submission
| style=&quot;background:#ccffcc;&quot; | 1
| style=&quot;background:#ffcccc; pointer-events:none;&quot; | 0
|-
! By decision
| style=&quot;background:#ccffcc; pointer-events:none;&quot; | 0
| style=&quot;background:#ffcccc; pointer-events:none;&quot; | 0
|-
! Draw
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#ffffcc;&quot; | 0
|-
! No contest
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dcdcdc;&quot; | 0
|}

=== MMA ပွဲစဉ်များ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Res.
! Record
! Opponent
! Method
! Event
! Date
! Round
! Time
! Location
! Notes
|-
| {{Yes2}} Win
| 3–0
| Hsar Law La
| Submission (rear-naked choke)
| 3MA 10
| {{dts|2026|09|06}}
| 1
| 3:33
| Yangon, Myanmar
| 
|-
| {{Yes2}} Win
| 2–0
| Kyaw Wai Yan
| KO/TKO (Ground &amp; Pound)
| 3MA 8
| {{dts|2025|12|07}}
| 3
| 1:30
| Yangon, Myanmar
| 
|-
| {{Yes2}} Win
| 1–0
| Diamond Win
| KO/TKO (Head-Kick)
| 3MA 5
| {{dts|2024|10|20}}
| 1
| 2:18
| Yangon, Myanmar
| 
|}

== ကိုးကားချက်များ ==
{{reflist}}

[[:Category:၂၀၀၅ မွေးဖွားသူများ]]
[[:Category:အသက်ရှင်ထင်ရှားရှိသူများ]]
[[:Category:မြန်မာ့ကိုယ်ခံပညာသိုင်းပေါင်းစုံတိုက်ခိုက်ရေးကစားသမား]]
[[:Category:မြန်မာ လက်ဝှေ့သမားများ]]

[[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်မှ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၀၅ မွေးဖွားသူများ]]</text>
      <sha1>2waj8ewowxxuxqrbm6ng5zqmt7wd2v0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055510</id>
      <parentid>1055509</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T04:50:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးမှ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1055510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5453" sha1="6yg23bgxbqch3zfwv0sb4ljpjl5nxh3" xml:space="preserve">{{Infobox martial artist
| name              = ဂင်ဆန်းမောင်
| image          =Ginpo.png
| birth_name        = 
| other_names       = ဂင်ပူ
| birth_date        = {{Birth date and age|2005|2|12}}
| birth_place       = [[ကလေးမြို့]], [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]], မြန်မာနိုင်ငံ
| nationality       = မြန်မာ
| height            = {{height|ft=5|in=7}}
| weight_class      = [[ဘန်တန်ဝိတ်]]
| style             = [[ကိုယ်ခံပညာသိုင်းပေါင်းစုံတိုက်ခိုက်ရေးကစားသမား]], [[လက်ဝှေ့]]
| ethnicity         = [[ဇိုမီးလူမျိုး|ဇိုမီး]]
| years_active      = 2024–လက်ရှိ
| team              = 
| mma_total         = 3
| mma_wins          = 3
| mma_losses        = 0
| mma_draws         = 0
| box_total         = 2
| box_wins          = 1
| box_losses        = 1
| box_draws         = 0
}}

'''ဂင်ဆန်းမောင်''' ([[တီးတိန်ဘာသာစကား|တီးတိန်ချင်း]]: Gin Sian Maung, '''ဂင်ပူ''' ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြ) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ကိုယ်ခံပညာသိုင်းပေါင်းစုံတိုက်ခိုက်ရေးနှင့် လက်ဝှေ့ကစားသမားတစ်ဦး &lt;ref name=&quot;tapology&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.tapology.com/fightcenter/fighters/482812-gin-sian-muang |title=Gin Sian Maung Profile |publisher=Tapology |access-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.asbcnews.org/aye-aye-pyae-and-gin-sin-maung-received-the-best-boxers-trophies-at-the-myanmar-divisions-and-states-boxing-championships/ |title=Aye Aye Pyae and Gin Sin Maung received the best boxers' trophies at the Myanmar Divisions and States Boxing Championships |publisher=ASBC News |access-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt; ဖြစ်သည်။

== အစောပိုင်းဘဝ ==
ဂင်ဆန်းမောင်ကို ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကလေးမြို့]]တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူသည် [[တီးတိန်လူမျိုး|ဇိုမီး]](ချင်း)မျိုးနွယ် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။

== အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း မှတ်တမ်း ==
မောင်သည် ကိုယ်ခံပညာသိုင်းပေါင်းစုံတိုက်ခိုက်ရေးနှင့် လက်ဝှေ့နှစ်မျိုးစလုံးတွင် ယှဉ်ပြိုင်ကစားနေသူဖြစ်သည်။ သူ၏ ကိုယ်ခံပညာသိုင်းပေါင်းစုံတိုက်ခိုက်ရေးကစားသမားဘဝတွင် ရှုံးပွဲမရှိသေးဘဲ အနိုင် ၃ ပွဲ၊ ရှုံးပွဲ မရှိ ရလဒ်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။

==  (MMA) မှတ်တမ်း ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Professional record breakdown
|-
! style=&quot;width:5em;&quot; | 3 matches
! style=&quot;width:5em;&quot; | 3 wins
! style=&quot;width:5em;&quot; | 0 losses
|-
! By knockout
| style=&quot;background:#ccffcc;&quot; | 2
| style=&quot;background:#ffcccc;&quot; | 0
|-
! By submission
| style=&quot;background:#ccffcc;&quot; | 1
| style=&quot;background:#ffcccc; pointer-events:none;&quot; | 0
|-
! By decision
| style=&quot;background:#ccffcc; pointer-events:none;&quot; | 0
| style=&quot;background:#ffcccc; pointer-events:none;&quot; | 0
|-
! Draw
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#ffffcc;&quot; | 0
|-
! No contest
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#dcdcdc;&quot; | 0
|}

=== MMA ပွဲစဉ်များ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Res.
! Record
! Opponent
! Method
! Event
! Date
! Round
! Time
! Location
! Notes
|-
| {{Yes2}} Win
| 3–0
| Hsar Law La
| Submission (rear-naked choke)
| 3MA 10
| {{dts|2026|09|06}}
| 1
| 3:33
| Yangon, Myanmar
| 
|-
| {{Yes2}} Win
| 2–0
| Kyaw Wai Yan
| KO/TKO (Ground &amp; Pound)
| 3MA 8
| {{dts|2025|12|07}}
| 3
| 1:30
| Yangon, Myanmar
| 
|-
| {{Yes2}} Win
| 1–0
| Diamond Win
| KO/TKO (Head-Kick)
| 3MA 5
| {{dts|2024|10|20}}
| 1
| 2:18
| Yangon, Myanmar
| 
|}

== ကိုးကားချက်များ ==
{{reflist}}

[[:Category:၂၀၀၅ မွေးဖွားသူများ]]
[[:Category:အသက်ရှင်ထင်ရှားရှိသူများ]]
[[:Category:မြန်မာ့ကိုယ်ခံပညာသိုင်းပေါင်းစုံတိုက်ခိုက်ရေးကစားသမား]]
[[:Category:မြန်မာ လက်ဝှေ့သမားများ]]

[[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်မှ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၀၅ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးမှ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]]</text>
      <sha1>6yg23bgxbqch3zfwv0sb4ljpjl5nxh3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-52012-33</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292170</id>
    <revision>
      <id>1055452</id>
      <timestamp>2026-09-27T19:01:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1055452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8552" sha1="j36ony3sjb5uo0118x2o3fl1v6gu8en" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-52012-33 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၉:၀၁၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>j36ony3sjb5uo0118x2o3fl1v6gu8en</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292171</id>
    <revision>
      <id>1055457</id>
      <timestamp>2026-09-27T22:42:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[File:Dice measure.svg|thumb|400px|အန်စာတုံးကို ဆက်တိုက် 2 ကြိမ် ပစ်ခြင်းအတွက် ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း (probability space) ပုံကြမ်းဖြစ်သည်။ [[နမူနာ ရပ်ဝန်း]] (sample space) &lt;...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9281" sha1="iknclkgy000pskomkoe609jc0py3227" xml:space="preserve">[[File:Dice measure.svg|thumb|400px|အန်စာတုံးကို ဆက်တိုက် 2 ကြိမ် ပစ်ခြင်းအတွက် ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း (probability space) ပုံကြမ်းဖြစ်သည်။ [[နမူနာ ရပ်ဝန်း]] (sample space) &lt;math&gt;\Omega&lt;/math&gt; တွင် ဖြစ်နိုင်သော ရလဒ် (outcome) 36 ခုလုံး ပါဝင်သည်။ အရောင်ခြယ်ထားသည့် မတူညီသော [[အဖြစ်အပျက်]] (event) 3 ခုနှင့် ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] (probability) များကို ပြသထားသည်။ ဤနေရာတွင် တစ်ပိုင်းတစ်စ တစ်ပြေးညီ ဖြန့်ဖြူးခြင်း (discrete uniform distribution) ဖြစ်သည်ဟု ယူဆထားသည်။]]

ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း ဆိုသည်မှာ စုစုပေါင်း အတိုင်းအတာ (measure) 1 ရှိသော အတိုင်းအတာ ရပ်ဝန်း (measure space) &lt;math&gt;(\Omega, \mathcal{F}, P)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ကျပန်း စမ်းသပ်ချက် (random experiment) ၏ မော်ဒယ်ကို ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းထားခြင်းပင်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Loève (1955), p. 14.&lt;/ref&gt;

== ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Formal Definition) ==

ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း (probability space) &lt;math&gt;(\Omega, \mathcal{F}, P)&lt;/math&gt; တွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;Stroock (1999), p. 2.&lt;/ref&gt;
*[[နမူနာ ရပ်ဝန်း]] (sample space) &lt;math&gt;\Omega&lt;/math&gt; သည် ရလဒ် (outcome) များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အလိုရှိရာ (arbitrary) ဗလာမဟုတ်သော[[အစု]] (non-empty set) တစ်ခု ဖြစ်သည်။
*ဆစ်ဂ်မာ-အက္ခရာသင်္ချာ (sigma-algebra) &lt;math&gt;\mathcal{F} \subseteq 2^\Omega&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\Omega&lt;/math&gt; ၏ [[အစုပိုင်း]] (subset) များ စုစည်းမှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို [[အဖြစ်အပျက်]] (event) များဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းသည် အောက်ပါအချက်များနှင့် ကိုက်ညီရမည်။
:* &lt;math&gt;\Omega \in \mathcal{F}&lt;/math&gt; ဖြစ်ရမည်။
:* ဖြည့်စွက်စု (complement) များအောက်တွင် [[အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ]] (closure property) ပြည့်စုံမှုရှိရမည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;A \in \mathcal{F}&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;(\Omega \setminus A) \in \mathcal{F}&lt;/math&gt; ဖြစ်ရမည်။
:* ရေတွက်နိုင်သော ပေါင်းစပ်စု (countable union) များအောက်တွင် အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ ပြည့်စုံမှုရှိရမည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;i = 1, 2, \dots&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;A_i \in \mathcal{F}&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;\bigcup_{i=1}^\infty A_i \in \mathcal{F}&lt;/math&gt; ဖြစ်ရမည်။
*ဖြစ်တန်စွမ်း အတိုင်းအတာ (probability measure) &lt;math&gt;P : \mathcal{F} \to [0,1]&lt;/math&gt; သည် [[ဖန်ရှင်|အစုဖန်ရှင်]] (set function) တစ်ခု ဖြစ်ပြီး အောက်ပါအချက်များနှင့် ကိုက်ညီရမည်။
:* ရေတွက်နိုင်သော ပေါင်းစပ်နိုင်မှု (countable additivity) ရှိရမည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;\{A_i\}_{i=1}^\infty \subseteq \mathcal{F}&lt;/math&gt; သည် အစုံလိုက် ဘုံမပါသော[[အစု]] (pairwise disjoint set) များ၏ [[ကိန်းစဉ်]] (sequence) တစ်ခု ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;P\left(\bigcup_{i=1}^\infty A_i\right) = \sum_{i=1}^\infty P(A_i)&lt;/math&gt; ဖြစ်ရမည်။
:* ယူနစ် အတိုင်းအတာ (unit measure) ဖြစ်ရမည်။ &lt;math&gt;P(\Omega) = 1&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

== တစ်ပိုင်းတစ်စဖြစ်သော အခြေအနေ (Discrete Case) ==

ရေတွက်နိုင်သော (countable) [[နမူနာ ရပ်ဝန်း]] (sample space) &lt;math&gt;\Omega&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;\mathcal{F}&lt;/math&gt; ကို ယေဘုယျအားဖြင့် [[အစု|ပါဝါအစု]] (power set) &lt;math&gt;2^\Omega&lt;/math&gt; အဖြစ် ရွေးချယ်လေ့ရှိသည်။ တစ်ပိုင်းတစ်စ [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] ဖြန့်ဖြူးခြင်း (discrete probability distribution) ကို &lt;math&gt;\sum_{\omega \in \Omega} p(\omega) = 1&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု [[ဖန်ရှင်]] (probability mass function) &lt;math&gt;p : \Omega \to [0,1]&lt;/math&gt; ဖြင့် ထိန်းချုပ်ထားသည်။ ဖြစ်တန်စွမ်း အတိုင်းအတာ (probability measure) ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;A \subseteq \Omega&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;P(A) = \sum_{\omega \in A} p(\omega)&lt;/math&gt;

== ယေဘုယျနှင့် အက်တမ်မဲ့ အခြေအနေများ (General and Non-Atomic Cases) ==

&lt;math&gt;P(A) &gt; 0&lt;/math&gt; ရှိသော မည်သည့် [[အဖြစ်အပျက်]] (event) &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ကိုမျှ တိကျစွာ ပိုငယ်ပြီး အပေါင်းဖြစ်သော (positive) [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] (probability) ရှိသည့် အဖြစ်အပျက်ငယ်များအဖြစ် ထပ်မံခွဲခြား၍မရနိုင်ပါက ယင်းရပ်ဝန်း (space) ကို အက်တမ်မဲ့ (non-atomic) ဟု ဆိုသည်။ စံ (standard) ဘိုရဲလ် (Borel) ရပ်ဝန်းများတွင် ဤအချက်အရ &lt;math&gt;\omega \in \Omega&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;P(\{\omega\}) = 0&lt;/math&gt; ဖြစ်စေသည်။ ဤအခြေအနေတွင် &lt;math&gt;P(A)&lt;/math&gt; ကို [[ပေါင်းခြင်း]] (summation) မှတစ်ဆင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်၍မရနိုင်ပေ။ ဖြစ်တန်စွမ်းများကို ယေဘုယျအားဖြင့် ထုတ်လုပ်ကိန်း[[အစု]] (generator set) များထံသို့ သတ်မှတ်ပေးလေ့ရှိသည်။ ထို့အပြင် ထုတ်လုပ်ခံ (generated) ဆစ်ဂ်မာ-အက္ခရာသင်္ချာ (sigma-algebra) &lt;math&gt;\mathcal{F}&lt;/math&gt; အပေါ်တွင် &lt;math&gt;P&lt;/math&gt; ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ရန်အတွက် ကာရာသီယိုဒိုရီ၏ တိုးချဲ့ချက် သီအိုရမ် (Carathéodory's extension theorem) ကို အသုံးချနိုင်သည်။ &lt;math&gt;\mathcal{F}&lt;/math&gt; ၌ ပါဝင်သော အစု (set) များကို တိုင်းတာနိုင်သော (measurable) အစုများဟု ခေါ်ဆိုသည်။

== ပြည့်စုံသော ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း (Complete Probability Space) ==

&lt;math&gt;P(B) = 0&lt;/math&gt; ဖြစ်သော &lt;math&gt;B \in \mathcal{F}&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် မည်သည့် [[အစုပိုင်း]] (subset) မဆို &lt;math&gt;A \subseteq B&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A \in \mathcal{F}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;P(A) = 0&lt;/math&gt; ဖြစ်စေပါက ထို ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း (probability space) &lt;math&gt;(\Omega, \mathcal{F}, P)&lt;/math&gt; သည် ပြည့်စုံသည် (complete) ဟု ဆိုနိုင်သည်။

== ကိုးကား (References) ==
* {{Citation |last=Loève |first=Michel |title=Probability Theory |volume=1 |publication-place=New York |publisher=D. Van Nostrand Company |date=1955}}
* {{Citation |last=Stroock |first=Daniel W. |title=Probability Theory: An Analytic View |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |date=1999 |isbn=978-0521663496}}
[[Category:ဖြစ်တန်စွမ်း]]</text>
      <sha1>iknclkgy000pskomkoe609jc0py3227</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဖြစ်တန်စွမ်း</title>
    <ns>14</ns>
    <id>292172</id>
    <revision>
      <id>1055458</id>
      <timestamp>2026-09-27T22:42:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[ကဏ္ဍ:အတိုင်းအတာသီအိုရီ]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68" sha1="oa13d3asz4fhszcpfgijufjsbfmp17b" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:အတိုင်းအတာသီအိုရီ]]</text>
      <sha1>oa13d3asz4fhszcpfgijufjsbfmp17b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နမူနာ ရပ်ဝန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292173</id>
    <revision>
      <id>1055459</id>
      <timestamp>2026-09-27T22:49:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[File:Sample space.png|thumb|263x263px|အဆုံးရှိ (finite) နမူနာ ရပ်ဝန်း (sample space) နှင့် [[အဖြစ်အပျက်]] (event) များကို ပုံဖော်ပြသထားခြင်းဖြစ်သည်။ အနီရောင် ဘဲဥပုံသည် ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5284" sha1="bgartp2swe2sirqau7esqj1nb0aee81" xml:space="preserve">[[File:Sample space.png|thumb|263x263px|အဆုံးရှိ (finite) နမူနာ ရပ်ဝန်း (sample space) နှင့် [[အဖြစ်အပျက်]] (event) များကို ပုံဖော်ပြသထားခြင်းဖြစ်သည်။ အနီရောင် ဘဲဥပုံသည် [[ကိန်း]]တစ်ခု [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|မကိန်း]] (odd number) ဖြစ်သည့် အဖြစ်အပျက်ဖြစ်ပြီး အပြာရောင် ဘဲဥပုံသည် ကိန်းတစ်ခု [[သုဒ္ဓကိန်း]] (prime number) ဖြစ်သည့် အဖြစ်အပျက်ဖြစ်သည်။]]
[[File:Coin tossing.JPG|thumb|အကြွေစေ့တစ်စေ့ကို ပစ်တင်ခြင်းသည် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] သေချာသလောက်နီးပါး တူညီသော (almost equally likely) ရလဒ် (outcome) 2 ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် နမူနာ ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။]]

ကျပန်း စမ်းသပ်ချက် (random trial) တစ်ခု၏ နမူနာ ရပ်ဝန်း &lt;math&gt;\Omega&lt;/math&gt; ဆိုသည်မှာ ထိုစမ်းသပ်ချက်မှ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ရလဒ်များအားလုံး၏ [[အစု]] (set) ပင်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Stark &amp; Woods (2002), p. 7.&lt;/ref&gt; ၎င်းသည် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] မော်ဒယ် (probability model) တစ်ခုတွင် [[အစု|အလုံးစုံပါဝင်စု]] (universal set) အဖြစ် လုပ်ဆောင်သည်။

== နဂိုမှန်အဆိုဆိုင်ရာ အခြေအနေများ (Axiomatic Conditions) ==

တစ်ပိုင်းတစ်စ (discrete) နမူနာ ရပ်ဝန်း (sample space) &lt;math&gt;\Omega = \{\omega_1, \omega_2, \dots\}&lt;/math&gt; အတွက် ၎င်း၏ [[အစုဝင်]] (element) များသည် သင်္ချာနည်းကျအရ သီးခြားကွဲပြားကြသည်။ လက်တွေ့ကမ္ဘာ စမ်းသပ်ချက်ကို လုပ်ဆောင်မှုတိုင်းသည် ရလဒ် (outcome) တစ်ခုဖြစ်သော &lt;math&gt;\omega_i \in \Omega&lt;/math&gt; သို့ တိကျစွာ ပုံဖော်ပေးသည်။&lt;ref&gt;Tsitsiklis (2018), p. 2.&lt;/ref&gt;

== နမူနာ ရပ်ဝန်း အများအပြား (Multiple Sample Spaces) ==

အကယ်၍ စမ်းသပ်ချက်တစ်ခုသည် တစ်ပြိုင်နက်ဖြစ်သော ကိန်းရှင် (variable) များကို မှတ်တမ်းတင်ရန် လိုအပ်ပါက တစ်ခုချင်းစီသော နမူနာ ရပ်ဝန်း (sample space) များ၏ [[ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်]] (Cartesian product) ကို အသုံးပြု၍ ပူးတွဲ နမူနာ ရပ်ဝန်း (joint sample space) &lt;math&gt;\Omega = \Omega_1 \times \Omega_2&lt;/math&gt; ကို တည်ဆောက်သည်။

== အနန္တ နမူနာ ရပ်ဝန်းများ (Infinite Sample Spaces) ==

&lt;math&gt;\Omega&lt;/math&gt; သည် ရေတွက်၍မရသော [[အနန္တ]] (uncountably infinite) ဖြစ်နေပြီး စံ (standard) အဆက်မပြတ် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] ဖြန့်ဖြူးခြင်း (continuous distribution) များကို မော်ဒယ်တည်ဆောက်သောအခါ အဆက်မပြတ် (continuous) အတိုင်းအတာ သီအိုရီ (measure theory) ကို အသုံးချရသည်။ ဥပမာအားဖြင့် လီဘက်ဂ် အတိုင်းအတာ (Lebesgue measure) ကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ &lt;math&gt;\Omega&lt;/math&gt; ၏ [[အစုပိုင်း]] (subset) တိုင်းကို ဖြစ်တန်စွမ်း (probability) တစ်ခု သတ်မှတ်ပေး၍ မရနိုင်ပေ။ ၎င်းတို့ကို တိုင်းတာနိုင်သော (measurable) ဆစ်ဂ်မာ-အက္ခရာသင်္ချာ (sigma-algebra) တွင်သာ ပါဝင်ရန် ကန့်သတ်ထားရမည်ဖြစ်သည်။

== ကိုးကား (References) ==
* {{Citation |last1=Stark |first1=Henry |last2=Woods |first2=John W. |title=Probability and Random Processes with Applications to Signal Processing |edition=3rd |publisher=Pearson |date=2002 |isbn=978-8177583564}}
* {{Citation |last=Tsitsiklis |first=John |title=Sample Spaces |publisher=Massachusetts Institute of Technology |date=2018}}
[[ကဏ္ဍ:ဖြစ်တန်စွမ်း]]</text>
      <sha1>bgartp2swe2sirqau7esqj1nb0aee81</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အဖြစ်အပျက်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292174</id>
    <revision>
      <id>1055460</id>
      <timestamp>2026-09-27T22:55:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[File:Venn A subset B.svg|thumb|150px|အဖြစ်အပျက် (event) တစ်ခုကို ပြသထားသည့် အွိုင်လာ ပုံကြမ်း (Euler diagram) ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; သည် [[နမူနာ ရပ်ဝန်း]] (sample space) ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;A&lt;/m...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7303" sha1="poha70m7wlxy58kq8uj1asagt5tzopo" xml:space="preserve">[[File:Venn A subset B.svg|thumb|150px|အဖြစ်အပျက် (event) တစ်ခုကို ပြသထားသည့် အွိုင်လာ ပုံကြမ်း (Euler diagram) ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; သည် [[နမူနာ ရပ်ဝန်း]] (sample space) ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; သည် အဖြစ်အပျက်တစ်ခုဖြစ်သည်။]]

အဖြစ်အပျက် &lt;math&gt;E&lt;/math&gt; ဆိုသည်မှာ ဖြစ်တန်စွမ်းတစ်ခု သတ်မှတ်ပေးထားသည့် [[နမူနာ ရပ်ဝန်း]] &lt;math&gt;\Omega&lt;/math&gt; ၏ တိုင်းတာနိုင်သော (measurable) [[အစုပိုင်း]] (subset) တစ်ခုပင်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Leon-Garcia (2008), p. 23.&lt;/ref&gt; [[အစု|အစုဝင်တစ်ခုတည်းပါဝင်သောအစု]] (singleton set) များသည် တိုင်းတာနိုင်သည်ဟု ယူဆပါက ရလဒ် (outcome) တစ်ခုတည်းတိတိကျကျ &lt;math&gt;\{\omega\}&lt;/math&gt; ပါဝင်သော အဖြစ်အပျက်ကို အခြေခံ အဖြစ်အပျက် (elementary event) ဟု ခေါ်သည်။ စမ်းသပ်ချက်တစ်ခုမှ ရလဒ် &lt;math&gt;\omega \in \Omega&lt;/math&gt; ကို ထုတ်ပေးပါက အဖြစ်အပျက် &lt;math&gt;E&lt;/math&gt; ဖြစ်ပွားခဲ့သည်ဟု မှတ်ယူနိုင်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ &lt;math&gt;\omega \in E&lt;/math&gt; ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။

== အဆက်မပြတ် [[ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း|ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်းများရှိ]] အဖြစ်အပျက်များ (Events in Continuous Probability Spaces) ==

&lt;math&gt;\Omega&lt;/math&gt; သည် အဆုံးရှိ (finite) သို့မဟုတ် ရေတွက်နိုင်သော [[အနန္တ]] (countably infinite) ဖြစ်နေသောအခါ [[အစု|ပါဝါအစု]] (power set) &lt;math&gt;2^\Omega&lt;/math&gt; ၏ [[အစုဝင်]] (element) အားလုံးကို အဖြစ်အပျက် (event) များအဖြစ် ယေဘုယျအားဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။&lt;ref&gt;Širjaev (2016), p. 15.&lt;/ref&gt;

ရေတွက်၍မရသော အနန္တ (uncountably infinite) ဖြစ်သည့် &lt;math&gt;\Omega&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ အဆက်မပြတ် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] ဖြန့်ဖြူးခြင်း (continuous probability distribution) များအတွက် [[အစုပိုင်း]] (subset) တိုင်းကို အဖြစ်အပျက်တစ်ခုအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခြင်းသည် [[အစု|တိုင်းတာ၍မရသော အစု]] (non-measurable set) များကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် &lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ တစ်ပြေးညီ ဖြန့်ဖြူးခြင်း (uniform distribution) ကို ကြည့်နိုင်သည်။ ထိုတိုင်းတာ၍မရသော အစုများအတွက် ဖြစ်တန်စွမ်း (probability) များကို ရှေ့နောက်ညီညွတ်စွာဖြင့် သတ်မှတ်ပေး၍မရနိုင်ပေ။

ဖြစ်တန်စွမ်း [[နဂိုမှန်အဆို]] (probability axiom) များကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် အဖြစ်အပျက်များကို ရွေးချယ်ထားသော ဆစ်ဂ်မာ-အက္ခရာသင်္ချာ (sigma-algebra) တစ်ခု၏ အစုဝင်များအဖြစ်သာ တင်းကျပ်စွာ ကန့်သတ်ထားရသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ၎င်းသည် ဘိုရဲလ် ဆစ်ဂ်မာ-အက္ခရာသင်္ချာ (Borel sigma-algebra) သို့မဟုတ် လီဘက်ဂ် တိုင်းတာနိုင်သော အစု (Lebesgue measurable set) များ ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းခြင်း (formalization) အရ ဆစ်ဂ်မာ-အက္ခရာသင်္ချာထဲတွင် မပါဝင်သော မည်သည့်အစုပိုင်း &lt;math&gt;A \subset \Omega&lt;/math&gt; ကိုမဆို အဖြစ်အပျက်တစ်ခုအဖြစ် တိကျပြတ်သားစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်မထားပေ။

== ကျပန်းကိန်းရှင် သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (Random Variable Notation) ==

အဖြစ်အပျက် (event) များကို တိုင်းတာနိုင်သော [[ဖန်ရှင်]] (measurable function) များ၏ ပရက်ဒီကိတ် (predicate) များအနေဖြင့် ယေဘုယျအားဖြင့် ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ [[ကိန်းစစ်]]တန်ဖိုးရှိ ကျပန်းကိန်းရှင် (real-valued random variable) &lt;math&gt;X : \Omega \to \mathbb{R}&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် တိုင်းတာနိုင်သော ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြစ်သည်။ အပိုင်းအခြား (interval) &lt;math&gt;(u, v]&lt;/math&gt; ကို ပုံဖော်နေသည့် [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#မူလပုံရိပ်_(Preimage)|ပြောင်းပြန်ပုံရိပ်]] (inverse image) ပုံဖော်မှု (mapping) သည် အောက်ပါအဖြစ်အပျက်ကို ထုတ်လုပ်ပေးသည်။
:&lt;math&gt;\{ \omega \in \Omega \mid u &lt; X(\omega) \leq v \}&lt;/math&gt;
၎င်းကို [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သင်္ကေတများစာရင်း|သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း]] (probability notation) တွင် &lt;math&gt;u &lt; X \leq v&lt;/math&gt; ဟုအတိုကောက် ရေးသားလေ့ရှိသည်။

== ကိုးကား (References) ==
* {{Citation |last=Leon-Garcia |first=Alberto |title=Probability, Statistics and Random Processes for Electrical Engineering |publication-place=Upper Saddle River |publisher=Pearson |date=2008 |isbn=978-0131471221}}
* {{Citation |last=Širjaev |first=Albert N. |title=Probability-1 |edition=3rd |series=Graduate Texts in Mathematics |publication-place=New York |publisher=Springer |date=2016 |isbn=978-0-387-72205-4}}</text>
      <sha1>poha70m7wlxy58kq8uj1asagt5tzopo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055461</id>
      <parentid>1055460</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T22:56:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1055461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7357" sha1="o7vyax9qckr0uahutn4z6bcno7l5715" xml:space="preserve">[[File:Venn A subset B.svg|thumb|150px|အဖြစ်အပျက် (event) တစ်ခုကို ပြသထားသည့် အွိုင်လာ ပုံကြမ်း (Euler diagram) ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; သည် [[နမူနာ ရပ်ဝန်း]] (sample space) ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; သည် အဖြစ်အပျက်တစ်ခုဖြစ်သည်။]]

အဖြစ်အပျက် &lt;math&gt;E&lt;/math&gt; ဆိုသည်မှာ ဖြစ်တန်စွမ်းတစ်ခု သတ်မှတ်ပေးထားသည့် [[နမူနာ ရပ်ဝန်း]] &lt;math&gt;\Omega&lt;/math&gt; ၏ တိုင်းတာနိုင်သော (measurable) [[အစုပိုင်း]] (subset) တစ်ခုပင်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Leon-Garcia (2008), p. 23.&lt;/ref&gt; [[အစု|အစုဝင်တစ်ခုတည်းပါဝင်သောအစု]] (singleton set) များသည် တိုင်းတာနိုင်သည်ဟု ယူဆပါက ရလဒ် (outcome) တစ်ခုတည်းတိတိကျကျ &lt;math&gt;\{\omega\}&lt;/math&gt; ပါဝင်သော အဖြစ်အပျက်ကို အခြေခံ အဖြစ်အပျက် (elementary event) ဟု ခေါ်သည်။ စမ်းသပ်ချက်တစ်ခုမှ ရလဒ် &lt;math&gt;\omega \in \Omega&lt;/math&gt; ကို ထုတ်ပေးပါက အဖြစ်အပျက် &lt;math&gt;E&lt;/math&gt; ဖြစ်ပွားခဲ့သည်ဟု မှတ်ယူနိုင်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ &lt;math&gt;\omega \in E&lt;/math&gt; ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။

== အဆက်မပြတ် [[ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း|ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်းများရှိ]] အဖြစ်အပျက်များ (Events in Continuous Probability Spaces) ==

&lt;math&gt;\Omega&lt;/math&gt; သည် အဆုံးရှိ (finite) သို့မဟုတ် ရေတွက်နိုင်သော [[အနန္တ]] (countably infinite) ဖြစ်နေသောအခါ [[အစု|ပါဝါအစု]] (power set) &lt;math&gt;2^\Omega&lt;/math&gt; ၏ [[အစုဝင်]] (element) အားလုံးကို အဖြစ်အပျက် (event) များအဖြစ် ယေဘုယျအားဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။&lt;ref&gt;Širjaev (2016), p. 15.&lt;/ref&gt;

ရေတွက်၍မရသော အနန္တ (uncountably infinite) ဖြစ်သည့် &lt;math&gt;\Omega&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ အဆက်မပြတ် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] ဖြန့်ဖြူးခြင်း (continuous probability distribution) များအတွက် [[အစုပိုင်း]] (subset) တိုင်းကို အဖြစ်အပျက်တစ်ခုအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခြင်းသည် [[အစု|တိုင်းတာ၍မရသော အစု]] (non-measurable set) များကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် &lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ တစ်ပြေးညီ ဖြန့်ဖြူးခြင်း (uniform distribution) ကို ကြည့်နိုင်သည်။ ထိုတိုင်းတာ၍မရသော အစုများအတွက် ဖြစ်တန်စွမ်း (probability) များကို ရှေ့နောက်ညီညွတ်စွာဖြင့် သတ်မှတ်ပေး၍မရနိုင်ပေ။

ဖြစ်တန်စွမ်း [[နဂိုမှန်အဆို]] (probability axiom) များကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် အဖြစ်အပျက်များကို ရွေးချယ်ထားသော ဆစ်ဂ်မာ-အက္ခရာသင်္ချာ (sigma-algebra) တစ်ခု၏ အစုဝင်များအဖြစ်သာ တင်းကျပ်စွာ ကန့်သတ်ထားရသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ၎င်းသည် ဘိုရဲလ် ဆစ်ဂ်မာ-အက္ခရာသင်္ချာ (Borel sigma-algebra) သို့မဟုတ် လီဘက်ဂ် တိုင်းတာနိုင်သော အစု (Lebesgue measurable set) များ ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းခြင်း (formalization) အရ ဆစ်ဂ်မာ-အက္ခရာသင်္ချာထဲတွင် မပါဝင်သော မည်သည့်အစုပိုင်း &lt;math&gt;A \subset \Omega&lt;/math&gt; ကိုမဆို အဖြစ်အပျက်တစ်ခုအဖြစ် တိကျပြတ်သားစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်မထားပေ။

== ကျပန်းကိန်းရှင် သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (Random Variable Notation) ==

