ဝီကီပီးဒီးယား mywiki https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွေးနွေးချက် အသုံးပြုသူ အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက် ဝီကီပီးဒီးယား ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွေးနွေးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွေးနွေးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက် မုခ်ဝ မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက် စာမူကြမ်း စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက် TimedText TimedText talk မော်ဂျူး မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက် Event Event talk 10 2722 1055671 1054779 2026-09-29T02:35:43Z Salai Rungtoi 22844 1055671 wikitext text/x-wiki {{သတင်းများ/ပုံ | image = Leopardus_tilcayo_(5x3_cropped).jpg | width = | caption = မျိုးစိတ်သစ် တယ်ကာယိုကြောင် | title = | alt = | link = | border = no <!-- only set if image has a light background --> | caption align = left }} *<!--စက်တင်ဘာ ၂၈--> [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊]] [[ထားဝယ်မြို့နယ်]]၊ [[လောင်းလုံးမြို့နယ်]]နှင့် [[သရက်ချောင်းမြို့နယ်]]တို့တွင် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှု|တောင်ပြိုကျမှုများနှင့် ရေကြီးရေလျှံမှုများ]] ဖြစ်ပွားကာ သေဆုံးသူ (၁၃) ဦးအထိရှိလာသည်။ *<!--စက်တင်ဘာ ၁၉--> ကျားကြောင်မျိုးစိတ်သစ်ဖြစ်သော '''[[တယ်ကာယိုကြောင်]]''' ''(ဘေးပုံ)'' အား တရားဝင် ဖော်ထုတ်အသိအမှတ်ပြုလိုက်ပြီဖြစ်သည်။ * '''[[နန်စီ ဂရေးစ် ရိုမန် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|နန်စီဂရေးစ်ရိုမန် အာကာသတယ်လီစကုပ်]]'''ကို [[နာဆာ]]က နေနှင့်ကမ္ဘာကြားရှိ ပတ်လမ်းသို့ လွှတ်တင်ခဲ့သည်။ * [[နီပေါနိုင်ငံ]]တွင် '''[[၂၀၂၆ နီပေါနိုင်ငံ ရေကြီးမှု|လျှပ်တပြက် ရေလျှံမှု]]'''ကြောင့် အနည်းဆုံး လူပေါင်း ၁.၄၉၄ ဦးကျော် သေဆုံးခဲ့ပြီး ထောင်ပေါင်းများစွာတို့သည် ပျောက်ဆုံးလျက်ရှိသည်။ *<!--ဇူလိုင် ၁၉--> ဗိုလ်လုပွဲတွင် [[စပိန် အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း|စပိန်အသင်း]]က [[အာဂျင်တီးနား အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း|အာဂျင်တီးနားအသင်း]]ကို အနိုင်ရဗိုလ်စွဲခဲ့ပြီး [[၂၀၂၆ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား|၂၀၂၆ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား]]ပြိုင်ပွဲကျင်းပမှုများပြီးဆုံးသွားခဲ့သည်။ '''[[၂၀၂၆|ဖြစ်ပွားနေဆဲ]]''': [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] ([[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|အချိန်မှတ်တမ်းများ]])၊ [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု|၂၀၂၆ အီရန်စစ်ပွဲ]] ([[၂၀၂၆ လက်ဘနွန် စစ်ပွဲ |လက်ဘနွန် စစ်ပွဲ]])၊ [[ရုရှားနိုင်ငံမှ ယူကရိန်းနိုင်ငံအား ကျူးကျော်ခြင်း| ရုရှား-ယူကရိန်း စစ်ပွဲ]] '''[[၂၀၂၆|လတ်တလောကွယ်လွန်သူများ]]''': [[ချမ်းမြေ့ဆရာတော်]]၊ [[ကိုင်ဇာ]]၊ [[တင်မောင်မြင့် (စာရေးဆရာ)|တင်မောင်မြင့်]]၊ [[ဝဇိရကိတ္တိယာဘာ]]၊ [[မင်းထင်ကိုကိုကြီး]]၊ [[ဂျက်ဆန်ထွန်း]]၊ [[ရဲမြလွင်]] <noinclude> {{documentation}} </noinclude> 72z5egc6jbp734y5ko3ffwsdeoqwe70 1055672 1055671 2026-09-29T02:36:22Z Salai Rungtoi 22844 1055672 wikitext text/x-wiki {{သတင်းများ/ပုံ | image = Leopardus_tilcayo_(5x3_cropped).jpg | width = | caption = မျိုးစိတ်သစ် တယ်ကာယိုကြောင် | title = | alt = | link = | border = no <!-- only set if image has a light background --> | caption align = left }} *<!--စက်တင်ဘာ ၂၈--> [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊]] [[ထားဝယ်မြို့နယ်]]၊ [[လောင်းလုံးမြို့နယ်]]နှင့် [[သရက်ချောင်းမြို့နယ်]]တို့တွင် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် '''[[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှု|တောင်ပြိုကျမှုများနှင့် ရေကြီးရေလျှံမှုများ]]''' ဖြစ်ပွားကာ သေဆုံးသူ (၁၃) ဦးအထိရှိလာသည်။ *<!--စက်တင်ဘာ ၁၉--> ကျားကြောင်မျိုးစိတ်သစ်ဖြစ်သော '''[[တယ်ကာယိုကြောင်]]''' ''(ဘေးပုံ)'' အား တရားဝင် ဖော်ထုတ်အသိအမှတ်ပြုလိုက်ပြီဖြစ်သည်။ * '''[[နန်စီ ဂရေးစ် ရိုမန် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|နန်စီဂရေးစ်ရိုမန် အာကာသတယ်လီစကုပ်]]'''ကို [[နာဆာ]]က နေနှင့်ကမ္ဘာကြားရှိ ပတ်လမ်းသို့ လွှတ်တင်ခဲ့သည်။ * [[နီပေါနိုင်ငံ]]တွင် '''[[၂၀၂၆ နီပေါနိုင်ငံ ရေကြီးမှု|လျှပ်တပြက် ရေလျှံမှု]]'''ကြောင့် အနည်းဆုံး လူပေါင်း ၁.၄၉၄ ဦးကျော် သေဆုံးခဲ့ပြီး ထောင်ပေါင်းများစွာတို့သည် ပျောက်ဆုံးလျက်ရှိသည်။ *<!--ဇူလိုင် ၁၉--> ဗိုလ်လုပွဲတွင် [[စပိန် အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း|စပိန်အသင်း]]က [[အာဂျင်တီးနား အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း|အာဂျင်တီးနားအသင်း]]ကို အနိုင်ရဗိုလ်စွဲခဲ့ပြီး [[၂၀၂၆ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား|၂၀၂၆ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား]]ပြိုင်ပွဲကျင်းပမှုများပြီးဆုံးသွားခဲ့သည်။ '''[[၂၀၂၆|ဖြစ်ပွားနေဆဲ]]''': [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] ([[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|အချိန်မှတ်တမ်းများ]])၊ [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု|၂၀၂၆ အီရန်စစ်ပွဲ]] ([[၂၀၂၆ လက်ဘနွန် စစ်ပွဲ |လက်ဘနွန် စစ်ပွဲ]])၊ [[ရုရှားနိုင်ငံမှ ယူကရိန်းနိုင်ငံအား ကျူးကျော်ခြင်း| ရုရှား-ယူကရိန်း စစ်ပွဲ]] '''[[၂၀၂၆|လတ်တလောကွယ်လွန်သူများ]]''': [[ချမ်းမြေ့ဆရာတော်]]၊ [[ကိုင်ဇာ]]၊ [[တင်မောင်မြင့် (စာရေးဆရာ)|တင်မောင်မြင့်]]၊ [[ဝဇိရကိတ္တိယာဘာ]]၊ [[မင်းထင်ကိုကိုကြီး]]၊ [[ဂျက်ဆန်ထွန်း]]၊ [[ရဲမြလွင်]] <noinclude> {{documentation}} </noinclude> 7frz6jd3d12zakzfsfbmguy9tap7c4b 1055719 1055672 2026-09-29T09:09:55Z Salai Rungtoi 22844 1055719 wikitext text/x-wiki {{သတင်းများ/ပုံ | image = Leopardus_tilcayo_(5x3_cropped).jpg | width = | caption = မျိုးစိတ်သစ် တယ်ကာယိုကြောင် | title = | alt = | link = | border = no <!-- only set if image has a light background --> | caption align = left }} *<!--စက်တင်ဘာ ၂၈--> [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊]] [[ထားဝယ်မြို့နယ်]]၊ [[လောင်းလုံးမြို့နယ်]]နှင့် [[သရက်ချောင်းမြို့နယ်]]တို့တွင် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် '''[[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှု|တောင်ပြိုကျမှုများနှင့် ရေကြီးရေလျှံမှုများ]]''' ဖြစ်ပွားကာ သေဆုံးသူ (၁၇) ဦးအထိ ရှိလာသည်။ *<!--စက်တင်ဘာ ၁၉--> ကျားကြောင်မျိုးစိတ်သစ်ဖြစ်သော '''[[တယ်ကာယိုကြောင်]]''' ''(ဘေးပုံ)'' အား တရားဝင် ဖော်ထုတ်အသိအမှတ်ပြုလိုက်ပြီဖြစ်သည်။ * '''[[နန်စီ ဂရေးစ် ရိုမန် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|နန်စီဂရေးစ်ရိုမန် အာကာသတယ်လီစကုပ်]]'''ကို [[နာဆာ]]က နေနှင့်ကမ္ဘာကြားရှိ ပတ်လမ်းသို့ လွှတ်တင်ခဲ့သည်။ * [[နီပေါနိုင်ငံ]]တွင် '''[[၂၀၂၆ နီပေါနိုင်ငံ ရေကြီးမှု|လျှပ်တပြက် ရေလျှံမှု]]'''ကြောင့် အနည်းဆုံး လူပေါင်း ၁.၄၉၄ ဦးကျော် သေဆုံးခဲ့ပြီး ထောင်ပေါင်းများစွာတို့သည် ပျောက်ဆုံးလျက်ရှိသည်။ *<!--ဇူလိုင် ၁၉--> ဗိုလ်လုပွဲတွင် [[စပိန် အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း|စပိန်အသင်း]]က [[အာဂျင်တီးနား အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း|အာဂျင်တီးနားအသင်း]]ကို အနိုင်ရဗိုလ်စွဲခဲ့ပြီး [[၂၀၂၆ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား|၂၀၂၆ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား]]ပြိုင်ပွဲကျင်းပမှုများပြီးဆုံးသွားခဲ့သည်။ '''[[၂၀၂၆|ဖြစ်ပွားနေဆဲ]]''': [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] ([[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|အချိန်မှတ်တမ်းများ]])၊ [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု|၂၀၂၆ အီရန်စစ်ပွဲ]] ([[၂၀၂၆ လက်ဘနွန် စစ်ပွဲ |လက်ဘနွန် စစ်ပွဲ]])၊ [[ရုရှားနိုင်ငံမှ ယူကရိန်းနိုင်ငံအား ကျူးကျော်ခြင်း| ရုရှား-ယူကရိန်း စစ်ပွဲ]] '''[[၂၀၂၆|လတ်တလောကွယ်လွန်သူများ]]''': [[ချမ်းမြေ့ဆရာတော်]]၊ [[ကိုင်ဇာ]]၊ [[တင်မောင်မြင့် (စာရေးဆရာ)|တင်မောင်မြင့်]]၊ [[ဝဇိရကိတ္တိယာဘာ]]၊ [[မင်းထင်ကိုကိုကြီး]]၊ [[ဂျက်ဆန်ထွန်း]]၊ [[ရဲမြလွင်]] <noinclude> {{documentation}} </noinclude> jrjxfk4b5i9w9rw9brgneacylp5qk1e 0 10644 1055600 1055469 2026-09-28T12:23:02Z Mkant00 135890 1055600 wikitext text/x-wiki {{တမ်းပလိတ်:ဖြစ်တန်စွမ်း}} [[File:6sided dice.jpg|thumb|အရောင်လေးမျိုးရှိသော ခြောက်မျက်နှာပါ အန်စာတုံးလေးတုံး။ ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော မျက်နှာပြင် ခြောက်ခုစလုံးကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။]] '''ဖြစ်တန်စွမ်း (probability)''' ဆိုသော ဝေါဟာရတွင် အဓိပ္ပာယ်များစွာ ရှိသည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ လက်တင်စကားလုံး '''probabilitas''' မှ ဆင်းသက်လာပြီး သေချာမှု (certainty) သဘောတရား၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ကို ရည်ညွှန်းသည်။ ၎င်းသည် [[အဖြစ်အပျက်|အဖြစ်အပျက်တစ်ခု၏]] (event) '''ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော (probable)''' သဘာဝကို အကဲဖြတ်ခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ကိန်းဂဏန်းတန်ဖိုးတစ်ခုသည် ၎င်း၏ သေချာမှုအတိုင်းအတာကို (degree of certainty) ကိုယ်စားပြုဖော်ပြခြင်း ဖြစ်သည်။ ဖြစ်တန်စွမ်းသည် တိကျသော သင်္ချာသိပ္ပံပညာရပ် (mathematical science) တစ်ခုအဖြစ် တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ၎င်းကို '''ဖြစ်တန်စွမ်း သီအိုရီ (probability theory)''' သို့မဟုတ် '''ဖြစ်တန်စွမ်းများ (probabilities)''' ဟု ရိုးရှင်းစွာ ခေါ်ဆိုကြသည်။ အဖြစ်အပျက်တစ်ခု၏ ဖြစ်တန်စွမ်းသည် သုည နှင့် တစ် ကြားရှိ [[ကိန်းစစ်]] (real number) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကိန်းဂဏန်း ပိုကြီးလေ အဖြစ်အပျက် ဖြစ်ပေါ်လာရန် '''စွန့်စားရနိုင်ခြေ (risk)''' သို့မဟုတ် '''ဖြစ်နိုင်ချေ (likelihood)''' ပိုများလေ ဖြစ်သည်။ ဖြစ်တန်စွမ်းကို သိပ္ပံနည်းကျ လေ့လာခြင်းသည် သင်္ချာသမိုင်းတွင် မကြာသေးမီကမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ အချို့သော ဖြစ်စဉ်များ အထူးသဖြင့် ကံစမ်းကစားနည်းများ၏ (games of chance) ကျပန်းဖြစ်မှု (randomness) နှင့် ပင်ကိုအားဖြင့် ကြိုတင်ခန့်မှန်း၍မရနိုင်သော သဘာဝများကို လေ့လာခြင်းကြောင့် ဆယ့်ရှစ်ရာစုမှစ၍ ဖြစ်တန်စွမ်း လေ့လာမှုသည် သိသိသာသာ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ဤစူးစမ်းလေ့လာမှုများက သင်္ချာပညာရှင်များကို သီအိုရီတစ်ခုအား ပုံစံတကျ ဖြစ်အောင် (formalize) ပြုလုပ်စေခဲ့သည်။ ထိုသီအိုရီသည် နောက်ပိုင်းတွင် မိုးလေဝသပညာ (meteorology)၊ ဘဏ္ဍာရေး (finance) နှင့် ဓာတုဗေဒ (chemistry) ကဲ့သို့သော ကွဲပြားသည့် နယ်ပယ်များတွင် အသုံးချမှုများကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ == အဖြစ်အပျက်တစ်ခု၏ ဖြစ်တန်စွမ်းများ (Probabilities of an Event) == ဖြစ်တန်စွမ်းသည် ကျပန်းဖြစ်မှုကို (randomness) ကိန်းဂဏန်းဖြင့် ဖော်ပြရန် တိုင်းတာမှု (measure) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ နှစ်ဆယ်ရာစုအစောပိုင်းတွင် ရရှိခဲ့သော သင်္ချာနည်းကျ ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းခြင်းသည် (formalization) ယနေ့တိုင်အောင် စံအဖြစ် တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ [[အဖြစ်အပျက်]] <math>A</math> ၏ ဖြစ်တန်စွမ်းကို <math>\mathbb{P}(A)</math> ဖြင့် သင်္ကေတပြုပြီး အဖြစ်အပျက် ဖြစ်ပေါ်လာမည့် ဖြစ်နိုင်ချေကို ကိုယ်စားပြုသော သုည နှင့် တစ် ကြားရှိ တန်ဖိုးတစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ အကယ်၍ <math>\mathbb{P}(A)=1</math> ဖြစ်ပါက ယင်းအဖြစ်အပျက်ကို အားလုံးနီးပါး သေချာသည့် အဖြစ်အပျက် (almost sure event) ဟု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် အကယ်၍ <math>\mathbb{P}(A)=0</math> ဖြစ်ပါက အဖြစ်အပျက် <math>A</math> ကို သုည အဖြစ်အပျက် (null event) အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ယင်းအဖြစ်အပျက်များသည် ဖြစ်ပေါ်လာရန် ဖြစ်တန်စွမ်း သုညဖြစ်ကြောင်း ညွှန်ပြသည်။ အထူးသဖြင့် စမ်းသပ်မှုတစ်ခုကို (experiment) တူညီသော အခြေအနေများအောက်တွင် ထပ်ခါတလဲလဲ ပြုလုပ်နိုင်ပြီး အောင်မြင်သော ရလဒ်များကို (outcomes) ဇယားပြုစုနိုင်သည့်အခါတွင် အဖြစ်အပျက်တစ်ခု၏ ဖြစ်တန်စွမ်းကို ကြိမ်ဖန်များစွာ အခြေခံသော ချဉ်းကပ်မှု (frequentist approach) ကို အသုံးပြု၍ အကဲဖြတ်နိုင်သည်။ သင်္ချာနည်းအရ အဖြစ်အပျက် <math>A</math> ကို အခြေခံ ရလဒ်များ (elementary outcomes) အားလုံး ပါဝင်သော [[နမူနာ ရပ်ဝန်း|နမူနာရပ်ဝန်း]] (sample space) <math>\Omega</math> ၏ [[အစုပိုင်း|အစုပိုင်း]] (subset) တစ်ခုအဖြစ် ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းထားသည်။ တိကျခိုင်မာသော သီအိုရီ အခြေခံအုတ်မြစ်တစ်ခု တည်ဆောက်ရန် အန်ဒရေး ကိုလ်မိုဂိုရော့ဗ် (Andrey Kolmogorov) သည် အောက်ပါ ဖြစ်တန်စွမ်း [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုများ]] (probability axioms) ကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ဖြစ်တန်စွမ်း အတိုင်းအတာ (probability measure) <math>\mathbb{P}</math> သည် အောက်ပါတို့ကို ပြည့်စုံစေရမည်။ # မည်သည့် အဖြစ်အပျက် <math>A</math> အတွက်မဆို <math> 0\leq \mathbb P(A)\leq 1</math> ဖြစ်သည်။ # <math> \mathbb P(\Omega) = 1</math> ဖြစ်သည်။ # <math> A\cap B=\emptyset</math> ဟု ပေးထားပါက <math> \mathbb P(A \cup B)=\mathbb P(A) + \mathbb P(B)</math> ဖြစ်သည်။ ပိုမိုတိကျခိုင်မာစွာ ဆိုရလျှင် နမူနာရပ်ဝန်း <math>\Omega</math> သည် စစ်ဂမာ-အက္ခရာသင်္ချာ (σ-algebra) <math>\mathcal A</math> တစ်ခုနှင့် တပ်ဆင်ထားသည်။ အဖြစ်အပျက်များကို ဤ စစ်ဂမာ-အက္ခရာသင်္ချာ၏ အစုဝင်များအဖြစ် တိကျစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ ဖြစ်တန်စွမ်း အတိုင်းအတာ (probability measure) <math>P</math> သည် စစ်ဂမာ-အက္ခရာသင်္ချာ <math>\mathcal A</math> မှ အပိုင်းအခြား <math>[0,1]</math> သို့ ပုံဖော်ပေးသော [[ဖန်ရှင်]] (function) တစ်ခု ဖြစ်ပြီး အထက်ပါ နဂိုမှန်အဆိုများကို လိုက်နာသည်။ ဤနေရာတွင် တတိယ နဂိုမှန်အဆိုကို စုံတွဲအလိုက် ဘုံမပါသော (pairwise disjoint) အဖြစ်အပျက်များ၏ ရေတွက်နိုင်သော ပေါင်းစပ်နိုင်မှုအထိ (countable additivity) တိုးချဲ့ထားသည်။ အဖြစ်အပျက်တစ်ခု၏ ဖြစ်ပေါ်မှု သို့မဟုတ် ဖြစ်တန်စွမ်းသည် အခြားတစ်ခု၏ ဖြစ်တန်စွမ်းနှင့် ပတ်သက်၍ မည်သည့် သတင်းအချက်အလက်မျှ မပေးပါက အဖြစ်အပျက် နှစ်ခုကို '''အမှီအခိုကင်းသော (independent)''' အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ သင်္ချာနည်းအရ ဤအခြေအနေကို <math> \mathbb P(A\cap B)=\mathbb P(A)\mathbb P(B)</math> ဟု ဖော်ပြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ခြောက်မျက်နှာပါ အန်စာတုံးတစ်ခုကို ခေါက်၍ <math>1</math> ရရှိရန် ဖြစ်တန်စွမ်းနှင့် နောက်ထပ် အမှီအခိုကင်းသော ဒုတိယအကြိမ် ခေါက်ရာတွင် <math>1</math> ရရှိရန် ဖြစ်တန်စွမ်းသည် ၎င်းတို့၏ သီးခြား ဖြစ်တန်စွမ်းများ၏ (marginal probabilities) မြှောက်လဒ်ဖြစ်ပြီး <math>1/36</math> ဖြစ်သည်။ ဤမူဘောင်သည် အဖြစ်အပျက် <math>B</math> ဖြစ်ပေါ်မှုအပေါ် အခြေခံ၍ အဖြစ်အပျက် <math>A</math> ၏ ဖြစ်တန်စွမ်းကို '''ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် (conditionally)''' အကဲဖြတ်ခြင်းကိုလည်း ခွင့်ပြုသည်။ <math>A</math> နှင့် <math>B</math> တို့သည် အမှီအခိုကင်းသော အခြေအနေမဟုတ်သောအခါ ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် ဖြစ်တန်စွမ်း၏ (conditional probability) အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် <math> \mathbb P(A\mid B)=\mathbb P(A\cap B)/\mathbb P(B)</math> အရ တစ်ခု၏ ဖြစ်ပေါ်မှုသည် အခြားတစ်ခု၏ ဖြစ်တန်စွမ်း ဖြန့်ဖြူးခြင်းကို (probability distribution) ပြောင်းလဲစေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ပထမ အန်စာတုံးတွင် <math>6</math> ပြထားကြောင်း သိရှိထားလျှင် စံ အန်စာတုံး နှစ်တုံး၏ ပေါင်းလဒ်သည် <math>12</math> နှင့် ညီမျှရန် ဖြစ်တန်စွမ်းမှာ <math>1/6</math> ဖြစ်သည်။ ရှုပ်ထွေးသော ဖြစ်တန်စွမ်းများကို အကဲဖြတ်ရန် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ပုံသေနည်း အများအပြား တည်ရှိသည်။ စံ သီအိုရီများတွင် '''ထည့်သွင်း-ဖယ်ကြဉ် မူဝါဒ (inclusion-exclusion principle)''' ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် '''စုစုပေါင်း ဖြစ်တန်စွမ်း နိယာမ (law of total probability)''' နှင့် '''ဘေးစ် ၏ သီအိုရမ် (Bayes' theorem)''' တို့လည်း ပါဝင်သည်။ == ဖြစ်တန်စွမ်း သီအိုရီ (Probability Theory) == ပတ်စကယ် ၏ တိုက်တွန်းမှုကြောင့် ခရစ္စတီယန် ဟိုင်းဂန် သည် ၁၆၅၇ ခုနှစ်တွင် '''De ratiociniis in ludo aleae''' (ကံစမ်းကစားနည်းများတွင် ကျိုးကြောင်းဆင်ခြင်ခြင်းအကြောင်း) ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဤစာသားသည် ဖြစ်တန်စွမ်းနှင့် ပတ်သက်သည့် ပထမဆုံး ပြည့်စုံသော ကျမ်းအဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ ထိုကျမ်းတွင် ဟိုင်းဂန် သည် မျှော်မှန်းတန်ဖိုး (expected value) သဘောတရားကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့ပြီး အလောင်းအစားများကို ခွဲဝေခြင်းနှင့် မဲပုံးမော်ဒယ်များကို (urn models) ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းဆိုင်ရာ သင်္ချာနည်းကျ ချဉ်းကပ်မှုများကို ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{Citation |title=Probabilities: Historical approach and definition. |url=http://www.math93.com/theoreme/probabilites.html |access-date=10 August 2026 |archive-date=9 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120709182251/http://www.math93.com/theoreme/probabilites.html |url-status=dead }}</ref> အခြား အခြေခံကျသော စာသားနှစ်ခုတို့မှာ ဂျေးကော့ ဘာနူးလီ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ထုတ်ဝေသော '''Ars Conjectandi''' (၁၇၁၃) နှင့် အေဗရာဟမ် ဒီ မွိုင်ဗာ (Abraham de Moivre) ၏ '''The Doctrine of Chances''' (၁၇၁၈) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဘာနူးလီ ၏ စာအုပ်သည် ကျပန်းကိန်းရှင် (random variable) သဘောတရားကို မိတ်ဆက်ပေးခဲ့ပြီး ကြီးမားသော ကိန်းများဆိုင်ရာ နိယာမ၏ (law of large numbers) အစောဆုံး ဖော်ပြချက်ကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။<ref>{{Citation |title=A history of probability up to Laplace |url=http://www.cict.fr/~stpierre/histoire/node3.html |access-date=10 August 2026 |archive-date=24 November 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061124101450/http://cict.fr/~stpierre/histoire/node3.html |url-status=dead }}</ref> ဒီ မွိုင်ဗာ ၏ စာအုပ်သည် ဖြစ်တန်စွမ်းအတွက် ပေါင်းစပ်ခြင်း တွက်ချက်မှုပညာ၏ (combinatorics) အသုံးချမှုကို များစွာ ကျယ်ပြန့်စေခဲ့သည်။<ref>{{Citation |last=Hacking |first=Ian |title=The Emergence of Probability |date=1975}}</ref> ၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် အီမိုင်း ဘိုရဲလ် (Émile Borel) ၏ အတိုင်းအတာသီအိုရီနှင့် (measure theory) တိုင်းတာနိုင်သော [[အစု|အစုများ]] (measurable sets) မိတ်ဆက်ခြင်းအပြီးတွင် စံပြ ဖြစ်တန်စွမ်း သီအိုရီသည် (classical probability theory) ခေတ်သစ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်တစ်ခုအဖြစ် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ ဤအတိုင်းအတာသီအိုရီအခြေခံ နမူနာပုံစံကို အွန်ရီ လီဘက်ဂ် (Henri Lebesgue) မှ ၎င်း၏ အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်း (integration) သီအိုရီမှတစ်ဆင့် စနစ်တကျ ချဲ့ထွင်ခဲ့သည်။<ref>{{Citation |title=History of probability from Borel to the Second World War |url=http://www.cict.fr/~stpierre/histoire/node4.html |access-date=10 August 2026 |archive-date=24 November 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061124102720/http://cict.fr/~stpierre/histoire/node4.html |url-status=dead }}</ref> ဗဟိုစုဆုံမှတ် သီအိုရမ်၏ (central limit theorem) ပထမဆုံး ခေတ်သစ်ပုံစံကို ၁၉၀၁ ခုနှစ်တွင် အလက်ဇန္ဒား လီယာပူးနော့ဗ် (Aleksandr Lyapunov) မှ ဖော်ထုတ်ခဲ့ပြီး<ref>{{Citation |title=Between De Moivre and Laplace |url=http://ljk.imag.fr/membres/Bernard.Ycart/smel/articles/etoiles/cadre_etoiles.html}}</ref> ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် ပေါလ် လေဗီ (Paul Lévy) မှ ခေတ်သစ်သီအိုရမ်၏ ပထမဆုံး တိကျခိုင်မာသော သက်သေပြချက်ကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ ၁၉၀၂ ခုနှစ်တွင် အန်ဒရေး မားကော့ဗ် (Andrey Markov) သည် ကြီးမားသော ကိန်းများဆိုင်ရာ နိယာမကို အမှီအခိုရှိသော ကိန်းရှင်များ၏ (dependent variables) ကိန်းစဉ်များဆီသို့ (sequences) ယေဘုယျပြုရန် မူဘောင်တစ်ခုအနေဖြင့် မားကော့ဗ် ချိတ်တန်းများ (Markov chains) ကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။<ref>{{Citation |title=DicoMaths: Markov Chain |url=http://www.bibmath.net/dico/index.php3?action=affiche&quoi=./m/markov.html |access-date=10 August 2026 |archive-date=14 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150614102230/http://www.bibmath.net/dico/index.php3?action=affiche&quoi=.%2Fm%2Fmarkov.html |url-status=dead }}</ref> မားကော့ဗ် ချိတ်တန်းများသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဘရောင်းနီးယန်း ရွေ့လျားမှုမှသည် (Brownian motion) ဂူဂဲလ်၏ ပေ့ချ်ရန့် (PageRank) ကဲ့သို့သော ခေတ်သစ် အဆင့်ဆင့်တွက်နည်းများအထိ (algorithms) ဖြစ်စဉ်များကို မော်ဒယ်တည်ဆောက်ရန်အတွက် သင်္ချာဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၃၃ ခုနှစ်သို့ရောက်မှသာ ဖြစ်တန်စွမ်း သီအိုရီသည် အသုံးချ နည်းစနစ်များ၏ ဖရိုဖရဲ စုစည်းမှုတစ်ခုမှ အန်ဒရေး ကိုလ်မိုဂိုရော့ဗ် ၏ နဂိုမှန်အဆိုဆိုင်ရာ အခြေခံများဖြင့် (axiomatic foundations) အမြဲတမ်း ခိုင်ခံ့စွာ ကျောက်ချထားသော တိကျခိုင်မာပြီး ကိုယ်တိုင်ရပ်တည်နိုင်သည့် သင်္ချာဘာသာရပ်တစ်ခုအဖြစ် ကူးပြောင်းသွားခဲ့သည်။<ref>{{Citation |title=An article on the establishment of the axiomatization of probabilities |url=http://www.probabilityandfinance.com/articles/04.pdf}}</ref> ၁၉၄၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ကီယိုရှီ အီတိုး (Kiyoshi Itô) သည် [[ကဲကုလပ်|စတော့ကတ်စတစ် ကဲကုလပ်]] (stochastic calculus) မူဘောင်ကို တီထွင်ခဲ့ပြီး အီတိုး ၏ အထောက်အကူပြု သီအိုရမ်ကို (Itô's lemma) ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Citation |title=Biography of Itô on the MacTutor site |url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Ito.html}}</ref> ဤကြီးမားသော တိုးတက်မှုသည် စတော့ကတ်စတစ် ကဲကုလပ်နှင့် [[ကိန်းရှင်ခွဲ ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း|ကိန်းရှင်ခွဲ ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်းများ]]အကြား (partial differential equations) သေချာရေရာသော အချိတ်အဆက်တစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ဖြစ်တန်စွမ်းကို စံပြ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာနှင့် (classical analysis) ပေါင်းစည်းပေးခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် သင်္ချာပညာရှင် ဝုဖ်ဂန် ဒိုဘလင် (Wolfgang Doeblin) သည် ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ် ဇွန်လတွင် ၎င်း၏ စစ်တပ်ရှုံးနိမ့်ပြီးနောက် မိမိကိုယ်ကို အဆုံးစီရင်ခြင်း မပြုမီ အလားတူ သီအိုရီမူဘောင်တစ်ခုကို အမှီအခိုကင်းစွာ တွက်ချက်ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံအကယ်ဒမီတွင် ချိပ်ပိတ်၍ အပ်နှံထားသော သူ၏ လက်ရေးမူများသည် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်အထိ ဖွင့်မကြည့်ဘဲ ကျန်ရှိနေခဲ့သည်။<ref>{{Citation |last1=Bru |first1=Bernard |last2=Yor |first2=Marc |title=Sur l'équation de Kolmogoroff, par W Doeblin |journal=C. R. Acad. Sci. Paris, Series I |volume=331 |date=2000}}. On Doeblin's life, see {{Citation |last=Bru |first=Bernard |title=La vie et l'œuvre de W. Doeblin (1915-1940) d'après les archives parisiennes |journal=Math. Inform. Sci. Humaines |volume=119 |date=1992 |pages=5-51}} and {{Citation |title=Biography of Doeblin on the MacTutor site |url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Doeblin.html}}</ref> === နဂိုမှန်အဆို ဖွဲ့စည်းခြင်း (Axiomatization) === နှစ်ဆယ်ရာစုအစောပိုင်းတွင် ကိုလ်မိုဂိုရော့ဗ် သည် ကျပန်းဖြစ်မှုကို (randomness) တိကျခိုင်မာသော ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ လေ့လာမှုပြုလုပ်ရန် လိုအပ်သည့် သင်္ချာဆိုင်ရာ [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုများကို]] စနစ်တကျ ပြုစုခဲ့သည်။ သူသည် ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော အခြေခံ ရလဒ်များအားလုံး (elementary outcomes) ပါဝင်သည့် [[နမူနာ ရပ်ဝန်း|နမူနာရပ်ဝန်းကို]] (sample space) ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် နမူနာရပ်ဝန်း၏ တိုင်းတာနိုင်သော [[အစုပိုင်း|အစုပိုင်းများ]] (measurable subsets) ပါဝင်သည့် စစ်ဂမာ-အက္ခရာသင်္ချာ တစ်ခုကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ရလဒ်များ၏ ဖြစ်တန်စွမ်းများကို တွက်ချက်ရန် ဤအရာအပေါ်သို့ ဖြစ်တန်စွမ်း အတိုင်းအတာ (probability measure) တစ်ခုကို သက်ရောက်စေခဲ့သည်။ ရရှိလာသော [[ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း]] (probability space) <math> (\Omega, \mathcal A, \mathbb P)</math> သည် ကိုလ်မိုဂိုရော့ဗ် ၏ နဂိုမှန်အဆို သုံးခုကို ပြည့်စုံစေရမည်။<ref name="Sinai6">{{Citation |last=Sinaï |first=Yakov |title=Probability Theory: An Introductory Course |date=1992 |page=6}}</ref> # '''(အနုတ်မဟုတ်ခြင်း) (Non-negativity)''' [[အဖြစ်အပျက်|အဖြစ်အပျက်တစ်ခု၏]] ဖြစ်တန်စွမ်းသည် သုည နှင့် တစ် ကြားရှိ [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်တစ်ခု]] ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ မည်သည့် <math> A\in \mathcal A</math> အတွက်မဆို <math> 0\leq \mathbb P(A)\leq 1</math> ဖြစ်သည်။ # '''(ပုံမှန်ဖြစ်စေခြင်း / ယူနစ် အတိုင်းအတာ) (Normalization / Unit measure)''' နမူနာရပ်ဝန်းတစ်ခုလုံး၏ ဖြစ်တန်စွမ်းမှာ တစ် ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ <math> \mathbb P(\Omega) = 1</math> ဖြစ်သည်။ # '''(ရေတွက်နိုင်သော ပေါင်းစပ်နိုင်မှု) (Countable additivity)''' အချင်းချင်း ဖယ်ကြဉ်သော (mutually exclusive) စုံတွဲအလိုက် ဘုံမပါသည့် (pairwise disjoint) အဖြစ်အပျက်များ၏ မည်သည့် ရေတွက်နိုင်သော [[ကိန်းစဉ်]] (countable sequence) <math> A_1,A_2,\dots \in \mathcal A</math> အတွက်မဆို မည်သည့် <math> i\neq j</math> တွင်မဆို <math> A_i\cap A_j=\emptyset</math> ဖြစ်ပါက <math> \mathbb{P} \left( \bigcup_{i\geq 1}A_i \right) = \sum_{i\geq 1}\mathbb{P} (A_i)</math> ဖြစ်သည်။ === ကျပန်းကိန်းရှင်များ၊ ဖြန့်ဖြူးခြင်းများနှင့် ဝိသေသလက္ခဏာ သတ်မှတ်ချက်များ (Random Variables, Distributions, and Characterizations) === ကျပန်းဖြစ်စဉ်များကို (random phenomena) ထိရောက်စွာ မော်ဒယ်တည်ဆောက်ရန် ဖြစ်တန်စွမ်း သီအိုရီသည် ကျပန်းကိန်းရှင်များကို (random variables) မှီခိုသည်။ ကျပန်းကိန်းရှင်တစ်ခုသည် ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိနိုင်သည်။ (real-valued) ၎င်းသည် ကျပန်း[[ဗက်တာ|ဗက်တာများ]] (vectors) ကဲ့သို့ [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] (dimensions) မျိုးစုံရှိနိုင်သည်။ သို့မဟုတ် ၎င်းကို ကိန်းထွေး ရပ်ဝန်းများ (complex spaces) ဆီသို့ ယေဘုယျပြုနိုင်သည်။ ပုံစံတကျအားဖြင့် ကိန်းစစ် ကျပန်းကိန်းရှင်တစ်ခုသည် (real random variable) အခြေခံရလဒ် <math>\omega\in \Omega</math> တစ်ခုစီကို သီးခြား စမ်းသပ်မှုအကောင်အထည်ပေါ်လာခြင်း (experimental realization) <math> X(\omega)</math> ဆီသို့ ပုံဖော်ပေးသော တိုင်းတာနိုင်သည့် (measurable) [[ဖန်ရှင်]] <math> X:\Omega \rightarrow \mathbb R</math> တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Le Gall93">{{Citation |last=Le Gall |first=Jean-François |title=Intégration, Probabilités et Processus Aléatoires |date=2006 |page=93}}</ref> ကျပန်းကိန်းရှင်တစ်ခုကို ၎င်း၏ ဖြစ်တန်စွမ်း ဖြန့်ဖြူးခြင်းဖြင့် (probability distribution) အခြေခံအားဖြင့် ဝိသေသလက္ခဏာ သတ်မှတ်သည်။ ဤဖြန့်ဖြူးခြင်းသည် ဖြစ်တန်စွမ်း အတိုင်းအတာတစ်ခု (probability measure) ဖြစ်သည်။ ဖြန့်ဖြူးခြင်းကို ပေါင်းစု ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (cumulative distribution function - CDF) မှတစ်ဆင့် သင်္ချာနည်းအရ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြနိုင်သည်။ ပကတိ အဆက်မပြတ် ကိန်းရှင်များအတွက် (absolutely continuous variables) ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင် (probability density function - PDF) ကို အသုံးပြုသည်။ တစ်ပိုင်းတစ်စ ကိန်းရှင်များအတွက်မူ (discrete variables) ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင် (probability mass function - PMF) ကို အသုံးပြုသည်။ ဖြစ်တန်စွမ်း ဖြန့်ဖြူးခြင်းများကို မျှော်မှန်းတန်ဖိုး (expected value)၊ စာရင်းအင်းဆိုင်ရာ မိုမန့်များ (statistical moments)၊ ကွဲလွဲချက် (variance) နှင့် ကိန်းရှင်များစွာအကြားရှိ အမှီအခိုကင်းသော တည်ဆောက်ပုံ (independence structure) စသည့် ကန့်သတ်ကိန်းများမှတစ်ဆင့် (parameters) မကြာခဏ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာကြသည်။ === စုဆုံခြင်း နှင့် စုဆုံမှတ် သီအိုရမ်များ (Convergence and Limit Theorems) === ကျပန်းကိန်းရှင်များ၏ [[အနန္တ]] [[ကိန်းစဉ်|ကိန်းစဉ်များဖြစ်သော]] <math> (X_n, n\in \mathbb N)</math> ကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရာတွင် [[ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ|သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းသည်]] (mathematical analysis) [[စုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်များ၏]] (limits) တိကျသော အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များကို လိုအပ်သည်။ ထို့ကြောင့် ကွဲပြားသော စတော့ကတ်စတစ် စုဆုံခြင်း (stochastic convergence) ပုံစံများစွာ တည်ရှိသည်။<ref name="Bertoin34">{{Citation |last=Bertoin |first=Jean |title=Probabilités : cours de licence |date=2000 |page=34}}</ref> ယင်းတို့မှာ အခြေခံဖြစ်တန်စွမ်း အတိုင်းအတာများ၏ (probability measures) စုဆုံခြင်းဖြစ်သော '''ဖြန့်ဖြူးခြင်းအရ စုဆုံခြင်း (convergence in distribution)'''၊ '''ဖြစ်တန်စွမ်းအရ စုဆုံခြင်း (convergence in probability)'''၊ '''အားလုံးနီးပါး သေချာသော စုဆုံခြင်း (almost sure convergence)''' နှင့် <math>L^p</math> စုဆုံခြင်းဟုလည်းခေါ်သော '''ပျမ်းမျှအရ စုဆုံခြင်း (convergence in mean)''' တို့ ဖြစ်ကြသည်။ === စတော့ကတ်စတစ် ကဲကုလပ် (Stochastic Calculus) === [[ကဲကုလပ်|စတော့ကတ်စတစ် ကဲကုလပ်]] သည် အချိန်နှင့်အမျှ ကျပန်း (randomly) ဆင့်ကဲပြောင်းလဲနေသော (evolve) စနစ်များကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရန် သင်္ချာဆိုင်ရာ မူဘောင်ဖြစ်သည်။<ref name="Yor15">{{Citation |last1=Revuz |first1=Daniel |last2=Yor |first2=Marc |title=Continuous Martingales and Brownian Motion |date=2004 |page=15}}</ref> အချိန်ကို တစ်ပိုင်းတစ်စ ကန့်သတ်ကိန်းတစ်ခုအဖြစ် (discrete parameter) သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ၎င်းကို [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (integers) <math> 0,1,2,\dots </math> ဖြင့် ကန့်သတ်ကိန်းအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး ကျပန်းကိန်းရှင်များ၏ အနန္တ ကိန်းစဉ် <math> (X_n,n\geq 0)</math> ကို ထုတ်ပေးသည်။ စံပြ ဥပမာများတွင် ကျပန်းလမ်းလျှောက်မှုများနှင့် (random walks) တစ်ပိုင်းတစ်စ-အချိန် (discrete-time) မားကော့ဗ် ချိတ်တန်းများ ပါဝင်သည်။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် အချိန်ကို အဆက်မပြတ် (continuous) ကန့်သတ်ကိန်းတစ်ခုအဖြစ် (parameter) သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ဤနေရာတွင် <math> t\in \mathbb R_+</math> သို့မဟုတ် <math> t\in \mathbb R</math> ဖြစ်ပြီး အဆက်မပြတ်-အချိန် စတော့ကတ်စတစ် လုပ်ငန်းစဉ် (continuous-time stochastic process) <math> (X_t,t\geq 0)</math> ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ စတော့ကတ်စတစ် ကဲကုလပ် သည် ထိုကဲ့သို့သော လုပ်ငန်းစဉ်များ၏ အရေးကြီးသည့် ဂုဏ်သတ္တိများစွာကို (properties) ခွဲထုတ်ပြသသည်။ မားကော့ဗ် ဂုဏ်သတ္တိ (Markov property) အရ အနာဂတ် အခြေအနေများ၏ (future states) ကန့်သတ်ချက်ပါ ဖြစ်တန်စွမ်း ဖြန့်ဖြူးခြင်းသည် (conditional probability distribution) လက်ရှိ အခြေအနေအပေါ်တွင်သာ (current state) တိကျစွာ မူတည်နေပြီး အတိတ်သမိုင်းကြောင်းကို (past history) စာရင်းအင်းအရ (statistically) သက်ဆိုင်မှုမရှိစေကြောင်း ပြဋ္ဌာန်းသည်။ ထပ်တလဲလဲဖြစ်ခြင်း (recurrence) နှင့် အကူးအပြောင်းဖြစ်ခြင်း (transience) ဟူသော သဘောတရားများသည် မားကော့ဗ် ချိတ်တန်းတစ်ခုသည် ပေးထားသော အခြေအနေတစ်ခုဆီသို့ အနန္တအကြိမ်အရေအတွက် (infinitely often) ပြန်လည်ရောက်ရှိမည်လား သို့မဟုတ် နောက်ဆုံးတွင် ၎င်းကို လုံးဝစွန့်ခွာသွားမည်လား ဆိုသည်ကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသည်။ ထို့အပြင် မာတင်ဂေးလ် (martingale) သည် လက်ရှိ သတင်းအချက်အလက် စစ်ထုတ်မှုအောက်တွင် (current information filtration) အနာဂတ် အခြေအနေတစ်ခု၏ ကန့်သတ်ချက်ပါ မျှော်မှန်းချက်သည် (conditional expectation) လက်ရှိ အခြေအနေနှင့် တိကျစွာ ညီမျှနေသည့် (precisely equal) သီးခြား စတော့ကတ်စတစ် လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ==ကိုးကား== [[ကဏ္ဍ:ဖြစ်တန်စွမ်း]] dw56qklv8b35gnv0g7bycg4wx16eg0g 0 12074 1055622 774140 2026-09-28T12:55:09Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1055622 wikitext text/x-wiki {{copyedit}} [[File:Walter de Maria Vertikaler Erdkilometer.jpg|thumb|ထိုင်၍ ဆော့ကစားနေသော ကလေးငယ်တစ်ဦး]] သက်ရှိဟူသရွေသည် တစ်စတစ်စ ကြီးပြင်းလာကြရသည်ချည်းဖြစ်၏။ ယင်းတို့ ကြီးပြင်းလာပုံကို သိလိုလျှင်၊ မွေးဖွားသည့်အချိန်မှစ၍ တဖြည်းဖြည်း အသက် အားဖြင့်၎င်း၊ အရွယ်အားဖြင့်၎င်း၊ စိတ်နေသဘောထားအားဖြင့် ၎င်း၊ ပြုမှုလုပ်ကိုင်ပုံအားဖြင့်၎င်း၊ ကြီးမားပြောင်းလဲလာပုံကို စူးစမ်းကြည့်ရှုသင့်သည်။ သတ္တဝါအပေါင်းတို့သည် မသိနားမလည်သေးသော အကောင်ကလေးဘဝကို လွန်မြောက်ပြီးမှသာလျှင် တတ်သိ နားလည်သော အကောင်ကြီးဘဝသို့ ရောက်ရစမြဲဖြစ်သည်။ အဆင့်အတန်း အမြင့်ဆုံးဖြစ်သော လူသတ္တဝါ မဆိုထားဘိ၊ အနိမ့်ဆုံးဖြစ်သော တိရစ္ဆာန်များပင် အကောင်ကလေးဘဝမှ ကြီးပြင်းလာရ၏။ သို့သော် လူတို့ကြီးပြင်းလာပုံနှင့် တိရစ္ဆာန် များ ကြီးပြင်းလာပုံမှာ ခြားနားသည်။ လူတို့သည် တိရစ္ဆာန် များထက် ကလေးဘဝတွင် ကြာကြာနေရသည်။ သတ္တဝါ အဆင့်အတန်းမြင့်လေ၊ ကြီးပြင်းအောင် ပြုစု စောင့်ရှောက်ရ သည့်အချိန် ပိုကြာလေဖြစ်၏။ အဆင့်အတန်းမြင့်သည့် သတ္တဝါများသည် သားငယ်များကို နည်းပါးစွာ ပေါက်ပွားသော် လည်း၊ အဆင့်အတန်းနိမ့်သည့် သတ္တဝါများသည်ကား သား ငယ် အများအပြား ပေါက်ပွားလေ့ရှိသည်။ သို့ဖြစ်၍ အဆင့် အတန်းမြင့်သည့်သတ္တဝါများသည် ကလေးများကို အချိန်ကြာစွာ စောင့်ရှောက်မွေးမြူနိုင်သည်။ ပမာဆိုလျှင် အဆင့်အတန်းနိမ့် သော ငါးများသည် သားငယ်များကို ကြီးပြင်းအောင် မွေးမြူရ သည်ဟူ၍ မရှိချေ။ တစ်ကြိမ်လျှင် ငါးကလေးပေါင်း မြောက်မြားစွာ ပေါက်ပွားသဖြင့် ငါးမကြီးမှာ ယင်းတို့ကို ပြန်၍ မကြည့်နိုင်တော့ပေ။ အဆင့်အတန်း အမြင့်ဆုံးဖြစ်သော လူတို့မှာမူ တစ်ကြိမ် လျှင် တစ်ယောက်၊ တစ်ခါတစ်ရံ နှစ် ယောက်သာ မွေးသောကြောင့် ကလေးကို အချိန်ကြာမြင့်အောင် မွေးမြူ စောင့်ရှောက်နိုင်သည်။ သို့သော် လူတို့တွင် ထူးကဲစွာ သုံးယောက်၊ လေးယောက်၊ ငါးယောက်အထိ မွေးသည်လည်း ရှိသေးသည်။ လူတို့သည် ကလေးဘဝမှ တဖြည်းဖြည်း ကြီးပြင်းလာ၍ အသက် ၂၁ နှစ်ခန့် ရှိသောအခါ အရွယ် ရောက်သည်။ တစ်နည်းဆိုသော် လူတို့၏ ပျမ်းမျှသက်တမ်း သည် အနှစ် ၆ဝ မျှသာ ဖြစ်ရာ၊ အရွယ်ရောက်သည့်အချိန် အထိ သက်တမ်းသုံးပုံတစ်ပုံကြာသည်။ တိရစ္ဆာန်များအဖို့ကား ခြောက်ပုံ တစ်ပုံခန့်သာ ကြာသဖြင့်၊ လူသည် မိဘကို ပို၍ ကြာမြင့်စွာ မှီခိုရှင်သန်ရသည် == ကိုယ်ခန္ဓာကြီးထွားလာပုံ == ကလေးများသည် အမိဝမ်းတွင်း၌ ပဋိသန္ဓေ တည်သည့်နေ့မှစ၍ တစ်နေ့ထက်တစ်နေ့ အခြေအနေ ပြောင်းလဲတိုးတက်လာသည်။ ပဋိသန္ဓေတည်စတွင် ကလေး၏ အလေးချိန်သည် တအောင်စ ကို အစိတ်ပေါင်း ၅၆ သန်းမျှ စိတ်လျှင် တစ်စိတ်သာရှိ၍ တစ်နေ့တစ်ခြား အလေးချိန်တိုးတက်လာရာ မွေးဖွားသောအခါ၊ ကလေးမှာ ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် ၇ပေါင်ခန့် ရှိတတ်သည်။ ခြောက်လသားခန့် ရှိသောအခါအလေးချိန်သည် နှစ်ဆဖြစ်လာ ၍၊ အခါလည်သား ရှိသောအခါ သုံးဆဖြစ်လာသည်။ အရပ်မှာလည်း ၂၁ လက်မမှ လက်မ ၃ဝအထိ တိုးတက်လာ သောကြောင့်၊ ကလေးများသည် ဤနို့စို့အရွယ်တွင် အလွန် ကြီးထွားလွယ်သည်ဟု ဆိုရပေမည်။ မတ်တတ်ပြေးစ အရွယ် ရောက်သော ပထမနို့စို့အရွယ်ကလောက် တစ်ရှိန်တည်း တက် ၍ မသွားတော့ချေ။ ကိုယ်လုံးနှင့်အရပ်မှာ ခပ်မှန်မှန်သာ ထွက် လာ၏။ ထိုကြောင့် ၆ နှစ် သားကလေး၏ အလေးချိန်မှာ မွေးစကထက် ခြောက်ဆသာရှိ၍၊ ၁ဝ နှစ်တွင် ဆယ်ဆ၊ ၂ဝ တွင် အဆနှစ်ဆယ်သာ ရှိသည်။ အရပ်အမောင်းမှာလည်း ထိုနည်းနှင်နှင်ပင် ခပ်မှန်မှန် ထွက်လာ၏။ သို့သော် ထိုမှ ရှေ့သို့ ကိုယ်ခန္ဓာ တိုးတက်ကြီးထွားခြင်း မရှိတော့သည့် အသက် ၂ဝ အရွယ်တွင် မွေးစကအယပ်ထက် သုံးဆ ရှည်ထွက်လာသည်။ နို့စို့အရွယ်တွင် ၆ နှစ်မှ ၂ဝကြား အရွယ်တွင် ကြီးထွားမှုသည် တဖြည်းဖြည်း နှေးသွားသည်။ မိန်းကလေးနှင့် ယောက်ျားကလေးနှစ်ဦးတွင် မိန်းကလေး သည် ယောက်ျားကလေးထက် စော၍ အရွယ်ရောက်၏။ အများအားဖြင့် နှစ်နှစ်ခန့်စောသည်။ အသက် ၁၄ နှစ်ခန့် အရွယ် မိန်းကလေး တစ်ယောက်သည် အရွယ်တူ ယောက်ျား ကလေးထက် ကိုယ်အလေးချိန်တွင်လည်းကောင်း၊ အရပ်အမောင်းတွင် လည်းကောင်း သာနေကြောင်းကို တွေ့ရ၏။ ကလေးများ ကြီးထွားလာ ရာ၌ အရိုးအခြင်၊ ဦးနှောက်နှင့် ကိုယ်ခန္ဓာအချိုးအစားတို့ သည် တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲနေသည်။ ငယ်ရွယ်သောကလေး များ၏ ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းများ၌ အရိုးနုကလေးများသာ ပါဝင်နေသည်။ ယင်းတို့သည် အလွန်နုနယ်သဖြင့်၊ ကလေးငယ် များကို ကိုယ်တွယ် သည့်အခါ ပွေ့ချီသည့်အခါများ၌ အထူး သတိထားရသည်။ လူကြီးများ၏ ပကတိအရိုးကဲ့သို့ မမာ သေးသောကြောင့်၊ ကလေးများသည် မည်သည့်အရာကိုမဆို လက်ဖြင့်ကောင်းစွာ မဆုပ်ကိုင်နိုင်သေးချေ။ သူတို့၏ ကိုယ် ခန္ဓာမှာလည်း တောင့်တောင့်တင်းတင်း မရှိလှသေးသဖြင့်၊ ခိုင်မြဲစွာ မထိုင်နိုင် မရပ်နိုင်ချေ။ တဖြည်းဖြည်းနှင့် ကလေး များစားသော အစာထဲမှ ဆားဓာတ်တို့သည် သူတို့၏ အရိုးနု ကလေးများကို မာလာစေ၍၊ ပကတိအရိုးအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲ သွားစေသည်။ ကလေးများ၏ဦးနှောက် ငယ်ရွယ်စဉ်အခါတွင် အလွန်ကြီးထွားလွယ်၏။ အသက် ၆နှစ်အရွယ်ရှိ ကလေး၏ ဦးနှောက်သည် လူကြီး၏ဦးနှောက်နှင့် တစ်ရွယ်တည်း ဖြစ် သည်။ ကိုယ်ခန္ဓာ အချိုးအစားမှာလည်း ပြောင်းလဲလာသော ကြောင့်၊ မွေးခါစတွင် ကလေး၏ဦးခေါင်းသည် ကိုယ်အရှည်၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့်ရှိသော်လည်း အရွယ်ကြီးလာသောအခါ ရှစ်ပုံ တစ်ပုံသာ ရှိတော့သည်။ ထို့ပြင် မျက်နှာပုံသဏ္ဌာန်မှာလည်း ထင်ထင်ရှားရှား ပြောင်းလဲသွား၏။ ငယ်ရွယ်သော ကလေး၏ နဖူးသည် သက်ကြီးများ၏နဖူးထက် ပို၍မိုမောက်ပြီးလျှင် မေးစေ့မှာမူ သေးငယ်သည်။ တဖြည်းဖြည်း ကြီးပြင်းလာသော အခါ၊ နဖူးမှာ ပြေသွားလျက် မေးစေ့သည် ပို၍ပေါ်လွင်လာ၏။ မျက်နှာသွင်ပြင်မှာ ထိုသို့ ပြောင်းလဲသွားသောကြောင့် ကလေး မျက်နှာနှင့် လူကြီးမျက်နှာမှာ အတော်ပင် ကွာခြားပေသည်။ ဤသည်ကိုပင် ငယ်ရုပ်ပျောက်သွားသည်ဟု ဆိုကြသည်။ လူတို့သည် ငယ်ရာမှကြီးလာရာ၊ ထိုကြီးလာပုံကို သေချာ စေ့ငုစွာ ကြည့်ရှုသော် အလွန်ဆန်းကြယ်ကြောင်း တွေ့ရ၏။ အမိဝမ်းတွင်း၌ ကလလရေကြည် တည်ဦးစမှ ခန္ဓာပျက်ပြုန်း အသက်ကုန်ဆုံးရသည့် အချိန်အထိ၊ လူတို့၏ အခြေအနေသည် အမြဲပြောင်းလဲနေသည်။ အသက်အလိုက် ပိုင်းခြား၍ ကြည့် မည် ဆိုသော်၊ မွေးစမှ လမ်းလျှောက်တတ်သည့်အရွယ်အထိကို နို့စို့အရွယ်၊ ၁နှစ်မှ ၃ နှစ်အထိကို မတ်တတ်ပြေးအရွယ်၊ ၃ နှစ်မှ ၆ နှစ်အထိကို စကားသင်အရွယ်ဟူ၍ ခွဲခြားနိုင်ပြီးလျှင်၊ အရွယ်သုံးမျိုးစလုံးကိုခြုံ၍ ရှေးဦးကလေးဘဝဟု ခေါ်ကြ၏။ အလယ်ကလေးဘဝမှာ ၆ နှစ်အရွယ်မှ ၁ဝနှစ်အရွယ်အထိ ဖြစ်သည်။ နှောင်းကလေးဘဝမှာမူ ၁ဝ နှစ်အရွယ်မှစ၍၊ ယောက်ျားကလေးများအဖို့ ၁၃ နှစ်မှ ၁၆ နှစ် အကြား ရှင်ပြု ချိန်အရွယ်၊ မိန်းကလေး များအဖို့ ၁၂ နှစ်မှ ၁၅ နှစ် အကြား အပျိုဖျန်းအရွယ်အထိ ဖြစ်သည်။ ယင်း သည့်နောက်တွင် လူပျို ဖော် အပျိုဖော် ဝင်လာကြပြီးလျှင်၊ ၁၈ နှစ်မှ ၂ဝ အကြား အရွယ်အထိ အစွမ်းကုန် ကြီးထွားသည်။ အသက် ၂ဝ ကျော် ၃ဝ နီးပါးအရွယ်မှစ၍ ကာယဗလ၊ ဉာဏဗလ၊ ရူပဗလစသော ဗလများ ဖွံ့ဖြိုးလာပြီးလျှင်၊ တဖြည်းဖြည်း ထိုဗလများ အား နည်းယိမ်းယိုင်သည့်ဖက်သို့ လှမ်းလာသော အသက် ၄ဝ မှ ၆ဝ အကြား အရွယ်အထိမှာ လူကြီးပိုင်းဖြစ်သည်။ ထို့ထက် ကြီးရင့်လာသည့်အခါ၊ အိုမင်းမစွမ်းဖြစ်လာပြီးလျှင် သူငယ်ပြန် အရွယ်သို့ရောက်၍၊ နောက်ဆုံးသေသည့်အချိန်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွေ့သွားလေတော့သည်။ ဤသို့ တစ်သက်တာတွင် မွေးသည့်အချိန်မှ သေဆုံး သည့်အချိန်အထိ၊ လူတို့၏ အခြေအနေသည် တစ်ဆင့်ပြီး တစ်ဆင့် ပြောင်းလဲသွားသည်။ ထိုသို့ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲ သွားရာတွင်လည်း၊ အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း ကျား၊ မ လိုက်၍ အနည်းငယ်ကွဲပြား၏။ ထို့ပြင် လူမျိုးတစ်မျိုးနှင့် တစ်မျိုးသည် ကြီးထွားပုံချင်းတွင် ကွာခြားသည်။ အသက် ၁ဝ နှစ် အရွယ်ရှိ ကလေးတယောက်၏ အရပ်သည် ၄၇ လက်မ ရှိသော်လည်း၊ သူနှင့်ရွယ်တူအမျိုးခြား ကလေးတစ်ယောက်၏ အရပ်သည် ၆ဝ ရှိနေသည်ကို တွေ့ရသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ မျိုးတူရွယ်တူ ကလေးများပင် ထိုသို့ကွာခြားနေသည်ကို တွေ့ရ ပြန်၏။ လူကြီးများတွင် အချို့မှာ ၅ ပေရှည်၍ အချို့မှာ ၆ပေ ရှည်သည်။ ပမာပြရသော်၊ အမေရိကန်လူမျိုးတို့သည် အီတာလျံ လူမျိုးတို့ထက် အများအားဖြင့် အရပ်ပို၍မြင့်၏။ အနောက် တိုင်းသားများသည်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် မြန်မာထက် အရပ် မြင့်သည်။ လူများသည် အရပ်အမောင်းတွင်သာ ကွာခြားသည်မဟုတ်၊ လူ၏ အချိုးအစားနှင့် အလေးချိန်တို့တွင် လည်း ကွာခြားသေးသည်။ ဤသို့ လူတစ်မျိုးနှင့်တစ်မျိုး အချိုး အစား မတူခြင်း၊ အလေးချိန် မမျှခြင်း၊ အရပ်အမောင်း မနှိုင်း သာခြင်းတို့မှာ၊ ဇာတိချက်ကြွေ ရပ်မြေဌာနများ၏ ရာသီဥတု အစားအသောက်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေ စသည်တို့၏ ဖန်တီးမှု၊ လူတစ်ဦးစီ၏ ကျန်းမာရေးအခြေအနေ စသည်တို့ ကြောင့် ဖြစ်ရသည်ဟုဆိုသည်။ ကလေးများ ကြီးပြင်းလာရာတွင် ကိုယ်ခန္ဓာ အစိတ်အပိုင်း များ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲ တိုးတက်လာသည့် အမျှ၊ ထို အစိတ်အပိုင်းများကို သူတို့ အသုံးချတတ်လာပုံတို့မှာ၊ ပမာ ဆိုသော် မျက်စိကို အသုံးချတတ်လာပုံ၊ ခြေလက်ဦးခေါင်း စသည်တို့ကို အသုံးချတတ်လာပုံတို့မှာ၊ အထူး စိတ်ဝင်စားဖွယ် ကောင်းပေသည်။ မွေးစကလေးသည် မည်သူမျှ သင်မပေးရဘဲ နှင့် နို့စို့တတ်၏။ မိခင်သည် သားငယ်ကို ရင်ခွင်၌ ပိုက်ကာ နို့ကို ပါးစပ်ထဲသို့ ထည့်ပေးလိုက်သည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက်၊ ကလေးသည် သူ၏အာဟာရဖြစ်သော နို့ရည်ကို ကောင်းမွန်စွာ အားပါးတရစို့တတ်သည်။ တစ်လသားကလေးသည် သူ၏ စက္ခုအကြည်တည်းဟူသော မျက်စိအာရုံကို ခံစားရန်၊ အရောင် တောက်ပ၍ ကြီးမားသော အရာဝတ္ထုများကို စူးစိုက်၍ ကြည့် တတ်စ ပြုလာသည်။ နှစ်လလောက်ရှိသောအခါ၊ ရွေ့လျား နေသော အရာဝတ္ထုများကို ရွေ့လျားရာဖက်သို့လိုက်၍၊ သူ၏ မျက်လုံးကလေးနှင့်တကွ ဦးခေါင်းကိုပါ စောင်းငဲ့၍ လှည့်ကာ ပတ်ကာ ကြည့်တတ်လာ၏။ ကလေးသည် သူ့ကိုယ်အင်္ဂါ ကလေးများကို မည်ကဲ့သို့ အသုံးချရမည်ကို သူ့ဘာသာ တစ တစစမ်း၍ သင်နေခြင်းပင်ဖြစ်လေသည်။ ကလေးသည် မွေးခါစ၌ လက်များရှိသော်လည်း ကိုင်ရ ကောင်းမှန်း မသိပေ။ သို့သော် လက်ဖဝါးပေါ်သို့ အရာဝတ္ထု တစ်ခုခု ချပေးလိုက်လျှင် လက်ချောင်းကလေးများဖြင့် ဆုပ် ထားတတ်၏။ နောက် တဖြည်းဖြည်း သူသည် လက်ကို အသုံးချတတ်လာပြီးလျှင်၊ မျက်စိဖြင့် မြင်နေသော အရာဝတ္ထု များကို သူ့လက်ဖြင့် ဆွဲယူ ကိုင်တွယ်တတ်လာသည်။ ထိုနောက် ခြေထောက်ကလေးကို မည်ကဲ့သို့လှုပ်ရှားရမည်ကို စမ်းကြည့်ပြန်၏။ ငါးလသားကလေးတယောက်ကို ခြေများ ထောက်နေအောင် ချီထားလျှင်၊ သူသည် ခြေများကို တစ်ဖက် ပြီးတစ်ဖက် ရွေ့လျားလှုပ်ကန်ကြည့်တတ်သည်။ လူကြီးများ လမ်းလျှောက်လျှင် ဘယ်ခြေပြီးမှ ညာခြေလှမ်း၊ ညာခြေပြီးမှ ဘယ်ခြေလှမ်းသကဲ့သို့၊ ကလေးသည် အစဦးစွာ လှုပ်ရှား ကတည်းက ခြေထောက်ကို တစ်ဖက်ပြီးမှတစ်ဖက် လွှဲ၍ လှုပ် တတ်၏။ တစ်ခါတစ်ရံ ကန်လေ့ရှိ၏။ ခြေထောက်များကို လှုပ်တတ်လာသောအခါ၊ ကိုယ်ကို လှုပ်ရှားတတ်အောင် တစ်ဆင့်တက်၍ လေ့ကျင့်ပြန်၏။ သာမန်အားဖြင့် ကလေး သည် ရှစ်လသားသာသာတွင် လေးဖက်တွားစပြုသည်။ အစ တွင် ဝမ်းလျားမှောက်ကာ ကြမ်းပြင်ပေါ်၌ အားယူပြီးလျှင်၊ အရှေ့သို့ တိုး၍တိုး၍ သွားကြည့်၏။ နောက်မှကိုယ်ကို ကြမ်း က ခွာကာ လေးဖက်ထောက်၍ သွားသည်။ အချို့ကလေးများ ကမူ ဖင်ရွှေ့ကာ ရွှေ့ကာနှင့်သာ သွားတတ်၏။ ဝမ်းလျားထိုး တတ်၊ ထိုင်တတ်၊ လေးဖက်တွားတတ်ပြီးသော် မတ်တတ် ရပ် နိုင်ရန် လေ့ကျင့်ပြန်၏။ မတ်တပ်ရပ်သင်နေသော ကလေးသည် ပထမတွင် လက်ရန်းကိုဖြစ်စေ၊ ကုလားထိုင်စားပွဲစသော သူတို့ မှီတန်သလောက် အားပြုစရာပစ္စည်း တစ်ခုခုကိုဖြစ်စေ၊ လက် ဖြင့် ဖေးမကိုင်တွယ်ယင်း ခြေကိုတစ်လှမ်းချင်း စမ်း၍လျှောက် ကြည့်၏။ ကလေးသည် သူ့ကိုယ်သူ အတော်ဟန်နိုင်မှသာ လက်လွှတ်ကာ စွန့်စွန့်စားစား အကူအညီမပါဘဲ စမ်း၍ လျှောက် တော့သည်။ လမ်းလျှောက်စအရွယ်တွင် မိခင်၏ ကြည့်ရှုစောင့်ရှောက်ပြုစုမှု များစွာလို၏။ ခြေထောက်များ လမ်း လျှောက်သောအခါ ခွင်မနေအောင်၊ ခြေကို အချက်ကျကျ လှမ်း တတ်အောင်၊ ခြေဖည်ယမ်း မဖြစ်ရအောင်၊ မိခင်က သွန်သင် ပြုပြင်ပေးသင့်၏။ လမ်းလျှောက်တတ်ပြီးသော ကလေးသည် သူ၏အခက်အခဲများကို ကျော်လွန်နိုင်ခဲ့ပြီဖြစ်၍၊ ဝမ်းသာ အားရနှင့် ဟိုမှသည်မှ အမြဲပြေးလွှား၍သာ နေလိုပေသည်။ လမ်းလျှောက်တတ်ခဲ့လျှင် ပြေးတတ်ရန် မခဲယဉ်းတော့ပေ။ ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်းရှိ လှုပ်ရှားမှုဆိုင်ရာ အကြော ကြွက်သား စသည်တို့မှာ ကျင့်သားရသွားပြီဖြစ်သောကြောင့်၊ စိတ်အာရုံ မစူးစိုက်ရတော့ဘဲ အလိုအလျောက် စနစ်တကျ လှုပ်ရှားနိုင် လာသည်။ အများအားဖြင့် အခါလည်လျှင် ကလေးသည် ကောင်းစွာ လမ်းလျှောက်တတ်၏။ အချို့ကလေးများသည် ၁၄ လ ၁၈ လလောက်မှ ကောင်းစွာ လျှောက်တတ်၏။ ကလေးများသည် နောက်တစ်ဆင့်တက်၍ စကားပြောတတ် အောင် အသံထွက်တတ်အောင် ကြိုးစား ရပြန်သည်။ ကလေး သည် မွေးလျှင်မွေးခြင်း အသံပြုတတ်သည်။ သို့သော် အော်၍ ငိုသည်မှအပ၊ သူ့မှာ အခြားမည်သို့မျှ အသံထွက်အောင် ပြုလုပ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးချေ။ တစ်ခါတစ်ရံ ဝူးဝါးနှင့်အသံ ပြုတတ်၏။ တစ်နှစ်သားလောက် ရှိသွားသောအခါ သူသည် လူ့လောကသို့ ရောက်သည်မှာ အတော်ကြာသွားပြီဖြစ်သော ကြောင့်၊ လူတို့ ပြုသမျှ ပြောသမျှတို့ကို အာရုံငါးပါးဖြင့် ခံစား ရ၍ အတုခိုးလိုစိတ်များ ပေါ်လာ၏။ မိခင်နှင့်တကွ ပတ်ဝန်း ကျင်ရှိ လူများ စကားပြောသံကို သူသည် နေ့စဉ်ကြားနေရာ၊ နားရည်ဝလာသောကြောင့် ထိုကဲ့သို့သော အသံမျိုးကို သူ ကိုယ်တိုင် ထွက်တတ်ချင်လာသည်။ သူသည် အသံကို ဖမ်း တတ်လာသောကြောင့်၊ သူ့ကို မြှူချော့နေလျှင် ဤအသံသည် သူ့အား ပျော်ရွှင်မှုကို ဖန်တီးပေးကြောင်း သူနားလည်သဖြင့် ပြုံးရွှင်ရယ်မော၏။ ချောက်လှန့်ငေါက်ငန်းလျှင် သူသည် အသံကို ကျက်မိပြီဖြစ်သောကြောင့် မဲ့ရွဲ့ကာ ငိုရန်ပြင်၏။ တစ်ခါတစ်ရံ အကယ်ပင် ငိုသည်။ ဤသို့ အသံအကြောင်း ကောင်းစွာ သိတတ်လာသော အရွယ်တွင် ကလေးသည် စကား စတင်၍ ပြောရန် ကြိုးစား၏။ ကလေးသည် အစပထမတွင် ရိုးရိုး အာခေါင်သံနှင့် တစ်လုံးချင်းအသံများကိုသာ ပြုတတ်၏။ နောက်မှ အဓိပ္ပာယ်မပေါက်သေးသော နှစ်လုံးဆက်၊ သုံးလုံး ဆက်အသံများကို အတုခိုး၍ မပီကလာ ပီကလာနှင့် ပြောတတ် လာသည်။ ကလေးသည် အသံကိုမှန်း၍ တစ်လုံးစနှစ်လုံးစ စမ်းပြော ကြည့်ခြင်းဖြစ်၏။ ကလေးများသည် အလွန် အတုခိုးကောင်း သည်။ လူကြီးက ပြောလိုက်သော အသံကိုမှတ်၍ ထိုအသံကို ထပ်တလဲလဲပြုခြင်းဖြင့် ကလေးသည် စကားလုံးများကို ပြော တတ်လာသည်။ စကား မတတ်တတတ် အရွယ်တွင် ကလေး သည် သူအလိုရှိသော ပစ္စည်းများကို ရယူလို၍ဖြစ်စေ၊ သူပြုခဲ့ ပြီးသော အမူအရာကိုပြလို၍ဖြစ်စေ၊ အိုးတိုးအတနှင့် စကား ပြောလေ့ရှိ၏။ အသက် တဖြည်းဖြည်း ကြီးလာသောအခါ၊ ကလေးသည် အရာဝတ္ထုများတွင် အမည် အသီးသီးရှိသည်ကို ရိပ်မိလာသဖြင့် ဒါဘာလဲ၊ ဟိုဟာဘာလဲ စသည်ဖြင့် မေးစမ်း တတ်လာ၏။ ဤနည်းဖြင့် နှစ်ခါလည်လောက်တွင် ကလေး သည် စကားကို နှစ်လုံးဆက် သုံးလုံးဆက် ပြောတတ်လာကာ၊ သုံးနှစ်ခွဲလောက်တွင် ကောင်းကောင်း စကားတတ်လာ၍၊ လွယ်ကူသည့်စကားလုံးများဖြင့် သူလိုချင် ပြောချင်သမျှကို မေး တတ်လာသည်။ ၃ နှစ်နှင့် ၄ နှစ်ကြား ကလေးများသည် အလွန်စကား တတ်လွယ်၍၊ထိုအရွယ်၌ သင်ပေးသမျှ ကြား သမျှ ဝေါဟာရစကားလုံးများကိုလည်း သူနားလည်လွယ်၏။ ၅ နှစ်သားအရွယ် ကျောင်းပို့ချိန်သို့ ရောက်သောအခါ၊ ကလေးမှာ အတိုင်းထက်အလွန် စကားကြွယ်နေပြီ ဖြစ်သည်။ စကားတတ်လာသော ကလေး၏ အသိဉာဏ် အခြေအနေ သည် တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်လာ၏။ အထူးသဖြင့် အသက် ၅ နှစ်မှ ၁၆နှစ်အထိ အချိန်အတွင်းတွင်သာ ကလေးများ၏ အသိဉာဏ်သည် တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးသည်။ ထိုအသိဉာဏ်သည် တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးသည်။ ထိုအသက်မှ ကျော်လွန် အသိဉာဏ်သည် တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးသည်။ ထို သွားသော် ကိုယ်ကာယ ဖွံ့ဖြိုးခြင်း ဖြည်းနှေးသွားသကဲ့သို့၊ အသိဉာဏ် တိုးတက်မှုသည်လည်း နှေးကန်သွား၏။ သို့သော် ဗဟုသုတ၊ အလိမ္မာ၊ စဉ်းစားဆင်ခြင်မှု စသည်တို့ကား တိုးတက်လာသည်။ == စိတ်တိုးတက်ရင့်သန်လာပုံ == နို့စို့အရွယ်ကလေးသည် သူ၏ကိုယ်မှလွဲလျှင် ပတ်ဝန်းကျင် လောကကို အနည်းငယ်မျှ စိတ်မဝင်စားသောကြောင့်၊ သူ့ကိုယ်ကိုပင်သူ အမျိုးမျိုး လှုပ်ရှားကစားနေတတ်၏။ လက် ကလေးများဖြင့် ခေါင်းကုတ် ခြင်း၊ နဖူးကိုခြစ်ခြင်း၊ ခြေမဖျား ကလေးကို ပါးစပ်ထဲသို့ ထိုးသွင်းခြင်း စသည်ဖြင့်၊ သူ့ကိုယ် ခန္ဓာ အစိတ်အပိုင်းကိုသာ သူအသုံးချ၍ စိတ်ပျော်ရွှင်မှုကို ဖန်တီးရ၏။ အနည်းငယ် ကြီးပြင်းလာသော် သူ့စိတ်သည် ပတ်ဝန်းကျင်သို့ အာရုံပြောင်းသွားသောကြောင့်၊ သူ့အနီးအနား ရှိ အရာဝတ္ထုတို့ကို ကိုယ်တွယ် ကြည့်ခြင်း၊ သူမမြင်ဘူးသေးသူ များကို စူးစူးစိုက်စိုက် စိတ်ဝင်စားစွာ ကြည့်ခြင်း၊ မြင်သမျှ အရာများကို စပ်စပ်စုစု မေးမြန်းခြင်းစသည်တို့တွင် စိတ် ထက်သန်လာ၏။ ၄ နှစ် ၅နှစ်သား ကလေး၏စိတ်တွင် ကိုယ် နှင့်သက်ဆိုင်သည်ဖြစ်စေ၊ မသက်ဆိုင်သည်ဖြစ်စေ၊ အလွန် သိချင်သော အာသာများ ရှိနေတတ်သည်။ ဤအရွယ်၌ ကလေးများသည် သူတို့အလိုမပြည့်မခြင်း လူ ကြီးများကို နားပူနားဆာပြုကာ မေးမြန်း တတ်၏။ ကစားစရာ မီးရထားတွဲဖြစ်စေ၊ မော်တော်ကား ဖြစ်စေ၊ ဝယ်ပေးထားသော် သူတို့၏ သိချင်စိတ်ဇောကြောင့် ထိုပစ္စည်းကလေးများကို ဖျက်ဆီးပစ်တတ်၏။ တစ်ခါတစ်ရံ ကစားစရာ အစအန များကို ကောက်ယူ၍ သူတို့ကိုယ်တိုင် အိမ်ကလေးသဖွယ် ဆောက်လုပ်ခြင်း၊ သင်္ဘောသဖွယ်ပြု၍ ရေစီးကြောင်းများ၌ မှောက်ကာ ကစားခြင်း စသည်ဖြင့်၊ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် မြင်ဘူး သည့်အရာများနှင့်မတူ တူအောင် သရုပ်ဆောင်၍ ကစား လေ့ရှိသည်။ ဤအရွယ် ကလေးများ၏ စိတ်၌ သဏ္ဌာန်လုပ် သရုပ်ပေါ်လွယ်၏။ မဟုတ်မဟတ်ကို တကယ်ထင်တတ်၏။ တစ်ခါတစ်ရံ မြင်းစီးလာသူကိုတွေ့က၊ အိမ်၌ရှိသော တံမြက် စည်းကို ခွစီးကာ ခုန်ပေါက်ပြေးလွှားခြင်းဖြင့်၊ သူတို့ကိုယ် သူတို့ တကယ် မြင်းကြီးစီးနေရသကဲ့သို့ စိတ်ထဲ၌ အလွန် ကျေနပ်နေတတ်သည်။ တစ်ယောက်နှင့်တစ်ယောက် ခါးကို ဖက်၍ မီးရထားတွဲသဖွယ် စီတန်း ဆွဲသွားရလျှင် အကယ်ပင် မီးရထားတွဲဟု စိတ်ထဲ၌ ထင်တတ်ကြ၏။ ထို့ကြောင့် သူတို့ ကို ဒဏ္ဍာရီပုံပြင် များ ပြောပြသောအခါ၊ သူတို့စိတ်ထဲ၌ ပုံထဲတွင်ပါသော အဖြစ်အပျက်များကို တကယ့်အဖြစ်အပျက် များဟု ထင်နေတတ်ပြီးလျှင်၊ ထိုပုံကို သဘောကျက ထပ်တ လဲလဲသာ ကြားလိုကြ၏။ ဤအရွယ်သည် အလွန်အတုခိုးတတ်သော အရွယ်ဖြစ်၏။ လူကြီးများ ပြုမှုလုပ်ကိုင်သည်ကိုကြည့်၍၊ သူတို့ကလေး အချင်းချင်း လူကြီးများလုပ်သကဲ့သို့ အတုခိုးကာ လုပ်တတ်ကြ ၏။ ကစားစရာ ပစ္စည်းကလေးများကို စက္ကူကတ်ပြားများဖြင့် သူတို့၏ ထက်မြက်သောဉာဏ်စွမ်းဖြင့် အတုယူကာ မတူ တူအောင် လိုက်လုပ်နိုင်ကြ၏။ အသက် ၆နှစ်မှ ၁ဝ နှစ် ၁၁ နှစ်ကြားရှိ ကလေးများ၏ အာရုံ ငါးပါးသည် အလွန်ထက်သန် နေသောကြောင့်၊ သူတို့သည် လူကြီးများထက် ကွဲပြားစွာ မြင် တတ်၏။ နားဖြင့် အသံကို ခွဲခြားတတ်လာ၏။ နှာခေါင်း၊ လျှာ၊ ကိုယ်အတွေ့ စသည်တို့၌လည်း အာရုံကို ကောင်းစွာ ခံစားတတ်လာသည်။ စိတ်၏ လှုပ်ရှားမှုများ ဤအသက်အရွယ် တွင် ပေါ်လာတတ်၏။ ကျောင်းသို့ရောက်ပြီ ဖြစ်သောကြောင့်၊ သူတို့သည် ငယ်ရွယ်စဉ်ကကဲ့သို့ မိဖ နားကပ်၍ ပွတ်သီး ပွတ်သပ် မနေလိုတော့ချေ။ သူငယ်ချင်း အပေါင်းအဖော်များ နှင့်သာ ကစားနေလို၏။ ပြိုင်ဆိုင်လိုစိတ်၊ အတုခိုးလိုစိတ်များ ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ မိမိကိုယ်တိုင်လုပ်ထားသော အရာများကို ပြစားလိုစိတ်ရှိလာပြီးလျှင် ကိုယ့်ကိုယ်ကို အားကိုးယုံကြည် တတ်လာသည်။ သူတို့ကို ချီးမွမ်းလိုက်လျှင်လည်း အလွန် ကျေနပ်၍၊ ဆတက်ထမ်းပိုး တိုး၍ ကောင်းအောင် လုပ်တတ် ၏။ သူတို့ကို ချောက်လှန့်လျှင်လည်း ကြောက်ရွံ့တတ်သည်။ ထိုကြောင့် ဤအရွယ် ကလေးများကို လိမ်မာရေးခြားရှိလာ အောင်၊ အခါအားလျော်စွာ ကြိမ်ပြ၍ ချောက်တန်ချောက်၊ ဆုပြ၍ မြှောက်တန်မြှောက်ရသည်။ ကလေးတို့၏မှတ်ဉာဏ်အကောင်းဆုံးအရွယ်သည် ၆ နှစ်မှ ၁၆ နှစ်ကြားဖြစ်၍၊ သူတို့၏တစ်သက်တာတွင် အသုံးကျမည့် ပညာရပ်များကို ထိုအချိန်အတွင်း အားတိုက်ခွန်တိုက် သင် ကြား ပေးနိုင်ပေသည်။ သူတို့ ဦးနှောက်သည် မည်သည်ကိုမဆို ကာလကြာအောင် မှတ်မိနိုင်သည်။ အသက်ကြီးလာသည့်အခါ ထိုစွမ်းရည်သည် နည်းပါးသွားတတ်၏။ ၅ နှစ်သား အရွယ်က ဒဏ္ဍာရီပုံပြင်များကို နှစ်သက်ယုံကြည် သလောက် ယခု အရွယ်တွင် ထိုပုံပြင်များကို မနှစ်ခြိုက်တော့ချေ။ သူတို့၌ စဉ်းစားဉာဏ်ကလေး ဝင်လာပြီ ဖြစ်သောကြောင့် ပြောတိုင်း မယုံတော့ချေ။ တကယ့်အဖြစ်အပျက်များကိုသာ ကြားလိုကြ၏။ တကယ် အသုံးချနိုင်သည့် အရာဝတ္ထုပစ္စည်းများကိုသာ ကိုင် တွယ်လို၏။ မည်သည်ကိုမဆို လေ့ကျင့်လိုက်လျှင် အလွန် ရလွယ် မှတ်မိလွယ်သော အချိန်ဖြစ်သဖြင့်၊ ဤအရွယ်တွင် အကျင့်ကောင်းများ စွဲသွားအောင် ပြုပြင် သွန်သင်ပေးရန် အထူးပင် လိုအပ်သည်။ မုဆိုးနားနီး မုဆိုး၊ တံငါနားနီး တံငါ ဆိုသကဲ့သို့ သူတို့ကို လူလိမ္မာကလေးများ လူရည်ချွန် ကလေး များ ဖြစ်လာနိုင်စေရန် ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေကောင်းများ နှင့် နီးစပ်အောင် ဖန်တီးပေးရပေမည်။ သူတို့၏ စိတ်သည် နုနယ်နေ၍ ပြောင်းလဲလွယ်သဖြင့် ဆွယ်သည့်ဖက်ကို ပါနိုင် လေရာ၊ ကောင်းရာလမ်းကိုဆွယ်ရန် ကြိုးစားရမည်။ ဥဒါဟရုဏ်၊ သူတို့သည် အသင်းအပင်းဖွဲ့၍ မိတ်ဆွေများနှင့် အတူ သွား အတူလာ နေလိုသောစိတ် ရှိတတ်သဖြင့်၊ ကျောင်းနေစဉ် ကပင် ကင်းထောက် အဖွဲ့၊ ကင်းထောက်မယ် အဖွဲ့တို့ကို စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့ပါမူ၊ နောင်ကြီးပြင်းသော အခါ၊ အသင်းအပင်း သမဝါယမလုပ်ငန်း စသည်တို့၌ ဝါသနာ ပါ သွားပေမည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁)</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကလေးဘဝ]] k3gf0s4os5u4r9on5li7x24blmccgdx 100 16561 1055660 1052650 2026-09-28T21:26:18Z Mkant00 135890 expanded 1055660 wikitext text/x-wiki {| width="100%" cellpadding="2" cellspacing="4" style="background-color: #F8FCFF; font-family: -apple-system, BlinkMacSystemFont, 'Segoe UI', Roboto, sans-serif; border: 1px solid #B8CBE0; border-radius: 4px;" |- | style="background-color: #CEDFF2; border-bottom: 2px solid #99B7D8; text-align: center; padding: 0.5em; font-size: 125%; font-weight: bold; color: #081735;" | [[File:Nuvola apps edu mathematics-p.svg|32px|middle]] သင်္ချာပညာရပ်နယ်ပယ်များနှင့် အကြောင်းအရာများ (Branches and Topics of Mathematics) |- | {| width="100%" bgcolor="#080F24" border="0" cellpadding="4" cellspacing="2" style="border-collapse: separate; margin: auto;" |- align="center" bgcolor="#B6C0FF" style="color: #050B1E; font-size: 98%;" ! width="25%" | '''[[သင်္ချာအခြေခံ|အခြေခံအုတ်မြစ်နှင့် ယုတ္တိဗေဒ]] (Foundations & Logic)''' ! width="25%" | '''[[အက္ခရာသင်္ချာ|အက္ခရာသင်္ချာ]] (Algebra)''' ! width="25%" | '''[[ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ|ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာနှင့် ကဲကုလပ်]] (Analysis & Calculus)''' ! width="25%" | '''[[ကိန်းသီအိုရီ|ကိန်းသီအိုရီ]] (Number Theory)''' |- valign="top" align="left" style="background: #EAF4FD; font-size: 91%; line-height: 1.45;" | <div style="float: right; margin-left: 6px;">[[File:Nuvola apps edu mathematics blue-p.svg|32px]]</div> * [[သင်္ချာအခြေခံ|သင်္ချာအခြေခံ]] (Foundations of mathematics) * [[သင်္ချာယုတ္တိဗေဒ]] (Mathematical logic) ** [[သက်သေပြချက်သီအိုရီ]] (Proof theory) ** [[မိုဒယ်သီအိုရီ]] (Model theory) ** [[တွက်ချက်နိုင်စွမ်းသီအိုရီ]] (Computability theory) * [[အစုသီအိုရီ]] (Set theory) ** [[ရိုးရိုးအစုသီအိုရီ]] (Naive set theory) ** [[ဗလာစု]] (Empty set) ** [[ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆို]] (Axiom of choice) ** [[နဂိုမှန်အဆို]] (Axiomatic set theory) * [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ]] (Category theory) ** [[2-ကတ်တဂိုရီ]] (2-category) ** [[ဖန်တာ]] (Functor) ** [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]] (Natural transformation) ** [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း]] (Adjunction) ** [[မိုနက်]] (Monad) ** [[တိုပို့စ် သီအိုရီ]] (Topos theory) | <div style="float: right; margin-left: 6px;">[[File:Rubik's cube.svg|34px]]</div> * [[အက္ခရာသင်္ချာ]] (Algebra) * [[ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ|သရုပ်မဲ့ အက္ခရာသင်္ချာ]] (Abstract algebra) ** [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုသီအိုရီ]] (Group theory) ** [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းသီအိုရီ]] (Ring theory) ** [[ဖီးလ်ဒ်|ဖီးလ်ဒ် သီအိုရီ]] (Field theory) ** [[ဂယ်လ်ဝါ သီအိုရီ၏ အခြေခံသီအိုရမ်|ဂယ်လ်ဝါသီအိုရီ]] (Galois theory) ** [[ဖလှယ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ]] (Commutative algebra) ** [[အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော အက္ခရာသင်္ချာ]] (Universal algebra) * [[မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ]] (Linear algebra) ** [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (Vector space) ** [[ကိန်းအုံ]] (Matrix) ** [[ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာနှင့် ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး]] (Eigenvalues & Eigenvectors) * [[မျဉ်းဖြောင့်အစုံ အက္ခရာသင်္ချာ]] (Multilinear algebra) * [[ဂျီဩမေတြီ အက္ခရာသင်္ချာ]] (Geometric algebra) * [[ဟိုမိုလော်ဂျစ်ကယ် အက္ခရာသင်္ချာ|ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာ အက္ခရာသင်္ချာ]] (Homological algebra) ** [[ကြယ်ပွင့်-အက္ခရာသင်္ချာ]] (*-algebra) * [[လီအက္ခရာသင်္ချာ]] (Lie algebra) | <div style="float: right; margin-left: 6px;">[[File:Nuvola apps kmplot.svg|32px]]</div> * [[ကဲကုလပ်]] (Calculus) ** [[စုဆုံမှတ်]] (Limit) ** [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်]] (Derivative) ** [[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရယ်]] (Integral) * [[ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ|ကိန်းစစ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] (Real analysis) ** [[ကိန်းစဉ်တန်း]] (Series) ** [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ သီအိုရီ]] (Measure theory) *** [[ဟား အတိုင်းအတာ]] (Haar measure) * [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေး ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] (Complex analysis) ** [[ကိန်းထွေးပြင်ညီ]] (Complex plane) * [[ဖန်ရှင်ဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ|ဖန်ရှင်နယ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] (Functional analysis) * [[ခန့်မှန်းတွက်ချက်မှု သီအိုရီ]] (Approximation theory) * [[အထူးဖန်ရှင်များ]] (Special functions) * [[ပိုတင်ရှယ် သီအိုရီ]] (Potential theory) * [[ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း|ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်းများ]] (Differential equations) ** [[ကိန်းရှင်ခွဲ ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း|PDE]] * [[အင်တီဂရယ် ညီမျှခြင်းများ]] (Integral equations) * [[ပြောင်းလဲလှုပ်ရှားစနစ်|ဒိုင်းနမစ်စနစ်များ]] (Dynamical systems) ** [[ကေအော့သီအိုရီ]] (Chaos theory) | <div style="float: right; margin-left: 6px;">[[File:Elliptic curve simple.png|34px]]</div> * [[ဂဏန်းသင်္ချာ|အခြေခံ ဂဏန်းသင်္ချာ]] (Elementary arithmetic) * [[ကိန်းသီအိုရီ]] (Number theory) ** [[သဘာဝကိန်း|သဘာဝကိန်းများ]] (Natural numbers) ** [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (Integers) ** [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်းများ]] (Rational numbers) ** [[သုဒ္ဓကိန်း|သုဒ္ဓကိန်းများ]] (Prime numbers) ** [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]] (Complex numbers) ** [[ကိန်းရင်း|ကိန်းရင်းများ]] (Algebraic numbers) * [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ကိန်းသီအိုရီ|အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ကိန်းသီအိုရီ]] (Algebraic number theory) * [[ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာနည်းကျ ကိန်းသီအိုရီ|ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ကိန်းသီအိုရီ]] (Analytic number theory) * [[ဒိုင်အိုဖန်တိုင်း ညီမျှခြင်း|ဒိုင်အိုဖန်တိုင်း ညီမျှခြင်းများ]] (Diophantine equations) * [[မော်ဂျူလာ ဂဏန်းသင်္ချာ]] (Modular arithmetic) * [[P-အခြေခံကိန်း]] (P-adic numbers) |- align="center" bgcolor="#B6C0FF" style="color: #050B1E; font-size: 98%;" ! width="25%" | '''[[ဂျီဩမေတြီ|ဂျီဩမေတြီ]] (Geometry)''' ! width="25%" | '''[[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Topology)''' ! width="25%" | '''[[ပိုင်းစသီးခြားသင်္ချာ|ပိုင်းစသီးခြားသင်္ချာနှင့် စီစဉ်တွဲစပ်မှု သင်္ချာ]] (Discrete & Combinatorics)''' ! width="25%" | '''[[ဖြစ်တန်စွမ်း|ဖြစ်တန်စွမ်းနှင့် စာရင်းအင်းပညာ]] (Probability & Statistics)''' |- valign="top" align="left" style="background: #EAF4FD; font-size: 91%; line-height: 1.45;" | <div style="float: right; margin-left: 6px;">[[File:Kuboctaeder-Animation.gif|32px]]</div> * [[ဂျီဩမေတြီ]] (Geometry) * [[ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီ]] (Euclidean geometry) * [[စက်လုံးမျက်နှာပြင် ဂျီဩမေတြီ]] (Spherical geometry) * [[တြီဂိုနိုမေတြီ]] (Trigonometry) * [[ဒစ်ဖရန်ရှယ်ဂျီဩမေတြီ|ဒစ်ဖရန်ရှယ် ဂျီဩမေတြီ]] (Differential geometry) ** [[မန်နီဖိုး]] (Manifold) ** [[လီအုပ်စု|လီအုပ်စုများ]] (Lie groups) * [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ဂျီဩမေတြီ]] (Algebraic geometry) * [[ယူကလစ်ဒ်မဟုတ်သော ဂျီဩမေတြီ|ယူကလစ်ဒ်မဟုတ်သော ဂျီဩမေတြီ]] (Non-Euclidean geometry) * [[ခုံးသော ဂျီဩမေတြီ|ခုံးသော ဂျီဩမေတြီ]] (Convex geometry) * [[တစ်ပိုင်းတစ်စ ဂျီဩမေတြီ]] (Discrete geometry) | <div style="float: right; margin-left: 6px;">[[File:Torus.png|32px]]</div> * [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Topology) * [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီရပ်ဝန်း]] (Topological space) * [[ဂရိုသန်ဒိခ် တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Grothendieck topology) * [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း]] (Metric space) * [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Algebraic topology) ** [[ဟိုမိုတိုပီ]] (Homotopy) ** [[ဟိုမိုလော်ဂျီ]] (Homology) ** [[ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] (Cohomology) * [[ဟော့ဖ်ဖိုက်ဘာဖွဲ့စည်းခြင်း]] (Hopf fibration) * [[ကွင်းပါသော ရပ်ဝန်း]] (Ringed space) | <div style="float: right; margin-left: 6px;">[[File:6n-graf.svg|36px]]</div> * [[ပိုင်းစသီးခြားသင်္ချာ|ပိုင်းစသီးခြားသင်္ချာ]] (Discrete mathematics) * [[ကွန်ဘိုင်နတိုးရစ်|စီစဉ်တွဲစပ်မှု သင်္ချာ]] (Combinatorics) ** [[စီစဉ်တွဲစပ်မှုဆိုင်ရာ ဂျီဩမေတြီ]] (Combinatorial geometry) * [[ဂရပ်သီအိုရီ]] (Graph theory) ** [[လမ်းကြောင်း]] (Path) * [[အစီအစဉ် သီအိုရီ|အစီအစဉ် သီအိုရီ]] (Order theory) * [[လတ္တစ် သီအိုရီ|လတ္တစ် သီအိုရီ]] (Lattice theory) * [[ကုတ်ဒင်းသီအိုရီ|ကုတ်ဒင်းသီအိုရီ]] (Coding theory) | <div style="float: right; margin-left: 6px;">[[File:Two red dice 01.svg|34px]]</div> * [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] (Probability theory) ** [[ကျပန်းကိန်းရှင်]] (Random variable) ** [[မျှော်မှန်းတန်ဖိုး]] (Expected value) ** [[ကွဲလွဲချက်]] (Variance) * [[စတော့ကတ်စတစ် လုပ်ငန်းစဉ်များ|စတော့ကတ်စတစ် လုပ်ငန်းစဉ်များ]] (Stochastic processes) ** [[မာကော့ဗ် ချိတ်တန်းများ|မာကော့ဗ် ချိတ်တန်းများ]] (Markov) * [[ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း]] (Normal distribution) * [[ဘိုင်နိုမီရယ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း]] (Binomial distribution) * [[ပွာဆွန်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း]] (Poisson distribution) * [[စာရင်းအင်း ပညာ]] (Statistics) |- align="center" bgcolor="#B6C0FF" style="color: #050B1E; font-size: 98%;" ! width="25%" | '''[[သဘောတရားရေးရာ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ|တွက်ချက်မှုနှင့် အဆင့်ဆင့်တွက်နည်းများ]] (Computation)''' ! width="25%" | '''[[အသုံးချသင်္ချာ|အသုံးချ သင်္ချာနှင့် အကောင်းဆုံးဖြစ်အောင် ညှိနှိုင်းတွက်ချက်ခြင်း]] (Applied)''' ! width="25%" | '''[[ရူပဗေဒ|သင်္ချာဆိုင်ရာ ရူပဗေဒ]] (Mathematical physics)''' ! width="25%" | '''မှတ်တိုင်များနှင့် ယဉ်ကျေးမှု (Milestones & Culture)''' |- valign="top" align="left" style="background: #EAF4FD; font-size: 91%; line-height: 1.45;" | <div style="float: right; margin-left: 6px;">[[File:Gcalctool.svg|34px]]</div> * [[သဘောတရားရေးရာ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ|သဘောတရားရေးရာ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ]] (Theoretical computer science) * [[အဆင့်ဆင့်တွက်နည်း]] (Algorithm) * [[ကုဒ်ဝှက်ရေးသားခြင်း|ကုဒ်ဝှက်ရေးသားခြင်း]] (Cryptography) * [[သတင်းအချက်အလက် သီအိုရီ|သတင်းအချက်အလက် သီအိုရီ]] (Information theory) * [[ဉာဏ်ရည်တု၏ သင်္ချာ|စက်သင်ယူမှုနှင့် ဉာဏ်ရည်တု၏ သင်္ချာ]] (Theory of Machine Learning & AI) | <div style="float: right; margin-left: 6px;">[[File:MorphismComposition-01.png|34px]]</div> * [[အသုံးချသင်္ချာ|အသုံးချ သင်္ချာ]] (Applied mathematics) * [[သင်္ချာဆိုင်ရာ အကောင်းဆုံးဖြစ်အောင် ညှိနှိုင်းတွက်ချက်ခြင်း|အကောင်းဆုံးဖြစ်အောင် ညှိနှိုင်းတွက်ချက်ခြင်း]] (Optimization) * [[ဂိမ်းသီအိုရီ]] (Game theory) * [[ကိန်းဂဏန်းခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုပညာ|ကိန်းဂဏန်းခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုပညာ]] (Numerical analysis) * [[မျဉ်းဖြောင့် ညီမျှခြင်းများ စနစ်]] (System of linear equations) * [[သင်္ချာဆိုင်ရာ ဘောဂဗေဒ|သင်္ချာဆိုင်ရာ ဘောဂဗေဒ]] (Mathematical economics) | <div style="float: right; margin-left: 6px;">[[File:Gravitation space source.png|34px]]</div> * [[ရူပဗေဒ|သင်္ချာဆိုင်ရာ ရူပဗေဒ]] (Mathematical physics) * [[ကလပ်စစ်ကယ် မက္ကင်းနစ်]] (Classical mechanics) ** [[အရွေ့စွမ်းအင်]] (Kinetic energy) ** [[အဟုန်]] (Momentum) · [[အလျင်]] (Velocity) · [[အရှိန်]] (Acceleration) ** [[ဗဟိုခွာအား]] (Centrifugal force) * [[ယေဘုယျ နှိုင်းရသီအိုရီ|ယေဘုယျ နှိုင်းရသီအိုရီ]] (General relativity) * [[ကွမ်တမ် မက္ကင်းနစ်|ကွမ်တမ် မက္ကင်းနစ်]] (Quantum mechanics) * [[အရည် ရွေ့လျားပြောင်းလဲမှု|အရည် ရွေ့လျားပြောင်းလဲမှု]] (Fluid dynamics) ** [[နယူတန်နီယန် အရည်]] (Newtonian fluid) ** [[ထုထည်စေးပျစ်ဆ]] (Volume viscosity) ** [[နာဗီယေး-စတုတ် ညီမျှခြင်းများ]] (Navier–Stokes equations) * [[လာပလေ့စ် အော်ပရေတာ]] (Laplace operator) * [[ဗက်တာစက်ကွင်း]] (Vector field) * [[ပွာဆွန်း ညီမျှခြင်း]] (Poisson's equation) | <div style="float: right; margin-left: 6px;">[[File:Arithmetic symbols.svg|32px]]</div> * '''အခြေခံ သီအိုရမ်များ (Fundamental Theorems)''' ** [[ဂဏန်းသင်္ချာ၏ အခြေခံသီအိုရမ်|ဂဏန်းသင်္ချာ]] (Arithmetic) ** [[အက္ခရာသင်္ချာ၏ အခြေခံသီအိုရမ်|အက္ခရာသင်္ချာ]] (Algebra) ** [[ကဲကုလပ်၏ အခြေခံသီအိုရမ်|ကဲကုလပ်]] (Calculus) * [[ဂူဒယ်၏ မပြည့်စုံခြင်းသီအိုရမ်များ|ဂိုဒယ်၏ မပြည့်စုံမှု သီအိုရမ်များ]] (Gödel's incompleteness theorems) * [[ထောင်စုနှစ် ဆုကြေးပေး ပြဿနာများ|ထောင်စုနှစ် ဆုကြေးပေး ပြဿနာများ]] (Millennium Prize Problems) * [[သင်္ချာဆိုင်ရာ မဖြေရှင်းနိုင်သေးသော ပြဿနာများ|မဖြေရှင်းနိုင်သေးသော ပြဿနာများ]] (Unsolved problems) * [[ပိုင် (သင်္ချာ)|π (ပိုင်)]] · [[၀.၉၉၉...]] * [[ကိန်း]] (Numbers) · [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သင်္ကေတများစာရင်း|သင်္ကေတများ]] (Notation) * [[သင်္ချာ၏ သမိုင်းကြောင်း|သမိုင်းကြောင်း]] (History) * [[သင်္ချာပညာရှင်|အတ္ထုပ္ပတ္တိများ]] (Biographies) * [[သင်္ချာဆိုင်ရာအလှအပ]] (Mathematical beauty) |} |} <!-- NOTABLE MATHEMATICIANS SECTION --> {| width="100%" cellpadding="2" cellspacing="4" style="background-color: #F8FCFF; font-family: -apple-system, BlinkMacSystemFont, 'Segoe UI', Roboto, sans-serif; border: 1px solid #B8CBE0; border-radius: 4px; margin-top: 8px;" |- | style="background-color: #CEDFF2; border-bottom: 2px solid #99B7D8; text-align: center; padding: 0.4em; font-size: 115%; font-weight: bold; color: #081735;" | [[File:Nuvola apps bookcase.svg|28px|middle]] [[သင်္ချာပညာရှင်|ထင်ရှားသော သင်္ချာပညာရှင်များ]] |- | {| class="mw-collapsible" width="100%" bgcolor="#080F24" border="0" cellpadding="4" cellspacing="2" style="border-collapse: separate; margin: auto;" |- align="center" bgcolor="#B6C0FF" style="color: #050B1E; font-size: 95%;" ! width="33.3%" | '''ရှေးခေတ်ကာလ (Antiquity)''' ! width="33.3%" | '''အလယ်ခေတ်နှင့် အစ္စလာမ့်ရွှေခေတ် (Middle Ages & Islamic Golden Age)''' ! width="33.3%" | '''ခေတ်သစ်အစောပိုင်း (၁၆-၁၈ ရာစု) (Early Modern)''' |- valign="top" align="left" style="background: #EAF4FD; font-size: 88%; line-height: 1.6;" | [[သေးလ်|သေးလ်]] (Thales) · [[ပိုက်သာဂိုးရပ်စ်|ပိုက်သာဂိုရပ်စ်]] (Pythagoras) · [[ယူဒေါက်စပ်စ်|ယူဒေါက်စပ်စ်]] (Eudoxus) · [[ယူကလစ်|ယူကလစ်]] (Euclid) · [[အာခီမီးဒီးစ်|အာခီမီးဒီးစ်]] (Archimedes) · [[အပိုလိုနီးယပ်စ်|အပိုလိုနီးယပ်စ်]] (Apollonius) · [[ဒိုင်အိုဖန်းတပ်စ်|ဒိုင်အိုဖန်းတပ်စ်]] (Diophantus) · [[ဟီးရွန်|ဟီးရွန်]] (Heron) · [[ဟိုင်းပေးရှား|ဟိုင်းပေးရှား]] (Hypatia) | [[အာရီယာဘာတာ|အာရီယာဘာတာ]] (Aryabhata) · [[ဗြဟ္မဂုတ္တ|ဗြဟ္မဂုတ္တ]] (Brahmagupta) · [[မိုဟာမက် အီဘင်မူဆာ အယ်ခိုဝါရစ်ဇမီ|အယ်လ်-ခိုဝါရစ်ဇ်မီ]] (al-Khwarizmi) · [[သာဘစ် အစ်ဘင် ကူရာ|သာဘစ် အစ်ဘင် ကူရာ]] (Thābit ibn Qurra) · [[အယ်လ်ဟာဇန်|အယ်လ်ဟာဇန်]] (Alhazen) · [[အိုမာ ခေယမ်|အိုမာ ခေယမ်]] (Omar Khayyam) · [[ဖီဘိုနာချီ|ဖီဘိုနာချီ]] (Fibonacci) · [[မာဒါဗာ|မာဒါဗာ]] (Madhava) · [[ကျူရှီကျဲ|ကျူရှီကျဲ]] (Zhu Shijie) · [[အယ်လ်-ကာရှီ|အယ်လ်-ကာရှီ]] (al-Kāshī) | [[ကာဒါနို|ကာဒါနို]] (Cardano) · [[ဗီယက်|ဗီယက်]] (Viète) · [[ပီယား ဒေ ဖဲမ|ဖဲမ]] (Fermat) · [[ရနေး ဒေးကာ့|ဒေကားတ်]] (Descartes) · [[ပက်စ်ကယ်|ပက်စ်ကယ်]] (Pascal) · [[နယူတန်|နယူတန်]] (Newton) · [[ဂေါ့ဖရိဒ် ဝီလ်ဟမ် လိုက်ဘနစ်|လိုက်ဘ်နစ်ဇ်]] (Leibniz) · [[ဂျေးကော့ဘ် ဘာနူးလီ|ဂျေးကော့ဘ် ဘာနူးလီ]] (Jacob Bernoulli) · [[လီယွန်ဟတ် အွိုင်လာ|အွိုင်လာ]] (Euler) · [[ဂျိုးဇက်-လူဝီ လာဂေါင့်|လာဂေါင့်]] (Lagrange) · [[လာပလေ့စ်|လာပလေ့စ်]] (Laplace) |- align="center" bgcolor="#B6C0FF" style="color: #050B1E; font-size: 95%;" ! width="33.3%" | '''၁၉ ရာစု (19th Century)''' ! width="33.3%" | '''၂၀ ရာစု (20th Century)''' ! width="33.3%" | '''မျက်မှောက်ခေတ် (၂၁ ရာစု) (Contemporary)''' |- valign="top" align="left" style="background: #EAF4FD; font-size: 88%; line-height: 1.6;" | [[ကားလ် ဖရီးဒရစ် ဂေါက်|ဂေါက်စ်]] (Gauss) · [[ကော်ချီ|ကော်ချီ]] (Cauchy) · [[အာဘဲလ်|အာဘဲလ်]] (Abel) · [[ဂယ်လ်ဝါ|ဂယ်လ်ဝါ]] (Galois) · [[ဂျေးကိုဘီ|ဂျေးကိုဘီ]] (Jacobi) · [[ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး|ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး]] (Dirichlet) · [[ဘန်းဟတ် ရီးမန်|ရီးမန်း]] (Riemann) · [[ကားလ် ဗိုင်ရာစရပ်|ဗိုင်ယာရှထရပ်စ်]] (Weierstrass) · [[ရစ်ချတ် ဒီဒီကင်|ဒက်ဒီကင်း]] (Dedekind) · [[ဂျော့ ကန်တာ|ကန်တာ]] (Cantor) · [[ဆိုဖီယာ ကိုဗေးစကိုင်း|ကိုဗာလက်စကယား]] (Kovalevskaya) · [[အွန်ရိ ပွန်ကာရေ|ပွန်ကာရေး]] (Poincaré) | [[ဒေးဗစ် ဟီလ်ဘတ်|ဟီလ်ဘတ်]] (Hilbert) · [[အမ်မီ နိုသာ|နိုသာ]] (Noether) · [[ရှရီနီဗာဆာ ရာမန်နျူဂျန်|ရာမနုဂျန်]] (Ramanujan) · [[ဘာနက်|ဘာနက်]] (Banach) · [[ကိုးလ်မိုဂိုရော့ဗ်|ကိုးလ်မိုဂိုရော့ဗ်]] (Kolmogorov) · [[ဖွန်နွိုင်းမန်း|ဖွန်နွိုင်းမန်း]] (von Neumann) · [[ကာ့ ဂူဒယ်|ဂိုဒယ်]] (Gödel) · [[အလန် ကျူးရင်း|ကျူးရင်း]] (Turing) · [[ရှန်နွန်|ရှန်နွန်]] (Shannon) · [[အဲဒို့ရှ်|အဲဒို့ရှ်]] (Erdős) · [[အလက်ဇန်းဒါး ဂရိုသန်ဒိခ်|ဂရိုသန်ဒိခ်]] (Grothendieck) · [[ဝိုင်းလ်စ်|ဝိုင်းလ်စ်]] (Wiles) | [[ပီရယ်လ်မန်း|ပီရယ်လ်မန်း]] (Perelman) · [[တောင်း|တောင်း]] (Tao) · [[မီရ်ဇာခါနီ|မီရ်ဇာခါနီ]] (Mirzakhani) · [[ရှိုးလ်ဇာ|ရှိုးလ်ဇာ]] (Scholze) · [[ဗင်ကတက်ရှ်|ဗင်ကတက်ရှ်]] (Venkatesh) |} |} sc8repygqmmio0oiujb775pk8kpjq91 1055662 1055660 2026-09-28T21:47:04Z Mkant00 135890 1055662 wikitext text/x-wiki {| width="100%" cellpadding="2" cellspacing="4" style="background-color: #F8FCFF; font-family: -apple-system, BlinkMacSystemFont, 'Segoe UI', Roboto, sans-serif; border: 1px solid #B8CBE0; border-radius: 4px;" |- | style="background-color: #CEDFF2; border-bottom: 2px solid #99B7D8; text-align: center; padding: 0.5em; font-size: 125%; font-weight: bold; color: #081735;" | [[File:Nuvola apps edu mathematics-p.svg|32px|middle]] သင်္ချာပညာရပ်နယ်ပယ်များနှင့် အကြောင်းအရာများ (Branches and Topics of Mathematics) |- | {| width="100%" bgcolor="#080F24" border="0" cellpadding="4" cellspacing="2" style="border-collapse: separate; margin: auto;" |- align="center" bgcolor="#B6C0FF" style="color: #050B1E; font-size: 98%;" ! width="25%" | '''[[သင်္ချာအခြေခံ|အခြေခံအုတ်မြစ်နှင့် ယုတ္တိဗေဒ]] (Foundations & Logic)''' ! width="25%" | '''[[အက္ခရာသင်္ချာ|အက္ခရာသင်္ချာ]] (Algebra)''' ! width="25%" | '''[[ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ|ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာနှင့် ကဲကုလပ်]] (Analysis & Calculus)''' ! width="25%" | '''[[ကိန်းသီအိုရီ|ကိန်းသီအိုရီ]] (Number Theory)''' |- valign="top" align="left" style="background: #EAF4FD; font-size: 91%; line-height: 1.45;" | <div style="float: right; margin-left: 6px;">[[File:Nuvola apps edu mathematics blue-p.svg|32px]]</div> * [[သင်္ချာအခြေခံ|သင်္ချာအခြေခံ]] (Foundations of mathematics) * [[သင်္ချာယုတ္တိဗေဒ]] (Mathematical logic) ** [[သက်သေပြချက်သီအိုရီ]] (Proof theory) ** [[မိုဒယ်သီအိုရီ|မော်ဒယ်သီအိုရီ]] (Model theory) ** [[တွက်ချက်နိုင်စွမ်းသီအိုရီ]] (Computability theory) * [[အစုသီအိုရီ]] (Set theory) ** [[ရိုးရိုးအစုသီအိုရီ|ရိုးရှင်းသော အစုသီအိုရီ]] (Naive set theory) ** [[ဗလာစု]] (Empty set) ** [[ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆို]] (Axiom of choice) ** [[နဂိုမှန်အဆိုကိုအခြေခံသော အစုသီအိုရီ]] (Axiomatic set theory) * [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ]] (Category theory) ** [[2-ကတ်တဂိုရီ]] (2-category) ** [[ဖန်တာ]] (Functor) ** [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]] (Natural transformation) ** [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း]] (Adjunction) ** [[မိုနက်]] (Monad) ** [[တိုပို့စ် သီအိုရီ]] (Topos theory) | <div style="float: right; margin-left: 6px;">[[File:Rubik's cube.svg|34px]]</div> * [[အက္ခရာသင်္ချာ]] (Algebra) * [[ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ|သရုပ်မဲ့ အက္ခရာသင်္ချာ]] (Abstract algebra) ** [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုသီအိုရီ]] (Group theory) ** [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းသီအိုရီ]] (Ring theory) ** [[ဖီးလ်ဒ်|ဖီးလ်ဒ် သီအိုရီ]] (Field theory) ** [[ဂယ်လ်ဝါ သီအိုရီ၏ အခြေခံသီအိုရမ်|ဂယ်လ်ဝါသီအိုရီ]] (Galois theory) ** [[ဖလှယ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ]] (Commutative algebra) ** [[အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော အက္ခရာသင်္ချာ]] (Universal algebra) * [[မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ]] (Linear algebra) ** [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (Vector space) ** [[ကိန်းအုံ]] (Matrix) ** [[ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာနှင့် ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး|ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးများနှင့် ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာများ]] (Eigenvalues & Eigenvectors) * [[မျဉ်းဖြောင့်အစုံ အက္ခရာသင်္ချာ]] (Multilinear algebra) * [[ဂျီဩမေတြီ အက္ခရာသင်္ချာ]] (Geometric algebra) * [[ဟိုမိုလော်ဂျစ်ကယ် အက္ခရာသင်္ချာ|ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာ အက္ခရာသင်္ချာ]] (Homological algebra) ** [[ကြယ်ပွင့်-အက္ခရာသင်္ချာ]] (*-algebra) * [[လီအက္ခရာသင်္ချာ]] (Lie algebra) | <div style="float: right; margin-left: 6px;">[[File:Nuvola apps kmplot.svg|32px]]</div> * [[ကဲကုလပ်]] (Calculus) ** [[စုဆုံမှတ်]] (Limit) ** [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်]] (Derivative) ** [[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရယ်]] (Integral) * [[ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ|ကိန်းစစ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] (Real analysis) ** [[ကိန်းစဉ်တန်း]] (Series) ** [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ သီအိုရီ]] (Measure theory) *** [[ဟား အတိုင်းအတာ]] (Haar measure) * [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေး ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] (Complex analysis) ** [[ကိန်းထွေးပြင်ညီ]] (Complex plane) * [[ဖန်ရှင်ဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ|ဖန်ရှင်နယ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] (Functional analysis) * [[ခန့်မှန်းတွက်ချက်မှု သီအိုရီ]] (Approximation theory) * [[အထူးဖန်ရှင်များ]] (Special functions) * [[ပိုတင်ရှယ် သီအိုရီ]] (Potential theory) * [[ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း|ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်းများ]] (Differential equations) ** [[ကိန်းရှင်ခွဲ ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း|ကိန်းရှင်ခွဲ ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်းများ]] (PDE) * [[အင်တီဂရယ် ညီမျှခြင်းများ]] (Integral equations) * [[ပြောင်းလဲလှုပ်ရှားစနစ်|ဒိုင်းနမစ်စနစ်များ]] (Dynamical systems) ** [[ကေအော့သီအိုရီ]] (Chaos theory) | <div style="float: right; margin-left: 6px;">[[File:Elliptic curve simple.png|34px]]</div> * [[ဂဏန်းသင်္ချာ|အခြေခံ ဂဏန်းသင်္ချာ]] (Elementary arithmetic) * [[ကိန်းသီအိုရီ]] (Number theory) ** [[သဘာဝကိန်း|သဘာဝကိန်းများ]] (Natural numbers) ** [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (Integers) ** [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်းများ]] (Rational numbers) ** [[သုဒ္ဓကိန်း|သုဒ္ဓကိန်းများ]] (Prime numbers) ** [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]] (Complex numbers) ** [[ကိန်းရင်း|ကိန်းရင်းများ]] (Algebraic numbers) * [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ကိန်းသီအိုရီ]] (Algebraic number theory) * [[ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာနည်းကျ ကိန်းသီအိုရီ|ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ကိန်းသီအိုရီ]] (Analytic number theory) * [[ဒိုင်အိုဖန်တိုင်း ညီမျှခြင်း|ဒိုင်အိုဖန်တိုင်း ညီမျှခြင်းများ]] (Diophantine equations) * [[မော်ဂျူလာ ဂဏန်းသင်္ချာ]] (Modular arithmetic) * [[P-အခြေခံကိန်း|p-အခြေခံကိန်းများ]] (p-adic numbers) |- align="center" bgcolor="#B6C0FF" style="color: #050B1E; font-size: 98%;" ! width="25%" | '''[[ဂျီဩမေတြီ|ဂျီဩမေတြီ]] (Geometry)''' ! width="25%" | '''[[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Topology)''' ! width="25%" | '''[[ပိုင်းစသီးခြားသင်္ချာ|ပိုင်းစသီးခြားသင်္ချာနှင့် စီစဉ်တွဲစပ်မှု သင်္ချာ]] (Discrete & Combinatorics)''' ! width="25%" | '''[[ဖြစ်တန်စွမ်း|ဖြစ်တန်စွမ်းနှင့် စာရင်းအင်းပညာ]] (Probability & Statistics)''' |- valign="top" align="left" style="background: #EAF4FD; font-size: 91%; line-height: 1.45;" | <div style="float: right; margin-left: 6px;">[[File:Kuboctaeder-Animation.gif|32px]]</div> * [[ဂျီဩမေတြီ]] (Geometry) * [[ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီ]] (Euclidean geometry) * [[စက်လုံးမျက်နှာပြင် ဂျီဩမေတြီ]] (Spherical geometry) * [[တြီဂိုနိုမေတြီ]] (Trigonometry) * [[ဒစ်ဖရန်ရှယ်ဂျီဩမေတြီ|ဒစ်ဖရန်ရှယ် ဂျီဩမေတြီ]] (Differential geometry) ** [[မန်နီဖိုး]] (Manifold) ** [[လီအုပ်စု|လီအုပ်စုများ]] (Lie groups) * [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ဂျီဩမေတြီ]] (Algebraic geometry) * [[ယူကလစ်ဒ်မဟုတ်သော ဂျီဩမေတြီ]] (Non-Euclidean geometry) * [[ခုံးသော ဂျီဩမေတြီ]] (Convex geometry) * [[တစ်ပိုင်းတစ်စ ဂျီဩမေတြီ]] (Discrete geometry) | <div style="float: right; margin-left: 6px;">[[File:Torus.png|32px]]</div> * [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Topology) * [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း]] (Topological space) * [[ဂရိုသန်ဒိခ် တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Grothendieck topology) * [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း]] (Metric space) * [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Algebraic topology) ** [[ဟိုမိုတိုပီ]] (Homotopy) ** [[ဟိုမိုလော်ဂျီ]] (Homology) ** [[ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] (Cohomology) * [[ဟော့ဖ်ဖိုက်ဘာဖွဲ့စည်းခြင်း]] (Hopf fibration) * [[ကွင်းပါသော ရပ်ဝန်း]] (Ringed space) | <div style="float: right; margin-left: 6px;">[[File:6n-graf.svg|36px]]</div> * [[ပိုင်းစသီးခြားသင်္ချာ|ပိုင်းစသီးခြားသင်္ချာ]] (Discrete mathematics) * [[ကွန်ဘိုင်နတိုးရစ်|စီစဉ်တွဲစပ်မှု သင်္ချာ]] (Combinatorics) ** [[စီစဉ်တွဲစပ်မှုဆိုင်ရာ ဂျီဩမေတြီ]] (Combinatorial geometry) * [[ဂရပ်သီအိုရီ]] (Graph theory) ** [[လမ်းကြောင်း]] (Path) * [[အစီအစဉ် သီအိုရီ|အစီအစဉ် သီအိုရီ]] (Order theory) * [[လတ္တစ် သီအိုရီ|လတ္တစ် သီအိုရီ]] (Lattice theory) * [[ကုတ်ဒင်းသီအိုရီ|ကုတ်ဒင်းသီအိုရီ]] (Coding theory) | <div style="float: right; margin-left: 6px;">[[File:Two red dice 01.svg|34px]]</div> * [[ဖြစ်တန်စွမ်း|ဖြစ်တန်စွမ်း သီအိုရီ]] (Probability theory) ** [[ကျပန်းကိန်းရှင်]] (Random variable) ** [[မျှော်မှန်းတန်ဖိုး]] (Expected value) ** [[ကွဲလွဲချက်]] (Variance) * [[စတော့ကတ်စတစ် လုပ်ငန်းစဉ်များ|စတော့ကတ်စတစ် လုပ်ငန်းစဉ်များ]] (Stochastic processes) ** [[မာကော့ဗ် ချိတ်တန်းများ|မာကော့ဗ် ချိတ်တန်းများ]] (Markov chains) * [[ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း]] (Normal distribution) * [[ဘိုင်နိုမီရယ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း]] (Binomial distribution) * [[ပွာဆွန်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း]] (Poisson distribution) * [[စာရင်းအင်း ပညာ]] (Statistics) |- align="center" bgcolor="#B6C0FF" style="color: #050B1E; font-size: 98%;" ! width="25%" | '''[[သဘောတရားရေးရာ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ|တွက်ချက်မှုပညာ]] (Computation)''' ! width="25%" | '''[[အသုံးချသင်္ချာ|အသုံးချ သင်္ချာ]] (Applied Mathematics)''' ! width="25%" | '''[[ရူပဗေဒ|သင်္ချာဆိုင်ရာ ရူပဗေဒ]] (Mathematical Physics)''' ! width="25%" | '''မှတ်တိုင်များနှင့် ယဉ်ကျေးမှု (Milestones & Culture)''' |- valign="top" align="left" style="background: #EAF4FD; font-size: 91%; line-height: 1.45;" | <div style="float: right; margin-left: 6px;">[[File:Gcalctool.svg|34px]]</div> * [[သဘောတရားရေးရာ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ|သဘောတရားရေးရာ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ]] (Theoretical computer science) * [[အဆင့်ဆင့်တွက်နည်း]] (Algorithm) * [[ကုဒ်ဝှက်ရေးသားခြင်း|ကုဒ်ဝှက်ရေးသားခြင်း]] (Cryptography) * [[သတင်းအချက်အလက် သီအိုရီ|သတင်းအချက်အလက် သီအိုရီ]] (Information theory) * [[ဉာဏ်ရည်တု၏ သင်္ချာ|စက်သင်ယူမှုနှင့် ဉာဏ်ရည်တု၏ သင်္ချာ]] (Theory of Machine Learning & AI) | <div style="float: right; margin-left: 6px;">[[File:MorphismComposition-01.png|34px]]</div> * [[အသုံးချသင်္ချာ|အသုံးချ သင်္ချာ]] (Applied mathematics) * [[သင်္ချာဆိုင်ရာ အကောင်းဆုံးဖြစ်အောင် ညှိနှိုင်းတွက်ချက်ခြင်း|အကောင်းဆုံးဖြစ်အောင် ညှိနှိုင်းတွက်ချက်ခြင်း]] (Optimization) * [[ဂိမ်းသီအိုရီ]] (Game theory) * [[ကိန်းဂဏန်းခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုပညာ|ကိန်းဂဏန်းခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုပညာ]] (Numerical analysis) * [[မျဉ်းဖြောင့် ညီမျှခြင်းများ စနစ်]] (System of linear equations) * [[သင်္ချာဆိုင်ရာ ဘောဂဗေဒ|သင်္ချာဆိုင်ရာ ဘောဂဗေဒ]] (Mathematical economics) | <div style="float: right; margin-left: 6px;">[[File:Gravitation space source.png|34px]]</div> * [[ရူပဗေဒ|သင်္ချာဆိုင်ရာ ရူပဗေဒ]] (Mathematical physics) * [[ကလပ်စစ်ကယ် မက္ကင်းနစ်]] (Classical mechanics) ** [[အရွေ့စွမ်းအင်]] (Kinetic energy) ** [[အဟုန်]] (Momentum) · [[အလျင်]] (Velocity) · [[အရှိန်]] (Acceleration) ** [[ဗဟိုခွာအား]] (Centrifugal force) * [[ယေဘုယျ နှိုင်းရသီအိုရီ|ယေဘုယျ နှိုင်းရသီအိုရီ]] (General relativity) * [[ကွမ်တမ် မက္ကင်းနစ်|ကွမ်တမ် မက္ကင်းနစ်]] (Quantum mechanics) * [[အရည် ရွေ့လျားပြောင်းလဲမှု|အရည် ရွေ့လျားပြောင်းလဲမှု]] (Fluid dynamics) ** [[နယူတန်နီယန် အရည်]] (Newtonian fluid) ** [[ထုထည်စေးပျစ်ဆ]] (Volume viscosity) ** [[နာဗီယေး-စတုတ် ညီမျှခြင်းများ]] (Navier–Stokes equations) * [[လာပလေ့စ် အော်ပရေတာ]] (Laplace operator) * [[ဗက်တာစက်ကွင်း]] (Vector field) * [[ပွာဆွန်း ညီမျှခြင်း|ပွာဆွန်း၏ ညီမျှခြင်း]] (Poisson's equation) | <div style="float: right; margin-left: 6px;">[[File:Arithmetic symbols.svg|32px]]</div> * '''အခြေခံ သီအိုရမ်များ (Fundamental Theorems)''' ** [[ဂဏန်းသင်္ချာ၏ အခြေခံသီအိုရမ်|ဂဏန်းသင်္ချာ]] (Arithmetic) ** [[အက္ခရာသင်္ချာ၏ အခြေခံသီအိုရမ်|အက္ခရာသင်္ချာ]] (Algebra) ** [[ကဲကုလပ်၏ အခြေခံသီအိုရမ်|ကဲကုလပ်]] (Calculus) * [[ဂူဒယ်၏ မပြည့်စုံခြင်းသီအိုရမ်များ|ဂိုဒယ်၏ မပြည့်စုံမှု သီအိုရမ်များ]] (Gödel's incompleteness theorems) * [[ထောင်စုနှစ် ဆုကြေးပေး ပြဿနာများ|ထောင်စုနှစ် ဆုကြေးပေး ပြဿနာများ]] (Millennium Prize Problems) * [[သင်္ချာဆိုင်ရာ မဖြေရှင်းနိုင်သေးသော ပြဿနာများ|မဖြေရှင်းနိုင်သေးသော ပြဿနာများ]] (Unsolved problems) * [[ပိုင် (သင်္ချာ)|π (ပိုင်)]] · [[၀.၉၉၉...]] * [[ကိန်း|ကိန်းများ]] (Numbers) · [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သင်္ကေတများစာရင်း|သင်္ကေတများ]] (Notation) * [[သင်္ချာ၏ သမိုင်းကြောင်း|သမိုင်းကြောင်း]] (History) * [[သင်္ချာပညာရှင်|အတ္ထုပ္ပတ္တိများ]] (Biographies) * [[သင်္ချာဆိုင်ရာအလှအပ]] (Mathematical beauty) |} |} <!-- NOTABLE MATHEMATICIANS SECTION --> {| width="100%" cellpadding="2" cellspacing="4" style="background-color: #F8FCFF; font-family: -apple-system, BlinkMacSystemFont, 'Segoe UI', Roboto, sans-serif; border: 1px solid #B8CBE0; border-radius: 4px; margin-top: 8px;" |- | style="background-color: #CEDFF2; border-bottom: 2px solid #99B7D8; text-align: center; padding: 0.4em; font-size: 115%; font-weight: bold; color: #081735;" | [[File:Nuvola apps bookcase.svg|28px|middle]] [[သင်္ချာပညာရှင်|ထင်ရှားသော သင်္ချာပညာရှင်များ]] |- | {| class="mw-collapsible" width="100%" bgcolor="#080F24" border="0" cellpadding="4" cellspacing="2" style="border-collapse: separate; margin: auto;" |- align="center" bgcolor="#B6C0FF" style="color: #050B1E; font-size: 95%;" ! width="33.3%" | '''ရှေးခေတ်ကာလ (Antiquity)''' ! width="33.3%" | '''အလယ်ခေတ်နှင့် အစ္စလာမ့်ရွှေခေတ် (Middle Ages & Islamic Golden Age)''' ! width="33.3%" | '''ခေတ်သစ်အစောပိုင်း (၁၆-၁၈ ရာစု) (Early Modern)''' |- valign="top" align="left" style="background: #EAF4FD; font-size: 88%; line-height: 1.6;" | [[သေးလ်|သေးလ်]] (Thales) · [[ပိုက်သာဂိုးရပ်စ်|ပိုက်သာဂိုရပ်စ်]] (Pythagoras) · [[ယူဒေါက်စပ်စ်|ယူဒေါက်စပ်စ်]] (Eudoxus) · [[ယူကလစ်|ယူကလစ်]] (Euclid) · [[အာခီမီးဒီးစ်|အာခီမီးဒီးစ်]] (Archimedes) · [[အပိုလိုနီးယပ်စ်|အပိုလိုနီးယပ်စ်]] (Apollonius) · [[ဒိုင်အိုဖန်းတပ်စ်|ဒိုင်အိုဖန်းတပ်စ်]] (Diophantus) · [[ဟီးရွန်|ဟီးရွန်]] (Heron) · [[ဟိုင်းပေးရှား|ဟိုင်းပေးရှား]] (Hypatia) | [[အာရီယာဘာတာ|အာရီယာဘာတာ]] (Aryabhata) · [[ဗြဟ္မဂုတ္တ|ဗြဟ္မဂုတ္တ]] (Brahmagupta) · [[မိုဟာမက် အီဘင်မူဆာ အယ်ခိုဝါရစ်ဇမီ|အယ်လ်-ခိုဝါရစ်ဇ်မီ]] (al-Khwarizmi) · [[သာဘစ် အစ်ဘင် ကူရာ|သာဘစ် အစ်ဘင် ကူရာ]] (Thābit ibn Qurra) · [[အယ်လ်ဟာဇန်|အစ်ဘင် အယ်လ်-ဟိုင်သမ်]] (Ibn al-Haytham) · [[အိုမာ ခေယမ်|အိုမာ ခေယမ်]] (Omar Khayyam) · [[ဖီဘိုနာချီ|ဖီဘိုနာချီ]] (Fibonacci) · [[မာဒါဗာ|မာဒါဗာ]] (Madhava) · [[ကျူရှီကျဲ|ကျူရှီကျဲ]] (Zhu Shijie) · [[အယ်လ်-ကာရှီ|အယ်လ်-ကာရှီ]] (al-Kāshī) | [[ကာဒါနို|ကာဒါနို]] (Cardano) · [[ဗီယက်|ဗီယက်]] (Viète) · [[ပီယား ဒေ ဖဲမ|ဖဲမ]] (Fermat) · [[ရနေး ဒေးကာ့|ဒေကားတ်]] (Descartes) · [[ပက်စ်ကယ်|ပက်စ်ကယ်]] (Pascal) · [[နယူတန်|နယူတန်]] (Newton) · [[ဂေါ့ဖရိဒ် ဝီလ်ဟမ် လိုက်ဘနစ်|လိုက်ဘ်နစ်ဇ်]] (Leibniz) · [[ဂျေးကော့ဘ် ဘာနူးလီ|ဂျေးကော့ဘ် ဘာနူးလီ]] (Jacob Bernoulli) · [[လီယွန်ဟတ် အွိုင်လာ|အွိုင်လာ]] (Euler) · [[ဂျိုးဇက်-လူဝီ လာဂေါင့်|လာဂေါင့်]] (Lagrange) · [[လာပလေ့စ်|လာပလေ့စ်]] (Laplace) |- align="center" bgcolor="#B6C0FF" style="color: #050B1E; font-size: 95%;" ! width="33.3%" | '''၁၉ ရာစု (19th Century)''' ! width="33.3%" | '''၂၀ ရာစု (20th Century)''' ! width="33.3%" | '''မျက်မှောက်ခေတ် (၂၁ ရာစု) (Contemporary)''' |- valign="top" align="left" style="background: #EAF4FD; font-size: 88%; line-height: 1.6;" | [[ကားလ် ဖရီးဒရစ် ဂေါက်|ဂေါက်စ်]] (Gauss) · [[ကော်ချီ|ကော်ချီ]] (Cauchy) · [[အာဘဲလ်|အာဘဲလ်]] (Abel) · [[ဂယ်လ်ဝါ|ဂယ်လ်ဝါ]] (Galois) · [[ဂျေးကိုဘီ|ဂျေးကိုဘီ]] (Jacobi) · [[ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး|ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး]] (Dirichlet) · [[ဘန်းဟတ် ရီးမန်|ရီးမန်း]] (Riemann) · [[ကားလ် ဗိုင်ရာစရပ်|ဗိုင်ယာရှထရပ်စ်]] (Weierstrass) · [[ရစ်ချတ် ဒီဒီကင်|ဒက်ဒီကင်း]] (Dedekind) · [[ဂျော့ ကန်တာ|ကန်တာ]] (Cantor) · [[ဆိုဖီယာ ကိုဗေးစကိုင်း|ကိုဗာလက်စကယား]] (Kovalevskaya) · [[အွန်ရိ ပွန်ကာရေ|ပွန်ကာရေး]] (Poincaré) | [[ဒေးဗစ် ဟီလ်ဘတ်|ဟီလ်ဘတ်]] (Hilbert) · [[အမ်မီ နိုသာ|နိုသာ]] (Noether) · [[ရှရီနီဗာဆာ ရာမန်နျူဂျန်|ရာမနုဂျန်]] (Ramanujan) · [[ဘာနက်|ဘာနက်]] (Banach) · [[ကိုးလ်မိုဂိုရော့ဗ်|ကိုးလ်မိုဂိုရော့ဗ်]] (Kolmogorov) · [[ဖွန်နွိုင်းမန်း|ဖွန်နွိုင်းမန်း]] (von Neumann) · [[ကာ့ ဂူဒယ်|ဂိုဒယ်]] (Gödel) · [[အလန် ကျူးရင်း|ကျူးရင်း]] (Turing) · [[ရှန်နွန်|ရှန်နွန်]] (Shannon) · [[အဲဒို့ရှ်|အဲဒို့ရှ်]] (Erdős) · [[အလက်ဇန်းဒါး ဂရိုသန်ဒိခ်|ဂရိုသန်ဒိခ်]] (Grothendieck) · [[ဝိုင်းလ်စ်|ဝိုင်းလ်စ်]] (Wiles) | [[ပီရယ်လ်မန်း|ပီရယ်လ်မန်း]] (Perelman) · [[တောင်း|တောင်း]] (Tao) · [[မီရ်ဇာခါနီ|မီရ်ဇာခါနီ]] (Mirzakhani) · [[ရှိုးလ်ဇာ|ရှိုးလ်ဇာ]] (Scholze) · [[ဗင်ကတက်ရှ်|ဗင်ကတက်ရှ်]] (Venkatesh) |} |} myn0vwlnm93054p9fjvz26uxvx8q011 0 23925 1055620 1054859 2026-09-28T12:54:48Z I'm Rinn 148432 [[အယ်လီဇဘက် ပထမ (အင်္ဂလန်ဘုရင်မ)]] စာမျက်နှာကို [[ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] သို့ I'm Rinnက ရွှေ့ခဲ့သည်: သဒ္ဒါပြင်ခြင်း 1054859 wikitext text/x-wiki {{cleanup|date=24 Jul 2021}} {{Infobox royalty | name = ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး | image=Darnley_stage_3.jpg |caption=The "Darnley Portrait" of Elizabeth I (c.&nbsp;1575) | succession = အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန် ဘုရင်မ | reign = ၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈&nbsp;– <br>၂၄ မတ် ၁၆၀၃ | coronation = ၁၅ ဇန်နဝါရီ ၁၅၅၉ | predecessor = ပထမမြောက် မေရီ နှင့် ဖိလစ် | pre-type = ရှေးနန်းစံခဲ့သည့်ဘုရင်မ | successor = ပထမမြောက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင် | house = တူဒါ | father= အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင် |mother=အန်းဘိုလင်း | birth_date= ၇ စက်တင်ဘာ ၁၅၃၃ |birth_place=ပလက်စန်တီးယားနန်းတော်၊ ဂရင်းနစ်၊ အင်္ဂလန် | death_date={{death date and age|1603|3|24|1533|9|7|df=y}} |နတ်ရွာစံသည့်နေရာ= ရစ်ခ်ျမွန်နန်းတော်, ဆာရေးနယ်, အင်္ဂလန်ပြည် |အလောင်းတော် မြေကျသည့်ရက်=<br />၂၈ ဧပြီ ၁၆၀၃<br />[[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]] |မြုပ်နှံသည့်နေရာ = ဝက်စ်မင်စတာ ဘုရားကျောင်း | လက်မှတ် = Autograph of Elizabeth I of England.svg | ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု = အင်ဂလီကန်ခရစ်ယာန် |burial_place=၂၈ ဧပြီ ၁၆၀၃<br />[[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]]<br />|religion=အင်ဂလီကာနင်ဆန်|signature=Autograph_of_Elizabeth_I_of_England.svg}} '''ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မ''' (၁၅၃၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၇ ရက် – ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ် ၂၄ ရက်) သည် ၁၅၅၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက်မှစ၍ ၁၆၀၃ ခုနှစ် သူမ ကွယ်လွန်သည်အထိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံနှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်မ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမသည် တူဒါမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးနှင့် သက်တမ်းအရှည်ဆုံး စိုးစံခဲ့သော ဘုရင်မလည်း ဖြစ်သည်။ ဖြစ်ရပ်ဆန်းကြယ်မှုများ ပြည့်နှက်နေသော သူမ၏ ထီးနန်းစိုးစံမှုနှင့် သိုင်းဝိုင်းမှု၊ သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအပေါ် သက်ရောက်မှုတို့ကြောင့် "[[အယ်လီဇဘက်ခေတ်|အဲလိဇဘက်ခေတ်]]" ဟု အမည်တွင်စေခဲ့သည်။ '''အဲလိဇဘက်''' သည် [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]]နှင့် သူ၏ ဒုတိယမြောက် ဇနီးဖြစ်သူ အန်းဘိုလင်း တို့မှ ထွန်းကားပြီး အဖတ်တင်ကျန်ရစ်ခဲ့သော တစ်ဦးတည်းသော သမီးတော် ဖြစ်ပါသည်။ အဲလိဇဘက် အသက် နှစ်နှစ် အရွယ်တွင် သူမ၏ မိဘများ၏ ထိမ်းမြားမှုကို ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး၊ မိခင်ဖြစ်သူမှာ ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရကာ အဲလိဇဘက်ကိုလည်း တရားမဝင် သားသမီး အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ သို့သော် သူမ အသက် ၁ဝ နှစ် အရွယ်တွင် ဟင်နရီက သူမအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် ရှိသူများ စာရင်းတွင် ပြန်လည် ထည့်သွင်းပေးခဲ့သည်။ ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ မောင်ငယ် ဖြစ်သူ အက်ဒွပ် ၆ က ၁၅၅၃ ခုနှစ် သူကွယ်လွန်ချိန်အထိ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ အက်ဒွပ် ၆ သည် ကွယ်လွန်ခါနီးတွင် တည်ဆဲဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို ဆန့်ကျင်ပြီး ၎င်း၏ အမတော်နှစ်ဦး ဖြစ်သော မေရီ နှင့် အဲလိဇဘက် တို့၏ ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် အခွင့်အရေးများကို လျစ်လျူရှုကာ၊ ပရိုတက်စတင့် ဘာသာဝင် ဝမ်းကွဲညီမဖြစ်သူ လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး ထံသို့ ထီးနန်းလွှဲအပ်ကြောင်း သေတမ်းစာ ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် အက်ဒွပ်၏ သေတမ်းစာမှာ လျင်မြန်စွာပင် ပယ်ဖျက်ခြင်း ခံခဲ့ရပြီး၊ ကက်သလစ် ဘာသာဝင် ဖြစ်သူ မေရီ ၁ က ဂျိန်းကို နန်းချ၍ ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မေရီ ဘုရင်မ စိုးစံစဉ် ကာလအတွင်း အဲလိဇဘက်သည် ပရိုတက်စတင့် သူပုန်များကို ထောက်ခံအားပေးသည်ဟူသော သံသယဖြင့် တစ်နှစ်နီးပါးခန့် အကျဉ်းချ ခံခဲ့ရသည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် မေရီ ၁ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အဲလိဇဘက် သည် ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပြီး ကောင်းမွန်သော အကြံပေးချက်များကို ရယူကာ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရန် ခြေလှမ်းစတင်ခဲ့သည်။ သူမသည် ဝီလျံ ဆီစီလ် ဦးဆောင်သော ယုံကြည်စိတ်ချရသည့် အကြံပေးအဖွဲ့အပေါ် များစွာ မှီခိုခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် ဆီစီလ်ကို ဘာရွန် နယ်စားကြီး အဖြစ် သူကောင်းပြုခဲ့သည်။ ဘုရင်မအဖြစ် သူမ၏ ပထမဆုံး လုပ်ဆောင်ချက်များထဲမှ တစ်ခုမှာ အင်္ဂလန်အသင်းတော် (အင်္ဂလိပ် ခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်း) ကို တည်ထောင်ခြင်း ဖြစ်ပြီး သူမကိုယ်တိုင် ထိုအသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံး အုပ်ချုပ်သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ စီမံဆောင်ရွက်မှုသည် နောက်ပိုင်းတွင် "'''အဲလိဇဘက်ခေတ် ဘာသာရေး ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှု'''" ဟု အမည်တွင်ခဲ့ပြီး ယနေ့ခေတ် '''အင်္ဂလန် အသင်းတော်'''အဖြစ်သို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်အနေဖြင့် အိမ်ထောင်ပြုပြီး ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူ မွေးဖွားလိမ့်မည်ဟု လူအများက မျှော်လင့်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ လူပျိုတော်များစွာနှင့် စကားကမ်းလှမ်းမှုများ ရှိခဲ့လင့်ကစား သူမသည် မည်သည့်အခါမျှ အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် သူမကို တစ်ခါတစ်ရံ '''"အပျိုစင် ဘုရင်မ"''' ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ သူမ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင် ဂျိမ်း ၆ ဖြစ်သော သူမ၏ သွေးချင်းစပ်ဝမ်းကွဲ တူတော် စပ်သူက ထီးနန်း ဆက်ခံခဲ့သည်။ အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းတွင် အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ဖခင်နှင့် မောင်နှမများထက် ပိုမို ညှင်သာပျော့ပျောင်း အလယ်အလတ်ကျသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဆောင်ပုဒ်တစ်ခုမှာ ('''<nowiki/>'ငါ မြင်သော်လည်း နှုတ်ဆိတ်နေမည်'''') ဟု ဖြစ်သည်။ ဘာသာရေးတွင်လည်း သူမသည် အတော်အတန် သည်းခံခွင့်လွှတ်တတ်ပြီး စနစ်တကျ နှိပ်ကွပ်ညှဉ်းပန်းမှုများကို ရှောင်ရှားခဲ့သည်။ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးက သူမအား တရားမဝင် သားသမီးအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီးနောက် (၎င်းကြေညာချက်သည် သီအိုရီအရ အင်္ဂလိပ် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို ဘုရင်မအပေါ် သစ္စာစောင့်သိရမည့် တာဝန်မှ ကင်းလွတ်စေခဲ့သည်) သူမ၏ အသက်ကို ရန်ရှာသည့် လုပ်ကြံမှု အကြံအစည်များစွာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် မောင်းနှင်သော သူမ၏ ဝန်ကြီးများ၏ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေး အဖွဲ့၏ အကူအညီဖြင့် ထိုလုပ်ကြံမှု အားလုံးကို နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် နိုင်ငံခြားရေး ကိစ္စရပ်များတွင် သတိကြီးစွာ ထားခဲ့ပြီး၊ ထိုခေတ်က အင်အားကြီး နိုင်ငံများဖြစ်သည့် ပြင်သစ်နှင့် စပိန်တို့အကြား ဗျူဟာမြောက် ကစားကွက် ရွှေ့ခဲ့သည်။ သူမသည် နယ်သာလန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့တွင် ထိရောက်မှုမရှိဘဲ ရိက္ခာနှင့် အင်အား မပြည့်စုံသော စစ်ဆင်ရေး အနည်းငယ်ကို စိတ်ပါလက်ပါ မရှိလှဘဲ ကူညီထောက်ပံ့ခဲ့သည်။ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်များ အလယ်ပိုင်းသို့ ရောက်သောအခါ အင်္ဂလန်သည် စပိန်နှင့် စစ်ဖြစ်ပွားရန် မလွှဲမရှောင်သာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူမ အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အပျိုစင်ဘဝကြောင့် ပိုမို ချီးကျူးဂုဏ်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထိုခေတ်ကာလ၏ ပုံတူပန်းချီများ၊ ခမ်းနားသော ပွဲလမ်းသဘင်များနှင့် စာပေများတွင် သူမအား အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုကြသည့် ဂိုဏ်းဂဏဆန်သော ဝါဒ တစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ '''[[အယ်လီဇဘက်ခေတ်|အဲလိဇဘက်ခေတ်]]'''သည် ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား နှင့် ခရစ္စတိုဖာ မာလို တို့ကဲ့သို့သော ပြဇာတ်ရေးဆရာများ ဦးဆောင်သည့် အင်္ဂလိပ် ပြဇာတ်လောက ထွန်းကားမှု၊ ဖရန်စစ် ဒရိတ် နှင့် ဝေါ်လ်တာ ရာလေတို့ကဲ့သို့သော အင်္ဂလိပ် ရေကြောင်း စွန့်စားရှာဖွေသူများ၏ စွမ်းဆောင်ရည်၊ နှင့် [[စပိန်ရေတပ်ကြီး|စပိန် ရေတပ်ကြီး]] ကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ကျော်ကြားလှသည်။ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက အဲလိဇဘက်ကို ဒေါသကြီးပြီး တစ်ခါတစ်ရံ ဝေခွဲမရဖြစ်တတ်သည့်၊ သူမ ရသင့်ရထိုက်သည်ထက် ပို၍ ကံကောင်းမှုကို ခံစားခဲ့ရသော အုပ်ချုပ်သူတစ်ဦးအဖြစ် ပုံဖော်ကြသည်။ သူမ နန်းသက် ကုန်ဆုံးခါနီးတွင်မူ စီးပွားရေးနှင့် စစ်ရေး ပြဿနာများ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ဘုရင်မ၏ လူထုထောက်ခံမှု လျော့နည်းသွားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အစိုးရစနစ်မှာ ယိုင်နဲ့နဲ့ ဖြစ်ပြီး အကန့်အသတ် ရှိနေသည့် ခေတ်ကာလ၊ အိမ်နီးနားချင်း နိုင်ငံများမှ ဘုရင်များသည် ၎င်းတို့၏ ရာထူးပလ္လင်ကို ခြိမ်းခြောက်နေသည့် ပြည်တွင်းရေး ပြဿနာများနှင့် ဘာသာရေး ပြည်တွင်းစစ်များကို ရင်ဆိုင်နေရချိန်တွင် အဲလိဇဘက်သည် ညှို့ဓာတ်ပြင်းပြသော ပြည်သူ့ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဇွဲနပဲကြီးစွာ ရှင်သန် ကျော်ဖြတ်နိုင်သူအဖြစ်လည်းကောင်း အသိအမှတ်ပြုခံရသည်။ သူမ၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ မောင်နှမများ၏ တိုတောင်းပြီး ပျက်စီးဆိုးရွားလှသော နန်းသက်များပြီးနောက်၊ သူမ၏ '''နန်းသက် ၄၄ နှစ်တာ ကာလသည်''' တိုင်းနိုင်ငံအတွက် ကြိုဆိုအပ်သော တည်ငြိမ်မှုကို ပေးစွမ်းနိုင်ခဲ့ပြီး အမျိုးသားရေး လက္ခဏာ စိတ်ဓာတ်ကို ပုံဖော်ထုဆစ်ရာတွင် အထောက်အကူ ဖြစ်စေခဲ့သည်။ == ငယ်စဉ်ဘဝ == === ကလေးငယ်ဘဝ === အဲလိဇဘက်ကို ၁၅၃၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ဂရင်းနစ် နန်းတော်၌ ဖွားမြင်ခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ အဖွားများဖြစ်ကြသော အဲလိဇဘက် အော့ဖ် ယော့ခ် နှင့် လေဒီ အဲလိဇဘက် ဟောင်းဝပ်တို့ကို အစွဲပြု၍ အမည်မှည့်ခေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူမသည် အင်္ဂလန်ဘုရင် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ တရားဝင် ထိမ်းမြားလက်ထပ်မှုမှ မွေးဖွားပြီး မွေးကင်းစအရွယ်ကို ကျော်လွန်ကာ ရှင်သန်နိုင်ခဲ့သည့် ဒုတိယမြောက် သမီးတော် ဖြစ်သည်။ သူမ၏ မိခင်မှာ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ ဒုတိယမြောက် ဇနီးဖြစ်သူ အန်း ဘိုလင်း ဖြစ်သည်။ မွေးဖွားချိန်တွင် အဲလိဇဘက်သည် အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံရန် အနီးစပ်ဆုံး အခွင့်အရေးရှိသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ အစ်မတော်စပ်သူ မေရီသည် ဟင်နရီက သားရတနာထွန်းကားပြီး တူဒါမင်းဆက်ကို ဆက်ခံနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အန်းနှင့် လက်ထပ်ရန်အတွက် မေရီ၏ မိခင်ဖြစ်သူ ကတ်သရင်း အော့ဖ် အရဂွန် နှင့် လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ခဲ့စဉ်ကတည်းက တရားဝင် ထီးနန်းဆက်ခံသူ အဆင့်အတန်း ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်ကို စက်တင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ခရစ်စတီယာန်နှစ်ခြင်းမင်္ဂလာ ပေးခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ နှစ်ခြင်းပေးသည့်မိဘများ မှာ ကန်တာဘာရီ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး သောမတ်စ် ခရန်မာ ၊ အိတ်ဇီတာ နယ်စားကြီး ဟင်နရီ ကော်တနေး နော်ဖော့ခ် နယ်စားကတော် အဲလိဇဘက် စတက်ဖို့ဒ်နှင့် ဒေါဆက် နယ်စားကတော်ကြီး မာဂရက် ဝေါ့တန် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအခမ်းအနားတွင် မွေးကင်းစ သမီးတော်လေး၏ အပေါ်မှ ကမ္ပည်းမျက်နှာကြက် ကို သူမ၏ ဦးလေးဖြစ်သူ ရော့ခ်ျဖို့ဒ် မြို့စား ဖိလစ် ဂျော့ခ်ျ ဘိုလင်း ၊ စလီးဖို့ဒ်မှ ဟာစီ နယ်စားကြီး ဂျွန် ဟာစီ၊ လော့ဒ် သောမတ်စ် ဟောင်းဝပ် နှင့် အက်ဖင်ဂမ်မှ ဟောင်းဝပ် နယ်စားကြီး ဝီလျံ ဟောင်းဝပ် တို့က ပင့်ဆောင်ပေးခဲ့ကြသည်။ ၁၅၃၆ ခုနှစ် မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် သူမ၏ မိခင် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံရချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် အသက် နှစ်နှစ်နှင့် ရှစ်လသား အရွယ်သာ ရှိပါသေးသည်၊ ယင်းမှာ ကတ်သရင်း အော့ဖ် အရဂွန် သဘာဝအတိုင်း ကွယ်လွန်ပြီး လေးလအကြာတွင် ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ အဲလိဇဘက်ကို တရားမဝင် သားသမီးအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး တော်ဝင်ထီးနန်း ဆက်ခံခွင့် အဆင့်အတန်းကိုလည်း ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ အန်း ဘိုလင်းကို ကွပ်မျက်ပြီး ၁၁ ရက်အကြာတွင် ဟင်နရီသည် ဂျိန်း ဆေးမွား နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်မ ဂျိန်းသည် နောက်တစ်နှစ်တွင် ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူအဖြစ် ငြင်းခုံရန်မရှိသည့် သားတော် အက်ဒွပ် ကို ဖွားမြင်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကို သူမ၏ မောင်ငယ်နှင့်အတူ တစ်အိမ်တော်တည်း၌ ထားရှိခဲ့ပြီး၊ မောင်ငယ်၏ ခရစ်စတီယာန် နှစ်ခြင်းမင်္ဂလာ အခမ်းအနားတွင် သူမက ဝတ်လဲတော်ကို ပင့်ဆောင်ပေးခဲ့ရသည်။ == ပညာရေး == အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံး အထိန်းတော် ဖြစ်သူ မာဂရက် ဘရိုင်ယန် က သူမသည် "ကျွန်ုပ်၏ တစ်သက်တာတွင် ကြုံဖူးသမျှ ကလေးများထဲ၌ အလိမ္မာဆုံးနှင့် အနူးညံ့သိမ်မွေ့ဆုံး ဖြစ်သည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အိမ်ထောင်ပြုပြီးနောက် ကတ်သရင်း "ကတ်" အက်ရှ်လေ ဟု ပိုမိုလူသိများလာမည့် ကတ်သရင်း ချန်ပါနောင်း ကို ၁၅၃၇ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်၏ အထိန်းတော်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ သူမသည် ၁၅၆၅ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ အဲလိဇဘက်၏ မိတ်ဆွေစစ်အဖြစ် ရှိနေခဲ့သည်။ ချန်ပါနောင်းသည် အဲလိဇဘက်ကို '''ပြင်သစ်၊ ဒတ်ခ်ျ၊ အီတလီနှင့် စပိန်ဘာသာစကား လေးမျိုး''' သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ ၁၅၄၄ ခုနှစ်တွင် ဝီလျံ ဂရင်ဒယ် သူမ၏ ကျောင်းဆရာ ဖြစ်လာချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် အင်္ဂလိပ်၊ လက်တင်နှင့် အီတလီဘာသာစကားများကို ရေးသားနိုင်နေပြီ ဖြစ်သည်။ ပါရမီရှိပြီး ကျွမ်းကျင်သော ဆရာတစ်ဦးဖြစ်သည့် ဂရင်ဒယ်၏ လက်အောက်တွင် သူမသည် ပြင်သစ်နှင့် ဂရိဘာသာစကားများ၌လည်း ပိုမိုတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အသက် ၁၂ နှစ် အရွယ်တွင် သူမသည် မိထွေးဖြစ်သူ ကတ်သရင်း ပါရ် ၏ ဘာသာရေးစာပေဖြစ်သော ဝတ်ပြုဆုတောင်းသူများ သို့ တရားတောင်းသူများကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာမှ '''အီတလီ၊ လက်တင်၊ ပြင်သစ်ဘာသာစကားများသို့ ပြန်ဆိုနိုင်ခဲ့ပြီး''' ထိုဘာသာပြန်ကို သူမ၏ ဖခင်ဖြစ်သူထံ နှစ်သစ်ကူးလက်ဆောင်အဖြစ် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဆယ်ကျော်သက်အရွယ်မှစ၍ တစ်သက်တာလုံးတွင် စီစီရို ၏ ပရိုမာဆယ်လို၊ ဗိုအီးသီးယပ်စ် ၏ De Consolatione Philosphiae ၊ ပလူးတပ်ခ် ၏ ကျမ်းတစ်စောင်နှင့် တက်စီတပ်စ် ၏ အန်နယ်လ် အပါအဝင် ရှေးဟောင်း ဂန္ထဝင်စာဆိုများစွာ၏ လက်တင်နှင့် ဂရိဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာပေများကို ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သည်။ လမ်းဘတ် နန်းတော် စာကြည့်တိုက် မှ တွေ့ရှိရသည့် တက်စီတပ်စ်၏ ဘာသာပြန်စာမူတစ်ခုမှာ စောစောပိုင်း ခေတ်သစ်ကာလမှ ယနေ့တိုင် အဖတ်တင်ကျန်ရစ်သည့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန် စာမူလေးခုအနက် တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ လက်ရေးနှင့် စာရွက်ကို အသေးစိတ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီးနောက် ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ထိုစာမူမှာ အဲလိဇဘက်ကိုယ်တိုင် ပြန်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်'''။''' ၁၅၄၈ ခုနှစ်တွင် ဂရင်ဒယ် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ မောင်ငယ် အက်ဒွပ်၏ ဆရာဖြစ်သူ ရော်ဂျာ အက်စ်ကမ် ထံတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ သူသည် ပညာသင်ကြားခြင်းမှာ စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းရမည်ဟု ယုံကြည်သည့် စာနာနားလည်မှုရှိသော ဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ကျောင်းပညာရေးနှင့် ဉာဏ်ရည်ထက်မြက်မှုတို့နှင့် ပတ်သက်၍ လက်ရှိသိရှိထားသော အချက်အလက်အများစုမှာ အက်စ်ကမ်၏ မှတ်တမ်းများမှ ရရှိခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် သူမ၏ တရားဝင် ပညာသင်ကြားမှု ပြီးဆုံးချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ မျိုးဆက်တွင် ဗဟုသုတ အစုံလင်ဆုံးနှင့် ပညာအတတ်ဆုံး အမျိုးသမီးများထဲမှ တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဘဝနောက်ဆုံးအချိန်တွင် အထက်ပါ ဘာသာစကားများအပြင် ဝေလ ၊ ကောနစ်ရှ် ၊ စကော့တလန် နှင့် အိုင်ယာလန်ဘာသာစကားများကိုပါ ပြောဆိုနိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် ဗင်းနစ်သံအမတ်က သူမသည် "ထိုဘာသာစကားများကို ကျွမ်းကျင်ပိုင်နိုင်စွာ တတ်မြောက်ထားသဖြင့် ဘာသာစကားတစ်ခုစီတိုင်းမှာ သူမ၏ မိခင်ဘာသာစကားကဲ့သို့ပင် ထင်မှတ်ရသည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် မာ့ခ် စတွိုင်းလ် က သူမအား ကောနစ်ရှ်ဘာသာစကားကို လျှို့ဝှက်ကောင်စီ၏ တော်ဝင်အိပ်ဆောင်ထိန်းနှင့် နောက်ပိုင်းတွင် ဘဏ္ဍာတိုက်ဝန်ကြီး ဖြစ်လာသူ ဝီလျံ ကီလီဂရူး က သင်ကြားပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သုံးသပ်ထားသည်။ ထို့အပြင် အဲလိဇဘက်သည် ဖွတ်ကြိုးတပ် စန္ဒယား နှင့် လုဒ်စောဒေါင်း တို့ကို တီးခတ်နိုင်သည့် '''ကျွမ်းကျင်သော ဂီတပညာရှင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်''' (ဖိလစ် ဗန် ဝိုင်လ်ဒါ က ဂီတသင်ကြားပေးခဲ့သည်)။ အဲလိဇဘက်သည် မူလီနာ စာအုပ် တွင် ယနေ့တိုင် ကျန်ရစ်နေဆဲဖြစ်သော သောမတ်စ် တဲလစ် ၏ စောစောပိုင်း ကီးဘုတ်တေးသီချင်းများကို ငယ်စဉ်ကတည်းက တီးခတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ == ဆယ်ကျော်သက်ဘဝ == ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး|အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]] ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး အဲလိဇဘက်၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ မောင်ငယ် ဖြစ်သူ အက်ဒွပ် ၆ သည် အသက် ကိုးနှစ် အရွယ်တွင် ဘုရင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဟင်နရီ၏ မုဆိုးမ ဖြစ်သူ ကတ်သရင်း ပါရ် သည် မကြာမီမှာပင် ဆူဒလေမှ ဆေးမိုး နယ်စားကြီး သောမတ်စ် ဆေးမွား (ဆူဒီလေးမြို့စားဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ)နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူသည် ဘုရင် အက်ဒွပ် ၆ ၏ ဦးလေး ဖြစ်ပြီး တိုင်းပြည်ကို ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲရသူ ဖြစ်သည့် ဆမ်းမားဆက် နယ်စားကြီး အက်ဒဝပ် ဆေးမွား (ဆိုမားဆပ်နယ်စား) ၏ ညီလည်း ဖြစ်သည်။ ထိုဇနီးမောင်နှံသည် အဲလိဇဘက်ကို ချယ်လ်ဆီး ရှိ ၎င်းတို့၏ အိမ်ထောင်စုထဲသို့ ခေါ်ယူ စောင့်ရှောက်ခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် အဲလိဇဘက်သည် စိတ်ဒဏ်ရာရဖွယ် အခြေအနေတစ်ခုနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး ယင်းက သူမ၏ တစ်သက်တာလုံးအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်ဟု အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက ယုံကြည်ကြသည်။ သောမတ်စ် ဆေးမွားသည် အသက် ၁၄ နှစ် အရွယ်သာ ရှိသေးသော အဲလိဇဘက်ကို အိပ်ယာဝင်ဝတ်ရုံ ဝတ်ဆင်၍ သူမ၏ အိပ်ခန်းထဲသို့ ဝင်ရောက်ခြင်း၊ ယားယံအောင် လုပ်ခြင်းနှင့် တင်ပါးကို ရိုက်ပုတ်ခြင်း အပါအဝင် ကြမ်းတမ်းစွာ စနောက်ကျီစယ်ခြင်းများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူ၏ မလိုလားအပ်သော နံနက်ခင်း လာရောက်မှုများကို ရှောင်ရှားရန်အတွက် မနက်စောစော ထလေ့ရှိပြီး မိမိကိုယ်ကို အစေခံမိန်းကလေးများဖြင့် ဝန်းရံထားခဲ့သည်။ ကတ်သရင်း ပါရ်သည် သူမ၏ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ မလျော်ကန်သော အပြုအမူများနှင့် ပတ်သက်၍ ခင်ပွန်းကို ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းမည့်အစား ယင်းအပြုအမူများတွင် အတူတူ ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့သည်။ သူမသည် အဲလိဇဘက်ကို ယားယံအောင်လုပ်သည့် ကိစ္စတွင် ခင်ပွန်းဖြစ်သူနှင့်အတူ နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် လိုက်ပါလုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး တစ်ကြိမ်တွင်မူ ခင်ပွန်းဖြစ်သူက အဲလိဇဘက်၏ ဂါဝန်အမည်းရောင်ကို "အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ဖြစ်အောင်" ဖြတ်တောက်ပစ်နေစဉ် သူမကို ဖမ်းချုပ်ပေးထားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ကတ်သရင်း ပါရ်သည် ထိုနှစ်ဦး ဖက်လဲတကင်း ဖြစ်နေသည်ကို လူမိသွားပြီးနောက်တွင်မူ ထိုအခြေအနေကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၈ ခုနှစ် မေလတွင် အဲလိဇဘက်ကို အဝေးသို့ ပို့ဆောင်လိုက်ပါသည်။ သို့သော်လည်း သောမတ်စ် ဆေးမွားသည် တော်ဝင်မိသားစုကို ထိန်းချုပ်ရန် ဆက်လက် ကြံစည်နေခဲ့ပြီး မိမိကိုယ်ကို ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ကိုယ်ရံတော်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ၁၅၄၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် ကတ်သရင်း ပါရ် ကလေးမီးဖွားပြီးနောက် ကွယ်လွန်သွားသောအခါ သူသည် အဲလိဇဘက်ကို လက်ထပ်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် သူမအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှုများကို ပြန်လည် ပြသလာခဲ့သည်။ ဆေးမွားကို သဘောကျသည့် အဲလိဇဘက်၏ အထိန်းတော် ကတ် အက်ရှ်လေသည် အဲလိဇဘက်အား သူ့ကို ခင်ပွန်းအဖြစ် လက်ခံရန် ဖြောင်းဖျခဲ့သည်။ သူမသည် အဲလိဇဘက်ကို ဆေးမိုးထံ စာရေးရန်နှင့် "သူ၏ ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုတွင် နှစ်သိမ့်ပေးရန်" နားချခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်က သောမတ်စ်သည် မိထွေးဖြစ်သူ ကွယ်လွန်မှုအတွက် နှစ်သိမ့်မှု လိုအပ်လောက်အောင် ဝမ်းနည်းနေသူ မဟုတ်ကြောင်း ပြန်လည် ပြောကြားခဲ့သည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဆေးမွားသည် ၎င်း၏ အစ်ကိုဖြစ်သူ ဆမ်းမားဆက်ကို ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲသူ ရာထူးမှ ဖြုတ်ချရန် ကြံစည်ခြင်း၊ လေဒီ ဂျိန်း ဂရေးကို ဘုရင် အက်ဒွပ် ၆ နှင့် လက်ထပ်ပေးရန် ကြိုးစားခြင်းနှင့် အဲလိဇဘက်ကို မိမိ၏ ဇနီးအဖြစ် သိမ်းပိုက်ရန် ကြံစည်ခြင်းတို့ဖြင့် သံသယရှိသဖြင့် အဖမ်းခံရပြီး လန်ဒန်မျှော်စင် တွင် အကျဉ်းချခံခဲ့ရသည်။ ဟတ်ဖီးလ်ဒ် အိမ်တော် တွင် နေထိုင်နေသော အဲလိဇဘက်သည် မည်သည့်အရာကိုမျှ ဝန်ခံခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ သူမ၏ ခေါင်းမာမှုကြောင့် စစ်ဆေးမေးမြန်းသူ ရောဘတ် တာဝှစ် မှာ စိတ်ပျက်ခဲ့ရပြီး သူက "သူမတွင် အပြစ်ရှိကြောင်း သူမ၏ မျက်နှာကို ကြည့်ရုံဖြင့် ကျွန်ုပ် မြင်နိုင်ပါသည်" ဟု အစီရင်ခံခဲ့သည်။ သောမတ်စ် ဆေးမွားသည် ၁၅၄၉ ခုနှစ် မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ခေါင်းဖြတ် ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ == အမွေဆက်ခံရန် အလားအလာအရှိဆုံးသူ == အက်ဒွပ် ၆ သည် ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် အသက် ၁၅ နှစ် အရွယ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူ၏ သေတမ်းစာတွင် ၁၅၄၃ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းချက်ကို လျစ်လျူရှုကာ မေရီနှင့် အဲလိဇဘက် နှစ်ဦးစလုံးကို ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်မှ ဖယ်ထုတ်ခဲ့သည်။ ယင်းအစား အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ ညီမငယ်ဖြစ်သူ ပြင်သစ်ဘုရင်မ မေရီတူဒါ ၏ မြေးတော် လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး ကို ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ဂျိန်းကို လျှို့ဝှက်ကောင်စီက ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း သူမအပေါ် ထောက်ခံမှုများ လျင်မြန်စွာ ပြိုလဲသွားခဲ့ပြီး ကိုးရက်အကြာတွင် နန်းချခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၁၁၅၃ ခုနှစ် သြဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် မေရီသည် အောင်ပွဲခံလျက် လန်ဒန်မြို့ထဲသို့ မြင်းစီးဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး သူမ၏ ဘေးတွင် အဲလိဇဘက်လည်း ပါရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ညီအစ်မနှစ်ဦးကြားမှ ထိုသို့ စည်းလုံးညီညွတ်မှု ပြသခြင်းမှာ ရေရှည်မခံခဲ့ပေ။ မေရီသည် သဒ္ဓါထက်သန်သော ကက်သလစ်ဘာသာဝင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး အဲလိဇဘက် သင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သည့် ပရိုတက်စတင့် ယုံကြည်မှုကို ခြေမှုန်းရန် သန္နိဋ္ဌာန်ချထားကာ လူတိုင်း ကက်သလစ်ဝတ်ပြုပွဲတက်ရောက်ရန် အမိန့်ထုတ်ခဲ့ရာ အဲလိဇဘက်သည် အပေါ်ယံအားဖြင့် လိုက်နာဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ မေရီ၏ ကနဦး လူထုထောက်ခံမှုသည် ၁၅၅၄ ခုနှစ်တွင် ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ယင်းမှာ သူမက သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ ဧကရာဇ် ချားလ်စ် ၅ ၏ သားတော်ဖြစ်ပြီး ကက်သလစ်ဘာသာဝင်ဖြစ်သူ စပိန်နိုင်ငံမှ ဖိလစ် နှင့် လက်ထပ်ရန် အစီအစဉ်များကို ကြေညာခဲ့ချိန်တွင် ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းတွင် မကျေနပ်မှုများ လျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပြီး မေရီ၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများကို ဆန့်ကျင်သူများက အဲလိဇဘက်ကို ၎င်းတို့၏ အားကိုးရာ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် မျှော်လင့်ကြည့်ရှုခဲ့ကြသည်။ ၁၅၅၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီနှင့် ဖေဖော်ဝါရီလများတွင် ဝိုင်းယက်၏ သူပုန်ထမှုဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး မကြာမီမှာပင် နှိမ်နင်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်ကို အက်ရှ်ရစ်ဂျ် မှ နေပြည်တော် တရားရုံးသို့ ခေါ်ဆောင်လာပြီး သူပုန်ထမှုတွင် သူမ၏ အခန်းကဏ္ဍနှင့် ပတ်သက်၍ စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့ကာ မတ်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် သူမကို လန်ဒန်မျှော်စင် ၌ အကျဉ်းချခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က သူမတွင် အပြစ်မရှိကြောင်း ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်ပြောဆိုခဲ့သည်။ သူမသည် သူပုန်များနှင့် အတူတကွ ကြံစည်ခဲ့ခြင်း မရှိနိုင်သော်လည်း သူပုန်အချို့သည် သူမထံ ချဉ်းကပ်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။ မေရီ၏ အရင်းနှီးဆုံး ယုံကြည်စိတ်ချရသူ ဧကရာဇ် ချားလ်စ်၏ သံအမတ် ဆိုင်မွန် ရီနတ် က အဲလိဇဘက် သက်ရှိထင်ရှားရှိနေသရွေ့ မေရီ၏ ရာထူးပလ္လင်သည် မည်သည့်အခါမျှ ဘေးကင်းလိမ့်မည်မဟုတ်ကြောင်း အခြေအတင် ပြောဆိုခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော် အဓိပတိ စတီဖင် ဂါဒီနာက အဲလိဇဘက်ကို တရားစွဲဆို အပြစ်ပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သို့သော် ပထမဆုံး ပါဂျက်နယ်စားကြီး ဝီလျံ ပါဂျက် အပါအဝင် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်းရှိ အဲလိဇဘက်ကို ထောက်ခံသူများက သူမအပေါ် ခိုင်လုံသော သက်သေအထောက်အထား မရှိသည့်အတွက် သူမ၏ အသက်ကို ချမ်းသာပေးရန် မေရီကို ဖျောင်းဖျနိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းအစား မေလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် အဲလိဇဘက်ကို လန်ဒန်မျှော်စင်မှ ဝုဒ်စတော့ခ် နန်းတော် သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ထိုနေရာတွင် ဟင်နရီ ဘက်ဒင်ဖီးလ်ဒ်) ၏ ကြီးကြပ်မှုအောက်၌ တစ်နှစ်နီးပါးခန့် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ဖြတ်သန်းခဲ့ရသည်။ လမ်းခရီးတစ်လျှောက်တွင် လူအုပ်ကြီးက သူမကို ဝိုင်းဝန်းအားပေး ကြွေးကြော်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၅၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် မေရီ၏ ကိုယ်ဝန်ရှိသည်ဟု ယူဆရသည့် နောက်ဆုံးအခြေအနေများကို တက်ရောက်ရန် အဲလိဇဘက်ကို နန်းတော်သို့ ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့သည်။ အကယ်၍ မေရီနှင့် သူမ၏ ကလေးသာ သေဆုံးသွားပါက အဲလိဇဘက်သည် ဘုရင်မ ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သော်လည်း မေရီက ကျန်းမာသော ကလေးတစ်ဦး ဖွားမြင်ခဲ့လျှင်မူ အဲလိဇဘက် ဘုရင်မဖြစ်ရန် အခွင့်အရေးမှာ သိသိသာသာ လျော့နည်းသွားမည် ဖြစ်သည်။ မေရီတွင် ကိုယ်ဝန်မရှိကြောင်း ထင်ရှားလာသည့်အခါတွင်မူ သူမ ကလေးရနိုင်တော့မည်ဟု မည်သူမျှ မယုံကြည်ကြတော့ပေ။ ထို့ကြောင့် အဲလိဇဘက် ထီးနန်းဆက်ခံရန် သေချာသလောက် ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ၁၅၅၆ ခုနှစ်တွင် စပိန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည့် ဘုရင် ဖိလစ်သည် ထိုနိုင်ငံရေး လက်တွေ့အခြေအနေအသစ်ကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပြီး သူ၏ မိန်းမညီမ (မရီး) တော်စပ်သူနှင့် ရင်းနှီးအောင် ပေါင်းသင်းခဲ့သည်။ သူမသည် ပြင်သစ်တွင် ကြီးပြင်းခဲ့ပြီး ပြင်သစ်အိမ်ရှေ့စံ ဖရန်စစ်နှင့် စုလျားရစ်ပတ်ထားသည့် စကော့တလန်ဘုရင်မ မေရီထက်စာလျှင် ပိုမိုကောင်းမွန်သော မဟာမိတ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် သူ၏ ဇနီးဖြစ်သူ မေရီ ဖျားနာလာသောအခါ ဖိလစ်သည် အဲလိဇဘက်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးရန် ဖဲရီးယား နယ်စားကြီး ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဤတွေ့ဆုံမှုကို ၁၅၅၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သူမ ပြန်လည်နေထိုင်ခဲ့သည့် ဟတ်ဖီးလ်ဒ် အိမ်တော်၌ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အစိုးရအဖွဲ့အတွက် အစီအစဉ်များကို စတင် ရေးဆွဲနေပြီ ဖြစ်သည်။ မေရီသည် ၁၅၅၈ နိုဝင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် အဲလိဇဘက်ကို သူမ၏ ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပြီး နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် မေရီ ကွယ်လွန်သောအခါ အဲလိဇဘက်သည် ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == ထီးနန်းဆက်ခံခြင်း == အဲလိဇဘက်သည် အသက် ၂၅ နှစ် အရွယ်တွင် ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး မိမိအပေါ် သစ္စာခံရန် ဟတ်ဖီးလ်ဒ် သို့ ရောက်ရှိလာကြသော သူမ၏ အတိုင်ပင်ခံ ကောင်စီဝင်များနှင့် အခြား အဆင့်မြင့် မှူးမတ်မျိုးနွယ်များရှေ့တွင် သူမ၏ ရည်ရွယ်ချက်များကို ထုတ်ဖော် ကြေညာခဲ့သည်။ ၎င်းမိန့်ခွန်းသည် ဘုရင်တစ်ပါးတွင် "ရုပ်ခန္ဓာ နှစ်ပါး" (အုပ်ချုပ်သူ၏ သဘာဝ ရုပ်ခန္ဓာနှင့် နိုင်ငံရေး ရုပ်ခန္ဓာ) ရှိသည်ဟူသော အလယ်ခေတ် နိုင်ငံရေး ဘာသာရေး အယူအဆကို သူမ စတင် သုံးနှုန်းခဲ့သည့် ပထမဆုံးသော သမိုင်းမှတ်တမ်း ဖြစ်သည် -<blockquote>'''"အမတ်မင်းတို့... သဘာဝတရား၏ နိယာမအရ ကျွန်ုပ်သည် ကျွန်ုပ်၏ အစ်မတော်အတွက် ဝမ်းနည်းပူဆွေးရပါသည်၊ ကျွန်ုပ်အပေါ် ကျရောက်လာသော တာဝန်ဗာရီ ကြောင့်လည်း အံ့အားသင့် တုန်လှုပ်မိရပါသည်။ သို့သော်လည်း ကျွန်ုပ်သည် ဘုရားသခင်၏ ဖန်ဆင်းခံတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ကိုယ်တော်၏ စီမံခန့်ခွဲမှုကို နာခံရန် တာဝန်ရှိသည်ဟူသော အသိဖြင့် ထိုတာဝန်ကို ခံယူပါမည်။ ယခု ကျွန်ုပ်ထံ အပ်နှံထားသော ဤရာထူးအာဏာ၌ ဘုရားသခင်၏ ကောင်းကင်ဘုံ အလိုတော်ကို ဆောင်ရွက်မည့် အစေခံတစ်ဦး ဖြစ်လာနိုင်ရန် ကိုယ်တော်၏ ဂရုဏာတော် အကူအညီကို နှလုံးသားထဲမှ လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ တောင်းခံအပ်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်သည် သဘာဝအရ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုတည်းသာ ရှိသော လူသားတစ်ဦး ဖြစ်သော်လည်း ကိုယ်တော်၏ ခွင့်ပြုချက်အရ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရန် နိုင်ငံရေး ခန္ဓာကိုယ် (အချုပ်အခြာအာဏာ) ကို ဆောင်ထားသူ ဖြစ်သည်နှင့်အညီ... ကျွန်ုပ်၏ အုပ်ချုပ်မှု၊ သင်တို့၏ အမှုထမ်းမှုတို့ဖြင့် အနန္တတန်ခိုးရှင် ဘုရားသခင်ထံ ကောင်းမွန်စွာ စာရင်းရှင်းနိုင်ရန်နှင့် ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ ကျွန်ုပ်တို့၏ နောင်လာနောက်သားများအတွက် သက်သာချောင်ချိမှု အမွေအနှစ်များ ချန်ထားရစ်နိုင်ရန် သင်တို့အားလုံး အစွမ်းကုန် ကူညီကြဖို့ တောင်းဆိုချင်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်သည် ကျွန်ုပ်၏ လုပ်ဆောင်ချက် အားလုံးကို ကောင်းမွန်သော အကြံဉာဏ်၊ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးမှုများနှင့်သာ လမ်းညွှန် လျှောက်လှမ်းသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။"'''</blockquote>နန်းဘိသိက်မြှောက်ခြင်း အခမ်းအနား မတိုင်မီ ညနေပိုင်းတွင် သူမ၏ အောင်ပွဲခံ စီတန်းလှည့်လည်မှုသည် မြို့တွင်းသို့ ဖြတ်သန်းသွားရာ ပြည်သူများက လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ ကြိုဆိုခဲ့ကြပြီး၊ ပရိုတက်စတင့် အငွေ့အသက် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ပါဝင်သော ဂုဏ်ပြုမိန့်ခွန်းများနှင့် ခမ်းနားသော ပြဇာတ်ပွဲလမ်းများဖြင့် ဂါရဝပြုခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်၏ ပွင့်လင်းပြီး ကြင်နာတတ်သော တုံ့ပြန်မှုများကြောင့် သူမအား ကြည့်ရှုနေကြသည့် ပြည်သူများမှာ "အလွန်အမင်း စိတ်လှုပ်ရှားကြည်နူး" ကာ စွဲလန်းသွားခဲ့ကြသည်။ နောက်တစ်နေ့ ဖြစ်သော '''၁၅၅၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင်''' (ဤရက်စွဲကို သူမ၏ ဗေဒင်ပညာရှင် ဂျွန် ဒီး က ရွေးချယ်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်) အဲလိဇဘက်သည် ဝက်စ်မင်စတာ အက်ဘေး ၌ ကာလိုင်းမှ ကက်သလစ် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး အိုဝင် အိုဂဲလ်သော်ပ် ၏ ဘိသိက်သွန်းခြင်းကို ခံယူကာ ဘုရင်မအဖြစ် နန်းတက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အော်ဂန်များ၊ ပုလွေများ၊ တံပိုးများ၊ စည်ဗုံများနှင့် ခေါင်းလောင်းသံများ နားကွဲမတတ် ဆူညံစွာ ထွက်ပေါ်နေသည့်ကြားမှ သူမအား ပြည်သူများ အသိအမှတ်ပြု လက်ခံနိုင်ရန် ထုတ်ဖော် ပြသခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကို အင်္ဂလန်၏ ဘုရင်မအဖြစ် ဝမ်းမြောက်စွာ ကြိုဆိုခဲ့ကြသော်လည်း၊ တိုင်းပြည်အတွင်းနှင့် ပြည်ပမှ ကက်သလစ်များ၏ ခြိမ်းခြောက်မှု အန္တရာယ် ရိပ်မြုံများကြောင့်လည်းကောင်း၊ သူမ မည်သူနှင့် အိမ်ထောင်ပြုမည်ဟူသော ရွေးချယ်မှုကြောင့်လည်းကောင်း တိုင်းနိုင်ငံမှာ စိုးရိမ်ပူပန်မှု အခြေအနေများအောက်တွင် ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ == ဘုရားကျောင်းများအားအုတ်မြစ်ချခြင်း == အဲလိဇဘက်၏ ကိုယ်ပိုင် ဘာသာရေး ယုံကြည်ချက်နှင့် ပတ်သက်၍ ပညာရှင်များအကြား အကျေအလည် ငြင်းခုံဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ သူမသည် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင်တစ်ဦး ဖြစ်သော်လည်း (လင်္ကာစွဲ ကားစင်တင် ယေရှုရုပ်တုကဲ့သို့သော) ကက်သလစ် အထိမ်းအမှတ် အမှတ်အသားများကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ပြီး၊ ပရိုတက်စတင့်တို့၏ အဓိက ယုံကြည်ချက်တစ်ခုကို ဆန့်ကျင်ကာ ဝတ်ပြုတရားဟောခြင်း ၏ အခန်းကဏ္ဍကို လျှော့ချခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်နှင့် သူမ၏ အကြံပေးများသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ (မိမိတို့နှင့် ဘာသာရေးမတူဟု ယူဆရသော) အင်္ဂလန်နိုင်ငံအပေါ် ကက်သလစ်တို့၏ ဘာသာရေးစစ်ပွဲ ဆင်နွှဲလာနိုင်မည့် ခြိမ်းခြောက်မှု အန္တရာယ်ကို ကြိုတင် ရိပ်မိခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘုရင်မသည် အင်္ဂလိပ် ပရိုတက်စတင့်တို့၏ လိုလားချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးရင်း တစ်ဖက်တွင်လည်း ကက်သလစ်များကို အလွန်အမင်း စိတ်အနှောင့်အယှက် မဖြစ်စေမည့် ပရိုတက်စတင့် အဖြေတစ်ခုကို ရှာဖွေခဲ့သည်။ သို့သော် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို တွန်းအားပေးနေသည့် ပျူရီတန် များကိုမူ သူမ သည်းခံခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၅၅၉ ခုနှစ် လွှတ်တော်သည် အက်ဒွပ် ၆ ၏ ပရိုတက်စတင့် ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှုကို အခြေခံ၍၊ ဘုရင် (သို့မဟုတ် ဘုရင်မ) ကို အထွတ်အထိပ် ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ထားရှိကာ ဝတ်လဲတော်များကဲ့သို့သော ကက်သလစ် အင်္ဂါရပ်များစွာ ပါဝင်သည့် အသင်းတော်တစ်ခုအတွက် ဥပဒေများကို စတင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ အောက်လွှတ်တော် က ထိုအဆိုပြုချက်များကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထောက်ခံခဲ့သော်လည်း အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေကြမ်း သည် အထက်လွှတ်တော်တွင် အထူးသဖြင့် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီးများ၏ ကန့်ကွက်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ထိုအချိန်တွင် ကန်တာဘာရီ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး ရာထူး အပါအဝင် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး နေရာအများအပြား လစ်လပ်နေခဲ့ခြင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်အတွက် ကံကောင်းသွားခဲ့သည်။ ယင်းက အထက်လွှတ်တော်တွင်းရှိ သူမကို ထောက်ခံသူများအား ကက်သလစ် ဂိုဏ်းအုပ်များနှင့် ရှေးရိုးစွဲမှူးမတ်များကို မဲအသာဖြင့် အနိုင်ရစေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက်သည် အမျိုးသမီးတစ်ဦး ခံယူရန် မသင့်တော်ဟု လူအများက ယူဆကြသည့် အငြင်းပွားဖွယ်ရာ "အသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံးအဓိပတိ " ဟူသော ဘွဲ့အမည်အစား '''"အင်္ဂလန်အသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံးအုပ်ချုပ်သူ"''' ဟူသော ဘွဲ့အမည်ကိုသာ လက်ခံခဲ့ရသည်။ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေသစ်သည် ၁၅၅၉ ခုနှစ် မေလ ၈ ရက်နေ့တွင် ဥပဒေ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြည်သူ့ဝန်ထမ်း အားလုံးသည် ဘုရင်မအား အမြင့်ဆုံးအုပ်ချုပ်သူအဖြစ် သစ္စာဆိုကြရပြီး သစ္စာမဆိုပါက ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခြင်း ခံရမည့် အန္တရာယ် ရှိခဲ့သည်။ မေရီဘုရင်မ လက်ထက်ကဲ့သို့ ဘာသာရေး သဘောထားကွဲလွဲသူများကို နှိပ်ကွပ်ညှဉ်းပန်းမှုမျိုး ထပ်မံမဖြစ်ပွားစေရန် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နှိမ်နင်းရေးဥပဒေများကို ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု ညီညွတ်မျှတရေး ဥပဒေသစ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး ဘုရားကျောင်းတက်ရန်နှင့် ၁၅၅၉ ခုနှစ် ဘုံဝတ်ပြုဆုတောင်းစာအုပ်ကို မဖြစ်မနေ အသုံးပြုရန် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော်လည်း ဘုရားကျောင်းမတက်ဘဲ အာခံသူများအတွက် ပြစ်ဒဏ်များမှာမူ ပြင်းထန်ခြင်း မရှိလှပေ။ ၁၅၅၉ ခုနှစ် ညွှန်ကြားချက်များတွင် ဂီတကို "သီဆိုခြင်းမပြုဘဲ ဖတ်ကြားသကဲ့သို့ ရှင်းလင်းစွာ နားလည်စေရမည်" ဟု ဖော်ပြထားသော်လည်း နေ့ရက်၏ အချို့သော အချိန်များတွင် ပိုမိုဆန်းပြားသော တေးသီချင်းများကို ခွင့်ပြုခဲ့ပြီး တော်ဝင်ဝတ်ပြုကျောင်း တွင် ဆာရမ် စာသားများဖြင့် လက်တင်မော်တက် သီချင်းများ စပ်ဆိုသည့် အလေ့အထမှာ ဆက်လက် တည်ရှိခဲ့သည်။ == အိမ်ထောင်ရေး မေးခွန်း == အဲလိဇဘက် နန်းတက်စကတည်းက သူမ အိမ်ထောင်ပြုလိမ့်မည်ဟု လူအများက မျှော်လင့်ခဲ့ကြပြီး မည်သူနှင့် လက်ထပ်မည်နည်းဟူသော မေးခွန်း ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ သူမသည် ကမ်းလှမ်းမှုများစွာကို ရရှိခဲ့သော်လည်း မည်သည့်အခါမျှ အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ဘဲ သားသမီးလည်း မထွန်းကားခဲ့ပေ။ ယင်းသို့ ဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်းကိုမူ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မသိရသေးပေ။ သမိုင်းပညာရှင်များက သောမတ်စ် ဆေးမွား ၏ ဖြစ်ရပ်ကြောင့် သူမသည် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်ဆံရေးများကို စိတ်ကုန်သွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သုံးသပ်ကြသည်။ သူမသည် အသက် ၅၀ ခန့်အထိ လူပျိုတော်အချို့ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ သူမ၏ နောက်ဆုံး တော်ဝင်စကားကမ်းလှမ်းမှုမှာ သူမထက် ၂၂ နှစ်ငယ်သော အန်ဂျူးနယ်စားကြီး ဖရန်စစ် နှင့် ဖြစ်သည်။ စပိန်နိုင်ငံ ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ၏ လက်ခုပ်တွင်းသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သော သူမ၏ အစ်မဖြစ်သူကဲ့သို့ပင် အိမ်ထောင်ပြုခြင်းသည် အာဏာဆုံးရှုံးနိုင်ခြေ ရှိသော်လည်း တစ်ဖက်တွင်မူ ထီးနန်းဆက်ခံမည့် သားသမီး ရရှိနိုင်မည့် အခွင့်အရေးကို ပေးစွမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ခင်ပွန်းဖြစ်သူကို ရွေးချယ်မှု လွဲမှားပါက နိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှု သို့မဟုတ် တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများကိုပင် လှုံ့ဆော်ပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်သွားနိုင်ပေသည်။ == ရောဘတ်ဒတ်ဒ်လေ == ၁၅၅၉ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ငယ်သူငယ်ချင်း ဖြစ်သူ '''ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေ''' ကို ချစ်မြတ်နိုးနေကြောင်း ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ ရောဘတ်၏ ဇနီးဖြစ်သူ အေမီ သည် "ရင်သားတစ်ဖက်တွင် ဝေဒနာ" ခံစားနေရပြီး အကယ်၍ သူ၏ ဇနီးသာ ကွယ်လွန်သွားပါက ဘုရင်မကြီးသည် ရောဘတ်နှင့် လက်ထပ်လိုနေကြောင်း ပြောစကားများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီသို့ ရောက်သောအခါ ပြည်ပမှ မင်းသားများနှင့် မှူးမတ်အချို့သည် အဲလိဇဘက်၏ လက်ကို ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ရရန် အပြိုင်အဆိုင် ကြိုးပမ်းလာကြသည်။ စိတ်မရှည်ဖြစ်နေကြသော ၎င်းတို့၏ သံတမန်များသည် ပိုမို၍ နာမည်ပျက်စေမည့် စကားများကို အတင်းအဖျင်း ပြောဆိုလာကြပြီး ဘုရင်မကြီး အနှစ်သက်ဆုံးသူနှင့် လက်ထပ်မည့် ကိစ္စကို အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် လက်ခံကြမည်မဟုတ်ကြောင်း ဤသို့ အစီရင်ခံခဲ့ကြသည် - ''"သူမနှင့် သူ့အပေါ် ဒေါသတကြီး အော်ဟစ်ဆဲဆိုခြင်း မပြုသည့်သူ ဟူ၍ တစ်ဦးမျှ မရှိပါ... သူမသည် မိမိ မျက်နှာသာပေးထားသော ရောဘတ်ကလွဲ၍ မည်သူ့ကိုမျှ လက်ထပ်မည်မဟုတ်ပေ။"'' ၁၅၆၀ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလတွင် အေမီ ဒတ်ဒ်လေသည် လှေကားပေါ်မှ ပြုတ်ကျ၍ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ရင်ခွဲစစ်ဆေးသူ၏ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုအရ ယင်းမှာ မတော်တဆမှုတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသော်လည်း၊ လူအများစုကမူ ရောဘတ်သည် ဘုရင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်နိုင်ရန်အတွက် သူ၏ ဇနီးကို သေကြောင်းကြံစည်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု သံသယဝင်ခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေနှင့် လက်ထပ်ရန် အချိန်အတန်ကြာ အလေးအနက် စဉ်းစားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဝီလျံ ဆီစီလ်၊ နီကိုးလတ်စ် သရော့ခ်မော်တန် နှင့် အချို့သော ရှေးရိုးစွဲ မှူးမတ်များက ၎င်းတို့၏ သဘောမတူကန့်ကွက်မှုကို အထင်အရှား ပြသခဲ့ကြသည်။ ထိုလက်ထပ်ပွဲသာ ဖြစ်မြောက်လာပါက မှူးမတ်မျိုးနွယ်များ တော်လှန်ပုန်ကန်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ကောလာဟလများပင် ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်မကြီးအတွက် ထည့်သွင်းစဉ်းစားနေသည့် အခြားသော အိမ်ထောင်ဖက်လောင်းများ ရှိနေသည့်ကြားမှ ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေသည် နောက်ထပ် ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုနီးပါးခန့်အထိ အိမ်ထောင်ဖက် ဖြစ်လာနိုင်ခြေရှိသူအဖြစ် ဆက်လက် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူမကိုယ်တိုင် သူ့ကို လက်ထပ်ရန် ရည်ရွယ်ချက် မရှိတော့သည့်တိုင်အောင် ရောဘတ်၏ အချစ်ရေးနှင့် ပတ်သက်လာလျှင် အလွန်အမင်း သဝန်တိုတတ်သူ ဖြစ်သည်။ သူမသည် ၁၅၆၄ ခုနှစ်တွင် ဒတ်ဒ်လေကို '''လက်စတာ နယ်စားကြီး''' အဖြစ် ဘွဲ့ထူးအဆင့်အတန်း တိုးမြှင့်ပေးခဲ့သည်။ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် ရောဘတ်သည် နောက်ဆုံး၌ လက်တစ် ကနိုးလစ် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ရာ၊ ဘုရင်မကြီးသည် ဒေါသတကြီး တုံ့ပြန်မှုများကို အကြိမ်ကြိမ် ပြသခဲ့ပြီး သူမအား တစ်သက်တာလုံး မုန်းတီးသွားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သမိုင်းပညာရှင် စူဇန် ဒိုရန် က ထိုအခြေအနေကို ဖော်ပြခဲ့သကဲ့သို့ပင် ဒတ်ဒ်လေသည် အဲလိဇဘက်၏ '''"စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ ဘဝအလယ်ဗဟိုတွင် အမြဲတမ်း တည်ရှိနေခဲ့သည်"'''။ သူသည် ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် [[စပိန်ရေတပ်ကြီး]] ကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက် ကိုယ်တိုင် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် သူမ၏ အရေးအကြီးဆုံးသော ကိုယ်ပိုင် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများထဲ၌ သူပေးပို့ခဲ့သော စာတစ်စောင်ကို တွေ့ရှိခဲ့ရပြီး ၎င်းစာအပေါ်တွင် သူမ၏ လက်ရေးဖြင့် '''"သူ၏ နောက်ဆုံးစာ"''' ဟု မှတ်သားထားခဲ့သည်။ == ပြည်ပမှ အိမ်ထောင်ဖက်လောင်းများ == အိမ်ထောင်ရေး ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုများသည် အဲလိဇဘက်၏ နိုင်ငံခြားရေး မူဝါဒတွင် အဓိက သော့ချက်ကျသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမသည် ၁၅၅၉ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် သူမ၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ အစ်မဖြစ်သူ၏ မုဆိုးဖို စပိန်ဘုရင် ဖိလစ်၏ ကမ်းလှမ်းချက်ကို ငြင်းပယ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဆွီဒင်နိုင်ငံ ဘုရင် အဲရစ် ၁၄ ( ၏ စကားကမ်းလှမ်းမှုကိုမူ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ငယ်စဉ်ဘဝကပင် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံနှင့် အောင်သွယ်တော်ပြုရန် ဆွေးနွေးမှုများ ရှိခဲ့ဖူးသည်။ ၁၅၄၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ ၈ က ဒိန်းမတ်မင်းသား ဟောလ်စတိန်း-ဂေါ့တော့ပ်မှ နယ်စားကြီး အဒေါ့ဖ် နှင့် လက်ထပ်ရန် အဆိုပြုခဲ့ဖူးပြီး၊ ဆမ်းမားဆက် နယ်စားကြီး အက်ဒဝပ် ဆေးမိုး ကလည်း နှစ်အနည်းငယ်အကြာတွင် မင်းသား ဖရက်ဒရစ် (နောက်ပိုင်းတွင် ဖရက်ဒရစ် ၂) နှင့် လက်ထပ်ရန် အကြံပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်းဆွေးနွေးမှုများသည် ၁၅၅၁ ခုနှစ်တွင် ပျယ်ပြယ်သွားခဲ့သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ် ဝန်းကျင်နှစ်များတွင် ဒိန်းမတ်-အင်္ဂလန် ပရိုတက်စတင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရန် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့ကြပြီး ဆွီဒင်၏ အဆိုပြုချက်ကို တုံ့ပြန်ရန်အတွက် ဘုရင် ဖရက်ဒရစ် ၂ သည် ၁၅၅၉ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် အဲလိဇဘက်ထံ စကားကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။ နှစ်ပေါင်းများစွာတိုင်အောင် သူမသည် ဖိလစ်၏ ဝမ်းကွဲညီအစ်ကို တော်စပ်သူ သြစတြီးယား မင်းသားကြီး ချားလ်စ် ၂ နှင့် လက်ထပ်ရန် အလေးအနက် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၆၉ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ဟက်ဘ်စဘတ် မင်းဆက်နှင့် ဆက်ဆံရေးမှာ ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အဲလိဇဘက်သည် ပြင်သစ် ဗာလွား မင်းဆက်မှ မင်းသားနှစ်ပါးနှင့် လက်ထပ်ရန် တစ်လှည့်စီ ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ ပထမဦးစွာ အန်ဂျူး နယ်စားကြီး ဟင်နရီ နှင့် ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းနောက် ၁၅၇၂ ခုနှစ်မှ ၁၅၈၁ ခုနှစ်အထိတွင်မူ ယခင်က အလန်ဆွန် နယ်စားကြီး ဖြစ်ခဲ့သော ဟင်နရီ၏ ညီတော် အန်ဂျူး နယ်စားကြီး ဖရန်စစ် တို့နှင့် ဖြစ်သည်။ ဤနောက်ဆုံး အိမ်ထောင်ရေး ကမ်းလှမ်းချက်သည် နယ်သာလန် တောင်ပိုင်းအပေါ် စပိန်တို့၏ ထိန်းချုပ်မှုကို ဆန့်ကျင်မည့် မဟာမိတ် အစီအစဉ်နှင့် ဆက်စပ်နေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဖရန်စစ် ပေးပို့ထားသော ဖားရုပ်သဏ္ဌာန် နားကပ်ကို ဆင်မြန်းခဲ့သည်အထိ ထိုစကားကမ်းလှမ်းမှုကို အချိန်အတန်ကြာ အလေးအနက် သဘောထားခဲ့ပုံရသည်။ ၁၁၆၃ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်က ဧကရာဇ်မင်းမြတ်၏ သံအမတ်တစ်ဦးအား "ကျွန်ုပ်၏ သဘာဝစိတ်အလိုအတိုင်းသာ လိုက်ရမည်ဆိုလျှင် ဘုရင်မဖြစ်ပြီး အိမ်ထောင်သည် ဘဝဖြင့် နေရခြင်းထက် တောင်းစားရသည့် အမျိုးသမီး ဖြစ်ပါစေဦးတော့ တစ်ကိုယ်ရေတည်း နေရခြင်းကိုသာ မရမက ရွေးချယ်ပါလိမ့်မည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ထိုနှစ် နှောင်းပိုင်းတွင် အဲလိဇဘက်၌ ကျောက်ကြီးရောဂါစွဲကပ်ပြီးနောက် ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူ မေးခွန်းသည် လွှတ်တော်တွင် အပြင်းအထန် ငြင်းခုံစရာ ကိစ္စရပ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လွှတ်တော်အမတ်များက ဘုရင်မကြီး ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားခြင်းမှ ကာကွယ်ရန်အတွက် အိမ်ထောင်ပြုရန် သို့မဟုတ် ဆက်ခံမည့်သူကို အမည်စာရင်း တင်သွင်းရန် တိုက်တွန်းခဲ့ကြသည်။ သို့သော် သူမက ၎င်းနှစ်ခုစလုံးကို လုပ်ဆောင်ရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ဧပြီလတွင် သူမသည် လွှတ်တော်ကို ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့ပြီး ၁၅၆၆ ခုနှစ်တွင် အခွန်တိုးကောက်ရန် လွှတ်တော်၏ ထောက်ခံမှု လိုအပ်လာချိန်အထိ လွှတ်တော်ကို ပြန်လည်ခေါ်ယူခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ ယခင်က အိမ်ထောင်ပြုမည်ဟု ကတိပေးခဲ့ဖူးသောကြောင့် သူမသည် ငြိမ်သက်ခြင်းမရှိသော အောက်လွှတ်တော်သို့ ဤသို့ ပြောကြားခဲ့သည် -<blockquote>'''"ကျွန်ုပ်၏ ဂုဏ်သိက္ခာအတွက် လူအများရှေ့တွင် ပြောကြားခဲ့သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်တစ်ဦး၏ ကတိစကားကို မည်သည့်အခါမျှ ဖျက်ဖျက်မည်မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ် ထပ်မံပြောကြားလိုသည်မှာ ကျွန်ုပ် လက်ထပ်ရန် ရည်ရွယ်ထားသူကို ဖြစ်စေ၊ ကျွန်ုပ်ကိုယ်တိုင်ကို ဖြစ်စေ ဘုရားသခင်က ရုပ်သိမ်းမသွားခဲ့လျှင် သို့မဟုတ် အခြားသော ကြီးမားသည့် အဟန့်အတားတစ်ခုခု မဖြစ်ပွားခဲ့လျှင် ကျွန်ုပ် အဆင်ပြေပြေ လုပ်ဆောင်နိုင်သမျှ အမြန်ဆုံး အိမ်ထောင်ပြုပါမည်။"'''</blockquote>၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်သို့ ရောက်သောအခါ အစိုးရအဖွဲ့အတွင်းရှိ အဆင့်မြင့် ပုဂ္ဂိုလ်များသည် အဲလိဇဘက်အနေဖြင့် မည်သည့်အခါမျှ အိမ်ထောင်ပြုမည်မဟုတ် သို့မဟုတ် ဆက်ခံသူကို အမည်ထုတ်ဖော်လိမ့်မည်မဟုတ်ကြောင်း သီးသန့် လက်ခံခဲ့ကြသည်။ ဝီလျံ ဆီစီလ်သည် ထီးနန်းဆက်ခံမှု ပြဿနာအတွက် ဖြေရှင်းနည်းများကို စတင် ရှာဖွေနေပြီ ဖြစ်သည်။ အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်သည် တာဝန်မဲ့သူအဖြစ် မကြာခဏ စွပ်စွဲခံခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း သူမ၏ နှုတ်ဆိတ်နေမှုက သူမ၏ ကိုယ်ပိုင် နိုင်ငံရေး လုံခြုံမှုကို ပိုမိုခိုင်မာစေခဲ့သည်။ အကယ်၍ သူမက ဆက်ခံမည့်သူကို အမည်နာမ သတ်မှတ်လိုက်ပါက သူမ၏ ထီးနန်းသည် အာဏာသိမ်းမှုဒဏ်ကို ခံရနိုင်ခြေ ရှိကြောင်းကို သူမ သိရှိထားခဲ့သည်။ သူမ၏ ယခင် သာဓကဖြစ်သော မေရီဘုရင်မကို ဆန့်ကျင်သည့် လုပ်ကြံမှုများတွင် "ကျွန်ုပ်ကိုယ်တိုင် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသကဲ့သို့ ဒုတိယမြောက် အာဏာရှိသူ ပုဂ္ဂိုလ်" ကို မည်သို့ ဗဟိုချက်အဖြစ် အသုံးချခဲ့ကြသည်ကို သူမ ကောင်းစွာ မှတ်မိနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ == အပျိုစင်ဘဝ == အဲလိဇဘက်၏ အိမ်ထောင်မပြုဘဲ နေထိုင်ခဲ့သည့် အခြေအနေသည် အပျိုစင်မယ်တော်မေရီ နှင့် ဆက်စပ်သော '''အပျိုစင်ဘဝကို အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုသည့် ဝါဒ''' တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ကဗျာများနှင့် ပုံတူပန်းချီများတွင် သူမကို သာမန်အမျိုးသမီးတစ်ဦးအဖြစ် မဟုတ်ဘဲ အပျိုစင်တစ်ဦး၊ နတ်ဘုရားမတစ်ပါး သို့မဟုတ် နှစ်မျိုးစလုံးအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ ကနဦးတွင် အဲလိဇဘက် ကိုယ်တိုင်သာ သူမ၏ အပေါ်ယံ အပျိုစင်ဘဝကို ဂုဏ်ထူးဆောင်အဖြစ် ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ်တွင် သူမက အောက်လွှတ်တော်သို့ "နောက်ဆုံးတွင် ကျွန်ုပ်အတွက် ဤမျှနှင့်တင် လုံလောက်ပါပြီ၊ ကမ္ပည်း ကျောက်စာတိုင်တစ်ခုပေါ်၌ 'ဘုရင်မတစ်ပါးသည် ဤမျှသော ကာလပတ်လုံး စိုးစံခဲ့ပြီး အပျိုစင်ဘဝဖြင့် ရှင်သန်ကာ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်' ဟု ဖော်ပြထားရုံဖြင့် ပြည့်စုံပါပြီ" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ကဗျာဆရာများနှင့် စာရေးဆရာများက ထိုအကြောင်းအရာကို ဆက်ခံပြီး အဲလိဇဘက်ကို ချီးမွမ်းမြှောက်စားသည့် အနုပညာ သင်္ကေတပုံဖော်မှုများကို ထုဆစ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် အပျိုစင်ဘုရင်မကြီးအား လူထုရှေ့တွင် ဂုဏ်ပြုချီးကျူးမှုများသည် အလန်ဆွန် နယ်စားကြီးနှင့် ဘုရင်မကြီး၏ အိမ်ထောင်ရေး ဆွေးနွေးမှုများကို မသိမသာ ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်ကြောင်း ပြသသည့် လျှို့ဝှက်ချက် သင်္ကေတတစ်ခုအဖြစ် အသုံးတော်ခံခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် အဲလိဇဘက်သည် မိမိကိုယ်ကို ဘုရားသခင်၏ စောင့်ရှောက်မှုအောက်၌ မိမိ၏ တိုင်းနိုင်ငံ၊ ပြည်သူလူထုနှင့် လက်ထပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာ ဆိုခဲ့သည်။ ၁၅၉၉ ခုနှစ်တွင် သူမက ပြည်သူများကို ရည်ညွှန်း၍ "ကျွန်ုပ်၏ လင်ယောက်ျားများ ဖြစ်ကြသော ကျွန်ုပ်၏ ကောင်းလှစွာသော ပြည်သူအပေါင်းတို့" ဟု မိန့်ကြားခဲ့သည်။ ဤသို့ အပျိုစင်ဖြစ်သည်ဟူသော အခိုင်အမာဆိုချက်ကို လူတိုင်းက လက်ခံခဲ့ကြသည်တော့ မဟုတ်ပေ။ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များက အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ရုပ်ခန္ဓာနှင့်အတူ နိုင်ငံတော်ကိုပါ သင်္ကေတအရ ညစ်နွမ်းစေသည့် "ညစ်ညမ်းသော ရာဂစိတ်" ၌ ပျော်မွေ့နေသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်။ ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ ၄ က ဥရောပ၏ ကြီးမားသော မေးခွန်းကြီးများထဲမှ တစ်ခုမှာ "ဘုရင်မကြီး အဲလိဇဘက်သည် အပျိုစင် စစ်မစစ်" ဟူသော အချက်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ အပျိုစင်ဘဝနှင့် ပတ်သက်လာလျှင် အဓိက အကျဆုံး မေးခွန်းမှာ ဘုရင်မကြီးသည် ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေနှင့် အချစ်ဇာတ်လမ်းကို အမှန်တကယ် လက်တွေ့ကျကျ ဆက်ဆံခဲ့ဖူးသလား (ကာမစပ်ယှက်ခဲ့ဖူးသလား) ဆိုသည့် အချက်ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ်တွင် သူမသည် ဒတ်ဒ်လေ၏ အိပ်ခန်းကို သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်အဆောင်များနှင့် ကပ်လျက်သို့ ပြောင်းရွှေ့စေခဲ့သည်။ ၁၅၆၁ ခုနှစ်တွင်မူ သူမသည် ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖောယောင်စေသည့် ရောဂါဝေဒနာတစ်ခုကြောင့် လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်စွာ အိပ်ရာထဲလဲနေခဲ့သည်။ ၁၅၈၇ ခုနှစ်တွင် မိမိကိုယ်ကို '''အာသာ ဒတ်ဒ်လေ''' ဟု ခေါ်ဆိုသော လူငယ်တစ်ဦးသည် သူလျှိုဖြစ်နိုင်သည်ဟူသော သံသယဖြင့် စပိန်ကမ်းရိုးတန်းတွင် ဖမ်းဆီးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ထိုလူငယ်က သူသည် အဲလိဇဘက်နှင့် ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေတို့၏ တရားမဝင် သားသမီး (ကောင်မစပ်ဘဲ ရခဲ့သောသား) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့ပြီး၊ သူ၏ အသက်မှာလည်း ၁၅၆၁ ခုနှစ် ဘုရင်မကြီး ဖျားနာစဉ်က မွေးဖွားခဲ့သည့် အချိန်ကာလနှင့် ကိုက်ညီနေသည်။ သူ့ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် မက်ဒရစ်မြို့သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ပြီး စပိန်နိုင်ငံသို့ ပြည်နှင်ဒဏ်ခံထားရသည့် ကက်သလစ် မှူးမတ်တစ်ဦးနှင့် ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ၏ အတွင်းရေးမှူးဖြစ်သူ ဖရန်စစ် အင်းဂဲလ်ဖီးလ်ဒ်က စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့သည်။ ထိုစစ်ဆေးမှုကို ဖော်ပြထားသည့် စာသုံးစောင် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေပြီး၊ ၎င်းစာများထဲတွင် တော်ဝင်နန်းတော်၌ မွေးဖွားချိန်မှစ၍ စပိန်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာချိန်အထိ အာသာက သူ၏ ဘဝဇာတ်ကြောင်းဟု အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည့် အသေးစိတ်အချက်အလက်များ ပါဝင်သည်။ သို့သော်လည်း ယင်းက စပိန်လူမျိုးများကို ယုံကြည်အောင် မစွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့ပေ။ အင်းဂဲလ်ဖီးလ်ဒ်က ဘုရင် ဖိလစ်အား အာသာ၏ "ပြောဆိုချက်မှာ လက်ရှိတွင် ဘာမျှအရာမထင်ပါ" ဟု ဝန်ခံခဲ့သော်လည်း "သူ့ကို ထွက်ပြေးခွင့်မပြုသင့်ဘဲ အလွန်လုံခြုံစွာ ဖမ်းဆီးထားသင့်သည်" ဟု အကြံပြုခဲ့သည်။ ဘုရင်က သဘောတူခဲ့ပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ အာသာ၏ သတင်းကို မည်သူမျှ မကြားရတော့ပေ။ ခေတ်သစ် ပညာရှင်များက ထိုဇာတ်လမ်း၏ အခြေခံယူဆချက်ကို '''"မဖြစ်နိုင်သောအရာ"''' အဖြစ် ပယ်ချခဲ့ကြပြီး အဲလိဇဘက်၏ ဘဝကို ထိုခေတ်က လူများက အနီးကပ် အလွန်စောင့်ကြည့်ခဲ့ကြသဖြင့် သူမအနေဖြင့် ကိုယ်ဝန်ရှိခြင်းကို ဖုံးကွယ်ထားနိုင်ရန် လုံးဝ မဖြစ်နိုင်ကြောင်း အခိုင်အမာ ဆိုကြသည်။ == စကော့တလန် ဘုရင်မ မေရီ == စကော့တလန်နိုင်ငံအပေါ် အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံး မူဝါဒမှာ ထိုနေရာ၌ ပြင်သစ်တို့ ရောက်ရှိအခြေစိုက်နေမှုကို ဆန့်ကျင်ရန် ဖြစ်သည်။ ပြင်သစ်တို့က အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ပြီး သူမ၏ ကက်သလစ်ဘာသာဝင် ဝမ်းကွဲညီမဖြစ်သူ စကော့တလန်ဘုရင်မ မေရီ ကို ထီးနန်းတင်ရန် ကြံစည်နေကြမည်ကို သူမ စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ မေရီသည် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ အစ်မတော်စပ်သူ မာဂရက် ၏ မြေးဖြစ်သောကြောင့် လူအများက သူမအား အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံမည့် တရားဝင်အမွေခံအဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ မေရီကိုယ်တိုင်ကလည်း မိမိသည် ဘုရင်မကြီးနှင့် "အနီးစပ်ဆုံး သွေးချင်းတော်စပ်သူ" ဖြစ်သည်ဟု ကြွေးကြော်ခဲ့သည်။ ပရိုတက်စတင့် သူပုန်များကို ကူညီရန် စကော့တလန်သို့ စစ်တပ်စေလွှတ်ဖို့ အဲလိဇဘက်အား တိုက်တွန်းခဲ့ကြပြီး၊ ထိုစစ်ဆင်ရေးမှာ ထိရောက်မှုမရှိခဲ့သော်လည်း ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၅၆၀ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လတွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သော အီဒင်ဘတ်ချ် စာချုပ်အရ မြောက်ဘက်ပိုင်းမှ ပြင်သစ်တို့၏ ခြိမ်းခြောက်မှုကို ဖယ်ရှားနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၆၁ ခုနှစ်တွင် မေရီသည် အာဏာစက်ကို ဆုပ်ကိုင်ရန် ပြင်သစ်မှ စကော့တလန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာချိန်၌ ထိုနိုင်ငံတွင် ပရိုတက်စတင့်အသင်းတော် အခြေခိုင်နေပြီဖြစ်ပြီး အဲလိဇဘက်က ထောက်ပံ့ထားသော ပရိုတက်စတင့်မှူးမတ်များ၏ ကောင်စီက တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်နေပြီ ဖြစ်သည်။ မေရီသည် ထိုစာချုပ်ကို အတည်ပြုရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ၁၅၆၃ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်သည် သက်ဆိုင်သူနှစ်ဦးစလုံးအား တစ်ဦးမျှ ကြိုတင်မမေးမြန်းဘဲ သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်အိမ်ထောင်ဖက်လောင်းဖြစ်သူ ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေကို မေရီ၏ ခင်ပွန်းအဖြစ် အဆိုပြုခဲ့သည်။ နှစ်ဦးစလုံးက စိတ်အားထက်သန်မှုမရှိကြောင်း ပြသခဲ့ကြပြီးနောက် ၁၅၆၅ ခုနှစ်တွင် မေရီသည် အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် လက္ခဏာကိုယ်စီရှိကြသော လော့ဒ် ဒါန်လေ ဟု လူသိများသည့် ဟင်နရီ စတူးဝပ် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ထိုလက်ထပ်မှုသည် စကော့တလန် ပရိုတက်စတင့်များနှင့် အဲလိဇဘက်တို့အား အောင်ပွဲကို သက်သက်သာသာ အပ်နှင်းလိုက်သကဲ့သို့ ဖြစ်စေခဲ့သော မေရီ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အမှားများထဲမှ ပထမဆုံးအမှား ဖြစ်သည်။ ဒါန်လေသည် လူထုအတွင်း လျင်မြန်စွာ လူမုန်းများလာခဲ့ပြီး ၁၅၆၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဘော့သ်ဝဲလ် နယ်စားကြီး ဂျိမ်း ဟက်ဗ်ဘန်း ဦးဆောင်မှု သေချာသလောက်ရှိသော ကြံစည်သူများ၏ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ထိုဖြစ်ရပ်အပြီး မကြာမီ ၁၅၆၇ ခုနှစ် မေလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် မေရီသည် ဘော့သ်ဝဲလ်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ရာ၊ သူမကိုယ်တိုင် ခင်ပွန်းဖြစ်သူကို လုပ်ကြံမှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေခဲ့သည်ဟူသော သံသယများကို ပိုမိုကြီးထွားစေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က ထိုလက်ထပ်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ မေရီအား ဤသို့ စာရေးသားကာ ပြတ်ပြတ်သားသား ရင်ဆိုင်ခဲ့သည် -<blockquote>"အခြားသော နာမည်ဆိုးဖြင့် ကျော်ကြားသည့် ချို့ယွင်းချက်များအပြင်၊ သင်၏ ကွယ်လွန်သူ ခင်ပွန်းကို လုပ်ကြံမှုဖြင့် လူထုအကြား စွပ်စွဲခံထားရသူ၊ ထို့အပြင် (ကျွန်ုပ်တို့က မဟုတ်မမှန်ဟု ယုံကြည်လိုသော်လည်း) သင့်ကိုပါ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပတ်သက်နေသည်ဟု ဆိုနေကြသော ထိုသို့သော လက်အောက်ခံတစ်ဦးကို ဤမျှ အလျင်စလို လက်ထပ်လိုက်ခြင်းထက် သင်၏ ဂုဏ်သိက္ခာအတွက် ပိုမိုဆိုးရွားသော ရွေးချယ်မှုမျိုး မည်သို့ ရှိနိုင်ပါဦးမည်နည်း။"</blockquote>ဤဖြစ်ရပ်များသည် မေရီအား လျင်မြန်စွာ ရှုံးနိမ့်စေခဲ့ပြီး လော့ဂျ်လတ်ဗန် ရဲတိုက်တွင် ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခံရခြင်းသို့ ဦးတည်သွားခဲ့သည်။ စကော့တလန်မှူးမတ်များက သူမအား နန်းချပြီး သူမ၏ အသက်တစ်နှစ်သားအရွယ် သားတော် ဂျိမ်း ၆ ကို ထီးနန်းလွှဲအပ်ရန် ဖိအားပေးခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းကို ပရိုတက်စတင့်တစ်ဦးအဖြစ် ပြုစုပျိုးထောင်ရန် စတာလင် ရဲတိုက်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ မေရီသည် ၁၅၆၈ ခုနှစ်တွင် ထောင်မှ လွတ်မြောက်ခဲ့သော်လည်း လန်းဆိုက် တိုက်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ရေကြောင်းခရီးဖြင့် ထွက်ပြေးခဲ့သည်၊ ထိုနေရာသည် တစ်ချိန်က အဲလိဇဘက်ထံမှ အကူအညီရမည်ဟု အသေအချာ ကတိကဝတ်ပြုခြင်း ခံထားရဖူးသည့် နေရာဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံး စိတ်အလိုအရမူ မိမိနှင့် အဆင့်အတန်းတူ ဘုရင်မတစ်ပါးကို နန်းပြန်တင်ပေးရန် ဖြစ်သော်လည်း၊ သူမနှင့် သူမ၏ ကောင်စီအဖွဲ့သည် အန္တရာယ်ကင်းမည့် လမ်းကိုသာ ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ကို အသုံးပြု၍ မေရီအား စကော့တလန်သို့ ပြန်ပို့ရန် သို့မဟုတ် အင်္ဂလန်၏ ကက်သလစ်ရန်သူများရှိရာ ပြင်သစ်သို့ စေလွှတ်ရန် စသည့် စွန့်စားမှုများကို လုပ်မည့်အစား၊ ၎င်းတို့သည် မေရီကို အင်္ဂလန်တွင်ပင် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ပြီး ထိုနေရာ၌ပင် မေရီသည် နောက်ထပ် '''၁၉ နှစ်တိုင်တိုင် အကျဉ်းကျခံခဲ့ရသည်။''' == ကက်သလစ်တို့၏ လှုပ်ရှားမှု == မေရီသည် မကြာမီမှာပင် တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများအတွက် ဗဟိုချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၅၆၉ ခုနှစ်တွင် မြောက်ဘက်ပိုင်း၌ ကြီးမားသော ကက်သလစ် သူပုန်ထမှုတစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ မေရီကို အကျဉ်းထောင်မှ လွှတ်ပေးရန်၊ သူမအား နော်ဖော့ခ် နယ်စားကြီး သောမတ်စ် ဟောင်းဝပ် နှင့် လက်ထပ်ပေးရန်နှင့် သူမအား အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းပေါ် တင်မြှောက်ရန် ဖြစ်သည်။ သူပုန်များ ရှုံးနိမ့်သွားပြီးနောက် အဲလိဇဘက်၏ အမိန့်ဖြင့် သူပုန်ပေါင်း ၇၅၀ ကျော်ကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ထိုတော်လှန်မှု အောင်မြင်သွားပြီဟု အထင်ဖြင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ပိုင်းယပ်စ် ၅ (Pope Pius V) သည် ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် အမြင့်ဆုံးအာဏာဖြင့် စိုးစံနေသူ ဟု အမည်ရသော သာသနာစောင့်စာချွန်လွှာကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ယင်းစာချွန်လွှာတွင် "အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်မအဖြစ် ဟန်ဆောင်နေသူနှင့် ရာဇဝတ်မှုများ၏ အစေခံ ဖြစ်သော အဲလိဇဘက်" အား ခရစ်ယာန်အသင်းတော်မှ ထုတ်ပယ်ကြောင်းနှင့် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတစ်ဦးဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူအားလုံးကိုလည်း ဘုရင်မအပေါ် သစ္စာစောင့်သိရမည့် တာဝန်မှ ကင်းလွတ်ခွင့် ပေးခဲ့သည်။ ဘုရင်မ၏ အမိန့်ကို နာခံသော ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကိုလည်း အသင်းတော်မှ ထုတ်ပယ်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ထိုစာချွန်လွှာကြောင့် လွှတ်တော်တွင်း၌ ကက်သလစ်များကို ဆန့်ကျင်သည့် ဥပဒေပြုရေးဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်ကိုယ်တိုင် ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးခဲ့၍ သက်ညှာမှုများ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၅၈၁ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများကို အဲလိဇဘက်အပေါ် သစ္စာဖောက်ဖျက်စေရန် "ရည်ရွယ်ချက်" ဖြင့် ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းစေခြင်းကို သေဒဏ်အထိ ကျခံရနိုင်သော နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်များမှစ၍ ဥရောပတိုက်ကြီးရှိ ခရစ်ယာန်စာသင်ကျောင်းများမှ သာသနာပြုဘုန်းတော်ကြီးများသည် "အင်္ဂလန်ကို ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ပြန်လည်ကူးပြောင်းရေး" လှုပ်ရှားမှုအတွက် အင်္ဂလန်သို့ လျှို့ဝှက်စွာ လာရောက်ခဲ့ကြသည်။ အချို့မှာ သစ္စာဖောက်မှုမြောက်သော အပြုအမူများကြောင့် ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရပြီး၊ ယင်းက ဘာသာရေးအတွက် အသက်စွန့်သူများ (အာဇာနည်များ) အဖြစ် အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုသည့် အလေ့အထကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ အမြင့်ဆုံးအာဏာဖြင့် စိုးစံနေသူ စာချွန်လွှာသည် အင်္ဂလိပ် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များအား မေရီကို အင်္ဂလန်၏ တရားဝင် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်အဖြစ် မျှော်လင့်ကြည့်ရှုရန် တွန်းအားတစ်ရပ် ဖြစ်စေခဲ့သည်။ မေရီကို အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းပေါ် တင်မြှောက်ရန် ကြံစည်သည့် ကက်သလစ်တို့၏ လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု တိုင်းကို မေရီကိုယ်တိုင် သိရှိချင်မှ သိရှိလိမ့်မည် ဖြစ်သော်လည်း၊ ၁၅၇၁ ခုနှစ် ရီဒိုလ်ဖီ လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု (ယင်းဖြစ်ရပ်ကြောင့် မေရီ၏ ချစ်ရေးဆိုသူ နော်ဖော့ခ် နယ်စားကြီး ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်) မှသည် ၁၅၈၆ ခုနှစ် ဘာဘင်တန် လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု အထိ အဲလိဇဘက်၏ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် နှင့် တော်ဝင်ကောင်စီသည် မေရီကို အပြစ်ပေးနိုင်မည့် အထောက်အထားများကို စိတ်အားထက်သန်စွာ စုဆောင်းခဲ့ကြသည်။ ကနဦးတွင် အဲလိဇဘက်သည် မေရီကို သေဒဏ်ပေးရန် တိုက်တွန်းချက်များကို ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၈၆ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် ဘာဘင်တန် လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှုအတွင်း ရေးသားခဲ့သော စာအထောက်အထားများအရ မေရီကို တရားစွဲဆိုရန်နှင့် ကွပ်မျက်ရန် ခွင့်ပြုချက်ပေးဖို့ သူမအား ဖျောင်းဖျနိုင်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ပြစ်ဒဏ်စီရင်ချက် ကြေညာစာတွင် "အဆိုပါ မေရီသည် ဤထီးနန်းကို မိမိပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ဟန်ဆောင်တောင်းဆိုကာ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ တော်ဝင်ရုပ်ခန္ဓာကို ထိခိုက်နာကျင်စေရန်၊ သေဆုံးစေရန်နှင့် ပျက်စီးစေရန် ရည်ရွယ်သော ကိစ္စရပ်အဝဝကို ဤတိုင်းနိုင်ငံအတွင်း ကြံစည်စစ်ဆေးခဲ့သည်" ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ '''၁၅၈၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင်''' နော်သက်တမ်ရှိုင်းယား ရှိ ဖော်သရင်းဟေး ရဲတိုက်၌ မေရီသည် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ကွပ်မျက်ပြီးနောက် အဲလိဇဘက်က သူမသည် လက်မှတ်ရေးထိုးထားသော ကွပ်မျက်မိန့်ဝရမ်းကို ပေးပို့ရန် ရည်ရွယ်ချက်မရှိခဲ့ကြောင်း ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ သိခွင့်မရှိဘဲ ဝရမ်းကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည့်အတွက် အတွင်းရေးမှူး ဝီလျံ ဒေဗီဆင်ကို အပြစ်ပုံချခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ထိုသို့ နောင်တရမှု မည်မျှ စစ်မှန်ကြောင်းနှင့် သူမသည် ဝရမ်းကို တကယ်ပင် အချိန်ဆွဲချင်ခဲ့သလား ဆိုသည့်အချက်အပေါ် ထိုခေတ်က လူများနှင့် နောက်ပိုင်း သမိုင်းပညာရှင်များအကြား သံသယပွားစရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ == စစ်ပွဲများ == အဲလိဇဘက်၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒမှာ အများအားဖြင့် ကာကွယ်ရေးစစ် အသွင်သာ ဖြစ်သည်။ ချွင်းချက်အနေဖြင့် ၁၅၆၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှ ၁၅၆၃ ခုနှစ် ဇွန်လအထိ လီဟာ့ဗ် ၏ ဆိပ်ကမ်းကို အင်္ဂလိပ်တို့ ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်မှု ရှိခဲ့သော်လည်း၊ အဲလိဇဘက်၏ မဟာမိတ် ဟူဂါးနိုး (ပြင်သစ်ပရိုတက်စတင့်) များက ဆိပ်ကမ်းကို ပြန်လည်သိမ်းယူရန် ကက်သလစ်များနှင့် ပူးပေါင်းသွားခဲ့သဖြင့် ထိုစစ်ဆင်ရေးမှာ ရှုံးနိမ့်မှုဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ၁၅၅၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီတွင် ပြင်သစ်ထံ ဆုံးရှုံးခဲ့ရသော ကဲလေး ဆိပ်ကမ်းနှင့် လီဟာ့ဗ် ဆိပ်ကမ်းကို လဲလှယ်ရန် ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ရေတပ်မတော်၏ လှုပ်ရှားမှုများမှတစ်ဆင့်သာ တိုက်စစ်ဆင်သော မူဝါဒကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ယင်းက စပိန်နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ပွဲတွင် အောင်မြင်မှု ရရှိစေခဲ့ပြီး၊ ထိုစစ်ပွဲ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကို ပင်လယ်ပြင်၌ တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူမသည် ၁၅၇၇ ခုနှစ်မှ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်အတွင်း ကမ္ဘာလှည့်ခရီးစဉ်ကို အောင်မြင်စွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ဖရန်စစ် ဒရိတ် ကို ဆာ ဘွဲ့ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး၊ သူသည် စပိန်ဆိပ်ကမ်းများနှင့် ရေတပ်စုများကို ဝင်ရောက်စီးနင်း တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ခေတ် ရေကြောင်းစွန့်စားသူများတွင် ပင်လယ်ဓားပြဆန်ဆန် ပြုမူခြင်းနှင့် ကိုယ်ကျိုးရှာလိုသော စိတ်ဓာတ်များ ရှိနေကြပြီး ၎င်းတို့အပေါ် ဘုရင်မကြီးအနေဖြင့် ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း သိပ်မရှိခဲ့ပေ။ === နယ်သာလန် === ၁၅၆၂-၁၅၆၃ ခုနှစ်တွင် လီဟာ့ဗ် ဆိပ်ကမ်းကို ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ပြန်လည်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့် ဖြစ်ရပ်ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်သည် ဥရောပတိုက်ကြီးပေါ်သို့ စစ်တပ်စေလွှတ်ခြင်းကို ရှောင်ရှားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ကို တော်လှန်နေသော ပရိုတက်စတင့် ဒတ်ခ်ျသူပုန်များကို ကူညီရန် အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ စေလွှတ်ရခြင်းမှာ ၁၅၈၄ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်မကြီး၏ မဟာမိတ်များဖြစ်ကြသော အော်ရိန်းမင်းသား ဝီလျံ နှင့် အန်ဂျူး နယ်စားကြီးတို့ ကွယ်လွန်သွားခဲ့ခြင်း၊ ထို့ပြင် စပိန်ပိုင် နယ်သာလန်၏ ဘုရင်ခံဖြစ်သူ ပါးမား နယ်စားကြီး အလက်ဇန်းဒါး ဖားနီးစ်) ထံသို့ ဒတ်ခ်ျမြို့များ ဆက်တိုက် လက်နက်ချခဲ့ရခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၁၅၈၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဖိလစ် ၂ နှင့် ပြင်သစ်ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်တို့ ဂျွိုင်းဗီးလ် ၌ မဟာမိတ်ဖွဲ့လိုက်ခြင်းကြောင့် အန်ဂျူး၏နောင်တော် ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ ၃ အနေဖြင့် နယ်သာလန်အပေါ် စပိန်တို့ လွှမ်းမိုးလာမှုကို တုံ့ပြန်ရန် အခွင့်အရေး မရှိသလောက် ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ယင်းက ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ် အားကောင်းသည့် ပြင်သစ်အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြား ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် စပိန်တို့၏ သြဇာကို ပျံ့နှံ့စေခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံကိုလည်း ကျူးကျော်ခံရမည့် အန္တရာယ်ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ၁၅၈၅ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် ပါးမားနယ်စားကြီးက အန့်တွပ် မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့လိုက်ခြင်းကြောင့် အင်္ဂလိပ်နှင့် ဒတ်ခ်ျတို့ဘက်မှ တစ်စုံတစ်ရာ တုံ့ပြန်ရန် လိုအပ်လာခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်ရပ်၏ ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၅၈၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် '''နန်းဆပ်ချ် စာချုပ်ကို''' ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး၊ အဲလိဇဘက်က ဒတ်ခ်ျတို့အား စစ်ရေးအရ ကူညီပံ့ပိုးပေးရန် ကတိပြုခဲ့သည်။ ဤစာချုပ်သည် အင်္ဂလိပ်-စပိန် စစ်ပွဲ စတင်ခြင်း၏ မှတ်တိုင်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုစစ်ဆင်ရေးကို အဲလိဇဘက်၏ ချစ်သူဟောင်း ဖြစ်ခဲ့ဖူးသူ '''လက်စတာ နယ်စားကြီး''' က ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ကနဦးကတည်းက ဤစစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုကို စိတ်ပါလက်ပါ ထောက်ခံခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပေ။ သူမ၏ ဗျူဟာမှာ ဒတ်ခ်ျတို့အား အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ဖြင့် အပေါ်ယံသာ ကူညီပေးဟန်ပြပြီး၊ လက်စတာ ဟော်လန်သို့ ရောက်ရှိပြီး ရက်ပိုင်းအတွင်းမှာပင် စပိန်နှင့် လျှို့ဝှက်ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးမှုများကို စတင်ရန် ဖြစ်သည်။ ယင်းဗျူဟာသည် ၎င်းဒေသတွင် ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲခွင့် အာဏာကို တည်ဆောက်ပြီး တိုက်စစ်ဆင်ရန် ပြင်ဆင်နေသည့် ဒတ်ခ်ျတို့၏ မျှော်လင့်ချက်၊ လက်စတာ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေခဲ့သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ အဲလိဇဘက်က သူ့အား "ရန်သူနှင့် ထိပ်တိုက်တွေ့ပြီး အဆုံးအဖြတ်ခံယူမည့် စစ်ပွဲမျိုးကို မည်သည့်တန်ဖိုးပေးရပေးရ ရှောင်ရှားရန်" လိုလားခဲ့သည်။ လက်စတာသည် ဒတ်ခ်ျလွှတ်တော်ထံမှ ဘုရင်ခံချုပ်ရာထူးကို လက်ခံခဲ့ခြင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်ကို ဒေါသထွက်စေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က ယင်းကို နယ်သာလန်၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို သူမအား အတင်းအဓမ္မ လက်ခံခိုင်းစေရန် ဒတ်ခ်ျတို့၏ ပရိယာယ်တစ်ခုအဖြစ် မြင်ခဲ့ပြီး၊ သူမသည် ထိုအာဏာကို အမြဲတမ်း ငြင်းပယ်ထားခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သူမက လက်စတာထံ ဤသို့ ရေးသားပေးပို့ခဲ့သည် -<blockquote>'''"ကျွန်ုပ်တို့ကိုယ်တိုင် မြှောက်စားခဲ့ပြီး ဤတိုင်းပြည်ရှိ အခြားမည်သည့် လက်အောက်ခံထက်မဆို ပိုမို၍ ထူးထူးခြားခြား မျက်နှာသာပေးခဲ့သော လူတစ်ယောက်သည်၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ဤမျှ ထိခိုက်စေမည့် ကိစ္စရပ်တွင် ကျွန်ုပ်တို့၏ အမိန့်တော်ကို ဤမျှ နိမ့်ကျသော နည်းလမ်းဖြင့် ချိုးဖောက်လိမ့်မည်ဟု (လက်တွေ့ မကြုံရလျှင်) ကျွန်ုပ်တို့ မည်သည့်အခါမျှ တွေးထင်မိမည် မဟုတ်ပါ... ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြတ်သားသော အလိုတော်နှင့် အမိန့်တော်မှာ ဆင်ခြေဆင်လက်များနှင့် အချိန်ဆွဲမှု အားလုံးကို ဖယ်ရှားပြီး၊ သင်၏ သစ္စာစောင့်သိမှု တာဝန်အရ ဤစာကို ဆောင်လာသူက ကျွန်ုပ်တို့၏ နာမတော်ဖြင့် ညွှန်ကြားသမျှ အားလုံးကို ချက်ချင်း နာခံဆောင်ရွက်ရန် ဖြစ်သည်။ ဤအမိန့်ကို ပျက်ကွက်ခြင်း မရှိစေရ၊ ပျက်ကွက်ပါက ကြုံတွေ့ရမည့် ကြီးမားလှသော ဘေးအန္တရာယ်ကို သင်ကိုယ်တိုင် တာဝန်ယူရမည်။"'''</blockquote>အဲလိဇဘက်၏ "အမိန့်တော်" မှာ သူမ၏ စေတမန်က ဒတ်ခ်ျနိုင်ငံတော်ကောင်စီ ရှေ့မှောက်တွင် ဘုရင်မကြီး၏ သဘောမတူ ကန့်ကွက်စာများကို လူသိရှင်ကြား ဖတ်ကြားရန်ဖြစ်ပြီး၊ လက်စတာသည် ထိုနေရာတွင် ဘေး၌ မတ်တပ်ရပ် စောင့်ဆိုင်းနေခဲ့ရသည်။ သူမ၏ "စစ်သေနာပတိချုပ်" အား ဤသို့ လူသိရှင်ကြား အရှက်ခွဲခြင်းနှင့်အတူ တစ်ဖက်တွင် စပိန်နှင့် သီးခြား ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ဆက်လက် ဆွေးနွေးနေခြင်းတို့ကြောင့် ဒတ်ခ်ျတို့အကြား လက်စတာ၏ အဆင့်အတန်းမှာ ပြန်လည်ကုစား၍မရအောင် ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ ဆာလောင်မွတ်သိပ်နေသော အင်္ဂလိပ်စစ်သည်များအတွက် ကတိပြုထားသည့် ရန်ပုံငွေများကို ပေးပို့ရန် အဲလိဇဘက်က အကြိမ်ကြိမ် ငြင်းဆန်ခဲ့ခြင်းကြောင့် စစ်ဆင်ရေးမှာ ပြင်းထန်စွာ အဟန့်အတား ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ဤလှုပ်ရှားမှုအပေါ် ပါဝင်ပတ်သက်ရန် ဘုရင်မကြီး၏ ဝန်လေးမှု၊ နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေးခေါင်းဆောင်အဖြစ် လက်စတာ၏ ကိုယ်ပိုင်ချို့ယွင်းချက်များ၊ နှင့် ဒတ်ခ်ျနိုင်ငံရေး၏ ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြားပြီး ရှုပ်ထွေးပွေလီလှသော အခြေအနေများကြောင့် ၎င်းစစ်ဆင်ရေးမှာ ရှုံးနိမ့်မှုဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ လက်စတာသည် ၁၅၈၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် သူ၏ စစ်သေနာပတိ ရာထူးမှ နောက်ဆုံး၌ နှုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ စပိန်တို့သည် နယ်သာလန်၏ တောင်ပိုင်းပြည်နယ်များကို ဆက်လက် ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့ဆဲ ဖြစ်ပြီး အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်မည့် ခြိမ်းခြောက်မှုမှာလည်း ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ဒတ်ခ်ျတို့အား ကူညီပံ့ပိုးမှုမှာ ဆက်လက် တည်ရှိခဲ့သည်။ လက်စတာ၏နေရာတွင် '''ဖရန်စစ် ဗီယာ''' က အစားထိုး ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး သူသည် ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် နယ်သာလန်ရှိ အဲလိဇဘက်၏ စစ်တပ်အားလုံး၏ စစ်သေနာပတိချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် ဤရာထူးကို ရယူထားစဉ်အတွင်း စစ်ဆင်ရေး တစ်ဆယ့်ငါးကြိမ်လုံး၌ လုံးဝနီးပါး ဆက်တိုက် အောင်ပွဲရရှိခဲ့သည်။ ဗီယာသည် နာဆောမှ မောရစ် ဦးဆောင်သော ဒတ်ခ်ျများနှင့် အလွန်ကောင်းမွန်သော ဆက်ဆံရေး ရှိခဲ့ပြီး နယ်သာလန်နိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိရန်အတွက် ၎င်းတို့နှင့် နီးကပ်စွာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဗီယာ၏ စစ်တပ်များသည် "စပိန်တို့အား မည်သူမျှ မအောင်နိုင်" ဟူသော ဒဏ္ဍာရီကို ခြေမှုန်းပစ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် သူသည် အဲလိဇဘက်၏ လေးစားမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်တို့၏ ဒတ်ခ်ျအပေါ် ကူညီပံ့ပိုးမှုသည် အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် ပြီးဆုံးသွားခဲ့သော်လည်း၊ ထိုအချိန်တွင် ဒတ်ခ်ျတို့သည် မိမိခြေထောက်ပေါ်မိမိ ရပ်တည်နိုင်လောက်အောင် အင်အားတောင့်တင်းနေပြီ ဖြစ်သည်။ === စပိန် === ၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့ စစ်ဖြစ်ပွားချိန်၌ '''ဖရန်စစ် ဒရိတ်''' သည် ကာရစ်ဘီယံပင်လယ်ရှိ စပိန်ဆိပ်ကမ်းများနှင့် သင်္ဘောများကို တစ်နှစ်ကြာ လှည့်လည်စီးနင်း တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂ သည် အင်္ဂလန်ကို တိုက်ရိုက် စစ်ဆင်နွှဲရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည့်အတွက် ၁၅၈၇ ခုနှစ်တွင် ဒရိတ်သည် ကာဒစ်ဇ် ဆိပ်ကမ်းကို အောင်မြင်စွာ ဝင်ရောက်စီးနင်းပြီး အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည့် စပိန်စစ်သင်္ဘောစုကြီးကို ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သည်။ ၁၅၈၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် စပိန်၏ ကမ္ဘာကျော် ရေတပ်မတော်ကြီးဖြစ်သော '''[[စပိန်ရေတပ်ကြီး]]''' သည် ပါးမားနယ်စားကြီး ဦးဆောင်သည့် စပိန်ကျူးကျော်ရေးစစ်တပ်ကို နယ်သာလန်မှတစ်ဆင့် အင်္ဂလန်အရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းသို့ ကူးတို့ပို့ဆောင်ပေးရန် အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြားသို့ ရွက်လွှင့်လာခဲ့သည်။ ထိုစပိန်ရေတပ်ကြီးကို ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက်ရန် အဲလိဇဘက်သည် ဖရန်စစ် ဒရိတ်နှင့် ချားလ်စ် ဟောင်းဝပ် တို့ ဦးဆောင်သော သူမ၏ ရေတပ်မတော်ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးသည် စစ်ဗျူဟာတွက်ချက်မှု မှားယွင်းခြင်း၊ ကံမကောင်းခြင်းများနှင့် ဇူလိုင်လ ၂၈-၂၉ ရက် (ပြက္ခဒိန်သစ်အရ ဩဂုတ်လ ၇-၈ ရက်) သန်းခေါင်ယံအချိန်တွင် ဂရာဗလင်း ကမ်းလွန်၌ အင်္ဂလိပ်တို့၏ မီးတင်ရှို့ထားသော သင်္ဘောများဖြင့် တိုက်ခိုက်မှုတို့ ပေါင်းစပ်သွားမှုကြောင့် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရပြီး၊ စပိန်သင်္ဘောများသည် မြောက်အရှေ့ဘက်သို့ အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ပျံ့လွင့်သွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အချို့သင်္ဘောများသည် မြောက်ပင်လယ်မှတစ်ဆင့် စပိန်သို့ ပြန်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး အိုင်ယာလန်အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းမှတစ်ဆင့် တောင်ဘက်သို့ ပြန်လှည့်ရာတွင် အိုင်ယာလန်ကမ်းရိုးတန်း၌ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများ ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီးနောက်၊ စပိန်ရေတပ်ကြီး၏ ပျက်စီးယိုယွင်းနေသော အကြွင်းအကျန်များသာ စပိန်နိုင်ငံသို့ မွဲမွဲပြာပြာဖြင့် ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီး ဤသို့ ကံကြမ္မာဆိုးနှင့် ကြုံနေရသည်ကို မသိရှိသေးသည့် အင်္ဂလန်ပြည်တွင်း၌မူ လက်စတာ နယ်စားကြီး၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် နိုင်ငံတော်ကို ကာကွယ်ရန် အင်္ဂလိပ်ပြည်သူ့စစ်များ စုရုံးနေခဲ့ကြသည်။ လက်စတာသည် အဲလိဇဘက်အား အက်ဆက်စ် ရှိ တီလ်ဘူရီ တွင် စုရုံးနေသော သူမ၏ စစ်တပ်များကို လာရောက်စစ်ဆေးရန် ဩဂုတ်လ ၈ ရက်နေ့၌ ဖိတ်ကြားခဲ့သည်။ သူမသည် ကတ္တီပါအဖြူရောင် ဂါဝန်ပေါ်တွင် ငွေရောင် ရင်ဖုံးသံချပ်အင်္ကျီကို ဆင်မြန်းလျက် '''"တီလ်ဘူရီ စစ်မိန့်ခွန်း "''' ကို ပြည်သူ့စစ်များရှေ့တွင် ဤသို့ မိန့်ကြားခဲ့သည် -<blockquote>"'''ကျွန်ုပ် ချစ်အပ်သော ပြည်သူတို့... ကျွန်ုပ်တို့၏ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးကို စိုးရိမ်ကြသော အချို့သူများက သစ္စာဖောက်ခံရမည့် ဘေးကို ကြောက်ရွံ့သဖြင့် လက်နက်စွဲကိုင်ထားသည့် လူအုပ်ကြီးကြားသို့ ကိုယ်တိုင်မဝင်ရောက်ရန် ကျွန်ုပ်တို့ကို သတိပေးခဲ့ကြပါသည်။ သို့သော် ကျွန်ုပ်သည် သစ္စာရှိပြီး ချစ်ခင်ရသော ကျွန်ုပ်၏ ပြည်သူများကို သံသယစိတ်ဖြင့် ကြည့်ရမည့် ဘဝမျိုးဖြင့် မရှင်သန်လိုကြောင်း အသေအချာ ပြောကြားလိုပါသည်။...''' '''''<big>ကျွန်ုပ်တွင် အားနွဲ့လှသော အမျိုးသမီးတစ်ဦး၏ ရုပ်ခန္ဓာသာ ရှိသည်ကို ကျွန်ုပ်သိပါသည်၊ သို့သော် ကျွန်ုပ်၌ ဘုရင်တစ်ပါး၏ နှလုံးသားနှင့် သတ္တိ ရှိပါသည်၊ ယင်းသည် အင်္ဂလန်ဘုရင်တစ်ပါး၏ နှလုံးသားမျိုး ဖြစ်ပါသည်။</big>''''' '''ထို့ကြောင့် ပါးမား ဖြစ်စေ၊ စပိန် ဖြစ်စေ သို့မဟုတ် ဥရောပမှ မည်သည့်မင်းသားကမဆို ကျွန်ုပ်၏ တိုင်းနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်များကို ကျူးကျော်ရန် ဝံ့ရဲလာခြင်းကို ကျွန်ုပ်အနေဖြင့် လုံးဝ ခွင့်လွှတ် အသည်းခံနိုင်မည် မဟုတ်ပါ။"'''</blockquote>မည်သည့် ကျူးကျော်မှုမျှ ရောက်ရှိမလာသည့်အခါတွင် တစ်နိုင်ငံလုံး အောင်ပွဲခံ ပျော်ရွှင်ခဲ့ကြသည်။ စိန့်ပေါလ် ကာသီဒရယ် ဘုရားကျောင်း ရှိ ဘုရားသခင်ထံ ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းခြင်း ဝတ်ပြုပွဲသို့ သွားရောက်သည့် အဲလိဇဘက်၏ စီတန်းလှည့်လည်မှု ခမ်းနားပုံမှာ သူမ၏ နန်းတက်ပွဲ အခမ်းအနားနှင့်ပင် ရင်ဘောင်တန်းနိုင်ခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းသည် အဲလိဇဘက်အတွက်ရော၊ ပရိုတက်စတင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွက်ပါ ပြင်းထန်သော ဝါဒဖြန့်ချိရေး အောင်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများက ဤသို့ ကယ်တင်ခြင်းခံရမှုကို ဘုရားသခင်၏ မျက်နှာသာပေးမှုနှင့် အပျိုစင်ဘုရင်မကြီး၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် နိုင်ငံတော်ကို မည်သူမျှ မဖျက်ဆီးနိုင်ဟူသော အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ခံယူခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဤအောင်ပွဲသည် စစ်ပွဲ၏ အချိုးအကွေ့တစ်ခု ဖြစ်မလာခဲ့ဘဲ စစ်ပွဲမှာ နောက်ထပ် တစ်ဆယ့်ခြောက်နှစ်တိုင်တိုင် ဆက်လက် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် တစ်နှစ်ဖြစ်သည့် ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်သည် စစ်သည်အင်အား ၂၃,၃၇၅ ဦးနှင့် သင်္ဘော ၁၅၀ ပါဝင်သော '''အင်္ဂလိပ် ရေတပ်ကြီး (သို့မဟုတ် တန်ပြန်ရေတပ်ကြီး)'''ကို စပိန်နိုင်ငံသို့ စေလွှတ်ခဲ့ပြီး ၎င်းကို ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ်အဖြစ် ဖရန်စစ် ဒရိတ် ကလည်းကောင်း၊ စစ်သူကြီးအဖြစ် ဂျွန် နောရစ် ကလည်းကောင်း ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဤအင်္ဂလိပ်ရေတပ်စုကြီးသည် စစ်သည် ၁၁,၀၀၀ မှ ၁၅,၀၀၀ ကြား သေဆုံး၊ ဒဏ်ရာရ သို့မဟုတ် ရောဂါဖြင့် သေဆုံးခဲ့ရပြီး သင်္ဘော ၄၀ နစ်မြုပ် သို့မဟုတ် အဖမ်းခံခဲ့ရသဖြင့် အကြီးအကျယ် ပျက်စီးဆုံးရှုံးကာ ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရသည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို ဖျက်ဆီးစဉ်က အင်္ဂလန်ရရှိခဲ့သော အသာစီးရမှုအားလုံး ဆုံးရှုံးသွားခဲ့ရပြီး စပိန်တို့၏ ဤအောင်ပွဲက နောက်ထပ်ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုအတွင်း ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ၏ ရေတပ်အင်အား ပြန်လည်ဦးမော့လာစေရန် အစပြုပေးခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ရေတပ်မတော်က နောက်ထပ်ကျူးကျော်လာမည့်အန္တရာယ်ကို စောင့်ကြည့်နေစဉ်အတွင်း၊ '''"အဲလိဇဘက်ခေတ် ပင်လယ်ခွေးများ "''' ဟု လူသိများကြသည့် ဒရိတ်ချ်၊ ဟောကင်းစ် နှင့် ရာလေ တို့ အပါအဝင် အင်္ဂလိပ် ပုဂ္ဂလိကပိုင် စစ်သင်္ဘော များသည် စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီတို့၏ ရတနာသယ်သင်္ဘောများကို လိုက်လံရှာဖွေ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် စပိန်ပင်လယ်ပင်မအတွင်းရှိ အခြေစိုက်စခန်းများနှင့် သင်္ဘောများကို ဝင်ရောက်စီးနင်း လုယက်သည့် အကျိုးအမြတ် အလွန်များပြားသော ဖက်စပ်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု စစ်ဆင်ရေးများတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်၏ နန်းတော်နှင့် သြဇာကြီးမားသော လန်ဒန်ကုန်သည်ကြီးများသည် အဲလိဇဘက်ကိုယ်တိုင် ခွင့်ပြုမိန့်ပေးထားသည့် ဤစစ်ဆင်ရေးများကို မြှင့်တင်ရန်၊ ရိက္ခာတပ်ဆင်ရန်နှင့် ရန်ပုံငွေထောက်ပံ့ရန် ရှေ့တန်းမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်မကြီး တစ်ဦးတည်းပင် ရရှိလာသော အမြတ်အစွန်းများ၏ သုံးပုံတစ်ပုံနီးပါးကို ရရှိခဲ့ပြီး ယင်းက သူမ၏ တိုင်းနိုင်ငံတော် ဘဏ္ဍာတိုက်ကို ပိုမိုပြည့်လျှံစေခဲ့သည်။ အထင်ရှားဆုံးသော လုယက်ပစ္စည်းတစ်ခုမှာ ၁၅၉၂ ခုနှစ်တွင် အဇိုးရက်စ် ကမ်းလွန်တိုက်ပွဲ၌ ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သော မာဒီဒီဂျု့စ် အမည်ရှိ အလွန်ကြီးမားပြီး တန်ဖိုးဖြတ်မရနိုင်သည့် ပေါ်တူဂီ ကုန်သင်္ဘောကြီး ခါရက်ဂျ် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသင်္ဘော ဒါမောက် ဆိပ်ကမ်းသို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် အကြီးအကျယ် အခိုးခံခဲ့ရသဖြင့် အဲလိဇဘက်ကို ဒေါသထွက်စေခဲ့သော်လည်း၊ ကျန်ရှိနေသေးသော ကုန်စည်များ၏ တန်ဖိုးသည်ပင် ထိုခေတ်က အင်္ဂလိပ်ဘဏ္ဍာတိုက်တစ်ခုလုံးရှိ စည်းစိမ်ချမ်းသာ၏ ထက်ဝက်ခန့် ရှိခဲ့သည်။ ရှုံးနိမ့်မှုအချို့လည်း ရှိခဲ့ပြီး အထင်ရှားဆုံးမှာ ၁၅၉၅ ခုနှစ်တွင် ကာရစ်ဘီယံပင်လယ်သို့ သွားရောက်သည့် ဒရိတ်နှင့် ဟောကင်းစ်တို့၏ ဆိုးရွားလှသော စစ်ဆင်ရေးဖြစ်ပြီး၊ ထိုခရီးစဉ်အတွင်း ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံး ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြရာ ထိုသတင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်မှာ အလွန်တုန်လှုပ်ချောက်ချားခဲ့ရသည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ဂျိမ်း လန်ကတ်စတာ ၊ ဝီလျံ ပါကာ နှင့် အားလုံးထဲတွင် အအောင်မြင်ဆုံးဖြစ်လာမည့် ခရစ္စတိုဖာ နယူးပို့တ်တို့ကဲ့သို့သော "ပင်လယ်ခွေး" မျိုးဆက်သစ်များ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ကြီးမားသော ရတနာသယ်သင်္ဘောကြီးများကို မဖမ်းဆီးနိုင်ခဲ့ကြသော်လည်း အဲလိဇဘက်၏ ပင်လယ်ခွေးများသည် အလွန်အောင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ ရန်သူကို အဆက်မပြတ် နှောင့်ယှက်တိုက်ခိုက်သည့် ဤဗျူဟာကြောင့် စစ်ပွဲကာလတစ်လျှောက်လုံးတွင် နှစ်စဉ် တစ်နိုင်ငံလုံး သွင်းကုန်၏ ပျမ်းမျှ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ရှာဖွေပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၉၆ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်သည် စပိန်တို့၏ ရတနာသယ်သင်္ဘောစုကို သိမ်းပိုက်ရန် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် '''ဒုတိယမြောက် အင်္ဂလိပ်ရေတပ်ကြီးကို''' ကာဒစ်ဇ် သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ အနှစ်သက်ဆုံးသူ ဖြစ်သော အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး ဦးဆောင်သည့် အင်္ဂလိပ်ရေတပ်သည် ဒတ်ခ်ျတို့၏ ကူညီမှုဖြင့် ကာဒစ်ဇ်မြို့ကို အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး စပိန်တို့၏ သင်္ဘော ၃၂ စင်းခန့်နှင့် ၎င်းတို့ထဲရှိ ရတနာများကိုပါ ဖျက်ဆီးနစ်မြှုပ်စေခဲ့သည်။ ဤအောင်ပွဲကို မဟာအောင်ပွဲကြီးအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့ကြပြီး အက်ဆက်စ်သည်လည်း သူရဲကောင်းတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ရာ သူ၏ သြဇာမှာ အဲလိဇဘက်နှင့်ပင် ရင်ဘောင်တန်းနိုင်လောက်အောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဘုရင်မကြီးက အက်ဆက်စ်အား စပိန်ရတနာများကို ခိုးယူသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့ပြီး ကာဒစ်ဇ်တွင် ရှိနေစဉ်အတွင်း သူမထံမှ မည်သည့်လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာမျှ မရရှိဘဲ အဘယ်ကြောင့် သူရဲကောင်း ဆာ ဘွဲ့တံဆိပ်များကို လျှောက်ပေးခဲ့သနည်းဟု ပြင်းပြင်းထန်ထန် မေးခွန်းထုတ်ကာ သတိပေးခဲ့သည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း ကာဒစ်ဇ်မြို့ အသိမ်းခံရမှုကို ကလဲ့စားချေရန်အတွက် ဘုရင် ဖိလစ် ၂ သည် လအနည်းငယ်အကြာတွင် '''ဒုတိယမြောက် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို''' အင်္ဂလန်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဤရေတပ်ကြီးသည် ကပ်ဆိုးနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည် - ပြင်းထန်သော မုန်တိုင်းများက အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို မမြင်ရသေးမီမှာပင် ရေတပ်စုကြီးကို တိုက်ခတ်ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သဖြင့် စစ်သည် ၅,၀၀၀ နီးပါး သေဆုံးပြီး သင်္ဘော ၄၀ ခန့် နစ်မြုပ်ခဲ့ရသည်။ ဤဖြစ်ရပ်နှင့် ကာဒစ်ဇ် ဝင်ရောက်စီးနင်းခံရမှုတို့ကြောင့် စပိန်နိုင်ငံသည် ထိုနှစ်တွင်ပင် လူမွဲခံဝန် (ဒေဝါလီခံခြင်း) ကြေညာခဲ့ရသည်။ သို့သော် ဖိလစ်သည် လက်မလျှော့ဘဲ ၁၅၉၇ ခုနှစ်တွင် တတိယမြောက် ရေတပ်ကြီးကို ထပ်မံစေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလန်ကမ်းရိုးတန်းအနီးတွင် အခြားမုန်တိုင်းတစ်ခုကြောင့် ရေတပ်စုကြီး ပျဉ်းပြားလွင့်သွားခဲ့ကာ နောက်ထပ်သင်္ဘော ၂၈ စင်း နစ်မြုပ် သို့မဟုတ် အဖမ်းခံခဲ့ရပြီး စစ်သည် ၂,၀၀၀ ခန့် ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဤစစ်ဆင်ရေးအတွင်း စွမ်းစွမ်းတမံ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ချားလ်စ် ဟောင်းဝပ် ကို နော့တင်ဂမ် နယ်စားကြီး ဘွဲ့ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း Azores ကျွန်းစုသို့ သွားရောက်သည့် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုတွင် ရှုံးနိမ့်ပြီး ပြန်လာခဲ့သော အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီးကိုမူ ဘုရင်မကြီးက အင်္ဂလန်အား ကာကွယ်မဲ့အောင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲကာ အလွန်အမင်း ဒေါသထွက်ခဲ့သဖြင့် ၎င်းတို့နှစ်ဦး၏ ဆက်ဆံရေးမှာ ပိုမိုတင်းမာလာခဲ့သည်။ ၁၅၉၈ ခုနှစ်တွင် ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ သူ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသည့် ဘုရင် ဖိလစ် ၃ သည် သူ၏ ရေတပ်ကို တဖန်ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၁၆၀၁ ခုနှစ်တွင် ထိုနေရာမှ သူပုန်များကို ကူညီရန် '''စတုတ္ထမြောက် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို''' အိုင်ယာလန်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ စပိန်တို့သည် ယခုအကြိမ်တွင် ကုန်းတွင်းပိုင်းသို့ ဆိုက်ကပ်နိုင်ခဲ့ပြီး ကင်ဆေးလ် မြို့ကို သုံးလကြာ ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ မြို့ပြင်ပရှိ သူပုန်များ ရှုံးနိမ့်သွားခဲ့ပြီးနောက် စပိန်တို့သည် အိုင်ယာလန် အနောက်တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်ရှိ ၎င်းတို့၏ စစ်တပ်တစ်ခုလုံးကို လက်နက်ချရန် ဖိအားပေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဤရှုံးနိမ့်မှုသည် အင်္ဂလန်နှင့် ဖြစ်ပွားနေသော စစ်ပွဲတွင် စပိန်တို့၏ ဇွဲလုံ့လကို အားလျော့သွားစေခဲ့သည်။ နှစ်ဦးစလုံးမှာ စစ်ပန်းနေကြပြီဖြစ်ရာ အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီး တစ်နှစ်အကြာ ၁၆၀၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့အကြား '''လန်ဒန်စာချုပ်''' ဖြင့် ငြိမ်းချမ်းရေး လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ ဝေါ်လ်တာ ရာလေ က ဘုရင်မကြီး ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အဲလိဇဘက်၏ အလွန်အမင်း သတိကြီးမှုကြောင့် စပိန်နှင့် စစ်ပွဲတွင် အနှောင့်အယှက် ဖြစ်ခဲ့ရသည်ဟု ဤသို့ စွပ်စွဲဆိုခဲ့သည် -<blockquote>'''"အကယ်၍ ကွယ်လွန်သူ ဘုရင်မကြီးအနေဖြင့် သူမ၏ စာရေးစာချီများကို ယုံကြည်သကဲ့သို့ သူမ၏ စစ်သူရဲကောင်းများကိုသာ ယုံကြည်ခဲ့ပါလျှင်၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် သူမ၏ ခေတ်ကာလအတွင်း ထိုကြီးမားသော အင်ပါယာကြီးကို အပိုင်းပိုင်းဖြစ်အောင် ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့မည်ဖြစ်ပြီး၊ ရှေးခေတ်ကာလများကကဲ့သို့ ၎င်းတို့၏ ဘုရင်များကို သင်္ဘောသီးနှင့် လိမ္မော်သီးများကဲ့သို့ တန်ဖိုးမရှိအောင် ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့လိမ့်မည်။ သို့သော် မဟာဘုရင်မကြီးသည် အရာရာကို တစ်ဝက်တစ်ပျက်သာ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး သေးငယ်သော ကျူးကျော်မှုများဖြင့်သာ စပိန်တို့အား မိမိကိုယ်ကို မည်သို့ ကာကွယ်ရမည်ကို သင်ကြားပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်စေခဲ့ကာ ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အားနည်းချက်ကို သိမြင်စေခဲ့သည်။"'''</blockquote>အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များကလည်း အလားတူ အကြောင်းပြချက်များဖြင့် အဲလိဇဘက်ကို ဝေဖန်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ အဲလိဇဘက်အနေဖြင့် သူမ၏ စစ်သေနာပတိများကို အလွန်အမင်း မယုံကြည်ရန် ခိုင်လုံသောအကြောင်းပြချက် ရှိခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်းတို့သည် စစ်မြေပြင်သို့ ရောက်ရှိသွားသည့်အခါ သူမကိုယ်တိုင် ပြောကြားခဲ့သကဲ့သို့ ''"အချည်းနှီးသော ဂုဏ်ပကာသန အပြုအမူများဖြင့် စိတ်လွင့်မျောသွားတတ်ကြသောကြောင့်"'' ဖြစ်သည်။ === ပြင်သစ် === ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင် စတုတ္ထမြောက်ဟင်နရီ က ပြင်သစ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံသောအခါ အဲလိဇဘက်သည် သူ့ထံသို့ စစ်ရေးအရ ကူညီပံ့ပိုးမှုများ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် ၁၅၆၃ ခုနှစ် လီဟာ့ဗ် ဆိပ်ကမ်းမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ရပြီးနောက်ပိုင်း ပြင်သစ်နိုင်ငံအတွင်းသို့ သူမ၏ ပထမဆုံးသော စစ်ရေးစွန့်စားမှု ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီ၏ ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်နှင့် စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂ တို့က ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်ခဲ့ကြပြီး၊ အဲလိဇဘက်သည် အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြား ဆိပ်ကမ်းများကို စပိန်တို့ သိမ်းပိုက်သွားမည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ပြင်သစ်၌ ဆင်နွှဲခဲ့သော အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကနဦးစစ်ဆင်ရေးများသည် စနစ်မကျဘဲ ထိရောက်မှု မရှိခဲ့ပေ။ ပါရီဂရင် ဘာတီး သည် အဲလိဇဘက်၏ အမိန့်များကို များစွာ လျစ်လျူရှုပြီး စစ်သည် ၄,၀၀ဝ ရှိသော စစ်တပ်ဖြင့် ပြင်သစ်မြောက်ပိုင်းတွင် ရလဒ်ကောင်းကောင်းမထွက်ဘဲ လှည့်လည်သွားလာနေခဲ့သည်။ သူသည် ပါရီမြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့မှု ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဖရိုဖရဲဖြင့် ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဂျွန် နောရစ် သည် စစ်သည် ၃,၀၀၀ ကို ဦးဆောင်၍ ဘရီတန်းနီ တွင် စစ်ဆင်ရေး ဆင်နွှဲခဲ့သော်လည်း ဇွန်လ၌ ကွင်းနလက် တွင် အောင်ပွဲရရှိခဲ့လင့်ကစား အဆုံးအဖြတ်မရှိဘဲ ပြီးဆုံးသွားခဲ့သည်။ ဇူလိုင်လတွင် အဲလိဇဘက်သည် ဟင်နရီ ၄ အား ရူးအန်း မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ရာတွင် ကူညီရန် အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး ရောဘတ် ဒက်ဗရိုး ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်၌ အခြားစစ်တပ်တစ်ခုကို ထပ်မံစေလွှတ်ခဲ့ပြီး နောရစ်လည်း ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အက်ဆက်စ်သည် မည်သည့်အရာကိုမျှ မစွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့ဘဲ ၁၅၉၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် နေရပ်သို့ ပြန်လာခဲ့ကာ ဟင်နရီသည်လည်း ဧပြီလတွင် မြို့ကို ဝိုင်းရံထားခြင်းကို စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။ ထုံးစံအတိုင်း အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ စစ်သေနာပတိများ ပြည်ပသို့ ရောက်ရှိသွားသည့်အခါ ၎င်းတို့အပေါ် ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း မရှိခဲ့ပေ။ သူမက အက်ဆက်စ်နှင့် ပတ်သက်၍ ''"သူ ဘယ်မှာရှိနေလဲ၊ ဘာလုပ်နေလဲ၊ ဒါမှမဟုတ် ဘာလုပ်ရမှာလဲ ဆိုတာကို ကျွန်ုပ်တို့ မသိပါ"'' ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ နောရစ်သည် စစ်ရေးအကူအညီ ပိုမိုရရှိရန် ကိုယ်တိုင်လာရောက် လျှောက်လဲဖို့ လန်ဒန်သို့ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က ဝေခွဲမရ ဝေဝါးနေခဲ့ပြီး နောရစ် မရှိခိုက် ၁၅၉၂ ခုနှစ် မေလတွင် ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်နှင့် စပိန်စစ်တပ်တို့သည် ပြင်သစ်အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ခရအွန်းတွင် သူ၏ စစ်တပ်အကြွင်းအကျန်များကို ခြေမှုန်းပစ်လုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့သော စစ်ဆင်ရေး အားလုံးအတွက် အဲလိဇဘက်သည် စစ်သေနာပတိများ တောင်းဆိုသည့် ရိက္ခာများနှင့် စစ်ကူများအတွက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံရန် ဝန်လေးခဲ့သည်။ ၁၅၉၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဟင်နရီသည် ပြင်သစ်ထီးနန်းကို ဆက်လက်ထိန်းချုပ်နိုင်ရန်အတွက် ပါရီမြို့တွင် ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဤလုပ်ရပ်ကြောင့် စိတ်ထိခိုက် တုန်လှုပ်ခဲ့ရပြီး သူမ၏ စိတ်ကျေနပ်မှုရအောင် ဟင်နရီ၏ နောက်ထပ် ကြိုးပမ်းမှုမှန်သမျှကို မကျေမနပ် ဖြစ်ခဲ့ကာ သူမ၏ စစ်တပ်အားလုံးကို နေရပ်သို့ ပြန်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်လင့်ကစား ကက်သလစ်အဖွဲ့ဝင်များသည် ဟင်နရီကို မယုံကြည်ကြဘဲ ဆက်လက် ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြဆဲ ဖြစ်သည်၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း ၎င်းတို့၏ စပိန်မဟာမိတ်များသည် ဘရီတန်းနီတွင် စစ်ဆင်ရေးကို ဆက်လက်ဆင်နွှဲပြီး အဓိကဆိပ်ကမ်းဖြစ်သော ဘရက်စ်တ် သို့ အပြင်းအထန် ချီတက်လာခဲ့ကြသည်။ စပိန်ဘုရင် ဖိလစ်သည် ပြင်သစ်အနောက်ပိုင်းတွင် အဆင့်မြင့် စစ်အခြေစိုက်စခန်းများ တည်ဆောက်ရန် ရည်ရွယ်ထားပြီး၊ ထိုနေရာမှတစ်ဆင့် သူ၏ ပြန်လည်တည်ဆောက်ထားသော ရေတပ်ဖြင့် အင်္ဂလန်ကို အမြဲတမ်း ခြိမ်းခြောက်နိုင်ရန် ဖြစ်သည်။ နောရစ်က အဲလိဇဘက်ထံ ဤခြိမ်းခြောက်မှုကို သတိပေးစာ ရေးသားခဲ့ပြီးနောက်၊ သူမသည် အတန်ကြာ တွန့်ဆုတ်နေခဲ့သော်လည်း အန္တရာယ်ကို မြင်ရသဖြင့် ၁၅၉၄ ခုနှစ်တွင် အခြားစစ်တပ်တစ်ခုကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ နောရစ်သည် စစ်သည် ၄,၀၀၀ ဖြင့် သူ၏ ပြင်သစ်စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ မဟာမိတ် ဂျီးန်ဗလ်ဒီအောမွန့် နှင့်အတူ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ယခုအကြိမ်တွင် အောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့သည် - မြို့အချို့ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ၎င်းတို့သည် ဘရက်စ်တ်မြို့အနီးရှိ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသော စပိန်ခံတပ်တစ်ခုကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ခဲ့ပြီး ၎င်းခံတပ်ကို သိမ်းပိုက်ဖျက်ဆီးနိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် ထိုခြိမ်းခြောက်မှုကို အဆုံးသတ်စေခဲ့သော အဆုံးအဖြတ်ပေးသည့် အောင်ပွဲဖြစ်ခဲ့ပြီး မကြာမီမှာပင် ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်လည်း ပြိုလဲသွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် နောရစ်ကို သူရဲကောင်းတစ်ဦးအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့သော်လည်း၊ ထို့နောက်တွင် သူ၏ စစ်တပ်များနှင့်အတူ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လာရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ၁၅၉၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် စပိန်ကို စစ်ကြေညာခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်အား ပြင်သစ်နှင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စေလိုခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက်သည် ဟင်နရီအပေါ် မယုံကြည်ခြင်းနှင့် ပြင်သစ် ပိုမိုအာဏာကြီးမားလာမည်ကို စိုးရိမ်ခြင်းတို့ကြောင့် စိတ်ဝင်စားမှုမရှိခဲ့ပေ။ သို့သော် စပိန်တို့သည် ၁၅၉၆ ခုနှစ်တွင် ကဲလေး မြို့ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး စပိန်တို့သည် အင်္ဂလန်၏ မျက်စိအောက်သို့ တဖန်ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသဖြင့် အဲလိဇဘက်သည် သဘောထားလျော့ပေးခဲ့ကာ ဒတ်ခ်ျသမ္မတနိုင်ငံနှင့်အတူ သုံးပွင့်ဆိုင်မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက်သည် ဘိုလိုင်း (မြန်မာများဆိုကြသော ဘိုလော့ဂ်နာ) မြို့ သို့မဟုတ် ငွေကြေးအရ လျော်ကြေးတစ်ခုခုရရန် အလဲအလှယ်လုပ်ဖို့ ကြိုးပမ်းရင်း ဆက်လက်တွန့်ဆုတ်နေခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် ငွေကြေးလျော်ကြေးပေးရန် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။ ၁၅၉၇ ခုနှစ် မတ်လတွင် စပိန်စစ်တပ်များက အာမီယန် မြို့ကို သိမ်းပိုက်လိုက်သောအခါ အဲလိဇဘက်သည် ဟင်နရီ၏ စစ်တပ်များနှင့် ပူးပေါင်းရန် သောမတ်စ် ဘက်စကာဗီးလ် ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်၌ စစ်သည် ၄,၂၀၀ ခန့်ရှိသော စစ်တပ်ကို ပီကာဒီ သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်-ပြင်သစ် ပူးပေါင်းစစ်တပ် ရောက်ရှိလာပြီးနောက် အာမီယန်မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ပြီး စပိန်စစ်ကူစစ်တပ်ကို မောင်းထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် မြို့က လက်နက်ချခဲ့ပြီး၊ ၎င်းနောက်တွင် စပိန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ပြင်သစ်၏ ကမ်းလှမ်းမှုများ စတင်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် အဲလိဇဘက်ကို ဤငြိမ်းချမ်းရေးတွင် ပါဝင်စေလိုသော်လည်း သူမက ဒတ်ခ်ျများနှင့် ဖွဲ့စည်းထားသော မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို သတိပေးကာ ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် နောက်ဆုံးတွင် အဲလိဇဘက်၏ ကွယ်ရာ၌ ဗာဗင်စ် တွင် စပိန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သူမသည် ပြင်သစ်ဘုရင်အား "သစ္စာမဲ့မှုနှင့် နှစ်ခွလျှောက်ခြင်း" ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။ === အိုင်ယာလန် === အိုင်ယာလန်သည် သူမ၏ ဘုရင်နိုင်ငံ နှစ်ခုအနက် တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း၊ အဲလိဇဘက်သည် ကက်သလစ်ဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး သူမ၏ အာဏာစက်ကို ဖီဆန်ရန်နှင့် ရန်သူများနှင့် ပူးပေါင်းကြံစည်ရန် ဝန်မလေးသည့်၊ အချို့နေရာများတွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရသလောက် ဖြစ်နေသော ရန်လိုသည့် အိုင်ယာလန်လူထုနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ထိုဒေသတွင် သူမကျင့်သုံးသော မူဝါဒမှာ သူမ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ်များကို မြေယာများ ပေးအပ်ရန်နှင့် သူပုန်များအနေဖြင့် အင်္ဂလန်ကို တိုက်ခိုက်မည့် စစ်အခြေစိုက်စခန်းတစ်ခုအဖြစ် စပိန်ထံသို့ အိုင်ယာလန်ကို ပေးအပ်ခြင်းမပြုနိုင်ရန် တားဆီးဖို့ ဖြစ်သည်။ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သော တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများအတွင်း ဘုရင်မကြီး၏ စစ်တပ်များသည် မြေယာများကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးပြီး ယောက်ျား၊ မိန်းမနှင့် ကလေးသူငယ်များကိုပါမကျန် သတ်ဖြတ်သည့် "မြေလှန်စနစ်" နည်းဗျူဟာများကို ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။ ၁၅၈၂ ခုနှစ်တွင် ဒက်စမွန် နယ်စားကြီး ဂျေရုဒ် ဖစ်ဇ်ဂျေရုဒ် ဦးဆောင်သည့် မန်စတာ ဒေသ သူပုန်ထမှုအတွင်း အိုင်ယာလန်ပြည်သူ ၃၀,၀၀ဝ ခန့် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးပြီး သေဆုံးခဲ့ရသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ကဗျာဆရာနှင့် နယ်မြေသစ်အခြေချနေထိုင်သူ ဧဒမန် စပင်ဆာ က သားကောင်ဖြစ်ခဲ့ရသူများသည် "မည်သည့် ကျောက်ခဲကဲ့သို့ ခက်ထန်သော နှလုံးသားပိုင်ရှင်မျိုးမဆို သနားကရုဏာသက်ရလောက်သည့် ဆင်းရဲဒုက္ခမျိုးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြရသည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က သူမ၏ စစ်သေနာပတိများအား "ထိုရိုင်းစိုင်းပြီး မဟာဆန်ခြင်းမရှိသော လူမျိုး" ဖြစ်သည့် အိုင်ယာလန်သားများကို ကောင်းမွန်စွာ ဆက်ဆံရန် အကြံပြုခဲ့သော်လည်း၊ သူမ သို့မဟုတ် သူမ၏ စစ်သူကြီးများသည် ၎င်းတို့၏ အာဏာရှင်ဆန်သော ရည်ရွယ်ချက်အတွက် အင်အားနှင့် သွေးထွက်သံယိုမှုများကို အသုံးပြုချိန်တွင် မည်သည့် နောင်တတရားမျှ ပြသခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ၁၅၉၃ ခုနှစ်နှင့် ၁၆၀၃ ခုနှစ်အကြားတွင် အဲလိဇဘက်သည် အိုင်ယာလန်၌ "ကိုးနှစ်ကြာစစ်ပွဲ" ဟုခေါ်သော အပြင်းထန်ဆုံး စမ်းသပ်မှုနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ယင်းသည် သူပုန်ခေါင်းဆောင် တိုင်ရွန် နယ်စားကြီး ဟျူး အိုနေးလ် ကို ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားသည့် စပိန်နိုင်ငံနှင့် စစ်မီးအရှိန်အဟုန် အပြင်းထန်ဆုံး ဖြစ်ပွားနေချိန်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော တော်လှန်မှု ဖြစ်သည်။ ၁၅၉၉ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် အဲလိဇဘက်သည် အဆိုပါ တော်လှန်မှုကို နှိမ်နင်းရန် ရောဘတ် ဒက်ဗရိုး ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် သူမအား စိတ်ပျက်စေသည်မှာ သူသည် စစ်ရေးအရ တိုးတက်မှု အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့ပြီး ဘုရင်မကြီး၏ အမိန့်ကို ဖီဆန်ကာ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူ၏ နေရာတွင် ချားလ်စ် ဘလောက်န့် နှင့် အစားထိုးခဲ့ပြီး သူသည် စပိန်တို့ ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားသည့် သူပုန်များကို သုံးနှစ်အတွင်း အောင်မြင်စွာ ခြေမှုန်းနိုင်ခဲ့သည်။ အဆုံးအဖြတ်ပေးသည့် တိုက်ပွဲသည် ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် ကင်ဆေးလ် ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အဲလိဇဘက်က ၎င်းအောင်ပွဲကို ချီးကျူးကာ ဘလောက်န့်အား သူရဲကောင်းတစ်ဦးအဖြစ် မြှောက်စားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အိုင်ယာလန်စစ်ပွဲအတွက် ကုန်ကျခဲ့သော ဘဏ္ဍာရေးစရိတ်မှာ အလွန်ကြီးမားလှသဖြင့် အဲလိဇဘက်၏ နိုင်ငံတော်သည် ဒေဝါလီခံရမည့် အခြေအနေမှ သီသီလေးသာ လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ အိုနေးလ်သည် နောက်ဆုံး၌ အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီး ရက်ပိုင်းအကြာ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် မယ်လီဖောင့် စာချုပ်ဖြင့် လက်နက်ချခဲ့သည်။ == ပြည်ပ ကုန်သွယ်ရေး == === ရုရှား === အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ မောင်ငယ် အက်ဒွပ် ၆ လက်ထက်က စတင် ထူထောင်ခဲ့သည့် ရုရှားဇာဘုရင်နိုင်ငံ နှင့် သံတမန်ဆက်ဆံရေးကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ သူမသည် ဇာဘုရင် အိုင်ဗန် သဲဖုရုဒ် ထံသို့ ခင်မင်ရင်းနှီးသော စာများကို မကြာခဏ ရေးသားလေ့ရှိသော်လည်း၊ ဇာဘုရင်မှာမူ အဲလိဇဘက်က စစ်ရေးမဟာမိတ်ပြုရန်ထက် ကုန်သွယ်ရေးကိုသာ အာရုံစိုက်နေသည့်အတွက် မကြာခဏ စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ အိုင်ဗန်သည် တစ်ကြိမ်တွင် သူမအား လက်ထပ်ခွင့်ပင် ကမ်းလှမ်းခဲ့ဖူးပြီး၊ သူ၏ နန်းသက်နှောင်းပိုင်းတွင် အကယ်၍ သူ၏ အာဏာစက် အန္တရာယ်ကြုံတွေ့ရပါက အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ခိုလှုံခွင့်ရရှိရန် အာမခံချက် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ယင်းကိစ္စ မအောင်မြင်သောအခါ သူသည် မေ ဟတ်စတင်းစ်နှင့် လက်ထပ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်က ရုရှားသံအမတ်နှင့် ၎င်းအကြောင်းကို ဆွေးနွေးရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ မက်စကိုဗီ ကုမ္ပဏီ ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း လုပ်ငန်း စတင်ခဲ့သူ အင်္ဂလိပ်ကုန်သည်နှင့် စွန့်စားရှာဖွေသူ အန်တိုနီ ဂျန်ကင်ဆန် သည် ဇာဘုရင် အိုင်ဗန်၏ နန်းတော်သို့ ဘုရင်မကြီး၏ အထူးသံအမတ်အဖြစ် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၅၈၄ ခုနှစ်တွင် အိုင်ဗန် ကွယ်လွန်သောအခါ သူ၏ သားတော် ဖီအိုဒေါ ၁ က အရိုက်အရာကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ သူ၏ ဖခင်နှင့်မတူဘဲ ဖီအိုဒေါသည် အင်္ဂလန်နှင့် သီးသန့်ကုန်သွယ်ခွင့်များကို ထိန်းသိမ်းရန် စိတ်အားထက်သန်မှု မရှိခဲ့ပေ။ သူသည် မိမိ၏ ဘုရင်နိုင်ငံကို နိုင်ငံခြားသား အားလုံးအတွက် လမ်းဖွင့်ပေးခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ဖခင်အိုင်ဗန်က သည်းခံခဲ့သော အင်္ဂလိပ်သံအမတ် ဂျရုမ်း ဘိုးစ် ( ၏ မာနထောင်လွှားမှုကို မုန်းတီးကာ ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဇာဘုရင်အား ပြန်လည်စဉ်းစားရန် ဖျောင်းဖျပေးဖို့ ရင်ခွင်ပိုက်အုပ်ချုပ်သူ ဗလစ် ဂိုဒူနော့ဗ် ထံ တောင်းဆိုရန် သံအမတ်သစ် ဒေါက်တာ ဂျိုင်းလ်စ် ဖလက်ချာ ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဖလက်ချာသည် ဖီအိုဒေါ၏ မြောက်မြားစွာသော ဘွဲ့အမည်များအနက် နှစ်ခုကို ချန်လှပ်၍ ခေါ်ဆိုခဲ့မိခြင်းကြောင့် ထိုညှိနှိုင်းမှုများမှာ ပျက်ပြားခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဖီအိုဒေါထံသို့ တစ်ဖက်က အသနားခံပြီး တစ်ဖက်က အပြစ်တင်စကားများ ပါဝင်သည့် စာများကို ဆက်လက် ပေးပို့ခဲ့သည်။ သူမသည် မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် အဆိုပြုခဲ့သည်၊ ယင်းမှာ ဖီအိုဒေါ၏ ဖခင်ဖြစ်သူက ကမ်းလှမ်းစဉ်က သူမ ငြင်းပယ်ခဲ့သောအရာ ဖြစ်သော်လည်း၊ ယခုအကြိမ်တွင်မူ ရုရှားတို့ဘက်က ပြန်လည် ငြင်းဆန်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ === မူဆလင်နိုင်ငံများ === အဲလိဇဘက်၏ စိုးစံမှု ကာလအတွင်း အင်္ဂလန်နှင့် ဘာဘာရီ ပြည်နယ်များအကြား ကုန်သွယ်ရေးနှင့် သံတမန်ရေး ဆက်ဆံမှုများ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်သည် စပိန်နိုင်ငံကို ဆန့်ကျင်ရန်အတွက် မော်ရိုကိုနိုင်ငံနှင့် ကုန်သွယ်ရေး ဆက်ဆံမှုတစ်ရပ် ထူထောင်ခဲ့ပြီး၊ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ပိတ်ပင်တားမြစ်ချက် ရှိလင့်ကစား မော်ရိုကို သကြားနှင့် လဲလှယ်ရန်အတွက် ချပ်ဝတ်တန်ဆာများ၊ ခဲယမ်းမီးကျောက်များ၊ သစ်များနှင့် သတ္တုများကို ရောင်းချခဲ့သည်။ ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် မော်ရိုကို အုပ်ချုပ်သူ မူလိုင်း အာမတ် အယ်လ်-မန်ဆာ ၏ အဓိက အတွင်းရေးမှူးဖြစ်သူ အာဘ်ဒဲလ် အိုဝါဟက် ဘင် မက်ဆုဒ် သည် စပိန်ကို ဆန့်ကျင်မည့် အင်္ဂလိပ်-မော်ရိုကို မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရန် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းဖို့ အင်္ဂလိပ်နန်းတော်သို့ သံအမတ်အဖြစ် လာရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် "မော်ရိုကိုနိုင်ငံသို့ စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများ ရောင်းချရန် သဘောတူခဲ့ပြီး၊ သူမနှင့် မူလိုင်း အာမတ် အယ်လ်-မန်ဆာ တို့သည် စပိန်တို့အား ပူးတွဲစစ်ဆင်ရေး ဆင်နွှဲရန် ကိစ္စကို အဆက်မပြတ် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်"။ သို့သော်လည်း ဆွေးနွေးမှုများသည် အဆုံးအဖြတ်မရှိဘဲ ပြီးဆုံးခဲ့ရပြီး၊ ထိုသံတမန်အဖွဲ့ ရောက်ရှိပြီး နှစ်နှစ်အတွင်းမှာပင် အုပ်ချုပ်သူ နှစ်ဦးစလုံး ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြသည်။ လဗန့် ကုမ္ပဏီ ကို လုပ်ပိုင်ခွင့် ပေးအပ်ခြင်းနှင့်အတူ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် အော်တိုမန် အင်ပါယာ၏ ဗဟိုအစိုးရ ထံသို့ ပထမဆုံး အင်္ဂလိပ်သံအမတ် ဝီလျံ ဟာဘွန်း ကို စေလွှတ်ခြင်းဖြင့် '''အော်တိုမန် အင်ပါယာ နှင့်လည်း''' သံတမန်ဆက်ဆံရေး ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ကုန်သွယ်ရေးစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ နှစ်ဦးနှစ်ဖက်လုံးမှ သံတမန်များစွာကို အပြန်အလှန် စေလွှတ်ခဲ့ကြပြီး အဲလိဇဘက်နှင့် ဆူလ်တန် မူရတ် ၃ အကြား စာပေးစာယူများလည်း ရှိခဲ့သည်။ စာတစ်စောင်တွင် မူရတ်က ပရိုတက်စတင့် ယုံကြည်မှုနှင့် အစ္စလာမ်ဘာသာတို့သည် "ရုပ်တုကိုးကွယ်မှုကို နှစ်ဦးစလုံးက ပယ်ချကြသည့်အတွက် ရောမကက်သလစ်ဘာသာနှင့် စာလျှင် အပြန်အလှန် တူညီသောအချက်များစွာ ပိုမိုရှိနေသည်" ဟူသော အယူအဆကို နှစ်သက်သဘောကျခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နှင့် အော်တိုမန်အင်ပါယာအကြား မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ကက်သလစ် ဥရောပနိုင်ငံများ စိတ်ပျက်ရလောက်အောင်ပင် အင်္ဂလန်သည် အော်တိုမန်အင်ပါယာသို့ ခဲနှင့် သံဖြူ (အမြောက်သွန်းလုပ်ရန်အတွက်) နှင့် စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများကို တင်ပို့ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် က ဘုံရန်သူဖြစ်သော စပိန်အား ဆန့်ကျင်ရန် အော်တိုမန်တို့ တိုက်ရိုက်စစ်ရေးအရ ပါဝင်လာစေရန် စည်းရုံးလှုံ့ဆော်နေချိန်ဖြစ်ရာ၊ ၁၅၈၅ ခုနှစ် စပိန်နှင့် စစ်ပွဲစတင်ဖြစ်ပွားချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် မူရတ် ၃ နှင့် ပူးတွဲစစ်ဆင်ရေးများ ဆင်နွှဲရန် အလေးအနက် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ === အမေရိက === ၁၅၈၃ ခုနှစ်တွင် ဟမ်ဖရီ ဂီလ်ဘတ်) သည် နယူးဖောင်လန် တွင် နယ်မြေသစ်အခြေချရန် အနောက်ဘက်သို့ ရွက်လွှင့်ခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလန်သို့ မည်သည့်အခါမျှ ပြန်မလာနိုင်ခဲ့ပေ။ ဂီလ်ဘတ်၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ ညီဖြစ်သူ '''ဝေါ်လ်တာ ရာလေ သည်''' အတ္တလန္တိတ် ကမ်းရိုးတန်းကို စူးစမ်းရှာဖွေခဲ့ပြီး၊ "အပျိုစင် ဘုရင်မကြီး" အဲလိဇဘက်ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ဗာဂျီးနီးယား ဟု အမည်ပေးထားဟန်ရှိသည့် နယ်မြေကို မိမိပိုင်အဖြစ် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ဤနယ်မြေသည် ယနေ့ခေတ် ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်ထက် များစွာပိုမိုကြီးမားပြီး နယူးအင်္ဂလန်မှသည် ကာရိုလိုင်းနားပြည်နယ်များအထိ ကျယ်ပြန့်သည်။ ၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် ရာလေသည် လူနည်းစုတစ်စုနှင့်အတူ ဗာဂျီးနီးယားသို့ ပြန်လာခဲ့ပြီး ယနေ့ခေတ် မြောက်ကာရိုလိုင်းနား ကမ်းလွန်ရှိ ရိုအန်နုတ်ကျွန်း သို့ ဆိုက်ကပ်ခဲ့ကြသည်။ ပထမဆုံး အခြေချနေထိုင်မှု ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် ရာလေသည် အခြားလူအုပ်စုတစ်စုကို ထပ်မံစုဆောင်းခဲ့ပြီး ဂျွန် ဝှိုက် အား အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ ၁၁၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရာလေ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာချိန်၌ သူချန်ထားခဲ့သော '''ရိုအန်နုတ် အခြေချစခန်း''' ၏ အရိပ်အယောင်မျှပင် မတွေ့ရတော့ဘဲ လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်စွာ ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့သော်လည်း၊ ယင်းသည် မြောက်အမေရိကတွင် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ပထမဆုံးသော အခြေချနေထိုင်မှု ဖြစ်ခဲ့သည်။ === အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ === စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီ သင်္ဘောများကို အောင်မြင်စွာ စီးနင်းတိုက်ခိုက်ပြီးနောက်၊ အင်္ဂလိပ်ရေကြောင်းခရီးသည်များသည် စည်းစိမ်ချမ်းသာများ ရှာဖွေရန် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်း လှည့်လည်ခဲ့ကြသည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် လန်ဒန်ကုန်သည်ကြီးများသည် အရှေ့ဖျားကုန်သွယ်ရေးတွင် စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီတို့၏ လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုကို ပြတ်ပြတ်သားသား ခြေမှုန်းပစ်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အဲလိဇဘက်ထံသို့ အသနားခံစာ တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။ '''၁၆၀၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်နေ့တွင်''' ကုန်သည်များသည် အဲလိဇဘက်ထံမှ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာစာချွန်လွှာကို ရရှိခဲ့ပြီး အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာဒေသနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့တွင် ကုန်သွယ်ရန်အတွက် '''အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ''' ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဂျိမ်း လန်ကတ်စတာ က ပထမဆုံးသော ရေကြောင်းခရီးစဉ်ကို ကွပ်ကဲခဲ့ပြီး ၎င်းခရီးစဉ်သည် အောင်မြင်ခဲ့ကာ ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် ဂျာဗားကျွန်းရှိ ဘန်တန်၌ ပထမဆုံးသော ကုန်လှောင်ရုံ (စက်ရုံ) ကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ကိပ်အော့ဖ်ဂွတ်ဒ်ဟုပ် ၏ အရှေ့ဘက်နှင့် မာဂျဲလန် ရေလက်ကြား ၏ အနောက်ဘက်ရှိ နိုင်ငံအားလုံးနှင့် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကုန်သွယ်မှုတွင် ဤကုမ္ပဏီအား ၁၅ နှစ်တာ ကာလပတ်လုံး လက်ဝါးကြီးအုပ် လုပ်ကိုင်ခွင့် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဤကုမ္ပဏီသည် နောက်ပိုင်း ၁၈ နှင့် ၁၉ ရာစုနှစ်များတွင် ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်မှု၏ ထက်ဝက်ခန့်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ နယ်မြေအမြောက်အများကိုပါ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ == ကျန်ရှိနေသောနှစ်များ == ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် [[စပိန်ရေတပ်ကြီး]]ကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း ကာလများသည် အဲလိဇဘက်အတွက် သူမ၏ နန်းသက်ကုန်ဆုံးချိန်အထိ ကြီးစိုးခဲ့သော ဒုက္ခအသစ်များကို သယ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ စပိန်နိုင်ငံနှင့်လည်းကောင်း၊ အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၌လည်းကောင်း ဖြစ်ပွားနေသော ပဋိပက္ခများသည် ရေရှည်ဆွဲဆန့်လာခဲ့ပြီး၊ အခွန်အတုပ် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးများမှာ ပိုမိုကြီးလေးလာကာ တိုင်းပြည်၏ စီးပွားရေးမှာလည်း သီးနှံရိတ်သိမ်းမှု မကောင်းခြင်းနှင့် စစ်စရိတ်စကများကြောင့် အထိနာခဲ့ရသည်။ ကုန်ဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာပြီး လူနေမှုအဆင့်အတန်းများ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ထိုခေတ်ကာလအတွင်း ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို နှိပ်ကွပ်မှုများမှာ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့ပြီး၊ အဲလိဇဘက်သည် ၁၅၉၁ ခုနှစ်တွင် ကက်သလစ်အိမ်ထောင်စုများကို စစ်ဆေးမေးမြန်းရန်နှင့် စောင့်ကြည့်ရန်အတွက် ကော်မရှင်အဖွဲ့များကို လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာ အပ်နှင်းခဲ့သည်။ တိုင်းပြည်အတွင်း တည်ငြိမ်အေးချမ်းပြီး သာယာဝပြောနေသည်ဟူသော ပုံရိပ်ယောင်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ရန်အတွက် သူမသည် ပြည်တွင်းရှိ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေးများနှင့် ဝါဒဖြန့်ချိရေးလုပ်ငန်းများအပေါ် ပိုမို၍ မှီခိုအားထားလာခဲ့သည်။ သူမ၏ ဘဝနောက်ဆုံးနှစ်များအတွင်း ထွက်ပေါ်လာသော ဝေဖန်ပြစ်တင်မှုများ မြင့်တက်လာခြင်းက ပြည်သူလူထု၏ သူမအပေါ် ချစ်ခင်မြတ်နိုးမှု လျော့နည်းကျဆင်းလာခြင်းကို ထင်ဟပ်ဖော်ပြနေခဲ့သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ '''"အဲလိဇဘက်၏ ဒုတိယမြောက် နန်းစံခေတ်"''' ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် ဤကာလ ဖြစ်ပွားရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းတစ်ခုမှာ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း အဲလိဇဘက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဖြစ်သော လျှို့ဝှက်ကောင်စီ ၏ သဘာဝ ပြောင်းလဲသွားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ မျိုးဆက်သစ်တစ်ခုက အာဏာရလာခဲ့သည်။ ဘာလင်နယ်စားကြီး ဝီလျံ ဆီစီလ် မှလွဲ၍ အရေးအကြီးဆုံးသော နိုင်ငံရေးသမား အများစုမှာ ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြပြီ ဖြစ်သည် - ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် လက်စတာ နယ်စားကြီး၊ ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ်၊ နှင့် ၁၅၉၁ ခုနှစ်တွင် ခရစ္စတိုဖာ ဟက်တန် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ မတိုင်မီက သတိပြုလောက်စရာ ပုံစံမျိုးဖြင့် တည်ရှိမနေခဲ့သော အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြား တိုက်ခိုက်မှုများသည် ယခုအခါတွင် အစိုးရအဖွဲ့၏ သမိုင်းဝင် အမှတ်အသားတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လက်စတာ နယ်စားကြီး၏ မွေးစားသားဖြစ်သူ ဒုတိယမြောက် အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး ရောဘတ် ဒက်ဗရိုးနှင့် လော့ဒ် ဘာလင်၏ သားဖြစ်သူ ရောဘတ် ဆီစီလ် တို့အကြား ပြင်းထန်သော အာဏာပြိုင်ဆိုင်မှုများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး နှစ်ဦးစလုံးတွင် မိမိတို့ကို ထောက်ခံသည့် နောက်လိုက်နောက်ပါ ကိုယ်စီ ရှိကြသည်။ နိုင်ငံတော်၏ အာဏာအရှိဆုံး ရာထူးနေရာများကို ရယူရန် ဤသို့ အားပြိုင်မှုများက တိုင်းပြည်၏ နိုင်ငံရေးကို ထိခိုက်ပျက်စီးစေခဲ့သည်။ ဘုရင်မကြီး၏ ကိုယ်ပိုင်အာဏာစက်မှာလည်း လျော့နည်းလာခဲ့ပြီး ယင်းကို ၁၅၉၄ ခုနှစ်တွင် သူမ အလွန်ယုံကြည်ရသည့် တော်ဝင်သမားတော်ကြီး ဒေါက်တာ ရိုဒီရီဂို လိုပက်စ် ၏ ဖြစ်ရပ်တွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။ အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီးက ကိုယ်ပိုင်အငြိုးအတေးကြောင့် ဒေါက်တာအား နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် မဟုတ်မမှန် စွပ်စွဲခဲ့ချိန်တွင်၊ ဘုရင်မကြီးသည် ဒေါက်တာ အဖမ်းခံရမှုအပေါ် ဒေါသထွက်ခဲ့ပြီး သူ့တွင် အပြစ်မရှိဟု ယုံကြည်ထားပုံရသော်လည်း ထိုသမားတော်ကြီး ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံရမည့် ဘေးမှ မကာကွယ်ပေးနိုင်ခဲ့ပေ။ သူမ၏ နန်းသက်နောက်ဆုံးနှစ်များအတွင်း အဲလိဇဘက်သည် စစ်မီးတောက်နေသည့် ကာလ၌ လွှတ်တော်ထံမှ ငွေကြေးအကူအညီ ပိုမိုတောင်းခံမည့်အစား၊ ကုန်ကျစရိတ်မရှိဘဲ မိမိလူများကို မျက်နှာသာပေး သူကောင်းပြုနိုင်သည့် စနစ်တစ်ခုအဖြစ် '''"ကုန်သွယ်ခွင့် လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုများ"''' ကို ချီးမြှင့်ခြင်းအပေါ် ပိုမိုမှီခိုလာခဲ့သည်။ ဤအလေ့အထသည် မကြာမီမှာပင် ကုန်ဈေးနှုန်းများကို စိတ်ကြိုက်သတ်မှတ်ခြင်း၊ ပြည်သူလူထု၏ အိတ်စိုက်ငွေများဖြင့် နန်းတွင်းမှူးမတ်များ ချမ်းသာကြွယ်ဝလာခြင်းနှင့် လူထုအတွင်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် မကျေနပ်မှုများဆီသို့ ဦးတည်သွားခဲ့သည်။ ယင်းသည် ၁၆၀၁ ခုနှစ် လွှတ်တော်အစည်းအဝေးအတွင်း အောက်လွှတ်တော်၌ ပြင်းထန်သော လှုံ့ဆော်ကန့်ကွက်မှုများအဖြစ် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၆၀၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ဝှိုက်ဟောလ် နန်းတော်၌ လွှတ်တော်အမတ် ၁၄၀ ဦးပါဝင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ရှေ့မှောက်တွင် မြွက်ကြားခဲ့သည့် သူမ၏ ကမ္ဘာကျော် '''"ရွှေဝါရောင် မိန့်ခွန်း")''' ၌ အဲလိဇဘက်သည် ထိုသို့ မတရားလက်ဝါးကြီးအုပ် အလွဲသုံးစားမှုများကို မိမိမသိရှိခဲ့ကြောင်း ထုတ်ဖော်ဆိုခဲ့ပြီး၊ ကတိကဝတ်များနှင့် သူမ၏ ထုံးစံအတိုင်း စိတ်လှုပ်ရှားဖွယ် ဆွဲဆောင်မှုများဖြင့် လွှတ်တော်အမတ်များ၏ စိတ်နှလုံးကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည် -<blockquote>'''"မိမိတို့၏ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ကို အဝိဇ္ဇာကြောင့်လည်းကောင်း၊ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ မဟုတ်ဘဲလည်းကောင်း ကျရောက်သွားနိုင်သည့် အမှားအယွင်းများမှ ကာကွယ်ပေးကြသောသူများသည် မည်မျှလောက်သော ကျေးဇူးတုံ့ပြန်မှုကို ထိုက်တန်သနည်းဆိုသည်မှာ ကျွန်ုပ်တို့ ကောင်းစွာသိပါသည် (သင်တို့လည်း ခန့်မှန်းနိုင်ပါလိမ့်မည်)။ ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြည်သူလူထု၏ နှလုံးသားများကို မေတ္တာတရားဖြင့် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်းထက် ကျွန်ုပ်တို့အတွက် ပိုမိုတန်ဖိုးရှိသောအရာ မရှိသည်နှင့်အညီ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ရက်ရောမှုကို အလွဲသုံးစားလုပ်သူများ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြည်သူများကို ချုပ်ချယ်သူများနှင့် ဆင်းရဲသားများကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်သူများအကြောင်းကို သင်တို့က ကျွန်ုပ်တို့အား လာရောက်မပြောပြခဲ့ကြလျှင် ကျွန်ုပ်တို့အနေဖြင့် မည်မျှလောက် မထိုက်တန်သော သံသယပွားစရာ အခြေအနေမျိုး ခံရလိမ့်မည်နည်း။"'''</blockquote>သို့သော်လည်း ဤသို့သော စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအရ မရေရာ မသေချာမှုများ ရှိနေသည့် ကာလသည်ပင်လျှင် '''အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ မည်သည့်ခေတ်နှင့်မျှ နှိုင်းယှဉ်၍မရနိုင်သော စာပေအနုပညာ ထွန်းကားမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်'''။ စာပေလှုပ်ရှားမှုအသစ်၏ ပထမဆုံးသော အရိပ်အယောင်များသည် အဲလိဇဘက် နန်းစံသက် ဒုတိယမြောက် ဆယ်စုနှစ်အကုန် ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် ဂျွန် လိုင်လီ ၏ ယူဖျူးစ် နှင့် ဧဒမန် စပင်ဆာ ၏ သိုးထိန်းတို့၏ ပြက္ခဒိန် တို့နှင့်အတူ စတင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်းတွင်မူ '''ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား''' နှင့် '''ခရစ္စတိုဖာ မာလို''' တို့အပါအဝင် အင်္ဂလိပ်စာပေလောက၏ ကြီးမားလှသော အမည်နာမများစွာသည် ၎င်းတို့၏ ရင့်ကျက်ထွန်းကားရာ ခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ဂျာကိုဘီယန်ခေတ် သို့ ဆက်လက်ကူးပြောင်းသွားချိန်တွင် အင်္ဂလိပ်ပြဇာတ်လောကသည် ၎င်း၏ အမြင့်ဆုံး အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိသွားမည် ဖြစ်သည်။ ခမ်းနားထည်ဝါလှသော အဲလိဇဘက်ခေတ်ဟူသည့် အယူအဆမှာ အဲလိဇဘက်၏ စိုးစံမှုအတွင်း တက်ကြွစွာ လှုပ်ရှားခဲ့ကြသော ဗိသုကာပညာရှင်များ၊ ပြဇာတ်ရေးဆရာများ၊ ကဗျာဆရာများနှင့် ဂီတပညာရှင်များအပေါ်တွင် များစွာ မူတည်နေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် အနုပညာရပ်များအပေါ် ကြီးမားသော နာယကတစ်ဦးအဖြစ် မည်သည့်အခါမျှ မပံ့ပိုးခဲ့ဖူးသည့် ဘုရင်မကြီးထံမှ တိုက်ရိုက်ရရှိသော ကူညီထောက်ပံ့မှုမျိုး မရှိသလောက် ဖြစ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက် အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ သူမ၏ ပုံရိပ်သည် တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ သူမအား ဘဲလ်ဖီဘီ သို့မဟုတ် အက်စထရီးယား နတ်ဘုရားမအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြပြီး၊ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက်တွင်မူ ဧဒမန် စပင်ဆာ၏ ကဗျာရှည်ကြီးထဲမှ ထာဝရ နုပျိုနေသည့် နတ်သမီးဘုရင်မကြီး '''ဂလိုရီယားနား''' အဖြစ် တင်စားပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဧဒမန် စပင်ဆာအား ပင်စင်လစာတစ်ရပ် ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ယင်းမှာ သူမ၏ ထုံးစံနှင့်စာလျှင် အလွန်ထူးခြားလှသဖြင့် သူမအနေဖြင့် သူ၏စာပေကို အလွန်နှစ်သက်သဘောကျကြောင်း ထင်ရှားစေသည်။ သူမ၏ ပုံတူပန်းချီကားများသည် လက်တွေ့ကျကျ ဆွဲခြင်းထက် ပိုမိုနုပျိုနေစေရန်အတွက် ဆန်းကြယ်ပြီး ပဟေဠိဆန်သော အထိမ်းအမှတ် သင်္ကေတပုံစံများဖြင့်သာ ပိုမို ပုံဖော်လာခဲ့ကြသည်။ အမှန်စင်စစ်အားဖြင့်မူ သူမ၏ အရေပြားသည် ၁၅၆၂ ခုနှစ်က ကျောက်ကြီးရောဂါ ကြောင့် အမာရွတ်များ ထင်ကျန်ရစ်ခဲ့ပြီး၊ ဆံပင်လည်း တစ်ဝက်ခန့် ပြောင်သွားခဲ့သဖြင့် ဝတ်ဆင်ရသော ဆံပင်တုများနှင့် မိတ်ကပ် အလှကုန်ပစ္စည်းများအပေါ်တွင်သာ မှီခိုနေခဲ့ရသည်။ သူမ၏ အချိုပွဲများကို နှစ်သက်မှုနှင့် သွားဆရာဝန်ကို ကြောက်ရွံ့မှုတို့ကြောင့် သွားများ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးကျိုးပဲ့ကုန်သဖြင့် ပြည်ပမှ သံအမတ်ကြီးများအနေဖြင့် သူမ စကားပြောသည့်အခါ နားလည်ရန်ပင် ခက်ခဲခဲ့ကြရသည်။ ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ ၄ ထံမှ စေလွှတ်လိုက်သော အထူးသံအမတ်ကြီး အွန်ဒရေး ဟူရို ဒ် မက်စ်က ဘုရင်မကြီးနှင့် တွေ့ဆုံခွင့်ရခဲ့စဉ်က ဤသို့ သတိပြုမိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည် - ''"သူမ၏ သွားများသည် အလွန်ဝါပြီး ညီညာမှုမရှိပါ... လက်ယာဘက်ထက် လက်ဝဲဘက်တွင် ပို၍ သွားနည်းနေပါသည်။ သွားအများစု ကျိုးပဲ့ပျောက်ဆုံးနေသဖြင့် သူမ စကား ခပ်မြန်မြန်ပြောသည့်အခါ အလွယ်တကူ နားလည်ရန် မဖြစ်နိုင်ပါ"'' ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူက ''"သို့သော်ငြားလည်း သူမ၏ အချိုးအစားမှာ လှပမြင့်မားပြီး မည်သည့်အရာကိုမဆို ကျေးဇူးတော်ရှိစွာ ပြုမူတတ်သည်။ တတ်နိုင်သမျှ သူမ၏ သိက္ခာကို ထိန်းသိမ်းထားသော်လည်း တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နှိမ့်ချပြီး ကြင်နာတတ်သူ ဖြစ်သည်"'' ဟု ထပ်လောင်း ရေးသားခဲ့သည်။ ဝေါ်လ်တာ ရာလေ ကမူ သူမအား '''"အချိန်နှင့် ကံတရား၏ နှောင့်ယှက်အံ့အားသင့်ခြင်းကို ခံလိုက်ရသော အမျိုးသမီးကြီး"''' ဟု တင်စား ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ အလှအပများ ပိုမိုမှေးမှိန်လာလေလေ၊ သူမ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ်များက ၎င်းအလှအပကို ပို၍ပင် အမွှမ်းတင် ချီးမွမ်းကြလေလေ ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည်လည်း ထိုသို့ ချီးမွမ်းခန်းဖွင့်သည့် ဇာတ်ကွက်တွင် ပျော်ရွှင်စွာ ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့သော်လည်း၊ သူမ၏ ဘဝနောက်ဆုံး ဆယ်စုနှစ်အတွင်း၌ ထိုအမွှမ်းတင်မှုများကို သူမကိုယ်တိုင် တကယ်ပင် ယုံကြည်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။ သူမသည် လက်စတာနယ်စားကြီး၏ မွေးစားသားဖြစ်ပြီး ညှို့ဓာတ်ပြင်းသော်လည်း စိတ်ဆတ်လှသည့် လူငယ်လေး '''အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး''' အပေါ်တွင် အလွန်ပင် အလိုလိုက်ပြီး သံယောဇဉ်ကြီးမားလာခဲ့သည်။ သူသည် သူမအပေါ် ရဲတင်းလွန်းသော အပြုအမူများ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ဘုရင်မကြီးက အမြဲတမ်း ခွင့်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ သူ၏ တာဝန်မဲ့မှု သမိုင်းကြောင်းများ ပိုမိုများပြားလာခဲ့သည့်တိုင်အောင် အဲလိဇဘက်သည် သူ့အား စစ်ရေးရာထူးကြီးများတွင် ထပ်လဲလဲ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၁၉၉ ခုနှစ်တွင် အက်ဆက်စ်သည် အိုင်ယာလန်ရှိ သူ၏ စစ်ကွပ်ကဲမှုရာထူးကို စွန့်ခွာထွက်ပြေးခဲ့ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်သည် သူ့အား နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ချထားခဲ့ပြီး နောက်တစ်နှစ်တွင် သူပိုင်ဆိုင်သော ကုန်သွယ်ခွင့် လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုများကိုပါ ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ ၁၆၀၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အက်ဆက်စ်သည် လန်ဒန်မြို့၌ တော်လှန်ပုန်ကန်မှုတစ်ခုကို လှုံ့ဆော်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သူသည် ဘုရင်မကြီးကို ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သော်လည်း သူ့အား ထောက်ခံဝန်းရံသူ အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့သဖြင့်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် သူသည် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဤသို့သော အခြေအနေဆိုးသို့ ရောက်ရှိသွားရခြင်းမှာ သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ချက်အမှားများကြောင့်လည်း တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပါဝင်နေကြောင်း ကောင်းစွာ သိရှိထားခဲ့သည်။ ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် မျက်မြင်သက်သေတစ်ဦးက ဤသို့ ရေးသားခဲ့သည် - ''"သူမသည် အမှောင်ထဲတွင် တစ်ယောက်တည်း ထိုင်နေရခြင်းကို နှစ်သက်ပြီး၊ တစ်ခါတစ်ရံတွင် မျက်ရည်များ စီးကျလျက် အက်ဆက်စ်အတွက် ပူဆွေးတမ်းတနေတတ်သည်"'' ဟု ဖြစ်သည်။ == '''နတ်ရွာစံခြင်း''' == အဲလိဇဘက်၏ ဝါရင့်အဆင့်မြင့် အကြံပေးအရာရှိကြီး ဖြစ်သူ လော့ဒ် ဘာလေသည် ၁၅၉၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ သူ၏ နိုင်ငံရေးအမွေနှင့် တာဝန်များသည် သားဖြစ်သူ ရောဘတ်ဆီစီလ် ထံသို့ စီးဆင်းသွားခဲ့ပြီး၊ သူသည် မကြာမီမှာပင် အစိုးရအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခဲ့ရသည့် လုပ်ငန်းတာဝန်တစ်ခုမှာ ထီးနန်းဆက်ခံမှု ချောမွေ့အဆင်ပြေစေရန်အတွက် လမ်းခင်းပြင်ဆင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံမည့်သူအား မည်သည့်အခါမျှ အမည်ထုတ်ဖော်လိမ့်မည် မဟုတ်သောကြောင့် ရောဘတ် ဆာဆီလ်အနေဖြင့် ဤကိစ္စကို လျှို့ဝှက်စွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် သူသည် ထီးနန်းဆက်ခံရန် အခွင့်အရေး အခိုင်အမာရှိသော်လည်း တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခြင်း မခံရသေးသည့် စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်း ၆ နှင့် လျှို့ဝှက်ချက်သင်္ကေတသုံး၍ စကားကမ်းလှမ်း ဆွေးနွေးမှုများ စတင်ခဲ့သည်။ ဆာဆီလ်သည် စိတ်မရှည်ဖြစ်နေသော ဂျိမ်းအား အဲလိဇဘက်၏ စိတ်ကျေနပ်မှုရအောင် မည်သို့ပြုမူရမည်ကို ဤသို့ လမ်းညွှန်ပြသခဲ့သည် - ''"အမြင့်ဆုံးသော အရှင်သခင်၏ စိတ်နှလုံးကို သိမ်းပိုက်ပါ၊ သူမ၏ လိင်သဘာဝနှင့် အဆင့်အတန်းအရ မလိုအပ်ဘဲ အခြေအတင် ငြင်းခုံခြင်း သို့မဟုတ် သူမ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များအပေါ် အလွန်အမင်း စပ်စုစွက်ဖက်ခြင်းတို့ထက် ပိုမို၍ မလျော်ကန်သောအရာ မရှိပါ။"'' ဤအကြံပြုချက်သည် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်း၏ ရေးသားပြောဆိုပုံ သဘောထားကြောင့် အဲလိဇဘက်မှာ အလွန်ကျေနပ်နှစ်သက်ခဲ့ပြီး သူမက ပြန်လည်တုံ့ပြန်ခဲ့သည် - ''"ထို့ကြောင့် သင်၏ နောက်ဆုံးစာများကို ကျွန်ုပ်အနေဖြင့် အလွန်နှစ်သက်လက်ခံမိသည့်အတွက် ကျေးဇူးတင်စကား ပြောကြားရန် မပျက်ကွက်ကြောင်း သင် သံသယရှိလိမ့်မည်မဟုတ်ဟု ယုံကြည်ပါသည်၊ ၎င်းစာများအတွက် သင့်အား ကျေးဇူးတင်ကြောင်း လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ ဖော်ပြအပ်ပါသည်"‌'' ဟု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဂျေ အီး နီးလ် ၏ သုံးသပ်ချက်အရ၊ အဲလိဇဘက်သည် ဂျိမ်းထံသို့ သူမ၏ ဆန္ဒများကို ဗြောင်ကျကျ ထုတ်ဖော်မပြောခဲ့သော်လည်း '''"ဝှက်ဖုံးထားသော်လည်း ငြင်းပယ်၍မရနိုင်လောက်အောင် ထင်ရှားလှသော စကားစုများ"''' ဖြင့် အသိပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။ ဘုရင်မကြီး၏ ကျန်းမာရေးသည် ၁၆၀၂ ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီအထိ ကောင်းမွန်နေခဲ့သော်လည်း၊ ထိုအချိန်မှစ၍ သူမ၏ ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွေများ ဆက်တိုက် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ခြင်းကြောင့် သူမအား ပြင်းထန်သော စိတ်ကျရောဂါ ထဲသို့ ကျဆင်းသွားစေခဲ့သည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သူမ၏ ဝမ်းကွဲညီမလည်းဖြစ်၊ ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွေလည်းဖြစ်သည့် လေဒီ ကနိုးလစ် ၏ တူမတော်စပ်သူ နော့တင်ဂမ် နယ်စားကတော် ကတ်သရင်း ကာရီ ကွယ်လွန်သွားခြင်းက သူမအတွက် အထူးသဖြင့် ကြီးမားသော စိတ်ဒဏ်ရာ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ မတ်လတွင် အဲလိဇဘက်သည် ဖျားနာခဲ့ပြီး "မပြေပျောက်နိုင်ဘဲ အမြစ်တွယ်နေသော စိတ်မချမ်းမြေ့မှု " ကို ခံစားခဲ့ရကာ၊ ထိုင်ခုံဖုံ (ပေါ်တွင် တစ်ခါတရံ နာရီပေါင်းများစွာကြာအောင် မလှုပ်မယှက်ဘဲ ထိုင်နေခဲ့သည်။ ရောဘတ် ဆာဆီလ် က သူမအား အိပ်ရာထဲသို့ ဝင်ရောက်နားနေရန် ပြောကြားခဲ့သည့်အခါ သူမက ဒေါသတကြီးဖြင့် ''"ရမည် ဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာ ဘုရင်တွေကို သုံးရမယ့် စကားလုံးမဟုတ်ဘူး၊ လူပုလေး"'' ဟု ငေါက်ငမ်းခဲ့သည်။ '''သူမသည် ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့''' နံနက်အစောပိုင်း ၂ နာရီနှင့် ၃ နာရီကြားတွင် '''အသက် ၆၉ နှစ် အရွယ်၌''' ရစ်ခ်ျမွန် နန်းတော်) တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ နာရီအနည်းငယ်အကြာတွင် ဆီစီလ် နှင့် ကောင်စီအဖွဲ့သည် ၎င်းတို့၏ စီမံကိန်းများကို စတင်အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ကြပြီး ဂျိမ်း အား အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်အဖြစ် လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့ကြသည်။ ၁၇၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း အင်္ဂလိပ်ပြက္ခဒိန် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများအပြီးတွင် အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်သည့်နှစ်ကို ၁၆၀၃ ခုနှစ်အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခြင်းမှာ စံနှုန်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း၊ ထိုခေတ်ကာလက အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် နှစ်သစ်ကူးနေ့ကို အပျိုစင်နေ့ ဟု အများသိကြသည့် မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် အဲလိဇဘက်သည် ပြက္ခဒိန်ဟောင်းအရ ၁၆၀၂ ခုနှစ်၏ နောက်ဆုံးနေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ် ကမ္ဘာ့အသုံးအနှုန်းများတွင်မူ ရက်စွဲနှင့် လကို ပြက္ခဒိန်ဟောင်းစနစ်အတိုင်း သုံးစွဲပြီး၊ ခုနှစ်ကိုမူ ပြက္ခဒိန်သစ်စနစ်အတိုင်း အသုံးပြုရန် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ အဲလိဇဘက်၏ ခေါင်းတလားကို ညအချိန်တွင် မီးရှူးတိုင်များ ထွန်းညှိထားသည့် လှေတစ်စင်းပေါ်တင်'''ကာ''' မြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဝှိုက်ဟောလ် သို့ သယ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ဧပြီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်သော သူမ၏ ဈာပနအခမ်းအနား၌ ခေါင်းတလားကို ကတ္တီပါအမည်းရောင် ဆင်ယင်ထားသည့် မြင်းလေးစင်းဆွဲသော နိဗ္ဗာန်ယာဉ်ဖြင့် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားကျောင်းသို့ ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။ သမိုင်းမှတ်တမ်းပြုစုသူ ဂျွန် စတောင်း ၏ အဆိုအရ -<blockquote>'''"ဝက်စ်မင်စတာရှိ လမ်းမများ၊ အိမ်များ၊ ပြတင်းပေါက်များ၊ အမိုးများနှင့် ရေနုတ်မြောင်းများပေါ်တွင် ဈာပနအခမ်းအနားကို လာရောက်ကြည့်ရှုကြသည့် လူတန်းစားပေါင်းစုံ၊ လူအုပ်ကြီးဖြင့် ပြည့်နှက်နေခဲ့သည်။ ခေါင်းတလားပေါ်တွင် တင်ထားသည့် ဘုရင်မကြီး၏ ရုပ်တုကို ပြည်သူများ မြင်တွေ့လိုက်ရချိန်၌ လူတို့၏ မှတ်ဉာဏ် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မည်သည့်အခါမျှ မမြင်ဖူး၊ မကြားဖူးလောက်အောင် တစ်ခဲနက် သက်ပြင်းချသံများ၊ ညည်းတွားသံများနှင့် ငိုကြွေးသံများ တစ်ပြည်လုံး ဖုံးလွှမ်းသွားခဲ့သည်။"'''</blockquote>အဲလိဇဘက်ကို ဝက်စ်မင်စတာ အက်ဘေးရှိ သူမ၏ အဖိုးဖြစ်သူ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ ဂူဗိမာန်အတွင်း၌ သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ ၁၆၀၆ ခုနှစ်တွင် သူမ၏ ခေါင်းတလားကို ဘုရင် ဂျိမ်း ၁ က တည်ဆောက်ခဲ့သော အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အအုံအသစ်အောက်ရှိ ဂူဗိမာန်တစ်ခုသို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ အစ်မဖြစ်သူ မေရီ ၁ (Mary I) ၏ ခေါင်းတလား အပေါ်တည့်တည့်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ အုတ်ဂူပေါ်တွင် လက်တင်ဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသော ''"Regno consortes & urna, hic obdormimus Elizabetha et Maria sorores, in spe resurrectionis"'' ဟူသည့် စာတန်းကို ဘာသာပြန်ဆိုရလျှင် '''"ထီးနန်းတွင်လည်းကောင်း၊ အုတ်ဂူတွင်လည်းကောင်း အတူတကွ ရှိခဲ့ကြသည့် ညီအစ်မများ ဖြစ်ကြသော အဲလိဇဘက်နှင့် မေရီတို့သည် ရှင်ပြန်ထမြောက်မည့် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် ဤနေရာတွင် အိပ်စက် အနားယူနေကြသည်"''' ဟု ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းဝင် အမွေအနှစ် == အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သူမ၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူအများအပြားက ဝမ်းနည်းပူဆွေးခဲ့ကြသော်လည်း၊ အချို့သူများမှာမူ စိတ်သက်သာရာ ရခဲ့ကြသည်။ ဘုရင် ဂျိမ်းစ် အပေါ် ထားရှိခဲ့သော မျှော်လင့်ချက်များသည် အစပိုင်းတွင် မြင့်မားခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်း၌ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ၁၆၂၀ ပြည့်လွန်နှစ်များသို့ ရောက်သောအခါ အဲလိဇဘက်အား အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုသည့် အလေ့အထမှာ လွမ်းဆွတ်တမ်းတမှုများနှင့်အတူ ပြန်လည်ဦးမော့လာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကို ပရိုတက်စတင့် လှုပ်ရှားမှု၏ သူရဲကောင်းမတစ်ဦးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ရွှေဝါရောင်ခေတ် ကို စိုးစံခဲ့သည့် အုပ်ချုပ်သူအဖြစ်လည်းကောင်း ချီးကျူးခဲ့ကြသည်။ တစ်ဖက်တွင်မူ ဂျိမ်းစ်ကို ကက်သလစ်အပေါ် စာနာသူ၊ ခြစားနေသော နန်းတွင်းကို ဦးဆောင်နေသူအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြားမှုများ၊ စစ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းများ ရှိနေသည့်ကြားမှ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ နန်းသက်နှောင်းပိုင်းတွင် ပုံဖော်ထုဆစ်ခဲ့သော မဟာအောင်ပွဲခံ ပုံရိပ်ကို လူအများက အပေါ်ယံအတိုင်း အရှိအတိုင်း လက်ခံခဲ့ကြသဖြင့် သူမ၏ ကျော်ကြားမှုမှာ ပိုမိုကြီးထွားလာခဲ့သည်။ ဂလော့စတာမှ ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး ဂေါ့ဒ်ဖရေး ဂွတ်ဒ်မန်း က '''''"ကျွန်ုပ်တို့ စကော့တလန်အစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်မှုကို မြည်းစမ်းခဲ့ရချိန်တွင် ဘုရင်မကြီးသည် ပြန်လည်ရှင်သန်လာသကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ ထိုအချိန်တွင် သူမ၏ မှတ်ဉာဏ် သမိုင်းကြောင်းကို ပိုမို၍ ကြီးကျယ်အောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်"''''' ဟု ပြန်လည်အောက်မေ့ သတိရခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ နန်းစံခေတ်ကို ထီးနန်း၊ အသင်းတော်နှင့် လွှတ်တော်တို့သည် အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ မျှခြေတစ်ခုဖြင့် အတူတကွ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ခေတ်ကာလတစ်ခုအဖြစ် စံပြပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ ၁၇ ရာစုအစောပိုင်းက ပရိုတက်စတင့် အမွှမ်းတင်သူများ ပုံဖော်ခဲ့သည့် အဲလိဇဘက်၏ ရုပ်ပုံလွှာသည် ရေရှည်တည်တံ့ပြီး ဩဇာညောင်းကြောင်း သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်သည် ပြည်ပကျူးကျော်မည့် အန္တရာယ်နှင့် တဖန်ပြန်လည် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော နပိုလီယန်စစ်ပွဲများကာလအတွင်း၌လည်း သူမ၏ အမှတ်တရ သမိုင်းကြောင်းမှာ ပြန်လည်နိုးထလာခဲ့သည်။ ဝိတိုရိယခေတ် တွင် အဲလိဇဘက်ခေတ် ဒဏ္ဍာရီကို ထိုခေတ်၏ အင်ပါယာဝါဒ နယ်ချဲ့အယူအဆနှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ပြောင်းလဲအသုံးပြုခဲ့ကြပြီး၊ ၂၀ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင်မူ အဲလိဇဘက်သည် ပြည်ပခြိမ်းခြောက်မှုကို အမျိုးသားရေးအရ တွန်းလှန်သည့် ရိုမန်းတစ်ဆန်သော သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုခေတ်ကာလမှ ဂျေ အီး နီးလ် (၁၉၃၄) နှင့် အေ အယ်လ် ရောက်စ် (၁၉၅၀) ကဲ့သို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက အဲလိဇဘက်၏ နန်းသက်ကို တိုးတက်ထွန်းကားသော ရွှေဝါရောင်ခေတ်တစ်ခုအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့ကြသည်။ နီးလ်နှင့် ရောက်စ်တို့သည် ဘုရင်မကြီး၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးကိုပါ စံပြအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည် - သူမသည် အရာရာကို အမြဲတမ်း မှန်ကန်စွာ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ မနှစ်မြို့ဖွယ်ကောင်းသော စရိုက်လက္ခဏာများကိုမူ လျစ်လျူရှုခဲ့ကြ သို့မဟုတ် စိတ်ဖိစီးမှုကြောင့် ဖြစ်ရသည်ဟု အကြောင်းပြခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ခေတ်သစ် သမိုင်းပညာရှင်များကမူ အဲလိဇဘက်အပေါ် ပိုမိုရှုပ်ထွေးသော အမြင်ဖြင့် ကြည့်မြင်ခဲ့ကြသည်။ သူမ၏ နန်းသက်သည် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းနှင့် ၁၅၈၇ နှင့် ၁၅၉၆ ခုနှစ်များတွင် ကာဒစ်ဇ် ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သကဲ့သို့ စပိန်တို့အပေါ် ရေကြောင်းတိုက်ပွဲများ အောင်မြင်ခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ကျော်ကြားသော်လည်း၊ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက ကုန်းတွင်းနှင့် ပင်လယ်ပြင်ရှိ စစ်ရေးဆိုင်ရာ ရှုံးနိမ့်မှုများကို ထောက်ပြကြသည်။ အိုင်ယာလန်တွင် အဲလိဇဘက်၏ စစ်တပ်များသည် နောက်ဆုံး၌ အောင်ပွဲခံနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းတို့၏ ရက်စက်လှသော နည်းဗျူဟာများသည် သူမ၏ မှတ်တမ်းကို အမည်းစက် ထင်ကျန်စေခဲ့သည်။ စပိန်နှင့် ဟက်ဘ်စဘတ်မင်းဆက်ကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်သည့် ပရိုတက်စတင့်နိုင်ငံများ၏ ရဲစွမ်းသတ္တိရှိသော ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူတစ်ဦးအဖြစ် မြင်မည့်အစား၊ သူမ၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒများတွင် အလွန်အမင်း သတိကြီးသူတစ်ဦးအဖြစ်သာ ပိုမိုသတ်မှတ်ကြသည်။ သူမသည် ပြည်ပရှိ ပရိုတက်စတင့်များထံသို့ အကန့်အသတ်ရှိသော အကူအညီများကိုသာ ပေးအပ်ခဲ့ပြီး၊ ပြည်ပတွင် ထိရောက်သော စွမ်းဆောင်ရည်ပြနိုင်ရန် သူမ၏ စစ်သေနာပတိများအား ရန်ပုံငွေများ ထောက်ပံ့ပေးရန် ပျက်ကွက်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် အမျိုးသားရေး လက္ခဏာတစ်ရပ်ကို ပုံဖော်ထုဆစ်ရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေခဲ့ပြီး ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သော အင်္ဂလန်အသင်းတော်ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် သူမအား ပရိုတက်စတင့် သူရဲကောင်းမအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့ကြသူများသည် အင်္ဂလန်အသင်းတော်အတွင်းမှ ကက်သလစ်အယူအဆ နောက်ခံရှိသော ကျင့်ထုံးအားလုံးကို ပယ်ဖျက်ရန် သူမ ငြင်းဆန်ခဲ့ခြင်းကိုမူ လျစ်လျူရှုခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းပညာရှင်များက ထောက်ပြသည်မှာ သူမ၏ ခေတ်ကာလတွင် တင်းကျပ်သော ပရိုတက်စတင့်များက ၁၅၅၉ ခုနှစ် ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှုနှင့် ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု ညီညွတ်မျှတရေး ဥပဒေများကို အပေးအယူလုပ်မှုတစ်ခု (သို့မဟုတ် လျှော့ပေါ့မှုတစ်ခု) အဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ အမှန်စင်စစ်အားဖြင့် အဲလိဇဘက်သည် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုဆိုသည်မှာ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်တစ်ခုသာဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ပြီး၊ ဖရန်စစ် ဘေကွန် တင်စားပြောဆိုခဲ့သကဲ့သို့ ''"လူသားတို့၏ နှလုံးသားများနှင့် လျှို့ဝှက်သော အတွေးအခေါ်များကို ပြတင်းပေါက်ဖွင့်၍ လှန်လှောကြည့်ရှုရန်"'' မလိုလားခဲ့ပေ။ အဲလိဇဘက်သည် ကာကွယ်ရေးစစ် အသွင်ဆောင်သော နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒကို အများအားဖြင့် ကျင့်သုံးခဲ့သော်လည်း၊ သူမ၏ နန်းသက်သည် ပြည်ပတွင် အင်္ဂလန်၏ အဆင့်အတန်းကို မြင့်မားစေခဲ့သည်။ ''"သူမသည် အမျိုးသမီးတစ်ဦးမျှသာ ဖြစ်သည်၊ ကျွန်းတစ်ကျွန်း၏ ထက်ဝက်ကိုသာ စိုးစံသည့် သခင်မ ဖြစ်သည်၊ သို့သော်ငြားလည်း သူမသည် မိမိကိုယ်ကို စပိန်၊ ပြင်သစ်၊ အင်ပါယာနှင့် လူတိုင်းက ကြောက်ရွံ့ရအောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်"'' ဟု ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး စစ်တပ်စ် ၅ က အံ့သြချီးကျူးခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်၏ လက်အောက်တွင် ခရစ်ယာန်ကမ္ဘာကြီး အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ကွဲပြားသွားချိန်၌ နိုင်ငံတော်သည် ကိုယ်ပိုင်ယုံကြည်မှုအသစ်နှင့် အချုပ်အခြာအာဏာဆိုင်ရာ ခံယူချက်အသစ်ကို ရရှိခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် မင်းတစ်ပါးအနေဖြင့် ပြည်သူလူထု၏ သဘောတူညီမှု ဖြင့်သာ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရသည်ဟူသောအချက်ကို ပထမဆုံး အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည့် တူဒါမင်းဆက် ဘုရင်မ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သူမသည် လွှတ်တော်၊ ထို့ပြင် သူမအား အမှန်တရားကို ပြောဝံ့ပြီး ယုံကြည်စိတ်ချရသည့် အကြံပေးများနှင့်သာ အမြဲတမ်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည် - ယင်းသည် သူမ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသည့် စတူးဝပ်မင်းဆက် ဘုရင်များ မလိုက်နာနိုင်ခဲ့သော အုပ်ချုပ်ရေး ပုံစံမျိုး ဖြစ်သည်။ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက သူမကို ကံကောင်းသူတစ်ဦးဟု ခေါ်ဆိုကြသော်လည်း၊ သူမကိုယ်တိုင်ကမူ ဘုရားသခင်က သူမအား စောင့်ရှောက်နေသည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။ မိမိကိုယ်ကို '''"အင်္ဂလိပ်စစ်စစ်"''' ဖြစ်ရခြင်းကို ဂုဏ်ယူလျက်၊ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အုပ်ချုပ်မှု အောင်မြင်ရန်အတွက် ဘုရားသခင်အပေါ်၌လည်းကောင်း၊ ရိုးသားသော အကြံဉာဏ်များအပေါ်၌လည်းကောင်း၊ သူမ၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူများ၏ ချစ်ခြင်းမေတ္တာအပေါ်၌လည်းကောင်း ယုံကြည်အားကိုးခဲ့သည်။ ဆုတောင်းစာတစ်စောင်တွင် သူမက ဘုရားသခင်ထံ ဤသို့ ကျေးဇူးတော် ချီးမွမ်းခဲ့သည် -<blockquote>'''"[ကျွန်ုပ်၏ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ] ဘုရင်များနှင့် နိုင်ငံအားလုံးနီးပါးတွင် ပြင်းထန်သော နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုများနှင့်အတူ စစ်ပွဲများနှင့် ပုန်ကန်မှုများကြောင့် သောကရောက်နေကြရချိန်၌၊ ကျွန်ုပ်၏ နန်းစံသက်သည် ငြိမ်းချမ်းခဲ့ပြီး ကျွန်ုပ်၏ တိုင်းနိုင်ငံသည် ကိုယ်တော်၏ ဒုက္ခရောက်နေသော အသင်းတော်အတွက် ခိုလှုံရာ ဖြစ်ခဲ့ရပါသည်၊ ကျွန်ုပ်၏ ပြည်သူများ၏ ချစ်ခြင်းမေတ္တာသည်လည်း ခိုင်မာထင်ရှားခဲ့ပြီး ကျွန်ုပ်၏ ရန်သူများ၏ ကြံစည်မှုမှန်သမျှမှာလည်း ပျက်ပြားခဲ့ရပါပြီ'''။"</blockquote>'''ရည်ရွယ်ချက်၊ သမိုင်းကြောင်းစိတ်ဝင်စားသူများ၊ youtube တွင် သမိုင်းကြောင်းပြောကြသူများအတွက် ပထမမြောက်အဲလိဇဘက် ဘုရင်မကြီးနှင့် တူဒါမင်းဆက်များကို ဆက်လက်ပုံဖော်ရေးသားပေးရခြင်းသာဖြစ်ပါသည်။ မူရင်းပုံဖော်ရေးသားသူ၏ စာများ၊ content များ၊ template များအား ထပ်မံဖြည့်စွက်ဖော်ပြလိုက်ခြင်းသာဖြစ်ပါသည်။ ဘာသာပြန်ဆိုသည့်အခါ မြန်မာမှုပြုရသည့်အတွက် အချို့စာလုံးများ အင်္ဂလိပ်အသံထွက်နှင့် မတူပါက နားလည်ခွင့်လွှတ်ပေးရန် တောင်းပန်အပ်ပါသည်။ ရေးသားခြင်းအား ဖတ်ရှုပြီး နားလည်လျှင်ပဲ ဘာသာပြန်သူ စိတ်ကျေနပ်ရသည့်ပီတိဖြစ်ရခြင်းသာ။''' ==ကိုးကားချက်များ== {{Reflist}} {{Lifetime|၁၅၃၃|၁၆၀၃|}} [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် အမျိုးသမီး ကဗျာဆရာများ]] scgtrsfecg4xxawwk3f398shy2e3w8i 1055624 1055620 2026-09-28T12:57:35Z I'm Rinn 148432 1055624 wikitext text/x-wiki {{cleanup|date=24 Jul 2021}} {{Infobox royalty | name = ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး | image=Darnley_stage_3.jpg |caption=The "Darnley Portrait" of Elizabeth I (c.&nbsp;1575) | succession = အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန် ဘုရင်မ | reign = ၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈&nbsp;– <br>၂၄ မတ် ၁၆၀၃ | coronation = ၁၅ ဇန်နဝါရီ ၁၅၅၉ | predecessor = ပထမမြောက် မေရီဘုရင်မ နှင့် ဖိလစ် | pre-type = ရှေးနန်းစံခဲ့သည့်ဘုရင်မ | successor = ပထမမြောက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင် | house = တူဒါ | father= အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင် |mother=အန်းဘိုလင်း | birth_date= ၇ စက်တင်ဘာ ၁၅၃၃ |birth_place=ပလက်စန်တီးယားနန်းတော်၊ ဂရင်းနစ်၊ အင်္ဂလန် | death_date={{death date and age|1603|3|24|1533|9|7|df=y}} |နတ်ရွာစံသည့်နေရာ= ရစ်ခ်ျမွန်နန်းတော်, ဆာရေးနယ်, အင်္ဂလန်ပြည် |အလောင်းတော် မြေကျသည့်ရက်=<br />၂၈ ဧပြီ ၁၆၀၃<br />[[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]] |မြုပ်နှံသည့်နေရာ = ဝက်စ်မင်စတာ ဘုရားကျောင်း | လက်မှတ် = Autograph of Elizabeth I of England.svg | ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု = အင်ဂလီကန်ခရစ်ယာန် |burial_place=၂၈ ဧပြီ ၁၆၀၃<br />[[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]]<br />|religion=အင်ဂလီကာနင်ဆန်|signature=Autograph_of_Elizabeth_I_of_England.svg}} '''ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မ''' (၁၅၃၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၇ ရက် – ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ် ၂၄ ရက်) သည် ၁၅၅၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက်မှစ၍ ၁၆၀၃ ခုနှစ် သူမ ကွယ်လွန်သည်အထိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံနှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်မ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမသည် တူဒါမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးနှင့် သက်တမ်းအရှည်ဆုံး စိုးစံခဲ့သော ဘုရင်မလည်း ဖြစ်သည်။ ဖြစ်ရပ်ဆန်းကြယ်မှုများ ပြည့်နှက်နေသော သူမ၏ ထီးနန်းစိုးစံမှုနှင့် သိုင်းဝိုင်းမှု၊ သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအပေါ် သက်ရောက်မှုတို့ကြောင့် "[[အယ်လီဇဘက်ခေတ်|အဲလိဇဘက်ခေတ်]]" ဟု အမည်တွင်စေခဲ့သည်။ '''အဲလိဇဘက်''' သည် [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]]နှင့် သူ၏ ဒုတိယမြောက် ဇနီးဖြစ်သူ အန်းဘိုလင်း တို့မှ ထွန်းကားပြီး အဖတ်တင်ကျန်ရစ်ခဲ့သော တစ်ဦးတည်းသော သမီးတော် ဖြစ်ပါသည်။ အဲလိဇဘက် အသက် နှစ်နှစ် အရွယ်တွင် သူမ၏ မိဘများ၏ ထိမ်းမြားမှုကို ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး၊ မိခင်ဖြစ်သူမှာ ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရကာ အဲလိဇဘက်ကိုလည်း တရားမဝင် သားသမီး အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ သို့သော် သူမ အသက် ၁ဝ နှစ် အရွယ်တွင် ဟင်နရီက သူမအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် ရှိသူများ စာရင်းတွင် ပြန်လည် ထည့်သွင်းပေးခဲ့သည်။ ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ မောင်ငယ် ဖြစ်သူ အက်ဒွပ် ၆ က ၁၅၅၃ ခုနှစ် သူကွယ်လွန်ချိန်အထိ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ အက်ဒွပ် ၆ သည် ကွယ်လွန်ခါနီးတွင် တည်ဆဲဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို ဆန့်ကျင်ပြီး ၎င်း၏ အမတော်နှစ်ဦး ဖြစ်သော မေရီ နှင့် အဲလိဇဘက် တို့၏ ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် အခွင့်အရေးများကို လျစ်လျူရှုကာ၊ ပရိုတက်စတင့် ဘာသာဝင် ဝမ်းကွဲညီမဖြစ်သူ လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး ထံသို့ ထီးနန်းလွှဲအပ်ကြောင်း သေတမ်းစာ ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် အက်ဒွပ်၏ သေတမ်းစာမှာ လျင်မြန်စွာပင် ပယ်ဖျက်ခြင်း ခံခဲ့ရပြီး၊ ကက်သလစ် ဘာသာဝင် ဖြစ်သူ မေရီ ၁ က ဂျိန်းကို နန်းချ၍ ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မေရီ ဘုရင်မ စိုးစံစဉ် ကာလအတွင်း အဲလိဇဘက်သည် ပရိုတက်စတင့် သူပုန်များကို ထောက်ခံအားပေးသည်ဟူသော သံသယဖြင့် တစ်နှစ်နီးပါးခန့် အကျဉ်းချ ခံခဲ့ရသည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် မေရီ ၁ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အဲလိဇဘက် သည် ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပြီး ကောင်းမွန်သော အကြံပေးချက်များကို ရယူကာ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရန် ခြေလှမ်းစတင်ခဲ့သည်။ သူမသည် ဝီလျံ ဆီစီလ် ဦးဆောင်သော ယုံကြည်စိတ်ချရသည့် အကြံပေးအဖွဲ့အပေါ် များစွာ မှီခိုခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် ဆီစီလ်ကို ဘာရွန် နယ်စားကြီး အဖြစ် သူကောင်းပြုခဲ့သည်။ ဘုရင်မအဖြစ် သူမ၏ ပထမဆုံး လုပ်ဆောင်ချက်များထဲမှ တစ်ခုမှာ အင်္ဂလန်အသင်းတော် (အင်္ဂလိပ် ခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်း) ကို တည်ထောင်ခြင်း ဖြစ်ပြီး သူမကိုယ်တိုင် ထိုအသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံး အုပ်ချုပ်သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ စီမံဆောင်ရွက်မှုသည် နောက်ပိုင်းတွင် "'''အဲလိဇဘက်ခေတ် ဘာသာရေး ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှု'''" ဟု အမည်တွင်ခဲ့ပြီး ယနေ့ခေတ် '''အင်္ဂလန် အသင်းတော်'''အဖြစ်သို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်အနေဖြင့် အိမ်ထောင်ပြုပြီး ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူ မွေးဖွားလိမ့်မည်ဟု လူအများက မျှော်လင့်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ လူပျိုတော်များစွာနှင့် စကားကမ်းလှမ်းမှုများ ရှိခဲ့လင့်ကစား သူမသည် မည်သည့်အခါမျှ အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် သူမကို တစ်ခါတစ်ရံ '''"အပျိုစင် ဘုရင်မ"''' ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ သူမ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင် ဂျိမ်း ၆ ဖြစ်သော သူမ၏ သွေးချင်းစပ်ဝမ်းကွဲ တူတော် စပ်သူက ထီးနန်း ဆက်ခံခဲ့သည်။ အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းတွင် အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ဖခင်နှင့် မောင်နှမများထက် ပိုမို ညှင်သာပျော့ပျောင်း အလယ်အလတ်ကျသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဆောင်ပုဒ်တစ်ခုမှာ ('''<nowiki/>'ငါ မြင်သော်လည်း နှုတ်ဆိတ်နေမည်'''') ဟု ဖြစ်သည်။ ဘာသာရေးတွင်လည်း သူမသည် အတော်အတန် သည်းခံခွင့်လွှတ်တတ်ပြီး စနစ်တကျ နှိပ်ကွပ်ညှဉ်းပန်းမှုများကို ရှောင်ရှားခဲ့သည်။ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးက သူမအား တရားမဝင် သားသမီးအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီးနောက် (၎င်းကြေညာချက်သည် သီအိုရီအရ အင်္ဂလိပ် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို ဘုရင်မအပေါ် သစ္စာစောင့်သိရမည့် တာဝန်မှ ကင်းလွတ်စေခဲ့သည်) သူမ၏ အသက်ကို ရန်ရှာသည့် လုပ်ကြံမှု အကြံအစည်များစွာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် မောင်းနှင်သော သူမ၏ ဝန်ကြီးများ၏ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေး အဖွဲ့၏ အကူအညီဖြင့် ထိုလုပ်ကြံမှု အားလုံးကို နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် နိုင်ငံခြားရေး ကိစ္စရပ်များတွင် သတိကြီးစွာ ထားခဲ့ပြီး၊ ထိုခေတ်က အင်အားကြီး နိုင်ငံများဖြစ်သည့် ပြင်သစ်နှင့် စပိန်တို့အကြား ဗျူဟာမြောက် ကစားကွက် ရွှေ့ခဲ့သည်။ သူမသည် နယ်သာလန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့တွင် ထိရောက်မှုမရှိဘဲ ရိက္ခာနှင့် အင်အား မပြည့်စုံသော စစ်ဆင်ရေး အနည်းငယ်ကို စိတ်ပါလက်ပါ မရှိလှဘဲ ကူညီထောက်ပံ့ခဲ့သည်။ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်များ အလယ်ပိုင်းသို့ ရောက်သောအခါ အင်္ဂလန်သည် စပိန်နှင့် စစ်ဖြစ်ပွားရန် မလွှဲမရှောင်သာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူမ အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အပျိုစင်ဘဝကြောင့် ပိုမို ချီးကျူးဂုဏ်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထိုခေတ်ကာလ၏ ပုံတူပန်းချီများ၊ ခမ်းနားသော ပွဲလမ်းသဘင်များနှင့် စာပေများတွင် သူမအား အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုကြသည့် ဂိုဏ်းဂဏဆန်သော ဝါဒ တစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ '''[[အယ်လီဇဘက်ခေတ်|အဲလိဇဘက်ခေတ်]]'''သည် ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား နှင့် ခရစ္စတိုဖာ မာလို တို့ကဲ့သို့သော ပြဇာတ်ရေးဆရာများ ဦးဆောင်သည့် အင်္ဂလိပ် ပြဇာတ်လောက ထွန်းကားမှု၊ ဖရန်စစ် ဒရိတ် နှင့် ဝေါ်လ်တာ ရာလေတို့ကဲ့သို့သော အင်္ဂလိပ် ရေကြောင်း စွန့်စားရှာဖွေသူများ၏ စွမ်းဆောင်ရည်၊ နှင့် [[စပိန်ရေတပ်ကြီး|စပိန် ရေတပ်ကြီး]] ကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ကျော်ကြားလှသည်။ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက အဲလိဇဘက်ကို ဒေါသကြီးပြီး တစ်ခါတစ်ရံ ဝေခွဲမရဖြစ်တတ်သည့်၊ သူမ ရသင့်ရထိုက်သည်ထက် ပို၍ ကံကောင်းမှုကို ခံစားခဲ့ရသော အုပ်ချုပ်သူတစ်ဦးအဖြစ် ပုံဖော်ကြသည်။ သူမ နန်းသက် ကုန်ဆုံးခါနီးတွင်မူ စီးပွားရေးနှင့် စစ်ရေး ပြဿနာများ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ဘုရင်မ၏ လူထုထောက်ခံမှု လျော့နည်းသွားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အစိုးရစနစ်မှာ ယိုင်နဲ့နဲ့ ဖြစ်ပြီး အကန့်အသတ် ရှိနေသည့် ခေတ်ကာလ၊ အိမ်နီးနားချင်း နိုင်ငံများမှ ဘုရင်များသည် ၎င်းတို့၏ ရာထူးပလ္လင်ကို ခြိမ်းခြောက်နေသည့် ပြည်တွင်းရေး ပြဿနာများနှင့် ဘာသာရေး ပြည်တွင်းစစ်များကို ရင်ဆိုင်နေရချိန်တွင် အဲလိဇဘက်သည် ညှို့ဓာတ်ပြင်းပြသော ပြည်သူ့ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဇွဲနပဲကြီးစွာ ရှင်သန် ကျော်ဖြတ်နိုင်သူအဖြစ်လည်းကောင်း အသိအမှတ်ပြုခံရသည်။ သူမ၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ မောင်နှမများ၏ တိုတောင်းပြီး ပျက်စီးဆိုးရွားလှသော နန်းသက်များပြီးနောက်၊ သူမ၏ '''နန်းသက် ၄၄ နှစ်တာ ကာလသည်''' တိုင်းနိုင်ငံအတွက် ကြိုဆိုအပ်သော တည်ငြိမ်မှုကို ပေးစွမ်းနိုင်ခဲ့ပြီး အမျိုးသားရေး လက္ခဏာ စိတ်ဓာတ်ကို ပုံဖော်ထုဆစ်ရာတွင် အထောက်အကူ ဖြစ်စေခဲ့သည်။ == ငယ်စဉ်ဘဝ == === ကလေးငယ်ဘဝ === အဲလိဇဘက်ကို ၁၅၃၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ဂရင်းနစ် နန်းတော်၌ ဖွားမြင်ခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ အဖွားများဖြစ်ကြသော အဲလိဇဘက် အော့ဖ် ယော့ခ် နှင့် လေဒီ အဲလိဇဘက် ဟောင်းဝပ်တို့ကို အစွဲပြု၍ အမည်မှည့်ခေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူမသည် အင်္ဂလန်ဘုရင် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ တရားဝင် ထိမ်းမြားလက်ထပ်မှုမှ မွေးဖွားပြီး မွေးကင်းစအရွယ်ကို ကျော်လွန်ကာ ရှင်သန်နိုင်ခဲ့သည့် ဒုတိယမြောက် သမီးတော် ဖြစ်သည်။ သူမ၏ မိခင်မှာ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ ဒုတိယမြောက် ဇနီးဖြစ်သူ အန်း ဘိုလင်း ဖြစ်သည်။ မွေးဖွားချိန်တွင် အဲလိဇဘက်သည် အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံရန် အနီးစပ်ဆုံး အခွင့်အရေးရှိသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ အစ်မတော်စပ်သူ မေရီသည် ဟင်နရီက သားရတနာထွန်းကားပြီး တူဒါမင်းဆက်ကို ဆက်ခံနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အန်းနှင့် လက်ထပ်ရန်အတွက် မေရီ၏ မိခင်ဖြစ်သူ ကတ်သရင်း အော့ဖ် အရဂွန် နှင့် လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ခဲ့စဉ်ကတည်းက တရားဝင် ထီးနန်းဆက်ခံသူ အဆင့်အတန်း ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်ကို စက်တင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ခရစ်စတီယာန်နှစ်ခြင်းမင်္ဂလာ ပေးခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ နှစ်ခြင်းပေးသည့်မိဘများ မှာ ကန်တာဘာရီ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး သောမတ်စ် ခရန်မာ ၊ အိတ်ဇီတာ နယ်စားကြီး ဟင်နရီ ကော်တနေး နော်ဖော့ခ် နယ်စားကတော် အဲလိဇဘက် စတက်ဖို့ဒ်နှင့် ဒေါဆက် နယ်စားကတော်ကြီး မာဂရက် ဝေါ့တန် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအခမ်းအနားတွင် မွေးကင်းစ သမီးတော်လေး၏ အပေါ်မှ ကမ္ပည်းမျက်နှာကြက် ကို သူမ၏ ဦးလေးဖြစ်သူ ရော့ခ်ျဖို့ဒ် မြို့စား ဖိလစ် ဂျော့ခ်ျ ဘိုလင်း ၊ စလီးဖို့ဒ်မှ ဟာစီ နယ်စားကြီး ဂျွန် ဟာစီ၊ လော့ဒ် သောမတ်စ် ဟောင်းဝပ် နှင့် အက်ဖင်ဂမ်မှ ဟောင်းဝပ် နယ်စားကြီး ဝီလျံ ဟောင်းဝပ် တို့က ပင့်ဆောင်ပေးခဲ့ကြသည်။ ၁၅၃၆ ခုနှစ် မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် သူမ၏ မိခင် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံရချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် အသက် နှစ်နှစ်နှင့် ရှစ်လသား အရွယ်သာ ရှိပါသေးသည်၊ ယင်းမှာ ကတ်သရင်း အော့ဖ် အရဂွန် သဘာဝအတိုင်း ကွယ်လွန်ပြီး လေးလအကြာတွင် ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ အဲလိဇဘက်ကို တရားမဝင် သားသမီးအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး တော်ဝင်ထီးနန်း ဆက်ခံခွင့် အဆင့်အတန်းကိုလည်း ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ အန်း ဘိုလင်းကို ကွပ်မျက်ပြီး ၁၁ ရက်အကြာတွင် ဟင်နရီသည် ဂျိန်း ဆေးမွား နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်မ ဂျိန်းသည် နောက်တစ်နှစ်တွင် ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူအဖြစ် ငြင်းခုံရန်မရှိသည့် သားတော် အက်ဒွပ် ကို ဖွားမြင်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကို သူမ၏ မောင်ငယ်နှင့်အတူ တစ်အိမ်တော်တည်း၌ ထားရှိခဲ့ပြီး၊ မောင်ငယ်၏ ခရစ်စတီယာန် နှစ်ခြင်းမင်္ဂလာ အခမ်းအနားတွင် သူမက ဝတ်လဲတော်ကို ပင့်ဆောင်ပေးခဲ့ရသည်။ == ပညာရေး == အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံး အထိန်းတော် ဖြစ်သူ မာဂရက် ဘရိုင်ယန် က သူမသည် "ကျွန်ုပ်၏ တစ်သက်တာတွင် ကြုံဖူးသမျှ ကလေးများထဲ၌ အလိမ္မာဆုံးနှင့် အနူးညံ့သိမ်မွေ့ဆုံး ဖြစ်သည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အိမ်ထောင်ပြုပြီးနောက် ကတ်သရင်း "ကတ်" အက်ရှ်လေ ဟု ပိုမိုလူသိများလာမည့် ကတ်သရင်း ချန်ပါနောင်း ကို ၁၅၃၇ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်၏ အထိန်းတော်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ သူမသည် ၁၅၆၅ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ အဲလိဇဘက်၏ မိတ်ဆွေစစ်အဖြစ် ရှိနေခဲ့သည်။ ချန်ပါနောင်းသည် အဲလိဇဘက်ကို '''ပြင်သစ်၊ ဒတ်ခ်ျ၊ အီတလီနှင့် စပိန်ဘာသာစကား လေးမျိုး''' သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ ၁၅၄၄ ခုနှစ်တွင် ဝီလျံ ဂရင်ဒယ် သူမ၏ ကျောင်းဆရာ ဖြစ်လာချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် အင်္ဂလိပ်၊ လက်တင်နှင့် အီတလီဘာသာစကားများကို ရေးသားနိုင်နေပြီ ဖြစ်သည်။ ပါရမီရှိပြီး ကျွမ်းကျင်သော ဆရာတစ်ဦးဖြစ်သည့် ဂရင်ဒယ်၏ လက်အောက်တွင် သူမသည် ပြင်သစ်နှင့် ဂရိဘာသာစကားများ၌လည်း ပိုမိုတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အသက် ၁၂ နှစ် အရွယ်တွင် သူမသည် မိထွေးဖြစ်သူ ကတ်သရင်း ပါရ် ၏ ဘာသာရေးစာပေဖြစ်သော ဝတ်ပြုဆုတောင်းသူများ သို့ တရားတောင်းသူများကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာမှ '''အီတလီ၊ လက်တင်၊ ပြင်သစ်ဘာသာစကားများသို့ ပြန်ဆိုနိုင်ခဲ့ပြီး''' ထိုဘာသာပြန်ကို သူမ၏ ဖခင်ဖြစ်သူထံ နှစ်သစ်ကူးလက်ဆောင်အဖြစ် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဆယ်ကျော်သက်အရွယ်မှစ၍ တစ်သက်တာလုံးတွင် စီစီရို ၏ ပရိုမာဆယ်လို၊ ဗိုအီးသီးယပ်စ် ၏ De Consolatione Philosphiae ၊ ပလူးတပ်ခ် ၏ ကျမ်းတစ်စောင်နှင့် တက်စီတပ်စ် ၏ အန်နယ်လ် အပါအဝင် ရှေးဟောင်း ဂန္ထဝင်စာဆိုများစွာ၏ လက်တင်နှင့် ဂရိဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာပေများကို ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သည်။ လမ်းဘတ် နန်းတော် စာကြည့်တိုက် မှ တွေ့ရှိရသည့် တက်စီတပ်စ်၏ ဘာသာပြန်စာမူတစ်ခုမှာ စောစောပိုင်း ခေတ်သစ်ကာလမှ ယနေ့တိုင် အဖတ်တင်ကျန်ရစ်သည့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန် စာမူလေးခုအနက် တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ လက်ရေးနှင့် စာရွက်ကို အသေးစိတ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီးနောက် ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ထိုစာမူမှာ အဲလိဇဘက်ကိုယ်တိုင် ပြန်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်'''။''' ၁၅၄၈ ခုနှစ်တွင် ဂရင်ဒယ် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ မောင်ငယ် အက်ဒွပ်၏ ဆရာဖြစ်သူ ရော်ဂျာ အက်စ်ကမ် ထံတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ သူသည် ပညာသင်ကြားခြင်းမှာ စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းရမည်ဟု ယုံကြည်သည့် စာနာနားလည်မှုရှိသော ဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ကျောင်းပညာရေးနှင့် ဉာဏ်ရည်ထက်မြက်မှုတို့နှင့် ပတ်သက်၍ လက်ရှိသိရှိထားသော အချက်အလက်အများစုမှာ အက်စ်ကမ်၏ မှတ်တမ်းများမှ ရရှိခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် သူမ၏ တရားဝင် ပညာသင်ကြားမှု ပြီးဆုံးချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ မျိုးဆက်တွင် ဗဟုသုတ အစုံလင်ဆုံးနှင့် ပညာအတတ်ဆုံး အမျိုးသမီးများထဲမှ တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဘဝနောက်ဆုံးအချိန်တွင် အထက်ပါ ဘာသာစကားများအပြင် ဝေလ ၊ ကောနစ်ရှ် ၊ စကော့တလန် နှင့် အိုင်ယာလန်ဘာသာစကားများကိုပါ ပြောဆိုနိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် ဗင်းနစ်သံအမတ်က သူမသည် "ထိုဘာသာစကားများကို ကျွမ်းကျင်ပိုင်နိုင်စွာ တတ်မြောက်ထားသဖြင့် ဘာသာစကားတစ်ခုစီတိုင်းမှာ သူမ၏ မိခင်ဘာသာစကားကဲ့သို့ပင် ထင်မှတ်ရသည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် မာ့ခ် စတွိုင်းလ် က သူမအား ကောနစ်ရှ်ဘာသာစကားကို လျှို့ဝှက်ကောင်စီ၏ တော်ဝင်အိပ်ဆောင်ထိန်းနှင့် နောက်ပိုင်းတွင် ဘဏ္ဍာတိုက်ဝန်ကြီး ဖြစ်လာသူ ဝီလျံ ကီလီဂရူး က သင်ကြားပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သုံးသပ်ထားသည်။ ထို့အပြင် အဲလိဇဘက်သည် ဖွတ်ကြိုးတပ် စန္ဒယား နှင့် လုဒ်စောဒေါင်း တို့ကို တီးခတ်နိုင်သည့် '''ကျွမ်းကျင်သော ဂီတပညာရှင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်''' (ဖိလစ် ဗန် ဝိုင်လ်ဒါ က ဂီတသင်ကြားပေးခဲ့သည်)။ အဲလိဇဘက်သည် မူလီနာ စာအုပ် တွင် ယနေ့တိုင် ကျန်ရစ်နေဆဲဖြစ်သော သောမတ်စ် တဲလစ် ၏ စောစောပိုင်း ကီးဘုတ်တေးသီချင်းများကို ငယ်စဉ်ကတည်းက တီးခတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ == ဆယ်ကျော်သက်ဘဝ == ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး|အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]] ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး အဲလိဇဘက်၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ မောင်ငယ် ဖြစ်သူ အက်ဒွပ် ၆ သည် အသက် ကိုးနှစ် အရွယ်တွင် ဘုရင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဟင်နရီ၏ မုဆိုးမ ဖြစ်သူ ကတ်သရင်း ပါရ် သည် မကြာမီမှာပင် ဆူဒလေမှ ဆေးမိုး နယ်စားကြီး သောမတ်စ် ဆေးမွား (ဆူဒီလေးမြို့စားဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ)နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူသည် ဘုရင် အက်ဒွပ် ၆ ၏ ဦးလေး ဖြစ်ပြီး တိုင်းပြည်ကို ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲရသူ ဖြစ်သည့် ဆမ်းမားဆက် နယ်စားကြီး အက်ဒဝပ် ဆေးမွား (ဆိုမားဆပ်နယ်စား) ၏ ညီလည်း ဖြစ်သည်။ ထိုဇနီးမောင်နှံသည် အဲလိဇဘက်ကို ချယ်လ်ဆီး ရှိ ၎င်းတို့၏ အိမ်ထောင်စုထဲသို့ ခေါ်ယူ စောင့်ရှောက်ခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် အဲလိဇဘက်သည် စိတ်ဒဏ်ရာရဖွယ် အခြေအနေတစ်ခုနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး ယင်းက သူမ၏ တစ်သက်တာလုံးအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်ဟု အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက ယုံကြည်ကြသည်။ သောမတ်စ် ဆေးမွားသည် အသက် ၁၄ နှစ် အရွယ်သာ ရှိသေးသော အဲလိဇဘက်ကို အိပ်ယာဝင်ဝတ်ရုံ ဝတ်ဆင်၍ သူမ၏ အိပ်ခန်းထဲသို့ ဝင်ရောက်ခြင်း၊ ယားယံအောင် လုပ်ခြင်းနှင့် တင်ပါးကို ရိုက်ပုတ်ခြင်း အပါအဝင် ကြမ်းတမ်းစွာ စနောက်ကျီစယ်ခြင်းများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူ၏ မလိုလားအပ်သော နံနက်ခင်း လာရောက်မှုများကို ရှောင်ရှားရန်အတွက် မနက်စောစော ထလေ့ရှိပြီး မိမိကိုယ်ကို အစေခံမိန်းကလေးများဖြင့် ဝန်းရံထားခဲ့သည်။ ကတ်သရင်း ပါရ်သည် သူမ၏ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ မလျော်ကန်သော အပြုအမူများနှင့် ပတ်သက်၍ ခင်ပွန်းကို ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းမည့်အစား ယင်းအပြုအမူများတွင် အတူတူ ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့သည်။ သူမသည် အဲလိဇဘက်ကို ယားယံအောင်လုပ်သည့် ကိစ္စတွင် ခင်ပွန်းဖြစ်သူနှင့်အတူ နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် လိုက်ပါလုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး တစ်ကြိမ်တွင်မူ ခင်ပွန်းဖြစ်သူက အဲလိဇဘက်၏ ဂါဝန်အမည်းရောင်ကို "အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ဖြစ်အောင်" ဖြတ်တောက်ပစ်နေစဉ် သူမကို ဖမ်းချုပ်ပေးထားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ကတ်သရင်း ပါရ်သည် ထိုနှစ်ဦး ဖက်လဲတကင်း ဖြစ်နေသည်ကို လူမိသွားပြီးနောက်တွင်မူ ထိုအခြေအနေကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၈ ခုနှစ် မေလတွင် အဲလိဇဘက်ကို အဝေးသို့ ပို့ဆောင်လိုက်ပါသည်။ သို့သော်လည်း သောမတ်စ် ဆေးမွားသည် တော်ဝင်မိသားစုကို ထိန်းချုပ်ရန် ဆက်လက် ကြံစည်နေခဲ့ပြီး မိမိကိုယ်ကို ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ကိုယ်ရံတော်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ၁၅၄၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် ကတ်သရင်း ပါရ် ကလေးမီးဖွားပြီးနောက် ကွယ်လွန်သွားသောအခါ သူသည် အဲလိဇဘက်ကို လက်ထပ်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် သူမအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှုများကို ပြန်လည် ပြသလာခဲ့သည်။ ဆေးမွားကို သဘောကျသည့် အဲလိဇဘက်၏ အထိန်းတော် ကတ် အက်ရှ်လေသည် အဲလိဇဘက်အား သူ့ကို ခင်ပွန်းအဖြစ် လက်ခံရန် ဖြောင်းဖျခဲ့သည်။ သူမသည် အဲလိဇဘက်ကို ဆေးမိုးထံ စာရေးရန်နှင့် "သူ၏ ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုတွင် နှစ်သိမ့်ပေးရန်" နားချခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်က သောမတ်စ်သည် မိထွေးဖြစ်သူ ကွယ်လွန်မှုအတွက် နှစ်သိမ့်မှု လိုအပ်လောက်အောင် ဝမ်းနည်းနေသူ မဟုတ်ကြောင်း ပြန်လည် ပြောကြားခဲ့သည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဆေးမွားသည် ၎င်း၏ အစ်ကိုဖြစ်သူ ဆမ်းမားဆက်ကို ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲသူ ရာထူးမှ ဖြုတ်ချရန် ကြံစည်ခြင်း၊ လေဒီ ဂျိန်း ဂရေးကို ဘုရင် အက်ဒွပ် ၆ နှင့် လက်ထပ်ပေးရန် ကြိုးစားခြင်းနှင့် အဲလိဇဘက်ကို မိမိ၏ ဇနီးအဖြစ် သိမ်းပိုက်ရန် ကြံစည်ခြင်းတို့ဖြင့် သံသယရှိသဖြင့် အဖမ်းခံရပြီး လန်ဒန်မျှော်စင် တွင် အကျဉ်းချခံခဲ့ရသည်။ ဟတ်ဖီးလ်ဒ် အိမ်တော် တွင် နေထိုင်နေသော အဲလိဇဘက်သည် မည်သည့်အရာကိုမျှ ဝန်ခံခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ သူမ၏ ခေါင်းမာမှုကြောင့် စစ်ဆေးမေးမြန်းသူ ရောဘတ် တာဝှစ် မှာ စိတ်ပျက်ခဲ့ရပြီး သူက "သူမတွင် အပြစ်ရှိကြောင်း သူမ၏ မျက်နှာကို ကြည့်ရုံဖြင့် ကျွန်ုပ် မြင်နိုင်ပါသည်" ဟု အစီရင်ခံခဲ့သည်။ သောမတ်စ် ဆေးမွားသည် ၁၅၄၉ ခုနှစ် မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ခေါင်းဖြတ် ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ == အမွေဆက်ခံရန် အလားအလာအရှိဆုံးသူ == အက်ဒွပ် ၆ သည် ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် အသက် ၁၅ နှစ် အရွယ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူ၏ သေတမ်းစာတွင် ၁၅၄၃ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းချက်ကို လျစ်လျူရှုကာ မေရီနှင့် အဲလိဇဘက် နှစ်ဦးစလုံးကို ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်မှ ဖယ်ထုတ်ခဲ့သည်။ ယင်းအစား အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ ညီမငယ်ဖြစ်သူ ပြင်သစ်ဘုရင်မ မေရီတူဒါ ၏ မြေးတော် လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး ကို ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ဂျိန်းကို လျှို့ဝှက်ကောင်စီက ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း သူမအပေါ် ထောက်ခံမှုများ လျင်မြန်စွာ ပြိုလဲသွားခဲ့ပြီး ကိုးရက်အကြာတွင် နန်းချခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၁၁၅၃ ခုနှစ် သြဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် မေရီသည် အောင်ပွဲခံလျက် လန်ဒန်မြို့ထဲသို့ မြင်းစီးဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး သူမ၏ ဘေးတွင် အဲလိဇဘက်လည်း ပါရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ညီအစ်မနှစ်ဦးကြားမှ ထိုသို့ စည်းလုံးညီညွတ်မှု ပြသခြင်းမှာ ရေရှည်မခံခဲ့ပေ။ မေရီသည် သဒ္ဓါထက်သန်သော ကက်သလစ်ဘာသာဝင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး အဲလိဇဘက် သင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သည့် ပရိုတက်စတင့် ယုံကြည်မှုကို ခြေမှုန်းရန် သန္နိဋ္ဌာန်ချထားကာ လူတိုင်း ကက်သလစ်ဝတ်ပြုပွဲတက်ရောက်ရန် အမိန့်ထုတ်ခဲ့ရာ အဲလိဇဘက်သည် အပေါ်ယံအားဖြင့် လိုက်နာဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ မေရီ၏ ကနဦး လူထုထောက်ခံမှုသည် ၁၅၅၄ ခုနှစ်တွင် ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ယင်းမှာ သူမက သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ ဧကရာဇ် ချားလ်စ် ၅ ၏ သားတော်ဖြစ်ပြီး ကက်သလစ်ဘာသာဝင်ဖြစ်သူ စပိန်နိုင်ငံမှ ဖိလစ် နှင့် လက်ထပ်ရန် အစီအစဉ်များကို ကြေညာခဲ့ချိန်တွင် ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းတွင် မကျေနပ်မှုများ လျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပြီး မေရီ၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများကို ဆန့်ကျင်သူများက အဲလိဇဘက်ကို ၎င်းတို့၏ အားကိုးရာ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် မျှော်လင့်ကြည့်ရှုခဲ့ကြသည်။ ၁၅၅၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီနှင့် ဖေဖော်ဝါရီလများတွင် ဝိုင်းယက်၏ သူပုန်ထမှုဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး မကြာမီမှာပင် နှိမ်နင်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်ကို အက်ရှ်ရစ်ဂျ် မှ နေပြည်တော် တရားရုံးသို့ ခေါ်ဆောင်လာပြီး သူပုန်ထမှုတွင် သူမ၏ အခန်းကဏ္ဍနှင့် ပတ်သက်၍ စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့ကာ မတ်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် သူမကို လန်ဒန်မျှော်စင် ၌ အကျဉ်းချခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က သူမတွင် အပြစ်မရှိကြောင်း ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်ပြောဆိုခဲ့သည်။ သူမသည် သူပုန်များနှင့် အတူတကွ ကြံစည်ခဲ့ခြင်း မရှိနိုင်သော်လည်း သူပုန်အချို့သည် သူမထံ ချဉ်းကပ်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။ မေရီ၏ အရင်းနှီးဆုံး ယုံကြည်စိတ်ချရသူ ဧကရာဇ် ချားလ်စ်၏ သံအမတ် ဆိုင်မွန် ရီနတ် က အဲလိဇဘက် သက်ရှိထင်ရှားရှိနေသရွေ့ မေရီ၏ ရာထူးပလ္လင်သည် မည်သည့်အခါမျှ ဘေးကင်းလိမ့်မည်မဟုတ်ကြောင်း အခြေအတင် ပြောဆိုခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော် အဓိပတိ စတီဖင် ဂါဒီနာက အဲလိဇဘက်ကို တရားစွဲဆို အပြစ်ပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သို့သော် ပထမဆုံး ပါဂျက်နယ်စားကြီး ဝီလျံ ပါဂျက် အပါအဝင် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်းရှိ အဲလိဇဘက်ကို ထောက်ခံသူများက သူမအပေါ် ခိုင်လုံသော သက်သေအထောက်အထား မရှိသည့်အတွက် သူမ၏ အသက်ကို ချမ်းသာပေးရန် မေရီကို ဖျောင်းဖျနိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းအစား မေလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် အဲလိဇဘက်ကို လန်ဒန်မျှော်စင်မှ ဝုဒ်စတော့ခ် နန်းတော် သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ထိုနေရာတွင် ဟင်နရီ ဘက်ဒင်ဖီးလ်ဒ်) ၏ ကြီးကြပ်မှုအောက်၌ တစ်နှစ်နီးပါးခန့် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ဖြတ်သန်းခဲ့ရသည်။ လမ်းခရီးတစ်လျှောက်တွင် လူအုပ်ကြီးက သူမကို ဝိုင်းဝန်းအားပေး ကြွေးကြော်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၅၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် မေရီ၏ ကိုယ်ဝန်ရှိသည်ဟု ယူဆရသည့် နောက်ဆုံးအခြေအနေများကို တက်ရောက်ရန် အဲလိဇဘက်ကို နန်းတော်သို့ ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့သည်။ အကယ်၍ မေရီနှင့် သူမ၏ ကလေးသာ သေဆုံးသွားပါက အဲလိဇဘက်သည် ဘုရင်မ ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သော်လည်း မေရီက ကျန်းမာသော ကလေးတစ်ဦး ဖွားမြင်ခဲ့လျှင်မူ အဲလိဇဘက် ဘုရင်မဖြစ်ရန် အခွင့်အရေးမှာ သိသိသာသာ လျော့နည်းသွားမည် ဖြစ်သည်။ မေရီတွင် ကိုယ်ဝန်မရှိကြောင်း ထင်ရှားလာသည့်အခါတွင်မူ သူမ ကလေးရနိုင်တော့မည်ဟု မည်သူမျှ မယုံကြည်ကြတော့ပေ။ ထို့ကြောင့် အဲလိဇဘက် ထီးနန်းဆက်ခံရန် သေချာသလောက် ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ၁၅၅၆ ခုနှစ်တွင် စပိန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည့် ဘုရင် ဖိလစ်သည် ထိုနိုင်ငံရေး လက်တွေ့အခြေအနေအသစ်ကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပြီး သူ၏ မိန်းမညီမ (မရီး) တော်စပ်သူနှင့် ရင်းနှီးအောင် ပေါင်းသင်းခဲ့သည်။ သူမသည် ပြင်သစ်တွင် ကြီးပြင်းခဲ့ပြီး ပြင်သစ်အိမ်ရှေ့စံ ဖရန်စစ်နှင့် စုလျားရစ်ပတ်ထားသည့် စကော့တလန်ဘုရင်မ မေရီထက်စာလျှင် ပိုမိုကောင်းမွန်သော မဟာမိတ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် သူ၏ ဇနီးဖြစ်သူ မေရီ ဖျားနာလာသောအခါ ဖိလစ်သည် အဲလိဇဘက်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးရန် ဖဲရီးယား နယ်စားကြီး ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဤတွေ့ဆုံမှုကို ၁၅၅၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သူမ ပြန်လည်နေထိုင်ခဲ့သည့် ဟတ်ဖီးလ်ဒ် အိမ်တော်၌ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အစိုးရအဖွဲ့အတွက် အစီအစဉ်များကို စတင် ရေးဆွဲနေပြီ ဖြစ်သည်။ မေရီသည် ၁၅၅၈ နိုဝင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် အဲလိဇဘက်ကို သူမ၏ ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပြီး နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် မေရီ ကွယ်လွန်သောအခါ အဲလိဇဘက်သည် ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == ထီးနန်းဆက်ခံခြင်း == အဲလိဇဘက်သည် အသက် ၂၅ နှစ် အရွယ်တွင် ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး မိမိအပေါ် သစ္စာခံရန် ဟတ်ဖီးလ်ဒ် သို့ ရောက်ရှိလာကြသော သူမ၏ အတိုင်ပင်ခံ ကောင်စီဝင်များနှင့် အခြား အဆင့်မြင့် မှူးမတ်မျိုးနွယ်များရှေ့တွင် သူမ၏ ရည်ရွယ်ချက်များကို ထုတ်ဖော် ကြေညာခဲ့သည်။ ၎င်းမိန့်ခွန်းသည် ဘုရင်တစ်ပါးတွင် "ရုပ်ခန္ဓာ နှစ်ပါး" (အုပ်ချုပ်သူ၏ သဘာဝ ရုပ်ခန္ဓာနှင့် နိုင်ငံရေး ရုပ်ခန္ဓာ) ရှိသည်ဟူသော အလယ်ခေတ် နိုင်ငံရေး ဘာသာရေး အယူအဆကို သူမ စတင် သုံးနှုန်းခဲ့သည့် ပထမဆုံးသော သမိုင်းမှတ်တမ်း ဖြစ်သည် -<blockquote>'''"အမတ်မင်းတို့... သဘာဝတရား၏ နိယာမအရ ကျွန်ုပ်သည် ကျွန်ုပ်၏ အစ်မတော်အတွက် ဝမ်းနည်းပူဆွေးရပါသည်၊ ကျွန်ုပ်အပေါ် ကျရောက်လာသော တာဝန်ဗာရီ ကြောင့်လည်း အံ့အားသင့် တုန်လှုပ်မိရပါသည်။ သို့သော်လည်း ကျွန်ုပ်သည် ဘုရားသခင်၏ ဖန်ဆင်းခံတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ကိုယ်တော်၏ စီမံခန့်ခွဲမှုကို နာခံရန် တာဝန်ရှိသည်ဟူသော အသိဖြင့် ထိုတာဝန်ကို ခံယူပါမည်။ ယခု ကျွန်ုပ်ထံ အပ်နှံထားသော ဤရာထူးအာဏာ၌ ဘုရားသခင်၏ ကောင်းကင်ဘုံ အလိုတော်ကို ဆောင်ရွက်မည့် အစေခံတစ်ဦး ဖြစ်လာနိုင်ရန် ကိုယ်တော်၏ ဂရုဏာတော် အကူအညီကို နှလုံးသားထဲမှ လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ တောင်းခံအပ်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်သည် သဘာဝအရ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုတည်းသာ ရှိသော လူသားတစ်ဦး ဖြစ်သော်လည်း ကိုယ်တော်၏ ခွင့်ပြုချက်အရ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရန် နိုင်ငံရေး ခန္ဓာကိုယ် (အချုပ်အခြာအာဏာ) ကို ဆောင်ထားသူ ဖြစ်သည်နှင့်အညီ... ကျွန်ုပ်၏ အုပ်ချုပ်မှု၊ သင်တို့၏ အမှုထမ်းမှုတို့ဖြင့် အနန္တတန်ခိုးရှင် ဘုရားသခင်ထံ ကောင်းမွန်စွာ စာရင်းရှင်းနိုင်ရန်နှင့် ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ ကျွန်ုပ်တို့၏ နောင်လာနောက်သားများအတွက် သက်သာချောင်ချိမှု အမွေအနှစ်များ ချန်ထားရစ်နိုင်ရန် သင်တို့အားလုံး အစွမ်းကုန် ကူညီကြဖို့ တောင်းဆိုချင်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်သည် ကျွန်ုပ်၏ လုပ်ဆောင်ချက် အားလုံးကို ကောင်းမွန်သော အကြံဉာဏ်၊ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးမှုများနှင့်သာ လမ်းညွှန် လျှောက်လှမ်းသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။"'''</blockquote>နန်းဘိသိက်မြှောက်ခြင်း အခမ်းအနား မတိုင်မီ ညနေပိုင်းတွင် သူမ၏ အောင်ပွဲခံ စီတန်းလှည့်လည်မှုသည် မြို့တွင်းသို့ ဖြတ်သန်းသွားရာ ပြည်သူများက လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ ကြိုဆိုခဲ့ကြပြီး၊ ပရိုတက်စတင့် အငွေ့အသက် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ပါဝင်သော ဂုဏ်ပြုမိန့်ခွန်းများနှင့် ခမ်းနားသော ပြဇာတ်ပွဲလမ်းများဖြင့် ဂါရဝပြုခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်၏ ပွင့်လင်းပြီး ကြင်နာတတ်သော တုံ့ပြန်မှုများကြောင့် သူမအား ကြည့်ရှုနေကြသည့် ပြည်သူများမှာ "အလွန်အမင်း စိတ်လှုပ်ရှားကြည်နူး" ကာ စွဲလန်းသွားခဲ့ကြသည်။ နောက်တစ်နေ့ ဖြစ်သော '''၁၅၅၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင်''' (ဤရက်စွဲကို သူမ၏ ဗေဒင်ပညာရှင် ဂျွန် ဒီး က ရွေးချယ်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်) အဲလိဇဘက်သည် ဝက်စ်မင်စတာ အက်ဘေး ၌ ကာလိုင်းမှ ကက်သလစ် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး အိုဝင် အိုဂဲလ်သော်ပ် ၏ ဘိသိက်သွန်းခြင်းကို ခံယူကာ ဘုရင်မအဖြစ် နန်းတက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အော်ဂန်များ၊ ပုလွေများ၊ တံပိုးများ၊ စည်ဗုံများနှင့် ခေါင်းလောင်းသံများ နားကွဲမတတ် ဆူညံစွာ ထွက်ပေါ်နေသည့်ကြားမှ သူမအား ပြည်သူများ အသိအမှတ်ပြု လက်ခံနိုင်ရန် ထုတ်ဖော် ပြသခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကို အင်္ဂလန်၏ ဘုရင်မအဖြစ် ဝမ်းမြောက်စွာ ကြိုဆိုခဲ့ကြသော်လည်း၊ တိုင်းပြည်အတွင်းနှင့် ပြည်ပမှ ကက်သလစ်များ၏ ခြိမ်းခြောက်မှု အန္တရာယ် ရိပ်မြုံများကြောင့်လည်းကောင်း၊ သူမ မည်သူနှင့် အိမ်ထောင်ပြုမည်ဟူသော ရွေးချယ်မှုကြောင့်လည်းကောင်း တိုင်းနိုင်ငံမှာ စိုးရိမ်ပူပန်မှု အခြေအနေများအောက်တွင် ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ == ဘုရားကျောင်းများအားအုတ်မြစ်ချခြင်း == အဲလိဇဘက်၏ ကိုယ်ပိုင် ဘာသာရေး ယုံကြည်ချက်နှင့် ပတ်သက်၍ ပညာရှင်များအကြား အကျေအလည် ငြင်းခုံဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ သူမသည် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင်တစ်ဦး ဖြစ်သော်လည်း (လင်္ကာစွဲ ကားစင်တင် ယေရှုရုပ်တုကဲ့သို့သော) ကက်သလစ် အထိမ်းအမှတ် အမှတ်အသားများကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ပြီး၊ ပရိုတက်စတင့်တို့၏ အဓိက ယုံကြည်ချက်တစ်ခုကို ဆန့်ကျင်ကာ ဝတ်ပြုတရားဟောခြင်း ၏ အခန်းကဏ္ဍကို လျှော့ချခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်နှင့် သူမ၏ အကြံပေးများသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ (မိမိတို့နှင့် ဘာသာရေးမတူဟု ယူဆရသော) အင်္ဂလန်နိုင်ငံအပေါ် ကက်သလစ်တို့၏ ဘာသာရေးစစ်ပွဲ ဆင်နွှဲလာနိုင်မည့် ခြိမ်းခြောက်မှု အန္တရာယ်ကို ကြိုတင် ရိပ်မိခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘုရင်မသည် အင်္ဂလိပ် ပရိုတက်စတင့်တို့၏ လိုလားချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးရင်း တစ်ဖက်တွင်လည်း ကက်သလစ်များကို အလွန်အမင်း စိတ်အနှောင့်အယှက် မဖြစ်စေမည့် ပရိုတက်စတင့် အဖြေတစ်ခုကို ရှာဖွေခဲ့သည်။ သို့သော် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို တွန်းအားပေးနေသည့် ပျူရီတန် များကိုမူ သူမ သည်းခံခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၅၅၉ ခုနှစ် လွှတ်တော်သည် အက်ဒွပ် ၆ ၏ ပရိုတက်စတင့် ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှုကို အခြေခံ၍၊ ဘုရင် (သို့မဟုတ် ဘုရင်မ) ကို အထွတ်အထိပ် ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ထားရှိကာ ဝတ်လဲတော်များကဲ့သို့သော ကက်သလစ် အင်္ဂါရပ်များစွာ ပါဝင်သည့် အသင်းတော်တစ်ခုအတွက် ဥပဒေများကို စတင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ အောက်လွှတ်တော် က ထိုအဆိုပြုချက်များကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထောက်ခံခဲ့သော်လည်း အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေကြမ်း သည် အထက်လွှတ်တော်တွင် အထူးသဖြင့် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီးများ၏ ကန့်ကွက်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ထိုအချိန်တွင် ကန်တာဘာရီ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး ရာထူး အပါအဝင် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး နေရာအများအပြား လစ်လပ်နေခဲ့ခြင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်အတွက် ကံကောင်းသွားခဲ့သည်။ ယင်းက အထက်လွှတ်တော်တွင်းရှိ သူမကို ထောက်ခံသူများအား ကက်သလစ် ဂိုဏ်းအုပ်များနှင့် ရှေးရိုးစွဲမှူးမတ်များကို မဲအသာဖြင့် အနိုင်ရစေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက်သည် အမျိုးသမီးတစ်ဦး ခံယူရန် မသင့်တော်ဟု လူအများက ယူဆကြသည့် အငြင်းပွားဖွယ်ရာ "အသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံးအဓိပတိ " ဟူသော ဘွဲ့အမည်အစား '''"အင်္ဂလန်အသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံးအုပ်ချုပ်သူ"''' ဟူသော ဘွဲ့အမည်ကိုသာ လက်ခံခဲ့ရသည်။ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေသစ်သည် ၁၅၅၉ ခုနှစ် မေလ ၈ ရက်နေ့တွင် ဥပဒေ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြည်သူ့ဝန်ထမ်း အားလုံးသည် ဘုရင်မအား အမြင့်ဆုံးအုပ်ချုပ်သူအဖြစ် သစ္စာဆိုကြရပြီး သစ္စာမဆိုပါက ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခြင်း ခံရမည့် အန္တရာယ် ရှိခဲ့သည်။ မေရီဘုရင်မ လက်ထက်ကဲ့သို့ ဘာသာရေး သဘောထားကွဲလွဲသူများကို နှိပ်ကွပ်ညှဉ်းပန်းမှုမျိုး ထပ်မံမဖြစ်ပွားစေရန် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နှိမ်နင်းရေးဥပဒေများကို ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု ညီညွတ်မျှတရေး ဥပဒေသစ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး ဘုရားကျောင်းတက်ရန်နှင့် ၁၅၅၉ ခုနှစ် ဘုံဝတ်ပြုဆုတောင်းစာအုပ်ကို မဖြစ်မနေ အသုံးပြုရန် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော်လည်း ဘုရားကျောင်းမတက်ဘဲ အာခံသူများအတွက် ပြစ်ဒဏ်များမှာမူ ပြင်းထန်ခြင်း မရှိလှပေ။ ၁၅၅၉ ခုနှစ် ညွှန်ကြားချက်များတွင် ဂီတကို "သီဆိုခြင်းမပြုဘဲ ဖတ်ကြားသကဲ့သို့ ရှင်းလင်းစွာ နားလည်စေရမည်" ဟု ဖော်ပြထားသော်လည်း နေ့ရက်၏ အချို့သော အချိန်များတွင် ပိုမိုဆန်းပြားသော တေးသီချင်းများကို ခွင့်ပြုခဲ့ပြီး တော်ဝင်ဝတ်ပြုကျောင်း တွင် ဆာရမ် စာသားများဖြင့် လက်တင်မော်တက် သီချင်းများ စပ်ဆိုသည့် အလေ့အထမှာ ဆက်လက် တည်ရှိခဲ့သည်။ == အိမ်ထောင်ရေး မေးခွန်း == အဲလိဇဘက် နန်းတက်စကတည်းက သူမ အိမ်ထောင်ပြုလိမ့်မည်ဟု လူအများက မျှော်လင့်ခဲ့ကြပြီး မည်သူနှင့် လက်ထပ်မည်နည်းဟူသော မေးခွန်း ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ သူမသည် ကမ်းလှမ်းမှုများစွာကို ရရှိခဲ့သော်လည်း မည်သည့်အခါမျှ အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ဘဲ သားသမီးလည်း မထွန်းကားခဲ့ပေ။ ယင်းသို့ ဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်းကိုမူ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မသိရသေးပေ။ သမိုင်းပညာရှင်များက သောမတ်စ် ဆေးမွား ၏ ဖြစ်ရပ်ကြောင့် သူမသည် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်ဆံရေးများကို စိတ်ကုန်သွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သုံးသပ်ကြသည်။ သူမသည် အသက် ၅၀ ခန့်အထိ လူပျိုတော်အချို့ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ သူမ၏ နောက်ဆုံး တော်ဝင်စကားကမ်းလှမ်းမှုမှာ သူမထက် ၂၂ နှစ်ငယ်သော အန်ဂျူးနယ်စားကြီး ဖရန်စစ် နှင့် ဖြစ်သည်။ စပိန်နိုင်ငံ ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ၏ လက်ခုပ်တွင်းသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သော သူမ၏ အစ်မဖြစ်သူကဲ့သို့ပင် အိမ်ထောင်ပြုခြင်းသည် အာဏာဆုံးရှုံးနိုင်ခြေ ရှိသော်လည်း တစ်ဖက်တွင်မူ ထီးနန်းဆက်ခံမည့် သားသမီး ရရှိနိုင်မည့် အခွင့်အရေးကို ပေးစွမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ခင်ပွန်းဖြစ်သူကို ရွေးချယ်မှု လွဲမှားပါက နိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှု သို့မဟုတ် တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများကိုပင် လှုံ့ဆော်ပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်သွားနိုင်ပေသည်။ == ရောဘတ်ဒတ်ဒ်လေ == ၁၅၅၉ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ငယ်သူငယ်ချင်း ဖြစ်သူ '''ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေ''' ကို ချစ်မြတ်နိုးနေကြောင်း ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ ရောဘတ်၏ ဇနီးဖြစ်သူ အေမီ သည် "ရင်သားတစ်ဖက်တွင် ဝေဒနာ" ခံစားနေရပြီး အကယ်၍ သူ၏ ဇနီးသာ ကွယ်လွန်သွားပါက ဘုရင်မကြီးသည် ရောဘတ်နှင့် လက်ထပ်လိုနေကြောင်း ပြောစကားများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီသို့ ရောက်သောအခါ ပြည်ပမှ မင်းသားများနှင့် မှူးမတ်အချို့သည် အဲလိဇဘက်၏ လက်ကို ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ရရန် အပြိုင်အဆိုင် ကြိုးပမ်းလာကြသည်။ စိတ်မရှည်ဖြစ်နေကြသော ၎င်းတို့၏ သံတမန်များသည် ပိုမို၍ နာမည်ပျက်စေမည့် စကားများကို အတင်းအဖျင်း ပြောဆိုလာကြပြီး ဘုရင်မကြီး အနှစ်သက်ဆုံးသူနှင့် လက်ထပ်မည့် ကိစ္စကို အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် လက်ခံကြမည်မဟုတ်ကြောင်း ဤသို့ အစီရင်ခံခဲ့ကြသည် - ''"သူမနှင့် သူ့အပေါ် ဒေါသတကြီး အော်ဟစ်ဆဲဆိုခြင်း မပြုသည့်သူ ဟူ၍ တစ်ဦးမျှ မရှိပါ... သူမသည် မိမိ မျက်နှာသာပေးထားသော ရောဘတ်ကလွဲ၍ မည်သူ့ကိုမျှ လက်ထပ်မည်မဟုတ်ပေ။"'' ၁၅၆၀ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလတွင် အေမီ ဒတ်ဒ်လေသည် လှေကားပေါ်မှ ပြုတ်ကျ၍ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ရင်ခွဲစစ်ဆေးသူ၏ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုအရ ယင်းမှာ မတော်တဆမှုတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသော်လည်း၊ လူအများစုကမူ ရောဘတ်သည် ဘုရင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်နိုင်ရန်အတွက် သူ၏ ဇနီးကို သေကြောင်းကြံစည်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု သံသယဝင်ခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေနှင့် လက်ထပ်ရန် အချိန်အတန်ကြာ အလေးအနက် စဉ်းစားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဝီလျံ ဆီစီလ်၊ နီကိုးလတ်စ် သရော့ခ်မော်တန် နှင့် အချို့သော ရှေးရိုးစွဲ မှူးမတ်များက ၎င်းတို့၏ သဘောမတူကန့်ကွက်မှုကို အထင်အရှား ပြသခဲ့ကြသည်။ ထိုလက်ထပ်ပွဲသာ ဖြစ်မြောက်လာပါက မှူးမတ်မျိုးနွယ်များ တော်လှန်ပုန်ကန်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ကောလာဟလများပင် ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်မကြီးအတွက် ထည့်သွင်းစဉ်းစားနေသည့် အခြားသော အိမ်ထောင်ဖက်လောင်းများ ရှိနေသည့်ကြားမှ ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေသည် နောက်ထပ် ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုနီးပါးခန့်အထိ အိမ်ထောင်ဖက် ဖြစ်လာနိုင်ခြေရှိသူအဖြစ် ဆက်လက် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူမကိုယ်တိုင် သူ့ကို လက်ထပ်ရန် ရည်ရွယ်ချက် မရှိတော့သည့်တိုင်အောင် ရောဘတ်၏ အချစ်ရေးနှင့် ပတ်သက်လာလျှင် အလွန်အမင်း သဝန်တိုတတ်သူ ဖြစ်သည်။ သူမသည် ၁၅၆၄ ခုနှစ်တွင် ဒတ်ဒ်လေကို '''လက်စတာ နယ်စားကြီး''' အဖြစ် ဘွဲ့ထူးအဆင့်အတန်း တိုးမြှင့်ပေးခဲ့သည်။ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် ရောဘတ်သည် နောက်ဆုံး၌ လက်တစ် ကနိုးလစ် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ရာ၊ ဘုရင်မကြီးသည် ဒေါသတကြီး တုံ့ပြန်မှုများကို အကြိမ်ကြိမ် ပြသခဲ့ပြီး သူမအား တစ်သက်တာလုံး မုန်းတီးသွားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သမိုင်းပညာရှင် စူဇန် ဒိုရန် က ထိုအခြေအနေကို ဖော်ပြခဲ့သကဲ့သို့ပင် ဒတ်ဒ်လေသည် အဲလိဇဘက်၏ '''"စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ ဘဝအလယ်ဗဟိုတွင် အမြဲတမ်း တည်ရှိနေခဲ့သည်"'''။ သူသည် ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် [[စပိန်ရေတပ်ကြီး]] ကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက် ကိုယ်တိုင် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် သူမ၏ အရေးအကြီးဆုံးသော ကိုယ်ပိုင် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများထဲ၌ သူပေးပို့ခဲ့သော စာတစ်စောင်ကို တွေ့ရှိခဲ့ရပြီး ၎င်းစာအပေါ်တွင် သူမ၏ လက်ရေးဖြင့် '''"သူ၏ နောက်ဆုံးစာ"''' ဟု မှတ်သားထားခဲ့သည်။ == ပြည်ပမှ အိမ်ထောင်ဖက်လောင်းများ == အိမ်ထောင်ရေး ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုများသည် အဲလိဇဘက်၏ နိုင်ငံခြားရေး မူဝါဒတွင် အဓိက သော့ချက်ကျသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမသည် ၁၅၅၉ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် သူမ၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ အစ်မဖြစ်သူ၏ မုဆိုးဖို စပိန်ဘုရင် ဖိလစ်၏ ကမ်းလှမ်းချက်ကို ငြင်းပယ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဆွီဒင်နိုင်ငံ ဘုရင် အဲရစ် ၁၄ ( ၏ စကားကမ်းလှမ်းမှုကိုမူ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ငယ်စဉ်ဘဝကပင် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံနှင့် အောင်သွယ်တော်ပြုရန် ဆွေးနွေးမှုများ ရှိခဲ့ဖူးသည်။ ၁၅၄၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ ၈ က ဒိန်းမတ်မင်းသား ဟောလ်စတိန်း-ဂေါ့တော့ပ်မှ နယ်စားကြီး အဒေါ့ဖ် နှင့် လက်ထပ်ရန် အဆိုပြုခဲ့ဖူးပြီး၊ ဆမ်းမားဆက် နယ်စားကြီး အက်ဒဝပ် ဆေးမိုး ကလည်း နှစ်အနည်းငယ်အကြာတွင် မင်းသား ဖရက်ဒရစ် (နောက်ပိုင်းတွင် ဖရက်ဒရစ် ၂) နှင့် လက်ထပ်ရန် အကြံပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်းဆွေးနွေးမှုများသည် ၁၅၅၁ ခုနှစ်တွင် ပျယ်ပြယ်သွားခဲ့သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ် ဝန်းကျင်နှစ်များတွင် ဒိန်းမတ်-အင်္ဂလန် ပရိုတက်စတင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရန် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့ကြပြီး ဆွီဒင်၏ အဆိုပြုချက်ကို တုံ့ပြန်ရန်အတွက် ဘုရင် ဖရက်ဒရစ် ၂ သည် ၁၅၅၉ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် အဲလိဇဘက်ထံ စကားကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။ နှစ်ပေါင်းများစွာတိုင်အောင် သူမသည် ဖိလစ်၏ ဝမ်းကွဲညီအစ်ကို တော်စပ်သူ သြစတြီးယား မင်းသားကြီး ချားလ်စ် ၂ နှင့် လက်ထပ်ရန် အလေးအနက် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၆၉ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ဟက်ဘ်စဘတ် မင်းဆက်နှင့် ဆက်ဆံရေးမှာ ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အဲလိဇဘက်သည် ပြင်သစ် ဗာလွား မင်းဆက်မှ မင်းသားနှစ်ပါးနှင့် လက်ထပ်ရန် တစ်လှည့်စီ ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ ပထမဦးစွာ အန်ဂျူး နယ်စားကြီး ဟင်နရီ နှင့် ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းနောက် ၁၅၇၂ ခုနှစ်မှ ၁၅၈၁ ခုနှစ်အထိတွင်မူ ယခင်က အလန်ဆွန် နယ်စားကြီး ဖြစ်ခဲ့သော ဟင်နရီ၏ ညီတော် အန်ဂျူး နယ်စားကြီး ဖရန်စစ် တို့နှင့် ဖြစ်သည်။ ဤနောက်ဆုံး အိမ်ထောင်ရေး ကမ်းလှမ်းချက်သည် နယ်သာလန် တောင်ပိုင်းအပေါ် စပိန်တို့၏ ထိန်းချုပ်မှုကို ဆန့်ကျင်မည့် မဟာမိတ် အစီအစဉ်နှင့် ဆက်စပ်နေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဖရန်စစ် ပေးပို့ထားသော ဖားရုပ်သဏ္ဌာန် နားကပ်ကို ဆင်မြန်းခဲ့သည်အထိ ထိုစကားကမ်းလှမ်းမှုကို အချိန်အတန်ကြာ အလေးအနက် သဘောထားခဲ့ပုံရသည်။ ၁၁၆၃ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်က ဧကရာဇ်မင်းမြတ်၏ သံအမတ်တစ်ဦးအား "ကျွန်ုပ်၏ သဘာဝစိတ်အလိုအတိုင်းသာ လိုက်ရမည်ဆိုလျှင် ဘုရင်မဖြစ်ပြီး အိမ်ထောင်သည် ဘဝဖြင့် နေရခြင်းထက် တောင်းစားရသည့် အမျိုးသမီး ဖြစ်ပါစေဦးတော့ တစ်ကိုယ်ရေတည်း နေရခြင်းကိုသာ မရမက ရွေးချယ်ပါလိမ့်မည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ထိုနှစ် နှောင်းပိုင်းတွင် အဲလိဇဘက်၌ ကျောက်ကြီးရောဂါစွဲကပ်ပြီးနောက် ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူ မေးခွန်းသည် လွှတ်တော်တွင် အပြင်းအထန် ငြင်းခုံစရာ ကိစ္စရပ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လွှတ်တော်အမတ်များက ဘုရင်မကြီး ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားခြင်းမှ ကာကွယ်ရန်အတွက် အိမ်ထောင်ပြုရန် သို့မဟုတ် ဆက်ခံမည့်သူကို အမည်စာရင်း တင်သွင်းရန် တိုက်တွန်းခဲ့ကြသည်။ သို့သော် သူမက ၎င်းနှစ်ခုစလုံးကို လုပ်ဆောင်ရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ဧပြီလတွင် သူမသည် လွှတ်တော်ကို ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့ပြီး ၁၅၆၆ ခုနှစ်တွင် အခွန်တိုးကောက်ရန် လွှတ်တော်၏ ထောက်ခံမှု လိုအပ်လာချိန်အထိ လွှတ်တော်ကို ပြန်လည်ခေါ်ယူခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ ယခင်က အိမ်ထောင်ပြုမည်ဟု ကတိပေးခဲ့ဖူးသောကြောင့် သူမသည် ငြိမ်သက်ခြင်းမရှိသော အောက်လွှတ်တော်သို့ ဤသို့ ပြောကြားခဲ့သည် -<blockquote>'''"ကျွန်ုပ်၏ ဂုဏ်သိက္ခာအတွက် လူအများရှေ့တွင် ပြောကြားခဲ့သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်တစ်ဦး၏ ကတိစကားကို မည်သည့်အခါမျှ ဖျက်ဖျက်မည်မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ် ထပ်မံပြောကြားလိုသည်မှာ ကျွန်ုပ် လက်ထပ်ရန် ရည်ရွယ်ထားသူကို ဖြစ်စေ၊ ကျွန်ုပ်ကိုယ်တိုင်ကို ဖြစ်စေ ဘုရားသခင်က ရုပ်သိမ်းမသွားခဲ့လျှင် သို့မဟုတ် အခြားသော ကြီးမားသည့် အဟန့်အတားတစ်ခုခု မဖြစ်ပွားခဲ့လျှင် ကျွန်ုပ် အဆင်ပြေပြေ လုပ်ဆောင်နိုင်သမျှ အမြန်ဆုံး အိမ်ထောင်ပြုပါမည်။"'''</blockquote>၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်သို့ ရောက်သောအခါ အစိုးရအဖွဲ့အတွင်းရှိ အဆင့်မြင့် ပုဂ္ဂိုလ်များသည် အဲလိဇဘက်အနေဖြင့် မည်သည့်အခါမျှ အိမ်ထောင်ပြုမည်မဟုတ် သို့မဟုတ် ဆက်ခံသူကို အမည်ထုတ်ဖော်လိမ့်မည်မဟုတ်ကြောင်း သီးသန့် လက်ခံခဲ့ကြသည်။ ဝီလျံ ဆီစီလ်သည် ထီးနန်းဆက်ခံမှု ပြဿနာအတွက် ဖြေရှင်းနည်းများကို စတင် ရှာဖွေနေပြီ ဖြစ်သည်။ အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်သည် တာဝန်မဲ့သူအဖြစ် မကြာခဏ စွပ်စွဲခံခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း သူမ၏ နှုတ်ဆိတ်နေမှုက သူမ၏ ကိုယ်ပိုင် နိုင်ငံရေး လုံခြုံမှုကို ပိုမိုခိုင်မာစေခဲ့သည်။ အကယ်၍ သူမက ဆက်ခံမည့်သူကို အမည်နာမ သတ်မှတ်လိုက်ပါက သူမ၏ ထီးနန်းသည် အာဏာသိမ်းမှုဒဏ်ကို ခံရနိုင်ခြေ ရှိကြောင်းကို သူမ သိရှိထားခဲ့သည်။ သူမ၏ ယခင် သာဓကဖြစ်သော မေရီဘုရင်မကို ဆန့်ကျင်သည့် လုပ်ကြံမှုများတွင် "ကျွန်ုပ်ကိုယ်တိုင် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသကဲ့သို့ ဒုတိယမြောက် အာဏာရှိသူ ပုဂ္ဂိုလ်" ကို မည်သို့ ဗဟိုချက်အဖြစ် အသုံးချခဲ့ကြသည်ကို သူမ ကောင်းစွာ မှတ်မိနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ == အပျိုစင်ဘဝ == အဲလိဇဘက်၏ အိမ်ထောင်မပြုဘဲ နေထိုင်ခဲ့သည့် အခြေအနေသည် အပျိုစင်မယ်တော်မေရီ နှင့် ဆက်စပ်သော '''အပျိုစင်ဘဝကို အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုသည့် ဝါဒ''' တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ကဗျာများနှင့် ပုံတူပန်းချီများတွင် သူမကို သာမန်အမျိုးသမီးတစ်ဦးအဖြစ် မဟုတ်ဘဲ အပျိုစင်တစ်ဦး၊ နတ်ဘုရားမတစ်ပါး သို့မဟုတ် နှစ်မျိုးစလုံးအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ ကနဦးတွင် အဲလိဇဘက် ကိုယ်တိုင်သာ သူမ၏ အပေါ်ယံ အပျိုစင်ဘဝကို ဂုဏ်ထူးဆောင်အဖြစ် ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ်တွင် သူမက အောက်လွှတ်တော်သို့ "နောက်ဆုံးတွင် ကျွန်ုပ်အတွက် ဤမျှနှင့်တင် လုံလောက်ပါပြီ၊ ကမ္ပည်း ကျောက်စာတိုင်တစ်ခုပေါ်၌ 'ဘုရင်မတစ်ပါးသည် ဤမျှသော ကာလပတ်လုံး စိုးစံခဲ့ပြီး အပျိုစင်ဘဝဖြင့် ရှင်သန်ကာ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်' ဟု ဖော်ပြထားရုံဖြင့် ပြည့်စုံပါပြီ" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ကဗျာဆရာများနှင့် စာရေးဆရာများက ထိုအကြောင်းအရာကို ဆက်ခံပြီး အဲလိဇဘက်ကို ချီးမွမ်းမြှောက်စားသည့် အနုပညာ သင်္ကေတပုံဖော်မှုများကို ထုဆစ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် အပျိုစင်ဘုရင်မကြီးအား လူထုရှေ့တွင် ဂုဏ်ပြုချီးကျူးမှုများသည် အလန်ဆွန် နယ်စားကြီးနှင့် ဘုရင်မကြီး၏ အိမ်ထောင်ရေး ဆွေးနွေးမှုများကို မသိမသာ ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်ကြောင်း ပြသသည့် လျှို့ဝှက်ချက် သင်္ကေတတစ်ခုအဖြစ် အသုံးတော်ခံခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် အဲလိဇဘက်သည် မိမိကိုယ်ကို ဘုရားသခင်၏ စောင့်ရှောက်မှုအောက်၌ မိမိ၏ တိုင်းနိုင်ငံ၊ ပြည်သူလူထုနှင့် လက်ထပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာ ဆိုခဲ့သည်။ ၁၅၉၉ ခုနှစ်တွင် သူမက ပြည်သူများကို ရည်ညွှန်း၍ "ကျွန်ုပ်၏ လင်ယောက်ျားများ ဖြစ်ကြသော ကျွန်ုပ်၏ ကောင်းလှစွာသော ပြည်သူအပေါင်းတို့" ဟု မိန့်ကြားခဲ့သည်။ ဤသို့ အပျိုစင်ဖြစ်သည်ဟူသော အခိုင်အမာဆိုချက်ကို လူတိုင်းက လက်ခံခဲ့ကြသည်တော့ မဟုတ်ပေ။ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များက အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ရုပ်ခန္ဓာနှင့်အတူ နိုင်ငံတော်ကိုပါ သင်္ကေတအရ ညစ်နွမ်းစေသည့် "ညစ်ညမ်းသော ရာဂစိတ်" ၌ ပျော်မွေ့နေသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်။ ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ ၄ က ဥရောပ၏ ကြီးမားသော မေးခွန်းကြီးများထဲမှ တစ်ခုမှာ "ဘုရင်မကြီး အဲလိဇဘက်သည် အပျိုစင် စစ်မစစ်" ဟူသော အချက်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ အပျိုစင်ဘဝနှင့် ပတ်သက်လာလျှင် အဓိက အကျဆုံး မေးခွန်းမှာ ဘုရင်မကြီးသည် ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေနှင့် အချစ်ဇာတ်လမ်းကို အမှန်တကယ် လက်တွေ့ကျကျ ဆက်ဆံခဲ့ဖူးသလား (ကာမစပ်ယှက်ခဲ့ဖူးသလား) ဆိုသည့် အချက်ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ်တွင် သူမသည် ဒတ်ဒ်လေ၏ အိပ်ခန်းကို သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်အဆောင်များနှင့် ကပ်လျက်သို့ ပြောင်းရွှေ့စေခဲ့သည်။ ၁၅၆၁ ခုနှစ်တွင်မူ သူမသည် ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖောယောင်စေသည့် ရောဂါဝေဒနာတစ်ခုကြောင့် လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်စွာ အိပ်ရာထဲလဲနေခဲ့သည်။ ၁၅၈၇ ခုနှစ်တွင် မိမိကိုယ်ကို '''အာသာ ဒတ်ဒ်လေ''' ဟု ခေါ်ဆိုသော လူငယ်တစ်ဦးသည် သူလျှိုဖြစ်နိုင်သည်ဟူသော သံသယဖြင့် စပိန်ကမ်းရိုးတန်းတွင် ဖမ်းဆီးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ထိုလူငယ်က သူသည် အဲလိဇဘက်နှင့် ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေတို့၏ တရားမဝင် သားသမီး (ကောင်မစပ်ဘဲ ရခဲ့သောသား) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့ပြီး၊ သူ၏ အသက်မှာလည်း ၁၅၆၁ ခုနှစ် ဘုရင်မကြီး ဖျားနာစဉ်က မွေးဖွားခဲ့သည့် အချိန်ကာလနှင့် ကိုက်ညီနေသည်။ သူ့ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် မက်ဒရစ်မြို့သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ပြီး စပိန်နိုင်ငံသို့ ပြည်နှင်ဒဏ်ခံထားရသည့် ကက်သလစ် မှူးမတ်တစ်ဦးနှင့် ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ၏ အတွင်းရေးမှူးဖြစ်သူ ဖရန်စစ် အင်းဂဲလ်ဖီးလ်ဒ်က စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့သည်။ ထိုစစ်ဆေးမှုကို ဖော်ပြထားသည့် စာသုံးစောင် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေပြီး၊ ၎င်းစာများထဲတွင် တော်ဝင်နန်းတော်၌ မွေးဖွားချိန်မှစ၍ စပိန်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာချိန်အထိ အာသာက သူ၏ ဘဝဇာတ်ကြောင်းဟု အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည့် အသေးစိတ်အချက်အလက်များ ပါဝင်သည်။ သို့သော်လည်း ယင်းက စပိန်လူမျိုးများကို ယုံကြည်အောင် မစွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့ပေ။ အင်းဂဲလ်ဖီးလ်ဒ်က ဘုရင် ဖိလစ်အား အာသာ၏ "ပြောဆိုချက်မှာ လက်ရှိတွင် ဘာမျှအရာမထင်ပါ" ဟု ဝန်ခံခဲ့သော်လည်း "သူ့ကို ထွက်ပြေးခွင့်မပြုသင့်ဘဲ အလွန်လုံခြုံစွာ ဖမ်းဆီးထားသင့်သည်" ဟု အကြံပြုခဲ့သည်။ ဘုရင်က သဘောတူခဲ့ပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ အာသာ၏ သတင်းကို မည်သူမျှ မကြားရတော့ပေ။ ခေတ်သစ် ပညာရှင်များက ထိုဇာတ်လမ်း၏ အခြေခံယူဆချက်ကို '''"မဖြစ်နိုင်သောအရာ"''' အဖြစ် ပယ်ချခဲ့ကြပြီး အဲလိဇဘက်၏ ဘဝကို ထိုခေတ်က လူများက အနီးကပ် အလွန်စောင့်ကြည့်ခဲ့ကြသဖြင့် သူမအနေဖြင့် ကိုယ်ဝန်ရှိခြင်းကို ဖုံးကွယ်ထားနိုင်ရန် လုံးဝ မဖြစ်နိုင်ကြောင်း အခိုင်အမာ ဆိုကြသည်။ == စကော့တလန် ဘုရင်မ မေရီ == စကော့တလန်နိုင်ငံအပေါ် အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံး မူဝါဒမှာ ထိုနေရာ၌ ပြင်သစ်တို့ ရောက်ရှိအခြေစိုက်နေမှုကို ဆန့်ကျင်ရန် ဖြစ်သည်။ ပြင်သစ်တို့က အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ပြီး သူမ၏ ကက်သလစ်ဘာသာဝင် ဝမ်းကွဲညီမဖြစ်သူ စကော့တလန်ဘုရင်မ မေရီ ကို ထီးနန်းတင်ရန် ကြံစည်နေကြမည်ကို သူမ စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ မေရီသည် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ အစ်မတော်စပ်သူ မာဂရက် ၏ မြေးဖြစ်သောကြောင့် လူအများက သူမအား အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံမည့် တရားဝင်အမွေခံအဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ မေရီကိုယ်တိုင်ကလည်း မိမိသည် ဘုရင်မကြီးနှင့် "အနီးစပ်ဆုံး သွေးချင်းတော်စပ်သူ" ဖြစ်သည်ဟု ကြွေးကြော်ခဲ့သည်။ ပရိုတက်စတင့် သူပုန်များကို ကူညီရန် စကော့တလန်သို့ စစ်တပ်စေလွှတ်ဖို့ အဲလိဇဘက်အား တိုက်တွန်းခဲ့ကြပြီး၊ ထိုစစ်ဆင်ရေးမှာ ထိရောက်မှုမရှိခဲ့သော်လည်း ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၅၆၀ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လတွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သော အီဒင်ဘတ်ချ် စာချုပ်အရ မြောက်ဘက်ပိုင်းမှ ပြင်သစ်တို့၏ ခြိမ်းခြောက်မှုကို ဖယ်ရှားနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၆၁ ခုနှစ်တွင် မေရီသည် အာဏာစက်ကို ဆုပ်ကိုင်ရန် ပြင်သစ်မှ စကော့တလန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာချိန်၌ ထိုနိုင်ငံတွင် ပရိုတက်စတင့်အသင်းတော် အခြေခိုင်နေပြီဖြစ်ပြီး အဲလိဇဘက်က ထောက်ပံ့ထားသော ပရိုတက်စတင့်မှူးမတ်များ၏ ကောင်စီက တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်နေပြီ ဖြစ်သည်။ မေရီသည် ထိုစာချုပ်ကို အတည်ပြုရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ၁၅၆၃ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်သည် သက်ဆိုင်သူနှစ်ဦးစလုံးအား တစ်ဦးမျှ ကြိုတင်မမေးမြန်းဘဲ သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်အိမ်ထောင်ဖက်လောင်းဖြစ်သူ ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေကို မေရီ၏ ခင်ပွန်းအဖြစ် အဆိုပြုခဲ့သည်။ နှစ်ဦးစလုံးက စိတ်အားထက်သန်မှုမရှိကြောင်း ပြသခဲ့ကြပြီးနောက် ၁၅၆၅ ခုနှစ်တွင် မေရီသည် အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် လက္ခဏာကိုယ်စီရှိကြသော လော့ဒ် ဒါန်လေ ဟု လူသိများသည့် ဟင်နရီ စတူးဝပ် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ထိုလက်ထပ်မှုသည် စကော့တလန် ပရိုတက်စတင့်များနှင့် အဲလိဇဘက်တို့အား အောင်ပွဲကို သက်သက်သာသာ အပ်နှင်းလိုက်သကဲ့သို့ ဖြစ်စေခဲ့သော မေရီ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အမှားများထဲမှ ပထမဆုံးအမှား ဖြစ်သည်။ ဒါန်လေသည် လူထုအတွင်း လျင်မြန်စွာ လူမုန်းများလာခဲ့ပြီး ၁၅၆၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဘော့သ်ဝဲလ် နယ်စားကြီး ဂျိမ်း ဟက်ဗ်ဘန်း ဦးဆောင်မှု သေချာသလောက်ရှိသော ကြံစည်သူများ၏ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ထိုဖြစ်ရပ်အပြီး မကြာမီ ၁၅၆၇ ခုနှစ် မေလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် မေရီသည် ဘော့သ်ဝဲလ်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ရာ၊ သူမကိုယ်တိုင် ခင်ပွန်းဖြစ်သူကို လုပ်ကြံမှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေခဲ့သည်ဟူသော သံသယများကို ပိုမိုကြီးထွားစေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က ထိုလက်ထပ်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ မေရီအား ဤသို့ စာရေးသားကာ ပြတ်ပြတ်သားသား ရင်ဆိုင်ခဲ့သည် -<blockquote>"အခြားသော နာမည်ဆိုးဖြင့် ကျော်ကြားသည့် ချို့ယွင်းချက်များအပြင်၊ သင်၏ ကွယ်လွန်သူ ခင်ပွန်းကို လုပ်ကြံမှုဖြင့် လူထုအကြား စွပ်စွဲခံထားရသူ၊ ထို့အပြင် (ကျွန်ုပ်တို့က မဟုတ်မမှန်ဟု ယုံကြည်လိုသော်လည်း) သင့်ကိုပါ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပတ်သက်နေသည်ဟု ဆိုနေကြသော ထိုသို့သော လက်အောက်ခံတစ်ဦးကို ဤမျှ အလျင်စလို လက်ထပ်လိုက်ခြင်းထက် သင်၏ ဂုဏ်သိက္ခာအတွက် ပိုမိုဆိုးရွားသော ရွေးချယ်မှုမျိုး မည်သို့ ရှိနိုင်ပါဦးမည်နည်း။"</blockquote>ဤဖြစ်ရပ်များသည် မေရီအား လျင်မြန်စွာ ရှုံးနိမ့်စေခဲ့ပြီး လော့ဂျ်လတ်ဗန် ရဲတိုက်တွင် ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခံရခြင်းသို့ ဦးတည်သွားခဲ့သည်။ စကော့တလန်မှူးမတ်များက သူမအား နန်းချပြီး သူမ၏ အသက်တစ်နှစ်သားအရွယ် သားတော် ဂျိမ်း ၆ ကို ထီးနန်းလွှဲအပ်ရန် ဖိအားပေးခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းကို ပရိုတက်စတင့်တစ်ဦးအဖြစ် ပြုစုပျိုးထောင်ရန် စတာလင် ရဲတိုက်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ မေရီသည် ၁၅၆၈ ခုနှစ်တွင် ထောင်မှ လွတ်မြောက်ခဲ့သော်လည်း လန်းဆိုက် တိုက်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ရေကြောင်းခရီးဖြင့် ထွက်ပြေးခဲ့သည်၊ ထိုနေရာသည် တစ်ချိန်က အဲလိဇဘက်ထံမှ အကူအညီရမည်ဟု အသေအချာ ကတိကဝတ်ပြုခြင်း ခံထားရဖူးသည့် နေရာဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံး စိတ်အလိုအရမူ မိမိနှင့် အဆင့်အတန်းတူ ဘုရင်မတစ်ပါးကို နန်းပြန်တင်ပေးရန် ဖြစ်သော်လည်း၊ သူမနှင့် သူမ၏ ကောင်စီအဖွဲ့သည် အန္တရာယ်ကင်းမည့် လမ်းကိုသာ ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ကို အသုံးပြု၍ မေရီအား စကော့တလန်သို့ ပြန်ပို့ရန် သို့မဟုတ် အင်္ဂလန်၏ ကက်သလစ်ရန်သူများရှိရာ ပြင်သစ်သို့ စေလွှတ်ရန် စသည့် စွန့်စားမှုများကို လုပ်မည့်အစား၊ ၎င်းတို့သည် မေရီကို အင်္ဂလန်တွင်ပင် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ပြီး ထိုနေရာ၌ပင် မေရီသည် နောက်ထပ် '''၁၉ နှစ်တိုင်တိုင် အကျဉ်းကျခံခဲ့ရသည်။''' == ကက်သလစ်တို့၏ လှုပ်ရှားမှု == မေရီသည် မကြာမီမှာပင် တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများအတွက် ဗဟိုချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၅၆၉ ခုနှစ်တွင် မြောက်ဘက်ပိုင်း၌ ကြီးမားသော ကက်သလစ် သူပုန်ထမှုတစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ မေရီကို အကျဉ်းထောင်မှ လွှတ်ပေးရန်၊ သူမအား နော်ဖော့ခ် နယ်စားကြီး သောမတ်စ် ဟောင်းဝပ် နှင့် လက်ထပ်ပေးရန်နှင့် သူမအား အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းပေါ် တင်မြှောက်ရန် ဖြစ်သည်။ သူပုန်များ ရှုံးနိမ့်သွားပြီးနောက် အဲလိဇဘက်၏ အမိန့်ဖြင့် သူပုန်ပေါင်း ၇၅၀ ကျော်ကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ထိုတော်လှန်မှု အောင်မြင်သွားပြီဟု အထင်ဖြင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ပိုင်းယပ်စ် ၅ (Pope Pius V) သည် ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် အမြင့်ဆုံးအာဏာဖြင့် စိုးစံနေသူ ဟု အမည်ရသော သာသနာစောင့်စာချွန်လွှာကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ယင်းစာချွန်လွှာတွင် "အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်မအဖြစ် ဟန်ဆောင်နေသူနှင့် ရာဇဝတ်မှုများ၏ အစေခံ ဖြစ်သော အဲလိဇဘက်" အား ခရစ်ယာန်အသင်းတော်မှ ထုတ်ပယ်ကြောင်းနှင့် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတစ်ဦးဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူအားလုံးကိုလည်း ဘုရင်မအပေါ် သစ္စာစောင့်သိရမည့် တာဝန်မှ ကင်းလွတ်ခွင့် ပေးခဲ့သည်။ ဘုရင်မ၏ အမိန့်ကို နာခံသော ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကိုလည်း အသင်းတော်မှ ထုတ်ပယ်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ထိုစာချွန်လွှာကြောင့် လွှတ်တော်တွင်း၌ ကက်သလစ်များကို ဆန့်ကျင်သည့် ဥပဒေပြုရေးဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်ကိုယ်တိုင် ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးခဲ့၍ သက်ညှာမှုများ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၅၈၁ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများကို အဲလိဇဘက်အပေါ် သစ္စာဖောက်ဖျက်စေရန် "ရည်ရွယ်ချက်" ဖြင့် ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းစေခြင်းကို သေဒဏ်အထိ ကျခံရနိုင်သော နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်များမှစ၍ ဥရောပတိုက်ကြီးရှိ ခရစ်ယာန်စာသင်ကျောင်းများမှ သာသနာပြုဘုန်းတော်ကြီးများသည် "အင်္ဂလန်ကို ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ပြန်လည်ကူးပြောင်းရေး" လှုပ်ရှားမှုအတွက် အင်္ဂလန်သို့ လျှို့ဝှက်စွာ လာရောက်ခဲ့ကြသည်။ အချို့မှာ သစ္စာဖောက်မှုမြောက်သော အပြုအမူများကြောင့် ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရပြီး၊ ယင်းက ဘာသာရေးအတွက် အသက်စွန့်သူများ (အာဇာနည်များ) အဖြစ် အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုသည့် အလေ့အထကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ အမြင့်ဆုံးအာဏာဖြင့် စိုးစံနေသူ စာချွန်လွှာသည် အင်္ဂလိပ် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များအား မေရီကို အင်္ဂလန်၏ တရားဝင် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်အဖြစ် မျှော်လင့်ကြည့်ရှုရန် တွန်းအားတစ်ရပ် ဖြစ်စေခဲ့သည်။ မေရီကို အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းပေါ် တင်မြှောက်ရန် ကြံစည်သည့် ကက်သလစ်တို့၏ လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု တိုင်းကို မေရီကိုယ်တိုင် သိရှိချင်မှ သိရှိလိမ့်မည် ဖြစ်သော်လည်း၊ ၁၅၇၁ ခုနှစ် ရီဒိုလ်ဖီ လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု (ယင်းဖြစ်ရပ်ကြောင့် မေရီ၏ ချစ်ရေးဆိုသူ နော်ဖော့ခ် နယ်စားကြီး ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်) မှသည် ၁၅၈၆ ခုနှစ် ဘာဘင်တန် လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု အထိ အဲလိဇဘက်၏ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် နှင့် တော်ဝင်ကောင်စီသည် မေရီကို အပြစ်ပေးနိုင်မည့် အထောက်အထားများကို စိတ်အားထက်သန်စွာ စုဆောင်းခဲ့ကြသည်။ ကနဦးတွင် အဲလိဇဘက်သည် မေရီကို သေဒဏ်ပေးရန် တိုက်တွန်းချက်များကို ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၈၆ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် ဘာဘင်တန် လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှုအတွင်း ရေးသားခဲ့သော စာအထောက်အထားများအရ မေရီကို တရားစွဲဆိုရန်နှင့် ကွပ်မျက်ရန် ခွင့်ပြုချက်ပေးဖို့ သူမအား ဖျောင်းဖျနိုင်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ပြစ်ဒဏ်စီရင်ချက် ကြေညာစာတွင် "အဆိုပါ မေရီသည် ဤထီးနန်းကို မိမိပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ဟန်ဆောင်တောင်းဆိုကာ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ တော်ဝင်ရုပ်ခန္ဓာကို ထိခိုက်နာကျင်စေရန်၊ သေဆုံးစေရန်နှင့် ပျက်စီးစေရန် ရည်ရွယ်သော ကိစ္စရပ်အဝဝကို ဤတိုင်းနိုင်ငံအတွင်း ကြံစည်စစ်ဆေးခဲ့သည်" ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ '''၁၅၈၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင်''' နော်သက်တမ်ရှိုင်းယား ရှိ ဖော်သရင်းဟေး ရဲတိုက်၌ မေရီသည် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ကွပ်မျက်ပြီးနောက် အဲလိဇဘက်က သူမသည် လက်မှတ်ရေးထိုးထားသော ကွပ်မျက်မိန့်ဝရမ်းကို ပေးပို့ရန် ရည်ရွယ်ချက်မရှိခဲ့ကြောင်း ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ သိခွင့်မရှိဘဲ ဝရမ်းကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည့်အတွက် အတွင်းရေးမှူး ဝီလျံ ဒေဗီဆင်ကို အပြစ်ပုံချခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ထိုသို့ နောင်တရမှု မည်မျှ စစ်မှန်ကြောင်းနှင့် သူမသည် ဝရမ်းကို တကယ်ပင် အချိန်ဆွဲချင်ခဲ့သလား ဆိုသည့်အချက်အပေါ် ထိုခေတ်က လူများနှင့် နောက်ပိုင်း သမိုင်းပညာရှင်များအကြား သံသယပွားစရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ == စစ်ပွဲများ == အဲလိဇဘက်၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒမှာ အများအားဖြင့် ကာကွယ်ရေးစစ် အသွင်သာ ဖြစ်သည်။ ချွင်းချက်အနေဖြင့် ၁၅၆၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှ ၁၅၆၃ ခုနှစ် ဇွန်လအထိ လီဟာ့ဗ် ၏ ဆိပ်ကမ်းကို အင်္ဂလိပ်တို့ ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်မှု ရှိခဲ့သော်လည်း၊ အဲလိဇဘက်၏ မဟာမိတ် ဟူဂါးနိုး (ပြင်သစ်ပရိုတက်စတင့်) များက ဆိပ်ကမ်းကို ပြန်လည်သိမ်းယူရန် ကက်သလစ်များနှင့် ပူးပေါင်းသွားခဲ့သဖြင့် ထိုစစ်ဆင်ရေးမှာ ရှုံးနိမ့်မှုဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ၁၅၅၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီတွင် ပြင်သစ်ထံ ဆုံးရှုံးခဲ့ရသော ကဲလေး ဆိပ်ကမ်းနှင့် လီဟာ့ဗ် ဆိပ်ကမ်းကို လဲလှယ်ရန် ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ရေတပ်မတော်၏ လှုပ်ရှားမှုများမှတစ်ဆင့်သာ တိုက်စစ်ဆင်သော မူဝါဒကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ယင်းက စပိန်နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ပွဲတွင် အောင်မြင်မှု ရရှိစေခဲ့ပြီး၊ ထိုစစ်ပွဲ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကို ပင်လယ်ပြင်၌ တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူမသည် ၁၅၇၇ ခုနှစ်မှ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်အတွင်း ကမ္ဘာလှည့်ခရီးစဉ်ကို အောင်မြင်စွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ဖရန်စစ် ဒရိတ် ကို ဆာ ဘွဲ့ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး၊ သူသည် စပိန်ဆိပ်ကမ်းများနှင့် ရေတပ်စုများကို ဝင်ရောက်စီးနင်း တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ခေတ် ရေကြောင်းစွန့်စားသူများတွင် ပင်လယ်ဓားပြဆန်ဆန် ပြုမူခြင်းနှင့် ကိုယ်ကျိုးရှာလိုသော စိတ်ဓာတ်များ ရှိနေကြပြီး ၎င်းတို့အပေါ် ဘုရင်မကြီးအနေဖြင့် ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း သိပ်မရှိခဲ့ပေ။ === နယ်သာလန် === ၁၅၆၂-၁၅၆၃ ခုနှစ်တွင် လီဟာ့ဗ် ဆိပ်ကမ်းကို ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ပြန်လည်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့် ဖြစ်ရပ်ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်သည် ဥရောပတိုက်ကြီးပေါ်သို့ စစ်တပ်စေလွှတ်ခြင်းကို ရှောင်ရှားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ကို တော်လှန်နေသော ပရိုတက်စတင့် ဒတ်ခ်ျသူပုန်များကို ကူညီရန် အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ စေလွှတ်ရခြင်းမှာ ၁၅၈၄ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်မကြီး၏ မဟာမိတ်များဖြစ်ကြသော အော်ရိန်းမင်းသား ဝီလျံ နှင့် အန်ဂျူး နယ်စားကြီးတို့ ကွယ်လွန်သွားခဲ့ခြင်း၊ ထို့ပြင် စပိန်ပိုင် နယ်သာလန်၏ ဘုရင်ခံဖြစ်သူ ပါးမား နယ်စားကြီး အလက်ဇန်းဒါး ဖားနီးစ်) ထံသို့ ဒတ်ခ်ျမြို့များ ဆက်တိုက် လက်နက်ချခဲ့ရခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၁၅၈၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဖိလစ် ၂ နှင့် ပြင်သစ်ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်တို့ ဂျွိုင်းဗီးလ် ၌ မဟာမိတ်ဖွဲ့လိုက်ခြင်းကြောင့် အန်ဂျူး၏နောင်တော် ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ ၃ အနေဖြင့် နယ်သာလန်အပေါ် စပိန်တို့ လွှမ်းမိုးလာမှုကို တုံ့ပြန်ရန် အခွင့်အရေး မရှိသလောက် ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ယင်းက ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ် အားကောင်းသည့် ပြင်သစ်အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြား ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် စပိန်တို့၏ သြဇာကို ပျံ့နှံ့စေခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံကိုလည်း ကျူးကျော်ခံရမည့် အန္တရာယ်ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ၁၅၈၅ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် ပါးမားနယ်စားကြီးက အန့်တွပ် မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့လိုက်ခြင်းကြောင့် အင်္ဂလိပ်နှင့် ဒတ်ခ်ျတို့ဘက်မှ တစ်စုံတစ်ရာ တုံ့ပြန်ရန် လိုအပ်လာခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်ရပ်၏ ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၅၈၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် '''နန်းဆပ်ချ် စာချုပ်ကို''' ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး၊ အဲလိဇဘက်က ဒတ်ခ်ျတို့အား စစ်ရေးအရ ကူညီပံ့ပိုးပေးရန် ကတိပြုခဲ့သည်။ ဤစာချုပ်သည် အင်္ဂလိပ်-စပိန် စစ်ပွဲ စတင်ခြင်း၏ မှတ်တိုင်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုစစ်ဆင်ရေးကို အဲလိဇဘက်၏ ချစ်သူဟောင်း ဖြစ်ခဲ့ဖူးသူ '''လက်စတာ နယ်စားကြီး''' က ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ကနဦးကတည်းက ဤစစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုကို စိတ်ပါလက်ပါ ထောက်ခံခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပေ။ သူမ၏ ဗျူဟာမှာ ဒတ်ခ်ျတို့အား အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ဖြင့် အပေါ်ယံသာ ကူညီပေးဟန်ပြပြီး၊ လက်စတာ ဟော်လန်သို့ ရောက်ရှိပြီး ရက်ပိုင်းအတွင်းမှာပင် စပိန်နှင့် လျှို့ဝှက်ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးမှုများကို စတင်ရန် ဖြစ်သည်။ ယင်းဗျူဟာသည် ၎င်းဒေသတွင် ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲခွင့် အာဏာကို တည်ဆောက်ပြီး တိုက်စစ်ဆင်ရန် ပြင်ဆင်နေသည့် ဒတ်ခ်ျတို့၏ မျှော်လင့်ချက်၊ လက်စတာ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေခဲ့သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ အဲလိဇဘက်က သူ့အား "ရန်သူနှင့် ထိပ်တိုက်တွေ့ပြီး အဆုံးအဖြတ်ခံယူမည့် စစ်ပွဲမျိုးကို မည်သည့်တန်ဖိုးပေးရပေးရ ရှောင်ရှားရန်" လိုလားခဲ့သည်။ လက်စတာသည် ဒတ်ခ်ျလွှတ်တော်ထံမှ ဘုရင်ခံချုပ်ရာထူးကို လက်ခံခဲ့ခြင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်ကို ဒေါသထွက်စေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က ယင်းကို နယ်သာလန်၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို သူမအား အတင်းအဓမ္မ လက်ခံခိုင်းစေရန် ဒတ်ခ်ျတို့၏ ပရိယာယ်တစ်ခုအဖြစ် မြင်ခဲ့ပြီး၊ သူမသည် ထိုအာဏာကို အမြဲတမ်း ငြင်းပယ်ထားခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သူမက လက်စတာထံ ဤသို့ ရေးသားပေးပို့ခဲ့သည် -<blockquote>'''"ကျွန်ုပ်တို့ကိုယ်တိုင် မြှောက်စားခဲ့ပြီး ဤတိုင်းပြည်ရှိ အခြားမည်သည့် လက်အောက်ခံထက်မဆို ပိုမို၍ ထူးထူးခြားခြား မျက်နှာသာပေးခဲ့သော လူတစ်ယောက်သည်၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ဤမျှ ထိခိုက်စေမည့် ကိစ္စရပ်တွင် ကျွန်ုပ်တို့၏ အမိန့်တော်ကို ဤမျှ နိမ့်ကျသော နည်းလမ်းဖြင့် ချိုးဖောက်လိမ့်မည်ဟု (လက်တွေ့ မကြုံရလျှင်) ကျွန်ုပ်တို့ မည်သည့်အခါမျှ တွေးထင်မိမည် မဟုတ်ပါ... ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြတ်သားသော အလိုတော်နှင့် အမိန့်တော်မှာ ဆင်ခြေဆင်လက်များနှင့် အချိန်ဆွဲမှု အားလုံးကို ဖယ်ရှားပြီး၊ သင်၏ သစ္စာစောင့်သိမှု တာဝန်အရ ဤစာကို ဆောင်လာသူက ကျွန်ုပ်တို့၏ နာမတော်ဖြင့် ညွှန်ကြားသမျှ အားလုံးကို ချက်ချင်း နာခံဆောင်ရွက်ရန် ဖြစ်သည်။ ဤအမိန့်ကို ပျက်ကွက်ခြင်း မရှိစေရ၊ ပျက်ကွက်ပါက ကြုံတွေ့ရမည့် ကြီးမားလှသော ဘေးအန္တရာယ်ကို သင်ကိုယ်တိုင် တာဝန်ယူရမည်။"'''</blockquote>အဲလိဇဘက်၏ "အမိန့်တော်" မှာ သူမ၏ စေတမန်က ဒတ်ခ်ျနိုင်ငံတော်ကောင်စီ ရှေ့မှောက်တွင် ဘုရင်မကြီး၏ သဘောမတူ ကန့်ကွက်စာများကို လူသိရှင်ကြား ဖတ်ကြားရန်ဖြစ်ပြီး၊ လက်စတာသည် ထိုနေရာတွင် ဘေး၌ မတ်တပ်ရပ် စောင့်ဆိုင်းနေခဲ့ရသည်။ သူမ၏ "စစ်သေနာပတိချုပ်" အား ဤသို့ လူသိရှင်ကြား အရှက်ခွဲခြင်းနှင့်အတူ တစ်ဖက်တွင် စပိန်နှင့် သီးခြား ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ဆက်လက် ဆွေးနွေးနေခြင်းတို့ကြောင့် ဒတ်ခ်ျတို့အကြား လက်စတာ၏ အဆင့်အတန်းမှာ ပြန်လည်ကုစား၍မရအောင် ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ ဆာလောင်မွတ်သိပ်နေသော အင်္ဂလိပ်စစ်သည်များအတွက် ကတိပြုထားသည့် ရန်ပုံငွေများကို ပေးပို့ရန် အဲလိဇဘက်က အကြိမ်ကြိမ် ငြင်းဆန်ခဲ့ခြင်းကြောင့် စစ်ဆင်ရေးမှာ ပြင်းထန်စွာ အဟန့်အတား ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ဤလှုပ်ရှားမှုအပေါ် ပါဝင်ပတ်သက်ရန် ဘုရင်မကြီး၏ ဝန်လေးမှု၊ နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေးခေါင်းဆောင်အဖြစ် လက်စတာ၏ ကိုယ်ပိုင်ချို့ယွင်းချက်များ၊ နှင့် ဒတ်ခ်ျနိုင်ငံရေး၏ ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြားပြီး ရှုပ်ထွေးပွေလီလှသော အခြေအနေများကြောင့် ၎င်းစစ်ဆင်ရေးမှာ ရှုံးနိမ့်မှုဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ လက်စတာသည် ၁၅၈၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် သူ၏ စစ်သေနာပတိ ရာထူးမှ နောက်ဆုံး၌ နှုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ စပိန်တို့သည် နယ်သာလန်၏ တောင်ပိုင်းပြည်နယ်များကို ဆက်လက် ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့ဆဲ ဖြစ်ပြီး အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်မည့် ခြိမ်းခြောက်မှုမှာလည်း ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ဒတ်ခ်ျတို့အား ကူညီပံ့ပိုးမှုမှာ ဆက်လက် တည်ရှိခဲ့သည်။ လက်စတာ၏နေရာတွင် '''ဖရန်စစ် ဗီယာ''' က အစားထိုး ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး သူသည် ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် နယ်သာလန်ရှိ အဲလိဇဘက်၏ စစ်တပ်အားလုံး၏ စစ်သေနာပတိချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် ဤရာထူးကို ရယူထားစဉ်အတွင်း စစ်ဆင်ရေး တစ်ဆယ့်ငါးကြိမ်လုံး၌ လုံးဝနီးပါး ဆက်တိုက် အောင်ပွဲရရှိခဲ့သည်။ ဗီယာသည် နာဆောမှ မောရစ် ဦးဆောင်သော ဒတ်ခ်ျများနှင့် အလွန်ကောင်းမွန်သော ဆက်ဆံရေး ရှိခဲ့ပြီး နယ်သာလန်နိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိရန်အတွက် ၎င်းတို့နှင့် နီးကပ်စွာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဗီယာ၏ စစ်တပ်များသည် "စပိန်တို့အား မည်သူမျှ မအောင်နိုင်" ဟူသော ဒဏ္ဍာရီကို ခြေမှုန်းပစ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် သူသည် အဲလိဇဘက်၏ လေးစားမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်တို့၏ ဒတ်ခ်ျအပေါ် ကူညီပံ့ပိုးမှုသည် အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် ပြီးဆုံးသွားခဲ့သော်လည်း၊ ထိုအချိန်တွင် ဒတ်ခ်ျတို့သည် မိမိခြေထောက်ပေါ်မိမိ ရပ်တည်နိုင်လောက်အောင် အင်အားတောင့်တင်းနေပြီ ဖြစ်သည်။ === စပိန် === ၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့ စစ်ဖြစ်ပွားချိန်၌ '''ဖရန်စစ် ဒရိတ်''' သည် ကာရစ်ဘီယံပင်လယ်ရှိ စပိန်ဆိပ်ကမ်းများနှင့် သင်္ဘောများကို တစ်နှစ်ကြာ လှည့်လည်စီးနင်း တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂ သည် အင်္ဂလန်ကို တိုက်ရိုက် စစ်ဆင်နွှဲရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည့်အတွက် ၁၅၈၇ ခုနှစ်တွင် ဒရိတ်သည် ကာဒစ်ဇ် ဆိပ်ကမ်းကို အောင်မြင်စွာ ဝင်ရောက်စီးနင်းပြီး အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည့် စပိန်စစ်သင်္ဘောစုကြီးကို ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သည်။ ၁၅၈၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် စပိန်၏ ကမ္ဘာကျော် ရေတပ်မတော်ကြီးဖြစ်သော '''[[စပိန်ရေတပ်ကြီး]]''' သည် ပါးမားနယ်စားကြီး ဦးဆောင်သည့် စပိန်ကျူးကျော်ရေးစစ်တပ်ကို နယ်သာလန်မှတစ်ဆင့် အင်္ဂလန်အရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းသို့ ကူးတို့ပို့ဆောင်ပေးရန် အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြားသို့ ရွက်လွှင့်လာခဲ့သည်။ ထိုစပိန်ရေတပ်ကြီးကို ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက်ရန် အဲလိဇဘက်သည် ဖရန်စစ် ဒရိတ်နှင့် ချားလ်စ် ဟောင်းဝပ် တို့ ဦးဆောင်သော သူမ၏ ရေတပ်မတော်ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးသည် စစ်ဗျူဟာတွက်ချက်မှု မှားယွင်းခြင်း၊ ကံမကောင်းခြင်းများနှင့် ဇူလိုင်လ ၂၈-၂၉ ရက် (ပြက္ခဒိန်သစ်အရ ဩဂုတ်လ ၇-၈ ရက်) သန်းခေါင်ယံအချိန်တွင် ဂရာဗလင်း ကမ်းလွန်၌ အင်္ဂလိပ်တို့၏ မီးတင်ရှို့ထားသော သင်္ဘောများဖြင့် တိုက်ခိုက်မှုတို့ ပေါင်းစပ်သွားမှုကြောင့် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရပြီး၊ စပိန်သင်္ဘောများသည် မြောက်အရှေ့ဘက်သို့ အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ပျံ့လွင့်သွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အချို့သင်္ဘောများသည် မြောက်ပင်လယ်မှတစ်ဆင့် စပိန်သို့ ပြန်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး အိုင်ယာလန်အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းမှတစ်ဆင့် တောင်ဘက်သို့ ပြန်လှည့်ရာတွင် အိုင်ယာလန်ကမ်းရိုးတန်း၌ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများ ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီးနောက်၊ စပိန်ရေတပ်ကြီး၏ ပျက်စီးယိုယွင်းနေသော အကြွင်းအကျန်များသာ စပိန်နိုင်ငံသို့ မွဲမွဲပြာပြာဖြင့် ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီး ဤသို့ ကံကြမ္မာဆိုးနှင့် ကြုံနေရသည်ကို မသိရှိသေးသည့် အင်္ဂလန်ပြည်တွင်း၌မူ လက်စတာ နယ်စားကြီး၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် နိုင်ငံတော်ကို ကာကွယ်ရန် အင်္ဂလိပ်ပြည်သူ့စစ်များ စုရုံးနေခဲ့ကြသည်။ လက်စတာသည် အဲလိဇဘက်အား အက်ဆက်စ် ရှိ တီလ်ဘူရီ တွင် စုရုံးနေသော သူမ၏ စစ်တပ်များကို လာရောက်စစ်ဆေးရန် ဩဂုတ်လ ၈ ရက်နေ့၌ ဖိတ်ကြားခဲ့သည်။ သူမသည် ကတ္တီပါအဖြူရောင် ဂါဝန်ပေါ်တွင် ငွေရောင် ရင်ဖုံးသံချပ်အင်္ကျီကို ဆင်မြန်းလျက် '''"တီလ်ဘူရီ စစ်မိန့်ခွန်း "''' ကို ပြည်သူ့စစ်များရှေ့တွင် ဤသို့ မိန့်ကြားခဲ့သည် -<blockquote>"'''ကျွန်ုပ် ချစ်အပ်သော ပြည်သူတို့... ကျွန်ုပ်တို့၏ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးကို စိုးရိမ်ကြသော အချို့သူများက သစ္စာဖောက်ခံရမည့် ဘေးကို ကြောက်ရွံ့သဖြင့် လက်နက်စွဲကိုင်ထားသည့် လူအုပ်ကြီးကြားသို့ ကိုယ်တိုင်မဝင်ရောက်ရန် ကျွန်ုပ်တို့ကို သတိပေးခဲ့ကြပါသည်။ သို့သော် ကျွန်ုပ်သည် သစ္စာရှိပြီး ချစ်ခင်ရသော ကျွန်ုပ်၏ ပြည်သူများကို သံသယစိတ်ဖြင့် ကြည့်ရမည့် ဘဝမျိုးဖြင့် မရှင်သန်လိုကြောင်း အသေအချာ ပြောကြားလိုပါသည်။...''' '''''<big>ကျွန်ုပ်တွင် အားနွဲ့လှသော အမျိုးသမီးတစ်ဦး၏ ရုပ်ခန္ဓာသာ ရှိသည်ကို ကျွန်ုပ်သိပါသည်၊ သို့သော် ကျွန်ုပ်၌ ဘုရင်တစ်ပါး၏ နှလုံးသားနှင့် သတ္တိ ရှိပါသည်၊ ယင်းသည် အင်္ဂလန်ဘုရင်တစ်ပါး၏ နှလုံးသားမျိုး ဖြစ်ပါသည်။</big>''''' '''ထို့ကြောင့် ပါးမား ဖြစ်စေ၊ စပိန် ဖြစ်စေ သို့မဟုတ် ဥရောပမှ မည်သည့်မင်းသားကမဆို ကျွန်ုပ်၏ တိုင်းနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်များကို ကျူးကျော်ရန် ဝံ့ရဲလာခြင်းကို ကျွန်ုပ်အနေဖြင့် လုံးဝ ခွင့်လွှတ် အသည်းခံနိုင်မည် မဟုတ်ပါ။"'''</blockquote>မည်သည့် ကျူးကျော်မှုမျှ ရောက်ရှိမလာသည့်အခါတွင် တစ်နိုင်ငံလုံး အောင်ပွဲခံ ပျော်ရွှင်ခဲ့ကြသည်။ စိန့်ပေါလ် ကာသီဒရယ် ဘုရားကျောင်း ရှိ ဘုရားသခင်ထံ ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းခြင်း ဝတ်ပြုပွဲသို့ သွားရောက်သည့် အဲလိဇဘက်၏ စီတန်းလှည့်လည်မှု ခမ်းနားပုံမှာ သူမ၏ နန်းတက်ပွဲ အခမ်းအနားနှင့်ပင် ရင်ဘောင်တန်းနိုင်ခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းသည် အဲလိဇဘက်အတွက်ရော၊ ပရိုတက်စတင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွက်ပါ ပြင်းထန်သော ဝါဒဖြန့်ချိရေး အောင်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများက ဤသို့ ကယ်တင်ခြင်းခံရမှုကို ဘုရားသခင်၏ မျက်နှာသာပေးမှုနှင့် အပျိုစင်ဘုရင်မကြီး၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် နိုင်ငံတော်ကို မည်သူမျှ မဖျက်ဆီးနိုင်ဟူသော အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ခံယူခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဤအောင်ပွဲသည် စစ်ပွဲ၏ အချိုးအကွေ့တစ်ခု ဖြစ်မလာခဲ့ဘဲ စစ်ပွဲမှာ နောက်ထပ် တစ်ဆယ့်ခြောက်နှစ်တိုင်တိုင် ဆက်လက် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် တစ်နှစ်ဖြစ်သည့် ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်သည် စစ်သည်အင်အား ၂၃,၃၇၅ ဦးနှင့် သင်္ဘော ၁၅၀ ပါဝင်သော '''အင်္ဂလိပ် ရေတပ်ကြီး (သို့မဟုတ် တန်ပြန်ရေတပ်ကြီး)'''ကို စပိန်နိုင်ငံသို့ စေလွှတ်ခဲ့ပြီး ၎င်းကို ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ်အဖြစ် ဖရန်စစ် ဒရိတ် ကလည်းကောင်း၊ စစ်သူကြီးအဖြစ် ဂျွန် နောရစ် ကလည်းကောင်း ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဤအင်္ဂလိပ်ရေတပ်စုကြီးသည် စစ်သည် ၁၁,၀၀၀ မှ ၁၅,၀၀၀ ကြား သေဆုံး၊ ဒဏ်ရာရ သို့မဟုတ် ရောဂါဖြင့် သေဆုံးခဲ့ရပြီး သင်္ဘော ၄၀ နစ်မြုပ် သို့မဟုတ် အဖမ်းခံခဲ့ရသဖြင့် အကြီးအကျယ် ပျက်စီးဆုံးရှုံးကာ ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရသည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို ဖျက်ဆီးစဉ်က အင်္ဂလန်ရရှိခဲ့သော အသာစီးရမှုအားလုံး ဆုံးရှုံးသွားခဲ့ရပြီး စပိန်တို့၏ ဤအောင်ပွဲက နောက်ထပ်ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုအတွင်း ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ၏ ရေတပ်အင်အား ပြန်လည်ဦးမော့လာစေရန် အစပြုပေးခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ရေတပ်မတော်က နောက်ထပ်ကျူးကျော်လာမည့်အန္တရာယ်ကို စောင့်ကြည့်နေစဉ်အတွင်း၊ '''"အဲလိဇဘက်ခေတ် ပင်လယ်ခွေးများ "''' ဟု လူသိများကြသည့် ဒရိတ်ချ်၊ ဟောကင်းစ် နှင့် ရာလေ တို့ အပါအဝင် အင်္ဂလိပ် ပုဂ္ဂလိကပိုင် စစ်သင်္ဘော များသည် စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီတို့၏ ရတနာသယ်သင်္ဘောများကို လိုက်လံရှာဖွေ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် စပိန်ပင်လယ်ပင်မအတွင်းရှိ အခြေစိုက်စခန်းများနှင့် သင်္ဘောများကို ဝင်ရောက်စီးနင်း လုယက်သည့် အကျိုးအမြတ် အလွန်များပြားသော ဖက်စပ်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု စစ်ဆင်ရေးများတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်၏ နန်းတော်နှင့် သြဇာကြီးမားသော လန်ဒန်ကုန်သည်ကြီးများသည် အဲလိဇဘက်ကိုယ်တိုင် ခွင့်ပြုမိန့်ပေးထားသည့် ဤစစ်ဆင်ရေးများကို မြှင့်တင်ရန်၊ ရိက္ခာတပ်ဆင်ရန်နှင့် ရန်ပုံငွေထောက်ပံ့ရန် ရှေ့တန်းမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်မကြီး တစ်ဦးတည်းပင် ရရှိလာသော အမြတ်အစွန်းများ၏ သုံးပုံတစ်ပုံနီးပါးကို ရရှိခဲ့ပြီး ယင်းက သူမ၏ တိုင်းနိုင်ငံတော် ဘဏ္ဍာတိုက်ကို ပိုမိုပြည့်လျှံစေခဲ့သည်။ အထင်ရှားဆုံးသော လုယက်ပစ္စည်းတစ်ခုမှာ ၁၅၉၂ ခုနှစ်တွင် အဇိုးရက်စ် ကမ်းလွန်တိုက်ပွဲ၌ ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သော မာဒီဒီဂျု့စ် အမည်ရှိ အလွန်ကြီးမားပြီး တန်ဖိုးဖြတ်မရနိုင်သည့် ပေါ်တူဂီ ကုန်သင်္ဘောကြီး ခါရက်ဂျ် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသင်္ဘော ဒါမောက် ဆိပ်ကမ်းသို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် အကြီးအကျယ် အခိုးခံခဲ့ရသဖြင့် အဲလိဇဘက်ကို ဒေါသထွက်စေခဲ့သော်လည်း၊ ကျန်ရှိနေသေးသော ကုန်စည်များ၏ တန်ဖိုးသည်ပင် ထိုခေတ်က အင်္ဂလိပ်ဘဏ္ဍာတိုက်တစ်ခုလုံးရှိ စည်းစိမ်ချမ်းသာ၏ ထက်ဝက်ခန့် ရှိခဲ့သည်။ ရှုံးနိမ့်မှုအချို့လည်း ရှိခဲ့ပြီး အထင်ရှားဆုံးမှာ ၁၅၉၅ ခုနှစ်တွင် ကာရစ်ဘီယံပင်လယ်သို့ သွားရောက်သည့် ဒရိတ်နှင့် ဟောကင်းစ်တို့၏ ဆိုးရွားလှသော စစ်ဆင်ရေးဖြစ်ပြီး၊ ထိုခရီးစဉ်အတွင်း ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံး ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြရာ ထိုသတင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်မှာ အလွန်တုန်လှုပ်ချောက်ချားခဲ့ရသည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ဂျိမ်း လန်ကတ်စတာ ၊ ဝီလျံ ပါကာ နှင့် အားလုံးထဲတွင် အအောင်မြင်ဆုံးဖြစ်လာမည့် ခရစ္စတိုဖာ နယူးပို့တ်တို့ကဲ့သို့သော "ပင်လယ်ခွေး" မျိုးဆက်သစ်များ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ကြီးမားသော ရတနာသယ်သင်္ဘောကြီးများကို မဖမ်းဆီးနိုင်ခဲ့ကြသော်လည်း အဲလိဇဘက်၏ ပင်လယ်ခွေးများသည် အလွန်အောင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ ရန်သူကို အဆက်မပြတ် နှောင့်ယှက်တိုက်ခိုက်သည့် ဤဗျူဟာကြောင့် စစ်ပွဲကာလတစ်လျှောက်လုံးတွင် နှစ်စဉ် တစ်နိုင်ငံလုံး သွင်းကုန်၏ ပျမ်းမျှ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ရှာဖွေပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၉၆ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်သည် စပိန်တို့၏ ရတနာသယ်သင်္ဘောစုကို သိမ်းပိုက်ရန် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် '''ဒုတိယမြောက် အင်္ဂလိပ်ရေတပ်ကြီးကို''' ကာဒစ်ဇ် သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ အနှစ်သက်ဆုံးသူ ဖြစ်သော အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး ဦးဆောင်သည့် အင်္ဂလိပ်ရေတပ်သည် ဒတ်ခ်ျတို့၏ ကူညီမှုဖြင့် ကာဒစ်ဇ်မြို့ကို အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး စပိန်တို့၏ သင်္ဘော ၃၂ စင်းခန့်နှင့် ၎င်းတို့ထဲရှိ ရတနာများကိုပါ ဖျက်ဆီးနစ်မြှုပ်စေခဲ့သည်။ ဤအောင်ပွဲကို မဟာအောင်ပွဲကြီးအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့ကြပြီး အက်ဆက်စ်သည်လည်း သူရဲကောင်းတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ရာ သူ၏ သြဇာမှာ အဲလိဇဘက်နှင့်ပင် ရင်ဘောင်တန်းနိုင်လောက်အောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဘုရင်မကြီးက အက်ဆက်စ်အား စပိန်ရတနာများကို ခိုးယူသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့ပြီး ကာဒစ်ဇ်တွင် ရှိနေစဉ်အတွင်း သူမထံမှ မည်သည့်လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာမျှ မရရှိဘဲ အဘယ်ကြောင့် သူရဲကောင်း ဆာ ဘွဲ့တံဆိပ်များကို လျှောက်ပေးခဲ့သနည်းဟု ပြင်းပြင်းထန်ထန် မေးခွန်းထုတ်ကာ သတိပေးခဲ့သည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း ကာဒစ်ဇ်မြို့ အသိမ်းခံရမှုကို ကလဲ့စားချေရန်အတွက် ဘုရင် ဖိလစ် ၂ သည် လအနည်းငယ်အကြာတွင် '''ဒုတိယမြောက် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို''' အင်္ဂလန်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဤရေတပ်ကြီးသည် ကပ်ဆိုးနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည် - ပြင်းထန်သော မုန်တိုင်းများက အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို မမြင်ရသေးမီမှာပင် ရေတပ်စုကြီးကို တိုက်ခတ်ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သဖြင့် စစ်သည် ၅,၀၀၀ နီးပါး သေဆုံးပြီး သင်္ဘော ၄၀ ခန့် နစ်မြုပ်ခဲ့ရသည်။ ဤဖြစ်ရပ်နှင့် ကာဒစ်ဇ် ဝင်ရောက်စီးနင်းခံရမှုတို့ကြောင့် စပိန်နိုင်ငံသည် ထိုနှစ်တွင်ပင် လူမွဲခံဝန် (ဒေဝါလီခံခြင်း) ကြေညာခဲ့ရသည်။ သို့သော် ဖိလစ်သည် လက်မလျှော့ဘဲ ၁၅၉၇ ခုနှစ်တွင် တတိယမြောက် ရေတပ်ကြီးကို ထပ်မံစေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလန်ကမ်းရိုးတန်းအနီးတွင် အခြားမုန်တိုင်းတစ်ခုကြောင့် ရေတပ်စုကြီး ပျဉ်းပြားလွင့်သွားခဲ့ကာ နောက်ထပ်သင်္ဘော ၂၈ စင်း နစ်မြုပ် သို့မဟုတ် အဖမ်းခံခဲ့ရပြီး စစ်သည် ၂,၀၀၀ ခန့် ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဤစစ်ဆင်ရေးအတွင်း စွမ်းစွမ်းတမံ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ချားလ်စ် ဟောင်းဝပ် ကို နော့တင်ဂမ် နယ်စားကြီး ဘွဲ့ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း Azores ကျွန်းစုသို့ သွားရောက်သည့် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုတွင် ရှုံးနိမ့်ပြီး ပြန်လာခဲ့သော အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီးကိုမူ ဘုရင်မကြီးက အင်္ဂလန်အား ကာကွယ်မဲ့အောင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲကာ အလွန်အမင်း ဒေါသထွက်ခဲ့သဖြင့် ၎င်းတို့နှစ်ဦး၏ ဆက်ဆံရေးမှာ ပိုမိုတင်းမာလာခဲ့သည်။ ၁၅၉၈ ခုနှစ်တွင် ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ သူ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသည့် ဘုရင် ဖိလစ် ၃ သည် သူ၏ ရေတပ်ကို တဖန်ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၁၆၀၁ ခုနှစ်တွင် ထိုနေရာမှ သူပုန်များကို ကူညီရန် '''စတုတ္ထမြောက် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို''' အိုင်ယာလန်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ စပိန်တို့သည် ယခုအကြိမ်တွင် ကုန်းတွင်းပိုင်းသို့ ဆိုက်ကပ်နိုင်ခဲ့ပြီး ကင်ဆေးလ် မြို့ကို သုံးလကြာ ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ မြို့ပြင်ပရှိ သူပုန်များ ရှုံးနိမ့်သွားခဲ့ပြီးနောက် စပိန်တို့သည် အိုင်ယာလန် အနောက်တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်ရှိ ၎င်းတို့၏ စစ်တပ်တစ်ခုလုံးကို လက်နက်ချရန် ဖိအားပေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဤရှုံးနိမ့်မှုသည် အင်္ဂလန်နှင့် ဖြစ်ပွားနေသော စစ်ပွဲတွင် စပိန်တို့၏ ဇွဲလုံ့လကို အားလျော့သွားစေခဲ့သည်။ နှစ်ဦးစလုံးမှာ စစ်ပန်းနေကြပြီဖြစ်ရာ အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီး တစ်နှစ်အကြာ ၁၆၀၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့အကြား '''လန်ဒန်စာချုပ်''' ဖြင့် ငြိမ်းချမ်းရေး လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ ဝေါ်လ်တာ ရာလေ က ဘုရင်မကြီး ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အဲလိဇဘက်၏ အလွန်အမင်း သတိကြီးမှုကြောင့် စပိန်နှင့် စစ်ပွဲတွင် အနှောင့်အယှက် ဖြစ်ခဲ့ရသည်ဟု ဤသို့ စွပ်စွဲဆိုခဲ့သည် -<blockquote>'''"အကယ်၍ ကွယ်လွန်သူ ဘုရင်မကြီးအနေဖြင့် သူမ၏ စာရေးစာချီများကို ယုံကြည်သကဲ့သို့ သူမ၏ စစ်သူရဲကောင်းများကိုသာ ယုံကြည်ခဲ့ပါလျှင်၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် သူမ၏ ခေတ်ကာလအတွင်း ထိုကြီးမားသော အင်ပါယာကြီးကို အပိုင်းပိုင်းဖြစ်အောင် ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့မည်ဖြစ်ပြီး၊ ရှေးခေတ်ကာလများကကဲ့သို့ ၎င်းတို့၏ ဘုရင်များကို သင်္ဘောသီးနှင့် လိမ္မော်သီးများကဲ့သို့ တန်ဖိုးမရှိအောင် ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့လိမ့်မည်။ သို့သော် မဟာဘုရင်မကြီးသည် အရာရာကို တစ်ဝက်တစ်ပျက်သာ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး သေးငယ်သော ကျူးကျော်မှုများဖြင့်သာ စပိန်တို့အား မိမိကိုယ်ကို မည်သို့ ကာကွယ်ရမည်ကို သင်ကြားပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်စေခဲ့ကာ ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အားနည်းချက်ကို သိမြင်စေခဲ့သည်။"'''</blockquote>အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များကလည်း အလားတူ အကြောင်းပြချက်များဖြင့် အဲလိဇဘက်ကို ဝေဖန်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ အဲလိဇဘက်အနေဖြင့် သူမ၏ စစ်သေနာပတိများကို အလွန်အမင်း မယုံကြည်ရန် ခိုင်လုံသောအကြောင်းပြချက် ရှိခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်းတို့သည် စစ်မြေပြင်သို့ ရောက်ရှိသွားသည့်အခါ သူမကိုယ်တိုင် ပြောကြားခဲ့သကဲ့သို့ ''"အချည်းနှီးသော ဂုဏ်ပကာသန အပြုအမူများဖြင့် စိတ်လွင့်မျောသွားတတ်ကြသောကြောင့်"'' ဖြစ်သည်။ === ပြင်သစ် === ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင် စတုတ္ထမြောက်ဟင်နရီ က ပြင်သစ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံသောအခါ အဲလိဇဘက်သည် သူ့ထံသို့ စစ်ရေးအရ ကူညီပံ့ပိုးမှုများ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် ၁၅၆၃ ခုနှစ် လီဟာ့ဗ် ဆိပ်ကမ်းမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ရပြီးနောက်ပိုင်း ပြင်သစ်နိုင်ငံအတွင်းသို့ သူမ၏ ပထမဆုံးသော စစ်ရေးစွန့်စားမှု ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီ၏ ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်နှင့် စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂ တို့က ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်ခဲ့ကြပြီး၊ အဲလိဇဘက်သည် အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြား ဆိပ်ကမ်းများကို စပိန်တို့ သိမ်းပိုက်သွားမည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ပြင်သစ်၌ ဆင်နွှဲခဲ့သော အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကနဦးစစ်ဆင်ရေးများသည် စနစ်မကျဘဲ ထိရောက်မှု မရှိခဲ့ပေ။ ပါရီဂရင် ဘာတီး သည် အဲလိဇဘက်၏ အမိန့်များကို များစွာ လျစ်လျူရှုပြီး စစ်သည် ၄,၀၀ဝ ရှိသော စစ်တပ်ဖြင့် ပြင်သစ်မြောက်ပိုင်းတွင် ရလဒ်ကောင်းကောင်းမထွက်ဘဲ လှည့်လည်သွားလာနေခဲ့သည်။ သူသည် ပါရီမြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့မှု ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဖရိုဖရဲဖြင့် ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဂျွန် နောရစ် သည် စစ်သည် ၃,၀၀၀ ကို ဦးဆောင်၍ ဘရီတန်းနီ တွင် စစ်ဆင်ရေး ဆင်နွှဲခဲ့သော်လည်း ဇွန်လ၌ ကွင်းနလက် တွင် အောင်ပွဲရရှိခဲ့လင့်ကစား အဆုံးအဖြတ်မရှိဘဲ ပြီးဆုံးသွားခဲ့သည်။ ဇူလိုင်လတွင် အဲလိဇဘက်သည် ဟင်နရီ ၄ အား ရူးအန်း မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ရာတွင် ကူညီရန် အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး ရောဘတ် ဒက်ဗရိုး ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်၌ အခြားစစ်တပ်တစ်ခုကို ထပ်မံစေလွှတ်ခဲ့ပြီး နောရစ်လည်း ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အက်ဆက်စ်သည် မည်သည့်အရာကိုမျှ မစွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့ဘဲ ၁၅၉၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် နေရပ်သို့ ပြန်လာခဲ့ကာ ဟင်နရီသည်လည်း ဧပြီလတွင် မြို့ကို ဝိုင်းရံထားခြင်းကို စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။ ထုံးစံအတိုင်း အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ စစ်သေနာပတိများ ပြည်ပသို့ ရောက်ရှိသွားသည့်အခါ ၎င်းတို့အပေါ် ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း မရှိခဲ့ပေ။ သူမက အက်ဆက်စ်နှင့် ပတ်သက်၍ ''"သူ ဘယ်မှာရှိနေလဲ၊ ဘာလုပ်နေလဲ၊ ဒါမှမဟုတ် ဘာလုပ်ရမှာလဲ ဆိုတာကို ကျွန်ုပ်တို့ မသိပါ"'' ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ နောရစ်သည် စစ်ရေးအကူအညီ ပိုမိုရရှိရန် ကိုယ်တိုင်လာရောက် လျှောက်လဲဖို့ လန်ဒန်သို့ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က ဝေခွဲမရ ဝေဝါးနေခဲ့ပြီး နောရစ် မရှိခိုက် ၁၅၉၂ ခုနှစ် မေလတွင် ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်နှင့် စပိန်စစ်တပ်တို့သည် ပြင်သစ်အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ခရအွန်းတွင် သူ၏ စစ်တပ်အကြွင်းအကျန်များကို ခြေမှုန်းပစ်လုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့သော စစ်ဆင်ရေး အားလုံးအတွက် အဲလိဇဘက်သည် စစ်သေနာပတိများ တောင်းဆိုသည့် ရိက္ခာများနှင့် စစ်ကူများအတွက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံရန် ဝန်လေးခဲ့သည်။ ၁၅၉၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဟင်နရီသည် ပြင်သစ်ထီးနန်းကို ဆက်လက်ထိန်းချုပ်နိုင်ရန်အတွက် ပါရီမြို့တွင် ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဤလုပ်ရပ်ကြောင့် စိတ်ထိခိုက် တုန်လှုပ်ခဲ့ရပြီး သူမ၏ စိတ်ကျေနပ်မှုရအောင် ဟင်နရီ၏ နောက်ထပ် ကြိုးပမ်းမှုမှန်သမျှကို မကျေမနပ် ဖြစ်ခဲ့ကာ သူမ၏ စစ်တပ်အားလုံးကို နေရပ်သို့ ပြန်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်လင့်ကစား ကက်သလစ်အဖွဲ့ဝင်များသည် ဟင်နရီကို မယုံကြည်ကြဘဲ ဆက်လက် ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြဆဲ ဖြစ်သည်၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း ၎င်းတို့၏ စပိန်မဟာမိတ်များသည် ဘရီတန်းနီတွင် စစ်ဆင်ရေးကို ဆက်လက်ဆင်နွှဲပြီး အဓိကဆိပ်ကမ်းဖြစ်သော ဘရက်စ်တ် သို့ အပြင်းအထန် ချီတက်လာခဲ့ကြသည်။ စပိန်ဘုရင် ဖိလစ်သည် ပြင်သစ်အနောက်ပိုင်းတွင် အဆင့်မြင့် စစ်အခြေစိုက်စခန်းများ တည်ဆောက်ရန် ရည်ရွယ်ထားပြီး၊ ထိုနေရာမှတစ်ဆင့် သူ၏ ပြန်လည်တည်ဆောက်ထားသော ရေတပ်ဖြင့် အင်္ဂလန်ကို အမြဲတမ်း ခြိမ်းခြောက်နိုင်ရန် ဖြစ်သည်။ နောရစ်က အဲလိဇဘက်ထံ ဤခြိမ်းခြောက်မှုကို သတိပေးစာ ရေးသားခဲ့ပြီးနောက်၊ သူမသည် အတန်ကြာ တွန့်ဆုတ်နေခဲ့သော်လည်း အန္တရာယ်ကို မြင်ရသဖြင့် ၁၅၉၄ ခုနှစ်တွင် အခြားစစ်တပ်တစ်ခုကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ နောရစ်သည် စစ်သည် ၄,၀၀၀ ဖြင့် သူ၏ ပြင်သစ်စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ မဟာမိတ် ဂျီးန်ဗလ်ဒီအောမွန့် နှင့်အတူ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ယခုအကြိမ်တွင် အောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့သည် - မြို့အချို့ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ၎င်းတို့သည် ဘရက်စ်တ်မြို့အနီးရှိ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသော စပိန်ခံတပ်တစ်ခုကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ခဲ့ပြီး ၎င်းခံတပ်ကို သိမ်းပိုက်ဖျက်ဆီးနိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် ထိုခြိမ်းခြောက်မှုကို အဆုံးသတ်စေခဲ့သော အဆုံးအဖြတ်ပေးသည့် အောင်ပွဲဖြစ်ခဲ့ပြီး မကြာမီမှာပင် ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်လည်း ပြိုလဲသွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် နောရစ်ကို သူရဲကောင်းတစ်ဦးအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့သော်လည်း၊ ထို့နောက်တွင် သူ၏ စစ်တပ်များနှင့်အတူ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လာရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ၁၅၉၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် စပိန်ကို စစ်ကြေညာခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်အား ပြင်သစ်နှင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စေလိုခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက်သည် ဟင်နရီအပေါ် မယုံကြည်ခြင်းနှင့် ပြင်သစ် ပိုမိုအာဏာကြီးမားလာမည်ကို စိုးရိမ်ခြင်းတို့ကြောင့် စိတ်ဝင်စားမှုမရှိခဲ့ပေ။ သို့သော် စပိန်တို့သည် ၁၅၉၆ ခုနှစ်တွင် ကဲလေး မြို့ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး စပိန်တို့သည် အင်္ဂလန်၏ မျက်စိအောက်သို့ တဖန်ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသဖြင့် အဲလိဇဘက်သည် သဘောထားလျော့ပေးခဲ့ကာ ဒတ်ခ်ျသမ္မတနိုင်ငံနှင့်အတူ သုံးပွင့်ဆိုင်မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက်သည် ဘိုလိုင်း (မြန်မာများဆိုကြသော ဘိုလော့ဂ်နာ) မြို့ သို့မဟုတ် ငွေကြေးအရ လျော်ကြေးတစ်ခုခုရရန် အလဲအလှယ်လုပ်ဖို့ ကြိုးပမ်းရင်း ဆက်လက်တွန့်ဆုတ်နေခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် ငွေကြေးလျော်ကြေးပေးရန် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။ ၁၅၉၇ ခုနှစ် မတ်လတွင် စပိန်စစ်တပ်များက အာမီယန် မြို့ကို သိမ်းပိုက်လိုက်သောအခါ အဲလိဇဘက်သည် ဟင်နရီ၏ စစ်တပ်များနှင့် ပူးပေါင်းရန် သောမတ်စ် ဘက်စကာဗီးလ် ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်၌ စစ်သည် ၄,၂၀၀ ခန့်ရှိသော စစ်တပ်ကို ပီကာဒီ သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်-ပြင်သစ် ပူးပေါင်းစစ်တပ် ရောက်ရှိလာပြီးနောက် အာမီယန်မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ပြီး စပိန်စစ်ကူစစ်တပ်ကို မောင်းထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် မြို့က လက်နက်ချခဲ့ပြီး၊ ၎င်းနောက်တွင် စပိန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ပြင်သစ်၏ ကမ်းလှမ်းမှုများ စတင်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် အဲလိဇဘက်ကို ဤငြိမ်းချမ်းရေးတွင် ပါဝင်စေလိုသော်လည်း သူမက ဒတ်ခ်ျများနှင့် ဖွဲ့စည်းထားသော မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို သတိပေးကာ ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် နောက်ဆုံးတွင် အဲလိဇဘက်၏ ကွယ်ရာ၌ ဗာဗင်စ် တွင် စပိန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သူမသည် ပြင်သစ်ဘုရင်အား "သစ္စာမဲ့မှုနှင့် နှစ်ခွလျှောက်ခြင်း" ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။ === အိုင်ယာလန် === အိုင်ယာလန်သည် သူမ၏ ဘုရင်နိုင်ငံ နှစ်ခုအနက် တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း၊ အဲလိဇဘက်သည် ကက်သလစ်ဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး သူမ၏ အာဏာစက်ကို ဖီဆန်ရန်နှင့် ရန်သူများနှင့် ပူးပေါင်းကြံစည်ရန် ဝန်မလေးသည့်၊ အချို့နေရာများတွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရသလောက် ဖြစ်နေသော ရန်လိုသည့် အိုင်ယာလန်လူထုနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ထိုဒေသတွင် သူမကျင့်သုံးသော မူဝါဒမှာ သူမ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ်များကို မြေယာများ ပေးအပ်ရန်နှင့် သူပုန်များအနေဖြင့် အင်္ဂလန်ကို တိုက်ခိုက်မည့် စစ်အခြေစိုက်စခန်းတစ်ခုအဖြစ် စပိန်ထံသို့ အိုင်ယာလန်ကို ပေးအပ်ခြင်းမပြုနိုင်ရန် တားဆီးဖို့ ဖြစ်သည်။ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သော တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများအတွင်း ဘုရင်မကြီး၏ စစ်တပ်များသည် မြေယာများကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးပြီး ယောက်ျား၊ မိန်းမနှင့် ကလေးသူငယ်များကိုပါမကျန် သတ်ဖြတ်သည့် "မြေလှန်စနစ်" နည်းဗျူဟာများကို ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။ ၁၅၈၂ ခုနှစ်တွင် ဒက်စမွန် နယ်စားကြီး ဂျေရုဒ် ဖစ်ဇ်ဂျေရုဒ် ဦးဆောင်သည့် မန်စတာ ဒေသ သူပုန်ထမှုအတွင်း အိုင်ယာလန်ပြည်သူ ၃၀,၀၀ဝ ခန့် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးပြီး သေဆုံးခဲ့ရသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ကဗျာဆရာနှင့် နယ်မြေသစ်အခြေချနေထိုင်သူ ဧဒမန် စပင်ဆာ က သားကောင်ဖြစ်ခဲ့ရသူများသည် "မည်သည့် ကျောက်ခဲကဲ့သို့ ခက်ထန်သော နှလုံးသားပိုင်ရှင်မျိုးမဆို သနားကရုဏာသက်ရလောက်သည့် ဆင်းရဲဒုက္ခမျိုးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြရသည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က သူမ၏ စစ်သေနာပတိများအား "ထိုရိုင်းစိုင်းပြီး မဟာဆန်ခြင်းမရှိသော လူမျိုး" ဖြစ်သည့် အိုင်ယာလန်သားများကို ကောင်းမွန်စွာ ဆက်ဆံရန် အကြံပြုခဲ့သော်လည်း၊ သူမ သို့မဟုတ် သူမ၏ စစ်သူကြီးများသည် ၎င်းတို့၏ အာဏာရှင်ဆန်သော ရည်ရွယ်ချက်အတွက် အင်အားနှင့် သွေးထွက်သံယိုမှုများကို အသုံးပြုချိန်တွင် မည်သည့် နောင်တတရားမျှ ပြသခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ၁၅၉၃ ခုနှစ်နှင့် ၁၆၀၃ ခုနှစ်အကြားတွင် အဲလိဇဘက်သည် အိုင်ယာလန်၌ "ကိုးနှစ်ကြာစစ်ပွဲ" ဟုခေါ်သော အပြင်းထန်ဆုံး စမ်းသပ်မှုနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ယင်းသည် သူပုန်ခေါင်းဆောင် တိုင်ရွန် နယ်စားကြီး ဟျူး အိုနေးလ် ကို ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားသည့် စပိန်နိုင်ငံနှင့် စစ်မီးအရှိန်အဟုန် အပြင်းထန်ဆုံး ဖြစ်ပွားနေချိန်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော တော်လှန်မှု ဖြစ်သည်။ ၁၅၉၉ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် အဲလိဇဘက်သည် အဆိုပါ တော်လှန်မှုကို နှိမ်နင်းရန် ရောဘတ် ဒက်ဗရိုး ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် သူမအား စိတ်ပျက်စေသည်မှာ သူသည် စစ်ရေးအရ တိုးတက်မှု အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့ပြီး ဘုရင်မကြီး၏ အမိန့်ကို ဖီဆန်ကာ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူ၏ နေရာတွင် ချားလ်စ် ဘလောက်န့် နှင့် အစားထိုးခဲ့ပြီး သူသည် စပိန်တို့ ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားသည့် သူပုန်များကို သုံးနှစ်အတွင်း အောင်မြင်စွာ ခြေမှုန်းနိုင်ခဲ့သည်။ အဆုံးအဖြတ်ပေးသည့် တိုက်ပွဲသည် ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် ကင်ဆေးလ် ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အဲလိဇဘက်က ၎င်းအောင်ပွဲကို ချီးကျူးကာ ဘလောက်န့်အား သူရဲကောင်းတစ်ဦးအဖြစ် မြှောက်စားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အိုင်ယာလန်စစ်ပွဲအတွက် ကုန်ကျခဲ့သော ဘဏ္ဍာရေးစရိတ်မှာ အလွန်ကြီးမားလှသဖြင့် အဲလိဇဘက်၏ နိုင်ငံတော်သည် ဒေဝါလီခံရမည့် အခြေအနေမှ သီသီလေးသာ လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ အိုနေးလ်သည် နောက်ဆုံး၌ အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီး ရက်ပိုင်းအကြာ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် မယ်လီဖောင့် စာချုပ်ဖြင့် လက်နက်ချခဲ့သည်။ == ပြည်ပ ကုန်သွယ်ရေး == === ရုရှား === အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ မောင်ငယ် အက်ဒွပ် ၆ လက်ထက်က စတင် ထူထောင်ခဲ့သည့် ရုရှားဇာဘုရင်နိုင်ငံ နှင့် သံတမန်ဆက်ဆံရေးကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ သူမသည် ဇာဘုရင် အိုင်ဗန် သဲဖုရုဒ် ထံသို့ ခင်မင်ရင်းနှီးသော စာများကို မကြာခဏ ရေးသားလေ့ရှိသော်လည်း၊ ဇာဘုရင်မှာမူ အဲလိဇဘက်က စစ်ရေးမဟာမိတ်ပြုရန်ထက် ကုန်သွယ်ရေးကိုသာ အာရုံစိုက်နေသည့်အတွက် မကြာခဏ စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ အိုင်ဗန်သည် တစ်ကြိမ်တွင် သူမအား လက်ထပ်ခွင့်ပင် ကမ်းလှမ်းခဲ့ဖူးပြီး၊ သူ၏ နန်းသက်နှောင်းပိုင်းတွင် အကယ်၍ သူ၏ အာဏာစက် အန္တရာယ်ကြုံတွေ့ရပါက အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ခိုလှုံခွင့်ရရှိရန် အာမခံချက် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ယင်းကိစ္စ မအောင်မြင်သောအခါ သူသည် မေ ဟတ်စတင်းစ်နှင့် လက်ထပ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်က ရုရှားသံအမတ်နှင့် ၎င်းအကြောင်းကို ဆွေးနွေးရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ မက်စကိုဗီ ကုမ္ပဏီ ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း လုပ်ငန်း စတင်ခဲ့သူ အင်္ဂလိပ်ကုန်သည်နှင့် စွန့်စားရှာဖွေသူ အန်တိုနီ ဂျန်ကင်ဆန် သည် ဇာဘုရင် အိုင်ဗန်၏ နန်းတော်သို့ ဘုရင်မကြီး၏ အထူးသံအမတ်အဖြစ် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၅၈၄ ခုနှစ်တွင် အိုင်ဗန် ကွယ်လွန်သောအခါ သူ၏ သားတော် ဖီအိုဒေါ ၁ က အရိုက်အရာကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ သူ၏ ဖခင်နှင့်မတူဘဲ ဖီအိုဒေါသည် အင်္ဂလန်နှင့် သီးသန့်ကုန်သွယ်ခွင့်များကို ထိန်းသိမ်းရန် စိတ်အားထက်သန်မှု မရှိခဲ့ပေ။ သူသည် မိမိ၏ ဘုရင်နိုင်ငံကို နိုင်ငံခြားသား အားလုံးအတွက် လမ်းဖွင့်ပေးခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ဖခင်အိုင်ဗန်က သည်းခံခဲ့သော အင်္ဂလိပ်သံအမတ် ဂျရုမ်း ဘိုးစ် ( ၏ မာနထောင်လွှားမှုကို မုန်းတီးကာ ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဇာဘုရင်အား ပြန်လည်စဉ်းစားရန် ဖျောင်းဖျပေးဖို့ ရင်ခွင်ပိုက်အုပ်ချုပ်သူ ဗလစ် ဂိုဒူနော့ဗ် ထံ တောင်းဆိုရန် သံအမတ်သစ် ဒေါက်တာ ဂျိုင်းလ်စ် ဖလက်ချာ ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဖလက်ချာသည် ဖီအိုဒေါ၏ မြောက်မြားစွာသော ဘွဲ့အမည်များအနက် နှစ်ခုကို ချန်လှပ်၍ ခေါ်ဆိုခဲ့မိခြင်းကြောင့် ထိုညှိနှိုင်းမှုများမှာ ပျက်ပြားခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဖီအိုဒေါထံသို့ တစ်ဖက်က အသနားခံပြီး တစ်ဖက်က အပြစ်တင်စကားများ ပါဝင်သည့် စာများကို ဆက်လက် ပေးပို့ခဲ့သည်။ သူမသည် မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် အဆိုပြုခဲ့သည်၊ ယင်းမှာ ဖီအိုဒေါ၏ ဖခင်ဖြစ်သူက ကမ်းလှမ်းစဉ်က သူမ ငြင်းပယ်ခဲ့သောအရာ ဖြစ်သော်လည်း၊ ယခုအကြိမ်တွင်မူ ရုရှားတို့ဘက်က ပြန်လည် ငြင်းဆန်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ === မူဆလင်နိုင်ငံများ === အဲလိဇဘက်၏ စိုးစံမှု ကာလအတွင်း အင်္ဂလန်နှင့် ဘာဘာရီ ပြည်နယ်များအကြား ကုန်သွယ်ရေးနှင့် သံတမန်ရေး ဆက်ဆံမှုများ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်သည် စပိန်နိုင်ငံကို ဆန့်ကျင်ရန်အတွက် မော်ရိုကိုနိုင်ငံနှင့် ကုန်သွယ်ရေး ဆက်ဆံမှုတစ်ရပ် ထူထောင်ခဲ့ပြီး၊ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ပိတ်ပင်တားမြစ်ချက် ရှိလင့်ကစား မော်ရိုကို သကြားနှင့် လဲလှယ်ရန်အတွက် ချပ်ဝတ်တန်ဆာများ၊ ခဲယမ်းမီးကျောက်များ၊ သစ်များနှင့် သတ္တုများကို ရောင်းချခဲ့သည်။ ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် မော်ရိုကို အုပ်ချုပ်သူ မူလိုင်း အာမတ် အယ်လ်-မန်ဆာ ၏ အဓိက အတွင်းရေးမှူးဖြစ်သူ အာဘ်ဒဲလ် အိုဝါဟက် ဘင် မက်ဆုဒ် သည် စပိန်ကို ဆန့်ကျင်မည့် အင်္ဂလိပ်-မော်ရိုကို မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရန် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းဖို့ အင်္ဂလိပ်နန်းတော်သို့ သံအမတ်အဖြစ် လာရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် "မော်ရိုကိုနိုင်ငံသို့ စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများ ရောင်းချရန် သဘောတူခဲ့ပြီး၊ သူမနှင့် မူလိုင်း အာမတ် အယ်လ်-မန်ဆာ တို့သည် စပိန်တို့အား ပူးတွဲစစ်ဆင်ရေး ဆင်နွှဲရန် ကိစ္စကို အဆက်မပြတ် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်"။ သို့သော်လည်း ဆွေးနွေးမှုများသည် အဆုံးအဖြတ်မရှိဘဲ ပြီးဆုံးခဲ့ရပြီး၊ ထိုသံတမန်အဖွဲ့ ရောက်ရှိပြီး နှစ်နှစ်အတွင်းမှာပင် အုပ်ချုပ်သူ နှစ်ဦးစလုံး ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြသည်။ လဗန့် ကုမ္ပဏီ ကို လုပ်ပိုင်ခွင့် ပေးအပ်ခြင်းနှင့်အတူ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် အော်တိုမန် အင်ပါယာ၏ ဗဟိုအစိုးရ ထံသို့ ပထမဆုံး အင်္ဂလိပ်သံအမတ် ဝီလျံ ဟာဘွန်း ကို စေလွှတ်ခြင်းဖြင့် '''အော်တိုမန် အင်ပါယာ နှင့်လည်း''' သံတမန်ဆက်ဆံရေး ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ကုန်သွယ်ရေးစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ နှစ်ဦးနှစ်ဖက်လုံးမှ သံတမန်များစွာကို အပြန်အလှန် စေလွှတ်ခဲ့ကြပြီး အဲလိဇဘက်နှင့် ဆူလ်တန် မူရတ် ၃ အကြား စာပေးစာယူများလည်း ရှိခဲ့သည်။ စာတစ်စောင်တွင် မူရတ်က ပရိုတက်စတင့် ယုံကြည်မှုနှင့် အစ္စလာမ်ဘာသာတို့သည် "ရုပ်တုကိုးကွယ်မှုကို နှစ်ဦးစလုံးက ပယ်ချကြသည့်အတွက် ရောမကက်သလစ်ဘာသာနှင့် စာလျှင် အပြန်အလှန် တူညီသောအချက်များစွာ ပိုမိုရှိနေသည်" ဟူသော အယူအဆကို နှစ်သက်သဘောကျခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နှင့် အော်တိုမန်အင်ပါယာအကြား မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ကက်သလစ် ဥရောပနိုင်ငံများ စိတ်ပျက်ရလောက်အောင်ပင် အင်္ဂလန်သည် အော်တိုမန်အင်ပါယာသို့ ခဲနှင့် သံဖြူ (အမြောက်သွန်းလုပ်ရန်အတွက်) နှင့် စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများကို တင်ပို့ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် က ဘုံရန်သူဖြစ်သော စပိန်အား ဆန့်ကျင်ရန် အော်တိုမန်တို့ တိုက်ရိုက်စစ်ရေးအရ ပါဝင်လာစေရန် စည်းရုံးလှုံ့ဆော်နေချိန်ဖြစ်ရာ၊ ၁၅၈၅ ခုနှစ် စပိန်နှင့် စစ်ပွဲစတင်ဖြစ်ပွားချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် မူရတ် ၃ နှင့် ပူးတွဲစစ်ဆင်ရေးများ ဆင်နွှဲရန် အလေးအနက် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ === အမေရိက === ၁၅၈၃ ခုနှစ်တွင် ဟမ်ဖရီ ဂီလ်ဘတ်) သည် နယူးဖောင်လန် တွင် နယ်မြေသစ်အခြေချရန် အနောက်ဘက်သို့ ရွက်လွှင့်ခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလန်သို့ မည်သည့်အခါမျှ ပြန်မလာနိုင်ခဲ့ပေ။ ဂီလ်ဘတ်၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ ညီဖြစ်သူ '''ဝေါ်လ်တာ ရာလေ သည်''' အတ္တလန္တိတ် ကမ်းရိုးတန်းကို စူးစမ်းရှာဖွေခဲ့ပြီး၊ "အပျိုစင် ဘုရင်မကြီး" အဲလိဇဘက်ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ဗာဂျီးနီးယား ဟု အမည်ပေးထားဟန်ရှိသည့် နယ်မြေကို မိမိပိုင်အဖြစ် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ဤနယ်မြေသည် ယနေ့ခေတ် ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်ထက် များစွာပိုမိုကြီးမားပြီး နယူးအင်္ဂလန်မှသည် ကာရိုလိုင်းနားပြည်နယ်များအထိ ကျယ်ပြန့်သည်။ ၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် ရာလေသည် လူနည်းစုတစ်စုနှင့်အတူ ဗာဂျီးနီးယားသို့ ပြန်လာခဲ့ပြီး ယနေ့ခေတ် မြောက်ကာရိုလိုင်းနား ကမ်းလွန်ရှိ ရိုအန်နုတ်ကျွန်း သို့ ဆိုက်ကပ်ခဲ့ကြသည်။ ပထမဆုံး အခြေချနေထိုင်မှု ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် ရာလေသည် အခြားလူအုပ်စုတစ်စုကို ထပ်မံစုဆောင်းခဲ့ပြီး ဂျွန် ဝှိုက် အား အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ ၁၁၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရာလေ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာချိန်၌ သူချန်ထားခဲ့သော '''ရိုအန်နုတ် အခြေချစခန်း''' ၏ အရိပ်အယောင်မျှပင် မတွေ့ရတော့ဘဲ လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်စွာ ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့သော်လည်း၊ ယင်းသည် မြောက်အမေရိကတွင် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ပထမဆုံးသော အခြေချနေထိုင်မှု ဖြစ်ခဲ့သည်။ === အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ === စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီ သင်္ဘောများကို အောင်မြင်စွာ စီးနင်းတိုက်ခိုက်ပြီးနောက်၊ အင်္ဂလိပ်ရေကြောင်းခရီးသည်များသည် စည်းစိမ်ချမ်းသာများ ရှာဖွေရန် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်း လှည့်လည်ခဲ့ကြသည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် လန်ဒန်ကုန်သည်ကြီးများသည် အရှေ့ဖျားကုန်သွယ်ရေးတွင် စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီတို့၏ လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုကို ပြတ်ပြတ်သားသား ခြေမှုန်းပစ်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အဲလိဇဘက်ထံသို့ အသနားခံစာ တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။ '''၁၆၀၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်နေ့တွင်''' ကုန်သည်များသည် အဲလိဇဘက်ထံမှ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာစာချွန်လွှာကို ရရှိခဲ့ပြီး အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာဒေသနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့တွင် ကုန်သွယ်ရန်အတွက် '''အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ''' ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဂျိမ်း လန်ကတ်စတာ က ပထမဆုံးသော ရေကြောင်းခရီးစဉ်ကို ကွပ်ကဲခဲ့ပြီး ၎င်းခရီးစဉ်သည် အောင်မြင်ခဲ့ကာ ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် ဂျာဗားကျွန်းရှိ ဘန်တန်၌ ပထမဆုံးသော ကုန်လှောင်ရုံ (စက်ရုံ) ကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ကိပ်အော့ဖ်ဂွတ်ဒ်ဟုပ် ၏ အရှေ့ဘက်နှင့် မာဂျဲလန် ရေလက်ကြား ၏ အနောက်ဘက်ရှိ နိုင်ငံအားလုံးနှင့် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကုန်သွယ်မှုတွင် ဤကုမ္ပဏီအား ၁၅ နှစ်တာ ကာလပတ်လုံး လက်ဝါးကြီးအုပ် လုပ်ကိုင်ခွင့် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဤကုမ္ပဏီသည် နောက်ပိုင်း ၁၈ နှင့် ၁၉ ရာစုနှစ်များတွင် ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်မှု၏ ထက်ဝက်ခန့်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ နယ်မြေအမြောက်အများကိုပါ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ == ကျန်ရှိနေသောနှစ်များ == ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် [[စပိန်ရေတပ်ကြီး]]ကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း ကာလများသည် အဲလိဇဘက်အတွက် သူမ၏ နန်းသက်ကုန်ဆုံးချိန်အထိ ကြီးစိုးခဲ့သော ဒုက္ခအသစ်များကို သယ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ စပိန်နိုင်ငံနှင့်လည်းကောင်း၊ အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၌လည်းကောင်း ဖြစ်ပွားနေသော ပဋိပက္ခများသည် ရေရှည်ဆွဲဆန့်လာခဲ့ပြီး၊ အခွန်အတုပ် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးများမှာ ပိုမိုကြီးလေးလာကာ တိုင်းပြည်၏ စီးပွားရေးမှာလည်း သီးနှံရိတ်သိမ်းမှု မကောင်းခြင်းနှင့် စစ်စရိတ်စကများကြောင့် အထိနာခဲ့ရသည်။ ကုန်ဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာပြီး လူနေမှုအဆင့်အတန်းများ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ထိုခေတ်ကာလအတွင်း ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို နှိပ်ကွပ်မှုများမှာ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့ပြီး၊ အဲလိဇဘက်သည် ၁၅၉၁ ခုနှစ်တွင် ကက်သလစ်အိမ်ထောင်စုများကို စစ်ဆေးမေးမြန်းရန်နှင့် စောင့်ကြည့်ရန်အတွက် ကော်မရှင်အဖွဲ့များကို လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာ အပ်နှင်းခဲ့သည်။ တိုင်းပြည်အတွင်း တည်ငြိမ်အေးချမ်းပြီး သာယာဝပြောနေသည်ဟူသော ပုံရိပ်ယောင်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ရန်အတွက် သူမသည် ပြည်တွင်းရှိ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေးများနှင့် ဝါဒဖြန့်ချိရေးလုပ်ငန်းများအပေါ် ပိုမို၍ မှီခိုအားထားလာခဲ့သည်။ သူမ၏ ဘဝနောက်ဆုံးနှစ်များအတွင်း ထွက်ပေါ်လာသော ဝေဖန်ပြစ်တင်မှုများ မြင့်တက်လာခြင်းက ပြည်သူလူထု၏ သူမအပေါ် ချစ်ခင်မြတ်နိုးမှု လျော့နည်းကျဆင်းလာခြင်းကို ထင်ဟပ်ဖော်ပြနေခဲ့သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ '''"အဲလိဇဘက်၏ ဒုတိယမြောက် နန်းစံခေတ်"''' ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် ဤကာလ ဖြစ်ပွားရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းတစ်ခုမှာ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း အဲလိဇဘက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဖြစ်သော လျှို့ဝှက်ကောင်စီ ၏ သဘာဝ ပြောင်းလဲသွားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ မျိုးဆက်သစ်တစ်ခုက အာဏာရလာခဲ့သည်။ ဘာလင်နယ်စားကြီး ဝီလျံ ဆီစီလ် မှလွဲ၍ အရေးအကြီးဆုံးသော နိုင်ငံရေးသမား အများစုမှာ ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြပြီ ဖြစ်သည် - ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် လက်စတာ နယ်စားကြီး၊ ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ်၊ နှင့် ၁၅၉၁ ခုနှစ်တွင် ခရစ္စတိုဖာ ဟက်တန် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ မတိုင်မီက သတိပြုလောက်စရာ ပုံစံမျိုးဖြင့် တည်ရှိမနေခဲ့သော အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြား တိုက်ခိုက်မှုများသည် ယခုအခါတွင် အစိုးရအဖွဲ့၏ သမိုင်းဝင် အမှတ်အသားတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လက်စတာ နယ်စားကြီး၏ မွေးစားသားဖြစ်သူ ဒုတိယမြောက် အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး ရောဘတ် ဒက်ဗရိုးနှင့် လော့ဒ် ဘာလင်၏ သားဖြစ်သူ ရောဘတ် ဆီစီလ် တို့အကြား ပြင်းထန်သော အာဏာပြိုင်ဆိုင်မှုများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး နှစ်ဦးစလုံးတွင် မိမိတို့ကို ထောက်ခံသည့် နောက်လိုက်နောက်ပါ ကိုယ်စီ ရှိကြသည်။ နိုင်ငံတော်၏ အာဏာအရှိဆုံး ရာထူးနေရာများကို ရယူရန် ဤသို့ အားပြိုင်မှုများက တိုင်းပြည်၏ နိုင်ငံရေးကို ထိခိုက်ပျက်စီးစေခဲ့သည်။ ဘုရင်မကြီး၏ ကိုယ်ပိုင်အာဏာစက်မှာလည်း လျော့နည်းလာခဲ့ပြီး ယင်းကို ၁၅၉၄ ခုနှစ်တွင် သူမ အလွန်ယုံကြည်ရသည့် တော်ဝင်သမားတော်ကြီး ဒေါက်တာ ရိုဒီရီဂို လိုပက်စ် ၏ ဖြစ်ရပ်တွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။ အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီးက ကိုယ်ပိုင်အငြိုးအတေးကြောင့် ဒေါက်တာအား နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် မဟုတ်မမှန် စွပ်စွဲခဲ့ချိန်တွင်၊ ဘုရင်မကြီးသည် ဒေါက်တာ အဖမ်းခံရမှုအပေါ် ဒေါသထွက်ခဲ့ပြီး သူ့တွင် အပြစ်မရှိဟု ယုံကြည်ထားပုံရသော်လည်း ထိုသမားတော်ကြီး ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံရမည့် ဘေးမှ မကာကွယ်ပေးနိုင်ခဲ့ပေ။ သူမ၏ နန်းသက်နောက်ဆုံးနှစ်များအတွင်း အဲလိဇဘက်သည် စစ်မီးတောက်နေသည့် ကာလ၌ လွှတ်တော်ထံမှ ငွေကြေးအကူအညီ ပိုမိုတောင်းခံမည့်အစား၊ ကုန်ကျစရိတ်မရှိဘဲ မိမိလူများကို မျက်နှာသာပေး သူကောင်းပြုနိုင်သည့် စနစ်တစ်ခုအဖြစ် '''"ကုန်သွယ်ခွင့် လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုများ"''' ကို ချီးမြှင့်ခြင်းအပေါ် ပိုမိုမှီခိုလာခဲ့သည်။ ဤအလေ့အထသည် မကြာမီမှာပင် ကုန်ဈေးနှုန်းများကို စိတ်ကြိုက်သတ်မှတ်ခြင်း၊ ပြည်သူလူထု၏ အိတ်စိုက်ငွေများဖြင့် နန်းတွင်းမှူးမတ်များ ချမ်းသာကြွယ်ဝလာခြင်းနှင့် လူထုအတွင်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် မကျေနပ်မှုများဆီသို့ ဦးတည်သွားခဲ့သည်။ ယင်းသည် ၁၆၀၁ ခုနှစ် လွှတ်တော်အစည်းအဝေးအတွင်း အောက်လွှတ်တော်၌ ပြင်းထန်သော လှုံ့ဆော်ကန့်ကွက်မှုများအဖြစ် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၆၀၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ဝှိုက်ဟောလ် နန်းတော်၌ လွှတ်တော်အမတ် ၁၄၀ ဦးပါဝင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ရှေ့မှောက်တွင် မြွက်ကြားခဲ့သည့် သူမ၏ ကမ္ဘာကျော် '''"ရွှေဝါရောင် မိန့်ခွန်း")''' ၌ အဲလိဇဘက်သည် ထိုသို့ မတရားလက်ဝါးကြီးအုပ် အလွဲသုံးစားမှုများကို မိမိမသိရှိခဲ့ကြောင်း ထုတ်ဖော်ဆိုခဲ့ပြီး၊ ကတိကဝတ်များနှင့် သူမ၏ ထုံးစံအတိုင်း စိတ်လှုပ်ရှားဖွယ် ဆွဲဆောင်မှုများဖြင့် လွှတ်တော်အမတ်များ၏ စိတ်နှလုံးကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည် -<blockquote>'''"မိမိတို့၏ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ကို အဝိဇ္ဇာကြောင့်လည်းကောင်း၊ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ မဟုတ်ဘဲလည်းကောင်း ကျရောက်သွားနိုင်သည့် အမှားအယွင်းများမှ ကာကွယ်ပေးကြသောသူများသည် မည်မျှလောက်သော ကျေးဇူးတုံ့ပြန်မှုကို ထိုက်တန်သနည်းဆိုသည်မှာ ကျွန်ုပ်တို့ ကောင်းစွာသိပါသည် (သင်တို့လည်း ခန့်မှန်းနိုင်ပါလိမ့်မည်)။ ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြည်သူလူထု၏ နှလုံးသားများကို မေတ္တာတရားဖြင့် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်းထက် ကျွန်ုပ်တို့အတွက် ပိုမိုတန်ဖိုးရှိသောအရာ မရှိသည်နှင့်အညီ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ရက်ရောမှုကို အလွဲသုံးစားလုပ်သူများ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြည်သူများကို ချုပ်ချယ်သူများနှင့် ဆင်းရဲသားများကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်သူများအကြောင်းကို သင်တို့က ကျွန်ုပ်တို့အား လာရောက်မပြောပြခဲ့ကြလျှင် ကျွန်ုပ်တို့အနေဖြင့် မည်မျှလောက် မထိုက်တန်သော သံသယပွားစရာ အခြေအနေမျိုး ခံရလိမ့်မည်နည်း။"'''</blockquote>သို့သော်လည်း ဤသို့သော စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအရ မရေရာ မသေချာမှုများ ရှိနေသည့် ကာလသည်ပင်လျှင် '''အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ မည်သည့်ခေတ်နှင့်မျှ နှိုင်းယှဉ်၍မရနိုင်သော စာပေအနုပညာ ထွန်းကားမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်'''။ စာပေလှုပ်ရှားမှုအသစ်၏ ပထမဆုံးသော အရိပ်အယောင်များသည် အဲလိဇဘက် နန်းစံသက် ဒုတိယမြောက် ဆယ်စုနှစ်အကုန် ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် ဂျွန် လိုင်လီ ၏ ယူဖျူးစ် နှင့် ဧဒမန် စပင်ဆာ ၏ သိုးထိန်းတို့၏ ပြက္ခဒိန် တို့နှင့်အတူ စတင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်းတွင်မူ '''ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား''' နှင့် '''ခရစ္စတိုဖာ မာလို''' တို့အပါအဝင် အင်္ဂလိပ်စာပေလောက၏ ကြီးမားလှသော အမည်နာမများစွာသည် ၎င်းတို့၏ ရင့်ကျက်ထွန်းကားရာ ခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ဂျာကိုဘီယန်ခေတ် သို့ ဆက်လက်ကူးပြောင်းသွားချိန်တွင် အင်္ဂလိပ်ပြဇာတ်လောကသည် ၎င်း၏ အမြင့်ဆုံး အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိသွားမည် ဖြစ်သည်။ ခမ်းနားထည်ဝါလှသော အဲလိဇဘက်ခေတ်ဟူသည့် အယူအဆမှာ အဲလိဇဘက်၏ စိုးစံမှုအတွင်း တက်ကြွစွာ လှုပ်ရှားခဲ့ကြသော ဗိသုကာပညာရှင်များ၊ ပြဇာတ်ရေးဆရာများ၊ ကဗျာဆရာများနှင့် ဂီတပညာရှင်များအပေါ်တွင် များစွာ မူတည်နေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် အနုပညာရပ်များအပေါ် ကြီးမားသော နာယကတစ်ဦးအဖြစ် မည်သည့်အခါမျှ မပံ့ပိုးခဲ့ဖူးသည့် ဘုရင်မကြီးထံမှ တိုက်ရိုက်ရရှိသော ကူညီထောက်ပံ့မှုမျိုး မရှိသလောက် ဖြစ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက် အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ သူမ၏ ပုံရိပ်သည် တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ သူမအား ဘဲလ်ဖီဘီ သို့မဟုတ် အက်စထရီးယား နတ်ဘုရားမအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြပြီး၊ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက်တွင်မူ ဧဒမန် စပင်ဆာ၏ ကဗျာရှည်ကြီးထဲမှ ထာဝရ နုပျိုနေသည့် နတ်သမီးဘုရင်မကြီး '''ဂလိုရီယားနား''' အဖြစ် တင်စားပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဧဒမန် စပင်ဆာအား ပင်စင်လစာတစ်ရပ် ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ယင်းမှာ သူမ၏ ထုံးစံနှင့်စာလျှင် အလွန်ထူးခြားလှသဖြင့် သူမအနေဖြင့် သူ၏စာပေကို အလွန်နှစ်သက်သဘောကျကြောင်း ထင်ရှားစေသည်။ သူမ၏ ပုံတူပန်းချီကားများသည် လက်တွေ့ကျကျ ဆွဲခြင်းထက် ပိုမိုနုပျိုနေစေရန်အတွက် ဆန်းကြယ်ပြီး ပဟေဠိဆန်သော အထိမ်းအမှတ် သင်္ကေတပုံစံများဖြင့်သာ ပိုမို ပုံဖော်လာခဲ့ကြသည်။ အမှန်စင်စစ်အားဖြင့်မူ သူမ၏ အရေပြားသည် ၁၅၆၂ ခုနှစ်က ကျောက်ကြီးရောဂါ ကြောင့် အမာရွတ်များ ထင်ကျန်ရစ်ခဲ့ပြီး၊ ဆံပင်လည်း တစ်ဝက်ခန့် ပြောင်သွားခဲ့သဖြင့် ဝတ်ဆင်ရသော ဆံပင်တုများနှင့် မိတ်ကပ် အလှကုန်ပစ္စည်းများအပေါ်တွင်သာ မှီခိုနေခဲ့ရသည်။ သူမ၏ အချိုပွဲများကို နှစ်သက်မှုနှင့် သွားဆရာဝန်ကို ကြောက်ရွံ့မှုတို့ကြောင့် သွားများ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးကျိုးပဲ့ကုန်သဖြင့် ပြည်ပမှ သံအမတ်ကြီးများအနေဖြင့် သူမ စကားပြောသည့်အခါ နားလည်ရန်ပင် ခက်ခဲခဲ့ကြရသည်။ ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ ၄ ထံမှ စေလွှတ်လိုက်သော အထူးသံအမတ်ကြီး အွန်ဒရေး ဟူရို ဒ် မက်စ်က ဘုရင်မကြီးနှင့် တွေ့ဆုံခွင့်ရခဲ့စဉ်က ဤသို့ သတိပြုမိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည် - ''"သူမ၏ သွားများသည် အလွန်ဝါပြီး ညီညာမှုမရှိပါ... လက်ယာဘက်ထက် လက်ဝဲဘက်တွင် ပို၍ သွားနည်းနေပါသည်။ သွားအများစု ကျိုးပဲ့ပျောက်ဆုံးနေသဖြင့် သူမ စကား ခပ်မြန်မြန်ပြောသည့်အခါ အလွယ်တကူ နားလည်ရန် မဖြစ်နိုင်ပါ"'' ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူက ''"သို့သော်ငြားလည်း သူမ၏ အချိုးအစားမှာ လှပမြင့်မားပြီး မည်သည့်အရာကိုမဆို ကျေးဇူးတော်ရှိစွာ ပြုမူတတ်သည်။ တတ်နိုင်သမျှ သူမ၏ သိက္ခာကို ထိန်းသိမ်းထားသော်လည်း တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နှိမ့်ချပြီး ကြင်နာတတ်သူ ဖြစ်သည်"'' ဟု ထပ်လောင်း ရေးသားခဲ့သည်။ ဝေါ်လ်တာ ရာလေ ကမူ သူမအား '''"အချိန်နှင့် ကံတရား၏ နှောင့်ယှက်အံ့အားသင့်ခြင်းကို ခံလိုက်ရသော အမျိုးသမီးကြီး"''' ဟု တင်စား ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ အလှအပများ ပိုမိုမှေးမှိန်လာလေလေ၊ သူမ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ်များက ၎င်းအလှအပကို ပို၍ပင် အမွှမ်းတင် ချီးမွမ်းကြလေလေ ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည်လည်း ထိုသို့ ချီးမွမ်းခန်းဖွင့်သည့် ဇာတ်ကွက်တွင် ပျော်ရွှင်စွာ ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့သော်လည်း၊ သူမ၏ ဘဝနောက်ဆုံး ဆယ်စုနှစ်အတွင်း၌ ထိုအမွှမ်းတင်မှုများကို သူမကိုယ်တိုင် တကယ်ပင် ယုံကြည်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။ သူမသည် လက်စတာနယ်စားကြီး၏ မွေးစားသားဖြစ်ပြီး ညှို့ဓာတ်ပြင်းသော်လည်း စိတ်ဆတ်လှသည့် လူငယ်လေး '''အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး''' အပေါ်တွင် အလွန်ပင် အလိုလိုက်ပြီး သံယောဇဉ်ကြီးမားလာခဲ့သည်။ သူသည် သူမအပေါ် ရဲတင်းလွန်းသော အပြုအမူများ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ဘုရင်မကြီးက အမြဲတမ်း ခွင့်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ သူ၏ တာဝန်မဲ့မှု သမိုင်းကြောင်းများ ပိုမိုများပြားလာခဲ့သည့်တိုင်အောင် အဲလိဇဘက်သည် သူ့အား စစ်ရေးရာထူးကြီးများတွင် ထပ်လဲလဲ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၁၉၉ ခုနှစ်တွင် အက်ဆက်စ်သည် အိုင်ယာလန်ရှိ သူ၏ စစ်ကွပ်ကဲမှုရာထူးကို စွန့်ခွာထွက်ပြေးခဲ့ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်သည် သူ့အား နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ချထားခဲ့ပြီး နောက်တစ်နှစ်တွင် သူပိုင်ဆိုင်သော ကုန်သွယ်ခွင့် လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုများကိုပါ ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ ၁၆၀၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အက်ဆက်စ်သည် လန်ဒန်မြို့၌ တော်လှန်ပုန်ကန်မှုတစ်ခုကို လှုံ့ဆော်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သူသည် ဘုရင်မကြီးကို ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သော်လည်း သူ့အား ထောက်ခံဝန်းရံသူ အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့သဖြင့်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် သူသည် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဤသို့သော အခြေအနေဆိုးသို့ ရောက်ရှိသွားရခြင်းမှာ သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ချက်အမှားများကြောင့်လည်း တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပါဝင်နေကြောင်း ကောင်းစွာ သိရှိထားခဲ့သည်။ ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် မျက်မြင်သက်သေတစ်ဦးက ဤသို့ ရေးသားခဲ့သည် - ''"သူမသည် အမှောင်ထဲတွင် တစ်ယောက်တည်း ထိုင်နေရခြင်းကို နှစ်သက်ပြီး၊ တစ်ခါတစ်ရံတွင် မျက်ရည်များ စီးကျလျက် အက်ဆက်စ်အတွက် ပူဆွေးတမ်းတနေတတ်သည်"'' ဟု ဖြစ်သည်။ == '''နတ်ရွာစံခြင်း''' == အဲလိဇဘက်၏ ဝါရင့်အဆင့်မြင့် အကြံပေးအရာရှိကြီး ဖြစ်သူ လော့ဒ် ဘာလေသည် ၁၅၉၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ သူ၏ နိုင်ငံရေးအမွေနှင့် တာဝန်များသည် သားဖြစ်သူ ရောဘတ်ဆီစီလ် ထံသို့ စီးဆင်းသွားခဲ့ပြီး၊ သူသည် မကြာမီမှာပင် အစိုးရအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခဲ့ရသည့် လုပ်ငန်းတာဝန်တစ်ခုမှာ ထီးနန်းဆက်ခံမှု ချောမွေ့အဆင်ပြေစေရန်အတွက် လမ်းခင်းပြင်ဆင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံမည့်သူအား မည်သည့်အခါမျှ အမည်ထုတ်ဖော်လိမ့်မည် မဟုတ်သောကြောင့် ရောဘတ် ဆာဆီလ်အနေဖြင့် ဤကိစ္စကို လျှို့ဝှက်စွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် သူသည် ထီးနန်းဆက်ခံရန် အခွင့်အရေး အခိုင်အမာရှိသော်လည်း တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခြင်း မခံရသေးသည့် စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်း ၆ နှင့် လျှို့ဝှက်ချက်သင်္ကေတသုံး၍ စကားကမ်းလှမ်း ဆွေးနွေးမှုများ စတင်ခဲ့သည်။ ဆာဆီလ်သည် စိတ်မရှည်ဖြစ်နေသော ဂျိမ်းအား အဲလိဇဘက်၏ စိတ်ကျေနပ်မှုရအောင် မည်သို့ပြုမူရမည်ကို ဤသို့ လမ်းညွှန်ပြသခဲ့သည် - ''"အမြင့်ဆုံးသော အရှင်သခင်၏ စိတ်နှလုံးကို သိမ်းပိုက်ပါ၊ သူမ၏ လိင်သဘာဝနှင့် အဆင့်အတန်းအရ မလိုအပ်ဘဲ အခြေအတင် ငြင်းခုံခြင်း သို့မဟုတ် သူမ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များအပေါ် အလွန်အမင်း စပ်စုစွက်ဖက်ခြင်းတို့ထက် ပိုမို၍ မလျော်ကန်သောအရာ မရှိပါ။"'' ဤအကြံပြုချက်သည် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်း၏ ရေးသားပြောဆိုပုံ သဘောထားကြောင့် အဲလိဇဘက်မှာ အလွန်ကျေနပ်နှစ်သက်ခဲ့ပြီး သူမက ပြန်လည်တုံ့ပြန်ခဲ့သည် - ''"ထို့ကြောင့် သင်၏ နောက်ဆုံးစာများကို ကျွန်ုပ်အနေဖြင့် အလွန်နှစ်သက်လက်ခံမိသည့်အတွက် ကျေးဇူးတင်စကား ပြောကြားရန် မပျက်ကွက်ကြောင်း သင် သံသယရှိလိမ့်မည်မဟုတ်ဟု ယုံကြည်ပါသည်၊ ၎င်းစာများအတွက် သင့်အား ကျေးဇူးတင်ကြောင်း လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ ဖော်ပြအပ်ပါသည်"‌'' ဟု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဂျေ အီး နီးလ် ၏ သုံးသပ်ချက်အရ၊ အဲလိဇဘက်သည် ဂျိမ်းထံသို့ သူမ၏ ဆန္ဒများကို ဗြောင်ကျကျ ထုတ်ဖော်မပြောခဲ့သော်လည်း '''"ဝှက်ဖုံးထားသော်လည်း ငြင်းပယ်၍မရနိုင်လောက်အောင် ထင်ရှားလှသော စကားစုများ"''' ဖြင့် အသိပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။ ဘုရင်မကြီး၏ ကျန်းမာရေးသည် ၁၆၀၂ ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီအထိ ကောင်းမွန်နေခဲ့သော်လည်း၊ ထိုအချိန်မှစ၍ သူမ၏ ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွေများ ဆက်တိုက် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ခြင်းကြောင့် သူမအား ပြင်းထန်သော စိတ်ကျရောဂါ ထဲသို့ ကျဆင်းသွားစေခဲ့သည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သူမ၏ ဝမ်းကွဲညီမလည်းဖြစ်၊ ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွေလည်းဖြစ်သည့် လေဒီ ကနိုးလစ် ၏ တူမတော်စပ်သူ နော့တင်ဂမ် နယ်စားကတော် ကတ်သရင်း ကာရီ ကွယ်လွန်သွားခြင်းက သူမအတွက် အထူးသဖြင့် ကြီးမားသော စိတ်ဒဏ်ရာ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ မတ်လတွင် အဲလိဇဘက်သည် ဖျားနာခဲ့ပြီး "မပြေပျောက်နိုင်ဘဲ အမြစ်တွယ်နေသော စိတ်မချမ်းမြေ့မှု " ကို ခံစားခဲ့ရကာ၊ ထိုင်ခုံဖုံ (ပေါ်တွင် တစ်ခါတရံ နာရီပေါင်းများစွာကြာအောင် မလှုပ်မယှက်ဘဲ ထိုင်နေခဲ့သည်။ ရောဘတ် ဆာဆီလ် က သူမအား အိပ်ရာထဲသို့ ဝင်ရောက်နားနေရန် ပြောကြားခဲ့သည့်အခါ သူမက ဒေါသတကြီးဖြင့် ''"ရမည် ဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာ ဘုရင်တွေကို သုံးရမယ့် စကားလုံးမဟုတ်ဘူး၊ လူပုလေး"'' ဟု ငေါက်ငမ်းခဲ့သည်။ '''သူမသည် ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့''' နံနက်အစောပိုင်း ၂ နာရီနှင့် ၃ နာရီကြားတွင် '''အသက် ၆၉ နှစ် အရွယ်၌''' ရစ်ခ်ျမွန် နန်းတော်) တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ နာရီအနည်းငယ်အကြာတွင် ဆီစီလ် နှင့် ကောင်စီအဖွဲ့သည် ၎င်းတို့၏ စီမံကိန်းများကို စတင်အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ကြပြီး ဂျိမ်း အား အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်အဖြစ် လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့ကြသည်။ ၁၇၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း အင်္ဂလိပ်ပြက္ခဒိန် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများအပြီးတွင် အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်သည့်နှစ်ကို ၁၆၀၃ ခုနှစ်အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခြင်းမှာ စံနှုန်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း၊ ထိုခေတ်ကာလက အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် နှစ်သစ်ကူးနေ့ကို အပျိုစင်နေ့ ဟု အများသိကြသည့် မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် အဲလိဇဘက်သည် ပြက္ခဒိန်ဟောင်းအရ ၁၆၀၂ ခုနှစ်၏ နောက်ဆုံးနေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ် ကမ္ဘာ့အသုံးအနှုန်းများတွင်မူ ရက်စွဲနှင့် လကို ပြက္ခဒိန်ဟောင်းစနစ်အတိုင်း သုံးစွဲပြီး၊ ခုနှစ်ကိုမူ ပြက္ခဒိန်သစ်စနစ်အတိုင်း အသုံးပြုရန် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ အဲလိဇဘက်၏ ခေါင်းတလားကို ညအချိန်တွင် မီးရှူးတိုင်များ ထွန်းညှိထားသည့် လှေတစ်စင်းပေါ်တင်'''ကာ''' မြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဝှိုက်ဟောလ် သို့ သယ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ဧပြီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်သော သူမ၏ ဈာပနအခမ်းအနား၌ ခေါင်းတလားကို ကတ္တီပါအမည်းရောင် ဆင်ယင်ထားသည့် မြင်းလေးစင်းဆွဲသော နိဗ္ဗာန်ယာဉ်ဖြင့် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားကျောင်းသို့ ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။ သမိုင်းမှတ်တမ်းပြုစုသူ ဂျွန် စတောင်း ၏ အဆိုအရ -<blockquote>'''"ဝက်စ်မင်စတာရှိ လမ်းမများ၊ အိမ်များ၊ ပြတင်းပေါက်များ၊ အမိုးများနှင့် ရေနုတ်မြောင်းများပေါ်တွင် ဈာပနအခမ်းအနားကို လာရောက်ကြည့်ရှုကြသည့် လူတန်းစားပေါင်းစုံ၊ လူအုပ်ကြီးဖြင့် ပြည့်နှက်နေခဲ့သည်။ ခေါင်းတလားပေါ်တွင် တင်ထားသည့် ဘုရင်မကြီး၏ ရုပ်တုကို ပြည်သူများ မြင်တွေ့လိုက်ရချိန်၌ လူတို့၏ မှတ်ဉာဏ် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မည်သည့်အခါမျှ မမြင်ဖူး၊ မကြားဖူးလောက်အောင် တစ်ခဲနက် သက်ပြင်းချသံများ၊ ညည်းတွားသံများနှင့် ငိုကြွေးသံများ တစ်ပြည်လုံး ဖုံးလွှမ်းသွားခဲ့သည်။"'''</blockquote>အဲလိဇဘက်ကို ဝက်စ်မင်စတာ အက်ဘေးရှိ သူမ၏ အဖိုးဖြစ်သူ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ ဂူဗိမာန်အတွင်း၌ သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ ၁၆၀၆ ခုနှစ်တွင် သူမ၏ ခေါင်းတလားကို ဘုရင် ဂျိမ်း ၁ က တည်ဆောက်ခဲ့သော အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အအုံအသစ်အောက်ရှိ ဂူဗိမာန်တစ်ခုသို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ အစ်မဖြစ်သူ မေရီ ၁ (Mary I) ၏ ခေါင်းတလား အပေါ်တည့်တည့်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ အုတ်ဂူပေါ်တွင် လက်တင်ဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသော ''"Regno consortes & urna, hic obdormimus Elizabetha et Maria sorores, in spe resurrectionis"'' ဟူသည့် စာတန်းကို ဘာသာပြန်ဆိုရလျှင် '''"ထီးနန်းတွင်လည်းကောင်း၊ အုတ်ဂူတွင်လည်းကောင်း အတူတကွ ရှိခဲ့ကြသည့် ညီအစ်မများ ဖြစ်ကြသော အဲလိဇဘက်နှင့် မေရီတို့သည် ရှင်ပြန်ထမြောက်မည့် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် ဤနေရာတွင် အိပ်စက် အနားယူနေကြသည်"''' ဟု ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းဝင် အမွေအနှစ် == အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သူမ၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူအများအပြားက ဝမ်းနည်းပူဆွေးခဲ့ကြသော်လည်း၊ အချို့သူများမှာမူ စိတ်သက်သာရာ ရခဲ့ကြသည်။ ဘုရင် ဂျိမ်းစ် အပေါ် ထားရှိခဲ့သော မျှော်လင့်ချက်များသည် အစပိုင်းတွင် မြင့်မားခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်း၌ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ၁၆၂၀ ပြည့်လွန်နှစ်များသို့ ရောက်သောအခါ အဲလိဇဘက်အား အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုသည့် အလေ့အထမှာ လွမ်းဆွတ်တမ်းတမှုများနှင့်အတူ ပြန်လည်ဦးမော့လာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကို ပရိုတက်စတင့် လှုပ်ရှားမှု၏ သူရဲကောင်းမတစ်ဦးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ရွှေဝါရောင်ခေတ် ကို စိုးစံခဲ့သည့် အုပ်ချုပ်သူအဖြစ်လည်းကောင်း ချီးကျူးခဲ့ကြသည်။ တစ်ဖက်တွင်မူ ဂျိမ်းစ်ကို ကက်သလစ်အပေါ် စာနာသူ၊ ခြစားနေသော နန်းတွင်းကို ဦးဆောင်နေသူအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြားမှုများ၊ စစ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းများ ရှိနေသည့်ကြားမှ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ နန်းသက်နှောင်းပိုင်းတွင် ပုံဖော်ထုဆစ်ခဲ့သော မဟာအောင်ပွဲခံ ပုံရိပ်ကို လူအများက အပေါ်ယံအတိုင်း အရှိအတိုင်း လက်ခံခဲ့ကြသဖြင့် သူမ၏ ကျော်ကြားမှုမှာ ပိုမိုကြီးထွားလာခဲ့သည်။ ဂလော့စတာမှ ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး ဂေါ့ဒ်ဖရေး ဂွတ်ဒ်မန်း က '''''"ကျွန်ုပ်တို့ စကော့တလန်အစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်မှုကို မြည်းစမ်းခဲ့ရချိန်တွင် ဘုရင်မကြီးသည် ပြန်လည်ရှင်သန်လာသကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ ထိုအချိန်တွင် သူမ၏ မှတ်ဉာဏ် သမိုင်းကြောင်းကို ပိုမို၍ ကြီးကျယ်အောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်"''''' ဟု ပြန်လည်အောက်မေ့ သတိရခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ နန်းစံခေတ်ကို ထီးနန်း၊ အသင်းတော်နှင့် လွှတ်တော်တို့သည် အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ မျှခြေတစ်ခုဖြင့် အတူတကွ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ခေတ်ကာလတစ်ခုအဖြစ် စံပြပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ ၁၇ ရာစုအစောပိုင်းက ပရိုတက်စတင့် အမွှမ်းတင်သူများ ပုံဖော်ခဲ့သည့် အဲလိဇဘက်၏ ရုပ်ပုံလွှာသည် ရေရှည်တည်တံ့ပြီး ဩဇာညောင်းကြောင်း သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်သည် ပြည်ပကျူးကျော်မည့် အန္တရာယ်နှင့် တဖန်ပြန်လည် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော နပိုလီယန်စစ်ပွဲများကာလအတွင်း၌လည်း သူမ၏ အမှတ်တရ သမိုင်းကြောင်းမှာ ပြန်လည်နိုးထလာခဲ့သည်။ ဝိတိုရိယခေတ် တွင် အဲလိဇဘက်ခေတ် ဒဏ္ဍာရီကို ထိုခေတ်၏ အင်ပါယာဝါဒ နယ်ချဲ့အယူအဆနှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ပြောင်းလဲအသုံးပြုခဲ့ကြပြီး၊ ၂၀ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင်မူ အဲလိဇဘက်သည် ပြည်ပခြိမ်းခြောက်မှုကို အမျိုးသားရေးအရ တွန်းလှန်သည့် ရိုမန်းတစ်ဆန်သော သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုခေတ်ကာလမှ ဂျေ အီး နီးလ် (၁၉၃၄) နှင့် အေ အယ်လ် ရောက်စ် (၁၉၅၀) ကဲ့သို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက အဲလိဇဘက်၏ နန်းသက်ကို တိုးတက်ထွန်းကားသော ရွှေဝါရောင်ခေတ်တစ်ခုအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့ကြသည်။ နီးလ်နှင့် ရောက်စ်တို့သည် ဘုရင်မကြီး၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးကိုပါ စံပြအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည် - သူမသည် အရာရာကို အမြဲတမ်း မှန်ကန်စွာ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ မနှစ်မြို့ဖွယ်ကောင်းသော စရိုက်လက္ခဏာများကိုမူ လျစ်လျူရှုခဲ့ကြ သို့မဟုတ် စိတ်ဖိစီးမှုကြောင့် ဖြစ်ရသည်ဟု အကြောင်းပြခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ခေတ်သစ် သမိုင်းပညာရှင်များကမူ အဲလိဇဘက်အပေါ် ပိုမိုရှုပ်ထွေးသော အမြင်ဖြင့် ကြည့်မြင်ခဲ့ကြသည်။ သူမ၏ နန်းသက်သည် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းနှင့် ၁၅၈၇ နှင့် ၁၅၉၆ ခုနှစ်များတွင် ကာဒစ်ဇ် ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သကဲ့သို့ စပိန်တို့အပေါ် ရေကြောင်းတိုက်ပွဲများ အောင်မြင်ခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ကျော်ကြားသော်လည်း၊ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက ကုန်းတွင်းနှင့် ပင်လယ်ပြင်ရှိ စစ်ရေးဆိုင်ရာ ရှုံးနိမ့်မှုများကို ထောက်ပြကြသည်။ အိုင်ယာလန်တွင် အဲလိဇဘက်၏ စစ်တပ်များသည် နောက်ဆုံး၌ အောင်ပွဲခံနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းတို့၏ ရက်စက်လှသော နည်းဗျူဟာများသည် သူမ၏ မှတ်တမ်းကို အမည်းစက် ထင်ကျန်စေခဲ့သည်။ စပိန်နှင့် ဟက်ဘ်စဘတ်မင်းဆက်ကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်သည့် ပရိုတက်စတင့်နိုင်ငံများ၏ ရဲစွမ်းသတ္တိရှိသော ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူတစ်ဦးအဖြစ် မြင်မည့်အစား၊ သူမ၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒများတွင် အလွန်အမင်း သတိကြီးသူတစ်ဦးအဖြစ်သာ ပိုမိုသတ်မှတ်ကြသည်။ သူမသည် ပြည်ပရှိ ပရိုတက်စတင့်များထံသို့ အကန့်အသတ်ရှိသော အကူအညီများကိုသာ ပေးအပ်ခဲ့ပြီး၊ ပြည်ပတွင် ထိရောက်သော စွမ်းဆောင်ရည်ပြနိုင်ရန် သူမ၏ စစ်သေနာပတိများအား ရန်ပုံငွေများ ထောက်ပံ့ပေးရန် ပျက်ကွက်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် အမျိုးသားရေး လက္ခဏာတစ်ရပ်ကို ပုံဖော်ထုဆစ်ရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေခဲ့ပြီး ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သော အင်္ဂလန်အသင်းတော်ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် သူမအား ပရိုတက်စတင့် သူရဲကောင်းမအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့ကြသူများသည် အင်္ဂလန်အသင်းတော်အတွင်းမှ ကက်သလစ်အယူအဆ နောက်ခံရှိသော ကျင့်ထုံးအားလုံးကို ပယ်ဖျက်ရန် သူမ ငြင်းဆန်ခဲ့ခြင်းကိုမူ လျစ်လျူရှုခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းပညာရှင်များက ထောက်ပြသည်မှာ သူမ၏ ခေတ်ကာလတွင် တင်းကျပ်သော ပရိုတက်စတင့်များက ၁၅၅၉ ခုနှစ် ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှုနှင့် ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု ညီညွတ်မျှတရေး ဥပဒေများကို အပေးအယူလုပ်မှုတစ်ခု (သို့မဟုတ် လျှော့ပေါ့မှုတစ်ခု) အဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ အမှန်စင်စစ်အားဖြင့် အဲလိဇဘက်သည် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုဆိုသည်မှာ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်တစ်ခုသာဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ပြီး၊ ဖရန်စစ် ဘေကွန် တင်စားပြောဆိုခဲ့သကဲ့သို့ ''"လူသားတို့၏ နှလုံးသားများနှင့် လျှို့ဝှက်သော အတွေးအခေါ်များကို ပြတင်းပေါက်ဖွင့်၍ လှန်လှောကြည့်ရှုရန်"'' မလိုလားခဲ့ပေ။ အဲလိဇဘက်သည် ကာကွယ်ရေးစစ် အသွင်ဆောင်သော နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒကို အများအားဖြင့် ကျင့်သုံးခဲ့သော်လည်း၊ သူမ၏ နန်းသက်သည် ပြည်ပတွင် အင်္ဂလန်၏ အဆင့်အတန်းကို မြင့်မားစေခဲ့သည်။ ''"သူမသည် အမျိုးသမီးတစ်ဦးမျှသာ ဖြစ်သည်၊ ကျွန်းတစ်ကျွန်း၏ ထက်ဝက်ကိုသာ စိုးစံသည့် သခင်မ ဖြစ်သည်၊ သို့သော်ငြားလည်း သူမသည် မိမိကိုယ်ကို စပိန်၊ ပြင်သစ်၊ အင်ပါယာနှင့် လူတိုင်းက ကြောက်ရွံ့ရအောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်"'' ဟု ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး စစ်တပ်စ် ၅ က အံ့သြချီးကျူးခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်၏ လက်အောက်တွင် ခရစ်ယာန်ကမ္ဘာကြီး အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ကွဲပြားသွားချိန်၌ နိုင်ငံတော်သည် ကိုယ်ပိုင်ယုံကြည်မှုအသစ်နှင့် အချုပ်အခြာအာဏာဆိုင်ရာ ခံယူချက်အသစ်ကို ရရှိခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် မင်းတစ်ပါးအနေဖြင့် ပြည်သူလူထု၏ သဘောတူညီမှု ဖြင့်သာ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရသည်ဟူသောအချက်ကို ပထမဆုံး အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည့် တူဒါမင်းဆက် ဘုရင်မ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သူမသည် လွှတ်တော်၊ ထို့ပြင် သူမအား အမှန်တရားကို ပြောဝံ့ပြီး ယုံကြည်စိတ်ချရသည့် အကြံပေးများနှင့်သာ အမြဲတမ်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည် - ယင်းသည် သူမ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသည့် စတူးဝပ်မင်းဆက် ဘုရင်များ မလိုက်နာနိုင်ခဲ့သော အုပ်ချုပ်ရေး ပုံစံမျိုး ဖြစ်သည်။ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက သူမကို ကံကောင်းသူတစ်ဦးဟု ခေါ်ဆိုကြသော်လည်း၊ သူမကိုယ်တိုင်ကမူ ဘုရားသခင်က သူမအား စောင့်ရှောက်နေသည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။ မိမိကိုယ်ကို '''"အင်္ဂလိပ်စစ်စစ်"''' ဖြစ်ရခြင်းကို ဂုဏ်ယူလျက်၊ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အုပ်ချုပ်မှု အောင်မြင်ရန်အတွက် ဘုရားသခင်အပေါ်၌လည်းကောင်း၊ ရိုးသားသော အကြံဉာဏ်များအပေါ်၌လည်းကောင်း၊ သူမ၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူများ၏ ချစ်ခြင်းမေတ္တာအပေါ်၌လည်းကောင်း ယုံကြည်အားကိုးခဲ့သည်။ ဆုတောင်းစာတစ်စောင်တွင် သူမက ဘုရားသခင်ထံ ဤသို့ ကျေးဇူးတော် ချီးမွမ်းခဲ့သည် -<blockquote>'''"[ကျွန်ုပ်၏ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ] ဘုရင်များနှင့် နိုင်ငံအားလုံးနီးပါးတွင် ပြင်းထန်သော နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုများနှင့်အတူ စစ်ပွဲများနှင့် ပုန်ကန်မှုများကြောင့် သောကရောက်နေကြရချိန်၌၊ ကျွန်ုပ်၏ နန်းစံသက်သည် ငြိမ်းချမ်းခဲ့ပြီး ကျွန်ုပ်၏ တိုင်းနိုင်ငံသည် ကိုယ်တော်၏ ဒုက္ခရောက်နေသော အသင်းတော်အတွက် ခိုလှုံရာ ဖြစ်ခဲ့ရပါသည်၊ ကျွန်ုပ်၏ ပြည်သူများ၏ ချစ်ခြင်းမေတ္တာသည်လည်း ခိုင်မာထင်ရှားခဲ့ပြီး ကျွန်ုပ်၏ ရန်သူများ၏ ကြံစည်မှုမှန်သမျှမှာလည်း ပျက်ပြားခဲ့ရပါပြီ'''။"</blockquote>'''ရည်ရွယ်ချက်၊ သမိုင်းကြောင်းစိတ်ဝင်စားသူများ၊ youtube တွင် သမိုင်းကြောင်းပြောကြသူများအတွက် ပထမမြောက်အဲလိဇဘက် ဘုရင်မကြီးနှင့် တူဒါမင်းဆက်များကို ဆက်လက်ပုံဖော်ရေးသားပေးရခြင်းသာဖြစ်ပါသည်။ မူရင်းပုံဖော်ရေးသားသူ၏ စာများ၊ content များ၊ template များအား ထပ်မံဖြည့်စွက်ဖော်ပြလိုက်ခြင်းသာဖြစ်ပါသည်။ ဘာသာပြန်ဆိုသည့်အခါ မြန်မာမှုပြုရသည့်အတွက် အချို့စာလုံးများ အင်္ဂလိပ်အသံထွက်နှင့် မတူပါက နားလည်ခွင့်လွှတ်ပေးရန် တောင်းပန်အပ်ပါသည်။ ရေးသားခြင်းအား ဖတ်ရှုပြီး နားလည်လျှင်ပဲ ဘာသာပြန်သူ စိတ်ကျေနပ်ရသည့်ပီတိဖြစ်ရခြင်းသာ။''' ==ကိုးကားချက်များ== {{Reflist}} {{Lifetime|၁၅၃၃|၁၆၀၃|}} [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် အမျိုးသမီး ကဗျာဆရာများ]] o45iqcmty67735udrn0hh0n2ul7ig26 1055625 1055624 2026-09-28T13:02:25Z I'm Rinn 148432 1055625 wikitext text/x-wiki {{cleanup|date=24 Jul 2021}} {{Infobox royalty | name = ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး | image=Darnley_stage_3.jpg |caption=The "Darnley Portrait" of Elizabeth I (c.&nbsp;1575) | succession = အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန် ဘုရင်မ | reign = ၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈&nbsp;– <br>၂၄ မတ် ၁၆၀၃ | coronation = ၁၅ ဇန်နဝါရီ ၁၅၅၉ | predecessor = [[ပထမမြောက် မေရီဘုရင်မ]] နှင့် ဖိလစ် | pre-type = ရှေးနန်းစံခဲ့သည့်ဘုရင်မ | successor = [[ပထမမြောက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်]] | house = တူဒါ | father= [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး|အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်]] |mother=အန်းဘိုလင်း | birth_date= ၇ စက်တင်ဘာ ၁၅၃၃ |birth_place=ပလက်စန်တီးယားနန်းတော်၊ ဂရင်းနစ်၊ အင်္ဂလန် | death_date={{death date and age|1603|3|24|1533|9|7|df=y}} |နတ်ရွာစံသည့်နေရာ= ရစ်ခ်ျမွန်နန်းတော်, ဆာရေးနယ်, အင်္ဂလန်ပြည် |အလောင်းတော် မြေကျသည့်ရက်=<br />၂၈ ဧပြီ ၁၆၀၃<br />[[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]] |မြုပ်နှံသည့်နေရာ = ဝက်စ်မင်စတာ ဘုရားကျောင်း | လက်မှတ် = Autograph of Elizabeth I of England.svg | ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု = အင်ဂလီကန်ခရစ်ယာန် |burial_place=၂၈ ဧပြီ ၁၆၀၃<br />[[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]]<br />|religion=အင်ဂလီကာနင်ဆန်|signature=Autograph_of_Elizabeth_I_of_England.svg}} '''ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မ''' (၁၅၃၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၇ ရက် – ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ် ၂၄ ရက်) သည် ၁၅၅၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက်မှစ၍ ၁၆၀၃ ခုနှစ် သူမ ကွယ်လွန်သည်အထိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံနှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်မ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမသည် တူဒါမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးနှင့် သက်တမ်းအရှည်ဆုံး စိုးစံခဲ့သော ဘုရင်မလည်း ဖြစ်သည်။ ဖြစ်ရပ်ဆန်းကြယ်မှုများ ပြည့်နှက်နေသော သူမ၏ ထီးနန်းစိုးစံမှုနှင့် သိုင်းဝိုင်းမှု၊ သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအပေါ် သက်ရောက်မှုတို့ကြောင့် "[[အယ်လီဇဘက်ခေတ်|အဲလိဇဘက်ခေတ်]]" ဟု အမည်တွင်စေခဲ့သည်။ '''အဲလိဇဘက်''' သည် [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]]နှင့် သူ၏ ဒုတိယမြောက် ဇနီးဖြစ်သူ အန်းဘိုလင်း တို့မှ ထွန်းကားပြီး အဖတ်တင်ကျန်ရစ်ခဲ့သော တစ်ဦးတည်းသော သမီးတော် ဖြစ်ပါသည်။ အဲလိဇဘက် အသက် နှစ်နှစ် အရွယ်တွင် သူမ၏ မိဘများ၏ ထိမ်းမြားမှုကို ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး၊ မိခင်ဖြစ်သူမှာ ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရကာ အဲလိဇဘက်ကိုလည်း တရားမဝင် သားသမီး အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ သို့သော် သူမ အသက် ၁ဝ နှစ် အရွယ်တွင် ဟင်နရီက သူမအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် ရှိသူများ စာရင်းတွင် ပြန်လည် ထည့်သွင်းပေးခဲ့သည်။ ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ မောင်ငယ် ဖြစ်သူ အက်ဒွပ် ၆ က ၁၅၅၃ ခုနှစ် သူကွယ်လွန်ချိန်အထိ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ အက်ဒွပ် ၆ သည် ကွယ်လွန်ခါနီးတွင် တည်ဆဲဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို ဆန့်ကျင်ပြီး ၎င်း၏ အမတော်နှစ်ဦး ဖြစ်သော မေရီ နှင့် အဲလိဇဘက် တို့၏ ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် အခွင့်အရေးများကို လျစ်လျူရှုကာ၊ ပရိုတက်စတင့် ဘာသာဝင် ဝမ်းကွဲညီမဖြစ်သူ လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး ထံသို့ ထီးနန်းလွှဲအပ်ကြောင်း သေတမ်းစာ ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် အက်ဒွပ်၏ သေတမ်းစာမှာ လျင်မြန်စွာပင် ပယ်ဖျက်ခြင်း ခံခဲ့ရပြီး၊ ကက်သလစ် ဘာသာဝင် ဖြစ်သူ မေရီ ၁ က ဂျိန်းကို နန်းချ၍ ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မေရီ ဘုရင်မ စိုးစံစဉ် ကာလအတွင်း အဲလိဇဘက်သည် ပရိုတက်စတင့် သူပုန်များကို ထောက်ခံအားပေးသည်ဟူသော သံသယဖြင့် တစ်နှစ်နီးပါးခန့် အကျဉ်းချ ခံခဲ့ရသည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် မေရီ ၁ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အဲလိဇဘက် သည် ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပြီး ကောင်းမွန်သော အကြံပေးချက်များကို ရယူကာ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရန် ခြေလှမ်းစတင်ခဲ့သည်။ သူမသည် ဝီလျံ ဆီစီလ် ဦးဆောင်သော ယုံကြည်စိတ်ချရသည့် အကြံပေးအဖွဲ့အပေါ် များစွာ မှီခိုခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် ဆီစီလ်ကို ဘာရွန် နယ်စားကြီး အဖြစ် သူကောင်းပြုခဲ့သည်။ ဘုရင်မအဖြစ် သူမ၏ ပထမဆုံး လုပ်ဆောင်ချက်များထဲမှ တစ်ခုမှာ အင်္ဂလန်အသင်းတော် (အင်္ဂလိပ် ခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်း) ကို တည်ထောင်ခြင်း ဖြစ်ပြီး သူမကိုယ်တိုင် ထိုအသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံး အုပ်ချုပ်သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ စီမံဆောင်ရွက်မှုသည် နောက်ပိုင်းတွင် "'''အဲလိဇဘက်ခေတ် ဘာသာရေး ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှု'''" ဟု အမည်တွင်ခဲ့ပြီး ယနေ့ခေတ် '''အင်္ဂလန် အသင်းတော်'''အဖြစ်သို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်အနေဖြင့် အိမ်ထောင်ပြုပြီး ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူ မွေးဖွားလိမ့်မည်ဟု လူအများက မျှော်လင့်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ လူပျိုတော်များစွာနှင့် စကားကမ်းလှမ်းမှုများ ရှိခဲ့လင့်ကစား သူမသည် မည်သည့်အခါမျှ အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် သူမကို တစ်ခါတစ်ရံ '''"အပျိုစင် ဘုရင်မ"''' ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ သူမ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင် ဂျိမ်း ၆ ဖြစ်သော သူမ၏ သွေးချင်းစပ်ဝမ်းကွဲ တူတော် စပ်သူက ထီးနန်း ဆက်ခံခဲ့သည်။ အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းတွင် အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ဖခင်နှင့် မောင်နှမများထက် ပိုမို ညှင်သာပျော့ပျောင်း အလယ်အလတ်ကျသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဆောင်ပုဒ်တစ်ခုမှာ ('''<nowiki/>'ငါ မြင်သော်လည်း နှုတ်ဆိတ်နေမည်'''') ဟု ဖြစ်သည်။ ဘာသာရေးတွင်လည်း သူမသည် အတော်အတန် သည်းခံခွင့်လွှတ်တတ်ပြီး စနစ်တကျ နှိပ်ကွပ်ညှဉ်းပန်းမှုများကို ရှောင်ရှားခဲ့သည်။ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးက သူမအား တရားမဝင် သားသမီးအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီးနောက် (၎င်းကြေညာချက်သည် သီအိုရီအရ အင်္ဂလိပ် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို ဘုရင်မအပေါ် သစ္စာစောင့်သိရမည့် တာဝန်မှ ကင်းလွတ်စေခဲ့သည်) သူမ၏ အသက်ကို ရန်ရှာသည့် လုပ်ကြံမှု အကြံအစည်များစွာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် မောင်းနှင်သော သူမ၏ ဝန်ကြီးများ၏ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေး အဖွဲ့၏ အကူအညီဖြင့် ထိုလုပ်ကြံမှု အားလုံးကို နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် နိုင်ငံခြားရေး ကိစ္စရပ်များတွင် သတိကြီးစွာ ထားခဲ့ပြီး၊ ထိုခေတ်က အင်အားကြီး နိုင်ငံများဖြစ်သည့် ပြင်သစ်နှင့် စပိန်တို့အကြား ဗျူဟာမြောက် ကစားကွက် ရွှေ့ခဲ့သည်။ သူမသည် နယ်သာလန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့တွင် ထိရောက်မှုမရှိဘဲ ရိက္ခာနှင့် အင်အား မပြည့်စုံသော စစ်ဆင်ရေး အနည်းငယ်ကို စိတ်ပါလက်ပါ မရှိလှဘဲ ကူညီထောက်ပံ့ခဲ့သည်။ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်များ အလယ်ပိုင်းသို့ ရောက်သောအခါ အင်္ဂလန်သည် စပိန်နှင့် စစ်ဖြစ်ပွားရန် မလွှဲမရှောင်သာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူမ အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အပျိုစင်ဘဝကြောင့် ပိုမို ချီးကျူးဂုဏ်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထိုခေတ်ကာလ၏ ပုံတူပန်းချီများ၊ ခမ်းနားသော ပွဲလမ်းသဘင်များနှင့် စာပေများတွင် သူမအား အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုကြသည့် ဂိုဏ်းဂဏဆန်သော ဝါဒ တစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ '''[[အယ်လီဇဘက်ခေတ်|အဲလိဇဘက်ခေတ်]]'''သည် ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား နှင့် ခရစ္စတိုဖာ မာလို တို့ကဲ့သို့သော ပြဇာတ်ရေးဆရာများ ဦးဆောင်သည့် အင်္ဂလိပ် ပြဇာတ်လောက ထွန်းကားမှု၊ ဖရန်စစ် ဒရိတ် နှင့် ဝေါ်လ်တာ ရာလေတို့ကဲ့သို့သော အင်္ဂလိပ် ရေကြောင်း စွန့်စားရှာဖွေသူများ၏ စွမ်းဆောင်ရည်၊ နှင့် [[စပိန်ရေတပ်ကြီး|စပိန် ရေတပ်ကြီး]] ကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ကျော်ကြားလှသည်။ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက အဲလိဇဘက်ကို ဒေါသကြီးပြီး တစ်ခါတစ်ရံ ဝေခွဲမရဖြစ်တတ်သည့်၊ သူမ ရသင့်ရထိုက်သည်ထက် ပို၍ ကံကောင်းမှုကို ခံစားခဲ့ရသော အုပ်ချုပ်သူတစ်ဦးအဖြစ် ပုံဖော်ကြသည်။ သူမ နန်းသက် ကုန်ဆုံးခါနီးတွင်မူ စီးပွားရေးနှင့် စစ်ရေး ပြဿနာများ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ဘုရင်မ၏ လူထုထောက်ခံမှု လျော့နည်းသွားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အစိုးရစနစ်မှာ ယိုင်နဲ့နဲ့ ဖြစ်ပြီး အကန့်အသတ် ရှိနေသည့် ခေတ်ကာလ၊ အိမ်နီးနားချင်း နိုင်ငံများမှ ဘုရင်များသည် ၎င်းတို့၏ ရာထူးပလ္လင်ကို ခြိမ်းခြောက်နေသည့် ပြည်တွင်းရေး ပြဿနာများနှင့် ဘာသာရေး ပြည်တွင်းစစ်များကို ရင်ဆိုင်နေရချိန်တွင် အဲလိဇဘက်သည် ညှို့ဓာတ်ပြင်းပြသော ပြည်သူ့ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဇွဲနပဲကြီးစွာ ရှင်သန် ကျော်ဖြတ်နိုင်သူအဖြစ်လည်းကောင်း အသိအမှတ်ပြုခံရသည်။ သူမ၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ မောင်နှမများ၏ တိုတောင်းပြီး ပျက်စီးဆိုးရွားလှသော နန်းသက်များပြီးနောက်၊ သူမ၏ '''နန်းသက် ၄၄ နှစ်တာ ကာလသည်''' တိုင်းနိုင်ငံအတွက် ကြိုဆိုအပ်သော တည်ငြိမ်မှုကို ပေးစွမ်းနိုင်ခဲ့ပြီး အမျိုးသားရေး လက္ခဏာ စိတ်ဓာတ်ကို ပုံဖော်ထုဆစ်ရာတွင် အထောက်အကူ ဖြစ်စေခဲ့သည်။ == ငယ်စဉ်ဘဝ == === ကလေးငယ်ဘဝ === အဲလိဇဘက်ကို ၁၅၃၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ဂရင်းနစ် နန်းတော်၌ ဖွားမြင်ခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ အဖွားများဖြစ်ကြသော အဲလိဇဘက် အော့ဖ် ယော့ခ် နှင့် လေဒီ အဲလိဇဘက် ဟောင်းဝပ်တို့ကို အစွဲပြု၍ အမည်မှည့်ခေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူမသည် အင်္ဂလန်ဘုရင် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ တရားဝင် ထိမ်းမြားလက်ထပ်မှုမှ မွေးဖွားပြီး မွေးကင်းစအရွယ်ကို ကျော်လွန်ကာ ရှင်သန်နိုင်ခဲ့သည့် ဒုတိယမြောက် သမီးတော် ဖြစ်သည်။ သူမ၏ မိခင်မှာ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ ဒုတိယမြောက် ဇနီးဖြစ်သူ အန်း ဘိုလင်း ဖြစ်သည်။ မွေးဖွားချိန်တွင် အဲလိဇဘက်သည် အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံရန် အနီးစပ်ဆုံး အခွင့်အရေးရှိသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ အစ်မတော်စပ်သူ မေရီသည် ဟင်နရီက သားရတနာထွန်းကားပြီး တူဒါမင်းဆက်ကို ဆက်ခံနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အန်းနှင့် လက်ထပ်ရန်အတွက် မေရီ၏ မိခင်ဖြစ်သူ ကတ်သရင်း အော့ဖ် အရဂွန် နှင့် လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ခဲ့စဉ်ကတည်းက တရားဝင် ထီးနန်းဆက်ခံသူ အဆင့်အတန်း ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်ကို စက်တင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ခရစ်စတီယာန်နှစ်ခြင်းမင်္ဂလာ ပေးခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ နှစ်ခြင်းပေးသည့်မိဘများ မှာ ကန်တာဘာရီ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး သောမတ်စ် ခရန်မာ ၊ အိတ်ဇီတာ နယ်စားကြီး ဟင်နရီ ကော်တနေး နော်ဖော့ခ် နယ်စားကတော် အဲလိဇဘက် စတက်ဖို့ဒ်နှင့် ဒေါဆက် နယ်စားကတော်ကြီး မာဂရက် ဝေါ့တန် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအခမ်းအနားတွင် မွေးကင်းစ သမီးတော်လေး၏ အပေါ်မှ ကမ္ပည်းမျက်နှာကြက် ကို သူမ၏ ဦးလေးဖြစ်သူ ရော့ခ်ျဖို့ဒ် မြို့စား ဖိလစ် ဂျော့ခ်ျ ဘိုလင်း ၊ စလီးဖို့ဒ်မှ ဟာစီ နယ်စားကြီး ဂျွန် ဟာစီ၊ လော့ဒ် သောမတ်စ် ဟောင်းဝပ် နှင့် အက်ဖင်ဂမ်မှ ဟောင်းဝပ် နယ်စားကြီး ဝီလျံ ဟောင်းဝပ် တို့က ပင့်ဆောင်ပေးခဲ့ကြသည်။ ၁၅၃၆ ခုနှစ် မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် သူမ၏ မိခင် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံရချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် အသက် နှစ်နှစ်နှင့် ရှစ်လသား အရွယ်သာ ရှိပါသေးသည်၊ ယင်းမှာ ကတ်သရင်း အော့ဖ် အရဂွန် သဘာဝအတိုင်း ကွယ်လွန်ပြီး လေးလအကြာတွင် ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ အဲလိဇဘက်ကို တရားမဝင် သားသမီးအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး တော်ဝင်ထီးနန်း ဆက်ခံခွင့် အဆင့်အတန်းကိုလည်း ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ အန်း ဘိုလင်းကို ကွပ်မျက်ပြီး ၁၁ ရက်အကြာတွင် ဟင်နရီသည် ဂျိန်း ဆေးမွား နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်မ ဂျိန်းသည် နောက်တစ်နှစ်တွင် ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူအဖြစ် ငြင်းခုံရန်မရှိသည့် သားတော် အက်ဒွပ် ကို ဖွားမြင်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကို သူမ၏ မောင်ငယ်နှင့်အတူ တစ်အိမ်တော်တည်း၌ ထားရှိခဲ့ပြီး၊ မောင်ငယ်၏ ခရစ်စတီယာန် နှစ်ခြင်းမင်္ဂလာ အခမ်းအနားတွင် သူမက ဝတ်လဲတော်ကို ပင့်ဆောင်ပေးခဲ့ရသည်။ == ပညာရေး == အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံး အထိန်းတော် ဖြစ်သူ မာဂရက် ဘရိုင်ယန် က သူမသည် "ကျွန်ုပ်၏ တစ်သက်တာတွင် ကြုံဖူးသမျှ ကလေးများထဲ၌ အလိမ္မာဆုံးနှင့် အနူးညံ့သိမ်မွေ့ဆုံး ဖြစ်သည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အိမ်ထောင်ပြုပြီးနောက် ကတ်သရင်း "ကတ်" အက်ရှ်လေ ဟု ပိုမိုလူသိများလာမည့် ကတ်သရင်း ချန်ပါနောင်း ကို ၁၅၃၇ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်၏ အထိန်းတော်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ သူမသည် ၁၅၆၅ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ အဲလိဇဘက်၏ မိတ်ဆွေစစ်အဖြစ် ရှိနေခဲ့သည်။ ချန်ပါနောင်းသည် အဲလိဇဘက်ကို '''ပြင်သစ်၊ ဒတ်ခ်ျ၊ အီတလီနှင့် စပိန်ဘာသာစကား လေးမျိုး''' သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ ၁၅၄၄ ခုနှစ်တွင် ဝီလျံ ဂရင်ဒယ် သူမ၏ ကျောင်းဆရာ ဖြစ်လာချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် အင်္ဂလိပ်၊ လက်တင်နှင့် အီတလီဘာသာစကားများကို ရေးသားနိုင်နေပြီ ဖြစ်သည်။ ပါရမီရှိပြီး ကျွမ်းကျင်သော ဆရာတစ်ဦးဖြစ်သည့် ဂရင်ဒယ်၏ လက်အောက်တွင် သူမသည် ပြင်သစ်နှင့် ဂရိဘာသာစကားများ၌လည်း ပိုမိုတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အသက် ၁၂ နှစ် အရွယ်တွင် သူမသည် မိထွေးဖြစ်သူ ကတ်သရင်း ပါရ် ၏ ဘာသာရေးစာပေဖြစ်သော ဝတ်ပြုဆုတောင်းသူများ သို့ တရားတောင်းသူများကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာမှ '''အီတလီ၊ လက်တင်၊ ပြင်သစ်ဘာသာစကားများသို့ ပြန်ဆိုနိုင်ခဲ့ပြီး''' ထိုဘာသာပြန်ကို သူမ၏ ဖခင်ဖြစ်သူထံ နှစ်သစ်ကူးလက်ဆောင်အဖြစ် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဆယ်ကျော်သက်အရွယ်မှစ၍ တစ်သက်တာလုံးတွင် စီစီရို ၏ ပရိုမာဆယ်လို၊ ဗိုအီးသီးယပ်စ် ၏ De Consolatione Philosphiae ၊ ပလူးတပ်ခ် ၏ ကျမ်းတစ်စောင်နှင့် တက်စီတပ်စ် ၏ အန်နယ်လ် အပါအဝင် ရှေးဟောင်း ဂန္ထဝင်စာဆိုများစွာ၏ လက်တင်နှင့် ဂရိဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာပေများကို ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သည်။ လမ်းဘတ် နန်းတော် စာကြည့်တိုက် မှ တွေ့ရှိရသည့် တက်စီတပ်စ်၏ ဘာသာပြန်စာမူတစ်ခုမှာ စောစောပိုင်း ခေတ်သစ်ကာလမှ ယနေ့တိုင် အဖတ်တင်ကျန်ရစ်သည့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန် စာမူလေးခုအနက် တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ လက်ရေးနှင့် စာရွက်ကို အသေးစိတ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီးနောက် ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ထိုစာမူမှာ အဲလိဇဘက်ကိုယ်တိုင် ပြန်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်'''။''' ၁၅၄၈ ခုနှစ်တွင် ဂရင်ဒယ် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ မောင်ငယ် အက်ဒွပ်၏ ဆရာဖြစ်သူ ရော်ဂျာ အက်စ်ကမ် ထံတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ သူသည် ပညာသင်ကြားခြင်းမှာ စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းရမည်ဟု ယုံကြည်သည့် စာနာနားလည်မှုရှိသော ဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ကျောင်းပညာရေးနှင့် ဉာဏ်ရည်ထက်မြက်မှုတို့နှင့် ပတ်သက်၍ လက်ရှိသိရှိထားသော အချက်အလက်အများစုမှာ အက်စ်ကမ်၏ မှတ်တမ်းများမှ ရရှိခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် သူမ၏ တရားဝင် ပညာသင်ကြားမှု ပြီးဆုံးချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ မျိုးဆက်တွင် ဗဟုသုတ အစုံလင်ဆုံးနှင့် ပညာအတတ်ဆုံး အမျိုးသမီးများထဲမှ တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဘဝနောက်ဆုံးအချိန်တွင် အထက်ပါ ဘာသာစကားများအပြင် ဝေလ ၊ ကောနစ်ရှ် ၊ စကော့တလန် နှင့် အိုင်ယာလန်ဘာသာစကားများကိုပါ ပြောဆိုနိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် ဗင်းနစ်သံအမတ်က သူမသည် "ထိုဘာသာစကားများကို ကျွမ်းကျင်ပိုင်နိုင်စွာ တတ်မြောက်ထားသဖြင့် ဘာသာစကားတစ်ခုစီတိုင်းမှာ သူမ၏ မိခင်ဘာသာစကားကဲ့သို့ပင် ထင်မှတ်ရသည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် မာ့ခ် စတွိုင်းလ် က သူမအား ကောနစ်ရှ်ဘာသာစကားကို လျှို့ဝှက်ကောင်စီ၏ တော်ဝင်အိပ်ဆောင်ထိန်းနှင့် နောက်ပိုင်းတွင် ဘဏ္ဍာတိုက်ဝန်ကြီး ဖြစ်လာသူ ဝီလျံ ကီလီဂရူး က သင်ကြားပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သုံးသပ်ထားသည်။ ထို့အပြင် အဲလိဇဘက်သည် ဖွတ်ကြိုးတပ် စန္ဒယား နှင့် လုဒ်စောဒေါင်း တို့ကို တီးခတ်နိုင်သည့် '''ကျွမ်းကျင်သော ဂီတပညာရှင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်''' (ဖိလစ် ဗန် ဝိုင်လ်ဒါ က ဂီတသင်ကြားပေးခဲ့သည်)။ အဲလိဇဘက်သည် မူလီနာ စာအုပ် တွင် ယနေ့တိုင် ကျန်ရစ်နေဆဲဖြစ်သော သောမတ်စ် တဲလစ် ၏ စောစောပိုင်း ကီးဘုတ်တေးသီချင်းများကို ငယ်စဉ်ကတည်းက တီးခတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ == ဆယ်ကျော်သက်ဘဝ == ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး|အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]] ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး အဲလိဇဘက်၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ မောင်ငယ် ဖြစ်သူ အက်ဒွပ် ၆ သည် အသက် ကိုးနှစ် အရွယ်တွင် ဘုရင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဟင်နရီ၏ မုဆိုးမ ဖြစ်သူ ကတ်သရင်း ပါရ် သည် မကြာမီမှာပင် ဆူဒလေမှ ဆေးမိုး နယ်စားကြီး သောမတ်စ် ဆေးမွား (ဆူဒီလေးမြို့စားဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ)နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူသည် ဘုရင် အက်ဒွပ် ၆ ၏ ဦးလေး ဖြစ်ပြီး တိုင်းပြည်ကို ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲရသူ ဖြစ်သည့် ဆမ်းမားဆက် နယ်စားကြီး အက်ဒဝပ် ဆေးမွား (ဆိုမားဆပ်နယ်စား) ၏ ညီလည်း ဖြစ်သည်။ ထိုဇနီးမောင်နှံသည် အဲလိဇဘက်ကို ချယ်လ်ဆီး ရှိ ၎င်းတို့၏ အိမ်ထောင်စုထဲသို့ ခေါ်ယူ စောင့်ရှောက်ခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် အဲလိဇဘက်သည် စိတ်ဒဏ်ရာရဖွယ် အခြေအနေတစ်ခုနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး ယင်းက သူမ၏ တစ်သက်တာလုံးအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်ဟု အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက ယုံကြည်ကြသည်။ သောမတ်စ် ဆေးမွားသည် အသက် ၁၄ နှစ် အရွယ်သာ ရှိသေးသော အဲလိဇဘက်ကို အိပ်ယာဝင်ဝတ်ရုံ ဝတ်ဆင်၍ သူမ၏ အိပ်ခန်းထဲသို့ ဝင်ရောက်ခြင်း၊ ယားယံအောင် လုပ်ခြင်းနှင့် တင်ပါးကို ရိုက်ပုတ်ခြင်း အပါအဝင် ကြမ်းတမ်းစွာ စနောက်ကျီစယ်ခြင်းများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူ၏ မလိုလားအပ်သော နံနက်ခင်း လာရောက်မှုများကို ရှောင်ရှားရန်အတွက် မနက်စောစော ထလေ့ရှိပြီး မိမိကိုယ်ကို အစေခံမိန်းကလေးများဖြင့် ဝန်းရံထားခဲ့သည်။ ကတ်သရင်း ပါရ်သည် သူမ၏ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ မလျော်ကန်သော အပြုအမူများနှင့် ပတ်သက်၍ ခင်ပွန်းကို ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းမည့်အစား ယင်းအပြုအမူများတွင် အတူတူ ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့သည်။ သူမသည် အဲလိဇဘက်ကို ယားယံအောင်လုပ်သည့် ကိစ္စတွင် ခင်ပွန်းဖြစ်သူနှင့်အတူ နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် လိုက်ပါလုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး တစ်ကြိမ်တွင်မူ ခင်ပွန်းဖြစ်သူက အဲလိဇဘက်၏ ဂါဝန်အမည်းရောင်ကို "အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ဖြစ်အောင်" ဖြတ်တောက်ပစ်နေစဉ် သူမကို ဖမ်းချုပ်ပေးထားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ကတ်သရင်း ပါရ်သည် ထိုနှစ်ဦး ဖက်လဲတကင်း ဖြစ်နေသည်ကို လူမိသွားပြီးနောက်တွင်မူ ထိုအခြေအနေကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၈ ခုနှစ် မေလတွင် အဲလိဇဘက်ကို အဝေးသို့ ပို့ဆောင်လိုက်ပါသည်။ သို့သော်လည်း သောမတ်စ် ဆေးမွားသည် တော်ဝင်မိသားစုကို ထိန်းချုပ်ရန် ဆက်လက် ကြံစည်နေခဲ့ပြီး မိမိကိုယ်ကို ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ကိုယ်ရံတော်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ၁၅၄၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် ကတ်သရင်း ပါရ် ကလေးမီးဖွားပြီးနောက် ကွယ်လွန်သွားသောအခါ သူသည် အဲလိဇဘက်ကို လက်ထပ်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် သူမအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှုများကို ပြန်လည် ပြသလာခဲ့သည်။ ဆေးမွားကို သဘောကျသည့် အဲလိဇဘက်၏ အထိန်းတော် ကတ် အက်ရှ်လေသည် အဲလိဇဘက်အား သူ့ကို ခင်ပွန်းအဖြစ် လက်ခံရန် ဖြောင်းဖျခဲ့သည်။ သူမသည် အဲလိဇဘက်ကို ဆေးမိုးထံ စာရေးရန်နှင့် "သူ၏ ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုတွင် နှစ်သိမ့်ပေးရန်" နားချခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်က သောမတ်စ်သည် မိထွေးဖြစ်သူ ကွယ်လွန်မှုအတွက် နှစ်သိမ့်မှု လိုအပ်လောက်အောင် ဝမ်းနည်းနေသူ မဟုတ်ကြောင်း ပြန်လည် ပြောကြားခဲ့သည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဆေးမွားသည် ၎င်း၏ အစ်ကိုဖြစ်သူ ဆမ်းမားဆက်ကို ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲသူ ရာထူးမှ ဖြုတ်ချရန် ကြံစည်ခြင်း၊ လေဒီ ဂျိန်း ဂရေးကို ဘုရင် အက်ဒွပ် ၆ နှင့် လက်ထပ်ပေးရန် ကြိုးစားခြင်းနှင့် အဲလိဇဘက်ကို မိမိ၏ ဇနီးအဖြစ် သိမ်းပိုက်ရန် ကြံစည်ခြင်းတို့ဖြင့် သံသယရှိသဖြင့် အဖမ်းခံရပြီး လန်ဒန်မျှော်စင် တွင် အကျဉ်းချခံခဲ့ရသည်။ ဟတ်ဖီးလ်ဒ် အိမ်တော် တွင် နေထိုင်နေသော အဲလိဇဘက်သည် မည်သည့်အရာကိုမျှ ဝန်ခံခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ သူမ၏ ခေါင်းမာမှုကြောင့် စစ်ဆေးမေးမြန်းသူ ရောဘတ် တာဝှစ် မှာ စိတ်ပျက်ခဲ့ရပြီး သူက "သူမတွင် အပြစ်ရှိကြောင်း သူမ၏ မျက်နှာကို ကြည့်ရုံဖြင့် ကျွန်ုပ် မြင်နိုင်ပါသည်" ဟု အစီရင်ခံခဲ့သည်။ သောမတ်စ် ဆေးမွားသည် ၁၅၄၉ ခုနှစ် မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ခေါင်းဖြတ် ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ == အမွေဆက်ခံရန် အလားအလာအရှိဆုံးသူ == အက်ဒွပ် ၆ သည် ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် အသက် ၁၅ နှစ် အရွယ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူ၏ သေတမ်းစာတွင် ၁၅၄၃ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းချက်ကို လျစ်လျူရှုကာ မေရီနှင့် အဲလိဇဘက် နှစ်ဦးစလုံးကို ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်မှ ဖယ်ထုတ်ခဲ့သည်။ ယင်းအစား အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ ညီမငယ်ဖြစ်သူ ပြင်သစ်ဘုရင်မ မေရီတူဒါ ၏ မြေးတော် လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး ကို ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ဂျိန်းကို လျှို့ဝှက်ကောင်စီက ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း သူမအပေါ် ထောက်ခံမှုများ လျင်မြန်စွာ ပြိုလဲသွားခဲ့ပြီး ကိုးရက်အကြာတွင် နန်းချခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၁၁၅၃ ခုနှစ် သြဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် မေရီသည် အောင်ပွဲခံလျက် လန်ဒန်မြို့ထဲသို့ မြင်းစီးဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး သူမ၏ ဘေးတွင် အဲလိဇဘက်လည်း ပါရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ညီအစ်မနှစ်ဦးကြားမှ ထိုသို့ စည်းလုံးညီညွတ်မှု ပြသခြင်းမှာ ရေရှည်မခံခဲ့ပေ။ မေရီသည် သဒ္ဓါထက်သန်သော ကက်သလစ်ဘာသာဝင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး အဲလိဇဘက် သင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သည့် ပရိုတက်စတင့် ယုံကြည်မှုကို ခြေမှုန်းရန် သန္နိဋ္ဌာန်ချထားကာ လူတိုင်း ကက်သလစ်ဝတ်ပြုပွဲတက်ရောက်ရန် အမိန့်ထုတ်ခဲ့ရာ အဲလိဇဘက်သည် အပေါ်ယံအားဖြင့် လိုက်နာဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ မေရီ၏ ကနဦး လူထုထောက်ခံမှုသည် ၁၅၅၄ ခုနှစ်တွင် ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ယင်းမှာ သူမက သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ ဧကရာဇ် ချားလ်စ် ၅ ၏ သားတော်ဖြစ်ပြီး ကက်သလစ်ဘာသာဝင်ဖြစ်သူ စပိန်နိုင်ငံမှ ဖိလစ် နှင့် လက်ထပ်ရန် အစီအစဉ်များကို ကြေညာခဲ့ချိန်တွင် ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းတွင် မကျေနပ်မှုများ လျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပြီး မေရီ၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများကို ဆန့်ကျင်သူများက အဲလိဇဘက်ကို ၎င်းတို့၏ အားကိုးရာ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် မျှော်လင့်ကြည့်ရှုခဲ့ကြသည်။ ၁၅၅၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီနှင့် ဖေဖော်ဝါရီလများတွင် ဝိုင်းယက်၏ သူပုန်ထမှုဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး မကြာမီမှာပင် နှိမ်နင်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်ကို အက်ရှ်ရစ်ဂျ် မှ နေပြည်တော် တရားရုံးသို့ ခေါ်ဆောင်လာပြီး သူပုန်ထမှုတွင် သူမ၏ အခန်းကဏ္ဍနှင့် ပတ်သက်၍ စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့ကာ မတ်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် သူမကို လန်ဒန်မျှော်စင် ၌ အကျဉ်းချခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က သူမတွင် အပြစ်မရှိကြောင်း ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်ပြောဆိုခဲ့သည်။ သူမသည် သူပုန်များနှင့် အတူတကွ ကြံစည်ခဲ့ခြင်း မရှိနိုင်သော်လည်း သူပုန်အချို့သည် သူမထံ ချဉ်းကပ်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။ မေရီ၏ အရင်းနှီးဆုံး ယုံကြည်စိတ်ချရသူ ဧကရာဇ် ချားလ်စ်၏ သံအမတ် ဆိုင်မွန် ရီနတ် က အဲလိဇဘက် သက်ရှိထင်ရှားရှိနေသရွေ့ မေရီ၏ ရာထူးပလ္လင်သည် မည်သည့်အခါမျှ ဘေးကင်းလိမ့်မည်မဟုတ်ကြောင်း အခြေအတင် ပြောဆိုခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော် အဓိပတိ စတီဖင် ဂါဒီနာက အဲလိဇဘက်ကို တရားစွဲဆို အပြစ်ပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သို့သော် ပထမဆုံး ပါဂျက်နယ်စားကြီး ဝီလျံ ပါဂျက် အပါအဝင် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်းရှိ အဲလိဇဘက်ကို ထောက်ခံသူများက သူမအပေါ် ခိုင်လုံသော သက်သေအထောက်အထား မရှိသည့်အတွက် သူမ၏ အသက်ကို ချမ်းသာပေးရန် မေရီကို ဖျောင်းဖျနိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းအစား မေလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် အဲလိဇဘက်ကို လန်ဒန်မျှော်စင်မှ ဝုဒ်စတော့ခ် နန်းတော် သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ထိုနေရာတွင် ဟင်နရီ ဘက်ဒင်ဖီးလ်ဒ်) ၏ ကြီးကြပ်မှုအောက်၌ တစ်နှစ်နီးပါးခန့် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ဖြတ်သန်းခဲ့ရသည်။ လမ်းခရီးတစ်လျှောက်တွင် လူအုပ်ကြီးက သူမကို ဝိုင်းဝန်းအားပေး ကြွေးကြော်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၅၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် မေရီ၏ ကိုယ်ဝန်ရှိသည်ဟု ယူဆရသည့် နောက်ဆုံးအခြေအနေများကို တက်ရောက်ရန် အဲလိဇဘက်ကို နန်းတော်သို့ ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့သည်။ အကယ်၍ မေရီနှင့် သူမ၏ ကလေးသာ သေဆုံးသွားပါက အဲလိဇဘက်သည် ဘုရင်မ ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သော်လည်း မေရီက ကျန်းမာသော ကလေးတစ်ဦး ဖွားမြင်ခဲ့လျှင်မူ အဲလိဇဘက် ဘုရင်မဖြစ်ရန် အခွင့်အရေးမှာ သိသိသာသာ လျော့နည်းသွားမည် ဖြစ်သည်။ မေရီတွင် ကိုယ်ဝန်မရှိကြောင်း ထင်ရှားလာသည့်အခါတွင်မူ သူမ ကလေးရနိုင်တော့မည်ဟု မည်သူမျှ မယုံကြည်ကြတော့ပေ။ ထို့ကြောင့် အဲလိဇဘက် ထီးနန်းဆက်ခံရန် သေချာသလောက် ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ၁၅၅၆ ခုနှစ်တွင် စပိန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည့် ဘုရင် ဖိလစ်သည် ထိုနိုင်ငံရေး လက်တွေ့အခြေအနေအသစ်ကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပြီး သူ၏ မိန်းမညီမ (မရီး) တော်စပ်သူနှင့် ရင်းနှီးအောင် ပေါင်းသင်းခဲ့သည်။ သူမသည် ပြင်သစ်တွင် ကြီးပြင်းခဲ့ပြီး ပြင်သစ်အိမ်ရှေ့စံ ဖရန်စစ်နှင့် စုလျားရစ်ပတ်ထားသည့် စကော့တလန်ဘုရင်မ မေရီထက်စာလျှင် ပိုမိုကောင်းမွန်သော မဟာမိတ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် သူ၏ ဇနီးဖြစ်သူ မေရီ ဖျားနာလာသောအခါ ဖိလစ်သည် အဲလိဇဘက်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးရန် ဖဲရီးယား နယ်စားကြီး ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဤတွေ့ဆုံမှုကို ၁၅၅၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သူမ ပြန်လည်နေထိုင်ခဲ့သည့် ဟတ်ဖီးလ်ဒ် အိမ်တော်၌ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အစိုးရအဖွဲ့အတွက် အစီအစဉ်များကို စတင် ရေးဆွဲနေပြီ ဖြစ်သည်။ မေရီသည် ၁၅၅၈ နိုဝင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် အဲလိဇဘက်ကို သူမ၏ ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပြီး နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် မေရီ ကွယ်လွန်သောအခါ အဲလိဇဘက်သည် ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == ထီးနန်းဆက်ခံခြင်း == အဲလိဇဘက်သည် အသက် ၂၅ နှစ် အရွယ်တွင် ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး မိမိအပေါ် သစ္စာခံရန် ဟတ်ဖီးလ်ဒ် သို့ ရောက်ရှိလာကြသော သူမ၏ အတိုင်ပင်ခံ ကောင်စီဝင်များနှင့် အခြား အဆင့်မြင့် မှူးမတ်မျိုးနွယ်များရှေ့တွင် သူမ၏ ရည်ရွယ်ချက်များကို ထုတ်ဖော် ကြေညာခဲ့သည်။ ၎င်းမိန့်ခွန်းသည် ဘုရင်တစ်ပါးတွင် "ရုပ်ခန္ဓာ နှစ်ပါး" (အုပ်ချုပ်သူ၏ သဘာဝ ရုပ်ခန္ဓာနှင့် နိုင်ငံရေး ရုပ်ခန္ဓာ) ရှိသည်ဟူသော အလယ်ခေတ် နိုင်ငံရေး ဘာသာရေး အယူအဆကို သူမ စတင် သုံးနှုန်းခဲ့သည့် ပထမဆုံးသော သမိုင်းမှတ်တမ်း ဖြစ်သည် -<blockquote>'''"အမတ်မင်းတို့... သဘာဝတရား၏ နိယာမအရ ကျွန်ုပ်သည် ကျွန်ုပ်၏ အစ်မတော်အတွက် ဝမ်းနည်းပူဆွေးရပါသည်၊ ကျွန်ုပ်အပေါ် ကျရောက်လာသော တာဝန်ဗာရီ ကြောင့်လည်း အံ့အားသင့် တုန်လှုပ်မိရပါသည်။ သို့သော်လည်း ကျွန်ုပ်သည် ဘုရားသခင်၏ ဖန်ဆင်းခံတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ကိုယ်တော်၏ စီမံခန့်ခွဲမှုကို နာခံရန် တာဝန်ရှိသည်ဟူသော အသိဖြင့် ထိုတာဝန်ကို ခံယူပါမည်။ ယခု ကျွန်ုပ်ထံ အပ်နှံထားသော ဤရာထူးအာဏာ၌ ဘုရားသခင်၏ ကောင်းကင်ဘုံ အလိုတော်ကို ဆောင်ရွက်မည့် အစေခံတစ်ဦး ဖြစ်လာနိုင်ရန် ကိုယ်တော်၏ ဂရုဏာတော် အကူအညီကို နှလုံးသားထဲမှ လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ တောင်းခံအပ်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်သည် သဘာဝအရ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုတည်းသာ ရှိသော လူသားတစ်ဦး ဖြစ်သော်လည်း ကိုယ်တော်၏ ခွင့်ပြုချက်အရ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရန် နိုင်ငံရေး ခန္ဓာကိုယ် (အချုပ်အခြာအာဏာ) ကို ဆောင်ထားသူ ဖြစ်သည်နှင့်အညီ... ကျွန်ုပ်၏ အုပ်ချုပ်မှု၊ သင်တို့၏ အမှုထမ်းမှုတို့ဖြင့် အနန္တတန်ခိုးရှင် ဘုရားသခင်ထံ ကောင်းမွန်စွာ စာရင်းရှင်းနိုင်ရန်နှင့် ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ ကျွန်ုပ်တို့၏ နောင်လာနောက်သားများအတွက် သက်သာချောင်ချိမှု အမွေအနှစ်များ ချန်ထားရစ်နိုင်ရန် သင်တို့အားလုံး အစွမ်းကုန် ကူညီကြဖို့ တောင်းဆိုချင်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်သည် ကျွန်ုပ်၏ လုပ်ဆောင်ချက် အားလုံးကို ကောင်းမွန်သော အကြံဉာဏ်၊ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးမှုများနှင့်သာ လမ်းညွှန် လျှောက်လှမ်းသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။"'''</blockquote>နန်းဘိသိက်မြှောက်ခြင်း အခမ်းအနား မတိုင်မီ ညနေပိုင်းတွင် သူမ၏ အောင်ပွဲခံ စီတန်းလှည့်လည်မှုသည် မြို့တွင်းသို့ ဖြတ်သန်းသွားရာ ပြည်သူများက လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ ကြိုဆိုခဲ့ကြပြီး၊ ပရိုတက်စတင့် အငွေ့အသက် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ပါဝင်သော ဂုဏ်ပြုမိန့်ခွန်းများနှင့် ခမ်းနားသော ပြဇာတ်ပွဲလမ်းများဖြင့် ဂါရဝပြုခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်၏ ပွင့်လင်းပြီး ကြင်နာတတ်သော တုံ့ပြန်မှုများကြောင့် သူမအား ကြည့်ရှုနေကြသည့် ပြည်သူများမှာ "အလွန်အမင်း စိတ်လှုပ်ရှားကြည်နူး" ကာ စွဲလန်းသွားခဲ့ကြသည်။ နောက်တစ်နေ့ ဖြစ်သော '''၁၅၅၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင်''' (ဤရက်စွဲကို သူမ၏ ဗေဒင်ပညာရှင် ဂျွန် ဒီး က ရွေးချယ်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်) အဲလိဇဘက်သည် ဝက်စ်မင်စတာ အက်ဘေး ၌ ကာလိုင်းမှ ကက်သလစ် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး အိုဝင် အိုဂဲလ်သော်ပ် ၏ ဘိသိက်သွန်းခြင်းကို ခံယူကာ ဘုရင်မအဖြစ် နန်းတက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အော်ဂန်များ၊ ပုလွေများ၊ တံပိုးများ၊ စည်ဗုံများနှင့် ခေါင်းလောင်းသံများ နားကွဲမတတ် ဆူညံစွာ ထွက်ပေါ်နေသည့်ကြားမှ သူမအား ပြည်သူများ အသိအမှတ်ပြု လက်ခံနိုင်ရန် ထုတ်ဖော် ပြသခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကို အင်္ဂလန်၏ ဘုရင်မအဖြစ် ဝမ်းမြောက်စွာ ကြိုဆိုခဲ့ကြသော်လည်း၊ တိုင်းပြည်အတွင်းနှင့် ပြည်ပမှ ကက်သလစ်များ၏ ခြိမ်းခြောက်မှု အန္တရာယ် ရိပ်မြုံများကြောင့်လည်းကောင်း၊ သူမ မည်သူနှင့် အိမ်ထောင်ပြုမည်ဟူသော ရွေးချယ်မှုကြောင့်လည်းကောင်း တိုင်းနိုင်ငံမှာ စိုးရိမ်ပူပန်မှု အခြေအနေများအောက်တွင် ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ == ဘုရားကျောင်းများအားအုတ်မြစ်ချခြင်း == အဲလိဇဘက်၏ ကိုယ်ပိုင် ဘာသာရေး ယုံကြည်ချက်နှင့် ပတ်သက်၍ ပညာရှင်များအကြား အကျေအလည် ငြင်းခုံဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ သူမသည် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင်တစ်ဦး ဖြစ်သော်လည်း (လင်္ကာစွဲ ကားစင်တင် ယေရှုရုပ်တုကဲ့သို့သော) ကက်သလစ် အထိမ်းအမှတ် အမှတ်အသားများကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ပြီး၊ ပရိုတက်စတင့်တို့၏ အဓိက ယုံကြည်ချက်တစ်ခုကို ဆန့်ကျင်ကာ ဝတ်ပြုတရားဟောခြင်း ၏ အခန်းကဏ္ဍကို လျှော့ချခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်နှင့် သူမ၏ အကြံပေးများသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ (မိမိတို့နှင့် ဘာသာရေးမတူဟု ယူဆရသော) အင်္ဂလန်နိုင်ငံအပေါ် ကက်သလစ်တို့၏ ဘာသာရေးစစ်ပွဲ ဆင်နွှဲလာနိုင်မည့် ခြိမ်းခြောက်မှု အန္တရာယ်ကို ကြိုတင် ရိပ်မိခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘုရင်မသည် အင်္ဂလိပ် ပရိုတက်စတင့်တို့၏ လိုလားချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးရင်း တစ်ဖက်တွင်လည်း ကက်သလစ်များကို အလွန်အမင်း စိတ်အနှောင့်အယှက် မဖြစ်စေမည့် ပရိုတက်စတင့် အဖြေတစ်ခုကို ရှာဖွေခဲ့သည်။ သို့သော် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို တွန်းအားပေးနေသည့် ပျူရီတန် များကိုမူ သူမ သည်းခံခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၅၅၉ ခုနှစ် လွှတ်တော်သည် အက်ဒွပ် ၆ ၏ ပရိုတက်စတင့် ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှုကို အခြေခံ၍၊ ဘုရင် (သို့မဟုတ် ဘုရင်မ) ကို အထွတ်အထိပ် ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ထားရှိကာ ဝတ်လဲတော်များကဲ့သို့သော ကက်သလစ် အင်္ဂါရပ်များစွာ ပါဝင်သည့် အသင်းတော်တစ်ခုအတွက် ဥပဒေများကို စတင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ အောက်လွှတ်တော် က ထိုအဆိုပြုချက်များကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထောက်ခံခဲ့သော်လည်း အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေကြမ်း သည် အထက်လွှတ်တော်တွင် အထူးသဖြင့် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီးများ၏ ကန့်ကွက်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ထိုအချိန်တွင် ကန်တာဘာရီ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး ရာထူး အပါအဝင် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး နေရာအများအပြား လစ်လပ်နေခဲ့ခြင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်အတွက် ကံကောင်းသွားခဲ့သည်။ ယင်းက အထက်လွှတ်တော်တွင်းရှိ သူမကို ထောက်ခံသူများအား ကက်သလစ် ဂိုဏ်းအုပ်များနှင့် ရှေးရိုးစွဲမှူးမတ်များကို မဲအသာဖြင့် အနိုင်ရစေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက်သည် အမျိုးသမီးတစ်ဦး ခံယူရန် မသင့်တော်ဟု လူအများက ယူဆကြသည့် အငြင်းပွားဖွယ်ရာ "အသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံးအဓိပတိ " ဟူသော ဘွဲ့အမည်အစား '''"အင်္ဂလန်အသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံးအုပ်ချုပ်သူ"''' ဟူသော ဘွဲ့အမည်ကိုသာ လက်ခံခဲ့ရသည်။ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေသစ်သည် ၁၅၅၉ ခုနှစ် မေလ ၈ ရက်နေ့တွင် ဥပဒေ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြည်သူ့ဝန်ထမ်း အားလုံးသည် ဘုရင်မအား အမြင့်ဆုံးအုပ်ချုပ်သူအဖြစ် သစ္စာဆိုကြရပြီး သစ္စာမဆိုပါက ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခြင်း ခံရမည့် အန္တရာယ် ရှိခဲ့သည်။ မေရီဘုရင်မ လက်ထက်ကဲ့သို့ ဘာသာရေး သဘောထားကွဲလွဲသူများကို နှိပ်ကွပ်ညှဉ်းပန်းမှုမျိုး ထပ်မံမဖြစ်ပွားစေရန် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နှိမ်နင်းရေးဥပဒေများကို ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု ညီညွတ်မျှတရေး ဥပဒေသစ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး ဘုရားကျောင်းတက်ရန်နှင့် ၁၅၅၉ ခုနှစ် ဘုံဝတ်ပြုဆုတောင်းစာအုပ်ကို မဖြစ်မနေ အသုံးပြုရန် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော်လည်း ဘုရားကျောင်းမတက်ဘဲ အာခံသူများအတွက် ပြစ်ဒဏ်များမှာမူ ပြင်းထန်ခြင်း မရှိလှပေ။ ၁၅၅၉ ခုနှစ် ညွှန်ကြားချက်များတွင် ဂီတကို "သီဆိုခြင်းမပြုဘဲ ဖတ်ကြားသကဲ့သို့ ရှင်းလင်းစွာ နားလည်စေရမည်" ဟု ဖော်ပြထားသော်လည်း နေ့ရက်၏ အချို့သော အချိန်များတွင် ပိုမိုဆန်းပြားသော တေးသီချင်းများကို ခွင့်ပြုခဲ့ပြီး တော်ဝင်ဝတ်ပြုကျောင်း တွင် ဆာရမ် စာသားများဖြင့် လက်တင်မော်တက် သီချင်းများ စပ်ဆိုသည့် အလေ့အထမှာ ဆက်လက် တည်ရှိခဲ့သည်။ == အိမ်ထောင်ရေး မေးခွန်း == အဲလိဇဘက် နန်းတက်စကတည်းက သူမ အိမ်ထောင်ပြုလိမ့်မည်ဟု လူအများက မျှော်လင့်ခဲ့ကြပြီး မည်သူနှင့် လက်ထပ်မည်နည်းဟူသော မေးခွန်း ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ သူမသည် ကမ်းလှမ်းမှုများစွာကို ရရှိခဲ့သော်လည်း မည်သည့်အခါမျှ အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ဘဲ သားသမီးလည်း မထွန်းကားခဲ့ပေ။ ယင်းသို့ ဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်းကိုမူ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မသိရသေးပေ။ သမိုင်းပညာရှင်များက သောမတ်စ် ဆေးမွား ၏ ဖြစ်ရပ်ကြောင့် သူမသည် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်ဆံရေးများကို စိတ်ကုန်သွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သုံးသပ်ကြသည်။ သူမသည် အသက် ၅၀ ခန့်အထိ လူပျိုတော်အချို့ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ သူမ၏ နောက်ဆုံး တော်ဝင်စကားကမ်းလှမ်းမှုမှာ သူမထက် ၂၂ နှစ်ငယ်သော အန်ဂျူးနယ်စားကြီး ဖရန်စစ် နှင့် ဖြစ်သည်။ စပိန်နိုင်ငံ ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ၏ လက်ခုပ်တွင်းသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သော သူမ၏ အစ်မဖြစ်သူကဲ့သို့ပင် အိမ်ထောင်ပြုခြင်းသည် အာဏာဆုံးရှုံးနိုင်ခြေ ရှိသော်လည်း တစ်ဖက်တွင်မူ ထီးနန်းဆက်ခံမည့် သားသမီး ရရှိနိုင်မည့် အခွင့်အရေးကို ပေးစွမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ခင်ပွန်းဖြစ်သူကို ရွေးချယ်မှု လွဲမှားပါက နိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှု သို့မဟုတ် တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများကိုပင် လှုံ့ဆော်ပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်သွားနိုင်ပေသည်။ == ရောဘတ်ဒတ်ဒ်လေ == ၁၅၅၉ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ငယ်သူငယ်ချင်း ဖြစ်သူ '''ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေ''' ကို ချစ်မြတ်နိုးနေကြောင်း ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ ရောဘတ်၏ ဇနီးဖြစ်သူ အေမီ သည် "ရင်သားတစ်ဖက်တွင် ဝေဒနာ" ခံစားနေရပြီး အကယ်၍ သူ၏ ဇနီးသာ ကွယ်လွန်သွားပါက ဘုရင်မကြီးသည် ရောဘတ်နှင့် လက်ထပ်လိုနေကြောင်း ပြောစကားများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီသို့ ရောက်သောအခါ ပြည်ပမှ မင်းသားများနှင့် မှူးမတ်အချို့သည် အဲလိဇဘက်၏ လက်ကို ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ရရန် အပြိုင်အဆိုင် ကြိုးပမ်းလာကြသည်။ စိတ်မရှည်ဖြစ်နေကြသော ၎င်းတို့၏ သံတမန်များသည် ပိုမို၍ နာမည်ပျက်စေမည့် စကားများကို အတင်းအဖျင်း ပြောဆိုလာကြပြီး ဘုရင်မကြီး အနှစ်သက်ဆုံးသူနှင့် လက်ထပ်မည့် ကိစ္စကို အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် လက်ခံကြမည်မဟုတ်ကြောင်း ဤသို့ အစီရင်ခံခဲ့ကြသည် - ''"သူမနှင့် သူ့အပေါ် ဒေါသတကြီး အော်ဟစ်ဆဲဆိုခြင်း မပြုသည့်သူ ဟူ၍ တစ်ဦးမျှ မရှိပါ... သူမသည် မိမိ မျက်နှာသာပေးထားသော ရောဘတ်ကလွဲ၍ မည်သူ့ကိုမျှ လက်ထပ်မည်မဟုတ်ပေ။"'' ၁၅၆၀ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလတွင် အေမီ ဒတ်ဒ်လေသည် လှေကားပေါ်မှ ပြုတ်ကျ၍ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ရင်ခွဲစစ်ဆေးသူ၏ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုအရ ယင်းမှာ မတော်တဆမှုတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသော်လည်း၊ လူအများစုကမူ ရောဘတ်သည် ဘုရင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်နိုင်ရန်အတွက် သူ၏ ဇနီးကို သေကြောင်းကြံစည်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု သံသယဝင်ခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေနှင့် လက်ထပ်ရန် အချိန်အတန်ကြာ အလေးအနက် စဉ်းစားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဝီလျံ ဆီစီလ်၊ နီကိုးလတ်စ် သရော့ခ်မော်တန် နှင့် အချို့သော ရှေးရိုးစွဲ မှူးမတ်များက ၎င်းတို့၏ သဘောမတူကန့်ကွက်မှုကို အထင်အရှား ပြသခဲ့ကြသည်။ ထိုလက်ထပ်ပွဲသာ ဖြစ်မြောက်လာပါက မှူးမတ်မျိုးနွယ်များ တော်လှန်ပုန်ကန်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ကောလာဟလများပင် ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်မကြီးအတွက် ထည့်သွင်းစဉ်းစားနေသည့် အခြားသော အိမ်ထောင်ဖက်လောင်းများ ရှိနေသည့်ကြားမှ ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေသည် နောက်ထပ် ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုနီးပါးခန့်အထိ အိမ်ထောင်ဖက် ဖြစ်လာနိုင်ခြေရှိသူအဖြစ် ဆက်လက် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူမကိုယ်တိုင် သူ့ကို လက်ထပ်ရန် ရည်ရွယ်ချက် မရှိတော့သည့်တိုင်အောင် ရောဘတ်၏ အချစ်ရေးနှင့် ပတ်သက်လာလျှင် အလွန်အမင်း သဝန်တိုတတ်သူ ဖြစ်သည်။ သူမသည် ၁၅၆၄ ခုနှစ်တွင် ဒတ်ဒ်လေကို '''လက်စတာ နယ်စားကြီး''' အဖြစ် ဘွဲ့ထူးအဆင့်အတန်း တိုးမြှင့်ပေးခဲ့သည်။ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် ရောဘတ်သည် နောက်ဆုံး၌ လက်တစ် ကနိုးလစ် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ရာ၊ ဘုရင်မကြီးသည် ဒေါသတကြီး တုံ့ပြန်မှုများကို အကြိမ်ကြိမ် ပြသခဲ့ပြီး သူမအား တစ်သက်တာလုံး မုန်းတီးသွားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သမိုင်းပညာရှင် စူဇန် ဒိုရန် က ထိုအခြေအနေကို ဖော်ပြခဲ့သကဲ့သို့ပင် ဒတ်ဒ်လေသည် အဲလိဇဘက်၏ '''"စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ ဘဝအလယ်ဗဟိုတွင် အမြဲတမ်း တည်ရှိနေခဲ့သည်"'''။ သူသည် ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် [[စပိန်ရေတပ်ကြီး]] ကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက် ကိုယ်တိုင် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် သူမ၏ အရေးအကြီးဆုံးသော ကိုယ်ပိုင် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများထဲ၌ သူပေးပို့ခဲ့သော စာတစ်စောင်ကို တွေ့ရှိခဲ့ရပြီး ၎င်းစာအပေါ်တွင် သူမ၏ လက်ရေးဖြင့် '''"သူ၏ နောက်ဆုံးစာ"''' ဟု မှတ်သားထားခဲ့သည်။ == ပြည်ပမှ အိမ်ထောင်ဖက်လောင်းများ == အိမ်ထောင်ရေး ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုများသည် အဲလိဇဘက်၏ နိုင်ငံခြားရေး မူဝါဒတွင် အဓိက သော့ချက်ကျသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမသည် ၁၅၅၉ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် သူမ၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ အစ်မဖြစ်သူ၏ မုဆိုးဖို စပိန်ဘုရင် ဖိလစ်၏ ကမ်းလှမ်းချက်ကို ငြင်းပယ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဆွီဒင်နိုင်ငံ ဘုရင် အဲရစ် ၁၄ ( ၏ စကားကမ်းလှမ်းမှုကိုမူ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ငယ်စဉ်ဘဝကပင် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံနှင့် အောင်သွယ်တော်ပြုရန် ဆွေးနွေးမှုများ ရှိခဲ့ဖူးသည်။ ၁၅၄၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ ၈ က ဒိန်းမတ်မင်းသား ဟောလ်စတိန်း-ဂေါ့တော့ပ်မှ နယ်စားကြီး အဒေါ့ဖ် နှင့် လက်ထပ်ရန် အဆိုပြုခဲ့ဖူးပြီး၊ ဆမ်းမားဆက် နယ်စားကြီး အက်ဒဝပ် ဆေးမိုး ကလည်း နှစ်အနည်းငယ်အကြာတွင် မင်းသား ဖရက်ဒရစ် (နောက်ပိုင်းတွင် ဖရက်ဒရစ် ၂) နှင့် လက်ထပ်ရန် အကြံပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်းဆွေးနွေးမှုများသည် ၁၅၅၁ ခုနှစ်တွင် ပျယ်ပြယ်သွားခဲ့သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ် ဝန်းကျင်နှစ်များတွင် ဒိန်းမတ်-အင်္ဂလန် ပရိုတက်စတင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရန် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့ကြပြီး ဆွီဒင်၏ အဆိုပြုချက်ကို တုံ့ပြန်ရန်အတွက် ဘုရင် ဖရက်ဒရစ် ၂ သည် ၁၅၅၉ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် အဲလိဇဘက်ထံ စကားကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။ နှစ်ပေါင်းများစွာတိုင်အောင် သူမသည် ဖိလစ်၏ ဝမ်းကွဲညီအစ်ကို တော်စပ်သူ သြစတြီးယား မင်းသားကြီး ချားလ်စ် ၂ နှင့် လက်ထပ်ရန် အလေးအနက် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၆၉ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ဟက်ဘ်စဘတ် မင်းဆက်နှင့် ဆက်ဆံရေးမှာ ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အဲလိဇဘက်သည် ပြင်သစ် ဗာလွား မင်းဆက်မှ မင်းသားနှစ်ပါးနှင့် လက်ထပ်ရန် တစ်လှည့်စီ ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ ပထမဦးစွာ အန်ဂျူး နယ်စားကြီး ဟင်နရီ နှင့် ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းနောက် ၁၅၇၂ ခုနှစ်မှ ၁၅၈၁ ခုနှစ်အထိတွင်မူ ယခင်က အလန်ဆွန် နယ်စားကြီး ဖြစ်ခဲ့သော ဟင်နရီ၏ ညီတော် အန်ဂျူး နယ်စားကြီး ဖရန်စစ် တို့နှင့် ဖြစ်သည်။ ဤနောက်ဆုံး အိမ်ထောင်ရေး ကမ်းလှမ်းချက်သည် နယ်သာလန် တောင်ပိုင်းအပေါ် စပိန်တို့၏ ထိန်းချုပ်မှုကို ဆန့်ကျင်မည့် မဟာမိတ် အစီအစဉ်နှင့် ဆက်စပ်နေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဖရန်စစ် ပေးပို့ထားသော ဖားရုပ်သဏ္ဌာန် နားကပ်ကို ဆင်မြန်းခဲ့သည်အထိ ထိုစကားကမ်းလှမ်းမှုကို အချိန်အတန်ကြာ အလေးအနက် သဘောထားခဲ့ပုံရသည်။ ၁၁၆၃ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်က ဧကရာဇ်မင်းမြတ်၏ သံအမတ်တစ်ဦးအား "ကျွန်ုပ်၏ သဘာဝစိတ်အလိုအတိုင်းသာ လိုက်ရမည်ဆိုလျှင် ဘုရင်မဖြစ်ပြီး အိမ်ထောင်သည် ဘဝဖြင့် နေရခြင်းထက် တောင်းစားရသည့် အမျိုးသမီး ဖြစ်ပါစေဦးတော့ တစ်ကိုယ်ရေတည်း နေရခြင်းကိုသာ မရမက ရွေးချယ်ပါလိမ့်မည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ထိုနှစ် နှောင်းပိုင်းတွင် အဲလိဇဘက်၌ ကျောက်ကြီးရောဂါစွဲကပ်ပြီးနောက် ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူ မေးခွန်းသည် လွှတ်တော်တွင် အပြင်းအထန် ငြင်းခုံစရာ ကိစ္စရပ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လွှတ်တော်အမတ်များက ဘုရင်မကြီး ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားခြင်းမှ ကာကွယ်ရန်အတွက် အိမ်ထောင်ပြုရန် သို့မဟုတ် ဆက်ခံမည့်သူကို အမည်စာရင်း တင်သွင်းရန် တိုက်တွန်းခဲ့ကြသည်။ သို့သော် သူမက ၎င်းနှစ်ခုစလုံးကို လုပ်ဆောင်ရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ဧပြီလတွင် သူမသည် လွှတ်တော်ကို ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့ပြီး ၁၅၆၆ ခုနှစ်တွင် အခွန်တိုးကောက်ရန် လွှတ်တော်၏ ထောက်ခံမှု လိုအပ်လာချိန်အထိ လွှတ်တော်ကို ပြန်လည်ခေါ်ယူခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ ယခင်က အိမ်ထောင်ပြုမည်ဟု ကတိပေးခဲ့ဖူးသောကြောင့် သူမသည် ငြိမ်သက်ခြင်းမရှိသော အောက်လွှတ်တော်သို့ ဤသို့ ပြောကြားခဲ့သည် -<blockquote>'''"ကျွန်ုပ်၏ ဂုဏ်သိက္ခာအတွက် လူအများရှေ့တွင် ပြောကြားခဲ့သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်တစ်ဦး၏ ကတိစကားကို မည်သည့်အခါမျှ ဖျက်ဖျက်မည်မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ် ထပ်မံပြောကြားလိုသည်မှာ ကျွန်ုပ် လက်ထပ်ရန် ရည်ရွယ်ထားသူကို ဖြစ်စေ၊ ကျွန်ုပ်ကိုယ်တိုင်ကို ဖြစ်စေ ဘုရားသခင်က ရုပ်သိမ်းမသွားခဲ့လျှင် သို့မဟုတ် အခြားသော ကြီးမားသည့် အဟန့်အတားတစ်ခုခု မဖြစ်ပွားခဲ့လျှင် ကျွန်ုပ် အဆင်ပြေပြေ လုပ်ဆောင်နိုင်သမျှ အမြန်ဆုံး အိမ်ထောင်ပြုပါမည်။"'''</blockquote>၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်သို့ ရောက်သောအခါ အစိုးရအဖွဲ့အတွင်းရှိ အဆင့်မြင့် ပုဂ္ဂိုလ်များသည် အဲလိဇဘက်အနေဖြင့် မည်သည့်အခါမျှ အိမ်ထောင်ပြုမည်မဟုတ် သို့မဟုတ် ဆက်ခံသူကို အမည်ထုတ်ဖော်လိမ့်မည်မဟုတ်ကြောင်း သီးသန့် လက်ခံခဲ့ကြသည်။ ဝီလျံ ဆီစီလ်သည် ထီးနန်းဆက်ခံမှု ပြဿနာအတွက် ဖြေရှင်းနည်းများကို စတင် ရှာဖွေနေပြီ ဖြစ်သည်။ အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်သည် တာဝန်မဲ့သူအဖြစ် မကြာခဏ စွပ်စွဲခံခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း သူမ၏ နှုတ်ဆိတ်နေမှုက သူမ၏ ကိုယ်ပိုင် နိုင်ငံရေး လုံခြုံမှုကို ပိုမိုခိုင်မာစေခဲ့သည်။ အကယ်၍ သူမက ဆက်ခံမည့်သူကို အမည်နာမ သတ်မှတ်လိုက်ပါက သူမ၏ ထီးနန်းသည် အာဏာသိမ်းမှုဒဏ်ကို ခံရနိုင်ခြေ ရှိကြောင်းကို သူမ သိရှိထားခဲ့သည်။ သူမ၏ ယခင် သာဓကဖြစ်သော မေရီဘုရင်မကို ဆန့်ကျင်သည့် လုပ်ကြံမှုများတွင် "ကျွန်ုပ်ကိုယ်တိုင် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသကဲ့သို့ ဒုတိယမြောက် အာဏာရှိသူ ပုဂ္ဂိုလ်" ကို မည်သို့ ဗဟိုချက်အဖြစ် အသုံးချခဲ့ကြသည်ကို သူမ ကောင်းစွာ မှတ်မိနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ == အပျိုစင်ဘဝ == အဲလိဇဘက်၏ အိမ်ထောင်မပြုဘဲ နေထိုင်ခဲ့သည့် အခြေအနေသည် အပျိုစင်မယ်တော်မေရီ နှင့် ဆက်စပ်သော '''အပျိုစင်ဘဝကို အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုသည့် ဝါဒ''' တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ကဗျာများနှင့် ပုံတူပန်းချီများတွင် သူမကို သာမန်အမျိုးသမီးတစ်ဦးအဖြစ် မဟုတ်ဘဲ အပျိုစင်တစ်ဦး၊ နတ်ဘုရားမတစ်ပါး သို့မဟုတ် နှစ်မျိုးစလုံးအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ ကနဦးတွင် အဲလိဇဘက် ကိုယ်တိုင်သာ သူမ၏ အပေါ်ယံ အပျိုစင်ဘဝကို ဂုဏ်ထူးဆောင်အဖြစ် ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ်တွင် သူမက အောက်လွှတ်တော်သို့ "နောက်ဆုံးတွင် ကျွန်ုပ်အတွက် ဤမျှနှင့်တင် လုံလောက်ပါပြီ၊ ကမ္ပည်း ကျောက်စာတိုင်တစ်ခုပေါ်၌ 'ဘုရင်မတစ်ပါးသည် ဤမျှသော ကာလပတ်လုံး စိုးစံခဲ့ပြီး အပျိုစင်ဘဝဖြင့် ရှင်သန်ကာ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်' ဟု ဖော်ပြထားရုံဖြင့် ပြည့်စုံပါပြီ" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ကဗျာဆရာများနှင့် စာရေးဆရာများက ထိုအကြောင်းအရာကို ဆက်ခံပြီး အဲလိဇဘက်ကို ချီးမွမ်းမြှောက်စားသည့် အနုပညာ သင်္ကေတပုံဖော်မှုများကို ထုဆစ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် အပျိုစင်ဘုရင်မကြီးအား လူထုရှေ့တွင် ဂုဏ်ပြုချီးကျူးမှုများသည် အလန်ဆွန် နယ်စားကြီးနှင့် ဘုရင်မကြီး၏ အိမ်ထောင်ရေး ဆွေးနွေးမှုများကို မသိမသာ ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်ကြောင်း ပြသသည့် လျှို့ဝှက်ချက် သင်္ကေတတစ်ခုအဖြစ် အသုံးတော်ခံခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် အဲလိဇဘက်သည် မိမိကိုယ်ကို ဘုရားသခင်၏ စောင့်ရှောက်မှုအောက်၌ မိမိ၏ တိုင်းနိုင်ငံ၊ ပြည်သူလူထုနှင့် လက်ထပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာ ဆိုခဲ့သည်။ ၁၅၉၉ ခုနှစ်တွင် သူမက ပြည်သူများကို ရည်ညွှန်း၍ "ကျွန်ုပ်၏ လင်ယောက်ျားများ ဖြစ်ကြသော ကျွန်ုပ်၏ ကောင်းလှစွာသော ပြည်သူအပေါင်းတို့" ဟု မိန့်ကြားခဲ့သည်။ ဤသို့ အပျိုစင်ဖြစ်သည်ဟူသော အခိုင်အမာဆိုချက်ကို လူတိုင်းက လက်ခံခဲ့ကြသည်တော့ မဟုတ်ပေ။ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များက အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ရုပ်ခန္ဓာနှင့်အတူ နိုင်ငံတော်ကိုပါ သင်္ကေတအရ ညစ်နွမ်းစေသည့် "ညစ်ညမ်းသော ရာဂစိတ်" ၌ ပျော်မွေ့နေသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်။ ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ ၄ က ဥရောပ၏ ကြီးမားသော မေးခွန်းကြီးများထဲမှ တစ်ခုမှာ "ဘုရင်မကြီး အဲလိဇဘက်သည် အပျိုစင် စစ်မစစ်" ဟူသော အချက်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ အပျိုစင်ဘဝနှင့် ပတ်သက်လာလျှင် အဓိက အကျဆုံး မေးခွန်းမှာ ဘုရင်မကြီးသည် ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေနှင့် အချစ်ဇာတ်လမ်းကို အမှန်တကယ် လက်တွေ့ကျကျ ဆက်ဆံခဲ့ဖူးသလား (ကာမစပ်ယှက်ခဲ့ဖူးသလား) ဆိုသည့် အချက်ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ်တွင် သူမသည် ဒတ်ဒ်လေ၏ အိပ်ခန်းကို သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်အဆောင်များနှင့် ကပ်လျက်သို့ ပြောင်းရွှေ့စေခဲ့သည်။ ၁၅၆၁ ခုနှစ်တွင်မူ သူမသည် ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖောယောင်စေသည့် ရောဂါဝေဒနာတစ်ခုကြောင့် လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်စွာ အိပ်ရာထဲလဲနေခဲ့သည်။ ၁၅၈၇ ခုနှစ်တွင် မိမိကိုယ်ကို '''အာသာ ဒတ်ဒ်လေ''' ဟု ခေါ်ဆိုသော လူငယ်တစ်ဦးသည် သူလျှိုဖြစ်နိုင်သည်ဟူသော သံသယဖြင့် စပိန်ကမ်းရိုးတန်းတွင် ဖမ်းဆီးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ထိုလူငယ်က သူသည် အဲလိဇဘက်နှင့် ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေတို့၏ တရားမဝင် သားသမီး (ကောင်မစပ်ဘဲ ရခဲ့သောသား) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့ပြီး၊ သူ၏ အသက်မှာလည်း ၁၅၆၁ ခုနှစ် ဘုရင်မကြီး ဖျားနာစဉ်က မွေးဖွားခဲ့သည့် အချိန်ကာလနှင့် ကိုက်ညီနေသည်။ သူ့ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် မက်ဒရစ်မြို့သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ပြီး စပိန်နိုင်ငံသို့ ပြည်နှင်ဒဏ်ခံထားရသည့် ကက်သလစ် မှူးမတ်တစ်ဦးနှင့် ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ၏ အတွင်းရေးမှူးဖြစ်သူ ဖရန်စစ် အင်းဂဲလ်ဖီးလ်ဒ်က စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့သည်။ ထိုစစ်ဆေးမှုကို ဖော်ပြထားသည့် စာသုံးစောင် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေပြီး၊ ၎င်းစာများထဲတွင် တော်ဝင်နန်းတော်၌ မွေးဖွားချိန်မှစ၍ စပိန်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာချိန်အထိ အာသာက သူ၏ ဘဝဇာတ်ကြောင်းဟု အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည့် အသေးစိတ်အချက်အလက်များ ပါဝင်သည်။ သို့သော်လည်း ယင်းက စပိန်လူမျိုးများကို ယုံကြည်အောင် မစွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့ပေ။ အင်းဂဲလ်ဖီးလ်ဒ်က ဘုရင် ဖိလစ်အား အာသာ၏ "ပြောဆိုချက်မှာ လက်ရှိတွင် ဘာမျှအရာမထင်ပါ" ဟု ဝန်ခံခဲ့သော်လည်း "သူ့ကို ထွက်ပြေးခွင့်မပြုသင့်ဘဲ အလွန်လုံခြုံစွာ ဖမ်းဆီးထားသင့်သည်" ဟု အကြံပြုခဲ့သည်။ ဘုရင်က သဘောတူခဲ့ပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ အာသာ၏ သတင်းကို မည်သူမျှ မကြားရတော့ပေ။ ခေတ်သစ် ပညာရှင်များက ထိုဇာတ်လမ်း၏ အခြေခံယူဆချက်ကို '''"မဖြစ်နိုင်သောအရာ"''' အဖြစ် ပယ်ချခဲ့ကြပြီး အဲလိဇဘက်၏ ဘဝကို ထိုခေတ်က လူများက အနီးကပ် အလွန်စောင့်ကြည့်ခဲ့ကြသဖြင့် သူမအနေဖြင့် ကိုယ်ဝန်ရှိခြင်းကို ဖုံးကွယ်ထားနိုင်ရန် လုံးဝ မဖြစ်နိုင်ကြောင်း အခိုင်အမာ ဆိုကြသည်။ == စကော့တလန် ဘုရင်မ မေရီ == စကော့တလန်နိုင်ငံအပေါ် အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံး မူဝါဒမှာ ထိုနေရာ၌ ပြင်သစ်တို့ ရောက်ရှိအခြေစိုက်နေမှုကို ဆန့်ကျင်ရန် ဖြစ်သည်။ ပြင်သစ်တို့က အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ပြီး သူမ၏ ကက်သလစ်ဘာသာဝင် ဝမ်းကွဲညီမဖြစ်သူ စကော့တလန်ဘုရင်မ မေရီ ကို ထီးနန်းတင်ရန် ကြံစည်နေကြမည်ကို သူမ စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ မေရီသည် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ အစ်မတော်စပ်သူ မာဂရက် ၏ မြေးဖြစ်သောကြောင့် လူအများက သူမအား အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံမည့် တရားဝင်အမွေခံအဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ မေရီကိုယ်တိုင်ကလည်း မိမိသည် ဘုရင်မကြီးနှင့် "အနီးစပ်ဆုံး သွေးချင်းတော်စပ်သူ" ဖြစ်သည်ဟု ကြွေးကြော်ခဲ့သည်။ ပရိုတက်စတင့် သူပုန်များကို ကူညီရန် စကော့တလန်သို့ စစ်တပ်စေလွှတ်ဖို့ အဲလိဇဘက်အား တိုက်တွန်းခဲ့ကြပြီး၊ ထိုစစ်ဆင်ရေးမှာ ထိရောက်မှုမရှိခဲ့သော်လည်း ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၅၆၀ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လတွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သော အီဒင်ဘတ်ချ် စာချုပ်အရ မြောက်ဘက်ပိုင်းမှ ပြင်သစ်တို့၏ ခြိမ်းခြောက်မှုကို ဖယ်ရှားနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၆၁ ခုနှစ်တွင် မေရီသည် အာဏာစက်ကို ဆုပ်ကိုင်ရန် ပြင်သစ်မှ စကော့တလန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာချိန်၌ ထိုနိုင်ငံတွင် ပရိုတက်စတင့်အသင်းတော် အခြေခိုင်နေပြီဖြစ်ပြီး အဲလိဇဘက်က ထောက်ပံ့ထားသော ပရိုတက်စတင့်မှူးမတ်များ၏ ကောင်စီက တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်နေပြီ ဖြစ်သည်။ မေရီသည် ထိုစာချုပ်ကို အတည်ပြုရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ၁၅၆၃ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်သည် သက်ဆိုင်သူနှစ်ဦးစလုံးအား တစ်ဦးမျှ ကြိုတင်မမေးမြန်းဘဲ သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်အိမ်ထောင်ဖက်လောင်းဖြစ်သူ ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေကို မေရီ၏ ခင်ပွန်းအဖြစ် အဆိုပြုခဲ့သည်။ နှစ်ဦးစလုံးက စိတ်အားထက်သန်မှုမရှိကြောင်း ပြသခဲ့ကြပြီးနောက် ၁၅၆၅ ခုနှစ်တွင် မေရီသည် အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် လက္ခဏာကိုယ်စီရှိကြသော လော့ဒ် ဒါန်လေ ဟု လူသိများသည့် ဟင်နရီ စတူးဝပ် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ထိုလက်ထပ်မှုသည် စကော့တလန် ပရိုတက်စတင့်များနှင့် အဲလိဇဘက်တို့အား အောင်ပွဲကို သက်သက်သာသာ အပ်နှင်းလိုက်သကဲ့သို့ ဖြစ်စေခဲ့သော မေရီ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အမှားများထဲမှ ပထမဆုံးအမှား ဖြစ်သည်။ ဒါန်လေသည် လူထုအတွင်း လျင်မြန်စွာ လူမုန်းများလာခဲ့ပြီး ၁၅၆၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဘော့သ်ဝဲလ် နယ်စားကြီး ဂျိမ်း ဟက်ဗ်ဘန်း ဦးဆောင်မှု သေချာသလောက်ရှိသော ကြံစည်သူများ၏ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ထိုဖြစ်ရပ်အပြီး မကြာမီ ၁၅၆၇ ခုနှစ် မေလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် မေရီသည် ဘော့သ်ဝဲလ်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ရာ၊ သူမကိုယ်တိုင် ခင်ပွန်းဖြစ်သူကို လုပ်ကြံမှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေခဲ့သည်ဟူသော သံသယများကို ပိုမိုကြီးထွားစေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က ထိုလက်ထပ်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ မေရီအား ဤသို့ စာရေးသားကာ ပြတ်ပြတ်သားသား ရင်ဆိုင်ခဲ့သည် -<blockquote>"အခြားသော နာမည်ဆိုးဖြင့် ကျော်ကြားသည့် ချို့ယွင်းချက်များအပြင်၊ သင်၏ ကွယ်လွန်သူ ခင်ပွန်းကို လုပ်ကြံမှုဖြင့် လူထုအကြား စွပ်စွဲခံထားရသူ၊ ထို့အပြင် (ကျွန်ုပ်တို့က မဟုတ်မမှန်ဟု ယုံကြည်လိုသော်လည်း) သင့်ကိုပါ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပတ်သက်နေသည်ဟု ဆိုနေကြသော ထိုသို့သော လက်အောက်ခံတစ်ဦးကို ဤမျှ အလျင်စလို လက်ထပ်လိုက်ခြင်းထက် သင်၏ ဂုဏ်သိက္ခာအတွက် ပိုမိုဆိုးရွားသော ရွေးချယ်မှုမျိုး မည်သို့ ရှိနိုင်ပါဦးမည်နည်း။"</blockquote>ဤဖြစ်ရပ်များသည် မေရီအား လျင်မြန်စွာ ရှုံးနိမ့်စေခဲ့ပြီး လော့ဂျ်လတ်ဗန် ရဲတိုက်တွင် ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခံရခြင်းသို့ ဦးတည်သွားခဲ့သည်။ စကော့တလန်မှူးမတ်များက သူမအား နန်းချပြီး သူမ၏ အသက်တစ်နှစ်သားအရွယ် သားတော် ဂျိမ်း ၆ ကို ထီးနန်းလွှဲအပ်ရန် ဖိအားပေးခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းကို ပရိုတက်စတင့်တစ်ဦးအဖြစ် ပြုစုပျိုးထောင်ရန် စတာလင် ရဲတိုက်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ မေရီသည် ၁၅၆၈ ခုနှစ်တွင် ထောင်မှ လွတ်မြောက်ခဲ့သော်လည်း လန်းဆိုက် တိုက်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ရေကြောင်းခရီးဖြင့် ထွက်ပြေးခဲ့သည်၊ ထိုနေရာသည် တစ်ချိန်က အဲလိဇဘက်ထံမှ အကူအညီရမည်ဟု အသေအချာ ကတိကဝတ်ပြုခြင်း ခံထားရဖူးသည့် နေရာဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံး စိတ်အလိုအရမူ မိမိနှင့် အဆင့်အတန်းတူ ဘုရင်မတစ်ပါးကို နန်းပြန်တင်ပေးရန် ဖြစ်သော်လည်း၊ သူမနှင့် သူမ၏ ကောင်စီအဖွဲ့သည် အန္တရာယ်ကင်းမည့် လမ်းကိုသာ ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ကို အသုံးပြု၍ မေရီအား စကော့တလန်သို့ ပြန်ပို့ရန် သို့မဟုတ် အင်္ဂလန်၏ ကက်သလစ်ရန်သူများရှိရာ ပြင်သစ်သို့ စေလွှတ်ရန် စသည့် စွန့်စားမှုများကို လုပ်မည့်အစား၊ ၎င်းတို့သည် မေရီကို အင်္ဂလန်တွင်ပင် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ပြီး ထိုနေရာ၌ပင် မေရီသည် နောက်ထပ် '''၁၉ နှစ်တိုင်တိုင် အကျဉ်းကျခံခဲ့ရသည်။''' == ကက်သလစ်တို့၏ လှုပ်ရှားမှု == မေရီသည် မကြာမီမှာပင် တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများအတွက် ဗဟိုချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၅၆၉ ခုနှစ်တွင် မြောက်ဘက်ပိုင်း၌ ကြီးမားသော ကက်သလစ် သူပုန်ထမှုတစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ မေရီကို အကျဉ်းထောင်မှ လွှတ်ပေးရန်၊ သူမအား နော်ဖော့ခ် နယ်စားကြီး သောမတ်စ် ဟောင်းဝပ် နှင့် လက်ထပ်ပေးရန်နှင့် သူမအား အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းပေါ် တင်မြှောက်ရန် ဖြစ်သည်။ သူပုန်များ ရှုံးနိမ့်သွားပြီးနောက် အဲလိဇဘက်၏ အမိန့်ဖြင့် သူပုန်ပေါင်း ၇၅၀ ကျော်ကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ထိုတော်လှန်မှု အောင်မြင်သွားပြီဟု အထင်ဖြင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ပိုင်းယပ်စ် ၅ (Pope Pius V) သည် ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် အမြင့်ဆုံးအာဏာဖြင့် စိုးစံနေသူ ဟု အမည်ရသော သာသနာစောင့်စာချွန်လွှာကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ယင်းစာချွန်လွှာတွင် "အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်မအဖြစ် ဟန်ဆောင်နေသူနှင့် ရာဇဝတ်မှုများ၏ အစေခံ ဖြစ်သော အဲလိဇဘက်" အား ခရစ်ယာန်အသင်းတော်မှ ထုတ်ပယ်ကြောင်းနှင့် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတစ်ဦးဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူအားလုံးကိုလည်း ဘုရင်မအပေါ် သစ္စာစောင့်သိရမည့် တာဝန်မှ ကင်းလွတ်ခွင့် ပေးခဲ့သည်။ ဘုရင်မ၏ အမိန့်ကို နာခံသော ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကိုလည်း အသင်းတော်မှ ထုတ်ပယ်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ထိုစာချွန်လွှာကြောင့် လွှတ်တော်တွင်း၌ ကက်သလစ်များကို ဆန့်ကျင်သည့် ဥပဒေပြုရေးဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်ကိုယ်တိုင် ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးခဲ့၍ သက်ညှာမှုများ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၅၈၁ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများကို အဲလိဇဘက်အပေါ် သစ္စာဖောက်ဖျက်စေရန် "ရည်ရွယ်ချက်" ဖြင့် ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းစေခြင်းကို သေဒဏ်အထိ ကျခံရနိုင်သော နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်များမှစ၍ ဥရောပတိုက်ကြီးရှိ ခရစ်ယာန်စာသင်ကျောင်းများမှ သာသနာပြုဘုန်းတော်ကြီးများသည် "အင်္ဂလန်ကို ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ပြန်လည်ကူးပြောင်းရေး" လှုပ်ရှားမှုအတွက် အင်္ဂလန်သို့ လျှို့ဝှက်စွာ လာရောက်ခဲ့ကြသည်။ အချို့မှာ သစ္စာဖောက်မှုမြောက်သော အပြုအမူများကြောင့် ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရပြီး၊ ယင်းက ဘာသာရေးအတွက် အသက်စွန့်သူများ (အာဇာနည်များ) အဖြစ် အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုသည့် အလေ့အထကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ အမြင့်ဆုံးအာဏာဖြင့် စိုးစံနေသူ စာချွန်လွှာသည် အင်္ဂလိပ် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များအား မေရီကို အင်္ဂလန်၏ တရားဝင် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်အဖြစ် မျှော်လင့်ကြည့်ရှုရန် တွန်းအားတစ်ရပ် ဖြစ်စေခဲ့သည်။ မေရီကို အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းပေါ် တင်မြှောက်ရန် ကြံစည်သည့် ကက်သလစ်တို့၏ လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု တိုင်းကို မေရီကိုယ်တိုင် သိရှိချင်မှ သိရှိလိမ့်မည် ဖြစ်သော်လည်း၊ ၁၅၇၁ ခုနှစ် ရီဒိုလ်ဖီ လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု (ယင်းဖြစ်ရပ်ကြောင့် မေရီ၏ ချစ်ရေးဆိုသူ နော်ဖော့ခ် နယ်စားကြီး ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်) မှသည် ၁၅၈၆ ခုနှစ် ဘာဘင်တန် လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု အထိ အဲလိဇဘက်၏ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် နှင့် တော်ဝင်ကောင်စီသည် မေရီကို အပြစ်ပေးနိုင်မည့် အထောက်အထားများကို စိတ်အားထက်သန်စွာ စုဆောင်းခဲ့ကြသည်။ ကနဦးတွင် အဲလိဇဘက်သည် မေရီကို သေဒဏ်ပေးရန် တိုက်တွန်းချက်များကို ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၈၆ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် ဘာဘင်တန် လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှုအတွင်း ရေးသားခဲ့သော စာအထောက်အထားများအရ မေရီကို တရားစွဲဆိုရန်နှင့် ကွပ်မျက်ရန် ခွင့်ပြုချက်ပေးဖို့ သူမအား ဖျောင်းဖျနိုင်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ပြစ်ဒဏ်စီရင်ချက် ကြေညာစာတွင် "အဆိုပါ မေရီသည် ဤထီးနန်းကို မိမိပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ဟန်ဆောင်တောင်းဆိုကာ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ တော်ဝင်ရုပ်ခန္ဓာကို ထိခိုက်နာကျင်စေရန်၊ သေဆုံးစေရန်နှင့် ပျက်စီးစေရန် ရည်ရွယ်သော ကိစ္စရပ်အဝဝကို ဤတိုင်းနိုင်ငံအတွင်း ကြံစည်စစ်ဆေးခဲ့သည်" ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ '''၁၅၈၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင်''' နော်သက်တမ်ရှိုင်းယား ရှိ ဖော်သရင်းဟေး ရဲတိုက်၌ မေရီသည် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ကွပ်မျက်ပြီးနောက် အဲလိဇဘက်က သူမသည် လက်မှတ်ရေးထိုးထားသော ကွပ်မျက်မိန့်ဝရမ်းကို ပေးပို့ရန် ရည်ရွယ်ချက်မရှိခဲ့ကြောင်း ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ သိခွင့်မရှိဘဲ ဝရမ်းကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည့်အတွက် အတွင်းရေးမှူး ဝီလျံ ဒေဗီဆင်ကို အပြစ်ပုံချခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ထိုသို့ နောင်တရမှု မည်မျှ စစ်မှန်ကြောင်းနှင့် သူမသည် ဝရမ်းကို တကယ်ပင် အချိန်ဆွဲချင်ခဲ့သလား ဆိုသည့်အချက်အပေါ် ထိုခေတ်က လူများနှင့် နောက်ပိုင်း သမိုင်းပညာရှင်များအကြား သံသယပွားစရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ == စစ်ပွဲများ == အဲလိဇဘက်၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒမှာ အများအားဖြင့် ကာကွယ်ရေးစစ် အသွင်သာ ဖြစ်သည်။ ချွင်းချက်အနေဖြင့် ၁၅၆၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှ ၁၅၆၃ ခုနှစ် ဇွန်လအထိ လီဟာ့ဗ် ၏ ဆိပ်ကမ်းကို အင်္ဂလိပ်တို့ ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်မှု ရှိခဲ့သော်လည်း၊ အဲလိဇဘက်၏ မဟာမိတ် ဟူဂါးနိုး (ပြင်သစ်ပရိုတက်စတင့်) များက ဆိပ်ကမ်းကို ပြန်လည်သိမ်းယူရန် ကက်သလစ်များနှင့် ပူးပေါင်းသွားခဲ့သဖြင့် ထိုစစ်ဆင်ရေးမှာ ရှုံးနိမ့်မှုဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ၁၅၅၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီတွင် ပြင်သစ်ထံ ဆုံးရှုံးခဲ့ရသော ကဲလေး ဆိပ်ကမ်းနှင့် လီဟာ့ဗ် ဆိပ်ကမ်းကို လဲလှယ်ရန် ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ရေတပ်မတော်၏ လှုပ်ရှားမှုများမှတစ်ဆင့်သာ တိုက်စစ်ဆင်သော မူဝါဒကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ယင်းက စပိန်နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ပွဲတွင် အောင်မြင်မှု ရရှိစေခဲ့ပြီး၊ ထိုစစ်ပွဲ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကို ပင်လယ်ပြင်၌ တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူမသည် ၁၅၇၇ ခုနှစ်မှ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်အတွင်း ကမ္ဘာလှည့်ခရီးစဉ်ကို အောင်မြင်စွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ဖရန်စစ် ဒရိတ် ကို ဆာ ဘွဲ့ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး၊ သူသည် စပိန်ဆိပ်ကမ်းများနှင့် ရေတပ်စုများကို ဝင်ရောက်စီးနင်း တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ခေတ် ရေကြောင်းစွန့်စားသူများတွင် ပင်လယ်ဓားပြဆန်ဆန် ပြုမူခြင်းနှင့် ကိုယ်ကျိုးရှာလိုသော စိတ်ဓာတ်များ ရှိနေကြပြီး ၎င်းတို့အပေါ် ဘုရင်မကြီးအနေဖြင့် ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း သိပ်မရှိခဲ့ပေ။ === နယ်သာလန် === ၁၅၆၂-၁၅၆၃ ခုနှစ်တွင် လီဟာ့ဗ် ဆိပ်ကမ်းကို ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ပြန်လည်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့် ဖြစ်ရပ်ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်သည် ဥရောပတိုက်ကြီးပေါ်သို့ စစ်တပ်စေလွှတ်ခြင်းကို ရှောင်ရှားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ကို တော်လှန်နေသော ပရိုတက်စတင့် ဒတ်ခ်ျသူပုန်များကို ကူညီရန် အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ စေလွှတ်ရခြင်းမှာ ၁၅၈၄ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်မကြီး၏ မဟာမိတ်များဖြစ်ကြသော အော်ရိန်းမင်းသား ဝီလျံ နှင့် အန်ဂျူး နယ်စားကြီးတို့ ကွယ်လွန်သွားခဲ့ခြင်း၊ ထို့ပြင် စပိန်ပိုင် နယ်သာလန်၏ ဘုရင်ခံဖြစ်သူ ပါးမား နယ်စားကြီး အလက်ဇန်းဒါး ဖားနီးစ်) ထံသို့ ဒတ်ခ်ျမြို့များ ဆက်တိုက် လက်နက်ချခဲ့ရခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၁၅၈၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဖိလစ် ၂ နှင့် ပြင်သစ်ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်တို့ ဂျွိုင်းဗီးလ် ၌ မဟာမိတ်ဖွဲ့လိုက်ခြင်းကြောင့် အန်ဂျူး၏နောင်တော် ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ ၃ အနေဖြင့် နယ်သာလန်အပေါ် စပိန်တို့ လွှမ်းမိုးလာမှုကို တုံ့ပြန်ရန် အခွင့်အရေး မရှိသလောက် ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ယင်းက ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ် အားကောင်းသည့် ပြင်သစ်အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြား ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် စပိန်တို့၏ သြဇာကို ပျံ့နှံ့စေခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံကိုလည်း ကျူးကျော်ခံရမည့် အန္တရာယ်ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ၁၅၈၅ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် ပါးမားနယ်စားကြီးက အန့်တွပ် မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့လိုက်ခြင်းကြောင့် အင်္ဂလိပ်နှင့် ဒတ်ခ်ျတို့ဘက်မှ တစ်စုံတစ်ရာ တုံ့ပြန်ရန် လိုအပ်လာခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်ရပ်၏ ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၅၈၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် '''နန်းဆပ်ချ် စာချုပ်ကို''' ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး၊ အဲလိဇဘက်က ဒတ်ခ်ျတို့အား စစ်ရေးအရ ကူညီပံ့ပိုးပေးရန် ကတိပြုခဲ့သည်။ ဤစာချုပ်သည် အင်္ဂလိပ်-စပိန် စစ်ပွဲ စတင်ခြင်း၏ မှတ်တိုင်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုစစ်ဆင်ရေးကို အဲလိဇဘက်၏ ချစ်သူဟောင်း ဖြစ်ခဲ့ဖူးသူ '''လက်စတာ နယ်စားကြီး''' က ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ကနဦးကတည်းက ဤစစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုကို စိတ်ပါလက်ပါ ထောက်ခံခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပေ။ သူမ၏ ဗျူဟာမှာ ဒတ်ခ်ျတို့အား အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ဖြင့် အပေါ်ယံသာ ကူညီပေးဟန်ပြပြီး၊ လက်စတာ ဟော်လန်သို့ ရောက်ရှိပြီး ရက်ပိုင်းအတွင်းမှာပင် စပိန်နှင့် လျှို့ဝှက်ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးမှုများကို စတင်ရန် ဖြစ်သည်။ ယင်းဗျူဟာသည် ၎င်းဒေသတွင် ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲခွင့် အာဏာကို တည်ဆောက်ပြီး တိုက်စစ်ဆင်ရန် ပြင်ဆင်နေသည့် ဒတ်ခ်ျတို့၏ မျှော်လင့်ချက်၊ လက်စတာ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေခဲ့သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ အဲလိဇဘက်က သူ့အား "ရန်သူနှင့် ထိပ်တိုက်တွေ့ပြီး အဆုံးအဖြတ်ခံယူမည့် စစ်ပွဲမျိုးကို မည်သည့်တန်ဖိုးပေးရပေးရ ရှောင်ရှားရန်" လိုလားခဲ့သည်။ လက်စတာသည် ဒတ်ခ်ျလွှတ်တော်ထံမှ ဘုရင်ခံချုပ်ရာထူးကို လက်ခံခဲ့ခြင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်ကို ဒေါသထွက်စေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က ယင်းကို နယ်သာလန်၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို သူမအား အတင်းအဓမ္မ လက်ခံခိုင်းစေရန် ဒတ်ခ်ျတို့၏ ပရိယာယ်တစ်ခုအဖြစ် မြင်ခဲ့ပြီး၊ သူမသည် ထိုအာဏာကို အမြဲတမ်း ငြင်းပယ်ထားခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သူမက လက်စတာထံ ဤသို့ ရေးသားပေးပို့ခဲ့သည် -<blockquote>'''"ကျွန်ုပ်တို့ကိုယ်တိုင် မြှောက်စားခဲ့ပြီး ဤတိုင်းပြည်ရှိ အခြားမည်သည့် လက်အောက်ခံထက်မဆို ပိုမို၍ ထူးထူးခြားခြား မျက်နှာသာပေးခဲ့သော လူတစ်ယောက်သည်၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ဤမျှ ထိခိုက်စေမည့် ကိစ္စရပ်တွင် ကျွန်ုပ်တို့၏ အမိန့်တော်ကို ဤမျှ နိမ့်ကျသော နည်းလမ်းဖြင့် ချိုးဖောက်လိမ့်မည်ဟု (လက်တွေ့ မကြုံရလျှင်) ကျွန်ုပ်တို့ မည်သည့်အခါမျှ တွေးထင်မိမည် မဟုတ်ပါ... ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြတ်သားသော အလိုတော်နှင့် အမိန့်တော်မှာ ဆင်ခြေဆင်လက်များနှင့် အချိန်ဆွဲမှု အားလုံးကို ဖယ်ရှားပြီး၊ သင်၏ သစ္စာစောင့်သိမှု တာဝန်အရ ဤစာကို ဆောင်လာသူက ကျွန်ုပ်တို့၏ နာမတော်ဖြင့် ညွှန်ကြားသမျှ အားလုံးကို ချက်ချင်း နာခံဆောင်ရွက်ရန် ဖြစ်သည်။ ဤအမိန့်ကို ပျက်ကွက်ခြင်း မရှိစေရ၊ ပျက်ကွက်ပါက ကြုံတွေ့ရမည့် ကြီးမားလှသော ဘေးအန္တရာယ်ကို သင်ကိုယ်တိုင် တာဝန်ယူရမည်။"'''</blockquote>အဲလိဇဘက်၏ "အမိန့်တော်" မှာ သူမ၏ စေတမန်က ဒတ်ခ်ျနိုင်ငံတော်ကောင်စီ ရှေ့မှောက်တွင် ဘုရင်မကြီး၏ သဘောမတူ ကန့်ကွက်စာများကို လူသိရှင်ကြား ဖတ်ကြားရန်ဖြစ်ပြီး၊ လက်စတာသည် ထိုနေရာတွင် ဘေး၌ မတ်တပ်ရပ် စောင့်ဆိုင်းနေခဲ့ရသည်။ သူမ၏ "စစ်သေနာပတိချုပ်" အား ဤသို့ လူသိရှင်ကြား အရှက်ခွဲခြင်းနှင့်အတူ တစ်ဖက်တွင် စပိန်နှင့် သီးခြား ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ဆက်လက် ဆွေးနွေးနေခြင်းတို့ကြောင့် ဒတ်ခ်ျတို့အကြား လက်စတာ၏ အဆင့်အတန်းမှာ ပြန်လည်ကုစား၍မရအောင် ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ ဆာလောင်မွတ်သိပ်နေသော အင်္ဂလိပ်စစ်သည်များအတွက် ကတိပြုထားသည့် ရန်ပုံငွေများကို ပေးပို့ရန် အဲလိဇဘက်က အကြိမ်ကြိမ် ငြင်းဆန်ခဲ့ခြင်းကြောင့် စစ်ဆင်ရေးမှာ ပြင်းထန်စွာ အဟန့်အတား ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ဤလှုပ်ရှားမှုအပေါ် ပါဝင်ပတ်သက်ရန် ဘုရင်မကြီး၏ ဝန်လေးမှု၊ နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေးခေါင်းဆောင်အဖြစ် လက်စတာ၏ ကိုယ်ပိုင်ချို့ယွင်းချက်များ၊ နှင့် ဒတ်ခ်ျနိုင်ငံရေး၏ ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြားပြီး ရှုပ်ထွေးပွေလီလှသော အခြေအနေများကြောင့် ၎င်းစစ်ဆင်ရေးမှာ ရှုံးနိမ့်မှုဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ လက်စတာသည် ၁၅၈၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် သူ၏ စစ်သေနာပတိ ရာထူးမှ နောက်ဆုံး၌ နှုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ စပိန်တို့သည် နယ်သာလန်၏ တောင်ပိုင်းပြည်နယ်များကို ဆက်လက် ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့ဆဲ ဖြစ်ပြီး အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်မည့် ခြိမ်းခြောက်မှုမှာလည်း ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ဒတ်ခ်ျတို့အား ကူညီပံ့ပိုးမှုမှာ ဆက်လက် တည်ရှိခဲ့သည်။ လက်စတာ၏နေရာတွင် '''ဖရန်စစ် ဗီယာ''' က အစားထိုး ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး သူသည် ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် နယ်သာလန်ရှိ အဲလိဇဘက်၏ စစ်တပ်အားလုံး၏ စစ်သေနာပတိချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် ဤရာထူးကို ရယူထားစဉ်အတွင်း စစ်ဆင်ရေး တစ်ဆယ့်ငါးကြိမ်လုံး၌ လုံးဝနီးပါး ဆက်တိုက် အောင်ပွဲရရှိခဲ့သည်။ ဗီယာသည် နာဆောမှ မောရစ် ဦးဆောင်သော ဒတ်ခ်ျများနှင့် အလွန်ကောင်းမွန်သော ဆက်ဆံရေး ရှိခဲ့ပြီး နယ်သာလန်နိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိရန်အတွက် ၎င်းတို့နှင့် နီးကပ်စွာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဗီယာ၏ စစ်တပ်များသည် "စပိန်တို့အား မည်သူမျှ မအောင်နိုင်" ဟူသော ဒဏ္ဍာရီကို ခြေမှုန်းပစ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် သူသည် အဲလိဇဘက်၏ လေးစားမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်တို့၏ ဒတ်ခ်ျအပေါ် ကူညီပံ့ပိုးမှုသည် အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် ပြီးဆုံးသွားခဲ့သော်လည်း၊ ထိုအချိန်တွင် ဒတ်ခ်ျတို့သည် မိမိခြေထောက်ပေါ်မိမိ ရပ်တည်နိုင်လောက်အောင် အင်အားတောင့်တင်းနေပြီ ဖြစ်သည်။ === စပိန် === ၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့ စစ်ဖြစ်ပွားချိန်၌ '''ဖရန်စစ် ဒရိတ်''' သည် ကာရစ်ဘီယံပင်လယ်ရှိ စပိန်ဆိပ်ကမ်းများနှင့် သင်္ဘောများကို တစ်နှစ်ကြာ လှည့်လည်စီးနင်း တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂ သည် အင်္ဂလန်ကို တိုက်ရိုက် စစ်ဆင်နွှဲရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည့်အတွက် ၁၅၈၇ ခုနှစ်တွင် ဒရိတ်သည် ကာဒစ်ဇ် ဆိပ်ကမ်းကို အောင်မြင်စွာ ဝင်ရောက်စီးနင်းပြီး အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည့် စပိန်စစ်သင်္ဘောစုကြီးကို ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သည်။ ၁၅၈၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် စပိန်၏ ကမ္ဘာကျော် ရေတပ်မတော်ကြီးဖြစ်သော '''[[စပိန်ရေတပ်ကြီး]]''' သည် ပါးမားနယ်စားကြီး ဦးဆောင်သည့် စပိန်ကျူးကျော်ရေးစစ်တပ်ကို နယ်သာလန်မှတစ်ဆင့် အင်္ဂလန်အရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းသို့ ကူးတို့ပို့ဆောင်ပေးရန် အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြားသို့ ရွက်လွှင့်လာခဲ့သည်။ ထိုစပိန်ရေတပ်ကြီးကို ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက်ရန် အဲလိဇဘက်သည် ဖရန်စစ် ဒရိတ်နှင့် ချားလ်စ် ဟောင်းဝပ် တို့ ဦးဆောင်သော သူမ၏ ရေတပ်မတော်ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးသည် စစ်ဗျူဟာတွက်ချက်မှု မှားယွင်းခြင်း၊ ကံမကောင်းခြင်းများနှင့် ဇူလိုင်လ ၂၈-၂၉ ရက် (ပြက္ခဒိန်သစ်အရ ဩဂုတ်လ ၇-၈ ရက်) သန်းခေါင်ယံအချိန်တွင် ဂရာဗလင်း ကမ်းလွန်၌ အင်္ဂလိပ်တို့၏ မီးတင်ရှို့ထားသော သင်္ဘောများဖြင့် တိုက်ခိုက်မှုတို့ ပေါင်းစပ်သွားမှုကြောင့် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရပြီး၊ စပိန်သင်္ဘောများသည် မြောက်အရှေ့ဘက်သို့ အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ပျံ့လွင့်သွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အချို့သင်္ဘောများသည် မြောက်ပင်လယ်မှတစ်ဆင့် စပိန်သို့ ပြန်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး အိုင်ယာလန်အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းမှတစ်ဆင့် တောင်ဘက်သို့ ပြန်လှည့်ရာတွင် အိုင်ယာလန်ကမ်းရိုးတန်း၌ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများ ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီးနောက်၊ စပိန်ရေတပ်ကြီး၏ ပျက်စီးယိုယွင်းနေသော အကြွင်းအကျန်များသာ စပိန်နိုင်ငံသို့ မွဲမွဲပြာပြာဖြင့် ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီး ဤသို့ ကံကြမ္မာဆိုးနှင့် ကြုံနေရသည်ကို မသိရှိသေးသည့် အင်္ဂလန်ပြည်တွင်း၌မူ လက်စတာ နယ်စားကြီး၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် နိုင်ငံတော်ကို ကာကွယ်ရန် အင်္ဂလိပ်ပြည်သူ့စစ်များ စုရုံးနေခဲ့ကြသည်။ လက်စတာသည် အဲလိဇဘက်အား အက်ဆက်စ် ရှိ တီလ်ဘူရီ တွင် စုရုံးနေသော သူမ၏ စစ်တပ်များကို လာရောက်စစ်ဆေးရန် ဩဂုတ်လ ၈ ရက်နေ့၌ ဖိတ်ကြားခဲ့သည်။ သူမသည် ကတ္တီပါအဖြူရောင် ဂါဝန်ပေါ်တွင် ငွေရောင် ရင်ဖုံးသံချပ်အင်္ကျီကို ဆင်မြန်းလျက် '''"တီလ်ဘူရီ စစ်မိန့်ခွန်း "''' ကို ပြည်သူ့စစ်များရှေ့တွင် ဤသို့ မိန့်ကြားခဲ့သည် -<blockquote>"'''ကျွန်ုပ် ချစ်အပ်သော ပြည်သူတို့... ကျွန်ုပ်တို့၏ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးကို စိုးရိမ်ကြသော အချို့သူများက သစ္စာဖောက်ခံရမည့် ဘေးကို ကြောက်ရွံ့သဖြင့် လက်နက်စွဲကိုင်ထားသည့် လူအုပ်ကြီးကြားသို့ ကိုယ်တိုင်မဝင်ရောက်ရန် ကျွန်ုပ်တို့ကို သတိပေးခဲ့ကြပါသည်။ သို့သော် ကျွန်ုပ်သည် သစ္စာရှိပြီး ချစ်ခင်ရသော ကျွန်ုပ်၏ ပြည်သူများကို သံသယစိတ်ဖြင့် ကြည့်ရမည့် ဘဝမျိုးဖြင့် မရှင်သန်လိုကြောင်း အသေအချာ ပြောကြားလိုပါသည်။...''' '''''<big>ကျွန်ုပ်တွင် အားနွဲ့လှသော အမျိုးသမီးတစ်ဦး၏ ရုပ်ခန္ဓာသာ ရှိသည်ကို ကျွန်ုပ်သိပါသည်၊ သို့သော် ကျွန်ုပ်၌ ဘုရင်တစ်ပါး၏ နှလုံးသားနှင့် သတ္တိ ရှိပါသည်၊ ယင်းသည် အင်္ဂလန်ဘုရင်တစ်ပါး၏ နှလုံးသားမျိုး ဖြစ်ပါသည်။</big>''''' '''ထို့ကြောင့် ပါးမား ဖြစ်စေ၊ စပိန် ဖြစ်စေ သို့မဟုတ် ဥရောပမှ မည်သည့်မင်းသားကမဆို ကျွန်ုပ်၏ တိုင်းနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်များကို ကျူးကျော်ရန် ဝံ့ရဲလာခြင်းကို ကျွန်ုပ်အနေဖြင့် လုံးဝ ခွင့်လွှတ် အသည်းခံနိုင်မည် မဟုတ်ပါ။"'''</blockquote>မည်သည့် ကျူးကျော်မှုမျှ ရောက်ရှိမလာသည့်အခါတွင် တစ်နိုင်ငံလုံး အောင်ပွဲခံ ပျော်ရွှင်ခဲ့ကြသည်။ စိန့်ပေါလ် ကာသီဒရယ် ဘုရားကျောင်း ရှိ ဘုရားသခင်ထံ ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းခြင်း ဝတ်ပြုပွဲသို့ သွားရောက်သည့် အဲလိဇဘက်၏ စီတန်းလှည့်လည်မှု ခမ်းနားပုံမှာ သူမ၏ နန်းတက်ပွဲ အခမ်းအနားနှင့်ပင် ရင်ဘောင်တန်းနိုင်ခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းသည် အဲလိဇဘက်အတွက်ရော၊ ပရိုတက်စတင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွက်ပါ ပြင်းထန်သော ဝါဒဖြန့်ချိရေး အောင်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများက ဤသို့ ကယ်တင်ခြင်းခံရမှုကို ဘုရားသခင်၏ မျက်နှာသာပေးမှုနှင့် အပျိုစင်ဘုရင်မကြီး၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် နိုင်ငံတော်ကို မည်သူမျှ မဖျက်ဆီးနိုင်ဟူသော အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ခံယူခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဤအောင်ပွဲသည် စစ်ပွဲ၏ အချိုးအကွေ့တစ်ခု ဖြစ်မလာခဲ့ဘဲ စစ်ပွဲမှာ နောက်ထပ် တစ်ဆယ့်ခြောက်နှစ်တိုင်တိုင် ဆက်လက် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် တစ်နှစ်ဖြစ်သည့် ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်သည် စစ်သည်အင်အား ၂၃,၃၇၅ ဦးနှင့် သင်္ဘော ၁၅၀ ပါဝင်သော '''အင်္ဂလိပ် ရေတပ်ကြီး (သို့မဟုတ် တန်ပြန်ရေတပ်ကြီး)'''ကို စပိန်နိုင်ငံသို့ စေလွှတ်ခဲ့ပြီး ၎င်းကို ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ်အဖြစ် ဖရန်စစ် ဒရိတ် ကလည်းကောင်း၊ စစ်သူကြီးအဖြစ် ဂျွန် နောရစ် ကလည်းကောင်း ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဤအင်္ဂလိပ်ရေတပ်စုကြီးသည် စစ်သည် ၁၁,၀၀၀ မှ ၁၅,၀၀၀ ကြား သေဆုံး၊ ဒဏ်ရာရ သို့မဟုတ် ရောဂါဖြင့် သေဆုံးခဲ့ရပြီး သင်္ဘော ၄၀ နစ်မြုပ် သို့မဟုတ် အဖမ်းခံခဲ့ရသဖြင့် အကြီးအကျယ် ပျက်စီးဆုံးရှုံးကာ ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရသည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို ဖျက်ဆီးစဉ်က အင်္ဂလန်ရရှိခဲ့သော အသာစီးရမှုအားလုံး ဆုံးရှုံးသွားခဲ့ရပြီး စပိန်တို့၏ ဤအောင်ပွဲက နောက်ထပ်ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုအတွင်း ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ၏ ရေတပ်အင်အား ပြန်လည်ဦးမော့လာစေရန် အစပြုပေးခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ရေတပ်မတော်က နောက်ထပ်ကျူးကျော်လာမည့်အန္တရာယ်ကို စောင့်ကြည့်နေစဉ်အတွင်း၊ '''"အဲလိဇဘက်ခေတ် ပင်လယ်ခွေးများ "''' ဟု လူသိများကြသည့် ဒရိတ်ချ်၊ ဟောကင်းစ် နှင့် ရာလေ တို့ အပါအဝင် အင်္ဂလိပ် ပုဂ္ဂလိကပိုင် စစ်သင်္ဘော များသည် စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီတို့၏ ရတနာသယ်သင်္ဘောများကို လိုက်လံရှာဖွေ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် စပိန်ပင်လယ်ပင်မအတွင်းရှိ အခြေစိုက်စခန်းများနှင့် သင်္ဘောများကို ဝင်ရောက်စီးနင်း လုယက်သည့် အကျိုးအမြတ် အလွန်များပြားသော ဖက်စပ်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု စစ်ဆင်ရေးများတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်၏ နန်းတော်နှင့် သြဇာကြီးမားသော လန်ဒန်ကုန်သည်ကြီးများသည် အဲလိဇဘက်ကိုယ်တိုင် ခွင့်ပြုမိန့်ပေးထားသည့် ဤစစ်ဆင်ရေးများကို မြှင့်တင်ရန်၊ ရိက္ခာတပ်ဆင်ရန်နှင့် ရန်ပုံငွေထောက်ပံ့ရန် ရှေ့တန်းမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်မကြီး တစ်ဦးတည်းပင် ရရှိလာသော အမြတ်အစွန်းများ၏ သုံးပုံတစ်ပုံနီးပါးကို ရရှိခဲ့ပြီး ယင်းက သူမ၏ တိုင်းနိုင်ငံတော် ဘဏ္ဍာတိုက်ကို ပိုမိုပြည့်လျှံစေခဲ့သည်။ အထင်ရှားဆုံးသော လုယက်ပစ္စည်းတစ်ခုမှာ ၁၅၉၂ ခုနှစ်တွင် အဇိုးရက်စ် ကမ်းလွန်တိုက်ပွဲ၌ ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သော မာဒီဒီဂျု့စ် အမည်ရှိ အလွန်ကြီးမားပြီး တန်ဖိုးဖြတ်မရနိုင်သည့် ပေါ်တူဂီ ကုန်သင်္ဘောကြီး ခါရက်ဂျ် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသင်္ဘော ဒါမောက် ဆိပ်ကမ်းသို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် အကြီးအကျယ် အခိုးခံခဲ့ရသဖြင့် အဲလိဇဘက်ကို ဒေါသထွက်စေခဲ့သော်လည်း၊ ကျန်ရှိနေသေးသော ကုန်စည်များ၏ တန်ဖိုးသည်ပင် ထိုခေတ်က အင်္ဂလိပ်ဘဏ္ဍာတိုက်တစ်ခုလုံးရှိ စည်းစိမ်ချမ်းသာ၏ ထက်ဝက်ခန့် ရှိခဲ့သည်။ ရှုံးနိမ့်မှုအချို့လည်း ရှိခဲ့ပြီး အထင်ရှားဆုံးမှာ ၁၅၉၅ ခုနှစ်တွင် ကာရစ်ဘီယံပင်လယ်သို့ သွားရောက်သည့် ဒရိတ်နှင့် ဟောကင်းစ်တို့၏ ဆိုးရွားလှသော စစ်ဆင်ရေးဖြစ်ပြီး၊ ထိုခရီးစဉ်အတွင်း ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံး ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြရာ ထိုသတင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်မှာ အလွန်တုန်လှုပ်ချောက်ချားခဲ့ရသည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ဂျိမ်း လန်ကတ်စတာ ၊ ဝီလျံ ပါကာ နှင့် အားလုံးထဲတွင် အအောင်မြင်ဆုံးဖြစ်လာမည့် ခရစ္စတိုဖာ နယူးပို့တ်တို့ကဲ့သို့သော "ပင်လယ်ခွေး" မျိုးဆက်သစ်များ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ကြီးမားသော ရတနာသယ်သင်္ဘောကြီးများကို မဖမ်းဆီးနိုင်ခဲ့ကြသော်လည်း အဲလိဇဘက်၏ ပင်လယ်ခွေးများသည် အလွန်အောင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ ရန်သူကို အဆက်မပြတ် နှောင့်ယှက်တိုက်ခိုက်သည့် ဤဗျူဟာကြောင့် စစ်ပွဲကာလတစ်လျှောက်လုံးတွင် နှစ်စဉ် တစ်နိုင်ငံလုံး သွင်းကုန်၏ ပျမ်းမျှ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ရှာဖွေပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၉၆ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်သည် စပိန်တို့၏ ရတနာသယ်သင်္ဘောစုကို သိမ်းပိုက်ရန် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် '''ဒုတိယမြောက် အင်္ဂလိပ်ရေတပ်ကြီးကို''' ကာဒစ်ဇ် သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ အနှစ်သက်ဆုံးသူ ဖြစ်သော အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး ဦးဆောင်သည့် အင်္ဂလိပ်ရေတပ်သည် ဒတ်ခ်ျတို့၏ ကူညီမှုဖြင့် ကာဒစ်ဇ်မြို့ကို အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး စပိန်တို့၏ သင်္ဘော ၃၂ စင်းခန့်နှင့် ၎င်းတို့ထဲရှိ ရတနာများကိုပါ ဖျက်ဆီးနစ်မြှုပ်စေခဲ့သည်။ ဤအောင်ပွဲကို မဟာအောင်ပွဲကြီးအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့ကြပြီး အက်ဆက်စ်သည်လည်း သူရဲကောင်းတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ရာ သူ၏ သြဇာမှာ အဲလိဇဘက်နှင့်ပင် ရင်ဘောင်တန်းနိုင်လောက်အောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဘုရင်မကြီးက အက်ဆက်စ်အား စပိန်ရတနာများကို ခိုးယူသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့ပြီး ကာဒစ်ဇ်တွင် ရှိနေစဉ်အတွင်း သူမထံမှ မည်သည့်လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာမျှ မရရှိဘဲ အဘယ်ကြောင့် သူရဲကောင်း ဆာ ဘွဲ့တံဆိပ်များကို လျှောက်ပေးခဲ့သနည်းဟု ပြင်းပြင်းထန်ထန် မေးခွန်းထုတ်ကာ သတိပေးခဲ့သည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း ကာဒစ်ဇ်မြို့ အသိမ်းခံရမှုကို ကလဲ့စားချေရန်အတွက် ဘုရင် ဖိလစ် ၂ သည် လအနည်းငယ်အကြာတွင် '''ဒုတိယမြောက် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို''' အင်္ဂလန်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဤရေတပ်ကြီးသည် ကပ်ဆိုးနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည် - ပြင်းထန်သော မုန်တိုင်းများက အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို မမြင်ရသေးမီမှာပင် ရေတပ်စုကြီးကို တိုက်ခတ်ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သဖြင့် စစ်သည် ၅,၀၀၀ နီးပါး သေဆုံးပြီး သင်္ဘော ၄၀ ခန့် နစ်မြုပ်ခဲ့ရသည်။ ဤဖြစ်ရပ်နှင့် ကာဒစ်ဇ် ဝင်ရောက်စီးနင်းခံရမှုတို့ကြောင့် စပိန်နိုင်ငံသည် ထိုနှစ်တွင်ပင် လူမွဲခံဝန် (ဒေဝါလီခံခြင်း) ကြေညာခဲ့ရသည်။ သို့သော် ဖိလစ်သည် လက်မလျှော့ဘဲ ၁၅၉၇ ခုနှစ်တွင် တတိယမြောက် ရေတပ်ကြီးကို ထပ်မံစေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလန်ကမ်းရိုးတန်းအနီးတွင် အခြားမုန်တိုင်းတစ်ခုကြောင့် ရေတပ်စုကြီး ပျဉ်းပြားလွင့်သွားခဲ့ကာ နောက်ထပ်သင်္ဘော ၂၈ စင်း နစ်မြုပ် သို့မဟုတ် အဖမ်းခံခဲ့ရပြီး စစ်သည် ၂,၀၀၀ ခန့် ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဤစစ်ဆင်ရေးအတွင်း စွမ်းစွမ်းတမံ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ချားလ်စ် ဟောင်းဝပ် ကို နော့တင်ဂမ် နယ်စားကြီး ဘွဲ့ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း Azores ကျွန်းစုသို့ သွားရောက်သည့် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုတွင် ရှုံးနိမ့်ပြီး ပြန်လာခဲ့သော အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီးကိုမူ ဘုရင်မကြီးက အင်္ဂလန်အား ကာကွယ်မဲ့အောင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲကာ အလွန်အမင်း ဒေါသထွက်ခဲ့သဖြင့် ၎င်းတို့နှစ်ဦး၏ ဆက်ဆံရေးမှာ ပိုမိုတင်းမာလာခဲ့သည်။ ၁၅၉၈ ခုနှစ်တွင် ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ သူ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသည့် ဘုရင် ဖိလစ် ၃ သည် သူ၏ ရေတပ်ကို တဖန်ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၁၆၀၁ ခုနှစ်တွင် ထိုနေရာမှ သူပုန်များကို ကူညီရန် '''စတုတ္ထမြောက် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို''' အိုင်ယာလန်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ စပိန်တို့သည် ယခုအကြိမ်တွင် ကုန်းတွင်းပိုင်းသို့ ဆိုက်ကပ်နိုင်ခဲ့ပြီး ကင်ဆေးလ် မြို့ကို သုံးလကြာ ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ မြို့ပြင်ပရှိ သူပုန်များ ရှုံးနိမ့်သွားခဲ့ပြီးနောက် စပိန်တို့သည် အိုင်ယာလန် အနောက်တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်ရှိ ၎င်းတို့၏ စစ်တပ်တစ်ခုလုံးကို လက်နက်ချရန် ဖိအားပေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဤရှုံးနိမ့်မှုသည် အင်္ဂလန်နှင့် ဖြစ်ပွားနေသော စစ်ပွဲတွင် စပိန်တို့၏ ဇွဲလုံ့လကို အားလျော့သွားစေခဲ့သည်။ နှစ်ဦးစလုံးမှာ စစ်ပန်းနေကြပြီဖြစ်ရာ အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီး တစ်နှစ်အကြာ ၁၆၀၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့အကြား '''လန်ဒန်စာချုပ်''' ဖြင့် ငြိမ်းချမ်းရေး လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ ဝေါ်လ်တာ ရာလေ က ဘုရင်မကြီး ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အဲလိဇဘက်၏ အလွန်အမင်း သတိကြီးမှုကြောင့် စပိန်နှင့် စစ်ပွဲတွင် အနှောင့်အယှက် ဖြစ်ခဲ့ရသည်ဟု ဤသို့ စွပ်စွဲဆိုခဲ့သည် -<blockquote>'''"အကယ်၍ ကွယ်လွန်သူ ဘုရင်မကြီးအနေဖြင့် သူမ၏ စာရေးစာချီများကို ယုံကြည်သကဲ့သို့ သူမ၏ စစ်သူရဲကောင်းများကိုသာ ယုံကြည်ခဲ့ပါလျှင်၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် သူမ၏ ခေတ်ကာလအတွင်း ထိုကြီးမားသော အင်ပါယာကြီးကို အပိုင်းပိုင်းဖြစ်အောင် ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့မည်ဖြစ်ပြီး၊ ရှေးခေတ်ကာလများကကဲ့သို့ ၎င်းတို့၏ ဘုရင်များကို သင်္ဘောသီးနှင့် လိမ္မော်သီးများကဲ့သို့ တန်ဖိုးမရှိအောင် ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့လိမ့်မည်။ သို့သော် မဟာဘုရင်မကြီးသည် အရာရာကို တစ်ဝက်တစ်ပျက်သာ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး သေးငယ်သော ကျူးကျော်မှုများဖြင့်သာ စပိန်တို့အား မိမိကိုယ်ကို မည်သို့ ကာကွယ်ရမည်ကို သင်ကြားပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်စေခဲ့ကာ ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အားနည်းချက်ကို သိမြင်စေခဲ့သည်။"'''</blockquote>အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များကလည်း အလားတူ အကြောင်းပြချက်များဖြင့် အဲလိဇဘက်ကို ဝေဖန်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ အဲလိဇဘက်အနေဖြင့် သူမ၏ စစ်သေနာပတိများကို အလွန်အမင်း မယုံကြည်ရန် ခိုင်လုံသောအကြောင်းပြချက် ရှိခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်းတို့သည် စစ်မြေပြင်သို့ ရောက်ရှိသွားသည့်အခါ သူမကိုယ်တိုင် ပြောကြားခဲ့သကဲ့သို့ ''"အချည်းနှီးသော ဂုဏ်ပကာသန အပြုအမူများဖြင့် စိတ်လွင့်မျောသွားတတ်ကြသောကြောင့်"'' ဖြစ်သည်။ === ပြင်သစ် === ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင် စတုတ္ထမြောက်ဟင်နရီ က ပြင်သစ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံသောအခါ အဲလိဇဘက်သည် သူ့ထံသို့ စစ်ရေးအရ ကူညီပံ့ပိုးမှုများ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် ၁၅၆၃ ခုနှစ် လီဟာ့ဗ် ဆိပ်ကမ်းမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ရပြီးနောက်ပိုင်း ပြင်သစ်နိုင်ငံအတွင်းသို့ သူမ၏ ပထမဆုံးသော စစ်ရေးစွန့်စားမှု ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီ၏ ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်နှင့် စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂ တို့က ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်ခဲ့ကြပြီး၊ အဲလိဇဘက်သည် အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြား ဆိပ်ကမ်းများကို စပိန်တို့ သိမ်းပိုက်သွားမည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ပြင်သစ်၌ ဆင်နွှဲခဲ့သော အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကနဦးစစ်ဆင်ရေးများသည် စနစ်မကျဘဲ ထိရောက်မှု မရှိခဲ့ပေ။ ပါရီဂရင် ဘာတီး သည် အဲလိဇဘက်၏ အမိန့်များကို များစွာ လျစ်လျူရှုပြီး စစ်သည် ၄,၀၀ဝ ရှိသော စစ်တပ်ဖြင့် ပြင်သစ်မြောက်ပိုင်းတွင် ရလဒ်ကောင်းကောင်းမထွက်ဘဲ လှည့်လည်သွားလာနေခဲ့သည်။ သူသည် ပါရီမြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့မှု ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဖရိုဖရဲဖြင့် ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဂျွန် နောရစ် သည် စစ်သည် ၃,၀၀၀ ကို ဦးဆောင်၍ ဘရီတန်းနီ တွင် စစ်ဆင်ရေး ဆင်နွှဲခဲ့သော်လည်း ဇွန်လ၌ ကွင်းနလက် တွင် အောင်ပွဲရရှိခဲ့လင့်ကစား အဆုံးအဖြတ်မရှိဘဲ ပြီးဆုံးသွားခဲ့သည်။ ဇူလိုင်လတွင် အဲလိဇဘက်သည် ဟင်နရီ ၄ အား ရူးအန်း မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ရာတွင် ကူညီရန် အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး ရောဘတ် ဒက်ဗရိုး ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်၌ အခြားစစ်တပ်တစ်ခုကို ထပ်မံစေလွှတ်ခဲ့ပြီး နောရစ်လည်း ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အက်ဆက်စ်သည် မည်သည့်အရာကိုမျှ မစွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့ဘဲ ၁၅၉၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် နေရပ်သို့ ပြန်လာခဲ့ကာ ဟင်နရီသည်လည်း ဧပြီလတွင် မြို့ကို ဝိုင်းရံထားခြင်းကို စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။ ထုံးစံအတိုင်း အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ စစ်သေနာပတိများ ပြည်ပသို့ ရောက်ရှိသွားသည့်အခါ ၎င်းတို့အပေါ် ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း မရှိခဲ့ပေ။ သူမက အက်ဆက်စ်နှင့် ပတ်သက်၍ ''"သူ ဘယ်မှာရှိနေလဲ၊ ဘာလုပ်နေလဲ၊ ဒါမှမဟုတ် ဘာလုပ်ရမှာလဲ ဆိုတာကို ကျွန်ုပ်တို့ မသိပါ"'' ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ နောရစ်သည် စစ်ရေးအကူအညီ ပိုမိုရရှိရန် ကိုယ်တိုင်လာရောက် လျှောက်လဲဖို့ လန်ဒန်သို့ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က ဝေခွဲမရ ဝေဝါးနေခဲ့ပြီး နောရစ် မရှိခိုက် ၁၅၉၂ ခုနှစ် မေလတွင် ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်နှင့် စပိန်စစ်တပ်တို့သည် ပြင်သစ်အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ခရအွန်းတွင် သူ၏ စစ်တပ်အကြွင်းအကျန်များကို ခြေမှုန်းပစ်လုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့သော စစ်ဆင်ရေး အားလုံးအတွက် အဲလိဇဘက်သည် စစ်သေနာပတိများ တောင်းဆိုသည့် ရိက္ခာများနှင့် စစ်ကူများအတွက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံရန် ဝန်လေးခဲ့သည်။ ၁၅၉၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဟင်နရီသည် ပြင်သစ်ထီးနန်းကို ဆက်လက်ထိန်းချုပ်နိုင်ရန်အတွက် ပါရီမြို့တွင် ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဤလုပ်ရပ်ကြောင့် စိတ်ထိခိုက် တုန်လှုပ်ခဲ့ရပြီး သူမ၏ စိတ်ကျေနပ်မှုရအောင် ဟင်နရီ၏ နောက်ထပ် ကြိုးပမ်းမှုမှန်သမျှကို မကျေမနပ် ဖြစ်ခဲ့ကာ သူမ၏ စစ်တပ်အားလုံးကို နေရပ်သို့ ပြန်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်လင့်ကစား ကက်သလစ်အဖွဲ့ဝင်များသည် ဟင်နရီကို မယုံကြည်ကြဘဲ ဆက်လက် ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြဆဲ ဖြစ်သည်၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း ၎င်းတို့၏ စပိန်မဟာမိတ်များသည် ဘရီတန်းနီတွင် စစ်ဆင်ရေးကို ဆက်လက်ဆင်နွှဲပြီး အဓိကဆိပ်ကမ်းဖြစ်သော ဘရက်စ်တ် သို့ အပြင်းအထန် ချီတက်လာခဲ့ကြသည်။ စပိန်ဘုရင် ဖိလစ်သည် ပြင်သစ်အနောက်ပိုင်းတွင် အဆင့်မြင့် စစ်အခြေစိုက်စခန်းများ တည်ဆောက်ရန် ရည်ရွယ်ထားပြီး၊ ထိုနေရာမှတစ်ဆင့် သူ၏ ပြန်လည်တည်ဆောက်ထားသော ရေတပ်ဖြင့် အင်္ဂလန်ကို အမြဲတမ်း ခြိမ်းခြောက်နိုင်ရန် ဖြစ်သည်။ နောရစ်က အဲလိဇဘက်ထံ ဤခြိမ်းခြောက်မှုကို သတိပေးစာ ရေးသားခဲ့ပြီးနောက်၊ သူမသည် အတန်ကြာ တွန့်ဆုတ်နေခဲ့သော်လည်း အန္တရာယ်ကို မြင်ရသဖြင့် ၁၅၉၄ ခုနှစ်တွင် အခြားစစ်တပ်တစ်ခုကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ နောရစ်သည် စစ်သည် ၄,၀၀၀ ဖြင့် သူ၏ ပြင်သစ်စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ မဟာမိတ် ဂျီးန်ဗလ်ဒီအောမွန့် နှင့်အတူ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ယခုအကြိမ်တွင် အောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့သည် - မြို့အချို့ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ၎င်းတို့သည် ဘရက်စ်တ်မြို့အနီးရှိ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသော စပိန်ခံတပ်တစ်ခုကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ခဲ့ပြီး ၎င်းခံတပ်ကို သိမ်းပိုက်ဖျက်ဆီးနိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် ထိုခြိမ်းခြောက်မှုကို အဆုံးသတ်စေခဲ့သော အဆုံးအဖြတ်ပေးသည့် အောင်ပွဲဖြစ်ခဲ့ပြီး မကြာမီမှာပင် ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်လည်း ပြိုလဲသွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် နောရစ်ကို သူရဲကောင်းတစ်ဦးအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့သော်လည်း၊ ထို့နောက်တွင် သူ၏ စစ်တပ်များနှင့်အတူ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လာရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ၁၅၉၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် စပိန်ကို စစ်ကြေညာခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်အား ပြင်သစ်နှင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စေလိုခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက်သည် ဟင်နရီအပေါ် မယုံကြည်ခြင်းနှင့် ပြင်သစ် ပိုမိုအာဏာကြီးမားလာမည်ကို စိုးရိမ်ခြင်းတို့ကြောင့် စိတ်ဝင်စားမှုမရှိခဲ့ပေ။ သို့သော် စပိန်တို့သည် ၁၅၉၆ ခုနှစ်တွင် ကဲလေး မြို့ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး စပိန်တို့သည် အင်္ဂလန်၏ မျက်စိအောက်သို့ တဖန်ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသဖြင့် အဲလိဇဘက်သည် သဘောထားလျော့ပေးခဲ့ကာ ဒတ်ခ်ျသမ္မတနိုင်ငံနှင့်အတူ သုံးပွင့်ဆိုင်မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက်သည် ဘိုလိုင်း (မြန်မာများဆိုကြသော ဘိုလော့ဂ်နာ) မြို့ သို့မဟုတ် ငွေကြေးအရ လျော်ကြေးတစ်ခုခုရရန် အလဲအလှယ်လုပ်ဖို့ ကြိုးပမ်းရင်း ဆက်လက်တွန့်ဆုတ်နေခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် ငွေကြေးလျော်ကြေးပေးရန် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။ ၁၅၉၇ ခုနှစ် မတ်လတွင် စပိန်စစ်တပ်များက အာမီယန် မြို့ကို သိမ်းပိုက်လိုက်သောအခါ အဲလိဇဘက်သည် ဟင်နရီ၏ စစ်တပ်များနှင့် ပူးပေါင်းရန် သောမတ်စ် ဘက်စကာဗီးလ် ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်၌ စစ်သည် ၄,၂၀၀ ခန့်ရှိသော စစ်တပ်ကို ပီကာဒီ သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်-ပြင်သစ် ပူးပေါင်းစစ်တပ် ရောက်ရှိလာပြီးနောက် အာမီယန်မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ပြီး စပိန်စစ်ကူစစ်တပ်ကို မောင်းထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် မြို့က လက်နက်ချခဲ့ပြီး၊ ၎င်းနောက်တွင် စပိန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ပြင်သစ်၏ ကမ်းလှမ်းမှုများ စတင်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် အဲလိဇဘက်ကို ဤငြိမ်းချမ်းရေးတွင် ပါဝင်စေလိုသော်လည်း သူမက ဒတ်ခ်ျများနှင့် ဖွဲ့စည်းထားသော မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို သတိပေးကာ ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် နောက်ဆုံးတွင် အဲလိဇဘက်၏ ကွယ်ရာ၌ ဗာဗင်စ် တွင် စပိန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သူမသည် ပြင်သစ်ဘုရင်အား "သစ္စာမဲ့မှုနှင့် နှစ်ခွလျှောက်ခြင်း" ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။ === အိုင်ယာလန် === အိုင်ယာလန်သည် သူမ၏ ဘုရင်နိုင်ငံ နှစ်ခုအနက် တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း၊ အဲလိဇဘက်သည် ကက်သလစ်ဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး သူမ၏ အာဏာစက်ကို ဖီဆန်ရန်နှင့် ရန်သူများနှင့် ပူးပေါင်းကြံစည်ရန် ဝန်မလေးသည့်၊ အချို့နေရာများတွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရသလောက် ဖြစ်နေသော ရန်လိုသည့် အိုင်ယာလန်လူထုနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ထိုဒေသတွင် သူမကျင့်သုံးသော မူဝါဒမှာ သူမ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ်များကို မြေယာများ ပေးအပ်ရန်နှင့် သူပုန်များအနေဖြင့် အင်္ဂလန်ကို တိုက်ခိုက်မည့် စစ်အခြေစိုက်စခန်းတစ်ခုအဖြစ် စပိန်ထံသို့ အိုင်ယာလန်ကို ပေးအပ်ခြင်းမပြုနိုင်ရန် တားဆီးဖို့ ဖြစ်သည်။ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သော တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများအတွင်း ဘုရင်မကြီး၏ စစ်တပ်များသည် မြေယာများကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးပြီး ယောက်ျား၊ မိန်းမနှင့် ကလေးသူငယ်များကိုပါမကျန် သတ်ဖြတ်သည့် "မြေလှန်စနစ်" နည်းဗျူဟာများကို ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။ ၁၅၈၂ ခုနှစ်တွင် ဒက်စမွန် နယ်စားကြီး ဂျေရုဒ် ဖစ်ဇ်ဂျေရုဒ် ဦးဆောင်သည့် မန်စတာ ဒေသ သူပုန်ထမှုအတွင်း အိုင်ယာလန်ပြည်သူ ၃၀,၀၀ဝ ခန့် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးပြီး သေဆုံးခဲ့ရသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ကဗျာဆရာနှင့် နယ်မြေသစ်အခြေချနေထိုင်သူ ဧဒမန် စပင်ဆာ က သားကောင်ဖြစ်ခဲ့ရသူများသည် "မည်သည့် ကျောက်ခဲကဲ့သို့ ခက်ထန်သော နှလုံးသားပိုင်ရှင်မျိုးမဆို သနားကရုဏာသက်ရလောက်သည့် ဆင်းရဲဒုက္ခမျိုးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြရသည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က သူမ၏ စစ်သေနာပတိများအား "ထိုရိုင်းစိုင်းပြီး မဟာဆန်ခြင်းမရှိသော လူမျိုး" ဖြစ်သည့် အိုင်ယာလန်သားများကို ကောင်းမွန်စွာ ဆက်ဆံရန် အကြံပြုခဲ့သော်လည်း၊ သူမ သို့မဟုတ် သူမ၏ စစ်သူကြီးများသည် ၎င်းတို့၏ အာဏာရှင်ဆန်သော ရည်ရွယ်ချက်အတွက် အင်အားနှင့် သွေးထွက်သံယိုမှုများကို အသုံးပြုချိန်တွင် မည်သည့် နောင်တတရားမျှ ပြသခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ၁၅၉၃ ခုနှစ်နှင့် ၁၆၀၃ ခုနှစ်အကြားတွင် အဲလိဇဘက်သည် အိုင်ယာလန်၌ "ကိုးနှစ်ကြာစစ်ပွဲ" ဟုခေါ်သော အပြင်းထန်ဆုံး စမ်းသပ်မှုနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ယင်းသည် သူပုန်ခေါင်းဆောင် တိုင်ရွန် နယ်စားကြီး ဟျူး အိုနေးလ် ကို ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားသည့် စပိန်နိုင်ငံနှင့် စစ်မီးအရှိန်အဟုန် အပြင်းထန်ဆုံး ဖြစ်ပွားနေချိန်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော တော်လှန်မှု ဖြစ်သည်။ ၁၅၉၉ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် အဲလိဇဘက်သည် အဆိုပါ တော်လှန်မှုကို နှိမ်နင်းရန် ရောဘတ် ဒက်ဗရိုး ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် သူမအား စိတ်ပျက်စေသည်မှာ သူသည် စစ်ရေးအရ တိုးတက်မှု အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့ပြီး ဘုရင်မကြီး၏ အမိန့်ကို ဖီဆန်ကာ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူ၏ နေရာတွင် ချားလ်စ် ဘလောက်န့် နှင့် အစားထိုးခဲ့ပြီး သူသည် စပိန်တို့ ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားသည့် သူပုန်များကို သုံးနှစ်အတွင်း အောင်မြင်စွာ ခြေမှုန်းနိုင်ခဲ့သည်။ အဆုံးအဖြတ်ပေးသည့် တိုက်ပွဲသည် ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် ကင်ဆေးလ် ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အဲလိဇဘက်က ၎င်းအောင်ပွဲကို ချီးကျူးကာ ဘလောက်န့်အား သူရဲကောင်းတစ်ဦးအဖြစ် မြှောက်စားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အိုင်ယာလန်စစ်ပွဲအတွက် ကုန်ကျခဲ့သော ဘဏ္ဍာရေးစရိတ်မှာ အလွန်ကြီးမားလှသဖြင့် အဲလိဇဘက်၏ နိုင်ငံတော်သည် ဒေဝါလီခံရမည့် အခြေအနေမှ သီသီလေးသာ လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ အိုနေးလ်သည် နောက်ဆုံး၌ အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီး ရက်ပိုင်းအကြာ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် မယ်လီဖောင့် စာချုပ်ဖြင့် လက်နက်ချခဲ့သည်။ == ပြည်ပ ကုန်သွယ်ရေး == === ရုရှား === အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ မောင်ငယ် အက်ဒွပ် ၆ လက်ထက်က စတင် ထူထောင်ခဲ့သည့် ရုရှားဇာဘုရင်နိုင်ငံ နှင့် သံတမန်ဆက်ဆံရေးကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ သူမသည် ဇာဘုရင် အိုင်ဗန် သဲဖုရုဒ် ထံသို့ ခင်မင်ရင်းနှီးသော စာများကို မကြာခဏ ရေးသားလေ့ရှိသော်လည်း၊ ဇာဘုရင်မှာမူ အဲလိဇဘက်က စစ်ရေးမဟာမိတ်ပြုရန်ထက် ကုန်သွယ်ရေးကိုသာ အာရုံစိုက်နေသည့်အတွက် မကြာခဏ စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ အိုင်ဗန်သည် တစ်ကြိမ်တွင် သူမအား လက်ထပ်ခွင့်ပင် ကမ်းလှမ်းခဲ့ဖူးပြီး၊ သူ၏ နန်းသက်နှောင်းပိုင်းတွင် အကယ်၍ သူ၏ အာဏာစက် အန္တရာယ်ကြုံတွေ့ရပါက အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ခိုလှုံခွင့်ရရှိရန် အာမခံချက် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ယင်းကိစ္စ မအောင်မြင်သောအခါ သူသည် မေ ဟတ်စတင်းစ်နှင့် လက်ထပ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်က ရုရှားသံအမတ်နှင့် ၎င်းအကြောင်းကို ဆွေးနွေးရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ မက်စကိုဗီ ကုမ္ပဏီ ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း လုပ်ငန်း စတင်ခဲ့သူ အင်္ဂလိပ်ကုန်သည်နှင့် စွန့်စားရှာဖွေသူ အန်တိုနီ ဂျန်ကင်ဆန် သည် ဇာဘုရင် အိုင်ဗန်၏ နန်းတော်သို့ ဘုရင်မကြီး၏ အထူးသံအမတ်အဖြစ် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၅၈၄ ခုနှစ်တွင် အိုင်ဗန် ကွယ်လွန်သောအခါ သူ၏ သားတော် ဖီအိုဒေါ ၁ က အရိုက်အရာကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ သူ၏ ဖခင်နှင့်မတူဘဲ ဖီအိုဒေါသည် အင်္ဂလန်နှင့် သီးသန့်ကုန်သွယ်ခွင့်များကို ထိန်းသိမ်းရန် စိတ်အားထက်သန်မှု မရှိခဲ့ပေ။ သူသည် မိမိ၏ ဘုရင်နိုင်ငံကို နိုင်ငံခြားသား အားလုံးအတွက် လမ်းဖွင့်ပေးခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ဖခင်အိုင်ဗန်က သည်းခံခဲ့သော အင်္ဂလိပ်သံအမတ် ဂျရုမ်း ဘိုးစ် ( ၏ မာနထောင်လွှားမှုကို မုန်းတီးကာ ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဇာဘုရင်အား ပြန်လည်စဉ်းစားရန် ဖျောင်းဖျပေးဖို့ ရင်ခွင်ပိုက်အုပ်ချုပ်သူ ဗလစ် ဂိုဒူနော့ဗ် ထံ တောင်းဆိုရန် သံအမတ်သစ် ဒေါက်တာ ဂျိုင်းလ်စ် ဖလက်ချာ ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဖလက်ချာသည် ဖီအိုဒေါ၏ မြောက်မြားစွာသော ဘွဲ့အမည်များအနက် နှစ်ခုကို ချန်လှပ်၍ ခေါ်ဆိုခဲ့မိခြင်းကြောင့် ထိုညှိနှိုင်းမှုများမှာ ပျက်ပြားခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဖီအိုဒေါထံသို့ တစ်ဖက်က အသနားခံပြီး တစ်ဖက်က အပြစ်တင်စကားများ ပါဝင်သည့် စာများကို ဆက်လက် ပေးပို့ခဲ့သည်။ သူမသည် မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် အဆိုပြုခဲ့သည်၊ ယင်းမှာ ဖီအိုဒေါ၏ ဖခင်ဖြစ်သူက ကမ်းလှမ်းစဉ်က သူမ ငြင်းပယ်ခဲ့သောအရာ ဖြစ်သော်လည်း၊ ယခုအကြိမ်တွင်မူ ရုရှားတို့ဘက်က ပြန်လည် ငြင်းဆန်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ === မူဆလင်နိုင်ငံများ === အဲလိဇဘက်၏ စိုးစံမှု ကာလအတွင်း အင်္ဂလန်နှင့် ဘာဘာရီ ပြည်နယ်များအကြား ကုန်သွယ်ရေးနှင့် သံတမန်ရေး ဆက်ဆံမှုများ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်သည် စပိန်နိုင်ငံကို ဆန့်ကျင်ရန်အတွက် မော်ရိုကိုနိုင်ငံနှင့် ကုန်သွယ်ရေး ဆက်ဆံမှုတစ်ရပ် ထူထောင်ခဲ့ပြီး၊ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ပိတ်ပင်တားမြစ်ချက် ရှိလင့်ကစား မော်ရိုကို သကြားနှင့် လဲလှယ်ရန်အတွက် ချပ်ဝတ်တန်ဆာများ၊ ခဲယမ်းမီးကျောက်များ၊ သစ်များနှင့် သတ္တုများကို ရောင်းချခဲ့သည်။ ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် မော်ရိုကို အုပ်ချုပ်သူ မူလိုင်း အာမတ် အယ်လ်-မန်ဆာ ၏ အဓိက အတွင်းရေးမှူးဖြစ်သူ အာဘ်ဒဲလ် အိုဝါဟက် ဘင် မက်ဆုဒ် သည် စပိန်ကို ဆန့်ကျင်မည့် အင်္ဂလိပ်-မော်ရိုကို မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရန် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းဖို့ အင်္ဂလိပ်နန်းတော်သို့ သံအမတ်အဖြစ် လာရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် "မော်ရိုကိုနိုင်ငံသို့ စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများ ရောင်းချရန် သဘောတူခဲ့ပြီး၊ သူမနှင့် မူလိုင်း အာမတ် အယ်လ်-မန်ဆာ တို့သည် စပိန်တို့အား ပူးတွဲစစ်ဆင်ရေး ဆင်နွှဲရန် ကိစ္စကို အဆက်မပြတ် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်"။ သို့သော်လည်း ဆွေးနွေးမှုများသည် အဆုံးအဖြတ်မရှိဘဲ ပြီးဆုံးခဲ့ရပြီး၊ ထိုသံတမန်အဖွဲ့ ရောက်ရှိပြီး နှစ်နှစ်အတွင်းမှာပင် အုပ်ချုပ်သူ နှစ်ဦးစလုံး ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြသည်။ လဗန့် ကုမ္ပဏီ ကို လုပ်ပိုင်ခွင့် ပေးအပ်ခြင်းနှင့်အတူ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် အော်တိုမန် အင်ပါယာ၏ ဗဟိုအစိုးရ ထံသို့ ပထမဆုံး အင်္ဂလိပ်သံအမတ် ဝီလျံ ဟာဘွန်း ကို စေလွှတ်ခြင်းဖြင့် '''အော်တိုမန် အင်ပါယာ နှင့်လည်း''' သံတမန်ဆက်ဆံရေး ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ကုန်သွယ်ရေးစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ နှစ်ဦးနှစ်ဖက်လုံးမှ သံတမန်များစွာကို အပြန်အလှန် စေလွှတ်ခဲ့ကြပြီး အဲလိဇဘက်နှင့် ဆူလ်တန် မူရတ် ၃ အကြား စာပေးစာယူများလည်း ရှိခဲ့သည်။ စာတစ်စောင်တွင် မူရတ်က ပရိုတက်စတင့် ယုံကြည်မှုနှင့် အစ္စလာမ်ဘာသာတို့သည် "ရုပ်တုကိုးကွယ်မှုကို နှစ်ဦးစလုံးက ပယ်ချကြသည့်အတွက် ရောမကက်သလစ်ဘာသာနှင့် စာလျှင် အပြန်အလှန် တူညီသောအချက်များစွာ ပိုမိုရှိနေသည်" ဟူသော အယူအဆကို နှစ်သက်သဘောကျခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နှင့် အော်တိုမန်အင်ပါယာအကြား မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ကက်သလစ် ဥရောပနိုင်ငံများ စိတ်ပျက်ရလောက်အောင်ပင် အင်္ဂလန်သည် အော်တိုမန်အင်ပါယာသို့ ခဲနှင့် သံဖြူ (အမြောက်သွန်းလုပ်ရန်အတွက်) နှင့် စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများကို တင်ပို့ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် က ဘုံရန်သူဖြစ်သော စပိန်အား ဆန့်ကျင်ရန် အော်တိုမန်တို့ တိုက်ရိုက်စစ်ရေးအရ ပါဝင်လာစေရန် စည်းရုံးလှုံ့ဆော်နေချိန်ဖြစ်ရာ၊ ၁၅၈၅ ခုနှစ် စပိန်နှင့် စစ်ပွဲစတင်ဖြစ်ပွားချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် မူရတ် ၃ နှင့် ပူးတွဲစစ်ဆင်ရေးများ ဆင်နွှဲရန် အလေးအနက် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ === အမေရိက === ၁၅၈၃ ခုနှစ်တွင် ဟမ်ဖရီ ဂီလ်ဘတ်) သည် နယူးဖောင်လန် တွင် နယ်မြေသစ်အခြေချရန် အနောက်ဘက်သို့ ရွက်လွှင့်ခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလန်သို့ မည်သည့်အခါမျှ ပြန်မလာနိုင်ခဲ့ပေ။ ဂီလ်ဘတ်၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ ညီဖြစ်သူ '''ဝေါ်လ်တာ ရာလေ သည်''' အတ္တလန္တိတ် ကမ်းရိုးတန်းကို စူးစမ်းရှာဖွေခဲ့ပြီး၊ "အပျိုစင် ဘုရင်မကြီး" အဲလိဇဘက်ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ဗာဂျီးနီးယား ဟု အမည်ပေးထားဟန်ရှိသည့် နယ်မြေကို မိမိပိုင်အဖြစ် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ဤနယ်မြေသည် ယနေ့ခေတ် ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်ထက် များစွာပိုမိုကြီးမားပြီး နယူးအင်္ဂလန်မှသည် ကာရိုလိုင်းနားပြည်နယ်များအထိ ကျယ်ပြန့်သည်။ ၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် ရာလေသည် လူနည်းစုတစ်စုနှင့်အတူ ဗာဂျီးနီးယားသို့ ပြန်လာခဲ့ပြီး ယနေ့ခေတ် မြောက်ကာရိုလိုင်းနား ကမ်းလွန်ရှိ ရိုအန်နုတ်ကျွန်း သို့ ဆိုက်ကပ်ခဲ့ကြသည်။ ပထမဆုံး အခြေချနေထိုင်မှု ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် ရာလေသည် အခြားလူအုပ်စုတစ်စုကို ထပ်မံစုဆောင်းခဲ့ပြီး ဂျွန် ဝှိုက် အား အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ ၁၁၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရာလေ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာချိန်၌ သူချန်ထားခဲ့သော '''ရိုအန်နုတ် အခြေချစခန်း''' ၏ အရိပ်အယောင်မျှပင် မတွေ့ရတော့ဘဲ လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်စွာ ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့သော်လည်း၊ ယင်းသည် မြောက်အမေရိကတွင် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ပထမဆုံးသော အခြေချနေထိုင်မှု ဖြစ်ခဲ့သည်။ === အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ === စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီ သင်္ဘောများကို အောင်မြင်စွာ စီးနင်းတိုက်ခိုက်ပြီးနောက်၊ အင်္ဂလိပ်ရေကြောင်းခရီးသည်များသည် စည်းစိမ်ချမ်းသာများ ရှာဖွေရန် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်း လှည့်လည်ခဲ့ကြသည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် လန်ဒန်ကုန်သည်ကြီးများသည် အရှေ့ဖျားကုန်သွယ်ရေးတွင် စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီတို့၏ လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုကို ပြတ်ပြတ်သားသား ခြေမှုန်းပစ်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အဲလိဇဘက်ထံသို့ အသနားခံစာ တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။ '''၁၆၀၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်နေ့တွင်''' ကုန်သည်များသည် အဲလိဇဘက်ထံမှ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာစာချွန်လွှာကို ရရှိခဲ့ပြီး အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာဒေသနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့တွင် ကုန်သွယ်ရန်အတွက် '''အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ''' ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဂျိမ်း လန်ကတ်စတာ က ပထမဆုံးသော ရေကြောင်းခရီးစဉ်ကို ကွပ်ကဲခဲ့ပြီး ၎င်းခရီးစဉ်သည် အောင်မြင်ခဲ့ကာ ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် ဂျာဗားကျွန်းရှိ ဘန်တန်၌ ပထမဆုံးသော ကုန်လှောင်ရုံ (စက်ရုံ) ကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ကိပ်အော့ဖ်ဂွတ်ဒ်ဟုပ် ၏ အရှေ့ဘက်နှင့် မာဂျဲလန် ရေလက်ကြား ၏ အနောက်ဘက်ရှိ နိုင်ငံအားလုံးနှင့် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကုန်သွယ်မှုတွင် ဤကုမ္ပဏီအား ၁၅ နှစ်တာ ကာလပတ်လုံး လက်ဝါးကြီးအုပ် လုပ်ကိုင်ခွင့် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဤကုမ္ပဏီသည် နောက်ပိုင်း ၁၈ နှင့် ၁၉ ရာစုနှစ်များတွင် ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်မှု၏ ထက်ဝက်ခန့်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ နယ်မြေအမြောက်အများကိုပါ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ == ကျန်ရှိနေသောနှစ်များ == ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် [[စပိန်ရေတပ်ကြီး]]ကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း ကာလများသည် အဲလိဇဘက်အတွက် သူမ၏ နန်းသက်ကုန်ဆုံးချိန်အထိ ကြီးစိုးခဲ့သော ဒုက္ခအသစ်များကို သယ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ စပိန်နိုင်ငံနှင့်လည်းကောင်း၊ အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၌လည်းကောင်း ဖြစ်ပွားနေသော ပဋိပက္ခများသည် ရေရှည်ဆွဲဆန့်လာခဲ့ပြီး၊ အခွန်အတုပ် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးများမှာ ပိုမိုကြီးလေးလာကာ တိုင်းပြည်၏ စီးပွားရေးမှာလည်း သီးနှံရိတ်သိမ်းမှု မကောင်းခြင်းနှင့် စစ်စရိတ်စကများကြောင့် အထိနာခဲ့ရသည်။ ကုန်ဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာပြီး လူနေမှုအဆင့်အတန်းများ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ထိုခေတ်ကာလအတွင်း ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို နှိပ်ကွပ်မှုများမှာ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့ပြီး၊ အဲလိဇဘက်သည် ၁၅၉၁ ခုနှစ်တွင် ကက်သလစ်အိမ်ထောင်စုများကို စစ်ဆေးမေးမြန်းရန်နှင့် စောင့်ကြည့်ရန်အတွက် ကော်မရှင်အဖွဲ့များကို လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာ အပ်နှင်းခဲ့သည်။ တိုင်းပြည်အတွင်း တည်ငြိမ်အေးချမ်းပြီး သာယာဝပြောနေသည်ဟူသော ပုံရိပ်ယောင်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ရန်အတွက် သူမသည် ပြည်တွင်းရှိ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေးများနှင့် ဝါဒဖြန့်ချိရေးလုပ်ငန်းများအပေါ် ပိုမို၍ မှီခိုအားထားလာခဲ့သည်။ သူမ၏ ဘဝနောက်ဆုံးနှစ်များအတွင်း ထွက်ပေါ်လာသော ဝေဖန်ပြစ်တင်မှုများ မြင့်တက်လာခြင်းက ပြည်သူလူထု၏ သူမအပေါ် ချစ်ခင်မြတ်နိုးမှု လျော့နည်းကျဆင်းလာခြင်းကို ထင်ဟပ်ဖော်ပြနေခဲ့သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ '''"အဲလိဇဘက်၏ ဒုတိယမြောက် နန်းစံခေတ်"''' ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် ဤကာလ ဖြစ်ပွားရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းတစ်ခုမှာ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း အဲလိဇဘက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဖြစ်သော လျှို့ဝှက်ကောင်စီ ၏ သဘာဝ ပြောင်းလဲသွားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ မျိုးဆက်သစ်တစ်ခုက အာဏာရလာခဲ့သည်။ ဘာလင်နယ်စားကြီး ဝီလျံ ဆီစီလ် မှလွဲ၍ အရေးအကြီးဆုံးသော နိုင်ငံရေးသမား အများစုမှာ ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြပြီ ဖြစ်သည် - ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် လက်စတာ နယ်စားကြီး၊ ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ်၊ နှင့် ၁၅၉၁ ခုနှစ်တွင် ခရစ္စတိုဖာ ဟက်တန် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ မတိုင်မီက သတိပြုလောက်စရာ ပုံစံမျိုးဖြင့် တည်ရှိမနေခဲ့သော အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြား တိုက်ခိုက်မှုများသည် ယခုအခါတွင် အစိုးရအဖွဲ့၏ သမိုင်းဝင် အမှတ်အသားတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လက်စတာ နယ်စားကြီး၏ မွေးစားသားဖြစ်သူ ဒုတိယမြောက် အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး ရောဘတ် ဒက်ဗရိုးနှင့် လော့ဒ် ဘာလင်၏ သားဖြစ်သူ ရောဘတ် ဆီစီလ် တို့အကြား ပြင်းထန်သော အာဏာပြိုင်ဆိုင်မှုများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး နှစ်ဦးစလုံးတွင် မိမိတို့ကို ထောက်ခံသည့် နောက်လိုက်နောက်ပါ ကိုယ်စီ ရှိကြသည်။ နိုင်ငံတော်၏ အာဏာအရှိဆုံး ရာထူးနေရာများကို ရယူရန် ဤသို့ အားပြိုင်မှုများက တိုင်းပြည်၏ နိုင်ငံရေးကို ထိခိုက်ပျက်စီးစေခဲ့သည်။ ဘုရင်မကြီး၏ ကိုယ်ပိုင်အာဏာစက်မှာလည်း လျော့နည်းလာခဲ့ပြီး ယင်းကို ၁၅၉၄ ခုနှစ်တွင် သူမ အလွန်ယုံကြည်ရသည့် တော်ဝင်သမားတော်ကြီး ဒေါက်တာ ရိုဒီရီဂို လိုပက်စ် ၏ ဖြစ်ရပ်တွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။ အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီးက ကိုယ်ပိုင်အငြိုးအတေးကြောင့် ဒေါက်တာအား နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် မဟုတ်မမှန် စွပ်စွဲခဲ့ချိန်တွင်၊ ဘုရင်မကြီးသည် ဒေါက်တာ အဖမ်းခံရမှုအပေါ် ဒေါသထွက်ခဲ့ပြီး သူ့တွင် အပြစ်မရှိဟု ယုံကြည်ထားပုံရသော်လည်း ထိုသမားတော်ကြီး ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံရမည့် ဘေးမှ မကာကွယ်ပေးနိုင်ခဲ့ပေ။ သူမ၏ နန်းသက်နောက်ဆုံးနှစ်များအတွင်း အဲလိဇဘက်သည် စစ်မီးတောက်နေသည့် ကာလ၌ လွှတ်တော်ထံမှ ငွေကြေးအကူအညီ ပိုမိုတောင်းခံမည့်အစား၊ ကုန်ကျစရိတ်မရှိဘဲ မိမိလူများကို မျက်နှာသာပေး သူကောင်းပြုနိုင်သည့် စနစ်တစ်ခုအဖြစ် '''"ကုန်သွယ်ခွင့် လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုများ"''' ကို ချီးမြှင့်ခြင်းအပေါ် ပိုမိုမှီခိုလာခဲ့သည်။ ဤအလေ့အထသည် မကြာမီမှာပင် ကုန်ဈေးနှုန်းများကို စိတ်ကြိုက်သတ်မှတ်ခြင်း၊ ပြည်သူလူထု၏ အိတ်စိုက်ငွေများဖြင့် နန်းတွင်းမှူးမတ်များ ချမ်းသာကြွယ်ဝလာခြင်းနှင့် လူထုအတွင်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် မကျေနပ်မှုများဆီသို့ ဦးတည်သွားခဲ့သည်။ ယင်းသည် ၁၆၀၁ ခုနှစ် လွှတ်တော်အစည်းအဝေးအတွင်း အောက်လွှတ်တော်၌ ပြင်းထန်သော လှုံ့ဆော်ကန့်ကွက်မှုများအဖြစ် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၆၀၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ဝှိုက်ဟောလ် နန်းတော်၌ လွှတ်တော်အမတ် ၁၄၀ ဦးပါဝင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ရှေ့မှောက်တွင် မြွက်ကြားခဲ့သည့် သူမ၏ ကမ္ဘာကျော် '''"ရွှေဝါရောင် မိန့်ခွန်း")''' ၌ အဲလိဇဘက်သည် ထိုသို့ မတရားလက်ဝါးကြီးအုပ် အလွဲသုံးစားမှုများကို မိမိမသိရှိခဲ့ကြောင်း ထုတ်ဖော်ဆိုခဲ့ပြီး၊ ကတိကဝတ်များနှင့် သူမ၏ ထုံးစံအတိုင်း စိတ်လှုပ်ရှားဖွယ် ဆွဲဆောင်မှုများဖြင့် လွှတ်တော်အမတ်များ၏ စိတ်နှလုံးကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည် -<blockquote>'''"မိမိတို့၏ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ကို အဝိဇ္ဇာကြောင့်လည်းကောင်း၊ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ မဟုတ်ဘဲလည်းကောင်း ကျရောက်သွားနိုင်သည့် အမှားအယွင်းများမှ ကာကွယ်ပေးကြသောသူများသည် မည်မျှလောက်သော ကျေးဇူးတုံ့ပြန်မှုကို ထိုက်တန်သနည်းဆိုသည်မှာ ကျွန်ုပ်တို့ ကောင်းစွာသိပါသည် (သင်တို့လည်း ခန့်မှန်းနိုင်ပါလိမ့်မည်)။ ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြည်သူလူထု၏ နှလုံးသားများကို မေတ္တာတရားဖြင့် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်းထက် ကျွန်ုပ်တို့အတွက် ပိုမိုတန်ဖိုးရှိသောအရာ မရှိသည်နှင့်အညီ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ရက်ရောမှုကို အလွဲသုံးစားလုပ်သူများ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြည်သူများကို ချုပ်ချယ်သူများနှင့် ဆင်းရဲသားများကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်သူများအကြောင်းကို သင်တို့က ကျွန်ုပ်တို့အား လာရောက်မပြောပြခဲ့ကြလျှင် ကျွန်ုပ်တို့အနေဖြင့် မည်မျှလောက် မထိုက်တန်သော သံသယပွားစရာ အခြေအနေမျိုး ခံရလိမ့်မည်နည်း။"'''</blockquote>သို့သော်လည်း ဤသို့သော စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအရ မရေရာ မသေချာမှုများ ရှိနေသည့် ကာလသည်ပင်လျှင် '''အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ မည်သည့်ခေတ်နှင့်မျှ နှိုင်းယှဉ်၍မရနိုင်သော စာပေအနုပညာ ထွန်းကားမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်'''။ စာပေလှုပ်ရှားမှုအသစ်၏ ပထမဆုံးသော အရိပ်အယောင်များသည် အဲလိဇဘက် နန်းစံသက် ဒုတိယမြောက် ဆယ်စုနှစ်အကုန် ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် ဂျွန် လိုင်လီ ၏ ယူဖျူးစ် နှင့် ဧဒမန် စပင်ဆာ ၏ သိုးထိန်းတို့၏ ပြက္ခဒိန် တို့နှင့်အတူ စတင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်းတွင်မူ '''ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား''' နှင့် '''ခရစ္စတိုဖာ မာလို''' တို့အပါအဝင် အင်္ဂလိပ်စာပေလောက၏ ကြီးမားလှသော အမည်နာမများစွာသည် ၎င်းတို့၏ ရင့်ကျက်ထွန်းကားရာ ခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ဂျာကိုဘီယန်ခေတ် သို့ ဆက်လက်ကူးပြောင်းသွားချိန်တွင် အင်္ဂလိပ်ပြဇာတ်လောကသည် ၎င်း၏ အမြင့်ဆုံး အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိသွားမည် ဖြစ်သည်။ ခမ်းနားထည်ဝါလှသော အဲလိဇဘက်ခေတ်ဟူသည့် အယူအဆမှာ အဲလိဇဘက်၏ စိုးစံမှုအတွင်း တက်ကြွစွာ လှုပ်ရှားခဲ့ကြသော ဗိသုကာပညာရှင်များ၊ ပြဇာတ်ရေးဆရာများ၊ ကဗျာဆရာများနှင့် ဂီတပညာရှင်များအပေါ်တွင် များစွာ မူတည်နေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် အနုပညာရပ်များအပေါ် ကြီးမားသော နာယကတစ်ဦးအဖြစ် မည်သည့်အခါမျှ မပံ့ပိုးခဲ့ဖူးသည့် ဘုရင်မကြီးထံမှ တိုက်ရိုက်ရရှိသော ကူညီထောက်ပံ့မှုမျိုး မရှိသလောက် ဖြစ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက် အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ သူမ၏ ပုံရိပ်သည် တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ သူမအား ဘဲလ်ဖီဘီ သို့မဟုတ် အက်စထရီးယား နတ်ဘုရားမအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြပြီး၊ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက်တွင်မူ ဧဒမန် စပင်ဆာ၏ ကဗျာရှည်ကြီးထဲမှ ထာဝရ နုပျိုနေသည့် နတ်သမီးဘုရင်မကြီး '''ဂလိုရီယားနား''' အဖြစ် တင်စားပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဧဒမန် စပင်ဆာအား ပင်စင်လစာတစ်ရပ် ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ယင်းမှာ သူမ၏ ထုံးစံနှင့်စာလျှင် အလွန်ထူးခြားလှသဖြင့် သူမအနေဖြင့် သူ၏စာပေကို အလွန်နှစ်သက်သဘောကျကြောင်း ထင်ရှားစေသည်။ သူမ၏ ပုံတူပန်းချီကားများသည် လက်တွေ့ကျကျ ဆွဲခြင်းထက် ပိုမိုနုပျိုနေစေရန်အတွက် ဆန်းကြယ်ပြီး ပဟေဠိဆန်သော အထိမ်းအမှတ် သင်္ကေတပုံစံများဖြင့်သာ ပိုမို ပုံဖော်လာခဲ့ကြသည်။ အမှန်စင်စစ်အားဖြင့်မူ သူမ၏ အရေပြားသည် ၁၅၆၂ ခုနှစ်က ကျောက်ကြီးရောဂါ ကြောင့် အမာရွတ်များ ထင်ကျန်ရစ်ခဲ့ပြီး၊ ဆံပင်လည်း တစ်ဝက်ခန့် ပြောင်သွားခဲ့သဖြင့် ဝတ်ဆင်ရသော ဆံပင်တုများနှင့် မိတ်ကပ် အလှကုန်ပစ္စည်းများအပေါ်တွင်သာ မှီခိုနေခဲ့ရသည်။ သူမ၏ အချိုပွဲများကို နှစ်သက်မှုနှင့် သွားဆရာဝန်ကို ကြောက်ရွံ့မှုတို့ကြောင့် သွားများ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးကျိုးပဲ့ကုန်သဖြင့် ပြည်ပမှ သံအမတ်ကြီးများအနေဖြင့် သူမ စကားပြောသည့်အခါ နားလည်ရန်ပင် ခက်ခဲခဲ့ကြရသည်။ ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ ၄ ထံမှ စေလွှတ်လိုက်သော အထူးသံအမတ်ကြီး အွန်ဒရေး ဟူရို ဒ် မက်စ်က ဘုရင်မကြီးနှင့် တွေ့ဆုံခွင့်ရခဲ့စဉ်က ဤသို့ သတိပြုမိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည် - ''"သူမ၏ သွားများသည် အလွန်ဝါပြီး ညီညာမှုမရှိပါ... လက်ယာဘက်ထက် လက်ဝဲဘက်တွင် ပို၍ သွားနည်းနေပါသည်။ သွားအများစု ကျိုးပဲ့ပျောက်ဆုံးနေသဖြင့် သူမ စကား ခပ်မြန်မြန်ပြောသည့်အခါ အလွယ်တကူ နားလည်ရန် မဖြစ်နိုင်ပါ"'' ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူက ''"သို့သော်ငြားလည်း သူမ၏ အချိုးအစားမှာ လှပမြင့်မားပြီး မည်သည့်အရာကိုမဆို ကျေးဇူးတော်ရှိစွာ ပြုမူတတ်သည်။ တတ်နိုင်သမျှ သူမ၏ သိက္ခာကို ထိန်းသိမ်းထားသော်လည်း တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နှိမ့်ချပြီး ကြင်နာတတ်သူ ဖြစ်သည်"'' ဟု ထပ်လောင်း ရေးသားခဲ့သည်။ ဝေါ်လ်တာ ရာလေ ကမူ သူမအား '''"အချိန်နှင့် ကံတရား၏ နှောင့်ယှက်အံ့အားသင့်ခြင်းကို ခံလိုက်ရသော အမျိုးသမီးကြီး"''' ဟု တင်စား ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ အလှအပများ ပိုမိုမှေးမှိန်လာလေလေ၊ သူမ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ်များက ၎င်းအလှအပကို ပို၍ပင် အမွှမ်းတင် ချီးမွမ်းကြလေလေ ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည်လည်း ထိုသို့ ချီးမွမ်းခန်းဖွင့်သည့် ဇာတ်ကွက်တွင် ပျော်ရွှင်စွာ ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့သော်လည်း၊ သူမ၏ ဘဝနောက်ဆုံး ဆယ်စုနှစ်အတွင်း၌ ထိုအမွှမ်းတင်မှုများကို သူမကိုယ်တိုင် တကယ်ပင် ယုံကြည်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။ သူမသည် လက်စတာနယ်စားကြီး၏ မွေးစားသားဖြစ်ပြီး ညှို့ဓာတ်ပြင်းသော်လည်း စိတ်ဆတ်လှသည့် လူငယ်လေး '''အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး''' အပေါ်တွင် အလွန်ပင် အလိုလိုက်ပြီး သံယောဇဉ်ကြီးမားလာခဲ့သည်။ သူသည် သူမအပေါ် ရဲတင်းလွန်းသော အပြုအမူများ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ဘုရင်မကြီးက အမြဲတမ်း ခွင့်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ သူ၏ တာဝန်မဲ့မှု သမိုင်းကြောင်းများ ပိုမိုများပြားလာခဲ့သည့်တိုင်အောင် အဲလိဇဘက်သည် သူ့အား စစ်ရေးရာထူးကြီးများတွင် ထပ်လဲလဲ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၁၉၉ ခုနှစ်တွင် အက်ဆက်စ်သည် အိုင်ယာလန်ရှိ သူ၏ စစ်ကွပ်ကဲမှုရာထူးကို စွန့်ခွာထွက်ပြေးခဲ့ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်သည် သူ့အား နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ချထားခဲ့ပြီး နောက်တစ်နှစ်တွင် သူပိုင်ဆိုင်သော ကုန်သွယ်ခွင့် လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုများကိုပါ ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ ၁၆၀၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အက်ဆက်စ်သည် လန်ဒန်မြို့၌ တော်လှန်ပုန်ကန်မှုတစ်ခုကို လှုံ့ဆော်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သူသည် ဘုရင်မကြီးကို ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သော်လည်း သူ့အား ထောက်ခံဝန်းရံသူ အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့သဖြင့်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် သူသည် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဤသို့သော အခြေအနေဆိုးသို့ ရောက်ရှိသွားရခြင်းမှာ သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ချက်အမှားများကြောင့်လည်း တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပါဝင်နေကြောင်း ကောင်းစွာ သိရှိထားခဲ့သည်။ ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် မျက်မြင်သက်သေတစ်ဦးက ဤသို့ ရေးသားခဲ့သည် - ''"သူမသည် အမှောင်ထဲတွင် တစ်ယောက်တည်း ထိုင်နေရခြင်းကို နှစ်သက်ပြီး၊ တစ်ခါတစ်ရံတွင် မျက်ရည်များ စီးကျလျက် အက်ဆက်စ်အတွက် ပူဆွေးတမ်းတနေတတ်သည်"'' ဟု ဖြစ်သည်။ == '''နတ်ရွာစံခြင်း''' == အဲလိဇဘက်၏ ဝါရင့်အဆင့်မြင့် အကြံပေးအရာရှိကြီး ဖြစ်သူ လော့ဒ် ဘာလေသည် ၁၅၉၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ သူ၏ နိုင်ငံရေးအမွေနှင့် တာဝန်များသည် သားဖြစ်သူ ရောဘတ်ဆီစီလ် ထံသို့ စီးဆင်းသွားခဲ့ပြီး၊ သူသည် မကြာမီမှာပင် အစိုးရအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခဲ့ရသည့် လုပ်ငန်းတာဝန်တစ်ခုမှာ ထီးနန်းဆက်ခံမှု ချောမွေ့အဆင်ပြေစေရန်အတွက် လမ်းခင်းပြင်ဆင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံမည့်သူအား မည်သည့်အခါမျှ အမည်ထုတ်ဖော်လိမ့်မည် မဟုတ်သောကြောင့် ရောဘတ် ဆာဆီလ်အနေဖြင့် ဤကိစ္စကို လျှို့ဝှက်စွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် သူသည် ထီးနန်းဆက်ခံရန် အခွင့်အရေး အခိုင်အမာရှိသော်လည်း တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခြင်း မခံရသေးသည့် စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်း ၆ နှင့် လျှို့ဝှက်ချက်သင်္ကေတသုံး၍ စကားကမ်းလှမ်း ဆွေးနွေးမှုများ စတင်ခဲ့သည်။ ဆာဆီလ်သည် စိတ်မရှည်ဖြစ်နေသော ဂျိမ်းအား အဲလိဇဘက်၏ စိတ်ကျေနပ်မှုရအောင် မည်သို့ပြုမူရမည်ကို ဤသို့ လမ်းညွှန်ပြသခဲ့သည် - ''"အမြင့်ဆုံးသော အရှင်သခင်၏ စိတ်နှလုံးကို သိမ်းပိုက်ပါ၊ သူမ၏ လိင်သဘာဝနှင့် အဆင့်အတန်းအရ မလိုအပ်ဘဲ အခြေအတင် ငြင်းခုံခြင်း သို့မဟုတ် သူမ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များအပေါ် အလွန်အမင်း စပ်စုစွက်ဖက်ခြင်းတို့ထက် ပိုမို၍ မလျော်ကန်သောအရာ မရှိပါ။"'' ဤအကြံပြုချက်သည် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်း၏ ရေးသားပြောဆိုပုံ သဘောထားကြောင့် အဲလိဇဘက်မှာ အလွန်ကျေနပ်နှစ်သက်ခဲ့ပြီး သူမက ပြန်လည်တုံ့ပြန်ခဲ့သည် - ''"ထို့ကြောင့် သင်၏ နောက်ဆုံးစာများကို ကျွန်ုပ်အနေဖြင့် အလွန်နှစ်သက်လက်ခံမိသည့်အတွက် ကျေးဇူးတင်စကား ပြောကြားရန် မပျက်ကွက်ကြောင်း သင် သံသယရှိလိမ့်မည်မဟုတ်ဟု ယုံကြည်ပါသည်၊ ၎င်းစာများအတွက် သင့်အား ကျေးဇူးတင်ကြောင်း လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ ဖော်ပြအပ်ပါသည်"‌'' ဟု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဂျေ အီး နီးလ် ၏ သုံးသပ်ချက်အရ၊ အဲလိဇဘက်သည် ဂျိမ်းထံသို့ သူမ၏ ဆန္ဒများကို ဗြောင်ကျကျ ထုတ်ဖော်မပြောခဲ့သော်လည်း '''"ဝှက်ဖုံးထားသော်လည်း ငြင်းပယ်၍မရနိုင်လောက်အောင် ထင်ရှားလှသော စကားစုများ"''' ဖြင့် အသိပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။ ဘုရင်မကြီး၏ ကျန်းမာရေးသည် ၁၆၀၂ ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီအထိ ကောင်းမွန်နေခဲ့သော်လည်း၊ ထိုအချိန်မှစ၍ သူမ၏ ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွေများ ဆက်တိုက် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ခြင်းကြောင့် သူမအား ပြင်းထန်သော စိတ်ကျရောဂါ ထဲသို့ ကျဆင်းသွားစေခဲ့သည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သူမ၏ ဝမ်းကွဲညီမလည်းဖြစ်၊ ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွေလည်းဖြစ်သည့် လေဒီ ကနိုးလစ် ၏ တူမတော်စပ်သူ နော့တင်ဂမ် နယ်စားကတော် ကတ်သရင်း ကာရီ ကွယ်လွန်သွားခြင်းက သူမအတွက် အထူးသဖြင့် ကြီးမားသော စိတ်ဒဏ်ရာ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ မတ်လတွင် အဲလိဇဘက်သည် ဖျားနာခဲ့ပြီး "မပြေပျောက်နိုင်ဘဲ အမြစ်တွယ်နေသော စိတ်မချမ်းမြေ့မှု " ကို ခံစားခဲ့ရကာ၊ ထိုင်ခုံဖုံ (ပေါ်တွင် တစ်ခါတရံ နာရီပေါင်းများစွာကြာအောင် မလှုပ်မယှက်ဘဲ ထိုင်နေခဲ့သည်။ ရောဘတ် ဆာဆီလ် က သူမအား အိပ်ရာထဲသို့ ဝင်ရောက်နားနေရန် ပြောကြားခဲ့သည့်အခါ သူမက ဒေါသတကြီးဖြင့် ''"ရမည် ဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာ ဘုရင်တွေကို သုံးရမယ့် စကားလုံးမဟုတ်ဘူး၊ လူပုလေး"'' ဟု ငေါက်ငမ်းခဲ့သည်။ '''သူမသည် ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့''' နံနက်အစောပိုင်း ၂ နာရီနှင့် ၃ နာရီကြားတွင် '''အသက် ၆၉ နှစ် အရွယ်၌''' ရစ်ခ်ျမွန် နန်းတော်) တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ နာရီအနည်းငယ်အကြာတွင် ဆီစီလ် နှင့် ကောင်စီအဖွဲ့သည် ၎င်းတို့၏ စီမံကိန်းများကို စတင်အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ကြပြီး ဂျိမ်း အား အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်အဖြစ် လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့ကြသည်။ ၁၇၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း အင်္ဂလိပ်ပြက္ခဒိန် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများအပြီးတွင် အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်သည့်နှစ်ကို ၁၆၀၃ ခုနှစ်အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခြင်းမှာ စံနှုန်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း၊ ထိုခေတ်ကာလက အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် နှစ်သစ်ကူးနေ့ကို အပျိုစင်နေ့ ဟု အများသိကြသည့် မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် အဲလိဇဘက်သည် ပြက္ခဒိန်ဟောင်းအရ ၁၆၀၂ ခုနှစ်၏ နောက်ဆုံးနေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ် ကမ္ဘာ့အသုံးအနှုန်းများတွင်မူ ရက်စွဲနှင့် လကို ပြက္ခဒိန်ဟောင်းစနစ်အတိုင်း သုံးစွဲပြီး၊ ခုနှစ်ကိုမူ ပြက္ခဒိန်သစ်စနစ်အတိုင်း အသုံးပြုရန် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ အဲလိဇဘက်၏ ခေါင်းတလားကို ညအချိန်တွင် မီးရှူးတိုင်များ ထွန်းညှိထားသည့် လှေတစ်စင်းပေါ်တင်'''ကာ''' မြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဝှိုက်ဟောလ် သို့ သယ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ဧပြီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်သော သူမ၏ ဈာပနအခမ်းအနား၌ ခေါင်းတလားကို ကတ္တီပါအမည်းရောင် ဆင်ယင်ထားသည့် မြင်းလေးစင်းဆွဲသော နိဗ္ဗာန်ယာဉ်ဖြင့် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားကျောင်းသို့ ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။ သမိုင်းမှတ်တမ်းပြုစုသူ ဂျွန် စတောင်း ၏ အဆိုအရ -<blockquote>'''"ဝက်စ်မင်စတာရှိ လမ်းမများ၊ အိမ်များ၊ ပြတင်းပေါက်များ၊ အမိုးများနှင့် ရေနုတ်မြောင်းများပေါ်တွင် ဈာပနအခမ်းအနားကို လာရောက်ကြည့်ရှုကြသည့် လူတန်းစားပေါင်းစုံ၊ လူအုပ်ကြီးဖြင့် ပြည့်နှက်နေခဲ့သည်။ ခေါင်းတလားပေါ်တွင် တင်ထားသည့် ဘုရင်မကြီး၏ ရုပ်တုကို ပြည်သူများ မြင်တွေ့လိုက်ရချိန်၌ လူတို့၏ မှတ်ဉာဏ် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မည်သည့်အခါမျှ မမြင်ဖူး၊ မကြားဖူးလောက်အောင် တစ်ခဲနက် သက်ပြင်းချသံများ၊ ညည်းတွားသံများနှင့် ငိုကြွေးသံများ တစ်ပြည်လုံး ဖုံးလွှမ်းသွားခဲ့သည်။"'''</blockquote>အဲလိဇဘက်ကို ဝက်စ်မင်စတာ အက်ဘေးရှိ သူမ၏ အဖိုးဖြစ်သူ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ ဂူဗိမာန်အတွင်း၌ သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ ၁၆၀၆ ခုနှစ်တွင် သူမ၏ ခေါင်းတလားကို ဘုရင် ဂျိမ်း ၁ က တည်ဆောက်ခဲ့သော အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အအုံအသစ်အောက်ရှိ ဂူဗိမာန်တစ်ခုသို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ အစ်မဖြစ်သူ မေရီ ၁ (Mary I) ၏ ခေါင်းတလား အပေါ်တည့်တည့်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ အုတ်ဂူပေါ်တွင် လက်တင်ဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသော ''"Regno consortes & urna, hic obdormimus Elizabetha et Maria sorores, in spe resurrectionis"'' ဟူသည့် စာတန်းကို ဘာသာပြန်ဆိုရလျှင် '''"ထီးနန်းတွင်လည်းကောင်း၊ အုတ်ဂူတွင်လည်းကောင်း အတူတကွ ရှိခဲ့ကြသည့် ညီအစ်မများ ဖြစ်ကြသော အဲလိဇဘက်နှင့် မေရီတို့သည် ရှင်ပြန်ထမြောက်မည့် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် ဤနေရာတွင် အိပ်စက် အနားယူနေကြသည်"''' ဟု ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းဝင် အမွေအနှစ် == အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သူမ၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူအများအပြားက ဝမ်းနည်းပူဆွေးခဲ့ကြသော်လည်း၊ အချို့သူများမှာမူ စိတ်သက်သာရာ ရခဲ့ကြသည်။ ဘုရင် ဂျိမ်းစ် အပေါ် ထားရှိခဲ့သော မျှော်လင့်ချက်များသည် အစပိုင်းတွင် မြင့်မားခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်း၌ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ၁၆၂၀ ပြည့်လွန်နှစ်များသို့ ရောက်သောအခါ အဲလိဇဘက်အား အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုသည့် အလေ့အထမှာ လွမ်းဆွတ်တမ်းတမှုများနှင့်အတူ ပြန်လည်ဦးမော့လာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကို ပရိုတက်စတင့် လှုပ်ရှားမှု၏ သူရဲကောင်းမတစ်ဦးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ရွှေဝါရောင်ခေတ် ကို စိုးစံခဲ့သည့် အုပ်ချုပ်သူအဖြစ်လည်းကောင်း ချီးကျူးခဲ့ကြသည်။ တစ်ဖက်တွင်မူ ဂျိမ်းစ်ကို ကက်သလစ်အပေါ် စာနာသူ၊ ခြစားနေသော နန်းတွင်းကို ဦးဆောင်နေသူအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြားမှုများ၊ စစ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းများ ရှိနေသည့်ကြားမှ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ နန်းသက်နှောင်းပိုင်းတွင် ပုံဖော်ထုဆစ်ခဲ့သော မဟာအောင်ပွဲခံ ပုံရိပ်ကို လူအများက အပေါ်ယံအတိုင်း အရှိအတိုင်း လက်ခံခဲ့ကြသဖြင့် သူမ၏ ကျော်ကြားမှုမှာ ပိုမိုကြီးထွားလာခဲ့သည်။ ဂလော့စတာမှ ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး ဂေါ့ဒ်ဖရေး ဂွတ်ဒ်မန်း က '''''"ကျွန်ုပ်တို့ စကော့တလန်အစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်မှုကို မြည်းစမ်းခဲ့ရချိန်တွင် ဘုရင်မကြီးသည် ပြန်လည်ရှင်သန်လာသကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ ထိုအချိန်တွင် သူမ၏ မှတ်ဉာဏ် သမိုင်းကြောင်းကို ပိုမို၍ ကြီးကျယ်အောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်"''''' ဟု ပြန်လည်အောက်မေ့ သတိရခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ နန်းစံခေတ်ကို ထီးနန်း၊ အသင်းတော်နှင့် လွှတ်တော်တို့သည် အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ မျှခြေတစ်ခုဖြင့် အတူတကွ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ခေတ်ကာလတစ်ခုအဖြစ် စံပြပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ ၁၇ ရာစုအစောပိုင်းက ပရိုတက်စတင့် အမွှမ်းတင်သူများ ပုံဖော်ခဲ့သည့် အဲလိဇဘက်၏ ရုပ်ပုံလွှာသည် ရေရှည်တည်တံ့ပြီး ဩဇာညောင်းကြောင်း သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်သည် ပြည်ပကျူးကျော်မည့် အန္တရာယ်နှင့် တဖန်ပြန်လည် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော နပိုလီယန်စစ်ပွဲများကာလအတွင်း၌လည်း သူမ၏ အမှတ်တရ သမိုင်းကြောင်းမှာ ပြန်လည်နိုးထလာခဲ့သည်။ ဝိတိုရိယခေတ် တွင် အဲလိဇဘက်ခေတ် ဒဏ္ဍာရီကို ထိုခေတ်၏ အင်ပါယာဝါဒ နယ်ချဲ့အယူအဆနှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ပြောင်းလဲအသုံးပြုခဲ့ကြပြီး၊ ၂၀ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင်မူ အဲလိဇဘက်သည် ပြည်ပခြိမ်းခြောက်မှုကို အမျိုးသားရေးအရ တွန်းလှန်သည့် ရိုမန်းတစ်ဆန်သော သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုခေတ်ကာလမှ ဂျေ အီး နီးလ် (၁၉၃၄) နှင့် အေ အယ်လ် ရောက်စ် (၁၉၅၀) ကဲ့သို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက အဲလိဇဘက်၏ နန်းသက်ကို တိုးတက်ထွန်းကားသော ရွှေဝါရောင်ခေတ်တစ်ခုအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့ကြသည်။ နီးလ်နှင့် ရောက်စ်တို့သည် ဘုရင်မကြီး၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးကိုပါ စံပြအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည် - သူမသည် အရာရာကို အမြဲတမ်း မှန်ကန်စွာ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ မနှစ်မြို့ဖွယ်ကောင်းသော စရိုက်လက္ခဏာများကိုမူ လျစ်လျူရှုခဲ့ကြ သို့မဟုတ် စိတ်ဖိစီးမှုကြောင့် ဖြစ်ရသည်ဟု အကြောင်းပြခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ခေတ်သစ် သမိုင်းပညာရှင်များကမူ အဲလိဇဘက်အပေါ် ပိုမိုရှုပ်ထွေးသော အမြင်ဖြင့် ကြည့်မြင်ခဲ့ကြသည်။ သူမ၏ နန်းသက်သည် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းနှင့် ၁၅၈၇ နှင့် ၁၅၉၆ ခုနှစ်များတွင် ကာဒစ်ဇ် ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သကဲ့သို့ စပိန်တို့အပေါ် ရေကြောင်းတိုက်ပွဲများ အောင်မြင်ခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ကျော်ကြားသော်လည်း၊ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက ကုန်းတွင်းနှင့် ပင်လယ်ပြင်ရှိ စစ်ရေးဆိုင်ရာ ရှုံးနိမ့်မှုများကို ထောက်ပြကြသည်။ အိုင်ယာလန်တွင် အဲလိဇဘက်၏ စစ်တပ်များသည် နောက်ဆုံး၌ အောင်ပွဲခံနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းတို့၏ ရက်စက်လှသော နည်းဗျူဟာများသည် သူမ၏ မှတ်တမ်းကို အမည်းစက် ထင်ကျန်စေခဲ့သည်။ စပိန်နှင့် ဟက်ဘ်စဘတ်မင်းဆက်ကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်သည့် ပရိုတက်စတင့်နိုင်ငံများ၏ ရဲစွမ်းသတ္တိရှိသော ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူတစ်ဦးအဖြစ် မြင်မည့်အစား၊ သူမ၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒများတွင် အလွန်အမင်း သတိကြီးသူတစ်ဦးအဖြစ်သာ ပိုမိုသတ်မှတ်ကြသည်။ သူမသည် ပြည်ပရှိ ပရိုတက်စတင့်များထံသို့ အကန့်အသတ်ရှိသော အကူအညီများကိုသာ ပေးအပ်ခဲ့ပြီး၊ ပြည်ပတွင် ထိရောက်သော စွမ်းဆောင်ရည်ပြနိုင်ရန် သူမ၏ စစ်သေနာပတိများအား ရန်ပုံငွေများ ထောက်ပံ့ပေးရန် ပျက်ကွက်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် အမျိုးသားရေး လက္ခဏာတစ်ရပ်ကို ပုံဖော်ထုဆစ်ရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေခဲ့ပြီး ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သော အင်္ဂလန်အသင်းတော်ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် သူမအား ပရိုတက်စတင့် သူရဲကောင်းမအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့ကြသူများသည် အင်္ဂလန်အသင်းတော်အတွင်းမှ ကက်သလစ်အယူအဆ နောက်ခံရှိသော ကျင့်ထုံးအားလုံးကို ပယ်ဖျက်ရန် သူမ ငြင်းဆန်ခဲ့ခြင်းကိုမူ လျစ်လျူရှုခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းပညာရှင်များက ထောက်ပြသည်မှာ သူမ၏ ခေတ်ကာလတွင် တင်းကျပ်သော ပရိုတက်စတင့်များက ၁၅၅၉ ခုနှစ် ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှုနှင့် ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု ညီညွတ်မျှတရေး ဥပဒေများကို အပေးအယူလုပ်မှုတစ်ခု (သို့မဟုတ် လျှော့ပေါ့မှုတစ်ခု) အဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ အမှန်စင်စစ်အားဖြင့် အဲလိဇဘက်သည် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုဆိုသည်မှာ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်တစ်ခုသာဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ပြီး၊ ဖရန်စစ် ဘေကွန် တင်စားပြောဆိုခဲ့သကဲ့သို့ ''"လူသားတို့၏ နှလုံးသားများနှင့် လျှို့ဝှက်သော အတွေးအခေါ်များကို ပြတင်းပေါက်ဖွင့်၍ လှန်လှောကြည့်ရှုရန်"'' မလိုလားခဲ့ပေ။ အဲလိဇဘက်သည် ကာကွယ်ရေးစစ် အသွင်ဆောင်သော နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒကို အများအားဖြင့် ကျင့်သုံးခဲ့သော်လည်း၊ သူမ၏ နန်းသက်သည် ပြည်ပတွင် အင်္ဂလန်၏ အဆင့်အတန်းကို မြင့်မားစေခဲ့သည်။ ''"သူမသည် အမျိုးသမီးတစ်ဦးမျှသာ ဖြစ်သည်၊ ကျွန်းတစ်ကျွန်း၏ ထက်ဝက်ကိုသာ စိုးစံသည့် သခင်မ ဖြစ်သည်၊ သို့သော်ငြားလည်း သူမသည် မိမိကိုယ်ကို စပိန်၊ ပြင်သစ်၊ အင်ပါယာနှင့် လူတိုင်းက ကြောက်ရွံ့ရအောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်"'' ဟု ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး စစ်တပ်စ် ၅ က အံ့သြချီးကျူးခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်၏ လက်အောက်တွင် ခရစ်ယာန်ကမ္ဘာကြီး အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ကွဲပြားသွားချိန်၌ နိုင်ငံတော်သည် ကိုယ်ပိုင်ယုံကြည်မှုအသစ်နှင့် အချုပ်အခြာအာဏာဆိုင်ရာ ခံယူချက်အသစ်ကို ရရှိခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် မင်းတစ်ပါးအနေဖြင့် ပြည်သူလူထု၏ သဘောတူညီမှု ဖြင့်သာ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရသည်ဟူသောအချက်ကို ပထမဆုံး အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည့် တူဒါမင်းဆက် ဘုရင်မ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သူမသည် လွှတ်တော်၊ ထို့ပြင် သူမအား အမှန်တရားကို ပြောဝံ့ပြီး ယုံကြည်စိတ်ချရသည့် အကြံပေးများနှင့်သာ အမြဲတမ်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည် - ယင်းသည် သူမ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသည့် စတူးဝပ်မင်းဆက် ဘုရင်များ မလိုက်နာနိုင်ခဲ့သော အုပ်ချုပ်ရေး ပုံစံမျိုး ဖြစ်သည်။ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက သူမကို ကံကောင်းသူတစ်ဦးဟု ခေါ်ဆိုကြသော်လည်း၊ သူမကိုယ်တိုင်ကမူ ဘုရားသခင်က သူမအား စောင့်ရှောက်နေသည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။ မိမိကိုယ်ကို '''"အင်္ဂလိပ်စစ်စစ်"''' ဖြစ်ရခြင်းကို ဂုဏ်ယူလျက်၊ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အုပ်ချုပ်မှု အောင်မြင်ရန်အတွက် ဘုရားသခင်အပေါ်၌လည်းကောင်း၊ ရိုးသားသော အကြံဉာဏ်များအပေါ်၌လည်းကောင်း၊ သူမ၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူများ၏ ချစ်ခြင်းမေတ္တာအပေါ်၌လည်းကောင်း ယုံကြည်အားကိုးခဲ့သည်။ ဆုတောင်းစာတစ်စောင်တွင် သူမက ဘုရားသခင်ထံ ဤသို့ ကျေးဇူးတော် ချီးမွမ်းခဲ့သည် -<blockquote>'''"[ကျွန်ုပ်၏ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ] ဘုရင်များနှင့် နိုင်ငံအားလုံးနီးပါးတွင် ပြင်းထန်သော နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုများနှင့်အတူ စစ်ပွဲများနှင့် ပုန်ကန်မှုများကြောင့် သောကရောက်နေကြရချိန်၌၊ ကျွန်ုပ်၏ နန်းစံသက်သည် ငြိမ်းချမ်းခဲ့ပြီး ကျွန်ုပ်၏ တိုင်းနိုင်ငံသည် ကိုယ်တော်၏ ဒုက္ခရောက်နေသော အသင်းတော်အတွက် ခိုလှုံရာ ဖြစ်ခဲ့ရပါသည်၊ ကျွန်ုပ်၏ ပြည်သူများ၏ ချစ်ခြင်းမေတ္တာသည်လည်း ခိုင်မာထင်ရှားခဲ့ပြီး ကျွန်ုပ်၏ ရန်သူများ၏ ကြံစည်မှုမှန်သမျှမှာလည်း ပျက်ပြားခဲ့ရပါပြီ'''။"</blockquote>'''ရည်ရွယ်ချက်၊ သမိုင်းကြောင်းစိတ်ဝင်စားသူများ၊ youtube တွင် သမိုင်းကြောင်းပြောကြသူများအတွက် ပထမမြောက်အဲလိဇဘက် ဘုရင်မကြီးနှင့် တူဒါမင်းဆက်များကို ဆက်လက်ပုံဖော်ရေးသားပေးရခြင်းသာဖြစ်ပါသည်။ မူရင်းပုံဖော်ရေးသားသူ၏ စာများ၊ content များ၊ template များအား ထပ်မံဖြည့်စွက်ဖော်ပြလိုက်ခြင်းသာဖြစ်ပါသည်။ ဘာသာပြန်ဆိုသည့်အခါ မြန်မာမှုပြုရသည့်အတွက် အချို့စာလုံးများ အင်္ဂလိပ်အသံထွက်နှင့် မတူပါက နားလည်ခွင့်လွှတ်ပေးရန် တောင်းပန်အပ်ပါသည်။ ရေးသားခြင်းအား ဖတ်ရှုပြီး နားလည်လျှင်ပဲ ဘာသာပြန်သူ စိတ်ကျေနပ်ရသည့်ပီတိဖြစ်ရခြင်းသာ။''' ==ကိုးကားချက်များ== {{Reflist}} {{Lifetime|၁၅၃၃|၁၆၀၃|}} [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် အမျိုးသမီး ကဗျာဆရာများ]] c6rvxtieefnl1x3buyrytzbm45a10eu 1055629 1055625 2026-09-28T13:37:15Z Dr Lotus Black 31011 [[ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] စာမျက်နှာကို [[ပထမ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] သို့ Dr Lotus Blackက ရွှေ့ခဲ့သည်: spacing 1055625 wikitext text/x-wiki {{cleanup|date=24 Jul 2021}} {{Infobox royalty | name = ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး | image=Darnley_stage_3.jpg |caption=The "Darnley Portrait" of Elizabeth I (c.&nbsp;1575) | succession = အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန် ဘုရင်မ | reign = ၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈&nbsp;– <br>၂၄ မတ် ၁၆၀၃ | coronation = ၁၅ ဇန်နဝါရီ ၁၅၅၉ | predecessor = [[ပထမမြောက် မေရီဘုရင်မ]] နှင့် ဖိလစ် | pre-type = ရှေးနန်းစံခဲ့သည့်ဘုရင်မ | successor = [[ပထမမြောက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်]] | house = တူဒါ | father= [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး|အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်]] |mother=အန်းဘိုလင်း | birth_date= ၇ စက်တင်ဘာ ၁၅၃၃ |birth_place=ပလက်စန်တီးယားနန်းတော်၊ ဂရင်းနစ်၊ အင်္ဂလန် | death_date={{death date and age|1603|3|24|1533|9|7|df=y}} |နတ်ရွာစံသည့်နေရာ= ရစ်ခ်ျမွန်နန်းတော်, ဆာရေးနယ်, အင်္ဂလန်ပြည် |အလောင်းတော် မြေကျသည့်ရက်=<br />၂၈ ဧပြီ ၁၆၀၃<br />[[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]] |မြုပ်နှံသည့်နေရာ = ဝက်စ်မင်စတာ ဘုရားကျောင်း | လက်မှတ် = Autograph of Elizabeth I of England.svg | ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု = အင်ဂလီကန်ခရစ်ယာန် |burial_place=၂၈ ဧပြီ ၁၆၀၃<br />[[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]]<br />|religion=အင်ဂလီကာနင်ဆန်|signature=Autograph_of_Elizabeth_I_of_England.svg}} '''ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မ''' (၁၅၃၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၇ ရက် – ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ် ၂၄ ရက်) သည် ၁၅၅၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက်မှစ၍ ၁၆၀၃ ခုနှစ် သူမ ကွယ်လွန်သည်အထိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံနှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်မ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမသည် တူဒါမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးနှင့် သက်တမ်းအရှည်ဆုံး စိုးစံခဲ့သော ဘုရင်မလည်း ဖြစ်သည်။ ဖြစ်ရပ်ဆန်းကြယ်မှုများ ပြည့်နှက်နေသော သူမ၏ ထီးနန်းစိုးစံမှုနှင့် သိုင်းဝိုင်းမှု၊ သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအပေါ် သက်ရောက်မှုတို့ကြောင့် "[[အယ်လီဇဘက်ခေတ်|အဲလိဇဘက်ခေတ်]]" ဟု အမည်တွင်စေခဲ့သည်။ '''အဲလိဇဘက်''' သည် [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]]နှင့် သူ၏ ဒုတိယမြောက် ဇနီးဖြစ်သူ အန်းဘိုလင်း တို့မှ ထွန်းကားပြီး အဖတ်တင်ကျန်ရစ်ခဲ့သော တစ်ဦးတည်းသော သမီးတော် ဖြစ်ပါသည်။ အဲလိဇဘက် အသက် နှစ်နှစ် အရွယ်တွင် သူမ၏ မိဘများ၏ ထိမ်းမြားမှုကို ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး၊ မိခင်ဖြစ်သူမှာ ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရကာ အဲလိဇဘက်ကိုလည်း တရားမဝင် သားသမီး အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ သို့သော် သူမ အသက် ၁ဝ နှစ် အရွယ်တွင် ဟင်နရီက သူမအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် ရှိသူများ စာရင်းတွင် ပြန်လည် ထည့်သွင်းပေးခဲ့သည်။ ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ မောင်ငယ် ဖြစ်သူ အက်ဒွပ် ၆ က ၁၅၅၃ ခုနှစ် သူကွယ်လွန်ချိန်အထိ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ အက်ဒွပ် ၆ သည် ကွယ်လွန်ခါနီးတွင် တည်ဆဲဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို ဆန့်ကျင်ပြီး ၎င်း၏ အမတော်နှစ်ဦး ဖြစ်သော မေရီ နှင့် အဲလိဇဘက် တို့၏ ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် အခွင့်အရေးများကို လျစ်လျူရှုကာ၊ ပရိုတက်စတင့် ဘာသာဝင် ဝမ်းကွဲညီမဖြစ်သူ လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး ထံသို့ ထီးနန်းလွှဲအပ်ကြောင်း သေတမ်းစာ ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် အက်ဒွပ်၏ သေတမ်းစာမှာ လျင်မြန်စွာပင် ပယ်ဖျက်ခြင်း ခံခဲ့ရပြီး၊ ကက်သလစ် ဘာသာဝင် ဖြစ်သူ မေရီ ၁ က ဂျိန်းကို နန်းချ၍ ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မေရီ ဘုရင်မ စိုးစံစဉ် ကာလအတွင်း အဲလိဇဘက်သည် ပရိုတက်စတင့် သူပုန်များကို ထောက်ခံအားပေးသည်ဟူသော သံသယဖြင့် တစ်နှစ်နီးပါးခန့် အကျဉ်းချ ခံခဲ့ရသည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် မေရီ ၁ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အဲလိဇဘက် သည် ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပြီး ကောင်းမွန်သော အကြံပေးချက်များကို ရယူကာ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရန် ခြေလှမ်းစတင်ခဲ့သည်။ သူမသည် ဝီလျံ ဆီစီလ် ဦးဆောင်သော ယုံကြည်စိတ်ချရသည့် အကြံပေးအဖွဲ့အပေါ် များစွာ မှီခိုခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် ဆီစီလ်ကို ဘာရွန် နယ်စားကြီး အဖြစ် သူကောင်းပြုခဲ့သည်။ ဘုရင်မအဖြစ် သူမ၏ ပထမဆုံး လုပ်ဆောင်ချက်များထဲမှ တစ်ခုမှာ အင်္ဂလန်အသင်းတော် (အင်္ဂလိပ် ခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်း) ကို တည်ထောင်ခြင်း ဖြစ်ပြီး သူမကိုယ်တိုင် ထိုအသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံး အုပ်ချုပ်သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ စီမံဆောင်ရွက်မှုသည် နောက်ပိုင်းတွင် "'''အဲလိဇဘက်ခေတ် ဘာသာရေး ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှု'''" ဟု အမည်တွင်ခဲ့ပြီး ယနေ့ခေတ် '''အင်္ဂလန် အသင်းတော်'''အဖြစ်သို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်အနေဖြင့် အိမ်ထောင်ပြုပြီး ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူ မွေးဖွားလိမ့်မည်ဟု လူအများက မျှော်လင့်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ လူပျိုတော်များစွာနှင့် စကားကမ်းလှမ်းမှုများ ရှိခဲ့လင့်ကစား သူမသည် မည်သည့်အခါမျှ အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် သူမကို တစ်ခါတစ်ရံ '''"အပျိုစင် ဘုရင်မ"''' ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ သူမ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင် ဂျိမ်း ၆ ဖြစ်သော သူမ၏ သွေးချင်းစပ်ဝမ်းကွဲ တူတော် စပ်သူက ထီးနန်း ဆက်ခံခဲ့သည်။ အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းတွင် အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ဖခင်နှင့် မောင်နှမများထက် ပိုမို ညှင်သာပျော့ပျောင်း အလယ်အလတ်ကျသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဆောင်ပုဒ်တစ်ခုမှာ ('''<nowiki/>'ငါ မြင်သော်လည်း နှုတ်ဆိတ်နေမည်'''') ဟု ဖြစ်သည်။ ဘာသာရေးတွင်လည်း သူမသည် အတော်အတန် သည်းခံခွင့်လွှတ်တတ်ပြီး စနစ်တကျ နှိပ်ကွပ်ညှဉ်းပန်းမှုများကို ရှောင်ရှားခဲ့သည်။ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးက သူမအား တရားမဝင် သားသမီးအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီးနောက် (၎င်းကြေညာချက်သည် သီအိုရီအရ အင်္ဂလိပ် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို ဘုရင်မအပေါ် သစ္စာစောင့်သိရမည့် တာဝန်မှ ကင်းလွတ်စေခဲ့သည်) သူမ၏ အသက်ကို ရန်ရှာသည့် လုပ်ကြံမှု အကြံအစည်များစွာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် မောင်းနှင်သော သူမ၏ ဝန်ကြီးများ၏ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေး အဖွဲ့၏ အကူအညီဖြင့် ထိုလုပ်ကြံမှု အားလုံးကို နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် နိုင်ငံခြားရေး ကိစ္စရပ်များတွင် သတိကြီးစွာ ထားခဲ့ပြီး၊ ထိုခေတ်က အင်အားကြီး နိုင်ငံများဖြစ်သည့် ပြင်သစ်နှင့် စပိန်တို့အကြား ဗျူဟာမြောက် ကစားကွက် ရွှေ့ခဲ့သည်။ သူမသည် နယ်သာလန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့တွင် ထိရောက်မှုမရှိဘဲ ရိက္ခာနှင့် အင်အား မပြည့်စုံသော စစ်ဆင်ရေး အနည်းငယ်ကို စိတ်ပါလက်ပါ မရှိလှဘဲ ကူညီထောက်ပံ့ခဲ့သည်။ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်များ အလယ်ပိုင်းသို့ ရောက်သောအခါ အင်္ဂလန်သည် စပိန်နှင့် စစ်ဖြစ်ပွားရန် မလွှဲမရှောင်သာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူမ အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အပျိုစင်ဘဝကြောင့် ပိုမို ချီးကျူးဂုဏ်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထိုခေတ်ကာလ၏ ပုံတူပန်းချီများ၊ ခမ်းနားသော ပွဲလမ်းသဘင်များနှင့် စာပေများတွင် သူမအား အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုကြသည့် ဂိုဏ်းဂဏဆန်သော ဝါဒ တစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ '''[[အယ်လီဇဘက်ခေတ်|အဲလိဇဘက်ခေတ်]]'''သည် ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား နှင့် ခရစ္စတိုဖာ မာလို တို့ကဲ့သို့သော ပြဇာတ်ရေးဆရာများ ဦးဆောင်သည့် အင်္ဂလိပ် ပြဇာတ်လောက ထွန်းကားမှု၊ ဖရန်စစ် ဒရိတ် နှင့် ဝေါ်လ်တာ ရာလေတို့ကဲ့သို့သော အင်္ဂလိပ် ရေကြောင်း စွန့်စားရှာဖွေသူများ၏ စွမ်းဆောင်ရည်၊ နှင့် [[စပိန်ရေတပ်ကြီး|စပိန် ရေတပ်ကြီး]] ကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ကျော်ကြားလှသည်။ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက အဲလိဇဘက်ကို ဒေါသကြီးပြီး တစ်ခါတစ်ရံ ဝေခွဲမရဖြစ်တတ်သည့်၊ သူမ ရသင့်ရထိုက်သည်ထက် ပို၍ ကံကောင်းမှုကို ခံစားခဲ့ရသော အုပ်ချုပ်သူတစ်ဦးအဖြစ် ပုံဖော်ကြသည်။ သူမ နန်းသက် ကုန်ဆုံးခါနီးတွင်မူ စီးပွားရေးနှင့် စစ်ရေး ပြဿနာများ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ဘုရင်မ၏ လူထုထောက်ခံမှု လျော့နည်းသွားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အစိုးရစနစ်မှာ ယိုင်နဲ့နဲ့ ဖြစ်ပြီး အကန့်အသတ် ရှိနေသည့် ခေတ်ကာလ၊ အိမ်နီးနားချင်း နိုင်ငံများမှ ဘုရင်များသည် ၎င်းတို့၏ ရာထူးပလ္လင်ကို ခြိမ်းခြောက်နေသည့် ပြည်တွင်းရေး ပြဿနာများနှင့် ဘာသာရေး ပြည်တွင်းစစ်များကို ရင်ဆိုင်နေရချိန်တွင် အဲလိဇဘက်သည် ညှို့ဓာတ်ပြင်းပြသော ပြည်သူ့ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဇွဲနပဲကြီးစွာ ရှင်သန် ကျော်ဖြတ်နိုင်သူအဖြစ်လည်းကောင်း အသိအမှတ်ပြုခံရသည်။ သူမ၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ မောင်နှမများ၏ တိုတောင်းပြီး ပျက်စီးဆိုးရွားလှသော နန်းသက်များပြီးနောက်၊ သူမ၏ '''နန်းသက် ၄၄ နှစ်တာ ကာလသည်''' တိုင်းနိုင်ငံအတွက် ကြိုဆိုအပ်သော တည်ငြိမ်မှုကို ပေးစွမ်းနိုင်ခဲ့ပြီး အမျိုးသားရေး လက္ခဏာ စိတ်ဓာတ်ကို ပုံဖော်ထုဆစ်ရာတွင် အထောက်အကူ ဖြစ်စေခဲ့သည်။ == ငယ်စဉ်ဘဝ == === ကလေးငယ်ဘဝ === အဲလိဇဘက်ကို ၁၅၃၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ဂရင်းနစ် နန်းတော်၌ ဖွားမြင်ခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ အဖွားများဖြစ်ကြသော အဲလိဇဘက် အော့ဖ် ယော့ခ် နှင့် လေဒီ အဲလိဇဘက် ဟောင်းဝပ်တို့ကို အစွဲပြု၍ အမည်မှည့်ခေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူမသည် အင်္ဂလန်ဘုရင် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ တရားဝင် ထိမ်းမြားလက်ထပ်မှုမှ မွေးဖွားပြီး မွေးကင်းစအရွယ်ကို ကျော်လွန်ကာ ရှင်သန်နိုင်ခဲ့သည့် ဒုတိယမြောက် သမီးတော် ဖြစ်သည်။ သူမ၏ မိခင်မှာ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ ဒုတိယမြောက် ဇနီးဖြစ်သူ အန်း ဘိုလင်း ဖြစ်သည်။ မွေးဖွားချိန်တွင် အဲလိဇဘက်သည် အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံရန် အနီးစပ်ဆုံး အခွင့်အရေးရှိသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ အစ်မတော်စပ်သူ မေရီသည် ဟင်နရီက သားရတနာထွန်းကားပြီး တူဒါမင်းဆက်ကို ဆက်ခံနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အန်းနှင့် လက်ထပ်ရန်အတွက် မေရီ၏ မိခင်ဖြစ်သူ ကတ်သရင်း အော့ဖ် အရဂွန် နှင့် လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ခဲ့စဉ်ကတည်းက တရားဝင် ထီးနန်းဆက်ခံသူ အဆင့်အတန်း ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်ကို စက်တင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ခရစ်စတီယာန်နှစ်ခြင်းမင်္ဂလာ ပေးခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ နှစ်ခြင်းပေးသည့်မိဘများ မှာ ကန်တာဘာရီ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး သောမတ်စ် ခရန်မာ ၊ အိတ်ဇီတာ နယ်စားကြီး ဟင်နရီ ကော်တနေး နော်ဖော့ခ် နယ်စားကတော် အဲလိဇဘက် စတက်ဖို့ဒ်နှင့် ဒေါဆက် နယ်စားကတော်ကြီး မာဂရက် ဝေါ့တန် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအခမ်းအနားတွင် မွေးကင်းစ သမီးတော်လေး၏ အပေါ်မှ ကမ္ပည်းမျက်နှာကြက် ကို သူမ၏ ဦးလေးဖြစ်သူ ရော့ခ်ျဖို့ဒ် မြို့စား ဖိလစ် ဂျော့ခ်ျ ဘိုလင်း ၊ စလီးဖို့ဒ်မှ ဟာစီ နယ်စားကြီး ဂျွန် ဟာစီ၊ လော့ဒ် သောမတ်စ် ဟောင်းဝပ် နှင့် အက်ဖင်ဂမ်မှ ဟောင်းဝပ် နယ်စားကြီး ဝီလျံ ဟောင်းဝပ် တို့က ပင့်ဆောင်ပေးခဲ့ကြသည်။ ၁၅၃၆ ခုနှစ် မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် သူမ၏ မိခင် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံရချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် အသက် နှစ်နှစ်နှင့် ရှစ်လသား အရွယ်သာ ရှိပါသေးသည်၊ ယင်းမှာ ကတ်သရင်း အော့ဖ် အရဂွန် သဘာဝအတိုင်း ကွယ်လွန်ပြီး လေးလအကြာတွင် ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ အဲလိဇဘက်ကို တရားမဝင် သားသမီးအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး တော်ဝင်ထီးနန်း ဆက်ခံခွင့် အဆင့်အတန်းကိုလည်း ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ အန်း ဘိုလင်းကို ကွပ်မျက်ပြီး ၁၁ ရက်အကြာတွင် ဟင်နရီသည် ဂျိန်း ဆေးမွား နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်မ ဂျိန်းသည် နောက်တစ်နှစ်တွင် ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူအဖြစ် ငြင်းခုံရန်မရှိသည့် သားတော် အက်ဒွပ် ကို ဖွားမြင်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကို သူမ၏ မောင်ငယ်နှင့်အတူ တစ်အိမ်တော်တည်း၌ ထားရှိခဲ့ပြီး၊ မောင်ငယ်၏ ခရစ်စတီယာန် နှစ်ခြင်းမင်္ဂလာ အခမ်းအနားတွင် သူမက ဝတ်လဲတော်ကို ပင့်ဆောင်ပေးခဲ့ရသည်။ == ပညာရေး == အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံး အထိန်းတော် ဖြစ်သူ မာဂရက် ဘရိုင်ယန် က သူမသည် "ကျွန်ုပ်၏ တစ်သက်တာတွင် ကြုံဖူးသမျှ ကလေးများထဲ၌ အလိမ္မာဆုံးနှင့် အနူးညံ့သိမ်မွေ့ဆုံး ဖြစ်သည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အိမ်ထောင်ပြုပြီးနောက် ကတ်သရင်း "ကတ်" အက်ရှ်လေ ဟု ပိုမိုလူသိများလာမည့် ကတ်သရင်း ချန်ပါနောင်း ကို ၁၅၃၇ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်၏ အထိန်းတော်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ သူမသည် ၁၅၆၅ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ အဲလိဇဘက်၏ မိတ်ဆွေစစ်အဖြစ် ရှိနေခဲ့သည်။ ချန်ပါနောင်းသည် အဲလိဇဘက်ကို '''ပြင်သစ်၊ ဒတ်ခ်ျ၊ အီတလီနှင့် စပိန်ဘာသာစကား လေးမျိုး''' သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ ၁၅၄၄ ခုနှစ်တွင် ဝီလျံ ဂရင်ဒယ် သူမ၏ ကျောင်းဆရာ ဖြစ်လာချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် အင်္ဂလိပ်၊ လက်တင်နှင့် အီတလီဘာသာစကားများကို ရေးသားနိုင်နေပြီ ဖြစ်သည်။ ပါရမီရှိပြီး ကျွမ်းကျင်သော ဆရာတစ်ဦးဖြစ်သည့် ဂရင်ဒယ်၏ လက်အောက်တွင် သူမသည် ပြင်သစ်နှင့် ဂရိဘာသာစကားများ၌လည်း ပိုမိုတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အသက် ၁၂ နှစ် အရွယ်တွင် သူမသည် မိထွေးဖြစ်သူ ကတ်သရင်း ပါရ် ၏ ဘာသာရေးစာပေဖြစ်သော ဝတ်ပြုဆုတောင်းသူများ သို့ တရားတောင်းသူများကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာမှ '''အီတလီ၊ လက်တင်၊ ပြင်သစ်ဘာသာစကားများသို့ ပြန်ဆိုနိုင်ခဲ့ပြီး''' ထိုဘာသာပြန်ကို သူမ၏ ဖခင်ဖြစ်သူထံ နှစ်သစ်ကူးလက်ဆောင်အဖြစ် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဆယ်ကျော်သက်အရွယ်မှစ၍ တစ်သက်တာလုံးတွင် စီစီရို ၏ ပရိုမာဆယ်လို၊ ဗိုအီးသီးယပ်စ် ၏ De Consolatione Philosphiae ၊ ပလူးတပ်ခ် ၏ ကျမ်းတစ်စောင်နှင့် တက်စီတပ်စ် ၏ အန်နယ်လ် အပါအဝင် ရှေးဟောင်း ဂန္ထဝင်စာဆိုများစွာ၏ လက်တင်နှင့် ဂရိဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာပေများကို ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သည်။ လမ်းဘတ် နန်းတော် စာကြည့်တိုက် မှ တွေ့ရှိရသည့် တက်စီတပ်စ်၏ ဘာသာပြန်စာမူတစ်ခုမှာ စောစောပိုင်း ခေတ်သစ်ကာလမှ ယနေ့တိုင် အဖတ်တင်ကျန်ရစ်သည့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန် စာမူလေးခုအနက် တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ လက်ရေးနှင့် စာရွက်ကို အသေးစိတ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီးနောက် ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ထိုစာမူမှာ အဲလိဇဘက်ကိုယ်တိုင် ပြန်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်'''။''' ၁၅၄၈ ခုနှစ်တွင် ဂရင်ဒယ် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ မောင်ငယ် အက်ဒွပ်၏ ဆရာဖြစ်သူ ရော်ဂျာ အက်စ်ကမ် ထံတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ သူသည် ပညာသင်ကြားခြင်းမှာ စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းရမည်ဟု ယုံကြည်သည့် စာနာနားလည်မှုရှိသော ဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ကျောင်းပညာရေးနှင့် ဉာဏ်ရည်ထက်မြက်မှုတို့နှင့် ပတ်သက်၍ လက်ရှိသိရှိထားသော အချက်အလက်အများစုမှာ အက်စ်ကမ်၏ မှတ်တမ်းများမှ ရရှိခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် သူမ၏ တရားဝင် ပညာသင်ကြားမှု ပြီးဆုံးချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ မျိုးဆက်တွင် ဗဟုသုတ အစုံလင်ဆုံးနှင့် ပညာအတတ်ဆုံး အမျိုးသမီးများထဲမှ တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဘဝနောက်ဆုံးအချိန်တွင် အထက်ပါ ဘာသာစကားများအပြင် ဝေလ ၊ ကောနစ်ရှ် ၊ စကော့တလန် နှင့် အိုင်ယာလန်ဘာသာစကားများကိုပါ ပြောဆိုနိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် ဗင်းနစ်သံအမတ်က သူမသည် "ထိုဘာသာစကားများကို ကျွမ်းကျင်ပိုင်နိုင်စွာ တတ်မြောက်ထားသဖြင့် ဘာသာစကားတစ်ခုစီတိုင်းမှာ သူမ၏ မိခင်ဘာသာစကားကဲ့သို့ပင် ထင်မှတ်ရသည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် မာ့ခ် စတွိုင်းလ် က သူမအား ကောနစ်ရှ်ဘာသာစကားကို လျှို့ဝှက်ကောင်စီ၏ တော်ဝင်အိပ်ဆောင်ထိန်းနှင့် နောက်ပိုင်းတွင် ဘဏ္ဍာတိုက်ဝန်ကြီး ဖြစ်လာသူ ဝီလျံ ကီလီဂရူး က သင်ကြားပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သုံးသပ်ထားသည်။ ထို့အပြင် အဲလိဇဘက်သည် ဖွတ်ကြိုးတပ် စန္ဒယား နှင့် လုဒ်စောဒေါင်း တို့ကို တီးခတ်နိုင်သည့် '''ကျွမ်းကျင်သော ဂီတပညာရှင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်''' (ဖိလစ် ဗန် ဝိုင်လ်ဒါ က ဂီတသင်ကြားပေးခဲ့သည်)။ အဲလိဇဘက်သည် မူလီနာ စာအုပ် တွင် ယနေ့တိုင် ကျန်ရစ်နေဆဲဖြစ်သော သောမတ်စ် တဲလစ် ၏ စောစောပိုင်း ကီးဘုတ်တေးသီချင်းများကို ငယ်စဉ်ကတည်းက တီးခတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ == ဆယ်ကျော်သက်ဘဝ == ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး|အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]] ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး အဲလိဇဘက်၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ မောင်ငယ် ဖြစ်သူ အက်ဒွပ် ၆ သည် အသက် ကိုးနှစ် အရွယ်တွင် ဘုရင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဟင်နရီ၏ မုဆိုးမ ဖြစ်သူ ကတ်သရင်း ပါရ် သည် မကြာမီမှာပင် ဆူဒလေမှ ဆေးမိုး နယ်စားကြီး သောမတ်စ် ဆေးမွား (ဆူဒီလေးမြို့စားဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ)နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူသည် ဘုရင် အက်ဒွပ် ၆ ၏ ဦးလေး ဖြစ်ပြီး တိုင်းပြည်ကို ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲရသူ ဖြစ်သည့် ဆမ်းမားဆက် နယ်စားကြီး အက်ဒဝပ် ဆေးမွား (ဆိုမားဆပ်နယ်စား) ၏ ညီလည်း ဖြစ်သည်။ ထိုဇနီးမောင်နှံသည် အဲလိဇဘက်ကို ချယ်လ်ဆီး ရှိ ၎င်းတို့၏ အိမ်ထောင်စုထဲသို့ ခေါ်ယူ စောင့်ရှောက်ခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် အဲလိဇဘက်သည် စိတ်ဒဏ်ရာရဖွယ် အခြေအနေတစ်ခုနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး ယင်းက သူမ၏ တစ်သက်တာလုံးအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်ဟု အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက ယုံကြည်ကြသည်။ သောမတ်စ် ဆေးမွားသည် အသက် ၁၄ နှစ် အရွယ်သာ ရှိသေးသော အဲလိဇဘက်ကို အိပ်ယာဝင်ဝတ်ရုံ ဝတ်ဆင်၍ သူမ၏ အိပ်ခန်းထဲသို့ ဝင်ရောက်ခြင်း၊ ယားယံအောင် လုပ်ခြင်းနှင့် တင်ပါးကို ရိုက်ပုတ်ခြင်း အပါအဝင် ကြမ်းတမ်းစွာ စနောက်ကျီစယ်ခြင်းများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူ၏ မလိုလားအပ်သော နံနက်ခင်း လာရောက်မှုများကို ရှောင်ရှားရန်အတွက် မနက်စောစော ထလေ့ရှိပြီး မိမိကိုယ်ကို အစေခံမိန်းကလေးများဖြင့် ဝန်းရံထားခဲ့သည်။ ကတ်သရင်း ပါရ်သည် သူမ၏ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ မလျော်ကန်သော အပြုအမူများနှင့် ပတ်သက်၍ ခင်ပွန်းကို ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းမည့်အစား ယင်းအပြုအမူများတွင် အတူတူ ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့သည်။ သူမသည် အဲလိဇဘက်ကို ယားယံအောင်လုပ်သည့် ကိစ္စတွင် ခင်ပွန်းဖြစ်သူနှင့်အတူ နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် လိုက်ပါလုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး တစ်ကြိမ်တွင်မူ ခင်ပွန်းဖြစ်သူက အဲလိဇဘက်၏ ဂါဝန်အမည်းရောင်ကို "အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ဖြစ်အောင်" ဖြတ်တောက်ပစ်နေစဉ် သူမကို ဖမ်းချုပ်ပေးထားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ကတ်သရင်း ပါရ်သည် ထိုနှစ်ဦး ဖက်လဲတကင်း ဖြစ်နေသည်ကို လူမိသွားပြီးနောက်တွင်မူ ထိုအခြေအနေကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၈ ခုနှစ် မေလတွင် အဲလိဇဘက်ကို အဝေးသို့ ပို့ဆောင်လိုက်ပါသည်။ သို့သော်လည်း သောမတ်စ် ဆေးမွားသည် တော်ဝင်မိသားစုကို ထိန်းချုပ်ရန် ဆက်လက် ကြံစည်နေခဲ့ပြီး မိမိကိုယ်ကို ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ကိုယ်ရံတော်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ၁၅၄၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် ကတ်သရင်း ပါရ် ကလေးမီးဖွားပြီးနောက် ကွယ်လွန်သွားသောအခါ သူသည် အဲလိဇဘက်ကို လက်ထပ်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် သူမအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှုများကို ပြန်လည် ပြသလာခဲ့သည်။ ဆေးမွားကို သဘောကျသည့် အဲလိဇဘက်၏ အထိန်းတော် ကတ် အက်ရှ်လေသည် အဲလိဇဘက်အား သူ့ကို ခင်ပွန်းအဖြစ် လက်ခံရန် ဖြောင်းဖျခဲ့သည်။ သူမသည် အဲလိဇဘက်ကို ဆေးမိုးထံ စာရေးရန်နှင့် "သူ၏ ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုတွင် နှစ်သိမ့်ပေးရန်" နားချခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်က သောမတ်စ်သည် မိထွေးဖြစ်သူ ကွယ်လွန်မှုအတွက် နှစ်သိမ့်မှု လိုအပ်လောက်အောင် ဝမ်းနည်းနေသူ မဟုတ်ကြောင်း ပြန်လည် ပြောကြားခဲ့သည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဆေးမွားသည် ၎င်း၏ အစ်ကိုဖြစ်သူ ဆမ်းမားဆက်ကို ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲသူ ရာထူးမှ ဖြုတ်ချရန် ကြံစည်ခြင်း၊ လေဒီ ဂျိန်း ဂရေးကို ဘုရင် အက်ဒွပ် ၆ နှင့် လက်ထပ်ပေးရန် ကြိုးစားခြင်းနှင့် အဲလိဇဘက်ကို မိမိ၏ ဇနီးအဖြစ် သိမ်းပိုက်ရန် ကြံစည်ခြင်းတို့ဖြင့် သံသယရှိသဖြင့် အဖမ်းခံရပြီး လန်ဒန်မျှော်စင် တွင် အကျဉ်းချခံခဲ့ရသည်။ ဟတ်ဖီးလ်ဒ် အိမ်တော် တွင် နေထိုင်နေသော အဲလိဇဘက်သည် မည်သည့်အရာကိုမျှ ဝန်ခံခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ သူမ၏ ခေါင်းမာမှုကြောင့် စစ်ဆေးမေးမြန်းသူ ရောဘတ် တာဝှစ် မှာ စိတ်ပျက်ခဲ့ရပြီး သူက "သူမတွင် အပြစ်ရှိကြောင်း သူမ၏ မျက်နှာကို ကြည့်ရုံဖြင့် ကျွန်ုပ် မြင်နိုင်ပါသည်" ဟု အစီရင်ခံခဲ့သည်။ သောမတ်စ် ဆေးမွားသည် ၁၅၄၉ ခုနှစ် မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ခေါင်းဖြတ် ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ == အမွေဆက်ခံရန် အလားအလာအရှိဆုံးသူ == အက်ဒွပ် ၆ သည် ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် အသက် ၁၅ နှစ် အရွယ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူ၏ သေတမ်းစာတွင် ၁၅၄၃ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းချက်ကို လျစ်လျူရှုကာ မေရီနှင့် အဲလိဇဘက် နှစ်ဦးစလုံးကို ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်မှ ဖယ်ထုတ်ခဲ့သည်။ ယင်းအစား အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ ညီမငယ်ဖြစ်သူ ပြင်သစ်ဘုရင်မ မေရီတူဒါ ၏ မြေးတော် လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး ကို ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ဂျိန်းကို လျှို့ဝှက်ကောင်စီက ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း သူမအပေါ် ထောက်ခံမှုများ လျင်မြန်စွာ ပြိုလဲသွားခဲ့ပြီး ကိုးရက်အကြာတွင် နန်းချခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၁၁၅၃ ခုနှစ် သြဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် မေရီသည် အောင်ပွဲခံလျက် လန်ဒန်မြို့ထဲသို့ မြင်းစီးဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး သူမ၏ ဘေးတွင် အဲလိဇဘက်လည်း ပါရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ညီအစ်မနှစ်ဦးကြားမှ ထိုသို့ စည်းလုံးညီညွတ်မှု ပြသခြင်းမှာ ရေရှည်မခံခဲ့ပေ။ မေရီသည် သဒ္ဓါထက်သန်သော ကက်သလစ်ဘာသာဝင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး အဲလိဇဘက် သင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သည့် ပရိုတက်စတင့် ယုံကြည်မှုကို ခြေမှုန်းရန် သန္နိဋ္ဌာန်ချထားကာ လူတိုင်း ကက်သလစ်ဝတ်ပြုပွဲတက်ရောက်ရန် အမိန့်ထုတ်ခဲ့ရာ အဲလိဇဘက်သည် အပေါ်ယံအားဖြင့် လိုက်နာဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ မေရီ၏ ကနဦး လူထုထောက်ခံမှုသည် ၁၅၅၄ ခုနှစ်တွင် ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ယင်းမှာ သူမက သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ ဧကရာဇ် ချားလ်စ် ၅ ၏ သားတော်ဖြစ်ပြီး ကက်သလစ်ဘာသာဝင်ဖြစ်သူ စပိန်နိုင်ငံမှ ဖိလစ် နှင့် လက်ထပ်ရန် အစီအစဉ်များကို ကြေညာခဲ့ချိန်တွင် ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းတွင် မကျေနပ်မှုများ လျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပြီး မေရီ၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများကို ဆန့်ကျင်သူများက အဲလိဇဘက်ကို ၎င်းတို့၏ အားကိုးရာ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် မျှော်လင့်ကြည့်ရှုခဲ့ကြသည်။ ၁၅၅၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီနှင့် ဖေဖော်ဝါရီလများတွင် ဝိုင်းယက်၏ သူပုန်ထမှုဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး မကြာမီမှာပင် နှိမ်နင်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်ကို အက်ရှ်ရစ်ဂျ် မှ နေပြည်တော် တရားရုံးသို့ ခေါ်ဆောင်လာပြီး သူပုန်ထမှုတွင် သူမ၏ အခန်းကဏ္ဍနှင့် ပတ်သက်၍ စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့ကာ မတ်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် သူမကို လန်ဒန်မျှော်စင် ၌ အကျဉ်းချခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က သူမတွင် အပြစ်မရှိကြောင်း ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်ပြောဆိုခဲ့သည်။ သူမသည် သူပုန်များနှင့် အတူတကွ ကြံစည်ခဲ့ခြင်း မရှိနိုင်သော်လည်း သူပုန်အချို့သည် သူမထံ ချဉ်းကပ်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။ မေရီ၏ အရင်းနှီးဆုံး ယုံကြည်စိတ်ချရသူ ဧကရာဇ် ချားလ်စ်၏ သံအမတ် ဆိုင်မွန် ရီနတ် က အဲလိဇဘက် သက်ရှိထင်ရှားရှိနေသရွေ့ မေရီ၏ ရာထူးပလ္လင်သည် မည်သည့်အခါမျှ ဘေးကင်းလိမ့်မည်မဟုတ်ကြောင်း အခြေအတင် ပြောဆိုခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော် အဓိပတိ စတီဖင် ဂါဒီနာက အဲလိဇဘက်ကို တရားစွဲဆို အပြစ်ပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သို့သော် ပထမဆုံး ပါဂျက်နယ်စားကြီး ဝီလျံ ပါဂျက် အပါအဝင် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်းရှိ အဲလိဇဘက်ကို ထောက်ခံသူများက သူမအပေါ် ခိုင်လုံသော သက်သေအထောက်အထား မရှိသည့်အတွက် သူမ၏ အသက်ကို ချမ်းသာပေးရန် မေရီကို ဖျောင်းဖျနိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းအစား မေလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် အဲလိဇဘက်ကို လန်ဒန်မျှော်စင်မှ ဝုဒ်စတော့ခ် နန်းတော် သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ထိုနေရာတွင် ဟင်နရီ ဘက်ဒင်ဖီးလ်ဒ်) ၏ ကြီးကြပ်မှုအောက်၌ တစ်နှစ်နီးပါးခန့် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ဖြတ်သန်းခဲ့ရသည်။ လမ်းခရီးတစ်လျှောက်တွင် လူအုပ်ကြီးက သူမကို ဝိုင်းဝန်းအားပေး ကြွေးကြော်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၅၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် မေရီ၏ ကိုယ်ဝန်ရှိသည်ဟု ယူဆရသည့် နောက်ဆုံးအခြေအနေများကို တက်ရောက်ရန် အဲလိဇဘက်ကို နန်းတော်သို့ ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့သည်။ အကယ်၍ မေရီနှင့် သူမ၏ ကလေးသာ သေဆုံးသွားပါက အဲလိဇဘက်သည် ဘုရင်မ ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သော်လည်း မေရီက ကျန်းမာသော ကလေးတစ်ဦး ဖွားမြင်ခဲ့လျှင်မူ အဲလိဇဘက် ဘုရင်မဖြစ်ရန် အခွင့်အရေးမှာ သိသိသာသာ လျော့နည်းသွားမည် ဖြစ်သည်။ မေရီတွင် ကိုယ်ဝန်မရှိကြောင်း ထင်ရှားလာသည့်အခါတွင်မူ သူမ ကလေးရနိုင်တော့မည်ဟု မည်သူမျှ မယုံကြည်ကြတော့ပေ။ ထို့ကြောင့် အဲလိဇဘက် ထီးနန်းဆက်ခံရန် သေချာသလောက် ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ၁၅၅၆ ခုနှစ်တွင် စပိန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည့် ဘုရင် ဖိလစ်သည် ထိုနိုင်ငံရေး လက်တွေ့အခြေအနေအသစ်ကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပြီး သူ၏ မိန်းမညီမ (မရီး) တော်စပ်သူနှင့် ရင်းနှီးအောင် ပေါင်းသင်းခဲ့သည်။ သူမသည် ပြင်သစ်တွင် ကြီးပြင်းခဲ့ပြီး ပြင်သစ်အိမ်ရှေ့စံ ဖရန်စစ်နှင့် စုလျားရစ်ပတ်ထားသည့် စကော့တလန်ဘုရင်မ မေရီထက်စာလျှင် ပိုမိုကောင်းမွန်သော မဟာမိတ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် သူ၏ ဇနီးဖြစ်သူ မေရီ ဖျားနာလာသောအခါ ဖိလစ်သည် အဲလိဇဘက်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးရန် ဖဲရီးယား နယ်စားကြီး ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဤတွေ့ဆုံမှုကို ၁၅၅၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သူမ ပြန်လည်နေထိုင်ခဲ့သည့် ဟတ်ဖီးလ်ဒ် အိမ်တော်၌ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အစိုးရအဖွဲ့အတွက် အစီအစဉ်များကို စတင် ရေးဆွဲနေပြီ ဖြစ်သည်။ မေရီသည် ၁၅၅၈ နိုဝင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် အဲလိဇဘက်ကို သူမ၏ ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပြီး နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် မေရီ ကွယ်လွန်သောအခါ အဲလိဇဘက်သည် ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == ထီးနန်းဆက်ခံခြင်း == အဲလိဇဘက်သည် အသက် ၂၅ နှစ် အရွယ်တွင် ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး မိမိအပေါ် သစ္စာခံရန် ဟတ်ဖီးလ်ဒ် သို့ ရောက်ရှိလာကြသော သူမ၏ အတိုင်ပင်ခံ ကောင်စီဝင်များနှင့် အခြား အဆင့်မြင့် မှူးမတ်မျိုးနွယ်များရှေ့တွင် သူမ၏ ရည်ရွယ်ချက်များကို ထုတ်ဖော် ကြေညာခဲ့သည်။ ၎င်းမိန့်ခွန်းသည် ဘုရင်တစ်ပါးတွင် "ရုပ်ခန္ဓာ နှစ်ပါး" (အုပ်ချုပ်သူ၏ သဘာဝ ရုပ်ခန္ဓာနှင့် နိုင်ငံရေး ရုပ်ခန္ဓာ) ရှိသည်ဟူသော အလယ်ခေတ် နိုင်ငံရေး ဘာသာရေး အယူအဆကို သူမ စတင် သုံးနှုန်းခဲ့သည့် ပထမဆုံးသော သမိုင်းမှတ်တမ်း ဖြစ်သည် -<blockquote>'''"အမတ်မင်းတို့... သဘာဝတရား၏ နိယာမအရ ကျွန်ုပ်သည် ကျွန်ုပ်၏ အစ်မတော်အတွက် ဝမ်းနည်းပူဆွေးရပါသည်၊ ကျွန်ုပ်အပေါ် ကျရောက်လာသော တာဝန်ဗာရီ ကြောင့်လည်း အံ့အားသင့် တုန်လှုပ်မိရပါသည်။ သို့သော်လည်း ကျွန်ုပ်သည် ဘုရားသခင်၏ ဖန်ဆင်းခံတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ကိုယ်တော်၏ စီမံခန့်ခွဲမှုကို နာခံရန် တာဝန်ရှိသည်ဟူသော အသိဖြင့် ထိုတာဝန်ကို ခံယူပါမည်။ ယခု ကျွန်ုပ်ထံ အပ်နှံထားသော ဤရာထူးအာဏာ၌ ဘုရားသခင်၏ ကောင်းကင်ဘုံ အလိုတော်ကို ဆောင်ရွက်မည့် အစေခံတစ်ဦး ဖြစ်လာနိုင်ရန် ကိုယ်တော်၏ ဂရုဏာတော် အကူအညီကို နှလုံးသားထဲမှ လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ တောင်းခံအပ်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်သည် သဘာဝအရ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုတည်းသာ ရှိသော လူသားတစ်ဦး ဖြစ်သော်လည်း ကိုယ်တော်၏ ခွင့်ပြုချက်အရ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရန် နိုင်ငံရေး ခန္ဓာကိုယ် (အချုပ်အခြာအာဏာ) ကို ဆောင်ထားသူ ဖြစ်သည်နှင့်အညီ... ကျွန်ုပ်၏ အုပ်ချုပ်မှု၊ သင်တို့၏ အမှုထမ်းမှုတို့ဖြင့် အနန္တတန်ခိုးရှင် ဘုရားသခင်ထံ ကောင်းမွန်စွာ စာရင်းရှင်းနိုင်ရန်နှင့် ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ ကျွန်ုပ်တို့၏ နောင်လာနောက်သားများအတွက် သက်သာချောင်ချိမှု အမွေအနှစ်များ ချန်ထားရစ်နိုင်ရန် သင်တို့အားလုံး အစွမ်းကုန် ကူညီကြဖို့ တောင်းဆိုချင်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်သည် ကျွန်ုပ်၏ လုပ်ဆောင်ချက် အားလုံးကို ကောင်းမွန်သော အကြံဉာဏ်၊ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးမှုများနှင့်သာ လမ်းညွှန် လျှောက်လှမ်းသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။"'''</blockquote>နန်းဘိသိက်မြှောက်ခြင်း အခမ်းအနား မတိုင်မီ ညနေပိုင်းတွင် သူမ၏ အောင်ပွဲခံ စီတန်းလှည့်လည်မှုသည် မြို့တွင်းသို့ ဖြတ်သန်းသွားရာ ပြည်သူများက လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ ကြိုဆိုခဲ့ကြပြီး၊ ပရိုတက်စတင့် အငွေ့အသက် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ပါဝင်သော ဂုဏ်ပြုမိန့်ခွန်းများနှင့် ခမ်းနားသော ပြဇာတ်ပွဲလမ်းများဖြင့် ဂါရဝပြုခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်၏ ပွင့်လင်းပြီး ကြင်နာတတ်သော တုံ့ပြန်မှုများကြောင့် သူမအား ကြည့်ရှုနေကြသည့် ပြည်သူများမှာ "အလွန်အမင်း စိတ်လှုပ်ရှားကြည်နူး" ကာ စွဲလန်းသွားခဲ့ကြသည်။ နောက်တစ်နေ့ ဖြစ်သော '''၁၅၅၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင်''' (ဤရက်စွဲကို သူမ၏ ဗေဒင်ပညာရှင် ဂျွန် ဒီး က ရွေးချယ်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်) အဲလိဇဘက်သည် ဝက်စ်မင်စတာ အက်ဘေး ၌ ကာလိုင်းမှ ကက်သလစ် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး အိုဝင် အိုဂဲလ်သော်ပ် ၏ ဘိသိက်သွန်းခြင်းကို ခံယူကာ ဘုရင်မအဖြစ် နန်းတက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အော်ဂန်များ၊ ပုလွေများ၊ တံပိုးများ၊ စည်ဗုံများနှင့် ခေါင်းလောင်းသံများ နားကွဲမတတ် ဆူညံစွာ ထွက်ပေါ်နေသည့်ကြားမှ သူမအား ပြည်သူများ အသိအမှတ်ပြု လက်ခံနိုင်ရန် ထုတ်ဖော် ပြသခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကို အင်္ဂလန်၏ ဘုရင်မအဖြစ် ဝမ်းမြောက်စွာ ကြိုဆိုခဲ့ကြသော်လည်း၊ တိုင်းပြည်အတွင်းနှင့် ပြည်ပမှ ကက်သလစ်များ၏ ခြိမ်းခြောက်မှု အန္တရာယ် ရိပ်မြုံများကြောင့်လည်းကောင်း၊ သူမ မည်သူနှင့် အိမ်ထောင်ပြုမည်ဟူသော ရွေးချယ်မှုကြောင့်လည်းကောင်း တိုင်းနိုင်ငံမှာ စိုးရိမ်ပူပန်မှု အခြေအနေများအောက်တွင် ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ == ဘုရားကျောင်းများအားအုတ်မြစ်ချခြင်း == အဲလိဇဘက်၏ ကိုယ်ပိုင် ဘာသာရေး ယုံကြည်ချက်နှင့် ပတ်သက်၍ ပညာရှင်များအကြား အကျေအလည် ငြင်းခုံဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ သူမသည် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင်တစ်ဦး ဖြစ်သော်လည်း (လင်္ကာစွဲ ကားစင်တင် ယေရှုရုပ်တုကဲ့သို့သော) ကက်သလစ် အထိမ်းအမှတ် အမှတ်အသားများကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ပြီး၊ ပရိုတက်စတင့်တို့၏ အဓိက ယုံကြည်ချက်တစ်ခုကို ဆန့်ကျင်ကာ ဝတ်ပြုတရားဟောခြင်း ၏ အခန်းကဏ္ဍကို လျှော့ချခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်နှင့် သူမ၏ အကြံပေးများသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ (မိမိတို့နှင့် ဘာသာရေးမတူဟု ယူဆရသော) အင်္ဂလန်နိုင်ငံအပေါ် ကက်သလစ်တို့၏ ဘာသာရေးစစ်ပွဲ ဆင်နွှဲလာနိုင်မည့် ခြိမ်းခြောက်မှု အန္တရာယ်ကို ကြိုတင် ရိပ်မိခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘုရင်မသည် အင်္ဂလိပ် ပရိုတက်စတင့်တို့၏ လိုလားချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးရင်း တစ်ဖက်တွင်လည်း ကက်သလစ်များကို အလွန်အမင်း စိတ်အနှောင့်အယှက် မဖြစ်စေမည့် ပရိုတက်စတင့် အဖြေတစ်ခုကို ရှာဖွေခဲ့သည်။ သို့သော် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို တွန်းအားပေးနေသည့် ပျူရီတန် များကိုမူ သူမ သည်းခံခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၅၅၉ ခုနှစ် လွှတ်တော်သည် အက်ဒွပ် ၆ ၏ ပရိုတက်စတင့် ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှုကို အခြေခံ၍၊ ဘုရင် (သို့မဟုတ် ဘုရင်မ) ကို အထွတ်အထိပ် ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ထားရှိကာ ဝတ်လဲတော်များကဲ့သို့သော ကက်သလစ် အင်္ဂါရပ်များစွာ ပါဝင်သည့် အသင်းတော်တစ်ခုအတွက် ဥပဒေများကို စတင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ အောက်လွှတ်တော် က ထိုအဆိုပြုချက်များကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထောက်ခံခဲ့သော်လည်း အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေကြမ်း သည် အထက်လွှတ်တော်တွင် အထူးသဖြင့် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီးများ၏ ကန့်ကွက်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ထိုအချိန်တွင် ကန်တာဘာရီ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး ရာထူး အပါအဝင် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး နေရာအများအပြား လစ်လပ်နေခဲ့ခြင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်အတွက် ကံကောင်းသွားခဲ့သည်။ ယင်းက အထက်လွှတ်တော်တွင်းရှိ သူမကို ထောက်ခံသူများအား ကက်သလစ် ဂိုဏ်းအုပ်များနှင့် ရှေးရိုးစွဲမှူးမတ်များကို မဲအသာဖြင့် အနိုင်ရစေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက်သည် အမျိုးသမီးတစ်ဦး ခံယူရန် မသင့်တော်ဟု လူအများက ယူဆကြသည့် အငြင်းပွားဖွယ်ရာ "အသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံးအဓိပတိ " ဟူသော ဘွဲ့အမည်အစား '''"အင်္ဂလန်အသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံးအုပ်ချုပ်သူ"''' ဟူသော ဘွဲ့အမည်ကိုသာ လက်ခံခဲ့ရသည်။ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေသစ်သည် ၁၅၅၉ ခုနှစ် မေလ ၈ ရက်နေ့တွင် ဥပဒေ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြည်သူ့ဝန်ထမ်း အားလုံးသည် ဘုရင်မအား အမြင့်ဆုံးအုပ်ချုပ်သူအဖြစ် သစ္စာဆိုကြရပြီး သစ္စာမဆိုပါက ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခြင်း ခံရမည့် အန္တရာယ် ရှိခဲ့သည်။ မေရီဘုရင်မ လက်ထက်ကဲ့သို့ ဘာသာရေး သဘောထားကွဲလွဲသူများကို နှိပ်ကွပ်ညှဉ်းပန်းမှုမျိုး ထပ်မံမဖြစ်ပွားစေရန် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နှိမ်နင်းရေးဥပဒေများကို ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု ညီညွတ်မျှတရေး ဥပဒေသစ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး ဘုရားကျောင်းတက်ရန်နှင့် ၁၅၅၉ ခုနှစ် ဘုံဝတ်ပြုဆုတောင်းစာအုပ်ကို မဖြစ်မနေ အသုံးပြုရန် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော်လည်း ဘုရားကျောင်းမတက်ဘဲ အာခံသူများအတွက် ပြစ်ဒဏ်များမှာမူ ပြင်းထန်ခြင်း မရှိလှပေ။ ၁၅၅၉ ခုနှစ် ညွှန်ကြားချက်များတွင် ဂီတကို "သီဆိုခြင်းမပြုဘဲ ဖတ်ကြားသကဲ့သို့ ရှင်းလင်းစွာ နားလည်စေရမည်" ဟု ဖော်ပြထားသော်လည်း နေ့ရက်၏ အချို့သော အချိန်များတွင် ပိုမိုဆန်းပြားသော တေးသီချင်းများကို ခွင့်ပြုခဲ့ပြီး တော်ဝင်ဝတ်ပြုကျောင်း တွင် ဆာရမ် စာသားများဖြင့် လက်တင်မော်တက် သီချင်းများ စပ်ဆိုသည့် အလေ့အထမှာ ဆက်လက် တည်ရှိခဲ့သည်။ == အိမ်ထောင်ရေး မေးခွန်း == အဲလိဇဘက် နန်းတက်စကတည်းက သူမ အိမ်ထောင်ပြုလိမ့်မည်ဟု လူအများက မျှော်လင့်ခဲ့ကြပြီး မည်သူနှင့် လက်ထပ်မည်နည်းဟူသော မေးခွန်း ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ သူမသည် ကမ်းလှမ်းမှုများစွာကို ရရှိခဲ့သော်လည်း မည်သည့်အခါမျှ အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ဘဲ သားသမီးလည်း မထွန်းကားခဲ့ပေ။ ယင်းသို့ ဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်းကိုမူ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မသိရသေးပေ။ သမိုင်းပညာရှင်များက သောမတ်စ် ဆေးမွား ၏ ဖြစ်ရပ်ကြောင့် သူမသည် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်ဆံရေးများကို စိတ်ကုန်သွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သုံးသပ်ကြသည်။ သူမသည် အသက် ၅၀ ခန့်အထိ လူပျိုတော်အချို့ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ သူမ၏ နောက်ဆုံး တော်ဝင်စကားကမ်းလှမ်းမှုမှာ သူမထက် ၂၂ နှစ်ငယ်သော အန်ဂျူးနယ်စားကြီး ဖရန်စစ် နှင့် ဖြစ်သည်။ စပိန်နိုင်ငံ ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ၏ လက်ခုပ်တွင်းသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သော သူမ၏ အစ်မဖြစ်သူကဲ့သို့ပင် အိမ်ထောင်ပြုခြင်းသည် အာဏာဆုံးရှုံးနိုင်ခြေ ရှိသော်လည်း တစ်ဖက်တွင်မူ ထီးနန်းဆက်ခံမည့် သားသမီး ရရှိနိုင်မည့် အခွင့်အရေးကို ပေးစွမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ခင်ပွန်းဖြစ်သူကို ရွေးချယ်မှု လွဲမှားပါက နိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှု သို့မဟုတ် တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများကိုပင် လှုံ့ဆော်ပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်သွားနိုင်ပေသည်။ == ရောဘတ်ဒတ်ဒ်လေ == ၁၅၅၉ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ငယ်သူငယ်ချင်း ဖြစ်သူ '''ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေ''' ကို ချစ်မြတ်နိုးနေကြောင်း ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ ရောဘတ်၏ ဇနီးဖြစ်သူ အေမီ သည် "ရင်သားတစ်ဖက်တွင် ဝေဒနာ" ခံစားနေရပြီး အကယ်၍ သူ၏ ဇနီးသာ ကွယ်လွန်သွားပါက ဘုရင်မကြီးသည် ရောဘတ်နှင့် လက်ထပ်လိုနေကြောင်း ပြောစကားများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီသို့ ရောက်သောအခါ ပြည်ပမှ မင်းသားများနှင့် မှူးမတ်အချို့သည် အဲလိဇဘက်၏ လက်ကို ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ရရန် အပြိုင်အဆိုင် ကြိုးပမ်းလာကြသည်။ စိတ်မရှည်ဖြစ်နေကြသော ၎င်းတို့၏ သံတမန်များသည် ပိုမို၍ နာမည်ပျက်စေမည့် စကားများကို အတင်းအဖျင်း ပြောဆိုလာကြပြီး ဘုရင်မကြီး အနှစ်သက်ဆုံးသူနှင့် လက်ထပ်မည့် ကိစ္စကို အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် လက်ခံကြမည်မဟုတ်ကြောင်း ဤသို့ အစီရင်ခံခဲ့ကြသည် - ''"သူမနှင့် သူ့အပေါ် ဒေါသတကြီး အော်ဟစ်ဆဲဆိုခြင်း မပြုသည့်သူ ဟူ၍ တစ်ဦးမျှ မရှိပါ... သူမသည် မိမိ မျက်နှာသာပေးထားသော ရောဘတ်ကလွဲ၍ မည်သူ့ကိုမျှ လက်ထပ်မည်မဟုတ်ပေ။"'' ၁၅၆၀ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလတွင် အေမီ ဒတ်ဒ်လေသည် လှေကားပေါ်မှ ပြုတ်ကျ၍ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ရင်ခွဲစစ်ဆေးသူ၏ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုအရ ယင်းမှာ မတော်တဆမှုတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသော်လည်း၊ လူအများစုကမူ ရောဘတ်သည် ဘုရင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်နိုင်ရန်အတွက် သူ၏ ဇနီးကို သေကြောင်းကြံစည်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု သံသယဝင်ခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေနှင့် လက်ထပ်ရန် အချိန်အတန်ကြာ အလေးအနက် စဉ်းစားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဝီလျံ ဆီစီလ်၊ နီကိုးလတ်စ် သရော့ခ်မော်တန် နှင့် အချို့သော ရှေးရိုးစွဲ မှူးမတ်များက ၎င်းတို့၏ သဘောမတူကန့်ကွက်မှုကို အထင်အရှား ပြသခဲ့ကြသည်။ ထိုလက်ထပ်ပွဲသာ ဖြစ်မြောက်လာပါက မှူးမတ်မျိုးနွယ်များ တော်လှန်ပုန်ကန်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ကောလာဟလများပင် ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်မကြီးအတွက် ထည့်သွင်းစဉ်းစားနေသည့် အခြားသော အိမ်ထောင်ဖက်လောင်းများ ရှိနေသည့်ကြားမှ ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေသည် နောက်ထပ် ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုနီးပါးခန့်အထိ အိမ်ထောင်ဖက် ဖြစ်လာနိုင်ခြေရှိသူအဖြစ် ဆက်လက် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူမကိုယ်တိုင် သူ့ကို လက်ထပ်ရန် ရည်ရွယ်ချက် မရှိတော့သည့်တိုင်အောင် ရောဘတ်၏ အချစ်ရေးနှင့် ပတ်သက်လာလျှင် အလွန်အမင်း သဝန်တိုတတ်သူ ဖြစ်သည်။ သူမသည် ၁၅၆၄ ခုနှစ်တွင် ဒတ်ဒ်လေကို '''လက်စတာ နယ်စားကြီး''' အဖြစ် ဘွဲ့ထူးအဆင့်အတန်း တိုးမြှင့်ပေးခဲ့သည်။ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် ရောဘတ်သည် နောက်ဆုံး၌ လက်တစ် ကနိုးလစ် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ရာ၊ ဘုရင်မကြီးသည် ဒေါသတကြီး တုံ့ပြန်မှုများကို အကြိမ်ကြိမ် ပြသခဲ့ပြီး သူမအား တစ်သက်တာလုံး မုန်းတီးသွားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သမိုင်းပညာရှင် စူဇန် ဒိုရန် က ထိုအခြေအနေကို ဖော်ပြခဲ့သကဲ့သို့ပင် ဒတ်ဒ်လေသည် အဲလိဇဘက်၏ '''"စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ ဘဝအလယ်ဗဟိုတွင် အမြဲတမ်း တည်ရှိနေခဲ့သည်"'''။ သူသည် ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် [[စပိန်ရေတပ်ကြီး]] ကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက် ကိုယ်တိုင် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် သူမ၏ အရေးအကြီးဆုံးသော ကိုယ်ပိုင် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများထဲ၌ သူပေးပို့ခဲ့သော စာတစ်စောင်ကို တွေ့ရှိခဲ့ရပြီး ၎င်းစာအပေါ်တွင် သူမ၏ လက်ရေးဖြင့် '''"သူ၏ နောက်ဆုံးစာ"''' ဟု မှတ်သားထားခဲ့သည်။ == ပြည်ပမှ အိမ်ထောင်ဖက်လောင်းများ == အိမ်ထောင်ရေး ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုများသည် အဲလိဇဘက်၏ နိုင်ငံခြားရေး မူဝါဒတွင် အဓိက သော့ချက်ကျသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမသည် ၁၅၅၉ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် သူမ၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ အစ်မဖြစ်သူ၏ မုဆိုးဖို စပိန်ဘုရင် ဖိလစ်၏ ကမ်းလှမ်းချက်ကို ငြင်းပယ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဆွီဒင်နိုင်ငံ ဘုရင် အဲရစ် ၁၄ ( ၏ စကားကမ်းလှမ်းမှုကိုမူ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ငယ်စဉ်ဘဝကပင် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံနှင့် အောင်သွယ်တော်ပြုရန် ဆွေးနွေးမှုများ ရှိခဲ့ဖူးသည်။ ၁၅၄၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ ၈ က ဒိန်းမတ်မင်းသား ဟောလ်စတိန်း-ဂေါ့တော့ပ်မှ နယ်စားကြီး အဒေါ့ဖ် နှင့် လက်ထပ်ရန် အဆိုပြုခဲ့ဖူးပြီး၊ ဆမ်းမားဆက် နယ်စားကြီး အက်ဒဝပ် ဆေးမိုး ကလည်း နှစ်အနည်းငယ်အကြာတွင် မင်းသား ဖရက်ဒရစ် (နောက်ပိုင်းတွင် ဖရက်ဒရစ် ၂) နှင့် လက်ထပ်ရန် အကြံပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်းဆွေးနွေးမှုများသည် ၁၅၅၁ ခုနှစ်တွင် ပျယ်ပြယ်သွားခဲ့သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ် ဝန်းကျင်နှစ်များတွင် ဒိန်းမတ်-အင်္ဂလန် ပရိုတက်စတင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရန် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့ကြပြီး ဆွီဒင်၏ အဆိုပြုချက်ကို တုံ့ပြန်ရန်အတွက် ဘုရင် ဖရက်ဒရစ် ၂ သည် ၁၅၅၉ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် အဲလိဇဘက်ထံ စကားကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။ နှစ်ပေါင်းများစွာတိုင်အောင် သူမသည် ဖိလစ်၏ ဝမ်းကွဲညီအစ်ကို တော်စပ်သူ သြစတြီးယား မင်းသားကြီး ချားလ်စ် ၂ နှင့် လက်ထပ်ရန် အလေးအနက် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၆၉ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ဟက်ဘ်စဘတ် မင်းဆက်နှင့် ဆက်ဆံရေးမှာ ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အဲလိဇဘက်သည် ပြင်သစ် ဗာလွား မင်းဆက်မှ မင်းသားနှစ်ပါးနှင့် လက်ထပ်ရန် တစ်လှည့်စီ ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ ပထမဦးစွာ အန်ဂျူး နယ်စားကြီး ဟင်နရီ နှင့် ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းနောက် ၁၅၇၂ ခုနှစ်မှ ၁၅၈၁ ခုနှစ်အထိတွင်မူ ယခင်က အလန်ဆွန် နယ်စားကြီး ဖြစ်ခဲ့သော ဟင်နရီ၏ ညီတော် အန်ဂျူး နယ်စားကြီး ဖရန်စစ် တို့နှင့် ဖြစ်သည်။ ဤနောက်ဆုံး အိမ်ထောင်ရေး ကမ်းလှမ်းချက်သည် နယ်သာလန် တောင်ပိုင်းအပေါ် စပိန်တို့၏ ထိန်းချုပ်မှုကို ဆန့်ကျင်မည့် မဟာမိတ် အစီအစဉ်နှင့် ဆက်စပ်နေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဖရန်စစ် ပေးပို့ထားသော ဖားရုပ်သဏ္ဌာန် နားကပ်ကို ဆင်မြန်းခဲ့သည်အထိ ထိုစကားကမ်းလှမ်းမှုကို အချိန်အတန်ကြာ အလေးအနက် သဘောထားခဲ့ပုံရသည်။ ၁၁၆၃ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်က ဧကရာဇ်မင်းမြတ်၏ သံအမတ်တစ်ဦးအား "ကျွန်ုပ်၏ သဘာဝစိတ်အလိုအတိုင်းသာ လိုက်ရမည်ဆိုလျှင် ဘုရင်မဖြစ်ပြီး အိမ်ထောင်သည် ဘဝဖြင့် နေရခြင်းထက် တောင်းစားရသည့် အမျိုးသမီး ဖြစ်ပါစေဦးတော့ တစ်ကိုယ်ရေတည်း နေရခြင်းကိုသာ မရမက ရွေးချယ်ပါလိမ့်မည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ထိုနှစ် နှောင်းပိုင်းတွင် အဲလိဇဘက်၌ ကျောက်ကြီးရောဂါစွဲကပ်ပြီးနောက် ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူ မေးခွန်းသည် လွှတ်တော်တွင် အပြင်းအထန် ငြင်းခုံစရာ ကိစ္စရပ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လွှတ်တော်အမတ်များက ဘုရင်မကြီး ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားခြင်းမှ ကာကွယ်ရန်အတွက် အိမ်ထောင်ပြုရန် သို့မဟုတ် ဆက်ခံမည့်သူကို အမည်စာရင်း တင်သွင်းရန် တိုက်တွန်းခဲ့ကြသည်။ သို့သော် သူမက ၎င်းနှစ်ခုစလုံးကို လုပ်ဆောင်ရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ဧပြီလတွင် သူမသည် လွှတ်တော်ကို ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့ပြီး ၁၅၆၆ ခုနှစ်တွင် အခွန်တိုးကောက်ရန် လွှတ်တော်၏ ထောက်ခံမှု လိုအပ်လာချိန်အထိ လွှတ်တော်ကို ပြန်လည်ခေါ်ယူခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ ယခင်က အိမ်ထောင်ပြုမည်ဟု ကတိပေးခဲ့ဖူးသောကြောင့် သူမသည် ငြိမ်သက်ခြင်းမရှိသော အောက်လွှတ်တော်သို့ ဤသို့ ပြောကြားခဲ့သည် -<blockquote>'''"ကျွန်ုပ်၏ ဂုဏ်သိက္ခာအတွက် လူအများရှေ့တွင် ပြောကြားခဲ့သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်တစ်ဦး၏ ကတိစကားကို မည်သည့်အခါမျှ ဖျက်ဖျက်မည်မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ် ထပ်မံပြောကြားလိုသည်မှာ ကျွန်ုပ် လက်ထပ်ရန် ရည်ရွယ်ထားသူကို ဖြစ်စေ၊ ကျွန်ုပ်ကိုယ်တိုင်ကို ဖြစ်စေ ဘုရားသခင်က ရုပ်သိမ်းမသွားခဲ့လျှင် သို့မဟုတ် အခြားသော ကြီးမားသည့် အဟန့်အတားတစ်ခုခု မဖြစ်ပွားခဲ့လျှင် ကျွန်ုပ် အဆင်ပြေပြေ လုပ်ဆောင်နိုင်သမျှ အမြန်ဆုံး အိမ်ထောင်ပြုပါမည်။"'''</blockquote>၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်သို့ ရောက်သောအခါ အစိုးရအဖွဲ့အတွင်းရှိ အဆင့်မြင့် ပုဂ္ဂိုလ်များသည် အဲလိဇဘက်အနေဖြင့် မည်သည့်အခါမျှ အိမ်ထောင်ပြုမည်မဟုတ် သို့မဟုတ် ဆက်ခံသူကို အမည်ထုတ်ဖော်လိမ့်မည်မဟုတ်ကြောင်း သီးသန့် လက်ခံခဲ့ကြသည်။ ဝီလျံ ဆီစီလ်သည် ထီးနန်းဆက်ခံမှု ပြဿနာအတွက် ဖြေရှင်းနည်းများကို စတင် ရှာဖွေနေပြီ ဖြစ်သည်။ အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်သည် တာဝန်မဲ့သူအဖြစ် မကြာခဏ စွပ်စွဲခံခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း သူမ၏ နှုတ်ဆိတ်နေမှုက သူမ၏ ကိုယ်ပိုင် နိုင်ငံရေး လုံခြုံမှုကို ပိုမိုခိုင်မာစေခဲ့သည်။ အကယ်၍ သူမက ဆက်ခံမည့်သူကို အမည်နာမ သတ်မှတ်လိုက်ပါက သူမ၏ ထီးနန်းသည် အာဏာသိမ်းမှုဒဏ်ကို ခံရနိုင်ခြေ ရှိကြောင်းကို သူမ သိရှိထားခဲ့သည်။ သူမ၏ ယခင် သာဓကဖြစ်သော မေရီဘုရင်မကို ဆန့်ကျင်သည့် လုပ်ကြံမှုများတွင် "ကျွန်ုပ်ကိုယ်တိုင် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသကဲ့သို့ ဒုတိယမြောက် အာဏာရှိသူ ပုဂ္ဂိုလ်" ကို မည်သို့ ဗဟိုချက်အဖြစ် အသုံးချခဲ့ကြသည်ကို သူမ ကောင်းစွာ မှတ်မိနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ == အပျိုစင်ဘဝ == အဲလိဇဘက်၏ အိမ်ထောင်မပြုဘဲ နေထိုင်ခဲ့သည့် အခြေအနေသည် အပျိုစင်မယ်တော်မေရီ နှင့် ဆက်စပ်သော '''အပျိုစင်ဘဝကို အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုသည့် ဝါဒ''' တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ကဗျာများနှင့် ပုံတူပန်းချီများတွင် သူမကို သာမန်အမျိုးသမီးတစ်ဦးအဖြစ် မဟုတ်ဘဲ အပျိုစင်တစ်ဦး၊ နတ်ဘုရားမတစ်ပါး သို့မဟုတ် နှစ်မျိုးစလုံးအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ ကနဦးတွင် အဲလိဇဘက် ကိုယ်တိုင်သာ သူမ၏ အပေါ်ယံ အပျိုစင်ဘဝကို ဂုဏ်ထူးဆောင်အဖြစ် ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ်တွင် သူမက အောက်လွှတ်တော်သို့ "နောက်ဆုံးတွင် ကျွန်ုပ်အတွက် ဤမျှနှင့်တင် လုံလောက်ပါပြီ၊ ကမ္ပည်း ကျောက်စာတိုင်တစ်ခုပေါ်၌ 'ဘုရင်မတစ်ပါးသည် ဤမျှသော ကာလပတ်လုံး စိုးစံခဲ့ပြီး အပျိုစင်ဘဝဖြင့် ရှင်သန်ကာ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်' ဟု ဖော်ပြထားရုံဖြင့် ပြည့်စုံပါပြီ" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ကဗျာဆရာများနှင့် စာရေးဆရာများက ထိုအကြောင်းအရာကို ဆက်ခံပြီး အဲလိဇဘက်ကို ချီးမွမ်းမြှောက်စားသည့် အနုပညာ သင်္ကေတပုံဖော်မှုများကို ထုဆစ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် အပျိုစင်ဘုရင်မကြီးအား လူထုရှေ့တွင် ဂုဏ်ပြုချီးကျူးမှုများသည် အလန်ဆွန် နယ်စားကြီးနှင့် ဘုရင်မကြီး၏ အိမ်ထောင်ရေး ဆွေးနွေးမှုများကို မသိမသာ ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်ကြောင်း ပြသသည့် လျှို့ဝှက်ချက် သင်္ကေတတစ်ခုအဖြစ် အသုံးတော်ခံခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် အဲလိဇဘက်သည် မိမိကိုယ်ကို ဘုရားသခင်၏ စောင့်ရှောက်မှုအောက်၌ မိမိ၏ တိုင်းနိုင်ငံ၊ ပြည်သူလူထုနှင့် လက်ထပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာ ဆိုခဲ့သည်။ ၁၅၉၉ ခုနှစ်တွင် သူမက ပြည်သူများကို ရည်ညွှန်း၍ "ကျွန်ုပ်၏ လင်ယောက်ျားများ ဖြစ်ကြသော ကျွန်ုပ်၏ ကောင်းလှစွာသော ပြည်သူအပေါင်းတို့" ဟု မိန့်ကြားခဲ့သည်။ ဤသို့ အပျိုစင်ဖြစ်သည်ဟူသော အခိုင်အမာဆိုချက်ကို လူတိုင်းက လက်ခံခဲ့ကြသည်တော့ မဟုတ်ပေ။ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များက အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ရုပ်ခန္ဓာနှင့်အတူ နိုင်ငံတော်ကိုပါ သင်္ကေတအရ ညစ်နွမ်းစေသည့် "ညစ်ညမ်းသော ရာဂစိတ်" ၌ ပျော်မွေ့နေသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်။ ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ ၄ က ဥရောပ၏ ကြီးမားသော မေးခွန်းကြီးများထဲမှ တစ်ခုမှာ "ဘုရင်မကြီး အဲလိဇဘက်သည် အပျိုစင် စစ်မစစ်" ဟူသော အချက်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ အပျိုစင်ဘဝနှင့် ပတ်သက်လာလျှင် အဓိက အကျဆုံး မေးခွန်းမှာ ဘုရင်မကြီးသည် ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေနှင့် အချစ်ဇာတ်လမ်းကို အမှန်တကယ် လက်တွေ့ကျကျ ဆက်ဆံခဲ့ဖူးသလား (ကာမစပ်ယှက်ခဲ့ဖူးသလား) ဆိုသည့် အချက်ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ်တွင် သူမသည် ဒတ်ဒ်လေ၏ အိပ်ခန်းကို သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်အဆောင်များနှင့် ကပ်လျက်သို့ ပြောင်းရွှေ့စေခဲ့သည်။ ၁၅၆၁ ခုနှစ်တွင်မူ သူမသည် ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖောယောင်စေသည့် ရောဂါဝေဒနာတစ်ခုကြောင့် လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်စွာ အိပ်ရာထဲလဲနေခဲ့သည်။ ၁၅၈၇ ခုနှစ်တွင် မိမိကိုယ်ကို '''အာသာ ဒတ်ဒ်လေ''' ဟု ခေါ်ဆိုသော လူငယ်တစ်ဦးသည် သူလျှိုဖြစ်နိုင်သည်ဟူသော သံသယဖြင့် စပိန်ကမ်းရိုးတန်းတွင် ဖမ်းဆီးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ထိုလူငယ်က သူသည် အဲလိဇဘက်နှင့် ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေတို့၏ တရားမဝင် သားသမီး (ကောင်မစပ်ဘဲ ရခဲ့သောသား) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့ပြီး၊ သူ၏ အသက်မှာလည်း ၁၅၆၁ ခုနှစ် ဘုရင်မကြီး ဖျားနာစဉ်က မွေးဖွားခဲ့သည့် အချိန်ကာလနှင့် ကိုက်ညီနေသည်။ သူ့ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် မက်ဒရစ်မြို့သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ပြီး စပိန်နိုင်ငံသို့ ပြည်နှင်ဒဏ်ခံထားရသည့် ကက်သလစ် မှူးမတ်တစ်ဦးနှင့် ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ၏ အတွင်းရေးမှူးဖြစ်သူ ဖရန်စစ် အင်းဂဲလ်ဖီးလ်ဒ်က စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့သည်။ ထိုစစ်ဆေးမှုကို ဖော်ပြထားသည့် စာသုံးစောင် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေပြီး၊ ၎င်းစာများထဲတွင် တော်ဝင်နန်းတော်၌ မွေးဖွားချိန်မှစ၍ စပိန်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာချိန်အထိ အာသာက သူ၏ ဘဝဇာတ်ကြောင်းဟု အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည့် အသေးစိတ်အချက်အလက်များ ပါဝင်သည်။ သို့သော်လည်း ယင်းက စပိန်လူမျိုးများကို ယုံကြည်အောင် မစွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့ပေ။ အင်းဂဲလ်ဖီးလ်ဒ်က ဘုရင် ဖိလစ်အား အာသာ၏ "ပြောဆိုချက်မှာ လက်ရှိတွင် ဘာမျှအရာမထင်ပါ" ဟု ဝန်ခံခဲ့သော်လည်း "သူ့ကို ထွက်ပြေးခွင့်မပြုသင့်ဘဲ အလွန်လုံခြုံစွာ ဖမ်းဆီးထားသင့်သည်" ဟု အကြံပြုခဲ့သည်။ ဘုရင်က သဘောတူခဲ့ပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ အာသာ၏ သတင်းကို မည်သူမျှ မကြားရတော့ပေ။ ခေတ်သစ် ပညာရှင်များက ထိုဇာတ်လမ်း၏ အခြေခံယူဆချက်ကို '''"မဖြစ်နိုင်သောအရာ"''' အဖြစ် ပယ်ချခဲ့ကြပြီး အဲလိဇဘက်၏ ဘဝကို ထိုခေတ်က လူများက အနီးကပ် အလွန်စောင့်ကြည့်ခဲ့ကြသဖြင့် သူမအနေဖြင့် ကိုယ်ဝန်ရှိခြင်းကို ဖုံးကွယ်ထားနိုင်ရန် လုံးဝ မဖြစ်နိုင်ကြောင်း အခိုင်အမာ ဆိုကြသည်။ == စကော့တလန် ဘုရင်မ မေရီ == စကော့တလန်နိုင်ငံအပေါ် အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံး မူဝါဒမှာ ထိုနေရာ၌ ပြင်သစ်တို့ ရောက်ရှိအခြေစိုက်နေမှုကို ဆန့်ကျင်ရန် ဖြစ်သည်။ ပြင်သစ်တို့က အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ပြီး သူမ၏ ကက်သလစ်ဘာသာဝင် ဝမ်းကွဲညီမဖြစ်သူ စကော့တလန်ဘုရင်မ မေရီ ကို ထီးနန်းတင်ရန် ကြံစည်နေကြမည်ကို သူမ စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ မေရီသည် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ အစ်မတော်စပ်သူ မာဂရက် ၏ မြေးဖြစ်သောကြောင့် လူအများက သူမအား အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံမည့် တရားဝင်အမွေခံအဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ မေရီကိုယ်တိုင်ကလည်း မိမိသည် ဘုရင်မကြီးနှင့် "အနီးစပ်ဆုံး သွေးချင်းတော်စပ်သူ" ဖြစ်သည်ဟု ကြွေးကြော်ခဲ့သည်။ ပရိုတက်စတင့် သူပုန်များကို ကူညီရန် စကော့တလန်သို့ စစ်တပ်စေလွှတ်ဖို့ အဲလိဇဘက်အား တိုက်တွန်းခဲ့ကြပြီး၊ ထိုစစ်ဆင်ရေးမှာ ထိရောက်မှုမရှိခဲ့သော်လည်း ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၅၆၀ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လတွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သော အီဒင်ဘတ်ချ် စာချုပ်အရ မြောက်ဘက်ပိုင်းမှ ပြင်သစ်တို့၏ ခြိမ်းခြောက်မှုကို ဖယ်ရှားနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၆၁ ခုနှစ်တွင် မေရီသည် အာဏာစက်ကို ဆုပ်ကိုင်ရန် ပြင်သစ်မှ စကော့တလန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာချိန်၌ ထိုနိုင်ငံတွင် ပရိုတက်စတင့်အသင်းတော် အခြေခိုင်နေပြီဖြစ်ပြီး အဲလိဇဘက်က ထောက်ပံ့ထားသော ပရိုတက်စတင့်မှူးမတ်များ၏ ကောင်စီက တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်နေပြီ ဖြစ်သည်။ မေရီသည် ထိုစာချုပ်ကို အတည်ပြုရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ၁၅၆၃ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်သည် သက်ဆိုင်သူနှစ်ဦးစလုံးအား တစ်ဦးမျှ ကြိုတင်မမေးမြန်းဘဲ သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်အိမ်ထောင်ဖက်လောင်းဖြစ်သူ ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေကို မေရီ၏ ခင်ပွန်းအဖြစ် အဆိုပြုခဲ့သည်။ နှစ်ဦးစလုံးက စိတ်အားထက်သန်မှုမရှိကြောင်း ပြသခဲ့ကြပြီးနောက် ၁၅၆၅ ခုနှစ်တွင် မေရီသည် အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် လက္ခဏာကိုယ်စီရှိကြသော လော့ဒ် ဒါန်လေ ဟု လူသိများသည့် ဟင်နရီ စတူးဝပ် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ထိုလက်ထပ်မှုသည် စကော့တလန် ပရိုတက်စတင့်များနှင့် အဲလိဇဘက်တို့အား အောင်ပွဲကို သက်သက်သာသာ အပ်နှင်းလိုက်သကဲ့သို့ ဖြစ်စေခဲ့သော မေရီ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အမှားများထဲမှ ပထမဆုံးအမှား ဖြစ်သည်။ ဒါန်လေသည် လူထုအတွင်း လျင်မြန်စွာ လူမုန်းများလာခဲ့ပြီး ၁၅၆၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဘော့သ်ဝဲလ် နယ်စားကြီး ဂျိမ်း ဟက်ဗ်ဘန်း ဦးဆောင်မှု သေချာသလောက်ရှိသော ကြံစည်သူများ၏ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ထိုဖြစ်ရပ်အပြီး မကြာမီ ၁၅၆၇ ခုနှစ် မေလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် မေရီသည် ဘော့သ်ဝဲလ်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ရာ၊ သူမကိုယ်တိုင် ခင်ပွန်းဖြစ်သူကို လုပ်ကြံမှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေခဲ့သည်ဟူသော သံသယများကို ပိုမိုကြီးထွားစေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က ထိုလက်ထပ်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ မေရီအား ဤသို့ စာရေးသားကာ ပြတ်ပြတ်သားသား ရင်ဆိုင်ခဲ့သည် -<blockquote>"အခြားသော နာမည်ဆိုးဖြင့် ကျော်ကြားသည့် ချို့ယွင်းချက်များအပြင်၊ သင်၏ ကွယ်လွန်သူ ခင်ပွန်းကို လုပ်ကြံမှုဖြင့် လူထုအကြား စွပ်စွဲခံထားရသူ၊ ထို့အပြင် (ကျွန်ုပ်တို့က မဟုတ်မမှန်ဟု ယုံကြည်လိုသော်လည်း) သင့်ကိုပါ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပတ်သက်နေသည်ဟု ဆိုနေကြသော ထိုသို့သော လက်အောက်ခံတစ်ဦးကို ဤမျှ အလျင်စလို လက်ထပ်လိုက်ခြင်းထက် သင်၏ ဂုဏ်သိက္ခာအတွက် ပိုမိုဆိုးရွားသော ရွေးချယ်မှုမျိုး မည်သို့ ရှိနိုင်ပါဦးမည်နည်း။"</blockquote>ဤဖြစ်ရပ်များသည် မေရီအား လျင်မြန်စွာ ရှုံးနိမ့်စေခဲ့ပြီး လော့ဂျ်လတ်ဗန် ရဲတိုက်တွင် ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခံရခြင်းသို့ ဦးတည်သွားခဲ့သည်။ စကော့တလန်မှူးမတ်များက သူမအား နန်းချပြီး သူမ၏ အသက်တစ်နှစ်သားအရွယ် သားတော် ဂျိမ်း ၆ ကို ထီးနန်းလွှဲအပ်ရန် ဖိအားပေးခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းကို ပရိုတက်စတင့်တစ်ဦးအဖြစ် ပြုစုပျိုးထောင်ရန် စတာလင် ရဲတိုက်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ မေရီသည် ၁၅၆၈ ခုနှစ်တွင် ထောင်မှ လွတ်မြောက်ခဲ့သော်လည်း လန်းဆိုက် တိုက်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ရေကြောင်းခရီးဖြင့် ထွက်ပြေးခဲ့သည်၊ ထိုနေရာသည် တစ်ချိန်က အဲလိဇဘက်ထံမှ အကူအညီရမည်ဟု အသေအချာ ကတိကဝတ်ပြုခြင်း ခံထားရဖူးသည့် နေရာဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံး စိတ်အလိုအရမူ မိမိနှင့် အဆင့်အတန်းတူ ဘုရင်မတစ်ပါးကို နန်းပြန်တင်ပေးရန် ဖြစ်သော်လည်း၊ သူမနှင့် သူမ၏ ကောင်စီအဖွဲ့သည် အန္တရာယ်ကင်းမည့် လမ်းကိုသာ ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ကို အသုံးပြု၍ မေရီအား စကော့တလန်သို့ ပြန်ပို့ရန် သို့မဟုတ် အင်္ဂလန်၏ ကက်သလစ်ရန်သူများရှိရာ ပြင်သစ်သို့ စေလွှတ်ရန် စသည့် စွန့်စားမှုများကို လုပ်မည့်အစား၊ ၎င်းတို့သည် မေရီကို အင်္ဂလန်တွင်ပင် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ပြီး ထိုနေရာ၌ပင် မေရီသည် နောက်ထပ် '''၁၉ နှစ်တိုင်တိုင် အကျဉ်းကျခံခဲ့ရသည်။''' == ကက်သလစ်တို့၏ လှုပ်ရှားမှု == မေရီသည် မကြာမီမှာပင် တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများအတွက် ဗဟိုချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၅၆၉ ခုနှစ်တွင် မြောက်ဘက်ပိုင်း၌ ကြီးမားသော ကက်သလစ် သူပုန်ထမှုတစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ မေရီကို အကျဉ်းထောင်မှ လွှတ်ပေးရန်၊ သူမအား နော်ဖော့ခ် နယ်စားကြီး သောမတ်စ် ဟောင်းဝပ် နှင့် လက်ထပ်ပေးရန်နှင့် သူမအား အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းပေါ် တင်မြှောက်ရန် ဖြစ်သည်။ သူပုန်များ ရှုံးနိမ့်သွားပြီးနောက် အဲလိဇဘက်၏ အမိန့်ဖြင့် သူပုန်ပေါင်း ၇၅၀ ကျော်ကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ထိုတော်လှန်မှု အောင်မြင်သွားပြီဟု အထင်ဖြင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ပိုင်းယပ်စ် ၅ (Pope Pius V) သည် ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် အမြင့်ဆုံးအာဏာဖြင့် စိုးစံနေသူ ဟု အမည်ရသော သာသနာစောင့်စာချွန်လွှာကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ယင်းစာချွန်လွှာတွင် "အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်မအဖြစ် ဟန်ဆောင်နေသူနှင့် ရာဇဝတ်မှုများ၏ အစေခံ ဖြစ်သော အဲလိဇဘက်" အား ခရစ်ယာန်အသင်းတော်မှ ထုတ်ပယ်ကြောင်းနှင့် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတစ်ဦးဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူအားလုံးကိုလည်း ဘုရင်မအပေါ် သစ္စာစောင့်သိရမည့် တာဝန်မှ ကင်းလွတ်ခွင့် ပေးခဲ့သည်။ ဘုရင်မ၏ အမိန့်ကို နာခံသော ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကိုလည်း အသင်းတော်မှ ထုတ်ပယ်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ထိုစာချွန်လွှာကြောင့် လွှတ်တော်တွင်း၌ ကက်သလစ်များကို ဆန့်ကျင်သည့် ဥပဒေပြုရေးဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်ကိုယ်တိုင် ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးခဲ့၍ သက်ညှာမှုများ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၅၈၁ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများကို အဲလိဇဘက်အပေါ် သစ္စာဖောက်ဖျက်စေရန် "ရည်ရွယ်ချက်" ဖြင့် ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းစေခြင်းကို သေဒဏ်အထိ ကျခံရနိုင်သော နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်များမှစ၍ ဥရောပတိုက်ကြီးရှိ ခရစ်ယာန်စာသင်ကျောင်းများမှ သာသနာပြုဘုန်းတော်ကြီးများသည် "အင်္ဂလန်ကို ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ပြန်လည်ကူးပြောင်းရေး" လှုပ်ရှားမှုအတွက် အင်္ဂလန်သို့ လျှို့ဝှက်စွာ လာရောက်ခဲ့ကြသည်။ အချို့မှာ သစ္စာဖောက်မှုမြောက်သော အပြုအမူများကြောင့် ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရပြီး၊ ယင်းက ဘာသာရေးအတွက် အသက်စွန့်သူများ (အာဇာနည်များ) အဖြစ် အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုသည့် အလေ့အထကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ အမြင့်ဆုံးအာဏာဖြင့် စိုးစံနေသူ စာချွန်လွှာသည် အင်္ဂလိပ် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များအား မေရီကို အင်္ဂလန်၏ တရားဝင် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်အဖြစ် မျှော်လင့်ကြည့်ရှုရန် တွန်းအားတစ်ရပ် ဖြစ်စေခဲ့သည်။ မေရီကို အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းပေါ် တင်မြှောက်ရန် ကြံစည်သည့် ကက်သလစ်တို့၏ လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု တိုင်းကို မေရီကိုယ်တိုင် သိရှိချင်မှ သိရှိလိမ့်မည် ဖြစ်သော်လည်း၊ ၁၅၇၁ ခုနှစ် ရီဒိုလ်ဖီ လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု (ယင်းဖြစ်ရပ်ကြောင့် မေရီ၏ ချစ်ရေးဆိုသူ နော်ဖော့ခ် နယ်စားကြီး ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်) မှသည် ၁၅၈၆ ခုနှစ် ဘာဘင်တန် လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု အထိ အဲလိဇဘက်၏ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် နှင့် တော်ဝင်ကောင်စီသည် မေရီကို အပြစ်ပေးနိုင်မည့် အထောက်အထားများကို စိတ်အားထက်သန်စွာ စုဆောင်းခဲ့ကြသည်။ ကနဦးတွင် အဲလိဇဘက်သည် မေရီကို သေဒဏ်ပေးရန် တိုက်တွန်းချက်များကို ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၈၆ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် ဘာဘင်တန် လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှုအတွင်း ရေးသားခဲ့သော စာအထောက်အထားများအရ မေရီကို တရားစွဲဆိုရန်နှင့် ကွပ်မျက်ရန် ခွင့်ပြုချက်ပေးဖို့ သူမအား ဖျောင်းဖျနိုင်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ပြစ်ဒဏ်စီရင်ချက် ကြေညာစာတွင် "အဆိုပါ မေရီသည် ဤထီးနန်းကို မိမိပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ဟန်ဆောင်တောင်းဆိုကာ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ တော်ဝင်ရုပ်ခန္ဓာကို ထိခိုက်နာကျင်စေရန်၊ သေဆုံးစေရန်နှင့် ပျက်စီးစေရန် ရည်ရွယ်သော ကိစ္စရပ်အဝဝကို ဤတိုင်းနိုင်ငံအတွင်း ကြံစည်စစ်ဆေးခဲ့သည်" ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ '''၁၅၈၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင်''' နော်သက်တမ်ရှိုင်းယား ရှိ ဖော်သရင်းဟေး ရဲတိုက်၌ မေရီသည် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ကွပ်မျက်ပြီးနောက် အဲလိဇဘက်က သူမသည် လက်မှတ်ရေးထိုးထားသော ကွပ်မျက်မိန့်ဝရမ်းကို ပေးပို့ရန် ရည်ရွယ်ချက်မရှိခဲ့ကြောင်း ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ သိခွင့်မရှိဘဲ ဝရမ်းကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည့်အတွက် အတွင်းရေးမှူး ဝီလျံ ဒေဗီဆင်ကို အပြစ်ပုံချခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ထိုသို့ နောင်တရမှု မည်မျှ စစ်မှန်ကြောင်းနှင့် သူမသည် ဝရမ်းကို တကယ်ပင် အချိန်ဆွဲချင်ခဲ့သလား ဆိုသည့်အချက်အပေါ် ထိုခေတ်က လူများနှင့် နောက်ပိုင်း သမိုင်းပညာရှင်များအကြား သံသယပွားစရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ == စစ်ပွဲများ == အဲလိဇဘက်၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒမှာ အများအားဖြင့် ကာကွယ်ရေးစစ် အသွင်သာ ဖြစ်သည်။ ချွင်းချက်အနေဖြင့် ၁၅၆၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှ ၁၅၆၃ ခုနှစ် ဇွန်လအထိ လီဟာ့ဗ် ၏ ဆိပ်ကမ်းကို အင်္ဂလိပ်တို့ ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်မှု ရှိခဲ့သော်လည်း၊ အဲလိဇဘက်၏ မဟာမိတ် ဟူဂါးနိုး (ပြင်သစ်ပရိုတက်စတင့်) များက ဆိပ်ကမ်းကို ပြန်လည်သိမ်းယူရန် ကက်သလစ်များနှင့် ပူးပေါင်းသွားခဲ့သဖြင့် ထိုစစ်ဆင်ရေးမှာ ရှုံးနိမ့်မှုဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ၁၅၅၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီတွင် ပြင်သစ်ထံ ဆုံးရှုံးခဲ့ရသော ကဲလေး ဆိပ်ကမ်းနှင့် လီဟာ့ဗ် ဆိပ်ကမ်းကို လဲလှယ်ရန် ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ရေတပ်မတော်၏ လှုပ်ရှားမှုများမှတစ်ဆင့်သာ တိုက်စစ်ဆင်သော မူဝါဒကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ယင်းက စပိန်နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ပွဲတွင် အောင်မြင်မှု ရရှိစေခဲ့ပြီး၊ ထိုစစ်ပွဲ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကို ပင်လယ်ပြင်၌ တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူမသည် ၁၅၇၇ ခုနှစ်မှ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်အတွင်း ကမ္ဘာလှည့်ခရီးစဉ်ကို အောင်မြင်စွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ဖရန်စစ် ဒရိတ် ကို ဆာ ဘွဲ့ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး၊ သူသည် စပိန်ဆိပ်ကမ်းများနှင့် ရေတပ်စုများကို ဝင်ရောက်စီးနင်း တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ခေတ် ရေကြောင်းစွန့်စားသူများတွင် ပင်လယ်ဓားပြဆန်ဆန် ပြုမူခြင်းနှင့် ကိုယ်ကျိုးရှာလိုသော စိတ်ဓာတ်များ ရှိနေကြပြီး ၎င်းတို့အပေါ် ဘုရင်မကြီးအနေဖြင့် ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း သိပ်မရှိခဲ့ပေ။ === နယ်သာလန် === ၁၅၆၂-၁၅၆၃ ခုနှစ်တွင် လီဟာ့ဗ် ဆိပ်ကမ်းကို ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ပြန်လည်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့် ဖြစ်ရပ်ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်သည် ဥရောပတိုက်ကြီးပေါ်သို့ စစ်တပ်စေလွှတ်ခြင်းကို ရှောင်ရှားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ကို တော်လှန်နေသော ပရိုတက်စတင့် ဒတ်ခ်ျသူပုန်များကို ကူညီရန် အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ စေလွှတ်ရခြင်းမှာ ၁၅၈၄ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်မကြီး၏ မဟာမိတ်များဖြစ်ကြသော အော်ရိန်းမင်းသား ဝီလျံ နှင့် အန်ဂျူး နယ်စားကြီးတို့ ကွယ်လွန်သွားခဲ့ခြင်း၊ ထို့ပြင် စပိန်ပိုင် နယ်သာလန်၏ ဘုရင်ခံဖြစ်သူ ပါးမား နယ်စားကြီး အလက်ဇန်းဒါး ဖားနီးစ်) ထံသို့ ဒတ်ခ်ျမြို့များ ဆက်တိုက် လက်နက်ချခဲ့ရခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၁၅၈၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဖိလစ် ၂ နှင့် ပြင်သစ်ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်တို့ ဂျွိုင်းဗီးလ် ၌ မဟာမိတ်ဖွဲ့လိုက်ခြင်းကြောင့် အန်ဂျူး၏နောင်တော် ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ ၃ အနေဖြင့် နယ်သာလန်အပေါ် စပိန်တို့ လွှမ်းမိုးလာမှုကို တုံ့ပြန်ရန် အခွင့်အရေး မရှိသလောက် ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ယင်းက ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ် အားကောင်းသည့် ပြင်သစ်အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြား ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် စပိန်တို့၏ သြဇာကို ပျံ့နှံ့စေခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံကိုလည်း ကျူးကျော်ခံရမည့် အန္တရာယ်ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ၁၅၈၅ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် ပါးမားနယ်စားကြီးက အန့်တွပ် မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့လိုက်ခြင်းကြောင့် အင်္ဂလိပ်နှင့် ဒတ်ခ်ျတို့ဘက်မှ တစ်စုံတစ်ရာ တုံ့ပြန်ရန် လိုအပ်လာခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်ရပ်၏ ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၅၈၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် '''နန်းဆပ်ချ် စာချုပ်ကို''' ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး၊ အဲလိဇဘက်က ဒတ်ခ်ျတို့အား စစ်ရေးအရ ကူညီပံ့ပိုးပေးရန် ကတိပြုခဲ့သည်။ ဤစာချုပ်သည် အင်္ဂလိပ်-စပိန် စစ်ပွဲ စတင်ခြင်း၏ မှတ်တိုင်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုစစ်ဆင်ရေးကို အဲလိဇဘက်၏ ချစ်သူဟောင်း ဖြစ်ခဲ့ဖူးသူ '''လက်စတာ နယ်စားကြီး''' က ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ကနဦးကတည်းက ဤစစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုကို စိတ်ပါလက်ပါ ထောက်ခံခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပေ။ သူမ၏ ဗျူဟာမှာ ဒတ်ခ်ျတို့အား အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ဖြင့် အပေါ်ယံသာ ကူညီပေးဟန်ပြပြီး၊ လက်စတာ ဟော်လန်သို့ ရောက်ရှိပြီး ရက်ပိုင်းအတွင်းမှာပင် စပိန်နှင့် လျှို့ဝှက်ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးမှုများကို စတင်ရန် ဖြစ်သည်။ ယင်းဗျူဟာသည် ၎င်းဒေသတွင် ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲခွင့် အာဏာကို တည်ဆောက်ပြီး တိုက်စစ်ဆင်ရန် ပြင်ဆင်နေသည့် ဒတ်ခ်ျတို့၏ မျှော်လင့်ချက်၊ လက်စတာ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေခဲ့သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ အဲလိဇဘက်က သူ့အား "ရန်သူနှင့် ထိပ်တိုက်တွေ့ပြီး အဆုံးအဖြတ်ခံယူမည့် စစ်ပွဲမျိုးကို မည်သည့်တန်ဖိုးပေးရပေးရ ရှောင်ရှားရန်" လိုလားခဲ့သည်။ လက်စတာသည် ဒတ်ခ်ျလွှတ်တော်ထံမှ ဘုရင်ခံချုပ်ရာထူးကို လက်ခံခဲ့ခြင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်ကို ဒေါသထွက်စေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က ယင်းကို နယ်သာလန်၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို သူမအား အတင်းအဓမ္မ လက်ခံခိုင်းစေရန် ဒတ်ခ်ျတို့၏ ပရိယာယ်တစ်ခုအဖြစ် မြင်ခဲ့ပြီး၊ သူမသည် ထိုအာဏာကို အမြဲတမ်း ငြင်းပယ်ထားခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သူမက လက်စတာထံ ဤသို့ ရေးသားပေးပို့ခဲ့သည် -<blockquote>'''"ကျွန်ုပ်တို့ကိုယ်တိုင် မြှောက်စားခဲ့ပြီး ဤတိုင်းပြည်ရှိ အခြားမည်သည့် လက်အောက်ခံထက်မဆို ပိုမို၍ ထူးထူးခြားခြား မျက်နှာသာပေးခဲ့သော လူတစ်ယောက်သည်၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ဤမျှ ထိခိုက်စေမည့် ကိစ္စရပ်တွင် ကျွန်ုပ်တို့၏ အမိန့်တော်ကို ဤမျှ နိမ့်ကျသော နည်းလမ်းဖြင့် ချိုးဖောက်လိမ့်မည်ဟု (လက်တွေ့ မကြုံရလျှင်) ကျွန်ုပ်တို့ မည်သည့်အခါမျှ တွေးထင်မိမည် မဟုတ်ပါ... ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြတ်သားသော အလိုတော်နှင့် အမိန့်တော်မှာ ဆင်ခြေဆင်လက်များနှင့် အချိန်ဆွဲမှု အားလုံးကို ဖယ်ရှားပြီး၊ သင်၏ သစ္စာစောင့်သိမှု တာဝန်အရ ဤစာကို ဆောင်လာသူက ကျွန်ုပ်တို့၏ နာမတော်ဖြင့် ညွှန်ကြားသမျှ အားလုံးကို ချက်ချင်း နာခံဆောင်ရွက်ရန် ဖြစ်သည်။ ဤအမိန့်ကို ပျက်ကွက်ခြင်း မရှိစေရ၊ ပျက်ကွက်ပါက ကြုံတွေ့ရမည့် ကြီးမားလှသော ဘေးအန္တရာယ်ကို သင်ကိုယ်တိုင် တာဝန်ယူရမည်။"'''</blockquote>အဲလိဇဘက်၏ "အမိန့်တော်" မှာ သူမ၏ စေတမန်က ဒတ်ခ်ျနိုင်ငံတော်ကောင်စီ ရှေ့မှောက်တွင် ဘုရင်မကြီး၏ သဘောမတူ ကန့်ကွက်စာများကို လူသိရှင်ကြား ဖတ်ကြားရန်ဖြစ်ပြီး၊ လက်စတာသည် ထိုနေရာတွင် ဘေး၌ မတ်တပ်ရပ် စောင့်ဆိုင်းနေခဲ့ရသည်။ သူမ၏ "စစ်သေနာပတိချုပ်" အား ဤသို့ လူသိရှင်ကြား အရှက်ခွဲခြင်းနှင့်အတူ တစ်ဖက်တွင် စပိန်နှင့် သီးခြား ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ဆက်လက် ဆွေးနွေးနေခြင်းတို့ကြောင့် ဒတ်ခ်ျတို့အကြား လက်စတာ၏ အဆင့်အတန်းမှာ ပြန်လည်ကုစား၍မရအောင် ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ ဆာလောင်မွတ်သိပ်နေသော အင်္ဂလိပ်စစ်သည်များအတွက် ကတိပြုထားသည့် ရန်ပုံငွေများကို ပေးပို့ရန် အဲလိဇဘက်က အကြိမ်ကြိမ် ငြင်းဆန်ခဲ့ခြင်းကြောင့် စစ်ဆင်ရေးမှာ ပြင်းထန်စွာ အဟန့်အတား ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ဤလှုပ်ရှားမှုအပေါ် ပါဝင်ပတ်သက်ရန် ဘုရင်မကြီး၏ ဝန်လေးမှု၊ နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေးခေါင်းဆောင်အဖြစ် လက်စတာ၏ ကိုယ်ပိုင်ချို့ယွင်းချက်များ၊ နှင့် ဒတ်ခ်ျနိုင်ငံရေး၏ ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြားပြီး ရှုပ်ထွေးပွေလီလှသော အခြေအနေများကြောင့် ၎င်းစစ်ဆင်ရေးမှာ ရှုံးနိမ့်မှုဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ လက်စတာသည် ၁၅၈၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် သူ၏ စစ်သေနာပတိ ရာထူးမှ နောက်ဆုံး၌ နှုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ စပိန်တို့သည် နယ်သာလန်၏ တောင်ပိုင်းပြည်နယ်များကို ဆက်လက် ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့ဆဲ ဖြစ်ပြီး အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်မည့် ခြိမ်းခြောက်မှုမှာလည်း ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ဒတ်ခ်ျတို့အား ကူညီပံ့ပိုးမှုမှာ ဆက်လက် တည်ရှိခဲ့သည်။ လက်စတာ၏နေရာတွင် '''ဖရန်စစ် ဗီယာ''' က အစားထိုး ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး သူသည် ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် နယ်သာလန်ရှိ အဲလိဇဘက်၏ စစ်တပ်အားလုံး၏ စစ်သေနာပတိချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် ဤရာထူးကို ရယူထားစဉ်အတွင်း စစ်ဆင်ရေး တစ်ဆယ့်ငါးကြိမ်လုံး၌ လုံးဝနီးပါး ဆက်တိုက် အောင်ပွဲရရှိခဲ့သည်။ ဗီယာသည် နာဆောမှ မောရစ် ဦးဆောင်သော ဒတ်ခ်ျများနှင့် အလွန်ကောင်းမွန်သော ဆက်ဆံရေး ရှိခဲ့ပြီး နယ်သာလန်နိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိရန်အတွက် ၎င်းတို့နှင့် နီးကပ်စွာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဗီယာ၏ စစ်တပ်များသည် "စပိန်တို့အား မည်သူမျှ မအောင်နိုင်" ဟူသော ဒဏ္ဍာရီကို ခြေမှုန်းပစ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် သူသည် အဲလိဇဘက်၏ လေးစားမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်တို့၏ ဒတ်ခ်ျအပေါ် ကူညီပံ့ပိုးမှုသည် အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် ပြီးဆုံးသွားခဲ့သော်လည်း၊ ထိုအချိန်တွင် ဒတ်ခ်ျတို့သည် မိမိခြေထောက်ပေါ်မိမိ ရပ်တည်နိုင်လောက်အောင် အင်အားတောင့်တင်းနေပြီ ဖြစ်သည်။ === စပိန် === ၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့ စစ်ဖြစ်ပွားချိန်၌ '''ဖရန်စစ် ဒရိတ်''' သည် ကာရစ်ဘီယံပင်လယ်ရှိ စပိန်ဆိပ်ကမ်းများနှင့် သင်္ဘောများကို တစ်နှစ်ကြာ လှည့်လည်စီးနင်း တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂ သည် အင်္ဂလန်ကို တိုက်ရိုက် စစ်ဆင်နွှဲရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည့်အတွက် ၁၅၈၇ ခုနှစ်တွင် ဒရိတ်သည် ကာဒစ်ဇ် ဆိပ်ကမ်းကို အောင်မြင်စွာ ဝင်ရောက်စီးနင်းပြီး အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည့် စပိန်စစ်သင်္ဘောစုကြီးကို ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သည်။ ၁၅၈၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် စပိန်၏ ကမ္ဘာကျော် ရေတပ်မတော်ကြီးဖြစ်သော '''[[စပိန်ရေတပ်ကြီး]]''' သည် ပါးမားနယ်စားကြီး ဦးဆောင်သည့် စပိန်ကျူးကျော်ရေးစစ်တပ်ကို နယ်သာလန်မှတစ်ဆင့် အင်္ဂလန်အရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းသို့ ကူးတို့ပို့ဆောင်ပေးရန် အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြားသို့ ရွက်လွှင့်လာခဲ့သည်။ ထိုစပိန်ရေတပ်ကြီးကို ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက်ရန် အဲလိဇဘက်သည် ဖရန်စစ် ဒရိတ်နှင့် ချားလ်စ် ဟောင်းဝပ် တို့ ဦးဆောင်သော သူမ၏ ရေတပ်မတော်ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးသည် စစ်ဗျူဟာတွက်ချက်မှု မှားယွင်းခြင်း၊ ကံမကောင်းခြင်းများနှင့် ဇူလိုင်လ ၂၈-၂၉ ရက် (ပြက္ခဒိန်သစ်အရ ဩဂုတ်လ ၇-၈ ရက်) သန်းခေါင်ယံအချိန်တွင် ဂရာဗလင်း ကမ်းလွန်၌ အင်္ဂလိပ်တို့၏ မီးတင်ရှို့ထားသော သင်္ဘောများဖြင့် တိုက်ခိုက်မှုတို့ ပေါင်းစပ်သွားမှုကြောင့် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရပြီး၊ စပိန်သင်္ဘောများသည် မြောက်အရှေ့ဘက်သို့ အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ပျံ့လွင့်သွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အချို့သင်္ဘောများသည် မြောက်ပင်လယ်မှတစ်ဆင့် စပိန်သို့ ပြန်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး အိုင်ယာလန်အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းမှတစ်ဆင့် တောင်ဘက်သို့ ပြန်လှည့်ရာတွင် အိုင်ယာလန်ကမ်းရိုးတန်း၌ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများ ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီးနောက်၊ စပိန်ရေတပ်ကြီး၏ ပျက်စီးယိုယွင်းနေသော အကြွင်းအကျန်များသာ စပိန်နိုင်ငံသို့ မွဲမွဲပြာပြာဖြင့် ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီး ဤသို့ ကံကြမ္မာဆိုးနှင့် ကြုံနေရသည်ကို မသိရှိသေးသည့် အင်္ဂလန်ပြည်တွင်း၌မူ လက်စတာ နယ်စားကြီး၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် နိုင်ငံတော်ကို ကာကွယ်ရန် အင်္ဂလိပ်ပြည်သူ့စစ်များ စုရုံးနေခဲ့ကြသည်။ လက်စတာသည် အဲလိဇဘက်အား အက်ဆက်စ် ရှိ တီလ်ဘူရီ တွင် စုရုံးနေသော သူမ၏ စစ်တပ်များကို လာရောက်စစ်ဆေးရန် ဩဂုတ်လ ၈ ရက်နေ့၌ ဖိတ်ကြားခဲ့သည်။ သူမသည် ကတ္တီပါအဖြူရောင် ဂါဝန်ပေါ်တွင် ငွေရောင် ရင်ဖုံးသံချပ်အင်္ကျီကို ဆင်မြန်းလျက် '''"တီလ်ဘူရီ စစ်မိန့်ခွန်း "''' ကို ပြည်သူ့စစ်များရှေ့တွင် ဤသို့ မိန့်ကြားခဲ့သည် -<blockquote>"'''ကျွန်ုပ် ချစ်အပ်သော ပြည်သူတို့... ကျွန်ုပ်တို့၏ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးကို စိုးရိမ်ကြသော အချို့သူများက သစ္စာဖောက်ခံရမည့် ဘေးကို ကြောက်ရွံ့သဖြင့် လက်နက်စွဲကိုင်ထားသည့် လူအုပ်ကြီးကြားသို့ ကိုယ်တိုင်မဝင်ရောက်ရန် ကျွန်ုပ်တို့ကို သတိပေးခဲ့ကြပါသည်။ သို့သော် ကျွန်ုပ်သည် သစ္စာရှိပြီး ချစ်ခင်ရသော ကျွန်ုပ်၏ ပြည်သူများကို သံသယစိတ်ဖြင့် ကြည့်ရမည့် ဘဝမျိုးဖြင့် မရှင်သန်လိုကြောင်း အသေအချာ ပြောကြားလိုပါသည်။...''' '''''<big>ကျွန်ုပ်တွင် အားနွဲ့လှသော အမျိုးသမီးတစ်ဦး၏ ရုပ်ခန္ဓာသာ ရှိသည်ကို ကျွန်ုပ်သိပါသည်၊ သို့သော် ကျွန်ုပ်၌ ဘုရင်တစ်ပါး၏ နှလုံးသားနှင့် သတ္တိ ရှိပါသည်၊ ယင်းသည် အင်္ဂလန်ဘုရင်တစ်ပါး၏ နှလုံးသားမျိုး ဖြစ်ပါသည်။</big>''''' '''ထို့ကြောင့် ပါးမား ဖြစ်စေ၊ စပိန် ဖြစ်စေ သို့မဟုတ် ဥရောပမှ မည်သည့်မင်းသားကမဆို ကျွန်ုပ်၏ တိုင်းနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်များကို ကျူးကျော်ရန် ဝံ့ရဲလာခြင်းကို ကျွန်ုပ်အနေဖြင့် လုံးဝ ခွင့်လွှတ် အသည်းခံနိုင်မည် မဟုတ်ပါ။"'''</blockquote>မည်သည့် ကျူးကျော်မှုမျှ ရောက်ရှိမလာသည့်အခါတွင် တစ်နိုင်ငံလုံး အောင်ပွဲခံ ပျော်ရွှင်ခဲ့ကြသည်။ စိန့်ပေါလ် ကာသီဒရယ် ဘုရားကျောင်း ရှိ ဘုရားသခင်ထံ ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းခြင်း ဝတ်ပြုပွဲသို့ သွားရောက်သည့် အဲလိဇဘက်၏ စီတန်းလှည့်လည်မှု ခမ်းနားပုံမှာ သူမ၏ နန်းတက်ပွဲ အခမ်းအနားနှင့်ပင် ရင်ဘောင်တန်းနိုင်ခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းသည် အဲလိဇဘက်အတွက်ရော၊ ပရိုတက်စတင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွက်ပါ ပြင်းထန်သော ဝါဒဖြန့်ချိရေး အောင်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများက ဤသို့ ကယ်တင်ခြင်းခံရမှုကို ဘုရားသခင်၏ မျက်နှာသာပေးမှုနှင့် အပျိုစင်ဘုရင်မကြီး၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် နိုင်ငံတော်ကို မည်သူမျှ မဖျက်ဆီးနိုင်ဟူသော အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ခံယူခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဤအောင်ပွဲသည် စစ်ပွဲ၏ အချိုးအကွေ့တစ်ခု ဖြစ်မလာခဲ့ဘဲ စစ်ပွဲမှာ နောက်ထပ် တစ်ဆယ့်ခြောက်နှစ်တိုင်တိုင် ဆက်လက် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် တစ်နှစ်ဖြစ်သည့် ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်သည် စစ်သည်အင်အား ၂၃,၃၇၅ ဦးနှင့် သင်္ဘော ၁၅၀ ပါဝင်သော '''အင်္ဂလိပ် ရေတပ်ကြီး (သို့မဟုတ် တန်ပြန်ရေတပ်ကြီး)'''ကို စပိန်နိုင်ငံသို့ စေလွှတ်ခဲ့ပြီး ၎င်းကို ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ်အဖြစ် ဖရန်စစ် ဒရိတ် ကလည်းကောင်း၊ စစ်သူကြီးအဖြစ် ဂျွန် နောရစ် ကလည်းကောင်း ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဤအင်္ဂလိပ်ရေတပ်စုကြီးသည် စစ်သည် ၁၁,၀၀၀ မှ ၁၅,၀၀၀ ကြား သေဆုံး၊ ဒဏ်ရာရ သို့မဟုတ် ရောဂါဖြင့် သေဆုံးခဲ့ရပြီး သင်္ဘော ၄၀ နစ်မြုပ် သို့မဟုတ် အဖမ်းခံခဲ့ရသဖြင့် အကြီးအကျယ် ပျက်စီးဆုံးရှုံးကာ ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရသည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို ဖျက်ဆီးစဉ်က အင်္ဂလန်ရရှိခဲ့သော အသာစီးရမှုအားလုံး ဆုံးရှုံးသွားခဲ့ရပြီး စပိန်တို့၏ ဤအောင်ပွဲက နောက်ထပ်ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုအတွင်း ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ၏ ရေတပ်အင်အား ပြန်လည်ဦးမော့လာစေရန် အစပြုပေးခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ရေတပ်မတော်က နောက်ထပ်ကျူးကျော်လာမည့်အန္တရာယ်ကို စောင့်ကြည့်နေစဉ်အတွင်း၊ '''"အဲလိဇဘက်ခေတ် ပင်လယ်ခွေးများ "''' ဟု လူသိများကြသည့် ဒရိတ်ချ်၊ ဟောကင်းစ် နှင့် ရာလေ တို့ အပါအဝင် အင်္ဂလိပ် ပုဂ္ဂလိကပိုင် စစ်သင်္ဘော များသည် စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီတို့၏ ရတနာသယ်သင်္ဘောများကို လိုက်လံရှာဖွေ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် စပိန်ပင်လယ်ပင်မအတွင်းရှိ အခြေစိုက်စခန်းများနှင့် သင်္ဘောများကို ဝင်ရောက်စီးနင်း လုယက်သည့် အကျိုးအမြတ် အလွန်များပြားသော ဖက်စပ်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု စစ်ဆင်ရေးများတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်၏ နန်းတော်နှင့် သြဇာကြီးမားသော လန်ဒန်ကုန်သည်ကြီးများသည် အဲလိဇဘက်ကိုယ်တိုင် ခွင့်ပြုမိန့်ပေးထားသည့် ဤစစ်ဆင်ရေးများကို မြှင့်တင်ရန်၊ ရိက္ခာတပ်ဆင်ရန်နှင့် ရန်ပုံငွေထောက်ပံ့ရန် ရှေ့တန်းမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်မကြီး တစ်ဦးတည်းပင် ရရှိလာသော အမြတ်အစွန်းများ၏ သုံးပုံတစ်ပုံနီးပါးကို ရရှိခဲ့ပြီး ယင်းက သူမ၏ တိုင်းနိုင်ငံတော် ဘဏ္ဍာတိုက်ကို ပိုမိုပြည့်လျှံစေခဲ့သည်။ အထင်ရှားဆုံးသော လုယက်ပစ္စည်းတစ်ခုမှာ ၁၅၉၂ ခုနှစ်တွင် အဇိုးရက်စ် ကမ်းလွန်တိုက်ပွဲ၌ ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သော မာဒီဒီဂျု့စ် အမည်ရှိ အလွန်ကြီးမားပြီး တန်ဖိုးဖြတ်မရနိုင်သည့် ပေါ်တူဂီ ကုန်သင်္ဘောကြီး ခါရက်ဂျ် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသင်္ဘော ဒါမောက် ဆိပ်ကမ်းသို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် အကြီးအကျယ် အခိုးခံခဲ့ရသဖြင့် အဲလိဇဘက်ကို ဒေါသထွက်စေခဲ့သော်လည်း၊ ကျန်ရှိနေသေးသော ကုန်စည်များ၏ တန်ဖိုးသည်ပင် ထိုခေတ်က အင်္ဂလိပ်ဘဏ္ဍာတိုက်တစ်ခုလုံးရှိ စည်းစိမ်ချမ်းသာ၏ ထက်ဝက်ခန့် ရှိခဲ့သည်။ ရှုံးနိမ့်မှုအချို့လည်း ရှိခဲ့ပြီး အထင်ရှားဆုံးမှာ ၁၅၉၅ ခုနှစ်တွင် ကာရစ်ဘီယံပင်လယ်သို့ သွားရောက်သည့် ဒရိတ်နှင့် ဟောကင်းစ်တို့၏ ဆိုးရွားလှသော စစ်ဆင်ရေးဖြစ်ပြီး၊ ထိုခရီးစဉ်အတွင်း ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံး ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြရာ ထိုသတင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်မှာ အလွန်တုန်လှုပ်ချောက်ချားခဲ့ရသည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ဂျိမ်း လန်ကတ်စတာ ၊ ဝီလျံ ပါကာ နှင့် အားလုံးထဲတွင် အအောင်မြင်ဆုံးဖြစ်လာမည့် ခရစ္စတိုဖာ နယူးပို့တ်တို့ကဲ့သို့သော "ပင်လယ်ခွေး" မျိုးဆက်သစ်များ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ကြီးမားသော ရတနာသယ်သင်္ဘောကြီးများကို မဖမ်းဆီးနိုင်ခဲ့ကြသော်လည်း အဲလိဇဘက်၏ ပင်လယ်ခွေးများသည် အလွန်အောင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ ရန်သူကို အဆက်မပြတ် နှောင့်ယှက်တိုက်ခိုက်သည့် ဤဗျူဟာကြောင့် စစ်ပွဲကာလတစ်လျှောက်လုံးတွင် နှစ်စဉ် တစ်နိုင်ငံလုံး သွင်းကုန်၏ ပျမ်းမျှ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ရှာဖွေပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၉၆ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်သည် စပိန်တို့၏ ရတနာသယ်သင်္ဘောစုကို သိမ်းပိုက်ရန် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် '''ဒုတိယမြောက် အင်္ဂလိပ်ရေတပ်ကြီးကို''' ကာဒစ်ဇ် သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ အနှစ်သက်ဆုံးသူ ဖြစ်သော အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး ဦးဆောင်သည့် အင်္ဂလိပ်ရေတပ်သည် ဒတ်ခ်ျတို့၏ ကူညီမှုဖြင့် ကာဒစ်ဇ်မြို့ကို အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး စပိန်တို့၏ သင်္ဘော ၃၂ စင်းခန့်နှင့် ၎င်းတို့ထဲရှိ ရတနာများကိုပါ ဖျက်ဆီးနစ်မြှုပ်စေခဲ့သည်။ ဤအောင်ပွဲကို မဟာအောင်ပွဲကြီးအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့ကြပြီး အက်ဆက်စ်သည်လည်း သူရဲကောင်းတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ရာ သူ၏ သြဇာမှာ အဲလိဇဘက်နှင့်ပင် ရင်ဘောင်တန်းနိုင်လောက်အောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဘုရင်မကြီးက အက်ဆက်စ်အား စပိန်ရတနာများကို ခိုးယူသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့ပြီး ကာဒစ်ဇ်တွင် ရှိနေစဉ်အတွင်း သူမထံမှ မည်သည့်လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာမျှ မရရှိဘဲ အဘယ်ကြောင့် သူရဲကောင်း ဆာ ဘွဲ့တံဆိပ်များကို လျှောက်ပေးခဲ့သနည်းဟု ပြင်းပြင်းထန်ထန် မေးခွန်းထုတ်ကာ သတိပေးခဲ့သည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း ကာဒစ်ဇ်မြို့ အသိမ်းခံရမှုကို ကလဲ့စားချေရန်အတွက် ဘုရင် ဖိလစ် ၂ သည် လအနည်းငယ်အကြာတွင် '''ဒုတိယမြောက် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို''' အင်္ဂလန်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဤရေတပ်ကြီးသည် ကပ်ဆိုးနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည် - ပြင်းထန်သော မုန်တိုင်းများက အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို မမြင်ရသေးမီမှာပင် ရေတပ်စုကြီးကို တိုက်ခတ်ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သဖြင့် စစ်သည် ၅,၀၀၀ နီးပါး သေဆုံးပြီး သင်္ဘော ၄၀ ခန့် နစ်မြုပ်ခဲ့ရသည်။ ဤဖြစ်ရပ်နှင့် ကာဒစ်ဇ် ဝင်ရောက်စီးနင်းခံရမှုတို့ကြောင့် စပိန်နိုင်ငံသည် ထိုနှစ်တွင်ပင် လူမွဲခံဝန် (ဒေဝါလီခံခြင်း) ကြေညာခဲ့ရသည်။ သို့သော် ဖိလစ်သည် လက်မလျှော့ဘဲ ၁၅၉၇ ခုနှစ်တွင် တတိယမြောက် ရေတပ်ကြီးကို ထပ်မံစေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလန်ကမ်းရိုးတန်းအနီးတွင် အခြားမုန်တိုင်းတစ်ခုကြောင့် ရေတပ်စုကြီး ပျဉ်းပြားလွင့်သွားခဲ့ကာ နောက်ထပ်သင်္ဘော ၂၈ စင်း နစ်မြုပ် သို့မဟုတ် အဖမ်းခံခဲ့ရပြီး စစ်သည် ၂,၀၀၀ ခန့် ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဤစစ်ဆင်ရေးအတွင်း စွမ်းစွမ်းတမံ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ချားလ်စ် ဟောင်းဝပ် ကို နော့တင်ဂမ် နယ်စားကြီး ဘွဲ့ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း Azores ကျွန်းစုသို့ သွားရောက်သည့် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုတွင် ရှုံးနိမ့်ပြီး ပြန်လာခဲ့သော အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီးကိုမူ ဘုရင်မကြီးက အင်္ဂလန်အား ကာကွယ်မဲ့အောင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲကာ အလွန်အမင်း ဒေါသထွက်ခဲ့သဖြင့် ၎င်းတို့နှစ်ဦး၏ ဆက်ဆံရေးမှာ ပိုမိုတင်းမာလာခဲ့သည်။ ၁၅၉၈ ခုနှစ်တွင် ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ သူ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသည့် ဘုရင် ဖိလစ် ၃ သည် သူ၏ ရေတပ်ကို တဖန်ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၁၆၀၁ ခုနှစ်တွင် ထိုနေရာမှ သူပုန်များကို ကူညီရန် '''စတုတ္ထမြောက် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို''' အိုင်ယာလန်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ စပိန်တို့သည် ယခုအကြိမ်တွင် ကုန်းတွင်းပိုင်းသို့ ဆိုက်ကပ်နိုင်ခဲ့ပြီး ကင်ဆေးလ် မြို့ကို သုံးလကြာ ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ မြို့ပြင်ပရှိ သူပုန်များ ရှုံးနိမ့်သွားခဲ့ပြီးနောက် စပိန်တို့သည် အိုင်ယာလန် အနောက်တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်ရှိ ၎င်းတို့၏ စစ်တပ်တစ်ခုလုံးကို လက်နက်ချရန် ဖိအားပေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဤရှုံးနိမ့်မှုသည် အင်္ဂလန်နှင့် ဖြစ်ပွားနေသော စစ်ပွဲတွင် စပိန်တို့၏ ဇွဲလုံ့လကို အားလျော့သွားစေခဲ့သည်။ နှစ်ဦးစလုံးမှာ စစ်ပန်းနေကြပြီဖြစ်ရာ အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီး တစ်နှစ်အကြာ ၁၆၀၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့အကြား '''လန်ဒန်စာချုပ်''' ဖြင့် ငြိမ်းချမ်းရေး လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ ဝေါ်လ်တာ ရာလေ က ဘုရင်မကြီး ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အဲလိဇဘက်၏ အလွန်အမင်း သတိကြီးမှုကြောင့် စပိန်နှင့် စစ်ပွဲတွင် အနှောင့်အယှက် ဖြစ်ခဲ့ရသည်ဟု ဤသို့ စွပ်စွဲဆိုခဲ့သည် -<blockquote>'''"အကယ်၍ ကွယ်လွန်သူ ဘုရင်မကြီးအနေဖြင့် သူမ၏ စာရေးစာချီများကို ယုံကြည်သကဲ့သို့ သူမ၏ စစ်သူရဲကောင်းများကိုသာ ယုံကြည်ခဲ့ပါလျှင်၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် သူမ၏ ခေတ်ကာလအတွင်း ထိုကြီးမားသော အင်ပါယာကြီးကို အပိုင်းပိုင်းဖြစ်အောင် ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့မည်ဖြစ်ပြီး၊ ရှေးခေတ်ကာလများကကဲ့သို့ ၎င်းတို့၏ ဘုရင်များကို သင်္ဘောသီးနှင့် လိမ္မော်သီးများကဲ့သို့ တန်ဖိုးမရှိအောင် ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့လိမ့်မည်။ သို့သော် မဟာဘုရင်မကြီးသည် အရာရာကို တစ်ဝက်တစ်ပျက်သာ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး သေးငယ်သော ကျူးကျော်မှုများဖြင့်သာ စပိန်တို့အား မိမိကိုယ်ကို မည်သို့ ကာကွယ်ရမည်ကို သင်ကြားပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်စေခဲ့ကာ ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အားနည်းချက်ကို သိမြင်စေခဲ့သည်။"'''</blockquote>အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များကလည်း အလားတူ အကြောင်းပြချက်များဖြင့် အဲလိဇဘက်ကို ဝေဖန်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ အဲလိဇဘက်အနေဖြင့် သူမ၏ စစ်သေနာပတိများကို အလွန်အမင်း မယုံကြည်ရန် ခိုင်လုံသောအကြောင်းပြချက် ရှိခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်းတို့သည် စစ်မြေပြင်သို့ ရောက်ရှိသွားသည့်အခါ သူမကိုယ်တိုင် ပြောကြားခဲ့သကဲ့သို့ ''"အချည်းနှီးသော ဂုဏ်ပကာသန အပြုအမူများဖြင့် စိတ်လွင့်မျောသွားတတ်ကြသောကြောင့်"'' ဖြစ်သည်။ === ပြင်သစ် === ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင် စတုတ္ထမြောက်ဟင်နရီ က ပြင်သစ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံသောအခါ အဲလိဇဘက်သည် သူ့ထံသို့ စစ်ရေးအရ ကူညီပံ့ပိုးမှုများ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် ၁၅၆၃ ခုနှစ် လီဟာ့ဗ် ဆိပ်ကမ်းမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ရပြီးနောက်ပိုင်း ပြင်သစ်နိုင်ငံအတွင်းသို့ သူမ၏ ပထမဆုံးသော စစ်ရေးစွန့်စားမှု ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီ၏ ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်နှင့် စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂ တို့က ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်ခဲ့ကြပြီး၊ အဲလိဇဘက်သည် အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြား ဆိပ်ကမ်းများကို စပိန်တို့ သိမ်းပိုက်သွားမည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ပြင်သစ်၌ ဆင်နွှဲခဲ့သော အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကနဦးစစ်ဆင်ရေးများသည် စနစ်မကျဘဲ ထိရောက်မှု မရှိခဲ့ပေ။ ပါရီဂရင် ဘာတီး သည် အဲလိဇဘက်၏ အမိန့်များကို များစွာ လျစ်လျူရှုပြီး စစ်သည် ၄,၀၀ဝ ရှိသော စစ်တပ်ဖြင့် ပြင်သစ်မြောက်ပိုင်းတွင် ရလဒ်ကောင်းကောင်းမထွက်ဘဲ လှည့်လည်သွားလာနေခဲ့သည်။ သူသည် ပါရီမြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့မှု ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဖရိုဖရဲဖြင့် ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဂျွန် နောရစ် သည် စစ်သည် ၃,၀၀၀ ကို ဦးဆောင်၍ ဘရီတန်းနီ တွင် စစ်ဆင်ရေး ဆင်နွှဲခဲ့သော်လည်း ဇွန်လ၌ ကွင်းနလက် တွင် အောင်ပွဲရရှိခဲ့လင့်ကစား အဆုံးအဖြတ်မရှိဘဲ ပြီးဆုံးသွားခဲ့သည်။ ဇူလိုင်လတွင် အဲလိဇဘက်သည် ဟင်နရီ ၄ အား ရူးအန်း မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ရာတွင် ကူညီရန် အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး ရောဘတ် ဒက်ဗရိုး ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်၌ အခြားစစ်တပ်တစ်ခုကို ထပ်မံစေလွှတ်ခဲ့ပြီး နောရစ်လည်း ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အက်ဆက်စ်သည် မည်သည့်အရာကိုမျှ မစွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့ဘဲ ၁၅၉၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် နေရပ်သို့ ပြန်လာခဲ့ကာ ဟင်နရီသည်လည်း ဧပြီလတွင် မြို့ကို ဝိုင်းရံထားခြင်းကို စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။ ထုံးစံအတိုင်း အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ စစ်သေနာပတိများ ပြည်ပသို့ ရောက်ရှိသွားသည့်အခါ ၎င်းတို့အပေါ် ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း မရှိခဲ့ပေ။ သူမက အက်ဆက်စ်နှင့် ပတ်သက်၍ ''"သူ ဘယ်မှာရှိနေလဲ၊ ဘာလုပ်နေလဲ၊ ဒါမှမဟုတ် ဘာလုပ်ရမှာလဲ ဆိုတာကို ကျွန်ုပ်တို့ မသိပါ"'' ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ နောရစ်သည် စစ်ရေးအကူအညီ ပိုမိုရရှိရန် ကိုယ်တိုင်လာရောက် လျှောက်လဲဖို့ လန်ဒန်သို့ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က ဝေခွဲမရ ဝေဝါးနေခဲ့ပြီး နောရစ် မရှိခိုက် ၁၅၉၂ ခုနှစ် မေလတွင် ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်နှင့် စပိန်စစ်တပ်တို့သည် ပြင်သစ်အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ခရအွန်းတွင် သူ၏ စစ်တပ်အကြွင်းအကျန်များကို ခြေမှုန်းပစ်လုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့သော စစ်ဆင်ရေး အားလုံးအတွက် အဲလိဇဘက်သည် စစ်သေနာပတိများ တောင်းဆိုသည့် ရိက္ခာများနှင့် စစ်ကူများအတွက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံရန် ဝန်လေးခဲ့သည်။ ၁၅၉၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဟင်နရီသည် ပြင်သစ်ထီးနန်းကို ဆက်လက်ထိန်းချုပ်နိုင်ရန်အတွက် ပါရီမြို့တွင် ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဤလုပ်ရပ်ကြောင့် စိတ်ထိခိုက် တုန်လှုပ်ခဲ့ရပြီး သူမ၏ စိတ်ကျေနပ်မှုရအောင် ဟင်နရီ၏ နောက်ထပ် ကြိုးပမ်းမှုမှန်သမျှကို မကျေမနပ် ဖြစ်ခဲ့ကာ သူမ၏ စစ်တပ်အားလုံးကို နေရပ်သို့ ပြန်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်လင့်ကစား ကက်သလစ်အဖွဲ့ဝင်များသည် ဟင်နရီကို မယုံကြည်ကြဘဲ ဆက်လက် ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြဆဲ ဖြစ်သည်၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း ၎င်းတို့၏ စပိန်မဟာမိတ်များသည် ဘရီတန်းနီတွင် စစ်ဆင်ရေးကို ဆက်လက်ဆင်နွှဲပြီး အဓိကဆိပ်ကမ်းဖြစ်သော ဘရက်စ်တ် သို့ အပြင်းအထန် ချီတက်လာခဲ့ကြသည်။ စပိန်ဘုရင် ဖိလစ်သည် ပြင်သစ်အနောက်ပိုင်းတွင် အဆင့်မြင့် စစ်အခြေစိုက်စခန်းများ တည်ဆောက်ရန် ရည်ရွယ်ထားပြီး၊ ထိုနေရာမှတစ်ဆင့် သူ၏ ပြန်လည်တည်ဆောက်ထားသော ရေတပ်ဖြင့် အင်္ဂလန်ကို အမြဲတမ်း ခြိမ်းခြောက်နိုင်ရန် ဖြစ်သည်။ နောရစ်က အဲလိဇဘက်ထံ ဤခြိမ်းခြောက်မှုကို သတိပေးစာ ရေးသားခဲ့ပြီးနောက်၊ သူမသည် အတန်ကြာ တွန့်ဆုတ်နေခဲ့သော်လည်း အန္တရာယ်ကို မြင်ရသဖြင့် ၁၅၉၄ ခုနှစ်တွင် အခြားစစ်တပ်တစ်ခုကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ နောရစ်သည် စစ်သည် ၄,၀၀၀ ဖြင့် သူ၏ ပြင်သစ်စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ မဟာမိတ် ဂျီးန်ဗလ်ဒီအောမွန့် နှင့်အတူ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ယခုအကြိမ်တွင် အောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့သည် - မြို့အချို့ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ၎င်းတို့သည် ဘရက်စ်တ်မြို့အနီးရှိ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသော စပိန်ခံတပ်တစ်ခုကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ခဲ့ပြီး ၎င်းခံတပ်ကို သိမ်းပိုက်ဖျက်ဆီးနိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် ထိုခြိမ်းခြောက်မှုကို အဆုံးသတ်စေခဲ့သော အဆုံးအဖြတ်ပေးသည့် အောင်ပွဲဖြစ်ခဲ့ပြီး မကြာမီမှာပင် ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်လည်း ပြိုလဲသွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် နောရစ်ကို သူရဲကောင်းတစ်ဦးအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့သော်လည်း၊ ထို့နောက်တွင် သူ၏ စစ်တပ်များနှင့်အတူ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လာရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ၁၅၉၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် စပိန်ကို စစ်ကြေညာခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်အား ပြင်သစ်နှင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စေလိုခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက်သည် ဟင်နရီအပေါ် မယုံကြည်ခြင်းနှင့် ပြင်သစ် ပိုမိုအာဏာကြီးမားလာမည်ကို စိုးရိမ်ခြင်းတို့ကြောင့် စိတ်ဝင်စားမှုမရှိခဲ့ပေ။ သို့သော် စပိန်တို့သည် ၁၅၉၆ ခုနှစ်တွင် ကဲလေး မြို့ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး စပိန်တို့သည် အင်္ဂလန်၏ မျက်စိအောက်သို့ တဖန်ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသဖြင့် အဲလိဇဘက်သည် သဘောထားလျော့ပေးခဲ့ကာ ဒတ်ခ်ျသမ္မတနိုင်ငံနှင့်အတူ သုံးပွင့်ဆိုင်မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက်သည် ဘိုလိုင်း (မြန်မာများဆိုကြသော ဘိုလော့ဂ်နာ) မြို့ သို့မဟုတ် ငွေကြေးအရ လျော်ကြေးတစ်ခုခုရရန် အလဲအလှယ်လုပ်ဖို့ ကြိုးပမ်းရင်း ဆက်လက်တွန့်ဆုတ်နေခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် ငွေကြေးလျော်ကြေးပေးရန် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။ ၁၅၉၇ ခုနှစ် မတ်လတွင် စပိန်စစ်တပ်များက အာမီယန် မြို့ကို သိမ်းပိုက်လိုက်သောအခါ အဲလိဇဘက်သည် ဟင်နရီ၏ စစ်တပ်များနှင့် ပူးပေါင်းရန် သောမတ်စ် ဘက်စကာဗီးလ် ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်၌ စစ်သည် ၄,၂၀၀ ခန့်ရှိသော စစ်တပ်ကို ပီကာဒီ သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်-ပြင်သစ် ပူးပေါင်းစစ်တပ် ရောက်ရှိလာပြီးနောက် အာမီယန်မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ပြီး စပိန်စစ်ကူစစ်တပ်ကို မောင်းထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် မြို့က လက်နက်ချခဲ့ပြီး၊ ၎င်းနောက်တွင် စပိန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ပြင်သစ်၏ ကမ်းလှမ်းမှုများ စတင်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် အဲလိဇဘက်ကို ဤငြိမ်းချမ်းရေးတွင် ပါဝင်စေလိုသော်လည်း သူမက ဒတ်ခ်ျများနှင့် ဖွဲ့စည်းထားသော မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို သတိပေးကာ ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် နောက်ဆုံးတွင် အဲလိဇဘက်၏ ကွယ်ရာ၌ ဗာဗင်စ် တွင် စပိန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သူမသည် ပြင်သစ်ဘုရင်အား "သစ္စာမဲ့မှုနှင့် နှစ်ခွလျှောက်ခြင်း" ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။ === အိုင်ယာလန် === အိုင်ယာလန်သည် သူမ၏ ဘုရင်နိုင်ငံ နှစ်ခုအနက် တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း၊ အဲလိဇဘက်သည် ကက်သလစ်ဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး သူမ၏ အာဏာစက်ကို ဖီဆန်ရန်နှင့် ရန်သူများနှင့် ပူးပေါင်းကြံစည်ရန် ဝန်မလေးသည့်၊ အချို့နေရာများတွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရသလောက် ဖြစ်နေသော ရန်လိုသည့် အိုင်ယာလန်လူထုနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ထိုဒေသတွင် သူမကျင့်သုံးသော မူဝါဒမှာ သူမ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ်များကို မြေယာများ ပေးအပ်ရန်နှင့် သူပုန်များအနေဖြင့် အင်္ဂလန်ကို တိုက်ခိုက်မည့် စစ်အခြေစိုက်စခန်းတစ်ခုအဖြစ် စပိန်ထံသို့ အိုင်ယာလန်ကို ပေးအပ်ခြင်းမပြုနိုင်ရန် တားဆီးဖို့ ဖြစ်သည်။ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သော တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများအတွင်း ဘုရင်မကြီး၏ စစ်တပ်များသည် မြေယာများကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးပြီး ယောက်ျား၊ မိန်းမနှင့် ကလေးသူငယ်များကိုပါမကျန် သတ်ဖြတ်သည့် "မြေလှန်စနစ်" နည်းဗျူဟာများကို ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။ ၁၅၈၂ ခုနှစ်တွင် ဒက်စမွန် နယ်စားကြီး ဂျေရုဒ် ဖစ်ဇ်ဂျေရုဒ် ဦးဆောင်သည့် မန်စတာ ဒေသ သူပုန်ထမှုအတွင်း အိုင်ယာလန်ပြည်သူ ၃၀,၀၀ဝ ခန့် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးပြီး သေဆုံးခဲ့ရသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ကဗျာဆရာနှင့် နယ်မြေသစ်အခြေချနေထိုင်သူ ဧဒမန် စပင်ဆာ က သားကောင်ဖြစ်ခဲ့ရသူများသည် "မည်သည့် ကျောက်ခဲကဲ့သို့ ခက်ထန်သော နှလုံးသားပိုင်ရှင်မျိုးမဆို သနားကရုဏာသက်ရလောက်သည့် ဆင်းရဲဒုက္ခမျိုးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြရသည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က သူမ၏ စစ်သေနာပတိများအား "ထိုရိုင်းစိုင်းပြီး မဟာဆန်ခြင်းမရှိသော လူမျိုး" ဖြစ်သည့် အိုင်ယာလန်သားများကို ကောင်းမွန်စွာ ဆက်ဆံရန် အကြံပြုခဲ့သော်လည်း၊ သူမ သို့မဟုတ် သူမ၏ စစ်သူကြီးများသည် ၎င်းတို့၏ အာဏာရှင်ဆန်သော ရည်ရွယ်ချက်အတွက် အင်အားနှင့် သွေးထွက်သံယိုမှုများကို အသုံးပြုချိန်တွင် မည်သည့် နောင်တတရားမျှ ပြသခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ၁၅၉၃ ခုနှစ်နှင့် ၁၆၀၃ ခုနှစ်အကြားတွင် အဲလိဇဘက်သည် အိုင်ယာလန်၌ "ကိုးနှစ်ကြာစစ်ပွဲ" ဟုခေါ်သော အပြင်းထန်ဆုံး စမ်းသပ်မှုနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ယင်းသည် သူပုန်ခေါင်းဆောင် တိုင်ရွန် နယ်စားကြီး ဟျူး အိုနေးလ် ကို ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားသည့် စပိန်နိုင်ငံနှင့် စစ်မီးအရှိန်အဟုန် အပြင်းထန်ဆုံး ဖြစ်ပွားနေချိန်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော တော်လှန်မှု ဖြစ်သည်။ ၁၅၉၉ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် အဲလိဇဘက်သည် အဆိုပါ တော်လှန်မှုကို နှိမ်နင်းရန် ရောဘတ် ဒက်ဗရိုး ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် သူမအား စိတ်ပျက်စေသည်မှာ သူသည် စစ်ရေးအရ တိုးတက်မှု အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့ပြီး ဘုရင်မကြီး၏ အမိန့်ကို ဖီဆန်ကာ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူ၏ နေရာတွင် ချားလ်စ် ဘလောက်န့် နှင့် အစားထိုးခဲ့ပြီး သူသည် စပိန်တို့ ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားသည့် သူပုန်များကို သုံးနှစ်အတွင်း အောင်မြင်စွာ ခြေမှုန်းနိုင်ခဲ့သည်။ အဆုံးအဖြတ်ပေးသည့် တိုက်ပွဲသည် ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် ကင်ဆေးလ် ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အဲလိဇဘက်က ၎င်းအောင်ပွဲကို ချီးကျူးကာ ဘလောက်န့်အား သူရဲကောင်းတစ်ဦးအဖြစ် မြှောက်စားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အိုင်ယာလန်စစ်ပွဲအတွက် ကုန်ကျခဲ့သော ဘဏ္ဍာရေးစရိတ်မှာ အလွန်ကြီးမားလှသဖြင့် အဲလိဇဘက်၏ နိုင်ငံတော်သည် ဒေဝါလီခံရမည့် အခြေအနေမှ သီသီလေးသာ လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ အိုနေးလ်သည် နောက်ဆုံး၌ အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီး ရက်ပိုင်းအကြာ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် မယ်လီဖောင့် စာချုပ်ဖြင့် လက်နက်ချခဲ့သည်။ == ပြည်ပ ကုန်သွယ်ရေး == === ရုရှား === အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ မောင်ငယ် အက်ဒွပ် ၆ လက်ထက်က စတင် ထူထောင်ခဲ့သည့် ရုရှားဇာဘုရင်နိုင်ငံ နှင့် သံတမန်ဆက်ဆံရေးကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ သူမသည် ဇာဘုရင် အိုင်ဗန် သဲဖုရုဒ် ထံသို့ ခင်မင်ရင်းနှီးသော စာများကို မကြာခဏ ရေးသားလေ့ရှိသော်လည်း၊ ဇာဘုရင်မှာမူ အဲလိဇဘက်က စစ်ရေးမဟာမိတ်ပြုရန်ထက် ကုန်သွယ်ရေးကိုသာ အာရုံစိုက်နေသည့်အတွက် မကြာခဏ စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ အိုင်ဗန်သည် တစ်ကြိမ်တွင် သူမအား လက်ထပ်ခွင့်ပင် ကမ်းလှမ်းခဲ့ဖူးပြီး၊ သူ၏ နန်းသက်နှောင်းပိုင်းတွင် အကယ်၍ သူ၏ အာဏာစက် အန္တရာယ်ကြုံတွေ့ရပါက အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ခိုလှုံခွင့်ရရှိရန် အာမခံချက် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ယင်းကိစ္စ မအောင်မြင်သောအခါ သူသည် မေ ဟတ်စတင်းစ်နှင့် လက်ထပ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်က ရုရှားသံအမတ်နှင့် ၎င်းအကြောင်းကို ဆွေးနွေးရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ မက်စကိုဗီ ကုမ္ပဏီ ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း လုပ်ငန်း စတင်ခဲ့သူ အင်္ဂလိပ်ကုန်သည်နှင့် စွန့်စားရှာဖွေသူ အန်တိုနီ ဂျန်ကင်ဆန် သည် ဇာဘုရင် အိုင်ဗန်၏ နန်းတော်သို့ ဘုရင်မကြီး၏ အထူးသံအမတ်အဖြစ် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၅၈၄ ခုနှစ်တွင် အိုင်ဗန် ကွယ်လွန်သောအခါ သူ၏ သားတော် ဖီအိုဒေါ ၁ က အရိုက်အရာကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ သူ၏ ဖခင်နှင့်မတူဘဲ ဖီအိုဒေါသည် အင်္ဂလန်နှင့် သီးသန့်ကုန်သွယ်ခွင့်များကို ထိန်းသိမ်းရန် စိတ်အားထက်သန်မှု မရှိခဲ့ပေ။ သူသည် မိမိ၏ ဘုရင်နိုင်ငံကို နိုင်ငံခြားသား အားလုံးအတွက် လမ်းဖွင့်ပေးခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ဖခင်အိုင်ဗန်က သည်းခံခဲ့သော အင်္ဂလိပ်သံအမတ် ဂျရုမ်း ဘိုးစ် ( ၏ မာနထောင်လွှားမှုကို မုန်းတီးကာ ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဇာဘုရင်အား ပြန်လည်စဉ်းစားရန် ဖျောင်းဖျပေးဖို့ ရင်ခွင်ပိုက်အုပ်ချုပ်သူ ဗလစ် ဂိုဒူနော့ဗ် ထံ တောင်းဆိုရန် သံအမတ်သစ် ဒေါက်တာ ဂျိုင်းလ်စ် ဖလက်ချာ ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဖလက်ချာသည် ဖီအိုဒေါ၏ မြောက်မြားစွာသော ဘွဲ့အမည်များအနက် နှစ်ခုကို ချန်လှပ်၍ ခေါ်ဆိုခဲ့မိခြင်းကြောင့် ထိုညှိနှိုင်းမှုများမှာ ပျက်ပြားခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဖီအိုဒေါထံသို့ တစ်ဖက်က အသနားခံပြီး တစ်ဖက်က အပြစ်တင်စကားများ ပါဝင်သည့် စာများကို ဆက်လက် ပေးပို့ခဲ့သည်။ သူမသည် မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် အဆိုပြုခဲ့သည်၊ ယင်းမှာ ဖီအိုဒေါ၏ ဖခင်ဖြစ်သူက ကမ်းလှမ်းစဉ်က သူမ ငြင်းပယ်ခဲ့သောအရာ ဖြစ်သော်လည်း၊ ယခုအကြိမ်တွင်မူ ရုရှားတို့ဘက်က ပြန်လည် ငြင်းဆန်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ === မူဆလင်နိုင်ငံများ === အဲလိဇဘက်၏ စိုးစံမှု ကာလအတွင်း အင်္ဂလန်နှင့် ဘာဘာရီ ပြည်နယ်များအကြား ကုန်သွယ်ရေးနှင့် သံတမန်ရေး ဆက်ဆံမှုများ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်သည် စပိန်နိုင်ငံကို ဆန့်ကျင်ရန်အတွက် မော်ရိုကိုနိုင်ငံနှင့် ကုန်သွယ်ရေး ဆက်ဆံမှုတစ်ရပ် ထူထောင်ခဲ့ပြီး၊ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ပိတ်ပင်တားမြစ်ချက် ရှိလင့်ကစား မော်ရိုကို သကြားနှင့် လဲလှယ်ရန်အတွက် ချပ်ဝတ်တန်ဆာများ၊ ခဲယမ်းမီးကျောက်များ၊ သစ်များနှင့် သတ္တုများကို ရောင်းချခဲ့သည်။ ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် မော်ရိုကို အုပ်ချုပ်သူ မူလိုင်း အာမတ် အယ်လ်-မန်ဆာ ၏ အဓိက အတွင်းရေးမှူးဖြစ်သူ အာဘ်ဒဲလ် အိုဝါဟက် ဘင် မက်ဆုဒ် သည် စပိန်ကို ဆန့်ကျင်မည့် အင်္ဂလိပ်-မော်ရိုကို မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရန် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းဖို့ အင်္ဂလိပ်နန်းတော်သို့ သံအမတ်အဖြစ် လာရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် "မော်ရိုကိုနိုင်ငံသို့ စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများ ရောင်းချရန် သဘောတူခဲ့ပြီး၊ သူမနှင့် မူလိုင်း အာမတ် အယ်လ်-မန်ဆာ တို့သည် စပိန်တို့အား ပူးတွဲစစ်ဆင်ရေး ဆင်နွှဲရန် ကိစ္စကို အဆက်မပြတ် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်"။ သို့သော်လည်း ဆွေးနွေးမှုများသည် အဆုံးအဖြတ်မရှိဘဲ ပြီးဆုံးခဲ့ရပြီး၊ ထိုသံတမန်အဖွဲ့ ရောက်ရှိပြီး နှစ်နှစ်အတွင်းမှာပင် အုပ်ချုပ်သူ နှစ်ဦးစလုံး ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြသည်။ လဗန့် ကုမ္ပဏီ ကို လုပ်ပိုင်ခွင့် ပေးအပ်ခြင်းနှင့်အတူ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် အော်တိုမန် အင်ပါယာ၏ ဗဟိုအစိုးရ ထံသို့ ပထမဆုံး အင်္ဂလိပ်သံအမတ် ဝီလျံ ဟာဘွန်း ကို စေလွှတ်ခြင်းဖြင့် '''အော်တိုမန် အင်ပါယာ နှင့်လည်း''' သံတမန်ဆက်ဆံရေး ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ကုန်သွယ်ရေးစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ နှစ်ဦးနှစ်ဖက်လုံးမှ သံတမန်များစွာကို အပြန်အလှန် စေလွှတ်ခဲ့ကြပြီး အဲလိဇဘက်နှင့် ဆူလ်တန် မူရတ် ၃ အကြား စာပေးစာယူများလည်း ရှိခဲ့သည်။ စာတစ်စောင်တွင် မူရတ်က ပရိုတက်စတင့် ယုံကြည်မှုနှင့် အစ္စလာမ်ဘာသာတို့သည် "ရုပ်တုကိုးကွယ်မှုကို နှစ်ဦးစလုံးက ပယ်ချကြသည့်အတွက် ရောမကက်သလစ်ဘာသာနှင့် စာလျှင် အပြန်အလှန် တူညီသောအချက်များစွာ ပိုမိုရှိနေသည်" ဟူသော အယူအဆကို နှစ်သက်သဘောကျခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နှင့် အော်တိုမန်အင်ပါယာအကြား မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ကက်သလစ် ဥရောပနိုင်ငံများ စိတ်ပျက်ရလောက်အောင်ပင် အင်္ဂလန်သည် အော်တိုမန်အင်ပါယာသို့ ခဲနှင့် သံဖြူ (အမြောက်သွန်းလုပ်ရန်အတွက်) နှင့် စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများကို တင်ပို့ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် က ဘုံရန်သူဖြစ်သော စပိန်အား ဆန့်ကျင်ရန် အော်တိုမန်တို့ တိုက်ရိုက်စစ်ရေးအရ ပါဝင်လာစေရန် စည်းရုံးလှုံ့ဆော်နေချိန်ဖြစ်ရာ၊ ၁၅၈၅ ခုနှစ် စပိန်နှင့် စစ်ပွဲစတင်ဖြစ်ပွားချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် မူရတ် ၃ နှင့် ပူးတွဲစစ်ဆင်ရေးများ ဆင်နွှဲရန် အလေးအနက် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ === အမေရိက === ၁၅၈၃ ခုနှစ်တွင် ဟမ်ဖရီ ဂီလ်ဘတ်) သည် နယူးဖောင်လန် တွင် နယ်မြေသစ်အခြေချရန် အနောက်ဘက်သို့ ရွက်လွှင့်ခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလန်သို့ မည်သည့်အခါမျှ ပြန်မလာနိုင်ခဲ့ပေ။ ဂီလ်ဘတ်၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ ညီဖြစ်သူ '''ဝေါ်လ်တာ ရာလေ သည်''' အတ္တလန္တိတ် ကမ်းရိုးတန်းကို စူးစမ်းရှာဖွေခဲ့ပြီး၊ "အပျိုစင် ဘုရင်မကြီး" အဲလိဇဘက်ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ဗာဂျီးနီးယား ဟု အမည်ပေးထားဟန်ရှိသည့် နယ်မြေကို မိမိပိုင်အဖြစ် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ဤနယ်မြေသည် ယနေ့ခေတ် ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်ထက် များစွာပိုမိုကြီးမားပြီး နယူးအင်္ဂလန်မှသည် ကာရိုလိုင်းနားပြည်နယ်များအထိ ကျယ်ပြန့်သည်။ ၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် ရာလေသည် လူနည်းစုတစ်စုနှင့်အတူ ဗာဂျီးနီးယားသို့ ပြန်လာခဲ့ပြီး ယနေ့ခေတ် မြောက်ကာရိုလိုင်းနား ကမ်းလွန်ရှိ ရိုအန်နုတ်ကျွန်း သို့ ဆိုက်ကပ်ခဲ့ကြသည်။ ပထမဆုံး အခြေချနေထိုင်မှု ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် ရာလေသည် အခြားလူအုပ်စုတစ်စုကို ထပ်မံစုဆောင်းခဲ့ပြီး ဂျွန် ဝှိုက် အား အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ ၁၁၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရာလေ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာချိန်၌ သူချန်ထားခဲ့သော '''ရိုအန်နုတ် အခြေချစခန်း''' ၏ အရိပ်အယောင်မျှပင် မတွေ့ရတော့ဘဲ လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်စွာ ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့သော်လည်း၊ ယင်းသည် မြောက်အမေရိကတွင် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ပထမဆုံးသော အခြေချနေထိုင်မှု ဖြစ်ခဲ့သည်။ === အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ === စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီ သင်္ဘောများကို အောင်မြင်စွာ စီးနင်းတိုက်ခိုက်ပြီးနောက်၊ အင်္ဂလိပ်ရေကြောင်းခရီးသည်များသည် စည်းစိမ်ချမ်းသာများ ရှာဖွေရန် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်း လှည့်လည်ခဲ့ကြသည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် လန်ဒန်ကုန်သည်ကြီးများသည် အရှေ့ဖျားကုန်သွယ်ရေးတွင် စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီတို့၏ လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုကို ပြတ်ပြတ်သားသား ခြေမှုန်းပစ်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အဲလိဇဘက်ထံသို့ အသနားခံစာ တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။ '''၁၆၀၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်နေ့တွင်''' ကုန်သည်များသည် အဲလိဇဘက်ထံမှ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာစာချွန်လွှာကို ရရှိခဲ့ပြီး အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာဒေသနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့တွင် ကုန်သွယ်ရန်အတွက် '''အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ''' ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဂျိမ်း လန်ကတ်စတာ က ပထမဆုံးသော ရေကြောင်းခရီးစဉ်ကို ကွပ်ကဲခဲ့ပြီး ၎င်းခရီးစဉ်သည် အောင်မြင်ခဲ့ကာ ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် ဂျာဗားကျွန်းရှိ ဘန်တန်၌ ပထမဆုံးသော ကုန်လှောင်ရုံ (စက်ရုံ) ကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ကိပ်အော့ဖ်ဂွတ်ဒ်ဟုပ် ၏ အရှေ့ဘက်နှင့် မာဂျဲလန် ရေလက်ကြား ၏ အနောက်ဘက်ရှိ နိုင်ငံအားလုံးနှင့် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကုန်သွယ်မှုတွင် ဤကုမ္ပဏီအား ၁၅ နှစ်တာ ကာလပတ်လုံး လက်ဝါးကြီးအုပ် လုပ်ကိုင်ခွင့် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဤကုမ္ပဏီသည် နောက်ပိုင်း ၁၈ နှင့် ၁၉ ရာစုနှစ်များတွင် ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်မှု၏ ထက်ဝက်ခန့်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ နယ်မြေအမြောက်အများကိုပါ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ == ကျန်ရှိနေသောနှစ်များ == ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် [[စပိန်ရေတပ်ကြီး]]ကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း ကာလများသည် အဲလိဇဘက်အတွက် သူမ၏ နန်းသက်ကုန်ဆုံးချိန်အထိ ကြီးစိုးခဲ့သော ဒုက္ခအသစ်များကို သယ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ စပိန်နိုင်ငံနှင့်လည်းကောင်း၊ အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၌လည်းကောင်း ဖြစ်ပွားနေသော ပဋိပက္ခများသည် ရေရှည်ဆွဲဆန့်လာခဲ့ပြီး၊ အခွန်အတုပ် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးများမှာ ပိုမိုကြီးလေးလာကာ တိုင်းပြည်၏ စီးပွားရေးမှာလည်း သီးနှံရိတ်သိမ်းမှု မကောင်းခြင်းနှင့် စစ်စရိတ်စကများကြောင့် အထိနာခဲ့ရသည်။ ကုန်ဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာပြီး လူနေမှုအဆင့်အတန်းများ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ထိုခေတ်ကာလအတွင်း ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို နှိပ်ကွပ်မှုများမှာ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့ပြီး၊ အဲလိဇဘက်သည် ၁၅၉၁ ခုနှစ်တွင် ကက်သလစ်အိမ်ထောင်စုများကို စစ်ဆေးမေးမြန်းရန်နှင့် စောင့်ကြည့်ရန်အတွက် ကော်မရှင်အဖွဲ့များကို လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာ အပ်နှင်းခဲ့သည်။ တိုင်းပြည်အတွင်း တည်ငြိမ်အေးချမ်းပြီး သာယာဝပြောနေသည်ဟူသော ပုံရိပ်ယောင်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ရန်အတွက် သူမသည် ပြည်တွင်းရှိ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေးများနှင့် ဝါဒဖြန့်ချိရေးလုပ်ငန်းများအပေါ် ပိုမို၍ မှီခိုအားထားလာခဲ့သည်။ သူမ၏ ဘဝနောက်ဆုံးနှစ်များအတွင်း ထွက်ပေါ်လာသော ဝေဖန်ပြစ်တင်မှုများ မြင့်တက်လာခြင်းက ပြည်သူလူထု၏ သူမအပေါ် ချစ်ခင်မြတ်နိုးမှု လျော့နည်းကျဆင်းလာခြင်းကို ထင်ဟပ်ဖော်ပြနေခဲ့သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ '''"အဲလိဇဘက်၏ ဒုတိယမြောက် နန်းစံခေတ်"''' ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် ဤကာလ ဖြစ်ပွားရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းတစ်ခုမှာ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း အဲလိဇဘက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဖြစ်သော လျှို့ဝှက်ကောင်စီ ၏ သဘာဝ ပြောင်းလဲသွားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ မျိုးဆက်သစ်တစ်ခုက အာဏာရလာခဲ့သည်။ ဘာလင်နယ်စားကြီး ဝီလျံ ဆီစီလ် မှလွဲ၍ အရေးအကြီးဆုံးသော နိုင်ငံရေးသမား အများစုမှာ ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြပြီ ဖြစ်သည် - ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် လက်စတာ နယ်စားကြီး၊ ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ်၊ နှင့် ၁၅၉၁ ခုနှစ်တွင် ခရစ္စတိုဖာ ဟက်တန် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ မတိုင်မီက သတိပြုလောက်စရာ ပုံစံမျိုးဖြင့် တည်ရှိမနေခဲ့သော အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြား တိုက်ခိုက်မှုများသည် ယခုအခါတွင် အစိုးရအဖွဲ့၏ သမိုင်းဝင် အမှတ်အသားတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လက်စတာ နယ်စားကြီး၏ မွေးစားသားဖြစ်သူ ဒုတိယမြောက် အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး ရောဘတ် ဒက်ဗရိုးနှင့် လော့ဒ် ဘာလင်၏ သားဖြစ်သူ ရောဘတ် ဆီစီလ် တို့အကြား ပြင်းထန်သော အာဏာပြိုင်ဆိုင်မှုများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး နှစ်ဦးစလုံးတွင် မိမိတို့ကို ထောက်ခံသည့် နောက်လိုက်နောက်ပါ ကိုယ်စီ ရှိကြသည်။ နိုင်ငံတော်၏ အာဏာအရှိဆုံး ရာထူးနေရာများကို ရယူရန် ဤသို့ အားပြိုင်မှုများက တိုင်းပြည်၏ နိုင်ငံရေးကို ထိခိုက်ပျက်စီးစေခဲ့သည်။ ဘုရင်မကြီး၏ ကိုယ်ပိုင်အာဏာစက်မှာလည်း လျော့နည်းလာခဲ့ပြီး ယင်းကို ၁၅၉၄ ခုနှစ်တွင် သူမ အလွန်ယုံကြည်ရသည့် တော်ဝင်သမားတော်ကြီး ဒေါက်တာ ရိုဒီရီဂို လိုပက်စ် ၏ ဖြစ်ရပ်တွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။ အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီးက ကိုယ်ပိုင်အငြိုးအတေးကြောင့် ဒေါက်တာအား နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် မဟုတ်မမှန် စွပ်စွဲခဲ့ချိန်တွင်၊ ဘုရင်မကြီးသည် ဒေါက်တာ အဖမ်းခံရမှုအပေါ် ဒေါသထွက်ခဲ့ပြီး သူ့တွင် အပြစ်မရှိဟု ယုံကြည်ထားပုံရသော်လည်း ထိုသမားတော်ကြီး ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံရမည့် ဘေးမှ မကာကွယ်ပေးနိုင်ခဲ့ပေ။ သူမ၏ နန်းသက်နောက်ဆုံးနှစ်များအတွင်း အဲလိဇဘက်သည် စစ်မီးတောက်နေသည့် ကာလ၌ လွှတ်တော်ထံမှ ငွေကြေးအကူအညီ ပိုမိုတောင်းခံမည့်အစား၊ ကုန်ကျစရိတ်မရှိဘဲ မိမိလူများကို မျက်နှာသာပေး သူကောင်းပြုနိုင်သည့် စနစ်တစ်ခုအဖြစ် '''"ကုန်သွယ်ခွင့် လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုများ"''' ကို ချီးမြှင့်ခြင်းအပေါ် ပိုမိုမှီခိုလာခဲ့သည်။ ဤအလေ့အထသည် မကြာမီမှာပင် ကုန်ဈေးနှုန်းများကို စိတ်ကြိုက်သတ်မှတ်ခြင်း၊ ပြည်သူလူထု၏ အိတ်စိုက်ငွေများဖြင့် နန်းတွင်းမှူးမတ်များ ချမ်းသာကြွယ်ဝလာခြင်းနှင့် လူထုအတွင်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် မကျေနပ်မှုများဆီသို့ ဦးတည်သွားခဲ့သည်။ ယင်းသည် ၁၆၀၁ ခုနှစ် လွှတ်တော်အစည်းအဝေးအတွင်း အောက်လွှတ်တော်၌ ပြင်းထန်သော လှုံ့ဆော်ကန့်ကွက်မှုများအဖြစ် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၆၀၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ဝှိုက်ဟောလ် နန်းတော်၌ လွှတ်တော်အမတ် ၁၄၀ ဦးပါဝင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ရှေ့မှောက်တွင် မြွက်ကြားခဲ့သည့် သူမ၏ ကမ္ဘာကျော် '''"ရွှေဝါရောင် မိန့်ခွန်း")''' ၌ အဲလိဇဘက်သည် ထိုသို့ မတရားလက်ဝါးကြီးအုပ် အလွဲသုံးစားမှုများကို မိမိမသိရှိခဲ့ကြောင်း ထုတ်ဖော်ဆိုခဲ့ပြီး၊ ကတိကဝတ်များနှင့် သူမ၏ ထုံးစံအတိုင်း စိတ်လှုပ်ရှားဖွယ် ဆွဲဆောင်မှုများဖြင့် လွှတ်တော်အမတ်များ၏ စိတ်နှလုံးကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည် -<blockquote>'''"မိမိတို့၏ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ကို အဝိဇ္ဇာကြောင့်လည်းကောင်း၊ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ မဟုတ်ဘဲလည်းကောင်း ကျရောက်သွားနိုင်သည့် အမှားအယွင်းများမှ ကာကွယ်ပေးကြသောသူများသည် မည်မျှလောက်သော ကျေးဇူးတုံ့ပြန်မှုကို ထိုက်တန်သနည်းဆိုသည်မှာ ကျွန်ုပ်တို့ ကောင်းစွာသိပါသည် (သင်တို့လည်း ခန့်မှန်းနိုင်ပါလိမ့်မည်)။ ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြည်သူလူထု၏ နှလုံးသားများကို မေတ္တာတရားဖြင့် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်းထက် ကျွန်ုပ်တို့အတွက် ပိုမိုတန်ဖိုးရှိသောအရာ မရှိသည်နှင့်အညီ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ရက်ရောမှုကို အလွဲသုံးစားလုပ်သူများ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြည်သူများကို ချုပ်ချယ်သူများနှင့် ဆင်းရဲသားများကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်သူများအကြောင်းကို သင်တို့က ကျွန်ုပ်တို့အား လာရောက်မပြောပြခဲ့ကြလျှင် ကျွန်ုပ်တို့အနေဖြင့် မည်မျှလောက် မထိုက်တန်သော သံသယပွားစရာ အခြေအနေမျိုး ခံရလိမ့်မည်နည်း။"'''</blockquote>သို့သော်လည်း ဤသို့သော စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအရ မရေရာ မသေချာမှုများ ရှိနေသည့် ကာလသည်ပင်လျှင် '''အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ မည်သည့်ခေတ်နှင့်မျှ နှိုင်းယှဉ်၍မရနိုင်သော စာပေအနုပညာ ထွန်းကားမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်'''။ စာပေလှုပ်ရှားမှုအသစ်၏ ပထမဆုံးသော အရိပ်အယောင်များသည် အဲလိဇဘက် နန်းစံသက် ဒုတိယမြောက် ဆယ်စုနှစ်အကုန် ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် ဂျွန် လိုင်လီ ၏ ယူဖျူးစ် နှင့် ဧဒမန် စပင်ဆာ ၏ သိုးထိန်းတို့၏ ပြက္ခဒိန် တို့နှင့်အတူ စတင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်းတွင်မူ '''ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား''' နှင့် '''ခရစ္စတိုဖာ မာလို''' တို့အပါအဝင် အင်္ဂလိပ်စာပေလောက၏ ကြီးမားလှသော အမည်နာမများစွာသည် ၎င်းတို့၏ ရင့်ကျက်ထွန်းကားရာ ခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ဂျာကိုဘီယန်ခေတ် သို့ ဆက်လက်ကူးပြောင်းသွားချိန်တွင် အင်္ဂလိပ်ပြဇာတ်လောကသည် ၎င်း၏ အမြင့်ဆုံး အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိသွားမည် ဖြစ်သည်။ ခမ်းနားထည်ဝါလှသော အဲလိဇဘက်ခေတ်ဟူသည့် အယူအဆမှာ အဲလိဇဘက်၏ စိုးစံမှုအတွင်း တက်ကြွစွာ လှုပ်ရှားခဲ့ကြသော ဗိသုကာပညာရှင်များ၊ ပြဇာတ်ရေးဆရာများ၊ ကဗျာဆရာများနှင့် ဂီတပညာရှင်များအပေါ်တွင် များစွာ မူတည်နေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် အနုပညာရပ်များအပေါ် ကြီးမားသော နာယကတစ်ဦးအဖြစ် မည်သည့်အခါမျှ မပံ့ပိုးခဲ့ဖူးသည့် ဘုရင်မကြီးထံမှ တိုက်ရိုက်ရရှိသော ကူညီထောက်ပံ့မှုမျိုး မရှိသလောက် ဖြစ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက် အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ သူမ၏ ပုံရိပ်သည် တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ သူမအား ဘဲလ်ဖီဘီ သို့မဟုတ် အက်စထရီးယား နတ်ဘုရားမအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြပြီး၊ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက်တွင်မူ ဧဒမန် စပင်ဆာ၏ ကဗျာရှည်ကြီးထဲမှ ထာဝရ နုပျိုနေသည့် နတ်သမီးဘုရင်မကြီး '''ဂလိုရီယားနား''' အဖြစ် တင်စားပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဧဒမန် စပင်ဆာအား ပင်စင်လစာတစ်ရပ် ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ယင်းမှာ သူမ၏ ထုံးစံနှင့်စာလျှင် အလွန်ထူးခြားလှသဖြင့် သူမအနေဖြင့် သူ၏စာပေကို အလွန်နှစ်သက်သဘောကျကြောင်း ထင်ရှားစေသည်။ သူမ၏ ပုံတူပန်းချီကားများသည် လက်တွေ့ကျကျ ဆွဲခြင်းထက် ပိုမိုနုပျိုနေစေရန်အတွက် ဆန်းကြယ်ပြီး ပဟေဠိဆန်သော အထိမ်းအမှတ် သင်္ကေတပုံစံများဖြင့်သာ ပိုမို ပုံဖော်လာခဲ့ကြသည်။ အမှန်စင်စစ်အားဖြင့်မူ သူမ၏ အရေပြားသည် ၁၅၆၂ ခုနှစ်က ကျောက်ကြီးရောဂါ ကြောင့် အမာရွတ်များ ထင်ကျန်ရစ်ခဲ့ပြီး၊ ဆံပင်လည်း တစ်ဝက်ခန့် ပြောင်သွားခဲ့သဖြင့် ဝတ်ဆင်ရသော ဆံပင်တုများနှင့် မိတ်ကပ် အလှကုန်ပစ္စည်းများအပေါ်တွင်သာ မှီခိုနေခဲ့ရသည်။ သူမ၏ အချိုပွဲများကို နှစ်သက်မှုနှင့် သွားဆရာဝန်ကို ကြောက်ရွံ့မှုတို့ကြောင့် သွားများ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးကျိုးပဲ့ကုန်သဖြင့် ပြည်ပမှ သံအမတ်ကြီးများအနေဖြင့် သူမ စကားပြောသည့်အခါ နားလည်ရန်ပင် ခက်ခဲခဲ့ကြရသည်။ ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ ၄ ထံမှ စေလွှတ်လိုက်သော အထူးသံအမတ်ကြီး အွန်ဒရေး ဟူရို ဒ် မက်စ်က ဘုရင်မကြီးနှင့် တွေ့ဆုံခွင့်ရခဲ့စဉ်က ဤသို့ သတိပြုမိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည် - ''"သူမ၏ သွားများသည် အလွန်ဝါပြီး ညီညာမှုမရှိပါ... လက်ယာဘက်ထက် လက်ဝဲဘက်တွင် ပို၍ သွားနည်းနေပါသည်။ သွားအများစု ကျိုးပဲ့ပျောက်ဆုံးနေသဖြင့် သူမ စကား ခပ်မြန်မြန်ပြောသည့်အခါ အလွယ်တကူ နားလည်ရန် မဖြစ်နိုင်ပါ"'' ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူက ''"သို့သော်ငြားလည်း သူမ၏ အချိုးအစားမှာ လှပမြင့်မားပြီး မည်သည့်အရာကိုမဆို ကျေးဇူးတော်ရှိစွာ ပြုမူတတ်သည်။ တတ်နိုင်သမျှ သူမ၏ သိက္ခာကို ထိန်းသိမ်းထားသော်လည်း တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နှိမ့်ချပြီး ကြင်နာတတ်သူ ဖြစ်သည်"'' ဟု ထပ်လောင်း ရေးသားခဲ့သည်။ ဝေါ်လ်တာ ရာလေ ကမူ သူမအား '''"အချိန်နှင့် ကံတရား၏ နှောင့်ယှက်အံ့အားသင့်ခြင်းကို ခံလိုက်ရသော အမျိုးသမီးကြီး"''' ဟု တင်စား ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ အလှအပများ ပိုမိုမှေးမှိန်လာလေလေ၊ သူမ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ်များက ၎င်းအလှအပကို ပို၍ပင် အမွှမ်းတင် ချီးမွမ်းကြလေလေ ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည်လည်း ထိုသို့ ချီးမွမ်းခန်းဖွင့်သည့် ဇာတ်ကွက်တွင် ပျော်ရွှင်စွာ ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့သော်လည်း၊ သူမ၏ ဘဝနောက်ဆုံး ဆယ်စုနှစ်အတွင်း၌ ထိုအမွှမ်းတင်မှုများကို သူမကိုယ်တိုင် တကယ်ပင် ယုံကြည်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။ သူမသည် လက်စတာနယ်စားကြီး၏ မွေးစားသားဖြစ်ပြီး ညှို့ဓာတ်ပြင်းသော်လည်း စိတ်ဆတ်လှသည့် လူငယ်လေး '''အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး''' အပေါ်တွင် အလွန်ပင် အလိုလိုက်ပြီး သံယောဇဉ်ကြီးမားလာခဲ့သည်။ သူသည် သူမအပေါ် ရဲတင်းလွန်းသော အပြုအမူများ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ဘုရင်မကြီးက အမြဲတမ်း ခွင့်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ သူ၏ တာဝန်မဲ့မှု သမိုင်းကြောင်းများ ပိုမိုများပြားလာခဲ့သည့်တိုင်အောင် အဲလိဇဘက်သည် သူ့အား စစ်ရေးရာထူးကြီးများတွင် ထပ်လဲလဲ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၁၉၉ ခုနှစ်တွင် အက်ဆက်စ်သည် အိုင်ယာလန်ရှိ သူ၏ စစ်ကွပ်ကဲမှုရာထူးကို စွန့်ခွာထွက်ပြေးခဲ့ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်သည် သူ့အား နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ချထားခဲ့ပြီး နောက်တစ်နှစ်တွင် သူပိုင်ဆိုင်သော ကုန်သွယ်ခွင့် လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုများကိုပါ ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ ၁၆၀၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အက်ဆက်စ်သည် လန်ဒန်မြို့၌ တော်လှန်ပုန်ကန်မှုတစ်ခုကို လှုံ့ဆော်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သူသည် ဘုရင်မကြီးကို ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သော်လည်း သူ့အား ထောက်ခံဝန်းရံသူ အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့သဖြင့်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် သူသည် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဤသို့သော အခြေအနေဆိုးသို့ ရောက်ရှိသွားရခြင်းမှာ သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ချက်အမှားများကြောင့်လည်း တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပါဝင်နေကြောင်း ကောင်းစွာ သိရှိထားခဲ့သည်။ ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် မျက်မြင်သက်သေတစ်ဦးက ဤသို့ ရေးသားခဲ့သည် - ''"သူမသည် အမှောင်ထဲတွင် တစ်ယောက်တည်း ထိုင်နေရခြင်းကို နှစ်သက်ပြီး၊ တစ်ခါတစ်ရံတွင် မျက်ရည်များ စီးကျလျက် အက်ဆက်စ်အတွက် ပူဆွေးတမ်းတနေတတ်သည်"'' ဟု ဖြစ်သည်။ == '''နတ်ရွာစံခြင်း''' == အဲလိဇဘက်၏ ဝါရင့်အဆင့်မြင့် အကြံပေးအရာရှိကြီး ဖြစ်သူ လော့ဒ် ဘာလေသည် ၁၅၉၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ သူ၏ နိုင်ငံရေးအမွေနှင့် တာဝန်များသည် သားဖြစ်သူ ရောဘတ်ဆီစီလ် ထံသို့ စီးဆင်းသွားခဲ့ပြီး၊ သူသည် မကြာမီမှာပင် အစိုးရအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခဲ့ရသည့် လုပ်ငန်းတာဝန်တစ်ခုမှာ ထီးနန်းဆက်ခံမှု ချောမွေ့အဆင်ပြေစေရန်အတွက် လမ်းခင်းပြင်ဆင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံမည့်သူအား မည်သည့်အခါမျှ အမည်ထုတ်ဖော်လိမ့်မည် မဟုတ်သောကြောင့် ရောဘတ် ဆာဆီလ်အနေဖြင့် ဤကိစ္စကို လျှို့ဝှက်စွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် သူသည် ထီးနန်းဆက်ခံရန် အခွင့်အရေး အခိုင်အမာရှိသော်လည်း တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခြင်း မခံရသေးသည့် စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်း ၆ နှင့် လျှို့ဝှက်ချက်သင်္ကေတသုံး၍ စကားကမ်းလှမ်း ဆွေးနွေးမှုများ စတင်ခဲ့သည်။ ဆာဆီလ်သည် စိတ်မရှည်ဖြစ်နေသော ဂျိမ်းအား အဲလိဇဘက်၏ စိတ်ကျေနပ်မှုရအောင် မည်သို့ပြုမူရမည်ကို ဤသို့ လမ်းညွှန်ပြသခဲ့သည် - ''"အမြင့်ဆုံးသော အရှင်သခင်၏ စိတ်နှလုံးကို သိမ်းပိုက်ပါ၊ သူမ၏ လိင်သဘာဝနှင့် အဆင့်အတန်းအရ မလိုအပ်ဘဲ အခြေအတင် ငြင်းခုံခြင်း သို့မဟုတ် သူမ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များအပေါ် အလွန်အမင်း စပ်စုစွက်ဖက်ခြင်းတို့ထက် ပိုမို၍ မလျော်ကန်သောအရာ မရှိပါ။"'' ဤအကြံပြုချက်သည် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်း၏ ရေးသားပြောဆိုပုံ သဘောထားကြောင့် အဲလိဇဘက်မှာ အလွန်ကျေနပ်နှစ်သက်ခဲ့ပြီး သူမက ပြန်လည်တုံ့ပြန်ခဲ့သည် - ''"ထို့ကြောင့် သင်၏ နောက်ဆုံးစာများကို ကျွန်ုပ်အနေဖြင့် အလွန်နှစ်သက်လက်ခံမိသည့်အတွက် ကျေးဇူးတင်စကား ပြောကြားရန် မပျက်ကွက်ကြောင်း သင် သံသယရှိလိမ့်မည်မဟုတ်ဟု ယုံကြည်ပါသည်၊ ၎င်းစာများအတွက် သင့်အား ကျေးဇူးတင်ကြောင်း လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ ဖော်ပြအပ်ပါသည်"‌'' ဟု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဂျေ အီး နီးလ် ၏ သုံးသပ်ချက်အရ၊ အဲလိဇဘက်သည် ဂျိမ်းထံသို့ သူမ၏ ဆန္ဒများကို ဗြောင်ကျကျ ထုတ်ဖော်မပြောခဲ့သော်လည်း '''"ဝှက်ဖုံးထားသော်လည်း ငြင်းပယ်၍မရနိုင်လောက်အောင် ထင်ရှားလှသော စကားစုများ"''' ဖြင့် အသိပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။ ဘုရင်မကြီး၏ ကျန်းမာရေးသည် ၁၆၀၂ ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီအထိ ကောင်းမွန်နေခဲ့သော်လည်း၊ ထိုအချိန်မှစ၍ သူမ၏ ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွေများ ဆက်တိုက် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ခြင်းကြောင့် သူမအား ပြင်းထန်သော စိတ်ကျရောဂါ ထဲသို့ ကျဆင်းသွားစေခဲ့သည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သူမ၏ ဝမ်းကွဲညီမလည်းဖြစ်၊ ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွေလည်းဖြစ်သည့် လေဒီ ကနိုးလစ် ၏ တူမတော်စပ်သူ နော့တင်ဂမ် နယ်စားကတော် ကတ်သရင်း ကာရီ ကွယ်လွန်သွားခြင်းက သူမအတွက် အထူးသဖြင့် ကြီးမားသော စိတ်ဒဏ်ရာ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ မတ်လတွင် အဲလိဇဘက်သည် ဖျားနာခဲ့ပြီး "မပြေပျောက်နိုင်ဘဲ အမြစ်တွယ်နေသော စိတ်မချမ်းမြေ့မှု " ကို ခံစားခဲ့ရကာ၊ ထိုင်ခုံဖုံ (ပေါ်တွင် တစ်ခါတရံ နာရီပေါင်းများစွာကြာအောင် မလှုပ်မယှက်ဘဲ ထိုင်နေခဲ့သည်။ ရောဘတ် ဆာဆီလ် က သူမအား အိပ်ရာထဲသို့ ဝင်ရောက်နားနေရန် ပြောကြားခဲ့သည့်အခါ သူမက ဒေါသတကြီးဖြင့် ''"ရမည် ဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာ ဘုရင်တွေကို သုံးရမယ့် စကားလုံးမဟုတ်ဘူး၊ လူပုလေး"'' ဟု ငေါက်ငမ်းခဲ့သည်။ '''သူမသည် ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့''' နံနက်အစောပိုင်း ၂ နာရီနှင့် ၃ နာရီကြားတွင် '''အသက် ၆၉ နှစ် အရွယ်၌''' ရစ်ခ်ျမွန် နန်းတော်) တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ နာရီအနည်းငယ်အကြာတွင် ဆီစီလ် နှင့် ကောင်စီအဖွဲ့သည် ၎င်းတို့၏ စီမံကိန်းများကို စတင်အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ကြပြီး ဂျိမ်း အား အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်အဖြစ် လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့ကြသည်။ ၁၇၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း အင်္ဂလိပ်ပြက္ခဒိန် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများအပြီးတွင် အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်သည့်နှစ်ကို ၁၆၀၃ ခုနှစ်အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခြင်းမှာ စံနှုန်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း၊ ထိုခေတ်ကာလက အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် နှစ်သစ်ကူးနေ့ကို အပျိုစင်နေ့ ဟု အများသိကြသည့် မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် အဲလိဇဘက်သည် ပြက္ခဒိန်ဟောင်းအရ ၁၆၀၂ ခုနှစ်၏ နောက်ဆုံးနေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ် ကမ္ဘာ့အသုံးအနှုန်းများတွင်မူ ရက်စွဲနှင့် လကို ပြက္ခဒိန်ဟောင်းစနစ်အတိုင်း သုံးစွဲပြီး၊ ခုနှစ်ကိုမူ ပြက္ခဒိန်သစ်စနစ်အတိုင်း အသုံးပြုရန် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ အဲလိဇဘက်၏ ခေါင်းတလားကို ညအချိန်တွင် မီးရှူးတိုင်များ ထွန်းညှိထားသည့် လှေတစ်စင်းပေါ်တင်'''ကာ''' မြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဝှိုက်ဟောလ် သို့ သယ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ဧပြီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်သော သူမ၏ ဈာပနအခမ်းအနား၌ ခေါင်းတလားကို ကတ္တီပါအမည်းရောင် ဆင်ယင်ထားသည့် မြင်းလေးစင်းဆွဲသော နိဗ္ဗာန်ယာဉ်ဖြင့် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားကျောင်းသို့ ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။ သမိုင်းမှတ်တမ်းပြုစုသူ ဂျွန် စတောင်း ၏ အဆိုအရ -<blockquote>'''"ဝက်စ်မင်စတာရှိ လမ်းမများ၊ အိမ်များ၊ ပြတင်းပေါက်များ၊ အမိုးများနှင့် ရေနုတ်မြောင်းများပေါ်တွင် ဈာပနအခမ်းအနားကို လာရောက်ကြည့်ရှုကြသည့် လူတန်းစားပေါင်းစုံ၊ လူအုပ်ကြီးဖြင့် ပြည့်နှက်နေခဲ့သည်။ ခေါင်းတလားပေါ်တွင် တင်ထားသည့် ဘုရင်မကြီး၏ ရုပ်တုကို ပြည်သူများ မြင်တွေ့လိုက်ရချိန်၌ လူတို့၏ မှတ်ဉာဏ် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မည်သည့်အခါမျှ မမြင်ဖူး၊ မကြားဖူးလောက်အောင် တစ်ခဲနက် သက်ပြင်းချသံများ၊ ညည်းတွားသံများနှင့် ငိုကြွေးသံများ တစ်ပြည်လုံး ဖုံးလွှမ်းသွားခဲ့သည်။"'''</blockquote>အဲလိဇဘက်ကို ဝက်စ်မင်စတာ အက်ဘေးရှိ သူမ၏ အဖိုးဖြစ်သူ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ ဂူဗိမာန်အတွင်း၌ သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ ၁၆၀၆ ခုနှစ်တွင် သူမ၏ ခေါင်းတလားကို ဘုရင် ဂျိမ်း ၁ က တည်ဆောက်ခဲ့သော အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အအုံအသစ်အောက်ရှိ ဂူဗိမာန်တစ်ခုသို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ အစ်မဖြစ်သူ မေရီ ၁ (Mary I) ၏ ခေါင်းတလား အပေါ်တည့်တည့်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ အုတ်ဂူပေါ်တွင် လက်တင်ဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသော ''"Regno consortes & urna, hic obdormimus Elizabetha et Maria sorores, in spe resurrectionis"'' ဟူသည့် စာတန်းကို ဘာသာပြန်ဆိုရလျှင် '''"ထီးနန်းတွင်လည်းကောင်း၊ အုတ်ဂူတွင်လည်းကောင်း အတူတကွ ရှိခဲ့ကြသည့် ညီအစ်မများ ဖြစ်ကြသော အဲလိဇဘက်နှင့် မေရီတို့သည် ရှင်ပြန်ထမြောက်မည့် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် ဤနေရာတွင် အိပ်စက် အနားယူနေကြသည်"''' ဟု ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းဝင် အမွေအနှစ် == အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သူမ၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူအများအပြားက ဝမ်းနည်းပူဆွေးခဲ့ကြသော်လည်း၊ အချို့သူများမှာမူ စိတ်သက်သာရာ ရခဲ့ကြသည်။ ဘုရင် ဂျိမ်းစ် အပေါ် ထားရှိခဲ့သော မျှော်လင့်ချက်များသည် အစပိုင်းတွင် မြင့်မားခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်း၌ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ၁၆၂၀ ပြည့်လွန်နှစ်များသို့ ရောက်သောအခါ အဲလိဇဘက်အား အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုသည့် အလေ့အထမှာ လွမ်းဆွတ်တမ်းတမှုများနှင့်အတူ ပြန်လည်ဦးမော့လာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကို ပရိုတက်စတင့် လှုပ်ရှားမှု၏ သူရဲကောင်းမတစ်ဦးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ရွှေဝါရောင်ခေတ် ကို စိုးစံခဲ့သည့် အုပ်ချုပ်သူအဖြစ်လည်းကောင်း ချီးကျူးခဲ့ကြသည်။ တစ်ဖက်တွင်မူ ဂျိမ်းစ်ကို ကက်သလစ်အပေါ် စာနာသူ၊ ခြစားနေသော နန်းတွင်းကို ဦးဆောင်နေသူအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြားမှုများ၊ စစ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းများ ရှိနေသည့်ကြားမှ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ နန်းသက်နှောင်းပိုင်းတွင် ပုံဖော်ထုဆစ်ခဲ့သော မဟာအောင်ပွဲခံ ပုံရိပ်ကို လူအများက အပေါ်ယံအတိုင်း အရှိအတိုင်း လက်ခံခဲ့ကြသဖြင့် သူမ၏ ကျော်ကြားမှုမှာ ပိုမိုကြီးထွားလာခဲ့သည်။ ဂလော့စတာမှ ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး ဂေါ့ဒ်ဖရေး ဂွတ်ဒ်မန်း က '''''"ကျွန်ုပ်တို့ စကော့တလန်အစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်မှုကို မြည်းစမ်းခဲ့ရချိန်တွင် ဘုရင်မကြီးသည် ပြန်လည်ရှင်သန်လာသကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ ထိုအချိန်တွင် သူမ၏ မှတ်ဉာဏ် သမိုင်းကြောင်းကို ပိုမို၍ ကြီးကျယ်အောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်"''''' ဟု ပြန်လည်အောက်မေ့ သတိရခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ နန်းစံခေတ်ကို ထီးနန်း၊ အသင်းတော်နှင့် လွှတ်တော်တို့သည် အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ မျှခြေတစ်ခုဖြင့် အတူတကွ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ခေတ်ကာလတစ်ခုအဖြစ် စံပြပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ ၁၇ ရာစုအစောပိုင်းက ပရိုတက်စတင့် အမွှမ်းတင်သူများ ပုံဖော်ခဲ့သည့် အဲလိဇဘက်၏ ရုပ်ပုံလွှာသည် ရေရှည်တည်တံ့ပြီး ဩဇာညောင်းကြောင်း သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်သည် ပြည်ပကျူးကျော်မည့် အန္တရာယ်နှင့် တဖန်ပြန်လည် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော နပိုလီယန်စစ်ပွဲများကာလအတွင်း၌လည်း သူမ၏ အမှတ်တရ သမိုင်းကြောင်းမှာ ပြန်လည်နိုးထလာခဲ့သည်။ ဝိတိုရိယခေတ် တွင် အဲလိဇဘက်ခေတ် ဒဏ္ဍာရီကို ထိုခေတ်၏ အင်ပါယာဝါဒ နယ်ချဲ့အယူအဆနှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ပြောင်းလဲအသုံးပြုခဲ့ကြပြီး၊ ၂၀ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင်မူ အဲလိဇဘက်သည် ပြည်ပခြိမ်းခြောက်မှုကို အမျိုးသားရေးအရ တွန်းလှန်သည့် ရိုမန်းတစ်ဆန်သော သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုခေတ်ကာလမှ ဂျေ အီး နီးလ် (၁၉၃၄) နှင့် အေ အယ်လ် ရောက်စ် (၁၉၅၀) ကဲ့သို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက အဲလိဇဘက်၏ နန်းသက်ကို တိုးတက်ထွန်းကားသော ရွှေဝါရောင်ခေတ်တစ်ခုအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့ကြသည်။ နီးလ်နှင့် ရောက်စ်တို့သည် ဘုရင်မကြီး၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးကိုပါ စံပြအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည် - သူမသည် အရာရာကို အမြဲတမ်း မှန်ကန်စွာ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ မနှစ်မြို့ဖွယ်ကောင်းသော စရိုက်လက္ခဏာများကိုမူ လျစ်လျူရှုခဲ့ကြ သို့မဟုတ် စိတ်ဖိစီးမှုကြောင့် ဖြစ်ရသည်ဟု အကြောင်းပြခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ခေတ်သစ် သမိုင်းပညာရှင်များကမူ အဲလိဇဘက်အပေါ် ပိုမိုရှုပ်ထွေးသော အမြင်ဖြင့် ကြည့်မြင်ခဲ့ကြသည်။ သူမ၏ နန်းသက်သည် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းနှင့် ၁၅၈၇ နှင့် ၁၅၉၆ ခုနှစ်များတွင် ကာဒစ်ဇ် ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သကဲ့သို့ စပိန်တို့အပေါ် ရေကြောင်းတိုက်ပွဲများ အောင်မြင်ခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ကျော်ကြားသော်လည်း၊ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက ကုန်းတွင်းနှင့် ပင်လယ်ပြင်ရှိ စစ်ရေးဆိုင်ရာ ရှုံးနိမ့်မှုများကို ထောက်ပြကြသည်။ အိုင်ယာလန်တွင် အဲလိဇဘက်၏ စစ်တပ်များသည် နောက်ဆုံး၌ အောင်ပွဲခံနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းတို့၏ ရက်စက်လှသော နည်းဗျူဟာများသည် သူမ၏ မှတ်တမ်းကို အမည်းစက် ထင်ကျန်စေခဲ့သည်။ စပိန်နှင့် ဟက်ဘ်စဘတ်မင်းဆက်ကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်သည့် ပရိုတက်စတင့်နိုင်ငံများ၏ ရဲစွမ်းသတ္တိရှိသော ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူတစ်ဦးအဖြစ် မြင်မည့်အစား၊ သူမ၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒများတွင် အလွန်အမင်း သတိကြီးသူတစ်ဦးအဖြစ်သာ ပိုမိုသတ်မှတ်ကြသည်။ သူမသည် ပြည်ပရှိ ပရိုတက်စတင့်များထံသို့ အကန့်အသတ်ရှိသော အကူအညီများကိုသာ ပေးအပ်ခဲ့ပြီး၊ ပြည်ပတွင် ထိရောက်သော စွမ်းဆောင်ရည်ပြနိုင်ရန် သူမ၏ စစ်သေနာပတိများအား ရန်ပုံငွေများ ထောက်ပံ့ပေးရန် ပျက်ကွက်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် အမျိုးသားရေး လက္ခဏာတစ်ရပ်ကို ပုံဖော်ထုဆစ်ရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေခဲ့ပြီး ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သော အင်္ဂလန်အသင်းတော်ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် သူမအား ပရိုတက်စတင့် သူရဲကောင်းမအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့ကြသူများသည် အင်္ဂလန်အသင်းတော်အတွင်းမှ ကက်သလစ်အယူအဆ နောက်ခံရှိသော ကျင့်ထုံးအားလုံးကို ပယ်ဖျက်ရန် သူမ ငြင်းဆန်ခဲ့ခြင်းကိုမူ လျစ်လျူရှုခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းပညာရှင်များက ထောက်ပြသည်မှာ သူမ၏ ခေတ်ကာလတွင် တင်းကျပ်သော ပရိုတက်စတင့်များက ၁၅၅၉ ခုနှစ် ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှုနှင့် ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု ညီညွတ်မျှတရေး ဥပဒေများကို အပေးအယူလုပ်မှုတစ်ခု (သို့မဟုတ် လျှော့ပေါ့မှုတစ်ခု) အဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ အမှန်စင်စစ်အားဖြင့် အဲလိဇဘက်သည် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုဆိုသည်မှာ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်တစ်ခုသာဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ပြီး၊ ဖရန်စစ် ဘေကွန် တင်စားပြောဆိုခဲ့သကဲ့သို့ ''"လူသားတို့၏ နှလုံးသားများနှင့် လျှို့ဝှက်သော အတွေးအခေါ်များကို ပြတင်းပေါက်ဖွင့်၍ လှန်လှောကြည့်ရှုရန်"'' မလိုလားခဲ့ပေ။ အဲလိဇဘက်သည် ကာကွယ်ရေးစစ် အသွင်ဆောင်သော နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒကို အများအားဖြင့် ကျင့်သုံးခဲ့သော်လည်း၊ သူမ၏ နန်းသက်သည် ပြည်ပတွင် အင်္ဂလန်၏ အဆင့်အတန်းကို မြင့်မားစေခဲ့သည်။ ''"သူမသည် အမျိုးသမီးတစ်ဦးမျှသာ ဖြစ်သည်၊ ကျွန်းတစ်ကျွန်း၏ ထက်ဝက်ကိုသာ စိုးစံသည့် သခင်မ ဖြစ်သည်၊ သို့သော်ငြားလည်း သူမသည် မိမိကိုယ်ကို စပိန်၊ ပြင်သစ်၊ အင်ပါယာနှင့် လူတိုင်းက ကြောက်ရွံ့ရအောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်"'' ဟု ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး စစ်တပ်စ် ၅ က အံ့သြချီးကျူးခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်၏ လက်အောက်တွင် ခရစ်ယာန်ကမ္ဘာကြီး အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ကွဲပြားသွားချိန်၌ နိုင်ငံတော်သည် ကိုယ်ပိုင်ယုံကြည်မှုအသစ်နှင့် အချုပ်အခြာအာဏာဆိုင်ရာ ခံယူချက်အသစ်ကို ရရှိခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် မင်းတစ်ပါးအနေဖြင့် ပြည်သူလူထု၏ သဘောတူညီမှု ဖြင့်သာ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရသည်ဟူသောအချက်ကို ပထမဆုံး အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည့် တူဒါမင်းဆက် ဘုရင်မ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သူမသည် လွှတ်တော်၊ ထို့ပြင် သူမအား အမှန်တရားကို ပြောဝံ့ပြီး ယုံကြည်စိတ်ချရသည့် အကြံပေးများနှင့်သာ အမြဲတမ်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည် - ယင်းသည် သူမ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသည့် စတူးဝပ်မင်းဆက် ဘုရင်များ မလိုက်နာနိုင်ခဲ့သော အုပ်ချုပ်ရေး ပုံစံမျိုး ဖြစ်သည်။ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက သူမကို ကံကောင်းသူတစ်ဦးဟု ခေါ်ဆိုကြသော်လည်း၊ သူမကိုယ်တိုင်ကမူ ဘုရားသခင်က သူမအား စောင့်ရှောက်နေသည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။ မိမိကိုယ်ကို '''"အင်္ဂလိပ်စစ်စစ်"''' ဖြစ်ရခြင်းကို ဂုဏ်ယူလျက်၊ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အုပ်ချုပ်မှု အောင်မြင်ရန်အတွက် ဘုရားသခင်အပေါ်၌လည်းကောင်း၊ ရိုးသားသော အကြံဉာဏ်များအပေါ်၌လည်းကောင်း၊ သူမ၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူများ၏ ချစ်ခြင်းမေတ္တာအပေါ်၌လည်းကောင်း ယုံကြည်အားကိုးခဲ့သည်။ ဆုတောင်းစာတစ်စောင်တွင် သူမက ဘုရားသခင်ထံ ဤသို့ ကျေးဇူးတော် ချီးမွမ်းခဲ့သည် -<blockquote>'''"[ကျွန်ုပ်၏ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ] ဘုရင်များနှင့် နိုင်ငံအားလုံးနီးပါးတွင် ပြင်းထန်သော နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုများနှင့်အတူ စစ်ပွဲများနှင့် ပုန်ကန်မှုများကြောင့် သောကရောက်နေကြရချိန်၌၊ ကျွန်ုပ်၏ နန်းစံသက်သည် ငြိမ်းချမ်းခဲ့ပြီး ကျွန်ုပ်၏ တိုင်းနိုင်ငံသည် ကိုယ်တော်၏ ဒုက္ခရောက်နေသော အသင်းတော်အတွက် ခိုလှုံရာ ဖြစ်ခဲ့ရပါသည်၊ ကျွန်ုပ်၏ ပြည်သူများ၏ ချစ်ခြင်းမေတ္တာသည်လည်း ခိုင်မာထင်ရှားခဲ့ပြီး ကျွန်ုပ်၏ ရန်သူများ၏ ကြံစည်မှုမှန်သမျှမှာလည်း ပျက်ပြားခဲ့ရပါပြီ'''။"</blockquote>'''ရည်ရွယ်ချက်၊ သမိုင်းကြောင်းစိတ်ဝင်စားသူများ၊ youtube တွင် သမိုင်းကြောင်းပြောကြသူများအတွက် ပထမမြောက်အဲလိဇဘက် ဘုရင်မကြီးနှင့် တူဒါမင်းဆက်များကို ဆက်လက်ပုံဖော်ရေးသားပေးရခြင်းသာဖြစ်ပါသည်။ မူရင်းပုံဖော်ရေးသားသူ၏ စာများ၊ content များ၊ template များအား ထပ်မံဖြည့်စွက်ဖော်ပြလိုက်ခြင်းသာဖြစ်ပါသည်။ ဘာသာပြန်ဆိုသည့်အခါ မြန်မာမှုပြုရသည့်အတွက် အချို့စာလုံးများ အင်္ဂလိပ်အသံထွက်နှင့် မတူပါက နားလည်ခွင့်လွှတ်ပေးရန် တောင်းပန်အပ်ပါသည်။ ရေးသားခြင်းအား ဖတ်ရှုပြီး နားလည်လျှင်ပဲ ဘာသာပြန်သူ စိတ်ကျေနပ်ရသည့်ပီတိဖြစ်ရခြင်းသာ။''' ==ကိုးကားချက်များ== {{Reflist}} {{Lifetime|၁၅၃၃|၁၆၀၃|}} [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် အမျိုးသမီး ကဗျာဆရာများ]] c6rvxtieefnl1x3buyrytzbm45a10eu 1055688 1055629 2026-09-29T04:48:43Z I'm Rinn 148432 /* ကိုးကားချက်များ */ 1055688 wikitext text/x-wiki {{cleanup|date=24 Jul 2021}} {{Infobox royalty | name = ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး | image=Darnley_stage_3.jpg |caption=The "Darnley Portrait" of Elizabeth I (c.&nbsp;1575) | succession = အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန် ဘုရင်မ | reign = ၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈&nbsp;– <br>၂၄ မတ် ၁၆၀၃ | coronation = ၁၅ ဇန်နဝါရီ ၁၅၅၉ | predecessor = [[ပထမမြောက် မေရီဘုရင်မ]] နှင့် ဖိလစ် | pre-type = ရှေးနန်းစံခဲ့သည့်ဘုရင်မ | successor = [[ပထမမြောက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်]] | house = တူဒါ | father= [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး|အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်]] |mother=အန်းဘိုလင်း | birth_date= ၇ စက်တင်ဘာ ၁၅၃၃ |birth_place=ပလက်စန်တီးယားနန်းတော်၊ ဂရင်းနစ်၊ အင်္ဂလန် | death_date={{death date and age|1603|3|24|1533|9|7|df=y}} |နတ်ရွာစံသည့်နေရာ= ရစ်ခ်ျမွန်နန်းတော်, ဆာရေးနယ်, အင်္ဂလန်ပြည် |အလောင်းတော် မြေကျသည့်ရက်=<br />၂၈ ဧပြီ ၁၆၀၃<br />[[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]] |မြုပ်နှံသည့်နေရာ = ဝက်စ်မင်စတာ ဘုရားကျောင်း | လက်မှတ် = Autograph of Elizabeth I of England.svg | ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု = အင်ဂလီကန်ခရစ်ယာန် |burial_place=၂၈ ဧပြီ ၁၆၀၃<br />[[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]]<br />|religion=အင်ဂလီကာနင်ဆန်|signature=Autograph_of_Elizabeth_I_of_England.svg}} '''ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မ''' (၁၅၃၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၇ ရက် – ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ် ၂၄ ရက်) သည် ၁၅၅၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက်မှစ၍ ၁၆၀၃ ခုနှစ် သူမ ကွယ်လွန်သည်အထိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံနှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်မ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမသည် တူဒါမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးနှင့် သက်တမ်းအရှည်ဆုံး စိုးစံခဲ့သော ဘုရင်မလည်း ဖြစ်သည်။ ဖြစ်ရပ်ဆန်းကြယ်မှုများ ပြည့်နှက်နေသော သူမ၏ ထီးနန်းစိုးစံမှုနှင့် သိုင်းဝိုင်းမှု၊ သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအပေါ် သက်ရောက်မှုတို့ကြောင့် "[[အယ်လီဇဘက်ခေတ်|အဲလိဇဘက်ခေတ်]]" ဟု အမည်တွင်စေခဲ့သည်။ '''အဲလိဇဘက်''' သည် [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]]နှင့် သူ၏ ဒုတိယမြောက် ဇနီးဖြစ်သူ အန်းဘိုလင်း တို့မှ ထွန်းကားပြီး အဖတ်တင်ကျန်ရစ်ခဲ့သော တစ်ဦးတည်းသော သမီးတော် ဖြစ်ပါသည်။ အဲလိဇဘက် အသက် နှစ်နှစ် အရွယ်တွင် သူမ၏ မိဘများ၏ ထိမ်းမြားမှုကို ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး၊ မိခင်ဖြစ်သူမှာ ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရကာ အဲလိဇဘက်ကိုလည်း တရားမဝင် သားသမီး အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ သို့သော် သူမ အသက် ၁ဝ နှစ် အရွယ်တွင် ဟင်နရီက သူမအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် ရှိသူများ စာရင်းတွင် ပြန်လည် ထည့်သွင်းပေးခဲ့သည်။ ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ မောင်ငယ် ဖြစ်သူ အက်ဒွပ် ၆ က ၁၅၅၃ ခုနှစ် သူကွယ်လွန်ချိန်အထိ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ အက်ဒွပ် ၆ သည် ကွယ်လွန်ခါနီးတွင် တည်ဆဲဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို ဆန့်ကျင်ပြီး ၎င်း၏ အမတော်နှစ်ဦး ဖြစ်သော မေရီ နှင့် အဲလိဇဘက် တို့၏ ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် အခွင့်အရေးများကို လျစ်လျူရှုကာ၊ ပရိုတက်စတင့် ဘာသာဝင် ဝမ်းကွဲညီမဖြစ်သူ လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး ထံသို့ ထီးနန်းလွှဲအပ်ကြောင်း သေတမ်းစာ ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် အက်ဒွပ်၏ သေတမ်းစာမှာ လျင်မြန်စွာပင် ပယ်ဖျက်ခြင်း ခံခဲ့ရပြီး၊ ကက်သလစ် ဘာသာဝင် ဖြစ်သူ မေရီ ၁ က ဂျိန်းကို နန်းချ၍ ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မေရီ ဘုရင်မ စိုးစံစဉ် ကာလအတွင်း အဲလိဇဘက်သည် ပရိုတက်စတင့် သူပုန်များကို ထောက်ခံအားပေးသည်ဟူသော သံသယဖြင့် တစ်နှစ်နီးပါးခန့် အကျဉ်းချ ခံခဲ့ရသည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် မေရီ ၁ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အဲလိဇဘက် သည် ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပြီး ကောင်းမွန်သော အကြံပေးချက်များကို ရယူကာ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရန် ခြေလှမ်းစတင်ခဲ့သည်။ သူမသည် ဝီလျံ ဆီစီလ် ဦးဆောင်သော ယုံကြည်စိတ်ချရသည့် အကြံပေးအဖွဲ့အပေါ် များစွာ မှီခိုခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် ဆီစီလ်ကို ဘာရွန် နယ်စားကြီး အဖြစ် သူကောင်းပြုခဲ့သည်။ ဘုရင်မအဖြစ် သူမ၏ ပထမဆုံး လုပ်ဆောင်ချက်များထဲမှ တစ်ခုမှာ အင်္ဂလန်အသင်းတော် (အင်္ဂလိပ် ခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်း) ကို တည်ထောင်ခြင်း ဖြစ်ပြီး သူမကိုယ်တိုင် ထိုအသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံး အုပ်ချုပ်သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ စီမံဆောင်ရွက်မှုသည် နောက်ပိုင်းတွင် "'''အဲလိဇဘက်ခေတ် ဘာသာရေး ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှု'''" ဟု အမည်တွင်ခဲ့ပြီး ယနေ့ခေတ် '''အင်္ဂလန် အသင်းတော်'''အဖြစ်သို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်အနေဖြင့် အိမ်ထောင်ပြုပြီး ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူ မွေးဖွားလိမ့်မည်ဟု လူအများက မျှော်လင့်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ လူပျိုတော်များစွာနှင့် စကားကမ်းလှမ်းမှုများ ရှိခဲ့လင့်ကစား သူမသည် မည်သည့်အခါမျှ အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် သူမကို တစ်ခါတစ်ရံ '''"အပျိုစင် ဘုရင်မ"''' ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ သူမ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင် ဂျိမ်း ၆ ဖြစ်သော သူမ၏ သွေးချင်းစပ်ဝမ်းကွဲ တူတော် စပ်သူက ထီးနန်း ဆက်ခံခဲ့သည်။ အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းတွင် အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ဖခင်နှင့် မောင်နှမများထက် ပိုမို ညှင်သာပျော့ပျောင်း အလယ်အလတ်ကျသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဆောင်ပုဒ်တစ်ခုမှာ ('''<nowiki/>'ငါ မြင်သော်လည်း နှုတ်ဆိတ်နေမည်'''') ဟု ဖြစ်သည်။ ဘာသာရေးတွင်လည်း သူမသည် အတော်အတန် သည်းခံခွင့်လွှတ်တတ်ပြီး စနစ်တကျ နှိပ်ကွပ်ညှဉ်းပန်းမှုများကို ရှောင်ရှားခဲ့သည်။ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးက သူမအား တရားမဝင် သားသမီးအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီးနောက် (၎င်းကြေညာချက်သည် သီအိုရီအရ အင်္ဂလိပ် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို ဘုရင်မအပေါ် သစ္စာစောင့်သိရမည့် တာဝန်မှ ကင်းလွတ်စေခဲ့သည်) သူမ၏ အသက်ကို ရန်ရှာသည့် လုပ်ကြံမှု အကြံအစည်များစွာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် မောင်းနှင်သော သူမ၏ ဝန်ကြီးများ၏ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေး အဖွဲ့၏ အကူအညီဖြင့် ထိုလုပ်ကြံမှု အားလုံးကို နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် နိုင်ငံခြားရေး ကိစ္စရပ်များတွင် သတိကြီးစွာ ထားခဲ့ပြီး၊ ထိုခေတ်က အင်အားကြီး နိုင်ငံများဖြစ်သည့် ပြင်သစ်နှင့် စပိန်တို့အကြား ဗျူဟာမြောက် ကစားကွက် ရွှေ့ခဲ့သည်။ သူမသည် နယ်သာလန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့တွင် ထိရောက်မှုမရှိဘဲ ရိက္ခာနှင့် အင်အား မပြည့်စုံသော စစ်ဆင်ရေး အနည်းငယ်ကို စိတ်ပါလက်ပါ မရှိလှဘဲ ကူညီထောက်ပံ့ခဲ့သည်။ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်များ အလယ်ပိုင်းသို့ ရောက်သောအခါ အင်္ဂလန်သည် စပိန်နှင့် စစ်ဖြစ်ပွားရန် မလွှဲမရှောင်သာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူမ အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အပျိုစင်ဘဝကြောင့် ပိုမို ချီးကျူးဂုဏ်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထိုခေတ်ကာလ၏ ပုံတူပန်းချီများ၊ ခမ်းနားသော ပွဲလမ်းသဘင်များနှင့် စာပေများတွင် သူမအား အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုကြသည့် ဂိုဏ်းဂဏဆန်သော ဝါဒ တစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ '''[[အယ်လီဇဘက်ခေတ်|အဲလိဇဘက်ခေတ်]]'''သည် ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား နှင့် ခရစ္စတိုဖာ မာလို တို့ကဲ့သို့သော ပြဇာတ်ရေးဆရာများ ဦးဆောင်သည့် အင်္ဂလိပ် ပြဇာတ်လောက ထွန်းကားမှု၊ ဖရန်စစ် ဒရိတ် နှင့် ဝေါ်လ်တာ ရာလေတို့ကဲ့သို့သော အင်္ဂလိပ် ရေကြောင်း စွန့်စားရှာဖွေသူများ၏ စွမ်းဆောင်ရည်၊ နှင့် [[စပိန်ရေတပ်ကြီး|စပိန် ရေတပ်ကြီး]] ကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ကျော်ကြားလှသည်။ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက အဲလိဇဘက်ကို ဒေါသကြီးပြီး တစ်ခါတစ်ရံ ဝေခွဲမရဖြစ်တတ်သည့်၊ သူမ ရသင့်ရထိုက်သည်ထက် ပို၍ ကံကောင်းမှုကို ခံစားခဲ့ရသော အုပ်ချုပ်သူတစ်ဦးအဖြစ် ပုံဖော်ကြသည်။ သူမ နန်းသက် ကုန်ဆုံးခါနီးတွင်မူ စီးပွားရေးနှင့် စစ်ရေး ပြဿနာများ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ဘုရင်မ၏ လူထုထောက်ခံမှု လျော့နည်းသွားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အစိုးရစနစ်မှာ ယိုင်နဲ့နဲ့ ဖြစ်ပြီး အကန့်အသတ် ရှိနေသည့် ခေတ်ကာလ၊ အိမ်နီးနားချင်း နိုင်ငံများမှ ဘုရင်များသည် ၎င်းတို့၏ ရာထူးပလ္လင်ကို ခြိမ်းခြောက်နေသည့် ပြည်တွင်းရေး ပြဿနာများနှင့် ဘာသာရေး ပြည်တွင်းစစ်များကို ရင်ဆိုင်နေရချိန်တွင် အဲလိဇဘက်သည် ညှို့ဓာတ်ပြင်းပြသော ပြည်သူ့ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဇွဲနပဲကြီးစွာ ရှင်သန် ကျော်ဖြတ်နိုင်သူအဖြစ်လည်းကောင်း အသိအမှတ်ပြုခံရသည်။ သူမ၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ မောင်နှမများ၏ တိုတောင်းပြီး ပျက်စီးဆိုးရွားလှသော နန်းသက်များပြီးနောက်၊ သူမ၏ '''နန်းသက် ၄၄ နှစ်တာ ကာလသည်''' တိုင်းနိုင်ငံအတွက် ကြိုဆိုအပ်သော တည်ငြိမ်မှုကို ပေးစွမ်းနိုင်ခဲ့ပြီး အမျိုးသားရေး လက္ခဏာ စိတ်ဓာတ်ကို ပုံဖော်ထုဆစ်ရာတွင် အထောက်အကူ ဖြစ်စေခဲ့သည်။ == ငယ်စဉ်ဘဝ == === ကလေးငယ်ဘဝ === အဲလိဇဘက်ကို ၁၅၃၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ဂရင်းနစ် နန်းတော်၌ ဖွားမြင်ခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ အဖွားများဖြစ်ကြသော အဲလိဇဘက် အော့ဖ် ယော့ခ် နှင့် လေဒီ အဲလိဇဘက် ဟောင်းဝပ်တို့ကို အစွဲပြု၍ အမည်မှည့်ခေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူမသည် အင်္ဂလန်ဘုရင် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ တရားဝင် ထိမ်းမြားလက်ထပ်မှုမှ မွေးဖွားပြီး မွေးကင်းစအရွယ်ကို ကျော်လွန်ကာ ရှင်သန်နိုင်ခဲ့သည့် ဒုတိယမြောက် သမီးတော် ဖြစ်သည်။ သူမ၏ မိခင်မှာ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ ဒုတိယမြောက် ဇနီးဖြစ်သူ အန်း ဘိုလင်း ဖြစ်သည်။ မွေးဖွားချိန်တွင် အဲလိဇဘက်သည် အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံရန် အနီးစပ်ဆုံး အခွင့်အရေးရှိသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ အစ်မတော်စပ်သူ မေရီသည် ဟင်နရီက သားရတနာထွန်းကားပြီး တူဒါမင်းဆက်ကို ဆက်ခံနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အန်းနှင့် လက်ထပ်ရန်အတွက် မေရီ၏ မိခင်ဖြစ်သူ ကတ်သရင်း အော့ဖ် အရဂွန် နှင့် လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ခဲ့စဉ်ကတည်းက တရားဝင် ထီးနန်းဆက်ခံသူ အဆင့်အတန်း ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်ကို စက်တင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ခရစ်စတီယာန်နှစ်ခြင်းမင်္ဂလာ ပေးခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ နှစ်ခြင်းပေးသည့်မိဘများ မှာ ကန်တာဘာရီ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး သောမတ်စ် ခရန်မာ ၊ အိတ်ဇီတာ နယ်စားကြီး ဟင်နရီ ကော်တနေး နော်ဖော့ခ် နယ်စားကတော် အဲလိဇဘက် စတက်ဖို့ဒ်နှင့် ဒေါဆက် နယ်စားကတော်ကြီး မာဂရက် ဝေါ့တန် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအခမ်းအနားတွင် မွေးကင်းစ သမီးတော်လေး၏ အပေါ်မှ ကမ္ပည်းမျက်နှာကြက် ကို သူမ၏ ဦးလေးဖြစ်သူ ရော့ခ်ျဖို့ဒ် မြို့စား ဖိလစ် ဂျော့ခ်ျ ဘိုလင်း ၊ စလီးဖို့ဒ်မှ ဟာစီ နယ်စားကြီး ဂျွန် ဟာစီ၊ လော့ဒ် သောမတ်စ် ဟောင်းဝပ် နှင့် အက်ဖင်ဂမ်မှ ဟောင်းဝပ် နယ်စားကြီး ဝီလျံ ဟောင်းဝပ် တို့က ပင့်ဆောင်ပေးခဲ့ကြသည်။ ၁၅၃၆ ခုနှစ် မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် သူမ၏ မိခင် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံရချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် အသက် နှစ်နှစ်နှင့် ရှစ်လသား အရွယ်သာ ရှိပါသေးသည်၊ ယင်းမှာ ကတ်သရင်း အော့ဖ် အရဂွန် သဘာဝအတိုင်း ကွယ်လွန်ပြီး လေးလအကြာတွင် ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ အဲလိဇဘက်ကို တရားမဝင် သားသမီးအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး တော်ဝင်ထီးနန်း ဆက်ခံခွင့် အဆင့်အတန်းကိုလည်း ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ အန်း ဘိုလင်းကို ကွပ်မျက်ပြီး ၁၁ ရက်အကြာတွင် ဟင်နရီသည် ဂျိန်း ဆေးမွား နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်မ ဂျိန်းသည် နောက်တစ်နှစ်တွင် ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူအဖြစ် ငြင်းခုံရန်မရှိသည့် သားတော် အက်ဒွပ် ကို ဖွားမြင်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကို သူမ၏ မောင်ငယ်နှင့်အတူ တစ်အိမ်တော်တည်း၌ ထားရှိခဲ့ပြီး၊ မောင်ငယ်၏ ခရစ်စတီယာန် နှစ်ခြင်းမင်္ဂလာ အခမ်းအနားတွင် သူမက ဝတ်လဲတော်ကို ပင့်ဆောင်ပေးခဲ့ရသည်။ == ပညာရေး == အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံး အထိန်းတော် ဖြစ်သူ မာဂရက် ဘရိုင်ယန် က သူမသည် "ကျွန်ုပ်၏ တစ်သက်တာတွင် ကြုံဖူးသမျှ ကလေးများထဲ၌ အလိမ္မာဆုံးနှင့် အနူးညံ့သိမ်မွေ့ဆုံး ဖြစ်သည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အိမ်ထောင်ပြုပြီးနောက် ကတ်သရင်း "ကတ်" အက်ရှ်လေ ဟု ပိုမိုလူသိများလာမည့် ကတ်သရင်း ချန်ပါနောင်း ကို ၁၅၃၇ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်၏ အထိန်းတော်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ သူမသည် ၁၅၆၅ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ အဲလိဇဘက်၏ မိတ်ဆွေစစ်အဖြစ် ရှိနေခဲ့သည်။ ချန်ပါနောင်းသည် အဲလိဇဘက်ကို '''ပြင်သစ်၊ ဒတ်ခ်ျ၊ အီတလီနှင့် စပိန်ဘာသာစကား လေးမျိုး''' သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ ၁၅၄၄ ခုနှစ်တွင် ဝီလျံ ဂရင်ဒယ် သူမ၏ ကျောင်းဆရာ ဖြစ်လာချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် အင်္ဂလိပ်၊ လက်တင်နှင့် အီတလီဘာသာစကားများကို ရေးသားနိုင်နေပြီ ဖြစ်သည်။ ပါရမီရှိပြီး ကျွမ်းကျင်သော ဆရာတစ်ဦးဖြစ်သည့် ဂရင်ဒယ်၏ လက်အောက်တွင် သူမသည် ပြင်သစ်နှင့် ဂရိဘာသာစကားများ၌လည်း ပိုမိုတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အသက် ၁၂ နှစ် အရွယ်တွင် သူမသည် မိထွေးဖြစ်သူ ကတ်သရင်း ပါရ် ၏ ဘာသာရေးစာပေဖြစ်သော ဝတ်ပြုဆုတောင်းသူများ သို့ တရားတောင်းသူများကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာမှ '''အီတလီ၊ လက်တင်၊ ပြင်သစ်ဘာသာစကားများသို့ ပြန်ဆိုနိုင်ခဲ့ပြီး''' ထိုဘာသာပြန်ကို သူမ၏ ဖခင်ဖြစ်သူထံ နှစ်သစ်ကူးလက်ဆောင်အဖြစ် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဆယ်ကျော်သက်အရွယ်မှစ၍ တစ်သက်တာလုံးတွင် စီစီရို ၏ ပရိုမာဆယ်လို၊ ဗိုအီးသီးယပ်စ် ၏ De Consolatione Philosphiae ၊ ပလူးတပ်ခ် ၏ ကျမ်းတစ်စောင်နှင့် တက်စီတပ်စ် ၏ အန်နယ်လ် အပါအဝင် ရှေးဟောင်း ဂန္ထဝင်စာဆိုများစွာ၏ လက်တင်နှင့် ဂရိဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာပေများကို ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သည်။ လမ်းဘတ် နန်းတော် စာကြည့်တိုက် မှ တွေ့ရှိရသည့် တက်စီတပ်စ်၏ ဘာသာပြန်စာမူတစ်ခုမှာ စောစောပိုင်း ခေတ်သစ်ကာလမှ ယနေ့တိုင် အဖတ်တင်ကျန်ရစ်သည့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန် စာမူလေးခုအနက် တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ လက်ရေးနှင့် စာရွက်ကို အသေးစိတ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီးနောက် ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ထိုစာမူမှာ အဲလိဇဘက်ကိုယ်တိုင် ပြန်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်'''။''' ၁၅၄၈ ခုနှစ်တွင် ဂရင်ဒယ် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ မောင်ငယ် အက်ဒွပ်၏ ဆရာဖြစ်သူ ရော်ဂျာ အက်စ်ကမ် ထံတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ သူသည် ပညာသင်ကြားခြင်းမှာ စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းရမည်ဟု ယုံကြည်သည့် စာနာနားလည်မှုရှိသော ဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ကျောင်းပညာရေးနှင့် ဉာဏ်ရည်ထက်မြက်မှုတို့နှင့် ပတ်သက်၍ လက်ရှိသိရှိထားသော အချက်အလက်အများစုမှာ အက်စ်ကမ်၏ မှတ်တမ်းများမှ ရရှိခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် သူမ၏ တရားဝင် ပညာသင်ကြားမှု ပြီးဆုံးချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ မျိုးဆက်တွင် ဗဟုသုတ အစုံလင်ဆုံးနှင့် ပညာအတတ်ဆုံး အမျိုးသမီးများထဲမှ တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဘဝနောက်ဆုံးအချိန်တွင် အထက်ပါ ဘာသာစကားများအပြင် ဝေလ ၊ ကောနစ်ရှ် ၊ စကော့တလန် နှင့် အိုင်ယာလန်ဘာသာစကားများကိုပါ ပြောဆိုနိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် ဗင်းနစ်သံအမတ်က သူမသည် "ထိုဘာသာစကားများကို ကျွမ်းကျင်ပိုင်နိုင်စွာ တတ်မြောက်ထားသဖြင့် ဘာသာစကားတစ်ခုစီတိုင်းမှာ သူမ၏ မိခင်ဘာသာစကားကဲ့သို့ပင် ထင်မှတ်ရသည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် မာ့ခ် စတွိုင်းလ် က သူမအား ကောနစ်ရှ်ဘာသာစကားကို လျှို့ဝှက်ကောင်စီ၏ တော်ဝင်အိပ်ဆောင်ထိန်းနှင့် နောက်ပိုင်းတွင် ဘဏ္ဍာတိုက်ဝန်ကြီး ဖြစ်လာသူ ဝီလျံ ကီလီဂရူး က သင်ကြားပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သုံးသပ်ထားသည်။ ထို့အပြင် အဲလိဇဘက်သည် ဖွတ်ကြိုးတပ် စန္ဒယား နှင့် လုဒ်စောဒေါင်း တို့ကို တီးခတ်နိုင်သည့် '''ကျွမ်းကျင်သော ဂီတပညာရှင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်''' (ဖိလစ် ဗန် ဝိုင်လ်ဒါ က ဂီတသင်ကြားပေးခဲ့သည်)။ အဲလိဇဘက်သည် မူလီနာ စာအုပ် တွင် ယနေ့တိုင် ကျန်ရစ်နေဆဲဖြစ်သော သောမတ်စ် တဲလစ် ၏ စောစောပိုင်း ကီးဘုတ်တေးသီချင်းများကို ငယ်စဉ်ကတည်းက တီးခတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ == ဆယ်ကျော်သက်ဘဝ == ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး|အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]] ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး အဲလိဇဘက်၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ မောင်ငယ် ဖြစ်သူ အက်ဒွပ် ၆ သည် အသက် ကိုးနှစ် အရွယ်တွင် ဘုရင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဟင်နရီ၏ မုဆိုးမ ဖြစ်သူ ကတ်သရင်း ပါရ် သည် မကြာမီမှာပင် ဆူဒလေမှ ဆေးမိုး နယ်စားကြီး သောမတ်စ် ဆေးမွား (ဆူဒီလေးမြို့စားဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ)နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူသည် ဘုရင် အက်ဒွပ် ၆ ၏ ဦးလေး ဖြစ်ပြီး တိုင်းပြည်ကို ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲရသူ ဖြစ်သည့် ဆမ်းမားဆက် နယ်စားကြီး အက်ဒဝပ် ဆေးမွား (ဆိုမားဆပ်နယ်စား) ၏ ညီလည်း ဖြစ်သည်။ ထိုဇနီးမောင်နှံသည် အဲလိဇဘက်ကို ချယ်လ်ဆီး ရှိ ၎င်းတို့၏ အိမ်ထောင်စုထဲသို့ ခေါ်ယူ စောင့်ရှောက်ခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် အဲလိဇဘက်သည် စိတ်ဒဏ်ရာရဖွယ် အခြေအနေတစ်ခုနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး ယင်းက သူမ၏ တစ်သက်တာလုံးအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်ဟု အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက ယုံကြည်ကြသည်။ သောမတ်စ် ဆေးမွားသည် အသက် ၁၄ နှစ် အရွယ်သာ ရှိသေးသော အဲလိဇဘက်ကို အိပ်ယာဝင်ဝတ်ရုံ ဝတ်ဆင်၍ သူမ၏ အိပ်ခန်းထဲသို့ ဝင်ရောက်ခြင်း၊ ယားယံအောင် လုပ်ခြင်းနှင့် တင်ပါးကို ရိုက်ပုတ်ခြင်း အပါအဝင် ကြမ်းတမ်းစွာ စနောက်ကျီစယ်ခြင်းများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူ၏ မလိုလားအပ်သော နံနက်ခင်း လာရောက်မှုများကို ရှောင်ရှားရန်အတွက် မနက်စောစော ထလေ့ရှိပြီး မိမိကိုယ်ကို အစေခံမိန်းကလေးများဖြင့် ဝန်းရံထားခဲ့သည်။ ကတ်သရင်း ပါရ်သည် သူမ၏ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ မလျော်ကန်သော အပြုအမူများနှင့် ပတ်သက်၍ ခင်ပွန်းကို ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းမည့်အစား ယင်းအပြုအမူများတွင် အတူတူ ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့သည်။ သူမသည် အဲလိဇဘက်ကို ယားယံအောင်လုပ်သည့် ကိစ္စတွင် ခင်ပွန်းဖြစ်သူနှင့်အတူ နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် လိုက်ပါလုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး တစ်ကြိမ်တွင်မူ ခင်ပွန်းဖြစ်သူက အဲလိဇဘက်၏ ဂါဝန်အမည်းရောင်ကို "အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ဖြစ်အောင်" ဖြတ်တောက်ပစ်နေစဉ် သူမကို ဖမ်းချုပ်ပေးထားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ကတ်သရင်း ပါရ်သည် ထိုနှစ်ဦး ဖက်လဲတကင်း ဖြစ်နေသည်ကို လူမိသွားပြီးနောက်တွင်မူ ထိုအခြေအနေကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၈ ခုနှစ် မေလတွင် အဲလိဇဘက်ကို အဝေးသို့ ပို့ဆောင်လိုက်ပါသည်။ သို့သော်လည်း သောမတ်စ် ဆေးမွားသည် တော်ဝင်မိသားစုကို ထိန်းချုပ်ရန် ဆက်လက် ကြံစည်နေခဲ့ပြီး မိမိကိုယ်ကို ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ကိုယ်ရံတော်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ၁၅၄၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် ကတ်သရင်း ပါရ် ကလေးမီးဖွားပြီးနောက် ကွယ်လွန်သွားသောအခါ သူသည် အဲလိဇဘက်ကို လက်ထပ်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် သူမအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှုများကို ပြန်လည် ပြသလာခဲ့သည်။ ဆေးမွားကို သဘောကျသည့် အဲလိဇဘက်၏ အထိန်းတော် ကတ် အက်ရှ်လေသည် အဲလိဇဘက်အား သူ့ကို ခင်ပွန်းအဖြစ် လက်ခံရန် ဖြောင်းဖျခဲ့သည်။ သူမသည် အဲလိဇဘက်ကို ဆေးမိုးထံ စာရေးရန်နှင့် "သူ၏ ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုတွင် နှစ်သိမ့်ပေးရန်" နားချခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်က သောမတ်စ်သည် မိထွေးဖြစ်သူ ကွယ်လွန်မှုအတွက် နှစ်သိမ့်မှု လိုအပ်လောက်အောင် ဝမ်းနည်းနေသူ မဟုတ်ကြောင်း ပြန်လည် ပြောကြားခဲ့သည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဆေးမွားသည် ၎င်း၏ အစ်ကိုဖြစ်သူ ဆမ်းမားဆက်ကို ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲသူ ရာထူးမှ ဖြုတ်ချရန် ကြံစည်ခြင်း၊ လေဒီ ဂျိန်း ဂရေးကို ဘုရင် အက်ဒွပ် ၆ နှင့် လက်ထပ်ပေးရန် ကြိုးစားခြင်းနှင့် အဲလိဇဘက်ကို မိမိ၏ ဇနီးအဖြစ် သိမ်းပိုက်ရန် ကြံစည်ခြင်းတို့ဖြင့် သံသယရှိသဖြင့် အဖမ်းခံရပြီး လန်ဒန်မျှော်စင် တွင် အကျဉ်းချခံခဲ့ရသည်။ ဟတ်ဖီးလ်ဒ် အိမ်တော် တွင် နေထိုင်နေသော အဲလိဇဘက်သည် မည်သည့်အရာကိုမျှ ဝန်ခံခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ သူမ၏ ခေါင်းမာမှုကြောင့် စစ်ဆေးမေးမြန်းသူ ရောဘတ် တာဝှစ် မှာ စိတ်ပျက်ခဲ့ရပြီး သူက "သူမတွင် အပြစ်ရှိကြောင်း သူမ၏ မျက်နှာကို ကြည့်ရုံဖြင့် ကျွန်ုပ် မြင်နိုင်ပါသည်" ဟု အစီရင်ခံခဲ့သည်။ သောမတ်စ် ဆေးမွားသည် ၁၅၄၉ ခုနှစ် မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ခေါင်းဖြတ် ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ == အမွေဆက်ခံရန် အလားအလာအရှိဆုံးသူ == အက်ဒွပ် ၆ သည် ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် အသက် ၁၅ နှစ် အရွယ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူ၏ သေတမ်းစာတွင် ၁၅၄၃ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းချက်ကို လျစ်လျူရှုကာ မေရီနှင့် အဲလိဇဘက် နှစ်ဦးစလုံးကို ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်မှ ဖယ်ထုတ်ခဲ့သည်။ ယင်းအစား အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ ညီမငယ်ဖြစ်သူ ပြင်သစ်ဘုရင်မ မေရီတူဒါ ၏ မြေးတော် လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး ကို ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ဂျိန်းကို လျှို့ဝှက်ကောင်စီက ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း သူမအပေါ် ထောက်ခံမှုများ လျင်မြန်စွာ ပြိုလဲသွားခဲ့ပြီး ကိုးရက်အကြာတွင် နန်းချခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၁၁၅၃ ခုနှစ် သြဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် မေရီသည် အောင်ပွဲခံလျက် လန်ဒန်မြို့ထဲသို့ မြင်းစီးဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး သူမ၏ ဘေးတွင် အဲလိဇဘက်လည်း ပါရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ညီအစ်မနှစ်ဦးကြားမှ ထိုသို့ စည်းလုံးညီညွတ်မှု ပြသခြင်းမှာ ရေရှည်မခံခဲ့ပေ။ မေရီသည် သဒ္ဓါထက်သန်သော ကက်သလစ်ဘာသာဝင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး အဲလိဇဘက် သင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သည့် ပရိုတက်စတင့် ယုံကြည်မှုကို ခြေမှုန်းရန် သန္နိဋ္ဌာန်ချထားကာ လူတိုင်း ကက်သလစ်ဝတ်ပြုပွဲတက်ရောက်ရန် အမိန့်ထုတ်ခဲ့ရာ အဲလိဇဘက်သည် အပေါ်ယံအားဖြင့် လိုက်နာဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ မေရီ၏ ကနဦး လူထုထောက်ခံမှုသည် ၁၅၅၄ ခုနှစ်တွင် ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ယင်းမှာ သူမက သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ ဧကရာဇ် ချားလ်စ် ၅ ၏ သားတော်ဖြစ်ပြီး ကက်သလစ်ဘာသာဝင်ဖြစ်သူ စပိန်နိုင်ငံမှ ဖိလစ် နှင့် လက်ထပ်ရန် အစီအစဉ်များကို ကြေညာခဲ့ချိန်တွင် ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းတွင် မကျေနပ်မှုများ လျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပြီး မေရီ၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများကို ဆန့်ကျင်သူများက အဲလိဇဘက်ကို ၎င်းတို့၏ အားကိုးရာ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် မျှော်လင့်ကြည့်ရှုခဲ့ကြသည်။ ၁၅၅၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီနှင့် ဖေဖော်ဝါရီလများတွင် ဝိုင်းယက်၏ သူပုန်ထမှုဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး မကြာမီမှာပင် နှိမ်နင်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်ကို အက်ရှ်ရစ်ဂျ် မှ နေပြည်တော် တရားရုံးသို့ ခေါ်ဆောင်လာပြီး သူပုန်ထမှုတွင် သူမ၏ အခန်းကဏ္ဍနှင့် ပတ်သက်၍ စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့ကာ မတ်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် သူမကို လန်ဒန်မျှော်စင် ၌ အကျဉ်းချခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က သူမတွင် အပြစ်မရှိကြောင်း ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်ပြောဆိုခဲ့သည်။ သူမသည် သူပုန်များနှင့် အတူတကွ ကြံစည်ခဲ့ခြင်း မရှိနိုင်သော်လည်း သူပုန်အချို့သည် သူမထံ ချဉ်းကပ်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။ မေရီ၏ အရင်းနှီးဆုံး ယုံကြည်စိတ်ချရသူ ဧကရာဇ် ချားလ်စ်၏ သံအမတ် ဆိုင်မွန် ရီနတ် က အဲလိဇဘက် သက်ရှိထင်ရှားရှိနေသရွေ့ မေရီ၏ ရာထူးပလ္လင်သည် မည်သည့်အခါမျှ ဘေးကင်းလိမ့်မည်မဟုတ်ကြောင်း အခြေအတင် ပြောဆိုခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော် အဓိပတိ စတီဖင် ဂါဒီနာက အဲလိဇဘက်ကို တရားစွဲဆို အပြစ်ပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သို့သော် ပထမဆုံး ပါဂျက်နယ်စားကြီး ဝီလျံ ပါဂျက် အပါအဝင် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်းရှိ အဲလိဇဘက်ကို ထောက်ခံသူများက သူမအပေါ် ခိုင်လုံသော သက်သေအထောက်အထား မရှိသည့်အတွက် သူမ၏ အသက်ကို ချမ်းသာပေးရန် မေရီကို ဖျောင်းဖျနိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းအစား မေလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် အဲလိဇဘက်ကို လန်ဒန်မျှော်စင်မှ ဝုဒ်စတော့ခ် နန်းတော် သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ထိုနေရာတွင် ဟင်နရီ ဘက်ဒင်ဖီးလ်ဒ်) ၏ ကြီးကြပ်မှုအောက်၌ တစ်နှစ်နီးပါးခန့် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ဖြတ်သန်းခဲ့ရသည်။ လမ်းခရီးတစ်လျှောက်တွင် လူအုပ်ကြီးက သူမကို ဝိုင်းဝန်းအားပေး ကြွေးကြော်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၅၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် မေရီ၏ ကိုယ်ဝန်ရှိသည်ဟု ယူဆရသည့် နောက်ဆုံးအခြေအနေများကို တက်ရောက်ရန် အဲလိဇဘက်ကို နန်းတော်သို့ ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့သည်။ အကယ်၍ မေရီနှင့် သူမ၏ ကလေးသာ သေဆုံးသွားပါက အဲလိဇဘက်သည် ဘုရင်မ ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သော်လည်း မေရီက ကျန်းမာသော ကလေးတစ်ဦး ဖွားမြင်ခဲ့လျှင်မူ အဲလိဇဘက် ဘုရင်မဖြစ်ရန် အခွင့်အရေးမှာ သိသိသာသာ လျော့နည်းသွားမည် ဖြစ်သည်။ မေရီတွင် ကိုယ်ဝန်မရှိကြောင်း ထင်ရှားလာသည့်အခါတွင်မူ သူမ ကလေးရနိုင်တော့မည်ဟု မည်သူမျှ မယုံကြည်ကြတော့ပေ။ ထို့ကြောင့် အဲလိဇဘက် ထီးနန်းဆက်ခံရန် သေချာသလောက် ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ၁၅၅၆ ခုနှစ်တွင် စပိန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည့် ဘုရင် ဖိလစ်သည် ထိုနိုင်ငံရေး လက်တွေ့အခြေအနေအသစ်ကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပြီး သူ၏ မိန်းမညီမ (မရီး) တော်စပ်သူနှင့် ရင်းနှီးအောင် ပေါင်းသင်းခဲ့သည်။ သူမသည် ပြင်သစ်တွင် ကြီးပြင်းခဲ့ပြီး ပြင်သစ်အိမ်ရှေ့စံ ဖရန်စစ်နှင့် စုလျားရစ်ပတ်ထားသည့် စကော့တလန်ဘုရင်မ မေရီထက်စာလျှင် ပိုမိုကောင်းမွန်သော မဟာမိတ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် သူ၏ ဇနီးဖြစ်သူ မေရီ ဖျားနာလာသောအခါ ဖိလစ်သည် အဲလိဇဘက်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးရန် ဖဲရီးယား နယ်စားကြီး ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဤတွေ့ဆုံမှုကို ၁၅၅၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သူမ ပြန်လည်နေထိုင်ခဲ့သည့် ဟတ်ဖီးလ်ဒ် အိမ်တော်၌ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အစိုးရအဖွဲ့အတွက် အစီအစဉ်များကို စတင် ရေးဆွဲနေပြီ ဖြစ်သည်။ မေရီသည် ၁၅၅၈ နိုဝင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် အဲလိဇဘက်ကို သူမ၏ ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပြီး နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် မေရီ ကွယ်လွန်သောအခါ အဲလိဇဘက်သည် ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == ထီးနန်းဆက်ခံခြင်း == အဲလိဇဘက်သည် အသက် ၂၅ နှစ် အရွယ်တွင် ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး မိမိအပေါ် သစ္စာခံရန် ဟတ်ဖီးလ်ဒ် သို့ ရောက်ရှိလာကြသော သူမ၏ အတိုင်ပင်ခံ ကောင်စီဝင်များနှင့် အခြား အဆင့်မြင့် မှူးမတ်မျိုးနွယ်များရှေ့တွင် သူမ၏ ရည်ရွယ်ချက်များကို ထုတ်ဖော် ကြေညာခဲ့သည်။ ၎င်းမိန့်ခွန်းသည် ဘုရင်တစ်ပါးတွင် "ရုပ်ခန္ဓာ နှစ်ပါး" (အုပ်ချုပ်သူ၏ သဘာဝ ရုပ်ခန္ဓာနှင့် နိုင်ငံရေး ရုပ်ခန္ဓာ) ရှိသည်ဟူသော အလယ်ခေတ် နိုင်ငံရေး ဘာသာရေး အယူအဆကို သူမ စတင် သုံးနှုန်းခဲ့သည့် ပထမဆုံးသော သမိုင်းမှတ်တမ်း ဖြစ်သည် -<blockquote>'''"အမတ်မင်းတို့... သဘာဝတရား၏ နိယာမအရ ကျွန်ုပ်သည် ကျွန်ုပ်၏ အစ်မတော်အတွက် ဝမ်းနည်းပူဆွေးရပါသည်၊ ကျွန်ုပ်အပေါ် ကျရောက်လာသော တာဝန်ဗာရီ ကြောင့်လည်း အံ့အားသင့် တုန်လှုပ်မိရပါသည်။ သို့သော်လည်း ကျွန်ုပ်သည် ဘုရားသခင်၏ ဖန်ဆင်းခံတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ကိုယ်တော်၏ စီမံခန့်ခွဲမှုကို နာခံရန် တာဝန်ရှိသည်ဟူသော အသိဖြင့် ထိုတာဝန်ကို ခံယူပါမည်။ ယခု ကျွန်ုပ်ထံ အပ်နှံထားသော ဤရာထူးအာဏာ၌ ဘုရားသခင်၏ ကောင်းကင်ဘုံ အလိုတော်ကို ဆောင်ရွက်မည့် အစေခံတစ်ဦး ဖြစ်လာနိုင်ရန် ကိုယ်တော်၏ ဂရုဏာတော် အကူအညီကို နှလုံးသားထဲမှ လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ တောင်းခံအပ်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်သည် သဘာဝအရ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုတည်းသာ ရှိသော လူသားတစ်ဦး ဖြစ်သော်လည်း ကိုယ်တော်၏ ခွင့်ပြုချက်အရ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရန် နိုင်ငံရေး ခန္ဓာကိုယ် (အချုပ်အခြာအာဏာ) ကို ဆောင်ထားသူ ဖြစ်သည်နှင့်အညီ... ကျွန်ုပ်၏ အုပ်ချုပ်မှု၊ သင်တို့၏ အမှုထမ်းမှုတို့ဖြင့် အနန္တတန်ခိုးရှင် ဘုရားသခင်ထံ ကောင်းမွန်စွာ စာရင်းရှင်းနိုင်ရန်နှင့် ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ ကျွန်ုပ်တို့၏ နောင်လာနောက်သားများအတွက် သက်သာချောင်ချိမှု အမွေအနှစ်များ ချန်ထားရစ်နိုင်ရန် သင်တို့အားလုံး အစွမ်းကုန် ကူညီကြဖို့ တောင်းဆိုချင်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်သည် ကျွန်ုပ်၏ လုပ်ဆောင်ချက် အားလုံးကို ကောင်းမွန်သော အကြံဉာဏ်၊ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးမှုများနှင့်သာ လမ်းညွှန် လျှောက်လှမ်းသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။"'''</blockquote>နန်းဘိသိက်မြှောက်ခြင်း အခမ်းအနား မတိုင်မီ ညနေပိုင်းတွင် သူမ၏ အောင်ပွဲခံ စီတန်းလှည့်လည်မှုသည် မြို့တွင်းသို့ ဖြတ်သန်းသွားရာ ပြည်သူများက လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ ကြိုဆိုခဲ့ကြပြီး၊ ပရိုတက်စတင့် အငွေ့အသက် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ပါဝင်သော ဂုဏ်ပြုမိန့်ခွန်းများနှင့် ခမ်းနားသော ပြဇာတ်ပွဲလမ်းများဖြင့် ဂါရဝပြုခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်၏ ပွင့်လင်းပြီး ကြင်နာတတ်သော တုံ့ပြန်မှုများကြောင့် သူမအား ကြည့်ရှုနေကြသည့် ပြည်သူများမှာ "အလွန်အမင်း စိတ်လှုပ်ရှားကြည်နူး" ကာ စွဲလန်းသွားခဲ့ကြသည်။ နောက်တစ်နေ့ ဖြစ်သော '''၁၅၅၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင်''' (ဤရက်စွဲကို သူမ၏ ဗေဒင်ပညာရှင် ဂျွန် ဒီး က ရွေးချယ်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်) အဲလိဇဘက်သည် ဝက်စ်မင်စတာ အက်ဘေး ၌ ကာလိုင်းမှ ကက်သလစ် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး အိုဝင် အိုဂဲလ်သော်ပ် ၏ ဘိသိက်သွန်းခြင်းကို ခံယူကာ ဘုရင်မအဖြစ် နန်းတက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အော်ဂန်များ၊ ပုလွေများ၊ တံပိုးများ၊ စည်ဗုံများနှင့် ခေါင်းလောင်းသံများ နားကွဲမတတ် ဆူညံစွာ ထွက်ပေါ်နေသည့်ကြားမှ သူမအား ပြည်သူများ အသိအမှတ်ပြု လက်ခံနိုင်ရန် ထုတ်ဖော် ပြသခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကို အင်္ဂလန်၏ ဘုရင်မအဖြစ် ဝမ်းမြောက်စွာ ကြိုဆိုခဲ့ကြသော်လည်း၊ တိုင်းပြည်အတွင်းနှင့် ပြည်ပမှ ကက်သလစ်များ၏ ခြိမ်းခြောက်မှု အန္တရာယ် ရိပ်မြုံများကြောင့်လည်းကောင်း၊ သူမ မည်သူနှင့် အိမ်ထောင်ပြုမည်ဟူသော ရွေးချယ်မှုကြောင့်လည်းကောင်း တိုင်းနိုင်ငံမှာ စိုးရိမ်ပူပန်မှု အခြေအနေများအောက်တွင် ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ == ဘုရားကျောင်းများအားအုတ်မြစ်ချခြင်း == အဲလိဇဘက်၏ ကိုယ်ပိုင် ဘာသာရေး ယုံကြည်ချက်နှင့် ပတ်သက်၍ ပညာရှင်များအကြား အကျေအလည် ငြင်းခုံဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ သူမသည် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင်တစ်ဦး ဖြစ်သော်လည်း (လင်္ကာစွဲ ကားစင်တင် ယေရှုရုပ်တုကဲ့သို့သော) ကက်သလစ် အထိမ်းအမှတ် အမှတ်အသားများကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ပြီး၊ ပရိုတက်စတင့်တို့၏ အဓိက ယုံကြည်ချက်တစ်ခုကို ဆန့်ကျင်ကာ ဝတ်ပြုတရားဟောခြင်း ၏ အခန်းကဏ္ဍကို လျှော့ချခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်နှင့် သူမ၏ အကြံပေးများသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ (မိမိတို့နှင့် ဘာသာရေးမတူဟု ယူဆရသော) အင်္ဂလန်နိုင်ငံအပေါ် ကက်သလစ်တို့၏ ဘာသာရေးစစ်ပွဲ ဆင်နွှဲလာနိုင်မည့် ခြိမ်းခြောက်မှု အန္တရာယ်ကို ကြိုတင် ရိပ်မိခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘုရင်မသည် အင်္ဂလိပ် ပရိုတက်စတင့်တို့၏ လိုလားချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးရင်း တစ်ဖက်တွင်လည်း ကက်သလစ်များကို အလွန်အမင်း စိတ်အနှောင့်အယှက် မဖြစ်စေမည့် ပရိုတက်စတင့် အဖြေတစ်ခုကို ရှာဖွေခဲ့သည်။ သို့သော် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို တွန်းအားပေးနေသည့် ပျူရီတန် များကိုမူ သူမ သည်းခံခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၅၅၉ ခုနှစ် လွှတ်တော်သည် အက်ဒွပ် ၆ ၏ ပရိုတက်စတင့် ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှုကို အခြေခံ၍၊ ဘုရင် (သို့မဟုတ် ဘုရင်မ) ကို အထွတ်အထိပ် ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ထားရှိကာ ဝတ်လဲတော်များကဲ့သို့သော ကက်သလစ် အင်္ဂါရပ်များစွာ ပါဝင်သည့် အသင်းတော်တစ်ခုအတွက် ဥပဒေများကို စတင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ အောက်လွှတ်တော် က ထိုအဆိုပြုချက်များကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထောက်ခံခဲ့သော်လည်း အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေကြမ်း သည် အထက်လွှတ်တော်တွင် အထူးသဖြင့် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီးများ၏ ကန့်ကွက်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ထိုအချိန်တွင် ကန်တာဘာရီ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး ရာထူး အပါအဝင် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး နေရာအများအပြား လစ်လပ်နေခဲ့ခြင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်အတွက် ကံကောင်းသွားခဲ့သည်။ ယင်းက အထက်လွှတ်တော်တွင်းရှိ သူမကို ထောက်ခံသူများအား ကက်သလစ် ဂိုဏ်းအုပ်များနှင့် ရှေးရိုးစွဲမှူးမတ်များကို မဲအသာဖြင့် အနိုင်ရစေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက်သည် အမျိုးသမီးတစ်ဦး ခံယူရန် မသင့်တော်ဟု လူအများက ယူဆကြသည့် အငြင်းပွားဖွယ်ရာ "အသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံးအဓိပတိ " ဟူသော ဘွဲ့အမည်အစား '''"အင်္ဂလန်အသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံးအုပ်ချုပ်သူ"''' ဟူသော ဘွဲ့အမည်ကိုသာ လက်ခံခဲ့ရသည်။ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေသစ်သည် ၁၅၅၉ ခုနှစ် မေလ ၈ ရက်နေ့တွင် ဥပဒေ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြည်သူ့ဝန်ထမ်း အားလုံးသည် ဘုရင်မအား အမြင့်ဆုံးအုပ်ချုပ်သူအဖြစ် သစ္စာဆိုကြရပြီး သစ္စာမဆိုပါက ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခြင်း ခံရမည့် အန္တရာယ် ရှိခဲ့သည်။ မေရီဘုရင်မ လက်ထက်ကဲ့သို့ ဘာသာရေး သဘောထားကွဲလွဲသူများကို နှိပ်ကွပ်ညှဉ်းပန်းမှုမျိုး ထပ်မံမဖြစ်ပွားစေရန် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နှိမ်နင်းရေးဥပဒေများကို ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု ညီညွတ်မျှတရေး ဥပဒေသစ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး ဘုရားကျောင်းတက်ရန်နှင့် ၁၅၅၉ ခုနှစ် ဘုံဝတ်ပြုဆုတောင်းစာအုပ်ကို မဖြစ်မနေ အသုံးပြုရန် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော်လည်း ဘုရားကျောင်းမတက်ဘဲ အာခံသူများအတွက် ပြစ်ဒဏ်များမှာမူ ပြင်းထန်ခြင်း မရှိလှပေ။ ၁၅၅၉ ခုနှစ် ညွှန်ကြားချက်များတွင် ဂီတကို "သီဆိုခြင်းမပြုဘဲ ဖတ်ကြားသကဲ့သို့ ရှင်းလင်းစွာ နားလည်စေရမည်" ဟု ဖော်ပြထားသော်လည်း နေ့ရက်၏ အချို့သော အချိန်များတွင် ပိုမိုဆန်းပြားသော တေးသီချင်းများကို ခွင့်ပြုခဲ့ပြီး တော်ဝင်ဝတ်ပြုကျောင်း တွင် ဆာရမ် စာသားများဖြင့် လက်တင်မော်တက် သီချင်းများ စပ်ဆိုသည့် အလေ့အထမှာ ဆက်လက် တည်ရှိခဲ့သည်။ == အိမ်ထောင်ရေး မေးခွန်း == အဲလိဇဘက် နန်းတက်စကတည်းက သူမ အိမ်ထောင်ပြုလိမ့်မည်ဟု လူအများက မျှော်လင့်ခဲ့ကြပြီး မည်သူနှင့် လက်ထပ်မည်နည်းဟူသော မေးခွန်း ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ သူမသည် ကမ်းလှမ်းမှုများစွာကို ရရှိခဲ့သော်လည်း မည်သည့်အခါမျှ အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ဘဲ သားသမီးလည်း မထွန်းကားခဲ့ပေ။ ယင်းသို့ ဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်းကိုမူ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မသိရသေးပေ။ သမိုင်းပညာရှင်များက သောမတ်စ် ဆေးမွား ၏ ဖြစ်ရပ်ကြောင့် သူမသည် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်ဆံရေးများကို စိတ်ကုန်သွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သုံးသပ်ကြသည်။ သူမသည် အသက် ၅၀ ခန့်အထိ လူပျိုတော်အချို့ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ သူမ၏ နောက်ဆုံး တော်ဝင်စကားကမ်းလှမ်းမှုမှာ သူမထက် ၂၂ နှစ်ငယ်သော အန်ဂျူးနယ်စားကြီး ဖရန်စစ် နှင့် ဖြစ်သည်။ စပိန်နိုင်ငံ ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ၏ လက်ခုပ်တွင်းသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သော သူမ၏ အစ်မဖြစ်သူကဲ့သို့ပင် အိမ်ထောင်ပြုခြင်းသည် အာဏာဆုံးရှုံးနိုင်ခြေ ရှိသော်လည်း တစ်ဖက်တွင်မူ ထီးနန်းဆက်ခံမည့် သားသမီး ရရှိနိုင်မည့် အခွင့်အရေးကို ပေးစွမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ခင်ပွန်းဖြစ်သူကို ရွေးချယ်မှု လွဲမှားပါက နိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှု သို့မဟုတ် တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများကိုပင် လှုံ့ဆော်ပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်သွားနိုင်ပေသည်။ == ရောဘတ်ဒတ်ဒ်လေ == ၁၅၅၉ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ငယ်သူငယ်ချင်း ဖြစ်သူ '''ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေ''' ကို ချစ်မြတ်နိုးနေကြောင်း ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ ရောဘတ်၏ ဇနီးဖြစ်သူ အေမီ သည် "ရင်သားတစ်ဖက်တွင် ဝေဒနာ" ခံစားနေရပြီး အကယ်၍ သူ၏ ဇနီးသာ ကွယ်လွန်သွားပါက ဘုရင်မကြီးသည် ရောဘတ်နှင့် လက်ထပ်လိုနေကြောင်း ပြောစကားများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီသို့ ရောက်သောအခါ ပြည်ပမှ မင်းသားများနှင့် မှူးမတ်အချို့သည် အဲလိဇဘက်၏ လက်ကို ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ရရန် အပြိုင်အဆိုင် ကြိုးပမ်းလာကြသည်။ စိတ်မရှည်ဖြစ်နေကြသော ၎င်းတို့၏ သံတမန်များသည် ပိုမို၍ နာမည်ပျက်စေမည့် စကားများကို အတင်းအဖျင်း ပြောဆိုလာကြပြီး ဘုရင်မကြီး အနှစ်သက်ဆုံးသူနှင့် လက်ထပ်မည့် ကိစ္စကို အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် လက်ခံကြမည်မဟုတ်ကြောင်း ဤသို့ အစီရင်ခံခဲ့ကြသည် - ''"သူမနှင့် သူ့အပေါ် ဒေါသတကြီး အော်ဟစ်ဆဲဆိုခြင်း မပြုသည့်သူ ဟူ၍ တစ်ဦးမျှ မရှိပါ... သူမသည် မိမိ မျက်နှာသာပေးထားသော ရောဘတ်ကလွဲ၍ မည်သူ့ကိုမျှ လက်ထပ်မည်မဟုတ်ပေ။"'' ၁၅၆၀ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလတွင် အေမီ ဒတ်ဒ်လေသည် လှေကားပေါ်မှ ပြုတ်ကျ၍ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ရင်ခွဲစစ်ဆေးသူ၏ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုအရ ယင်းမှာ မတော်တဆမှုတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသော်လည်း၊ လူအများစုကမူ ရောဘတ်သည် ဘုရင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်နိုင်ရန်အတွက် သူ၏ ဇနီးကို သေကြောင်းကြံစည်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု သံသယဝင်ခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေနှင့် လက်ထပ်ရန် အချိန်အတန်ကြာ အလေးအနက် စဉ်းစားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဝီလျံ ဆီစီလ်၊ နီကိုးလတ်စ် သရော့ခ်မော်တန် နှင့် အချို့သော ရှေးရိုးစွဲ မှူးမတ်များက ၎င်းတို့၏ သဘောမတူကန့်ကွက်မှုကို အထင်အရှား ပြသခဲ့ကြသည်။ ထိုလက်ထပ်ပွဲသာ ဖြစ်မြောက်လာပါက မှူးမတ်မျိုးနွယ်များ တော်လှန်ပုန်ကန်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ကောလာဟလများပင် ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်မကြီးအတွက် ထည့်သွင်းစဉ်းစားနေသည့် အခြားသော အိမ်ထောင်ဖက်လောင်းများ ရှိနေသည့်ကြားမှ ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေသည် နောက်ထပ် ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုနီးပါးခန့်အထိ အိမ်ထောင်ဖက် ဖြစ်လာနိုင်ခြေရှိသူအဖြစ် ဆက်လက် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူမကိုယ်တိုင် သူ့ကို လက်ထပ်ရန် ရည်ရွယ်ချက် မရှိတော့သည့်တိုင်အောင် ရောဘတ်၏ အချစ်ရေးနှင့် ပတ်သက်လာလျှင် အလွန်အမင်း သဝန်တိုတတ်သူ ဖြစ်သည်။ သူမသည် ၁၅၆၄ ခုနှစ်တွင် ဒတ်ဒ်လေကို '''လက်စတာ နယ်စားကြီး''' အဖြစ် ဘွဲ့ထူးအဆင့်အတန်း တိုးမြှင့်ပေးခဲ့သည်။ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် ရောဘတ်သည် နောက်ဆုံး၌ လက်တစ် ကနိုးလစ် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ရာ၊ ဘုရင်မကြီးသည် ဒေါသတကြီး တုံ့ပြန်မှုများကို အကြိမ်ကြိမ် ပြသခဲ့ပြီး သူမအား တစ်သက်တာလုံး မုန်းတီးသွားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သမိုင်းပညာရှင် စူဇန် ဒိုရန် က ထိုအခြေအနေကို ဖော်ပြခဲ့သကဲ့သို့ပင် ဒတ်ဒ်လေသည် အဲလိဇဘက်၏ '''"စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ ဘဝအလယ်ဗဟိုတွင် အမြဲတမ်း တည်ရှိနေခဲ့သည်"'''။ သူသည် ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် [[စပိန်ရေတပ်ကြီး]] ကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက် ကိုယ်တိုင် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် သူမ၏ အရေးအကြီးဆုံးသော ကိုယ်ပိုင် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများထဲ၌ သူပေးပို့ခဲ့သော စာတစ်စောင်ကို တွေ့ရှိခဲ့ရပြီး ၎င်းစာအပေါ်တွင် သူမ၏ လက်ရေးဖြင့် '''"သူ၏ နောက်ဆုံးစာ"''' ဟု မှတ်သားထားခဲ့သည်။ == ပြည်ပမှ အိမ်ထောင်ဖက်လောင်းများ == အိမ်ထောင်ရေး ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုများသည် အဲလိဇဘက်၏ နိုင်ငံခြားရေး မူဝါဒတွင် အဓိက သော့ချက်ကျသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမသည် ၁၅၅၉ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် သူမ၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ အစ်မဖြစ်သူ၏ မုဆိုးဖို စပိန်ဘုရင် ဖိလစ်၏ ကမ်းလှမ်းချက်ကို ငြင်းပယ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဆွီဒင်နိုင်ငံ ဘုရင် အဲရစ် ၁၄ ( ၏ စကားကမ်းလှမ်းမှုကိုမူ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ငယ်စဉ်ဘဝကပင် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံနှင့် အောင်သွယ်တော်ပြုရန် ဆွေးနွေးမှုများ ရှိခဲ့ဖူးသည်။ ၁၅၄၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ ၈ က ဒိန်းမတ်မင်းသား ဟောလ်စတိန်း-ဂေါ့တော့ပ်မှ နယ်စားကြီး အဒေါ့ဖ် နှင့် လက်ထပ်ရန် အဆိုပြုခဲ့ဖူးပြီး၊ ဆမ်းမားဆက် နယ်စားကြီး အက်ဒဝပ် ဆေးမိုး ကလည်း နှစ်အနည်းငယ်အကြာတွင် မင်းသား ဖရက်ဒရစ် (နောက်ပိုင်းတွင် ဖရက်ဒရစ် ၂) နှင့် လက်ထပ်ရန် အကြံပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်းဆွေးနွေးမှုများသည် ၁၅၅၁ ခုနှစ်တွင် ပျယ်ပြယ်သွားခဲ့သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ် ဝန်းကျင်နှစ်များတွင် ဒိန်းမတ်-အင်္ဂလန် ပရိုတက်စတင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရန် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့ကြပြီး ဆွီဒင်၏ အဆိုပြုချက်ကို တုံ့ပြန်ရန်အတွက် ဘုရင် ဖရက်ဒရစ် ၂ သည် ၁၅၅၉ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် အဲလိဇဘက်ထံ စကားကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။ နှစ်ပေါင်းများစွာတိုင်အောင် သူမသည် ဖိလစ်၏ ဝမ်းကွဲညီအစ်ကို တော်စပ်သူ သြစတြီးယား မင်းသားကြီး ချားလ်စ် ၂ နှင့် လက်ထပ်ရန် အလေးအနက် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၆၉ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ဟက်ဘ်စဘတ် မင်းဆက်နှင့် ဆက်ဆံရေးမှာ ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အဲလိဇဘက်သည် ပြင်သစ် ဗာလွား မင်းဆက်မှ မင်းသားနှစ်ပါးနှင့် လက်ထပ်ရန် တစ်လှည့်စီ ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ ပထမဦးစွာ အန်ဂျူး နယ်စားကြီး ဟင်နရီ နှင့် ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းနောက် ၁၅၇၂ ခုနှစ်မှ ၁၅၈၁ ခုနှစ်အထိတွင်မူ ယခင်က အလန်ဆွန် နယ်စားကြီး ဖြစ်ခဲ့သော ဟင်နရီ၏ ညီတော် အန်ဂျူး နယ်စားကြီး ဖရန်စစ် တို့နှင့် ဖြစ်သည်။ ဤနောက်ဆုံး အိမ်ထောင်ရေး ကမ်းလှမ်းချက်သည် နယ်သာလန် တောင်ပိုင်းအပေါ် စပိန်တို့၏ ထိန်းချုပ်မှုကို ဆန့်ကျင်မည့် မဟာမိတ် အစီအစဉ်နှင့် ဆက်စပ်နေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဖရန်စစ် ပေးပို့ထားသော ဖားရုပ်သဏ္ဌာန် နားကပ်ကို ဆင်မြန်းခဲ့သည်အထိ ထိုစကားကမ်းလှမ်းမှုကို အချိန်အတန်ကြာ အလေးအနက် သဘောထားခဲ့ပုံရသည်။ ၁၁၆၃ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်က ဧကရာဇ်မင်းမြတ်၏ သံအမတ်တစ်ဦးအား "ကျွန်ုပ်၏ သဘာဝစိတ်အလိုအတိုင်းသာ လိုက်ရမည်ဆိုလျှင် ဘုရင်မဖြစ်ပြီး အိမ်ထောင်သည် ဘဝဖြင့် နေရခြင်းထက် တောင်းစားရသည့် အမျိုးသမီး ဖြစ်ပါစေဦးတော့ တစ်ကိုယ်ရေတည်း နေရခြင်းကိုသာ မရမက ရွေးချယ်ပါလိမ့်မည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ထိုနှစ် နှောင်းပိုင်းတွင် အဲလိဇဘက်၌ ကျောက်ကြီးရောဂါစွဲကပ်ပြီးနောက် ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူ မေးခွန်းသည် လွှတ်တော်တွင် အပြင်းအထန် ငြင်းခုံစရာ ကိစ္စရပ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လွှတ်တော်အမတ်များက ဘုရင်မကြီး ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားခြင်းမှ ကာကွယ်ရန်အတွက် အိမ်ထောင်ပြုရန် သို့မဟုတ် ဆက်ခံမည့်သူကို အမည်စာရင်း တင်သွင်းရန် တိုက်တွန်းခဲ့ကြသည်။ သို့သော် သူမက ၎င်းနှစ်ခုစလုံးကို လုပ်ဆောင်ရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ဧပြီလတွင် သူမသည် လွှတ်တော်ကို ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့ပြီး ၁၅၆၆ ခုနှစ်တွင် အခွန်တိုးကောက်ရန် လွှတ်တော်၏ ထောက်ခံမှု လိုအပ်လာချိန်အထိ လွှတ်တော်ကို ပြန်လည်ခေါ်ယူခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ ယခင်က အိမ်ထောင်ပြုမည်ဟု ကတိပေးခဲ့ဖူးသောကြောင့် သူမသည် ငြိမ်သက်ခြင်းမရှိသော အောက်လွှတ်တော်သို့ ဤသို့ ပြောကြားခဲ့သည် -<blockquote>'''"ကျွန်ုပ်၏ ဂုဏ်သိက္ခာအတွက် လူအများရှေ့တွင် ပြောကြားခဲ့သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်တစ်ဦး၏ ကတိစကားကို မည်သည့်အခါမျှ ဖျက်ဖျက်မည်မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ် ထပ်မံပြောကြားလိုသည်မှာ ကျွန်ုပ် လက်ထပ်ရန် ရည်ရွယ်ထားသူကို ဖြစ်စေ၊ ကျွန်ုပ်ကိုယ်တိုင်ကို ဖြစ်စေ ဘုရားသခင်က ရုပ်သိမ်းမသွားခဲ့လျှင် သို့မဟုတ် အခြားသော ကြီးမားသည့် အဟန့်အတားတစ်ခုခု မဖြစ်ပွားခဲ့လျှင် ကျွန်ုပ် အဆင်ပြေပြေ လုပ်ဆောင်နိုင်သမျှ အမြန်ဆုံး အိမ်ထောင်ပြုပါမည်။"'''</blockquote>၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်သို့ ရောက်သောအခါ အစိုးရအဖွဲ့အတွင်းရှိ အဆင့်မြင့် ပုဂ္ဂိုလ်များသည် အဲလိဇဘက်အနေဖြင့် မည်သည့်အခါမျှ အိမ်ထောင်ပြုမည်မဟုတ် သို့မဟုတ် ဆက်ခံသူကို အမည်ထုတ်ဖော်လိမ့်မည်မဟုတ်ကြောင်း သီးသန့် လက်ခံခဲ့ကြသည်။ ဝီလျံ ဆီစီလ်သည် ထီးနန်းဆက်ခံမှု ပြဿနာအတွက် ဖြေရှင်းနည်းများကို စတင် ရှာဖွေနေပြီ ဖြစ်သည်။ အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်သည် တာဝန်မဲ့သူအဖြစ် မကြာခဏ စွပ်စွဲခံခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း သူမ၏ နှုတ်ဆိတ်နေမှုက သူမ၏ ကိုယ်ပိုင် နိုင်ငံရေး လုံခြုံမှုကို ပိုမိုခိုင်မာစေခဲ့သည်။ အကယ်၍ သူမက ဆက်ခံမည့်သူကို အမည်နာမ သတ်မှတ်လိုက်ပါက သူမ၏ ထီးနန်းသည် အာဏာသိမ်းမှုဒဏ်ကို ခံရနိုင်ခြေ ရှိကြောင်းကို သူမ သိရှိထားခဲ့သည်။ သူမ၏ ယခင် သာဓကဖြစ်သော မေရီဘုရင်မကို ဆန့်ကျင်သည့် လုပ်ကြံမှုများတွင် "ကျွန်ုပ်ကိုယ်တိုင် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသကဲ့သို့ ဒုတိယမြောက် အာဏာရှိသူ ပုဂ္ဂိုလ်" ကို မည်သို့ ဗဟိုချက်အဖြစ် အသုံးချခဲ့ကြသည်ကို သူမ ကောင်းစွာ မှတ်မိနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ == အပျိုစင်ဘဝ == အဲလိဇဘက်၏ အိမ်ထောင်မပြုဘဲ နေထိုင်ခဲ့သည့် အခြေအနေသည် အပျိုစင်မယ်တော်မေရီ နှင့် ဆက်စပ်သော '''အပျိုစင်ဘဝကို အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုသည့် ဝါဒ''' တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ကဗျာများနှင့် ပုံတူပန်းချီများတွင် သူမကို သာမန်အမျိုးသမီးတစ်ဦးအဖြစ် မဟုတ်ဘဲ အပျိုစင်တစ်ဦး၊ နတ်ဘုရားမတစ်ပါး သို့မဟုတ် နှစ်မျိုးစလုံးအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ ကနဦးတွင် အဲလိဇဘက် ကိုယ်တိုင်သာ သူမ၏ အပေါ်ယံ အပျိုစင်ဘဝကို ဂုဏ်ထူးဆောင်အဖြစ် ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ်တွင် သူမက အောက်လွှတ်တော်သို့ "နောက်ဆုံးတွင် ကျွန်ုပ်အတွက် ဤမျှနှင့်တင် လုံလောက်ပါပြီ၊ ကမ္ပည်း ကျောက်စာတိုင်တစ်ခုပေါ်၌ 'ဘုရင်မတစ်ပါးသည် ဤမျှသော ကာလပတ်လုံး စိုးစံခဲ့ပြီး အပျိုစင်ဘဝဖြင့် ရှင်သန်ကာ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်' ဟု ဖော်ပြထားရုံဖြင့် ပြည့်စုံပါပြီ" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ကဗျာဆရာများနှင့် စာရေးဆရာများက ထိုအကြောင်းအရာကို ဆက်ခံပြီး အဲလိဇဘက်ကို ချီးမွမ်းမြှောက်စားသည့် အနုပညာ သင်္ကေတပုံဖော်မှုများကို ထုဆစ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် အပျိုစင်ဘုရင်မကြီးအား လူထုရှေ့တွင် ဂုဏ်ပြုချီးကျူးမှုများသည် အလန်ဆွန် နယ်စားကြီးနှင့် ဘုရင်မကြီး၏ အိမ်ထောင်ရေး ဆွေးနွေးမှုများကို မသိမသာ ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်ကြောင်း ပြသသည့် လျှို့ဝှက်ချက် သင်္ကေတတစ်ခုအဖြစ် အသုံးတော်ခံခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် အဲလိဇဘက်သည် မိမိကိုယ်ကို ဘုရားသခင်၏ စောင့်ရှောက်မှုအောက်၌ မိမိ၏ တိုင်းနိုင်ငံ၊ ပြည်သူလူထုနှင့် လက်ထပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာ ဆိုခဲ့သည်။ ၁၅၉၉ ခုနှစ်တွင် သူမက ပြည်သူများကို ရည်ညွှန်း၍ "ကျွန်ုပ်၏ လင်ယောက်ျားများ ဖြစ်ကြသော ကျွန်ုပ်၏ ကောင်းလှစွာသော ပြည်သူအပေါင်းတို့" ဟု မိန့်ကြားခဲ့သည်။ ဤသို့ အပျိုစင်ဖြစ်သည်ဟူသော အခိုင်အမာဆိုချက်ကို လူတိုင်းက လက်ခံခဲ့ကြသည်တော့ မဟုတ်ပေ။ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များက အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ရုပ်ခန္ဓာနှင့်အတူ နိုင်ငံတော်ကိုပါ သင်္ကေတအရ ညစ်နွမ်းစေသည့် "ညစ်ညမ်းသော ရာဂစိတ်" ၌ ပျော်မွေ့နေသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်။ ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ ၄ က ဥရောပ၏ ကြီးမားသော မေးခွန်းကြီးများထဲမှ တစ်ခုမှာ "ဘုရင်မကြီး အဲလိဇဘက်သည် အပျိုစင် စစ်မစစ်" ဟူသော အချက်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ အပျိုစင်ဘဝနှင့် ပတ်သက်လာလျှင် အဓိက အကျဆုံး မေးခွန်းမှာ ဘုရင်မကြီးသည် ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေနှင့် အချစ်ဇာတ်လမ်းကို အမှန်တကယ် လက်တွေ့ကျကျ ဆက်ဆံခဲ့ဖူးသလား (ကာမစပ်ယှက်ခဲ့ဖူးသလား) ဆိုသည့် အချက်ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ်တွင် သူမသည် ဒတ်ဒ်လေ၏ အိပ်ခန်းကို သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်အဆောင်များနှင့် ကပ်လျက်သို့ ပြောင်းရွှေ့စေခဲ့သည်။ ၁၅၆၁ ခုနှစ်တွင်မူ သူမသည် ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖောယောင်စေသည့် ရောဂါဝေဒနာတစ်ခုကြောင့် လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်စွာ အိပ်ရာထဲလဲနေခဲ့သည်။ ၁၅၈၇ ခုနှစ်တွင် မိမိကိုယ်ကို '''အာသာ ဒတ်ဒ်လေ''' ဟု ခေါ်ဆိုသော လူငယ်တစ်ဦးသည် သူလျှိုဖြစ်နိုင်သည်ဟူသော သံသယဖြင့် စပိန်ကမ်းရိုးတန်းတွင် ဖမ်းဆီးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ထိုလူငယ်က သူသည် အဲလိဇဘက်နှင့် ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေတို့၏ တရားမဝင် သားသမီး (ကောင်မစပ်ဘဲ ရခဲ့သောသား) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့ပြီး၊ သူ၏ အသက်မှာလည်း ၁၅၆၁ ခုနှစ် ဘုရင်မကြီး ဖျားနာစဉ်က မွေးဖွားခဲ့သည့် အချိန်ကာလနှင့် ကိုက်ညီနေသည်။ သူ့ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် မက်ဒရစ်မြို့သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ပြီး စပိန်နိုင်ငံသို့ ပြည်နှင်ဒဏ်ခံထားရသည့် ကက်သလစ် မှူးမတ်တစ်ဦးနှင့် ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ၏ အတွင်းရေးမှူးဖြစ်သူ ဖရန်စစ် အင်းဂဲလ်ဖီးလ်ဒ်က စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့သည်။ ထိုစစ်ဆေးမှုကို ဖော်ပြထားသည့် စာသုံးစောင် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေပြီး၊ ၎င်းစာများထဲတွင် တော်ဝင်နန်းတော်၌ မွေးဖွားချိန်မှစ၍ စပိန်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာချိန်အထိ အာသာက သူ၏ ဘဝဇာတ်ကြောင်းဟု အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည့် အသေးစိတ်အချက်အလက်များ ပါဝင်သည်။ သို့သော်လည်း ယင်းက စပိန်လူမျိုးများကို ယုံကြည်အောင် မစွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့ပေ။ အင်းဂဲလ်ဖီးလ်ဒ်က ဘုရင် ဖိလစ်အား အာသာ၏ "ပြောဆိုချက်မှာ လက်ရှိတွင် ဘာမျှအရာမထင်ပါ" ဟု ဝန်ခံခဲ့သော်လည်း "သူ့ကို ထွက်ပြေးခွင့်မပြုသင့်ဘဲ အလွန်လုံခြုံစွာ ဖမ်းဆီးထားသင့်သည်" ဟု အကြံပြုခဲ့သည်။ ဘုရင်က သဘောတူခဲ့ပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ အာသာ၏ သတင်းကို မည်သူမျှ မကြားရတော့ပေ။ ခေတ်သစ် ပညာရှင်များက ထိုဇာတ်လမ်း၏ အခြေခံယူဆချက်ကို '''"မဖြစ်နိုင်သောအရာ"''' အဖြစ် ပယ်ချခဲ့ကြပြီး အဲလိဇဘက်၏ ဘဝကို ထိုခေတ်က လူများက အနီးကပ် အလွန်စောင့်ကြည့်ခဲ့ကြသဖြင့် သူမအနေဖြင့် ကိုယ်ဝန်ရှိခြင်းကို ဖုံးကွယ်ထားနိုင်ရန် လုံးဝ မဖြစ်နိုင်ကြောင်း အခိုင်အမာ ဆိုကြသည်။ == စကော့တလန် ဘုရင်မ မေရီ == စကော့တလန်နိုင်ငံအပေါ် အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံး မူဝါဒမှာ ထိုနေရာ၌ ပြင်သစ်တို့ ရောက်ရှိအခြေစိုက်နေမှုကို ဆန့်ကျင်ရန် ဖြစ်သည်။ ပြင်သစ်တို့က အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ပြီး သူမ၏ ကက်သလစ်ဘာသာဝင် ဝမ်းကွဲညီမဖြစ်သူ စကော့တလန်ဘုရင်မ မေရီ ကို ထီးနန်းတင်ရန် ကြံစည်နေကြမည်ကို သူမ စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ မေရီသည် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ အစ်မတော်စပ်သူ မာဂရက် ၏ မြေးဖြစ်သောကြောင့် လူအများက သူမအား အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံမည့် တရားဝင်အမွေခံအဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ မေရီကိုယ်တိုင်ကလည်း မိမိသည် ဘုရင်မကြီးနှင့် "အနီးစပ်ဆုံး သွေးချင်းတော်စပ်သူ" ဖြစ်သည်ဟု ကြွေးကြော်ခဲ့သည်။ ပရိုတက်စတင့် သူပုန်များကို ကူညီရန် စကော့တလန်သို့ စစ်တပ်စေလွှတ်ဖို့ အဲလိဇဘက်အား တိုက်တွန်းခဲ့ကြပြီး၊ ထိုစစ်ဆင်ရေးမှာ ထိရောက်မှုမရှိခဲ့သော်လည်း ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၅၆၀ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လတွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သော အီဒင်ဘတ်ချ် စာချုပ်အရ မြောက်ဘက်ပိုင်းမှ ပြင်သစ်တို့၏ ခြိမ်းခြောက်မှုကို ဖယ်ရှားနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၆၁ ခုနှစ်တွင် မေရီသည် အာဏာစက်ကို ဆုပ်ကိုင်ရန် ပြင်သစ်မှ စကော့တလန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာချိန်၌ ထိုနိုင်ငံတွင် ပရိုတက်စတင့်အသင်းတော် အခြေခိုင်နေပြီဖြစ်ပြီး အဲလိဇဘက်က ထောက်ပံ့ထားသော ပရိုတက်စတင့်မှူးမတ်များ၏ ကောင်စီက တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်နေပြီ ဖြစ်သည်။ မေရီသည် ထိုစာချုပ်ကို အတည်ပြုရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ၁၅၆၃ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်သည် သက်ဆိုင်သူနှစ်ဦးစလုံးအား တစ်ဦးမျှ ကြိုတင်မမေးမြန်းဘဲ သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်အိမ်ထောင်ဖက်လောင်းဖြစ်သူ ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေကို မေရီ၏ ခင်ပွန်းအဖြစ် အဆိုပြုခဲ့သည်။ နှစ်ဦးစလုံးက စိတ်အားထက်သန်မှုမရှိကြောင်း ပြသခဲ့ကြပြီးနောက် ၁၅၆၅ ခုနှစ်တွင် မေရီသည် အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် လက္ခဏာကိုယ်စီရှိကြသော လော့ဒ် ဒါန်လေ ဟု လူသိများသည့် ဟင်နရီ စတူးဝပ် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ထိုလက်ထပ်မှုသည် စကော့တလန် ပရိုတက်စတင့်များနှင့် အဲလိဇဘက်တို့အား အောင်ပွဲကို သက်သက်သာသာ အပ်နှင်းလိုက်သကဲ့သို့ ဖြစ်စေခဲ့သော မေရီ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အမှားများထဲမှ ပထမဆုံးအမှား ဖြစ်သည်။ ဒါန်လေသည် လူထုအတွင်း လျင်မြန်စွာ လူမုန်းများလာခဲ့ပြီး ၁၅၆၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဘော့သ်ဝဲလ် နယ်စားကြီး ဂျိမ်း ဟက်ဗ်ဘန်း ဦးဆောင်မှု သေချာသလောက်ရှိသော ကြံစည်သူများ၏ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ထိုဖြစ်ရပ်အပြီး မကြာမီ ၁၅၆၇ ခုနှစ် မေလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် မေရီသည် ဘော့သ်ဝဲလ်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ရာ၊ သူမကိုယ်တိုင် ခင်ပွန်းဖြစ်သူကို လုပ်ကြံမှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေခဲ့သည်ဟူသော သံသယများကို ပိုမိုကြီးထွားစေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က ထိုလက်ထပ်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ မေရီအား ဤသို့ စာရေးသားကာ ပြတ်ပြတ်သားသား ရင်ဆိုင်ခဲ့သည် -<blockquote>"အခြားသော နာမည်ဆိုးဖြင့် ကျော်ကြားသည့် ချို့ယွင်းချက်များအပြင်၊ သင်၏ ကွယ်လွန်သူ ခင်ပွန်းကို လုပ်ကြံမှုဖြင့် လူထုအကြား စွပ်စွဲခံထားရသူ၊ ထို့အပြင် (ကျွန်ုပ်တို့က မဟုတ်မမှန်ဟု ယုံကြည်လိုသော်လည်း) သင့်ကိုပါ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပတ်သက်နေသည်ဟု ဆိုနေကြသော ထိုသို့သော လက်အောက်ခံတစ်ဦးကို ဤမျှ အလျင်စလို လက်ထပ်လိုက်ခြင်းထက် သင်၏ ဂုဏ်သိက္ခာအတွက် ပိုမိုဆိုးရွားသော ရွေးချယ်မှုမျိုး မည်သို့ ရှိနိုင်ပါဦးမည်နည်း။"</blockquote>ဤဖြစ်ရပ်များသည် မေရီအား လျင်မြန်စွာ ရှုံးနိမ့်စေခဲ့ပြီး လော့ဂျ်လတ်ဗန် ရဲတိုက်တွင် ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခံရခြင်းသို့ ဦးတည်သွားခဲ့သည်။ စကော့တလန်မှူးမတ်များက သူမအား နန်းချပြီး သူမ၏ အသက်တစ်နှစ်သားအရွယ် သားတော် ဂျိမ်း ၆ ကို ထီးနန်းလွှဲအပ်ရန် ဖိအားပေးခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းကို ပရိုတက်စတင့်တစ်ဦးအဖြစ် ပြုစုပျိုးထောင်ရန် စတာလင် ရဲတိုက်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ မေရီသည် ၁၅၆၈ ခုနှစ်တွင် ထောင်မှ လွတ်မြောက်ခဲ့သော်လည်း လန်းဆိုက် တိုက်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ရေကြောင်းခရီးဖြင့် ထွက်ပြေးခဲ့သည်၊ ထိုနေရာသည် တစ်ချိန်က အဲလိဇဘက်ထံမှ အကူအညီရမည်ဟု အသေအချာ ကတိကဝတ်ပြုခြင်း ခံထားရဖူးသည့် နေရာဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံး စိတ်အလိုအရမူ မိမိနှင့် အဆင့်အတန်းတူ ဘုရင်မတစ်ပါးကို နန်းပြန်တင်ပေးရန် ဖြစ်သော်လည်း၊ သူမနှင့် သူမ၏ ကောင်စီအဖွဲ့သည် အန္တရာယ်ကင်းမည့် လမ်းကိုသာ ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ကို အသုံးပြု၍ မေရီအား စကော့တလန်သို့ ပြန်ပို့ရန် သို့မဟုတ် အင်္ဂလန်၏ ကက်သလစ်ရန်သူများရှိရာ ပြင်သစ်သို့ စေလွှတ်ရန် စသည့် စွန့်စားမှုများကို လုပ်မည့်အစား၊ ၎င်းတို့သည် မေရီကို အင်္ဂလန်တွင်ပင် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ပြီး ထိုနေရာ၌ပင် မေရီသည် နောက်ထပ် '''၁၉ နှစ်တိုင်တိုင် အကျဉ်းကျခံခဲ့ရသည်။''' == ကက်သလစ်တို့၏ လှုပ်ရှားမှု == မေရီသည် မကြာမီမှာပင် တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများအတွက် ဗဟိုချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၅၆၉ ခုနှစ်တွင် မြောက်ဘက်ပိုင်း၌ ကြီးမားသော ကက်သလစ် သူပုန်ထမှုတစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ မေရီကို အကျဉ်းထောင်မှ လွှတ်ပေးရန်၊ သူမအား နော်ဖော့ခ် နယ်စားကြီး သောမတ်စ် ဟောင်းဝပ် နှင့် လက်ထပ်ပေးရန်နှင့် သူမအား အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းပေါ် တင်မြှောက်ရန် ဖြစ်သည်။ သူပုန်များ ရှုံးနိမ့်သွားပြီးနောက် အဲလိဇဘက်၏ အမိန့်ဖြင့် သူပုန်ပေါင်း ၇၅၀ ကျော်ကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ထိုတော်လှန်မှု အောင်မြင်သွားပြီဟု အထင်ဖြင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ပိုင်းယပ်စ် ၅ (Pope Pius V) သည် ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် အမြင့်ဆုံးအာဏာဖြင့် စိုးစံနေသူ ဟု အမည်ရသော သာသနာစောင့်စာချွန်လွှာကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ယင်းစာချွန်လွှာတွင် "အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်မအဖြစ် ဟန်ဆောင်နေသူနှင့် ရာဇဝတ်မှုများ၏ အစေခံ ဖြစ်သော အဲလိဇဘက်" အား ခရစ်ယာန်အသင်းတော်မှ ထုတ်ပယ်ကြောင်းနှင့် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတစ်ဦးဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူအားလုံးကိုလည်း ဘုရင်မအပေါ် သစ္စာစောင့်သိရမည့် တာဝန်မှ ကင်းလွတ်ခွင့် ပေးခဲ့သည်။ ဘုရင်မ၏ အမိန့်ကို နာခံသော ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကိုလည်း အသင်းတော်မှ ထုတ်ပယ်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ထိုစာချွန်လွှာကြောင့် လွှတ်တော်တွင်း၌ ကက်သလစ်များကို ဆန့်ကျင်သည့် ဥပဒေပြုရေးဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်ကိုယ်တိုင် ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးခဲ့၍ သက်ညှာမှုများ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၅၈၁ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများကို အဲလိဇဘက်အပေါ် သစ္စာဖောက်ဖျက်စေရန် "ရည်ရွယ်ချက်" ဖြင့် ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းစေခြင်းကို သေဒဏ်အထိ ကျခံရနိုင်သော နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်များမှစ၍ ဥရောပတိုက်ကြီးရှိ ခရစ်ယာန်စာသင်ကျောင်းများမှ သာသနာပြုဘုန်းတော်ကြီးများသည် "အင်္ဂလန်ကို ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ပြန်လည်ကူးပြောင်းရေး" လှုပ်ရှားမှုအတွက် အင်္ဂလန်သို့ လျှို့ဝှက်စွာ လာရောက်ခဲ့ကြသည်။ အချို့မှာ သစ္စာဖောက်မှုမြောက်သော အပြုအမူများကြောင့် ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရပြီး၊ ယင်းက ဘာသာရေးအတွက် အသက်စွန့်သူများ (အာဇာနည်များ) အဖြစ် အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုသည့် အလေ့အထကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ အမြင့်ဆုံးအာဏာဖြင့် စိုးစံနေသူ စာချွန်လွှာသည် အင်္ဂလိပ် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များအား မေရီကို အင်္ဂလန်၏ တရားဝင် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်အဖြစ် မျှော်လင့်ကြည့်ရှုရန် တွန်းအားတစ်ရပ် ဖြစ်စေခဲ့သည်။ မေရီကို အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းပေါ် တင်မြှောက်ရန် ကြံစည်သည့် ကက်သလစ်တို့၏ လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု တိုင်းကို မေရီကိုယ်တိုင် သိရှိချင်မှ သိရှိလိမ့်မည် ဖြစ်သော်လည်း၊ ၁၅၇၁ ခုနှစ် ရီဒိုလ်ဖီ လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု (ယင်းဖြစ်ရပ်ကြောင့် မေရီ၏ ချစ်ရေးဆိုသူ နော်ဖော့ခ် နယ်စားကြီး ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်) မှသည် ၁၅၈၆ ခုနှစ် ဘာဘင်တန် လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု အထိ အဲလိဇဘက်၏ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် နှင့် တော်ဝင်ကောင်စီသည် မေရီကို အပြစ်ပေးနိုင်မည့် အထောက်အထားများကို စိတ်အားထက်သန်စွာ စုဆောင်းခဲ့ကြသည်။ ကနဦးတွင် အဲလိဇဘက်သည် မေရီကို သေဒဏ်ပေးရန် တိုက်တွန်းချက်များကို ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၈၆ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် ဘာဘင်တန် လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှုအတွင်း ရေးသားခဲ့သော စာအထောက်အထားများအရ မေရီကို တရားစွဲဆိုရန်နှင့် ကွပ်မျက်ရန် ခွင့်ပြုချက်ပေးဖို့ သူမအား ဖျောင်းဖျနိုင်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ပြစ်ဒဏ်စီရင်ချက် ကြေညာစာတွင် "အဆိုပါ မေရီသည် ဤထီးနန်းကို မိမိပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ဟန်ဆောင်တောင်းဆိုကာ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ တော်ဝင်ရုပ်ခန္ဓာကို ထိခိုက်နာကျင်စေရန်၊ သေဆုံးစေရန်နှင့် ပျက်စီးစေရန် ရည်ရွယ်သော ကိစ္စရပ်အဝဝကို ဤတိုင်းနိုင်ငံအတွင်း ကြံစည်စစ်ဆေးခဲ့သည်" ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ '''၁၅၈၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင်''' နော်သက်တမ်ရှိုင်းယား ရှိ ဖော်သရင်းဟေး ရဲတိုက်၌ မေရီသည် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ကွပ်မျက်ပြီးနောက် အဲလိဇဘက်က သူမသည် လက်မှတ်ရေးထိုးထားသော ကွပ်မျက်မိန့်ဝရမ်းကို ပေးပို့ရန် ရည်ရွယ်ချက်မရှိခဲ့ကြောင်း ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ သိခွင့်မရှိဘဲ ဝရမ်းကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည့်အတွက် အတွင်းရေးမှူး ဝီလျံ ဒေဗီဆင်ကို အပြစ်ပုံချခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ထိုသို့ နောင်တရမှု မည်မျှ စစ်မှန်ကြောင်းနှင့် သူမသည် ဝရမ်းကို တကယ်ပင် အချိန်ဆွဲချင်ခဲ့သလား ဆိုသည့်အချက်အပေါ် ထိုခေတ်က လူများနှင့် နောက်ပိုင်း သမိုင်းပညာရှင်များအကြား သံသယပွားစရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ == စစ်ပွဲများ == အဲလိဇဘက်၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒမှာ အများအားဖြင့် ကာကွယ်ရေးစစ် အသွင်သာ ဖြစ်သည်။ ချွင်းချက်အနေဖြင့် ၁၅၆၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှ ၁၅၆၃ ခုနှစ် ဇွန်လအထိ လီဟာ့ဗ် ၏ ဆိပ်ကမ်းကို အင်္ဂလိပ်တို့ ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်မှု ရှိခဲ့သော်လည်း၊ အဲလိဇဘက်၏ မဟာမိတ် ဟူဂါးနိုး (ပြင်သစ်ပရိုတက်စတင့်) များက ဆိပ်ကမ်းကို ပြန်လည်သိမ်းယူရန် ကက်သလစ်များနှင့် ပူးပေါင်းသွားခဲ့သဖြင့် ထိုစစ်ဆင်ရေးမှာ ရှုံးနိမ့်မှုဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ၁၅၅၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီတွင် ပြင်သစ်ထံ ဆုံးရှုံးခဲ့ရသော ကဲလေး ဆိပ်ကမ်းနှင့် လီဟာ့ဗ် ဆိပ်ကမ်းကို လဲလှယ်ရန် ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ရေတပ်မတော်၏ လှုပ်ရှားမှုများမှတစ်ဆင့်သာ တိုက်စစ်ဆင်သော မူဝါဒကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ယင်းက စပိန်နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ပွဲတွင် အောင်မြင်မှု ရရှိစေခဲ့ပြီး၊ ထိုစစ်ပွဲ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကို ပင်လယ်ပြင်၌ တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူမသည် ၁၅၇၇ ခုနှစ်မှ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်အတွင်း ကမ္ဘာလှည့်ခရီးစဉ်ကို အောင်မြင်စွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ဖရန်စစ် ဒရိတ် ကို ဆာ ဘွဲ့ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး၊ သူသည် စပိန်ဆိပ်ကမ်းများနှင့် ရေတပ်စုများကို ဝင်ရောက်စီးနင်း တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ခေတ် ရေကြောင်းစွန့်စားသူများတွင် ပင်လယ်ဓားပြဆန်ဆန် ပြုမူခြင်းနှင့် ကိုယ်ကျိုးရှာလိုသော စိတ်ဓာတ်များ ရှိနေကြပြီး ၎င်းတို့အပေါ် ဘုရင်မကြီးအနေဖြင့် ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း သိပ်မရှိခဲ့ပေ။ === နယ်သာလန် === ၁၅၆၂-၁၅၆၃ ခုနှစ်တွင် လီဟာ့ဗ် ဆိပ်ကမ်းကို ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ပြန်လည်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့် ဖြစ်ရပ်ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်သည် ဥရောပတိုက်ကြီးပေါ်သို့ စစ်တပ်စေလွှတ်ခြင်းကို ရှောင်ရှားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ကို တော်လှန်နေသော ပရိုတက်စတင့် ဒတ်ခ်ျသူပုန်များကို ကူညီရန် အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ စေလွှတ်ရခြင်းမှာ ၁၅၈၄ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်မကြီး၏ မဟာမိတ်များဖြစ်ကြသော အော်ရိန်းမင်းသား ဝီလျံ နှင့် အန်ဂျူး နယ်စားကြီးတို့ ကွယ်လွန်သွားခဲ့ခြင်း၊ ထို့ပြင် စပိန်ပိုင် နယ်သာလန်၏ ဘုရင်ခံဖြစ်သူ ပါးမား နယ်စားကြီး အလက်ဇန်းဒါး ဖားနီးစ်) ထံသို့ ဒတ်ခ်ျမြို့များ ဆက်တိုက် လက်နက်ချခဲ့ရခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၁၅၈၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဖိလစ် ၂ နှင့် ပြင်သစ်ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်တို့ ဂျွိုင်းဗီးလ် ၌ မဟာမိတ်ဖွဲ့လိုက်ခြင်းကြောင့် အန်ဂျူး၏နောင်တော် ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ ၃ အနေဖြင့် နယ်သာလန်အပေါ် စပိန်တို့ လွှမ်းမိုးလာမှုကို တုံ့ပြန်ရန် အခွင့်အရေး မရှိသလောက် ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ယင်းက ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ် အားကောင်းသည့် ပြင်သစ်အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြား ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် စပိန်တို့၏ သြဇာကို ပျံ့နှံ့စေခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံကိုလည်း ကျူးကျော်ခံရမည့် အန္တရာယ်ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ၁၅၈၅ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် ပါးမားနယ်စားကြီးက အန့်တွပ် မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့လိုက်ခြင်းကြောင့် အင်္ဂလိပ်နှင့် ဒတ်ခ်ျတို့ဘက်မှ တစ်စုံတစ်ရာ တုံ့ပြန်ရန် လိုအပ်လာခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်ရပ်၏ ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၅၈၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် '''နန်းဆပ်ချ် စာချုပ်ကို''' ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး၊ အဲလိဇဘက်က ဒတ်ခ်ျတို့အား စစ်ရေးအရ ကူညီပံ့ပိုးပေးရန် ကတိပြုခဲ့သည်။ ဤစာချုပ်သည် အင်္ဂလိပ်-စပိန် စစ်ပွဲ စတင်ခြင်း၏ မှတ်တိုင်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုစစ်ဆင်ရေးကို အဲလိဇဘက်၏ ချစ်သူဟောင်း ဖြစ်ခဲ့ဖူးသူ '''လက်စတာ နယ်စားကြီး''' က ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ကနဦးကတည်းက ဤစစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုကို စိတ်ပါလက်ပါ ထောက်ခံခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပေ။ သူမ၏ ဗျူဟာမှာ ဒတ်ခ်ျတို့အား အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ဖြင့် အပေါ်ယံသာ ကူညီပေးဟန်ပြပြီး၊ လက်စတာ ဟော်လန်သို့ ရောက်ရှိပြီး ရက်ပိုင်းအတွင်းမှာပင် စပိန်နှင့် လျှို့ဝှက်ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးမှုများကို စတင်ရန် ဖြစ်သည်။ ယင်းဗျူဟာသည် ၎င်းဒေသတွင် ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲခွင့် အာဏာကို တည်ဆောက်ပြီး တိုက်စစ်ဆင်ရန် ပြင်ဆင်နေသည့် ဒတ်ခ်ျတို့၏ မျှော်လင့်ချက်၊ လက်စတာ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေခဲ့သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ အဲလိဇဘက်က သူ့အား "ရန်သူနှင့် ထိပ်တိုက်တွေ့ပြီး အဆုံးအဖြတ်ခံယူမည့် စစ်ပွဲမျိုးကို မည်သည့်တန်ဖိုးပေးရပေးရ ရှောင်ရှားရန်" လိုလားခဲ့သည်။ လက်စတာသည် ဒတ်ခ်ျလွှတ်တော်ထံမှ ဘုရင်ခံချုပ်ရာထူးကို လက်ခံခဲ့ခြင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်ကို ဒေါသထွက်စေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က ယင်းကို နယ်သာလန်၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို သူမအား အတင်းအဓမ္မ လက်ခံခိုင်းစေရန် ဒတ်ခ်ျတို့၏ ပရိယာယ်တစ်ခုအဖြစ် မြင်ခဲ့ပြီး၊ သူမသည် ထိုအာဏာကို အမြဲတမ်း ငြင်းပယ်ထားခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သူမက လက်စတာထံ ဤသို့ ရေးသားပေးပို့ခဲ့သည် -<blockquote>'''"ကျွန်ုပ်တို့ကိုယ်တိုင် မြှောက်စားခဲ့ပြီး ဤတိုင်းပြည်ရှိ အခြားမည်သည့် လက်အောက်ခံထက်မဆို ပိုမို၍ ထူးထူးခြားခြား မျက်နှာသာပေးခဲ့သော လူတစ်ယောက်သည်၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ဤမျှ ထိခိုက်စေမည့် ကိစ္စရပ်တွင် ကျွန်ုပ်တို့၏ အမိန့်တော်ကို ဤမျှ နိမ့်ကျသော နည်းလမ်းဖြင့် ချိုးဖောက်လိမ့်မည်ဟု (လက်တွေ့ မကြုံရလျှင်) ကျွန်ုပ်တို့ မည်သည့်အခါမျှ တွေးထင်မိမည် မဟုတ်ပါ... ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြတ်သားသော အလိုတော်နှင့် အမိန့်တော်မှာ ဆင်ခြေဆင်လက်များနှင့် အချိန်ဆွဲမှု အားလုံးကို ဖယ်ရှားပြီး၊ သင်၏ သစ္စာစောင့်သိမှု တာဝန်အရ ဤစာကို ဆောင်လာသူက ကျွန်ုပ်တို့၏ နာမတော်ဖြင့် ညွှန်ကြားသမျှ အားလုံးကို ချက်ချင်း နာခံဆောင်ရွက်ရန် ဖြစ်သည်။ ဤအမိန့်ကို ပျက်ကွက်ခြင်း မရှိစေရ၊ ပျက်ကွက်ပါက ကြုံတွေ့ရမည့် ကြီးမားလှသော ဘေးအန္တရာယ်ကို သင်ကိုယ်တိုင် တာဝန်ယူရမည်။"'''</blockquote>အဲလိဇဘက်၏ "အမိန့်တော်" မှာ သူမ၏ စေတမန်က ဒတ်ခ်ျနိုင်ငံတော်ကောင်စီ ရှေ့မှောက်တွင် ဘုရင်မကြီး၏ သဘောမတူ ကန့်ကွက်စာများကို လူသိရှင်ကြား ဖတ်ကြားရန်ဖြစ်ပြီး၊ လက်စတာသည် ထိုနေရာတွင် ဘေး၌ မတ်တပ်ရပ် စောင့်ဆိုင်းနေခဲ့ရသည်။ သူမ၏ "စစ်သေနာပတိချုပ်" အား ဤသို့ လူသိရှင်ကြား အရှက်ခွဲခြင်းနှင့်အတူ တစ်ဖက်တွင် စပိန်နှင့် သီးခြား ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ဆက်လက် ဆွေးနွေးနေခြင်းတို့ကြောင့် ဒတ်ခ်ျတို့အကြား လက်စတာ၏ အဆင့်အတန်းမှာ ပြန်လည်ကုစား၍မရအောင် ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ ဆာလောင်မွတ်သိပ်နေသော အင်္ဂလိပ်စစ်သည်များအတွက် ကတိပြုထားသည့် ရန်ပုံငွေများကို ပေးပို့ရန် အဲလိဇဘက်က အကြိမ်ကြိမ် ငြင်းဆန်ခဲ့ခြင်းကြောင့် စစ်ဆင်ရေးမှာ ပြင်းထန်စွာ အဟန့်အတား ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ဤလှုပ်ရှားမှုအပေါ် ပါဝင်ပတ်သက်ရန် ဘုရင်မကြီး၏ ဝန်လေးမှု၊ နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေးခေါင်းဆောင်အဖြစ် လက်စတာ၏ ကိုယ်ပိုင်ချို့ယွင်းချက်များ၊ နှင့် ဒတ်ခ်ျနိုင်ငံရေး၏ ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြားပြီး ရှုပ်ထွေးပွေလီလှသော အခြေအနေများကြောင့် ၎င်းစစ်ဆင်ရေးမှာ ရှုံးနိမ့်မှုဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ လက်စတာသည် ၁၅၈၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် သူ၏ စစ်သေနာပတိ ရာထူးမှ နောက်ဆုံး၌ နှုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ စပိန်တို့သည် နယ်သာလန်၏ တောင်ပိုင်းပြည်နယ်များကို ဆက်လက် ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့ဆဲ ဖြစ်ပြီး အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်မည့် ခြိမ်းခြောက်မှုမှာလည်း ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ဒတ်ခ်ျတို့အား ကူညီပံ့ပိုးမှုမှာ ဆက်လက် တည်ရှိခဲ့သည်။ လက်စတာ၏နေရာတွင် '''ဖရန်စစ် ဗီယာ''' က အစားထိုး ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး သူသည် ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် နယ်သာလန်ရှိ အဲလိဇဘက်၏ စစ်တပ်အားလုံး၏ စစ်သေနာပတိချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် ဤရာထူးကို ရယူထားစဉ်အတွင်း စစ်ဆင်ရေး တစ်ဆယ့်ငါးကြိမ်လုံး၌ လုံးဝနီးပါး ဆက်တိုက် အောင်ပွဲရရှိခဲ့သည်။ ဗီယာသည် နာဆောမှ မောရစ် ဦးဆောင်သော ဒတ်ခ်ျများနှင့် အလွန်ကောင်းမွန်သော ဆက်ဆံရေး ရှိခဲ့ပြီး နယ်သာလန်နိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိရန်အတွက် ၎င်းတို့နှင့် နီးကပ်စွာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဗီယာ၏ စစ်တပ်များသည် "စပိန်တို့အား မည်သူမျှ မအောင်နိုင်" ဟူသော ဒဏ္ဍာရီကို ခြေမှုန်းပစ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် သူသည် အဲလိဇဘက်၏ လေးစားမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်တို့၏ ဒတ်ခ်ျအပေါ် ကူညီပံ့ပိုးမှုသည် အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် ပြီးဆုံးသွားခဲ့သော်လည်း၊ ထိုအချိန်တွင် ဒတ်ခ်ျတို့သည် မိမိခြေထောက်ပေါ်မိမိ ရပ်တည်နိုင်လောက်အောင် အင်အားတောင့်တင်းနေပြီ ဖြစ်သည်။ === စပိန် === ၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့ စစ်ဖြစ်ပွားချိန်၌ '''ဖရန်စစ် ဒရိတ်''' သည် ကာရစ်ဘီယံပင်လယ်ရှိ စပိန်ဆိပ်ကမ်းများနှင့် သင်္ဘောများကို တစ်နှစ်ကြာ လှည့်လည်စီးနင်း တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂ သည် အင်္ဂလန်ကို တိုက်ရိုက် စစ်ဆင်နွှဲရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည့်အတွက် ၁၅၈၇ ခုနှစ်တွင် ဒရိတ်သည် ကာဒစ်ဇ် ဆိပ်ကမ်းကို အောင်မြင်စွာ ဝင်ရောက်စီးနင်းပြီး အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည့် စပိန်စစ်သင်္ဘောစုကြီးကို ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သည်။ ၁၅၈၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် စပိန်၏ ကမ္ဘာကျော် ရေတပ်မတော်ကြီးဖြစ်သော '''[[စပိန်ရေတပ်ကြီး]]''' သည် ပါးမားနယ်စားကြီး ဦးဆောင်သည့် စပိန်ကျူးကျော်ရေးစစ်တပ်ကို နယ်သာလန်မှတစ်ဆင့် အင်္ဂလန်အရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းသို့ ကူးတို့ပို့ဆောင်ပေးရန် အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြားသို့ ရွက်လွှင့်လာခဲ့သည်။ ထိုစပိန်ရေတပ်ကြီးကို ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက်ရန် အဲလိဇဘက်သည် ဖရန်စစ် ဒရိတ်နှင့် ချားလ်စ် ဟောင်းဝပ် တို့ ဦးဆောင်သော သူမ၏ ရေတပ်မတော်ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးသည် စစ်ဗျူဟာတွက်ချက်မှု မှားယွင်းခြင်း၊ ကံမကောင်းခြင်းများနှင့် ဇူလိုင်လ ၂၈-၂၉ ရက် (ပြက္ခဒိန်သစ်အရ ဩဂုတ်လ ၇-၈ ရက်) သန်းခေါင်ယံအချိန်တွင် ဂရာဗလင်း ကမ်းလွန်၌ အင်္ဂလိပ်တို့၏ မီးတင်ရှို့ထားသော သင်္ဘောများဖြင့် တိုက်ခိုက်မှုတို့ ပေါင်းစပ်သွားမှုကြောင့် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရပြီး၊ စပိန်သင်္ဘောများသည် မြောက်အရှေ့ဘက်သို့ အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ပျံ့လွင့်သွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အချို့သင်္ဘောများသည် မြောက်ပင်လယ်မှတစ်ဆင့် စပိန်သို့ ပြန်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး အိုင်ယာလန်အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းမှတစ်ဆင့် တောင်ဘက်သို့ ပြန်လှည့်ရာတွင် အိုင်ယာလန်ကမ်းရိုးတန်း၌ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများ ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီးနောက်၊ စပိန်ရေတပ်ကြီး၏ ပျက်စီးယိုယွင်းနေသော အကြွင်းအကျန်များသာ စပိန်နိုင်ငံသို့ မွဲမွဲပြာပြာဖြင့် ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီး ဤသို့ ကံကြမ္မာဆိုးနှင့် ကြုံနေရသည်ကို မသိရှိသေးသည့် အင်္ဂလန်ပြည်တွင်း၌မူ လက်စတာ နယ်စားကြီး၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် နိုင်ငံတော်ကို ကာကွယ်ရန် အင်္ဂလိပ်ပြည်သူ့စစ်များ စုရုံးနေခဲ့ကြသည်။ လက်စတာသည် အဲလိဇဘက်အား အက်ဆက်စ် ရှိ တီလ်ဘူရီ တွင် စုရုံးနေသော သူမ၏ စစ်တပ်များကို လာရောက်စစ်ဆေးရန် ဩဂုတ်လ ၈ ရက်နေ့၌ ဖိတ်ကြားခဲ့သည်။ သူမသည် ကတ္တီပါအဖြူရောင် ဂါဝန်ပေါ်တွင် ငွေရောင် ရင်ဖုံးသံချပ်အင်္ကျီကို ဆင်မြန်းလျက် '''"တီလ်ဘူရီ စစ်မိန့်ခွန်း "''' ကို ပြည်သူ့စစ်များရှေ့တွင် ဤသို့ မိန့်ကြားခဲ့သည် -<blockquote>"'''ကျွန်ုပ် ချစ်အပ်သော ပြည်သူတို့... ကျွန်ုပ်တို့၏ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးကို စိုးရိမ်ကြသော အချို့သူများက သစ္စာဖောက်ခံရမည့် ဘေးကို ကြောက်ရွံ့သဖြင့် လက်နက်စွဲကိုင်ထားသည့် လူအုပ်ကြီးကြားသို့ ကိုယ်တိုင်မဝင်ရောက်ရန် ကျွန်ုပ်တို့ကို သတိပေးခဲ့ကြပါသည်။ သို့သော် ကျွန်ုပ်သည် သစ္စာရှိပြီး ချစ်ခင်ရသော ကျွန်ုပ်၏ ပြည်သူများကို သံသယစိတ်ဖြင့် ကြည့်ရမည့် ဘဝမျိုးဖြင့် မရှင်သန်လိုကြောင်း အသေအချာ ပြောကြားလိုပါသည်။...''' '''''<big>ကျွန်ုပ်တွင် အားနွဲ့လှသော အမျိုးသမီးတစ်ဦး၏ ရုပ်ခန္ဓာသာ ရှိသည်ကို ကျွန်ုပ်သိပါသည်၊ သို့သော် ကျွန်ုပ်၌ ဘုရင်တစ်ပါး၏ နှလုံးသားနှင့် သတ္တိ ရှိပါသည်၊ ယင်းသည် အင်္ဂလန်ဘုရင်တစ်ပါး၏ နှလုံးသားမျိုး ဖြစ်ပါသည်။</big>''''' '''ထို့ကြောင့် ပါးမား ဖြစ်စေ၊ စပိန် ဖြစ်စေ သို့မဟုတ် ဥရောပမှ မည်သည့်မင်းသားကမဆို ကျွန်ုပ်၏ တိုင်းနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်များကို ကျူးကျော်ရန် ဝံ့ရဲလာခြင်းကို ကျွန်ုပ်အနေဖြင့် လုံးဝ ခွင့်လွှတ် အသည်းခံနိုင်မည် မဟုတ်ပါ။"'''</blockquote>မည်သည့် ကျူးကျော်မှုမျှ ရောက်ရှိမလာသည့်အခါတွင် တစ်နိုင်ငံလုံး အောင်ပွဲခံ ပျော်ရွှင်ခဲ့ကြသည်။ စိန့်ပေါလ် ကာသီဒရယ် ဘုရားကျောင်း ရှိ ဘုရားသခင်ထံ ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းခြင်း ဝတ်ပြုပွဲသို့ သွားရောက်သည့် အဲလိဇဘက်၏ စီတန်းလှည့်လည်မှု ခမ်းနားပုံမှာ သူမ၏ နန်းတက်ပွဲ အခမ်းအနားနှင့်ပင် ရင်ဘောင်တန်းနိုင်ခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းသည် အဲလိဇဘက်အတွက်ရော၊ ပရိုတက်စတင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွက်ပါ ပြင်းထန်သော ဝါဒဖြန့်ချိရေး အောင်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများက ဤသို့ ကယ်တင်ခြင်းခံရမှုကို ဘုရားသခင်၏ မျက်နှာသာပေးမှုနှင့် အပျိုစင်ဘုရင်မကြီး၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် နိုင်ငံတော်ကို မည်သူမျှ မဖျက်ဆီးနိုင်ဟူသော အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ခံယူခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဤအောင်ပွဲသည် စစ်ပွဲ၏ အချိုးအကွေ့တစ်ခု ဖြစ်မလာခဲ့ဘဲ စစ်ပွဲမှာ နောက်ထပ် တစ်ဆယ့်ခြောက်နှစ်တိုင်တိုင် ဆက်လက် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် တစ်နှစ်ဖြစ်သည့် ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်သည် စစ်သည်အင်အား ၂၃,၃၇၅ ဦးနှင့် သင်္ဘော ၁၅၀ ပါဝင်သော '''အင်္ဂလိပ် ရေတပ်ကြီး (သို့မဟုတ် တန်ပြန်ရေတပ်ကြီး)'''ကို စပိန်နိုင်ငံသို့ စေလွှတ်ခဲ့ပြီး ၎င်းကို ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ်အဖြစ် ဖရန်စစ် ဒရိတ် ကလည်းကောင်း၊ စစ်သူကြီးအဖြစ် ဂျွန် နောရစ် ကလည်းကောင်း ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဤအင်္ဂလိပ်ရေတပ်စုကြီးသည် စစ်သည် ၁၁,၀၀၀ မှ ၁၅,၀၀၀ ကြား သေဆုံး၊ ဒဏ်ရာရ သို့မဟုတ် ရောဂါဖြင့် သေဆုံးခဲ့ရပြီး သင်္ဘော ၄၀ နစ်မြုပ် သို့မဟုတ် အဖမ်းခံခဲ့ရသဖြင့် အကြီးအကျယ် ပျက်စီးဆုံးရှုံးကာ ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရသည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို ဖျက်ဆီးစဉ်က အင်္ဂလန်ရရှိခဲ့သော အသာစီးရမှုအားလုံး ဆုံးရှုံးသွားခဲ့ရပြီး စပိန်တို့၏ ဤအောင်ပွဲက နောက်ထပ်ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုအတွင်း ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ၏ ရေတပ်အင်အား ပြန်လည်ဦးမော့လာစေရန် အစပြုပေးခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ရေတပ်မတော်က နောက်ထပ်ကျူးကျော်လာမည့်အန္တရာယ်ကို စောင့်ကြည့်နေစဉ်အတွင်း၊ '''"အဲလိဇဘက်ခေတ် ပင်လယ်ခွေးများ "''' ဟု လူသိများကြသည့် ဒရိတ်ချ်၊ ဟောကင်းစ် နှင့် ရာလေ တို့ အပါအဝင် အင်္ဂလိပ် ပုဂ္ဂလိကပိုင် စစ်သင်္ဘော များသည် စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီတို့၏ ရတနာသယ်သင်္ဘောများကို လိုက်လံရှာဖွေ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် စပိန်ပင်လယ်ပင်မအတွင်းရှိ အခြေစိုက်စခန်းများနှင့် သင်္ဘောများကို ဝင်ရောက်စီးနင်း လုယက်သည့် အကျိုးအမြတ် အလွန်များပြားသော ဖက်စပ်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု စစ်ဆင်ရေးများတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်၏ နန်းတော်နှင့် သြဇာကြီးမားသော လန်ဒန်ကုန်သည်ကြီးများသည် အဲလိဇဘက်ကိုယ်တိုင် ခွင့်ပြုမိန့်ပေးထားသည့် ဤစစ်ဆင်ရေးများကို မြှင့်တင်ရန်၊ ရိက္ခာတပ်ဆင်ရန်နှင့် ရန်ပုံငွေထောက်ပံ့ရန် ရှေ့တန်းမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်မကြီး တစ်ဦးတည်းပင် ရရှိလာသော အမြတ်အစွန်းများ၏ သုံးပုံတစ်ပုံနီးပါးကို ရရှိခဲ့ပြီး ယင်းက သူမ၏ တိုင်းနိုင်ငံတော် ဘဏ္ဍာတိုက်ကို ပိုမိုပြည့်လျှံစေခဲ့သည်။ အထင်ရှားဆုံးသော လုယက်ပစ္စည်းတစ်ခုမှာ ၁၅၉၂ ခုနှစ်တွင် အဇိုးရက်စ် ကမ်းလွန်တိုက်ပွဲ၌ ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သော မာဒီဒီဂျု့စ် အမည်ရှိ အလွန်ကြီးမားပြီး တန်ဖိုးဖြတ်မရနိုင်သည့် ပေါ်တူဂီ ကုန်သင်္ဘောကြီး ခါရက်ဂျ် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသင်္ဘော ဒါမောက် ဆိပ်ကမ်းသို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် အကြီးအကျယ် အခိုးခံခဲ့ရသဖြင့် အဲလိဇဘက်ကို ဒေါသထွက်စေခဲ့သော်လည်း၊ ကျန်ရှိနေသေးသော ကုန်စည်များ၏ တန်ဖိုးသည်ပင် ထိုခေတ်က အင်္ဂလိပ်ဘဏ္ဍာတိုက်တစ်ခုလုံးရှိ စည်းစိမ်ချမ်းသာ၏ ထက်ဝက်ခန့် ရှိခဲ့သည်။ ရှုံးနိမ့်မှုအချို့လည်း ရှိခဲ့ပြီး အထင်ရှားဆုံးမှာ ၁၅၉၅ ခုနှစ်တွင် ကာရစ်ဘီယံပင်လယ်သို့ သွားရောက်သည့် ဒရိတ်နှင့် ဟောကင်းစ်တို့၏ ဆိုးရွားလှသော စစ်ဆင်ရေးဖြစ်ပြီး၊ ထိုခရီးစဉ်အတွင်း ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံး ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြရာ ထိုသတင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်မှာ အလွန်တုန်လှုပ်ချောက်ချားခဲ့ရသည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ဂျိမ်း လန်ကတ်စတာ ၊ ဝီလျံ ပါကာ နှင့် အားလုံးထဲတွင် အအောင်မြင်ဆုံးဖြစ်လာမည့် ခရစ္စတိုဖာ နယူးပို့တ်တို့ကဲ့သို့သော "ပင်လယ်ခွေး" မျိုးဆက်သစ်များ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ကြီးမားသော ရတနာသယ်သင်္ဘောကြီးများကို မဖမ်းဆီးနိုင်ခဲ့ကြသော်လည်း အဲလိဇဘက်၏ ပင်လယ်ခွေးများသည် အလွန်အောင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ ရန်သူကို အဆက်မပြတ် နှောင့်ယှက်တိုက်ခိုက်သည့် ဤဗျူဟာကြောင့် စစ်ပွဲကာလတစ်လျှောက်လုံးတွင် နှစ်စဉ် တစ်နိုင်ငံလုံး သွင်းကုန်၏ ပျမ်းမျှ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ရှာဖွေပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၉၆ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်သည် စပိန်တို့၏ ရတနာသယ်သင်္ဘောစုကို သိမ်းပိုက်ရန် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် '''ဒုတိယမြောက် အင်္ဂလိပ်ရေတပ်ကြီးကို''' ကာဒစ်ဇ် သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ အနှစ်သက်ဆုံးသူ ဖြစ်သော အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး ဦးဆောင်သည့် အင်္ဂလိပ်ရေတပ်သည် ဒတ်ခ်ျတို့၏ ကူညီမှုဖြင့် ကာဒစ်ဇ်မြို့ကို အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး စပိန်တို့၏ သင်္ဘော ၃၂ စင်းခန့်နှင့် ၎င်းတို့ထဲရှိ ရတနာများကိုပါ ဖျက်ဆီးနစ်မြှုပ်စေခဲ့သည်။ ဤအောင်ပွဲကို မဟာအောင်ပွဲကြီးအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့ကြပြီး အက်ဆက်စ်သည်လည်း သူရဲကောင်းတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ရာ သူ၏ သြဇာမှာ အဲလိဇဘက်နှင့်ပင် ရင်ဘောင်တန်းနိုင်လောက်အောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဘုရင်မကြီးက အက်ဆက်စ်အား စပိန်ရတနာများကို ခိုးယူသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့ပြီး ကာဒစ်ဇ်တွင် ရှိနေစဉ်အတွင်း သူမထံမှ မည်သည့်လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာမျှ မရရှိဘဲ အဘယ်ကြောင့် သူရဲကောင်း ဆာ ဘွဲ့တံဆိပ်များကို လျှောက်ပေးခဲ့သနည်းဟု ပြင်းပြင်းထန်ထန် မေးခွန်းထုတ်ကာ သတိပေးခဲ့သည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း ကာဒစ်ဇ်မြို့ အသိမ်းခံရမှုကို ကလဲ့စားချေရန်အတွက် ဘုရင် ဖိလစ် ၂ သည် လအနည်းငယ်အကြာတွင် '''ဒုတိယမြောက် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို''' အင်္ဂလန်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဤရေတပ်ကြီးသည် ကပ်ဆိုးနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည် - ပြင်းထန်သော မုန်တိုင်းများက အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို မမြင်ရသေးမီမှာပင် ရေတပ်စုကြီးကို တိုက်ခတ်ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သဖြင့် စစ်သည် ၅,၀၀၀ နီးပါး သေဆုံးပြီး သင်္ဘော ၄၀ ခန့် နစ်မြုပ်ခဲ့ရသည်။ ဤဖြစ်ရပ်နှင့် ကာဒစ်ဇ် ဝင်ရောက်စီးနင်းခံရမှုတို့ကြောင့် စပိန်နိုင်ငံသည် ထိုနှစ်တွင်ပင် လူမွဲခံဝန် (ဒေဝါလီခံခြင်း) ကြေညာခဲ့ရသည်။ သို့သော် ဖိလစ်သည် လက်မလျှော့ဘဲ ၁၅၉၇ ခုနှစ်တွင် တတိယမြောက် ရေတပ်ကြီးကို ထပ်မံစေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလန်ကမ်းရိုးတန်းအနီးတွင် အခြားမုန်တိုင်းတစ်ခုကြောင့် ရေတပ်စုကြီး ပျဉ်းပြားလွင့်သွားခဲ့ကာ နောက်ထပ်သင်္ဘော ၂၈ စင်း နစ်မြုပ် သို့မဟုတ် အဖမ်းခံခဲ့ရပြီး စစ်သည် ၂,၀၀၀ ခန့် ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဤစစ်ဆင်ရေးအတွင်း စွမ်းစွမ်းတမံ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ချားလ်စ် ဟောင်းဝပ် ကို နော့တင်ဂမ် နယ်စားကြီး ဘွဲ့ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း Azores ကျွန်းစုသို့ သွားရောက်သည့် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုတွင် ရှုံးနိမ့်ပြီး ပြန်လာခဲ့သော အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီးကိုမူ ဘုရင်မကြီးက အင်္ဂလန်အား ကာကွယ်မဲ့အောင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲကာ အလွန်အမင်း ဒေါသထွက်ခဲ့သဖြင့် ၎င်းတို့နှစ်ဦး၏ ဆက်ဆံရေးမှာ ပိုမိုတင်းမာလာခဲ့သည်။ ၁၅၉၈ ခုနှစ်တွင် ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ သူ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသည့် ဘုရင် ဖိလစ် ၃ သည် သူ၏ ရေတပ်ကို တဖန်ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၁၆၀၁ ခုနှစ်တွင် ထိုနေရာမှ သူပုန်များကို ကူညီရန် '''စတုတ္ထမြောက် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို''' အိုင်ယာလန်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ စပိန်တို့သည် ယခုအကြိမ်တွင် ကုန်းတွင်းပိုင်းသို့ ဆိုက်ကပ်နိုင်ခဲ့ပြီး ကင်ဆေးလ် မြို့ကို သုံးလကြာ ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ မြို့ပြင်ပရှိ သူပုန်များ ရှုံးနိမ့်သွားခဲ့ပြီးနောက် စပိန်တို့သည် အိုင်ယာလန် အနောက်တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်ရှိ ၎င်းတို့၏ စစ်တပ်တစ်ခုလုံးကို လက်နက်ချရန် ဖိအားပေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဤရှုံးနိမ့်မှုသည် အင်္ဂလန်နှင့် ဖြစ်ပွားနေသော စစ်ပွဲတွင် စပိန်တို့၏ ဇွဲလုံ့လကို အားလျော့သွားစေခဲ့သည်။ နှစ်ဦးစလုံးမှာ စစ်ပန်းနေကြပြီဖြစ်ရာ အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီး တစ်နှစ်အကြာ ၁၆၀၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့အကြား '''လန်ဒန်စာချုပ်''' ဖြင့် ငြိမ်းချမ်းရေး လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ ဝေါ်လ်တာ ရာလေ က ဘုရင်မကြီး ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အဲလိဇဘက်၏ အလွန်အမင်း သတိကြီးမှုကြောင့် စပိန်နှင့် စစ်ပွဲတွင် အနှောင့်အယှက် ဖြစ်ခဲ့ရသည်ဟု ဤသို့ စွပ်စွဲဆိုခဲ့သည် -<blockquote>'''"အကယ်၍ ကွယ်လွန်သူ ဘုရင်မကြီးအနေဖြင့် သူမ၏ စာရေးစာချီများကို ယုံကြည်သကဲ့သို့ သူမ၏ စစ်သူရဲကောင်းများကိုသာ ယုံကြည်ခဲ့ပါလျှင်၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် သူမ၏ ခေတ်ကာလအတွင်း ထိုကြီးမားသော အင်ပါယာကြီးကို အပိုင်းပိုင်းဖြစ်အောင် ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့မည်ဖြစ်ပြီး၊ ရှေးခေတ်ကာလများကကဲ့သို့ ၎င်းတို့၏ ဘုရင်များကို သင်္ဘောသီးနှင့် လိမ္မော်သီးများကဲ့သို့ တန်ဖိုးမရှိအောင် ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့လိမ့်မည်။ သို့သော် မဟာဘုရင်မကြီးသည် အရာရာကို တစ်ဝက်တစ်ပျက်သာ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး သေးငယ်သော ကျူးကျော်မှုများဖြင့်သာ စပိန်တို့အား မိမိကိုယ်ကို မည်သို့ ကာကွယ်ရမည်ကို သင်ကြားပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်စေခဲ့ကာ ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အားနည်းချက်ကို သိမြင်စေခဲ့သည်။"'''</blockquote>အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များကလည်း အလားတူ အကြောင်းပြချက်များဖြင့် အဲလိဇဘက်ကို ဝေဖန်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ အဲလိဇဘက်အနေဖြင့် သူမ၏ စစ်သေနာပတိများကို အလွန်အမင်း မယုံကြည်ရန် ခိုင်လုံသောအကြောင်းပြချက် ရှိခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်းတို့သည် စစ်မြေပြင်သို့ ရောက်ရှိသွားသည့်အခါ သူမကိုယ်တိုင် ပြောကြားခဲ့သကဲ့သို့ ''"အချည်းနှီးသော ဂုဏ်ပကာသန အပြုအမူများဖြင့် စိတ်လွင့်မျောသွားတတ်ကြသောကြောင့်"'' ဖြစ်သည်။ === ပြင်သစ် === ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင် စတုတ္ထမြောက်ဟင်နရီ က ပြင်သစ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံသောအခါ အဲလိဇဘက်သည် သူ့ထံသို့ စစ်ရေးအရ ကူညီပံ့ပိုးမှုများ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် ၁၅၆၃ ခုနှစ် လီဟာ့ဗ် ဆိပ်ကမ်းမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ရပြီးနောက်ပိုင်း ပြင်သစ်နိုင်ငံအတွင်းသို့ သူမ၏ ပထမဆုံးသော စစ်ရေးစွန့်စားမှု ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီ၏ ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်နှင့် စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂ တို့က ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်ခဲ့ကြပြီး၊ အဲလိဇဘက်သည် အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြား ဆိပ်ကမ်းများကို စပိန်တို့ သိမ်းပိုက်သွားမည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ပြင်သစ်၌ ဆင်နွှဲခဲ့သော အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကနဦးစစ်ဆင်ရေးများသည် စနစ်မကျဘဲ ထိရောက်မှု မရှိခဲ့ပေ။ ပါရီဂရင် ဘာတီး သည် အဲလိဇဘက်၏ အမိန့်များကို များစွာ လျစ်လျူရှုပြီး စစ်သည် ၄,၀၀ဝ ရှိသော စစ်တပ်ဖြင့် ပြင်သစ်မြောက်ပိုင်းတွင် ရလဒ်ကောင်းကောင်းမထွက်ဘဲ လှည့်လည်သွားလာနေခဲ့သည်။ သူသည် ပါရီမြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့မှု ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဖရိုဖရဲဖြင့် ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဂျွန် နောရစ် သည် စစ်သည် ၃,၀၀၀ ကို ဦးဆောင်၍ ဘရီတန်းနီ တွင် စစ်ဆင်ရေး ဆင်နွှဲခဲ့သော်လည်း ဇွန်လ၌ ကွင်းနလက် တွင် အောင်ပွဲရရှိခဲ့လင့်ကစား အဆုံးအဖြတ်မရှိဘဲ ပြီးဆုံးသွားခဲ့သည်။ ဇူလိုင်လတွင် အဲလိဇဘက်သည် ဟင်နရီ ၄ အား ရူးအန်း မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ရာတွင် ကူညီရန် အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး ရောဘတ် ဒက်ဗရိုး ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်၌ အခြားစစ်တပ်တစ်ခုကို ထပ်မံစေလွှတ်ခဲ့ပြီး နောရစ်လည်း ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အက်ဆက်စ်သည် မည်သည့်အရာကိုမျှ မစွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့ဘဲ ၁၅၉၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် နေရပ်သို့ ပြန်လာခဲ့ကာ ဟင်နရီသည်လည်း ဧပြီလတွင် မြို့ကို ဝိုင်းရံထားခြင်းကို စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။ ထုံးစံအတိုင်း အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ စစ်သေနာပတိများ ပြည်ပသို့ ရောက်ရှိသွားသည့်အခါ ၎င်းတို့အပေါ် ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း မရှိခဲ့ပေ။ သူမက အက်ဆက်စ်နှင့် ပတ်သက်၍ ''"သူ ဘယ်မှာရှိနေလဲ၊ ဘာလုပ်နေလဲ၊ ဒါမှမဟုတ် ဘာလုပ်ရမှာလဲ ဆိုတာကို ကျွန်ုပ်တို့ မသိပါ"'' ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ နောရစ်သည် စစ်ရေးအကူအညီ ပိုမိုရရှိရန် ကိုယ်တိုင်လာရောက် လျှောက်လဲဖို့ လန်ဒန်သို့ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က ဝေခွဲမရ ဝေဝါးနေခဲ့ပြီး နောရစ် မရှိခိုက် ၁၅၉၂ ခုနှစ် မေလတွင် ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်နှင့် စပိန်စစ်တပ်တို့သည် ပြင်သစ်အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ခရအွန်းတွင် သူ၏ စစ်တပ်အကြွင်းအကျန်များကို ခြေမှုန်းပစ်လုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့သော စစ်ဆင်ရေး အားလုံးအတွက် အဲလိဇဘက်သည် စစ်သေနာပတိများ တောင်းဆိုသည့် ရိက္ခာများနှင့် စစ်ကူများအတွက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံရန် ဝန်လေးခဲ့သည်။ ၁၅၉၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဟင်နရီသည် ပြင်သစ်ထီးနန်းကို ဆက်လက်ထိန်းချုပ်နိုင်ရန်အတွက် ပါရီမြို့တွင် ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဤလုပ်ရပ်ကြောင့် စိတ်ထိခိုက် တုန်လှုပ်ခဲ့ရပြီး သူမ၏ စိတ်ကျေနပ်မှုရအောင် ဟင်နရီ၏ နောက်ထပ် ကြိုးပမ်းမှုမှန်သမျှကို မကျေမနပ် ဖြစ်ခဲ့ကာ သူမ၏ စစ်တပ်အားလုံးကို နေရပ်သို့ ပြန်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်လင့်ကစား ကက်သလစ်အဖွဲ့ဝင်များသည် ဟင်နရီကို မယုံကြည်ကြဘဲ ဆက်လက် ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြဆဲ ဖြစ်သည်၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း ၎င်းတို့၏ စပိန်မဟာမိတ်များသည် ဘရီတန်းနီတွင် စစ်ဆင်ရေးကို ဆက်လက်ဆင်နွှဲပြီး အဓိကဆိပ်ကမ်းဖြစ်သော ဘရက်စ်တ် သို့ အပြင်းအထန် ချီတက်လာခဲ့ကြသည်။ စပိန်ဘုရင် ဖိလစ်သည် ပြင်သစ်အနောက်ပိုင်းတွင် အဆင့်မြင့် စစ်အခြေစိုက်စခန်းများ တည်ဆောက်ရန် ရည်ရွယ်ထားပြီး၊ ထိုနေရာမှတစ်ဆင့် သူ၏ ပြန်လည်တည်ဆောက်ထားသော ရေတပ်ဖြင့် အင်္ဂလန်ကို အမြဲတမ်း ခြိမ်းခြောက်နိုင်ရန် ဖြစ်သည်။ နောရစ်က အဲလိဇဘက်ထံ ဤခြိမ်းခြောက်မှုကို သတိပေးစာ ရေးသားခဲ့ပြီးနောက်၊ သူမသည် အတန်ကြာ တွန့်ဆုတ်နေခဲ့သော်လည်း အန္တရာယ်ကို မြင်ရသဖြင့် ၁၅၉၄ ခုနှစ်တွင် အခြားစစ်တပ်တစ်ခုကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ နောရစ်သည် စစ်သည် ၄,၀၀၀ ဖြင့် သူ၏ ပြင်သစ်စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ မဟာမိတ် ဂျီးန်ဗလ်ဒီအောမွန့် နှင့်အတူ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ယခုအကြိမ်တွင် အောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့သည် - မြို့အချို့ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ၎င်းတို့သည် ဘရက်စ်တ်မြို့အနီးရှိ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသော စပိန်ခံတပ်တစ်ခုကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ခဲ့ပြီး ၎င်းခံတပ်ကို သိမ်းပိုက်ဖျက်ဆီးနိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် ထိုခြိမ်းခြောက်မှုကို အဆုံးသတ်စေခဲ့သော အဆုံးအဖြတ်ပေးသည့် အောင်ပွဲဖြစ်ခဲ့ပြီး မကြာမီမှာပင် ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်လည်း ပြိုလဲသွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် နောရစ်ကို သူရဲကောင်းတစ်ဦးအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့သော်လည်း၊ ထို့နောက်တွင် သူ၏ စစ်တပ်များနှင့်အတူ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လာရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ၁၅၉၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် စပိန်ကို စစ်ကြေညာခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်အား ပြင်သစ်နှင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စေလိုခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက်သည် ဟင်နရီအပေါ် မယုံကြည်ခြင်းနှင့် ပြင်သစ် ပိုမိုအာဏာကြီးမားလာမည်ကို စိုးရိမ်ခြင်းတို့ကြောင့် စိတ်ဝင်စားမှုမရှိခဲ့ပေ။ သို့သော် စပိန်တို့သည် ၁၅၉၆ ခုနှစ်တွင် ကဲလေး မြို့ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး စပိန်တို့သည် အင်္ဂလန်၏ မျက်စိအောက်သို့ တဖန်ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသဖြင့် အဲလိဇဘက်သည် သဘောထားလျော့ပေးခဲ့ကာ ဒတ်ခ်ျသမ္မတနိုင်ငံနှင့်အတူ သုံးပွင့်ဆိုင်မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက်သည် ဘိုလိုင်း (မြန်မာများဆိုကြသော ဘိုလော့ဂ်နာ) မြို့ သို့မဟုတ် ငွေကြေးအရ လျော်ကြေးတစ်ခုခုရရန် အလဲအလှယ်လုပ်ဖို့ ကြိုးပမ်းရင်း ဆက်လက်တွန့်ဆုတ်နေခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် ငွေကြေးလျော်ကြေးပေးရန် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။ ၁၅၉၇ ခုနှစ် မတ်လတွင် စပိန်စစ်တပ်များက အာမီယန် မြို့ကို သိမ်းပိုက်လိုက်သောအခါ အဲလိဇဘက်သည် ဟင်နရီ၏ စစ်တပ်များနှင့် ပူးပေါင်းရန် သောမတ်စ် ဘက်စကာဗီးလ် ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်၌ စစ်သည် ၄,၂၀၀ ခန့်ရှိသော စစ်တပ်ကို ပီကာဒီ သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်-ပြင်သစ် ပူးပေါင်းစစ်တပ် ရောက်ရှိလာပြီးနောက် အာမီယန်မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ပြီး စပိန်စစ်ကူစစ်တပ်ကို မောင်းထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် မြို့က လက်နက်ချခဲ့ပြီး၊ ၎င်းနောက်တွင် စပိန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ပြင်သစ်၏ ကမ်းလှမ်းမှုများ စတင်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် အဲလိဇဘက်ကို ဤငြိမ်းချမ်းရေးတွင် ပါဝင်စေလိုသော်လည်း သူမက ဒတ်ခ်ျများနှင့် ဖွဲ့စည်းထားသော မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို သတိပေးကာ ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် နောက်ဆုံးတွင် အဲလိဇဘက်၏ ကွယ်ရာ၌ ဗာဗင်စ် တွင် စပိန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သူမသည် ပြင်သစ်ဘုရင်အား "သစ္စာမဲ့မှုနှင့် နှစ်ခွလျှောက်ခြင်း" ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။ === အိုင်ယာလန် === အိုင်ယာလန်သည် သူမ၏ ဘုရင်နိုင်ငံ နှစ်ခုအနက် တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း၊ အဲလိဇဘက်သည် ကက်သလစ်ဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး သူမ၏ အာဏာစက်ကို ဖီဆန်ရန်နှင့် ရန်သူများနှင့် ပူးပေါင်းကြံစည်ရန် ဝန်မလေးသည့်၊ အချို့နေရာများတွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရသလောက် ဖြစ်နေသော ရန်လိုသည့် အိုင်ယာလန်လူထုနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ထိုဒေသတွင် သူမကျင့်သုံးသော မူဝါဒမှာ သူမ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ်များကို မြေယာများ ပေးအပ်ရန်နှင့် သူပုန်များအနေဖြင့် အင်္ဂလန်ကို တိုက်ခိုက်မည့် စစ်အခြေစိုက်စခန်းတစ်ခုအဖြစ် စပိန်ထံသို့ အိုင်ယာလန်ကို ပေးအပ်ခြင်းမပြုနိုင်ရန် တားဆီးဖို့ ဖြစ်သည်။ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သော တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများအတွင်း ဘုရင်မကြီး၏ စစ်တပ်များသည် မြေယာများကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးပြီး ယောက်ျား၊ မိန်းမနှင့် ကလေးသူငယ်များကိုပါမကျန် သတ်ဖြတ်သည့် "မြေလှန်စနစ်" နည်းဗျူဟာများကို ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။ ၁၅၈၂ ခုနှစ်တွင် ဒက်စမွန် နယ်စားကြီး ဂျေရုဒ် ဖစ်ဇ်ဂျေရုဒ် ဦးဆောင်သည့် မန်စတာ ဒေသ သူပုန်ထမှုအတွင်း အိုင်ယာလန်ပြည်သူ ၃၀,၀၀ဝ ခန့် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးပြီး သေဆုံးခဲ့ရသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ကဗျာဆရာနှင့် နယ်မြေသစ်အခြေချနေထိုင်သူ ဧဒမန် စပင်ဆာ က သားကောင်ဖြစ်ခဲ့ရသူများသည် "မည်သည့် ကျောက်ခဲကဲ့သို့ ခက်ထန်သော နှလုံးသားပိုင်ရှင်မျိုးမဆို သနားကရုဏာသက်ရလောက်သည့် ဆင်းရဲဒုက္ခမျိုးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြရသည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က သူမ၏ စစ်သေနာပတိများအား "ထိုရိုင်းစိုင်းပြီး မဟာဆန်ခြင်းမရှိသော လူမျိုး" ဖြစ်သည့် အိုင်ယာလန်သားများကို ကောင်းမွန်စွာ ဆက်ဆံရန် အကြံပြုခဲ့သော်လည်း၊ သူမ သို့မဟုတ် သူမ၏ စစ်သူကြီးများသည် ၎င်းတို့၏ အာဏာရှင်ဆန်သော ရည်ရွယ်ချက်အတွက် အင်အားနှင့် သွေးထွက်သံယိုမှုများကို အသုံးပြုချိန်တွင် မည်သည့် နောင်တတရားမျှ ပြသခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ၁၅၉၃ ခုနှစ်နှင့် ၁၆၀၃ ခုနှစ်အကြားတွင် အဲလိဇဘက်သည် အိုင်ယာလန်၌ "ကိုးနှစ်ကြာစစ်ပွဲ" ဟုခေါ်သော အပြင်းထန်ဆုံး စမ်းသပ်မှုနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ယင်းသည် သူပုန်ခေါင်းဆောင် တိုင်ရွန် နယ်စားကြီး ဟျူး အိုနေးလ် ကို ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားသည့် စပိန်နိုင်ငံနှင့် စစ်မီးအရှိန်အဟုန် အပြင်းထန်ဆုံး ဖြစ်ပွားနေချိန်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော တော်လှန်မှု ဖြစ်သည်။ ၁၅၉၉ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် အဲလိဇဘက်သည် အဆိုပါ တော်လှန်မှုကို နှိမ်နင်းရန် ရောဘတ် ဒက်ဗရိုး ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် သူမအား စိတ်ပျက်စေသည်မှာ သူသည် စစ်ရေးအရ တိုးတက်မှု အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့ပြီး ဘုရင်မကြီး၏ အမိန့်ကို ဖီဆန်ကာ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူ၏ နေရာတွင် ချားလ်စ် ဘလောက်န့် နှင့် အစားထိုးခဲ့ပြီး သူသည် စပိန်တို့ ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားသည့် သူပုန်များကို သုံးနှစ်အတွင်း အောင်မြင်စွာ ခြေမှုန်းနိုင်ခဲ့သည်။ အဆုံးအဖြတ်ပေးသည့် တိုက်ပွဲသည် ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် ကင်ဆေးလ် ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အဲလိဇဘက်က ၎င်းအောင်ပွဲကို ချီးကျူးကာ ဘလောက်န့်အား သူရဲကောင်းတစ်ဦးအဖြစ် မြှောက်စားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အိုင်ယာလန်စစ်ပွဲအတွက် ကုန်ကျခဲ့သော ဘဏ္ဍာရေးစရိတ်မှာ အလွန်ကြီးမားလှသဖြင့် အဲလိဇဘက်၏ နိုင်ငံတော်သည် ဒေဝါလီခံရမည့် အခြေအနေမှ သီသီလေးသာ လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ အိုနေးလ်သည် နောက်ဆုံး၌ အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီး ရက်ပိုင်းအကြာ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် မယ်လီဖောင့် စာချုပ်ဖြင့် လက်နက်ချခဲ့သည်။ == ပြည်ပ ကုန်သွယ်ရေး == === ရုရှား === အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ မောင်ငယ် အက်ဒွပ် ၆ လက်ထက်က စတင် ထူထောင်ခဲ့သည့် ရုရှားဇာဘုရင်နိုင်ငံ နှင့် သံတမန်ဆက်ဆံရေးကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ သူမသည် ဇာဘုရင် အိုင်ဗန် သဲဖုရုဒ် ထံသို့ ခင်မင်ရင်းနှီးသော စာများကို မကြာခဏ ရေးသားလေ့ရှိသော်လည်း၊ ဇာဘုရင်မှာမူ အဲလိဇဘက်က စစ်ရေးမဟာမိတ်ပြုရန်ထက် ကုန်သွယ်ရေးကိုသာ အာရုံစိုက်နေသည့်အတွက် မကြာခဏ စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ အိုင်ဗန်သည် တစ်ကြိမ်တွင် သူမအား လက်ထပ်ခွင့်ပင် ကမ်းလှမ်းခဲ့ဖူးပြီး၊ သူ၏ နန်းသက်နှောင်းပိုင်းတွင် အကယ်၍ သူ၏ အာဏာစက် အန္တရာယ်ကြုံတွေ့ရပါက အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ခိုလှုံခွင့်ရရှိရန် အာမခံချက် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ယင်းကိစ္စ မအောင်မြင်သောအခါ သူသည် မေ ဟတ်စတင်းစ်နှင့် လက်ထပ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်က ရုရှားသံအမတ်နှင့် ၎င်းအကြောင်းကို ဆွေးနွေးရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ မက်စကိုဗီ ကုမ္ပဏီ ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း လုပ်ငန်း စတင်ခဲ့သူ အင်္ဂလိပ်ကုန်သည်နှင့် စွန့်စားရှာဖွေသူ အန်တိုနီ ဂျန်ကင်ဆန် သည် ဇာဘုရင် အိုင်ဗန်၏ နန်းတော်သို့ ဘုရင်မကြီး၏ အထူးသံအမတ်အဖြစ် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၅၈၄ ခုနှစ်တွင် အိုင်ဗန် ကွယ်လွန်သောအခါ သူ၏ သားတော် ဖီအိုဒေါ ၁ က အရိုက်အရာကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ သူ၏ ဖခင်နှင့်မတူဘဲ ဖီအိုဒေါသည် အင်္ဂလန်နှင့် သီးသန့်ကုန်သွယ်ခွင့်များကို ထိန်းသိမ်းရန် စိတ်အားထက်သန်မှု မရှိခဲ့ပေ။ သူသည် မိမိ၏ ဘုရင်နိုင်ငံကို နိုင်ငံခြားသား အားလုံးအတွက် လမ်းဖွင့်ပေးခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ဖခင်အိုင်ဗန်က သည်းခံခဲ့သော အင်္ဂလိပ်သံအမတ် ဂျရုမ်း ဘိုးစ် ( ၏ မာနထောင်လွှားမှုကို မုန်းတီးကာ ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဇာဘုရင်အား ပြန်လည်စဉ်းစားရန် ဖျောင်းဖျပေးဖို့ ရင်ခွင်ပိုက်အုပ်ချုပ်သူ ဗလစ် ဂိုဒူနော့ဗ် ထံ တောင်းဆိုရန် သံအမတ်သစ် ဒေါက်တာ ဂျိုင်းလ်စ် ဖလက်ချာ ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဖလက်ချာသည် ဖီအိုဒေါ၏ မြောက်မြားစွာသော ဘွဲ့အမည်များအနက် နှစ်ခုကို ချန်လှပ်၍ ခေါ်ဆိုခဲ့မိခြင်းကြောင့် ထိုညှိနှိုင်းမှုများမှာ ပျက်ပြားခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဖီအိုဒေါထံသို့ တစ်ဖက်က အသနားခံပြီး တစ်ဖက်က အပြစ်တင်စကားများ ပါဝင်သည့် စာများကို ဆက်လက် ပေးပို့ခဲ့သည်။ သူမသည် မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် အဆိုပြုခဲ့သည်၊ ယင်းမှာ ဖီအိုဒေါ၏ ဖခင်ဖြစ်သူက ကမ်းလှမ်းစဉ်က သူမ ငြင်းပယ်ခဲ့သောအရာ ဖြစ်သော်လည်း၊ ယခုအကြိမ်တွင်မူ ရုရှားတို့ဘက်က ပြန်လည် ငြင်းဆန်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ === မူဆလင်နိုင်ငံများ === အဲလိဇဘက်၏ စိုးစံမှု ကာလအတွင်း အင်္ဂလန်နှင့် ဘာဘာရီ ပြည်နယ်များအကြား ကုန်သွယ်ရေးနှင့် သံတမန်ရေး ဆက်ဆံမှုများ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်သည် စပိန်နိုင်ငံကို ဆန့်ကျင်ရန်အတွက် မော်ရိုကိုနိုင်ငံနှင့် ကုန်သွယ်ရေး ဆက်ဆံမှုတစ်ရပ် ထူထောင်ခဲ့ပြီး၊ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ပိတ်ပင်တားမြစ်ချက် ရှိလင့်ကစား မော်ရိုကို သကြားနှင့် လဲလှယ်ရန်အတွက် ချပ်ဝတ်တန်ဆာများ၊ ခဲယမ်းမီးကျောက်များ၊ သစ်များနှင့် သတ္တုများကို ရောင်းချခဲ့သည်။ ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် မော်ရိုကို အုပ်ချုပ်သူ မူလိုင်း အာမတ် အယ်လ်-မန်ဆာ ၏ အဓိက အတွင်းရေးမှူးဖြစ်သူ အာဘ်ဒဲလ် အိုဝါဟက် ဘင် မက်ဆုဒ် သည် စပိန်ကို ဆန့်ကျင်မည့် အင်္ဂလိပ်-မော်ရိုကို မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရန် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းဖို့ အင်္ဂလိပ်နန်းတော်သို့ သံအမတ်အဖြစ် လာရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် "မော်ရိုကိုနိုင်ငံသို့ စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများ ရောင်းချရန် သဘောတူခဲ့ပြီး၊ သူမနှင့် မူလိုင်း အာမတ် အယ်လ်-မန်ဆာ တို့သည် စပိန်တို့အား ပူးတွဲစစ်ဆင်ရေး ဆင်နွှဲရန် ကိစ္စကို အဆက်မပြတ် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်"။ သို့သော်လည်း ဆွေးနွေးမှုများသည် အဆုံးအဖြတ်မရှိဘဲ ပြီးဆုံးခဲ့ရပြီး၊ ထိုသံတမန်အဖွဲ့ ရောက်ရှိပြီး နှစ်နှစ်အတွင်းမှာပင် အုပ်ချုပ်သူ နှစ်ဦးစလုံး ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြသည်။ လဗန့် ကုမ္ပဏီ ကို လုပ်ပိုင်ခွင့် ပေးအပ်ခြင်းနှင့်အတူ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် အော်တိုမန် အင်ပါယာ၏ ဗဟိုအစိုးရ ထံသို့ ပထမဆုံး အင်္ဂလိပ်သံအမတ် ဝီလျံ ဟာဘွန်း ကို စေလွှတ်ခြင်းဖြင့် '''အော်တိုမန် အင်ပါယာ နှင့်လည်း''' သံတမန်ဆက်ဆံရေး ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ကုန်သွယ်ရေးစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ နှစ်ဦးနှစ်ဖက်လုံးမှ သံတမန်များစွာကို အပြန်အလှန် စေလွှတ်ခဲ့ကြပြီး အဲလိဇဘက်နှင့် ဆူလ်တန် မူရတ် ၃ အကြား စာပေးစာယူများလည်း ရှိခဲ့သည်။ စာတစ်စောင်တွင် မူရတ်က ပရိုတက်စတင့် ယုံကြည်မှုနှင့် အစ္စလာမ်ဘာသာတို့သည် "ရုပ်တုကိုးကွယ်မှုကို နှစ်ဦးစလုံးက ပယ်ချကြသည့်အတွက် ရောမကက်သလစ်ဘာသာနှင့် စာလျှင် အပြန်အလှန် တူညီသောအချက်များစွာ ပိုမိုရှိနေသည်" ဟူသော အယူအဆကို နှစ်သက်သဘောကျခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နှင့် အော်တိုမန်အင်ပါယာအကြား မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ကက်သလစ် ဥရောပနိုင်ငံများ စိတ်ပျက်ရလောက်အောင်ပင် အင်္ဂလန်သည် အော်တိုမန်အင်ပါယာသို့ ခဲနှင့် သံဖြူ (အမြောက်သွန်းလုပ်ရန်အတွက်) နှင့် စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများကို တင်ပို့ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် က ဘုံရန်သူဖြစ်သော စပိန်အား ဆန့်ကျင်ရန် အော်တိုမန်တို့ တိုက်ရိုက်စစ်ရေးအရ ပါဝင်လာစေရန် စည်းရုံးလှုံ့ဆော်နေချိန်ဖြစ်ရာ၊ ၁၅၈၅ ခုနှစ် စပိန်နှင့် စစ်ပွဲစတင်ဖြစ်ပွားချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် မူရတ် ၃ နှင့် ပူးတွဲစစ်ဆင်ရေးများ ဆင်နွှဲရန် အလေးအနက် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ === အမေရိက === ၁၅၈၃ ခုနှစ်တွင် ဟမ်ဖရီ ဂီလ်ဘတ်) သည် နယူးဖောင်လန် တွင် နယ်မြေသစ်အခြေချရန် အနောက်ဘက်သို့ ရွက်လွှင့်ခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလန်သို့ မည်သည့်အခါမျှ ပြန်မလာနိုင်ခဲ့ပေ။ ဂီလ်ဘတ်၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ ညီဖြစ်သူ '''ဝေါ်လ်တာ ရာလေ သည်''' အတ္တလန္တိတ် ကမ်းရိုးတန်းကို စူးစမ်းရှာဖွေခဲ့ပြီး၊ "အပျိုစင် ဘုရင်မကြီး" အဲလိဇဘက်ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ဗာဂျီးနီးယား ဟု အမည်ပေးထားဟန်ရှိသည့် နယ်မြေကို မိမိပိုင်အဖြစ် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ဤနယ်မြေသည် ယနေ့ခေတ် ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်ထက် များစွာပိုမိုကြီးမားပြီး နယူးအင်္ဂလန်မှသည် ကာရိုလိုင်းနားပြည်နယ်များအထိ ကျယ်ပြန့်သည်။ ၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် ရာလေသည် လူနည်းစုတစ်စုနှင့်အတူ ဗာဂျီးနီးယားသို့ ပြန်လာခဲ့ပြီး ယနေ့ခေတ် မြောက်ကာရိုလိုင်းနား ကမ်းလွန်ရှိ ရိုအန်နုတ်ကျွန်း သို့ ဆိုက်ကပ်ခဲ့ကြသည်။ ပထမဆုံး အခြေချနေထိုင်မှု ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် ရာလေသည် အခြားလူအုပ်စုတစ်စုကို ထပ်မံစုဆောင်းခဲ့ပြီး ဂျွန် ဝှိုက် အား အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ ၁၁၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရာလေ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာချိန်၌ သူချန်ထားခဲ့သော '''ရိုအန်နုတ် အခြေချစခန်း''' ၏ အရိပ်အယောင်မျှပင် မတွေ့ရတော့ဘဲ လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်စွာ ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့သော်လည်း၊ ယင်းသည် မြောက်အမေရိကတွင် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ပထမဆုံးသော အခြေချနေထိုင်မှု ဖြစ်ခဲ့သည်။ === အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ === စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီ သင်္ဘောများကို အောင်မြင်စွာ စီးနင်းတိုက်ခိုက်ပြီးနောက်၊ အင်္ဂလိပ်ရေကြောင်းခရီးသည်များသည် စည်းစိမ်ချမ်းသာများ ရှာဖွေရန် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်း လှည့်လည်ခဲ့ကြသည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် လန်ဒန်ကုန်သည်ကြီးများသည် အရှေ့ဖျားကုန်သွယ်ရေးတွင် စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီတို့၏ လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုကို ပြတ်ပြတ်သားသား ခြေမှုန်းပစ်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အဲလိဇဘက်ထံသို့ အသနားခံစာ တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။ '''၁၆၀၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်နေ့တွင်''' ကုန်သည်များသည် အဲလိဇဘက်ထံမှ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာစာချွန်လွှာကို ရရှိခဲ့ပြီး အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာဒေသနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့တွင် ကုန်သွယ်ရန်အတွက် '''အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ''' ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဂျိမ်း လန်ကတ်စတာ က ပထမဆုံးသော ရေကြောင်းခရီးစဉ်ကို ကွပ်ကဲခဲ့ပြီး ၎င်းခရီးစဉ်သည် အောင်မြင်ခဲ့ကာ ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် ဂျာဗားကျွန်းရှိ ဘန်တန်၌ ပထမဆုံးသော ကုန်လှောင်ရုံ (စက်ရုံ) ကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ကိပ်အော့ဖ်ဂွတ်ဒ်ဟုပ် ၏ အရှေ့ဘက်နှင့် မာဂျဲလန် ရေလက်ကြား ၏ အနောက်ဘက်ရှိ နိုင်ငံအားလုံးနှင့် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကုန်သွယ်မှုတွင် ဤကုမ္ပဏီအား ၁၅ နှစ်တာ ကာလပတ်လုံး လက်ဝါးကြီးအုပ် လုပ်ကိုင်ခွင့် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဤကုမ္ပဏီသည် နောက်ပိုင်း ၁၈ နှင့် ၁၉ ရာစုနှစ်များတွင် ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်မှု၏ ထက်ဝက်ခန့်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ နယ်မြေအမြောက်အများကိုပါ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ == ကျန်ရှိနေသောနှစ်များ == ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် [[စပိန်ရေတပ်ကြီး]]ကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း ကာလများသည် အဲလိဇဘက်အတွက် သူမ၏ နန်းသက်ကုန်ဆုံးချိန်အထိ ကြီးစိုးခဲ့သော ဒုက္ခအသစ်များကို သယ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ စပိန်နိုင်ငံနှင့်လည်းကောင်း၊ အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၌လည်းကောင်း ဖြစ်ပွားနေသော ပဋိပက္ခများသည် ရေရှည်ဆွဲဆန့်လာခဲ့ပြီး၊ အခွန်အတုပ် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးများမှာ ပိုမိုကြီးလေးလာကာ တိုင်းပြည်၏ စီးပွားရေးမှာလည်း သီးနှံရိတ်သိမ်းမှု မကောင်းခြင်းနှင့် စစ်စရိတ်စကများကြောင့် အထိနာခဲ့ရသည်။ ကုန်ဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာပြီး လူနေမှုအဆင့်အတန်းများ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ထိုခေတ်ကာလအတွင်း ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို နှိပ်ကွပ်မှုများမှာ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့ပြီး၊ အဲလိဇဘက်သည် ၁၅၉၁ ခုနှစ်တွင် ကက်သလစ်အိမ်ထောင်စုများကို စစ်ဆေးမေးမြန်းရန်နှင့် စောင့်ကြည့်ရန်အတွက် ကော်မရှင်အဖွဲ့များကို လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာ အပ်နှင်းခဲ့သည်။ တိုင်းပြည်အတွင်း တည်ငြိမ်အေးချမ်းပြီး သာယာဝပြောနေသည်ဟူသော ပုံရိပ်ယောင်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ရန်အတွက် သူမသည် ပြည်တွင်းရှိ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေးများနှင့် ဝါဒဖြန့်ချိရေးလုပ်ငန်းများအပေါ် ပိုမို၍ မှီခိုအားထားလာခဲ့သည်။ သူမ၏ ဘဝနောက်ဆုံးနှစ်များအတွင်း ထွက်ပေါ်လာသော ဝေဖန်ပြစ်တင်မှုများ မြင့်တက်လာခြင်းက ပြည်သူလူထု၏ သူမအပေါ် ချစ်ခင်မြတ်နိုးမှု လျော့နည်းကျဆင်းလာခြင်းကို ထင်ဟပ်ဖော်ပြနေခဲ့သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ '''"အဲလိဇဘက်၏ ဒုတိယမြောက် နန်းစံခေတ်"''' ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် ဤကာလ ဖြစ်ပွားရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းတစ်ခုမှာ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း အဲလိဇဘက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဖြစ်သော လျှို့ဝှက်ကောင်စီ ၏ သဘာဝ ပြောင်းလဲသွားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ မျိုးဆက်သစ်တစ်ခုက အာဏာရလာခဲ့သည်။ ဘာလင်နယ်စားကြီး ဝီလျံ ဆီစီလ် မှလွဲ၍ အရေးအကြီးဆုံးသော နိုင်ငံရေးသမား အများစုမှာ ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြပြီ ဖြစ်သည် - ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် လက်စတာ နယ်စားကြီး၊ ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ်၊ နှင့် ၁၅၉၁ ခုနှစ်တွင် ခရစ္စတိုဖာ ဟက်တန် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ မတိုင်မီက သတိပြုလောက်စရာ ပုံစံမျိုးဖြင့် တည်ရှိမနေခဲ့သော အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြား တိုက်ခိုက်မှုများသည် ယခုအခါတွင် အစိုးရအဖွဲ့၏ သမိုင်းဝင် အမှတ်အသားတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လက်စတာ နယ်စားကြီး၏ မွေးစားသားဖြစ်သူ ဒုတိယမြောက် အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး ရောဘတ် ဒက်ဗရိုးနှင့် လော့ဒ် ဘာလင်၏ သားဖြစ်သူ ရောဘတ် ဆီစီလ် တို့အကြား ပြင်းထန်သော အာဏာပြိုင်ဆိုင်မှုများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး နှစ်ဦးစလုံးတွင် မိမိတို့ကို ထောက်ခံသည့် နောက်လိုက်နောက်ပါ ကိုယ်စီ ရှိကြသည်။ နိုင်ငံတော်၏ အာဏာအရှိဆုံး ရာထူးနေရာများကို ရယူရန် ဤသို့ အားပြိုင်မှုများက တိုင်းပြည်၏ နိုင်ငံရေးကို ထိခိုက်ပျက်စီးစေခဲ့သည်။ ဘုရင်မကြီး၏ ကိုယ်ပိုင်အာဏာစက်မှာလည်း လျော့နည်းလာခဲ့ပြီး ယင်းကို ၁၅၉၄ ခုနှစ်တွင် သူမ အလွန်ယုံကြည်ရသည့် တော်ဝင်သမားတော်ကြီး ဒေါက်တာ ရိုဒီရီဂို လိုပက်စ် ၏ ဖြစ်ရပ်တွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။ အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီးက ကိုယ်ပိုင်အငြိုးအတေးကြောင့် ဒေါက်တာအား နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် မဟုတ်မမှန် စွပ်စွဲခဲ့ချိန်တွင်၊ ဘုရင်မကြီးသည် ဒေါက်တာ အဖမ်းခံရမှုအပေါ် ဒေါသထွက်ခဲ့ပြီး သူ့တွင် အပြစ်မရှိဟု ယုံကြည်ထားပုံရသော်လည်း ထိုသမားတော်ကြီး ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံရမည့် ဘေးမှ မကာကွယ်ပေးနိုင်ခဲ့ပေ။ သူမ၏ နန်းသက်နောက်ဆုံးနှစ်များအတွင်း အဲလိဇဘက်သည် စစ်မီးတောက်နေသည့် ကာလ၌ လွှတ်တော်ထံမှ ငွေကြေးအကူအညီ ပိုမိုတောင်းခံမည့်အစား၊ ကုန်ကျစရိတ်မရှိဘဲ မိမိလူများကို မျက်နှာသာပေး သူကောင်းပြုနိုင်သည့် စနစ်တစ်ခုအဖြစ် '''"ကုန်သွယ်ခွင့် လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုများ"''' ကို ချီးမြှင့်ခြင်းအပေါ် ပိုမိုမှီခိုလာခဲ့သည်။ ဤအလေ့အထသည် မကြာမီမှာပင် ကုန်ဈေးနှုန်းများကို စိတ်ကြိုက်သတ်မှတ်ခြင်း၊ ပြည်သူလူထု၏ အိတ်စိုက်ငွေများဖြင့် နန်းတွင်းမှူးမတ်များ ချမ်းသာကြွယ်ဝလာခြင်းနှင့် လူထုအတွင်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် မကျေနပ်မှုများဆီသို့ ဦးတည်သွားခဲ့သည်။ ယင်းသည် ၁၆၀၁ ခုနှစ် လွှတ်တော်အစည်းအဝေးအတွင်း အောက်လွှတ်တော်၌ ပြင်းထန်သော လှုံ့ဆော်ကန့်ကွက်မှုများအဖြစ် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၆၀၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ဝှိုက်ဟောလ် နန်းတော်၌ လွှတ်တော်အမတ် ၁၄၀ ဦးပါဝင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ရှေ့မှောက်တွင် မြွက်ကြားခဲ့သည့် သူမ၏ ကမ္ဘာကျော် '''"ရွှေဝါရောင် မိန့်ခွန်း")''' ၌ အဲလိဇဘက်သည် ထိုသို့ မတရားလက်ဝါးကြီးအုပ် အလွဲသုံးစားမှုများကို မိမိမသိရှိခဲ့ကြောင်း ထုတ်ဖော်ဆိုခဲ့ပြီး၊ ကတိကဝတ်များနှင့် သူမ၏ ထုံးစံအတိုင်း စိတ်လှုပ်ရှားဖွယ် ဆွဲဆောင်မှုများဖြင့် လွှတ်တော်အမတ်များ၏ စိတ်နှလုံးကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည် -<blockquote>'''"မိမိတို့၏ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ကို အဝိဇ္ဇာကြောင့်လည်းကောင်း၊ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ မဟုတ်ဘဲလည်းကောင်း ကျရောက်သွားနိုင်သည့် အမှားအယွင်းများမှ ကာကွယ်ပေးကြသောသူများသည် မည်မျှလောက်သော ကျေးဇူးတုံ့ပြန်မှုကို ထိုက်တန်သနည်းဆိုသည်မှာ ကျွန်ုပ်တို့ ကောင်းစွာသိပါသည် (သင်တို့လည်း ခန့်မှန်းနိုင်ပါလိမ့်မည်)။ ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြည်သူလူထု၏ နှလုံးသားများကို မေတ္တာတရားဖြင့် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်းထက် ကျွန်ုပ်တို့အတွက် ပိုမိုတန်ဖိုးရှိသောအရာ မရှိသည်နှင့်အညီ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ရက်ရောမှုကို အလွဲသုံးစားလုပ်သူများ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြည်သူများကို ချုပ်ချယ်သူများနှင့် ဆင်းရဲသားများကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်သူများအကြောင်းကို သင်တို့က ကျွန်ုပ်တို့အား လာရောက်မပြောပြခဲ့ကြလျှင် ကျွန်ုပ်တို့အနေဖြင့် မည်မျှလောက် မထိုက်တန်သော သံသယပွားစရာ အခြေအနေမျိုး ခံရလိမ့်မည်နည်း။"'''</blockquote>သို့သော်လည်း ဤသို့သော စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအရ မရေရာ မသေချာမှုများ ရှိနေသည့် ကာလသည်ပင်လျှင် '''အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ မည်သည့်ခေတ်နှင့်မျှ နှိုင်းယှဉ်၍မရနိုင်သော စာပေအနုပညာ ထွန်းကားမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်'''။ စာပေလှုပ်ရှားမှုအသစ်၏ ပထမဆုံးသော အရိပ်အယောင်များသည် အဲလိဇဘက် နန်းစံသက် ဒုတိယမြောက် ဆယ်စုနှစ်အကုန် ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် ဂျွန် လိုင်လီ ၏ ယူဖျူးစ် နှင့် ဧဒမန် စပင်ဆာ ၏ သိုးထိန်းတို့၏ ပြက္ခဒိန် တို့နှင့်အတူ စတင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်းတွင်မူ '''ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား''' နှင့် '''ခရစ္စတိုဖာ မာလို''' တို့အပါအဝင် အင်္ဂလိပ်စာပေလောက၏ ကြီးမားလှသော အမည်နာမများစွာသည် ၎င်းတို့၏ ရင့်ကျက်ထွန်းကားရာ ခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ဂျာကိုဘီယန်ခေတ် သို့ ဆက်လက်ကူးပြောင်းသွားချိန်တွင် အင်္ဂလိပ်ပြဇာတ်လောကသည် ၎င်း၏ အမြင့်ဆုံး အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိသွားမည် ဖြစ်သည်။ ခမ်းနားထည်ဝါလှသော အဲလိဇဘက်ခေတ်ဟူသည့် အယူအဆမှာ အဲလိဇဘက်၏ စိုးစံမှုအတွင်း တက်ကြွစွာ လှုပ်ရှားခဲ့ကြသော ဗိသုကာပညာရှင်များ၊ ပြဇာတ်ရေးဆရာများ၊ ကဗျာဆရာများနှင့် ဂီတပညာရှင်များအပေါ်တွင် များစွာ မူတည်နေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် အနုပညာရပ်များအပေါ် ကြီးမားသော နာယကတစ်ဦးအဖြစ် မည်သည့်အခါမျှ မပံ့ပိုးခဲ့ဖူးသည့် ဘုရင်မကြီးထံမှ တိုက်ရိုက်ရရှိသော ကူညီထောက်ပံ့မှုမျိုး မရှိသလောက် ဖြစ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက် အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ သူမ၏ ပုံရိပ်သည် တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ သူမအား ဘဲလ်ဖီဘီ သို့မဟုတ် အက်စထရီးယား နတ်ဘုရားမအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြပြီး၊ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက်တွင်မူ ဧဒမန် စပင်ဆာ၏ ကဗျာရှည်ကြီးထဲမှ ထာဝရ နုပျိုနေသည့် နတ်သမီးဘုရင်မကြီး '''ဂလိုရီယားနား''' အဖြစ် တင်စားပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဧဒမန် စပင်ဆာအား ပင်စင်လစာတစ်ရပ် ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ယင်းမှာ သူမ၏ ထုံးစံနှင့်စာလျှင် အလွန်ထူးခြားလှသဖြင့် သူမအနေဖြင့် သူ၏စာပေကို အလွန်နှစ်သက်သဘောကျကြောင်း ထင်ရှားစေသည်။ သူမ၏ ပုံတူပန်းချီကားများသည် လက်တွေ့ကျကျ ဆွဲခြင်းထက် ပိုမိုနုပျိုနေစေရန်အတွက် ဆန်းကြယ်ပြီး ပဟေဠိဆန်သော အထိမ်းအမှတ် သင်္ကေတပုံစံများဖြင့်သာ ပိုမို ပုံဖော်လာခဲ့ကြသည်။ အမှန်စင်စစ်အားဖြင့်မူ သူမ၏ အရေပြားသည် ၁၅၆၂ ခုနှစ်က ကျောက်ကြီးရောဂါ ကြောင့် အမာရွတ်များ ထင်ကျန်ရစ်ခဲ့ပြီး၊ ဆံပင်လည်း တစ်ဝက်ခန့် ပြောင်သွားခဲ့သဖြင့် ဝတ်ဆင်ရသော ဆံပင်တုများနှင့် မိတ်ကပ် အလှကုန်ပစ္စည်းများအပေါ်တွင်သာ မှီခိုနေခဲ့ရသည်။ သူမ၏ အချိုပွဲများကို နှစ်သက်မှုနှင့် သွားဆရာဝန်ကို ကြောက်ရွံ့မှုတို့ကြောင့် သွားများ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးကျိုးပဲ့ကုန်သဖြင့် ပြည်ပမှ သံအမတ်ကြီးများအနေဖြင့် သူမ စကားပြောသည့်အခါ နားလည်ရန်ပင် ခက်ခဲခဲ့ကြရသည်။ ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ ၄ ထံမှ စေလွှတ်လိုက်သော အထူးသံအမတ်ကြီး အွန်ဒရေး ဟူရို ဒ် မက်စ်က ဘုရင်မကြီးနှင့် တွေ့ဆုံခွင့်ရခဲ့စဉ်က ဤသို့ သတိပြုမိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည် - ''"သူမ၏ သွားများသည် အလွန်ဝါပြီး ညီညာမှုမရှိပါ... လက်ယာဘက်ထက် လက်ဝဲဘက်တွင် ပို၍ သွားနည်းနေပါသည်။ သွားအများစု ကျိုးပဲ့ပျောက်ဆုံးနေသဖြင့် သူမ စကား ခပ်မြန်မြန်ပြောသည့်အခါ အလွယ်တကူ နားလည်ရန် မဖြစ်နိုင်ပါ"'' ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူက ''"သို့သော်ငြားလည်း သူမ၏ အချိုးအစားမှာ လှပမြင့်မားပြီး မည်သည့်အရာကိုမဆို ကျေးဇူးတော်ရှိစွာ ပြုမူတတ်သည်။ တတ်နိုင်သမျှ သူမ၏ သိက္ခာကို ထိန်းသိမ်းထားသော်လည်း တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နှိမ့်ချပြီး ကြင်နာတတ်သူ ဖြစ်သည်"'' ဟု ထပ်လောင်း ရေးသားခဲ့သည်။ ဝေါ်လ်တာ ရာလေ ကမူ သူမအား '''"အချိန်နှင့် ကံတရား၏ နှောင့်ယှက်အံ့အားသင့်ခြင်းကို ခံလိုက်ရသော အမျိုးသမီးကြီး"''' ဟု တင်စား ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ အလှအပများ ပိုမိုမှေးမှိန်လာလေလေ၊ သူမ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ်များက ၎င်းအလှအပကို ပို၍ပင် အမွှမ်းတင် ချီးမွမ်းကြလေလေ ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည်လည်း ထိုသို့ ချီးမွမ်းခန်းဖွင့်သည့် ဇာတ်ကွက်တွင် ပျော်ရွှင်စွာ ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့သော်လည်း၊ သူမ၏ ဘဝနောက်ဆုံး ဆယ်စုနှစ်အတွင်း၌ ထိုအမွှမ်းတင်မှုများကို သူမကိုယ်တိုင် တကယ်ပင် ယုံကြည်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။ သူမသည် လက်စတာနယ်စားကြီး၏ မွေးစားသားဖြစ်ပြီး ညှို့ဓာတ်ပြင်းသော်လည်း စိတ်ဆတ်လှသည့် လူငယ်လေး '''အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး''' အပေါ်တွင် အလွန်ပင် အလိုလိုက်ပြီး သံယောဇဉ်ကြီးမားလာခဲ့သည်။ သူသည် သူမအပေါ် ရဲတင်းလွန်းသော အပြုအမူများ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ဘုရင်မကြီးက အမြဲတမ်း ခွင့်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ သူ၏ တာဝန်မဲ့မှု သမိုင်းကြောင်းများ ပိုမိုများပြားလာခဲ့သည့်တိုင်အောင် အဲလိဇဘက်သည် သူ့အား စစ်ရေးရာထူးကြီးများတွင် ထပ်လဲလဲ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၁၉၉ ခုနှစ်တွင် အက်ဆက်စ်သည် အိုင်ယာလန်ရှိ သူ၏ စစ်ကွပ်ကဲမှုရာထူးကို စွန့်ခွာထွက်ပြေးခဲ့ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်သည် သူ့အား နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ချထားခဲ့ပြီး နောက်တစ်နှစ်တွင် သူပိုင်ဆိုင်သော ကုန်သွယ်ခွင့် လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုများကိုပါ ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ ၁၆၀၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အက်ဆက်စ်သည် လန်ဒန်မြို့၌ တော်လှန်ပုန်ကန်မှုတစ်ခုကို လှုံ့ဆော်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သူသည် ဘုရင်မကြီးကို ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သော်လည်း သူ့အား ထောက်ခံဝန်းရံသူ အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့သဖြင့်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် သူသည် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဤသို့သော အခြေအနေဆိုးသို့ ရောက်ရှိသွားရခြင်းမှာ သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ချက်အမှားများကြောင့်လည်း တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပါဝင်နေကြောင်း ကောင်းစွာ သိရှိထားခဲ့သည်။ ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် မျက်မြင်သက်သေတစ်ဦးက ဤသို့ ရေးသားခဲ့သည် - ''"သူမသည် အမှောင်ထဲတွင် တစ်ယောက်တည်း ထိုင်နေရခြင်းကို နှစ်သက်ပြီး၊ တစ်ခါတစ်ရံတွင် မျက်ရည်များ စီးကျလျက် အက်ဆက်စ်အတွက် ပူဆွေးတမ်းတနေတတ်သည်"'' ဟု ဖြစ်သည်။ == '''နတ်ရွာစံခြင်း''' == အဲလိဇဘက်၏ ဝါရင့်အဆင့်မြင့် အကြံပေးအရာရှိကြီး ဖြစ်သူ လော့ဒ် ဘာလေသည် ၁၅၉၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ သူ၏ နိုင်ငံရေးအမွေနှင့် တာဝန်များသည် သားဖြစ်သူ ရောဘတ်ဆီစီလ် ထံသို့ စီးဆင်းသွားခဲ့ပြီး၊ သူသည် မကြာမီမှာပင် အစိုးရအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခဲ့ရသည့် လုပ်ငန်းတာဝန်တစ်ခုမှာ ထီးနန်းဆက်ခံမှု ချောမွေ့အဆင်ပြေစေရန်အတွက် လမ်းခင်းပြင်ဆင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံမည့်သူအား မည်သည့်အခါမျှ အမည်ထုတ်ဖော်လိမ့်မည် မဟုတ်သောကြောင့် ရောဘတ် ဆာဆီလ်အနေဖြင့် ဤကိစ္စကို လျှို့ဝှက်စွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် သူသည် ထီးနန်းဆက်ခံရန် အခွင့်အရေး အခိုင်အမာရှိသော်လည်း တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခြင်း မခံရသေးသည့် စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်း ၆ နှင့် လျှို့ဝှက်ချက်သင်္ကေတသုံး၍ စကားကမ်းလှမ်း ဆွေးနွေးမှုများ စတင်ခဲ့သည်။ ဆာဆီလ်သည် စိတ်မရှည်ဖြစ်နေသော ဂျိမ်းအား အဲလိဇဘက်၏ စိတ်ကျေနပ်မှုရအောင် မည်သို့ပြုမူရမည်ကို ဤသို့ လမ်းညွှန်ပြသခဲ့သည် - ''"အမြင့်ဆုံးသော အရှင်သခင်၏ စိတ်နှလုံးကို သိမ်းပိုက်ပါ၊ သူမ၏ လိင်သဘာဝနှင့် အဆင့်အတန်းအရ မလိုအပ်ဘဲ အခြေအတင် ငြင်းခုံခြင်း သို့မဟုတ် သူမ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များအပေါ် အလွန်အမင်း စပ်စုစွက်ဖက်ခြင်းတို့ထက် ပိုမို၍ မလျော်ကန်သောအရာ မရှိပါ။"'' ဤအကြံပြုချက်သည် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်း၏ ရေးသားပြောဆိုပုံ သဘောထားကြောင့် အဲလိဇဘက်မှာ အလွန်ကျေနပ်နှစ်သက်ခဲ့ပြီး သူမက ပြန်လည်တုံ့ပြန်ခဲ့သည် - ''"ထို့ကြောင့် သင်၏ နောက်ဆုံးစာများကို ကျွန်ုပ်အနေဖြင့် အလွန်နှစ်သက်လက်ခံမိသည့်အတွက် ကျေးဇူးတင်စကား ပြောကြားရန် မပျက်ကွက်ကြောင်း သင် သံသယရှိလိမ့်မည်မဟုတ်ဟု ယုံကြည်ပါသည်၊ ၎င်းစာများအတွက် သင့်အား ကျေးဇူးတင်ကြောင်း လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ ဖော်ပြအပ်ပါသည်"‌'' ဟု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဂျေ အီး နီးလ် ၏ သုံးသပ်ချက်အရ၊ အဲလိဇဘက်သည် ဂျိမ်းထံသို့ သူမ၏ ဆန္ဒများကို ဗြောင်ကျကျ ထုတ်ဖော်မပြောခဲ့သော်လည်း '''"ဝှက်ဖုံးထားသော်လည်း ငြင်းပယ်၍မရနိုင်လောက်အောင် ထင်ရှားလှသော စကားစုများ"''' ဖြင့် အသိပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။ ဘုရင်မကြီး၏ ကျန်းမာရေးသည် ၁၆၀၂ ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီအထိ ကောင်းမွန်နေခဲ့သော်လည်း၊ ထိုအချိန်မှစ၍ သူမ၏ ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွေများ ဆက်တိုက် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ခြင်းကြောင့် သူမအား ပြင်းထန်သော စိတ်ကျရောဂါ ထဲသို့ ကျဆင်းသွားစေခဲ့သည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သူမ၏ ဝမ်းကွဲညီမလည်းဖြစ်၊ ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွေလည်းဖြစ်သည့် လေဒီ ကနိုးလစ် ၏ တူမတော်စပ်သူ နော့တင်ဂမ် နယ်စားကတော် ကတ်သရင်း ကာရီ ကွယ်လွန်သွားခြင်းက သူမအတွက် အထူးသဖြင့် ကြီးမားသော စိတ်ဒဏ်ရာ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ မတ်လတွင် အဲလိဇဘက်သည် ဖျားနာခဲ့ပြီး "မပြေပျောက်နိုင်ဘဲ အမြစ်တွယ်နေသော စိတ်မချမ်းမြေ့မှု " ကို ခံစားခဲ့ရကာ၊ ထိုင်ခုံဖုံ (ပေါ်တွင် တစ်ခါတရံ နာရီပေါင်းများစွာကြာအောင် မလှုပ်မယှက်ဘဲ ထိုင်နေခဲ့သည်။ ရောဘတ် ဆာဆီလ် က သူမအား အိပ်ရာထဲသို့ ဝင်ရောက်နားနေရန် ပြောကြားခဲ့သည့်အခါ သူမက ဒေါသတကြီးဖြင့် ''"ရမည် ဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာ ဘုရင်တွေကို သုံးရမယ့် စကားလုံးမဟုတ်ဘူး၊ လူပုလေး"'' ဟု ငေါက်ငမ်းခဲ့သည်။ '''သူမသည် ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့''' နံနက်အစောပိုင်း ၂ နာရီနှင့် ၃ နာရီကြားတွင် '''အသက် ၆၉ နှစ် အရွယ်၌''' ရစ်ခ်ျမွန် နန်းတော်) တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ နာရီအနည်းငယ်အကြာတွင် ဆီစီလ် နှင့် ကောင်စီအဖွဲ့သည် ၎င်းတို့၏ စီမံကိန်းများကို စတင်အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ကြပြီး ဂျိမ်း အား အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်အဖြစ် လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့ကြသည်။ ၁၇၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း အင်္ဂလိပ်ပြက္ခဒိန် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများအပြီးတွင် အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်သည့်နှစ်ကို ၁၆၀၃ ခုနှစ်အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခြင်းမှာ စံနှုန်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း၊ ထိုခေတ်ကာလက အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် နှစ်သစ်ကူးနေ့ကို အပျိုစင်နေ့ ဟု အများသိကြသည့် မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် အဲလိဇဘက်သည် ပြက္ခဒိန်ဟောင်းအရ ၁၆၀၂ ခုနှစ်၏ နောက်ဆုံးနေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ် ကမ္ဘာ့အသုံးအနှုန်းများတွင်မူ ရက်စွဲနှင့် လကို ပြက္ခဒိန်ဟောင်းစနစ်အတိုင်း သုံးစွဲပြီး၊ ခုနှစ်ကိုမူ ပြက္ခဒိန်သစ်စနစ်အတိုင်း အသုံးပြုရန် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ အဲလိဇဘက်၏ ခေါင်းတလားကို ညအချိန်တွင် မီးရှူးတိုင်များ ထွန်းညှိထားသည့် လှေတစ်စင်းပေါ်တင်'''ကာ''' မြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဝှိုက်ဟောလ် သို့ သယ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ဧပြီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်သော သူမ၏ ဈာပနအခမ်းအနား၌ ခေါင်းတလားကို ကတ္တီပါအမည်းရောင် ဆင်ယင်ထားသည့် မြင်းလေးစင်းဆွဲသော နိဗ္ဗာန်ယာဉ်ဖြင့် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားကျောင်းသို့ ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။ သမိုင်းမှတ်တမ်းပြုစုသူ ဂျွန် စတောင်း ၏ အဆိုအရ -<blockquote>'''"ဝက်စ်မင်စတာရှိ လမ်းမများ၊ အိမ်များ၊ ပြတင်းပေါက်များ၊ အမိုးများနှင့် ရေနုတ်မြောင်းများပေါ်တွင် ဈာပနအခမ်းအနားကို လာရောက်ကြည့်ရှုကြသည့် လူတန်းစားပေါင်းစုံ၊ လူအုပ်ကြီးဖြင့် ပြည့်နှက်နေခဲ့သည်။ ခေါင်းတလားပေါ်တွင် တင်ထားသည့် ဘုရင်မကြီး၏ ရုပ်တုကို ပြည်သူများ မြင်တွေ့လိုက်ရချိန်၌ လူတို့၏ မှတ်ဉာဏ် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မည်သည့်အခါမျှ မမြင်ဖူး၊ မကြားဖူးလောက်အောင် တစ်ခဲနက် သက်ပြင်းချသံများ၊ ညည်းတွားသံများနှင့် ငိုကြွေးသံများ တစ်ပြည်လုံး ဖုံးလွှမ်းသွားခဲ့သည်။"'''</blockquote>အဲလိဇဘက်ကို ဝက်စ်မင်စတာ အက်ဘေးရှိ သူမ၏ အဖိုးဖြစ်သူ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ ဂူဗိမာန်အတွင်း၌ သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ ၁၆၀၆ ခုနှစ်တွင် သူမ၏ ခေါင်းတလားကို ဘုရင် ဂျိမ်း ၁ က တည်ဆောက်ခဲ့သော အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အအုံအသစ်အောက်ရှိ ဂူဗိမာန်တစ်ခုသို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ အစ်မဖြစ်သူ မေရီ ၁ (Mary I) ၏ ခေါင်းတလား အပေါ်တည့်တည့်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ အုတ်ဂူပေါ်တွင် လက်တင်ဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသော ''"Regno consortes & urna, hic obdormimus Elizabetha et Maria sorores, in spe resurrectionis"'' ဟူသည့် စာတန်းကို ဘာသာပြန်ဆိုရလျှင် '''"ထီးနန်းတွင်လည်းကောင်း၊ အုတ်ဂူတွင်လည်းကောင်း အတူတကွ ရှိခဲ့ကြသည့် ညီအစ်မများ ဖြစ်ကြသော အဲလိဇဘက်နှင့် မေရီတို့သည် ရှင်ပြန်ထမြောက်မည့် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် ဤနေရာတွင် အိပ်စက် အနားယူနေကြသည်"''' ဟု ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းဝင် အမွေအနှစ် == အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သူမ၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူအများအပြားက ဝမ်းနည်းပူဆွေးခဲ့ကြသော်လည်း၊ အချို့သူများမှာမူ စိတ်သက်သာရာ ရခဲ့ကြသည်။ ဘုရင် ဂျိမ်းစ် အပေါ် ထားရှိခဲ့သော မျှော်လင့်ချက်များသည် အစပိုင်းတွင် မြင့်မားခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်း၌ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ၁၆၂၀ ပြည့်လွန်နှစ်များသို့ ရောက်သောအခါ အဲလိဇဘက်အား အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုသည့် အလေ့အထမှာ လွမ်းဆွတ်တမ်းတမှုများနှင့်အတူ ပြန်လည်ဦးမော့လာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကို ပရိုတက်စတင့် လှုပ်ရှားမှု၏ သူရဲကောင်းမတစ်ဦးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ရွှေဝါရောင်ခေတ် ကို စိုးစံခဲ့သည့် အုပ်ချုပ်သူအဖြစ်လည်းကောင်း ချီးကျူးခဲ့ကြသည်။ တစ်ဖက်တွင်မူ ဂျိမ်းစ်ကို ကက်သလစ်အပေါ် စာနာသူ၊ ခြစားနေသော နန်းတွင်းကို ဦးဆောင်နေသူအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြားမှုများ၊ စစ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းများ ရှိနေသည့်ကြားမှ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ နန်းသက်နှောင်းပိုင်းတွင် ပုံဖော်ထုဆစ်ခဲ့သော မဟာအောင်ပွဲခံ ပုံရိပ်ကို လူအများက အပေါ်ယံအတိုင်း အရှိအတိုင်း လက်ခံခဲ့ကြသဖြင့် သူမ၏ ကျော်ကြားမှုမှာ ပိုမိုကြီးထွားလာခဲ့သည်။ ဂလော့စတာမှ ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး ဂေါ့ဒ်ဖရေး ဂွတ်ဒ်မန်း က '''''"ကျွန်ုပ်တို့ စကော့တလန်အစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်မှုကို မြည်းစမ်းခဲ့ရချိန်တွင် ဘုရင်မကြီးသည် ပြန်လည်ရှင်သန်လာသကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ ထိုအချိန်တွင် သူမ၏ မှတ်ဉာဏ် သမိုင်းကြောင်းကို ပိုမို၍ ကြီးကျယ်အောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်"''''' ဟု ပြန်လည်အောက်မေ့ သတိရခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ နန်းစံခေတ်ကို ထီးနန်း၊ အသင်းတော်နှင့် လွှတ်တော်တို့သည် အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ မျှခြေတစ်ခုဖြင့် အတူတကွ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ခေတ်ကာလတစ်ခုအဖြစ် စံပြပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ ၁၇ ရာစုအစောပိုင်းက ပရိုတက်စတင့် အမွှမ်းတင်သူများ ပုံဖော်ခဲ့သည့် အဲလိဇဘက်၏ ရုပ်ပုံလွှာသည် ရေရှည်တည်တံ့ပြီး ဩဇာညောင်းကြောင်း သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်သည် ပြည်ပကျူးကျော်မည့် အန္တရာယ်နှင့် တဖန်ပြန်လည် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော နပိုလီယန်စစ်ပွဲများကာလအတွင်း၌လည်း သူမ၏ အမှတ်တရ သမိုင်းကြောင်းမှာ ပြန်လည်နိုးထလာခဲ့သည်။ ဝိတိုရိယခေတ် တွင် အဲလိဇဘက်ခေတ် ဒဏ္ဍာရီကို ထိုခေတ်၏ အင်ပါယာဝါဒ နယ်ချဲ့အယူအဆနှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ပြောင်းလဲအသုံးပြုခဲ့ကြပြီး၊ ၂၀ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင်မူ အဲလိဇဘက်သည် ပြည်ပခြိမ်းခြောက်မှုကို အမျိုးသားရေးအရ တွန်းလှန်သည့် ရိုမန်းတစ်ဆန်သော သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုခေတ်ကာလမှ ဂျေ အီး နီးလ် (၁၉၃၄) နှင့် အေ အယ်လ် ရောက်စ် (၁၉၅၀) ကဲ့သို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက အဲလိဇဘက်၏ နန်းသက်ကို တိုးတက်ထွန်းကားသော ရွှေဝါရောင်ခေတ်တစ်ခုအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့ကြသည်။ နီးလ်နှင့် ရောက်စ်တို့သည် ဘုရင်မကြီး၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးကိုပါ စံပြအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည် - သူမသည် အရာရာကို အမြဲတမ်း မှန်ကန်စွာ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ မနှစ်မြို့ဖွယ်ကောင်းသော စရိုက်လက္ခဏာများကိုမူ လျစ်လျူရှုခဲ့ကြ သို့မဟုတ် စိတ်ဖိစီးမှုကြောင့် ဖြစ်ရသည်ဟု အကြောင်းပြခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ခေတ်သစ် သမိုင်းပညာရှင်များကမူ အဲလိဇဘက်အပေါ် ပိုမိုရှုပ်ထွေးသော အမြင်ဖြင့် ကြည့်မြင်ခဲ့ကြသည်။ သူမ၏ နန်းသက်သည် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းနှင့် ၁၅၈၇ နှင့် ၁၅၉၆ ခုနှစ်များတွင် ကာဒစ်ဇ် ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သကဲ့သို့ စပိန်တို့အပေါ် ရေကြောင်းတိုက်ပွဲများ အောင်မြင်ခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ကျော်ကြားသော်လည်း၊ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက ကုန်းတွင်းနှင့် ပင်လယ်ပြင်ရှိ စစ်ရေးဆိုင်ရာ ရှုံးနိမ့်မှုများကို ထောက်ပြကြသည်။ အိုင်ယာလန်တွင် အဲလိဇဘက်၏ စစ်တပ်များသည် နောက်ဆုံး၌ အောင်ပွဲခံနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းတို့၏ ရက်စက်လှသော နည်းဗျူဟာများသည် သူမ၏ မှတ်တမ်းကို အမည်းစက် ထင်ကျန်စေခဲ့သည်။ စပိန်နှင့် ဟက်ဘ်စဘတ်မင်းဆက်ကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်သည့် ပရိုတက်စတင့်နိုင်ငံများ၏ ရဲစွမ်းသတ္တိရှိသော ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူတစ်ဦးအဖြစ် မြင်မည့်အစား၊ သူမ၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒများတွင် အလွန်အမင်း သတိကြီးသူတစ်ဦးအဖြစ်သာ ပိုမိုသတ်မှတ်ကြသည်။ သူမသည် ပြည်ပရှိ ပရိုတက်စတင့်များထံသို့ အကန့်အသတ်ရှိသော အကူအညီများကိုသာ ပေးအပ်ခဲ့ပြီး၊ ပြည်ပတွင် ထိရောက်သော စွမ်းဆောင်ရည်ပြနိုင်ရန် သူမ၏ စစ်သေနာပတိများအား ရန်ပုံငွေများ ထောက်ပံ့ပေးရန် ပျက်ကွက်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် အမျိုးသားရေး လက္ခဏာတစ်ရပ်ကို ပုံဖော်ထုဆစ်ရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေခဲ့ပြီး ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သော အင်္ဂလန်အသင်းတော်ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် သူမအား ပရိုတက်စတင့် သူရဲကောင်းမအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့ကြသူများသည် အင်္ဂလန်အသင်းတော်အတွင်းမှ ကက်သလစ်အယူအဆ နောက်ခံရှိသော ကျင့်ထုံးအားလုံးကို ပယ်ဖျက်ရန် သူမ ငြင်းဆန်ခဲ့ခြင်းကိုမူ လျစ်လျူရှုခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းပညာရှင်များက ထောက်ပြသည်မှာ သူမ၏ ခေတ်ကာလတွင် တင်းကျပ်သော ပရိုတက်စတင့်များက ၁၅၅၉ ခုနှစ် ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှုနှင့် ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု ညီညွတ်မျှတရေး ဥပဒေများကို အပေးအယူလုပ်မှုတစ်ခု (သို့မဟုတ် လျှော့ပေါ့မှုတစ်ခု) အဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ အမှန်စင်စစ်အားဖြင့် အဲလိဇဘက်သည် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုဆိုသည်မှာ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်တစ်ခုသာဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ပြီး၊ ဖရန်စစ် ဘေကွန် တင်စားပြောဆိုခဲ့သကဲ့သို့ ''"လူသားတို့၏ နှလုံးသားများနှင့် လျှို့ဝှက်သော အတွေးအခေါ်များကို ပြတင်းပေါက်ဖွင့်၍ လှန်လှောကြည့်ရှုရန်"'' မလိုလားခဲ့ပေ။ အဲလိဇဘက်သည် ကာကွယ်ရေးစစ် အသွင်ဆောင်သော နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒကို အများအားဖြင့် ကျင့်သုံးခဲ့သော်လည်း၊ သူမ၏ နန်းသက်သည် ပြည်ပတွင် အင်္ဂလန်၏ အဆင့်အတန်းကို မြင့်မားစေခဲ့သည်။ ''"သူမသည် အမျိုးသမီးတစ်ဦးမျှသာ ဖြစ်သည်၊ ကျွန်းတစ်ကျွန်း၏ ထက်ဝက်ကိုသာ စိုးစံသည့် သခင်မ ဖြစ်သည်၊ သို့သော်ငြားလည်း သူမသည် မိမိကိုယ်ကို စပိန်၊ ပြင်သစ်၊ အင်ပါယာနှင့် လူတိုင်းက ကြောက်ရွံ့ရအောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်"'' ဟု ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး စစ်တပ်စ် ၅ က အံ့သြချီးကျူးခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်၏ လက်အောက်တွင် ခရစ်ယာန်ကမ္ဘာကြီး အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ကွဲပြားသွားချိန်၌ နိုင်ငံတော်သည် ကိုယ်ပိုင်ယုံကြည်မှုအသစ်နှင့် အချုပ်အခြာအာဏာဆိုင်ရာ ခံယူချက်အသစ်ကို ရရှိခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် မင်းတစ်ပါးအနေဖြင့် ပြည်သူလူထု၏ သဘောတူညီမှု ဖြင့်သာ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရသည်ဟူသောအချက်ကို ပထမဆုံး အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည့် တူဒါမင်းဆက် ဘုရင်မ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သူမသည် လွှတ်တော်၊ ထို့ပြင် သူမအား အမှန်တရားကို ပြောဝံ့ပြီး ယုံကြည်စိတ်ချရသည့် အကြံပေးများနှင့်သာ အမြဲတမ်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည် - ယင်းသည် သူမ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသည့် စတူးဝပ်မင်းဆက် ဘုရင်များ မလိုက်နာနိုင်ခဲ့သော အုပ်ချုပ်ရေး ပုံစံမျိုး ဖြစ်သည်။ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက သူမကို ကံကောင်းသူတစ်ဦးဟု ခေါ်ဆိုကြသော်လည်း၊ သူမကိုယ်တိုင်ကမူ ဘုရားသခင်က သူမအား စောင့်ရှောက်နေသည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။ မိမိကိုယ်ကို '''"အင်္ဂလိပ်စစ်စစ်"''' ဖြစ်ရခြင်းကို ဂုဏ်ယူလျက်၊ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အုပ်ချုပ်မှု အောင်မြင်ရန်အတွက် ဘုရားသခင်အပေါ်၌လည်းကောင်း၊ ရိုးသားသော အကြံဉာဏ်များအပေါ်၌လည်းကောင်း၊ သူမ၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူများ၏ ချစ်ခြင်းမေတ္တာအပေါ်၌လည်းကောင်း ယုံကြည်အားကိုးခဲ့သည်။ ဆုတောင်းစာတစ်စောင်တွင် သူမက ဘုရားသခင်ထံ ဤသို့ ကျေးဇူးတော် ချီးမွမ်းခဲ့သည် -<blockquote>'''"[ကျွန်ုပ်၏ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ] ဘုရင်များနှင့် နိုင်ငံအားလုံးနီးပါးတွင် ပြင်းထန်သော နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုများနှင့်အတူ စစ်ပွဲများနှင့် ပုန်ကန်မှုများကြောင့် သောကရောက်နေကြရချိန်၌၊ ကျွန်ုပ်၏ နန်းစံသက်သည် ငြိမ်းချမ်းခဲ့ပြီး ကျွန်ုပ်၏ တိုင်းနိုင်ငံသည် ကိုယ်တော်၏ ဒုက္ခရောက်နေသော အသင်းတော်အတွက် ခိုလှုံရာ ဖြစ်ခဲ့ရပါသည်၊ ကျွန်ုပ်၏ ပြည်သူများ၏ ချစ်ခြင်းမေတ္တာသည်လည်း ခိုင်မာထင်ရှားခဲ့ပြီး ကျွန်ုပ်၏ ရန်သူများ၏ ကြံစည်မှုမှန်သမျှမှာလည်း ပျက်ပြားခဲ့ရပါပြီ'''။"</blockquote>'''ရည်ရွယ်ချက်၊ သမိုင်းကြောင်းစိတ်ဝင်စားသူများ၊ youtube တွင် သမိုင်းကြောင်းပြောကြသူများအတွက် ပထမမြောက်အဲလိဇဘက် ဘုရင်မကြီးနှင့် တူဒါမင်းဆက်များကို ဆက်လက်ပုံဖော်ရေးသားပေးရခြင်းသာဖြစ်ပါသည်။ မူရင်းပုံဖော်ရေးသားသူ၏ စာများ၊ content များ၊ template များအား ထပ်မံဖြည့်စွက်ဖော်ပြလိုက်ခြင်းသာဖြစ်ပါသည်။ ဘာသာပြန်ဆိုသည့်အခါ မြန်မာမှုပြုရသည့်အတွက် အချို့စာလုံးများ အင်္ဂလိပ်အသံထွက်နှင့် မတူပါက နားလည်ခွင့်လွှတ်ပေးရန် တောင်းပန်အပ်ပါသည်။ ရေးသားခြင်းအား ဖတ်ရှုပြီး နားလည်လျှင်ပဲ ဘာသာပြန်သူ စိတ်ကျေနပ်ရသည့်ပီတိဖြစ်ရခြင်းသာ။''' ==ကိုးကားချက်များ== {{Reflist}} {{Lifetime|၁၅၃၃|၁၆၀၃|}}https://www.britannica.com/biography/Elizabeth-I https://www.bbc.co.uk/bitesize/articles/zg7d8hv https://www.hrp.org.uk/hampton-court-palace/history-and-stories/elizabeth-i/ https://www.ebsco.com/research-starters/history/elizabeth-i/ https://www.biography.com/royalty/queen-elizabeth-i [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် အမျိုးသမီး ကဗျာဆရာများ]] je5isyh4at12s4zrz45vt36n9hl10md 1055689 1055688 2026-09-29T04:49:52Z I'm Rinn 148432 1055689 wikitext text/x-wiki {{cleanup|date=24 Jul 2021}} {{Infobox royalty | name = ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး | image=Darnley_stage_3.jpg |caption=The "Darnley Portrait" of Elizabeth I (c.&nbsp;1575) | succession = အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန် ဘုရင်မ | reign = ၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈&nbsp;– <br>၂၄ မတ် ၁၆၀၃ | coronation = ၁၅ ဇန်နဝါရီ ၁၅၅၉ | predecessor = [[ပထမမြောက် မေရီဘုရင်မ]] နှင့် ဖိလစ် | pre-type = ရှေးနန်းစံခဲ့သည့်ဘုရင်မ | successor = [[ပထမမြောက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်]] | house = တူဒါ | father= [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး|အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်]] |mother=အန်းဘိုလင်း | birth_date= ၇ စက်တင်ဘာ ၁၅၃၃ |birth_place=ပလက်စန်တီးယားနန်းတော်၊ ဂရင်းနစ်၊ အင်္ဂလန် | death_date={{death date and age|1603|3|24|1533|9|7|df=y}} |နတ်ရွာစံသည့်နေရာ= ရစ်ခ်ျမွန်နန်းတော်, ဆာရေးနယ်, အင်္ဂလန်ပြည် |အလောင်းတော် မြေကျသည့်ရက်=<br />၂၈ ဧပြီ ၁၆၀၃<br />[[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]] |မြုပ်နှံသည့်နေရာ = ဝက်စ်မင်စတာ ဘုရားကျောင်း | လက်မှတ် = Autograph of Elizabeth I of England.svg | ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု = အင်ဂလီကန်ခရစ်ယာန် |burial_place=၂၈ ဧပြီ ၁၆၀၃<br />[[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]]<br />|religion=အင်ဂလီကာနင်ဆန်|signature=Autograph_of_Elizabeth_I_of_England.svg}} '''<big>ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး</big>''' (၁၅၃၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၇ ရက် – ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ် ၂၄ ရက်) သည် ၁၅၅၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက်မှစ၍ ၁၆၀၃ ခုနှစ် သူမ ကွယ်လွန်သည်အထိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံနှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်မ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမသည် တူဒါမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးနှင့် သက်တမ်းအရှည်ဆုံး စိုးစံခဲ့သော ဘုရင်မလည်း ဖြစ်သည်။ ဖြစ်ရပ်ဆန်းကြယ်မှုများ ပြည့်နှက်နေသော သူမ၏ ထီးနန်းစိုးစံမှုနှင့် သိုင်းဝိုင်းမှု၊ သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအပေါ် သက်ရောက်မှုတို့ကြောင့် "[[အယ်လီဇဘက်ခေတ်|အဲလိဇဘက်ခေတ်]]" ဟု အမည်တွင်စေခဲ့သည်။ '''အဲလိဇဘက်''' သည် [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]]နှင့် သူ၏ ဒုတိယမြောက် ဇနီးဖြစ်သူ အန်းဘိုလင်း တို့မှ ထွန်းကားပြီး အဖတ်တင်ကျန်ရစ်ခဲ့သော တစ်ဦးတည်းသော သမီးတော် ဖြစ်ပါသည်။ အဲလိဇဘက် အသက် နှစ်နှစ် အရွယ်တွင် သူမ၏ မိဘများ၏ ထိမ်းမြားမှုကို ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး၊ မိခင်ဖြစ်သူမှာ ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရကာ အဲလိဇဘက်ကိုလည်း တရားမဝင် သားသမီး အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ သို့သော် သူမ အသက် ၁ဝ နှစ် အရွယ်တွင် ဟင်နရီက သူမအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် ရှိသူများ စာရင်းတွင် ပြန်လည် ထည့်သွင်းပေးခဲ့သည်။ ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ မောင်ငယ် ဖြစ်သူ အက်ဒွပ် ၆ က ၁၅၅၃ ခုနှစ် သူကွယ်လွန်ချိန်အထိ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ အက်ဒွပ် ၆ သည် ကွယ်လွန်ခါနီးတွင် တည်ဆဲဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို ဆန့်ကျင်ပြီး ၎င်း၏ အမတော်နှစ်ဦး ဖြစ်သော မေရီ နှင့် အဲလိဇဘက် တို့၏ ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် အခွင့်အရေးများကို လျစ်လျူရှုကာ၊ ပရိုတက်စတင့် ဘာသာဝင် ဝမ်းကွဲညီမဖြစ်သူ လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး ထံသို့ ထီးနန်းလွှဲအပ်ကြောင်း သေတမ်းစာ ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် အက်ဒွပ်၏ သေတမ်းစာမှာ လျင်မြန်စွာပင် ပယ်ဖျက်ခြင်း ခံခဲ့ရပြီး၊ ကက်သလစ် ဘာသာဝင် ဖြစ်သူ မေရီ ၁ က ဂျိန်းကို နန်းချ၍ ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မေရီ ဘုရင်မ စိုးစံစဉ် ကာလအတွင်း အဲလိဇဘက်သည် ပရိုတက်စတင့် သူပုန်များကို ထောက်ခံအားပေးသည်ဟူသော သံသယဖြင့် တစ်နှစ်နီးပါးခန့် အကျဉ်းချ ခံခဲ့ရသည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် မေရီ ၁ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အဲလိဇဘက် သည် ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပြီး ကောင်းမွန်သော အကြံပေးချက်များကို ရယူကာ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရန် ခြေလှမ်းစတင်ခဲ့သည်။ သူမသည် ဝီလျံ ဆီစီလ် ဦးဆောင်သော ယုံကြည်စိတ်ချရသည့် အကြံပေးအဖွဲ့အပေါ် များစွာ မှီခိုခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် ဆီစီလ်ကို ဘာရွန် နယ်စားကြီး အဖြစ် သူကောင်းပြုခဲ့သည်။ ဘုရင်မအဖြစ် သူမ၏ ပထမဆုံး လုပ်ဆောင်ချက်များထဲမှ တစ်ခုမှာ အင်္ဂလန်အသင်းတော် (အင်္ဂလိပ် ခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်း) ကို တည်ထောင်ခြင်း ဖြစ်ပြီး သူမကိုယ်တိုင် ထိုအသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံး အုပ်ချုပ်သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ စီမံဆောင်ရွက်မှုသည် နောက်ပိုင်းတွင် "'''အဲလိဇဘက်ခေတ် ဘာသာရေး ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှု'''" ဟု အမည်တွင်ခဲ့ပြီး ယနေ့ခေတ် '''အင်္ဂလန် အသင်းတော်'''အဖြစ်သို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်အနေဖြင့် အိမ်ထောင်ပြုပြီး ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူ မွေးဖွားလိမ့်မည်ဟု လူအများက မျှော်လင့်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ လူပျိုတော်များစွာနှင့် စကားကမ်းလှမ်းမှုများ ရှိခဲ့လင့်ကစား သူမသည် မည်သည့်အခါမျှ အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် သူမကို တစ်ခါတစ်ရံ '''"အပျိုစင် ဘုရင်မ"''' ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ သူမ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင် ဂျိမ်း ၆ ဖြစ်သော သူမ၏ သွေးချင်းစပ်ဝမ်းကွဲ တူတော် စပ်သူက ထီးနန်း ဆက်ခံခဲ့သည်။ အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းတွင် အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ဖခင်နှင့် မောင်နှမများထက် ပိုမို ညှင်သာပျော့ပျောင်း အလယ်အလတ်ကျသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဆောင်ပုဒ်တစ်ခုမှာ ('''<nowiki/>'ငါ မြင်သော်လည်း နှုတ်ဆိတ်နေမည်'''') ဟု ဖြစ်သည်။ ဘာသာရေးတွင်လည်း သူမသည် အတော်အတန် သည်းခံခွင့်လွှတ်တတ်ပြီး စနစ်တကျ နှိပ်ကွပ်ညှဉ်းပန်းမှုများကို ရှောင်ရှားခဲ့သည်။ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးက သူမအား တရားမဝင် သားသမီးအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီးနောက် (၎င်းကြေညာချက်သည် သီအိုရီအရ အင်္ဂလိပ် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို ဘုရင်မအပေါ် သစ္စာစောင့်သိရမည့် တာဝန်မှ ကင်းလွတ်စေခဲ့သည်) သူမ၏ အသက်ကို ရန်ရှာသည့် လုပ်ကြံမှု အကြံအစည်များစွာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် မောင်းနှင်သော သူမ၏ ဝန်ကြီးများ၏ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေး အဖွဲ့၏ အကူအညီဖြင့် ထိုလုပ်ကြံမှု အားလုံးကို နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် နိုင်ငံခြားရေး ကိစ္စရပ်များတွင် သတိကြီးစွာ ထားခဲ့ပြီး၊ ထိုခေတ်က အင်အားကြီး နိုင်ငံများဖြစ်သည့် ပြင်သစ်နှင့် စပိန်တို့အကြား ဗျူဟာမြောက် ကစားကွက် ရွှေ့ခဲ့သည်။ သူမသည် နယ်သာလန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့တွင် ထိရောက်မှုမရှိဘဲ ရိက္ခာနှင့် အင်အား မပြည့်စုံသော စစ်ဆင်ရေး အနည်းငယ်ကို စိတ်ပါလက်ပါ မရှိလှဘဲ ကူညီထောက်ပံ့ခဲ့သည်။ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်များ အလယ်ပိုင်းသို့ ရောက်သောအခါ အင်္ဂလန်သည် စပိန်နှင့် စစ်ဖြစ်ပွားရန် မလွှဲမရှောင်သာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူမ အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အပျိုစင်ဘဝကြောင့် ပိုမို ချီးကျူးဂုဏ်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထိုခေတ်ကာလ၏ ပုံတူပန်းချီများ၊ ခမ်းနားသော ပွဲလမ်းသဘင်များနှင့် စာပေများတွင် သူမအား အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုကြသည့် ဂိုဏ်းဂဏဆန်သော ဝါဒ တစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ '''[[အယ်လီဇဘက်ခေတ်|အဲလိဇဘက်ခေတ်]]'''သည် ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား နှင့် ခရစ္စတိုဖာ မာလို တို့ကဲ့သို့သော ပြဇာတ်ရေးဆရာများ ဦးဆောင်သည့် အင်္ဂလိပ် ပြဇာတ်လောက ထွန်းကားမှု၊ ဖရန်စစ် ဒရိတ် နှင့် ဝေါ်လ်တာ ရာလေတို့ကဲ့သို့သော အင်္ဂလိပ် ရေကြောင်း စွန့်စားရှာဖွေသူများ၏ စွမ်းဆောင်ရည်၊ နှင့် [[စပိန်ရေတပ်ကြီး|စပိန် ရေတပ်ကြီး]] ကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ကျော်ကြားလှသည်။ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက အဲလိဇဘက်ကို ဒေါသကြီးပြီး တစ်ခါတစ်ရံ ဝေခွဲမရဖြစ်တတ်သည့်၊ သူမ ရသင့်ရထိုက်သည်ထက် ပို၍ ကံကောင်းမှုကို ခံစားခဲ့ရသော အုပ်ချုပ်သူတစ်ဦးအဖြစ် ပုံဖော်ကြသည်။ သူမ နန်းသက် ကုန်ဆုံးခါနီးတွင်မူ စီးပွားရေးနှင့် စစ်ရေး ပြဿနာများ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ဘုရင်မ၏ လူထုထောက်ခံမှု လျော့နည်းသွားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အစိုးရစနစ်မှာ ယိုင်နဲ့နဲ့ ဖြစ်ပြီး အကန့်အသတ် ရှိနေသည့် ခေတ်ကာလ၊ အိမ်နီးနားချင်း နိုင်ငံများမှ ဘုရင်များသည် ၎င်းတို့၏ ရာထူးပလ္လင်ကို ခြိမ်းခြောက်နေသည့် ပြည်တွင်းရေး ပြဿနာများနှင့် ဘာသာရေး ပြည်တွင်းစစ်များကို ရင်ဆိုင်နေရချိန်တွင် အဲလိဇဘက်သည် ညှို့ဓာတ်ပြင်းပြသော ပြည်သူ့ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဇွဲနပဲကြီးစွာ ရှင်သန် ကျော်ဖြတ်နိုင်သူအဖြစ်လည်းကောင်း အသိအမှတ်ပြုခံရသည်။ သူမ၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ မောင်နှမများ၏ တိုတောင်းပြီး ပျက်စီးဆိုးရွားလှသော နန်းသက်များပြီးနောက်၊ သူမ၏ '''နန်းသက် ၄၄ နှစ်တာ ကာလသည်''' တိုင်းနိုင်ငံအတွက် ကြိုဆိုအပ်သော တည်ငြိမ်မှုကို ပေးစွမ်းနိုင်ခဲ့ပြီး အမျိုးသားရေး လက္ခဏာ စိတ်ဓာတ်ကို ပုံဖော်ထုဆစ်ရာတွင် အထောက်အကူ ဖြစ်စေခဲ့သည်။ == ငယ်စဉ်ဘဝ == === ကလေးငယ်ဘဝ === အဲလိဇဘက်ကို ၁၅၃၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ဂရင်းနစ် နန်းတော်၌ ဖွားမြင်ခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ အဖွားများဖြစ်ကြသော အဲလိဇဘက် အော့ဖ် ယော့ခ် နှင့် လေဒီ အဲလိဇဘက် ဟောင်းဝပ်တို့ကို အစွဲပြု၍ အမည်မှည့်ခေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူမသည် အင်္ဂလန်ဘုရင် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ တရားဝင် ထိမ်းမြားလက်ထပ်မှုမှ မွေးဖွားပြီး မွေးကင်းစအရွယ်ကို ကျော်လွန်ကာ ရှင်သန်နိုင်ခဲ့သည့် ဒုတိယမြောက် သမီးတော် ဖြစ်သည်။ သူမ၏ မိခင်မှာ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ ဒုတိယမြောက် ဇနီးဖြစ်သူ အန်း ဘိုလင်း ဖြစ်သည်။ မွေးဖွားချိန်တွင် အဲလိဇဘက်သည် အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံရန် အနီးစပ်ဆုံး အခွင့်အရေးရှိသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ အစ်မတော်စပ်သူ မေရီသည် ဟင်နရီက သားရတနာထွန်းကားပြီး တူဒါမင်းဆက်ကို ဆက်ခံနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အန်းနှင့် လက်ထပ်ရန်အတွက် မေရီ၏ မိခင်ဖြစ်သူ ကတ်သရင်း အော့ဖ် အရဂွန် နှင့် လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ခဲ့စဉ်ကတည်းက တရားဝင် ထီးနန်းဆက်ခံသူ အဆင့်အတန်း ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်ကို စက်တင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ခရစ်စတီယာန်နှစ်ခြင်းမင်္ဂလာ ပေးခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ နှစ်ခြင်းပေးသည့်မိဘများ မှာ ကန်တာဘာရီ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး သောမတ်စ် ခရန်မာ ၊ အိတ်ဇီတာ နယ်စားကြီး ဟင်နရီ ကော်တနေး နော်ဖော့ခ် နယ်စားကတော် အဲလိဇဘက် စတက်ဖို့ဒ်နှင့် ဒေါဆက် နယ်စားကတော်ကြီး မာဂရက် ဝေါ့တန် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအခမ်းအနားတွင် မွေးကင်းစ သမီးတော်လေး၏ အပေါ်မှ ကမ္ပည်းမျက်နှာကြက် ကို သူမ၏ ဦးလေးဖြစ်သူ ရော့ခ်ျဖို့ဒ် မြို့စား ဖိလစ် ဂျော့ခ်ျ ဘိုလင်း ၊ စလီးဖို့ဒ်မှ ဟာစီ နယ်စားကြီး ဂျွန် ဟာစီ၊ လော့ဒ် သောမတ်စ် ဟောင်းဝပ် နှင့် အက်ဖင်ဂမ်မှ ဟောင်းဝပ် နယ်စားကြီး ဝီလျံ ဟောင်းဝပ် တို့က ပင့်ဆောင်ပေးခဲ့ကြသည်။ ၁၅၃၆ ခုနှစ် မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် သူမ၏ မိခင် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံရချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် အသက် နှစ်နှစ်နှင့် ရှစ်လသား အရွယ်သာ ရှိပါသေးသည်၊ ယင်းမှာ ကတ်သရင်း အော့ဖ် အရဂွန် သဘာဝအတိုင်း ကွယ်လွန်ပြီး လေးလအကြာတွင် ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ အဲလိဇဘက်ကို တရားမဝင် သားသမီးအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး တော်ဝင်ထီးနန်း ဆက်ခံခွင့် အဆင့်အတန်းကိုလည်း ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ အန်း ဘိုလင်းကို ကွပ်မျက်ပြီး ၁၁ ရက်အကြာတွင် ဟင်နရီသည် ဂျိန်း ဆေးမွား နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်မ ဂျိန်းသည် နောက်တစ်နှစ်တွင် ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူအဖြစ် ငြင်းခုံရန်မရှိသည့် သားတော် အက်ဒွပ် ကို ဖွားမြင်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကို သူမ၏ မောင်ငယ်နှင့်အတူ တစ်အိမ်တော်တည်း၌ ထားရှိခဲ့ပြီး၊ မောင်ငယ်၏ ခရစ်စတီယာန် နှစ်ခြင်းမင်္ဂလာ အခမ်းအနားတွင် သူမက ဝတ်လဲတော်ကို ပင့်ဆောင်ပေးခဲ့ရသည်။ == ပညာရေး == အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံး အထိန်းတော် ဖြစ်သူ မာဂရက် ဘရိုင်ယန် က သူမသည် "ကျွန်ုပ်၏ တစ်သက်တာတွင် ကြုံဖူးသမျှ ကလေးများထဲ၌ အလိမ္မာဆုံးနှင့် အနူးညံ့သိမ်မွေ့ဆုံး ဖြစ်သည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အိမ်ထောင်ပြုပြီးနောက် ကတ်သရင်း "ကတ်" အက်ရှ်လေ ဟု ပိုမိုလူသိများလာမည့် ကတ်သရင်း ချန်ပါနောင်း ကို ၁၅၃၇ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်၏ အထိန်းတော်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ သူမသည် ၁၅၆၅ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ အဲလိဇဘက်၏ မိတ်ဆွေစစ်အဖြစ် ရှိနေခဲ့သည်။ ချန်ပါနောင်းသည် အဲလိဇဘက်ကို '''ပြင်သစ်၊ ဒတ်ခ်ျ၊ အီတလီနှင့် စပိန်ဘာသာစကား လေးမျိုး''' သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ ၁၅၄၄ ခုနှစ်တွင် ဝီလျံ ဂရင်ဒယ် သူမ၏ ကျောင်းဆရာ ဖြစ်လာချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် အင်္ဂလိပ်၊ လက်တင်နှင့် အီတလီဘာသာစကားများကို ရေးသားနိုင်နေပြီ ဖြစ်သည်။ ပါရမီရှိပြီး ကျွမ်းကျင်သော ဆရာတစ်ဦးဖြစ်သည့် ဂရင်ဒယ်၏ လက်အောက်တွင် သူမသည် ပြင်သစ်နှင့် ဂရိဘာသာစကားများ၌လည်း ပိုမိုတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အသက် ၁၂ နှစ် အရွယ်တွင် သူမသည် မိထွေးဖြစ်သူ ကတ်သရင်း ပါရ် ၏ ဘာသာရေးစာပေဖြစ်သော ဝတ်ပြုဆုတောင်းသူများ သို့ တရားတောင်းသူများကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာမှ '''အီတလီ၊ လက်တင်၊ ပြင်သစ်ဘာသာစကားများသို့ ပြန်ဆိုနိုင်ခဲ့ပြီး''' ထိုဘာသာပြန်ကို သူမ၏ ဖခင်ဖြစ်သူထံ နှစ်သစ်ကူးလက်ဆောင်အဖြစ် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဆယ်ကျော်သက်အရွယ်မှစ၍ တစ်သက်တာလုံးတွင် စီစီရို ၏ ပရိုမာဆယ်လို၊ ဗိုအီးသီးယပ်စ် ၏ De Consolatione Philosphiae ၊ ပလူးတပ်ခ် ၏ ကျမ်းတစ်စောင်နှင့် တက်စီတပ်စ် ၏ အန်နယ်လ် အပါအဝင် ရှေးဟောင်း ဂန္ထဝင်စာဆိုများစွာ၏ လက်တင်နှင့် ဂရိဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာပေများကို ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သည်။ လမ်းဘတ် နန်းတော် စာကြည့်တိုက် မှ တွေ့ရှိရသည့် တက်စီတပ်စ်၏ ဘာသာပြန်စာမူတစ်ခုမှာ စောစောပိုင်း ခေတ်သစ်ကာလမှ ယနေ့တိုင် အဖတ်တင်ကျန်ရစ်သည့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန် စာမူလေးခုအနက် တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ လက်ရေးနှင့် စာရွက်ကို အသေးစိတ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီးနောက် ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ထိုစာမူမှာ အဲလိဇဘက်ကိုယ်တိုင် ပြန်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်'''။''' ၁၅၄၈ ခုနှစ်တွင် ဂရင်ဒယ် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ မောင်ငယ် အက်ဒွပ်၏ ဆရာဖြစ်သူ ရော်ဂျာ အက်စ်ကမ် ထံတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ သူသည် ပညာသင်ကြားခြင်းမှာ စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းရမည်ဟု ယုံကြည်သည့် စာနာနားလည်မှုရှိသော ဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ကျောင်းပညာရေးနှင့် ဉာဏ်ရည်ထက်မြက်မှုတို့နှင့် ပတ်သက်၍ လက်ရှိသိရှိထားသော အချက်အလက်အများစုမှာ အက်စ်ကမ်၏ မှတ်တမ်းများမှ ရရှိခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် သူမ၏ တရားဝင် ပညာသင်ကြားမှု ပြီးဆုံးချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ မျိုးဆက်တွင် ဗဟုသုတ အစုံလင်ဆုံးနှင့် ပညာအတတ်ဆုံး အမျိုးသမီးများထဲမှ တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဘဝနောက်ဆုံးအချိန်တွင် အထက်ပါ ဘာသာစကားများအပြင် ဝေလ ၊ ကောနစ်ရှ် ၊ စကော့တလန် နှင့် အိုင်ယာလန်ဘာသာစကားများကိုပါ ပြောဆိုနိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် ဗင်းနစ်သံအမတ်က သူမသည် "ထိုဘာသာစကားများကို ကျွမ်းကျင်ပိုင်နိုင်စွာ တတ်မြောက်ထားသဖြင့် ဘာသာစကားတစ်ခုစီတိုင်းမှာ သူမ၏ မိခင်ဘာသာစကားကဲ့သို့ပင် ထင်မှတ်ရသည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် မာ့ခ် စတွိုင်းလ် က သူမအား ကောနစ်ရှ်ဘာသာစကားကို လျှို့ဝှက်ကောင်စီ၏ တော်ဝင်အိပ်ဆောင်ထိန်းနှင့် နောက်ပိုင်းတွင် ဘဏ္ဍာတိုက်ဝန်ကြီး ဖြစ်လာသူ ဝီလျံ ကီလီဂရူး က သင်ကြားပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သုံးသပ်ထားသည်။ ထို့အပြင် အဲလိဇဘက်သည် ဖွတ်ကြိုးတပ် စန္ဒယား နှင့် လုဒ်စောဒေါင်း တို့ကို တီးခတ်နိုင်သည့် '''ကျွမ်းကျင်သော ဂီတပညာရှင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်''' (ဖိလစ် ဗန် ဝိုင်လ်ဒါ က ဂီတသင်ကြားပေးခဲ့သည်)။ အဲလိဇဘက်သည် မူလီနာ စာအုပ် တွင် ယနေ့တိုင် ကျန်ရစ်နေဆဲဖြစ်သော သောမတ်စ် တဲလစ် ၏ စောစောပိုင်း ကီးဘုတ်တေးသီချင်းများကို ငယ်စဉ်ကတည်းက တီးခတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ == ဆယ်ကျော်သက်ဘဝ == ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး|အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]] ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး အဲလိဇဘက်၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ မောင်ငယ် ဖြစ်သူ အက်ဒွပ် ၆ သည် အသက် ကိုးနှစ် အရွယ်တွင် ဘုရင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဟင်နရီ၏ မုဆိုးမ ဖြစ်သူ ကတ်သရင်း ပါရ် သည် မကြာမီမှာပင် ဆူဒလေမှ ဆေးမိုး နယ်စားကြီး သောမတ်စ် ဆေးမွား (ဆူဒီလေးမြို့စားဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ)နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူသည် ဘုရင် အက်ဒွပ် ၆ ၏ ဦးလေး ဖြစ်ပြီး တိုင်းပြည်ကို ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲရသူ ဖြစ်သည့် ဆမ်းမားဆက် နယ်စားကြီး အက်ဒဝပ် ဆေးမွား (ဆိုမားဆပ်နယ်စား) ၏ ညီလည်း ဖြစ်သည်။ ထိုဇနီးမောင်နှံသည် အဲလိဇဘက်ကို ချယ်လ်ဆီး ရှိ ၎င်းတို့၏ အိမ်ထောင်စုထဲသို့ ခေါ်ယူ စောင့်ရှောက်ခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် အဲလိဇဘက်သည် စိတ်ဒဏ်ရာရဖွယ် အခြေအနေတစ်ခုနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး ယင်းက သူမ၏ တစ်သက်တာလုံးအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်ဟု အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက ယုံကြည်ကြသည်။ သောမတ်စ် ဆေးမွားသည် အသက် ၁၄ နှစ် အရွယ်သာ ရှိသေးသော အဲလိဇဘက်ကို အိပ်ယာဝင်ဝတ်ရုံ ဝတ်ဆင်၍ သူမ၏ အိပ်ခန်းထဲသို့ ဝင်ရောက်ခြင်း၊ ယားယံအောင် လုပ်ခြင်းနှင့် တင်ပါးကို ရိုက်ပုတ်ခြင်း အပါအဝင် ကြမ်းတမ်းစွာ စနောက်ကျီစယ်ခြင်းများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူ၏ မလိုလားအပ်သော နံနက်ခင်း လာရောက်မှုများကို ရှောင်ရှားရန်အတွက် မနက်စောစော ထလေ့ရှိပြီး မိမိကိုယ်ကို အစေခံမိန်းကလေးများဖြင့် ဝန်းရံထားခဲ့သည်။ ကတ်သရင်း ပါရ်သည် သူမ၏ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ မလျော်ကန်သော အပြုအမူများနှင့် ပတ်သက်၍ ခင်ပွန်းကို ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းမည့်အစား ယင်းအပြုအမူများတွင် အတူတူ ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့သည်။ သူမသည် အဲလိဇဘက်ကို ယားယံအောင်လုပ်သည့် ကိစ္စတွင် ခင်ပွန်းဖြစ်သူနှင့်အတူ နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် လိုက်ပါလုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး တစ်ကြိမ်တွင်မူ ခင်ပွန်းဖြစ်သူက အဲလိဇဘက်၏ ဂါဝန်အမည်းရောင်ကို "အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ဖြစ်အောင်" ဖြတ်တောက်ပစ်နေစဉ် သူမကို ဖမ်းချုပ်ပေးထားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ကတ်သရင်း ပါရ်သည် ထိုနှစ်ဦး ဖက်လဲတကင်း ဖြစ်နေသည်ကို လူမိသွားပြီးနောက်တွင်မူ ထိုအခြေအနေကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၈ ခုနှစ် မေလတွင် အဲလိဇဘက်ကို အဝေးသို့ ပို့ဆောင်လိုက်ပါသည်။ သို့သော်လည်း သောမတ်စ် ဆေးမွားသည် တော်ဝင်မိသားစုကို ထိန်းချုပ်ရန် ဆက်လက် ကြံစည်နေခဲ့ပြီး မိမိကိုယ်ကို ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ကိုယ်ရံတော်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ၁၅၄၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် ကတ်သရင်း ပါရ် ကလေးမီးဖွားပြီးနောက် ကွယ်လွန်သွားသောအခါ သူသည် အဲလိဇဘက်ကို လက်ထပ်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် သူမအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှုများကို ပြန်လည် ပြသလာခဲ့သည်။ ဆေးမွားကို သဘောကျသည့် အဲလိဇဘက်၏ အထိန်းတော် ကတ် အက်ရှ်လေသည် အဲလိဇဘက်အား သူ့ကို ခင်ပွန်းအဖြစ် လက်ခံရန် ဖြောင်းဖျခဲ့သည်။ သူမသည် အဲလိဇဘက်ကို ဆေးမိုးထံ စာရေးရန်နှင့် "သူ၏ ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုတွင် နှစ်သိမ့်ပေးရန်" နားချခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်က သောမတ်စ်သည် မိထွေးဖြစ်သူ ကွယ်လွန်မှုအတွက် နှစ်သိမ့်မှု လိုအပ်လောက်အောင် ဝမ်းနည်းနေသူ မဟုတ်ကြောင်း ပြန်လည် ပြောကြားခဲ့သည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဆေးမွားသည် ၎င်း၏ အစ်ကိုဖြစ်သူ ဆမ်းမားဆက်ကို ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲသူ ရာထူးမှ ဖြုတ်ချရန် ကြံစည်ခြင်း၊ လေဒီ ဂျိန်း ဂရေးကို ဘုရင် အက်ဒွပ် ၆ နှင့် လက်ထပ်ပေးရန် ကြိုးစားခြင်းနှင့် အဲလိဇဘက်ကို မိမိ၏ ဇနီးအဖြစ် သိမ်းပိုက်ရန် ကြံစည်ခြင်းတို့ဖြင့် သံသယရှိသဖြင့် အဖမ်းခံရပြီး လန်ဒန်မျှော်စင် တွင် အကျဉ်းချခံခဲ့ရသည်။ ဟတ်ဖီးလ်ဒ် အိမ်တော် တွင် နေထိုင်နေသော အဲလိဇဘက်သည် မည်သည့်အရာကိုမျှ ဝန်ခံခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ သူမ၏ ခေါင်းမာမှုကြောင့် စစ်ဆေးမေးမြန်းသူ ရောဘတ် တာဝှစ် မှာ စိတ်ပျက်ခဲ့ရပြီး သူက "သူမတွင် အပြစ်ရှိကြောင်း သူမ၏ မျက်နှာကို ကြည့်ရုံဖြင့် ကျွန်ုပ် မြင်နိုင်ပါသည်" ဟု အစီရင်ခံခဲ့သည်။ သောမတ်စ် ဆေးမွားသည် ၁၅၄၉ ခုနှစ် မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ခေါင်းဖြတ် ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ == အမွေဆက်ခံရန် အလားအလာအရှိဆုံးသူ == အက်ဒွပ် ၆ သည် ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် အသက် ၁၅ နှစ် အရွယ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူ၏ သေတမ်းစာတွင် ၁၅၄၃ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းချက်ကို လျစ်လျူရှုကာ မေရီနှင့် အဲလိဇဘက် နှစ်ဦးစလုံးကို ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်မှ ဖယ်ထုတ်ခဲ့သည်။ ယင်းအစား အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ ညီမငယ်ဖြစ်သူ ပြင်သစ်ဘုရင်မ မေရီတူဒါ ၏ မြေးတော် လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး ကို ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ဂျိန်းကို လျှို့ဝှက်ကောင်စီက ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း သူမအပေါ် ထောက်ခံမှုများ လျင်မြန်စွာ ပြိုလဲသွားခဲ့ပြီး ကိုးရက်အကြာတွင် နန်းချခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၁၁၅၃ ခုနှစ် သြဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် မေရီသည် အောင်ပွဲခံလျက် လန်ဒန်မြို့ထဲသို့ မြင်းစီးဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး သူမ၏ ဘေးတွင် အဲလိဇဘက်လည်း ပါရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ညီအစ်မနှစ်ဦးကြားမှ ထိုသို့ စည်းလုံးညီညွတ်မှု ပြသခြင်းမှာ ရေရှည်မခံခဲ့ပေ။ မေရီသည် သဒ္ဓါထက်သန်သော ကက်သလစ်ဘာသာဝင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး အဲလိဇဘက် သင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သည့် ပရိုတက်စတင့် ယုံကြည်မှုကို ခြေမှုန်းရန် သန္နိဋ္ဌာန်ချထားကာ လူတိုင်း ကက်သလစ်ဝတ်ပြုပွဲတက်ရောက်ရန် အမိန့်ထုတ်ခဲ့ရာ အဲလိဇဘက်သည် အပေါ်ယံအားဖြင့် လိုက်နာဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ မေရီ၏ ကနဦး လူထုထောက်ခံမှုသည် ၁၅၅၄ ခုနှစ်တွင် ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ယင်းမှာ သူမက သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ ဧကရာဇ် ချားလ်စ် ၅ ၏ သားတော်ဖြစ်ပြီး ကက်သလစ်ဘာသာဝင်ဖြစ်သူ စပိန်နိုင်ငံမှ ဖိလစ် နှင့် လက်ထပ်ရန် အစီအစဉ်များကို ကြေညာခဲ့ချိန်တွင် ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းတွင် မကျေနပ်မှုများ လျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပြီး မေရီ၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများကို ဆန့်ကျင်သူများက အဲလိဇဘက်ကို ၎င်းတို့၏ အားကိုးရာ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် မျှော်လင့်ကြည့်ရှုခဲ့ကြသည်။ ၁၅၅၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီနှင့် ဖေဖော်ဝါရီလများတွင် ဝိုင်းယက်၏ သူပုန်ထမှုဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး မကြာမီမှာပင် နှိမ်နင်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်ကို အက်ရှ်ရစ်ဂျ် မှ နေပြည်တော် တရားရုံးသို့ ခေါ်ဆောင်လာပြီး သူပုန်ထမှုတွင် သူမ၏ အခန်းကဏ္ဍနှင့် ပတ်သက်၍ စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့ကာ မတ်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် သူမကို လန်ဒန်မျှော်စင် ၌ အကျဉ်းချခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က သူမတွင် အပြစ်မရှိကြောင်း ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်ပြောဆိုခဲ့သည်။ သူမသည် သူပုန်များနှင့် အတူတကွ ကြံစည်ခဲ့ခြင်း မရှိနိုင်သော်လည်း သူပုန်အချို့သည် သူမထံ ချဉ်းကပ်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။ မေရီ၏ အရင်းနှီးဆုံး ယုံကြည်စိတ်ချရသူ ဧကရာဇ် ချားလ်စ်၏ သံအမတ် ဆိုင်မွန် ရီနတ် က အဲလိဇဘက် သက်ရှိထင်ရှားရှိနေသရွေ့ မေရီ၏ ရာထူးပလ္လင်သည် မည်သည့်အခါမျှ ဘေးကင်းလိမ့်မည်မဟုတ်ကြောင်း အခြေအတင် ပြောဆိုခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော် အဓိပတိ စတီဖင် ဂါဒီနာက အဲလိဇဘက်ကို တရားစွဲဆို အပြစ်ပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သို့သော် ပထမဆုံး ပါဂျက်နယ်စားကြီး ဝီလျံ ပါဂျက် အပါအဝင် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်းရှိ အဲလိဇဘက်ကို ထောက်ခံသူများက သူမအပေါ် ခိုင်လုံသော သက်သေအထောက်အထား မရှိသည့်အတွက် သူမ၏ အသက်ကို ချမ်းသာပေးရန် မေရီကို ဖျောင်းဖျနိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းအစား မေလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် အဲလိဇဘက်ကို လန်ဒန်မျှော်စင်မှ ဝုဒ်စတော့ခ် နန်းတော် သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ထိုနေရာတွင် ဟင်နရီ ဘက်ဒင်ဖီးလ်ဒ်) ၏ ကြီးကြပ်မှုအောက်၌ တစ်နှစ်နီးပါးခန့် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ဖြတ်သန်းခဲ့ရသည်။ လမ်းခရီးတစ်လျှောက်တွင် လူအုပ်ကြီးက သူမကို ဝိုင်းဝန်းအားပေး ကြွေးကြော်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၅၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် မေရီ၏ ကိုယ်ဝန်ရှိသည်ဟု ယူဆရသည့် နောက်ဆုံးအခြေအနေများကို တက်ရောက်ရန် အဲလိဇဘက်ကို နန်းတော်သို့ ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့သည်။ အကယ်၍ မေရီနှင့် သူမ၏ ကလေးသာ သေဆုံးသွားပါက အဲလိဇဘက်သည် ဘုရင်မ ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သော်လည်း မေရီက ကျန်းမာသော ကလေးတစ်ဦး ဖွားမြင်ခဲ့လျှင်မူ အဲလိဇဘက် ဘုရင်မဖြစ်ရန် အခွင့်အရေးမှာ သိသိသာသာ လျော့နည်းသွားမည် ဖြစ်သည်။ မေရီတွင် ကိုယ်ဝန်မရှိကြောင်း ထင်ရှားလာသည့်အခါတွင်မူ သူမ ကလေးရနိုင်တော့မည်ဟု မည်သူမျှ မယုံကြည်ကြတော့ပေ။ ထို့ကြောင့် အဲလိဇဘက် ထီးနန်းဆက်ခံရန် သေချာသလောက် ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ၁၅၅၆ ခုနှစ်တွင် စပိန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည့် ဘုရင် ဖိလစ်သည် ထိုနိုင်ငံရေး လက်တွေ့အခြေအနေအသစ်ကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပြီး သူ၏ မိန်းမညီမ (မရီး) တော်စပ်သူနှင့် ရင်းနှီးအောင် ပေါင်းသင်းခဲ့သည်။ သူမသည် ပြင်သစ်တွင် ကြီးပြင်းခဲ့ပြီး ပြင်သစ်အိမ်ရှေ့စံ ဖရန်စစ်နှင့် စုလျားရစ်ပတ်ထားသည့် စကော့တလန်ဘုရင်မ မေရီထက်စာလျှင် ပိုမိုကောင်းမွန်သော မဟာမိတ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် သူ၏ ဇနီးဖြစ်သူ မေရီ ဖျားနာလာသောအခါ ဖိလစ်သည် အဲလိဇဘက်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးရန် ဖဲရီးယား နယ်စားကြီး ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဤတွေ့ဆုံမှုကို ၁၅၅၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သူမ ပြန်လည်နေထိုင်ခဲ့သည့် ဟတ်ဖီးလ်ဒ် အိမ်တော်၌ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အစိုးရအဖွဲ့အတွက် အစီအစဉ်များကို စတင် ရေးဆွဲနေပြီ ဖြစ်သည်။ မေရီသည် ၁၅၅၈ နိုဝင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် အဲလိဇဘက်ကို သူမ၏ ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပြီး နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် မေရီ ကွယ်လွန်သောအခါ အဲလိဇဘက်သည် ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == ထီးနန်းဆက်ခံခြင်း == အဲလိဇဘက်သည် အသက် ၂၅ နှစ် အရွယ်တွင် ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး မိမိအပေါ် သစ္စာခံရန် ဟတ်ဖီးလ်ဒ် သို့ ရောက်ရှိလာကြသော သူမ၏ အတိုင်ပင်ခံ ကောင်စီဝင်များနှင့် အခြား အဆင့်မြင့် မှူးမတ်မျိုးနွယ်များရှေ့တွင် သူမ၏ ရည်ရွယ်ချက်များကို ထုတ်ဖော် ကြေညာခဲ့သည်။ ၎င်းမိန့်ခွန်းသည် ဘုရင်တစ်ပါးတွင် "ရုပ်ခန္ဓာ နှစ်ပါး" (အုပ်ချုပ်သူ၏ သဘာဝ ရုပ်ခန္ဓာနှင့် နိုင်ငံရေး ရုပ်ခန္ဓာ) ရှိသည်ဟူသော အလယ်ခေတ် နိုင်ငံရေး ဘာသာရေး အယူအဆကို သူမ စတင် သုံးနှုန်းခဲ့သည့် ပထမဆုံးသော သမိုင်းမှတ်တမ်း ဖြစ်သည် -<blockquote>'''"အမတ်မင်းတို့... သဘာဝတရား၏ နိယာမအရ ကျွန်ုပ်သည် ကျွန်ုပ်၏ အစ်မတော်အတွက် ဝမ်းနည်းပူဆွေးရပါသည်၊ ကျွန်ုပ်အပေါ် ကျရောက်လာသော တာဝန်ဗာရီ ကြောင့်လည်း အံ့အားသင့် တုန်လှုပ်မိရပါသည်။ သို့သော်လည်း ကျွန်ုပ်သည် ဘုရားသခင်၏ ဖန်ဆင်းခံတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ကိုယ်တော်၏ စီမံခန့်ခွဲမှုကို နာခံရန် တာဝန်ရှိသည်ဟူသော အသိဖြင့် ထိုတာဝန်ကို ခံယူပါမည်။ ယခု ကျွန်ုပ်ထံ အပ်နှံထားသော ဤရာထူးအာဏာ၌ ဘုရားသခင်၏ ကောင်းကင်ဘုံ အလိုတော်ကို ဆောင်ရွက်မည့် အစေခံတစ်ဦး ဖြစ်လာနိုင်ရန် ကိုယ်တော်၏ ဂရုဏာတော် အကူအညီကို နှလုံးသားထဲမှ လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ တောင်းခံအပ်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်သည် သဘာဝအရ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုတည်းသာ ရှိသော လူသားတစ်ဦး ဖြစ်သော်လည်း ကိုယ်တော်၏ ခွင့်ပြုချက်အရ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရန် နိုင်ငံရေး ခန္ဓာကိုယ် (အချုပ်အခြာအာဏာ) ကို ဆောင်ထားသူ ဖြစ်သည်နှင့်အညီ... ကျွန်ုပ်၏ အုပ်ချုပ်မှု၊ သင်တို့၏ အမှုထမ်းမှုတို့ဖြင့် အနန္တတန်ခိုးရှင် ဘုရားသခင်ထံ ကောင်းမွန်စွာ စာရင်းရှင်းနိုင်ရန်နှင့် ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ ကျွန်ုပ်တို့၏ နောင်လာနောက်သားများအတွက် သက်သာချောင်ချိမှု အမွေအနှစ်များ ချန်ထားရစ်နိုင်ရန် သင်တို့အားလုံး အစွမ်းကုန် ကူညီကြဖို့ တောင်းဆိုချင်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်သည် ကျွန်ုပ်၏ လုပ်ဆောင်ချက် အားလုံးကို ကောင်းမွန်သော အကြံဉာဏ်၊ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးမှုများနှင့်သာ လမ်းညွှန် လျှောက်လှမ်းသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။"'''</blockquote>နန်းဘိသိက်မြှောက်ခြင်း အခမ်းအနား မတိုင်မီ ညနေပိုင်းတွင် သူမ၏ အောင်ပွဲခံ စီတန်းလှည့်လည်မှုသည် မြို့တွင်းသို့ ဖြတ်သန်းသွားရာ ပြည်သူများက လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ ကြိုဆိုခဲ့ကြပြီး၊ ပရိုတက်စတင့် အငွေ့အသက် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ပါဝင်သော ဂုဏ်ပြုမိန့်ခွန်းများနှင့် ခမ်းနားသော ပြဇာတ်ပွဲလမ်းများဖြင့် ဂါရဝပြုခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်၏ ပွင့်လင်းပြီး ကြင်နာတတ်သော တုံ့ပြန်မှုများကြောင့် သူမအား ကြည့်ရှုနေကြသည့် ပြည်သူများမှာ "အလွန်အမင်း စိတ်လှုပ်ရှားကြည်နူး" ကာ စွဲလန်းသွားခဲ့ကြသည်။ နောက်တစ်နေ့ ဖြစ်သော '''၁၅၅၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင်''' (ဤရက်စွဲကို သူမ၏ ဗေဒင်ပညာရှင် ဂျွန် ဒီး က ရွေးချယ်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်) အဲလိဇဘက်သည် ဝက်စ်မင်စတာ အက်ဘေး ၌ ကာလိုင်းမှ ကက်သလစ် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး အိုဝင် အိုဂဲလ်သော်ပ် ၏ ဘိသိက်သွန်းခြင်းကို ခံယူကာ ဘုရင်မအဖြစ် နန်းတက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အော်ဂန်များ၊ ပုလွေများ၊ တံပိုးများ၊ စည်ဗုံများနှင့် ခေါင်းလောင်းသံများ နားကွဲမတတ် ဆူညံစွာ ထွက်ပေါ်နေသည့်ကြားမှ သူမအား ပြည်သူများ အသိအမှတ်ပြု လက်ခံနိုင်ရန် ထုတ်ဖော် ပြသခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကို အင်္ဂလန်၏ ဘုရင်မအဖြစ် ဝမ်းမြောက်စွာ ကြိုဆိုခဲ့ကြသော်လည်း၊ တိုင်းပြည်အတွင်းနှင့် ပြည်ပမှ ကက်သလစ်များ၏ ခြိမ်းခြောက်မှု အန္တရာယ် ရိပ်မြုံများကြောင့်လည်းကောင်း၊ သူမ မည်သူနှင့် အိမ်ထောင်ပြုမည်ဟူသော ရွေးချယ်မှုကြောင့်လည်းကောင်း တိုင်းနိုင်ငံမှာ စိုးရိမ်ပူပန်မှု အခြေအနေများအောက်တွင် ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ == ဘုရားကျောင်းများအားအုတ်မြစ်ချခြင်း == အဲလိဇဘက်၏ ကိုယ်ပိုင် ဘာသာရေး ယုံကြည်ချက်နှင့် ပတ်သက်၍ ပညာရှင်များအကြား အကျေအလည် ငြင်းခုံဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ သူမသည် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင်တစ်ဦး ဖြစ်သော်လည်း (လင်္ကာစွဲ ကားစင်တင် ယေရှုရုပ်တုကဲ့သို့သော) ကက်သလစ် အထိမ်းအမှတ် အမှတ်အသားများကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ပြီး၊ ပရိုတက်စတင့်တို့၏ အဓိက ယုံကြည်ချက်တစ်ခုကို ဆန့်ကျင်ကာ ဝတ်ပြုတရားဟောခြင်း ၏ အခန်းကဏ္ဍကို လျှော့ချခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်နှင့် သူမ၏ အကြံပေးများသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ (မိမိတို့နှင့် ဘာသာရေးမတူဟု ယူဆရသော) အင်္ဂလန်နိုင်ငံအပေါ် ကက်သလစ်တို့၏ ဘာသာရေးစစ်ပွဲ ဆင်နွှဲလာနိုင်မည့် ခြိမ်းခြောက်မှု အန္တရာယ်ကို ကြိုတင် ရိပ်မိခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘုရင်မသည် အင်္ဂလိပ် ပရိုတက်စတင့်တို့၏ လိုလားချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးရင်း တစ်ဖက်တွင်လည်း ကက်သလစ်များကို အလွန်အမင်း စိတ်အနှောင့်အယှက် မဖြစ်စေမည့် ပရိုတက်စတင့် အဖြေတစ်ခုကို ရှာဖွေခဲ့သည်။ သို့သော် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို တွန်းအားပေးနေသည့် ပျူရီတန် များကိုမူ သူမ သည်းခံခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၅၅၉ ခုနှစ် လွှတ်တော်သည် အက်ဒွပ် ၆ ၏ ပရိုတက်စတင့် ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှုကို အခြေခံ၍၊ ဘုရင် (သို့မဟုတ် ဘုရင်မ) ကို အထွတ်အထိပ် ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ထားရှိကာ ဝတ်လဲတော်များကဲ့သို့သော ကက်သလစ် အင်္ဂါရပ်များစွာ ပါဝင်သည့် အသင်းတော်တစ်ခုအတွက် ဥပဒေများကို စတင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ အောက်လွှတ်တော် က ထိုအဆိုပြုချက်များကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထောက်ခံခဲ့သော်လည်း အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေကြမ်း သည် အထက်လွှတ်တော်တွင် အထူးသဖြင့် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီးများ၏ ကန့်ကွက်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ထိုအချိန်တွင် ကန်တာဘာရီ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး ရာထူး အပါအဝင် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး နေရာအများအပြား လစ်လပ်နေခဲ့ခြင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်အတွက် ကံကောင်းသွားခဲ့သည်။ ယင်းက အထက်လွှတ်တော်တွင်းရှိ သူမကို ထောက်ခံသူများအား ကက်သလစ် ဂိုဏ်းအုပ်များနှင့် ရှေးရိုးစွဲမှူးမတ်များကို မဲအသာဖြင့် အနိုင်ရစေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက်သည် အမျိုးသမီးတစ်ဦး ခံယူရန် မသင့်တော်ဟု လူအများက ယူဆကြသည့် အငြင်းပွားဖွယ်ရာ "အသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံးအဓိပတိ " ဟူသော ဘွဲ့အမည်အစား '''"အင်္ဂလန်အသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံးအုပ်ချုပ်သူ"''' ဟူသော ဘွဲ့အမည်ကိုသာ လက်ခံခဲ့ရသည်။ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေသစ်သည် ၁၅၅၉ ခုနှစ် မေလ ၈ ရက်နေ့တွင် ဥပဒေ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြည်သူ့ဝန်ထမ်း အားလုံးသည် ဘုရင်မအား အမြင့်ဆုံးအုပ်ချုပ်သူအဖြစ် သစ္စာဆိုကြရပြီး သစ္စာမဆိုပါက ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခြင်း ခံရမည့် အန္တရာယ် ရှိခဲ့သည်။ မေရီဘုရင်မ လက်ထက်ကဲ့သို့ ဘာသာရေး သဘောထားကွဲလွဲသူများကို နှိပ်ကွပ်ညှဉ်းပန်းမှုမျိုး ထပ်မံမဖြစ်ပွားစေရန် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နှိမ်နင်းရေးဥပဒေများကို ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု ညီညွတ်မျှတရေး ဥပဒေသစ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး ဘုရားကျောင်းတက်ရန်နှင့် ၁၅၅၉ ခုနှစ် ဘုံဝတ်ပြုဆုတောင်းစာအုပ်ကို မဖြစ်မနေ အသုံးပြုရန် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော်လည်း ဘုရားကျောင်းမတက်ဘဲ အာခံသူများအတွက် ပြစ်ဒဏ်များမှာမူ ပြင်းထန်ခြင်း မရှိလှပေ။ ၁၅၅၉ ခုနှစ် ညွှန်ကြားချက်များတွင် ဂီတကို "သီဆိုခြင်းမပြုဘဲ ဖတ်ကြားသကဲ့သို့ ရှင်းလင်းစွာ နားလည်စေရမည်" ဟု ဖော်ပြထားသော်လည်း နေ့ရက်၏ အချို့သော အချိန်များတွင် ပိုမိုဆန်းပြားသော တေးသီချင်းများကို ခွင့်ပြုခဲ့ပြီး တော်ဝင်ဝတ်ပြုကျောင်း တွင် ဆာရမ် စာသားများဖြင့် လက်တင်မော်တက် သီချင်းများ စပ်ဆိုသည့် အလေ့အထမှာ ဆက်လက် တည်ရှိခဲ့သည်။ == အိမ်ထောင်ရေး မေးခွန်း == အဲလိဇဘက် နန်းတက်စကတည်းက သူမ အိမ်ထောင်ပြုလိမ့်မည်ဟု လူအများက မျှော်လင့်ခဲ့ကြပြီး မည်သူနှင့် လက်ထပ်မည်နည်းဟူသော မေးခွန်း ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ သူမသည် ကမ်းလှမ်းမှုများစွာကို ရရှိခဲ့သော်လည်း မည်သည့်အခါမျှ အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ဘဲ သားသမီးလည်း မထွန်းကားခဲ့ပေ။ ယင်းသို့ ဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်းကိုမူ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မသိရသေးပေ။ သမိုင်းပညာရှင်များက သောမတ်စ် ဆေးမွား ၏ ဖြစ်ရပ်ကြောင့် သူမသည် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်ဆံရေးများကို စိတ်ကုန်သွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သုံးသပ်ကြသည်။ သူမသည် အသက် ၅၀ ခန့်အထိ လူပျိုတော်အချို့ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ သူမ၏ နောက်ဆုံး တော်ဝင်စကားကမ်းလှမ်းမှုမှာ သူမထက် ၂၂ နှစ်ငယ်သော အန်ဂျူးနယ်စားကြီး ဖရန်စစ် နှင့် ဖြစ်သည်။ စပိန်နိုင်ငံ ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ၏ လက်ခုပ်တွင်းသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သော သူမ၏ အစ်မဖြစ်သူကဲ့သို့ပင် အိမ်ထောင်ပြုခြင်းသည် အာဏာဆုံးရှုံးနိုင်ခြေ ရှိသော်လည်း တစ်ဖက်တွင်မူ ထီးနန်းဆက်ခံမည့် သားသမီး ရရှိနိုင်မည့် အခွင့်အရေးကို ပေးစွမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ခင်ပွန်းဖြစ်သူကို ရွေးချယ်မှု လွဲမှားပါက နိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှု သို့မဟုတ် တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများကိုပင် လှုံ့ဆော်ပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်သွားနိုင်ပေသည်။ == ရောဘတ်ဒတ်ဒ်လေ == ၁၅၅၉ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ငယ်သူငယ်ချင်း ဖြစ်သူ '''ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေ''' ကို ချစ်မြတ်နိုးနေကြောင်း ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ ရောဘတ်၏ ဇနီးဖြစ်သူ အေမီ သည် "ရင်သားတစ်ဖက်တွင် ဝေဒနာ" ခံစားနေရပြီး အကယ်၍ သူ၏ ဇနီးသာ ကွယ်လွန်သွားပါက ဘုရင်မကြီးသည် ရောဘတ်နှင့် လက်ထပ်လိုနေကြောင်း ပြောစကားများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီသို့ ရောက်သောအခါ ပြည်ပမှ မင်းသားများနှင့် မှူးမတ်အချို့သည် အဲလိဇဘက်၏ လက်ကို ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ရရန် အပြိုင်အဆိုင် ကြိုးပမ်းလာကြသည်။ စိတ်မရှည်ဖြစ်နေကြသော ၎င်းတို့၏ သံတမန်များသည် ပိုမို၍ နာမည်ပျက်စေမည့် စကားများကို အတင်းအဖျင်း ပြောဆိုလာကြပြီး ဘုရင်မကြီး အနှစ်သက်ဆုံးသူနှင့် လက်ထပ်မည့် ကိစ္စကို အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် လက်ခံကြမည်မဟုတ်ကြောင်း ဤသို့ အစီရင်ခံခဲ့ကြသည် - ''"သူမနှင့် သူ့အပေါ် ဒေါသတကြီး အော်ဟစ်ဆဲဆိုခြင်း မပြုသည့်သူ ဟူ၍ တစ်ဦးမျှ မရှိပါ... သူမသည် မိမိ မျက်နှာသာပေးထားသော ရောဘတ်ကလွဲ၍ မည်သူ့ကိုမျှ လက်ထပ်မည်မဟုတ်ပေ။"'' ၁၅၆၀ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလတွင် အေမီ ဒတ်ဒ်လေသည် လှေကားပေါ်မှ ပြုတ်ကျ၍ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ရင်ခွဲစစ်ဆေးသူ၏ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုအရ ယင်းမှာ မတော်တဆမှုတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသော်လည်း၊ လူအများစုကမူ ရောဘတ်သည် ဘုရင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်နိုင်ရန်အတွက် သူ၏ ဇနီးကို သေကြောင်းကြံစည်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု သံသယဝင်ခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေနှင့် လက်ထပ်ရန် အချိန်အတန်ကြာ အလေးအနက် စဉ်းစားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဝီလျံ ဆီစီလ်၊ နီကိုးလတ်စ် သရော့ခ်မော်တန် နှင့် အချို့သော ရှေးရိုးစွဲ မှူးမတ်များက ၎င်းတို့၏ သဘောမတူကန့်ကွက်မှုကို အထင်အရှား ပြသခဲ့ကြသည်။ ထိုလက်ထပ်ပွဲသာ ဖြစ်မြောက်လာပါက မှူးမတ်မျိုးနွယ်များ တော်လှန်ပုန်ကန်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ကောလာဟလများပင် ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်မကြီးအတွက် ထည့်သွင်းစဉ်းစားနေသည့် အခြားသော အိမ်ထောင်ဖက်လောင်းများ ရှိနေသည့်ကြားမှ ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေသည် နောက်ထပ် ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုနီးပါးခန့်အထိ အိမ်ထောင်ဖက် ဖြစ်လာနိုင်ခြေရှိသူအဖြစ် ဆက်လက် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူမကိုယ်တိုင် သူ့ကို လက်ထပ်ရန် ရည်ရွယ်ချက် မရှိတော့သည့်တိုင်အောင် ရောဘတ်၏ အချစ်ရေးနှင့် ပတ်သက်လာလျှင် အလွန်အမင်း သဝန်တိုတတ်သူ ဖြစ်သည်။ သူမသည် ၁၅၆၄ ခုနှစ်တွင် ဒတ်ဒ်လေကို '''လက်စတာ နယ်စားကြီး''' အဖြစ် ဘွဲ့ထူးအဆင့်အတန်း တိုးမြှင့်ပေးခဲ့သည်။ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် ရောဘတ်သည် နောက်ဆုံး၌ လက်တစ် ကနိုးလစ် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ရာ၊ ဘုရင်မကြီးသည် ဒေါသတကြီး တုံ့ပြန်မှုများကို အကြိမ်ကြိမ် ပြသခဲ့ပြီး သူမအား တစ်သက်တာလုံး မုန်းတီးသွားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သမိုင်းပညာရှင် စူဇန် ဒိုရန် က ထိုအခြေအနေကို ဖော်ပြခဲ့သကဲ့သို့ပင် ဒတ်ဒ်လေသည် အဲလိဇဘက်၏ '''"စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ ဘဝအလယ်ဗဟိုတွင် အမြဲတမ်း တည်ရှိနေခဲ့သည်"'''။ သူသည် ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် [[စပိန်ရေတပ်ကြီး]] ကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက် ကိုယ်တိုင် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် သူမ၏ အရေးအကြီးဆုံးသော ကိုယ်ပိုင် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများထဲ၌ သူပေးပို့ခဲ့သော စာတစ်စောင်ကို တွေ့ရှိခဲ့ရပြီး ၎င်းစာအပေါ်တွင် သူမ၏ လက်ရေးဖြင့် '''"သူ၏ နောက်ဆုံးစာ"''' ဟု မှတ်သားထားခဲ့သည်။ == ပြည်ပမှ အိမ်ထောင်ဖက်လောင်းများ == အိမ်ထောင်ရေး ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုများသည် အဲလိဇဘက်၏ နိုင်ငံခြားရေး မူဝါဒတွင် အဓိက သော့ချက်ကျသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမသည် ၁၅၅၉ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် သူမ၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ အစ်မဖြစ်သူ၏ မုဆိုးဖို စပိန်ဘုရင် ဖိလစ်၏ ကမ်းလှမ်းချက်ကို ငြင်းပယ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဆွီဒင်နိုင်ငံ ဘုရင် အဲရစ် ၁၄ ( ၏ စကားကမ်းလှမ်းမှုကိုမူ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ငယ်စဉ်ဘဝကပင် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံနှင့် အောင်သွယ်တော်ပြုရန် ဆွေးနွေးမှုများ ရှိခဲ့ဖူးသည်။ ၁၅၄၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ ၈ က ဒိန်းမတ်မင်းသား ဟောလ်စတိန်း-ဂေါ့တော့ပ်မှ နယ်စားကြီး အဒေါ့ဖ် နှင့် လက်ထပ်ရန် အဆိုပြုခဲ့ဖူးပြီး၊ ဆမ်းမားဆက် နယ်စားကြီး အက်ဒဝပ် ဆေးမိုး ကလည်း နှစ်အနည်းငယ်အကြာတွင် မင်းသား ဖရက်ဒရစ် (နောက်ပိုင်းတွင် ဖရက်ဒရစ် ၂) နှင့် လက်ထပ်ရန် အကြံပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်းဆွေးနွေးမှုများသည် ၁၅၅၁ ခုနှစ်တွင် ပျယ်ပြယ်သွားခဲ့သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ် ဝန်းကျင်နှစ်များတွင် ဒိန်းမတ်-အင်္ဂလန် ပရိုတက်စတင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရန် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့ကြပြီး ဆွီဒင်၏ အဆိုပြုချက်ကို တုံ့ပြန်ရန်အတွက် ဘုရင် ဖရက်ဒရစ် ၂ သည် ၁၅၅၉ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် အဲလိဇဘက်ထံ စကားကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။ နှစ်ပေါင်းများစွာတိုင်အောင် သူမသည် ဖိလစ်၏ ဝမ်းကွဲညီအစ်ကို တော်စပ်သူ သြစတြီးယား မင်းသားကြီး ချားလ်စ် ၂ နှင့် လက်ထပ်ရန် အလေးအနက် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၆၉ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ဟက်ဘ်စဘတ် မင်းဆက်နှင့် ဆက်ဆံရေးမှာ ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အဲလိဇဘက်သည် ပြင်သစ် ဗာလွား မင်းဆက်မှ မင်းသားနှစ်ပါးနှင့် လက်ထပ်ရန် တစ်လှည့်စီ ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ ပထမဦးစွာ အန်ဂျူး နယ်စားကြီး ဟင်နရီ နှင့် ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းနောက် ၁၅၇၂ ခုနှစ်မှ ၁၅၈၁ ခုနှစ်အထိတွင်မူ ယခင်က အလန်ဆွန် နယ်စားကြီး ဖြစ်ခဲ့သော ဟင်နရီ၏ ညီတော် အန်ဂျူး နယ်စားကြီး ဖရန်စစ် တို့နှင့် ဖြစ်သည်။ ဤနောက်ဆုံး အိမ်ထောင်ရေး ကမ်းလှမ်းချက်သည် နယ်သာလန် တောင်ပိုင်းအပေါ် စပိန်တို့၏ ထိန်းချုပ်မှုကို ဆန့်ကျင်မည့် မဟာမိတ် အစီအစဉ်နှင့် ဆက်စပ်နေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဖရန်စစ် ပေးပို့ထားသော ဖားရုပ်သဏ္ဌာန် နားကပ်ကို ဆင်မြန်းခဲ့သည်အထိ ထိုစကားကမ်းလှမ်းမှုကို အချိန်အတန်ကြာ အလေးအနက် သဘောထားခဲ့ပုံရသည်။ ၁၁၆၃ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်က ဧကရာဇ်မင်းမြတ်၏ သံအမတ်တစ်ဦးအား "ကျွန်ုပ်၏ သဘာဝစိတ်အလိုအတိုင်းသာ လိုက်ရမည်ဆိုလျှင် ဘုရင်မဖြစ်ပြီး အိမ်ထောင်သည် ဘဝဖြင့် နေရခြင်းထက် တောင်းစားရသည့် အမျိုးသမီး ဖြစ်ပါစေဦးတော့ တစ်ကိုယ်ရေတည်း နေရခြင်းကိုသာ မရမက ရွေးချယ်ပါလိမ့်မည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ထိုနှစ် နှောင်းပိုင်းတွင် အဲလိဇဘက်၌ ကျောက်ကြီးရောဂါစွဲကပ်ပြီးနောက် ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူ မေးခွန်းသည် လွှတ်တော်တွင် အပြင်းအထန် ငြင်းခုံစရာ ကိစ္စရပ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လွှတ်တော်အမတ်များက ဘုရင်မကြီး ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားခြင်းမှ ကာကွယ်ရန်အတွက် အိမ်ထောင်ပြုရန် သို့မဟုတ် ဆက်ခံမည့်သူကို အမည်စာရင်း တင်သွင်းရန် တိုက်တွန်းခဲ့ကြသည်။ သို့သော် သူမက ၎င်းနှစ်ခုစလုံးကို လုပ်ဆောင်ရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ဧပြီလတွင် သူမသည် လွှတ်တော်ကို ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့ပြီး ၁၅၆၆ ခုနှစ်တွင် အခွန်တိုးကောက်ရန် လွှတ်တော်၏ ထောက်ခံမှု လိုအပ်လာချိန်အထိ လွှတ်တော်ကို ပြန်လည်ခေါ်ယူခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ ယခင်က အိမ်ထောင်ပြုမည်ဟု ကတိပေးခဲ့ဖူးသောကြောင့် သူမသည် ငြိမ်သက်ခြင်းမရှိသော အောက်လွှတ်တော်သို့ ဤသို့ ပြောကြားခဲ့သည် -<blockquote>'''"ကျွန်ုပ်၏ ဂုဏ်သိက္ခာအတွက် လူအများရှေ့တွင် ပြောကြားခဲ့သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်တစ်ဦး၏ ကတိစကားကို မည်သည့်အခါမျှ ဖျက်ဖျက်မည်မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ် ထပ်မံပြောကြားလိုသည်မှာ ကျွန်ုပ် လက်ထပ်ရန် ရည်ရွယ်ထားသူကို ဖြစ်စေ၊ ကျွန်ုပ်ကိုယ်တိုင်ကို ဖြစ်စေ ဘုရားသခင်က ရုပ်သိမ်းမသွားခဲ့လျှင် သို့မဟုတ် အခြားသော ကြီးမားသည့် အဟန့်အတားတစ်ခုခု မဖြစ်ပွားခဲ့လျှင် ကျွန်ုပ် အဆင်ပြေပြေ လုပ်ဆောင်နိုင်သမျှ အမြန်ဆုံး အိမ်ထောင်ပြုပါမည်။"'''</blockquote>၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်သို့ ရောက်သောအခါ အစိုးရအဖွဲ့အတွင်းရှိ အဆင့်မြင့် ပုဂ္ဂိုလ်များသည် အဲလိဇဘက်အနေဖြင့် မည်သည့်အခါမျှ အိမ်ထောင်ပြုမည်မဟုတ် သို့မဟုတ် ဆက်ခံသူကို အမည်ထုတ်ဖော်လိမ့်မည်မဟုတ်ကြောင်း သီးသန့် လက်ခံခဲ့ကြသည်။ ဝီလျံ ဆီစီလ်သည် ထီးနန်းဆက်ခံမှု ပြဿနာအတွက် ဖြေရှင်းနည်းများကို စတင် ရှာဖွေနေပြီ ဖြစ်သည်။ အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်သည် တာဝန်မဲ့သူအဖြစ် မကြာခဏ စွပ်စွဲခံခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း သူမ၏ နှုတ်ဆိတ်နေမှုက သူမ၏ ကိုယ်ပိုင် နိုင်ငံရေး လုံခြုံမှုကို ပိုမိုခိုင်မာစေခဲ့သည်။ အကယ်၍ သူမက ဆက်ခံမည့်သူကို အမည်နာမ သတ်မှတ်လိုက်ပါက သူမ၏ ထီးနန်းသည် အာဏာသိမ်းမှုဒဏ်ကို ခံရနိုင်ခြေ ရှိကြောင်းကို သူမ သိရှိထားခဲ့သည်။ သူမ၏ ယခင် သာဓကဖြစ်သော မေရီဘုရင်မကို ဆန့်ကျင်သည့် လုပ်ကြံမှုများတွင် "ကျွန်ုပ်ကိုယ်တိုင် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသကဲ့သို့ ဒုတိယမြောက် အာဏာရှိသူ ပုဂ္ဂိုလ်" ကို မည်သို့ ဗဟိုချက်အဖြစ် အသုံးချခဲ့ကြသည်ကို သူမ ကောင်းစွာ မှတ်မိနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ == အပျိုစင်ဘဝ == အဲလိဇဘက်၏ အိမ်ထောင်မပြုဘဲ နေထိုင်ခဲ့သည့် အခြေအနေသည် အပျိုစင်မယ်တော်မေရီ နှင့် ဆက်စပ်သော '''အပျိုစင်ဘဝကို အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုသည့် ဝါဒ''' တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ကဗျာများနှင့် ပုံတူပန်းချီများတွင် သူမကို သာမန်အမျိုးသမီးတစ်ဦးအဖြစ် မဟုတ်ဘဲ အပျိုစင်တစ်ဦး၊ နတ်ဘုရားမတစ်ပါး သို့မဟုတ် နှစ်မျိုးစလုံးအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ ကနဦးတွင် အဲလိဇဘက် ကိုယ်တိုင်သာ သူမ၏ အပေါ်ယံ အပျိုစင်ဘဝကို ဂုဏ်ထူးဆောင်အဖြစ် ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ်တွင် သူမက အောက်လွှတ်တော်သို့ "နောက်ဆုံးတွင် ကျွန်ုပ်အတွက် ဤမျှနှင့်တင် လုံလောက်ပါပြီ၊ ကမ္ပည်း ကျောက်စာတိုင်တစ်ခုပေါ်၌ 'ဘုရင်မတစ်ပါးသည် ဤမျှသော ကာလပတ်လုံး စိုးစံခဲ့ပြီး အပျိုစင်ဘဝဖြင့် ရှင်သန်ကာ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်' ဟု ဖော်ပြထားရုံဖြင့် ပြည့်စုံပါပြီ" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ကဗျာဆရာများနှင့် စာရေးဆရာများက ထိုအကြောင်းအရာကို ဆက်ခံပြီး အဲလိဇဘက်ကို ချီးမွမ်းမြှောက်စားသည့် အနုပညာ သင်္ကေတပုံဖော်မှုများကို ထုဆစ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် အပျိုစင်ဘုရင်မကြီးအား လူထုရှေ့တွင် ဂုဏ်ပြုချီးကျူးမှုများသည် အလန်ဆွန် နယ်စားကြီးနှင့် ဘုရင်မကြီး၏ အိမ်ထောင်ရေး ဆွေးနွေးမှုများကို မသိမသာ ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်ကြောင်း ပြသသည့် လျှို့ဝှက်ချက် သင်္ကေတတစ်ခုအဖြစ် အသုံးတော်ခံခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် အဲလိဇဘက်သည် မိမိကိုယ်ကို ဘုရားသခင်၏ စောင့်ရှောက်မှုအောက်၌ မိမိ၏ တိုင်းနိုင်ငံ၊ ပြည်သူလူထုနှင့် လက်ထပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာ ဆိုခဲ့သည်။ ၁၅၉၉ ခုနှစ်တွင် သူမက ပြည်သူများကို ရည်ညွှန်း၍ "ကျွန်ုပ်၏ လင်ယောက်ျားများ ဖြစ်ကြသော ကျွန်ုပ်၏ ကောင်းလှစွာသော ပြည်သူအပေါင်းတို့" ဟု မိန့်ကြားခဲ့သည်။ ဤသို့ အပျိုစင်ဖြစ်သည်ဟူသော အခိုင်အမာဆိုချက်ကို လူတိုင်းက လက်ခံခဲ့ကြသည်တော့ မဟုတ်ပေ။ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များက အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ရုပ်ခန္ဓာနှင့်အတူ နိုင်ငံတော်ကိုပါ သင်္ကေတအရ ညစ်နွမ်းစေသည့် "ညစ်ညမ်းသော ရာဂစိတ်" ၌ ပျော်မွေ့နေသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်။ ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ ၄ က ဥရောပ၏ ကြီးမားသော မေးခွန်းကြီးများထဲမှ တစ်ခုမှာ "ဘုရင်မကြီး အဲလိဇဘက်သည် အပျိုစင် စစ်မစစ်" ဟူသော အချက်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ အပျိုစင်ဘဝနှင့် ပတ်သက်လာလျှင် အဓိက အကျဆုံး မေးခွန်းမှာ ဘုရင်မကြီးသည် ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေနှင့် အချစ်ဇာတ်လမ်းကို အမှန်တကယ် လက်တွေ့ကျကျ ဆက်ဆံခဲ့ဖူးသလား (ကာမစပ်ယှက်ခဲ့ဖူးသလား) ဆိုသည့် အချက်ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ်တွင် သူမသည် ဒတ်ဒ်လေ၏ အိပ်ခန်းကို သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်အဆောင်များနှင့် ကပ်လျက်သို့ ပြောင်းရွှေ့စေခဲ့သည်။ ၁၅၆၁ ခုနှစ်တွင်မူ သူမသည် ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖောယောင်စေသည့် ရောဂါဝေဒနာတစ်ခုကြောင့် လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်စွာ အိပ်ရာထဲလဲနေခဲ့သည်။ ၁၅၈၇ ခုနှစ်တွင် မိမိကိုယ်ကို '''အာသာ ဒတ်ဒ်လေ''' ဟု ခေါ်ဆိုသော လူငယ်တစ်ဦးသည် သူလျှိုဖြစ်နိုင်သည်ဟူသော သံသယဖြင့် စပိန်ကမ်းရိုးတန်းတွင် ဖမ်းဆီးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ထိုလူငယ်က သူသည် အဲလိဇဘက်နှင့် ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေတို့၏ တရားမဝင် သားသမီး (ကောင်မစပ်ဘဲ ရခဲ့သောသား) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့ပြီး၊ သူ၏ အသက်မှာလည်း ၁၅၆၁ ခုနှစ် ဘုရင်မကြီး ဖျားနာစဉ်က မွေးဖွားခဲ့သည့် အချိန်ကာလနှင့် ကိုက်ညီနေသည်။ သူ့ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် မက်ဒရစ်မြို့သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ပြီး စပိန်နိုင်ငံသို့ ပြည်နှင်ဒဏ်ခံထားရသည့် ကက်သလစ် မှူးမတ်တစ်ဦးနှင့် ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ၏ အတွင်းရေးမှူးဖြစ်သူ ဖရန်စစ် အင်းဂဲလ်ဖီးလ်ဒ်က စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့သည်။ ထိုစစ်ဆေးမှုကို ဖော်ပြထားသည့် စာသုံးစောင် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေပြီး၊ ၎င်းစာများထဲတွင် တော်ဝင်နန်းတော်၌ မွေးဖွားချိန်မှစ၍ စပိန်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာချိန်အထိ အာသာက သူ၏ ဘဝဇာတ်ကြောင်းဟု အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည့် အသေးစိတ်အချက်အလက်များ ပါဝင်သည်။ သို့သော်လည်း ယင်းက စပိန်လူမျိုးများကို ယုံကြည်အောင် မစွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့ပေ။ အင်းဂဲလ်ဖီးလ်ဒ်က ဘုရင် ဖိလစ်အား အာသာ၏ "ပြောဆိုချက်မှာ လက်ရှိတွင် ဘာမျှအရာမထင်ပါ" ဟု ဝန်ခံခဲ့သော်လည်း "သူ့ကို ထွက်ပြေးခွင့်မပြုသင့်ဘဲ အလွန်လုံခြုံစွာ ဖမ်းဆီးထားသင့်သည်" ဟု အကြံပြုခဲ့သည်။ ဘုရင်က သဘောတူခဲ့ပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ အာသာ၏ သတင်းကို မည်သူမျှ မကြားရတော့ပေ။ ခေတ်သစ် ပညာရှင်များက ထိုဇာတ်လမ်း၏ အခြေခံယူဆချက်ကို '''"မဖြစ်နိုင်သောအရာ"''' အဖြစ် ပယ်ချခဲ့ကြပြီး အဲလိဇဘက်၏ ဘဝကို ထိုခေတ်က လူများက အနီးကပ် အလွန်စောင့်ကြည့်ခဲ့ကြသဖြင့် သူမအနေဖြင့် ကိုယ်ဝန်ရှိခြင်းကို ဖုံးကွယ်ထားနိုင်ရန် လုံးဝ မဖြစ်နိုင်ကြောင်း အခိုင်အမာ ဆိုကြသည်။ == စကော့တလန် ဘုရင်မ မေရီ == စကော့တလန်နိုင်ငံအပေါ် အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံး မူဝါဒမှာ ထိုနေရာ၌ ပြင်သစ်တို့ ရောက်ရှိအခြေစိုက်နေမှုကို ဆန့်ကျင်ရန် ဖြစ်သည်။ ပြင်သစ်တို့က အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ပြီး သူမ၏ ကက်သလစ်ဘာသာဝင် ဝမ်းကွဲညီမဖြစ်သူ စကော့တလန်ဘုရင်မ မေရီ ကို ထီးနန်းတင်ရန် ကြံစည်နေကြမည်ကို သူမ စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ မေရီသည် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ အစ်မတော်စပ်သူ မာဂရက် ၏ မြေးဖြစ်သောကြောင့် လူအများက သူမအား အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံမည့် တရားဝင်အမွေခံအဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ မေရီကိုယ်တိုင်ကလည်း မိမိသည် ဘုရင်မကြီးနှင့် "အနီးစပ်ဆုံး သွေးချင်းတော်စပ်သူ" ဖြစ်သည်ဟု ကြွေးကြော်ခဲ့သည်။ ပရိုတက်စတင့် သူပုန်များကို ကူညီရန် စကော့တလန်သို့ စစ်တပ်စေလွှတ်ဖို့ အဲလိဇဘက်အား တိုက်တွန်းခဲ့ကြပြီး၊ ထိုစစ်ဆင်ရေးမှာ ထိရောက်မှုမရှိခဲ့သော်လည်း ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၅၆၀ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လတွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သော အီဒင်ဘတ်ချ် စာချုပ်အရ မြောက်ဘက်ပိုင်းမှ ပြင်သစ်တို့၏ ခြိမ်းခြောက်မှုကို ဖယ်ရှားနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၆၁ ခုနှစ်တွင် မေရီသည် အာဏာစက်ကို ဆုပ်ကိုင်ရန် ပြင်သစ်မှ စကော့တလန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာချိန်၌ ထိုနိုင်ငံတွင် ပရိုတက်စတင့်အသင်းတော် အခြေခိုင်နေပြီဖြစ်ပြီး အဲလိဇဘက်က ထောက်ပံ့ထားသော ပရိုတက်စတင့်မှူးမတ်များ၏ ကောင်စီက တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်နေပြီ ဖြစ်သည်။ မေရီသည် ထိုစာချုပ်ကို အတည်ပြုရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ၁၅၆၃ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်သည် သက်ဆိုင်သူနှစ်ဦးစလုံးအား တစ်ဦးမျှ ကြိုတင်မမေးမြန်းဘဲ သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်အိမ်ထောင်ဖက်လောင်းဖြစ်သူ ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေကို မေရီ၏ ခင်ပွန်းအဖြစ် အဆိုပြုခဲ့သည်။ နှစ်ဦးစလုံးက စိတ်အားထက်သန်မှုမရှိကြောင်း ပြသခဲ့ကြပြီးနောက် ၁၅၆၅ ခုနှစ်တွင် မေရီသည် အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် လက္ခဏာကိုယ်စီရှိကြသော လော့ဒ် ဒါန်လေ ဟု လူသိများသည့် ဟင်နရီ စတူးဝပ် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ထိုလက်ထပ်မှုသည် စကော့တလန် ပရိုတက်စတင့်များနှင့် အဲလိဇဘက်တို့အား အောင်ပွဲကို သက်သက်သာသာ အပ်နှင်းလိုက်သကဲ့သို့ ဖြစ်စေခဲ့သော မေရီ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အမှားများထဲမှ ပထမဆုံးအမှား ဖြစ်သည်။ ဒါန်လေသည် လူထုအတွင်း လျင်မြန်စွာ လူမုန်းများလာခဲ့ပြီး ၁၅၆၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဘော့သ်ဝဲလ် နယ်စားကြီး ဂျိမ်း ဟက်ဗ်ဘန်း ဦးဆောင်မှု သေချာသလောက်ရှိသော ကြံစည်သူများ၏ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ထိုဖြစ်ရပ်အပြီး မကြာမီ ၁၅၆၇ ခုနှစ် မေလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် မေရီသည် ဘော့သ်ဝဲလ်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ရာ၊ သူမကိုယ်တိုင် ခင်ပွန်းဖြစ်သူကို လုပ်ကြံမှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေခဲ့သည်ဟူသော သံသယများကို ပိုမိုကြီးထွားစေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က ထိုလက်ထပ်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ မေရီအား ဤသို့ စာရေးသားကာ ပြတ်ပြတ်သားသား ရင်ဆိုင်ခဲ့သည် -<blockquote>"အခြားသော နာမည်ဆိုးဖြင့် ကျော်ကြားသည့် ချို့ယွင်းချက်များအပြင်၊ သင်၏ ကွယ်လွန်သူ ခင်ပွန်းကို လုပ်ကြံမှုဖြင့် လူထုအကြား စွပ်စွဲခံထားရသူ၊ ထို့အပြင် (ကျွန်ုပ်တို့က မဟုတ်မမှန်ဟု ယုံကြည်လိုသော်လည်း) သင့်ကိုပါ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပတ်သက်နေသည်ဟု ဆိုနေကြသော ထိုသို့သော လက်အောက်ခံတစ်ဦးကို ဤမျှ အလျင်စလို လက်ထပ်လိုက်ခြင်းထက် သင်၏ ဂုဏ်သိက္ခာအတွက် ပိုမိုဆိုးရွားသော ရွေးချယ်မှုမျိုး မည်သို့ ရှိနိုင်ပါဦးမည်နည်း။"</blockquote>ဤဖြစ်ရပ်များသည် မေရီအား လျင်မြန်စွာ ရှုံးနိမ့်စေခဲ့ပြီး လော့ဂျ်လတ်ဗန် ရဲတိုက်တွင် ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခံရခြင်းသို့ ဦးတည်သွားခဲ့သည်။ စကော့တလန်မှူးမတ်များက သူမအား နန်းချပြီး သူမ၏ အသက်တစ်နှစ်သားအရွယ် သားတော် ဂျိမ်း ၆ ကို ထီးနန်းလွှဲအပ်ရန် ဖိအားပေးခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းကို ပရိုတက်စတင့်တစ်ဦးအဖြစ် ပြုစုပျိုးထောင်ရန် စတာလင် ရဲတိုက်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ မေရီသည် ၁၅၆၈ ခုနှစ်တွင် ထောင်မှ လွတ်မြောက်ခဲ့သော်လည်း လန်းဆိုက် တိုက်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ရေကြောင်းခရီးဖြင့် ထွက်ပြေးခဲ့သည်၊ ထိုနေရာသည် တစ်ချိန်က အဲလိဇဘက်ထံမှ အကူအညီရမည်ဟု အသေအချာ ကတိကဝတ်ပြုခြင်း ခံထားရဖူးသည့် နေရာဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံး စိတ်အလိုအရမူ မိမိနှင့် အဆင့်အတန်းတူ ဘုရင်မတစ်ပါးကို နန်းပြန်တင်ပေးရန် ဖြစ်သော်လည်း၊ သူမနှင့် သူမ၏ ကောင်စီအဖွဲ့သည် အန္တရာယ်ကင်းမည့် လမ်းကိုသာ ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ကို အသုံးပြု၍ မေရီအား စကော့တလန်သို့ ပြန်ပို့ရန် သို့မဟုတ် အင်္ဂလန်၏ ကက်သလစ်ရန်သူများရှိရာ ပြင်သစ်သို့ စေလွှတ်ရန် စသည့် စွန့်စားမှုများကို လုပ်မည့်အစား၊ ၎င်းတို့သည် မေရီကို အင်္ဂလန်တွင်ပင် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ပြီး ထိုနေရာ၌ပင် မေရီသည် နောက်ထပ် '''၁၉ နှစ်တိုင်တိုင် အကျဉ်းကျခံခဲ့ရသည်။''' == ကက်သလစ်တို့၏ လှုပ်ရှားမှု == မေရီသည် မကြာမီမှာပင် တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများအတွက် ဗဟိုချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၅၆၉ ခုနှစ်တွင် မြောက်ဘက်ပိုင်း၌ ကြီးမားသော ကက်သလစ် သူပုန်ထမှုတစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ မေရီကို အကျဉ်းထောင်မှ လွှတ်ပေးရန်၊ သူမအား နော်ဖော့ခ် နယ်စားကြီး သောမတ်စ် ဟောင်းဝပ် နှင့် လက်ထပ်ပေးရန်နှင့် သူမအား အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းပေါ် တင်မြှောက်ရန် ဖြစ်သည်။ သူပုန်များ ရှုံးနိမ့်သွားပြီးနောက် အဲလိဇဘက်၏ အမိန့်ဖြင့် သူပုန်ပေါင်း ၇၅၀ ကျော်ကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ထိုတော်လှန်မှု အောင်မြင်သွားပြီဟု အထင်ဖြင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ပိုင်းယပ်စ် ၅ (Pope Pius V) သည် ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် အမြင့်ဆုံးအာဏာဖြင့် စိုးစံနေသူ ဟု အမည်ရသော သာသနာစောင့်စာချွန်လွှာကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ယင်းစာချွန်လွှာတွင် "အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်မအဖြစ် ဟန်ဆောင်နေသူနှင့် ရာဇဝတ်မှုများ၏ အစေခံ ဖြစ်သော အဲလိဇဘက်" အား ခရစ်ယာန်အသင်းတော်မှ ထုတ်ပယ်ကြောင်းနှင့် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတစ်ဦးဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူအားလုံးကိုလည်း ဘုရင်မအပေါ် သစ္စာစောင့်သိရမည့် တာဝန်မှ ကင်းလွတ်ခွင့် ပေးခဲ့သည်။ ဘုရင်မ၏ အမိန့်ကို နာခံသော ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကိုလည်း အသင်းတော်မှ ထုတ်ပယ်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ထိုစာချွန်လွှာကြောင့် လွှတ်တော်တွင်း၌ ကက်သလစ်များကို ဆန့်ကျင်သည့် ဥပဒေပြုရေးဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်ကိုယ်တိုင် ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးခဲ့၍ သက်ညှာမှုများ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၅၈၁ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများကို အဲလိဇဘက်အပေါ် သစ္စာဖောက်ဖျက်စေရန် "ရည်ရွယ်ချက်" ဖြင့် ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းစေခြင်းကို သေဒဏ်အထိ ကျခံရနိုင်သော နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်များမှစ၍ ဥရောပတိုက်ကြီးရှိ ခရစ်ယာန်စာသင်ကျောင်းများမှ သာသနာပြုဘုန်းတော်ကြီးများသည် "အင်္ဂလန်ကို ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ပြန်လည်ကူးပြောင်းရေး" လှုပ်ရှားမှုအတွက် အင်္ဂလန်သို့ လျှို့ဝှက်စွာ လာရောက်ခဲ့ကြသည်။ အချို့မှာ သစ္စာဖောက်မှုမြောက်သော အပြုအမူများကြောင့် ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရပြီး၊ ယင်းက ဘာသာရေးအတွက် အသက်စွန့်သူများ (အာဇာနည်များ) အဖြစ် အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုသည့် အလေ့အထကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ အမြင့်ဆုံးအာဏာဖြင့် စိုးစံနေသူ စာချွန်လွှာသည် အင်္ဂလိပ် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များအား မေရီကို အင်္ဂလန်၏ တရားဝင် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်အဖြစ် မျှော်လင့်ကြည့်ရှုရန် တွန်းအားတစ်ရပ် ဖြစ်စေခဲ့သည်။ မေရီကို အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းပေါ် တင်မြှောက်ရန် ကြံစည်သည့် ကက်သလစ်တို့၏ လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု တိုင်းကို မေရီကိုယ်တိုင် သိရှိချင်မှ သိရှိလိမ့်မည် ဖြစ်သော်လည်း၊ ၁၅၇၁ ခုနှစ် ရီဒိုလ်ဖီ လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု (ယင်းဖြစ်ရပ်ကြောင့် မေရီ၏ ချစ်ရေးဆိုသူ နော်ဖော့ခ် နယ်စားကြီး ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်) မှသည် ၁၅၈၆ ခုနှစ် ဘာဘင်တန် လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု အထိ အဲလိဇဘက်၏ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် နှင့် တော်ဝင်ကောင်စီသည် မေရီကို အပြစ်ပေးနိုင်မည့် အထောက်အထားများကို စိတ်အားထက်သန်စွာ စုဆောင်းခဲ့ကြသည်။ ကနဦးတွင် အဲလိဇဘက်သည် မေရီကို သေဒဏ်ပေးရန် တိုက်တွန်းချက်များကို ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၈၆ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် ဘာဘင်တန် လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှုအတွင်း ရေးသားခဲ့သော စာအထောက်အထားများအရ မေရီကို တရားစွဲဆိုရန်နှင့် ကွပ်မျက်ရန် ခွင့်ပြုချက်ပေးဖို့ သူမအား ဖျောင်းဖျနိုင်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ပြစ်ဒဏ်စီရင်ချက် ကြေညာစာတွင် "အဆိုပါ မေရီသည် ဤထီးနန်းကို မိမိပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ဟန်ဆောင်တောင်းဆိုကာ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ တော်ဝင်ရုပ်ခန္ဓာကို ထိခိုက်နာကျင်စေရန်၊ သေဆုံးစေရန်နှင့် ပျက်စီးစေရန် ရည်ရွယ်သော ကိစ္စရပ်အဝဝကို ဤတိုင်းနိုင်ငံအတွင်း ကြံစည်စစ်ဆေးခဲ့သည်" ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ '''၁၅၈၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင်''' နော်သက်တမ်ရှိုင်းယား ရှိ ဖော်သရင်းဟေး ရဲတိုက်၌ မေရီသည် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ကွပ်မျက်ပြီးနောက် အဲလိဇဘက်က သူမသည် လက်မှတ်ရေးထိုးထားသော ကွပ်မျက်မိန့်ဝရမ်းကို ပေးပို့ရန် ရည်ရွယ်ချက်မရှိခဲ့ကြောင်း ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ သိခွင့်မရှိဘဲ ဝရမ်းကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည့်အတွက် အတွင်းရေးမှူး ဝီလျံ ဒေဗီဆင်ကို အပြစ်ပုံချခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ထိုသို့ နောင်တရမှု မည်မျှ စစ်မှန်ကြောင်းနှင့် သူမသည် ဝရမ်းကို တကယ်ပင် အချိန်ဆွဲချင်ခဲ့သလား ဆိုသည့်အချက်အပေါ် ထိုခေတ်က လူများနှင့် နောက်ပိုင်း သမိုင်းပညာရှင်များအကြား သံသယပွားစရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ == စစ်ပွဲများ == အဲလိဇဘက်၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒမှာ အများအားဖြင့် ကာကွယ်ရေးစစ် အသွင်သာ ဖြစ်သည်။ ချွင်းချက်အနေဖြင့် ၁၅၆၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှ ၁၅၆၃ ခုနှစ် ဇွန်လအထိ လီဟာ့ဗ် ၏ ဆိပ်ကမ်းကို အင်္ဂလိပ်တို့ ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်မှု ရှိခဲ့သော်လည်း၊ အဲလိဇဘက်၏ မဟာမိတ် ဟူဂါးနိုး (ပြင်သစ်ပရိုတက်စတင့်) များက ဆိပ်ကမ်းကို ပြန်လည်သိမ်းယူရန် ကက်သလစ်များနှင့် ပူးပေါင်းသွားခဲ့သဖြင့် ထိုစစ်ဆင်ရေးမှာ ရှုံးနိမ့်မှုဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ၁၅၅၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီတွင် ပြင်သစ်ထံ ဆုံးရှုံးခဲ့ရသော ကဲလေး ဆိပ်ကမ်းနှင့် လီဟာ့ဗ် ဆိပ်ကမ်းကို လဲလှယ်ရန် ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ရေတပ်မတော်၏ လှုပ်ရှားမှုများမှတစ်ဆင့်သာ တိုက်စစ်ဆင်သော မူဝါဒကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ယင်းက စပိန်နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ပွဲတွင် အောင်မြင်မှု ရရှိစေခဲ့ပြီး၊ ထိုစစ်ပွဲ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကို ပင်လယ်ပြင်၌ တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူမသည် ၁၅၇၇ ခုနှစ်မှ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်အတွင်း ကမ္ဘာလှည့်ခရီးစဉ်ကို အောင်မြင်စွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ဖရန်စစ် ဒရိတ် ကို ဆာ ဘွဲ့ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး၊ သူသည် စပိန်ဆိပ်ကမ်းများနှင့် ရေတပ်စုများကို ဝင်ရောက်စီးနင်း တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ခေတ် ရေကြောင်းစွန့်စားသူများတွင် ပင်လယ်ဓားပြဆန်ဆန် ပြုမူခြင်းနှင့် ကိုယ်ကျိုးရှာလိုသော စိတ်ဓာတ်များ ရှိနေကြပြီး ၎င်းတို့အပေါ် ဘုရင်မကြီးအနေဖြင့် ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း သိပ်မရှိခဲ့ပေ။ === နယ်သာလန် === ၁၅၆၂-၁၅၆၃ ခုနှစ်တွင် လီဟာ့ဗ် ဆိပ်ကမ်းကို ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ပြန်လည်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့် ဖြစ်ရပ်ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်သည် ဥရောပတိုက်ကြီးပေါ်သို့ စစ်တပ်စေလွှတ်ခြင်းကို ရှောင်ရှားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ကို တော်လှန်နေသော ပရိုတက်စတင့် ဒတ်ခ်ျသူပုန်များကို ကူညီရန် အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ စေလွှတ်ရခြင်းမှာ ၁၅၈၄ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်မကြီး၏ မဟာမိတ်များဖြစ်ကြသော အော်ရိန်းမင်းသား ဝီလျံ နှင့် အန်ဂျူး နယ်စားကြီးတို့ ကွယ်လွန်သွားခဲ့ခြင်း၊ ထို့ပြင် စပိန်ပိုင် နယ်သာလန်၏ ဘုရင်ခံဖြစ်သူ ပါးမား နယ်စားကြီး အလက်ဇန်းဒါး ဖားနီးစ်) ထံသို့ ဒတ်ခ်ျမြို့များ ဆက်တိုက် လက်နက်ချခဲ့ရခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၁၅၈၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဖိလစ် ၂ နှင့် ပြင်သစ်ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်တို့ ဂျွိုင်းဗီးလ် ၌ မဟာမိတ်ဖွဲ့လိုက်ခြင်းကြောင့် အန်ဂျူး၏နောင်တော် ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ ၃ အနေဖြင့် နယ်သာလန်အပေါ် စပိန်တို့ လွှမ်းမိုးလာမှုကို တုံ့ပြန်ရန် အခွင့်အရေး မရှိသလောက် ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ယင်းက ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ် အားကောင်းသည့် ပြင်သစ်အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြား ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် စပိန်တို့၏ သြဇာကို ပျံ့နှံ့စေခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံကိုလည်း ကျူးကျော်ခံရမည့် အန္တရာယ်ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ၁၅၈၅ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် ပါးမားနယ်စားကြီးက အန့်တွပ် မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့လိုက်ခြင်းကြောင့် အင်္ဂလိပ်နှင့် ဒတ်ခ်ျတို့ဘက်မှ တစ်စုံတစ်ရာ တုံ့ပြန်ရန် လိုအပ်လာခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်ရပ်၏ ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၅၈၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် '''နန်းဆပ်ချ် စာချုပ်ကို''' ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး၊ အဲလိဇဘက်က ဒတ်ခ်ျတို့အား စစ်ရေးအရ ကူညီပံ့ပိုးပေးရန် ကတိပြုခဲ့သည်။ ဤစာချုပ်သည် အင်္ဂလိပ်-စပိန် စစ်ပွဲ စတင်ခြင်း၏ မှတ်တိုင်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုစစ်ဆင်ရေးကို အဲလိဇဘက်၏ ချစ်သူဟောင်း ဖြစ်ခဲ့ဖူးသူ '''လက်စတာ နယ်စားကြီး''' က ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ကနဦးကတည်းက ဤစစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုကို စိတ်ပါလက်ပါ ထောက်ခံခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပေ။ သူမ၏ ဗျူဟာမှာ ဒတ်ခ်ျတို့အား အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ဖြင့် အပေါ်ယံသာ ကူညီပေးဟန်ပြပြီး၊ လက်စတာ ဟော်လန်သို့ ရောက်ရှိပြီး ရက်ပိုင်းအတွင်းမှာပင် စပိန်နှင့် လျှို့ဝှက်ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးမှုများကို စတင်ရန် ဖြစ်သည်။ ယင်းဗျူဟာသည် ၎င်းဒေသတွင် ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲခွင့် အာဏာကို တည်ဆောက်ပြီး တိုက်စစ်ဆင်ရန် ပြင်ဆင်နေသည့် ဒတ်ခ်ျတို့၏ မျှော်လင့်ချက်၊ လက်စတာ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေခဲ့သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ အဲလိဇဘက်က သူ့အား "ရန်သူနှင့် ထိပ်တိုက်တွေ့ပြီး အဆုံးအဖြတ်ခံယူမည့် စစ်ပွဲမျိုးကို မည်သည့်တန်ဖိုးပေးရပေးရ ရှောင်ရှားရန်" လိုလားခဲ့သည်။ လက်စတာသည် ဒတ်ခ်ျလွှတ်တော်ထံမှ ဘုရင်ခံချုပ်ရာထူးကို လက်ခံခဲ့ခြင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်ကို ဒေါသထွက်စေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က ယင်းကို နယ်သာလန်၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို သူမအား အတင်းအဓမ္မ လက်ခံခိုင်းစေရန် ဒတ်ခ်ျတို့၏ ပရိယာယ်တစ်ခုအဖြစ် မြင်ခဲ့ပြီး၊ သူမသည် ထိုအာဏာကို အမြဲတမ်း ငြင်းပယ်ထားခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သူမက လက်စတာထံ ဤသို့ ရေးသားပေးပို့ခဲ့သည် -<blockquote>'''"ကျွန်ုပ်တို့ကိုယ်တိုင် မြှောက်စားခဲ့ပြီး ဤတိုင်းပြည်ရှိ အခြားမည်သည့် လက်အောက်ခံထက်မဆို ပိုမို၍ ထူးထူးခြားခြား မျက်နှာသာပေးခဲ့သော လူတစ်ယောက်သည်၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ဤမျှ ထိခိုက်စေမည့် ကိစ္စရပ်တွင် ကျွန်ုပ်တို့၏ အမိန့်တော်ကို ဤမျှ နိမ့်ကျသော နည်းလမ်းဖြင့် ချိုးဖောက်လိမ့်မည်ဟု (လက်တွေ့ မကြုံရလျှင်) ကျွန်ုပ်တို့ မည်သည့်အခါမျှ တွေးထင်မိမည် မဟုတ်ပါ... ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြတ်သားသော အလိုတော်နှင့် အမိန့်တော်မှာ ဆင်ခြေဆင်လက်များနှင့် အချိန်ဆွဲမှု အားလုံးကို ဖယ်ရှားပြီး၊ သင်၏ သစ္စာစောင့်သိမှု တာဝန်အရ ဤစာကို ဆောင်လာသူက ကျွန်ုပ်တို့၏ နာမတော်ဖြင့် ညွှန်ကြားသမျှ အားလုံးကို ချက်ချင်း နာခံဆောင်ရွက်ရန် ဖြစ်သည်။ ဤအမိန့်ကို ပျက်ကွက်ခြင်း မရှိစေရ၊ ပျက်ကွက်ပါက ကြုံတွေ့ရမည့် ကြီးမားလှသော ဘေးအန္တရာယ်ကို သင်ကိုယ်တိုင် တာဝန်ယူရမည်။"'''</blockquote>အဲလိဇဘက်၏ "အမိန့်တော်" မှာ သူမ၏ စေတမန်က ဒတ်ခ်ျနိုင်ငံတော်ကောင်စီ ရှေ့မှောက်တွင် ဘုရင်မကြီး၏ သဘောမတူ ကန့်ကွက်စာများကို လူသိရှင်ကြား ဖတ်ကြားရန်ဖြစ်ပြီး၊ လက်စတာသည် ထိုနေရာတွင် ဘေး၌ မတ်တပ်ရပ် စောင့်ဆိုင်းနေခဲ့ရသည်။ သူမ၏ "စစ်သေနာပတိချုပ်" အား ဤသို့ လူသိရှင်ကြား အရှက်ခွဲခြင်းနှင့်အတူ တစ်ဖက်တွင် စပိန်နှင့် သီးခြား ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ဆက်လက် ဆွေးနွေးနေခြင်းတို့ကြောင့် ဒတ်ခ်ျတို့အကြား လက်စတာ၏ အဆင့်အတန်းမှာ ပြန်လည်ကုစား၍မရအောင် ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ ဆာလောင်မွတ်သိပ်နေသော အင်္ဂလိပ်စစ်သည်များအတွက် ကတိပြုထားသည့် ရန်ပုံငွေများကို ပေးပို့ရန် အဲလိဇဘက်က အကြိမ်ကြိမ် ငြင်းဆန်ခဲ့ခြင်းကြောင့် စစ်ဆင်ရေးမှာ ပြင်းထန်စွာ အဟန့်အတား ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ဤလှုပ်ရှားမှုအပေါ် ပါဝင်ပတ်သက်ရန် ဘုရင်မကြီး၏ ဝန်လေးမှု၊ နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေးခေါင်းဆောင်အဖြစ် လက်စတာ၏ ကိုယ်ပိုင်ချို့ယွင်းချက်များ၊ နှင့် ဒတ်ခ်ျနိုင်ငံရေး၏ ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြားပြီး ရှုပ်ထွေးပွေလီလှသော အခြေအနေများကြောင့် ၎င်းစစ်ဆင်ရေးမှာ ရှုံးနိမ့်မှုဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ လက်စတာသည် ၁၅၈၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် သူ၏ စစ်သေနာပတိ ရာထူးမှ နောက်ဆုံး၌ နှုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ စပိန်တို့သည် နယ်သာလန်၏ တောင်ပိုင်းပြည်နယ်များကို ဆက်လက် ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့ဆဲ ဖြစ်ပြီး အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်မည့် ခြိမ်းခြောက်မှုမှာလည်း ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ဒတ်ခ်ျတို့အား ကူညီပံ့ပိုးမှုမှာ ဆက်လက် တည်ရှိခဲ့သည်။ လက်စတာ၏နေရာတွင် '''ဖရန်စစ် ဗီယာ''' က အစားထိုး ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး သူသည် ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် နယ်သာလန်ရှိ အဲလိဇဘက်၏ စစ်တပ်အားလုံး၏ စစ်သေနာပတိချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် ဤရာထူးကို ရယူထားစဉ်အတွင်း စစ်ဆင်ရေး တစ်ဆယ့်ငါးကြိမ်လုံး၌ လုံးဝနီးပါး ဆက်တိုက် အောင်ပွဲရရှိခဲ့သည်။ ဗီယာသည် နာဆောမှ မောရစ် ဦးဆောင်သော ဒတ်ခ်ျများနှင့် အလွန်ကောင်းမွန်သော ဆက်ဆံရေး ရှိခဲ့ပြီး နယ်သာလန်နိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိရန်အတွက် ၎င်းတို့နှင့် နီးကပ်စွာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဗီယာ၏ စစ်တပ်များသည် "စပိန်တို့အား မည်သူမျှ မအောင်နိုင်" ဟူသော ဒဏ္ဍာရီကို ခြေမှုန်းပစ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် သူသည် အဲလိဇဘက်၏ လေးစားမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်တို့၏ ဒတ်ခ်ျအပေါ် ကူညီပံ့ပိုးမှုသည် အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် ပြီးဆုံးသွားခဲ့သော်လည်း၊ ထိုအချိန်တွင် ဒတ်ခ်ျတို့သည် မိမိခြေထောက်ပေါ်မိမိ ရပ်တည်နိုင်လောက်အောင် အင်အားတောင့်တင်းနေပြီ ဖြစ်သည်။ === စပိန် === ၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့ စစ်ဖြစ်ပွားချိန်၌ '''ဖရန်စစ် ဒရိတ်''' သည် ကာရစ်ဘီယံပင်လယ်ရှိ စပိန်ဆိပ်ကမ်းများနှင့် သင်္ဘောများကို တစ်နှစ်ကြာ လှည့်လည်စီးနင်း တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂ သည် အင်္ဂလန်ကို တိုက်ရိုက် စစ်ဆင်နွှဲရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည့်အတွက် ၁၅၈၇ ခုနှစ်တွင် ဒရိတ်သည် ကာဒစ်ဇ် ဆိပ်ကမ်းကို အောင်မြင်စွာ ဝင်ရောက်စီးနင်းပြီး အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည့် စပိန်စစ်သင်္ဘောစုကြီးကို ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သည်။ ၁၅၈၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် စပိန်၏ ကမ္ဘာကျော် ရေတပ်မတော်ကြီးဖြစ်သော '''[[စပိန်ရေတပ်ကြီး]]''' သည် ပါးမားနယ်စားကြီး ဦးဆောင်သည့် စပိန်ကျူးကျော်ရေးစစ်တပ်ကို နယ်သာလန်မှတစ်ဆင့် အင်္ဂလန်အရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းသို့ ကူးတို့ပို့ဆောင်ပေးရန် အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြားသို့ ရွက်လွှင့်လာခဲ့သည်။ ထိုစပိန်ရေတပ်ကြီးကို ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက်ရန် အဲလိဇဘက်သည် ဖရန်စစ် ဒရိတ်နှင့် ချားလ်စ် ဟောင်းဝပ် တို့ ဦးဆောင်သော သူမ၏ ရေတပ်မတော်ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးသည် စစ်ဗျူဟာတွက်ချက်မှု မှားယွင်းခြင်း၊ ကံမကောင်းခြင်းများနှင့် ဇူလိုင်လ ၂၈-၂၉ ရက် (ပြက္ခဒိန်သစ်အရ ဩဂုတ်လ ၇-၈ ရက်) သန်းခေါင်ယံအချိန်တွင် ဂရာဗလင်း ကမ်းလွန်၌ အင်္ဂလိပ်တို့၏ မီးတင်ရှို့ထားသော သင်္ဘောများဖြင့် တိုက်ခိုက်မှုတို့ ပေါင်းစပ်သွားမှုကြောင့် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရပြီး၊ စပိန်သင်္ဘောများသည် မြောက်အရှေ့ဘက်သို့ အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ပျံ့လွင့်သွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အချို့သင်္ဘောများသည် မြောက်ပင်လယ်မှတစ်ဆင့် စပိန်သို့ ပြန်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး အိုင်ယာလန်အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းမှတစ်ဆင့် တောင်ဘက်သို့ ပြန်လှည့်ရာတွင် အိုင်ယာလန်ကမ်းရိုးတန်း၌ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများ ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီးနောက်၊ စပိန်ရေတပ်ကြီး၏ ပျက်စီးယိုယွင်းနေသော အကြွင်းအကျန်များသာ စပိန်နိုင်ငံသို့ မွဲမွဲပြာပြာဖြင့် ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီး ဤသို့ ကံကြမ္မာဆိုးနှင့် ကြုံနေရသည်ကို မသိရှိသေးသည့် အင်္ဂလန်ပြည်တွင်း၌မူ လက်စတာ နယ်စားကြီး၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် နိုင်ငံတော်ကို ကာကွယ်ရန် အင်္ဂလိပ်ပြည်သူ့စစ်များ စုရုံးနေခဲ့ကြသည်။ လက်စတာသည် အဲလိဇဘက်အား အက်ဆက်စ် ရှိ တီလ်ဘူရီ တွင် စုရုံးနေသော သူမ၏ စစ်တပ်များကို လာရောက်စစ်ဆေးရန် ဩဂုတ်လ ၈ ရက်နေ့၌ ဖိတ်ကြားခဲ့သည်။ သူမသည် ကတ္တီပါအဖြူရောင် ဂါဝန်ပေါ်တွင် ငွေရောင် ရင်ဖုံးသံချပ်အင်္ကျီကို ဆင်မြန်းလျက် '''"တီလ်ဘူရီ စစ်မိန့်ခွန်း "''' ကို ပြည်သူ့စစ်များရှေ့တွင် ဤသို့ မိန့်ကြားခဲ့သည် -<blockquote>"'''ကျွန်ုပ် ချစ်အပ်သော ပြည်သူတို့... ကျွန်ုပ်တို့၏ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးကို စိုးရိမ်ကြသော အချို့သူများက သစ္စာဖောက်ခံရမည့် ဘေးကို ကြောက်ရွံ့သဖြင့် လက်နက်စွဲကိုင်ထားသည့် လူအုပ်ကြီးကြားသို့ ကိုယ်တိုင်မဝင်ရောက်ရန် ကျွန်ုပ်တို့ကို သတိပေးခဲ့ကြပါသည်။ သို့သော် ကျွန်ုပ်သည် သစ္စာရှိပြီး ချစ်ခင်ရသော ကျွန်ုပ်၏ ပြည်သူများကို သံသယစိတ်ဖြင့် ကြည့်ရမည့် ဘဝမျိုးဖြင့် မရှင်သန်လိုကြောင်း အသေအချာ ပြောကြားလိုပါသည်။...''' '''''<big>ကျွန်ုပ်တွင် အားနွဲ့လှသော အမျိုးသမီးတစ်ဦး၏ ရုပ်ခန္ဓာသာ ရှိသည်ကို ကျွန်ုပ်သိပါသည်၊ သို့သော် ကျွန်ုပ်၌ ဘုရင်တစ်ပါး၏ နှလုံးသားနှင့် သတ္တိ ရှိပါသည်၊ ယင်းသည် အင်္ဂလန်ဘုရင်တစ်ပါး၏ နှလုံးသားမျိုး ဖြစ်ပါသည်။</big>''''' '''ထို့ကြောင့် ပါးမား ဖြစ်စေ၊ စပိန် ဖြစ်စေ သို့မဟုတ် ဥရောပမှ မည်သည့်မင်းသားကမဆို ကျွန်ုပ်၏ တိုင်းနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်များကို ကျူးကျော်ရန် ဝံ့ရဲလာခြင်းကို ကျွန်ုပ်အနေဖြင့် လုံးဝ ခွင့်လွှတ် အသည်းခံနိုင်မည် မဟုတ်ပါ။"'''</blockquote>မည်သည့် ကျူးကျော်မှုမျှ ရောက်ရှိမလာသည့်အခါတွင် တစ်နိုင်ငံလုံး အောင်ပွဲခံ ပျော်ရွှင်ခဲ့ကြသည်။ စိန့်ပေါလ် ကာသီဒရယ် ဘုရားကျောင်း ရှိ ဘုရားသခင်ထံ ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းခြင်း ဝတ်ပြုပွဲသို့ သွားရောက်သည့် အဲလိဇဘက်၏ စီတန်းလှည့်လည်မှု ခမ်းနားပုံမှာ သူမ၏ နန်းတက်ပွဲ အခမ်းအနားနှင့်ပင် ရင်ဘောင်တန်းနိုင်ခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းသည် အဲလိဇဘက်အတွက်ရော၊ ပရိုတက်စတင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွက်ပါ ပြင်းထန်သော ဝါဒဖြန့်ချိရေး အောင်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများက ဤသို့ ကယ်တင်ခြင်းခံရမှုကို ဘုရားသခင်၏ မျက်နှာသာပေးမှုနှင့် အပျိုစင်ဘုရင်မကြီး၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် နိုင်ငံတော်ကို မည်သူမျှ မဖျက်ဆီးနိုင်ဟူသော အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ခံယူခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဤအောင်ပွဲသည် စစ်ပွဲ၏ အချိုးအကွေ့တစ်ခု ဖြစ်မလာခဲ့ဘဲ စစ်ပွဲမှာ နောက်ထပ် တစ်ဆယ့်ခြောက်နှစ်တိုင်တိုင် ဆက်လက် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် တစ်နှစ်ဖြစ်သည့် ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်သည် စစ်သည်အင်အား ၂၃,၃၇၅ ဦးနှင့် သင်္ဘော ၁၅၀ ပါဝင်သော '''အင်္ဂလိပ် ရေတပ်ကြီး (သို့မဟုတ် တန်ပြန်ရေတပ်ကြီး)'''ကို စပိန်နိုင်ငံသို့ စေလွှတ်ခဲ့ပြီး ၎င်းကို ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ်အဖြစ် ဖရန်စစ် ဒရိတ် ကလည်းကောင်း၊ စစ်သူကြီးအဖြစ် ဂျွန် နောရစ် ကလည်းကောင်း ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဤအင်္ဂလိပ်ရေတပ်စုကြီးသည် စစ်သည် ၁၁,၀၀၀ မှ ၁၅,၀၀၀ ကြား သေဆုံး၊ ဒဏ်ရာရ သို့မဟုတ် ရောဂါဖြင့် သေဆုံးခဲ့ရပြီး သင်္ဘော ၄၀ နစ်မြုပ် သို့မဟုတ် အဖမ်းခံခဲ့ရသဖြင့် အကြီးအကျယ် ပျက်စီးဆုံးရှုံးကာ ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရသည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို ဖျက်ဆီးစဉ်က အင်္ဂလန်ရရှိခဲ့သော အသာစီးရမှုအားလုံး ဆုံးရှုံးသွားခဲ့ရပြီး စပိန်တို့၏ ဤအောင်ပွဲက နောက်ထပ်ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုအတွင်း ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ၏ ရေတပ်အင်အား ပြန်လည်ဦးမော့လာစေရန် အစပြုပေးခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ရေတပ်မတော်က နောက်ထပ်ကျူးကျော်လာမည့်အန္တရာယ်ကို စောင့်ကြည့်နေစဉ်အတွင်း၊ '''"အဲလိဇဘက်ခေတ် ပင်လယ်ခွေးများ "''' ဟု လူသိများကြသည့် ဒရိတ်ချ်၊ ဟောကင်းစ် နှင့် ရာလေ တို့ အပါအဝင် အင်္ဂလိပ် ပုဂ္ဂလိကပိုင် စစ်သင်္ဘော များသည် စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီတို့၏ ရတနာသယ်သင်္ဘောများကို လိုက်လံရှာဖွေ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် စပိန်ပင်လယ်ပင်မအတွင်းရှိ အခြေစိုက်စခန်းများနှင့် သင်္ဘောများကို ဝင်ရောက်စီးနင်း လုယက်သည့် အကျိုးအမြတ် အလွန်များပြားသော ဖက်စပ်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု စစ်ဆင်ရေးများတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်၏ နန်းတော်နှင့် သြဇာကြီးမားသော လန်ဒန်ကုန်သည်ကြီးများသည် အဲလိဇဘက်ကိုယ်တိုင် ခွင့်ပြုမိန့်ပေးထားသည့် ဤစစ်ဆင်ရေးများကို မြှင့်တင်ရန်၊ ရိက္ခာတပ်ဆင်ရန်နှင့် ရန်ပုံငွေထောက်ပံ့ရန် ရှေ့တန်းမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်မကြီး တစ်ဦးတည်းပင် ရရှိလာသော အမြတ်အစွန်းများ၏ သုံးပုံတစ်ပုံနီးပါးကို ရရှိခဲ့ပြီး ယင်းက သူမ၏ တိုင်းနိုင်ငံတော် ဘဏ္ဍာတိုက်ကို ပိုမိုပြည့်လျှံစေခဲ့သည်။ အထင်ရှားဆုံးသော လုယက်ပစ္စည်းတစ်ခုမှာ ၁၅၉၂ ခုနှစ်တွင် အဇိုးရက်စ် ကမ်းလွန်တိုက်ပွဲ၌ ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သော မာဒီဒီဂျု့စ် အမည်ရှိ အလွန်ကြီးမားပြီး တန်ဖိုးဖြတ်မရနိုင်သည့် ပေါ်တူဂီ ကုန်သင်္ဘောကြီး ခါရက်ဂျ် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသင်္ဘော ဒါမောက် ဆိပ်ကမ်းသို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် အကြီးအကျယ် အခိုးခံခဲ့ရသဖြင့် အဲလိဇဘက်ကို ဒေါသထွက်စေခဲ့သော်လည်း၊ ကျန်ရှိနေသေးသော ကုန်စည်များ၏ တန်ဖိုးသည်ပင် ထိုခေတ်က အင်္ဂလိပ်ဘဏ္ဍာတိုက်တစ်ခုလုံးရှိ စည်းစိမ်ချမ်းသာ၏ ထက်ဝက်ခန့် ရှိခဲ့သည်။ ရှုံးနိမ့်မှုအချို့လည်း ရှိခဲ့ပြီး အထင်ရှားဆုံးမှာ ၁၅၉၅ ခုနှစ်တွင် ကာရစ်ဘီယံပင်လယ်သို့ သွားရောက်သည့် ဒရိတ်နှင့် ဟောကင်းစ်တို့၏ ဆိုးရွားလှသော စစ်ဆင်ရေးဖြစ်ပြီး၊ ထိုခရီးစဉ်အတွင်း ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံး ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြရာ ထိုသတင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်မှာ အလွန်တုန်လှုပ်ချောက်ချားခဲ့ရသည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ဂျိမ်း လန်ကတ်စတာ ၊ ဝီလျံ ပါကာ နှင့် အားလုံးထဲတွင် အအောင်မြင်ဆုံးဖြစ်လာမည့် ခရစ္စတိုဖာ နယူးပို့တ်တို့ကဲ့သို့သော "ပင်လယ်ခွေး" မျိုးဆက်သစ်များ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ကြီးမားသော ရတနာသယ်သင်္ဘောကြီးများကို မဖမ်းဆီးနိုင်ခဲ့ကြသော်လည်း အဲလိဇဘက်၏ ပင်လယ်ခွေးများသည် အလွန်အောင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ ရန်သူကို အဆက်မပြတ် နှောင့်ယှက်တိုက်ခိုက်သည့် ဤဗျူဟာကြောင့် စစ်ပွဲကာလတစ်လျှောက်လုံးတွင် နှစ်စဉ် တစ်နိုင်ငံလုံး သွင်းကုန်၏ ပျမ်းမျှ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ရှာဖွေပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၉၆ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်သည် စပိန်တို့၏ ရတနာသယ်သင်္ဘောစုကို သိမ်းပိုက်ရန် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် '''ဒုတိယမြောက် အင်္ဂလိပ်ရေတပ်ကြီးကို''' ကာဒစ်ဇ် သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ အနှစ်သက်ဆုံးသူ ဖြစ်သော အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး ဦးဆောင်သည့် အင်္ဂလိပ်ရေတပ်သည် ဒတ်ခ်ျတို့၏ ကူညီမှုဖြင့် ကာဒစ်ဇ်မြို့ကို အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး စပိန်တို့၏ သင်္ဘော ၃၂ စင်းခန့်နှင့် ၎င်းတို့ထဲရှိ ရတနာများကိုပါ ဖျက်ဆီးနစ်မြှုပ်စေခဲ့သည်။ ဤအောင်ပွဲကို မဟာအောင်ပွဲကြီးအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့ကြပြီး အက်ဆက်စ်သည်လည်း သူရဲကောင်းတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ရာ သူ၏ သြဇာမှာ အဲလိဇဘက်နှင့်ပင် ရင်ဘောင်တန်းနိုင်လောက်အောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဘုရင်မကြီးက အက်ဆက်စ်အား စပိန်ရတနာများကို ခိုးယူသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့ပြီး ကာဒစ်ဇ်တွင် ရှိနေစဉ်အတွင်း သူမထံမှ မည်သည့်လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာမျှ မရရှိဘဲ အဘယ်ကြောင့် သူရဲကောင်း ဆာ ဘွဲ့တံဆိပ်များကို လျှောက်ပေးခဲ့သနည်းဟု ပြင်းပြင်းထန်ထန် မေးခွန်းထုတ်ကာ သတိပေးခဲ့သည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း ကာဒစ်ဇ်မြို့ အသိမ်းခံရမှုကို ကလဲ့စားချေရန်အတွက် ဘုရင် ဖိလစ် ၂ သည် လအနည်းငယ်အကြာတွင် '''ဒုတိယမြောက် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို''' အင်္ဂလန်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဤရေတပ်ကြီးသည် ကပ်ဆိုးနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည် - ပြင်းထန်သော မုန်တိုင်းများက အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို မမြင်ရသေးမီမှာပင် ရေတပ်စုကြီးကို တိုက်ခတ်ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သဖြင့် စစ်သည် ၅,၀၀၀ နီးပါး သေဆုံးပြီး သင်္ဘော ၄၀ ခန့် နစ်မြုပ်ခဲ့ရသည်။ ဤဖြစ်ရပ်နှင့် ကာဒစ်ဇ် ဝင်ရောက်စီးနင်းခံရမှုတို့ကြောင့် စပိန်နိုင်ငံသည် ထိုနှစ်တွင်ပင် လူမွဲခံဝန် (ဒေဝါလီခံခြင်း) ကြေညာခဲ့ရသည်။ သို့သော် ဖိလစ်သည် လက်မလျှော့ဘဲ ၁၅၉၇ ခုနှစ်တွင် တတိယမြောက် ရေတပ်ကြီးကို ထပ်မံစေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလန်ကမ်းရိုးတန်းအနီးတွင် အခြားမုန်တိုင်းတစ်ခုကြောင့် ရေတပ်စုကြီး ပျဉ်းပြားလွင့်သွားခဲ့ကာ နောက်ထပ်သင်္ဘော ၂၈ စင်း နစ်မြုပ် သို့မဟုတ် အဖမ်းခံခဲ့ရပြီး စစ်သည် ၂,၀၀၀ ခန့် ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဤစစ်ဆင်ရေးအတွင်း စွမ်းစွမ်းတမံ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ချားလ်စ် ဟောင်းဝပ် ကို နော့တင်ဂမ် နယ်စားကြီး ဘွဲ့ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း Azores ကျွန်းစုသို့ သွားရောက်သည့် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုတွင် ရှုံးနိမ့်ပြီး ပြန်လာခဲ့သော အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီးကိုမူ ဘုရင်မကြီးက အင်္ဂလန်အား ကာကွယ်မဲ့အောင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲကာ အလွန်အမင်း ဒေါသထွက်ခဲ့သဖြင့် ၎င်းတို့နှစ်ဦး၏ ဆက်ဆံရေးမှာ ပိုမိုတင်းမာလာခဲ့သည်။ ၁၅၉၈ ခုနှစ်တွင် ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ သူ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသည့် ဘုရင် ဖိလစ် ၃ သည် သူ၏ ရေတပ်ကို တဖန်ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၁၆၀၁ ခုနှစ်တွင် ထိုနေရာမှ သူပုန်များကို ကူညီရန် '''စတုတ္ထမြောက် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို''' အိုင်ယာလန်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ စပိန်တို့သည် ယခုအကြိမ်တွင် ကုန်းတွင်းပိုင်းသို့ ဆိုက်ကပ်နိုင်ခဲ့ပြီး ကင်ဆေးလ် မြို့ကို သုံးလကြာ ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ မြို့ပြင်ပရှိ သူပုန်များ ရှုံးနိမ့်သွားခဲ့ပြီးနောက် စပိန်တို့သည် အိုင်ယာလန် အနောက်တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်ရှိ ၎င်းတို့၏ စစ်တပ်တစ်ခုလုံးကို လက်နက်ချရန် ဖိအားပေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဤရှုံးနိမ့်မှုသည် အင်္ဂလန်နှင့် ဖြစ်ပွားနေသော စစ်ပွဲတွင် စပိန်တို့၏ ဇွဲလုံ့လကို အားလျော့သွားစေခဲ့သည်။ နှစ်ဦးစလုံးမှာ စစ်ပန်းနေကြပြီဖြစ်ရာ အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီး တစ်နှစ်အကြာ ၁၆၀၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့အကြား '''လန်ဒန်စာချုပ်''' ဖြင့် ငြိမ်းချမ်းရေး လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ ဝေါ်လ်တာ ရာလေ က ဘုရင်မကြီး ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အဲလိဇဘက်၏ အလွန်အမင်း သတိကြီးမှုကြောင့် စပိန်နှင့် စစ်ပွဲတွင် အနှောင့်အယှက် ဖြစ်ခဲ့ရသည်ဟု ဤသို့ စွပ်စွဲဆိုခဲ့သည် -<blockquote>'''"အကယ်၍ ကွယ်လွန်သူ ဘုရင်မကြီးအနေဖြင့် သူမ၏ စာရေးစာချီများကို ယုံကြည်သကဲ့သို့ သူမ၏ စစ်သူရဲကောင်းများကိုသာ ယုံကြည်ခဲ့ပါလျှင်၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် သူမ၏ ခေတ်ကာလအတွင်း ထိုကြီးမားသော အင်ပါယာကြီးကို အပိုင်းပိုင်းဖြစ်အောင် ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့မည်ဖြစ်ပြီး၊ ရှေးခေတ်ကာလများကကဲ့သို့ ၎င်းတို့၏ ဘုရင်များကို သင်္ဘောသီးနှင့် လိမ္မော်သီးများကဲ့သို့ တန်ဖိုးမရှိအောင် ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့လိမ့်မည်။ သို့သော် မဟာဘုရင်မကြီးသည် အရာရာကို တစ်ဝက်တစ်ပျက်သာ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး သေးငယ်သော ကျူးကျော်မှုများဖြင့်သာ စပိန်တို့အား မိမိကိုယ်ကို မည်သို့ ကာကွယ်ရမည်ကို သင်ကြားပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်စေခဲ့ကာ ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အားနည်းချက်ကို သိမြင်စေခဲ့သည်။"'''</blockquote>အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များကလည်း အလားတူ အကြောင်းပြချက်များဖြင့် အဲလိဇဘက်ကို ဝေဖန်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ အဲလိဇဘက်အနေဖြင့် သူမ၏ စစ်သေနာပတိများကို အလွန်အမင်း မယုံကြည်ရန် ခိုင်လုံသောအကြောင်းပြချက် ရှိခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်းတို့သည် စစ်မြေပြင်သို့ ရောက်ရှိသွားသည့်အခါ သူမကိုယ်တိုင် ပြောကြားခဲ့သကဲ့သို့ ''"အချည်းနှီးသော ဂုဏ်ပကာသန အပြုအမူများဖြင့် စိတ်လွင့်မျောသွားတတ်ကြသောကြောင့်"'' ဖြစ်သည်။ === ပြင်သစ် === ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင် စတုတ္ထမြောက်ဟင်နရီ က ပြင်သစ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံသောအခါ အဲလိဇဘက်သည် သူ့ထံသို့ စစ်ရေးအရ ကူညီပံ့ပိုးမှုများ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် ၁၅၆၃ ခုနှစ် လီဟာ့ဗ် ဆိပ်ကမ်းမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ရပြီးနောက်ပိုင်း ပြင်သစ်နိုင်ငံအတွင်းသို့ သူမ၏ ပထမဆုံးသော စစ်ရေးစွန့်စားမှု ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီ၏ ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်နှင့် စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂ တို့က ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်ခဲ့ကြပြီး၊ အဲလိဇဘက်သည် အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြား ဆိပ်ကမ်းများကို စပိန်တို့ သိမ်းပိုက်သွားမည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ပြင်သစ်၌ ဆင်နွှဲခဲ့သော အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကနဦးစစ်ဆင်ရေးများသည် စနစ်မကျဘဲ ထိရောက်မှု မရှိခဲ့ပေ။ ပါရီဂရင် ဘာတီး သည် အဲလိဇဘက်၏ အမိန့်များကို များစွာ လျစ်လျူရှုပြီး စစ်သည် ၄,၀၀ဝ ရှိသော စစ်တပ်ဖြင့် ပြင်သစ်မြောက်ပိုင်းတွင် ရလဒ်ကောင်းကောင်းမထွက်ဘဲ လှည့်လည်သွားလာနေခဲ့သည်။ သူသည် ပါရီမြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့မှု ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဖရိုဖရဲဖြင့် ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဂျွန် နောရစ် သည် စစ်သည် ၃,၀၀၀ ကို ဦးဆောင်၍ ဘရီတန်းနီ တွင် စစ်ဆင်ရေး ဆင်နွှဲခဲ့သော်လည်း ဇွန်လ၌ ကွင်းနလက် တွင် အောင်ပွဲရရှိခဲ့လင့်ကစား အဆုံးအဖြတ်မရှိဘဲ ပြီးဆုံးသွားခဲ့သည်။ ဇူလိုင်လတွင် အဲလိဇဘက်သည် ဟင်နရီ ၄ အား ရူးအန်း မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ရာတွင် ကူညီရန် အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး ရောဘတ် ဒက်ဗရိုး ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်၌ အခြားစစ်တပ်တစ်ခုကို ထပ်မံစေလွှတ်ခဲ့ပြီး နောရစ်လည်း ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အက်ဆက်စ်သည် မည်သည့်အရာကိုမျှ မစွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့ဘဲ ၁၅၉၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် နေရပ်သို့ ပြန်လာခဲ့ကာ ဟင်နရီသည်လည်း ဧပြီလတွင် မြို့ကို ဝိုင်းရံထားခြင်းကို စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။ ထုံးစံအတိုင်း အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ စစ်သေနာပတိများ ပြည်ပသို့ ရောက်ရှိသွားသည့်အခါ ၎င်းတို့အပေါ် ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း မရှိခဲ့ပေ။ သူမက အက်ဆက်စ်နှင့် ပတ်သက်၍ ''"သူ ဘယ်မှာရှိနေလဲ၊ ဘာလုပ်နေလဲ၊ ဒါမှမဟုတ် ဘာလုပ်ရမှာလဲ ဆိုတာကို ကျွန်ုပ်တို့ မသိပါ"'' ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ နောရစ်သည် စစ်ရေးအကူအညီ ပိုမိုရရှိရန် ကိုယ်တိုင်လာရောက် လျှောက်လဲဖို့ လန်ဒန်သို့ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က ဝေခွဲမရ ဝေဝါးနေခဲ့ပြီး နောရစ် မရှိခိုက် ၁၅၉၂ ခုနှစ် မေလတွင် ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်နှင့် စပိန်စစ်တပ်တို့သည် ပြင်သစ်အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ခရအွန်းတွင် သူ၏ စစ်တပ်အကြွင်းအကျန်များကို ခြေမှုန်းပစ်လုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့သော စစ်ဆင်ရေး အားလုံးအတွက် အဲလိဇဘက်သည် စစ်သေနာပတိများ တောင်းဆိုသည့် ရိက္ခာများနှင့် စစ်ကူများအတွက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံရန် ဝန်လေးခဲ့သည်။ ၁၅၉၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဟင်နရီသည် ပြင်သစ်ထီးနန်းကို ဆက်လက်ထိန်းချုပ်နိုင်ရန်အတွက် ပါရီမြို့တွင် ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဤလုပ်ရပ်ကြောင့် စိတ်ထိခိုက် တုန်လှုပ်ခဲ့ရပြီး သူမ၏ စိတ်ကျေနပ်မှုရအောင် ဟင်နရီ၏ နောက်ထပ် ကြိုးပမ်းမှုမှန်သမျှကို မကျေမနပ် ဖြစ်ခဲ့ကာ သူမ၏ စစ်တပ်အားလုံးကို နေရပ်သို့ ပြန်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်လင့်ကစား ကက်သလစ်အဖွဲ့ဝင်များသည် ဟင်နရီကို မယုံကြည်ကြဘဲ ဆက်လက် ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြဆဲ ဖြစ်သည်၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း ၎င်းတို့၏ စပိန်မဟာမိတ်များသည် ဘရီတန်းနီတွင် စစ်ဆင်ရေးကို ဆက်လက်ဆင်နွှဲပြီး အဓိကဆိပ်ကမ်းဖြစ်သော ဘရက်စ်တ် သို့ အပြင်းအထန် ချီတက်လာခဲ့ကြသည်။ စပိန်ဘုရင် ဖိလစ်သည် ပြင်သစ်အနောက်ပိုင်းတွင် အဆင့်မြင့် စစ်အခြေစိုက်စခန်းများ တည်ဆောက်ရန် ရည်ရွယ်ထားပြီး၊ ထိုနေရာမှတစ်ဆင့် သူ၏ ပြန်လည်တည်ဆောက်ထားသော ရေတပ်ဖြင့် အင်္ဂလန်ကို အမြဲတမ်း ခြိမ်းခြောက်နိုင်ရန် ဖြစ်သည်။ နောရစ်က အဲလိဇဘက်ထံ ဤခြိမ်းခြောက်မှုကို သတိပေးစာ ရေးသားခဲ့ပြီးနောက်၊ သူမသည် အတန်ကြာ တွန့်ဆုတ်နေခဲ့သော်လည်း အန္တရာယ်ကို မြင်ရသဖြင့် ၁၅၉၄ ခုနှစ်တွင် အခြားစစ်တပ်တစ်ခုကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ နောရစ်သည် စစ်သည် ၄,၀၀၀ ဖြင့် သူ၏ ပြင်သစ်စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ မဟာမိတ် ဂျီးန်ဗလ်ဒီအောမွန့် နှင့်အတူ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ယခုအကြိမ်တွင် အောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့သည် - မြို့အချို့ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ၎င်းတို့သည် ဘရက်စ်တ်မြို့အနီးရှိ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသော စပိန်ခံတပ်တစ်ခုကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ခဲ့ပြီး ၎င်းခံတပ်ကို သိမ်းပိုက်ဖျက်ဆီးနိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် ထိုခြိမ်းခြောက်မှုကို အဆုံးသတ်စေခဲ့သော အဆုံးအဖြတ်ပေးသည့် အောင်ပွဲဖြစ်ခဲ့ပြီး မကြာမီမှာပင် ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်လည်း ပြိုလဲသွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် နောရစ်ကို သူရဲကောင်းတစ်ဦးအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့သော်လည်း၊ ထို့နောက်တွင် သူ၏ စစ်တပ်များနှင့်အတူ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လာရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ၁၅၉၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် စပိန်ကို စစ်ကြေညာခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်အား ပြင်သစ်နှင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စေလိုခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက်သည် ဟင်နရီအပေါ် မယုံကြည်ခြင်းနှင့် ပြင်သစ် ပိုမိုအာဏာကြီးမားလာမည်ကို စိုးရိမ်ခြင်းတို့ကြောင့် စိတ်ဝင်စားမှုမရှိခဲ့ပေ။ သို့သော် စပိန်တို့သည် ၁၅၉၆ ခုနှစ်တွင် ကဲလေး မြို့ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး စပိန်တို့သည် အင်္ဂလန်၏ မျက်စိအောက်သို့ တဖန်ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသဖြင့် အဲလိဇဘက်သည် သဘောထားလျော့ပေးခဲ့ကာ ဒတ်ခ်ျသမ္မတနိုင်ငံနှင့်အတူ သုံးပွင့်ဆိုင်မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက်သည် ဘိုလိုင်း (မြန်မာများဆိုကြသော ဘိုလော့ဂ်နာ) မြို့ သို့မဟုတ် ငွေကြေးအရ လျော်ကြေးတစ်ခုခုရရန် အလဲအလှယ်လုပ်ဖို့ ကြိုးပမ်းရင်း ဆက်လက်တွန့်ဆုတ်နေခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် ငွေကြေးလျော်ကြေးပေးရန် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။ ၁၅၉၇ ခုနှစ် မတ်လတွင် စပိန်စစ်တပ်များက အာမီယန် မြို့ကို သိမ်းပိုက်လိုက်သောအခါ အဲလိဇဘက်သည် ဟင်နရီ၏ စစ်တပ်များနှင့် ပူးပေါင်းရန် သောမတ်စ် ဘက်စကာဗီးလ် ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်၌ စစ်သည် ၄,၂၀၀ ခန့်ရှိသော စစ်တပ်ကို ပီကာဒီ သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်-ပြင်သစ် ပူးပေါင်းစစ်တပ် ရောက်ရှိလာပြီးနောက် အာမီယန်မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ပြီး စပိန်စစ်ကူစစ်တပ်ကို မောင်းထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် မြို့က လက်နက်ချခဲ့ပြီး၊ ၎င်းနောက်တွင် စပိန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ပြင်သစ်၏ ကမ်းလှမ်းမှုများ စတင်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် အဲလိဇဘက်ကို ဤငြိမ်းချမ်းရေးတွင် ပါဝင်စေလိုသော်လည်း သူမက ဒတ်ခ်ျများနှင့် ဖွဲ့စည်းထားသော မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို သတိပေးကာ ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် နောက်ဆုံးတွင် အဲလိဇဘက်၏ ကွယ်ရာ၌ ဗာဗင်စ် တွင် စပိန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သူမသည် ပြင်သစ်ဘုရင်အား "သစ္စာမဲ့မှုနှင့် နှစ်ခွလျှောက်ခြင်း" ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။ === အိုင်ယာလန် === အိုင်ယာလန်သည် သူမ၏ ဘုရင်နိုင်ငံ နှစ်ခုအနက် တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း၊ အဲလိဇဘက်သည် ကက်သလစ်ဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး သူမ၏ အာဏာစက်ကို ဖီဆန်ရန်နှင့် ရန်သူများနှင့် ပူးပေါင်းကြံစည်ရန် ဝန်မလေးသည့်၊ အချို့နေရာများတွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရသလောက် ဖြစ်နေသော ရန်လိုသည့် အိုင်ယာလန်လူထုနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ထိုဒေသတွင် သူမကျင့်သုံးသော မူဝါဒမှာ သူမ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ်များကို မြေယာများ ပေးအပ်ရန်နှင့် သူပုန်များအနေဖြင့် အင်္ဂလန်ကို တိုက်ခိုက်မည့် စစ်အခြေစိုက်စခန်းတစ်ခုအဖြစ် စပိန်ထံသို့ အိုင်ယာလန်ကို ပေးအပ်ခြင်းမပြုနိုင်ရန် တားဆီးဖို့ ဖြစ်သည်။ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သော တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများအတွင်း ဘုရင်မကြီး၏ စစ်တပ်များသည် မြေယာများကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးပြီး ယောက်ျား၊ မိန်းမနှင့် ကလေးသူငယ်များကိုပါမကျန် သတ်ဖြတ်သည့် "မြေလှန်စနစ်" နည်းဗျူဟာများကို ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။ ၁၅၈၂ ခုနှစ်တွင် ဒက်စမွန် နယ်စားကြီး ဂျေရုဒ် ဖစ်ဇ်ဂျေရုဒ် ဦးဆောင်သည့် မန်စတာ ဒေသ သူပုန်ထမှုအတွင်း အိုင်ယာလန်ပြည်သူ ၃၀,၀၀ဝ ခန့် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးပြီး သေဆုံးခဲ့ရသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ကဗျာဆရာနှင့် နယ်မြေသစ်အခြေချနေထိုင်သူ ဧဒမန် စပင်ဆာ က သားကောင်ဖြစ်ခဲ့ရသူများသည် "မည်သည့် ကျောက်ခဲကဲ့သို့ ခက်ထန်သော နှလုံးသားပိုင်ရှင်မျိုးမဆို သနားကရုဏာသက်ရလောက်သည့် ဆင်းရဲဒုက္ခမျိုးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြရသည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က သူမ၏ စစ်သေနာပတိများအား "ထိုရိုင်းစိုင်းပြီး မဟာဆန်ခြင်းမရှိသော လူမျိုး" ဖြစ်သည့် အိုင်ယာလန်သားများကို ကောင်းမွန်စွာ ဆက်ဆံရန် အကြံပြုခဲ့သော်လည်း၊ သူမ သို့မဟုတ် သူမ၏ စစ်သူကြီးများသည် ၎င်းတို့၏ အာဏာရှင်ဆန်သော ရည်ရွယ်ချက်အတွက် အင်အားနှင့် သွေးထွက်သံယိုမှုများကို အသုံးပြုချိန်တွင် မည်သည့် နောင်တတရားမျှ ပြသခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ၁၅၉၃ ခုနှစ်နှင့် ၁၆၀၃ ခုနှစ်အကြားတွင် အဲလိဇဘက်သည် အိုင်ယာလန်၌ "ကိုးနှစ်ကြာစစ်ပွဲ" ဟုခေါ်သော အပြင်းထန်ဆုံး စမ်းသပ်မှုနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ယင်းသည် သူပုန်ခေါင်းဆောင် တိုင်ရွန် နယ်စားကြီး ဟျူး အိုနေးလ် ကို ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားသည့် စပိန်နိုင်ငံနှင့် စစ်မီးအရှိန်အဟုန် အပြင်းထန်ဆုံး ဖြစ်ပွားနေချိန်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော တော်လှန်မှု ဖြစ်သည်။ ၁၅၉၉ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် အဲလိဇဘက်သည် အဆိုပါ တော်လှန်မှုကို နှိမ်နင်းရန် ရောဘတ် ဒက်ဗရိုး ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် သူမအား စိတ်ပျက်စေသည်မှာ သူသည် စစ်ရေးအရ တိုးတက်မှု အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့ပြီး ဘုရင်မကြီး၏ အမိန့်ကို ဖီဆန်ကာ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူ၏ နေရာတွင် ချားလ်စ် ဘလောက်န့် နှင့် အစားထိုးခဲ့ပြီး သူသည် စပိန်တို့ ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားသည့် သူပုန်များကို သုံးနှစ်အတွင်း အောင်မြင်စွာ ခြေမှုန်းနိုင်ခဲ့သည်။ အဆုံးအဖြတ်ပေးသည့် တိုက်ပွဲသည် ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် ကင်ဆေးလ် ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အဲလိဇဘက်က ၎င်းအောင်ပွဲကို ချီးကျူးကာ ဘလောက်န့်အား သူရဲကောင်းတစ်ဦးအဖြစ် မြှောက်စားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အိုင်ယာလန်စစ်ပွဲအတွက် ကုန်ကျခဲ့သော ဘဏ္ဍာရေးစရိတ်မှာ အလွန်ကြီးမားလှသဖြင့် အဲလိဇဘက်၏ နိုင်ငံတော်သည် ဒေဝါလီခံရမည့် အခြေအနေမှ သီသီလေးသာ လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ အိုနေးလ်သည် နောက်ဆုံး၌ အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီး ရက်ပိုင်းအကြာ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် မယ်လီဖောင့် စာချုပ်ဖြင့် လက်နက်ချခဲ့သည်။ == ပြည်ပ ကုန်သွယ်ရေး == === ရုရှား === အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ မောင်ငယ် အက်ဒွပ် ၆ လက်ထက်က စတင် ထူထောင်ခဲ့သည့် ရုရှားဇာဘုရင်နိုင်ငံ နှင့် သံတမန်ဆက်ဆံရေးကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ သူမသည် ဇာဘုရင် အိုင်ဗန် သဲဖုရုဒ် ထံသို့ ခင်မင်ရင်းနှီးသော စာများကို မကြာခဏ ရေးသားလေ့ရှိသော်လည်း၊ ဇာဘုရင်မှာမူ အဲလိဇဘက်က စစ်ရေးမဟာမိတ်ပြုရန်ထက် ကုန်သွယ်ရေးကိုသာ အာရုံစိုက်နေသည့်အတွက် မကြာခဏ စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ အိုင်ဗန်သည် တစ်ကြိမ်တွင် သူမအား လက်ထပ်ခွင့်ပင် ကမ်းလှမ်းခဲ့ဖူးပြီး၊ သူ၏ နန်းသက်နှောင်းပိုင်းတွင် အကယ်၍ သူ၏ အာဏာစက် အန္တရာယ်ကြုံတွေ့ရပါက အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ခိုလှုံခွင့်ရရှိရန် အာမခံချက် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ယင်းကိစ္စ မအောင်မြင်သောအခါ သူသည် မေ ဟတ်စတင်းစ်နှင့် လက်ထပ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်က ရုရှားသံအမတ်နှင့် ၎င်းအကြောင်းကို ဆွေးနွေးရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ မက်စကိုဗီ ကုမ္ပဏီ ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း လုပ်ငန်း စတင်ခဲ့သူ အင်္ဂလိပ်ကုန်သည်နှင့် စွန့်စားရှာဖွေသူ အန်တိုနီ ဂျန်ကင်ဆန် သည် ဇာဘုရင် အိုင်ဗန်၏ နန်းတော်သို့ ဘုရင်မကြီး၏ အထူးသံအမတ်အဖြစ် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၅၈၄ ခုနှစ်တွင် အိုင်ဗန် ကွယ်လွန်သောအခါ သူ၏ သားတော် ဖီအိုဒေါ ၁ က အရိုက်အရာကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ သူ၏ ဖခင်နှင့်မတူဘဲ ဖီအိုဒေါသည် အင်္ဂလန်နှင့် သီးသန့်ကုန်သွယ်ခွင့်များကို ထိန်းသိမ်းရန် စိတ်အားထက်သန်မှု မရှိခဲ့ပေ။ သူသည် မိမိ၏ ဘုရင်နိုင်ငံကို နိုင်ငံခြားသား အားလုံးအတွက် လမ်းဖွင့်ပေးခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ဖခင်အိုင်ဗန်က သည်းခံခဲ့သော အင်္ဂလိပ်သံအမတ် ဂျရုမ်း ဘိုးစ် ( ၏ မာနထောင်လွှားမှုကို မုန်းတီးကာ ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဇာဘုရင်အား ပြန်လည်စဉ်းစားရန် ဖျောင်းဖျပေးဖို့ ရင်ခွင်ပိုက်အုပ်ချုပ်သူ ဗလစ် ဂိုဒူနော့ဗ် ထံ တောင်းဆိုရန် သံအမတ်သစ် ဒေါက်တာ ဂျိုင်းလ်စ် ဖလက်ချာ ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဖလက်ချာသည် ဖီအိုဒေါ၏ မြောက်မြားစွာသော ဘွဲ့အမည်များအနက် နှစ်ခုကို ချန်လှပ်၍ ခေါ်ဆိုခဲ့မိခြင်းကြောင့် ထိုညှိနှိုင်းမှုများမှာ ပျက်ပြားခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဖီအိုဒေါထံသို့ တစ်ဖက်က အသနားခံပြီး တစ်ဖက်က အပြစ်တင်စကားများ ပါဝင်သည့် စာများကို ဆက်လက် ပေးပို့ခဲ့သည်။ သူမသည် မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် အဆိုပြုခဲ့သည်၊ ယင်းမှာ ဖီအိုဒေါ၏ ဖခင်ဖြစ်သူက ကမ်းလှမ်းစဉ်က သူမ ငြင်းပယ်ခဲ့သောအရာ ဖြစ်သော်လည်း၊ ယခုအကြိမ်တွင်မူ ရုရှားတို့ဘက်က ပြန်လည် ငြင်းဆန်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ === မူဆလင်နိုင်ငံများ === အဲလိဇဘက်၏ စိုးစံမှု ကာလအတွင်း အင်္ဂလန်နှင့် ဘာဘာရီ ပြည်နယ်များအကြား ကုန်သွယ်ရေးနှင့် သံတမန်ရေး ဆက်ဆံမှုများ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်သည် စပိန်နိုင်ငံကို ဆန့်ကျင်ရန်အတွက် မော်ရိုကိုနိုင်ငံနှင့် ကုန်သွယ်ရေး ဆက်ဆံမှုတစ်ရပ် ထူထောင်ခဲ့ပြီး၊ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ပိတ်ပင်တားမြစ်ချက် ရှိလင့်ကစား မော်ရိုကို သကြားနှင့် လဲလှယ်ရန်အတွက် ချပ်ဝတ်တန်ဆာများ၊ ခဲယမ်းမီးကျောက်များ၊ သစ်များနှင့် သတ္တုများကို ရောင်းချခဲ့သည်။ ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် မော်ရိုကို အုပ်ချုပ်သူ မူလိုင်း အာမတ် အယ်လ်-မန်ဆာ ၏ အဓိက အတွင်းရေးမှူးဖြစ်သူ အာဘ်ဒဲလ် အိုဝါဟက် ဘင် မက်ဆုဒ် သည် စပိန်ကို ဆန့်ကျင်မည့် အင်္ဂလိပ်-မော်ရိုကို မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရန် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းဖို့ အင်္ဂလိပ်နန်းတော်သို့ သံအမတ်အဖြစ် လာရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် "မော်ရိုကိုနိုင်ငံသို့ စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများ ရောင်းချရန် သဘောတူခဲ့ပြီး၊ သူမနှင့် မူလိုင်း အာမတ် အယ်လ်-မန်ဆာ တို့သည် စပိန်တို့အား ပူးတွဲစစ်ဆင်ရေး ဆင်နွှဲရန် ကိစ္စကို အဆက်မပြတ် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်"။ သို့သော်လည်း ဆွေးနွေးမှုများသည် အဆုံးအဖြတ်မရှိဘဲ ပြီးဆုံးခဲ့ရပြီး၊ ထိုသံတမန်အဖွဲ့ ရောက်ရှိပြီး နှစ်နှစ်အတွင်းမှာပင် အုပ်ချုပ်သူ နှစ်ဦးစလုံး ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြသည်။ လဗန့် ကုမ္ပဏီ ကို လုပ်ပိုင်ခွင့် ပေးအပ်ခြင်းနှင့်အတူ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် အော်တိုမန် အင်ပါယာ၏ ဗဟိုအစိုးရ ထံသို့ ပထမဆုံး အင်္ဂလိပ်သံအမတ် ဝီလျံ ဟာဘွန်း ကို စေလွှတ်ခြင်းဖြင့် '''အော်တိုမန် အင်ပါယာ နှင့်လည်း''' သံတမန်ဆက်ဆံရေး ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ကုန်သွယ်ရေးစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ နှစ်ဦးနှစ်ဖက်လုံးမှ သံတမန်များစွာကို အပြန်အလှန် စေလွှတ်ခဲ့ကြပြီး အဲလိဇဘက်နှင့် ဆူလ်တန် မူရတ် ၃ အကြား စာပေးစာယူများလည်း ရှိခဲ့သည်။ စာတစ်စောင်တွင် မူရတ်က ပရိုတက်စတင့် ယုံကြည်မှုနှင့် အစ္စလာမ်ဘာသာတို့သည် "ရုပ်တုကိုးကွယ်မှုကို နှစ်ဦးစလုံးက ပယ်ချကြသည့်အတွက် ရောမကက်သလစ်ဘာသာနှင့် စာလျှင် အပြန်အလှန် တူညီသောအချက်များစွာ ပိုမိုရှိနေသည်" ဟူသော အယူအဆကို နှစ်သက်သဘောကျခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နှင့် အော်တိုမန်အင်ပါယာအကြား မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ကက်သလစ် ဥရောပနိုင်ငံများ စိတ်ပျက်ရလောက်အောင်ပင် အင်္ဂလန်သည် အော်တိုမန်အင်ပါယာသို့ ခဲနှင့် သံဖြူ (အမြောက်သွန်းလုပ်ရန်အတွက်) နှင့် စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများကို တင်ပို့ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် က ဘုံရန်သူဖြစ်သော စပိန်အား ဆန့်ကျင်ရန် အော်တိုမန်တို့ တိုက်ရိုက်စစ်ရေးအရ ပါဝင်လာစေရန် စည်းရုံးလှုံ့ဆော်နေချိန်ဖြစ်ရာ၊ ၁၅၈၅ ခုနှစ် စပိန်နှင့် စစ်ပွဲစတင်ဖြစ်ပွားချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် မူရတ် ၃ နှင့် ပူးတွဲစစ်ဆင်ရေးများ ဆင်နွှဲရန် အလေးအနက် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ === အမေရိက === ၁၅၈၃ ခုနှစ်တွင် ဟမ်ဖရီ ဂီလ်ဘတ်) သည် နယူးဖောင်လန် တွင် နယ်မြေသစ်အခြေချရန် အနောက်ဘက်သို့ ရွက်လွှင့်ခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလန်သို့ မည်သည့်အခါမျှ ပြန်မလာနိုင်ခဲ့ပေ။ ဂီလ်ဘတ်၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ ညီဖြစ်သူ '''ဝေါ်လ်တာ ရာလေ သည်''' အတ္တလန္တိတ် ကမ်းရိုးတန်းကို စူးစမ်းရှာဖွေခဲ့ပြီး၊ "အပျိုစင် ဘုရင်မကြီး" အဲလိဇဘက်ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ဗာဂျီးနီးယား ဟု အမည်ပေးထားဟန်ရှိသည့် နယ်မြေကို မိမိပိုင်အဖြစ် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ဤနယ်မြေသည် ယနေ့ခေတ် ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်ထက် များစွာပိုမိုကြီးမားပြီး နယူးအင်္ဂလန်မှသည် ကာရိုလိုင်းနားပြည်နယ်များအထိ ကျယ်ပြန့်သည်။ ၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် ရာလေသည် လူနည်းစုတစ်စုနှင့်အတူ ဗာဂျီးနီးယားသို့ ပြန်လာခဲ့ပြီး ယနေ့ခေတ် မြောက်ကာရိုလိုင်းနား ကမ်းလွန်ရှိ ရိုအန်နုတ်ကျွန်း သို့ ဆိုက်ကပ်ခဲ့ကြသည်။ ပထမဆုံး အခြေချနေထိုင်မှု ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် ရာလေသည် အခြားလူအုပ်စုတစ်စုကို ထပ်မံစုဆောင်းခဲ့ပြီး ဂျွန် ဝှိုက် အား အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ ၁၁၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရာလေ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာချိန်၌ သူချန်ထားခဲ့သော '''ရိုအန်နုတ် အခြေချစခန်း''' ၏ အရိပ်အယောင်မျှပင် မတွေ့ရတော့ဘဲ လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်စွာ ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့သော်လည်း၊ ယင်းသည် မြောက်အမေရိကတွင် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ပထမဆုံးသော အခြေချနေထိုင်မှု ဖြစ်ခဲ့သည်။ === အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ === စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီ သင်္ဘောများကို အောင်မြင်စွာ စီးနင်းတိုက်ခိုက်ပြီးနောက်၊ အင်္ဂလိပ်ရေကြောင်းခရီးသည်များသည် စည်းစိမ်ချမ်းသာများ ရှာဖွေရန် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်း လှည့်လည်ခဲ့ကြသည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် လန်ဒန်ကုန်သည်ကြီးများသည် အရှေ့ဖျားကုန်သွယ်ရေးတွင် စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီတို့၏ လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုကို ပြတ်ပြတ်သားသား ခြေမှုန်းပစ်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အဲလိဇဘက်ထံသို့ အသနားခံစာ တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။ '''၁၆၀၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်နေ့တွင်''' ကုန်သည်များသည် အဲလိဇဘက်ထံမှ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာစာချွန်လွှာကို ရရှိခဲ့ပြီး အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာဒေသနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့တွင် ကုန်သွယ်ရန်အတွက် '''အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ''' ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဂျိမ်း လန်ကတ်စတာ က ပထမဆုံးသော ရေကြောင်းခရီးစဉ်ကို ကွပ်ကဲခဲ့ပြီး ၎င်းခရီးစဉ်သည် အောင်မြင်ခဲ့ကာ ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် ဂျာဗားကျွန်းရှိ ဘန်တန်၌ ပထမဆုံးသော ကုန်လှောင်ရုံ (စက်ရုံ) ကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ကိပ်အော့ဖ်ဂွတ်ဒ်ဟုပ် ၏ အရှေ့ဘက်နှင့် မာဂျဲလန် ရေလက်ကြား ၏ အနောက်ဘက်ရှိ နိုင်ငံအားလုံးနှင့် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကုန်သွယ်မှုတွင် ဤကုမ္ပဏီအား ၁၅ နှစ်တာ ကာလပတ်လုံး လက်ဝါးကြီးအုပ် လုပ်ကိုင်ခွင့် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဤကုမ္ပဏီသည် နောက်ပိုင်း ၁၈ နှင့် ၁၉ ရာစုနှစ်များတွင် ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်မှု၏ ထက်ဝက်ခန့်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ နယ်မြေအမြောက်အများကိုပါ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ == ကျန်ရှိနေသောနှစ်များ == ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် [[စပိန်ရေတပ်ကြီး]]ကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း ကာလများသည် အဲလိဇဘက်အတွက် သူမ၏ နန်းသက်ကုန်ဆုံးချိန်အထိ ကြီးစိုးခဲ့သော ဒုက္ခအသစ်များကို သယ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ စပိန်နိုင်ငံနှင့်လည်းကောင်း၊ အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၌လည်းကောင်း ဖြစ်ပွားနေသော ပဋိပက္ခများသည် ရေရှည်ဆွဲဆန့်လာခဲ့ပြီး၊ အခွန်အတုပ် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးများမှာ ပိုမိုကြီးလေးလာကာ တိုင်းပြည်၏ စီးပွားရေးမှာလည်း သီးနှံရိတ်သိမ်းမှု မကောင်းခြင်းနှင့် စစ်စရိတ်စကများကြောင့် အထိနာခဲ့ရသည်။ ကုန်ဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာပြီး လူနေမှုအဆင့်အတန်းများ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ထိုခေတ်ကာလအတွင်း ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို နှိပ်ကွပ်မှုများမှာ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့ပြီး၊ အဲလိဇဘက်သည် ၁၅၉၁ ခုနှစ်တွင် ကက်သလစ်အိမ်ထောင်စုများကို စစ်ဆေးမေးမြန်းရန်နှင့် စောင့်ကြည့်ရန်အတွက် ကော်မရှင်အဖွဲ့များကို လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာ အပ်နှင်းခဲ့သည်။ တိုင်းပြည်အတွင်း တည်ငြိမ်အေးချမ်းပြီး သာယာဝပြောနေသည်ဟူသော ပုံရိပ်ယောင်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ရန်အတွက် သူမသည် ပြည်တွင်းရှိ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေးများနှင့် ဝါဒဖြန့်ချိရေးလုပ်ငန်းများအပေါ် ပိုမို၍ မှီခိုအားထားလာခဲ့သည်။ သူမ၏ ဘဝနောက်ဆုံးနှစ်များအတွင်း ထွက်ပေါ်လာသော ဝေဖန်ပြစ်တင်မှုများ မြင့်တက်လာခြင်းက ပြည်သူလူထု၏ သူမအပေါ် ချစ်ခင်မြတ်နိုးမှု လျော့နည်းကျဆင်းလာခြင်းကို ထင်ဟပ်ဖော်ပြနေခဲ့သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ '''"အဲလိဇဘက်၏ ဒုတိယမြောက် နန်းစံခေတ်"''' ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် ဤကာလ ဖြစ်ပွားရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းတစ်ခုမှာ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း အဲလိဇဘက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဖြစ်သော လျှို့ဝှက်ကောင်စီ ၏ သဘာဝ ပြောင်းလဲသွားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ မျိုးဆက်သစ်တစ်ခုက အာဏာရလာခဲ့သည်။ ဘာလင်နယ်စားကြီး ဝီလျံ ဆီစီလ် မှလွဲ၍ အရေးအကြီးဆုံးသော နိုင်ငံရေးသမား အများစုမှာ ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြပြီ ဖြစ်သည် - ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် လက်စတာ နယ်စားကြီး၊ ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ်၊ နှင့် ၁၅၉၁ ခုနှစ်တွင် ခရစ္စတိုဖာ ဟက်တန် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ မတိုင်မီက သတိပြုလောက်စရာ ပုံစံမျိုးဖြင့် တည်ရှိမနေခဲ့သော အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြား တိုက်ခိုက်မှုများသည် ယခုအခါတွင် အစိုးရအဖွဲ့၏ သမိုင်းဝင် အမှတ်အသားတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လက်စတာ နယ်စားကြီး၏ မွေးစားသားဖြစ်သူ ဒုတိယမြောက် အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး ရောဘတ် ဒက်ဗရိုးနှင့် လော့ဒ် ဘာလင်၏ သားဖြစ်သူ ရောဘတ် ဆီစီလ် တို့အကြား ပြင်းထန်သော အာဏာပြိုင်ဆိုင်မှုများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး နှစ်ဦးစလုံးတွင် မိမိတို့ကို ထောက်ခံသည့် နောက်လိုက်နောက်ပါ ကိုယ်စီ ရှိကြသည်။ နိုင်ငံတော်၏ အာဏာအရှိဆုံး ရာထူးနေရာများကို ရယူရန် ဤသို့ အားပြိုင်မှုများက တိုင်းပြည်၏ နိုင်ငံရေးကို ထိခိုက်ပျက်စီးစေခဲ့သည်။ ဘုရင်မကြီး၏ ကိုယ်ပိုင်အာဏာစက်မှာလည်း လျော့နည်းလာခဲ့ပြီး ယင်းကို ၁၅၉၄ ခုနှစ်တွင် သူမ အလွန်ယုံကြည်ရသည့် တော်ဝင်သမားတော်ကြီး ဒေါက်တာ ရိုဒီရီဂို လိုပက်စ် ၏ ဖြစ်ရပ်တွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။ အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီးက ကိုယ်ပိုင်အငြိုးအတေးကြောင့် ဒေါက်တာအား နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် မဟုတ်မမှန် စွပ်စွဲခဲ့ချိန်တွင်၊ ဘုရင်မကြီးသည် ဒေါက်တာ အဖမ်းခံရမှုအပေါ် ဒေါသထွက်ခဲ့ပြီး သူ့တွင် အပြစ်မရှိဟု ယုံကြည်ထားပုံရသော်လည်း ထိုသမားတော်ကြီး ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံရမည့် ဘေးမှ မကာကွယ်ပေးနိုင်ခဲ့ပေ။ သူမ၏ နန်းသက်နောက်ဆုံးနှစ်များအတွင်း အဲလိဇဘက်သည် စစ်မီးတောက်နေသည့် ကာလ၌ လွှတ်တော်ထံမှ ငွေကြေးအကူအညီ ပိုမိုတောင်းခံမည့်အစား၊ ကုန်ကျစရိတ်မရှိဘဲ မိမိလူများကို မျက်နှာသာပေး သူကောင်းပြုနိုင်သည့် စနစ်တစ်ခုအဖြစ် '''"ကုန်သွယ်ခွင့် လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုများ"''' ကို ချီးမြှင့်ခြင်းအပေါ် ပိုမိုမှီခိုလာခဲ့သည်။ ဤအလေ့အထသည် မကြာမီမှာပင် ကုန်ဈေးနှုန်းများကို စိတ်ကြိုက်သတ်မှတ်ခြင်း၊ ပြည်သူလူထု၏ အိတ်စိုက်ငွေများဖြင့် နန်းတွင်းမှူးမတ်များ ချမ်းသာကြွယ်ဝလာခြင်းနှင့် လူထုအတွင်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် မကျေနပ်မှုများဆီသို့ ဦးတည်သွားခဲ့သည်။ ယင်းသည် ၁၆၀၁ ခုနှစ် လွှတ်တော်အစည်းအဝေးအတွင်း အောက်လွှတ်တော်၌ ပြင်းထန်သော လှုံ့ဆော်ကန့်ကွက်မှုများအဖြစ် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၆၀၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ဝှိုက်ဟောလ် နန်းတော်၌ လွှတ်တော်အမတ် ၁၄၀ ဦးပါဝင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ရှေ့မှောက်တွင် မြွက်ကြားခဲ့သည့် သူမ၏ ကမ္ဘာကျော် '''"ရွှေဝါရောင် မိန့်ခွန်း")''' ၌ အဲလိဇဘက်သည် ထိုသို့ မတရားလက်ဝါးကြီးအုပ် အလွဲသုံးစားမှုများကို မိမိမသိရှိခဲ့ကြောင်း ထုတ်ဖော်ဆိုခဲ့ပြီး၊ ကတိကဝတ်များနှင့် သူမ၏ ထုံးစံအတိုင်း စိတ်လှုပ်ရှားဖွယ် ဆွဲဆောင်မှုများဖြင့် လွှတ်တော်အမတ်များ၏ စိတ်နှလုံးကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည် -<blockquote>'''"မိမိတို့၏ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ကို အဝိဇ္ဇာကြောင့်လည်းကောင်း၊ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ မဟုတ်ဘဲလည်းကောင်း ကျရောက်သွားနိုင်သည့် အမှားအယွင်းများမှ ကာကွယ်ပေးကြသောသူများသည် မည်မျှလောက်သော ကျေးဇူးတုံ့ပြန်မှုကို ထိုက်တန်သနည်းဆိုသည်မှာ ကျွန်ုပ်တို့ ကောင်းစွာသိပါသည် (သင်တို့လည်း ခန့်မှန်းနိုင်ပါလိမ့်မည်)။ ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြည်သူလူထု၏ နှလုံးသားများကို မေတ္တာတရားဖြင့် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်းထက် ကျွန်ုပ်တို့အတွက် ပိုမိုတန်ဖိုးရှိသောအရာ မရှိသည်နှင့်အညီ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ရက်ရောမှုကို အလွဲသုံးစားလုပ်သူများ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြည်သူများကို ချုပ်ချယ်သူများနှင့် ဆင်းရဲသားများကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်သူများအကြောင်းကို သင်တို့က ကျွန်ုပ်တို့အား လာရောက်မပြောပြခဲ့ကြလျှင် ကျွန်ုပ်တို့အနေဖြင့် မည်မျှလောက် မထိုက်တန်သော သံသယပွားစရာ အခြေအနေမျိုး ခံရလိမ့်မည်နည်း။"'''</blockquote>သို့သော်လည်း ဤသို့သော စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအရ မရေရာ မသေချာမှုများ ရှိနေသည့် ကာလသည်ပင်လျှင် '''အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ မည်သည့်ခေတ်နှင့်မျှ နှိုင်းယှဉ်၍မရနိုင်သော စာပေအနုပညာ ထွန်းကားမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်'''။ စာပေလှုပ်ရှားမှုအသစ်၏ ပထမဆုံးသော အရိပ်အယောင်များသည် အဲလိဇဘက် နန်းစံသက် ဒုတိယမြောက် ဆယ်စုနှစ်အကုန် ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် ဂျွန် လိုင်လီ ၏ ယူဖျူးစ် နှင့် ဧဒမန် စပင်ဆာ ၏ သိုးထိန်းတို့၏ ပြက္ခဒိန် တို့နှင့်အတူ စတင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်းတွင်မူ '''ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား''' နှင့် '''ခရစ္စတိုဖာ မာလို''' တို့အပါအဝင် အင်္ဂလိပ်စာပေလောက၏ ကြီးမားလှသော အမည်နာမများစွာသည် ၎င်းတို့၏ ရင့်ကျက်ထွန်းကားရာ ခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ဂျာကိုဘီယန်ခေတ် သို့ ဆက်လက်ကူးပြောင်းသွားချိန်တွင် အင်္ဂလိပ်ပြဇာတ်လောကသည် ၎င်း၏ အမြင့်ဆုံး အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိသွားမည် ဖြစ်သည်။ ခမ်းနားထည်ဝါလှသော အဲလိဇဘက်ခေတ်ဟူသည့် အယူအဆမှာ အဲလိဇဘက်၏ စိုးစံမှုအတွင်း တက်ကြွစွာ လှုပ်ရှားခဲ့ကြသော ဗိသုကာပညာရှင်များ၊ ပြဇာတ်ရေးဆရာများ၊ ကဗျာဆရာများနှင့် ဂီတပညာရှင်များအပေါ်တွင် များစွာ မူတည်နေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် အနုပညာရပ်များအပေါ် ကြီးမားသော နာယကတစ်ဦးအဖြစ် မည်သည့်အခါမျှ မပံ့ပိုးခဲ့ဖူးသည့် ဘုရင်မကြီးထံမှ တိုက်ရိုက်ရရှိသော ကူညီထောက်ပံ့မှုမျိုး မရှိသလောက် ဖြစ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက် အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ သူမ၏ ပုံရိပ်သည် တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ သူမအား ဘဲလ်ဖီဘီ သို့မဟုတ် အက်စထရီးယား နတ်ဘုရားမအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြပြီး၊ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက်တွင်မူ ဧဒမန် စပင်ဆာ၏ ကဗျာရှည်ကြီးထဲမှ ထာဝရ နုပျိုနေသည့် နတ်သမီးဘုရင်မကြီး '''ဂလိုရီယားနား''' အဖြစ် တင်စားပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဧဒမန် စပင်ဆာအား ပင်စင်လစာတစ်ရပ် ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ယင်းမှာ သူမ၏ ထုံးစံနှင့်စာလျှင် အလွန်ထူးခြားလှသဖြင့် သူမအနေဖြင့် သူ၏စာပေကို အလွန်နှစ်သက်သဘောကျကြောင်း ထင်ရှားစေသည်။ သူမ၏ ပုံတူပန်းချီကားများသည် လက်တွေ့ကျကျ ဆွဲခြင်းထက် ပိုမိုနုပျိုနေစေရန်အတွက် ဆန်းကြယ်ပြီး ပဟေဠိဆန်သော အထိမ်းအမှတ် သင်္ကေတပုံစံများဖြင့်သာ ပိုမို ပုံဖော်လာခဲ့ကြသည်။ အမှန်စင်စစ်အားဖြင့်မူ သူမ၏ အရေပြားသည် ၁၅၆၂ ခုနှစ်က ကျောက်ကြီးရောဂါ ကြောင့် အမာရွတ်များ ထင်ကျန်ရစ်ခဲ့ပြီး၊ ဆံပင်လည်း တစ်ဝက်ခန့် ပြောင်သွားခဲ့သဖြင့် ဝတ်ဆင်ရသော ဆံပင်တုများနှင့် မိတ်ကပ် အလှကုန်ပစ္စည်းများအပေါ်တွင်သာ မှီခိုနေခဲ့ရသည်။ သူမ၏ အချိုပွဲများကို နှစ်သက်မှုနှင့် သွားဆရာဝန်ကို ကြောက်ရွံ့မှုတို့ကြောင့် သွားများ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးကျိုးပဲ့ကုန်သဖြင့် ပြည်ပမှ သံအမတ်ကြီးများအနေဖြင့် သူမ စကားပြောသည့်အခါ နားလည်ရန်ပင် ခက်ခဲခဲ့ကြရသည်။ ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ ၄ ထံမှ စေလွှတ်လိုက်သော အထူးသံအမတ်ကြီး အွန်ဒရေး ဟူရို ဒ် မက်စ်က ဘုရင်မကြီးနှင့် တွေ့ဆုံခွင့်ရခဲ့စဉ်က ဤသို့ သတိပြုမိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည် - ''"သူမ၏ သွားများသည် အလွန်ဝါပြီး ညီညာမှုမရှိပါ... လက်ယာဘက်ထက် လက်ဝဲဘက်တွင် ပို၍ သွားနည်းနေပါသည်။ သွားအများစု ကျိုးပဲ့ပျောက်ဆုံးနေသဖြင့် သူမ စကား ခပ်မြန်မြန်ပြောသည့်အခါ အလွယ်တကူ နားလည်ရန် မဖြစ်နိုင်ပါ"'' ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူက ''"သို့သော်ငြားလည်း သူမ၏ အချိုးအစားမှာ လှပမြင့်မားပြီး မည်သည့်အရာကိုမဆို ကျေးဇူးတော်ရှိစွာ ပြုမူတတ်သည်။ တတ်နိုင်သမျှ သူမ၏ သိက္ခာကို ထိန်းသိမ်းထားသော်လည်း တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နှိမ့်ချပြီး ကြင်နာတတ်သူ ဖြစ်သည်"'' ဟု ထပ်လောင်း ရေးသားခဲ့သည်။ ဝေါ်လ်တာ ရာလေ ကမူ သူမအား '''"အချိန်နှင့် ကံတရား၏ နှောင့်ယှက်အံ့အားသင့်ခြင်းကို ခံလိုက်ရသော အမျိုးသမီးကြီး"''' ဟု တင်စား ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ အလှအပများ ပိုမိုမှေးမှိန်လာလေလေ၊ သူမ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ်များက ၎င်းအလှအပကို ပို၍ပင် အမွှမ်းတင် ချီးမွမ်းကြလေလေ ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည်လည်း ထိုသို့ ချီးမွမ်းခန်းဖွင့်သည့် ဇာတ်ကွက်တွင် ပျော်ရွှင်စွာ ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့သော်လည်း၊ သူမ၏ ဘဝနောက်ဆုံး ဆယ်စုနှစ်အတွင်း၌ ထိုအမွှမ်းတင်မှုများကို သူမကိုယ်တိုင် တကယ်ပင် ယုံကြည်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။ သူမသည် လက်စတာနယ်စားကြီး၏ မွေးစားသားဖြစ်ပြီး ညှို့ဓာတ်ပြင်းသော်လည်း စိတ်ဆတ်လှသည့် လူငယ်လေး '''အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး''' အပေါ်တွင် အလွန်ပင် အလိုလိုက်ပြီး သံယောဇဉ်ကြီးမားလာခဲ့သည်။ သူသည် သူမအပေါ် ရဲတင်းလွန်းသော အပြုအမူများ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ဘုရင်မကြီးက အမြဲတမ်း ခွင့်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ သူ၏ တာဝန်မဲ့မှု သမိုင်းကြောင်းများ ပိုမိုများပြားလာခဲ့သည့်တိုင်အောင် အဲလိဇဘက်သည် သူ့အား စစ်ရေးရာထူးကြီးများတွင် ထပ်လဲလဲ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၁၉၉ ခုနှစ်တွင် အက်ဆက်စ်သည် အိုင်ယာလန်ရှိ သူ၏ စစ်ကွပ်ကဲမှုရာထူးကို စွန့်ခွာထွက်ပြေးခဲ့ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်သည် သူ့အား နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ချထားခဲ့ပြီး နောက်တစ်နှစ်တွင် သူပိုင်ဆိုင်သော ကုန်သွယ်ခွင့် လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုများကိုပါ ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ ၁၆၀၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အက်ဆက်စ်သည် လန်ဒန်မြို့၌ တော်လှန်ပုန်ကန်မှုတစ်ခုကို လှုံ့ဆော်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သူသည် ဘုရင်မကြီးကို ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သော်လည်း သူ့အား ထောက်ခံဝန်းရံသူ အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့သဖြင့်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် သူသည် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဤသို့သော အခြေအနေဆိုးသို့ ရောက်ရှိသွားရခြင်းမှာ သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ချက်အမှားများကြောင့်လည်း တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပါဝင်နေကြောင်း ကောင်းစွာ သိရှိထားခဲ့သည်။ ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် မျက်မြင်သက်သေတစ်ဦးက ဤသို့ ရေးသားခဲ့သည် - ''"သူမသည် အမှောင်ထဲတွင် တစ်ယောက်တည်း ထိုင်နေရခြင်းကို နှစ်သက်ပြီး၊ တစ်ခါတစ်ရံတွင် မျက်ရည်များ စီးကျလျက် အက်ဆက်စ်အတွက် ပူဆွေးတမ်းတနေတတ်သည်"'' ဟု ဖြစ်သည်။ == '''နတ်ရွာစံခြင်း''' == အဲလိဇဘက်၏ ဝါရင့်အဆင့်မြင့် အကြံပေးအရာရှိကြီး ဖြစ်သူ လော့ဒ် ဘာလေသည် ၁၅၉၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ သူ၏ နိုင်ငံရေးအမွေနှင့် တာဝန်များသည် သားဖြစ်သူ ရောဘတ်ဆီစီလ် ထံသို့ စီးဆင်းသွားခဲ့ပြီး၊ သူသည် မကြာမီမှာပင် အစိုးရအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခဲ့ရသည့် လုပ်ငန်းတာဝန်တစ်ခုမှာ ထီးနန်းဆက်ခံမှု ချောမွေ့အဆင်ပြေစေရန်အတွက် လမ်းခင်းပြင်ဆင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံမည့်သူအား မည်သည့်အခါမျှ အမည်ထုတ်ဖော်လိမ့်မည် မဟုတ်သောကြောင့် ရောဘတ် ဆာဆီလ်အနေဖြင့် ဤကိစ္စကို လျှို့ဝှက်စွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် သူသည် ထီးနန်းဆက်ခံရန် အခွင့်အရေး အခိုင်အမာရှိသော်လည်း တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခြင်း မခံရသေးသည့် စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်း ၆ နှင့် လျှို့ဝှက်ချက်သင်္ကေတသုံး၍ စကားကမ်းလှမ်း ဆွေးနွေးမှုများ စတင်ခဲ့သည်။ ဆာဆီလ်သည် စိတ်မရှည်ဖြစ်နေသော ဂျိမ်းအား အဲလိဇဘက်၏ စိတ်ကျေနပ်မှုရအောင် မည်သို့ပြုမူရမည်ကို ဤသို့ လမ်းညွှန်ပြသခဲ့သည် - ''"အမြင့်ဆုံးသော အရှင်သခင်၏ စိတ်နှလုံးကို သိမ်းပိုက်ပါ၊ သူမ၏ လိင်သဘာဝနှင့် အဆင့်အတန်းအရ မလိုအပ်ဘဲ အခြေအတင် ငြင်းခုံခြင်း သို့မဟုတ် သူမ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များအပေါ် အလွန်အမင်း စပ်စုစွက်ဖက်ခြင်းတို့ထက် ပိုမို၍ မလျော်ကန်သောအရာ မရှိပါ။"'' ဤအကြံပြုချက်သည် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်း၏ ရေးသားပြောဆိုပုံ သဘောထားကြောင့် အဲလိဇဘက်မှာ အလွန်ကျေနပ်နှစ်သက်ခဲ့ပြီး သူမက ပြန်လည်တုံ့ပြန်ခဲ့သည် - ''"ထို့ကြောင့် သင်၏ နောက်ဆုံးစာများကို ကျွန်ုပ်အနေဖြင့် အလွန်နှစ်သက်လက်ခံမိသည့်အတွက် ကျေးဇူးတင်စကား ပြောကြားရန် မပျက်ကွက်ကြောင်း သင် သံသယရှိလိမ့်မည်မဟုတ်ဟု ယုံကြည်ပါသည်၊ ၎င်းစာများအတွက် သင့်အား ကျေးဇူးတင်ကြောင်း လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ ဖော်ပြအပ်ပါသည်"‌'' ဟု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဂျေ အီး နီးလ် ၏ သုံးသပ်ချက်အရ၊ အဲလိဇဘက်သည် ဂျိမ်းထံသို့ သူမ၏ ဆန္ဒများကို ဗြောင်ကျကျ ထုတ်ဖော်မပြောခဲ့သော်လည်း '''"ဝှက်ဖုံးထားသော်လည်း ငြင်းပယ်၍မရနိုင်လောက်အောင် ထင်ရှားလှသော စကားစုများ"''' ဖြင့် အသိပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။ ဘုရင်မကြီး၏ ကျန်းမာရေးသည် ၁၆၀၂ ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီအထိ ကောင်းမွန်နေခဲ့သော်လည်း၊ ထိုအချိန်မှစ၍ သူမ၏ ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွေများ ဆက်တိုက် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ခြင်းကြောင့် သူမအား ပြင်းထန်သော စိတ်ကျရောဂါ ထဲသို့ ကျဆင်းသွားစေခဲ့သည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သူမ၏ ဝမ်းကွဲညီမလည်းဖြစ်၊ ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွေလည်းဖြစ်သည့် လေဒီ ကနိုးလစ် ၏ တူမတော်စပ်သူ နော့တင်ဂမ် နယ်စားကတော် ကတ်သရင်း ကာရီ ကွယ်လွန်သွားခြင်းက သူမအတွက် အထူးသဖြင့် ကြီးမားသော စိတ်ဒဏ်ရာ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ မတ်လတွင် အဲလိဇဘက်သည် ဖျားနာခဲ့ပြီး "မပြေပျောက်နိုင်ဘဲ အမြစ်တွယ်နေသော စိတ်မချမ်းမြေ့မှု " ကို ခံစားခဲ့ရကာ၊ ထိုင်ခုံဖုံ (ပေါ်တွင် တစ်ခါတရံ နာရီပေါင်းများစွာကြာအောင် မလှုပ်မယှက်ဘဲ ထိုင်နေခဲ့သည်။ ရောဘတ် ဆာဆီလ် က သူမအား အိပ်ရာထဲသို့ ဝင်ရောက်နားနေရန် ပြောကြားခဲ့သည့်အခါ သူမက ဒေါသတကြီးဖြင့် ''"ရမည် ဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာ ဘုရင်တွေကို သုံးရမယ့် စကားလုံးမဟုတ်ဘူး၊ လူပုလေး"'' ဟု ငေါက်ငမ်းခဲ့သည်။ '''သူမသည် ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့''' နံနက်အစောပိုင်း ၂ နာရီနှင့် ၃ နာရီကြားတွင် '''အသက် ၆၉ နှစ် အရွယ်၌''' ရစ်ခ်ျမွန် နန်းတော်) တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ နာရီအနည်းငယ်အကြာတွင် ဆီစီလ် နှင့် ကောင်စီအဖွဲ့သည် ၎င်းတို့၏ စီမံကိန်းများကို စတင်အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ကြပြီး ဂျိမ်း အား အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်အဖြစ် လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့ကြသည်။ ၁၇၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း အင်္ဂလိပ်ပြက္ခဒိန် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများအပြီးတွင် အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်သည့်နှစ်ကို ၁၆၀၃ ခုနှစ်အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခြင်းမှာ စံနှုန်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း၊ ထိုခေတ်ကာလက အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် နှစ်သစ်ကူးနေ့ကို အပျိုစင်နေ့ ဟု အများသိကြသည့် မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် အဲလိဇဘက်သည် ပြက္ခဒိန်ဟောင်းအရ ၁၆၀၂ ခုနှစ်၏ နောက်ဆုံးနေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ် ကမ္ဘာ့အသုံးအနှုန်းများတွင်မူ ရက်စွဲနှင့် လကို ပြက္ခဒိန်ဟောင်းစနစ်အတိုင်း သုံးစွဲပြီး၊ ခုနှစ်ကိုမူ ပြက္ခဒိန်သစ်စနစ်အတိုင်း အသုံးပြုရန် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ အဲလိဇဘက်၏ ခေါင်းတလားကို ညအချိန်တွင် မီးရှူးတိုင်များ ထွန်းညှိထားသည့် လှေတစ်စင်းပေါ်တင်'''ကာ''' မြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဝှိုက်ဟောလ် သို့ သယ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ဧပြီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်သော သူမ၏ ဈာပနအခမ်းအနား၌ ခေါင်းတလားကို ကတ္တီပါအမည်းရောင် ဆင်ယင်ထားသည့် မြင်းလေးစင်းဆွဲသော နိဗ္ဗာန်ယာဉ်ဖြင့် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားကျောင်းသို့ ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။ သမိုင်းမှတ်တမ်းပြုစုသူ ဂျွန် စတောင်း ၏ အဆိုအရ -<blockquote>'''"ဝက်စ်မင်စတာရှိ လမ်းမများ၊ အိမ်များ၊ ပြတင်းပေါက်များ၊ အမိုးများနှင့် ရေနုတ်မြောင်းများပေါ်တွင် ဈာပနအခမ်းအနားကို လာရောက်ကြည့်ရှုကြသည့် လူတန်းစားပေါင်းစုံ၊ လူအုပ်ကြီးဖြင့် ပြည့်နှက်နေခဲ့သည်။ ခေါင်းတလားပေါ်တွင် တင်ထားသည့် ဘုရင်မကြီး၏ ရုပ်တုကို ပြည်သူများ မြင်တွေ့လိုက်ရချိန်၌ လူတို့၏ မှတ်ဉာဏ် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မည်သည့်အခါမျှ မမြင်ဖူး၊ မကြားဖူးလောက်အောင် တစ်ခဲနက် သက်ပြင်းချသံများ၊ ညည်းတွားသံများနှင့် ငိုကြွေးသံများ တစ်ပြည်လုံး ဖုံးလွှမ်းသွားခဲ့သည်။"'''</blockquote>အဲလိဇဘက်ကို ဝက်စ်မင်စတာ အက်ဘေးရှိ သူမ၏ အဖိုးဖြစ်သူ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ ဂူဗိမာန်အတွင်း၌ သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ ၁၆၀၆ ခုနှစ်တွင် သူမ၏ ခေါင်းတလားကို ဘုရင် ဂျိမ်း ၁ က တည်ဆောက်ခဲ့သော အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အအုံအသစ်အောက်ရှိ ဂူဗိမာန်တစ်ခုသို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ အစ်မဖြစ်သူ မေရီ ၁ (Mary I) ၏ ခေါင်းတလား အပေါ်တည့်တည့်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ အုတ်ဂူပေါ်တွင် လက်တင်ဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသော ''"Regno consortes & urna, hic obdormimus Elizabetha et Maria sorores, in spe resurrectionis"'' ဟူသည့် စာတန်းကို ဘာသာပြန်ဆိုရလျှင် '''"ထီးနန်းတွင်လည်းကောင်း၊ အုတ်ဂူတွင်လည်းကောင်း အတူတကွ ရှိခဲ့ကြသည့် ညီအစ်မများ ဖြစ်ကြသော အဲလိဇဘက်နှင့် မေရီတို့သည် ရှင်ပြန်ထမြောက်မည့် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် ဤနေရာတွင် အိပ်စက် အနားယူနေကြသည်"''' ဟု ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းဝင် အမွေအနှစ် == အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သူမ၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူအများအပြားက ဝမ်းနည်းပူဆွေးခဲ့ကြသော်လည်း၊ အချို့သူများမှာမူ စိတ်သက်သာရာ ရခဲ့ကြသည်။ ဘုရင် ဂျိမ်းစ် အပေါ် ထားရှိခဲ့သော မျှော်လင့်ချက်များသည် အစပိုင်းတွင် မြင့်မားခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်း၌ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ၁၆၂၀ ပြည့်လွန်နှစ်များသို့ ရောက်သောအခါ အဲလိဇဘက်အား အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုသည့် အလေ့အထမှာ လွမ်းဆွတ်တမ်းတမှုများနှင့်အတူ ပြန်လည်ဦးမော့လာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကို ပရိုတက်စတင့် လှုပ်ရှားမှု၏ သူရဲကောင်းမတစ်ဦးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ရွှေဝါရောင်ခေတ် ကို စိုးစံခဲ့သည့် အုပ်ချုပ်သူအဖြစ်လည်းကောင်း ချီးကျူးခဲ့ကြသည်။ တစ်ဖက်တွင်မူ ဂျိမ်းစ်ကို ကက်သလစ်အပေါ် စာနာသူ၊ ခြစားနေသော နန်းတွင်းကို ဦးဆောင်နေသူအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြားမှုများ၊ စစ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းများ ရှိနေသည့်ကြားမှ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ နန်းသက်နှောင်းပိုင်းတွင် ပုံဖော်ထုဆစ်ခဲ့သော မဟာအောင်ပွဲခံ ပုံရိပ်ကို လူအများက အပေါ်ယံအတိုင်း အရှိအတိုင်း လက်ခံခဲ့ကြသဖြင့် သူမ၏ ကျော်ကြားမှုမှာ ပိုမိုကြီးထွားလာခဲ့သည်။ ဂလော့စတာမှ ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး ဂေါ့ဒ်ဖရေး ဂွတ်ဒ်မန်း က '''''"ကျွန်ုပ်တို့ စကော့တလန်အစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်မှုကို မြည်းစမ်းခဲ့ရချိန်တွင် ဘုရင်မကြီးသည် ပြန်လည်ရှင်သန်လာသကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ ထိုအချိန်တွင် သူမ၏ မှတ်ဉာဏ် သမိုင်းကြောင်းကို ပိုမို၍ ကြီးကျယ်အောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်"''''' ဟု ပြန်လည်အောက်မေ့ သတိရခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ နန်းစံခေတ်ကို ထီးနန်း၊ အသင်းတော်နှင့် လွှတ်တော်တို့သည် အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ မျှခြေတစ်ခုဖြင့် အတူတကွ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ခေတ်ကာလတစ်ခုအဖြစ် စံပြပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ ၁၇ ရာစုအစောပိုင်းက ပရိုတက်စတင့် အမွှမ်းတင်သူများ ပုံဖော်ခဲ့သည့် အဲလိဇဘက်၏ ရုပ်ပုံလွှာသည် ရေရှည်တည်တံ့ပြီး ဩဇာညောင်းကြောင်း သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်သည် ပြည်ပကျူးကျော်မည့် အန္တရာယ်နှင့် တဖန်ပြန်လည် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော နပိုလီယန်စစ်ပွဲများကာလအတွင်း၌လည်း သူမ၏ အမှတ်တရ သမိုင်းကြောင်းမှာ ပြန်လည်နိုးထလာခဲ့သည်။ ဝိတိုရိယခေတ် တွင် အဲလိဇဘက်ခေတ် ဒဏ္ဍာရီကို ထိုခေတ်၏ အင်ပါယာဝါဒ နယ်ချဲ့အယူအဆနှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ပြောင်းလဲအသုံးပြုခဲ့ကြပြီး၊ ၂၀ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင်မူ အဲလိဇဘက်သည် ပြည်ပခြိမ်းခြောက်မှုကို အမျိုးသားရေးအရ တွန်းလှန်သည့် ရိုမန်းတစ်ဆန်သော သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုခေတ်ကာလမှ ဂျေ အီး နီးလ် (၁၉၃၄) နှင့် အေ အယ်လ် ရောက်စ် (၁၉၅၀) ကဲ့သို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက အဲလိဇဘက်၏ နန်းသက်ကို တိုးတက်ထွန်းကားသော ရွှေဝါရောင်ခေတ်တစ်ခုအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့ကြသည်။ နီးလ်နှင့် ရောက်စ်တို့သည် ဘုရင်မကြီး၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးကိုပါ စံပြအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည် - သူမသည် အရာရာကို အမြဲတမ်း မှန်ကန်စွာ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ မနှစ်မြို့ဖွယ်ကောင်းသော စရိုက်လက္ခဏာများကိုမူ လျစ်လျူရှုခဲ့ကြ သို့မဟုတ် စိတ်ဖိစီးမှုကြောင့် ဖြစ်ရသည်ဟု အကြောင်းပြခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ခေတ်သစ် သမိုင်းပညာရှင်များကမူ အဲလိဇဘက်အပေါ် ပိုမိုရှုပ်ထွေးသော အမြင်ဖြင့် ကြည့်မြင်ခဲ့ကြသည်။ သူမ၏ နန်းသက်သည် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းနှင့် ၁၅၈၇ နှင့် ၁၅၉၆ ခုနှစ်များတွင် ကာဒစ်ဇ် ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သကဲ့သို့ စပိန်တို့အပေါ် ရေကြောင်းတိုက်ပွဲများ အောင်မြင်ခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ကျော်ကြားသော်လည်း၊ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက ကုန်းတွင်းနှင့် ပင်လယ်ပြင်ရှိ စစ်ရေးဆိုင်ရာ ရှုံးနိမ့်မှုများကို ထောက်ပြကြသည်။ အိုင်ယာလန်တွင် အဲလိဇဘက်၏ စစ်တပ်များသည် နောက်ဆုံး၌ အောင်ပွဲခံနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းတို့၏ ရက်စက်လှသော နည်းဗျူဟာများသည် သူမ၏ မှတ်တမ်းကို အမည်းစက် ထင်ကျန်စေခဲ့သည်။ စပိန်နှင့် ဟက်ဘ်စဘတ်မင်းဆက်ကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်သည့် ပရိုတက်စတင့်နိုင်ငံများ၏ ရဲစွမ်းသတ္တိရှိသော ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူတစ်ဦးအဖြစ် မြင်မည့်အစား၊ သူမ၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒများတွင် အလွန်အမင်း သတိကြီးသူတစ်ဦးအဖြစ်သာ ပိုမိုသတ်မှတ်ကြသည်။ သူမသည် ပြည်ပရှိ ပရိုတက်စတင့်များထံသို့ အကန့်အသတ်ရှိသော အကူအညီများကိုသာ ပေးအပ်ခဲ့ပြီး၊ ပြည်ပတွင် ထိရောက်သော စွမ်းဆောင်ရည်ပြနိုင်ရန် သူမ၏ စစ်သေနာပတိများအား ရန်ပုံငွေများ ထောက်ပံ့ပေးရန် ပျက်ကွက်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် အမျိုးသားရေး လက္ခဏာတစ်ရပ်ကို ပုံဖော်ထုဆစ်ရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေခဲ့ပြီး ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သော အင်္ဂလန်အသင်းတော်ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် သူမအား ပရိုတက်စတင့် သူရဲကောင်းမအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့ကြသူများသည် အင်္ဂလန်အသင်းတော်အတွင်းမှ ကက်သလစ်အယူအဆ နောက်ခံရှိသော ကျင့်ထုံးအားလုံးကို ပယ်ဖျက်ရန် သူမ ငြင်းဆန်ခဲ့ခြင်းကိုမူ လျစ်လျူရှုခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းပညာရှင်များက ထောက်ပြသည်မှာ သူမ၏ ခေတ်ကာလတွင် တင်းကျပ်သော ပရိုတက်စတင့်များက ၁၅၅၉ ခုနှစ် ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှုနှင့် ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု ညီညွတ်မျှတရေး ဥပဒေများကို အပေးအယူလုပ်မှုတစ်ခု (သို့မဟုတ် လျှော့ပေါ့မှုတစ်ခု) အဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ အမှန်စင်စစ်အားဖြင့် အဲလိဇဘက်သည် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုဆိုသည်မှာ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်တစ်ခုသာဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ပြီး၊ ဖရန်စစ် ဘေကွန် တင်စားပြောဆိုခဲ့သကဲ့သို့ ''"လူသားတို့၏ နှလုံးသားများနှင့် လျှို့ဝှက်သော အတွေးအခေါ်များကို ပြတင်းပေါက်ဖွင့်၍ လှန်လှောကြည့်ရှုရန်"'' မလိုလားခဲ့ပေ။ အဲလိဇဘက်သည် ကာကွယ်ရေးစစ် အသွင်ဆောင်သော နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒကို အများအားဖြင့် ကျင့်သုံးခဲ့သော်လည်း၊ သူမ၏ နန်းသက်သည် ပြည်ပတွင် အင်္ဂလန်၏ အဆင့်အတန်းကို မြင့်မားစေခဲ့သည်။ ''"သူမသည် အမျိုးသမီးတစ်ဦးမျှသာ ဖြစ်သည်၊ ကျွန်းတစ်ကျွန်း၏ ထက်ဝက်ကိုသာ စိုးစံသည့် သခင်မ ဖြစ်သည်၊ သို့သော်ငြားလည်း သူမသည် မိမိကိုယ်ကို စပိန်၊ ပြင်သစ်၊ အင်ပါယာနှင့် လူတိုင်းက ကြောက်ရွံ့ရအောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်"'' ဟု ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး စစ်တပ်စ် ၅ က အံ့သြချီးကျူးခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်၏ လက်အောက်တွင် ခရစ်ယာန်ကမ္ဘာကြီး အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ကွဲပြားသွားချိန်၌ နိုင်ငံတော်သည် ကိုယ်ပိုင်ယုံကြည်မှုအသစ်နှင့် အချုပ်အခြာအာဏာဆိုင်ရာ ခံယူချက်အသစ်ကို ရရှိခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် မင်းတစ်ပါးအနေဖြင့် ပြည်သူလူထု၏ သဘောတူညီမှု ဖြင့်သာ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရသည်ဟူသောအချက်ကို ပထမဆုံး အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည့် တူဒါမင်းဆက် ဘုရင်မ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သူမသည် လွှတ်တော်၊ ထို့ပြင် သူမအား အမှန်တရားကို ပြောဝံ့ပြီး ယုံကြည်စိတ်ချရသည့် အကြံပေးများနှင့်သာ အမြဲတမ်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည် - ယင်းသည် သူမ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသည့် စတူးဝပ်မင်းဆက် ဘုရင်များ မလိုက်နာနိုင်ခဲ့သော အုပ်ချုပ်ရေး ပုံစံမျိုး ဖြစ်သည်။ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက သူမကို ကံကောင်းသူတစ်ဦးဟု ခေါ်ဆိုကြသော်လည်း၊ သူမကိုယ်တိုင်ကမူ ဘုရားသခင်က သူမအား စောင့်ရှောက်နေသည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။ မိမိကိုယ်ကို '''"အင်္ဂလိပ်စစ်စစ်"''' ဖြစ်ရခြင်းကို ဂုဏ်ယူလျက်၊ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အုပ်ချုပ်မှု အောင်မြင်ရန်အတွက် ဘုရားသခင်အပေါ်၌လည်းကောင်း၊ ရိုးသားသော အကြံဉာဏ်များအပေါ်၌လည်းကောင်း၊ သူမ၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူများ၏ ချစ်ခြင်းမေတ္တာအပေါ်၌လည်းကောင်း ယုံကြည်အားကိုးခဲ့သည်။ ဆုတောင်းစာတစ်စောင်တွင် သူမက ဘုရားသခင်ထံ ဤသို့ ကျေးဇူးတော် ချီးမွမ်းခဲ့သည် -<blockquote>'''"[ကျွန်ုပ်၏ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ] ဘုရင်များနှင့် နိုင်ငံအားလုံးနီးပါးတွင် ပြင်းထန်သော နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုများနှင့်အတူ စစ်ပွဲများနှင့် ပုန်ကန်မှုများကြောင့် သောကရောက်နေကြရချိန်၌၊ ကျွန်ုပ်၏ နန်းစံသက်သည် ငြိမ်းချမ်းခဲ့ပြီး ကျွန်ုပ်၏ တိုင်းနိုင်ငံသည် ကိုယ်တော်၏ ဒုက္ခရောက်နေသော အသင်းတော်အတွက် ခိုလှုံရာ ဖြစ်ခဲ့ရပါသည်၊ ကျွန်ုပ်၏ ပြည်သူများ၏ ချစ်ခြင်းမေတ္တာသည်လည်း ခိုင်မာထင်ရှားခဲ့ပြီး ကျွန်ုပ်၏ ရန်သူများ၏ ကြံစည်မှုမှန်သမျှမှာလည်း ပျက်ပြားခဲ့ရပါပြီ'''။"</blockquote>'''ရည်ရွယ်ချက်၊ သမိုင်းကြောင်းစိတ်ဝင်စားသူများ၊ youtube တွင် သမိုင်းကြောင်းပြောကြသူများအတွက် ပထမမြောက်အဲလိဇဘက် ဘုရင်မကြီးနှင့် တူဒါမင်းဆက်များကို ဆက်လက်ပုံဖော်ရေးသားပေးရခြင်းသာဖြစ်ပါသည်။ မူရင်းပုံဖော်ရေးသားသူ၏ စာများ၊ content များ၊ template များအား ထပ်မံဖြည့်စွက်ဖော်ပြလိုက်ခြင်းသာဖြစ်ပါသည်။ ဘာသာပြန်ဆိုသည့်အခါ မြန်မာမှုပြုရသည့်အတွက် အချို့စာလုံးများ အင်္ဂလိပ်အသံထွက်နှင့် မတူပါက နားလည်ခွင့်လွှတ်ပေးရန် တောင်းပန်အပ်ပါသည်။ ရေးသားခြင်းအား ဖတ်ရှုပြီး နားလည်လျှင်ပဲ ဘာသာပြန်သူ စိတ်ကျေနပ်ရသည့်ပီတိဖြစ်ရခြင်းသာ။''' ==ကိုးကားချက်များ== {{Reflist}} {{Lifetime|၁၅၃၃|၁၆၀၃|}}https://www.britannica.com/biography/Elizabeth-I https://www.bbc.co.uk/bitesize/articles/zg7d8hv https://www.hrp.org.uk/hampton-court-palace/history-and-stories/elizabeth-i/ https://www.ebsco.com/research-starters/history/elizabeth-i/ https://www.biography.com/royalty/queen-elizabeth-i [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် အမျိုးသမီး ကဗျာဆရာများ]] l3082xfvev3lxtlfow1amuazfv8oxmh 0 50044 1055691 1053494 2026-09-29T05:54:56Z Min Agga Maung 147115 /* */ 1055691 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Pyay Technological University |တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ) = |ဒေသအခေါ်အမည် = PTU |တံဆိပ် = The Logo of Pyay Technological University.jpg |တံဆိပ်စာသား = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား |ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Industrial power flourishes |ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) = |ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ = |အမျိုးအစား = အများသူငါနှင့်ဆိုင်သော |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက် |ပါမောက္ခချုပ် = - |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာအောင်မြင့်အေး |ဝန်ထမ်းဦးရေ = |သင်ပြသူ ဦးရေ = |ဆရာ ဦးရေ = |ဆရာမ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ = |တည်နေရာ = လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ [[ပြည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အကျယ်အဝန်း = ၁၂၃.၃၀ ဧက |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွေ = |အဖွဲ့အစည်း = [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကစားအမည် = |ဝဘ်ဆိုတ် = https://www.ptu.edu.mm/ }} '''ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်''' ({{lang-en|Pyay Technological University}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ရှေးကျသော နည်းပညာတက္ကသိုလ်သုံးခုဖြစ်သော [[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] တို့တွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်ပိုင်း)]]၊ [[ပြည်မြို့]] မှ (၇) မိုင်အကွာ ပြည်-ပေါက်ခေါင်း ကားလမ်းပေါ်ရှိ လက်ခုပ်ပင်ရွာတွင် တည်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ်လည်း ဖြစ်သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၊ အဆင့်မြင့်သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဦးစီးဌာန လက်အောက်ရှိ တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[Category:Logos of universities in Myanmar]] ===သမိုင်းကြောင်း=== ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၇/၉၈)ဖြင့် ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သင်တန်းအသီးသီးကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၉.၆.၁၉၉၈)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၇၃/၉၈)အရ ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက် နေ့မှစ၍ ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံးတာဝန်ခံ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ဆရာကြီးဒေါက်တာအောင်ကျော်မြတ်က စတင်တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။ <ref>{{cite web| url=http://most.gov.mm/most2mm/PyayTU.do| title=ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်| accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၁၉| Publisher=သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> ===အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ=== အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ Bachelor of Technology (B-tech)နှင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့Bachelor of Engineering (BE) အတွက် သင်ကြားနေသောဘာသာရပ်များမှာ # မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ Civil Engineering # အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာ Electronic Engineering # လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ Electrical Power Engineering # စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ Mechanical Engineering # ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ Computer Engineering and Information Technology ===ကျောင်းသားများ=== ၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၇ အထိ A.G.T.I ဒီပလိုမာရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Diploma of A.G.T.I (1997 to 2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MP ''' !width="50"|'''MT/CNC''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''PE''' !width="50"|'''Total''' |- |1997,April |3 |6 | | | | | | |9 |- |1997,Dec |139 |102 |102 | | | | | |343 |- |1998 |101 |82 |94 | | | | | |277 |- |1999 |103 |88 |86 | | | | | |277 |- |2000,March |165 |68 |95 | | | | | |328 |- |2000,Nov |173 |86 |123 | | | | | |382 |- | 2002,Jan |123 |162 |145 | | | | | |430 |- |2002,Dec |26 |18 |17 | | | | | |61 |- | 2003,Aug |34 |42 |39 |39 |10 |45 |25 | |234 |- | 2003,Dec |50 |42 |32 |18 |4 |24 | 13 | |183 |- | 2004,No |19 |52 |57 |58 |26 |25 | 22 | |259 |- | 2005,Oct |55 |94 |116 |71 |50 |54 |29 | |469 |- |2006,Sep |63 |70 |70 |73 |48 |42 | 34 | 15 |415 |- | 2007,Nov |67 |47 |53 |30 |20 |29 | 24 | 7 |277 |- |} ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၇ အထိ B.Tech / B.E ဘွဲ့ရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Graduate of B.Tech/B.E (2002-2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MECH ''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''Total''' |- | 2002,Dec(B.Tech) |245 |57 |76 |61 | | |349 |- |2004,Feb(B.Tech) |61 |81 |59 |3 | | | 31 |- |2004,Dec(B.Tech) |8 |10 |13 | | | | 31 |- | 2004,(B.E) |66 |22 |38 |23 | | | 149 |- | 2005,(B.Tech) |32 |15 |31 |25 |34 |16 | 153 |- | 2005,Jan(B.E) |69 |51 |49 |6 | | | 175 |- | 2005,Nov(B.E) |9 |26 |18 | | | | 53 |- | 2006,(B.Tech) |35 |48 |39 |31 |15 |12 | 180 |- | 2006,(B.E) |34 |15 |33 |23 |34 |15 |154 |- |2007,(B.Tech) |59 |43 |38 |58 |34 |17 |249 |- | 2007,(B.E) |31 |44 |27 |27 |11 |9 |149 |- |Total |649 |412 |421 |257 |128 |69 |1936 |- |} == ဓာတ်ပုံများ == <gallery> File:Pyay Technological University,Convo.jpg|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ </gallery> ===ကျမ်းကိုး=== {{reflist}} #http://www.most.gov.mm/ptu/index.php{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001221517/http://www.most.gov.mm/ptu/index.php |date=1 October 2013 }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] 8c96yxd2nyn3d3ubkpo787w3mo85kar 1055692 1055691 2026-09-29T05:55:45Z Min Agga Maung 147115 /* */ 1055692 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Pyay Technological University |တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ) = |ဒေသအခေါ်အမည် = PTU |တံဆိပ် = The Logo of Pyay Technological University.jpg |တံဆိပ်စာသား = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား |ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Industrial power flourishes |ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) = |ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ = |အမျိုးအစား = အများသူငါနှင့်ဆိုင်သော |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက် |ပါမောက္ခချုပ် = - |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာအောင်မြင့်အေး |ဝန်ထမ်းဦးရေ = |သင်ပြသူ ဦးရေ = |ဆရာ ဦးရေ = |ဆရာမ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ = |တည်နေရာ = လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ [[ပြည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အကျယ်အဝန်း = ၁၂၃.၃၀ ဧက |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွေ = |အဖွဲ့အစည်း = [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကစားအမည် = |ဝဘ်ဆိုတ် = https://www.ptu.edu.mm/ }} '''ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်''' ({{lang-en|Pyay Technological University}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ရှေးကျသော နည်းပညာတက္ကသိုလ်သုံးခုဖြစ်သော [[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] တို့တွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်ပိုင်း)]]၊ [[ပြည်မြို့]] မှ (၇) မိုင်အကွာ ပြည်-ပေါက်ခေါင်း ကားလမ်းပေါ်ရှိ လက်ခုပ်ပင်ရွာတွင် တည်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ်လည်း ဖြစ်သည်။ [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]]၊ အဆင့်မြင့်သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဦးစီးဌာန လက်အောက်ရှိ တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[Category:Logos of universities in Myanmar]] ===သမိုင်းကြောင်း=== ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၇/၉၈)ဖြင့် ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သင်တန်းအသီးသီးကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၉.၆.၁၉၉၈)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၇၃/၉၈)အရ ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက် နေ့မှစ၍ ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံးတာဝန်ခံ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ဆရာကြီးဒေါက်တာအောင်ကျော်မြတ်က စတင်တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။ <ref>{{cite web| url=http://most.gov.mm/most2mm/PyayTU.do| title=ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်| accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၁၉| Publisher=သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> ===အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ=== အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ Bachelor of Technology (B-tech)နှင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့Bachelor of Engineering (BE) အတွက် သင်ကြားနေသောဘာသာရပ်များမှာ # မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ Civil Engineering # အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာ Electronic Engineering # လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ Electrical Power Engineering # စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ Mechanical Engineering # ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ Computer Engineering and Information Technology ===ကျောင်းသားများ=== ၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၇ အထိ A.G.T.I ဒီပလိုမာရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Diploma of A.G.T.I (1997 to 2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MP ''' !width="50"|'''MT/CNC''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''PE''' !width="50"|'''Total''' |- |1997,April |3 |6 | | | | | | |9 |- |1997,Dec |139 |102 |102 | | | | | |343 |- |1998 |101 |82 |94 | | | | | |277 |- |1999 |103 |88 |86 | | | | | |277 |- |2000,March |165 |68 |95 | | | | | |328 |- |2000,Nov |173 |86 |123 | | | | | |382 |- | 2002,Jan |123 |162 |145 | | | | | |430 |- |2002,Dec |26 |18 |17 | | | | | |61 |- | 2003,Aug |34 |42 |39 |39 |10 |45 |25 | |234 |- | 2003,Dec |50 |42 |32 |18 |4 |24 | 13 | |183 |- | 2004,No |19 |52 |57 |58 |26 |25 | 22 | |259 |- | 2005,Oct |55 |94 |116 |71 |50 |54 |29 | |469 |- |2006,Sep |63 |70 |70 |73 |48 |42 | 34 | 15 |415 |- | 2007,Nov |67 |47 |53 |30 |20 |29 | 24 | 7 |277 |- |} ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၇ အထိ B.Tech / B.E ဘွဲ့ရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Graduate of B.Tech/B.E (2002-2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MECH ''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''Total''' |- | 2002,Dec(B.Tech) |245 |57 |76 |61 | | |349 |- |2004,Feb(B.Tech) |61 |81 |59 |3 | | | 31 |- |2004,Dec(B.Tech) |8 |10 |13 | | | | 31 |- | 2004,(B.E) |66 |22 |38 |23 | | | 149 |- | 2005,(B.Tech) |32 |15 |31 |25 |34 |16 | 153 |- | 2005,Jan(B.E) |69 |51 |49 |6 | | | 175 |- | 2005,Nov(B.E) |9 |26 |18 | | | | 53 |- | 2006,(B.Tech) |35 |48 |39 |31 |15 |12 | 180 |- | 2006,(B.E) |34 |15 |33 |23 |34 |15 |154 |- |2007,(B.Tech) |59 |43 |38 |58 |34 |17 |249 |- | 2007,(B.E) |31 |44 |27 |27 |11 |9 |149 |- |Total |649 |412 |421 |257 |128 |69 |1936 |- |} == ဓာတ်ပုံများ == <gallery> File:Pyay Technological University,Convo.jpg|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ </gallery> ===ကျမ်းကိုး=== {{reflist}} #http://www.most.gov.mm/ptu/index.php{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001221517/http://www.most.gov.mm/ptu/index.php |date=1 October 2013 }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] jf0hdlgqosfa651rcip33s3sm1vzwd1 1055693 1055692 2026-09-29T06:00:15Z Min Agga Maung 147115 /* */ 1055693 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |အမည် = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Pyay Technological University |တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ) = |ဒေသအခေါ်အမည် = PTU |တံဆိပ် = The Logo of Pyay Technological University.jpg |တံဆိပ်စာသား = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား |ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Industrial power flourishes |ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) = |ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ = |အမျိုးအစား = အများသူငါနှင့်ဆိုင်သော |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက် |ပါမောက္ခချုပ် = - |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာအောင်မြင့်အေး |ဝန်ထမ်းဦးရေ = |သင်ပြသူ ဦးရေ = |ဆရာ ဦးရေ = |ဆရာမ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ = |တည်နေရာ = လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ [[ပြည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အကျယ်အဝန်း = ၁၂၃.၃၀ ဧက |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွေ = |အဖွဲ့အစည်း = [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကစားအမည် = |ဝဘ်ဆိုတ် = https://www.ptu.edu.mm/ }} ===သမိုင်းကြောင်း=== ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၇/၉၈)ဖြင့် ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သင်တန်းအသီးသီးကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၉.၆.၁၉၉၈)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၇၃/၉၈)အရ ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက် နေ့မှစ၍ ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံးတာဝန်ခံ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ဆရာကြီးဒေါက်တာအောင်ကျော်မြတ်က စတင်တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။ <ref>{{cite web| url=http://most.gov.mm/most2mm/PyayTU.do| title=ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်| accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၁၉| Publisher=သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> ===အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ=== အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ Bachelor of Technology (B-tech)နှင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့Bachelor of Engineering (BE) အတွက် သင်ကြားနေသောဘာသာရပ်များမှာ # မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ Civil Engineering # အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာ Electronic Engineering # လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ Electrical Power Engineering # စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ Mechanical Engineering # ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ Computer Engineering and Information Technology ===ကျောင်းသားများ=== ၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၇ အထိ A.G.T.I ဒီပလိုမာရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Diploma of A.G.T.I (1997 to 2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MP ''' !width="50"|'''MT/CNC''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''PE''' !width="50"|'''Total''' |- |1997,April |3 |6 | | | | | | |9 |- |1997,Dec |139 |102 |102 | | | | | |343 |- |1998 |101 |82 |94 | | | | | |277 |- |1999 |103 |88 |86 | | | | | |277 |- |2000,March |165 |68 |95 | | | | | |328 |- |2000,Nov |173 |86 |123 | | | | | |382 |- | 2002,Jan |123 |162 |145 | | | | | |430 |- |2002,Dec |26 |18 |17 | | | | | |61 |- | 2003,Aug |34 |42 |39 |39 |10 |45 |25 | |234 |- | 2003,Dec |50 |42 |32 |18 |4 |24 | 13 | |183 |- | 2004,No |19 |52 |57 |58 |26 |25 | 22 | |259 |- | 2005,Oct |55 |94 |116 |71 |50 |54 |29 | |469 |- |2006,Sep |63 |70 |70 |73 |48 |42 | 34 | 15 |415 |- | 2007,Nov |67 |47 |53 |30 |20 |29 | 24 | 7 |277 |- |} ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၇ အထိ B.Tech / B.E ဘွဲ့ရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Graduate of B.Tech/B.E (2002-2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MECH ''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''Total''' |- | 2002,Dec(B.Tech) |245 |57 |76 |61 | | |349 |- |2004,Feb(B.Tech) |61 |81 |59 |3 | | | 31 |- |2004,Dec(B.Tech) |8 |10 |13 | | | | 31 |- | 2004,(B.E) |66 |22 |38 |23 | | | 149 |- | 2005,(B.Tech) |32 |15 |31 |25 |34 |16 | 153 |- | 2005,Jan(B.E) |69 |51 |49 |6 | | | 175 |- | 2005,Nov(B.E) |9 |26 |18 | | | | 53 |- | 2006,(B.Tech) |35 |48 |39 |31 |15 |12 | 180 |- | 2006,(B.E) |34 |15 |33 |23 |34 |15 |154 |- |2007,(B.Tech) |59 |43 |38 |58 |34 |17 |249 |- | 2007,(B.E) |31 |44 |27 |27 |11 |9 |149 |- |Total |649 |412 |421 |257 |128 |69 |1936 |- |} == ဓာတ်ပုံများ == <gallery> File:Pyay Technological University,Convo.jpg|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ </gallery> ===ကျမ်းကိုး=== {{reflist}} #http://www.most.gov.mm/ptu/index.php{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001221517/http://www.most.gov.mm/ptu/index.php |date=1 October 2013 }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] icwvyfj2w8ib9xqu7haqnep4qxxy62s 1055694 1055693 2026-09-29T06:00:40Z Min Agga Maung 147115 /* */ 1055694 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |အမည် = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Pyay Technological University |တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ) = |ဒေသအခေါ်အမည် = PTU |တံဆိပ် = The Logo of Pyay Technological University.jpg |တံဆိပ်စာသား = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား |ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Industrial power flourishes |ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) = |ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ = |အမျိုးအစား = အများသူငါနှင့်ဆိုင်သော |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက် |ပါမောက္ခချုပ် = - |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာအောင်မြင့်အေး |ဝန်ထမ်းဦးရေ = |သင်ပြသူ ဦးရေ = |ဆရာ ဦးရေ = |ဆရာမ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ = |တည်နေရာ = လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ [[ပြည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အကျယ်အဝန်း = ၁၂၃.၃၀ ဧက |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွေ = |အဖွဲ့အစည်း = [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကစားအမည် = |ဝဘ်ဆိုတ် = https://www.ptu.edu.mm/ }} ===သမိုင်းကြောင်း=== ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၇/၉၈)ဖြင့် ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သင်တန်းအသီးသီးကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၉.၆.၁၉၉၈)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၇၃/၉၈)အရ ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက် နေ့မှစ၍ ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံးတာဝန်ခံ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ဆရာကြီးဒေါက်တာအောင်ကျော်မြတ်က စတင်တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။ <ref>{{cite web| url=http://most.gov.mm/most2mm/PyayTU.do| title=ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်| accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၁၉| Publisher=သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> ===အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ=== အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ Bachelor of Technology (B-tech)နှင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့Bachelor of Engineering (BE) အတွက် သင်ကြားနေသောဘာသာရပ်များမှာ # မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ Civil Engineering # အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာ Electronic Engineering # လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ Electrical Power Engineering # စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ Mechanical Engineering # ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ Computer Engineering and Information Technology ===ကျောင်းသားများ=== ၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၇ အထိ A.G.T.I ဒီပလိုမာရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Diploma of A.G.T.I (1997 to 2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MP ''' !width="50"|'''MT/CNC''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''PE''' !width="50"|'''Total''' |- |1997,April |3 |6 | | | | | | |9 |- |1997,Dec |139 |102 |102 | | | | | |343 |- |1998 |101 |82 |94 | | | | | |277 |- |1999 |103 |88 |86 | | | | | |277 |- |2000,March |165 |68 |95 | | | | | |328 |- |2000,Nov |173 |86 |123 | | | | | |382 |- | 2002,Jan |123 |162 |145 | | | | | |430 |- |2002,Dec |26 |18 |17 | | | | | |61 |- | 2003,Aug |34 |42 |39 |39 |10 |45 |25 | |234 |- | 2003,Dec |50 |42 |32 |18 |4 |24 | 13 | |183 |- | 2004,No |19 |52 |57 |58 |26 |25 | 22 | |259 |- | 2005,Oct |55 |94 |116 |71 |50 |54 |29 | |469 |- |2006,Sep |63 |70 |70 |73 |48 |42 | 34 | 15 |415 |- | 2007,Nov |67 |47 |53 |30 |20 |29 | 24 | 7 |277 |- |} ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၇ အထိ B.Tech / B.E ဘွဲ့ရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Graduate of B.Tech/B.E (2002-2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MECH ''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''Total''' |- | 2002,Dec(B.Tech) |245 |57 |76 |61 | | |349 |- |2004,Feb(B.Tech) |61 |81 |59 |3 | | | 31 |- |2004,Dec(B.Tech) |8 |10 |13 | | | | 31 |- | 2004,(B.E) |66 |22 |38 |23 | | | 149 |- | 2005,(B.Tech) |32 |15 |31 |25 |34 |16 | 153 |- | 2005,Jan(B.E) |69 |51 |49 |6 | | | 175 |- | 2005,Nov(B.E) |9 |26 |18 | | | | 53 |- | 2006,(B.Tech) |35 |48 |39 |31 |15 |12 | 180 |- | 2006,(B.E) |34 |15 |33 |23 |34 |15 |154 |- |2007,(B.Tech) |59 |43 |38 |58 |34 |17 |249 |- | 2007,(B.E) |31 |44 |27 |27 |11 |9 |149 |- |Total |649 |412 |421 |257 |128 |69 |1936 |- |} == ဓာတ်ပုံများ == <gallery> File:Pyay Technological University,Convo.jpg|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ </gallery> ===ကျမ်းကိုး=== {{reflist}} #http://www.most.gov.mm/ptu/index.php{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001221517/http://www.most.gov.mm/ptu/index.php |date=1 October 2013 }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] 2t36y2oepe31b0tu8rw026vh4itws9y 1055695 1055694 2026-09-29T06:03:29Z Min Agga Maung 147115 /* ဓာတ်ပုံများ */ 1055695 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |အမည် = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Pyay Technological University |တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ) = |ဒေသအခေါ်အမည် = PTU |တံဆိပ် = The Logo of Pyay Technological University.jpg |တံဆိပ်စာသား = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား |ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Industrial power flourishes |ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) = |ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ = |အမျိုးအစား = အများသူငါနှင့်ဆိုင်သော |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက် |ပါမောက္ခချုပ် = - |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာအောင်မြင့်အေး |ဝန်ထမ်းဦးရေ = |သင်ပြသူ ဦးရေ = |ဆရာ ဦးရေ = |ဆရာမ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ = |တည်နေရာ = လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ [[ပြည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အကျယ်အဝန်း = ၁၂၃.၃၀ ဧက |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွေ = |အဖွဲ့အစည်း = [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကစားအမည် = |ဝဘ်ဆိုတ် = https://www.ptu.edu.mm/ }} ===သမိုင်းကြောင်း=== ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၇/၉၈)ဖြင့် ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သင်တန်းအသီးသီးကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၉.၆.၁၉၉၈)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၇၃/၉၈)အရ ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက် နေ့မှစ၍ ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံးတာဝန်ခံ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ဆရာကြီးဒေါက်တာအောင်ကျော်မြတ်က စတင်တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။ <ref>{{cite web| url=http://most.gov.mm/most2mm/PyayTU.do| title=ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်| accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၁၉| Publisher=သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> ===အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ=== အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ Bachelor of Technology (B-tech)နှင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့Bachelor of Engineering (BE) အတွက် သင်ကြားနေသောဘာသာရပ်များမှာ # မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ Civil Engineering # အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာ Electronic Engineering # လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ Electrical Power Engineering # စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ Mechanical Engineering # ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ Computer Engineering and Information Technology ===ကျောင်းသားများ=== ၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၇ အထိ A.G.T.I ဒီပလိုမာရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Diploma of A.G.T.I (1997 to 2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MP ''' !width="50"|'''MT/CNC''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''PE''' !width="50"|'''Total''' |- |1997,April |3 |6 | | | | | | |9 |- |1997,Dec |139 |102 |102 | | | | | |343 |- |1998 |101 |82 |94 | | | | | |277 |- |1999 |103 |88 |86 | | | | | |277 |- |2000,March |165 |68 |95 | | | | | |328 |- |2000,Nov |173 |86 |123 | | | | | |382 |- | 2002,Jan |123 |162 |145 | | | | | |430 |- |2002,Dec |26 |18 |17 | | | | | |61 |- | 2003,Aug |34 |42 |39 |39 |10 |45 |25 | |234 |- | 2003,Dec |50 |42 |32 |18 |4 |24 | 13 | |183 |- | 2004,No |19 |52 |57 |58 |26 |25 | 22 | |259 |- | 2005,Oct |55 |94 |116 |71 |50 |54 |29 | |469 |- |2006,Sep |63 |70 |70 |73 |48 |42 | 34 | 15 |415 |- | 2007,Nov |67 |47 |53 |30 |20 |29 | 24 | 7 |277 |- |} ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၇ အထိ B.Tech / B.E ဘွဲ့ရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Graduate of B.Tech/B.E (2002-2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MECH ''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''Total''' |- | 2002,Dec(B.Tech) |245 |57 |76 |61 | | |349 |- |2004,Feb(B.Tech) |61 |81 |59 |3 | | | 31 |- |2004,Dec(B.Tech) |8 |10 |13 | | | | 31 |- | 2004,(B.E) |66 |22 |38 |23 | | | 149 |- | 2005,(B.Tech) |32 |15 |31 |25 |34 |16 | 153 |- | 2005,Jan(B.E) |69 |51 |49 |6 | | | 175 |- | 2005,Nov(B.E) |9 |26 |18 | | | | 53 |- | 2006,(B.Tech) |35 |48 |39 |31 |15 |12 | 180 |- | 2006,(B.E) |34 |15 |33 |23 |34 |15 |154 |- |2007,(B.Tech) |59 |43 |38 |58 |34 |17 |249 |- | 2007,(B.E) |31 |44 |27 |27 |11 |9 |149 |- |Total |649 |412 |421 |257 |128 |69 |1936 |- |} == ဓာတ်ပုံများ == <gallery> File:Pyay Technological University,Convo.jpg|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ </gallery> == ကျမ်းကိုး == {{reflist}} # http://www.most.gov.mm/ptu/index.php{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001221517/http://www.most.gov.mm/ptu/index.php |date=1 October 2013 }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] 1f2ozsx1ocl8ln7su5omq8euaoc7vmk 1055696 1055695 2026-09-29T06:05:28Z Min Agga Maung 147115 /* ကျမ်းကိုး */ 1055696 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |အမည် = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Pyay Technological University |တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ) = |ဒေသအခေါ်အမည် = PTU |တံဆိပ် = The Logo of Pyay Technological University.jpg |တံဆိပ်စာသား = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား |ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Industrial power flourishes |ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) = |ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ = |အမျိုးအစား = အများသူငါနှင့်ဆိုင်သော |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက် |ပါမောက္ခချုပ် = - |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာအောင်မြင့်အေး |ဝန်ထမ်းဦးရေ = |သင်ပြသူ ဦးရေ = |ဆရာ ဦးရေ = |ဆရာမ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ = |တည်နေရာ = လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ [[ပြည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အကျယ်အဝန်း = ၁၂၃.၃၀ ဧက |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွေ = |အဖွဲ့အစည်း = [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကစားအမည် = |ဝဘ်ဆိုတ် = https://www.ptu.edu.mm/ }} ===သမိုင်းကြောင်း=== ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၇/၉၈)ဖြင့် ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သင်တန်းအသီးသီးကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၉.၆.၁၉၉၈)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၇၃/၉၈)အရ ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက် နေ့မှစ၍ ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံးတာဝန်ခံ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ဆရာကြီးဒေါက်တာအောင်ကျော်မြတ်က စတင်တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။ <ref>{{cite web| url=http://most.gov.mm/most2mm/PyayTU.do| title=ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်| accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၁၉| Publisher=သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> ===အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ=== အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ Bachelor of Technology (B-tech)နှင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့Bachelor of Engineering (BE) အတွက် သင်ကြားနေသောဘာသာရပ်များမှာ # မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ Civil Engineering # အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာ Electronic Engineering # လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ Electrical Power Engineering # စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ Mechanical Engineering # ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ Computer Engineering and Information Technology ===ကျောင်းသားများ=== ၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၇ အထိ A.G.T.I ဒီပလိုမာရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Diploma of A.G.T.I (1997 to 2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MP ''' !width="50"|'''MT/CNC''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''PE''' !width="50"|'''Total''' |- |1997,April |3 |6 | | | | | | |9 |- |1997,Dec |139 |102 |102 | | | | | |343 |- |1998 |101 |82 |94 | | | | | |277 |- |1999 |103 |88 |86 | | | | | |277 |- |2000,March |165 |68 |95 | | | | | |328 |- |2000,Nov |173 |86 |123 | | | | | |382 |- | 2002,Jan |123 |162 |145 | | | | | |430 |- |2002,Dec |26 |18 |17 | | | | | |61 |- | 2003,Aug |34 |42 |39 |39 |10 |45 |25 | |234 |- | 2003,Dec |50 |42 |32 |18 |4 |24 | 13 | |183 |- | 2004,No |19 |52 |57 |58 |26 |25 | 22 | |259 |- | 2005,Oct |55 |94 |116 |71 |50 |54 |29 | |469 |- |2006,Sep |63 |70 |70 |73 |48 |42 | 34 | 15 |415 |- | 2007,Nov |67 |47 |53 |30 |20 |29 | 24 | 7 |277 |- |} ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၇ အထိ B.Tech / B.E ဘွဲ့ရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Graduate of B.Tech/B.E (2002-2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MECH ''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''Total''' |- | 2002,Dec(B.Tech) |245 |57 |76 |61 | | |349 |- |2004,Feb(B.Tech) |61 |81 |59 |3 | | | 31 |- |2004,Dec(B.Tech) |8 |10 |13 | | | | 31 |- | 2004,(B.E) |66 |22 |38 |23 | | | 149 |- | 2005,(B.Tech) |32 |15 |31 |25 |34 |16 | 153 |- | 2005,Jan(B.E) |69 |51 |49 |6 | | | 175 |- | 2005,Nov(B.E) |9 |26 |18 | | | | 53 |- | 2006,(B.Tech) |35 |48 |39 |31 |15 |12 | 180 |- | 2006,(B.E) |34 |15 |33 |23 |34 |15 |154 |- |2007,(B.Tech) |59 |43 |38 |58 |34 |17 |249 |- | 2007,(B.E) |31 |44 |27 |27 |11 |9 |149 |- |Total |649 |412 |421 |257 |128 |69 |1936 |- |} == ဓာတ်ပုံများ == <gallery> File:Pyay Technological University,Convo.jpg|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ </gallery> === ကျမ်းကိုး === {{reflist}} # http://www.most.gov.mm/ptu/index.php{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001221517/http://www.most.gov.mm/ptu/index.php |date=1 October 2013 }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] 6ps0vf4mcdlri4p6h59ps0j53ap1lw6 1055697 1055696 2026-09-29T06:05:48Z Min Agga Maung 147115 1055697 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |အမည် = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Pyay Technological University |တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ) = |ဒေသအခေါ်အမည် = PTU |တံဆိပ် = The Logo of Pyay Technological University.jpg |တံဆိပ်စာသား = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား |ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Industrial power flourishes |ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) = |ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ = |အမျိုးအစား = အများသူငါနှင့်ဆိုင်သော |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက် |ပါမောက္ခချုပ် = - |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာအောင်မြင့်အေး |ဝန်ထမ်းဦးရေ = |သင်ပြသူ ဦးရေ = |ဆရာ ဦးရေ = |ဆရာမ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ = |တည်နေရာ = လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ [[ပြည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အကျယ်အဝန်း = ၁၂၃.၃၀ ဧက |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွေ = |အဖွဲ့အစည်း = [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကစားအမည် = |ဝဘ်ဆိုတ် = https://www.ptu.edu.mm/ }} ===သမိုင်းကြောင်း=== ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၇/၉၈)ဖြင့် ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သင်တန်းအသီးသီးကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၉.၆.၁၉၉၈)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၇၃/၉၈)အရ ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက် နေ့မှစ၍ ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံးတာဝန်ခံ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ဆရာကြီးဒေါက်တာအောင်ကျော်မြတ်က စတင်တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။ <ref>{{cite web| url=http://most.gov.mm/most2mm/PyayTU.do| title=ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်| accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၁၉| Publisher=သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> ===အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ=== အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ Bachelor of Technology (B-tech)နှင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့Bachelor of Engineering (BE) အတွက် သင်ကြားနေသောဘာသာရပ်များမှာ # မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ Civil Engineering # အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာ Electronic Engineering # လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ Electrical Power Engineering # စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ Mechanical Engineering # ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ Computer Engineering and Information Technology ===ကျောင်းသားများ=== ၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၇ အထိ A.G.T.I ဒီပလိုမာရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Diploma of A.G.T.I (1997 to 2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MP ''' !width="50"|'''MT/CNC''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''PE''' !width="50"|'''Total''' |- |1997,April |3 |6 | | | | | | |9 |- |1997,Dec |139 |102 |102 | | | | | |343 |- |1998 |101 |82 |94 | | | | | |277 |- |1999 |103 |88 |86 | | | | | |277 |- |2000,March |165 |68 |95 | | | | | |328 |- |2000,Nov |173 |86 |123 | | | | | |382 |- | 2002,Jan |123 |162 |145 | | | | | |430 |- |2002,Dec |26 |18 |17 | | | | | |61 |- | 2003,Aug |34 |42 |39 |39 |10 |45 |25 | |234 |- | 2003,Dec |50 |42 |32 |18 |4 |24 | 13 | |183 |- | 2004,No |19 |52 |57 |58 |26 |25 | 22 | |259 |- | 2005,Oct |55 |94 |116 |71 |50 |54 |29 | |469 |- |2006,Sep |63 |70 |70 |73 |48 |42 | 34 | 15 |415 |- | 2007,Nov |67 |47 |53 |30 |20 |29 | 24 | 7 |277 |- |} ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၇ အထိ B.Tech / B.E ဘွဲ့ရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Graduate of B.Tech/B.E (2002-2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MECH ''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''Total''' |- | 2002,Dec(B.Tech) |245 |57 |76 |61 | | |349 |- |2004,Feb(B.Tech) |61 |81 |59 |3 | | | 31 |- |2004,Dec(B.Tech) |8 |10 |13 | | | | 31 |- | 2004,(B.E) |66 |22 |38 |23 | | | 149 |- | 2005,(B.Tech) |32 |15 |31 |25 |34 |16 | 153 |- | 2005,Jan(B.E) |69 |51 |49 |6 | | | 175 |- | 2005,Nov(B.E) |9 |26 |18 | | | | 53 |- | 2006,(B.Tech) |35 |48 |39 |31 |15 |12 | 180 |- | 2006,(B.E) |34 |15 |33 |23 |34 |15 |154 |- |2007,(B.Tech) |59 |43 |38 |58 |34 |17 |249 |- | 2007,(B.E) |31 |44 |27 |27 |11 |9 |149 |- |Total |649 |412 |421 |257 |128 |69 |1936 |- |} === ဓာတ်ပုံများ === <gallery> File:Pyay Technological University,Convo.jpg|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ </gallery> === ကျမ်းကိုး === {{reflist}} # http://www.most.gov.mm/ptu/index.php{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001221517/http://www.most.gov.mm/ptu/index.php |date=1 October 2013 }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] a6kao69s2kdk8p7plbyqrof29xg14m8 1055698 1055697 2026-09-29T06:06:28Z Min Agga Maung 147115 /* ကျမ်းကိုး */ 1055698 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |အမည် = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Pyay Technological University |တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ) = |ဒေသအခေါ်အမည် = PTU |တံဆိပ် = The Logo of Pyay Technological University.jpg |တံဆိပ်စာသား = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား |ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Industrial power flourishes |ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) = |ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ = |အမျိုးအစား = အများသူငါနှင့်ဆိုင်သော |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက် |ပါမောက္ခချုပ် = - |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာအောင်မြင့်အေး |ဝန်ထမ်းဦးရေ = |သင်ပြသူ ဦးရေ = |ဆရာ ဦးရေ = |ဆရာမ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ = |တည်နေရာ = လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ [[ပြည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အကျယ်အဝန်း = ၁၂၃.၃၀ ဧက |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွေ = |အဖွဲ့အစည်း = [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကစားအမည် = |ဝဘ်ဆိုတ် = https://www.ptu.edu.mm/ }} ===သမိုင်းကြောင်း=== ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၇/၉၈)ဖြင့် ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သင်တန်းအသီးသီးကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၉.၆.၁၉၉၈)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၇၃/၉၈)အရ ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက် နေ့မှစ၍ ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံးတာဝန်ခံ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ဆရာကြီးဒေါက်တာအောင်ကျော်မြတ်က စတင်တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။ <ref>{{cite web| url=http://most.gov.mm/most2mm/PyayTU.do| title=ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်| accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၁၉| Publisher=သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> ===အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ=== အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ Bachelor of Technology (B-tech)နှင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့Bachelor of Engineering (BE) အတွက် သင်ကြားနေသောဘာသာရပ်များမှာ # မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ Civil Engineering # အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာ Electronic Engineering # လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ Electrical Power Engineering # စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ Mechanical Engineering # ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ Computer Engineering and Information Technology ===ကျောင်းသားများ=== ၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၇ အထိ A.G.T.I ဒီပလိုမာရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Diploma of A.G.T.I (1997 to 2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MP ''' !width="50"|'''MT/CNC''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''PE''' !width="50"|'''Total''' |- |1997,April |3 |6 | | | | | | |9 |- |1997,Dec |139 |102 |102 | | | | | |343 |- |1998 |101 |82 |94 | | | | | |277 |- |1999 |103 |88 |86 | | | | | |277 |- |2000,March |165 |68 |95 | | | | | |328 |- |2000,Nov |173 |86 |123 | | | | | |382 |- | 2002,Jan |123 |162 |145 | | | | | |430 |- |2002,Dec |26 |18 |17 | | | | | |61 |- | 2003,Aug |34 |42 |39 |39 |10 |45 |25 | |234 |- | 2003,Dec |50 |42 |32 |18 |4 |24 | 13 | |183 |- | 2004,No |19 |52 |57 |58 |26 |25 | 22 | |259 |- | 2005,Oct |55 |94 |116 |71 |50 |54 |29 | |469 |- |2006,Sep |63 |70 |70 |73 |48 |42 | 34 | 15 |415 |- | 2007,Nov |67 |47 |53 |30 |20 |29 | 24 | 7 |277 |- |} ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၇ အထိ B.Tech / B.E ဘွဲ့ရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Graduate of B.Tech/B.E (2002-2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MECH ''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''Total''' |- | 2002,Dec(B.Tech) |245 |57 |76 |61 | | |349 |- |2004,Feb(B.Tech) |61 |81 |59 |3 | | | 31 |- |2004,Dec(B.Tech) |8 |10 |13 | | | | 31 |- | 2004,(B.E) |66 |22 |38 |23 | | | 149 |- | 2005,(B.Tech) |32 |15 |31 |25 |34 |16 | 153 |- | 2005,Jan(B.E) |69 |51 |49 |6 | | | 175 |- | 2005,Nov(B.E) |9 |26 |18 | | | | 53 |- | 2006,(B.Tech) |35 |48 |39 |31 |15 |12 | 180 |- | 2006,(B.E) |34 |15 |33 |23 |34 |15 |154 |- |2007,(B.Tech) |59 |43 |38 |58 |34 |17 |249 |- | 2007,(B.E) |31 |44 |27 |27 |11 |9 |149 |- |Total |649 |412 |421 |257 |128 |69 |1936 |- |} === ဓာတ်ပုံများ === <gallery> File:Pyay Technological University,Convo.jpg|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ </gallery> ===ကျမ်းကိုး=== {{reflist}} # http://www.most.gov.mm/ptu/index.php{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001221517/http://www.most.gov.mm/ptu/index.php |date=1 October 2013 }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] lb2fkje3nq7zr150d9icov6hf9y3ou6 1055699 1055698 2026-09-29T06:06:47Z Min Agga Maung 147115 /* ဓာတ်ပုံများ */ 1055699 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |အမည် = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Pyay Technological University |တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ) = |ဒေသအခေါ်အမည် = PTU |တံဆိပ် = The Logo of Pyay Technological University.jpg |တံဆိပ်စာသား = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား |ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Industrial power flourishes |ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) = |ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ = |အမျိုးအစား = အများသူငါနှင့်ဆိုင်သော |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက် |ပါမောက္ခချုပ် = - |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာအောင်မြင့်အေး |ဝန်ထမ်းဦးရေ = |သင်ပြသူ ဦးရေ = |ဆရာ ဦးရေ = |ဆရာမ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ = |တည်နေရာ = လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ [[ပြည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အကျယ်အဝန်း = ၁၂၃.