အဖြစ်အပျက် (event) များကို တိုင်းတာနိုင်သော [[ဖန်ရှင်]] (measurable function) များ၏ ပရက်ဒီကိတ် (predicate) များအနေဖြင့် ယေဘုယျအားဖြင့် ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ [[ကိန်းစစ်]]တန်ဖိုးရှိ ကျပန်းကိန်းရှင် (real-valued random variable) &lt;math&gt;X : \Omega \to \mathbb{R}&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် တိုင်းတာနိုင်သော ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြစ်သည်။ အပိုင်းအခြား (interval) &lt;math&gt;(u, v]&lt;/math&gt; ကို ပုံဖော်နေသည့် [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#မူလပုံရိပ်_(Preimage)|ပြောင်းပြန်ပုံရိပ်]] (inverse image) ပုံဖော်မှု (mapping) သည် အောက်ပါအဖြစ်အပျက်ကို ထုတ်လုပ်ပေးသည်။
:&lt;math&gt;\{ \omega \in \Omega \mid u &lt; X(\omega) \leq v \}&lt;/math&gt;
၎င်းကို [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သင်္ကေတများစာရင်း|သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း]] (probability notation) တွင် &lt;math&gt;u &lt; X \leq v&lt;/math&gt; ဟုအတိုကောက် ရေးသားလေ့ရှိသည်။

== ကိုးကား (References) ==
* {{Citation |last=Leon-Garcia |first=Alberto |title=Probability, Statistics and Random Processes for Electrical Engineering |publication-place=Upper Saddle River |publisher=Pearson |date=2008 |isbn=978-0131471221}}
* {{Citation |last=Širjaev |first=Albert N. |title=Probability-1 |edition=3rd |series=Graduate Texts in Mathematics |publication-place=New York |publisher=Springer |date=2016 |isbn=978-0-387-72205-4}}
[[ကဏ္ဍ:ဖြစ်တန်စွမ်း]]</text>
      <sha1>o7vyax9qckr0uahutn4z6bcno7l5715</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဖြစ်တန်စွမ်း အတိုင်းအတာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292175</id>
    <revision>
      <id>1055463</id>
      <timestamp>2026-09-27T23:25:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[File:Probability-measure.svg|thumb|300px|&lt;math&gt;2^3&lt;/math&gt; [[အဖြစ်အပျက်]] (event) များအတွက် ဆစ်ဂ်မာ-အက္ခရာသင်္ချာ (sigma-algebra) ကို ယူနစ် အပိုင်းအခြား (unit interval) ထံသို့ ပုံဖော်ပေးသ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5173" sha1="d8gvft04gp9recoefxi4jklz353n09t" xml:space="preserve">[[File:Probability-measure.svg|thumb|300px|&lt;math&gt;2^3&lt;/math&gt; [[အဖြစ်အပျက်]] (event) များအတွက် ဆစ်ဂ်မာ-အက္ခရာသင်္ချာ (sigma-algebra) ကို ယူနစ် အပိုင်းအခြား (unit interval) ထံသို့ ပုံဖော်ပေးသော [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] အတိုင်းအတာ (probability measure) ပုံကြမ်းဖြစ်သည်။]]

ဖြစ်တန်စွမ်း အတိုင်းအတာ ဆိုသည်မှာ ဆစ်ဂ်မာ-အက္ခရာသင်္ချာတစ်ခုအပေါ်တွင် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသော [[ကိန်းစစ်]]တန်ဖိုးရှိ အစု[[ဖန်ရှင်]] (real-valued set function) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အတိုင်းအတာ (measure) တစ်ခု၏ ဂုဏ်သတ္တိ (property) များနှင့် ကိုက်ညီပြီး [[နမူနာ ရပ်ဝန်း]] (sample space) တစ်ခုလုံးအတွက် တန်ဖိုး &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။&lt;ref&gt;Roussas (2004), p. 47.&lt;/ref&gt;

== ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Formal Definition) ==

တိုင်းတာနိုင်သော ရပ်ဝန်း (measurable space) &lt;math&gt;(\Omega, \mathcal{F})&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွက် အစု[[ဖန်ရှင်]] (set function) &lt;math&gt;P : \mathcal{F} \to [0,1]&lt;/math&gt; သည် အောက်ပါအချက်များနှင့် ကိုက်ညီပါက [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] အတိုင်းအတာ ဖြစ်သည်။
*'''ယူနစ် အတိုင်းအတာ (unit measure)''' တွင် &lt;math&gt;P(\Omega) = 1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;P(\emptyset) = 0&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
*'''ရေတွက်နိုင်သော ပေါင်းစပ်နိုင်မှု (countable additivity)''' အရ အစုံလိုက် ဘုံမပါသော[[အစု]] (pairwise disjoint set) များ၏ ရေတွက်နိုင်သော (countable) စုစည်းမှုများဖြစ်သည့် &lt;math&gt;A_1, A_2, \ldots \in \mathcal{F}&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;P\left(\bigcup_{i \in \mathbb{N}} A_i\right) = \sum_{i \in \mathbb{N}} P(A_i)&lt;/math&gt;

ဥပမာအားဖြင့် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] (probability) များအဖြစ် &lt;math&gt;P(\{1\}) = 1/4&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;P(\{2\}) = 1/4&lt;/math&gt; အပြင် &lt;math&gt;P(\{3\}) = 1/2&lt;/math&gt; ရှိသော [[နမူနာ ရပ်ဝန်း]] &lt;math&gt;\Omega = \{1, 2, 3\}&lt;/math&gt; တစ်ခုကို ပေးထားသည်ဟု ဆိုပါစို့။ ရေတွက်နိုင်သော ပေါင်းစပ်နိုင်မှုအရ &lt;math&gt;P(\{1, 3\}) = 1/4 + 1/2 = 3/4&lt;/math&gt; ဖြစ်စေသည်။

== လှုံ့ဆော်ခံအတိုင်းအတာများ (Induced Measures) ==

[[ဖြစ်တန်စွမ်း]] အတိုင်းအတာ &lt;math&gt;P&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;P(A) &gt; 0&lt;/math&gt; ရှိသော [[အဖြစ်အပျက်]] &lt;math&gt;A \in \mathcal{F}&lt;/math&gt; တို့ကို ပေးထားပါက အဖြစ်အပျက်များ၏ ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection) အပေါ် အခြေခံသော ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် ဖြစ်တန်စွမ်း (conditional probability) ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။
:&lt;math&gt;P(B \mid A) = \frac{P(A \cap B)}{P(A)}&lt;/math&gt;
ဤ[[ဖန်ရှင်]] (function) သည် ဖြစ်တန်စွမ်း အတိုင်းအတာတစ်ခု၏ လိုအပ်ချက်များ အားလုံးနှင့် ကိုက်ညီသည်။&lt;ref&gt;Dekking et al. (2005), p. 25.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gray (2009), p. 163.&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား (References) ==
* {{Citation |last1=Dekking |first1=Frederik Michel |last2=Kraaikamp |first2=Cornelis |last3=Lopuhaä |first3=Hendrik Paul |last4=Meester |first4=Ludolf Erwin |date=2005 |title=A Modern Introduction to Probability and Statistics |series=Springer Texts in Statistics |publication-place=London |publisher=Springer |doi=10.1007/1-84628-168-7 |isbn=978-1-85233-896-1}}
* {{Citation |last=Gray |first=Robert M. |date=2009 |title=Probability, Random Processes, and Ergodic Properties |edition=2nd |publisher=Springer |isbn=978-1-4419-1089-9}}
* {{Citation |last=Roussas |first=George G. |date=2004 |title=An Introduction to Measure-Theoretic Probability |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-599022-6}}
[[ကဏ္ဍ:ဖြစ်တန်စွမ်း]]</text>
      <sha1>d8gvft04gp9recoefxi4jklz353n09t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကျပန်းကိန်းရှင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292176</id>
    <revision>
      <id>1055464</id>
      <timestamp>2026-09-27T23:32:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[File:Dice Distribution (bar).svg|right|thumb|အကယ်၍ [[နမူနာ ရပ်ဝန်း]] (sample space) သည် အန်စာတုံးနှစ်ခုကို ပစ်လိုက်ရာမှ ရရှိလာနိုင်သော [[ကိန်း]]များ[[အစု]]ဖြစ်ပြီး စိ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10120" sha1="hd3sd5hiqiapxrgahohv4pjsz8ennk5" xml:space="preserve">[[File:Dice Distribution (bar).svg|right|thumb|အကယ်၍ [[နမူနာ ရပ်ဝန်း]] (sample space) သည် အန်စာတုံးနှစ်ခုကို ပစ်လိုက်ရာမှ ရရှိလာနိုင်သော [[ကိန်း]]များ[[အစု]]ဖြစ်ပြီး စိတ်ဝင်စားသော ကျပန်းကိန်းရှင်သည် ထိုအန်စာတုံးနှစ်ခုမှ ကိန်းများ၏ ပေါင်းလဒ် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ ထိုအခါ &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; သည် တစ်ပိုင်းတစ်စ ကျပန်းကိန်းရှင် (discrete random variable) တစ်ခုဖြစ်သည်။]]

ကျပန်းကိန်းရှင် ဆိုသည်မှာ ကျပန်း [[အဖြစ်အပျက်]] (random event) များ၏ [[ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း]] (probability space) တစ်ခုကို တန်ဖိုးများ၏ တိုင်းတာနိုင်သော ရပ်ဝန်း (measurable space) တစ်ခုနှင့် ချိတ်ဆက်ပေးသော တိုင်းတာနိုင်သော [[ဖန်ရှင်]] (measurable function) တစ်ခုဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Deisenroth et al. (2020), p. 15.&lt;/ref&gt;

== အတိုင်းအတာ-သီအိုရီဆိုင်ရာ တည်ဆောက်ပုံ (Measure-Theoretic Setup) ==

&lt;math&gt;(\Omega, \mathcal{F}, P)&lt;/math&gt; သည် [[ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း]] တစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;(E, \mathcal{E})&lt;/math&gt; သည် တိုင်းတာနိုင်သော ရပ်ဝန်း တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ ကျပန်းကိန်းရှင် &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ဆိုသည်မှာ တိုင်းတာနိုင်သော [[ဖန်ရှင်]] &lt;math&gt;X \colon \Omega \to E&lt;/math&gt; တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤအခြေအနေအတွက် [[အစုပိုင်း]] (subset) &lt;math&gt;B \in \mathcal{E}&lt;/math&gt; တိုင်း၏ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#မူလပုံရိပ်_(Preimage)|မူလပုံရိပ်]] (preimage) &lt;math&gt;X^{-1}(B) = \{\omega \in \Omega \mid X(\omega) \in B\}&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\mathcal{F}&lt;/math&gt; တွင် ပါဝင်ရန် လိုအပ်သည်။&lt;ref&gt;Fristedt &amp; Gray (1996), p. 11.&lt;/ref&gt;

တိုင်းတာနိုင်သော[[အစု]] &lt;math&gt;B \subseteq E&lt;/math&gt; ထံသို့ &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; က ပုံဖော်ပေးသည့် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] (probability) သည် &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ၏ ရှေ့သို့တွန်းပို့ချက် အတိုင်းအတာ (pushforward measure) သို့မဟုတ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (distribution) ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ပေးသည်။
:&lt;math&gt;P_X(B) = P(X \in B) = P(\{\omega \in \Omega \mid X(\omega) \in B\})&lt;/math&gt;

== တစ်ပိုင်းတစ်စနှင့် အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော အခြေအနေများ (Discrete and Continuous Cases) ==

အကယ်၍ &lt;math&gt;E = \mathbb{R}&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ၏ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်]] (image) သည် ရေတွက်နိုင်သော (countable) [[အစု]] (set) ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; သည် ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင်ဖြင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြထားသော တစ်ပိုင်းတစ်စ ကျပန်းကိန်းရှင်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Yates et al. (2003), p. 399.&lt;/ref&gt; ဥပမာအားဖြင့် &lt;math&gt;\Omega = \{\text{heads}, \text{tails}\}&lt;/math&gt; ဖြစ်သော မျှတသည့် အကြွေစေ့ပစ်ခြင်း (fair coin toss) တစ်ခုအတွက် &lt;math&gt;X(\text{heads}) = 1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;X(\text{tails}) = 0&lt;/math&gt; ဟု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခြင်းက ဒြပ်ထု ဖန်ရှင် &lt;math&gt;P_X(1) = P_X(0) = 1/2&lt;/math&gt; ကို ရရှိစေသည်။

အကယ်၍ အဆက်မပြတ် ကျပန်းကိန်းရှင် (continuous random variable) တစ်ခု၏ ဖြန့်ဖြူးခြင်းသည် လီဘက်ဂ် အတိုင်းအတာ (Lebesgue measure) နှင့် သက်ဆိုင်၍ (with respect to) ပကတိ အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော (absolutely continuous) အခြေအနေရှိပါက ၎င်းသည် ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ [[ဖန်ရှင်]] (probability density function) &lt;math&gt;f_X&lt;/math&gt; တစ်ခုကို ရရှိသည်။&lt;ref&gt;Castañeda, Arunachalam &amp; Dharmaraja (2012), p. 67.&lt;/ref&gt;

== ကျပန်းကိန်းရှင်များ၏ ဖန်ရှင်များ (Functions of Random Variables) ==

အကယ်၍ &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\Omega&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ [[ကိန်းစစ်]]တန်ဖိုးရှိ ကျပန်းကိန်းရှင် (real-valued random variable) တစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;g \colon \mathbb{R} \to \mathbb{R}&lt;/math&gt; သည် ဘိုရဲလ်-တိုင်းတာနိုင်သော [[ဖန်ရှင်]] (Borel-measurable function) တစ်ခုဖြစ်ပါက ၎င်းတို့၏ [[ပေါင်းစပ်ခြင်း အော်ပရေတာ|ပေါင်းစပ်ဖန်ရှင်]] (composite function) &lt;math&gt;Y = g(X)&lt;/math&gt; သည်လည်း ကျပန်းကိန်းရှင်တစ်ခုဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;Y&lt;/math&gt; ၏ စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (cumulative distribution function) မှာ &lt;math&gt;F_Y(y) = P(g(X) \le y)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

ဥပမာအားဖြင့် အကယ်၍ &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; သည် သိပ်သည်းဆ (density) &lt;math&gt;f_X(x) = \frac{1}{\sqrt{2\pi}}e^{-x^2/2}&lt;/math&gt; ရှိသော စံ ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (standard normal distribution) တစ်ခုကို လိုက်နာပြီး &lt;math&gt;Y = X^2&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;y &gt; 0&lt;/math&gt; အတွက် ပြောင်းပြန် အသွင်ပြောင်းခြင်း (inverse transformation) &lt;math&gt;x = \pm \sqrt{y}&lt;/math&gt; သည် အောက်ပါရလဒ်ကို ရရှိစေသည်။
:&lt;math&gt;f_Y(y) = f_X(\sqrt{y})\left|\frac{1}{2\sqrt{y}}\right| + f_X(-\sqrt{y})\left|\frac{-1}{2\sqrt{y}}\right| = \frac{1}{\sqrt{2\pi y}}e^{-y/2}&lt;/math&gt;
၎င်းသည် လွတ်လပ်စွာပြောင်းလဲနိုင်သော အတိုင်းအတာ အရေအတွက် (degree of freedom) တစ်ခုရှိသော ကိုင်-နှစ်ထပ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (chi-squared distribution) တစ်ခုဖြစ်သည်။

== ကျပန်းကိန်းရှင်များ၏ ထပ်တူညီမှု (Equivalence of Random Variables) ==
* '''ညီမျှခြင်း (equality)''' တွင် အကယ်၍ &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;Y&lt;/math&gt; တို့ကို တူညီသော [[ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း]] &lt;math&gt;(\Omega, \mathcal{F}, P)&lt;/math&gt; အပေါ်တွင် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားပါက &lt;math&gt;\omega \in \Omega&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;X(\omega) = Y(\omega)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* '''သေချာသလောက်နီးပါး ညီမျှခြင်း (almost sure equality)''' တွင် အကယ်၍ &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;Y&lt;/math&gt; တို့ကို တူညီသော ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း &lt;math&gt;(\Omega, \mathcal{F}, P)&lt;/math&gt; အပေါ်တွင် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားပါက &lt;math&gt;P(X \neq Y) = 0&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* '''ဖြန့်ဖြူးခြင်းဆိုင်ရာ ညီမျှခြင်း (equality in distribution)''' တွင် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;P(X \le x) = P(Y \le x)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

== ကိုးကား (References) ==
* {{Citation |last1=Castañeda |first1=L. |last2=Arunachalam |first2=V. |last3=Dharmaraja |first3=S. |title=Introduction to Probability and Stochastic Processes with Applications |date=2012 |publisher=Wiley |isbn=978-1-118-34494-1}}
* {{Citation |last1=Deisenroth |first1=Marc Peter |last2=Faisal |first2=A. Aldo |last3=Ong |first3=Cheng Soon |title=Mathematics for Machine Learning |date=2020 |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-47004-9}}
* {{Citation |last1=Fristedt |first1=Bert |last2=Gray |first2=Lawrence |title=A Modern Approach to Probability Theory |date=1996 |publication-place=Boston |publisher=Birkhäuser |isbn=3-7643-3807-5}}
* {{Citation |last1=Yates |first1=Daniel S. |last2=Moore |first2=David S. |last3=Starnes |first3=Daren S. |title=The Practice of Statistics |edition=2nd |date=2003 |publication-place=New York |publisher=W. H. Freeman and Company |isbn=978-0-7167-4773-4}}
[[ကဏ္ဍ:ဖြစ်တန်စွမ်း]]</text>
      <sha1>hd3sd5hiqiapxrgahohv4pjsz8ennk5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မျှော်မှန်းတန်ဖိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292177</id>
    <revision>
      <id>1055465</id>
      <timestamp>2026-09-27T23:37:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[File:Largenumbers.svg|thumb|စမ်းသပ်ချက်များ အရေအတွက် များပြားလာသည်နှင့်အမျှ အန်စာတုံးပစ်ခြင်းများ၏ [[ကိန်းစဉ်]] ပျမ်းမျှတန်ဖိုး (sequence average) များ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10858" sha1="7rphhyjbwb2mlwfkqunyc84v7389lyg" xml:space="preserve">[[File:Largenumbers.svg|thumb|စမ်းသပ်ချက်များ အရေအတွက် များပြားလာသည်နှင့်အမျှ အန်စာတုံးပစ်ခြင်းများ၏ [[ကိန်းစဉ်]] ပျမ်းမျှတန်ဖိုး (sequence average) များသည် မျှော်မှန်းတန်ဖိုး (expected value) &lt;math&gt;3.5&lt;/math&gt; ထံသို့ စုဆုံခြင်း (convergence) ကို ပြသထားသော ပုံဖြစ်သည်။]]
[[File:Beta first moment.svg|thumb|ဖြစ်တန်စွမ်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း (probability distribution) ၏ ဒြပ်ထု (mass) သည် မျှော်မှန်းတန်ဖိုးတွင် မျှခြေဖြစ်နေပုံကို ပြသထားသည်။ ဤနေရာတွင် ဘီတာ ဖြန့်ဖြူးခြင်း (beta distribution) ဖြစ်သည်။]]
[[File:Roland Uhl 2023 Charakterisierung des Erwartungswertes Bild1.svg|upright=1.07|thumb|မျှော်မှန်းတန်ဖိုး &lt;math&gt;\mu&lt;/math&gt; နှင့် မီဒီယန် (median) &lt;math&gt;m&lt;/math&gt; တို့ဖြစ်သည်။]]

[[ကျပန်းကိန်းရှင်]] (random variable) &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; တစ်ခု၏ မျှော်မှန်းတန်ဖိုး သို့မဟုတ် ပထမ မိုးမန့် (first moment) ဆိုသည်မှာ ၎င်း၏ ရလဒ် (outcome) များ၏ ယေဘုယျပြုထားသော အလေးဆပေး ပျမ်းမျှတန်ဖိုး (generalized weighted average) ဖြစ်ပြီး [[ဖြစ်တန်စွမ်း အတိုင်းအတာ]] (probability measure) နှင့် သက်ဆိုင်သော [[အင်တီဂရေးရှင်း|လီဘက်ဂ် အင်တီဂရယ်]] (Lebesgue integral) အဖြစ် ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းထားသည်။&lt;ref&gt;Billingsley (1995), p. 273.&lt;/ref&gt;

== ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Formal Definitions) ==

* '''အဆုံးရှိ ရလဒ်များ (finite outcomes)''' တွင် တန်ဖိုးများ &lt;math&gt;x_1, \dots, x_k&lt;/math&gt; နှင့် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] (probability) များ &lt;math&gt;p_1, \dots, p_k&lt;/math&gt; ရှိသော တစ်ပိုင်းတစ်စ [[ကျပန်းကိန်းရှင်]] (discrete random variable) &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွက် မျှော်မှန်းတန်ဖိုးမှာ &lt;math&gt;\operatorname{E}[X] = \sum_{i=1}^k x_i p_i&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Billingsley (1995), p. 76.&lt;/ref&gt;
* '''ရေတွက်နိုင်သော ရလဒ်များ (countable outcomes)''' တွင် ရေတွက်နိုင်သော [[အနန္တ]] (countably infinite) တန်ဖိုးများအတွက် ပေါင်းလဒ်ကို မှန်ကန်စွာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားခြင်း (well-defined) ရှိပါက &lt;math&gt;\operatorname{E}[X] = \sum_{i=1}^\infty x_i p_i&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် &lt;math&gt;\infty - \infty&lt;/math&gt; ပုံစံ မဖြစ်စေရန် လိုအပ်သည်။&lt;ref&gt;Feller (1968), §IX.2.&lt;/ref&gt;
* '''အဆက်မပြတ် သိပ်သည်းဆ (continuous density)''' တွင် အကယ်၍ &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; သည် ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ [[ဖန်ရှင်]] (probability density function) &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; တစ်ခုကို လက်ခံရရှိပြီး အင်တီဂရယ် (integral) ကို မှန်ကန်စွာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားခြင်း ရှိပါက &lt;math&gt;\operatorname{E}[X] = \int_{-\infty}^\infty x f(x)\, dx&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် &lt;math&gt;\infty - \infty&lt;/math&gt; ပုံစံ မဖြစ်စေရန် လိုအပ်သည်။&lt;ref&gt;Ross (2019), §2.4.2.&lt;/ref&gt;
* '''အတိုင်းအတာ-သီအိုရီဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းဖော်ပြမှု (measure-theoretic formulation)''' တွင် [[ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း]] (probability space) &lt;math&gt;(\Omega, \Sigma, P)&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွက် &lt;math&gt;\operatorname{E}[X] = \int_\Omega X\, dP&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* '''[[အနန္တ]] မျှော်မှန်းချက်များ (infinite expectations)''' တွင် [[ကျပန်းကိန်းရှင်]] &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ကို အပေါင်းနှင့် အနုတ် အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော &lt;math&gt;X^+&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;X^-&lt;/math&gt; အဖြစ် ခွဲခြားနိုင်သည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;\operatorname{E}[X^+] = \infty&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;\operatorname{E}[X^-] &lt; \infty&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;\operatorname{E}[X] = \infty&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ၎င်းတို့နှစ်ခုစလုံး [[အနန္တ]] (infinite) ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;\operatorname{E}[X]&lt;/math&gt; ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်မထားပေ။ ဥပမာအားဖြင့် ကော်ချီ ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Cauchy distribution) သို့မဟုတ် စိန့်ပီတာစဘတ် ဝိရောဓိ (St. Petersburg paradox) တို့တွင် တွေ့နိုင်သည်။

== အဓိက ဂုဏ်သတ္တိများ (Core Properties) ==

* '''မျဉ်းဖြောင့်ဖြစ်မှု (linearity)''' တွင် မျှော်မှန်းတန်ဖိုးများသည် အဆုံးရှိ (finite) ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;\operatorname{E}[aX + bY] = a\operatorname{E}[X] + b\operatorname{E}[Y]&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* '''အစဉ်လိုက်ဖြစ်မှု (monotonicity)''' တွင် မျှော်မှန်းချက်နှစ်ခုလုံးကို မှန်ကန်စွာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားခြင်းရှိပြီး သေချာသလောက်နီးပါး (almost surely) &lt;math&gt;X \le Y&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;\operatorname{E}[X] \le \operatorname{E}[Y]&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* '''မသိစိတ်လွှမ်းမိုးသော စာရင်းအင်းပညာရှင်၏ နိယာမ (law of the unconscious statistician)''' တွင် &lt;math&gt;\operatorname{E}[g(X)] = \int_{\mathbb{R}} g(x) f(x)\, dx&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

== အခြေခံ မညီမျှခြင်းများ (Fundamental Inequalities) ==

* '''မာကော့ဗ်၏ မညီမျှခြင်း (Markov's inequality)''' တွင် အနုတ်မဟုတ်သော (non-negative) &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;a &gt; 0&lt;/math&gt; တို့အတွက် &lt;math&gt;P(X \ge a) \le \frac{\operatorname{E}[X]}{a}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* '''ချေဘီရှက်ဗ်၏ မညီမျှခြင်း (Chebyshev's inequality)''' တွင် &lt;math&gt;a &gt; 0&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;P(|X - \operatorname{E}[X]| \ge a) \le \frac{\operatorname{Var}[X]}{a^2}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* '''ဂျန်ဆင်၏ မညီမျှခြင်း (Jensen's inequality)''' တွင် ခုံးသော [[ဖန်ရှင်]] (convex function) &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွက် &lt;math&gt;f(\operatorname{E}[X]) \le \operatorname{E}[f(X)]&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* '''ဟိုလ်ဒါ၏ မညီမျှခြင်း (Hölder's inequality)''' တွင် &lt;math&gt;p^{-1} + q^{-1} = 1&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် &lt;math&gt;p, q &gt; 1&lt;/math&gt; တို့အတွက် &lt;math&gt;\operatorname{E}[|XY|] \le (\operatorname{E}[|X|^p])^{1/p}(\operatorname{E}[|Y|^q])^{1/q}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

== စုဆုံခြင်း သီအိုရမ်များ (Convergence Theorems) ==

သီးခြား အခြေအနေများနှင့် မကိုက်ညီပါက [[စုဆုံမှတ်]] (limit) များနှင့် မျှော်မှန်းချက်များသည် ယေဘုယျအားဖြင့် [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (commutative property) ဖြင့် ပြည့်စုံလေ့မရှိပေ။
* '''အစဉ်လိုက် စုဆုံခြင်း သီအိုရမ် (monotone convergence theorem)''' အရ အကယ်၍ သေချာသလောက်နီးပါး &lt;math&gt;0 \le X_n \uparrow X&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;\lim_{n \to \infty} \operatorname{E}[X_n] = \operatorname{E}[X]&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* '''ဖာတူး၏ အထောက်အကူပြု သီအိုရမ် (Fatou's lemma)''' အရ အနုတ်မဟုတ်သော &lt;math&gt;X_n&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;\operatorname{E}[\liminf_{n \to \infty} X_n] \le \liminf_{n \to \infty} \operatorname{E}[X_n]&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* '''လွှမ်းမိုးခံ စုဆုံခြင်း သီအိုရမ် (dominated convergence theorem)''' အရ အကယ်၍ သေချာသလောက်နီးပါး &lt;math&gt;X_n \to X&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;\operatorname{E}[Y] &lt; \infty&lt;/math&gt; ဖြစ်သော &lt;math&gt;|X_n| \le Y&lt;/math&gt; အခြေအနေရှိပါက &lt;math&gt;\lim_{n \to \infty} \operatorname{E}[X_n] = \operatorname{E}[X]&lt;/math&gt; ဖြစ်စေသည်။

== ကိုးကား (References) ==
* {{Citation |last=Billingsley |first=Patrick |title=Probability and Measure |edition=3rd |date=1995 |publication-place=New York |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=0-471-00710-2}}
* {{Citation |last=Feller |first=William |title=An Introduction to Probability Theory and Its Applications, Vol. 1 |edition=3rd |date=1968 |publication-place=New York |publisher=John Wiley &amp; Sons}}
* {{Citation |last=Ross |first=Sheldon M. |title=Introduction to Probability Models |edition=12th |date=2019 |publication-place=London |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-814346-9}}
[[ကဏ္ဍ:ဖြစ်တန်စွမ်း]]</text>
      <sha1>7rphhyjbwb2mlwfkqunyc84v7389lyg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကွဲလွဲချက်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292178</id>
    <revision>
      <id>1055467</id>
      <timestamp>2026-09-27T23:42:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;File:Comparison standard deviations.svg|thumb|400px|right|တူညီသော ပျမ်းမျှတန်ဖိုး (mean) ရှိသော်လည်း မတူညီသော ကွဲလွဲချက် (variance) များရှိသည့် စုစုပေါင်းအုပ်စု (population) နှစ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9673" sha1="3u318ekx5s870mepkrhr7qv5uo7ldzb" xml:space="preserve">[[File:Comparison standard deviations.svg|thumb|400px|right|တူညီသော ပျမ်းမျှတန်ဖိုး (mean) ရှိသော်လည်း မတူညီသော ကွဲလွဲချက် (variance) များရှိသည့် စုစုပေါင်းအုပ်စု (population) နှစ်ခုမှ နမူနာ (sample) များ၏ ဥပမာဖြစ်သည်။]]
[[File:Scaled chi squared.svg|thumb|250px|ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (normal distribution) ကို လိုက်နာသော အမှီအခိုကင်းသည့် (independent) နမူနာများအတွက် &lt;math&gt;S^2/\sigma^2&lt;/math&gt; ၏ ဖြန့်ဖြူးခြင်းဖြစ်သည်။]]
[[File:Scaled chi squared cdf.svg|thumb|250px|&lt;math&gt;S^2/\sigma^2&lt;/math&gt; ၏ စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း (cumulative distribution) ဖြစ်သည်။]]

ကွဲလွဲချက် ဆိုသည်မှာ [[ကျပန်းကိန်းရှင်]] (random variable) &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် ၎င်း၏ ပျမ်းမျှတန်ဖိုး &lt;math&gt;\mu = \operatorname{E}[X]&lt;/math&gt; မှ သွေဖည်မှုအား နှစ်ထပ်ကိန်းတင်ထားခြင်း၏ [[မျှော်မှန်းတန်ဖိုး]] (expected value) အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသော စာရင်းအင်းဆိုင်ရာ ပြန့်ကြဲမှု (statistical dispersion) အတိုင်းအတာ (measure) တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Wasserman (2005), p. 51.&lt;/ref&gt; ၎င်းသည် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] ဖြန့်ဖြူးခြင်း (probability distribution) တစ်ခု၏ ဒုတိယ ဗဟို မိုးမန့် (second central moment) ပင်ဖြစ်သည်။

== ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Formal Definition) ==

ဒုတိယ မိုးမန့် &lt;math&gt;\operatorname{E}[X^2]&lt;/math&gt; သည် အဆုံးရှိ (finite) ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;\sigma^2&lt;/math&gt; ဟုလည်း သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသော ကွဲလွဲချက် &lt;math&gt;\operatorname{Var}(X)&lt;/math&gt; ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။
:&lt;math&gt;\operatorname{Var}(X) = \operatorname{E}\left[(X - \mu)^2\right] = \operatorname{E}[X^2] - (\operatorname{E}[X])^2&lt;/math&gt;

* '''တစ်ပိုင်းတစ်စဖြစ်သော အခြေအနေ (discrete case)''' တွင် တန်ဖိုးများ &lt;math&gt;x_i&lt;/math&gt; ရှိ ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု [[ဖန်ရှင်]] (probability mass function) &lt;math&gt;p_i&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွက် &lt;math&gt;\operatorname{Var}(X) = \sum_{i} p_i (x_i - \mu)^2&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် &lt;math&gt;\mu = 3.5&lt;/math&gt; ရှိသော မျှတသည့် မျက်နှာပြင် &lt;math&gt;6&lt;/math&gt; ခုပါ အန်စာတုံးတစ်ခု၏ ကွဲလွဲချက်မှာ &lt;math&gt;\frac{1}{6} \sum_{i=1}^6 (i - 3.5)^2 = \frac{35}{12} \approx 2.92&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* '''အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော အခြေအနေ (continuous case)''' တွင် ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ [[ဖန်ရှင်]] (probability density function) &lt;math&gt;f(x)&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွက် &lt;math&gt;\operatorname{Var}(X) = \int_{-\infty}^\infty (x - \mu)^2 f(x)\,dx&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကိန်းရှင်ကြားခံ (parameter) &lt;math&gt;\lambda&lt;/math&gt; ရှိသော ထပ်ကိန်းတင် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (exponential distribution) တစ်ခု၏ ကွဲလွဲချက်မှာ &lt;math&gt;\int_0^\infty x^2 \lambda e^{-\lambda x} \,dx - \left(\frac{1}{\lambda}\right)^2 = \frac{1}{\lambda^2}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

== ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် မျဉ်းဖြောင့်ပေါင်းစပ်ခြင်းများ (Properties and Linear Combinations) ==

* '''နေရာရွှေ့ခြင်းတွင် မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ (invariance to shift)''' တွင် &lt;math&gt;\operatorname{Var}(X + a) = \operatorname{Var}(X)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* '''အရွယ်ပြောင်းခြင်း (scaling)''' တွင် &lt;math&gt;\operatorname{Var}(aX) = a^2\operatorname{Var}(X)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* '''ဘီယန်းနေးမီ၏ ထပ်တူညီမှု (Bienaymé's identity)''' အရ အမှီအခိုကင်းသော သို့မဟုတ် ဆက်စပ်မှုမရှိသော (uncorrelated) [[ကျပန်းကိန်းရှင်]]များအတွက် &lt;math&gt;\operatorname{Var}\left(\sum_{i=1}^n X_i\right) = \sum_{i=1}^n \operatorname{Var}(X_i)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Bienaymé (1853), p. 309.&lt;/ref&gt;
* '''ယေဘုယျ မျဉ်းဖြောင့်ပေါင်းစပ်ခြင်း (general linear combination)''' တွင် &lt;math&gt;\operatorname{Var}\left(\sum_{i=1}^n a_i X_i\right) = \sum_{i=1}^n a_i^2 \operatorname{Var}(X_i) + 2\sum_{1 \le i &lt; j \le n} a_i a_j \operatorname{Cov}(X_i, X_j)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

== စုစုပေါင်းအုပ်စုနှင့် နမူနာ ကွဲလွဲချက် (Population vs. Sample Variance) ==

အရွယ်အစား &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; ရှိသော အဆုံးရှိ စုစုပေါင်းအုပ်စု (finite population) တစ်ခု၏ စုစုပေါင်းအုပ်စု ကွဲလွဲချက် (population variance) ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။
:&lt;math&gt;\sigma^2 = \frac{1}{N} \sum_{i=1}^N (x_i - \mu)^2&lt;/math&gt;

စုစုပေါင်းအုပ်စုတစ်ခုမှ ရယူထားသော အမှီအခိုကင်းပြီး အချိုးညီစွာ ဖြန့်ဖြူးထားသည့် (independent and identically distributed) ကျပန်း နမူနာ (random sample) &lt;math&gt;X_1, \dots, X_n&lt;/math&gt; မှ ကွဲလွဲချက်ကို ခန့်မှန်းတွက်ချက်သောအခါ စုစုပေါင်းအုပ်စု ပုံသေနည်းကို တိုက်ရိုက်အသုံးပြုခြင်းက ဘက်လိုက် နမူနာ ကွဲလွဲချက် (biased sample variance) ကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိစေသည်။
:&lt;math&gt;\tilde{S}^2 = \frac{1}{n} \sum_{i=1}^n (X_i - \overline{X})^2&lt;/math&gt;

နမူနာ ပျမ်းမျှတန်ဖိုး (sample mean) &lt;math&gt;\overline{X}&lt;/math&gt; သည် စုစုပေါင်းအုပ်စု ပျမ်းမျှတန်ဖိုးမှ အမှန်တကယ် သွေဖည်မှုများကို လျှော့ချခန့်မှန်းမိသောကြောင့် &lt;math&gt;\operatorname{E}[\tilde{S}^2] = \frac{n-1}{n}\sigma^2&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ဘက်မလိုက် နမူနာ ကွဲလွဲချက် (unbiased sample variance) ကို တွက်ချက်ရန်အတွက် ဘက်ဆယ်၏ ပြင်ဆင်ချက် (Bessel's correction) ကို အောက်ပါအတိုင်း အသုံးပြုသည်။&lt;ref&gt;Reichmann (1961), App. 8.&lt;/ref&gt;
:&lt;math&gt;S^2 = \frac{n}{n-1}\tilde{S}^2 = \frac{1}{n-1} \sum_{i=1}^n (X_i - \overline{X})^2&lt;/math&gt;

အကယ်၍ အချက်အလက်များကို ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း တစ်ခုမှ နမူနာကောက်ယူထားခြင်းဖြစ်ပါက &lt;math&gt;(n-1)S^2/\sigma^2&lt;/math&gt; ၏ ဖြန့်ဖြူးခြင်းသည် လွတ်လပ်စွာပြောင်းလဲနိုင်သော အတိုင်းအတာ အရေအတွက် (degree of freedom) &lt;math&gt;n-1&lt;/math&gt; ခုရှိသော ကိုင်-နှစ်ထပ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (chi-squared distribution) တစ်ခုကို တိကျစွာ လိုက်နာသည်။&lt;ref&gt;Knight (2000), Prop. 2.11.&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား (References) ==
* {{Citation |last=Bienaymé |first=Irénée-Jules |title=Considérations à l'appui de la découverte de Laplace sur la loi de probabilité dans la méthode des moindres carrés |journal=Comptes rendus de l'Académie des sciences Paris |volume=37 |date=1853}}
* {{Citation |last=Knight |first=K. |title=Mathematical Statistics |date=2000 |publication-place=New York |publisher=Chapman and Hall}}
* {{Citation |last=Reichmann |first=W. J. |title=Use and Abuse of Statistics |date=1961 |publication-place=London |publisher=Methuen}}
* {{Citation |last=Wasserman |first=Larry |title=All of Statistics: A Concise Course in Statistical Inference |date=2005 |publisher=Springer Texts in Statistics |isbn=978-1-4419-2322-6}}</text>
      <sha1>3u318ekx5s870mepkrhr7qv5uo7ldzb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055468</id>
      <parentid>1055467</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T23:43:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1055468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9727" sha1="eqg4t15bpy9s7dwjsjn8hb9w58n3705" xml:space="preserve">[[File:Comparison standard deviations.svg|thumb|400px|right|တူညီသော ပျမ်းမျှတန်ဖိုး (mean) ရှိသော်လည်း မတူညီသော ကွဲလွဲချက် (variance) များရှိသည့် စုစုပေါင်းအုပ်စု (population) နှစ်ခုမှ နမူနာ (sample) များ၏ ဥပမာဖြစ်သည်။]]
[[File:Scaled chi squared.svg|thumb|250px|ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (normal distribution) ကို လိုက်နာသော အမှီအခိုကင်းသည့် (independent) နမူနာများအတွက် &lt;math&gt;S^2/\sigma^2&lt;/math&gt; ၏ ဖြန့်ဖြူးခြင်းဖြစ်သည်။]]
[[File:Scaled chi squared cdf.svg|thumb|250px|&lt;math&gt;S^2/\sigma^2&lt;/math&gt; ၏ စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း (cumulative distribution) ဖြစ်သည်။]]

ကွဲလွဲချက် ဆိုသည်မှာ [[ကျပန်းကိန်းရှင်]] (random variable) &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် ၎င်း၏ ပျမ်းမျှတန်ဖိုး &lt;math&gt;\mu = \operatorname{E}[X]&lt;/math&gt; မှ သွေဖည်မှုအား နှစ်ထပ်ကိန်းတင်ထားခြင်း၏ [[မျှော်မှန်းတန်ဖိုး]] (expected value) အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသော စာရင်းအင်းဆိုင်ရာ ပြန့်ကြဲမှု (statistical dispersion) အတိုင်းအတာ (measure) တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Wasserman (2005), p. 51.&lt;/ref&gt; ၎င်းသည် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] ဖြန့်ဖြူးခြင်း (probability distribution) တစ်ခု၏ ဒုတိယ ဗဟို မိုးမန့် (second central moment) ပင်ဖြစ်သည်။

== ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Formal Definition) ==

ဒုတိယ မိုးမန့် &lt;math&gt;\operatorname{E}[X^2]&lt;/math&gt; သည် အဆုံးရှိ (finite) ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;\sigma^2&lt;/math&gt; ဟုလည်း သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသော ကွဲလွဲချက် &lt;math&gt;\operatorname{Var}(X)&lt;/math&gt; ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။
:&lt;math&gt;\operatorname{Var}(X) = \operatorname{E}\left[(X - \mu)^2\right] = \operatorname{E}[X^2] - (\operatorname{E}[X])^2&lt;/math&gt;

* '''တစ်ပိုင်းတစ်စဖြစ်သော အခြေအနေ (discrete case)''' တွင် တန်ဖိုးများ &lt;math&gt;x_i&lt;/math&gt; ရှိ ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု [[ဖန်ရှင်]] (probability mass function) &lt;math&gt;p_i&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွက် &lt;math&gt;\operatorname{Var}(X) = \sum_{i} p_i (x_i - \mu)^2&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် &lt;math&gt;\mu = 3.5&lt;/math&gt; ရှိသော မျှတသည့် မျက်နှာပြင် &lt;math&gt;6&lt;/math&gt; ခုပါ အန်စာတုံးတစ်ခု၏ ကွဲလွဲချက်မှာ &lt;math&gt;\frac{1}{6} \sum_{i=1}^6 (i - 3.5)^2 = \frac{35}{12} \approx 2.92&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* '''အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော အခြေအနေ (continuous case)''' တွင် ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ [[ဖန်ရှင်]] (probability density function) &lt;math&gt;f(x)&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွက် &lt;math&gt;\operatorname{Var}(X) = \int_{-\infty}^\infty (x - \mu)^2 f(x)\,dx&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကိန်းရှင်ကြားခံ (parameter) &lt;math&gt;\lambda&lt;/math&gt; ရှိသော ထပ်ကိန်းတင် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (exponential distribution) တစ်ခု၏ ကွဲလွဲချက်မှာ &lt;math&gt;\int_0^\infty x^2 \lambda e^{-\lambda x} \,dx - \left(\frac{1}{\lambda}\right)^2 = \frac{1}{\lambda^2}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

== ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် မျဉ်းဖြောင့်ပေါင်းစပ်ခြင်းများ (Properties and Linear Combinations) ==

* '''နေရာရွှေ့ခြင်းတွင် မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ (invariance to shift)''' တွင် &lt;math&gt;\operatorname{Var}(X + a) = \operatorname{Var}(X)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* '''အရွယ်ပြောင်းခြင်း (scaling)''' တွင် &lt;math&gt;\operatorname{Var}(aX) = a^2\operatorname{Var}(X)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* '''ဘီယန်းနေးမီ၏ ထပ်တူညီမှု (Bienaymé's identity)''' အရ အမှီအခိုကင်းသော သို့မဟုတ် ဆက်စပ်မှုမရှိသော (uncorrelated) [[ကျပန်းကိန်းရှင်]]များအတွက် &lt;math&gt;\operatorname{Var}\left(\sum_{i=1}^n X_i\right) = \sum_{i=1}^n \operatorname{Var}(X_i)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Bienaymé (1853), p. 309.&lt;/ref&gt;
* '''ယေဘုယျ မျဉ်းဖြောင့်ပေါင်းစပ်ခြင်း (general linear combination)''' တွင် &lt;math&gt;\operatorname{Var}\left(\sum_{i=1}^n a_i X_i\right) = \sum_{i=1}^n a_i^2 \operatorname{Var}(X_i) + 2\sum_{1 \le i &lt; j \le n} a_i a_j \operatorname{Cov}(X_i, X_j)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

== စုစုပေါင်းအုပ်စုနှင့် နမူနာ ကွဲလွဲချက် (Population vs. Sample Variance) ==

အရွယ်အစား &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; ရှိသော အဆုံးရှိ စုစုပေါင်းအုပ်စု (finite population) တစ်ခု၏ စုစုပေါင်းအုပ်စု ကွဲလွဲချက် (population variance) ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။
:&lt;math&gt;\sigma^2 = \frac{1}{N} \sum_{i=1}^N (x_i - \mu)^2&lt;/math&gt;

စုစုပေါင်းအုပ်စုတစ်ခုမှ ရယူထားသော အမှီအခိုကင်းပြီး အချိုးညီစွာ ဖြန့်ဖြူးထားသည့် (independent and identically distributed) ကျပန်း နမူနာ (random sample) &lt;math&gt;X_1, \dots, X_n&lt;/math&gt; မှ ကွဲလွဲချက်ကို ခန့်မှန်းတွက်ချက်သောအခါ စုစုပေါင်းအုပ်စု ပုံသေနည်းကို တိုက်ရိုက်အသုံးပြုခြင်းက ဘက်လိုက် နမူနာ ကွဲလွဲချက် (biased sample variance) ကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိစေသည်။
:&lt;math&gt;\tilde{S}^2 = \frac{1}{n} \sum_{i=1}^n (X_i - \overline{X})^2&lt;/math&gt;

နမူနာ ပျမ်းမျှတန်ဖိုး (sample mean) &lt;math&gt;\overline{X}&lt;/math&gt; သည် စုစုပေါင်းအုပ်စု ပျမ်းမျှတန်ဖိုးမှ အမှန်တကယ် သွေဖည်မှုများကို လျှော့ချခန့်မှန်းမိသောကြောင့် &lt;math&gt;\operatorname{E}[\tilde{S}^2] = \frac{n-1}{n}\sigma^2&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ဘက်မလိုက် နမူနာ ကွဲလွဲချက် (unbiased sample variance) ကို တွက်ချက်ရန်အတွက် ဘက်ဆယ်၏ ပြင်ဆင်ချက် (Bessel's correction) ကို အောက်ပါအတိုင်း အသုံးပြုသည်။&lt;ref&gt;Reichmann (1961), App. 8.&lt;/ref&gt;
:&lt;math&gt;S^2 = \frac{n}{n-1}\tilde{S}^2 = \frac{1}{n-1} \sum_{i=1}^n (X_i - \overline{X})^2&lt;/math&gt;

အကယ်၍ အချက်အလက်များကို ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း တစ်ခုမှ နမူနာကောက်ယူထားခြင်းဖြစ်ပါက &lt;math&gt;(n-1)S^2/\sigma^2&lt;/math&gt; ၏ ဖြန့်ဖြူးခြင်းသည် လွတ်လပ်စွာပြောင်းလဲနိုင်သော အတိုင်းအတာ အရေအတွက် (degree of freedom) &lt;math&gt;n-1&lt;/math&gt; ခုရှိသော ကိုင်-နှစ်ထပ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (chi-squared distribution) တစ်ခုကို တိကျစွာ လိုက်နာသည်။&lt;ref&gt;Knight (2000), Prop. 2.11.&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား (References) ==
* {{Citation |last=Bienaymé |first=Irénée-Jules |title=Considérations à l'appui de la découverte de Laplace sur la loi de probabilité dans la méthode des moindres carrés |journal=Comptes rendus de l'Académie des sciences Paris |volume=37 |date=1853}}
* {{Citation |last=Knight |first=K. |title=Mathematical Statistics |date=2000 |publication-place=New York |publisher=Chapman and Hall}}
* {{Citation |last=Reichmann |first=W. J. |title=Use and Abuse of Statistics |date=1961 |publication-place=London |publisher=Methuen}}
* {{Citation |last=Wasserman |first=Larry |title=All of Statistics: A Concise Course in Statistical Inference |date=2005 |publisher=Springer Texts in Statistics |isbn=978-1-4419-2322-6}}
[[ကဏ္ဍ:ဖြစ်တန်စွမ်း]]</text>
      <sha1>eqg4t15bpy9s7dwjsjn8hb9w58n3705</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-51995-64</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292179</id>
    <revision>
      <id>1055473</id>
      <timestamp>2026-09-28T01:02:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1055473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8552" sha1="aie5skxzdvkgwi8y27shi62lojnax33" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-51995-64 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၁:၀၂၊ ၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>aie5skxzdvkgwi8y27shi62lojnax33</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>292180</id>
    <revision>
      <id>1055474</id>
      <timestamp>2026-09-28T01:53:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <comment>ကဏ္ဍ:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ</comment>
      <origin>1055474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="455" sha1="gijzdqvq8jsmvmp86iphgzjulzl86c7" xml:space="preserve">ဤကဏ္ဍတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရိုးရာစောင်းတီးပညာရှင်များနှင့် စောင်းပညာရှင်များနှင့် သက်ဆိုင်သော အကြောင်းအရာများ ပါဝင်ပါသည်။
{{Commonscat|Saung}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တူရိယာပညာရှင်များ]]</text>
      <sha1>gijzdqvq8jsmvmp86iphgzjulzl86c7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:မြန်မာ တူရိယာပညာရှင်များ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>292181</id>
    <revision>
      <id>1055475</id>
      <timestamp>2026-09-28T01:56:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <comment>ကဏ္ဍ:မြန်မာ တူရိယာပညာရှင်များ</comment>
      <origin>1055475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="508" sha1="9p9o5bhh31noj9od4ryr71pcsvgqvd8" xml:space="preserve">ဤကဏ္ဍတွင် မြန်မာ့ရိုးရာတူရိယာ အမျိုးမျိုးကို တီးခတ်ဖျော်ဖြေကြသော တူရိယာပညာရှင်များ၏ အကြောင်းအရာများ ပါဝင်ပါသည်။
{{Commonscat|Musicians from Myanmar}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဂီတပညာရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့တူရိယာများ]]</text>
      <sha1>9p9o5bhh31noj9od4ryr71pcsvgqvd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-52025-86</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292182</id>
    <revision>
      <id>1055484</id>
      <timestamp>2026-09-28T03:02:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1055484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8552" sha1="berg3tmnxag7sl9ig02tpjkrc53lz95" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-52025-86 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၃:၀၂၊ ၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>berg3tmnxag7sl9ig02tpjkrc53lz95</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၈</title>
    <ns>100</ns>
    <id>292183</id>
    <revision>
      <id>1055485</id>
      <timestamp>2026-09-28T03:25:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Current events|year=2026|month=09|day=28|content=  &lt;!-- All news items below this line --&gt;    &lt;!-- All news items above this line --&gt;}}&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="137" sha1="fuo3s1kg4xylii6p47k82yejx3zh9yf" xml:space="preserve">{{Current events|year=2026|month=09|day=28|content=

&lt;!-- All news items below this line --&gt;


&lt;!-- All news items above this line --&gt;}}</text>
      <sha1>fuo3s1kg4xylii6p47k82yejx3zh9yf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055496</id>
      <parentid>1055485</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T03:53:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <origin>1055496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="788" sha1="sc3ebet8crja7tpj3ti5q79lyx57a5s" xml:space="preserve">{{Current events|year=2026|month=09|day=28|content=

&lt;!-- All news items below this line --&gt;
'''ဘေးအန္တရာယ်နှင့် မတော်တဆမှုများ'''
*[[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]]
**[[ထားဝယ်မြို့]]ရှိ ကရပ်ပြင်၊ ကညုံ၊ ရှမ္မလည်ဆွဲ၊ ကြက်စားပြင်နှင့် ဘုမ္မော စသည့် ရပ်ကွက်များရှိ လမ်းအချို့တွင် တစ်ထပ်နေအိမ်အချို့ ရေမြုပ်နေခဲ့သည်။ [https://www.daweiwatch.com/28/09/2026/137565/ (Dawei Watch)]

&lt;!-- All news items above this line --&gt;}}</text>
      <sha1>sc3ebet8crja7tpj3ti5q79lyx57a5s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055505</id>
      <parentid>1055496</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T04:28:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <origin>1055505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2304" sha1="8706rzvv2uipur3mexa2x75fxq5d952" xml:space="preserve">{{Current events|year=2026|month=09|day=28|content=

&lt;!-- All news items below this line --&gt;
'''ဘေးအန္တရာယ်နှင့် မတော်တဆမှုများ'''
*[[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]]
**[[ထားဝယ်မြို့]]ရှိ ကရပ်ပြင်၊ ကညုံ၊ ရှမ္မလည်ဆွဲ၊ ကြက်စားပြင်နှင့် ဘုမ္မော စသည့် ရပ်ကွက်များရှိ လမ်းအချို့တွင် တစ်ထပ်နေအိမ်အချို့ ရေမြုပ်နေခဲ့သည်။ [https://www.daweiwatch.com/28/09/2026/137565/ (Dawei Watch)]
'''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု'''
*[[စမ်းချောင်းမြို့နယ်]] သီရိခေမာရပ်ကွက် ခတ္တာလမ်း၊ အမှတ် (၂၃)၊ ရွိုင်ရယ်ခတ္တာဟိုတယ်သည် လျှပ်စစ်မီးခိုးယူသုံးစွဲထားကြောင်း စစ်ဆေးပေါ်ပေါက်သဖြင့် မီတာအား ချက်ချင်းဖြုတ်ယူသိမ်းဆည်းခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်မှနစ်နာဆုံးရှုံးခဲ့သည့် ငွေကျပ် ၁၃၈ ဒသမ ၂၃၆ သန်းကို ပြန်လည်ပေးသွင်းစေရေးနှင့် လျှပ်စစ်ဥပဒေနှင့်အညီ အရေးယူဆောင်ရွက်နိုင်ရန် ပိုင်ရှင်ဖြစ်သူ ဦးထက်အောင်လှိုင်၊ ဦးကျော်ခိုင်တို့နှင့် မန်နေဂျာ ဦးနေမင်းအောင်တို့ကို စမ်းချောင်းမြို့မ ရဲစခန်းတွင် အမှုအမှတ် (ပ-၃၉၉/၂၀၂၆) ဖြင့် အမှုဖွင့်လှစ်ဆောင်ရွက် ထားရှိသည်။ [https://www.moi.gov.mm/news/88614 (MOI)]
&lt;!-- All news items above this line --&gt;}}</text>
      <sha1>8706rzvv2uipur3mexa2x75fxq5d952</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကရင်နီ တပ်မတော်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292184</id>
    <redirect title="ကရင်နီပြည်တပ်မတော်" />
    <revision>
      <id>1055489</id>
      <timestamp>2026-09-28T03:30:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <comment>[[ကရင်နီ တပ်မတော်]] စာမျက်နှာကို [[ကရင်နီပြည်တပ်မတော်]] သို့ Salai Rungtoiက ရွှေ့ခဲ့သည်: စာလုံးပေါင်းအမှား: နာမည်အမှန်ဖြစ်သော ကရင်နီပြည်တပ်မတော် အဖြစ် ပြောင်းလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68" sha1="qehpqudm7qdt0jn3ob4cz4x2g5fllqw" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ကရင်နီပြည်တပ်မတော်]]</text>
      <sha1>qehpqudm7qdt0jn3ob4cz4x2g5fllqw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဟွာရှား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292185</id>
    <revision>
      <id>1055501</id>
      <timestamp>2026-09-28T04:21:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the opening section from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1366610777|Huaxia]]&quot;</comment>
      <origin>1055501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4637" sha1="sw08cxapgwkt8ohcc1d30w9rtclsdqk" xml:space="preserve">{{Infobox Chinese|title=''Huaxia''|pic=Ma Yuan - Water Album - The Yellow River Breaches its Course.jpg|piccap=''The Yellow River Breaches its Course'' by [[Ma Yuan (painter)|Ma Yuan]], [[Song dynasty]]|picsize=260px|t={{linktext|華夏}}|s=华夏|p=Huáxià|mi={{IPAc-cmn|h|ua|2|x|ia|4}}|bpmf={{bpmfsp|ㄏㄨㄚˊ|ㄒㄧㄚˋ}}|gr=Hwashiah|w={{tonesup|Hua2-hsia4}}|l=beautiful and grand|gan=fa4 ha5|poj=hôa-hā|wuu=gho ya|j=waa4 haa6|h=fa11 ha55|mc=hwæ hæ&lt;sup&gt;X&lt;/sup&gt;|oc-bs=&amp;ast;{{IPA|N-qʷʰˤra{{efn|Derived from {{lang|zh|花}} &quot;flower&quot; {{transliteration|cmn|huā}} ← {{transliteration|och|qʷʰˤra}}.&lt;ref&gt;{{cite book|last1= Baxter|first1= William H.|author-link1= William H. Baxter|last2= Sagart|first2= Laurent|author-link2= Laurent Sagart|year= 2014|title= Old Chinese:A New Reconstruction|page= 7, 83, 342}}&lt;/ref&gt; In 2024, Sagart &amp; Baxter revise {{lang|zh|花}}'s reconstructed Old Chinese pronunciation to {{transliteration|och|*X.pʰˤra}}&lt;ref&gt;Sagart, Laurent; Baxter, William H. (2024). &quot;[https://www.academia.edu/122145224/Alternation_between_Middle_Chinese_p_h_and_xw_in_Chinese_word_families Alternation between Middle Chinese p(h) and xw in Chinese word families]&quot;. Paris: Journées de linguistique d'Asie orientale 37e [37th Paris Meeting on East Asian Linguistics]. Slides 22-26&lt;/ref&gt; yet not that of {{lang|zh|華}}.}} [ɢ]ˤraʔ}}}}


'''''ဟွာရှား''''' ဟူသည် တရုတ်လူမျိုး တို့၏ သမိုင်းဝင် အယူအဆတစ်ခုဖြစ်သည်။ [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်]] လူမျိုး ဘိုးဘွားများ၏ [[ယဉ်ကျေးမှု|ဘုံယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်]] ကို ကိုယ်တိုင်သိရှိနားလည်မှုကို ညွှန်ပြသည်။

ဤအယူအဆ၏ အစောဆုံးတည်ရှိနေသော အထောက်အထားကို ၃၀၀ မတိုင်မီ ရေးသားခဲ့သော ''Zuo Zhuan'' တွင် တွေ့ရှိရသည်။&amp;nbsp;ခရစ်တော်မပေါ်မီခေတ်များအတွင်း မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တည်ရှိခဲ့သော ပြည်နယ်များကို ရည်ညွှန်းသည်။ [[ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ|ကွန်ဖြူးရှပ်]] ပညာရှင် ကောင်ယင်ဒါက ထိဝေါဟာရနှစ်လုံးမှာ ကြီးကျယ်မြင့်မြတ်မှု ( ''xià'' ) နှင့် အဝတ်အစား၏ အလှအပ ( ''huá'' ) ကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ရှင်းပြခဲ့သည်။ ခေတ်သစ်သမိုင်းပညာတွင် ဟွာရှားဆိုသည်မှာ စစ်မက်ဖြစ်ပွားနေသော နိုင်ငံငယ်များ ကာလအတွင်း ဖွံ့ဖြိုးလာသည့် ထူးခြားသော ယဉ်ကျေးမှုလက္ခဏာရှိသည့် ဟန်လူမျိုး၏ ဘိုးဘေးများအဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသည့် [[မြစ်ဝါမြစ်|မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း]] တစ်လျှောက်ရှိ လူမျိုးစုများ ပေါင်းစည်းမှုကို ရည်ညွှန်းသည်။ ယနေ့တိုင် ထိုအသုံးအနှုန်းကို အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်ပြီး [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] နှင့် [[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] နှစ်ခုလုံး၏ တရားဝင်တရုတ်အမည်များတွင် ''Huaxia'' နှင့် ''Zhongguo'' တို့ကို ပေါင်းစပ် ''ထားသော Zhonghua'' ကို ထည့်သွင်းထားပြီး တရုတ်လူမျိုးတစ်ဦးဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော {{zhp|p=Huaren|c=華人}} &lt;span data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;(&lt;/span&gt;&lt;span data-ve-ignore=&quot;&quot; lang=&quot;zh&quot;&gt;華人&lt;/span&gt;&amp;#x29; ဟူသော စကားလုံးသည် ''Huaxia'' မှ ဆင်းသက်လာသည်။</text>
      <sha1>sw08cxapgwkt8ohcc1d30w9rtclsdqk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055503</id>
      <parentid>1055501</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T04:27:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1055503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5485" sha1="pr6l4gtlfdnt1vre07uboz1i7a7mnqx" xml:space="preserve">{{Infobox Chinese
| title = ''ဟွာရှား''
| pic = Ma Yuan - Water Album - The Yellow River Breaches its Course.jpg
| piccap = [[ဆုန်းမင်းဆက်]] ပန်းချီဆရာ [[မားယွမ် (ပန်းချီဆရာ)|မားယွမ်]] ရေးဆွဲခဲ့သည့် ''မြစ်ဝါမြစ် ရေလျှံခြင်း'' ပန်းချီ
| picsize = 260px
| t = {{linktext|華夏}}
| s = 华夏
| p = Huáxià
| mi = {{IPAc-cmn|h|ua|2|x|ia|4}}
| bpmf = {{bpmfsp|ㄏㄨㄚˊ|ㄒㄧˋ}}
| gr = Hwashiah
| w = {{tonesup|Hua2-hsia4}}
| l = လှပ၍ ကြီးကျယ်မြင့်မြတ်သော
| gan = fa4 ha5
| poj = hôa-hā
| wuu = gho ya
| j = waa4 haa6
| h = fa11 ha55
| mc = hwæ hæ&lt;sup&gt;X&lt;/sup&gt;
| oc-bs = &amp;ast;{{IPA|N-qʷʰˤra{{efn|Derived from {{lang|zh|花}} &quot;flower&quot; {{transliteration|cmn|huā}} ← {{transliteration|och|qʷʰˤra}}.&lt;ref&gt;{{cite book|last1= Baxter|first1= William H.|author-link1= William H. Baxter|last2= Sagart|first2= Laurent|author-link2= Laurent Sagart|year= 2014|title= Old Chinese:A New Reconstruction|page= 7, 83, 342}}&lt;/ref&gt; In 2024, Sagart &amp; Baxter revise {{lang|zh|花}}'s reconstructed Old Chinese pronunciation to {{transliteration|och|*X.pʰˤra}}&lt;ref&gt;Sagart, Laurent; Baxter, William H. (2024). &quot;[https://www.academia.edu/122145224/Alternation_between_Middle_Chinese_p_h_and_xw_in_Chinese_word_families Alternation between Middle Chinese p(h) and xw in Chinese word families]&quot;. Paris: Journées de linguistique d'Asie orientale 37e [37th Paris Meeting on East Asian Linguistics]. Slides 22-26&lt;/ref&gt; yet not that of {{lang|zh|華}}.}} [ɢ]ˤraʔ}}}}
}}

'''''ဟွာရှား''''' ({{lang-zh|華夏|p=Huáxià}}) ဟူသည် တရုတ်လူမျိုးတို့၏ သမိုင်းဝင် ဘုံအယူအဆတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်လူမျိုး]] ဘိုးဘွားများ၏ [[ယဉ်ကျေးမှု|ဘုံယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်]] အပေါ် မိမိတို့ကိုယ်တိုင် သတိပြုနားလည်မှုကို ညွှန်ပြသည်။

ဤအယူအဆ၏ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သော အထောက်အထားကို ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၃၀၀ ဝန်းကျင်က ရေးသားခဲ့သည့် ''ကျိုအော့ကျွမ်း'' (Zuo Zhuan) မှတ်တမ်းတွင် တွေ့ရှိရပြီး ခရစ်တော်မပေါ်မီ ခေတ်များအတွင်း မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် တည်ရှိခဲ့သော ပြည်နယ်များကို ရည်ညွှန်းခဲ့သည်။ [[ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ|ကွန်ဖြူးရှပ်]] ပညာရှင် ကုန်းယင်ဒါက ထိုဝေါဟာရနှစ်လုံးအနက် ''ရှား'' (''Xià'') မှာ ကြီးကျယ်မြင့်မြတ်မှုကိုလည်းကောင်း၊ ''ဟွာ'' (''Huá'') မှာ အဝတ်အစား တန်ဆာများ၏ လှပဆန်းပြားမှုကိုလည်းကောင်း ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ရှင်းပြခဲ့သည်။ ခေတ်သစ် သမိုင်းပညာတွင် ဟွာရှား ဆိုသည်မှာ စစ်မက်ဖြစ်ပွားနေသော နိုင်ငံငယ်များ ကာလအတွင်း ပေါ်ထွက်လာသည့် ထူးခြားသော ယဉ်ကျေးမှုလက္ခဏာရှိသည့် ဟန်လူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများအဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသော [[မြစ်ဝါမြစ်|မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း]] တစ်လျှောက်ရှိ လူမျိုးစုများ ပေါင်းစည်းမှုကို ရည်ညွှန်းသည်။ 

ယနေ့တိုင် ထိုအသုံးအနှုန်းကို ဆက်လက် အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်ပြီး [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] နှင့် [[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ]] (ထိုင်ဝမ်) နှစ်ခုလုံး၏ တရားဝင် တရုတ်အမည်များတွင် ''ဟွာရှား'' (Huaxia) နှင့် ''ကျုန်းကော့'' (Zhongguo) တို့ကို ပေါင်းစပ်ထားသော ''ကျုန်းဟွာ'' (Zhonghua) ကို ထည့်သွင်းထားသည်။ ထို့အပြင် တရုတ်နွယ်ဖွား သို့မဟုတ် တရုတ်လူမျိုးကို ရည်ညွှန်းသည့် {{zhp|p=Huaren|c=華人}} (ဟွာရန်) ဟူသော စကားလုံးသည်လည်း ''ဟွာရှား'' မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။</text>
      <sha1>pr6l4gtlfdnt1vre07uboz1i7a7mnqx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055504</id>
      <parentid>1055503</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T04:28:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1055504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5484" sha1="fk2fab5mzpurk6d348jyy96bq4kma0q" xml:space="preserve">'''''ဟွာရှား''''' ({{lang-zh|華夏|p=Huáxià}}) ဟူသည် တရုတ်လူမျိုးတို့၏ သမိုင်းဝင် ဘုံအယူအဆတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်လူမျိုး]] ဘိုးဘွားများ၏ [[ယဉ်ကျေးမှု|ဘုံယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်]] အပေါ် မိမိတို့ကိုယ်တိုင် သတိပြုနားလည်မှုကို ညွှန်ပြသည်။

{{Infobox Chinese
| title = ''ဟွာရှား''
| pic = Ma Yuan - Water Album - The Yellow River Breaches its Course.jpg
| piccap = [[ဆုန်းမင်းဆက်]] ပန်းချီဆရာ [[မားယွမ် (ပန်းချီဆရာ)|မားယွမ်]] ရေးဆွဲခဲ့သည့် ''မြစ်ဝါမြစ် ရေလျှံခြင်း'' ပန်းချီ
| picsize = 260px
| t = {{linktext|華夏}}
| s = 华夏
| p = Huáxià
| mi = {{IPAc-cmn|h|ua|2|x|ia|4}}
| bpmf = {{bpmfsp|ㄏㄨㄚˊ|ㄒㄧˋ}}
| gr = Hwashiah
| w = {{tonesup|Hua2-hsia4}}
| l = လှပ၍ ကြီးကျယ်မြင့်မြတ်သော
| gan = fa4 ha5
| poj = hôa-hā
| wuu = gho ya
| j = waa4 haa6
| h = fa11 ha55
| mc = hwæ hæ&lt;sup&gt;X&lt;/sup&gt;
| oc-bs = &amp;ast;{{IPA|N-qʷʰˤra{{efn|Derived from {{lang|zh|花}} &quot;flower&quot; {{transliteration|cmn|huā}} ← {{transliteration|och|qʷʰˤra}}.&lt;ref&gt;{{cite book|last1= Baxter|first1= William H.|author-link1= William H. Baxter|last2= Sagart|first2= Laurent|author-link2= Laurent Sagart|year= 2014|title= Old Chinese:A New Reconstruction|page= 7, 83, 342}}&lt;/ref&gt; In 2024, Sagart &amp; Baxter revise {{lang|zh|花}}'s reconstructed Old Chinese pronunciation to {{transliteration|och|*X.pʰˤra}}&lt;ref&gt;Sagart, Laurent; Baxter, William H. (2024). &quot;[https://www.academia.edu/122145224/Alternation_between_Middle_Chinese_p_h_and_xw_in_Chinese_word_families Alternation between Middle Chinese p(h) and xw in Chinese word families]&quot;. Paris: Journées de linguistique d'Asie orientale 37e [37th Paris Meeting on East Asian Linguistics]. Slides 22-26&lt;/ref&gt; yet not that of {{lang|zh|華}}.}} [ɢ]ˤraʔ}}}}
}}
ဤအယူအဆ၏ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သော အထောက်အထားကို ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၃၀၀ ဝန်းကျင်က ရေးသားခဲ့သည့် ''ကျိုအော့ကျွမ်း'' (Zuo Zhuan) မှတ်တမ်းတွင် တွေ့ရှိရပြီး ခရစ်တော်မပေါ်မီ ခေတ်များအတွင်း မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် တည်ရှိခဲ့သော ပြည်နယ်များကို ရည်ညွှန်းခဲ့သည်။ [[ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ|ကွန်ဖြူးရှပ်]] ပညာရှင် ကုန်းယင်ဒါက ထိုဝေါဟာရနှစ်လုံးအနက် ''ရှား'' (''Xià'') မှာ ကြီးကျယ်မြင့်မြတ်မှုကိုလည်းကောင်း၊ ''ဟွာ'' (''Huá'') မှာ အဝတ်အစား တန်ဆာများ၏ လှပဆန်းပြားမှုကိုလည်းကောင်း ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ရှင်းပြခဲ့သည်။ ခေတ်သစ် သမိုင်းပညာတွင် ဟွာရှား ဆိုသည်မှာ စစ်မက်ဖြစ်ပွားနေသော နိုင်ငံငယ်များ ကာလအတွင်း ပေါ်ထွက်လာသည့် ထူးခြားသော ယဉ်ကျေးမှုလက္ခဏာရှိသည့် ဟန်လူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများအဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသော [[မြစ်ဝါမြစ်|မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း]] တစ်လျှောက်ရှိ လူမျိုးစုများ ပေါင်းစည်းမှုကို ရည်ညွှန်းသည်။ 

ယနေ့တိုင် ထိုအသုံးအနှုန်းကို ဆက်လက် အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်ပြီး [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] နှင့် [[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ]] (ထိုင်ဝမ်) နှစ်ခုလုံး၏ တရားဝင် တရုတ်အမည်များတွင် ''ဟွာရှား'' (Huaxia) နှင့် ''ကျုန်းကော့'' (Zhongguo) တို့ကို ပေါင်းစပ်ထားသော ''ကျုန်းဟွာ'' (Zhonghua) ကို ထည့်သွင်းထားသည်။ ထို့အပြင် တရုတ်နွယ်ဖွား သို့မဟုတ် တရုတ်လူမျိုးကို ရည်ညွှန်းသည့် {{zhp|p=Huaren|c=華人}} (ဟွာရန်) ဟူသော စကားလုံးသည်လည်း ''ဟွာရှား'' မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။</text>
      <sha1>fk2fab5mzpurk6d348jyy96bq4kma0q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055506</id>
      <parentid>1055504</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T04:29:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1055506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5480" sha1="5kbvyy0utxv3fm9q5q40zgvoccxe0mm" xml:space="preserve">'''''ဟွာရှား''''' ({{lang-zh|華夏|p=Huáxià}}) ဟူသည် တရုတ်လူမျိုးတို့၏ သမိုင်းဝင် ဘုံအယူအဆတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်လူမျိုး]] ဘိုးဘွားများ၏ [[ယဉ်ကျေးမှု|ဘုံယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်]] အပေါ် မိမိတို့ကိုယ်တိုင် သတိပြုနားလည်မှုကို ညွှန်ပြသည်။ ဤအယူအဆ၏ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သော အထောက်အထားကို ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၃၀၀ ဝန်းကျင်က ရေးသားခဲ့သည့် ''ကျိုအော့ကျွမ်း'' (Zuo Zhuan) မှတ်တမ်းတွင် တွေ့ရှိရပြီး ခရစ်တော်မပေါ်မီ ခေတ်များအတွင်း မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် တည်ရှိခဲ့သော ပြည်နယ်များကို ရည်ညွှန်းခဲ့သည်။ [[ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ|ကွန်ဖြူးရှပ်]] ပညာရှင် ကုန်းယင်ဒါက ထိုဝေါဟာရနှစ်လုံးအနက် ''ရှား'' (''Xià'') မှာ ကြီးကျယ်မြင့်မြတ်မှုကိုလည်းကောင်း၊ ''ဟွာ'' (''Huá'') မှာ အဝတ်အစား တန်ဆာများ၏ လှပဆန်းပြားမှုကိုလည်းကောင်း ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ရှင်းပြခဲ့သည်။ ခေတ်သစ် သမိုင်းပညာတွင် ဟွာရှား ဆိုသည်မှာ စစ်မက်ဖြစ်ပွားနေသော နိုင်ငံငယ်များ ကာလအတွင်း ပေါ်ထွက်လာသည့် ထူးခြားသော ယဉ်ကျေးမှုလက္ခဏာရှိသည့် ဟန်လူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများအဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသော [[မြစ်ဝါမြစ်|မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း]] တစ်လျှောက်ရှိ လူမျိုးစုများ ပေါင်းစည်းမှုကို ရည်ညွှန်းသည်။ 

{{Infobox Chinese
| title = ''ဟွာရှား''
| pic = Ma Yuan - Water Album - The Yellow River Breaches its Course.jpg
| piccap = [[ဆုန်းမင်းဆက်]] ပန်းချီဆရာ [[မားယွမ် (ပန်းချီဆရာ)|မားယွမ်]] ရေးဆွဲခဲ့သည့် ''မြစ်ဝါမြစ် ရေလျှံခြင်း'' ပန်းချီ
| picsize = 260px
| t = {{linktext|華夏}}
| s = 华夏
| p = Huáxià
| mi = {{IPAc-cmn|h|ua|2|x|ia|4}}
| bpmf = {{bpmfsp|ㄏㄨㄚˊ|ㄒㄧˋ}}
| gr = Hwashiah
| w = {{tonesup|Hua2-hsia4}}
| l = လှပ၍ ကြီးကျယ်မြင့်မြတ်သော
| gan = fa4 ha5
| poj = hôa-hā
| wuu = gho ya
| j = waa4 haa6
| h = fa11 ha55
| mc = hwæ hæ&lt;sup&gt;X&lt;/sup&gt;
| oc-bs = &amp;ast;{{IPA|N-qʷʰˤra{{efn|Derived from {{lang|zh|花}} &quot;flower&quot; {{transliteration|cmn|huā}} ← {{transliteration|och|qʷʰˤra}}.&lt;ref&gt;{{cite book|last1= Baxter|first1= William H.|author-link1= William H. Baxter|last2= Sagart|first2= Laurent|author-link2= Laurent Sagart|year= 2014|title= Old Chinese:A New Reconstruction|page= 7, 83, 342}}&lt;/ref&gt; In 2024, Sagart &amp; Baxter revise {{lang|zh|花}}'s reconstructed Old Chinese pronunciation to {{transliteration|och|*X.pʰˤra}}&lt;ref&gt;Sagart, Laurent; Baxter, William H. (2024). &quot;[https://www.academia.edu/122145224/Alternation_between_Middle_Chinese_p_h_and_xw_in_Chinese_word_families Alternation between Middle Chinese p(h) and xw in Chinese word families]&quot;. Paris: Journées de linguistique d'Asie orientale 37e [37th Paris Meeting on East Asian Linguistics]. Slides 22-26&lt;/ref&gt; yet not that of {{lang|zh|華}}.}} [ɢ]ˤraʔ}}}}
ယနေ့တိုင် ထိုအသုံးအနှုန်းကို ဆက်လက် အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်ပြီး [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] နှင့် [[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ]] (ထိုင်ဝမ်) နှစ်ခုလုံး၏ တရားဝင် တရုတ်အမည်များတွင် ''ဟွာရှား'' (Huaxia) နှင့် ''ကျုန်းကော့'' (Zhongguo) တို့ကို ပေါင်းစပ်ထားသော ''ကျုန်းဟွာ'' (Zhonghua) ကို ထည့်သွင်းထားသည်။ ထို့အပြင် တရုတ်နွယ်ဖွား သို့မဟုတ် တရုတ်လူမျိုးကို ရည်ညွှန်းသည့် {{zhp|p=Huaren|c=華人}} (ဟွာရန်) ဟူသော စကားလုံးသည်လည်း ''ဟွာရှား'' မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။</text>
      <sha1>5kbvyy0utxv3fm9q5q40zgvoccxe0mm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055516</id>
      <parentid>1055506</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T05:26:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <origin>1055516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5677" sha1="rhxwwd6vqkay0r2muy2lo5hj4xz6tl9" xml:space="preserve">
{{Infobox Chinese
| title = ''ဟွာရှား''
| pic = Ma Yuan - Water Album - The Yellow River Breaches its Course.jpg
| piccap = [[ဆုန်းမင်းဆက်]] ပန်းချီဆရာ [[မားယွမ် (ပန်းချီဆရာ)|မားယွမ်]] ရေးဆွဲခဲ့သည့် ''မြစ်ဝါမြစ် ရေလျှံခြင်း'' ပန်းချီ
| picsize = 260px
| t = {{linktext|華夏}}
| s = 华夏
| p = Huáxià
| mi = {{IPAc-cmn|h|ua|2|x|ia|4}}
| bpmf = {{bpmfsp|ㄏㄨㄚˊ|ㄒㄧˋ}}
| gr = Hwashiah
| w = {{tonesup|Hua2-hsia4}}
| l = လှပ၍ ကြီးကျယ်မြင့်မြတ်သော
| gan = fa4 ha5
| poj = hôa-hā
| wuu = gho ya
| j = waa4 haa6
| h = fa11 ha55
| mc = hwæ hæ&lt;sup&gt;X&lt;/sup&gt;
| oc-bs = &amp;ast;{{IPA|N-qʷʰˤra{{efn|Derived from {{lang|zh|花}} &quot;flower&quot; {{transliteration|cmn|huā}} ← {{transliteration|och|qʷʰˤra}}.&lt;ref&gt;{{cite book|last1= Baxter|first1= William H.|author-link1= William H. Baxter|last2= Sagart|first2= Laurent|author-link2= Laurent Sagart|year= 2014|title= Old Chinese:A New Reconstruction|page= 7, 83, 342}}&lt;/ref&gt; In 2024, Sagart &amp; Baxter revise {{lang|zh|花}}'s reconstructed Old Chinese pronunciation to {{transliteration|och|*X.pʰˤra}}&lt;ref&gt;Sagart, Laurent; Baxter, William H. (2024). &quot;[https://www.academia.edu/122145224/Alternation_between_Middle_Chinese_p_h_and_xw_in_Chinese_word_families Alternation between Middle Chinese p(h) and xw in Chinese word families]&quot;. Paris: Journées de linguistique d'Asie orientale 37e [37th Paris Meeting on East Asian Linguistics]. Slides 22-26&lt;/ref&gt; yet not that of {{lang|zh|華}}.}} [ɢ]ˤraʔ}}}}

'''''ဟွာရှား''''' ({{lang-zh|華夏|p=Huáxià}}) ဟူသည် တရုတ်လူမျိုးတို့၏ သမိုင်းဝင် ဘုံအယူအဆတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်လူမျိုး]] ဘိုးဘွားများ၏ [[ယဉ်ကျေးမှု|ဘုံယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်]] အပေါ် မိမိတို့ကိုယ်တိုင် သတိပြုနားလည်မှုကို ညွှန်ပြသည်။ ဤအယူအဆ၏ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သော အထောက်အထားကို ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၃၀၀ ဝန်းကျင်က ရေးသားခဲ့သည့် ''ကျိုအော့ကျွမ်း'' (Zuo Zhuan) မှတ်တမ်းတွင် တွေ့ရှိရပြီး ခရစ်တော်မပေါ်မီ ခေတ်များအတွင်း မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် တည်ရှိခဲ့သော ပြည်နယ်များကို ရည်ညွှန်းခဲ့သည်။ [[ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ|ကွန်ဖြူးရှပ်]] ပညာရှင် ကုန်းယင်ဒါက ထိုဝေါဟာရနှစ်လုံးအနက် ''ရှား'' (''Xià'') မှာ ကြီးကျယ်မြင့်မြတ်မှုကိုလည်းကောင်း၊ ''ဟွာ'' (''Huá'') မှာ အဝတ်အစား တန်ဆာများ၏ လှပဆန်းပြားမှုကိုလည်းကောင်း ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ရှင်းပြခဲ့သည်။ ခေတ်သစ် သမိုင်းပညာတွင် ဟွာရှား ဆိုသည်မှာ စစ်မက်ဖြစ်ပွားနေသော နိုင်ငံငယ်များ ကာလအတွင်း ပေါ်ထွက်လာသည့် ထူးခြားသော ယဉ်ကျေးမှုလက္ခဏာရှိသည့် ဟန်လူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများအဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသော [[မြစ်ဝါမြစ်|မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း]] တစ်လျှောက်ရှိ လူမျိုးစုများ ပေါင်းစည်းမှုကို ရည်ညွှန်းသည်။ 

ယနေ့တိုင် ထိုအသုံးအနှုန်းကို ဆက်လက် အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်ပြီး [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] နှင့် [[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ]] (ထိုင်ဝမ်) နှစ်ခုလုံး၏ တရားဝင် တရုတ်အမည်များတွင် ''ဟွာရှား'' (Huaxia) နှင့် ''ကျုန်းကော့'' (Zhongguo) တို့ကို ပေါင်းစပ်ထားသော ''ကျုန်းဟွာ'' (Zhonghua) ကို ထည့်သွင်းထားသည်။ ထို့အပြင် တရုတ်နွယ်ဖွား သို့မဟုတ် တရုတ်လူမျိုးကို ရည်ညွှန်းသည့် {{zhp|p=Huaren|c=華人}} (ဟွာရန်) ဟူသော စကားလုံးသည်လည်း ''ဟွာရှား'' မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။


==မှတ်စု==
{{Notelist}}


==ကိုးကား==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ရှေးခေတ်လူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>rhxwwd6vqkay0r2muy2lo5hj4xz6tl9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-52148-39</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292187</id>
    <revision>
      <id>1055512</id>
      <timestamp>2026-09-28T05:02:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1055512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8552" sha1="sn6wp5dbzai7m28jt3iiisus2yoa473" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-52148-39 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၅:၀၂၊ ၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>sn6wp5dbzai7m28jt3iiisus2yoa473</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ သမိုင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292188</id>
    <redirect title="အမေရိကန်နိုင်ငံသမိုင်း" />
    <revision>
      <id>1055518</id>
      <timestamp>2026-09-28T05:31:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>စာမျက်နှာကို [[အမေရိကန်နိုင်ငံသမိုင်း]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79" sha1="kj72covqxh2cp297eewgowla5vtdur7" xml:space="preserve">#Redirect[[အမေရိကန်နိုင်ငံသမိုင်း]]</text>
      <sha1>kj72covqxh2cp297eewgowla5vtdur7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကြည်အေး၊ ဦး(အေဝမ်း)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292189</id>
    <redirect title="ကြည်အေး (အေဝမ်း)" />
    <revision>
      <id>1055525</id>
      <timestamp>2026-09-28T05:43:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <comment>[[ကြည်အေး၊ ဦး(အေဝမ်း)]] စာမျက်နှာကို [[ကြည်အေး (အေဝမ်း)]] သို့ Zawzawaungthwinက ရွှေ့ခဲ့သည်: မလိုအပ်သော စကားဘညှပ်၊ သံတူကြောင်းကွဲများ ဖယ်ရှားခြင်း</comment>
      <origin>1055525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="5u1vznug3jx2p5qdaqxaohjryjhhea1" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ကြည်အေး (အေဝမ်း)]]</text>
      <sha1>5u1vznug3jx2p5qdaqxaohjryjhhea1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆွေးနွေးချက်:ကြည်အေး၊ ဦး(အေဝမ်း)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>292190</id>
    <redirect title="ဆွေးနွေးချက်:ကြည်အေး (အေဝမ်း)" />
    <revision>
      <id>1055527</id>
      <timestamp>2026-09-28T05:43:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <comment>[[ဆွေးနွေးချက်:ကြည်အေး၊ ဦး(အေဝမ်း)]] စာမျက်နှာကို [[ဆွေးနွေးချက်:ကြည်အေး (အေဝမ်း)]] သို့ Zawzawaungthwinက ရွှေ့ခဲ့သည်: မလိုအပ်သော စကားဘညှပ်၊ သံတူကြောင်းကွဲများ ဖယ်ရှားခြင်း</comment>
      <origin>1055527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="93" sha1="i1wppn7hf3quomg82vlwbwk3ysqrl2d" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ဆွေးနွေးချက်:ကြည်အေး (အေဝမ်း)]]</text>
      <sha1>i1wppn7hf3quomg82vlwbwk3ysqrl2d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-52044-16</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292191</id>
    <revision>
      <id>1055562</id>
      <timestamp>2026-09-28T07:02:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1055562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8552" sha1="2veh2i8uj05b36fo0dqbp9v6a9o3k1u" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-52044-16 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၇:၀၂၊ ၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>2veh2i8uj05b36fo0dqbp9v6a9o3k1u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-52384-42</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292192</id>
    <revision>
      <id>1055573</id>
      <timestamp>2026-09-28T08:03:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1055573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8552" sha1="6vvhfr3loggjq6wzbdceixikncnvqxk" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-52384-42 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၈:၀၃၊ ၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>6vvhfr3loggjq6wzbdceixikncnvqxk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-52099-60</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292193</id>
    <revision>
      <id>1055574</id>
      <timestamp>2026-09-28T08:03:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1055574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8552" sha1="emsd09jfv03hzh0ou2p54gqy4rwneu0" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-52099-60 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၈:၀၃၊ ၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>emsd09jfv03hzh0ou2p54gqy4rwneu0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-51909-60</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292194</id>
    <revision>
      <id>1055578</id>
      <timestamp>2026-09-28T09:03:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1055578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8552" sha1="f72bwr0gsfnks7h1om9tajf6u3vur3h" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-51909-60 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၉:၀၃၊ ၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>f72bwr0gsfnks7h1om9tajf6u3vur3h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-52125-64</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292195</id>
    <revision>
      <id>1055579</id>
      <timestamp>2026-09-28T09:03:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1055579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8552" sha1="elhofml4ztsa37jq4f7hw3w8id254f5" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-52125-64 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၉:၀၃၊ ၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>elhofml4ztsa37jq4f7hw3w8id254f5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292196</id>
    <revision>
      <id>1055580</id>
      <timestamp>2026-09-28T09:04:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[Image:Normal Distribution PDF.svg|300px|thumb|right|အနီရောင် မျဉ်းကွေးသည် စံ ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (standard normal distribution) ဖြစ်သည်။]] Image:Normal Distribution CDF.svg|300px|thumb|right|ပုံမှန် ဖြန့်ဖ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18141" sha1="csblnbq7s37fmaauqj8tzjhzz7hjnvj" xml:space="preserve">[[Image:Normal Distribution PDF.svg|300px|thumb|right|အနီရောင် မျဉ်းကွေးသည် စံ ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (standard normal distribution) ဖြစ်သည်။]]
[[Image:Normal Distribution CDF.svg|300px|thumb|right|ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (normal distribution) ၏ စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း [[ဖန်ရှင်]] (cumulative distribution function) ဖြစ်သည်။]]

ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း သို့မဟုတ် ဂေါက်ရှန်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Gaussian distribution) သည် [[ကိန်းစစ်]]တန်ဖိုးရှိ [[ကျပန်းကိန်းရှင်]] (real-valued random variable) တစ်ခုအတွက် အဆက်မပြတ် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] ဖြန့်ဖြူးခြင်း (continuous probability distribution) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဂေါက်ရှန်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ပါရှိသော ကျပန်းကိန်းရှင် &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ကို ပုံမှန် သွေဖည်ကိန်း (normal deviate) ဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းကို &lt;math&gt;X \sim \mathcal{N}(\mu,\sigma^2)&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြု ဖော်ပြသည်။

== ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Formal Definitions) ==
=== စံ ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Standard Normal Distribution) ===
စံ ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (standard normal distribution) သည် &lt;math&gt;\mu=0&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\sigma^2=1&lt;/math&gt; ဖြစ်သော အထူး အခြေအနေ (special case) ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] သိပ်သည်းဆ [[ဖန်ရှင်]] (probability density function) (PDF) သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\varphi(z) = \frac{e^{-z^2/2}}{\sqrt{2\pi}}&lt;/math&gt;
စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (cumulative distribution function) (CDF) ကို &lt;math&gt;\Phi&lt;/math&gt; ဖြင့် သင်္ကေတပြု ဖော်ပြသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\Phi(x) = \frac{1}{\sqrt{2\pi}} \int_{-\infty}^x e^{-t^2/2} \, dt = \frac{1}{2} \left[1 + \operatorname{erf}\left( \frac{x}{\sqrt{2}} \right) \right]&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\operatorname{erf}&lt;/math&gt; သည် အမှား ဖန်ရှင် (error function) ဖြစ်သည်။ 

=== ယေဘုယျ ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (General Normal Distribution) ===
စံ ပုံမှန် သွေဖည်ကိန်း (standard normal deviate) &lt;math&gt;Z&lt;/math&gt; ကို နေရာရွှေ့ခြင်းနှင့် အရွယ်ပြောင်းခြင်း (scaling) ပြုလုပ်၍ ယေဘုယျ ပုံမှန် သွေဖည်ကိန်း (general normal deviate) &lt;math&gt;X = \sigma Z + \mu&lt;/math&gt; အဖြစ် ဖွဲ့စည်းနိုင်သည်။ &lt;math&gt;\sigma^2 &gt; 0&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;X \sim \mathcal{N}(\mu, \sigma^2)&lt;/math&gt; ၏ PDF သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;f(x) = \frac{1}{\sqrt{2\pi\sigma^2}} \exp{\left(-\frac{(x-\mu)^2}{2\sigma^2}\right)}&lt;/math&gt;
ကိန်းရှင်ကြားခံ (parameter) &lt;math&gt;\mu&lt;/math&gt; သည် ပျမ်းမျှတန်ဖိုး (mean)၊ မီဒီယန် (median) နှင့် မုဒ် (mode) ဖြစ်သည်။ ကိန်းရှင်ကြားခံ &lt;math&gt;\sigma^2&lt;/math&gt; သည် [[ကွဲလွဲချက်]] (variance) ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;\sigma&lt;/math&gt; သည် စံသွေဖည်ကိန်း (standard deviation) ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Tsokos and Wooten (2016), p. 231.&lt;/ref&gt;

ယေဘုယျ (general) CDF သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;F(x) = \Phi\left(\frac{x-\mu}{\sigma}\right) = \frac{1}{2} \left[1 + \operatorname{erf}\left(\frac{x-\mu}{\sigma \sqrt{2}}\right)\right]&lt;/math&gt;
ကွမ်တိုင် [[ဖန်ရှင်]] (quantile function) အား ပြောင်းပြန် (inverse) CDF ဟုလည်း သတ်မှတ်ပြီး ပြောင်းပြန် အမှား ဖန်ရှင် (inverse error function) မှတစ်ဆင့် ဖော်ပြနိုင်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;F^{-1}(p) = \mu + \sigma\Phi^{-1}(p) = \mu + \sigma\sqrt{2} \operatorname{erf}^{-1}(2p - 1)&lt;/math&gt;

=== အခြားရွေးချယ်နိုင်သော ကိန်းရှင်ကြားခံညီမျှခြင်းများဖြင့် ဖော်ပြခြင်း (Alternative Parameterization) ===
တိကျမှု (precision) &lt;math&gt;\tau&lt;/math&gt; ကို [[ကွဲလွဲချက်]] ၏ အချိုးပြောင်းပြန် (reciprocal) အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\tau = 1/\sigma^2&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ တိကျမှုဖြင့် ကိန်းရှင်ကြားခံအဖြစ် ဖော်ပြထားသော ဖြန့်ဖြူးခြင်း (distribution) သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Bernardo and Smith (2000), p. 121.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;f(x) = \sqrt{\frac{\tau}{2\pi}} e^{-\tau(x-\mu)^2/2}&lt;/math&gt;

== အဓိက သီအိုရမ်များ နှင့် ဂုဏ်သတ္တိများ (Core Theorems and Properties) ==
=== မိုးမန့်များ (Moments) ===
ပျမ်းမျှတန်ဖိုး (mean) &lt;math&gt;\mu&lt;/math&gt; နှင့် [[ကွဲလွဲချက်]] (variance) &lt;math&gt;\sigma^2&lt;/math&gt; ပါရှိသော ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (normal distribution) တစ်ခုအတွက် [[အနုတ်ကိန်း|အနုတ်ကိန်းမဟုတ်သော]] [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (non-negative integers) &lt;math&gt;p \in \mathbb{Z}_{\ge 0}&lt;/math&gt; အပေါ် အခြေခံသော ဗဟို မိုးမန့်များ (central moments) &lt;math&gt;\operatorname{E}\left[(X-\mu)^p\right]&lt;/math&gt; မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\operatorname{E}\left[(X-\mu)^p\right] = \begin{cases} 0 &amp; \text{if } p \text{ is odd,} \\ \sigma^p (p-1)!! &amp; \text{if } p \text{ is even.} \end{cases}&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;!!&lt;/math&gt; သည် ဖက်တိုရီရယ် နှစ်ထပ် (double factorial) ကို ဖော်ပြသည်။&lt;ref&gt;Papoulis (2002), p. 148.&lt;/ref&gt;

=== ဖူရီယာ အသွင်ပြောင်းခြင်း နှင့် ထုတ်လုပ် ဖန်ရှင်များ (Fourier Transform and Generating Functions) ===
&lt;math&gt;\mathcal{N}(\mu, \sigma^2)&lt;/math&gt; ၏ ဖူရီယာ အသွင်ပြောင်းခြင်း (Fourier transform) သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် &lt;math&gt;-t&lt;/math&gt; တွင် တန်ဖိုးရှာထားသော ဝိသေသလက္ခဏာ [[ဖန်ရှင်]] (characteristic function) လည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Bryc (1995), p. 23.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\hat{f}(t) = \int_{-\infty}^\infty f(x)e^{-itx} \, dx = e^{-i\mu t} e^{- \sigma^2 t^2/2}&lt;/math&gt;
မိုးမန့်ထုတ်လုပ် ဖန်ရှင် (moment-generating function) &lt;math&gt;M(t) = \operatorname{E}[e^{tX}]&lt;/math&gt; သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;M(t) = \exp\left(\mu t + \frac{1}{2}\sigma^2 t^2\right)&lt;/math&gt;
စုဆောင်းကိန်းထုတ်လုပ် ဖန်ရှင် (cumulant-generating function) မှာ &lt;math&gt;g(t) = \ln M(t) = \mu t + \frac{1}{2} \sigma^2 t^2&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း သည် ပထမ နှစ်ခုထက် ကျော်လွန်သော စုဆောင်းကိန်းများ (cumulants) တိကျစွာ သုညဖြစ်သည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique) ဖြန့်ဖြူးခြင်း (distribution) ဖြစ်သည်။

=== အကြီးဆုံး အင်ထရိုပီ (Maximum Entropy) ===
သတ်မှတ်ထားသော အဆုံးရှိ ပျမ်းမျှတန်ဖိုး (finite mean) &lt;math&gt;\mu&lt;/math&gt; နှင့် [[ကွဲလွဲချက်]] &lt;math&gt;\sigma^2&lt;/math&gt; ပါရှိသည့် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] ဖြန့်ဖြူးခြင်းများ (probability distributions) အားလုံးအနက် ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း သည် ဒစ်ဖရန်ရှယ် အင်ထရိုပီ (differential entropy) ကို အကြီးဆုံးဖြစ်စေသည်။&lt;ref&gt;Cover and Thomas (2006), p. 254.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;H(X) = - \int_{-\infty}^\infty f(x)\ln f(x)\, dx = \frac{1}{2}(1+\ln(2\pi\sigma^2))&lt;/math&gt;

=== ပုံမှန် ကိန်းရှင်များအပေါ် တွက်ချက်မှုများ (Operations on Normal Variables) ===
ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း တွင် [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်းများ]] (linear transformations) အတွက် [[အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ]] ရှိသည်။ &lt;math&gt;a \neq 0&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;X \sim \mathcal{N}(\mu, \sigma^2)&lt;/math&gt; ဖြစ်လျှင် &lt;math&gt;aX + b \sim \mathcal{N}(a\mu + b, a^2\sigma^2)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
&lt;math&gt;X_1 \sim \mathcal{N}(\mu_1, \sigma_1^2)&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;X_2 \sim \mathcal{N}(\mu_2, \sigma_2^2)&lt;/math&gt; တို့သည် အမှီအခိုကင်းသော (independent) ကိန်းများ ဖြစ်လျှင် ၎င်းတို့၏ ပေါင်းလဒ် သည် ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးမှု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Bryc (1995), p. 27.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;X_1 + X_2 \sim \mathcal{N}(\mu_1 + \mu_2, \sigma_1^2 + \sigma_2^2)&lt;/math&gt;

=== ဗဟို စုဆုံမှတ် သီအိုရမ် (Central Limit Theorem) ===
&lt;math&gt;X_1, \ldots, X_n&lt;/math&gt; ကို ပျမ်းမျှတန်ဖိုး &lt;math&gt;\mu&lt;/math&gt; နှင့် [[ကွဲလွဲချက်]] &lt;math&gt;\sigma^2&lt;/math&gt; ပါရှိသော အမှီအခိုကင်းပြီး အချိုးညီစွာ ဖြန့်ဖြူးထားသော [[ကျပန်းကိန်းရှင်|ကျပန်းကိန်းရှင်များ]] (independent and identically distributed random variables) ဟု သတ်မှတ်ပါစို့။ စံသတ်မှတ်ထားသော နမူနာ ပျမ်းမျှတန်ဖိုး (standardized sample mean) &lt;math&gt;Z&lt;/math&gt; ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;Z = \sqrt{n}\left(\frac{\frac{1}{n}\sum_{i=1}^n X_i - \mu}{\sigma}\right)&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;n \to \infty&lt;/math&gt; သို့ ချဉ်းကပ်သွားသည်နှင့်အမျှ &lt;math&gt;Z&lt;/math&gt; အတွက် ဖြန့်ဖြူးခြင်းများ၏ [[ကိန်းစဉ်]] (sequence of distributions) သည် စံ ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (standard normal distribution) &lt;math&gt;\mathcal{N}(0,1)&lt;/math&gt; သို့ ဖြန့်ဖြူးခြင်းဆိုင်ရာ စုဆုံသည် (converges in distribution)။

== စာရင်းအင်းဆိုင်ရာ ကောက်ချက်ချခြင်း (Statistical Inference) ==
=== ကိန်းရှင်ကြားခံ ခန့်မှန်းတွက်ချက်ခြင်း (Parameter Estimation) ===
&lt;math&gt;\mathcal{N}(\mu, \sigma^2)&lt;/math&gt; မှ အရွယ်အစား &lt;math&gt;n \ge 2&lt;/math&gt; ရှိသည့် နမူနာ (sample) &lt;math&gt;(x_1, \ldots, x_n)&lt;/math&gt; တစ်ခု ပေးထားပါက &lt;math&gt;\mu&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\sigma^2&lt;/math&gt; အတွက် အများဆုံး ဖြစ်နိုင်ခြေရှိ ခန့်မှန်းကိန်းများ (maximum likelihood estimators) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Krishnamoorthy (2006), p. 127.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\hat{\mu} = \overline{x} = \frac{1}{n}\sum_{i=1}^n x_i, \qquad \hat{\sigma}^2 = \frac{1}{n} \sum_{i=1}^n (x_i - \overline{x})^2&lt;/math&gt;
နမူနာ ပျမ်းမျှတန်ဖိုး (sample mean) &lt;math&gt;\hat{\mu}&lt;/math&gt; သည် တစ်ပြေးညီ အငယ်ဆုံး [[ကွဲလွဲချက်]]ရှိသော ဘက်မလိုက် ခန့်မှန်းကိန်း (uniformly minimum variance unbiased estimator) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဘက်မလိုက် နမူနာ ကွဲလွဲချက် (unbiased sample variance) သည် ဘက်ဆယ်၏ ပြင်ဆင်ချက် (Bessel's correction) ကို အသုံးပြုထားသည်။ ၎င်းကို အောက်ပါအတိုင်း တွက်ချက်ရယူသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;s^2 = \frac{n}{n-1} \hat{\sigma}^2 = \frac{1}{n-1} \sum_{i=1}^n (x_i - \overline{x})^2&lt;/math&gt;

=== ယုံကြည်မှု အပိုင်းအခြားများ (Confidence Intervals) ===
ကော့ခ်ရန်၏ သီအိုရမ် (Cochran's theorem) အရ &lt;math&gt;\hat{\mu}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;s^2&lt;/math&gt; တို့သည် အမှီအခိုကင်းသော (independent) ကိန်းများ ဖြစ်သည်။ ယင်းက အထောက်အကူပြု (ancillary) &lt;math&gt;t&lt;/math&gt;-စာရင်းအင်းကိန်း (statistic) တည်ဆောက်မှုကို ဖြစ်စေသည်။ အဆိုပါကိန်းသည် လွတ်လပ်စွာပြောင်းလဲနိုင်သော အတိုင်းအတာ အရေအတွက် (degrees of freedom) &lt;math&gt;n-1&lt;/math&gt; ပါရှိသည့် စတူးဒန့် t-ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Student's t-distribution) အတိုင်း ဖြစ်ပေါ်သည်။&lt;ref&gt;Krishnamoorthy (2006), p. 130.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;t = \frac{\hat{\mu}-\mu}{s/\sqrt{n}} \sim t_{n-1}&lt;/math&gt;
ရရှိလာသော &lt;math&gt;\mu&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\sigma^2&lt;/math&gt; အတွက် တိကျသော (exact) &lt;math&gt;(1-\alpha)&lt;/math&gt; ယုံကြည်မှု အပိုင်းအခြားများ (confidence intervals) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\mu \in \left[ \hat{\mu} - t_{n-1,1-\alpha/2} \frac{s}{\sqrt{n}}, \hat{\mu} + t_{n-1,1-\alpha/2} \frac{s}{\sqrt{n}} \right]&lt;/math&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\sigma^2 \in \left[ \frac{n-1}{\chi^2_{n-1,1-\alpha/2}}s^2, \frac{n-1}{\chi^2_{n-1,\alpha/2}}s^2 \right]&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;t_{k,p}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\chi^2_{k,p}&lt;/math&gt; တို့သည် အသီးသီးသော &lt;math&gt;t&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\chi^2&lt;/math&gt; ဖြန့်ဖြူးခြင်းများ (distributions) ၏ အကြိမ် &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; မြောက် ကွမ်တိုင်များ (quantiles) ကို ဖော်ပြသည်။

== ကိုးကား (References) ==
* {{Citation |last1=Bernardo |first1=José M. |last2=Smith |first2=Adrian F. M. |title=Bayesian Theory |publication-place=Chichester |publisher=Wiley |date=2000 |isbn=978-0-471-49464-5}}
* {{Citation |last=Bryc |first=Wlodzimierz |title=The Normal Distribution: Characterizations with Applications |publication-place=New York |publisher=Springer-Verlag |date=1995 |isbn=978-0-387-97990-8}}
* {{Citation |last1=Cover |first1=Thomas M. |last2=Thomas |first2=Joy A. |title=Elements of Information Theory |edition=2nd |publication-place=Hoboken |publisher=John Wiley and Sons |date=2006 |isbn=978-0-471-24195-9}}
* {{Citation |last=Krishnamoorthy |first=Kalimuthu |title=Handbook of Statistical Distributions with Applications |publication-place=Boca Raton |publisher=Chapman &amp; Hall/CRC |date=2006 |isbn=978-1-58488-635-8}}
* {{Citation |last=Papoulis |first=Athanasios |title=Probability, Random Variables and Stochastic Processes |edition=4th |publication-place=New York |publisher=McGraw-Hill |date=2002 |isbn=978-0-07-281725-6}}
* {{Citation |last1=Tsokos |first1=Chris |last2=Wooten |first2=Rebecca |title=The Joy of Finite Mathematics |publication-place=Boston |publisher=Academic Press |date=2016 |isbn=978-0-12-802967-1 |doi=10.1016/b978-0-12-802967-1.00007-3}}
[[Category:ဖြစ်တန်စွမ်း]]</text>
      <sha1>csblnbq7s37fmaauqj8tzjhzz7hjnvj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဘိုင်နိုမီရယ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292197</id>
    <revision>
      <id>1055581</id>
      <timestamp>2026-09-28T09:09:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[File:Binomial distribution pmf.svg|300px|thumb|right|ဘိုင်နိုမီရယ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (binomial distribution) အတွက် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] ဒြပ်ထု [[ဖန်ရှင်]] (probability mass function) ဖြစ်သည်။]] File:Binomial distrib...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15502" sha1="o5e2a26axylfhefav8wgn0joxpikotr" xml:space="preserve">[[File:Binomial distribution pmf.svg|300px|thumb|right|ဘိုင်နိုမီရယ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (binomial distribution) အတွက် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] ဒြပ်ထု [[ဖန်ရှင်]] (probability mass function) ဖြစ်သည်။]]
[[File:Binomial distribution cdf.svg|300px|thumb|right|ဘိုင်နိုမီရယ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း အတွက် စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း [[ဖန်ရှင်]] (cumulative distribution function) ဖြစ်သည်။]]

ဘိုင်နိုမီရယ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း သည် အမှီအခိုကင်းသော (independent) ဘာနူးလီ စမ်းသပ်ချက်များ (Bernoulli trials) &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ခု အစဉ်လိုက်ပါဝင်သည့် တစ်ပိုင်းတစ်စ [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] ဖြန့်ဖြူးခြင်း (discrete probability distribution) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ စမ်းသပ်ချက် တစ်ခုစီတွင် အောင်မြင်နိုင်ခြေ ဖြစ်တန်စွမ်း (probability) &lt;math&gt;p \in [0,1]&lt;/math&gt; နှင့် ကျရှုံးနိုင်ခြေ ဖြစ်တန်စွမ်း &lt;math&gt;q = 1-p&lt;/math&gt; တို့ ပါရှိကြသည်။ [[ကျပန်းကိန်းရှင်]] (random variable) &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; သည် ဘိုင်နိုမီရယ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း အတိုင်း ဖြစ်ပေါ်ပါက ၎င်းကို &lt;math&gt;X \sim \operatorname{B}(n, p)&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြု ဖော်ပြသည်။

== ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Formal Definitions) ==
=== ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင် (Probability Mass Function) ===
အမှီအခိုကင်းသော (independent) စမ်းသပ်ချက် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ကြိမ်တွင် တိကျစွာ အောင်မြင်မှု &lt;math&gt;k&lt;/math&gt; ကြိမ် ရရှိနိုင်မည့် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] (probability) ကို ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု [[ဖန်ရှင်]] (probability mass function) (PMF) ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\Pr(X = k) = \binom{n}{k}p^k(1-p)^{n-k}&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;k \in \{0, 1, 2, \dots, n\}&lt;/math&gt; အတွက် ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\binom{n}{k} = \frac{n!}{k!(n-k)!}&lt;/math&gt; သည် ဘိုင်နိုမီရယ် မြှောက်ဖော်ကိန်း (binomial coefficient) ဖြစ်သည်။

=== စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (Cumulative Distribution Function) ===
စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း [[ဖန်ရှင်]] (cumulative distribution function) (CDF) သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;F(k;n,p) = \Pr(X \le k) = \sum_{i=0}^{\lfloor k \rfloor} \binom{n}{i}p^i(1-p)^{n-i}&lt;/math&gt;
၎င်းကို ပုံမှန်ပြုလုပ်ထားသော မပြည့်စုံသည့် ဘီတာ ဖန်ရှင် (regularized incomplete beta function) &lt;math&gt;I&lt;/math&gt; ကို အသုံးပြု၍ ထပ်တူညီစွာ ဖော်ပြနိုင်သည်။&lt;ref&gt;Wadsworth (1960), p. 52.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;F(k;n,p) = I_{1-p}(n-k, k+1) = (n-k) \binom{n}{k} \int_0^{1-p} t^{n-k-1} (1-t)^k \, dt&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;0 \le k \le n-1&lt;/math&gt; ဖြစ်သော [[ကိန်းပြည့်]] (integer) များအတွက် ဖြစ်သည်။

== အဓိက သီအိုရမ်များ နှင့် ဂုဏ်သတ္တိများ (Core Theorems and Properties) ==
=== မိုးမန့်များ (Moments) ===
&lt;math&gt;X \sim \operatorname{B}(n, p)&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;q = 1-p&lt;/math&gt; ဟု သတ်မှတ်ပါစို့။ [[မျှော်မှန်းတန်ဖိုး]] (expected value) နှင့် [[ကွဲလွဲချက်]] (variance) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Feller (1968), p. 151.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\operatorname{E}[X] = np&lt;/math&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\operatorname{Var}(X) = npq&lt;/math&gt;
မိုးမန့်ထုတ်လုပ် [[ဖန်ရှင်]] (moment-generating function) မှာ &lt;math&gt;M_X(t) = \operatorname{E}[e^{tX}] = (q+p e^t)^n&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

=== မုဒ် နှင့် မီဒီယန် (Mode and Median) ===
မုဒ် (mode) သည် &lt;math&gt;(n+1)p - 1 \le M &lt; (n+1)p&lt;/math&gt; အခြေအနေကို ပြည့်စုံစေသော [[ကိန်းပြည့်]] (integer) &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;(n+1)p&lt;/math&gt; သည် ကိန်းပြည့်ဖြစ်ပါက ဖြန့်ဖြူးခြင်း (distribution) သည် &lt;math&gt;(n+1)p&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;(n+1)p-1&lt;/math&gt; တို့တွင် အထွတ်နှစ်ခုပါ (bimodal) သဘာဝကို ပြသသည်။

မီဒီယန် (median) &lt;math&gt;m&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\lfloor np \rfloor \le m \le \lceil np \rceil&lt;/math&gt; ကြားတွင် ကန့်သတ်ချက်ခံထားရသည် (bounded)။&lt;ref&gt;Kaas and Buhrman (1980), p. 13.&lt;/ref&gt; &lt;math&gt;p=1/2&lt;/math&gt; ဖြစ်၍ &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; သည် [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|မကိန်း]] (odd number) ဖြစ်သည့် အခြေအနေမှအပ &lt;math&gt;|m - np| \le \min\{p, 1-p\}&lt;/math&gt; ဖြစ်ချိန်တွင် မီဒီယန်ကို &lt;math&gt;m = \lfloor np \rceil&lt;/math&gt; အဖြစ် တစ်ခုတည်းသီးသန့် (uniquely) သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ဤတန်ဖိုးသည် အနီးစပ်ဆုံး ကိန်းပြည့်သို့ အနီးစပ်ဆုံး ယူခြင်း (rounded) ကို ဆိုလိုသည်။

=== အမြီး ကန့်သတ်ချက်များ (Tail Bounds) ===
&lt;math&gt;k \le np&lt;/math&gt; ဖြစ်ချိန်တွင် ချာနော့ဖ် ကန့်သတ်ချက် (Chernoff bound) သည် အောက်ဘက် အမြီး (lower tail) &lt;math&gt;F(k;n,p)&lt;/math&gt; အတွက် ပြတ်သားသော အထက်ကန့်သတ်ချက် (upper bound) တစ်ခုကို ပေးစွမ်းသည်။&lt;ref&gt;Arratia and Gordon (1989), p. 125.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;F(k;n,p) \le \exp\left(-n D\left(\frac{k}{n}\parallel p\right)\right)&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;D(a \parallel p) = a\ln\frac{a}{p} + (1-a)\ln\frac{1-a}{1-p}&lt;/math&gt; သည် ကူးလ်ဘက်-လိုက်ဘလာ ကွဲလွဲမှု (Kullback–Leibler divergence) ဖြစ်သည်။

ဟော့ဖ်ဒင်း၏ မညီမျှခြင်း (Hoeffding's inequality) သည် ပိုမို ချောင်ချိ၍ ရိုးရှင်းသော ကန့်သတ်ချက်ကို ပေးစွမ်းသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;F(k;n,p) \le \exp\left(-2n\left(p-\frac{k}{n}\right)^2\right)&lt;/math&gt;

=== စုဆုံမှတ် ဖြန့်ဖြူးခြင်းများ (Limiting Distributions) ===
* '''ပွာဆွန်း စုဆုံမှတ် သီအိုရမ် (Poisson Limit Theorem) တွင်''' &lt;math&gt;np = \lambda&lt;/math&gt; သည် ကိန်းသေ (fixed) ဖြစ်နေစေလျက် &lt;math&gt;n \to \infty&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;p \to 0&lt;/math&gt; သို့ ချဉ်းကပ်သွားသောအခါ &lt;math&gt;\operatorname{B}(n,p)&lt;/math&gt; သည် [[မျှော်မှန်းတန်ဖိုး]] (expected value) &lt;math&gt;\lambda&lt;/math&gt; ပါရှိသည့် ပွာဆွန်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Poisson distribution) သို့ စုဆုံသည် (converges)။
* '''ဒေမွာဗ်-လာပလေ့စ် သီအိုရမ် (de Moivre–Laplace Theorem) တွင်''' ကိန်းသေ &lt;math&gt;p \in (0,1)&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;n \to \infty&lt;/math&gt; သို့ ချဉ်းကပ်သွားသောအခါ စံသတ်မှတ်ထားသော ကိန်းရှင် (standardized variable) &lt;math&gt;Z = \frac{X-np}{\sqrt{np(1-p)}}&lt;/math&gt; သည် စံ ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (standard normal distribution) &lt;math&gt;\mathcal{N}(0,1)&lt;/math&gt; သို့ ဖြန့်ဖြူးခြင်းဆိုင်ရာ စုဆုံသည် (converges in distribution)။

== စာရင်းအင်းဆိုင်ရာ ကောက်ချက်ချခြင်း (Statistical Inference) ==
=== ကိန်းရှင်ကြားခံ ခန့်မှန်းတွက်ချက်ခြင်း (Parameter Estimation) ===
စမ်းသပ်ချက် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ကြိမ်တွင် အောင်မြင်မှု &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ကြိမ်ကို လေ့လာတွေ့ရှိချက် (observation) အဖြစ် ပေးထားပါက &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; ၏ အများဆုံး ဖြစ်နိုင်ခြေရှိ ခန့်မှန်းကိန်း (maximum likelihood estimator) (MLE) နှင့် အငယ်ဆုံး [[ကွဲလွဲချက်]]ရှိ ဘက်မလိုက် ခန့်မှန်းကိန်း (minimum-variance unbiased estimator) သည် နမူနာ အချိုး (sample proportion) ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\hat{p} = \frac{x}{n}&lt;/math&gt;
ကွန်ဂျူဂိတ် ကြိုတင်ဖြစ်တန်စွမ်း (conjugate prior) &lt;math&gt;\operatorname{Beta}(\alpha, \beta)&lt;/math&gt; အောက်ရှိ ဘေးယက်စ် ခန့်မှန်းတွက်ချက်ခြင်း (Bayesian estimation) အတွက် နောက်ဆက်တွဲ ပျမ်းမျှတန်ဖိုး ခန့်မှန်းကိန်း (posterior mean estimator) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\hat{p}_b = \frac{x+\alpha}{n+\alpha+\beta}&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;\alpha = \beta = 1/2&lt;/math&gt; ဖြစ်သော ဂျက်ဖရီစ် ကြိုတင်ဖြစ်တန်စွမ်း (Jeffreys prior) ကို အသုံးပြုပါက ရလဒ်မှာ &lt;math&gt;\hat{p}_{\text{Jeffreys}} = \frac{x+0.5}{n+1}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

=== ယုံကြည်မှု အပိုင်းအခြားများ (Confidence Intervals) ===
&lt;math&gt;z&lt;/math&gt; သည် စံ ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (standard normal distribution) ၏ &lt;math&gt;1 - \alpha/2&lt;/math&gt; ကွမ်တိုင် (quantile) ကို ဖော်ပြသည်ဟု သတ်မှတ်ပါစို့။ 
စံ ဝေါလ်ဒ် အပိုင်းအခြား (interval) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\hat{p} \pm z \sqrt{ \frac{\hat{p}(1-\hat{p})}{n} }&lt;/math&gt;
ဝီလ်ဆင် ရမှတ် အပိုင်းအခြား သည် ပုံမှန် ခန့်မှန်းတွက်ချက်မှု (normal approximation) ကန့်သတ်ချက် (constraint) အောက်တွင် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုအရ တိကျသော (analytically exact) အခြေအနေ ရှိသည်။&lt;ref&gt;Wilson (1927), p. 209.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\frac{ \hat{p} + \frac{z^2}{2n} \pm z \sqrt{ \frac{\hat{p}(1-\hat{p})}{n} + \frac{z^2}{4n^2} } }{ 1 + \frac{z^2}{n} }&lt;/math&gt;

== ဆက်စပ်နေသော ဖြန့်ဖြူးခြင်းများ (Related Distributions) ==
=== ဘိုင်နိုမီရယ်များ၏ ပေါင်းလဒ်များ (Sums of Binomials) ===
&lt;math&gt;X \sim \operatorname{B}(n, p)&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;Y \sim \operatorname{B}(m, p)&lt;/math&gt; တို့သည် အမှီအခိုကင်းသော (independent) ကိန်းများ ဖြစ်ပါက ၎င်းတို့၏ ပေါင်းလဒ်ကို ကိန်းရှင်ကြားခံများ (parameters) &lt;math&gt;n+m&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; ပါရှိသည့် ဘိုင်နိုမီရယ် ဖြန့်ဖြူးထားသော (binomially distributed) ကိန်းအဖြစ် ရရှိသည်။&lt;ref&gt;Dekking, Kraaikamp, Lopohaa, and Meester (2005), p. 43.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;X + Y \sim \operatorname{B}(n+m, p)&lt;/math&gt;

=== ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် ဘိုင်နိုမီရယ်များ (Conditional Binomials) ===
&lt;math&gt;X \sim \operatorname{B}(n, p)&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;Y \mid X \sim \operatorname{B}(X, q)&lt;/math&gt; ဖြစ်လျှင် &lt;math&gt;Y&lt;/math&gt; ၏ မာဂျင်နယ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (marginal distribution) သည် ဘိုင်နိုမီရယ် ဖြန့်ဖြူးထားသော ပုံစံ ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;Y \sim \operatorname{B}(n, pq)&lt;/math&gt;

== ကိုးကား (References) ==
* {{Citation |last1=Arratia |first1=R. |last2=Gordon |first2=L. |title=Tutorial on large deviations for the binomial distribution |journal=Bulletin of Mathematical Biology |volume=51 |issue=1 |date=1989 |doi=10.1007/BF02458840}}
* {{Citation |last1=Dekking |first1=F. M. |last2=Kraaikamp |first2=C. |last3=Lopohaa |first3=H. P. |last4=Meester |first4=L. E. |title=A Modern Introduction to Probability and Statistics |publication-place=London |publisher=Springer-Verlag |date=2005 |isbn=978-1-85233-896-1}}
* {{Citation |last=Feller |first=William |title=An Introduction to Probability Theory and Its Applications |edition=3rd |publication-place=New York |publisher=Wiley |date=1968}}
* {{Citation |last1=Kaas |first1=R. |last2=Buhrman |first2=J. M. |title=Mean, Median and Mode in Binomial Distributions |journal=Statistica Neerlandica |volume=34 |issue=1 |date=1980 |doi=10.1111/j.1467-9574.1980.tb00681.x}}
* {{Citation |last=Wadsworth |first=G. P. |title=Introduction to Probability and Random Variables |publication-place=New York |publisher=McGraw-Hill |date=1960}}
* {{Citation |last=Wilson |first=Edwin B. |title=Probable inference, the law of succession, and statistical inference |journal=Journal of the American Statistical Association |volume=22 |issue=158 |date=1927 |doi=10.2307/2276774}}
[[Category:ဖြစ်တန်စွမ်း]]</text>
      <sha1>o5e2a26axylfhefav8wgn0joxpikotr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပွာဆွန်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292198</id>
    <revision>
      <id>1055584</id>
      <timestamp>2026-09-28T10:14:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[File:poisson pmf.svg|325px|thumb|right|ရေပြင်ညီဝင်ရိုး (horizontal axis) သည် အညွှန်း (index) &lt;math&gt;k&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;\lambda&lt;/math&gt; သည် မျှော်မှန်း ဖြစ်ပွားမှုနှုန်း ဖြစ်သည်။]] File:poisso...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15268" sha1="8krgqzt33bj7eaygbg0hqu825cmxg6e" xml:space="preserve">[[File:poisson pmf.svg|325px|thumb|right|ရေပြင်ညီဝင်ရိုး (horizontal axis) သည် အညွှန်း (index) &lt;math&gt;k&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;\lambda&lt;/math&gt; သည် မျှော်မှန်း ဖြစ်ပွားမှုနှုန်း ဖြစ်သည်။]]
[[File:poisson cdf.svg|325px|thumb|right|ပွာဆွန်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Poisson distribution) ၏ စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (cumulative distribution function) ဖြစ်သည်။]]

ပွာဆွန်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း သည် အချိန် သို့မဟုတ် ရပ်ဝန်း (space) ၏ သတ်မှတ်ထားသော အပိုင်းအခြား (interval) တစ်ခုအတွင်း [[အဖြစ်အပျက်|အဖြစ်အပျက်များ]] (events) အရေအတွက်တစ်ခု ဖြစ်ပွားခြင်း၏ [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] (probability) ကို ဖော်ပြသော တစ်ပိုင်းတစ်စ ဖြစ်တန်စွမ်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း (discrete probability distribution) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဖြန့်ဖြူးခြင်းကို လိုက်နာသော [[ကျပန်းကိန်းရှင်|တစ်ပိုင်းတစ်စ ကျပန်းကိန်းရှင်]] (discrete random variable) &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;X \sim \operatorname{Pois}(\lambda)&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတဖြင့် ဖော်ပြသည်။ ဤနေရာတွင် ကိန်းရှင်ကြားခံ (parameter) &lt;math&gt;\lambda \in (0, \infty)&lt;/math&gt; သည် မျှော်မှန်း ဖြစ်ပွားမှုနှုန်းကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသည်။ ၎င်း၏ အထောက်အပံ့ (support) သည် [[ကိန်းပြည့်|အနုတ်မဟုတ်သော ကိန်းပြည့်များ]] (non-negative integers) ၏ [[အစု]] (set) &lt;math&gt;k \in \mathbb{N}_0&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

== ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Formal Definitions) ==
=== ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင် (Probability Mass Function) ===
ဖြစ်ပွားမှု (occurrence) အရေအတွက် &lt;math&gt;k&lt;/math&gt; အတိအကျ လေ့လာတွေ့ရှိခြင်း (observing) ၏ [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] (probability) ကို ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင် (probability mass function) (PMF) အရ ရရှိသည်။&lt;ref&gt;Yates and Goodman (2014), p. 60.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\Pr(X = k) = \frac{\lambda^k e^{-\lambda}}{k!}&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;e&lt;/math&gt; သည် အွိုင်လာ၏ ကိန်း (Euler's number) ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;k!&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;k&lt;/math&gt; ၏ ဖက်တိုရီရယ် (factorial) ဖြစ်သည်။

=== စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (Cumulative Distribution Function) ===
စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (cumulative distribution function) (CDF) ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;F(k; \lambda) = \Pr(X \le k) = e^{-\lambda} \sum_{j=0}^{\lfloor k\rfloor} \frac{\lambda^j}{j!}&lt;/math&gt;
၎င်းကို အထက် မပြည့်စုံသည့် ဂါမာ ဖန်ရှင် (upper incomplete gamma function) &lt;math&gt;\Gamma(x,y)&lt;/math&gt; အား အသုံးပြု၍ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုနည်းအရ (analytically) လည်း ဖော်ပြနိုင်သည်။&lt;ref&gt;Johnson, Kemp, and Kotz (2005), p. 156.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;F(k; \lambda) = \frac{\Gamma(\lfloor k+1 \rfloor, \lambda)}{\lfloor k \rfloor !}&lt;/math&gt;

== အဓိက သီအိုရမ်များနှင့် ဂုဏ်သတ္တိများ (Core Theorems and Properties) ==
=== မိုးမန့်များ (Moments) ===
ပွာဆွန်း ဖြန့်ဖြူးခြင်းရှိသော [[ကျပန်းကိန်းရှင်]] (Poisson-distributed random variable) &lt;math&gt;X \sim \operatorname{Pois}(\lambda)&lt;/math&gt; အတွက် [[မျှော်မှန်းတန်ဖိုး]] (expected value) နှင့် [[ကွဲလွဲချက်]] (variance) တို့သည် တူညီကြသည်။&lt;ref&gt;Johnson, Kemp, and Kotz (2005), p. 163.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\operatorname{E}[X] = \operatorname{Var}(X) = \lambda&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက် ဖက်တိုရီရယ် မိုးမန့် (factorial moment) သည် &lt;math&gt;\operatorname{E}[X(X-1)\cdots(X-n+1)] = \lambda^n&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ပွာဆွန်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Poisson distribution) ၏ စုဆောင်းကိန်းများ (cumulants) အားလုံးသည် &lt;math&gt;\lambda&lt;/math&gt; နှင့် ညီမျှသည်။

=== မုဒ် နှင့် မီဒီယန် (Mode and Median) ===
&lt;math&gt;\lambda&lt;/math&gt; သည် [[ကိန်းပြည့်]] (integer) မဟုတ်သောအခါ မုဒ် (mode) သည် &lt;math&gt;\lfloor \lambda \rfloor&lt;/math&gt; အတိအကျဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;\lambda&lt;/math&gt; သည် [[ကိန်းပြည့်|အပေါင်းကိန်းပြည့်]] (positive integer) ဖြစ်သောအခါ ဖြန့်ဖြူးခြင်း (distribution) သည် &lt;math&gt;\lambda&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\lambda - 1&lt;/math&gt; တို့တွင် မုဒ်များရှိသော အထွတ်နှစ်ခုပါ (bimodal) ဖြစ်သည်။
မီဒီယန် (median) &lt;math&gt;\nu&lt;/math&gt; သည် အောက်ပါအတိုင်း တိကျစွာ ကန့်သတ်ချက်ခံထားရသည် (strictly bounded) ။&lt;ref&gt;Choi (1994), p. 245.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\lambda - \ln 2 \le \nu &lt; \lambda + \frac{1}{3}&lt;/math&gt;

=== ပွာဆွန်း ကိန်းရှင်များ၏ ပေါင်းလဒ်များ (Sums of Poisson Variables) ===
ဤဖြန့်ဖြူးခြင်းသည် အမှီအခိုကင်းသော ကိန်းရှင်များ (independent variables) အတွက် အပေါင်းတွက်ချက်မှုအောက်တွင် [[အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ]] (closed under addition) ရှိသည်။ &lt;math&gt;i = 1, \dots, n&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;X_i \sim \operatorname{Pois}(\lambda_i)&lt;/math&gt; တို့သည် အမှီအခိုကင်းသော (independent) ဖြစ်ပါက ၎င်းတို့၏ ပေါင်းလဒ် (sum) သည် ပွာဆွန်း ဖြန့်ဖြူးခြင်းရှိသည်။&lt;ref&gt;Lehmann (1986), p. 65.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\sum_{i=1}^n X_i \sim \operatorname{Pois}\left(\sum_{i=1}^n \lambda_i\right)&lt;/math&gt;

=== အမြီး ကန့်သတ်ချက်များ (Tail Bounds) ===
ချာနော့ဖ် ကန့်သတ်ချက် (Chernoff bound) သက်သေပြချက်ကို အသုံးပြုခြင်းအားဖြင့် &lt;math&gt;x &gt; \lambda&lt;/math&gt; အတွက် [[ဖြစ်တန်စွမ်း|အမြီး ဖြစ်တန်စွမ်းများ]] (tail probabilities) သည် တိကျစွာ ကန့်သတ်ချက်ခံထားရသည်။&lt;ref&gt;Mitzenmacher and Upfal (2005), p. 97.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\Pr(X \ge x) \le \frac{(e\lambda)^x e^{-\lambda}}{x^x}&lt;/math&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\Pr(X \le x) \le \frac{(e\lambda)^x e^{-\lambda}}{x^x} \quad \text{for } 0 &lt; x &lt; \lambda&lt;/math&gt;

== စုဆုံမှတ် သီအိုရမ်များ (Limiting Theorems) ==
=== ရှားပါး အဖြစ်အပျက်များ နိယာမ (Law of Rare Events) ===
စမ်းသပ်ချက်များ၏ အရေအတွက် &lt;math&gt;n \to \infty&lt;/math&gt; သို့ ချဉ်းကပ်ပြီး အောင်မြင်မှု [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] (probability) &lt;math&gt;p \to 0&lt;/math&gt; သို့ ချဉ်းကပ်သွားသောအခါ ပွာဆွန်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Poisson distribution) သည် [[ဘိုင်နိုမီရယ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း]] (binomial distribution) &lt;math&gt;\operatorname{B}(n, p)&lt;/math&gt; ၏ [[စုဆုံမှတ်]] (limit) ဖြစ်သည်။ ဤဖြစ်စဉ်တွင် မျှော်မှန်း အောင်မြင်မှု အရေအတွက် &lt;math&gt;np = \lambda&lt;/math&gt; သည် ကိန်းသေ (constant) အဖြစ် တည်ရှိနေသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\lim_{n \to \infty} \binom{n}{k} \left(\frac{\lambda}{n}\right)^k \left(1-\frac{\lambda}{n}\right)^{n-k} = \frac{\lambda^k e^{-\lambda}}{k!}&lt;/math&gt;

== စာရင်းအင်းဆိုင်ရာ ကောက်ချက်ချခြင်း (Statistical Inference) ==
=== ကိန်းရှင်ကြားခံ ခန့်မှန်းတွက်ချက်ခြင်း (Parameter Estimation) ===
&lt;math&gt;\operatorname{Pois}(\lambda)&lt;/math&gt; မှ အမှီအခိုကင်းသော လေ့လာတွေ့ရှိချက်များ (independent observations) &lt;math&gt;k_1, \dots, k_n&lt;/math&gt; ပါဝင်သည့် နမူနာ (sample) &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ခု ပေးထားသောအခါ &lt;math&gt;\lambda&lt;/math&gt; အတွက် အများဆုံး ဖြစ်နိုင်ခြေရှိ ခန့်မှန်းကိန်း (maximum likelihood estimator) (MLE) သည် နမူနာ ပျမ်းမျှတန်ဖိုး (sample mean) ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Yates and Goodman (2014), p. 65.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\widehat{\lambda}_{\text{MLE}} = \frac{1}{n}\sum_{i=1}^n k_i&lt;/math&gt;
နမူနာ ပေါင်းလဒ် (sample sum) &lt;math&gt;\sum_{i=1}^n k_i&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\lambda&lt;/math&gt; အတွက် ပြည့်စုံသော (complete) နှင့် လုံလောက်သော စာရင်းအင်းကိန်း (sufficient statistic) ဖြစ်သည်။

=== ယုံကြည်မှု အပိုင်းအခြားများ (Confidence Intervals) ===
လေ့လာတွေ့ရှိချက် ပေါင်းလဒ် &lt;math&gt;K = \sum_{i=1}^n k_i&lt;/math&gt; ပေးထားသောအခါ ပျမ်းမျှတန်ဖိုး (mean) &lt;math&gt;\mu = n\lambda&lt;/math&gt; အတွက် တိကျသော (exact) ယုံကြည်မှု အပိုင်းအခြား (confidence interval) သည် ကိုင်-နှစ်ထပ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (chi-squared distribution) &lt;math&gt;\chi^2&lt;/math&gt; အပေါ်တွင် မှီခိုသည်။ ဤအပိုင်းအခြားသည် အနည်းဆုံး လွှမ်းခြုံမှု &lt;math&gt;1 - \alpha&lt;/math&gt; ကို အာမခံပေးသော ကွန်ဆာဗေးတစ် (conservative) ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Johnson, Kemp, and Kotz (2005), p. 176.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\frac{1}{2}\chi^2(\alpha/2; 2K) \le \mu \le \frac{1}{2}\chi^2(1-\alpha/2; 2K+2)&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\chi^2(p; v)&lt;/math&gt; သည် လွတ်လပ်စွာပြောင်းလဲနိုင်သော အတိုင်းအတာ အရေအတွက် (degrees of freedom) &lt;math&gt;v&lt;/math&gt; နှင့်အတူ အောက်ဘက် အမြီး (lower tail) ဧရိယာ &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; တွင် တန်ဖိုးရှာထားသော ကွမ်တိုင် ဖန်ရှင် (quantile function) ဖြစ်သည်။

=== ဘေးယက်စ် ကောက်ချက်ချခြင်း (Bayesian Inference) ===
ဘေးယက်စ် ကောက်ချက်ချခြင်း (Bayesian inference) တွင် &lt;math&gt;\lambda&lt;/math&gt; အတွက် ကွန်ဂျူဂိတ် ကြိုတင်ဖြစ်တန်စွမ်း (conjugate prior) သည် ဂါမာ ဖြန့်ဖြူးခြင်း (gamma distribution) ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;\lambda \sim \operatorname{Gamma}(\alpha, \beta)&lt;/math&gt; ကို ပုံသဏ္ဌာန် (shape) &lt;math&gt;\alpha&lt;/math&gt; နှင့် နှုန်း (rate) &lt;math&gt;\beta&lt;/math&gt; တို့ဖြင့် ကိန်းရှင်ကြားခံအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပါက (parameterized) နမူနာ &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ခု &lt;math&gt;k_i&lt;/math&gt; ပေးထားသောအခါ နောက်ဆက်တွဲ ဖြန့်ဖြူးခြင်း (posterior distribution) သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Fink (1997), p. 12.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\lambda \mid k_1, \dots, k_n \sim \operatorname{Gamma}\left(\alpha + \sum_{i=1}^n k_i, \beta + n\right)&lt;/math&gt;

== ကိုးကား (References) ==
* {{Citation |last=Choi |first=Kwok P. |title=On the medians of gamma distributions and an equation of Ramanujan |journal=Proceedings of the American Mathematical Society |volume=121 |issue=1 |date=1994 |doi=10.2307/2160389}}
* {{Citation |last=Fink |first=Daniel |title=A Compendium of Conjugate Priors |date=1997}}
* {{Citation |last1=Johnson |first1=Norman L. |last2=Kemp |first2=Adrienne W. |last3=Kotz |first3=Samuel |title=Univariate Discrete Distributions |edition=3rd |publication-place=New York |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=2005 |isbn=978-0-471-27246-5}}
* {{Citation |last=Lehmann |first=Erich Leo |title=Testing Statistical Hypotheses |edition=2nd |publication-place=New York |publisher=Springer Verlag |date=1986 |isbn=978-0-387-94919-2}}
* {{Citation |last1=Mitzenmacher |first1=Michael |last2=Upfal |first2=Eli |title=Probability and Computing: Randomized Algorithms and Probabilistic Analysis |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |date=2005 |isbn=978-0-521-83540-4}}
* {{Citation |last1=Yates |first1=Roy D. |last2=Goodman |first2=David J. |title=Probability and Stochastic Processes: A Friendly Introduction for Electrical and Computer Engineers |edition=2nd |publication-place=Hoboken |publisher=Wiley |date=2014 |isbn=978-0-471-45259-1}}
[[Category: ဖြစ်တန်စွမ်း]]</text>
      <sha1>8krgqzt33bj7eaygbg0hqu825cmxg6e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထပ်ကိန်းတင် ဖြန့်ဖြူးခြင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292199</id>
    <revision>
      <id>1055586</id>
      <timestamp>2026-09-28T10:17:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[File:Exponential distribution pdf - public domain.svg|300px|thumb|right|ထပ်ကိန်းတင် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (exponential distribution) ၏ ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင် (probability density function) ဖြစ်သည်။]] File:Exponent...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15696" sha1="t4i184cdi9qn668mo56ad1kltappelx" xml:space="preserve">[[File:Exponential distribution pdf - public domain.svg|300px|thumb|right|ထပ်ကိန်းတင် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (exponential distribution) ၏ ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင် (probability density function) ဖြစ်သည်။]]
[[File:Exponential distribution cdf - public domain.svg|300px|thumb|right|ထပ်ကိန်းတင် ဖြန့်ဖြူးခြင်း၏ စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (cumulative distribution function) ဖြစ်သည်။]]

ထပ်ကိန်းတင် ဖြန့်ဖြူးခြင်း သည် အနုတ်မဟုတ်သော (non-negative) [[ကျပန်းကိန်းရှင်]] (random variable) &lt;math&gt;X \in [0, \infty)&lt;/math&gt; အတွက် အဆက်မပြတ် ဖြစ်တန်စွမ်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း (continuous probability distribution) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပွာဆွန်း အမှတ် လုပ်ငန်းစဉ် (Poisson point process) တစ်ခုရှိ [[အဖြစ်အပျက်|အဖြစ်အပျက်များ]] (events) ကြားမှ အကွာအဝေး (distance) ကို အများအားဖြင့် ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ ကိန်းရှင် (variable) တစ်ခုသည် ဤဖြန့်ဖြူးခြင်း (distribution) ကို လိုက်နာပါက ၎င်းကို &lt;math&gt;X \sim \operatorname{Exp}(\lambda)&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတဖြင့် ဖော်ပြသည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\lambda &gt; 0&lt;/math&gt; သည် နှုန်း ကိန်းရှင်ကြားခံ (rate parameter) ဖြစ်သည်။

== ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Formal Definitions) ==
=== ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင် (Probability Density Function) ===
ထပ်ကိန်းတင် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (exponential distribution) ၏ ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင် (probability density function) (PDF) သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;f(x;\lambda) = \begin{cases} \lambda e^{-\lambda x} &amp; x \ge 0 \\ 0 &amp; x &lt; 0 \end{cases}&lt;/math&gt;
အခြားနည်းလမ်းအားဖြင့် ၎င်းကို စကေး ကိန်းရှင်ကြားခံ (scale parameter) &lt;math&gt;\beta = 1/\lambda&lt;/math&gt; ဖြင့် ကိန်းရှင်ကြားခံအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည် (parameterized) ။ သို့ဖြစ်၍ &lt;math&gt;x \ge 0&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;f(x;\beta) = \frac{1}{\beta} e^{-x/\beta}&lt;/math&gt; ကို ရရှိသည်။

=== စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (Cumulative Distribution Function) ===
စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (cumulative distribution function) (CDF) သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;F(x;\lambda) = \begin{cases} 1 - e^{-\lambda x} &amp; x \ge 0 \\ 0 &amp; x &lt; 0 \end{cases}&lt;/math&gt;
ကွမ်တိုင် ဖန်ရှင် (quantile function) ကို &lt;math&gt;0 \le p &lt; 1&lt;/math&gt; အတွက် အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ထားသည်။ ဤဖန်ရှင်သည် CDF ၏ ပြောင်းပြန် (inverse) ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;F^{-1}(p;\lambda) = \frac{-\ln(1-p)}{\lambda}&lt;/math&gt;

== အဓိက သီအိုရမ်များနှင့် ဂုဏ်သတ္တိများ (Core Theorems and Properties) ==
=== မိုးမန့်များ (Moments) ===
&lt;math&gt;X \sim \operatorname{Exp}(\lambda)&lt;/math&gt; အတွက် [[မျှော်မှန်းတန်ဖိုး]] (expected value) နှင့် [[ကွဲလွဲချက်]] (variance) တို့သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Shao (2003), p. 144.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\operatorname{E}[X] = \frac{1}{\lambda}, \qquad \operatorname{Var}(X) = \frac{1}{\lambda^2}&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;n \in \mathbb{N}&lt;/math&gt; အတွက် ယေဘုယျ မိုးမန့်များ (raw moments) သည် &lt;math&gt;\operatorname{E}[X^n] = \frac{n!}{\lambda^n}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ မီဒီယန် (median) သည် &lt;math&gt;\frac{\ln(2)}{\lambda}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

=== မှတ်ဉာဏ်မဲ့ ဂုဏ်သတ္တိ (Memoryless Property) ===
ထပ်ကိန်းတင် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (exponential distribution) သည် မှတ်ဉာဏ်မဲ့ ဂုဏ်သတ္တိ (memoryless property) ပိုင်ဆိုင်သည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique) အဆက်မပြတ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (continuous distribution) ဖြစ်ပြီး အောက်ပါအခြေအနေကို ကိုက်ညီစေသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\Pr(X &gt; s + t \mid X &gt; s) = \Pr(X &gt; t) \qquad \forall s, t \ge 0&lt;/math&gt;
ဤ ထပ်တူညီမှု (equivalence) သည် ကိန်းသေ (constant) အန္တရာယ်နှုန်း (hazard rate) တစ်ခုကို ဆိုလိုသည်။

=== ထပ်ကိန်းတင် ကိန်းရှင်များအပေါ် တွက်ချက်မှုများ (Operations on Exponential Variables) ===
&lt;math&gt;X_1, \dots, X_n&lt;/math&gt; တို့ကို အသီးသီးသော နှုန်း ကိန်းရှင်ကြားခံများ (rate parameters) &lt;math&gt;\lambda_1, \dots, \lambda_n&lt;/math&gt; ပါရှိသည့် အမှီအခိုကင်းသော ထပ်ကိန်းတင် ကျပန်းကိန်းရှင်များ (independent exponential random variables) ဟု သတ်မှတ်ပါစို့။ 
ဤကိန်းရှင်များ၏ အငယ်ဆုံးတန်ဖိုး (minimum) သည်လည်း ထပ်ကိန်းတင် ဖြန့်ဖြူးခြင်းရှိသည် (exponentially distributed) ။&lt;ref&gt;Shao (2003), p. 144.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\min\{X_1, \dots, X_n\} \sim \operatorname{Exp}\left(\sum_{i=1}^n \lambda_i\right)&lt;/math&gt;
သီးသန့် ကိန်းရှင်တစ်ခုဖြစ်သော &lt;math&gt;X_k&lt;/math&gt; မှ ဤအငယ်ဆုံးတန်ဖိုးကို ရရှိမည့် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] (probability) သည် အမျိုးအစားလိုက် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (categorical distribution) ကို လိုက်နာသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\Pr(X_k = \min\{X_1, \dots, X_n\}) = \frac{\lambda_k}{\sum_{i=1}^n \lambda_i}&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;X_1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;X_2&lt;/math&gt; တို့သည် နှုန်း ကိန်းရှင်ကြားခံများ &lt;math&gt;\lambda_1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\lambda_2&lt;/math&gt; တို့ပါဝင်သော အမှီအခိုကင်းသော (independent) ထပ်ကိန်းတင်များ ဖြစ်သည်ဟု ယူဆပါစို့။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\lambda_1 \neq \lambda_2&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ ပေါင်းလဒ် (sum) &lt;math&gt;Z = X_1 + X_2&lt;/math&gt; ၏ ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင် (PDF) ကို ကွန်ဗော်လူးရှင်း (convolution) မှတစ်ဆင့် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;f_Z(z) = \frac{\lambda_1 \lambda_2}{\lambda_2 - \lambda_1} \left( e^{-\lambda_1 z} - e^{-\lambda_2 z} \right) \qquad (z \ge 0)&lt;/math&gt;

== ဆက်စပ် ဖြန့်ဖြူးခြင်းများ (Related Distributions) ==
* &lt;math&gt;X_1, \dots, X_n \sim \operatorname{Exp}(\lambda)&lt;/math&gt; တို့သည် အမှီအခိုကင်းသော (independent) ဖြစ်ပါက ၎င်းတို့၏ ပေါင်းလဒ် (sum) သည် အာလန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Erlang distribution) ကို လိုက်နာသည်။ ၎င်းသည် ဂါမာ ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Gamma distribution) ၏ အထူးအခြေအနေတစ်ခုဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ &lt;math&gt;\sum_{i=1}^n X_i \sim \operatorname{Gamma}(n, \lambda)&lt;/math&gt; ကို ရရှိသည်။
* &lt;math&gt;X, Y \sim \operatorname{Exp}(\lambda)&lt;/math&gt; တို့သည် အမှီအခိုကင်းသော ဖြစ်ပါက ၎င်းတို့၏ ခြားနားခြင်းရလဒ် (difference) သည် လာပလေ့စ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Laplace distribution) ကို လိုက်နာပြီး &lt;math&gt;X - Y \sim \operatorname{Laplace}(0, 1/\lambda)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;\operatorname{Exp}(\lambda)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\operatorname{Weibull}(1/\lambda, 1)&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\operatorname{Gamma}(1, \lambda)&lt;/math&gt; တို့နှင့် ထပ်တူညီသော (equivalent) ဖြစ်သည်။

== စာရင်းအင်းဆိုင်ရာ ကောက်ချက်ချခြင်း (Statistical Inference) ==
=== ကိန်းရှင်ကြားခံ ခန့်မှန်းတွက်ချက်ခြင်း (Parameter Estimation) ===
အမှီအခိုကင်းပြီး အချိုးညီစွာ ဖြန့်ဖြူးထားသော (independent and identically distributed) နမူနာ (sample) &lt;math&gt;x_1, \dots, x_n&lt;/math&gt; ပေးထားသောအခါ နှုန်း ကိန်းရှင်ကြားခံ (rate parameter) &lt;math&gt;\lambda&lt;/math&gt; အတွက် အများဆုံး ဖြစ်နိုင်ခြေရှိ ခန့်မှန်းကိန်း (maximum likelihood estimator) (MLE) သည် နမူနာ ပျမ်းမျှတန်ဖိုး (sample mean) &lt;math&gt;\overline{x}&lt;/math&gt; ၏ အချိုးပြောင်းပြန် (reciprocal) ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Johnson and Wichern (2007), p. 231.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\widehat{\lambda}_{\text{MLE}} = \frac{n}{\sum_{i=1}^n x_i} = \frac{1}{\overline{x}}&lt;/math&gt;
ထို MLE သည် ဘက်လိုက် (biased) ဖြစ်သည်။ နမူနာ အရွယ်အစား (sample size) &lt;math&gt;n \ge 2&lt;/math&gt; ပေးထားသောအခါ &lt;math&gt;\lambda&lt;/math&gt; အတွက် တစ်ပြေးညီ အငယ်ဆုံး ကွဲလွဲချက်ရှိသော ဘက်မလိုက် ခန့်မှန်းကိန်း (uniformly minimum-variance unbiased estimator) (UMVUE) သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Elfessi and Reineke (2001), p. 2.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\widehat{\lambda}_{\text{UMVUE}} = \frac{n-1}{\sum_{i=1}^n x_i}&lt;/math&gt;

=== ဖစ်ရှာ သတင်းအချက်အလက် (Fisher Information) ===
နမူနာ တစ်ခုတည်းအတွက် ဖစ်ရှာ သတင်းအချက်အလက် (Fisher information) &lt;math&gt;\mathcal{I}(\lambda)&lt;/math&gt; ကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\mathcal{I}(\lambda) = \operatorname{E}\left[ \left(\frac{\partial}{\partial\lambda} \ln f(x;\lambda)\right)^2 \right] = \frac{1}{\lambda^2}&lt;/math&gt;

=== ယုံကြည်မှု အပိုင်းအခြားများ (Confidence Intervals) ===
နှုန်း ကိန်းရှင်ကြားခံ &lt;math&gt;\lambda&lt;/math&gt; အတွက် တိကျသော (exact) &lt;math&gt;100(1-\alpha)\%&lt;/math&gt; ယုံကြည်မှု အပိုင်းအခြား (confidence interval) သည် ကိုင်-နှစ်ထပ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (chi-squared distribution) အပေါ်တွင် မှီခိုသည်။&lt;ref&gt;Ross (2009), p. 267.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\frac{\chi^2_{\alpha/2, 2n}}{2n\overline{x}} \le \lambda \le \frac{\chi^2_{1-\alpha/2, 2n}}{2n\overline{x}}&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\chi^2_{p, v}&lt;/math&gt; သည် လွတ်လပ်စွာပြောင်းလဲနိုင်သော အတိုင်းအတာ အရေအတွက် (degrees of freedom) &lt;math&gt;v&lt;/math&gt; ပါရှိသည့် ကိုင်-နှစ်ထပ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း၏ &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက် ရာခိုင်နှုန်းပြကိန်း (percentile) ကို ဖော်ပြသည်။

=== ဘေးယက်စ် ကောက်ချက်ချခြင်း (Bayesian Inference) ===
ထပ်ကိန်းတင် (exponential) နှုန်း ကိန်းရှင်ကြားခံ &lt;math&gt;\lambda&lt;/math&gt; အတွက် ကွန်ဂျူဂိတ် ကြိုတင်ဖြစ်တန်စွမ်း (conjugate prior) သည် ဂါမာ ဖြန့်ဖြူးခြင်း (gamma distribution) ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;\lambda \sim \operatorname{Gamma}(\alpha, \beta)&lt;/math&gt; ကို ပုံသဏ္ဌာန် (shape) &lt;math&gt;\alpha&lt;/math&gt; နှင့် နှုန်း (rate) &lt;math&gt;\beta&lt;/math&gt; တို့ဖြင့် ကိန်းရှင်ကြားခံအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပါက (parameterized) နမူနာ ပေးထားသောအခါ နောက်ဆက်တွဲ သိပ်သည်းဆ (posterior density) သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Elfessi and Reineke (2001), p. 3.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\lambda \mid x_1, \dots, x_n \sim \operatorname{Gamma}\left(\alpha + n, \beta + \sum_{i=1}^n x_i\right)&lt;/math&gt;

== ကိုးကား (References) ==
* {{Citation |last1=Elfessi |first1=Abdulaziz |last2=Reineke |first2=David M. |title=A Bayesian Look at Classical Estimation: The Exponential Distribution |journal=Journal of Statistics Education |volume=9 |issue=1 |date=2001 |doi=10.1080/10691898.2001.11910648}}
* {{Citation |last1=Johnson |first1=Richard Arnold |last2=Wichern |first2=Dean W. |title=Applied Multivariate Statistical Analysis |publication-place=Upper Saddle River |publisher=Pearson Prentice Hall |date=2007 |isbn=978-0-13-187715-3}}
* {{Citation |last=Ross |first=Sheldon M. |title=Introduction to Probability and Statistics for Engineers and Scientists |edition=4th |publication-place=Burlington |publisher=Academic Press |date=2009 |isbn=978-0-12-370483-2}}
* {{Citation |last=Shao |first=Jun |title=Mathematical Statistics |edition=2nd |publication-place=New York |publisher=Springer Science+Business Media |date=2003 |isbn=978-0-387-95382-3}}</text>
      <sha1>t4i184cdi9qn668mo56ad1kltappelx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055587</id>
      <parentid>1055586</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T10:17:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1055587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15746" sha1="ep8vupbr5mc2cjgna13eiqccfw86wyh" xml:space="preserve">[[File:Exponential distribution pdf - public domain.svg|300px|thumb|right|ထပ်ကိန်းတင် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (exponential distribution) ၏ ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင် (probability density function) ဖြစ်သည်။]]
[[File:Exponential distribution cdf - public domain.svg|300px|thumb|right|ထပ်ကိန်းတင် ဖြန့်ဖြူးခြင်း၏ စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (cumulative distribution function) ဖြစ်သည်။]]

ထပ်ကိန်းတင် ဖြန့်ဖြူးခြင်း သည် အနုတ်မဟုတ်သော (non-negative) [[ကျပန်းကိန်းရှင်]] (random variable) &lt;math&gt;X \in [0, \infty)&lt;/math&gt; အတွက် အဆက်မပြတ် ဖြစ်တန်စွမ်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း (continuous probability distribution) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပွာဆွန်း အမှတ် လုပ်ငန်းစဉ် (Poisson point process) တစ်ခုရှိ [[အဖြစ်အပျက်|အဖြစ်အပျက်များ]] (events) ကြားမှ အကွာအဝေး (distance) ကို အများအားဖြင့် ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ ကိန်းရှင် (variable) တစ်ခုသည် ဤဖြန့်ဖြူးခြင်း (distribution) ကို လိုက်နာပါက ၎င်းကို &lt;math&gt;X \sim \operatorname{Exp}(\lambda)&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတဖြင့် ဖော်ပြသည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\lambda &gt; 0&lt;/math&gt; သည် နှုန်း ကိန်းရှင်ကြားခံ (rate parameter) ဖြစ်သည်။

== ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Formal Definitions) ==
=== ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင် (Probability Density Function) ===
ထပ်ကိန်းတင် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (exponential distribution) ၏ ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင် (probability density function) (PDF) သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;f(x;\lambda) = \begin{cases} \lambda e^{-\lambda x} &amp; x \ge 0 \\ 0 &amp; x &lt; 0 \end{cases}&lt;/math&gt;
အခြားနည်းလမ်းအားဖြင့် ၎င်းကို စကေး ကိန်းရှင်ကြားခံ (scale parameter) &lt;math&gt;\beta = 1/\lambda&lt;/math&gt; ဖြင့် ကိန်းရှင်ကြားခံအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည် (parameterized) ။ သို့ဖြစ်၍ &lt;math&gt;x \ge 0&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;f(x;\beta) = \frac{1}{\beta} e^{-x/\beta}&lt;/math&gt; ကို ရရှိသည်။

=== စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (Cumulative Distribution Function) ===
စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (cumulative distribution function) (CDF) သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;F(x;\lambda) = \begin{cases} 1 - e^{-\lambda x} &amp; x \ge 0 \\ 0 &amp; x &lt; 0 \end{cases}&lt;/math&gt;
ကွမ်တိုင် ဖန်ရှင် (quantile function) ကို &lt;math&gt;0 \le p &lt; 1&lt;/math&gt; အတွက် အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ထားသည်။ ဤဖန်ရှင်သည် CDF ၏ ပြောင်းပြန် (inverse) ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;F^{-1}(p;\lambda) = \frac{-\ln(1-p)}{\lambda}&lt;/math&gt;

== အဓိက သီအိုရမ်များနှင့် ဂုဏ်သတ္တိများ (Core Theorems and Properties) ==
=== မိုးမန့်များ (Moments) ===
&lt;math&gt;X \sim \operatorname{Exp}(\lambda)&lt;/math&gt; အတွက် [[မျှော်မှန်းတန်ဖိုး]] (expected value) နှင့် [[ကွဲလွဲချက်]] (variance) တို့သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Shao (2003), p. 144.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\operatorname{E}[X] = \frac{1}{\lambda}, \qquad \operatorname{Var}(X) = \frac{1}{\lambda^2}&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;n \in \mathbb{N}&lt;/math&gt; အတွက် ယေဘုယျ မိုးမန့်များ (raw moments) သည် &lt;math&gt;\operatorname{E}[X^n] = \frac{n!}{\lambda^n}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ မီဒီယန် (median) သည် &lt;math&gt;\frac{\ln(2)}{\lambda}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

=== မှတ်ဉာဏ်မဲ့ ဂုဏ်သတ္တိ (Memoryless Property) ===
ထပ်ကိန်းတင် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (exponential distribution) သည် မှတ်ဉာဏ်မဲ့ ဂုဏ်သတ္တိ (memoryless property) ပိုင်ဆိုင်သည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique) အဆက်မပြတ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (continuous distribution) ဖြစ်ပြီး အောက်ပါအခြေအနေကို ကိုက်ညီစေသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\Pr(X &gt; s + t \mid X &gt; s) = \Pr(X &gt; t) \qquad \forall s, t \ge 0&lt;/math&gt;
ဤ ထပ်တူညီမှု (equivalence) သည် ကိန်းသေ (constant) အန္တရာယ်နှုန်း (hazard rate) တစ်ခုကို ဆိုလိုသည်။

=== ထပ်ကိန်းတင် ကိန်းရှင်များအပေါ် တွက်ချက်မှုများ (Operations on Exponential Variables) ===
&lt;math&gt;X_1, \dots, X_n&lt;/math&gt; တို့ကို အသီးသီးသော နှုန်း ကိန်းရှင်ကြားခံများ (rate parameters) &lt;math&gt;\lambda_1, \dots, \lambda_n&lt;/math&gt; ပါရှိသည့် အမှီအခိုကင်းသော ထပ်ကိန်းတင် ကျပန်းကိန်းရှင်များ (independent exponential random variables) ဟု သတ်မှတ်ပါစို့။ 
ဤကိန်းရှင်များ၏ အငယ်ဆုံးတန်ဖိုး (minimum) သည်လည်း ထပ်ကိန်းတင် ဖြန့်ဖြူးခြင်းရှိသည် (exponentially distributed) ။&lt;ref&gt;Shao (2003), p. 144.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\min\{X_1, \dots, X_n\} \sim \operatorname{Exp}\left(\sum_{i=1}^n \lambda_i\right)&lt;/math&gt;
သီးသန့် ကိန်းရှင်တစ်ခုဖြစ်သော &lt;math&gt;X_k&lt;/math&gt; မှ ဤအငယ်ဆုံးတန်ဖိုးကို ရရှိမည့် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] (probability) သည် အမျိုးအစားလိုက် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (categorical distribution) ကို လိုက်နာသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\Pr(X_k = \min\{X_1, \dots, X_n\}) = \frac{\lambda_k}{\sum_{i=1}^n \lambda_i}&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;X_1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;X_2&lt;/math&gt; တို့သည် နှုန်း ကိန်းရှင်ကြားခံများ &lt;math&gt;\lambda_1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\lambda_2&lt;/math&gt; တို့ပါဝင်သော အမှီအခိုကင်းသော (independent) ထပ်ကိန်းတင်များ ဖြစ်သည်ဟု ယူဆပါစို့။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\lambda_1 \neq \lambda_2&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ ပေါင်းလဒ် (sum) &lt;math&gt;Z = X_1 + X_2&lt;/math&gt; ၏ ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင် (PDF) ကို ကွန်ဗော်လူးရှင်း (convolution) မှတစ်ဆင့် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;f_Z(z) = \frac{\lambda_1 \lambda_2}{\lambda_2 - \lambda_1} \left( e^{-\lambda_1 z} - e^{-\lambda_2 z} \right) \qquad (z \ge 0)&lt;/math&gt;

== ဆက်စပ် ဖြန့်ဖြူးခြင်းများ (Related Distributions) ==
* &lt;math&gt;X_1, \dots, X_n \sim \operatorname{Exp}(\lambda)&lt;/math&gt; တို့သည် အမှီအခိုကင်းသော (independent) ဖြစ်ပါက ၎င်းတို့၏ ပေါင်းလဒ် (sum) သည် အာလန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Erlang distribution) ကို လိုက်နာသည်။ ၎င်းသည် ဂါမာ ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Gamma distribution) ၏ အထူးအခြေအနေတစ်ခုဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ &lt;math&gt;\sum_{i=1}^n X_i \sim \operatorname{Gamma}(n, \lambda)&lt;/math&gt; ကို ရရှိသည်။
* &lt;math&gt;X, Y \sim \operatorname{Exp}(\lambda)&lt;/math&gt; တို့သည် အမှီအခိုကင်းသော ဖြစ်ပါက ၎င်းတို့၏ ခြားနားခြင်းရလဒ် (difference) သည် လာပလေ့စ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Laplace distribution) ကို လိုက်နာပြီး &lt;math&gt;X - Y \sim \operatorname{Laplace}(0, 1/\lambda)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;\operatorname{Exp}(\lambda)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\operatorname{Weibull}(1/\lambda, 1)&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\operatorname{Gamma}(1, \lambda)&lt;/math&gt; တို့နှင့် ထပ်တူညီသော (equivalent) ဖြစ်သည်။

== စာရင်းအင်းဆိုင်ရာ ကောက်ချက်ချခြင်း (Statistical Inference) ==
=== ကိန်းရှင်ကြားခံ ခန့်မှန်းတွက်ချက်ခြင်း (Parameter Estimation) ===
အမှီအခိုကင်းပြီး အချိုးညီစွာ ဖြန့်ဖြူးထားသော (independent and identically distributed) နမူနာ (sample) &lt;math&gt;x_1, \dots, x_n&lt;/math&gt; ပေးထားသောအခါ နှုန်း ကိန်းရှင်ကြားခံ (rate parameter) &lt;math&gt;\lambda&lt;/math&gt; အတွက် အများဆုံး ဖြစ်နိုင်ခြေရှိ ခန့်မှန်းကိန်း (maximum likelihood estimator) (MLE) သည် နမူနာ ပျမ်းမျှတန်ဖိုး (sample mean) &lt;math&gt;\overline{x}&lt;/math&gt; ၏ အချိုးပြောင်းပြန် (reciprocal) ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Johnson and Wichern (2007), p. 231.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\widehat{\lambda}_{\text{MLE}} = \frac{n}{\sum_{i=1}^n x_i} = \frac{1}{\overline{x}}&lt;/math&gt;
ထို MLE သည် ဘက်လိုက် (biased) ဖြစ်သည်။ နမူနာ အရွယ်အစား (sample size) &lt;math&gt;n \ge 2&lt;/math&gt; ပေးထားသောအခါ &lt;math&gt;\lambda&lt;/math&gt; အတွက် တစ်ပြေးညီ အငယ်ဆုံး ကွဲလွဲချက်ရှိသော ဘက်မလိုက် ခန့်မှန်းကိန်း (uniformly minimum-variance unbiased estimator) (UMVUE) သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Elfessi and Reineke (2001), p. 2.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\widehat{\lambda}_{\text{UMVUE}} = \frac{n-1}{\sum_{i=1}^n x_i}&lt;/math&gt;

=== ဖစ်ရှာ သတင်းအချက်အလက် (Fisher Information) ===
နမူနာ တစ်ခုတည်းအတွက် ဖစ်ရှာ သတင်းအချက်အလက် (Fisher information) &lt;math&gt;\mathcal{I}(\lambda)&lt;/math&gt; ကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\mathcal{I}(\lambda) = \operatorname{E}\left[ \left(\frac{\partial}{\partial\lambda} \ln f(x;\lambda)\right)^2 \right] = \frac{1}{\lambda^2}&lt;/math&gt;

=== ယုံကြည်မှု အပိုင်းအခြားများ (Confidence Intervals) ===
နှုန်း ကိန်းရှင်ကြားခံ &lt;math&gt;\lambda&lt;/math&gt; အတွက် တိကျသော (exact) &lt;math&gt;100(1-\alpha)\%&lt;/math&gt; ယုံကြည်မှု အပိုင်းအခြား (confidence interval) သည် ကိုင်-နှစ်ထပ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (chi-squared distribution) အပေါ်တွင် မှီခိုသည်။&lt;ref&gt;Ross (2009), p. 267.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\frac{\chi^2_{\alpha/2, 2n}}{2n\overline{x}} \le \lambda \le \frac{\chi^2_{1-\alpha/2, 2n}}{2n\overline{x}}&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\chi^2_{p, v}&lt;/math&gt; သည် လွတ်လပ်စွာပြောင်းလဲနိုင်သော အတိုင်းအတာ အရေအတွက် (degrees of freedom) &lt;math&gt;v&lt;/math&gt; ပါရှိသည့် ကိုင်-နှစ်ထပ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း၏ &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; ကြိမ်မြောက် ရာခိုင်နှုန်းပြကိန်း (percentile) ကို ဖော်ပြသည်။

=== ဘေးယက်စ် ကောက်ချက်ချခြင်း (Bayesian Inference) ===
ထပ်ကိန်းတင် (exponential) နှုန်း ကိန်းရှင်ကြားခံ &lt;math&gt;\lambda&lt;/math&gt; အတွက် ကွန်ဂျူဂိတ် ကြိုတင်ဖြစ်တန်စွမ်း (conjugate prior) သည် ဂါမာ ဖြန့်ဖြူးခြင်း (gamma distribution) ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;\lambda \sim \operatorname{Gamma}(\alpha, \beta)&lt;/math&gt; ကို ပုံသဏ္ဌာန် (shape) &lt;math&gt;\alpha&lt;/math&gt; နှင့် နှုန်း (rate) &lt;math&gt;\beta&lt;/math&gt; တို့ဖြင့် ကိန်းရှင်ကြားခံအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပါက (parameterized) နမူနာ ပေးထားသောအခါ နောက်ဆက်တွဲ သိပ်သည်းဆ (posterior density) သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Elfessi and Reineke (2001), p. 3.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\lambda \mid x_1, \dots, x_n \sim \operatorname{Gamma}\left(\alpha + n, \beta + \sum_{i=1}^n x_i\right)&lt;/math&gt;

== ကိုးကား (References) ==
* {{Citation |last1=Elfessi |first1=Abdulaziz |last2=Reineke |first2=David M. |title=A Bayesian Look at Classical Estimation: The Exponential Distribution |journal=Journal of Statistics Education |volume=9 |issue=1 |date=2001 |doi=10.1080/10691898.2001.11910648}}
* {{Citation |last1=Johnson |first1=Richard Arnold |last2=Wichern |first2=Dean W. |title=Applied Multivariate Statistical Analysis |publication-place=Upper Saddle River |publisher=Pearson Prentice Hall |date=2007 |isbn=978-0-13-187715-3}}
* {{Citation |last=Ross |first=Sheldon M. |title=Introduction to Probability and Statistics for Engineers and Scientists |edition=4th |publication-place=Burlington |publisher=Academic Press |date=2009 |isbn=978-0-12-370483-2}}
* {{Citation |last=Shao |first=Jun |title=Mathematical Statistics |edition=2nd |publication-place=New York |publisher=Springer Science+Business Media |date=2003 |isbn=978-0-387-95382-3}}
[[Category:ဖြစ်တန်စွမ်း]]</text>
      <sha1>ep8vupbr5mc2cjgna13eiqccfw86wyh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပါရီတို ဖြန့်ဖြူးခြင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292200</id>
    <revision>
      <id>1055588</id>
      <timestamp>2026-09-28T10:22:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;File:Probability density function of Pareto distribution.svg|300px|thumb|right|စကေး (scale) &lt;math&gt;x_\text{m} = 1&lt;/math&gt; ပါရှိသည့် အမျိုးမျိုးသော ပုံသဏ္ဌာန် ကိန်းရှင်ကြားခံများ (shape parameters) &lt;math&gt;\alpha&lt;/math&gt; အတွက...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15272" sha1="p8zd3ek4geq2zti6pi9yv22o84h8yif" xml:space="preserve">[[File:Probability density function of Pareto distribution.svg|300px|thumb|right|စကေး (scale) &lt;math&gt;x_\text{m} = 1&lt;/math&gt; ပါရှိသည့် အမျိုးမျိုးသော ပုံသဏ္ဌာန် ကိန်းရှင်ကြားခံများ (shape parameters) &lt;math&gt;\alpha&lt;/math&gt; အတွက် ပါရီတို (Pareto) အမျိုးအစား 1 ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင်များ (probability density functions) ဖြစ်သည်။]]
[[File:Cumulative distribution function of Pareto distribution.svg|300px|thumb|right|ပါရီတို အမျိုးအစား 1 စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင်များ (cumulative distribution functions) ဖြစ်သည်။]]
[[File:ParetoLorenzSVG.svg|300px|thumb|right|အမျိုးမျိုးသော ပါရီတို ဖြန့်ဖြူးခြင်းများအတွက် လိုရန်ဇ် မျဉ်းကွေးများ (Lorenz curves) ဖြစ်သည်။]]

ပါရီတို ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Pareto distribution) သည် &lt;math&gt;[x_\text{m}, \infty)&lt;/math&gt; အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားသော အဆက်မပြတ် (continuous) ထပ်ကိန်း နိယာမ (power-law) ဖြစ်တန်စွမ်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း (probability distribution) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းကို စကေး ကိန်းရှင်ကြားခံ (scale parameter) &lt;math&gt;x_\text{m} &gt; 0&lt;/math&gt; နှင့် ပုံသဏ္ဌာန် ကိန်းရှင်ကြားခံ (shape parameter) &lt;math&gt;\alpha &gt; 0&lt;/math&gt; တို့ဖြင့်ဖော်ပြသည်။ ထိုပုံသဏ္ဌာန် ကိန်းရှင်ကြားခံကို အမြီး အညွှန်း (tail index) သို့မဟုတ် ပါရီတို အညွှန်း (Pareto index) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။ [[ကျပန်းကိန်းရှင်]] (random variable) တစ်ခုသည် စံ (standard) ပါရီတို အမျိုးအစား 1 ဖြန့်ဖြူးခြင်းကို လိုက်နာပါက ၎င်းကို &lt;math&gt;X \sim \operatorname{Pareto}(x_\text{m}, \alpha)&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတဖြင့် ဖော်ပြသည်။

== ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Formal Definitions) ==
=== ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင် (Probability Density Function) ===
&lt;math&gt;x \ge x_\text{m}&lt;/math&gt; အတွက် ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင် (probability density function) (PDF) သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Arnold (1983), p. 12.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;f_X(x) = \frac{\alpha x_\text{m}^\alpha}{x^{\alpha+1}}&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;x &lt; x_\text{m}&lt;/math&gt; အတွက် PDF သည် သုညအတိအကျ (identically zero) ဖြစ်သည်။

=== စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (Cumulative Distribution Function) ===
စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (cumulative distribution function) (CDF) သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;F_X(x) = 1 - \left(\frac{x_\text{m}}{x}\right)^\alpha \qquad (x \ge x_\text{m})&lt;/math&gt;
ဖြည့်စွက် (complementary) CDF သည် တိကျစွာ (strictly) &lt;math&gt;\Pr(X &gt; x) = (x_\text{m}/x)^\alpha&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ရှင်သန်မှု ဖန်ရှင် (survival function) ဟုလည်း ခေါ်သည်။

== အဓိက သီအိုရမ်များနှင့် ဂုဏ်သတ္တိများ (Core Theorems and Properties) ==
=== မိုးမန့်များ (Moments) ===
&lt;math&gt;X \sim \operatorname{Pareto}(x_\text{m}, \alpha)&lt;/math&gt; အတွက် [[မျှော်မှန်းတန်ဖိုး]] (expected value) သည် &lt;math&gt;\alpha &gt; 1&lt;/math&gt; ဖြစ်မှသာလျှင် စုဆုံသည် (converges) ။&lt;ref&gt;Johnson, Kotz, and Balakrishnan (1994), p. 574.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\operatorname{E}[X] = \frac{\alpha x_\text{m}}{\alpha - 1} \qquad (\alpha &gt; 1)&lt;/math&gt;
[[ကွဲလွဲချက်]] (variance) သည် &lt;math&gt;\alpha &gt; 2&lt;/math&gt; ဖြစ်မှသာလျှင် အဆုံးရှိ (finite) ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\operatorname{Var}(X) = \frac{x_\text{m}^2 \alpha}{(\alpha - 1)^2(\alpha - 2)} \qquad (\alpha &gt; 2)&lt;/math&gt;
ယေဘုယျ မိုးမန့်များ (raw moments) သည် &lt;math&gt;\alpha &gt; n&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;\operatorname{E}[X^n] = \frac{\alpha x_\text{m}^n}{\alpha - n}&lt;/math&gt; အဖြစ် တည်ရှိသည် (exist) ။
မိုးမန့်ထုတ်လုပ် ဖန်ရှင် (moment-generating function) သည် &lt;math&gt;t &gt; 0&lt;/math&gt; အတွက် ဖြာထွက်သည် (diverges) ။ ထို့ပြင် ဝိသေသလက္ခဏာ ဖန်ရှင် (characteristic function) သည် မပြည့်စုံသည့် ဂါမာ ဖန်ရှင် (incomplete gamma function) &lt;math&gt;\Gamma(s, z)&lt;/math&gt; ကို အသုံးပြုထားသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\varphi(t) = \alpha(-i x_\text{m} t)^\alpha \Gamma(-\alpha, -i x_\text{m} t)&lt;/math&gt;

=== ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် ဖြန့်ဖြူးခြင်းများ (Conditional Distributions) ===
&lt;math&gt;X \ge x_1&lt;/math&gt; ပေးထားသောအခါ &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ၏ ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (conditional distribution) သည် တူညီသော ပုံသဏ္ဌာန် ကိန်းရှင်ကြားခံ (shape parameter) &lt;math&gt;\alpha&lt;/math&gt; ဖြင့် ဆက်လက်တည်ရှိနေသော်လည်း စကေး (scale) အသစ် &lt;math&gt;x_1&lt;/math&gt; ဖြင့် ကန့်သတ်ချက်ခံထားရသည် (bounded) ။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;x_1 &gt; x_\text{m}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\Pr(X \ge x \mid X \ge x_1) = \left(\frac{x_1}{x}\right)^\alpha \qquad (x \ge x_1)&lt;/math&gt;
ရလဒ်အနေဖြင့် [[မျှော်မှန်းတန်ဖိုး|ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် မျှော်မှန်းတန်ဖိုး]] သည် &lt;math&gt;\alpha &gt; 1&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;x_1&lt;/math&gt; နှင့် တိကျစွာ အချိုးကျသည် (strictly proportional) ။

=== လိုရန်ဇ် မျဉ်းကွေး နှင့် ဂျီနီ မြှောက်ဖော်ကိန်း (Lorenz Curve and Gini Coefficient) ===
&lt;math&gt;\alpha &gt; 1&lt;/math&gt; အတွက် လိုရန်ဇ် မျဉ်းကွေး (Lorenz curve) &lt;math&gt;L(F)&lt;/math&gt; သည် ဖြန့်ဖြူးခြင်း၏ စုစည်းမှု (concentration) ကို တွက်ချက်ဖော်ပြသည် (evaluates) ။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;L(F) = 1 - (1 - F)^{1 - 1/\alpha}&lt;/math&gt;
ပြီးပြည့်စုံသော ညီမျှမှု မျဉ်း (line of perfect equality) နှင့် လိုရန်ဇ် မျဉ်းကွေးတို့ကြားရှိ အရွယ်ပြောင်းဧရိယာ (scaled area) ကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသည့် ဂျီနီ မြှောက်ဖော်ကိန်း (Gini coefficient) &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ကို အောက်ပါအတိုင်း တွက်ချက်ရရှိသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;G = \frac{1}{2\alpha - 1} \qquad (\alpha &gt; 1)&lt;/math&gt;

== ယေဘုယျပြုထားသော ပါရီတို ဖြန့်ဖြူးခြင်းများ (Generalized Pareto Distributions) ==
စံ ပါရီတို ဖြန့်ဖြူးခြင်း (standard Pareto distribution) ကို ရှင်သန်မှု ဖန်ရှင်များ (survival functions) ဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော အဆင့်ဆင့်ဖွဲ့စည်းပုံ (hierarchical) မူဘောင်တစ်ခုသို့ ယေဘုယျပြုသည် (generalized) ။ ၎င်းစံဖြန့်ဖြူးခြင်းကို အမျိုးအစား 1 ဟု သတ်မှတ်သည်။&lt;ref&gt;Kleiber and Kotz (2003), p. 59.&lt;/ref&gt;
* '''အမျိုးအစား 1 -''' &lt;math&gt;x \ge \sigma&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;\Pr(X &gt; x) = \left( \frac{x}{\sigma} \right)^{-\alpha}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\sigma &gt; 0&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\alpha &gt; 0&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* '''အမျိုးအစား 2 သို့မဟုတ် လိုမက်စ် အမျိုးအစား -''' &lt;math&gt;x \ge \mu&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;\Pr(X &gt; x) = \left( 1 + \frac{x-\mu}{\sigma} \right)^{-\alpha}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\sigma &gt; 0&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\alpha &gt; 0&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* '''အမျိုးအစား 3 -'''  &lt;math&gt;x \ge \mu&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;\Pr(X &gt; x) = \left( 1 + \left(\frac{x-\mu}{\sigma}\right)^{1/\gamma} \right)^{-1}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\sigma &gt; 0&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\gamma &gt; 0&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* '''အမျိုးအစား 4 -''' &lt;math&gt;x \ge \mu&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;\Pr(X &gt; x) = \left( 1 + \left(\frac{x-\mu}{\sigma}\right)^{1/\gamma} \right)^{-\alpha}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\sigma &gt; 0, \gamma &gt; 0&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\alpha &gt; 0&lt;/math&gt; တို့ ဖြစ်သည်။

ဖဲလား-ပါရီတို ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Feller-Pareto distribution) သည် ဘီတာ-ဖြန့်ဖြူးခြင်းရှိသော [[ကျပန်းကိန်းရှင်|ကျပန်းကိန်းရှင်များ]] (beta-distributed random variables) အပေါ် အသွင်ပြောင်းခြင်းများ (transformations) ကို အသုံးပြုခြင်းအားဖြင့် အမျိုးအစား 4 ကို ယေဘုယျပြုထားသည်။&lt;ref&gt;Feller (1971), p. 50.&lt;/ref&gt;

== ဆက်စပ် ဖြန့်ဖြူးခြင်းများ (Related Distributions) ==
* &lt;math&gt;X \sim \operatorname{Pareto}(x_\text{m}, \alpha)&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက ၎င်း၏ လော့ဂရစ်သမ်ဆိုင်ရာ အသွင်ပြောင်းခြင်း (logarithmic transformation) သည် ထပ်ကိန်းတင် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (exponential distribution) ကို လိုက်နာပြီး &lt;math&gt;\ln(X/x_\text{m}) \sim \operatorname{Exp}(\alpha)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* ပါရီတို ကိန်းရှင်တစ်ခု၏ ပြောင်းပြန် (inverse) &lt;math&gt;1/X&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;(0, 1/x_\text{m}]&lt;/math&gt; ကြားတွင် ကန့်သတ်ချက်ခံထားရသော (bounded) ထပ်ကိန်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း (power distribution) ကိုလိုက်နာသည်။

== စာရင်းအင်းဆိုင်ရာ ကောက်ချက်ချခြင်း (Statistical Inference) ==
=== ကိန်းရှင်ကြားခံ ခန့်မှန်းတွက်ချက်ခြင်း (Parameter Estimation) ===
ပါရီတို ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Pareto distribution) မှ ထုတ်ယူထားသော အမှီအခိုကင်းသော နမူနာ (independent sample) &lt;math&gt;x_1, \dots, x_n&lt;/math&gt; ကို ပေးထားသောအခါ ဖြစ်နိုင်ခြေ (likelihood) သည် အငယ်ဆုံး လေ့လာတွေ့ရှိချက် (smallest observation) တွင် အများဆုံးဖြစ်စေသည် (maximized) ။ သို့ဖြစ်၍ စကေး ကိန်းရှင်ကြားခံ (scale parameter) အတွက် အများဆုံး ဖြစ်နိုင်ခြေရှိ ခန့်မှန်းကိန်း (maximum likelihood estimator) (MLE) သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Malik (1970), p. 126.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\widehat{x}_\text{m} = \min_{1 \le i \le n} x_i&lt;/math&gt;
အနည်းဆုံး ကွဲပြားသော (distinct) လေ့လာတွေ့ရှိချက် နှစ်ခုပါဝင်သည့် နမူနာ အရွယ်အစား (sample size) &lt;math&gt;n \ge 2&lt;/math&gt; ကို ပေးထားသောအခါ ပုံသဏ္ဌာန် ကိန်းရှင်ကြားခံ (shape parameter) &lt;math&gt;\alpha&lt;/math&gt; အတွက် အများဆုံး ဖြစ်နိုင်ခြေရှိ ခန့်မှန်းကိန်း သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\widehat{\alpha} = \frac{n}{\sum_{i=1}^n \ln(x_i / \widehat{x}_\text{m})}&lt;/math&gt;

== ကိုးကား (References) ==
* {{Citation |last=Arnold |first=Barry C. |title=Pareto Distributions |publication-place=Fairland |publisher=International Co-operative Publishing House |date=1983 |isbn=978-0-89974-012-6}}
* {{Citation |last=Feller |first=William |title=An Introduction to Probability Theory and its Applications |volume=2 |edition=2nd |publication-place=New York |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1971}}
* {{Citation |last1=Johnson |first1=Norman L. |last2=Kotz |first2=Samuel |last3=Balakrishnan |first3=Narayanaswamy |title=Continuous Univariate Distributions |volume=1 |edition=2nd |publication-place=New York |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=1994 |isbn=978-0-471-58495-7}}
* {{Citation |last1=Kleiber |first1=Christian |last2=Kotz |first2=Samuel |title=Statistical Size Distributions in Economics and Actuarial Sciences |publication-place=Hoboken |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=2003 |isbn=978-0-471-15064-0}}
* {{Citation |last=Malik |first=Henrick J. |title=Estimation of the Parameters of the Pareto Distribution |journal=Metrika |volume=15 |date=1970 |doi=10.1007/BF02613565}}
[[Category:ဖြစ်တန်စွမ်း]]</text>
      <sha1>p8zd3ek4geq2zti6pi9yv22o84h8yif</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292201</id>
    <revision>
      <id>1055592</id>
      <timestamp>2026-09-28T11:19:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Image:Discrete probability distrib.svg|right|thumb|ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင် (probability mass function) ၏ ဂရပ်။ ဤဖန်ရှင်၏ တန်ဖိုးအားလုံးသည် အနုတ်မဟုတ်သော (non-negative) တန်ဖိုးမျ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12209" sha1="ojv97ctd89l8idybkqk0nxaqhu3r00h" xml:space="preserve">[[Image:Discrete probability distrib.svg|right|thumb|ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင် (probability mass function) ၏ ဂရပ်။ ဤဖန်ရှင်၏ တန်ဖိုးအားလုံးသည် အနုတ်မဟုတ်သော (non-negative) တန်ဖိုးများ ဖြစ်ရမည်ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့၏ ပေါင်းလဒ်သည် 1 နှင့် ညီမျှရမည်ဖြစ်သည်။]]

[[ဖြစ်တန်စွမ်း]] (probability) နှင့် စာရင်းအင်းပညာ (statistics) တွင် ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင်သည် တစ်ပိုင်းတစ်စ [[ကျပန်းကိန်းရှင်]] (discrete random variable) တစ်ခုက သတ်မှတ်ထားသော တန်ဖိုးတစ်ခုနှင့် တိကျစွာ ညီမျှနေမည့် ဖြစ်တန်စွမ်းကို ဖော်ပြပေးသော [[ဖန်ရှင်]] ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Stewart (2011), p. 105.&lt;/ref&gt; အဆိုပါ ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင်သည် [[အရင်းအမြစ်စု]] (domain) သည် တစ်ပိုင်းတစ်စ (discrete) ဖြစ်နေသော [[စကေလာ]] (scalar) သို့မဟုတ် ကိန်းရှင်များစွာပါ ကျပန်းကိန်းရှင်များ (multivariate random variables) အတွက် တစ်ပိုင်းတစ်စ ဖြစ်တန်စွမ်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း (discrete probability distribution) ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ရာတွင် အဓိကနည်းလမ်း ဖြစ်သည်။

== ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Formal Definition) ==
တစ်ပိုင်းတစ်စ ကျပန်းကိန်းရှင် &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ၏ ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင်သည် အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသော ဖန်ရှင် &lt;math&gt;p_X: \mathbb{R} \to [0,1]&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;p_X(x) = \operatorname{P}(X = x)&lt;/math&gt;
၎င်းသည် &lt;math&gt;-\infty &lt; x &lt; \infty&lt;/math&gt; အတွက်ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;\operatorname{P}&lt;/math&gt; သည် [[ဖြစ်တန်စွမ်း အတိုင်းအတာ]] (probability measure) ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Dekking, Kraaikamp, Lopuhaä, and Meester (2005), p. 43.&lt;/ref&gt; ဖန်ရှင် &lt;math&gt;p_X(x)&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;p(x)&lt;/math&gt; အဖြစ် မကြာခဏ ရှင်းလင်းစွာ ရေးသားလေ့ရှိသည်။&lt;ref&gt;Rao (1996), p. 112.&lt;/ref&gt;

ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော တန်ဖိုးအားလုံးနှင့် ဆက်စပ်နေသည့် ဖြစ်တန်စွမ်းများသည် အနုတ်မဟုတ်သော တန်ဖိုးများ ဖြစ်ရမည်ဖြစ်ပြီး ပေါင်းလဒ်သည် 1 နှင့် ညီမျှရမည်ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\sum_x p_X(x) = 1, \qquad p_X(x) \geq 0.&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ၏ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်]] (image) တွင် ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင် &lt;math&gt;p_X(x)&lt;/math&gt; သည် တိကျစွာ အပေါင်းဖြစ်သော (strictly positive) ရေတွက်နိုင်သောအစုပိုင်း (countable subset) တစ်ခု ပါဝင်သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် ရေတွက်နိုင်သော အရေအတွက်ရှိသည့် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ၏ တန်ဖိုးများမှလွဲ၍ ကျန်ရှိသော တန်ဖိုးအားလုံးအတွက် ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင်သည် တိကျစွာ သုည ဖြစ်သည်။

== အတိုင်းအတာ-သီအိုရီဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းဖော်ပြမှု (Measure-Theoretic Formulation) ==
တစ်ပိုင်းတစ်စ ကျပန်းကိန်းရှင် &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ၏ ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင်သည် ရေတွက်ခြင်း အတိုင်းအတာ (counting measure) နှင့် သက်ဆိုင်သော &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ၏ ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင် (probability density function) ဖြစ်သည်။ 

&lt;math&gt;(A, \mathcal{A}, \operatorname{P})&lt;/math&gt; ကို [[ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း]] (probability space) တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး &lt;math&gt;(B, \mathcal{B})&lt;/math&gt; ကို အောက်ခံ ဆစ်ဂ်မာ-အက္ခရာသင်္ချာ (sigma-algebra) သည် တစ်ပိုင်းတစ်စဖြစ်နေသော တိုင်းတာနိုင်သော ရပ်ဝန်း (measurable space) တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပါ။ ၎င်း ဆစ်ဂ်မာ-အက္ခရာသင်္ချာတွင် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; ၏ အစုဝင်တစ်ခုတည်းပါဝင်သောအစု (singleton set) အားလုံး ပါဝင်သည်။ ကျပန်းကိန်းရှင် (random variable) &lt;math&gt;X \colon A \to B&lt;/math&gt; ၏ ပုံရိပ်သည် ရေတွက်နိုင်ပါက ၎င်းသည် တစ်ပိုင်းတစ်စ ဖြစ်သည်။ ရှေ့သို့တွန်းပို့ချက် အတိုင်းအတာ (pushforward measure) &lt;math&gt;X_{*}(\operatorname{P})&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ ဖြစ်တန်စွမ်း အတိုင်းအတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အစုဝင်တစ်ခုတည်းပါဝင်သောအစုများပေါ်သို့ ကန့်သတ်ခြင်း (restriction) ပြုလုပ်သောအခါ &lt;math&gt;b \in B&lt;/math&gt; တစ်ခုစီအတွက် &lt;math&gt;f_X(b) = \operatorname{P}(X^{-1}(b)) = \operatorname{P}(X = b)&lt;/math&gt; ဟု ပေးထားသော ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင် &lt;math&gt;f_X \colon B \to \mathbb{R}&lt;/math&gt; ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

&lt;math&gt;(B, \mathcal{B}, \mu)&lt;/math&gt; သည် ရေတွက်ခြင်း အတိုင်းအတာ &lt;math&gt;\mu&lt;/math&gt; ပါဝင်သော အတိုင်းအတာ ရပ်ဝန်း (measure space) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ပါ။ ရေတွက်ခြင်း အတိုင်းအတာနှင့် သက်ဆိုင်သော &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ၏ ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင် &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; သည် ရှေ့သို့တွန်းပို့ချက် အတိုင်းအတာ &lt;math&gt;X_*(\operatorname{P})&lt;/math&gt; ၏ ရေဒွန်-နီကိုဒင်းမ် ဆင်းသက်ချက် (Radon-Nikodym derivative) ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;f = \frac{dX_*(\operatorname{P})}{d\mu}&lt;/math&gt;
မည်သည့် &lt;math&gt;b \in B&lt;/math&gt; အတွက်မဆို အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\operatorname{P}(X=b) = \operatorname{P}(X^{-1}(b)) = X_*(\operatorname{P})(\{b\}) = \int_{\{b\}} f \, d\mu = f(b)&lt;/math&gt;
ဤအချက်က &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; သည် ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင်တစ်ခုအဖြစ် တိကျစွာ အလုပ်လုပ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။

== ကိန်းရှင်များစွာပါ အခြေအနေ (Multivariate Case) ==
တစ်ပိုင်းတစ်စ ကျပန်း ဗက်တာ (discrete random vector) &lt;math&gt;\mathbf{X} = (X_1, \ldots, X_n)&lt;/math&gt; အတွက် ပူးတွဲ ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင် (joint probability mass function) သည် ကျပန်းကိန်းရှင်များအတွက် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော လက်တွေ့ရလဒ်များ (realizations) ပေါင်းစပ်မှု တစ်ခုစီ၏ ဖြစ်တန်စွမ်းကို ဖော်ပြသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;p_{\mathbf{X}}(\mathbf{x}) = \operatorname{P}(X_1 = x_1, \ldots, X_n = x_n)&lt;/math&gt;

== ဥပမာများ (Examples) ==
ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင်များသည် အဓိကကျသော တစ်ပိုင်းတစ်စ ဖြန့်ဖြူးခြင်း (discrete distribution) များကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ပေးသည်။ အဆုံးရှိသော အရင်းအမြစ်စု (finite domain) အတွက် ဘာနူးလီ ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Bernoulli distribution) သည် ရလဒ် (outcome) နှစ်ခု ပါဝင်သော စမ်းသပ်ချက်တစ်ခုတည်းကို မော်ဒယ်တည်ဆောက်ပေးသည်။ ဥပမာအားဖြင့် &lt;math&gt;x \in \{0,1\}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် [[ဘိုင်နိုမီရယ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း]] (binomial distribution) သည် အမှီအခိုကင်းသော စမ်းသပ်ချက် (independent trial) &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ခုတွင် အောင်မြင်မှု အရေအတွက်ကို မော်ဒယ်တည်ဆောက်ပေးသည်။ ရေတွက်နိုင်သော အနန္တ (infinite countable) အရင်းအမြစ်စုအတွက် ဂျီဩမေတြီ ဖြန့်ဖြူးခြင်း (geometric distribution) သည် အောင်မြင်မှု တစ်ခုတည်းကို ရရှိရန် လိုအပ်သော စမ်းသပ်ချက် အရေအတွက်ကို မော်ဒယ်တည်ဆောက်ပေးပြီး ၎င်းကို အပေါင်းကိန်းပြည့် (positive integer) အားလုံးအပေါ် တန်ဖိုးရှာဖွေထားသည်။

== ကိုးကား (References) ==
* {{Citation |last=Dekking |first=F. M. |last2=Kraaikamp |first2=C. |last3=Lopuhaä |first3=H. P. |last4=Meester |first4=L. E. |title=A Modern Introduction to Probability and Statistics: Understanding Why and How |publication-place=London |publisher=Springer-Verlag |date=2005 |isbn=978-1-85233-896-1}}
* {{Citation |last=Rao |first=Singiresu S. |title=Engineering Optimization: Theory and Practice |edition=3rd |publication-place=New York |publisher=Wiley |date=1996 |isbn=0-471-55034-5}}
* {{Citation |last=Stewart |first=William J. |title=Probability, Markov Chains, Queues, and Simulation: The Mathematical Basis of Performance Modeling |publication-place=Princeton |publisher=Princeton University Press |date=2011 |isbn=978-1-4008-3281-1}}
[[ကဏ္ဍ:ဖြစ်တန်စွမ်း]]</text>
      <sha1>ojv97ctd89l8idybkqk0nxaqhu3r00h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292202</id>
    <revision>
      <id>1055593</id>
      <timestamp>2026-09-28T11:29:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[File:Exponential distribution cdf.svg|thumb|300px|[[ထပ်ကိန်းတင် ဖြန့်ဖြူးခြင်း]] (exponential distribution) အတွက် စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (cumulative distribution function)။]] File:Normal Distribution CDF.svg|t...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17352" sha1="t6nm4jrb523j4zwd32xftyj3qt7oam7" xml:space="preserve">[[File:Exponential distribution cdf.svg|thumb|300px|[[ထပ်ကိန်းတင် ဖြန့်ဖြူးခြင်း]] (exponential distribution) အတွက် စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (cumulative distribution function)။]]
[[File:Normal Distribution CDF.svg|thumb|300px|[[ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း]] (normal distribution) အတွက် စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင်။]]

[[ကိန်းစစ်]]တန်ဖိုးရှိ ကျပန်းကိန်းရှင် (real-valued random variable) &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; တွင် တန်ဖိုးရှာဖွေထားသော စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင်သည် &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; က &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ထက် ငယ်သော သို့မဟုတ် ညီသော တန်ဖိုးတစ်ခုကို ယူမည့် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] (probability) ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Deisenroth, Faisal, and Ong (2020), p. 181.&lt;/ref&gt;

== ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Formal Definitions) ==
[[File:Discrete probability distribution with a countable set of discontinuities.svg|right|thumb|300px|ရေတွက်နိုင်သော အနန္တ (countably infinite) အရေအတွက်ရှိသည့် [[အဆက်မပြတ်_ဖန်ရှင်#အဆက်မပြတ်မဖြစ်သော_ဖန်ရှင်များ_(Discontinuous_Functions)|အဆက်မပြတ်မဖြစ်ခြင်းများ]] (discontinuities) ပါဝင်သော စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင်၏ ဥပမာ။]]
[[File:Discrete probability distribution illustration.svg|right|thumb|300px|အပေါ်မှ အောက်သို့ဖော်ပြရလျှင် တစ်ပိုင်းတစ်စ ဖြစ်တန်စွမ်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း (discrete probability distribution)၊ အဆက်မပြတ် ဖြစ်တန်စွမ်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း (continuous probability distribution) နှင့် အရော ဖြန့်ဖြူးခြင်း (mixed distribution) တို့၏ စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင်။]]

=== ကိန်းရှင်တစ်ခုတည်းပါ အခြေအနေ (Univariate Case) ===
ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိ ကျပန်းကိန်းရှင် &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ၏ စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင်သည် အောက်ပါအတိုင်း ပေးထားသော ဖန်ရှင် &lt;math&gt;F_X : \mathbb{R} \to [0,1]&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Park (2018), p. 77.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;F_X(x) = \operatorname{P}(X\leq x)&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;a &lt; b&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; သည် တစ်ပိုင်းအပိတ် အပိုင်းအခြား (semi-closed interval) &lt;math&gt;(a,b]&lt;/math&gt; အတွင်း တည်ရှိနေရန် ဖြစ်တန်စွမ်းမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Park (2018), p. 84.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\operatorname{P}(a &lt; X \le b)= F_X(b) - F_X(a)&lt;/math&gt;

ပကတိ အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော (absolutely continuous) ကျပန်းကိန်းရှင် (random variable) &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; အတွက် ၎င်း၏ စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင်ကို [[ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင်]] (probability density function) &lt;math&gt;f_X&lt;/math&gt; ၏ အင်တီဂရယ် (integral) အဖြစ် ဖော်ပြနိုင်သည်။&lt;ref&gt;Park (2018), p. 86.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;F_X(x) = \int_{-\infty}^x f_X(t) \, dt&lt;/math&gt;
ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင်ကို နေရာတိုင်းနီးပါး (almost everywhere) [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်း]] (differentiation) ဖြင့် စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင်မှတဆင့် သတ်မှတ်နိုင်သည်။&lt;ref&gt;Montgomery and Runger (2003), p. 104.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;f_X(x) = \frac{dF_X(x)}{dx}&lt;/math&gt;

=== ကိန်းရှင်များစွာပါ အခြေအနေ (Multivariate Case) ===
ကျပန်းကိန်းရှင် &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; ခုဖြစ်သည့် &lt;math&gt;X_1,\ldots,X_N&lt;/math&gt; တို့အတွက် ၎င်းတို့ကို ကျပန်း [[ဗက်တာ]] (random vector) &lt;math&gt;\mathbf{X} = (X_1, \ldots, X_N)^T&lt;/math&gt; အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူပါက ပူးတွဲ စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (joint CDF) &lt;math&gt;F_{\mathbf{X}}&lt;/math&gt; ကို အောက်ပါအတိုင်း ပေးထားသည်။&lt;ref&gt;Park (2018), p. 89.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;F_{\mathbf{X}}(\mathbf{x}) = \operatorname{P}(X_1 \leq x_1,\ldots,X_N \leq x_N)&lt;/math&gt;
မည်သည့် ကျပန်းကိန်းရှင် နှစ်ခု &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;Y&lt;/math&gt; အတွက်မဆို ဟိုက်ပါထောင့်မှန်စတုဂံ (hyperrectangle) အပေါ်ရှိ ဖြစ်တန်စွမ်းသည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\operatorname{P}(a &lt; X \leq b, c &lt; Y \leq d) = F_{X,Y}(b, d) - F_{X,Y}(a, d) - F_{X,Y}(b, c) + F_{X,Y}(a, c)&lt;/math&gt;

== အဓိက သီအိုရမ်များနှင့် ဂုဏ်သတ္တိများ (Core Theorems and Properties) ==
[[File:Roland Uhl 2023 Erwartungswert der Augenzahl.svg|upright=1.6|thumb|300px|right|border|အဆုံးရှိ တစ်ပိုင်းတစ်စ ကိန်းရှင်၏ စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင်နှင့် မျှော်မှန်းတန်ဖိုး။]]
[[File:CDF plot with two red rectangles, illustrating (-x)F(x) and x(1-F(x)).png|thumb|300px|[[မျှော်မှန်းတန်ဖိုး]] (expected value) မညီမျှခြင်းများကို ရှင်းလင်းဖော်ပြထားသော အနီရောင် ထောင့်မှန်စတုဂံ နှစ်ခုပါဝင်သည့် စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် ပုံကြမ်း။]]

စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် &lt;math&gt;F_X&lt;/math&gt; တိုင်းသည် အစဉ်လိုက် မလျော့သော (monotonically non-decreasing) နှင့် ညာဘက်မှ အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း (right-continuous) ဂုဏ်သတ္တိများ ရှိသည်။ ၎င်းသည် càdlàg ဖန်ရှင် (càdlàg function) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင်
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\lim_{x \to -\infty} F_X(x) = 0, \quad \lim_{x \to +\infty} F_X(x) = 1&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

&lt;math&gt;X&lt;/math&gt; သည် တစ်ပိုင်းတစ်စ ကျပန်းကိန်းရှင် (discrete random variable) ဖြစ်ပါက ၎င်း၏ စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင်တွင် &lt;math&gt;x_i&lt;/math&gt; ၌ ခုန်သွားသော အဆက်မပြတ်မဖြစ်ခြင်း (jump discontinuity) တစ်ခု ရှိရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ &lt;math&gt;\operatorname{P}(X=x_i) &gt; 0&lt;/math&gt; ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;F_X(x) = \sum_{x_i \leq x} p(x_i)&lt;/math&gt;
မည်သည့် တန်ဖိုး &lt;math&gt;b&lt;/math&gt; တွင်မဆို တစ်ပိုင်းတစ်စ အစိတ်အပိုင်း (discrete component) ကို &lt;math&gt;\operatorname{P}(X=b) = F_X(b) - \lim_{x \to b^-} F_X(x)&lt;/math&gt; ဖြင့် ပေးထားသည်။

&lt;math&gt;X&lt;/math&gt; တွင် အဆုံးရှိသော မျှော်မှန်းချက် (finite expectation) ရှိပါက မျှော်မှန်းတန်ဖိုးကို လီဘက်ဂ်-စတီးလ်ဂျက်စ် အင်တီဂရယ် (Lebesgue-Stieltjes integral) ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ပေးထားသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\operatorname{E}[X] = \int_{-\infty}^\infty t\,dF_X(t)&lt;/math&gt;
မည်သည့် &lt;math&gt;x \geq 0&lt;/math&gt; အတွက်မဆို အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;x (1-F_X(x)) \leq \int_x^{\infty} t\,dF_X(t) \quad \text{and} \quad x F_X(-x) \leq \int_{-\infty}^{-x} (-t)\,dF_X(t)&lt;/math&gt;
ရလဒ်အနေဖြင့် &lt;math&gt;\lim_{x \to -\infty} x F_X(x) = 0&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\lim_{x \to +\infty} x (1-F_X(x)) = 0&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

အပိုင်းလိုက် အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်း (integration by parts) ကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် [[မျှော်မှန်းတန်ဖိုး]]သည် အောက်ပါအတိုင်း ထွက်ပေါ်လာသည်။&lt;ref&gt;Uhl (2023), p. 8.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\operatorname{E}[X] = \int_0^\infty \big(1 - F_X(x)\big)\,dx - \int_{-\infty}^0 F_X(x)\,dx&lt;/math&gt;

== ဆင်းသက် ဖန်ရှင်များ (Derived Functions) ==
=== ဖြည့်စွက် စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (Complementary Cumulative Distribution Function) ===
ဖြည့်စွက် စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (complementary cumulative distribution function) (ccdf) သို့မဟုတ် အမြီး ဖြန့်ဖြူးခြင်း (tail distribution) သည် ကျပန်းကိန်းရှင်က သတ်မှတ်ထားသော အဆင့်တစ်ခုအထက်တွင် တိကျစွာ ရှိနေမည့် ဖြစ်တန်စွမ်းကို တန်ဖိုးရှာဖွေပေးသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\bar{F}_X(x) = \operatorname{P}(X &gt; x) = 1 - F_X(x)&lt;/math&gt;
အဆုံးရှိသော မျှော်မှန်းချက်ပါဝင်သည့် အနုတ်မဟုတ်သော (non-negative) အဆက်မပြတ် ကျပန်းကိန်းရှင် (continuous random variable) တစ်ခုအတွက်နှင့် &lt;math&gt;x &gt; 0&lt;/math&gt; အတွက် မာကော့ဗ်၏ မညီမျှခြင်း (Markov's inequality) က အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။&lt;ref&gt;Zwillinger and Kokoska (2010), p. 49.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\bar{F}_X(x) \leq \frac{\operatorname{E}[X]}{x}&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;x \to \infty&lt;/math&gt; ဖြစ်သွားသောအခါ &lt;math&gt;\bar{F}_X(x) = o(1/x)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

=== ပြောင်းပြန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (Inverse Distribution Function) (ကွမ်တိုင် ဖန်ရှင်) ===
စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် &lt;math&gt;F_X&lt;/math&gt; သည် တိကျစွာ အစဉ်လိုက် တိုးသော (strictly increasing) နှင့် [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော]] (continuous) ဖန်ရှင် ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;p \in (0,1)&lt;/math&gt; အတွက် ပြောင်းပြန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (inverse distribution function) သို့မဟုတ် ကွမ်တိုင် ဖန်ရှင် (quantile function) &lt;math&gt;F^{-1}(p)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;F_X(x) = p&lt;/math&gt; ဖြစ်စေသော တစ်ခုတည်းသီးသန့် ကိန်းစစ် (unique real number) &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

ယေဘုယျပြုထားသော ပြောင်းပြန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (generalized inverse distribution function) သည် ပြောင်းပြန်လှန်၍မရနိုင်သော (non-invertible) အရင်းအမြစ်စု (domain) များကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းပေးသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;F^{-1}(p) = \inf \{x \in \mathbb{R}: F_X(x) \geq p \}, \quad \forall p \in (0,1)&lt;/math&gt;
အဓိက ဂုဏ်သတ္တိများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;Chan (2021), p. 18.&lt;/ref&gt;
* &lt;math&gt;F^{-1}&lt;/math&gt; သည် အစဉ်လိုက် မလျော့သော (non-decreasing) ဖန်ရှင် ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;0 &lt; F_X(x) &lt; 1&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;F^{-1}(F_X(x)) \leq x&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;F_X(F^{-1}(p)) \geq p&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;F^{-1}(p) \leq x&lt;/math&gt; ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ မှာ &lt;math&gt;p \leq F_X(x)&lt;/math&gt; ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;Y \sim U(0, 1)&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;F^{-1}(Y)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;F_X&lt;/math&gt; အတိုင်း ဖြန့်ဖြူးထားသည်။ ဤအချက်သည် ပြောင်းပြန် အသွင်ပြောင်းခြင်း ဖြင့် နမူနာကောက်ယူခြင်း (inverse transform sampling) ၏ အခြေခံ ဖြစ်သည်။

== ဥပမာများ (Examples) ==
* '''တစ်ပြေးညီ ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Uniform Distribution) -''' &lt;math&gt;X \sim U(0,1)&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;x \in [0,1]&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;F_X(x) = x&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* '''ထပ်ကိန်းတင် ဖြန့်ဖြူးခြင်း -''' &lt;math&gt;x \geq 0&lt;/math&gt; နှင့် နှုန်း ကိန်းရှင်ကြားခံ (rate parameter) &lt;math&gt;\lambda &gt; 0&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;F_X(x) = 1 - e^{-\lambda x}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* '''ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း -''' ပျမ်းမျှတန်ဖိုး (mean) &lt;math&gt;\mu&lt;/math&gt; နှင့် စံသွေဖည်ကိန်း (standard deviation) &lt;math&gt;\sigma&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;F_X(x) = \frac{1}{\sigma\sqrt{2\pi}} \int_{-\infty}^x \exp\left( -\frac{(t - \mu)^2}{2\sigma^2} \right) dt&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

== ကိုးကား (References) ==
* {{Citation |last=Chan |first=Stanley H. |title=Introduction to Probability for Data Science |publication-place=Ann Arbor |publisher=Michigan Publishing |date=2021 |isbn=978-1-60785-746-4}}
* {{Citation |last1=Deisenroth |first1=Marc Peter |last2=Faisal |first2=A. Aldo |last3=Ong |first3=Cheng Soon |title=Mathematics for Machine Learning |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |date=2020 |isbn=978-1-108-45514-5}}
* {{Citation |last1=Montgomery |first1=Douglas C. |last2=Runger |first2=George C. |title=Applied Statistics and Probability for Engineers |edition=3rd |publication-place=Hoboken |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=2003 |isbn=0-471-20454-4}}
* {{Citation |last=Park |first=Kun Il |title=Fundamentals of Probability and Stochastic Processes with Applications to Communications |publication-place=Cham |publisher=Springer |date=2018 |isbn=978-3-319-68074-3}}
* {{Citation |last=Uhl |first=Roland |title=Charakterisierung des Erwartungswertes am Graphen der Verteilungsfunktion |publication-place=Brandenburg |publisher=Technische Hochschule Brandenburg |date=2023 |doi=10.25933/opus4-2986}}
* {{Citation |last1=Zwillinger |first1=Daniel |last2=Kokoska |first2=Stephen |title=CRC Standard Probability and Statistics Tables and Formulae |publication-place=Boca Raton |publisher=CRC Press |date=2010 |isbn=978-1-58488-059-2}}
[[ကဏ္ဍ:ဖြစ်တန်စွမ်း]]</text>
      <sha1>t6nm4jrb523j4zwd32xftyj3qt7oam7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292203</id>
    <revision>
      <id>1055594</id>
      <timestamp>2026-09-28T11:38:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[File:4 continuous probability density functions.png|thumb|300px|အဆက်မပြတ် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] သိပ်သည်းဆ [[ဖန်ရှင်]] (continuous probability density function) လေးခု၏ ဥပမာများ။]]  ပကတိ အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1055594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18302" sha1="j6ylxhbnipp1o9w1xa9zh2a68oovsub" xml:space="preserve">[[File:4 continuous probability density functions.png|thumb|300px|အဆက်မပြတ် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] သိပ်သည်းဆ [[ဖန်ရှင်]] (continuous probability density function) လေးခု၏ ဥပမာများ။]]

ပကတိ အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော (absolutely continuous) [[ကျပန်းကိန်းရှင်]] (random variable) တစ်ခု၏ [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] သိပ်သည်းဆ [[ဖန်ရှင်]]သည် ဒေသအလိုက် (locally) ယူနစ်အလျားတစ်ခုအပေါ်ရှိ ဖြစ်တန်စွမ်း (probability) ကို ဖော်ပြပေးသော ဖန်ရှင်ဖြစ်ပြီး ကျပန်းကိန်းရှင်က တိုင်းတာနိုင်သောအစု (measurable set) တစ်ခုအတွင်း ကျရောက်မည့် ဖြစ်တန်စွမ်းကို အဆိုပါအစုအပေါ် တွက်ချက်ထားသည့် ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင်၏ [[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရယ်]] (integral) ဖြင့် ဖော်ပြသည်။

== ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Formal Definitions) ==
=== ကိန်းရှင်တစ်ခုတည်းပါ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Univariate Definition) ===
[[ကျပန်းကိန်းရှင်]] &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; တွင် အပိုင်းအခြား (interval) &lt;math&gt;[a,b]&lt;/math&gt; အတွင်း ကျရောက်မည့် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]]သည် အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်ခဲ့လျှင် ၎င်းတွင် ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ [[ဖန်ရှင်]] &lt;math&gt;f_X&lt;/math&gt; ရှိသည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;f_X&lt;/math&gt; သည် အနုတ်မဟုတ်သော (non-negative) လီဘက်ဂ် အင်တီဂရိတ်လုပ်နိုင်စွမ်းရှိသော (Lebesgue-integrable) ဖန်ရှင် ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\operatorname{P}(a \le X \le b) = \int_a^b f_X(x) \, dx&lt;/math&gt;
အဆက်မပြတ် ကျပန်းကိန်းရှင် (continuous random variable) တစ်ခုက မည်သည့် တိကျသော တန်ဖိုးတစ်ခုတည်းကိုမဆို ယူမည့် ဖြစ်တန်စွမ်းသည် သုည ဖြစ်သည်။

=== အတိုင်းအတာ-သီအိုရီဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းဖော်ပြမှု (Measure-Theoretic Formulation) ===
&lt;math&gt;X&lt;/math&gt; သည် [[ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း]] (probability space) တစ်ခုမှ တိုင်းတာနိုင်သော ရပ်ဝန်း (measurable space) &lt;math&gt;(\mathcal{X}, \mathcal{A})&lt;/math&gt; သို့ ပုံဖော်ပေးသော ကျပန်းကိန်းရှင် ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ပါစို့။ ၎င်း တိုင်းတာနိုင်သော ရပ်ဝန်းသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ဘိုရဲလ် အစုများ (Borel sets) ပါဝင်သော &lt;math&gt;\mathbb{R}^n&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ၏ ဖြစ်တန်စွမ်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း (probability distribution) သည် ရှေ့သို့တွန်းပို့ချက် အတိုင်းအတာ (pushforward measure) &lt;math&gt;X_*(\operatorname{P})&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ရှေ့သို့တွန်းပို့ချက် အတိုင်းအတာသည် ရည်ညွှန်း အတိုင်းအတာ (reference measure) တစ်ခု &lt;math&gt;\mu&lt;/math&gt; နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ပကတိ အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော အခြေအနေတွင် အဆိုပါ ရည်ညွှန်း အတိုင်းအတာနှင့် သက်ဆိုင်သော &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ၏ သိပ်သည်းဆ &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; ကို ရေဒွန်-နီကိုဒင်းမ် ဆင်းသက်ချက် (Radon-Nikodym derivative) အဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ ဤအခြေအနေတွင် &lt;math&gt;X_*(\operatorname{P}) \ll \mu&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး အဆိုပါ ရည်ညွှန်း အတိုင်းအတာသည် ပုံမှန်အားဖြင့် အဆက်မပြတ် ကိန်းရှင်များအတွက် လီဘက်ဂ် အတိုင်းအတာ (Lebesgue measure) ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;f = \frac{dX_*(\operatorname{P})}{d\mu}&lt;/math&gt;
ယင်းက မည်သည့် တိုင်းတာနိုင်သောအစု &lt;math&gt;A \in \mathcal{A}&lt;/math&gt; အတွက်မဆို အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်ကြောင်း အာမခံသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\operatorname{P}(X \in A) = \int_{X^{-1}(A)} d\operatorname{P} = \int_A f \, d\mu&lt;/math&gt;
ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ (probability density) များဖြစ်သည့် &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;g&lt;/math&gt; တို့သည် နေရာတိုင်းနီးပါး (almost everywhere) တွင် &lt;math&gt;\mu&lt;/math&gt; နှင့် ညီမျှနေပါက ၎င်းတို့သည် တူညီသော ဖြစ်တန်စွမ်း ဖြန့်ဖြူးခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။

== အဓိက သီအိုရမ်များနှင့် ဂုဏ်သတ္တိများ (Core Theorems and Properties) ==
[[စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင်]] &lt;math&gt;F_X&lt;/math&gt; ကို [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] သိပ်သည်းဆ [[ဖန်ရှင်]]၏ [[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရယ်]]ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ပေးထားသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;F_X(x) = \int_{-\infty}^x f_X(u) \, du&lt;/math&gt;
ဖြန့်ဖြူးခြင်းတစ်ခုက သိပ်သည်းဆဖန်ရှင်တစ်ခုကို လက်ခံပါက ၎င်း၏ စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင်သည် ပကတိ [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော ဖန်ရှင်]] ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Scalas (2025), p. 28.&lt;/ref&gt; [[ကဲကုလပ်၏ အခြေခံသီအိုရမ်]] (Fundamental Theorem of Calculus) အရ ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင်သည် နေရာတိုင်းနီးပါးတွင် စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင်၏ [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်]] (derivative) ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;f_X(x) = \frac{d}{dx} F_X(x)&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ၏ [[မျှော်မှန်းတန်ဖိုး]] (expected value) တည်ရှိခဲ့လျှင် ၎င်းကို အောက်ပါအတိုင်း တွက်ချက်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\operatorname{E}[X] = \int_{-\infty}^\infty x\,f_X(x)\,dx&lt;/math&gt;

== ကိန်းရှင်များစွာပါ ဖြန့်ဖြူးခြင်းများ (Multivariate Distributions) ==
အဆက်မပြတ် [[ကျပန်းကိန်းရှင်|ကျပန်းကိန်းရှင်များ]] (continuous random variables) ဖြစ်သည့် &lt;math&gt;X_1, \ldots, X_n&lt;/math&gt; အတွက် ပူးတွဲ [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] သိပ်သည်းဆ [[ဖန်ရှင်]] (joint probability density function) သည် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt;-အတိုင်းအတာရှိသော [[အရင်းအမြစ်စု]] (n-dimensional domain) &lt;math&gt;D&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ ဖြန့်ဖြူးခြင်းကို သတ်မှတ်ပေးသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\operatorname{P}((X_1,\ldots,X_n) \in D) = \int_D f_{X_1,\ldots,X_n}(x_1,\ldots,x_n)\,dx_1 \cdots dx_n&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;X_i&lt;/math&gt; ၏ မာဂျင်နယ် သိပ်သည်းဆ (marginal density) ကို အခြား ကိန်းရှင်များအားလုံးကို အင်တီဂရိတ်လုပ်၍ ဖယ်ထုတ်ခြင်းဖြင့် ရှာဖွေနိုင်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;f_{X_i}(x_i) = \int_{\mathbb{R}^{n-1}} f_{X_1,\ldots,X_n}(x_1,\ldots,x_n)\, dx_1 \cdots dx_{i-1}\,dx_{i+1}\cdots dx_n&lt;/math&gt;

ကျပန်းကိန်းရှင်များ &lt;math&gt;X_1, \ldots, X_n&lt;/math&gt; သည် စာရင်းအင်းအရ အမှီအခိုကင်းရန် (statistically independent) လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ ၎င်းတို့၏ ပူးတွဲ သိပ်သည်းဆ (joint density) သည် ၎င်းတို့၏ မာဂျင်နယ် သိပ်သည်းဆများ၏ [[မြှောက်လဒ်]]အဖြစ် ခွဲခြမ်းခံရခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;f_{X_1,\ldots,X_n}(x_1,\ldots,x_n) = \prod_{i=1}^n f_{X_i}(x_i) \quad \text{almost everywhere}&lt;/math&gt;

== အသွင်ပြောင်းခြင်းများနှင့် တွက်ချက်မှုများ (Transformations and Operations) ==
=== ကိန်းရှင်များ ပြောင်းလဲခြင်း (စကေလာ) (Change of Variables (Scalar)) ===
&lt;math&gt;g: \mathbb{R} \to \mathbb{R}&lt;/math&gt; သည် သုညမဟုတ်သော (non-zero) ဆင်းသက်ချက်တစ်ခု ပါဝင်သည့် တိကျစွာ အစဉ်လိုက်ဖြစ်သော [[ဆင်းသက်ချက်_(ဒစ်ဖရန်ရှယ်_ကဲကုလပ်)#ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရနိုင်မှု_နှင့်_အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း_(Differentiability_and_Continuity)|ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော ဖန်ရှင်]] (strictly monotonic differentiable function) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ပါစို့။ အသွင်ပြောင်း [[ကျပန်းကိန်းရှင်]] (transformed variable) &lt;math&gt;Y = g(X)&lt;/math&gt; ၏ သိပ်သည်းဆကို [[ဒစ်ဖရန်ရှယ်]] [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] တည်မြဲခြင်း (conservation of differential probability) &lt;math&gt;|f_Y(y) dy| = |f_X(x) dx|&lt;/math&gt; ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ပေးထားသည်။&lt;ref&gt;Siegrist (2020).&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;f_Y(y) = f_X(g^{-1}(y)) \left| \frac{d}{dy} g^{-1}(y) \right|&lt;/math&gt;

=== ကိန်းရှင်များ ပြောင်းလဲခြင်း (ဗက်တာ) (Change of Variables (Vector)) ===
&lt;math&gt;\mathbf{x}&lt;/math&gt; သည် ပူးတွဲ သိပ်သည်းဆ &lt;math&gt;f_X&lt;/math&gt; ပါဝင်သော &lt;math&gt;n&lt;/math&gt;-အတိုင်းအတာရှိ ကျပန်းကိန်းရှင် (n-dimensional random variable) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ယူဆပါစို့။ &lt;math&gt;\mathbf{y} = G(\mathbf{x})&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;C^1&lt;/math&gt; [[ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ်ဇင်]] (diffeomorphism) ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;\mathbf{y}&lt;/math&gt; တွင် သိပ်သည်းဆ &lt;math&gt;f_Y&lt;/math&gt; ရှိသည်။ ၎င်း ဖန်ရှင်သည် ဆင်ဂူလာမဟုတ်သော (non-singular) [[ဂျေးကိုဘီယန် ကိန်းအုံနှင့် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး|ဂျေးကိုဘီယန်]] (Jacobian) ပါဝင်သည့် ဘိုင်ဂျက်တစ်ဖြစ်ပြီး အဆက်မပြတ် ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော ဖန်ရှင် (bijective continuously differentiable function) တစ်ခုဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Devore and Berk (2007), p. 263.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;f_Y(\mathbf{y}) = f_X\left(G^{-1}(\mathbf{y})\right) \left| \det\left[\frac{\partial G^{-1}(\mathbf{z})}{\partial \mathbf{z}}\right]_{\mathbf{z}=\mathbf{y}} \right|&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် [[အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး]] (determinant) သည် ပြောင်းပြန် အသွင်ပြောင်းခြင်း (inverse transform) ၏ ဂျေးကိုဘီယန် ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;(x_1, x_2) \to (y_1, y_2)&lt;/math&gt; သို့ ပုံဖော်ပေးသော 2-အတိုင်းအတာရှိ အခြေအနေအတွက်-&lt;ref&gt;Stirzaker (2007), p. 195.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;f_Y(y_1,y_2) = f_X\left(G_1^{-1}(\mathbf{y}), G_2^{-1}(\mathbf{y})\right) \left| \frac{\partial G_1^{-1}}{\partial y_1} \frac{\partial G_2^{-1}}{\partial y_2} - \frac{\partial G_1^{-1}}{\partial y_2} \frac{\partial G_2^{-1}}{\partial y_1} \right|&lt;/math&gt;

သတိမမူမိသော စာရင်းအင်းပညာရှင်၏ နိယာမ (Law of the Unconscious Statistician) အရ [[မျှော်မှန်းတန်ဖိုး]]တည်ရှိမည်ဆိုပါက &lt;math&gt;Y = g(X)&lt;/math&gt; ၏ မျှော်မှန်းတန်ဖိုးကို တွက်ချက်ရန် &lt;math&gt;f_Y(y)&lt;/math&gt; ကို မဖြစ်မနေ လိုအပ်မည်မဟုတ်ပေ။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\operatorname{E}[|g(X)|] &lt; \infty&lt;/math&gt; ဖြစ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အောက်ပါအတိုင်း တန်ဖိုးရှာဖွေနိုင်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\operatorname{E}[g(X)] = \int_{-\infty}^\infty g(x) f_X(x)\,dx&lt;/math&gt;

=== အမှီအခိုကင်းသော ကိန်းရှင်များ၏ ပေါင်းလဒ်များ (Sums of Independent Variables) ===
အမှီအခိုကင်းသော (independent) အဆက်မပြတ် ကျပန်းကိန်းရှင် နှစ်ခု &lt;math&gt;U&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; တို့၏ ပေါင်းလဒ် သိပ်သည်းဆသည် ၎င်းတို့ တစ်ခုချင်းစီ၏ သိပ်သည်းဆများကို ကွန်ဗော်လူးရှင်း (convolution) လုပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;f_{U+V}(x) = (f_U * f_V)(x) = \int_{-\infty}^\infty f_U(y) f_V(x - y)\,dy&lt;/math&gt;

=== အမှီအခိုကင်းသော ကိန်းရှင်များ၏ စားလဒ်များ (Quotients of Independent Variables) ===
စားလဒ် (quotient) &lt;math&gt;Y = U/V&lt;/math&gt; အတွက် ကိန်းရှင်နှစ်ခုပါ အသွင်ပြောင်းခြင်း (bivariate transformation) တစ်ခုက &lt;math&gt;(U,V) \to (Y,Z)&lt;/math&gt; သို့ ပုံဖော်ပေးပြီး ထိုနေရာတွင် &lt;math&gt;Z=V&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ဂျေးကိုဘီယန်၏ ပကတိ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး (absolute determinant) သည် &lt;math&gt;|z|&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;Z&lt;/math&gt; ကို မာဂျင်နယ်ဖြစ်အောင် ဖယ်ထုတ်လိုက်ပါက စားလဒ်အတွက် သိပ်သည်းဆ ရရှိမည်ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;f_Y(y) = \int_{-\infty}^\infty f_U(yz)\,f_V(z)\, |z| \, dz&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;U&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; တို့သည် အမှီအခိုကင်းသော စံ ပုံမှန် ကိန်းရှင်များ (standard normal variables) ဖြစ်ပါက ဤ[[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရယ်]]သည် စံ ကော်ချီ ဖြန့်ဖြူးခြင်း (standard Cauchy distribution) ၏ သိပ်သည်းဆအဖြစ် ထွက်ပေါ်လာမည်ဖြစ်သည်။

== ကိုးကား (References) ==
*{{Citation |last1=Devore |first1=Jay L. |last2=Berk |first2=Kenneth N. |title=Modern Mathematical Statistics with Applications |publication-place=Belmont |publisher=Cengage |date=2007 |isbn=978-0-534-40473-4}}
*{{Citation |last=Scalas |first=Enrico |title=Introduction to Probability Theory for Economists |publication-place=Pisa |publisher=Self-published |date=2025}}
*{{Citation |last=Siegrist |first=Kyle |title=Transformations of Random Variables |publisher=LibreTexts Statistics |date=2020}}
*{{Citation |last=Stirzaker |first=David |title=Elementary Probability |edition=2nd |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |date=2007 |isbn=978-0-521-53428-4}}</text>
      <sha1>j6ylxhbnipp1o9w1xa9zh2a68oovsub</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1055595</id>
      <parentid>1055594</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T11:40:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1055595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18356" sha1="46l05qfgg9jmxg5r9xz1dxazofy3jru" xml:space="preserve">[[File:4 continuous probability density functions.png|thumb|300px|အဆက်မပြတ် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] သိပ်သည်းဆ [[ဖန်ရှင်]] (continuous probability density function) လေးခု၏ ဥပမာများ။]]

ပကတိ အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော (absolutely continuous) [[ကျပန်းကိန်းရှင်]] (random variable) တစ်ခု၏ [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] သိပ်သည်းဆ [[ဖန်ရှင်]]သည် ဒေသအလိုက် (locally) ယူနစ်အလျားတစ်ခုအပေါ်ရှိ ဖြစ်တန်စွမ်း (probability) ကို ဖော်ပြပေးသော ဖန်ရှင်ဖြစ်ပြီး ကျပန်းကိန်းရှင်က တိုင်းတာနိုင်သောအစု (measurable set) တစ်ခုအတွင်း ကျရောက်မည့် ဖြစ်တန်စွမ်းကို အဆိုပါအစုအပေါ် တွက်ချက်ထားသည့် ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင်၏ [[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရယ်]] (integral) ဖြင့် ဖော်ပြသည်။

== ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Formal Definitions) ==
=== ကိန်းရှင်တစ်ခုတည်းပါ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Univariate Definition) ===
[[ကျပန်းကိန်းရှင်]] &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; တွင် အပိုင်းအခြား (interval) &lt;math&gt;[a,b]&lt;/math&gt; အတွင်း ကျရောက်မည့် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]]သည် အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်ခဲ့လျှင် ၎င်းတွင် ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ [[ဖန်ရှင်]] &lt;math&gt;f_X&lt;/math&gt; ရှိသည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;f_X&lt;/math&gt; သည် အနုတ်မဟုတ်သော (non-negative) လီဘက်ဂ် အင်တီဂရိတ်လုပ်နိုင်စွမ်းရှိသော (Lebesgue-integrable) ဖန်ရှင် ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\operatorname{P}(a \le X \le b) = \int_a^b f_X(x) \, dx&lt;/math&gt;
အဆက်မပြတ် ကျပန်းကိန်းရှင် (continuous random variable) တစ်ခုက မည်သည့် တိကျသော တန်ဖိုးတစ်ခုတည်းကိုမဆို ယူမည့် ဖြစ်တန်စွမ်းသည် သုည ဖြစ်သည်။

=== အတိုင်းအတာ-သီအိုရီဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းဖော်ပြမှု (Measure-Theoretic Formulation) ===
&lt;math&gt;X&lt;/math&gt; သည် [[ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း]] (probability space) တစ်ခုမှ တိုင်းတာနိုင်သော ရပ်ဝန်း (measurable space) &lt;math&gt;(\mathcal{X}, \mathcal{A})&lt;/math&gt; သို့ ပုံဖော်ပေးသော ကျပန်းကိန်းရှင် ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ပါစို့။ ၎င်း တိုင်းတာနိုင်သော ရပ်ဝန်းသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ဘိုရဲလ် အစုများ (Borel sets) ပါဝင်သော &lt;math&gt;\mathbb{R}^n&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ၏ ဖြစ်တန်စွမ်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း (probability distribution) သည် ရှေ့သို့တွန်းပို့ချက် အတိုင်းအတာ (pushforward measure) &lt;math&gt;X_*(\operatorname{P})&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ရှေ့သို့တွန်းပို့ချက် အတိုင်းအတာသည် ရည်ညွှန်း အတိုင်းအတာ (reference measure) တစ်ခု &lt;math&gt;\mu&lt;/math&gt; နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ပကတိ အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော အခြေအနေတွင် အဆိုပါ ရည်ညွှန်း အတိုင်းအတာနှင့် သက်ဆိုင်သော &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ၏ သိပ်သည်းဆ &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; ကို ရေဒွန်-နီကိုဒင်းမ် ဆင်းသက်ချက် (Radon-Nikodym derivative) အဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ ဤအခြေအနေတွင် &lt;math&gt;X_*(\operatorname{P}) \ll \mu&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး အဆိုပါ ရည်ညွှန်း အတိုင်းအတာသည် ပုံမှန်အားဖြင့် အဆက်မပြတ် ကိန်းရှင်များအတွက် လီဘက်ဂ် အတိုင်းအတာ (Lebesgue measure) ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;f = \frac{dX_*(\operatorname{P})}{d\mu}&lt;/math&gt;
ယင်းက မည်သည့် တိုင်းတာနိုင်သောအစု &lt;math&gt;A \in \mathcal{A}&lt;/math&gt; အတွက်မဆို အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်ကြောင်း အာမခံသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\operatorname{P}(X \in A) = \int_{X^{-1}(A)} d\operatorname{P} = \int_A f \, d\mu&lt;/math&gt;
ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ (probability density) များဖြစ်သည့် &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;g&lt;/math&gt; တို့သည် နေရာတိုင်းနီးပါး (almost everywhere) တွင် &lt;math&gt;\mu&lt;/math&gt; နှင့် ညီမျှနေပါက ၎င်းတို့သည် တူညီသော ဖြစ်တန်စွမ်း ဖြန့်ဖြူးခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။

== အဓိက သီအိုရမ်များနှင့် ဂုဏ်သတ္တိများ (Core Theorems and Properties) ==
[[စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင်]] &lt;math&gt;F_X&lt;/math&gt; ကို [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] သိပ်သည်းဆ [[ဖန်ရှင်]]၏ [[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရယ်]]ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ပေးထားသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;F_X(x) = \int_{-\infty}^x f_X(u) \, du&lt;/math&gt;
ဖြန့်ဖြူးခြင်းတစ်ခုက သိပ်သည်းဆဖန်ရှင်တစ်ခုကို လက်ခံပါက ၎င်း၏ စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင်သည် ပကတိ [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော ဖန်ရှင်]] ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Scalas (2025), p. 28.&lt;/ref&gt; [[ကဲကုလပ်၏ အခြေခံသီအိုရမ်]] (Fundamental Theorem of Calculus) အရ ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင်သည် နေရာတိုင်းနီးပါးတွင် စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင်၏ [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်]] (derivative) ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;f_X(x) = \frac{d}{dx} F_X(x)&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ၏ [[မျှော်မှန်းတန်ဖိုး]] (expected value) တည်ရှိခဲ့လျှင် ၎င်းကို အောက်ပါအတိုင်း တွက်ချက်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\operatorname{E}[X] = \int_{-\infty}^\infty x\,f_X(x)\,dx&lt;/math&gt;

== ကိန်းရှင်များစွာပါ ဖြန့်ဖြူးခြင်းများ (Multivariate Distributions) ==
အဆက်မပြတ် [[ကျပန်းကိန်းရှင်|ကျပန်းကိန်းရှင်များ]] (continuous random variables) ဖြစ်သည့် &lt;math&gt;X_1, \ldots, X_n&lt;/math&gt; အတွက် ပူးတွဲ [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] သိပ်သည်းဆ [[ဖန်ရှင်]] (joint probability density function) သည် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt;-အတိုင်းအတာရှိသော [[အရင်းအမြစ်စု]] (n-dimensional domain) &lt;math&gt;D&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ ဖြန့်ဖြူးခြင်းကို သတ်မှတ်ပေးသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\operatorname{P}((X_1,\ldots,X_n) \in D) = \int_D f_{X_1,\ldots,X_n}(x_1,\ldots,x_n)\,dx_1 \cdots dx_n&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;X_i&lt;/math&gt; ၏ မာဂျင်နယ် သိပ်သည်းဆ (marginal density) ကို အခြား ကိန်းရှင်များအားလုံးကို အင်တီဂရိတ်လုပ်၍ ဖယ်ထုတ်ခြင်းဖြင့် ရှာဖွေနိုင်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;f_{X_i}(x_i) = \int_{\mathbb{R}^{n-1}} f_{X_1,\ldots,X_n}(x_1,\ldots,x_n)\, dx_1 \cdots dx_{i-1}\,dx_{i+1}\cdots dx_n&lt;/math&gt;

ကျပန်းကိန်းရှင်များ &lt;math&gt;X_1, \ldots, X_n&lt;/math&gt; သည် စာရင်းအင်းအရ အမှီအခိုကင်းရန် (statistically independent) လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ ၎င်းတို့၏ ပူးတွဲ သိပ်သည်းဆ (joint density) သည် ၎င်းတို့၏ မာဂျင်နယ် သိပ်သည်းဆများ၏ [[မြှောက်လဒ်]]အဖြစ် ခွဲခြမ်းခံရခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;f_{X_1,\ldots,X_n}(x_1,\ldots,x_n) = \prod_{i=1}^n f_{X_i}(x_i) \quad \text{almost everywhere}&lt;/math&gt;

== အသွင်ပြောင်းခြင်းများနှင့် တွက်ချက်မှုများ (Transformations and Operations) ==
=== ကိန်းရှင်များ ပြောင်းလဲခြင်း (စကေလာ) (Change of Variables (Scalar)) ===
&lt;math&gt;g: \mathbb{R} \to \mathbb{R}&lt;/math&gt; သည် သုညမဟုတ်သော (non-zero) ဆင်းသက်ချက်တစ်ခု ပါဝင်သည့် တိကျစွာ အစဉ်လိုက်ဖြစ်သော [[ဆင်းသက်ချက်_(ဒစ်ဖရန်ရှယ်_ကဲကုလပ်)#ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရနိုင်မှု_နှင့်_အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း_(Differentiability_and_Continuity)|ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော ဖန်ရှင်]] (strictly monotonic differentiable function) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ပါစို့။ အသွင်ပြောင်း [[ကျပန်းကိန်းရှင်]] (transformed variable) &lt;math&gt;Y = g(X)&lt;/math&gt; ၏ သိပ်သည်းဆကို [[ဒစ်ဖရန်ရှယ်]] [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] တည်မြဲခြင်း (conservation of differential probability) &lt;math&gt;|f_Y(y) dy| = |f_X(x) dx|&lt;/math&gt; ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ပေးထားသည်။&lt;ref&gt;Siegrist (2020).&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;f_Y(y) = f_X(g^{-1}(y)) \left| \frac{d}{dy} g^{-1}(y) \right|&lt;/math&gt;

=== ကိန်းရှင်များ ပြောင်းလဲခြင်း (ဗက်တာ) (Change of Variables (Vector)) ===
&lt;math&gt;\mathbf{x}&lt;/math&gt; သည် ပူးတွဲ သိပ်သည်းဆ &lt;math&gt;f_X&lt;/math&gt; ပါဝင်သော &lt;math&gt;n&lt;/math&gt;-အတိုင်းအတာရှိ ကျပန်းကိန်းရှင် (n-dimensional random variable) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ယူဆပါစို့။ &lt;math&gt;\mathbf{y} = G(\mathbf{x})&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;C^1&lt;/math&gt; [[ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ်ဇင်]] (diffeomorphism) ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;\mathbf{y}&lt;/math&gt; တွင် သိပ်သည်းဆ &lt;math&gt;f_Y&lt;/math&gt; ရှိသည်။ ၎င်း ဖန်ရှင်သည် ဆင်ဂူလာမဟုတ်သော (non-singular) [[ဂျေးကိုဘီယန် ကိန်းအုံနှင့် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး|ဂျေးကိုဘီယန်]] (Jacobian) ပါဝင်သည့် ဘိုင်ဂျက်တစ်ဖြစ်ပြီး အဆက်မပြတ် ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော ဖန်ရှင် (bijective continuously differentiable function) တစ်ခုဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Devore and Berk (2007), p. 263.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;f_Y(\mathbf{y}) = f_X\left(G^{-1}(\mathbf{y})\right) \left| \det\left[\frac{\partial G^{-1}(\mathbf{z})}{\partial \mathbf{z}}\right]_{\mathbf{z}=\mathbf{y}} \right|&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် [[အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး]] (determinant) သည် ပြောင်းပြန် အသွင်ပြောင်းခြင်း (inverse transform) ၏ ဂျေးကိုဘီယန် ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;(x_1, x_2) \to (y_1, y_2)&lt;/math&gt; သို့ ပုံဖော်ပေးသော 2-အတိုင်းအတာရှိ အခြေအနေအတွက်-&lt;ref&gt;Stirzaker (2007), p. 195.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;f_Y(y_1,y_2) = f_X\left(G_1^{-1}(\mathbf{y}), G_2^{-1}(\mathbf{y})\right) \left| \frac{\partial G_1^{-1}}{\partial y_1} \frac{\partial G_2^{-1}}{\partial y_2} - \frac{\partial G_1^{-1}}{\partial y_2} \frac{\partial G_2^{-1}}{\partial y_1} \right|&lt;/math&gt;

သတိမမူမိသော စာရင်းအင်းပညာရှင်၏ နိယာမ (Law of the Unconscious Statistician) အရ [[မျှော်မှန်းတန်ဖိုး]]တည်ရှိမည်ဆိုပါက &lt;math&gt;Y = g(X)&lt;/math&gt; ၏ မျှော်မှန်းတန်ဖိုးကို တွက်ချက်ရန် &lt;math&gt;f_Y(y)&lt;/math&gt; ကို မဖြစ်မနေ လိုအပ်မည်မဟုတ်ပေ။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\operatorname{E}[|g(X)|] &lt; \infty&lt;/math&gt; ဖြစ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အောက်ပါအတိုင်း တန်ဖိုးရှာဖွေနိုင်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\operatorname{E}[g(X)] = \int_{-\infty}^\infty g(x) f_X(x)\,dx&lt;/math&gt;

=== အမှီအခိုကင်းသော ကိန်းရှင်များ၏ ပေါင်းလဒ်များ (Sums of Independent Variables) ===
အမှီအခိုကင်းသော (independent) အဆက်မပြတ် ကျပန်းကိန်းရှင် နှစ်ခု &lt;math&gt;U&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; တို့၏ ပေါင်းလဒ် သိပ်သည်းဆသည် ၎င်းတို့ တစ်ခုချင်းစီ၏ သိပ်သည်းဆများကို ကွန်ဗော်လူးရှင်း (convolution) လုပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;f_{U+V}(x) = (f_U * f_V)(x) = \int_{-\infty}^\infty f_U(y) f_V(x - y)\,dy&lt;/math&gt;

=== အမှီအခိုကင်းသော ကိန်းရှင်များ၏ စားလဒ်များ (Quotients of Independent Variables) ===
စားလဒ် (quotient) &lt;math&gt;Y = U/V&lt;/math&gt; အတွက် ကိန်းရှင်နှစ်ခုပါ အသွင်ပြောင်းခြင်း (bivariate transformation) တစ်ခုက &lt;math&gt;(U,V) \to (Y,Z)&lt;/math&gt; သို့ ပုံဖော်ပေးပြီး ထိုနေရာတွင် &lt;math&gt;Z=V&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ဂျေးကိုဘီယန်၏ ပကတိ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး (absolute determinant) သည် &lt;math&gt;|z|&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;Z&lt;/math&gt; ကို မာဂျင်နယ်ဖြစ်အောင် ဖယ်ထုတ်လိုက်ပါက စားလဒ်အတွက် သိပ်သည်းဆ ရရှိမည်ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;f_Y(y) = \int_{-\infty}^\infty f_U(yz)\,f_V(z)\, |z| \, dz&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;U&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; တို့သည် အမှီအခိုကင်းသော စံ ပုံမှန် ကိန်းရှင်များ (standard normal variables) ဖြစ်ပါက ဤ[[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရယ်]]သည် စံ ကော်ချီ ဖြန့်ဖြူးခြင်း (standard Cauchy distribution) ၏ သိပ်သည်းဆအဖြစ် ထွက်ပေါ်လာမည်ဖြစ်သည်။

== ကိုးကား (References) ==
*{{Citation |last1=Devore |first1=Jay L. |last2=Berk |first2=Kenneth N. |title=Modern Mathematical Statistics with Applications |publication-place=Belmont |publisher=Cengage |date=2007 |isbn=978-0-534-40473-4}}
*{{Citation |last=Scalas |first=Enrico |title=Introduction to Probability Theory for Economists |publication-place=Pisa |publisher=Self-published |date=2025}}
*{{Citation |last=Siegrist |first=Kyle |title=Transformations of Random Variables |publisher=LibreTexts Statistics |date=2020}}
*{{Citation |last=Stirzaker |first=David |title=Elementary Probability |edition=2nd |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |date=2007 |isbn=978-0-521-53428-4}}
[[ကဏ္ဍ:ဖြစ်တန်စွမ်း]]</text>
      <sha1>46l05qfgg9jmxg5r9xz1dxazofy3jru</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>