၃၀ ဧက |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွေ = |အဖွဲ့အစည်း = [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကစားအမည် = |ဝဘ်ဆိုတ် = https://www.ptu.edu.mm/ }} ===သမိုင်းကြောင်း=== ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၇/၉၈)ဖြင့် ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သင်တန်းအသီးသီးကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၉.၆.၁၉၉၈)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၇၃/၉၈)အရ ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက် နေ့မှစ၍ ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံးတာဝန်ခံ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ဆရာကြီးဒေါက်တာအောင်ကျော်မြတ်က စတင်တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။ <ref>{{cite web| url=http://most.gov.mm/most2mm/PyayTU.do| title=ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်| accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၁၉| Publisher=သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> ===အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ=== အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ Bachelor of Technology (B-tech)နှင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့Bachelor of Engineering (BE) အတွက် သင်ကြားနေသောဘာသာရပ်များမှာ # မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ Civil Engineering # အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာ Electronic Engineering # လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ Electrical Power Engineering # စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ Mechanical Engineering # ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ Computer Engineering and Information Technology ===ကျောင်းသားများ=== ၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၇ အထိ A.G.T.I ဒီပလိုမာရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Diploma of A.G.T.I (1997 to 2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MP ''' !width="50"|'''MT/CNC''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''PE''' !width="50"|'''Total''' |- |1997,April |3 |6 | | | | | | |9 |- |1997,Dec |139 |102 |102 | | | | | |343 |- |1998 |101 |82 |94 | | | | | |277 |- |1999 |103 |88 |86 | | | | | |277 |- |2000,March |165 |68 |95 | | | | | |328 |- |2000,Nov |173 |86 |123 | | | | | |382 |- | 2002,Jan |123 |162 |145 | | | | | |430 |- |2002,Dec |26 |18 |17 | | | | | |61 |- | 2003,Aug |34 |42 |39 |39 |10 |45 |25 | |234 |- | 2003,Dec |50 |42 |32 |18 |4 |24 | 13 | |183 |- | 2004,No |19 |52 |57 |58 |26 |25 | 22 | |259 |- | 2005,Oct |55 |94 |116 |71 |50 |54 |29 | |469 |- |2006,Sep |63 |70 |70 |73 |48 |42 | 34 | 15 |415 |- | 2007,Nov |67 |47 |53 |30 |20 |29 | 24 | 7 |277 |- |} ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၇ အထိ B.Tech / B.E ဘွဲ့ရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Graduate of B.Tech/B.E (2002-2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MECH ''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''Total''' |- | 2002,Dec(B.Tech) |245 |57 |76 |61 | | |349 |- |2004,Feb(B.Tech) |61 |81 |59 |3 | | | 31 |- |2004,Dec(B.Tech) |8 |10 |13 | | | | 31 |- | 2004,(B.E) |66 |22 |38 |23 | | | 149 |- | 2005,(B.Tech) |32 |15 |31 |25 |34 |16 | 153 |- | 2005,Jan(B.E) |69 |51 |49 |6 | | | 175 |- | 2005,Nov(B.E) |9 |26 |18 | | | | 53 |- | 2006,(B.Tech) |35 |48 |39 |31 |15 |12 | 180 |- | 2006,(B.E) |34 |15 |33 |23 |34 |15 |154 |- |2007,(B.Tech) |59 |43 |38 |58 |34 |17 |249 |- | 2007,(B.E) |31 |44 |27 |27 |11 |9 |149 |- |Total |649 |412 |421 |257 |128 |69 |1936 |- |} ===ဓာတ်ပုံများ=== <gallery> File:Pyay Technological University,Convo.jpg|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ </gallery> ===ကျမ်းကိုး=== {{reflist}} # http://www.most.gov.mm/ptu/index.php{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001221517/http://www.most.gov.mm/ptu/index.php |date=1 October 2013 }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] 8p95grba8klabf52syqhqr35pnfmadq 1055700 1055699 2026-09-29T06:07:34Z Min Agga Maung 147115 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1055700 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |အမည် = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Pyay Technological University |တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ) = |ဒေသအခေါ်အမည် = PTU |တံဆိပ် = The Logo of Pyay Technological University.jpg |တံဆိပ်စာသား = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား |ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Industrial power flourishes |ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) = |ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ = |အမျိုးအစား = အများသူငါနှင့်ဆိုင်သော |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက် |ပါမောက္ခချုပ် = - |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာအောင်မြင့်အေး |ဝန်ထမ်းဦးရေ = |သင်ပြသူ ဦးရေ = |ဆရာ ဦးရေ = |ဆရာမ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ = |တည်နေရာ = လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ [[ပြည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အကျယ်အဝန်း = ၁၂၃.၃၀ ဧက |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွေ = |အဖွဲ့အစည်း = [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကစားအမည် = |ဝဘ်ဆိုတ် = https://www.ptu.edu.mm/ }} == သမိုင်းကြောင်း == ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၇/၉၈)ဖြင့် ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သင်တန်းအသီးသီးကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၉.၆.၁၉၉၈)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၇၃/၉၈)အရ ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက် နေ့မှစ၍ ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံးတာဝန်ခံ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ဆရာကြီးဒေါက်တာအောင်ကျော်မြတ်က စတင်တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။ <ref>{{cite web| url=http://most.gov.mm/most2mm/PyayTU.do| title=ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်| accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၁၉| Publisher=သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> ===အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ=== အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ Bachelor of Technology (B-tech)နှင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့Bachelor of Engineering (BE) အတွက် သင်ကြားနေသောဘာသာရပ်များမှာ # မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ Civil Engineering # အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာ Electronic Engineering # လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ Electrical Power Engineering # စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ Mechanical Engineering # ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ Computer Engineering and Information Technology ===ကျောင်းသားများ=== ၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၇ အထိ A.G.T.I ဒီပလိုမာရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Diploma of A.G.T.I (1997 to 2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MP ''' !width="50"|'''MT/CNC''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''PE''' !width="50"|'''Total''' |- |1997,April |3 |6 | | | | | | |9 |- |1997,Dec |139 |102 |102 | | | | | |343 |- |1998 |101 |82 |94 | | | | | |277 |- |1999 |103 |88 |86 | | | | | |277 |- |2000,March |165 |68 |95 | | | | | |328 |- |2000,Nov |173 |86 |123 | | | | | |382 |- | 2002,Jan |123 |162 |145 | | | | | |430 |- |2002,Dec |26 |18 |17 | | | | | |61 |- | 2003,Aug |34 |42 |39 |39 |10 |45 |25 | |234 |- | 2003,Dec |50 |42 |32 |18 |4 |24 | 13 | |183 |- | 2004,No |19 |52 |57 |58 |26 |25 | 22 | |259 |- | 2005,Oct |55 |94 |116 |71 |50 |54 |29 | |469 |- |2006,Sep |63 |70 |70 |73 |48 |42 | 34 | 15 |415 |- | 2007,Nov |67 |47 |53 |30 |20 |29 | 24 | 7 |277 |- |} ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၇ အထိ B.Tech / B.E ဘွဲ့ရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Graduate of B.Tech/B.E (2002-2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MECH ''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''Total''' |- | 2002,Dec(B.Tech) |245 |57 |76 |61 | | |349 |- |2004,Feb(B.Tech) |61 |81 |59 |3 | | | 31 |- |2004,Dec(B.Tech) |8 |10 |13 | | | | 31 |- | 2004,(B.E) |66 |22 |38 |23 | | | 149 |- | 2005,(B.Tech) |32 |15 |31 |25 |34 |16 | 153 |- | 2005,Jan(B.E) |69 |51 |49 |6 | | | 175 |- | 2005,Nov(B.E) |9 |26 |18 | | | | 53 |- | 2006,(B.Tech) |35 |48 |39 |31 |15 |12 | 180 |- | 2006,(B.E) |34 |15 |33 |23 |34 |15 |154 |- |2007,(B.Tech) |59 |43 |38 |58 |34 |17 |249 |- | 2007,(B.E) |31 |44 |27 |27 |11 |9 |149 |- |Total |649 |412 |421 |257 |128 |69 |1936 |- |} ===ဓာတ်ပုံများ=== <gallery> File:Pyay Technological University,Convo.jpg|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ </gallery> ===ကျမ်းကိုး=== {{reflist}} # http://www.most.gov.mm/ptu/index.php{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001221517/http://www.most.gov.mm/ptu/index.php |date=1 October 2013 }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] t4buh8czmutu7l5c8xh8eg9l70cqqzz 1055701 1055700 2026-09-29T06:07:49Z Min Agga Maung 147115 /* အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ */ 1055701 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |အမည် = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Pyay Technological University |တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ) = |ဒေသအခေါ်အမည် = PTU |တံဆိပ် = The Logo of Pyay Technological University.jpg |တံဆိပ်စာသား = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား |ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Industrial power flourishes |ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) = |ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ = |အမျိုးအစား = အများသူငါနှင့်ဆိုင်သော |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက် |ပါမောက္ခချုပ် = - |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာအောင်မြင့်အေး |ဝန်ထမ်းဦးရေ = |သင်ပြသူ ဦးရေ = |ဆရာ ဦးရေ = |ဆရာမ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ = |တည်နေရာ = လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ [[ပြည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အကျယ်အဝန်း = ၁၂၃.၃၀ ဧက |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွေ = |အဖွဲ့အစည်း = [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကစားအမည် = |ဝဘ်ဆိုတ် = https://www.ptu.edu.mm/ }} == သမိုင်းကြောင်း == ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၇/၉၈)ဖြင့် ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သင်တန်းအသီးသီးကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၉.၆.၁၉၉၈)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၇၃/၉၈)အရ ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက် နေ့မှစ၍ ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံးတာဝန်ခံ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ဆရာကြီးဒေါက်တာအောင်ကျော်မြတ်က စတင်တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။ <ref>{{cite web| url=http://most.gov.mm/most2mm/PyayTU.do| title=ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်| accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၁၉| Publisher=သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> == အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ == အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ Bachelor of Technology (B-tech)နှင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့Bachelor of Engineering (BE) အတွက် သင်ကြားနေသောဘာသာရပ်များမှာ # မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ Civil Engineering # အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာ Electronic Engineering # လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ Electrical Power Engineering # စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ Mechanical Engineering # ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ Computer Engineering and Information Technology ===ကျောင်းသားများ=== ၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၇ အထိ A.G.T.I ဒီပလိုမာရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Diploma of A.G.T.I (1997 to 2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MP ''' !width="50"|'''MT/CNC''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''PE''' !width="50"|'''Total''' |- |1997,April |3 |6 | | | | | | |9 |- |1997,Dec |139 |102 |102 | | | | | |343 |- |1998 |101 |82 |94 | | | | | |277 |- |1999 |103 |88 |86 | | | | | |277 |- |2000,March |165 |68 |95 | | | | | |328 |- |2000,Nov |173 |86 |123 | | | | | |382 |- | 2002,Jan |123 |162 |145 | | | | | |430 |- |2002,Dec |26 |18 |17 | | | | | |61 |- | 2003,Aug |34 |42 |39 |39 |10 |45 |25 | |234 |- | 2003,Dec |50 |42 |32 |18 |4 |24 | 13 | |183 |- | 2004,No |19 |52 |57 |58 |26 |25 | 22 | |259 |- | 2005,Oct |55 |94 |116 |71 |50 |54 |29 | |469 |- |2006,Sep |63 |70 |70 |73 |48 |42 | 34 | 15 |415 |- | 2007,Nov |67 |47 |53 |30 |20 |29 | 24 | 7 |277 |- |} ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၇ အထိ B.Tech / B.E ဘွဲ့ရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Graduate of B.Tech/B.E (2002-2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MECH ''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''Total''' |- | 2002,Dec(B.Tech) |245 |57 |76 |61 | | |349 |- |2004,Feb(B.Tech) |61 |81 |59 |3 | | | 31 |- |2004,Dec(B.Tech) |8 |10 |13 | | | | 31 |- | 2004,(B.E) |66 |22 |38 |23 | | | 149 |- | 2005,(B.Tech) |32 |15 |31 |25 |34 |16 | 153 |- | 2005,Jan(B.E) |69 |51 |49 |6 | | | 175 |- | 2005,Nov(B.E) |9 |26 |18 | | | | 53 |- | 2006,(B.Tech) |35 |48 |39 |31 |15 |12 | 180 |- | 2006,(B.E) |34 |15 |33 |23 |34 |15 |154 |- |2007,(B.Tech) |59 |43 |38 |58 |34 |17 |249 |- | 2007,(B.E) |31 |44 |27 |27 |11 |9 |149 |- |Total |649 |412 |421 |257 |128 |69 |1936 |- |} ===ဓာတ်ပုံများ=== <gallery> File:Pyay Technological University,Convo.jpg|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ </gallery> ===ကျမ်းကိုး=== {{reflist}} # http://www.most.gov.mm/ptu/index.php{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001221517/http://www.most.gov.mm/ptu/index.php |date=1 October 2013 }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] fbkejl24ivh3r7yues1kevwyysgkwqp 1055702 1055701 2026-09-29T06:08:00Z Min Agga Maung 147115 /* ကျောင်းသားများ */ 1055702 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |အမည် = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Pyay Technological University |တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ) = |ဒေသအခေါ်အမည် = PTU |တံဆိပ် = The Logo of Pyay Technological University.jpg |တံဆိပ်စာသား = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား |ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Industrial power flourishes |ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) = |ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ = |အမျိုးအစား = အများသူငါနှင့်ဆိုင်သော |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက် |ပါမောက္ခချုပ် = - |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာအောင်မြင့်အေး |ဝန်ထမ်းဦးရေ = |သင်ပြသူ ဦးရေ = |ဆရာ ဦးရေ = |ဆရာမ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ = |တည်နေရာ = လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ [[ပြည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အကျယ်အဝန်း = ၁၂၃.၃၀ ဧက |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွေ = |အဖွဲ့အစည်း = [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကစားအမည် = |ဝဘ်ဆိုတ် = https://www.ptu.edu.mm/ }} == သမိုင်းကြောင်း == ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၇/၉၈)ဖြင့် ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သင်တန်းအသီးသီးကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၉.၆.၁၉၉၈)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၇၃/၉၈)အရ ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက် နေ့မှစ၍ ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံးတာဝန်ခံ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ဆရာကြီးဒေါက်တာအောင်ကျော်မြတ်က စတင်တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။ <ref>{{cite web| url=http://most.gov.mm/most2mm/PyayTU.do| title=ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်| accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၁၉| Publisher=သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> == အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ == အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ Bachelor of Technology (B-tech)နှင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့Bachelor of Engineering (BE) အတွက် သင်ကြားနေသောဘာသာရပ်များမှာ # မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ Civil Engineering # အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာ Electronic Engineering # လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ Electrical Power Engineering # စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ Mechanical Engineering # ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ Computer Engineering and Information Technology == ကျောင်းသားများ == ၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၇ အထိ A.G.T.I ဒီပလိုမာရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Diploma of A.G.T.I (1997 to 2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MP ''' !width="50"|'''MT/CNC''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''PE''' !width="50"|'''Total''' |- |1997,April |3 |6 | | | | | | |9 |- |1997,Dec |139 |102 |102 | | | | | |343 |- |1998 |101 |82 |94 | | | | | |277 |- |1999 |103 |88 |86 | | | | | |277 |- |2000,March |165 |68 |95 | | | | | |328 |- |2000,Nov |173 |86 |123 | | | | | |382 |- | 2002,Jan |123 |162 |145 | | | | | |430 |- |2002,Dec |26 |18 |17 | | | | | |61 |- | 2003,Aug |34 |42 |39 |39 |10 |45 |25 | |234 |- | 2003,Dec |50 |42 |32 |18 |4 |24 | 13 | |183 |- | 2004,No |19 |52 |57 |58 |26 |25 | 22 | |259 |- | 2005,Oct |55 |94 |116 |71 |50 |54 |29 | |469 |- |2006,Sep |63 |70 |70 |73 |48 |42 | 34 | 15 |415 |- | 2007,Nov |67 |47 |53 |30 |20 |29 | 24 | 7 |277 |- |} ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၇ အထိ B.Tech / B.E ဘွဲ့ရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Graduate of B.Tech/B.E (2002-2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MECH ''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''Total''' |- | 2002,Dec(B.Tech) |245 |57 |76 |61 | | |349 |- |2004,Feb(B.Tech) |61 |81 |59 |3 | | | 31 |- |2004,Dec(B.Tech) |8 |10 |13 | | | | 31 |- | 2004,(B.E) |66 |22 |38 |23 | | | 149 |- | 2005,(B.Tech) |32 |15 |31 |25 |34 |16 | 153 |- | 2005,Jan(B.E) |69 |51 |49 |6 | | | 175 |- | 2005,Nov(B.E) |9 |26 |18 | | | | 53 |- | 2006,(B.Tech) |35 |48 |39 |31 |15 |12 | 180 |- | 2006,(B.E) |34 |15 |33 |23 |34 |15 |154 |- |2007,(B.Tech) |59 |43 |38 |58 |34 |17 |249 |- | 2007,(B.E) |31 |44 |27 |27 |11 |9 |149 |- |Total |649 |412 |421 |257 |128 |69 |1936 |- |} ===ဓာတ်ပုံများ=== <gallery> File:Pyay Technological University,Convo.jpg|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ </gallery> ===ကျမ်းကိုး=== {{reflist}} # http://www.most.gov.mm/ptu/index.php{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001221517/http://www.most.gov.mm/ptu/index.php |date=1 October 2013 }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] 36z777qbz6er9yr63zzgl5wn049l2fj 1055703 1055702 2026-09-29T06:08:13Z Min Agga Maung 147115 1055703 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |အမည် = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Pyay Technological University |တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ) = |ဒေသအခေါ်အမည် = PTU |တံဆိပ် = The Logo of Pyay Technological University.jpg |တံဆိပ်စာသား = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား |ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Industrial power flourishes |ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) = |ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ = |အမျိုးအစား = အများသူငါနှင့်ဆိုင်သော |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက် |ပါမောက္ခချုပ် = - |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာအောင်မြင့်အေး |ဝန်ထမ်းဦးရေ = |သင်ပြသူ ဦးရေ = |ဆရာ ဦးရေ = |ဆရာမ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ = |တည်နေရာ = လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ [[ပြည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အကျယ်အဝန်း = ၁၂၃.၃၀ ဧက |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွေ = |အဖွဲ့အစည်း = [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကစားအမည် = |ဝဘ်ဆိုတ် = https://www.ptu.edu.mm/ }} == သမိုင်းကြောင်း == ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၇/၉၈)ဖြင့် ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သင်တန်းအသီးသီးကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၉.၆.၁၉၉၈)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၇၃/၉၈)အရ ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက် နေ့မှစ၍ ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံးတာဝန်ခံ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ဆရာကြီးဒေါက်တာအောင်ကျော်မြတ်က စတင်တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။ <ref>{{cite web| url=http://most.gov.mm/most2mm/PyayTU.do| title=ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်| accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၁၉| Publisher=သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> == အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ == အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ Bachelor of Technology (B-tech)နှင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့Bachelor of Engineering (BE) အတွက် သင်ကြားနေသောဘာသာရပ်များမှာ # မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ Civil Engineering # အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာ Electronic Engineering # လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ Electrical Power Engineering # စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ Mechanical Engineering # ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ Computer Engineering and Information Technology == ကျောင်းသားများ == ၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၇ အထိ A.G.T.I ဒီပလိုမာရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Diploma of A.G.T.I (1997 to 2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MP ''' !width="50"|'''MT/CNC''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''PE''' !width="50"|'''Total''' |- |1997,April |3 |6 | | | | | | |9 |- |1997,Dec |139 |102 |102 | | | | | |343 |- |1998 |101 |82 |94 | | | | | |277 |- |1999 |103 |88 |86 | | | | | |277 |- |2000,March |165 |68 |95 | | | | | |328 |- |2000,Nov |173 |86 |123 | | | | | |382 |- | 2002,Jan |123 |162 |145 | | | | | |430 |- |2002,Dec |26 |18 |17 | | | | | |61 |- | 2003,Aug |34 |42 |39 |39 |10 |45 |25 | |234 |- | 2003,Dec |50 |42 |32 |18 |4 |24 | 13 | |183 |- | 2004,No |19 |52 |57 |58 |26 |25 | 22 | |259 |- | 2005,Oct |55 |94 |116 |71 |50 |54 |29 | |469 |- |2006,Sep |63 |70 |70 |73 |48 |42 | 34 | 15 |415 |- | 2007,Nov |67 |47 |53 |30 |20 |29 | 24 | 7 |277 |- |} ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၇ အထိ B.Tech / B.E ဘွဲ့ရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Graduate of B.Tech/B.E (2002-2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MECH ''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''Total''' |- | 2002,Dec(B.Tech) |245 |57 |76 |61 | | |349 |- |2004,Feb(B.Tech) |61 |81 |59 |3 | | | 31 |- |2004,Dec(B.Tech) |8 |10 |13 | | | | 31 |- | 2004,(B.E) |66 |22 |38 |23 | | | 149 |- | 2005,(B.Tech) |32 |15 |31 |25 |34 |16 | 153 |- | 2005,Jan(B.E) |69 |51 |49 |6 | | | 175 |- | 2005,Nov(B.E) |9 |26 |18 | | | | 53 |- | 2006,(B.Tech) |35 |48 |39 |31 |15 |12 | 180 |- | 2006,(B.E) |34 |15 |33 |23 |34 |15 |154 |- |2007,(B.Tech) |59 |43 |38 |58 |34 |17 |249 |- | 2007,(B.E) |31 |44 |27 |27 |11 |9 |149 |- |Total |649 |412 |421 |257 |128 |69 |1936 |- |} == ဓာတ်ပုံများ == <gallery> File:Pyay Technological University,Convo.jpg|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ </gallery> ===ကျမ်းကိုး=== {{reflist}} # http://www.most.gov.mm/ptu/index.php{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001221517/http://www.most.gov.mm/ptu/index.php |date=1 October 2013 }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] n0pubo4394bw5k7lc82erkri0mq0jfa 1055704 1055703 2026-09-29T06:09:11Z Min Agga Maung 147115 /* ကိုးကား */ 1055704 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |အမည် = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Pyay Technological University |တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ) = |ဒေသအခေါ်အမည် = PTU |တံဆိပ် = The Logo of Pyay Technological University.jpg |တံဆိပ်စာသား = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား |ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Industrial power flourishes |ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) = |ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ = |အမျိုးအစား = အများသူငါနှင့်ဆိုင်သော |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက် |ပါမောက္ခချုပ် = - |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာအောင်မြင့်အေး |ဝန်ထမ်းဦးရေ = |သင်ပြသူ ဦးရေ = |ဆရာ ဦးရေ = |ဆရာမ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ = |တည်နေရာ = လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ [[ပြည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အကျယ်အဝန်း = ၁၂၃.၃၀ ဧက |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွေ = |အဖွဲ့အစည်း = [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကစားအမည် = |ဝဘ်ဆိုတ် = https://www.ptu.edu.mm/ }} == သမိုင်းကြောင်း == ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၇/၉၈)ဖြင့် ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သင်တန်းအသီးသီးကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၉.၆.၁၉၉၈)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၇၃/၉၈)အရ ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက် နေ့မှစ၍ ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံးတာဝန်ခံ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ဆရာကြီးဒေါက်တာအောင်ကျော်မြတ်က စတင်တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။ <ref>{{cite web| url=http://most.gov.mm/most2mm/PyayTU.do| title=ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်| accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၁၉| Publisher=သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> == အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ == အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ Bachelor of Technology (B-tech)နှင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့Bachelor of Engineering (BE) အတွက် သင်ကြားနေသောဘာသာရပ်များမှာ # မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ Civil Engineering # အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာ Electronic Engineering # လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ Electrical Power Engineering # စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ Mechanical Engineering # ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ Computer Engineering and Information Technology == ကျောင်းသားများ == ၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၇ အထိ A.G.T.I ဒီပလိုမာရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Diploma of A.G.T.I (1997 to 2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MP ''' !width="50"|'''MT/CNC''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''PE''' !width="50"|'''Total''' |- |1997,April |3 |6 | | | | | | |9 |- |1997,Dec |139 |102 |102 | | | | | |343 |- |1998 |101 |82 |94 | | | | | |277 |- |1999 |103 |88 |86 | | | | | |277 |- |2000,March |165 |68 |95 | | | | | |328 |- |2000,Nov |173 |86 |123 | | | | | |382 |- | 2002,Jan |123 |162 |145 | | | | | |430 |- |2002,Dec |26 |18 |17 | | | | | |61 |- | 2003,Aug |34 |42 |39 |39 |10 |45 |25 | |234 |- | 2003,Dec |50 |42 |32 |18 |4 |24 | 13 | |183 |- | 2004,No |19 |52 |57 |58 |26 |25 | 22 | |259 |- | 2005,Oct |55 |94 |116 |71 |50 |54 |29 | |469 |- |2006,Sep |63 |70 |70 |73 |48 |42 | 34 | 15 |415 |- | 2007,Nov |67 |47 |53 |30 |20 |29 | 24 | 7 |277 |- |} ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၇ အထိ B.Tech / B.E ဘွဲ့ရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Graduate of B.Tech/B.E (2002-2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MECH ''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''Total''' |- | 2002,Dec(B.Tech) |245 |57 |76 |61 | | |349 |- |2004,Feb(B.Tech) |61 |81 |59 |3 | | | 31 |- |2004,Dec(B.Tech) |8 |10 |13 | | | | 31 |- | 2004,(B.E) |66 |22 |38 |23 | | | 149 |- | 2005,(B.Tech) |32 |15 |31 |25 |34 |16 | 153 |- | 2005,Jan(B.E) |69 |51 |49 |6 | | | 175 |- | 2005,Nov(B.E) |9 |26 |18 | | | | 53 |- | 2006,(B.Tech) |35 |48 |39 |31 |15 |12 | 180 |- | 2006,(B.E) |34 |15 |33 |23 |34 |15 |154 |- |2007,(B.Tech) |59 |43 |38 |58 |34 |17 |249 |- | 2007,(B.E) |31 |44 |27 |27 |11 |9 |149 |- |Total |649 |412 |421 |257 |128 |69 |1936 |- |} == ဓာတ်ပုံများ == <gallery> File:Pyay Technological University,Convo.jpg|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} # http://www.most.gov.mm/ptu/index.php{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001221517/http://www.most.gov.mm/ptu/index.php |date=1 October 2013 }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] 60yrkr0tici8ff1ctqyfox7argtzezz 1055705 1055704 2026-09-29T06:23:22Z Min Agga Maung 147115 /* ဓာတ်ပုံများ */ 1055705 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |အမည် = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Pyay Technological University |တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ) = |ဒေသအခေါ်အမည် = PTU |တံဆိပ် = The Logo of Pyay Technological University.jpg |တံဆိပ်စာသား = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား |ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Industrial power flourishes |ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) = |ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ = |အမျိုးအစား = အများသူငါနှင့်ဆိုင်သော |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက် |ပါမောက္ခချုပ် = - |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာအောင်မြင့်အေး |ဝန်ထမ်းဦးရေ = |သင်ပြသူ ဦးရေ = |ဆရာ ဦးရေ = |ဆရာမ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ = |တည်နေရာ = လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ [[ပြည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အကျယ်အဝန်း = ၁၂၃.၃၀ ဧက |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွေ = |အဖွဲ့အစည်း = [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကစားအမည် = |ဝဘ်ဆိုတ် = https://www.ptu.edu.mm/ }} == သမိုင်းကြောင်း == ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၇/၉၈)ဖြင့် ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သင်တန်းအသီးသီးကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၉.၆.၁၉၉၈)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၇၃/၉၈)အရ ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက် နေ့မှစ၍ ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံးတာဝန်ခံ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ဆရာကြီးဒေါက်တာအောင်ကျော်မြတ်က စတင်တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။ <ref>{{cite web| url=http://most.gov.mm/most2mm/PyayTU.do| title=ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်| accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၁၉| Publisher=သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> == အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ == အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ Bachelor of Technology (B-tech)နှင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့Bachelor of Engineering (BE) အတွက် သင်ကြားနေသောဘာသာရပ်များမှာ # မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ Civil Engineering # အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာ Electronic Engineering # လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ Electrical Power Engineering # စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ Mechanical Engineering # ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ Computer Engineering and Information Technology == ကျောင်းသားများ == ၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၇ အထိ A.G.T.I ဒီပလိုမာရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Diploma of A.G.T.I (1997 to 2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MP ''' !width="50"|'''MT/CNC''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''PE''' !width="50"|'''Total''' |- |1997,April |3 |6 | | | | | | |9 |- |1997,Dec |139 |102 |102 | | | | | |343 |- |1998 |101 |82 |94 | | | | | |277 |- |1999 |103 |88 |86 | | | | | |277 |- |2000,March |165 |68 |95 | | | | | |328 |- |2000,Nov |173 |86 |123 | | | | | |382 |- | 2002,Jan |123 |162 |145 | | | | | |430 |- |2002,Dec |26 |18 |17 | | | | | |61 |- | 2003,Aug |34 |42 |39 |39 |10 |45 |25 | |234 |- | 2003,Dec |50 |42 |32 |18 |4 |24 | 13 | |183 |- | 2004,No |19 |52 |57 |58 |26 |25 | 22 | |259 |- | 2005,Oct |55 |94 |116 |71 |50 |54 |29 | |469 |- |2006,Sep |63 |70 |70 |73 |48 |42 | 34 | 15 |415 |- | 2007,Nov |67 |47 |53 |30 |20 |29 | 24 | 7 |277 |- |} ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၇ အထိ B.Tech / B.E ဘွဲ့ရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Graduate of B.Tech/B.E (2002-2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MECH ''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''Total''' |- | 2002,Dec(B.Tech) |245 |57 |76 |61 | | |349 |- |2004,Feb(B.Tech) |61 |81 |59 |3 | | | 31 |- |2004,Dec(B.Tech) |8 |10 |13 | | | | 31 |- | 2004,(B.E) |66 |22 |38 |23 | | | 149 |- | 2005,(B.Tech) |32 |15 |31 |25 |34 |16 | 153 |- | 2005,Jan(B.E) |69 |51 |49 |6 | | | 175 |- | 2005,Nov(B.E) |9 |26 |18 | | | | 53 |- | 2006,(B.Tech) |35 |48 |39 |31 |15 |12 | 180 |- | 2006,(B.E) |34 |15 |33 |23 |34 |15 |154 |- |2007,(B.Tech) |59 |43 |38 |58 |34 |17 |249 |- | 2007,(B.E) |31 |44 |27 |27 |11 |9 |149 |- |Total |649 |412 |421 |257 |128 |69 |1936 |- |} == ဓာတ်ပုံများ == <gallery widths="400" heights="270"> File:Pyay Technological University Convocation Hall.jpg|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} # http://www.most.gov.mm/ptu/index.php{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001221517/http://www.most.gov.mm/ptu/index.php |date=1 October 2013 }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] ahe7qdo0ycezuj6pexasl14bopsd15r 1055706 1055705 2026-09-29T06:25:26Z Min Agga Maung 147115 /* ဓာတ်ပုံများ */ 1055706 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |အမည် = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Pyay Technological University |တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ) = |ဒေသအခေါ်အမည် = PTU |တံဆိပ် = The Logo of Pyay Technological University.jpg |တံဆိပ်စာသား = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား |ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Industrial power flourishes |ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) = |ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ = |အမျိုးအစား = အများသူငါနှင့်ဆိုင်သော |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက် |ပါမောက္ခချုပ် = - |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာအောင်မြင့်အေး |ဝန်ထမ်းဦးရေ = |သင်ပြသူ ဦးရေ = |ဆရာ ဦးရေ = |ဆရာမ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ = |တည်နေရာ = လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ [[ပြည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အကျယ်အဝန်း = ၁၂၃.၃၀ ဧက |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွေ = |အဖွဲ့အစည်း = [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကစားအမည် = |ဝဘ်ဆိုတ် = https://www.ptu.edu.mm/ }} == သမိုင်းကြောင်း == ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၇/၉၈)ဖြင့် ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သင်တန်းအသီးသီးကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၉.၆.၁၉၉၈)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၇၃/၉၈)အရ ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက် နေ့မှစ၍ ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံးတာဝန်ခံ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ဆရာကြီးဒေါက်တာအောင်ကျော်မြတ်က စတင်တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။ <ref>{{cite web| url=http://most.gov.mm/most2mm/PyayTU.do| title=ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်| accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၁၉| Publisher=သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> == အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ == အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ Bachelor of Technology (B-tech)နှင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့Bachelor of Engineering (BE) အတွက် သင်ကြားနေသောဘာသာရပ်များမှာ # မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ Civil Engineering # အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာ Electronic Engineering # လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ Electrical Power Engineering # စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ Mechanical Engineering # ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ Computer Engineering and Information Technology == ကျောင်းသားများ == ၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၇ အထိ A.G.T.I ဒီပလိုမာရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Diploma of A.G.T.I (1997 to 2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MP ''' !width="50"|'''MT/CNC''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''PE''' !width="50"|'''Total''' |- |1997,April |3 |6 | | | | | | |9 |- |1997,Dec |139 |102 |102 | | | | | |343 |- |1998 |101 |82 |94 | | | | | |277 |- |1999 |103 |88 |86 | | | | | |277 |- |2000,March |165 |68 |95 | | | | | |328 |- |2000,Nov |173 |86 |123 | | | | | |382 |- | 2002,Jan |123 |162 |145 | | | | | |430 |- |2002,Dec |26 |18 |17 | | | | | |61 |- | 2003,Aug |34 |42 |39 |39 |10 |45 |25 | |234 |- | 2003,Dec |50 |42 |32 |18 |4 |24 | 13 | |183 |- | 2004,No |19 |52 |57 |58 |26 |25 | 22 | |259 |- | 2005,Oct |55 |94 |116 |71 |50 |54 |29 | |469 |- |2006,Sep |63 |70 |70 |73 |48 |42 | 34 | 15 |415 |- | 2007,Nov |67 |47 |53 |30 |20 |29 | 24 | 7 |277 |- |} ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၇ အထိ B.Tech / B.E ဘွဲ့ရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Graduate of B.Tech/B.E (2002-2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MECH ''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''Total''' |- | 2002,Dec(B.Tech) |245 |57 |76 |61 | | |349 |- |2004,Feb(B.Tech) |61 |81 |59 |3 | | | 31 |- |2004,Dec(B.Tech) |8 |10 |13 | | | | 31 |- | 2004,(B.E) |66 |22 |38 |23 | | | 149 |- | 2005,(B.Tech) |32 |15 |31 |25 |34 |16 | 153 |- | 2005,Jan(B.E) |69 |51 |49 |6 | | | 175 |- | 2005,Nov(B.E) |9 |26 |18 | | | | 53 |- | 2006,(B.Tech) |35 |48 |39 |31 |15 |12 | 180 |- | 2006,(B.E) |34 |15 |33 |23 |34 |15 |154 |- |2007,(B.Tech) |59 |43 |38 |58 |34 |17 |249 |- | 2007,(B.E) |31 |44 |27 |27 |11 |9 |149 |- |Total |649 |412 |421 |257 |128 |69 |1936 |- |} == ဓာတ်ပုံများ == <gallery widths="400" heights="270"> Pyay Technological University Convocation Hall.jpg|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} # http://www.most.gov.mm/ptu/index.php{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001221517/http://www.most.gov.mm/ptu/index.php |date=1 October 2013 }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] 94y1a2lkratxkv055yewug4pgkr6z0l 1055707 1055706 2026-09-29T06:42:43Z Min Agga Maung 147115 /* ဓာတ်ပုံများ */ 1055707 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |အမည် = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Pyay Technological University |တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ) = |ဒေသအခေါ်အမည် = PTU |တံဆိပ် = The Logo of Pyay Technological University.jpg |တံဆိပ်စာသား = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား |ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Industrial power flourishes |ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) = |ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ = |အမျိုးအစား = အများသူငါနှင့်ဆိုင်သော |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက် |ပါမောက္ခချုပ် = - |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာအောင်မြင့်အေး |ဝန်ထမ်းဦးရေ = |သင်ပြသူ ဦးရေ = |ဆရာ ဦးရေ = |ဆရာမ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ = |တည်နေရာ = လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ [[ပြည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အကျယ်အဝန်း = ၁၂၃.၃၀ ဧက |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွေ = |အဖွဲ့အစည်း = [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကစားအမည် = |ဝဘ်ဆိုတ် = https://www.ptu.edu.mm/ }} == သမိုင်းကြောင်း == ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၇/၉၈)ဖြင့် ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သင်တန်းအသီးသီးကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၉.၆.၁၉၉၈)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၇၃/၉၈)အရ ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက် နေ့မှစ၍ ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံးတာဝန်ခံ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ဆရာကြီးဒေါက်တာအောင်ကျော်မြတ်က စတင်တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။ <ref>{{cite web| url=http://most.gov.mm/most2mm/PyayTU.do| title=ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်| accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၁၉| Publisher=သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> == အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ == အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ Bachelor of Technology (B-tech)နှင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့Bachelor of Engineering (BE) အတွက် သင်ကြားနေသောဘာသာရပ်များမှာ # မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ Civil Engineering # အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာ Electronic Engineering # လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ Electrical Power Engineering # စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ Mechanical Engineering # ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ Computer Engineering and Information Technology == ကျောင်းသားများ == ၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၇ အထိ A.G.T.I ဒီပလိုမာရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Diploma of A.G.T.I (1997 to 2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MP ''' !width="50"|'''MT/CNC''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''PE''' !width="50"|'''Total''' |- |1997,April |3 |6 | | | | | | |9 |- |1997,Dec |139 |102 |102 | | | | | |343 |- |1998 |101 |82 |94 | | | | | |277 |- |1999 |103 |88 |86 | | | | | |277 |- |2000,March |165 |68 |95 | | | | | |328 |- |2000,Nov |173 |86 |123 | | | | | |382 |- | 2002,Jan |123 |162 |145 | | | | | |430 |- |2002,Dec |26 |18 |17 | | | | | |61 |- | 2003,Aug |34 |42 |39 |39 |10 |45 |25 | |234 |- | 2003,Dec |50 |42 |32 |18 |4 |24 | 13 | |183 |- | 2004,No |19 |52 |57 |58 |26 |25 | 22 | |259 |- | 2005,Oct |55 |94 |116 |71 |50 |54 |29 | |469 |- |2006,Sep |63 |70 |70 |73 |48 |42 | 34 | 15 |415 |- | 2007,Nov |67 |47 |53 |30 |20 |29 | 24 | 7 |277 |- |} ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၇ အထိ B.Tech / B.E ဘွဲ့ရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Graduate of B.Tech/B.E (2002-2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MECH ''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''Total''' |- | 2002,Dec(B.Tech) |245 |57 |76 |61 | | |349 |- |2004,Feb(B.Tech) |61 |81 |59 |3 | | | 31 |- |2004,Dec(B.Tech) |8 |10 |13 | | | | 31 |- | 2004,(B.E) |66 |22 |38 |23 | | | 149 |- | 2005,(B.Tech) |32 |15 |31 |25 |34 |16 | 153 |- | 2005,Jan(B.E) |69 |51 |49 |6 | | | 175 |- | 2005,Nov(B.E) |9 |26 |18 | | | | 53 |- | 2006,(B.Tech) |35 |48 |39 |31 |15 |12 | 180 |- | 2006,(B.E) |34 |15 |33 |23 |34 |15 |154 |- |2007,(B.Tech) |59 |43 |38 |58 |34 |17 |249 |- | 2007,(B.E) |31 |44 |27 |27 |11 |9 |149 |- |Total |649 |412 |421 |257 |128 |69 |1936 |- |} == ဓာတ်ပုံများ == <gallery widths="400" heights="270"> Pyay Technological University Convocation Hall.jpg|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ Main Gate of Pyay Technological University.jpg|ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် ဝင်ပေါက် </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} # http://www.most.gov.mm/ptu/index.php{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001221517/http://www.most.gov.mm/ptu/index.php |date=1 October 2013 }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] 5ia1jz935nbkhowrfou5871mujwgzqz 1055708 1055707 2026-09-29T06:44:55Z Min Agga Maung 147115 /* ဓာတ်ပုံများ */ 1055708 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |အမည် = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Pyay Technological University |တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ) = |ဒေသအခေါ်အမည် = PTU |တံဆိပ် = The Logo of Pyay Technological University.jpg |တံဆိပ်စာသား = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား |ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Industrial power flourishes |ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) = |ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ = |အမျိုးအစား = အများသူငါနှင့်ဆိုင်သော |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက် |ပါမောက္ခချုပ် = - |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာအောင်မြင့်အေး |ဝန်ထမ်းဦးရေ = |သင်ပြသူ ဦးရေ = |ဆရာ ဦးရေ = |ဆရာမ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ = |တည်နေရာ = လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ [[ပြည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အကျယ်အဝန်း = ၁၂၃.၃၀ ဧက |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွေ = |အဖွဲ့အစည်း = [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကစားအမည် = |ဝဘ်ဆိုတ် = https://www.ptu.edu.mm/ }} == သမိုင်းကြောင်း == ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၇/၉၈)ဖြင့် ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သင်တန်းအသီးသီးကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၉.၆.၁၉၉၈)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၇၃/၉၈)အရ ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက် နေ့မှစ၍ ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံးတာဝန်ခံ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ဆရာကြီးဒေါက်တာအောင်ကျော်မြတ်က စတင်တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။ <ref>{{cite web| url=http://most.gov.mm/most2mm/PyayTU.do| title=ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်| accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၁၉| Publisher=သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> == အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ == အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ Bachelor of Technology (B-tech)နှင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့Bachelor of Engineering (BE) အတွက် သင်ကြားနေသောဘာသာရပ်များမှာ # မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ Civil Engineering # အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာ Electronic Engineering # လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ Electrical Power Engineering # စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ Mechanical Engineering # ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ Computer Engineering and Information Technology == ကျောင်းသားများ == ၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၇ အထိ A.G.T.I ဒီပလိုမာရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Diploma of A.G.T.I (1997 to 2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MP ''' !width="50"|'''MT/CNC''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''PE''' !width="50"|'''Total''' |- |1997,April |3 |6 | | | | | | |9 |- |1997,Dec |139 |102 |102 | | | | | |343 |- |1998 |101 |82 |94 | | | | | |277 |- |1999 |103 |88 |86 | | | | | |277 |- |2000,March |165 |68 |95 | | | | | |328 |- |2000,Nov |173 |86 |123 | | | | | |382 |- | 2002,Jan |123 |162 |145 | | | | | |430 |- |2002,Dec |26 |18 |17 | | | | | |61 |- | 2003,Aug |34 |42 |39 |39 |10 |45 |25 | |234 |- | 2003,Dec |50 |42 |32 |18 |4 |24 | 13 | |183 |- | 2004,No |19 |52 |57 |58 |26 |25 | 22 | |259 |- | 2005,Oct |55 |94 |116 |71 |50 |54 |29 | |469 |- |2006,Sep |63 |70 |70 |73 |48 |42 | 34 | 15 |415 |- | 2007,Nov |67 |47 |53 |30 |20 |29 | 24 | 7 |277 |- |} ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၇ အထိ B.Tech / B.E ဘွဲ့ရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Graduate of B.Tech/B.E (2002-2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MECH ''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''Total''' |- | 2002,Dec(B.Tech) |245 |57 |76 |61 | | |349 |- |2004,Feb(B.Tech) |61 |81 |59 |3 | | | 31 |- |2004,Dec(B.Tech) |8 |10 |13 | | | | 31 |- | 2004,(B.E) |66 |22 |38 |23 | | | 149 |- | 2005,(B.Tech) |32 |15 |31 |25 |34 |16 | 153 |- | 2005,Jan(B.E) |69 |51 |49 |6 | | | 175 |- | 2005,Nov(B.E) |9 |26 |18 | | | | 53 |- | 2006,(B.Tech) |35 |48 |39 |31 |15 |12 | 180 |- | 2006,(B.E) |34 |15 |33 |23 |34 |15 |154 |- |2007,(B.Tech) |59 |43 |38 |58 |34 |17 |249 |- | 2007,(B.E) |31 |44 |27 |27 |11 |9 |149 |- |Total |649 |412 |421 |257 |128 |69 |1936 |- |} == ဓာတ်ပုံများ == <gallery widths="500" heights="300"> Pyay Technological University Convocation Hall.jpg|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ Main Gate of Pyay Technological University.jpg|ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် ဝင်ပေါက် </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} # http://www.most.gov.mm/ptu/index.php{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001221517/http://www.most.gov.mm/ptu/index.php |date=1 October 2013 }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] l0kj6ysdmffx79cnkomczprz572udts 1055709 1055708 2026-09-29T06:46:24Z Dr Lotus Black 31011 1055709 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |အမည် = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Pyay Technological University |တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ) = |ဒေသအခေါ်အမည် = PTU |တံဆိပ် = The Logo of Pyay Technological University.jpg |တံဆိပ်စာသား = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား |ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Industrial power flourishes |ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) = |ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ = |အမျိုးအစား = အများသူငါနှင့်ဆိုင်သော |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက် |ပါမောက္ခချုပ် = - |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာအောင်မြင့်အေး |ဝန်ထမ်းဦးရေ = |သင်ပြသူ ဦးရေ = |ဆရာ ဦးရေ = |ဆရာမ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ = |တည်နေရာ = လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ [[ပြည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အကျယ်အဝန်း = ၁၂၃.၃၀ ဧက |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွေ = |အဖွဲ့အစည်း = [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကစားအမည် = |ဝဘ်ဆိုတ် = https://www.ptu.edu.mm/ }} '''ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်''' ({{lang-en|Pyay Technological University}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ရှေးကျသော နည်းပညာတက္ကသိုလ်သုံးခုဖြစ်သော [[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] တို့တွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်ပိုင်း)]]၊ [[ပြည်မြို့]] မှ (၇) မိုင်အကွာ ပြည်-ပေါက်ခေါင်း ကားလမ်းပေါ်ရှိ လက်ခုပ်ပင်ရွာတွင် တည်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ်လည်း ဖြစ်သည်။ [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]]၊ အဆင့်မြင့်သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဦးစီးဌာန လက်အောက်ရှိ တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၇/၉၈)ဖြင့် ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သင်တန်းအသီးသီးကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၉.၆.၁၉၉၈)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၇၃/၉၈)အရ ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက် နေ့မှစ၍ ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံးတာဝန်ခံ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ဆရာကြီးဒေါက်တာအောင်ကျော်မြတ်က စတင်တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web| url=http://most.gov.mm/most2mm/PyayTU.do| title=ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်| accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၁၉| Publisher=သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> == အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ == အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ Bachelor of Technology (B-tech)နှင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့Bachelor of Engineering (BE) အတွက် သင်ကြားနေသောဘာသာရပ်များမှာ # မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ Civil Engineering # အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာ Electronic Engineering # လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ Electrical Power Engineering # စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ Mechanical Engineering # ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ Computer Engineering and Information Technology == ကျောင်းသားများ == ၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၇ အထိ A.G.T.I ဒီပလိုမာရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Diploma of A.G.T.I (1997 to 2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MP ''' !width="50"|'''MT/CNC''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''PE''' !width="50"|'''Total''' |- |1997,April |3 |6 | | | | | | |9 |- |1997,Dec |139 |102 |102 | | | | | |343 |- |1998 |101 |82 |94 | | | | | |277 |- |1999 |103 |88 |86 | | | | | |277 |- |2000,March |165 |68 |95 | | | | | |328 |- |2000,Nov |173 |86 |123 | | | | | |382 |- | 2002,Jan |123 |162 |145 | | | | | |430 |- |2002,Dec |26 |18 |17 | | | | | |61 |- | 2003,Aug |34 |42 |39 |39 |10 |45 |25 | |234 |- | 2003,Dec |50 |42 |32 |18 |4 |24 | 13 | |183 |- | 2004,No |19 |52 |57 |58 |26 |25 | 22 | |259 |- | 2005,Oct |55 |94 |116 |71 |50 |54 |29 | |469 |- |2006,Sep |63 |70 |70 |73 |48 |42 | 34 | 15 |415 |- | 2007,Nov |67 |47 |53 |30 |20 |29 | 24 | 7 |277 |- |} ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၇ အထိ B.Tech / B.E ဘွဲ့ရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Graduate of B.Tech/B.E (2002-2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MECH ''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''Total''' |- | 2002,Dec(B.Tech) |245 |57 |76 |61 | | |349 |- |2004,Feb(B.Tech) |61 |81 |59 |3 | | | 31 |- |2004,Dec(B.Tech) |8 |10 |13 | | | | 31 |- | 2004,(B.E) |66 |22 |38 |23 | | | 149 |- | 2005,(B.Tech) |32 |15 |31 |25 |34 |16 | 153 |- | 2005,Jan(B.E) |69 |51 |49 |6 | | | 175 |- | 2005,Nov(B.E) |9 |26 |18 | | | | 53 |- | 2006,(B.Tech) |35 |48 |39 |31 |15 |12 | 180 |- | 2006,(B.E) |34 |15 |33 |23 |34 |15 |154 |- |2007,(B.Tech) |59 |43 |38 |58 |34 |17 |249 |- | 2007,(B.E) |31 |44 |27 |27 |11 |9 |149 |- |Total |649 |412 |421 |257 |128 |69 |1936 |- |} == ဓာတ်ပုံများ == <gallery widths="500" heights="300"> Pyay Technological University Convocation Hall.jpg|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ Main Gate of Pyay Technological University.jpg|ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် ဝင်ပေါက် </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} # http://www.most.gov.mm/ptu/index.php{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001221517/http://www.most.gov.mm/ptu/index.php |date=1 October 2013 }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] 9tko3a32e96xenwlx79pukvwvzslnvv 1055710 1055709 2026-09-29T06:46:39Z Min Agga Maung 147115 /* */ 1055710 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |အမည် = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Pyay Technological University |တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ) = |ဒေသအခေါ်အမည် = PTU |တံဆိပ် = Main Gate of Pyay Technological University.jpg|ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် မုခ်ပေါက် </gallery> |တံဆိပ်စာသား = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား |ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Industrial power flourishes |ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) = |ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ = |အမျိုးအစား = အများသူငါနှင့်ဆိုင်သော |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက် |ပါမောက္ခချုပ် = - |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာအောင်မြင့်အေး |ဝန်ထမ်းဦးရေ = |သင်ပြသူ ဦးရေ = |ဆရာ ဦးရေ = |ဆရာမ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ = |တည်နေရာ = လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ [[ပြည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အကျယ်အဝန်း = ၁၂၃.၃၀ ဧက |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွေ = |အဖွဲ့အစည်း = [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကစားအမည် = |ဝဘ်ဆိုတ် = https://www.ptu.edu.mm/ }} '''ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်''' ({{lang-en|Pyay Technological University}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ရှေးကျသော နည်းပညာတက္ကသိုလ်သုံးခုဖြစ်သော [[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] တို့တွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်ပိုင်း)]]၊ [[ပြည်မြို့]] မှ (၇) မိုင်အကွာ ပြည်-ပေါက်ခေါင်း ကားလမ်းပေါ်ရှိ လက်ခုပ်ပင်ရွာတွင် တည်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ်လည်း ဖြစ်သည်။ [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]]၊ အဆင့်မြင့်သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဦးစီးဌာန လက်အောက်ရှိ တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၇/၉၈)ဖြင့် ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သင်တန်းအသီးသီးကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၉.၆.၁၉၉၈)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၇၃/၉၈)အရ ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက် နေ့မှစ၍ ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံးတာဝန်ခံ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ဆရာကြီးဒေါက်တာအောင်ကျော်မြတ်က စတင်တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web| url=http://most.gov.mm/most2mm/PyayTU.do| title=ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်| accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၁၉| Publisher=သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> == အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ == အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ Bachelor of Technology (B-tech)နှင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့Bachelor of Engineering (BE) အတွက် သင်ကြားနေသောဘာသာရပ်များမှာ # မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ Civil Engineering # အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာ Electronic Engineering # လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ Electrical Power Engineering # စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ Mechanical Engineering # ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ Computer Engineering and Information Technology == ကျောင်းသားများ == ၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၇ အထိ A.G.T.I ဒီပလိုမာရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Diploma of A.G.T.I (1997 to 2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MP ''' !width="50"|'''MT/CNC''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''PE''' !width="50"|'''Total''' |- |1997,April |3 |6 | | | | | | |9 |- |1997,Dec |139 |102 |102 | | | | | |343 |- |1998 |101 |82 |94 | | | | | |277 |- |1999 |103 |88 |86 | | | | | |277 |- |2000,March |165 |68 |95 | | | | | |328 |- |2000,Nov |173 |86 |123 | | | | | |382 |- | 2002,Jan |123 |162 |145 | | | | | |430 |- |2002,Dec |26 |18 |17 | | | | | |61 |- | 2003,Aug |34 |42 |39 |39 |10 |45 |25 | |234 |- | 2003,Dec |50 |42 |32 |18 |4 |24 | 13 | |183 |- | 2004,No |19 |52 |57 |58 |26 |25 | 22 | |259 |- | 2005,Oct |55 |94 |116 |71 |50 |54 |29 | |469 |- |2006,Sep |63 |70 |70 |73 |48 |42 | 34 | 15 |415 |- | 2007,Nov |67 |47 |53 |30 |20 |29 | 24 | 7 |277 |- |} ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၇ အထိ B.Tech / B.E ဘွဲ့ရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Graduate of B.Tech/B.E (2002-2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MECH ''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''Total''' |- | 2002,Dec(B.Tech) |245 |57 |76 |61 | | |349 |- |2004,Feb(B.Tech) |61 |81 |59 |3 | | | 31 |- |2004,Dec(B.Tech) |8 |10 |13 | | | | 31 |- | 2004,(B.E) |66 |22 |38 |23 | | | 149 |- | 2005,(B.Tech) |32 |15 |31 |25 |34 |16 | 153 |- | 2005,Jan(B.E) |69 |51 |49 |6 | | | 175 |- | 2005,Nov(B.E) |9 |26 |18 | | | | 53 |- | 2006,(B.Tech) |35 |48 |39 |31 |15 |12 | 180 |- | 2006,(B.E) |34 |15 |33 |23 |34 |15 |154 |- |2007,(B.Tech) |59 |43 |38 |58 |34 |17 |249 |- | 2007,(B.E) |31 |44 |27 |27 |11 |9 |149 |- |Total |649 |412 |421 |257 |128 |69 |1936 |- |} == ဓာတ်ပုံများ == <gallery widths="500" heights="300"> Pyay Technological University Convocation Hall.jpg|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ Main Gate of Pyay Technological University.jpg|ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် ဝင်ပေါက် </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} # http://www.most.gov.mm/ptu/index.php{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001221517/http://www.most.gov.mm/ptu/index.php |date=1 October 2013 }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] n9h3fla3c3uf9iovw4utndmcrv7d6yg 1055711 1055710 2026-09-29T06:47:37Z Min Agga Maung 147115 /* */ 1055711 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |အမည် = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Pyay Technological University |တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ) = |ဒေသအခေါ်အမည် = PTU |တံဆိပ် = Main Gate of Pyay Technological University.jpg|ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် ဝင်ပေါက် </gallery> |တံဆိပ်စာသား = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား |ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Industrial power flourishes |ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) = |ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ = |အမျိုးအစား = အများသူငါနှင့်ဆိုင်သော |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက် |ပါမောက္ခချုပ် = - |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာအောင်မြင့်အေး |ဝန်ထမ်းဦးရေ = |သင်ပြသူ ဦးရေ = |ဆရာ ဦးရေ = |ဆရာမ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ = |တည်နေရာ = လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ [[ပြည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အကျယ်အဝန်း = ၁၂၃.၃၀ ဧက |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွေ = |အဖွဲ့အစည်း = [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကစားအမည် = |ဝဘ်ဆိုတ် = https://www.ptu.edu.mm/ }} '''ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်''' ({{lang-en|Pyay Technological University}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ရှေးကျသော နည်းပညာတက္ကသိုလ်သုံးခုဖြစ်သော [[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] တို့တွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်ပိုင်း)]]၊ [[ပြည်မြို့]] မှ (၇) မိုင်အကွာ ပြည်-ပေါက်ခေါင်း ကားလမ်းပေါ်ရှိ လက်ခုပ်ပင်ရွာတွင် တည်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ်လည်း ဖြစ်သည်။ [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]]၊ အဆင့်မြင့်သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဦးစီးဌာန လက်အောက်ရှိ တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၇/၉၈)ဖြင့် ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သင်တန်းအသီးသီးကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၉.၆.၁၉၉၈)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၇၃/၉၈)အရ ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက် နေ့မှစ၍ ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံးတာဝန်ခံ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ဆရာကြီးဒေါက်တာအောင်ကျော်မြတ်က စတင်တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web| url=http://most.gov.mm/most2mm/PyayTU.do| title=ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်| accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၁၉| Publisher=သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> == အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ == အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ Bachelor of Technology (B-tech)နှင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့Bachelor of Engineering (BE) အတွက် သင်ကြားနေသောဘာသာရပ်များမှာ # မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ Civil Engineering # အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာ Electronic Engineering # လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ Electrical Power Engineering # စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ Mechanical Engineering # ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ Computer Engineering and Information Technology == ကျောင်းသားများ == ၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၇ အထိ A.G.T.I ဒီပလိုမာရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Diploma of A.G.T.I (1997 to 2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MP ''' !width="50"|'''MT/CNC''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''PE''' !width="50"|'''Total''' |- |1997,April |3 |6 | | | | | | |9 |- |1997,Dec |139 |102 |102 | | | | | |343 |- |1998 |101 |82 |94 | | | | | |277 |- |1999 |103 |88 |86 | | | | | |277 |- |2000,March |165 |68 |95 | | | | | |328 |- |2000,Nov |173 |86 |123 | | | | | |382 |- | 2002,Jan |123 |162 |145 | | | | | |430 |- |2002,Dec |26 |18 |17 | | | | | |61 |- | 2003,Aug |34 |42 |39 |39 |10 |45 |25 | |234 |- | 2003,Dec |50 |42 |32 |18 |4 |24 | 13 | |183 |- | 2004,No |19 |52 |57 |58 |26 |25 | 22 | |259 |- | 2005,Oct |55 |94 |116 |71 |50 |54 |29 | |469 |- |2006,Sep |63 |70 |70 |73 |48 |42 | 34 | 15 |415 |- | 2007,Nov |67 |47 |53 |30 |20 |29 | 24 | 7 |277 |- |} ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၇ အထိ B.Tech / B.E ဘွဲ့ရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Graduate of B.Tech/B.E (2002-2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MECH ''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''Total''' |- | 2002,Dec(B.Tech) |245 |57 |76 |61 | | |349 |- |2004,Feb(B.Tech) |61 |81 |59 |3 | | | 31 |- |2004,Dec(B.Tech) |8 |10 |13 | | | | 31 |- | 2004,(B.E) |66 |22 |38 |23 | | | 149 |- | 2005,(B.Tech) |32 |15 |31 |25 |34 |16 | 153 |- | 2005,Jan(B.E) |69 |51 |49 |6 | | | 175 |- | 2005,Nov(B.E) |9 |26 |18 | | | | 53 |- | 2006,(B.Tech) |35 |48 |39 |31 |15 |12 | 180 |- | 2006,(B.E) |34 |15 |33 |23 |34 |15 |154 |- |2007,(B.Tech) |59 |43 |38 |58 |34 |17 |249 |- | 2007,(B.E) |31 |44 |27 |27 |11 |9 |149 |- |Total |649 |412 |421 |257 |128 |69 |1936 |- |} == ဓာတ်ပုံများ == <gallery widths="500" heights="300"> Pyay Technological University Convocation Hall.jpg|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ Main Gate of Pyay Technological University.jpg|ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် ဝင်ပေါက် </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} # http://www.most.gov.mm/ptu/index.php{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001221517/http://www.most.gov.mm/ptu/index.php |date=1 October 2013 }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] 2i51zaz1vjrsp2dgjtd9vnkdggb2mdy 1055712 1055711 2026-09-29T06:48:59Z Min Agga Maung 147115 /* */ 1055712 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |အမည် = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Pyay Technological University |တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ) = |ဒေသအခေါ်အမည် = PTU |တံဆိပ် = The Logo of Pyay Technological University.jpg |တံဆိပ်စာသား = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား |ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Industrial power flourishes |ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) = |ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ = |အမျိုးအစား = အများသူငါနှင့်ဆိုင်သော |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက် |ပါမောက္ခချုပ် = - |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာအောင်မြင့်အေး |ဝန်ထမ်းဦးရေ = |သင်ပြသူ ဦးရေ = |ဆရာ ဦးရေ = |ဆရာမ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ = |တည်နေရာ = လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ [[ပြည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အကျယ်အဝန်း = ၁၂၃.၃၀ ဧက |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွေ = |အဖွဲ့အစည်း = [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကစားအမည် = |ဝဘ်ဆိုတ် = https://www.ptu.edu.mm/ }} '''ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်''' ({{lang-en|Pyay Technological University}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ရှေးကျသော နည်းပညာတက္ကသိုလ်သုံးခုဖြစ်သော [[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] တို့တွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်ပိုင်း)]]၊ [[ပြည်မြို့]] မှ (၇) မိုင်အကွာ ပြည်-ပေါက်ခေါင်း ကားလမ်းပေါ်ရှိ လက်ခုပ်ပင်ရွာတွင် တည်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ်လည်း ဖြစ်သည်။ [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]]၊ အဆင့်မြင့်သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဦးစီးဌာန လက်အောက်ရှိ တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၇/၉၈)ဖြင့် ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သင်တန်းအသီးသီးကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၉.၆.၁၉၉၈)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၇၃/၉၈)အရ ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက် နေ့မှစ၍ ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံးတာဝန်ခံ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ဆရာကြီးဒေါက်တာအောင်ကျော်မြတ်က စတင်တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web| url=http://most.gov.mm/most2mm/PyayTU.do| title=ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်| accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၁၉| Publisher=သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> == အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ == အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ Bachelor of Technology (B-tech)နှင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့Bachelor of Engineering (BE) အတွက် သင်ကြားနေသောဘာသာရပ်များမှာ # မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ Civil Engineering # အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာ Electronic Engineering # လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ Electrical Power Engineering # စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ Mechanical Engineering # ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ Computer Engineering and Information Technology == ကျောင်းသားများ == ၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၇ အထိ A.G.T.I ဒီပလိုမာရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Diploma of A.G.T.I (1997 to 2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MP ''' !width="50"|'''MT/CNC''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''PE''' !width="50"|'''Total''' |- |1997,April |3 |6 | | | | | | |9 |- |1997,Dec |139 |102 |102 | | | | | |343 |- |1998 |101 |82 |94 | | | | | |277 |- |1999 |103 |88 |86 | | | | | |277 |- |2000,March |165 |68 |95 | | | | | |328 |- |2000,Nov |173 |86 |123 | | | | | |382 |- | 2002,Jan |123 |162 |145 | | | | | |430 |- |2002,Dec |26 |18 |17 | | | | | |61 |- | 2003,Aug |34 |42 |39 |39 |10 |45 |25 | |234 |- | 2003,Dec |50 |42 |32 |18 |4 |24 | 13 | |183 |- | 2004,No |19 |52 |57 |58 |26 |25 | 22 | |259 |- | 2005,Oct |55 |94 |116 |71 |50 |54 |29 | |469 |- |2006,Sep |63 |70 |70 |73 |48 |42 | 34 | 15 |415 |- | 2007,Nov |67 |47 |53 |30 |20 |29 | 24 | 7 |277 |- |} ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၇ အထိ B.Tech / B.E ဘွဲ့ရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Graduate of B.Tech/B.E (2002-2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MECH ''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''Total''' |- | 2002,Dec(B.Tech) |245 |57 |76 |61 | | |349 |- |2004,Feb(B.Tech) |61 |81 |59 |3 | | | 31 |- |2004,Dec(B.Tech) |8 |10 |13 | | | | 31 |- | 2004,(B.E) |66 |22 |38 |23 | | | 149 |- | 2005,(B.Tech) |32 |15 |31 |25 |34 |16 | 153 |- | 2005,Jan(B.E) |69 |51 |49 |6 | | | 175 |- | 2005,Nov(B.E) |9 |26 |18 | | | | 53 |- | 2006,(B.Tech) |35 |48 |39 |31 |15 |12 | 180 |- | 2006,(B.E) |34 |15 |33 |23 |34 |15 |154 |- |2007,(B.Tech) |59 |43 |38 |58 |34 |17 |249 |- | 2007,(B.E) |31 |44 |27 |27 |11 |9 |149 |- |Total |649 |412 |421 |257 |128 |69 |1936 |- |} == ဓာတ်ပုံများ == <gallery widths="500" heights="300"> Pyay Technological University Convocation Hall.jpg|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ Main Gate of Pyay Technological University.jpg|ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် ဝင်ပေါက် </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} # http://www.most.gov.mm/ptu/index.php{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001221517/http://www.most.gov.mm/ptu/index.php |date=1 October 2013 }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] 9tko3a32e96xenwlx79pukvwvzslnvv 1055722 1055712 2026-09-29T09:30:31Z Min Agga Maung 147115 /* */ 1055722 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |အမည် = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Pyay Technological University |တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ) = |ဒေသအခေါ်အမည် = PTU |တံဆိပ် = The Logo of Pyay Technological University.jpg |တံဆိပ်စာသား = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား |ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Industrial power flourishes |ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) = |ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ = |အမျိုးအစား = အများသူငါနှင့်ဆိုင်သော |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက် |ပါမောက္ခချုပ် = - |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာအောင်မြင့်အေး |ဝန်ထမ်းဦးရေ = |သင်ပြသူ ဦးရေ = |ဆရာ ဦးရေ = |ဆရာမ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ = |တည်နေရာ = လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ [[ပြည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အကျယ်အဝန်း = ၁၂၃.၃၀ ဧက |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွေ = |အဖွဲ့အစည်း = [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကစားအမည် = |ဝဘ်ဆိုတ် = https://www.ptu.edu.mm/ }} '''ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်''' ({{lang-en|Pyay Technological University}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ရှေးကျသော နည်းပညာတက္ကသိုလ်သုံးခုဖြစ်သော [[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] တို့တွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်ပိုင်း)၊ [[ပြည်မြို့]] မှ (၇) မိုင်အကွာ ပြည်-ပေါက်ခေါင်း ကားလမ်းပေါ်ရှိ လက်ခုပ်ပင်ရွာတွင် တည်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ်လည်း ဖြစ်သည်။ [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]]၊ အဆင့်မြင့်သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဦးစီးဌာန လက်အောက်ရှိ တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၇/၉၈)ဖြင့် ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သင်တန်းအသီးသီးကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၉.၆.၁၉၉၈)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၇၃/၉၈)အရ ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက် နေ့မှစ၍ ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံးတာဝန်ခံ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ဆရာကြီးဒေါက်တာအောင်ကျော်မြတ်က စတင်တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web| url=http://most.gov.mm/most2mm/PyayTU.do| title=ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်| accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၁၉| Publisher=သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> == အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ == အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ Bachelor of Technology (B-tech)နှင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့Bachelor of Engineering (BE) အတွက် သင်ကြားနေသောဘာသာရပ်များမှာ # မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ Civil Engineering # အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာ Electronic Engineering # လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ Electrical Power Engineering # စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ Mechanical Engineering # ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ Computer Engineering and Information Technology == ကျောင်းသားများ == ၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၇ အထိ A.G.T.I ဒီပလိုမာရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Diploma of A.G.T.I (1997 to 2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MP ''' !width="50"|'''MT/CNC''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''PE''' !width="50"|'''Total''' |- |1997,April |3 |6 | | | | | | |9 |- |1997,Dec |139 |102 |102 | | | | | |343 |- |1998 |101 |82 |94 | | | | | |277 |- |1999 |103 |88 |86 | | | | | |277 |- |2000,March |165 |68 |95 | | | | | |328 |- |2000,Nov |173 |86 |123 | | | | | |382 |- | 2002,Jan |123 |162 |145 | | | | | |430 |- |2002,Dec |26 |18 |17 | | | | | |61 |- | 2003,Aug |34 |42 |39 |39 |10 |45 |25 | |234 |- | 2003,Dec |50 |42 |32 |18 |4 |24 | 13 | |183 |- | 2004,No |19 |52 |57 |58 |26 |25 | 22 | |259 |- | 2005,Oct |55 |94 |116 |71 |50 |54 |29 | |469 |- |2006,Sep |63 |70 |70 |73 |48 |42 | 34 | 15 |415 |- | 2007,Nov |67 |47 |53 |30 |20 |29 | 24 | 7 |277 |- |} ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၇ အထိ B.Tech / B.E ဘွဲ့ရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Graduate of B.Tech/B.E (2002-2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MECH ''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''Total''' |- | 2002,Dec(B.Tech) |245 |57 |76 |61 | | |349 |- |2004,Feb(B.Tech) |61 |81 |59 |3 | | | 31 |- |2004,Dec(B.Tech) |8 |10 |13 | | | | 31 |- | 2004,(B.E) |66 |22 |38 |23 | | | 149 |- | 2005,(B.Tech) |32 |15 |31 |25 |34 |16 | 153 |- | 2005,Jan(B.E) |69 |51 |49 |6 | | | 175 |- | 2005,Nov(B.E) |9 |26 |18 | | | | 53 |- | 2006,(B.Tech) |35 |48 |39 |31 |15 |12 | 180 |- | 2006,(B.E) |34 |15 |33 |23 |34 |15 |154 |- |2007,(B.Tech) |59 |43 |38 |58 |34 |17 |249 |- | 2007,(B.E) |31 |44 |27 |27 |11 |9 |149 |- |Total |649 |412 |421 |257 |128 |69 |1936 |- |} == ဓာတ်ပုံများ == <gallery widths="500" heights="300"> Pyay Technological University Convocation Hall.jpg|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ Main Gate of Pyay Technological University.jpg|ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် ဝင်ပေါက် </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} # http://www.most.gov.mm/ptu/index.php{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001221517/http://www.most.gov.mm/ptu/index.php |date=1 October 2013 }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] 5ua3313y2dn4ghnynadumyfczgd4h8w 1055724 1055722 2026-09-29T09:32:09Z Min Agga Maung 147115 /* */ 1055724 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |အမည် = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Pyay Technological University |တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ) = |ဒေသအခေါ်အမည် = PTU |တံဆိပ် = The Logo of Pyay Technological University.jpg |တံဆိပ်စာသား = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား |ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Industrial power flourishes |ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) = |ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ = |အမျိုးအစား = အများသူငါနှင့်ဆိုင်သော |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက် |ပါမောက္ခချုပ် = - |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာအောင်မြင့်အေး |ဝန်ထမ်းဦးရေ = |သင်ပြသူ ဦးရေ = |ဆရာ ဦးရေ = |ဆရာမ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ = |တည်နေရာ = လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ [[ပြည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အကျယ်အဝန်း = ၁၂၃.၃၀ ဧက |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွေ = |အဖွဲ့အစည်း = [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကစားအမည် = |ဝဘ်ဆိုတ် = https://www.ptu.edu.mm/ }} '''ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်''' ({{lang-en|Pyay Technological University}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ရှေးကျသော နည်းပညာတက္ကသိုလ်သုံးခုဖြစ်သော [[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] တို့တွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်ပိုင်း)၊ [[ပြည်မြို့]] မှ (၇) မိုင်အကွာ ပြည်-ပေါက်ခေါင်း ကားလမ်းပေါ်ရှိ လက်ခုပ်ပင်ရွာတွင် တည်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ်လည်း ဖြစ်သည်။ [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[အဆင့်မြင့်သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဦးစီးဌာန]] လက်အောက်ရှိ တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၇/၉၈)ဖြင့် ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သင်တန်းအသီးသီးကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၉.၆.၁၉၉၈)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၇၃/၉၈)အရ ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက် နေ့မှစ၍ ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံးတာဝန်ခံ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ဆရာကြီးဒေါက်တာအောင်ကျော်မြတ်က စတင်တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web| url=http://most.gov.mm/most2mm/PyayTU.do| title=ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်| accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၁၉| Publisher=သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> == အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ == အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ Bachelor of Technology (B-tech)နှင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့Bachelor of Engineering (BE) အတွက် သင်ကြားနေသောဘာသာရပ်များမှာ # မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ Civil Engineering # အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာ Electronic Engineering # လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ Electrical Power Engineering # စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ Mechanical Engineering # ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ Computer Engineering and Information Technology == ကျောင်းသားများ == ၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၇ အထိ A.G.T.I ဒီပလိုမာရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Diploma of A.G.T.I (1997 to 2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MP ''' !width="50"|'''MT/CNC''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''PE''' !width="50"|'''Total''' |- |1997,April |3 |6 | | | | | | |9 |- |1997,Dec |139 |102 |102 | | | | | |343 |- |1998 |101 |82 |94 | | | | | |277 |- |1999 |103 |88 |86 | | | | | |277 |- |2000,March |165 |68 |95 | | | | | |328 |- |2000,Nov |173 |86 |123 | | | | | |382 |- | 2002,Jan |123 |162 |145 | | | | | |430 |- |2002,Dec |26 |18 |17 | | | | | |61 |- | 2003,Aug |34 |42 |39 |39 |10 |45 |25 | |234 |- | 2003,Dec |50 |42 |32 |18 |4 |24 | 13 | |183 |- | 2004,No |19 |52 |57 |58 |26 |25 | 22 | |259 |- | 2005,Oct |55 |94 |116 |71 |50 |54 |29 | |469 |- |2006,Sep |63 |70 |70 |73 |48 |42 | 34 | 15 |415 |- | 2007,Nov |67 |47 |53 |30 |20 |29 | 24 | 7 |277 |- |} ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၇ အထိ B.Tech / B.E ဘွဲ့ရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Graduate of B.Tech/B.E (2002-2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MECH ''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''Total''' |- | 2002,Dec(B.Tech) |245 |57 |76 |61 | | |349 |- |2004,Feb(B.Tech) |61 |81 |59 |3 | | | 31 |- |2004,Dec(B.Tech) |8 |10 |13 | | | | 31 |- | 2004,(B.E) |66 |22 |38 |23 | | | 149 |- | 2005,(B.Tech) |32 |15 |31 |25 |34 |16 | 153 |- | 2005,Jan(B.E) |69 |51 |49 |6 | | | 175 |- | 2005,Nov(B.E) |9 |26 |18 | | | | 53 |- | 2006,(B.Tech) |35 |48 |39 |31 |15 |12 | 180 |- | 2006,(B.E) |34 |15 |33 |23 |34 |15 |154 |- |2007,(B.Tech) |59 |43 |38 |58 |34 |17 |249 |- | 2007,(B.E) |31 |44 |27 |27 |11 |9 |149 |- |Total |649 |412 |421 |257 |128 |69 |1936 |- |} == ဓာတ်ပုံများ == <gallery widths="500" heights="300"> Pyay Technological University Convocation Hall.jpg|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ Main Gate of Pyay Technological University.jpg|ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် ဝင်ပေါက် </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} # http://www.most.gov.mm/ptu/index.php{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001221517/http://www.most.gov.mm/ptu/index.php |date=1 October 2013 }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] 5ez5y2440z26lhht63z1evlwotcua7p 0 61772 1055635 290781 2026-09-28T13:44:45Z Dr Lotus Black 31011 ပြန်ညွှန်းကို [[အယ်လီဇဘက် ပထမ (အင်္ဂလန်ဘုရင်မ)]] မှ [[ပထမ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည် 1055635 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ပထမ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] d6glur3uvfv9jy9kngy862wsgt2yqnw 0 72198 1055718 1032838 2026-09-29T09:07:25Z Salai Rungtoi 22844 1055718 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ခိုလမ်မြို့ | official_name = Kholan | native_name = ၶူဝ်လမ် | native_name_lang = shn | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ | pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ | image_skyline = ခိုလမ္ ေရျပာအိုင္.jpg | image_caption = ခိုလမ်ရေပြာအိုင် | image_map = | map_caption = | subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} | subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | subdivision_name2 = [[နမ့်စန်ခရိုင်]] | subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] | subdivision_name3 = [[နမ့်စန်မြို့နယ်]] | unit_pref = Imperial | area_total_km2 = | population = | population_as_of = | coordinates_display = inline,title | coordinates_region = MM | latNS = N | latd = 21 | latm = 06 | lats = 00 | longEW = E | longd = 98 | longm = 06 | longs = 00 | elevation_ft = | elevation_m = | timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset = +6.30 | website = }} '''ခိုလမ်မြို့''' ({{langx|shn|ၶူဝ်လမ်}}၊ {{langx|en|Kho Lam / Kholan}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တောင်ပိုင်း၊ [[နမ့်စန်ခရိုင်]]၊ [[နမ့်စန်မြို့နယ်]]အတွင်း တည်ရှိသော မဟာဗျူဟာကျသည့် လမ်းဆုံမြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊အရှေ့ပိုင်း နှင့် မြောက်ပိုင်းတို့ကို ကုန်းလမ်းဖြင့် ချိတ်ဆက်ပေးရာတွင် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အချက်အချာကျသော နေရာတွင် တည်ရှိသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ခိုလမ်မြို့၌ [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]ကို တရားဝင် တိုးချဲ့ဖွင့်လှစ် အခြေစိုက်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာလတွင် ကယားပြည်နယ်၊ လွိုင်ကော်မြို့တွင် ပြောင်းရွှေ့၍ ဖွင့်လှစ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-09-29 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် - ကျောက်တော်လေကြောင်းတိုက်ခံရမှု သေဆုံးသူ ၄၉ ဦးရှိလာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm2kwld0dn47t |access-date=2026-09-29 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == ဝေါဟာရဖြစ်ပေါ်လာပုံ == "ခိုလမ်" ဟူသော အမည်သည် ရှမ်းဘာသာစကား "ၶူဝ်လမ်" မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ရှမ်းဘာသာဖြင့် "ခူဝ်" (ၶူဝ်) ဆိုသည်မှာ '''တံတား''' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး၊ "လမ်" (လမ်) ဆိုသည်မှာ '''မည်းသော''' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသဖြင့် '''တံတားမဲ''' ဟု အရပ်အခေါ်အဝေါ်အဖြစ်မှ မြို့အမည် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် စစ်ရေးအချက်အချာ== ခိုလမ်ဒေသသည် ရှေးယခင်က ကျေးရွာအဆင့်မျှသာ ရှိခဲ့သော်လည်း ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ရှမ်းပြည်နယ်အလယ်ပိုင်း၏ ဗဟိုချက်တွင် ရှိနေခြင်းကြောင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ပိုမိုပွင့်လင်းလာသောအခါ မြို့ပြအင်္ဂါရပ်များ လျင်မြန်စွာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာခဲ့သည်။ ခိုလမ်မြို့သည် [[တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တပ်မတော်၏ စစ်တိုင်းဌာနချုပ်]]တစ်ခု အခြေစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ပိုမိုထင်ရှားကျော်ကြားသည်။ ဒေသတွင်း တည်ငြိမ်အေးချမ်းရေးနှင့် စစ်ရေးအရ စီမံခန့်ခွဲနိုင်ရန်အတွက် ပြည်နယ်မြို့တော် [[တောင်ကြီးမြို့]]ရှိ [[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (ရပခ) နယ်မြေကို ခွဲထုတ်၍ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ခိုလမ်မြို့၌ အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်ကို တရားဝင် တိုးချဲ့ဖွင့်လှစ် အခြေစိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |title=မြန်မာ့စစ်သမိုင်းနှင့် စစ်တိုင်းဌာနချုပ်များ၏ နောက်ခံသမိုင်း |date=2015 |publisher=ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန}}</ref> == လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး == ခိုလမ်မြို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်၏ အဓိက ကုန်သွယ်ရေး လမ်းဆုံမြို့ကြီး ဖြစ်သည်။ * အနောက်ဘက်တွင် [[နမ့်စန်မြို့]]၊ [[လွိုင်လင်မြို့]]နှင့် [[တောင်ကြီးမြို့]]များသို့ လည်းကောင်း၊ * အရှေ့ဘက်တွင် [[ကာလိမြို့]]၊ [[ကွန်ဟိန်းမြို့]]တို့ကို ဖြတ်၍ [[သံလွင်မြစ်]] (တာကော်တံတား) မှတစ်ဆင့် ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း [[ကျိုင်းတုံမြို့]]နှင့် [[တာချီလိတ်မြို့]]များသို့ လည်းကောင်း၊ * မြောက်ဘက်တွင် [[မိုင်းရှူးမြို့]]၊ [[သီပေါမြို့]]နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းသို့ လည်းကောင်း လမ်းမကြီးများဖြင့် တိုက်ရိုက်ချိတ်ဆက်ထားသည်။ == လူဦးရေနှင့် စီးပွားရေး == ခိုလမ်မြို့တွင် ဌာနေတိုင်းရင်းသားများဖြစ်ကြသော [[ရှမ်းလူမျိုး]]များ အများစု နေထိုင်ကြပြီး [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]]နှင့် အခြားတိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုများလည်း ပေါင်းစပ်နေထိုင်ကြသည်။ တပ်မတော်စစ်တိုင်းဌာနချုပ်နှင့် ဌာနဆိုင်ရာရုံးများ တည်ရှိခြင်း၊ လမ်းဆုံမြို့ဖြစ်ခြင်းတို့ကြောင့် စည်ကားသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ဒေသခံများသည် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းနှင့် ကုန်သည်ပွဲရုံလုပ်ငန်းများ၊ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အခြေပြု ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ရှမ်းပြည်နယ်}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] [[Category:နမ့်စန်ခရိုင်]] rpevlldqki4y4xkyszclk5ef82pe6tx 0 76752 1055717 1023250 2026-09-29T09:04:23Z Salai Rungtoi 22844 1055717 wikitext text/x-wiki {{distinguish|အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်}} {{Infobox military unit | unit_name = အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် | native_name = ရလခ | image = Shoulder sleeve insignia of Central East Command.svg | image_size = 216px | caption = အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တံဆိပ် | country = {{Flag|Myanmar}} | branch = {{Army|Myanmar}} | type = [[တပ်မတော် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ|တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] | specialization = နယ်မြေဒေသ ကာကွယ်ရေး၊ လုံခြုံရေး၊ စစ်ဆင်ရေး၊ နယ်မြေအတွင်းရှိ တပ်အားလုံး၏ ဦး/ရေး/ထောက်ဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များ စီမံပေးခြင်း၊ ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲခြင်း | nickname = ပန်းပွင့်ဝါ | commander1 = ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြတ်ထွဋ် (DSA-40) | commander1_label = တိုင်းမှူး | commander2 = ဗိုလ်မှူးကြီး အောင်ကိုဝင်း | commander2_label = ဒုတိယတိုင်းမှူး | commander3 = ဗိုလ်မှူးချုပ် သန်းထွန်းအောင် | commander3_label = တိုင်းဦးစီးချုပ် | identification_symbol = [[Image:Myanmar Eastern Central RMC Flag.svg|border|200px]] | identification_symbol_label = အလံတော် }} '''အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်''' (အတိုကောက် '''ရလခ''') သည် [[လွိုင်ကော်မြို့]]တွင် အခြေစိုက်သည့် တပ်မတော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ အဓိက တာဝန်မှာ ရှမ်းပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်း၊ မြောက်ပိုင်း နယ်နိမိတ်အလယ်ရှိ ဒေသများနှင့် ၎င်းနှင့်ထိစပ်နေသော နေရာဒေသများ၏ ကာကွယ်ရေး၊ လုံခြုံရေးနှင့် စစ်ဆင်ရေးဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များအား အဓိကတာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရသည်။ ထို့ပြင် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် နယ်မြေအတွင်းရှိ ၎င်း၏လက်အောက်ခံတပ်များနှင့် အခြားလက်ရုံး/ဝန်ထမ်းတပ်များ၏ စစ်ဦးစီး/ စစ်ရေး/ စစ်ထောက်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများကိုပါ ဖြေရှင်းဆောင်ရွက်ပေးခြင်းနှင့် အထက်ဌာနများမှ အမိန့်နှင့် ညွှန်ကြားချက်များအား ထပ်ဆင့် ညွှန်ကြားပေးခြင်းနှင့် ကြီးကြပ်ခြင်းတို့ကိုပါ ဆောင်ရွက်ရသည်။ လက်ရှိ အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးတာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြတ်ထွဋ် ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှစ၍ [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]]ကျောင်းအုပ်ကြီးအဖြစ်မှ ပြောင်းရွှေ့တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ == သမိုင်း​ == အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် (ရပခ) ကို ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော်လည်း ကွပ်ကဲမှုနယ်မြေကျယ်ပြန့်လှသည်ဖြစ်၍ ဝေးလံသောနေရာများကို ထိရောက်သော ကွပ်ကဲမှုမပေးနိုင်ခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် [[အရှေ့မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]ကို လည်းကောင်း၊ ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် [[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]ကို လည်းကောင်း၊ ရပခ နယ်မြေအတွင်းမှ ခွဲထုတ်ကာ သီးခြားစစ်တိုင်းများအဖြစ် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ရသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ဇန်နဝါရီ ၁ရက် တွင် စစ်နယ်ဝှန်းလိုအပ်မှုအခြေအနေအရ ရပခ လက်အောက်ရှိ နယ်မြေအချို့အား ထပ်မံထုတ်နုတ်ကာ အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်ကို သီးခြားစစ်တိုင်းအဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://myawady.net.mm/node/34871|title=အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏ (၁၂)နှစ်မြောက် တိုင်းနှစ်ပတ်လည်နေ့ ကျင်းပ ပြုလုပ်|work=MWD Webportal|access-date=၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၃}}</ref> ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာလပိုင်းတွင် ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်အဆင့်ရှိသည့် ကယားပြည်နယ်၊ လွိုင်ကော်မြို့တွင် အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်း စစ်ဌာနချုပ်ကို ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း၊ [[ခိုလမ်မြို့]]မှ ပြောင်းရွှေ့၍ ဖွင့်လှစ်လိုက်ပြီဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-09-29 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် - ကျောက်တော်လေကြောင်းတိုက်ခံရမှု သေဆုံးသူ ၄၉ ဦးရှိလာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm2kwld0dn47t |access-date=2026-09-29 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == ဖွဲ့စည်းပုံ == {{Expand section}} === စစ်ဗျူဟာများ === ''အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်'' အား [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ခိုလမ်မြို့]]<ref>{{cite news|url=https://cincds.gov.mm/node/8426|title=အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၌ စာရေးကိရိယာများ၊ ကျောင်းဝတ်စုံများနှင့် ပညာသင် စရိတ် ထောက်ပံ့ပေးအပ်|last=|date=|work=|language=|accessdate=}}</ref> တွင်အခြေပြုကာ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်လက်အောက်ခံအဖြစ် အခြေချ စစ်ဗျူဟာ (ကွန်ဟိန်း)၊ အခြေချ စစ်ဗျူဟာ (လင်းခေး)၊ လှုပ်ရှား စစ်ဗျူဟာများနှင့် ကွပ်ကဲမှုအောက် ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်း (၁၆) ရင်းရှိသည်။ == တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နယ်မြေအတွင်းရှိ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်များ == === [[အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] === {{Main|အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်}} === [[အမှတ်(၁၇)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] === {{Main|အမှတ်(၁၇)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်}} == အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးတာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ == {{Expand list}} *ဗိုလ်မှူးကြီး [[ထွန်းထွန်းနောင် (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ထွန်းထွန်းနောင်]]<ref>{{Cite news|title=ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ၆ ဦး တပ်မတော် အရန်အင်အားသို့ ပြောင်းရွှေ့ ခံရ|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2020/12/20/235197.html}}</ref> (ကြည်း - ၁၈၁၃၁) (စတသ - ၂၅) *ဗိုလ်ချုပ် သန်းလှိုင် *ဗိုလ်ချုပ် [[မင်းနောင်(ဝန်ကြီး)]] (ကြည်း - ၁၈၂၈၀) (ဗသက - ၆၆) *ဗိုလ်ချုပ် လှမိုး <ref>{{cite news|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/08/20/254009.html|title=စစ်တိုင်းမှူး ၅ ဦးကို နေရာပြောင်းရွှေ့}}</ref> *ဗိုလ်ချုပ် မျိုးမင်းထွန်း (ကြည်း - ၂၇၈၉၄) (တေဇ - ၂၃) ( ယခင် တြိဂံတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တိုင်းမှူး) (လက်ရှိ တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်) *ဗိုလ်ချုပ် ကျော်နိုင်ဦး (ယခင် မကွေးအခြေစိုက် [[အမှတ်(၈၈)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်|အမှတ်(၈၈) ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်]] တပ်မမှူး)<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cddmrl0j83ro|title=ထိပ်တန်းစစ်ဘက်ရာထူးတွေ အပြောင်းအလဲဖြစ်|work=BBC|access-date=၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref>(စတသ ၄၁) *ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြတ်ထွဋ် (ယခင် စစ်တက္ကသိုလ်ကျောင်းအုပ်ကြီး)<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/76697|title=နမ့်စန်မြို့ရှိ စစ်မှုထမ်းဟောင်းအဖွဲ့ဝင်များနှင့် မိသားစုဝင်များအား တွေ့ဆုံ၊ စားသောက်ဖွယ်ရာများ ပေးအပ်|work=MOI Myanmar|access-date=၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} == နောက်ထပ်ကြည့်ရန် == {{တပ်မတော် (ကြည်း)}} [[ကဏ္ဍ:တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ]] feyxg1iipkp1csi8pbvlrcapdwdyvtw 0 77489 1055636 370897 2026-09-28T13:45:09Z Dr Lotus Black 31011 ပြန်ညွှန်းကို [[အယ်လီဇဘက် ပထမ (အင်္ဂလန်ဘုရင်မ)]] မှ [[ပထမ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည် 1055636 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ပထမ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] d6glur3uvfv9jy9kngy862wsgt2yqnw 0 81945 1055649 1055395 2026-09-28T15:45:01Z Kyaw Myo Aung 103978 Undid revision [[Special:Diff/1055395|1055395]] by [[Special:Contributions/မင်းကောင်းခန့်|မင်းကောင်းခန့်]] ([[User talk:မင်းကောင်းခန့်|talk]]) 1055649 wikitext text/x-wiki {{ဗုဒ္ဓဘာသာ}} '''မဟာသမယသုတ်တော်''' သည် [[ဗုဒ္ဓ|မြတ်စွာဘုရား]]၏ လက်ထက်တော်အခါက စကြဝဠာအသီးသီးမှ နတ်ဗြဟ္မာများ စုဝေးရောက်ရှိလာပုံနှင့် ထိုနတ်ဗြဟ္မာများ၏ အမည်နာမများကို ထုတ်ဖော်ဟောကြားထားသော [[ဒီဃနိကာယ်]]၊ မဟာဝဂ်ပါဠိတော်လာ သုတ်တစ်သုတ် ဖြစ်သည်။ ဤသုတ်တော်သည် နယုန်လပြည့်နေ့ [[မဟာသမယနေ့]] ညနေချမ်းအခါတွင် ကပိလဝတ်ပြည်၊ မဟာဝုန်တော၌ ယခုမှ ရဟန္တာဖြစ်ခါစ သံဃာတော် (၅၀၀) နှင့် နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့ကို အကြောင်းပြု၍ ဟောကြားတော်မူခဲ့သည့် သုတ်တော် (၇) သုတ်အနက် ပထမဆုံး ဟောကြားတော်မူသော အခြေခံသုတ်တော်လည်း ဖြစ်သည်။ == မဟာသမယသုတ်တော် ဖြစ်ပေါ်လာသမိုင်းကြောင်း == မဟာသမယသုတ်တော် ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းရင်းမှာ သကျမင်းမျိုးနှင့် ကောလိယမင်းမျိုးတို့ နယ်စပ်ရှိ ရောဟိဏီမြစ်ရေကို အမှီပြုကာ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ကြရာမှ နယုန်လ ရေအားနည်းချိန်တွင် ရေလုရာမှစ၍ ဖြစ်ပွားသော ရန်ပွဲဖြစ်သည်။ နှစ်ဖက်လယ်သမားများ အချင်းချင်း အမျိုးထိပါး ပြောဆိုကြရာမှ နှစ်ပြည်ထောင်မင်းများပါ စစ်တိုက်ရန် နယ်စပ်သို့ ထွက်လာခဲ့ကြသည့် အခြေအနေတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင် ကြွရောက်လာပြီး "ရေသည် အနည်းငယ်သာ အဘိုးထိုက်တန်ပြီး၊ သကျဝင်မင်းများကား အတိုင်းမသိ အဘိုးထိုက်တန်ကြသည်" ဟု မိန့်တော်မူကာ ဖန္နဇာတ်၊ ဒုဒ္ဒဘဇာတ်၊ ဗီလုံးငှက်မဇာတ်နှင့် ဝဋ္ဋကဇာတ် စသည့် ဇာတ်တော်များကို ဟောကြား၍ စစ်ကို ငြိမ်းအေးစေခဲ့သည်။ ထို့နောက် နှစ်ဖက်မှ မင်းသား ၂၅၀ စီ (စုစုပေါင်း ၅၀၀) တို့သည် ဘုရားရှင်၏ အမိန့်အရ ရဟန်းဝတ်ကာ ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်ကြသဖြင့် ရဟန္တာများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ ထိုအခါ လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်တိုက်မှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန္တာသံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန် မဟာဝုန်တောသို့ အများအပြား စုဝေးရောက်ရှိလာကြရာ ဤသို့သော အခြေအနေကို အကြောင်းပြု၍ နယုန်လပြည့်နေ့ ညနေချမ်းအခါ၌ မဟာသမယသုတ်ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ယင်းသို့ ဟောကြားရာတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် နတ်ဗြဟ္မာများ၏ အမည်နာမများကို သက်သက် ရွတ်ဆိုပြရုံမျှဖြင့် ဟောကြားခဲ့ခြင်း မဟုတ်ဘဲ အာကာသနှင့် စကြဝဠာအနှံ့မှ ရောက်ရှိလာကြသော သတ္တဝါများ တရားထူးရစေရန် အဓိက ရည်ရွယ်တော်မူသည်။ ပရိသတ်အလယ်ရှိ သံဃာတော် (၅၀၀) မှာ ရဟန္တာများ ဖြစ်ပြီးဖြစ်၍ တရားထူးရရန် မလိုတော့သဖြင့် များပြားလှသော နတ်ဗြဟ္မာတို့ ကျွတ်တမ်းဝင်နိုင်ရန် ရှေးဦးစွာ နတ်ဗြဟ္မာများ၏ စိတ်ကို နူးညွတ်ပျော့ပျောင်းလာစေရန်နှင့် မည်သူတို့ ရောက်လာကြသည်ကို အသိအမှတ်ပြု မိတ်ဆက်သည့် အခြေခံနိဒါန်း "မဟာသမယသုတ်" ကို ဟောကြားသည်။<ref>ပါဠိစာပေသမိုင်း။ ဒေါ်အုန်း မဟာဝိဇ္ဇာ။ ဒုကြိမ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၉၈၁။ သာသနာရေးဦးစီးဌာန။ ရန်ကုန်။</ref><ref name="MahavaggaKBRL">{{cite web |title=မဟာဝဂ်ပါဠိတော် မြန်မာပြန် |url=http://www.kbrl.gov.mm/book/details/000133?categoryId=5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211211192750/http://www.kbrl.gov.mm/book/details/000133?categoryId=5 |archive-date=11 December 2021 |access-date=11 December 2021 |website=ကမ္ဘာအေးဗုဒ္ဓသုတေသနစာကြည့်တိုက် }}</ref><ref name="ဗုဒ္ဓဘာသာကောင်းတစ်ယောက်">{{cite book |title=ဗုဒ္ဓဘာသာကောင်းတစ်ယောက် |publisher=သာသနာတော် ထွန်းကားပြန့်ပွားရေး ဦးစီးဌာန |date=၂၀၀၅ }}</ref> == မဟာသမယသုတ်တော်၏ ဖွဲ့စည်းပုံ == မဟာသမယသုတ်သည် သုတ်တော် ၁ သုတ်တည်း ဖြစ်ပြီး၊ ဂါထာပေါင်း ၃၉ ဂါထာ ပါဝင်ကာ အောက်ပါကဏ္ဍ (၉) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည် – * ဥယျောဇဉ် * နိဒါန်း * ဒေဝတာသန္နိပါတ * ဘူမဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ * နာဂကဏ္ဍ * အသုရာဒေဝတာကဏ္ဍ * အာကာသဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ * ဗြဟ္မကဏ္ဍ * နိဂုံး == မဟာသမယသုတ်တော် ပါဠိတော်နှင့် မြန်မာအသံထွက် == === ၁။ ဥယျောဇဉ် === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | သမန္တာ စက္ကဝါဠေသု၊ အတြာဂစ္ဆန္တု ဒေဝတာ။ || သမန်တာ စက်ကဝါလေသု၊ အတ်တြာဂစ်ဆန်တု ဒေဝတာ။ |- | သဒ္ဓမ္မံ မုနိရာဇဿ၊ သုဏန္တု သဂ္ဂမောက္ခဒံ။ || သဒ်ဓမ်မံ မုနိရာဇတ်သ၊ သုဏန်တု သက်ဂမောက်ခဒံ။ |} === ၂။ နိဒါန်း === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ || နမော တတ်သ ဘဂဝတော အရဟတော သမ်မာသမ်ဗုတ်ဓတ်သ |- | သတေဟိ ပဉ္စမတ္တေဟိ၊ ခီဏာသဝေဟိ ကေဝလံ။ || သတေဟိ ပဉ်စမတ်တေဟိ၊ ခီဏာသဝေဟိ ကေဝလံ။ |- | ဘိက္ခူဟိ ဘူပဝံသေဟိ၊ သတ္ထာ ဇိနော ပရိဝုတော။ || ဘိတ်ခူဟိ ဘူပဝံသေဟိ၊ သတ်ထာ ဇိနော ပရိဝုတော။ |- | သက္ကေ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ၊ ဆာယာရမ္မေ မဟာဝနေ။ || သက်ကေ ကပိလဝတ်ထုတ်သမိံ၊ ဆာယာရမ်မေ မဟာဝနေ။ |- | သမန္တတော သဟဿေဟိ၊ စက္ကဝါဠေဟိ ဒသဟိ။ || သမန်တတော သဟတ်သေဟိ၊ စက်ကဝါလေဟိ ဒသဟိ။ |- | အာဂမ္မ သန္နိသိန္နာနံ၊ ဒေဝါနံ ယမဒေသယိ။ || အာဂမ်မ သန်နိသိန်နာနံ၊ ဒေဝါနံ ယမဒေသယိ။ |- | အာယုဒီဃကရံ သဗ္ဗ-သမ္ပတ္တိသာဓကံ ဝရံ။ || အာယုဒီဃကရံ သပ်ဗ-သမ်ပတ်တိသာဓကံ ဝရံ။ |- | သုဒ္ဓါဝါသပ္ပဘူတီဟိ၊ ဒေဝေဟိ ပဋိနန္ဒိတံ။ || သုတ်ဓါဝါသပ်ပဘူတီဟိ၊ ဒေဝေဟိ ပတိနန်ဒိတံ။ |- | သဗ္ဗရောဂဘယုဂ္ဃာတံ၊ သမယံ တံ ဘဏာမ ဟေ။ || သပ်ဗရောဂဘယုတ်ဃာတံ၊ သမယံ တံ ဘဏာမ ဟေ။ |} === ၃။ ဒေဝတာသန္နိပါတ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ || ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ |- | ယေဘုယျေန သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ || ယေဘုတ်ယေန သန်နိပတိတာ ဟောန်တိ |- | ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ။ || ဘဂဝန်တံ ဒတ်သနာယ ဘိတ်ခုသံဃဉ်စ။ |- | အထ ခေါ စတုန္နံ သုဒ္ဓါဝါသကာယိကာနံ || အထ ခေါ စတုန်နံ သုတ်ဓါဝါသ ကာယိကာနံ |- | ဒေဝတာနံ ဧတဒဟောသိ - || ဒေဝတာနံ အေတဒဟောသိ - |- | "အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ || "အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက်ကေသု ဝိဟရတိ |- | ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ မဟာဝနေ || ကပိလဝတ်ထုတ်သမိံ မဟာဝနေ |- | မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ || မဟတာ ဘိတ်ခုသံဃေန သတ်ဒိံ |- | ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ || ပဉ်စမတ်တေဟိ ဘိတ်ခုသတေဟိ |- | သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟိ။ || သပ်ဗေဟေဝ အရဟန်တေဟိ။ |- | ယံနူန မယမ္ပိ ယေန ဘဂဝါ || ယံနူန မယမ်ပိ ယေန ဘဂဝါ |- | တေနုပသင်္ကမေယျာမ || တေနုပသင်ကမေယာမ |- | ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော သန္တိကေ || အုပသင်ကမိတ်ဝါ ဘဂဝတော သန်တိကေ |- | ပစ္စေကံ ဂါထံ ဘာသေယျာမာ"တိ။ || ပစ်စေကံ ဂါထံ ဘာသေယာမာ"တိ။ |- | အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယျထာပိ နာမ || အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယ-ထာပိ နာမ |- | ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ || ဗလဝါ ပုရိသော သမိန်ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယ |- | ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ || ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိန်ဇေယ |- | ဧဝမေဝ သုဒ္ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု || အေဝမေဝ သုတ်ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု |- | အန္တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ || အန်တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ |- | အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ || အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန်တံ အဘိဝါဒိတ်ဝါ |- | ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု။ || အေကမန်တံ အတ်ထံသု။ |- | ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ ဧကာ ဒေဝတာ || အေကမန်တံ ဌိတာ ခေါ အေကာ ဒေဝတာ |- | ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ - || ဘဂဝတော သန်တိကေ အိမံ ဂါထံ အဘာသိ - |- | "တတြ ဘိက္ခဝေါ သမာဒဟံသု || "တတ်တရ ဘိတ်ခဝေါ သမာဒဟံသု |- | စိတ္တမတ္တနော ဥဇုကမကံသု || စိတ်တမတ်တနော အုဇုကမကံသု |- | သာရထီဝ နေတ္တာနိ ဂဟေတွာ || သာရထီဝ နေတ်တာနိ ဂဟိတ်ဝါ |- | ဣန္ဒြိယာနိ ရက္ခန္တိ ပဏ္ဍိတာ"တိ။ || အိန်ဒရိယာနိ ရက်ခန်တိ ပန်ဍိတာ"တိ။ |} === ၄။ ဘူမဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ (နှင့် နတ်အမျိုးအနွယ်အလိုက် မိတ်ဆက်ခြင်း) === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | သာတာဂိရိ တိဿာ စ၊ အညေ ဒေဝါ ယသဿိနော။ || သာတာဂိရိ တိတ်သာ စ၊ အညေ ဒေဝါ ယသတ်သိနော။ |- | တသတာ ပဉ္စသတာ စေဝ၊ အာဂုံ တတ္ထ ဥတ္တရာ။ || တသတာ ပဉ်စသတာ စေဝ၊ အာဂုံ တတ်ထ အုတ်တရာ။ |- | မာဏဝါ စေဝ ဧတ္တဂုံ၊ ယက္ခာ ကပိလဝါသိနော။ || မာဏဝါ စေဝ အိတ်တဂုံ၊ ယက်ခာ ကပိလဝါသိနော။ |- | သေယျထီဒံ - ဓတရဋ္ဌော စ မဟာရာဇာ၊ ဝိရူဠကော တထာ ဒေဝေါ၊ ဝိရူပက္ခော စ ခတ္တိယော၊ ကုဝေရော စ မဟာရာဇာ။ || သေယျထီဒံ - ဓတရဋ္ဌော စ မဟာရာဇာ၊ ဝိရူဠကော တထာ ဒေဝေါ၊ ဝိရူပက်ခော စ ခတ်တိယော၊ ကုဝေရော စ မဟာရာဇာ။ |- | တထာ ပူရိဏော ဒိသာ၊ ဓတရဋ္ဌော ပသာသတိ။ || တထာ ပူရိဏော ဒိသာ၊ ဓတရဋ္ဌော ပသာသတိ။ |- | ဂန္ဓဗ္ဗာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || ဂန်ဓဗ်ဗာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ၊ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ပုတ်တာပိ တတ်သ ဗဟဝေါ၊ အိန်ဒနာမာ မဟာဗလာ။ |- | ဒက္ခိဏဉ္စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူဠကော တသာသတိ။ || ဒက်ခိဏဉ်စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူဠကော တသာသတိ။ |- | ကုမ္ဘဏ္ဍာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || ကုမ်ဘဏ်ဍာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ပစ္ဆိမဉ္စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူပက္ခော ပသာသတိ။ || ပစ်ဆိမဉ်စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူပက်ခော ပသာသတိ။ |- | နာဂါနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || နာဂါနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ဥတ္တရဉ္စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ကုဝေရော တသာသတိ။ || အုတ်တရဉ်စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ကုဝေရော တသာသတိ။ |- | ယက္ခာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || ယက်ခာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ဒဠှုဋ္ဌာနာ ဌိတာ နိစ္စံ၊ ဂါမဏီယော ယသဿိနော။ || ဒဠှုတ်ဌာနာ ဌိတာ နိတ်စံ၊ ဂါမဏီယော ယသတ်သိနော။ |} === ၅။ နာဂကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | အာယုံ နာဂါ စ သုပဏ္ဏာ၊ ဣဒ္ဓိမန္တော ယသဿိနော။ || အာယုံ နာဂါ စ သုပဏ်ဏာ၊ အိတ်ဓိမန်တော ယသတ်သိနော။ |- | နေတ္တပ္ပဏာ ဇလစရာ၊ ဥတ္တရာသေ ဇလာသယာ။ || နိတ်တပ်ပဏာ ဇလစရာ၊ အုတ်တရာသေ ဇလာသယာ။ |- | တေဟိ စေတသိ သမ္ပန္နာ၊ အညမညံ ပိယာဝရာ။ || တေဟိ စေတသိ သမ်ပန်နာ၊ အညမညံ ပိယာဝရာ။ |- | အဘယံ တေဟိ ဌာနေသု၊ နာဂါ ရာဇာ အဝေဒယုံ။ || အဘယံ တေဟိ ဌာနေသု၊ နာဂါ ရာဇာ အဝေဒယုံ။ |} === ၆။ အသုရာဒေဝတာကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | တထာ ပူရိဏော ဒိသာ၊ ဓတရဋ္ဌော ပသာသတိ။ || တထာ ပူရိဏော ဒိသာ၊ ဓတရဋ္ဌော ပသာသတိ။ |- | ဂန္ဓဗ္ဗာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || ဂန်ဓဗ်ဗာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ဒက္ခိဏဉ္စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူဠကော တသာသတိ။ || ဒက်ခိဏဉ်စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူဠကော တသာသတိ။ |- | ပစ္ဆိမဉ္စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူပက္ခော ပသာသတိ။ || ပစ်ဆိမဉ်စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူပက်ခော ပသာသတိ။ |} === ၇။ အာကာသဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | ပုဗ္ဗေဒိသာ ဓတရဋ္ဌော၊ ဒက္ခိဏေန ဝိရူဠကော။ || ပုဗ်ဗေဒိသာ ဓတရဋ္ဌော၊ ဒက်ခိဏေန ဝိရူဠကော။ |- | ပစ္ဆိမေန ဝိရူပက္ခော၊ ကုဝေရော ဥတ္တရံ ဒိသံ။ || ပစ်ဆိမေန ဝိရူပက်ခော၊ ကုဝေရော အုတ်တရံ ဒိသံ။ |- | စတ္တာရော တေ မဟာရာဇာ၊ သမန္တတု စတ္တော ဒိသာ။ || စတ်တာရော တေ မဟာရာဇာ၊ သမန်တတု စတ်တော ဒိသာ။ |} === ၈။ ဗြဟ္မကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | တေ စ သဗ္ဗေ အဘိဘူတွာ၊ ဇေတွာ သင်္ဂါမုတ္တမံ။ || တေ စ သပ်ဗေ အဘိဘူတွာ၊ ဇေတွာ သင်္ဂါမုတ်တမံ။ |- | သုခိတာ ဝီတရာဂါ စ၊ ဣဒ္ဓိမန္တော ယသဿိနော။ || သုခိတာ ဝီတရာဂါ စ၊ အိတ်ဓိမန်တော ယသတ်သိနော။ |- | မဟာသယာနိ ဗုဒ္ဓါနံ၊ သာဝကာ တေ ဇိတာဝဟော။ || မဟာသယာနိ ဗုတ်ဓါနံ၊ သာဝကာ တေ ဇိတာဝဟော။ |- | သံဃံ နမဿမာနာနံ၊ ဘဝတု ဝေါ သုခံ သဒါ။ || သင်ဃံ နမတ်သမာနာနံ၊ ဘဝတု ဝေါ သုခံ သဒါ။ |} === ၉။ နိဂုံး (ဆုတောင်းမင်္ဂလာ၊ မေတ္တာပို့နှင့် အမျှဝေခြင်း) === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | သဗ္ဗဒေဝါ နုမောဒန္တု၊ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိသိဒ္ဓိယာ။ || သပ်ဗဒေဝါ နုမောဒန်တု၊ သပ်ဗသမ်ပတ်တိသိတ်ဓိယာ။ |- | သဗ္ဗဗုဒ္ဓါ နုဘာဝေန၊ သဗ္ဗဒေဝါ နုဘာဝေန၊ သဒ္ဓါ သုခီ ဘဝန္တု တေ။ || သပ်ဗဗုတ်ဓါ နုဘာဝေန၊ သပ်ဗဒေဝါ နုဘာဝေန၊ သဒ်ဓါ သုခီ ဘဝန်တု တေ။ |- | ယံ ကိဉ္စိ ဝတ္တံ လောကေသုံ၊ ရတနံ ပဏီတံ။ || ယံ ကိဉ်စိ ဝတ်တံ လောကေသုံ၊ ရတနံ ပဏီတံ။ |- | န ယေန သမံ အတ္ထိ၊ တထာဂတေ ရတနံ ပဏီတံ။ || န ယေန သမံ အတ်ထီ၊ တထာဂတေ ရတနံ ပဏီတံ။ |- | ဣဒမ္ပိ ဗုဒ္ဓေ ရတနံ ပဏီတံ၊ ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။ || အိဒမ်ပိ ဗုတ်ဓေ ရတနံ ပဏီတံ၊ အေတနေ သတ်စေန သုဝတ်ထိ ဟောတု။ |- | သဗ္ဗေ သတ္တာ သဗ္ဗပါဏာ၊ သဗ္ဗေ ဘူတာ စ ကေဝလာ။ || သပ်ဗေ သတ်တာ သပ်ဗပါဏာ၊ သပ်ဗေ ဘူတာ စ ကေဝလာ။ |- | သဗ္ဗေ ဘဒြာနိ ပဿန္တု၊ မာ ကဉ္စိ ပါပမာဂမစ္စု။ || သပ်ဗေ ဘဒြာနိ ပတ်သန်တု၊ မာ ကဉ်စိ ပါပမာဂမတ်စု။ |- | အပ္ပမာဒေန သမ္ပဒေထ၊ သဒ္ဓါ သုခီ ဘဝန္တု တေ။ || အပ်ပမာဒေန သမ်ပဒေထ၊ သဒ်ဓါ သုခီ ဘဝန်တု တေ။ |} == မဟာသမယသုတ်တော် မြန်မာပြန် == === ၁။ ပထမသင်္ဂါယနာတင်မှတ်တမ်း === အရှင်အာနန္ဒာက အရှင်မဟာကဿပထေရ်ဘုရားအား “အကျွန်ုပ်အာနန္ဒာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံမှ ဤသို့ အတိုင်းအရှည်ရှိသည့် စကားတော်များအား ကြားနာမှတ်သားခဲ့ရပါ၏။ ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော သဗ္ဗေညုမြတ်စွာဘုရားရှင်သည် သက္ကတိုင်း ကပိလဝတ်ပြည် အနီးရှိ မဟာဝုန်တောတွင် အားလုံး ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သာဖြစ်ပေသည့် ရဟန်းသံဃာတော်ပေါင်း ငါးရာနှင့်အတူ သီတင်းသုံးနေထိုင်တော်မူသောအခါတွင် စကြဝဠာတစ်ထောင်စီရှိသော လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်တိုက်တို့မှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းသံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် အများအပြား စုဝေးရောက်ရှိလာကြပေ၏။” === ၂။ သုဒ္ဓါဝါသဘုံမှ ဗြဟ္မာလေးဦးအကြောင်း === ထိုအခါတွင် သုဒ္ဓါဝါသဘုံတွင် နေသည့် ဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် “ဤဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော သဗ္ဗေညုမြတ်စွာဘုရားရှင်သည် သက္ကတိုင်း ကပိလဝတ်ပြည် အနီးရှိ မဟာဝုန်တောတွင် အားလုံး ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သာဖြစ်ပေသည့် ရဟန်းသံဃာတော်ပေါင်း ငါးရာနှင့်အတူ သီတင်းသုံးနေထိုင်တော်မူသောအခါတွင် စကြဝဠာတစ်ထောင်စီရှိသော လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်တိုက်တို့မှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းသံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် အများအပြား စုဝေးရောက်ရှိလာကြပေ၏။ ငါတို့သည်လည်း မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံသို့ သွားကြပြီး မြတ်စွာဘုရားရှင် အနားတော်တွင် ကိုယ်စီကိုယ်စီ ဂါထာတစ်ပုဒ်စီ ရွတ်ဆိုလျှောက်ထားရလျှင် ကောင်းပေမည်” ဟူ၍ အကြံဖြစ်ကြလေ၏။ ထို့နောက် ထိုဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် ဥပမာဆိုရသော် ခွန်အားရှိသော ယောကျာ်း၏ အလျင်အမြန် ကွေးသောလက်ကို ဆန့်ခြင်းနှင့် ဆန့်သောလက်ကို ကွေးခြင်း ပြုသကဲ့သို့ သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာဘုံမှ ပျောက်ကွယ်ပြီး မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်တွင် အထင်အရှားပေါ်ကာ ရောက်ရှိကြကုန်၏။ ထိုဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ရှိခိုးပြီး တစ်နေရာတွင် ရပ်ပြီးသောအခါ ပထမဗြဟ္မာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်တွင် “အရှင်ဘုရား။ မဟာဝုန်တောတွင် နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် စုဝေးရောက်ရှိကြသဖြင့် အစည်းအဝေးကြီးဖြစ်နေလျက်ရှိပါ၏။ အကျွန်ုပ်တို့သည်လည်း ကိလေသာရန်သူတို့၏ ထိပါးအနိုင်ယူခြင်းကို မခံရသော အပရာဇိတအမည်ရှိ သံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် ဤတရားသဘင် အစည်းအဝေးရှိရာသို့ လာရောက်ကြပါ၏” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ ထို့နောက် ဒုတိယဗြဟ္မာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်တွင် “အရှင်ဘုရား။ ဤအစည်းအဝေးရှိ ရဟန်းတို့သည် မိမိစိတ်ကို တည်ကြည်ဖြောင့်မတ်စွာ ပြုထားကြပါ၏။ ရထားထိန်းသည် မြင်းဇက်ကြိုးတို့ကို ကိုင်၍ ထိန်းနိုင်သကဲ့သို့ ပညာရှိ ရဟန်းတို့သည်လည်း ဣန္ဒြေအမူအရာတို့ကို ထိန်းသိမ်းတော်မူနိုင်ကြပေ၏” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ ထို့နောက် တတိယဗြဟ္မာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်တွင် “အရှင်ဘုရား။ မြတ်စွာဘုရားရှင် ကောင်းမွန်စွာ ဆုံးမထားပြီးသည်ဖြစ်သဖြင့် တပ်မက်ခြင်းတဏှာကင်းပြီး သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော ထိုရဟန္တာငယ်တို့သည် ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဟူသော ခလုတ်တံသင်းနှင့် တံခါးကျည်း မင်းတုပ်တို့ကို ဖြတ်ပြီးလျှင် ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဟူသော တံခါးတိုင်ကို နှုတ်ပြီး လှည့်လည်၍ သွားလာနေကြကုန်၏” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ ထို့နောက် စတုတ္ထဗြဟ္မာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်တွင် “အရှင်ဘုရား။ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ကိုးကွယ်အားထားရာဟူ၍ ကိုးကွယ်အားထားဆည်းကပ်သူ အားလုံးသည် မကောင်းသော အပါယ်လောကဘုံသို့ မရောက်ကြဘဲ လူ့ခန္ဓာကို စွန့်ပယ်ပြီးသောအခါတွင် နတ်ပြည်သို့ ရောက်ရှိကြပါလတ္တံ့” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ === ၃။ မြတ်စွာဘုရားရှင် နတ်တို့အမည်များကို ကြေညာမည်ဖြစ်ကြောင်း ရဟန်းတို့အား မိန့်တော်မူခြင်း === ထိုအခါတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ရဟန်းတို့အား “ရဟန်းတို့။ စကြဝဠာတစ်ထောင်စီရှိသော လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်တိုက်တို့မှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းသံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် အများအပြား စုဝေးရောက်ရှိလာကြပေ၏။ ရဟန်းတို့။ အတိတ်ကာလအခါတွင် ပွင့်တော်မူခဲ့သော ပူဇော်အထူးကို ခံယူတော်မူထိုက်သည့် မြတ်စွာဘုရားရှင်တို့၏ လက်ထက်တော်အခါကလည်း ယခုငါ၏လက်ထက်ကဲ့သို့ ဤမျှ အတိုင်းအတာရှိသည့် နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် စုဝေးခဲ့ကြလေပြီ။ ရဟန်းတို့။ အနာဂတ်ကာလအခါတွင်လည်း ပွင့်တော်မူမည်ဖြစ်သော ပူဇော်အထူးကို ခံယူတော်မူထိုက်သည့် မြတ်စွာဘုရားရှင်တို့၏ လက်ထက်တော်အခါတွင်လည်း ယခုငါ၏လက်ထက်ကဲ့သို့ ဤမျှ အတိုင်းအတာရှိသည့် နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် စုဝေးမည်ဖြစ်ပေ၏။ ရဟန်းတို့။ ငါသည် နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့၏ အမည်နာမတို့ကို ပြောကြားမည်၊ ကြေညာမည်၊ ဟောကြားမည်။ ဤစကားကို နာယူပြီး နှလုံးသွင်းကြလော့။ ငါ ဟောပေမည်” ဟူ၍ မိန့်တော်မူ၏။ ရဟန်းတို့က “အရှင်ဘုရား။ ကောင်းပါပြီ” ဟူ၍ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ စကားတော်ကို နာခံလေ၏။ === ၄။ မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းတို့၏ အပြုအမူမြင်ကွင်း === မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် “ရဟန်းတို့။ ဂါထာဖွဲ့ပြီး ဟောကြားပေအံ့။ အကြင်ရဟန်းတို့သည် မြေတည်နတ်များ မှီတည်နေထိုင်ရာ အရပ်ဒေသများ၊ တောင်ရှိလှိုဏ်ဂူတွင်းတို့ကို မှီခိုနေကြကုန်၏။ ထိုရဟန်းတို့သည် နိဗ္ဗာန်ကို ရည်မှန်းသော စိတ်ရှိကြ၏။ တည်ငြိမ်သောစိတ်လည်း ရှိကြ၏။ ထိုများပြားသော ရဟန်းတို့သည် ကြက်သီးမွေးညှင်းမထတုန်လှုပ်ခြင်းမရှိဘဲ ခြင်္သေ့မင်းကဲ့သို့ တစ်ပါးတည်း ကိန်းအောင်းနေထိုင်လေ့ရှိ၏။ ဖြူစင်သောစိတ်ရှိပြီး နောက်ကျူခြင်းကင်းပြီး သန့်ရှင်းကြည်လင်ကြပေ၏” ဟူ၍ ဟောတော်မူ၏။ အရှင်အာနန္ဒာက ဆက်လက်၍ မှတ်တမ်းတင်သည်မှာ ထိုအချိန်တွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ကပိလဝတ်ပြည် အနီးရှိ မဟာဝုန်တောရှိ တပည့်သာဝက ငါးရာတို့ သာသနာတော်တွင် နှစ်သက်စွာ နေကြသည်ကို သိတော်မူသောကြောင့် “ရဟန်းတို့။ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် သင်တို့ရှိရာသို့ ဦးတည်ပြီး လာရောက်ကြကုန်၏။ ထိုနတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့ကို ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်အမြင်ဖြင့် သိမြင်ကြကုန်လော့” ဟူ၍ မိန့်ကြားတော်မူလေ၏။ ထိုရဟန်းတို့သည်လည်း မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ အဆုံးအမကို ကြားနာရ၍ သိရန်အတွက် အားထုတ်ကြရာ ဒိဗ္ဗစက္ခုအမြင်ဉာဏ် ရရှိဖြစ်ပေါ်လေ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်တစ်ရာကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်တစ်ထောင်ကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်ခုနှစ်သောင်းကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်တစ်သိန်းကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် မရေမတွက်နိုင်သော နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းကို မြင်ကြရ၏။ အားလုံးသော အရပ်မျက်နှာများသည် နတ်ဗြဟ္မာတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်လျက်ရှိပေ၏။ ထိုအချိန်တွင် သမန္တစက္ခု၊ ဒိဗ္ဗစက္ခု၊ ဗုဒ္ဓစက္ခု၊ မံသစက္ခု၊ ပညာစက္ခု ဟူသော စက္ခုငါးပါးအား ပိုင်ဆိုင်အစိုးရတော်မူသော သဗ္ဗေညုမြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ရဟန်းများ၏ တစ်ပါးချင်းစီ သိပုံမြင်ပုံ အားလုံးကို သိမြင်တော်မူပြီးနောက် “ရဟန်းတို့။ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် ဤအစည်းအဝေးရှိရာအရပ်သို့ ဦးတည်ရောက်ရှိနေကြလေ၏။ ထိုနတ်ဗြဟ္မာတို့ကို ဒိဗ္ဗစက္ခုဟူသော အမြင်ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှုသိကြလော့။ ထိုနတ်ဗြဟ္မာတို့ကို ငါသည် သင်တို့အား ဂါထာစကားဖြင့် အစဉ်တကျ ပြောကြားကြေညာပေအံ့” ဟူ၍ မိန့်တော်မူ၏။ === ၅။ မဟာသမယအစည်းအဝေးရှိ နတ်ဗြဟ္မာတို့၏ အမည်စာရင်း === ရဟန်းတို့၊ မြေတွင်တည်နေ နေထိုင်ပြီး ကပိလဝတ်ပြည်ကို မှီခို၍ နေထိုင်ကြသည့် ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားပြီး ရုပ်အဆင်းချောမောကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသည့် နတ်ပေါင်း ခုနှစ်ထောင်တို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ဟိမဝန္တာတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော အမျိုးမျိုးသော အရောင်အသွေးရှိသော ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားပြီး ရုပ်အဆင်းချောမောကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသည့် နတ်ပေါင်း ခြောက်ထောင်တို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ သာတာဂီရိတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော အမျိုးမျိုးသော အရောင်အသွေးရှိသော ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားပြီး ရုပ်အဆင်းချောမောကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသည့် နတ်ပေါင်း သုံးထောင်တို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ဤဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော အမျိုးမျိုးသော အရောင်အသွေးရှိသော ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားပြီး ရုပ်အဆင်းချောမောကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသည့် နတ်ပေါင်း တစ်သောင်းခြောက်ထောင်တို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ဝေဿာမိတ္တတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော အမျိုးမျိုးသော အရောင်အသွေးရှိသော ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားပြီး ရုပ်အဆင်းချောမောကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသည့် နတ်ပေါင်း ငါးရာတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဝေပုလ္လတောင်တွင်နေသော ကုမ္ဘီရနတ်စစ်သူကြီးအား သိန်းပေါင်းမကသော နတ်တို့သည် ခြံရံကြ၏။ ထိုရာဇဂြိုဟ်ပြည်နေ ကုမ္ဘီရနတ်စစ်သူကြီးသည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။ အရှေ့အရပ်ကို အစိုးရသည့် ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့၏အရှင် ဓတရဋ္ဌ နတ်မင်းကြီးသည် များပြားသော အခြံအရံအား ပိုင်ဆိုင်၏။ ထိုနတ်မင်းကြီး၏ သားတော်တို့သည် များပြားလှ၏။ ခွန်အားကြီးမားပြီး တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားကာ ရုပ်အဆင်းချောမောသည့်အပြင် အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းအများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်သည့် ဣန္ဒအမည်ရှိ ထိုသားတော်တို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။ တောင်အရပ်ကို အစိုးရသည့် ကုမ္ဘဏ်တို့၏အရှင် ဝိရုဠက နတ်မင်းကြီးသည် များပြားသော အခြံအရံအား ပိုင်ဆိုင်၏။ ထိုနတ်မင်းကြီး၏ သားတော်တို့သည် များပြားလှ၏။ ခွန်အားကြီးမားပြီးတန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားကာ ရုပ်အဆင်းချောမောသည့်အပြင် အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းအများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်သည့် ဣန္ဒအမည်ရှိ ထိုသားတော်တို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။ အနောက်အရပ်ကို အစိုးရသည့် နဂါးတို့၏အရှင် ဝိရုပက္ခ နတ်မင်းကြီးသည် များပြားသော အခြံအရံအား ပိုင်ဆိုင်၏။ ထိုနတ်မင်းကြီး၏ သားတော်တို့သည် များပြားလှ၏။ ခွန်အားကြီးမားပြီး တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားကာ ရုပ်အဆင်းချောမောသည့်အပြင် အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းအများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်သည့် ဣန္ဒအမည်ရှိ ထိုသားတော်တို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။ မြောက်အရပ်ကို အစိုးရသည့် နတ်ဘီလူးတို့၏အရှင် ကုဝေရ နတ်မင်းကြီးသည် များပြားသော အခြံအရံအား ပိုင်ဆိုင်၏။ ထိုနတ်မင်းကြီး၏ သားတော်တို့သည် များပြားလှ၏။ ခွန်အားကြီးမားပြီး တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားကာ ရုပ်အဆင်းချောမောသည့်အပြင် အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းအများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်သည့် ဣန္ဒအမည်ရှိ ထိုသားတော်တို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။ အရှေ့အရပ်တွင် ဓတရဋ္ဌနတ်မင်းကြီး၊ တောင်အရပ်တွင် ဝိရုဠက နတ်မင်းကြီး၊ အနောက်အရပ်တွင် ဝိရုပက္ခနတ်မင်းကြီး၊ မြောက်အရပ်တွင် ကုဝေရနတ်မင်းကြီးဟူသော ထိုနတ်မင်းကြီးလေးယောက်တို့သည် အရပ်လေးမျက်နှာပတ်ဝန်းကျင်တို့ကို အလွန်လင်းထိန်တောက်ပအောင်ပြုပြီး ကပိလဝတ်ပြည် အနီး မဟာဝုန်တောတွင် တည်ရှိနေလျက်ရှိ၏။ ထိုနတ်မင်းကြီး၏ လူယုံတော်ဖြစ်ကြပြီး မာယာဉာဏ်နီများတတ်ပြီး လှည့်ဖြားပြီး ကောက်ကျစ်ယုတ်မာတတ်သည့် မာယာနတ်၊ ကုဋေဏ္ဍုနတ်၊ ဝိဋေဏ္ဍုနတ်၊ ဝိဋုစ္စနတ်၊ ဝိဋူဋနတ်နှင့်တကွ စန္ဒနနတ်၊ ကာမသေဋ္ဌနတ်၊ ကိန္နိဃဏ္ဍုနတ်၊ နိဃဏ္ဍုနတ်တို့သည်လည်း ရောက်ရှိနေကြ၏။ ဤပနာဒနတ်၊ ဩပမညနတ်၊ သိကြားမင်းရထားထိန်းမာတလိနတ်၊ စိတ္တအမည်ရှိ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်၊ သေနအမည်ရှိ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်၊ စိတ္တသေနအမည်ရှိ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်၊ နဠရာဇနတ်၊ ဇနဝသဘနတ် (ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးဖြစ်ဖူးသူ)၊ ပဉ္စသီခနတ်၊ တိမ္ဗရုနတ် နှင့် သူရိယဝစ္ဆသာနတ်သမီး ဟူသော ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့နှင့် အခြားသောနတ်တို့သည်လည်း နတ်မင်းကြီးလေးပါးတို့နှင့်အတူ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ထို့အပြင် နာဂသအိုင်တွင် နေသော နဂါးတို့နှင့် ဝေသာလီတွင် နေသော နဂါးတို့သည် နဂါးပရိသတ်အသိုင်းအဝိုင်းတို့နှင့်အတူ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြလေ၏။ ကမ္ပလအမည်ရှိနဂါး၊ အဿတရအမည်ရှိနဂါးနှင့် ပယာဂဆိပ်ကမ်းနေ နဂါးတို့သည် မိမိတို့၏ ဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းနှင့်အတူ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြလေ၏။ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်း အများအပြားပိုင်ဆိုင်သော ယမုနာမြစ်တွင် နေကြသည့် နဂါးတို့နှင့် ဓတရဋ္ဌမျိုးနွယ်နဂါးတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ ဧရာဝဏ်ဆင်ပြောင်ကြီးအမည်ရှိ နတ်သားသည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ ဂဠုန်ငှက်တို့သည် ပြောခဲ့ပြီးသော နဂါးမင်းတို့ကို အနိုင်ကျင့်ပြီး ဖမ်းယူနိုင်ကြ၏။ နတ်တို့ကဲ့သို့ ဘုန်းအာနုဘော်ရှိ၏။ အမိဝမ်းနှင့် ဥတွင်းမှ နှစ်ကြိမ် မွေးဖွားရသူများဖြစ်၏။ တောင်ပံရှိနေ၏။ ကြည်လင်သော မျက်စိအမြင်ရှိကြ၏။ ဆန်းကြယ်သော အတောင်အမွေးရှိသဖြင့် စိတြသုပဏ္ဏအမည်ဟူသော အမည်အား ပိုင်ဆိုင်ထားကြ၏။ ထိုဂဠုန်တို့သည် ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် မဟာဝုန်တောအုပ်အလယ်သို့ ရောက်လာကြ၏။ ထိုအခါတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ဂဠုန်တို့၏ ဘေးပြုခြင်းကို အေးငြိမ်းအောင် ပြုတော်မူသဖြင့် နဂါးတို့အတွက် ဘေးရန်ကင်းလေ၏။ နဂါးနှင့် ဂဠုန်တို့သည် သိမ့်မွေသောစကားတို့ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ပြောဆိုကြကာ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်အားထားကြလေ၏။ ဝရဇိန်လက်နက်ရှိသော သိကြားမင်းကို စစ်ရှုံးသဖြင့် သမုဒ္ဒရာကို မှီခိုနေထိုင်ကြသည့် အသုရာတို့သည် သိကြားမင်း၏ ညီနောင်များပင်ဖြစ်ကြပြီး တန်ခိုးကြီးမားကာ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းများကြသူများဖြစ်ပေ၏။ ကာလကဉ္စအသုရာတို့သည် ကြီးမားပြီး ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသည့် ကိုယ်ခန္ဓာကို ဖန်တီးပြုလုပ်ပြီး လာကြ၏။ ဒါနဝေဃအမည်ရှိ လေးသမားအသုရာ၊ ဝေပစိတ္တိအသုရာ၊ သုစိတ္တိအသုရာ၊ ပဟာရာဒအသုရာတို့သည် မာရ်နတ်မင်းသားနှင့်အတူ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ ဗလိအသုရာကြီး၏ ဝေရောစအမည်ရှိ သားတော်ပေါင်းတစ်ရာတို့သည် ဗလိအသုရာစစ်တပ်ကို လက်နက်တပ်ဆင်ပြီး ရာဟုအသုရိန်ကြီးထံသို့ သွားကြပြီး “သင့်အတွက် ကောင်းခြင်းမင်္ဂလာဖြစ်ပါစေသတည်း။ မဟာဝုန်တောရှိ ရဟန်းတို့အစည်းအဝေးသို့ သွားရန် အချိန်ကျပါပြီ” ဟူ၍ ပြောဆိုအသိပေးကြလေ၏။ ထိုအချိန်တွင် အာပေါ(ရေ)နတ်၊ ပထဝီ(မြေ)နတ်၊ တေဇော(မီး)နတ်၊ ဝါယော(လေ)နတ်၊ ဝရုဏနတ်၊ ဝါရဏနတ်၊ သောမနတ်တို့သည် ယသနတ်နှင့်အတူ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ရောက်ရှိကြ၏။ အခြံအရံအများအပြားပိုင်ဆိုင်သည့် မေတ္တာနတ်နှင့် ကရုဏာနတ်တို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကြသည့် အဆင်းချောမောပြီး အခြံအရံအများအပြားရှိသည့် အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုးရှိသည့် အားလုံးသော ထိုနတ်အစုအဝေး ဆယ်အုပ်စုတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ဝေဏ္ဍုနတ်၊ သဟလိနတ်၊ အသမနတ်တို့နှင့်အတူ ယမနတ်နှစ်မျိုးတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ လ၏ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းဖြစ်သော နတ်တို့သည် လနတ်မင်းကို ရှေ့ထားပြီး ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ နေ၏ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းဖြစ်သော နတ်တို့သည် နေနတ်မင်းကို ရှေ့ထားပြီး ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ ကြယ်နက္ခတ်တို့၏ အခြံအရံအသိုင်းအဝိုင်းဖြစ်သော နတ်တို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ မန္ဒဝလာဟကနတ်တို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ နတ်တို့၏ အကြီးအမှူးခေါင်းဆောင်ဖြစ်သော ရှေးအခါက အလှူဒါနပေးဖူးသဖြင့် ဝါသဝအမည်ရှိ သိကြားမင်းသည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်နေ၏။ တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကြသည့် အဆင်းချောမောပြီး အခြံအရံအများအပြားရှိသည့် အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုးရှိသည့် အားလုံးသော ထိုနတ်အစုအဝေး ဆယ်အုပ်စုတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ထို့အပြင် မီးလျှံကဲ့သို့ တောက်ပသော အရောင်အရှိန်ရှိသော သဟဘူမည်သောနတ်များ၊ အောင်မဲညိုပန်းပွင့်နှင့်တူသော အရောင်အဆင်းရှိသော အရိဋ္ဌနတ်များ၊ ရောဇနတ်များ၊ ဝရုဏနတ်များ၊ သဟဓမ္မနတ်များ၊ အစ္စုတနတ်များ၊ အနေဇကနတ်များ၊ သုလေယျနတ်များ၊ ရုစိရနတ်များ၊ ဝါသဝနေသိအမည်ရှိနတ်များ ဟူသော နတ်မျိုးတို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ သမာနနတ်များ၊ မဟာသမာနနတ်များ၊ မာနုသနတ်များ၊ မာနုသုတ္တမနတ်များ၊ ခိဍာပဒေါသိကနတ်များ၊ မနောပဒေါသိကနတ်များ ဟူသော နတ်မျိုးတို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ ထို့အပြင် ဟရိနတ်များ၊ လောဟိတဝါသီနတ်များ၊ အခြံအရံအများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်ထားသော ပါရဂနတ်များ၊ မဟာပါရဂနတ်များ ဟူသော နတ်မျိုးတို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြ၏။ သုက္ကနတ်များ၊ ကရမ္ဘနတ်များ၊ အရုဏနတ်များ ဟူသော နတ်တို့သည် ဝေဃနသနတ်များနှင့်အတူ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ဩဒါတဂယှမည်သော ပါမောက္ခနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ဝိစက္ခဏနတ်တို့သည်လည်းကောင်း လာရောက်ကြကုန်၏။ သဒါမတ္တနတ်များ၊ ဟာရဂဇနတ်များ၊ အခြံအရံအများအပြားပိုင်ဆိုင်သည့် မိဿကနတ်များတို့သည်လည်း မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ အရပ်မျက်နှာများသို့ သွားလာလေ့ရှိပြီး မိုးရွာစေတတ်သော ပဇ္ဇုန္န(မိုး)နတ်သည်လည်း မိုးထစ်ချုန်းရွာစေလျက် လာရောက်စေ၏။ တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကြသည့် အဆင်းချောမောပြီး အခြံအရံအများအပြားရှိသည့် အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုးရှိသည့် အားလုံးသော ထိုနတ်အစုအဝေး ဆယ်အုပ်စုတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ခေမိယနတ်များ၊ တုသိတာနတ်ပြည်တွင်နေသောနတ်များ၊ ယာမာနတ်ပြည်တွင်နေသောနတ်များ၊ အခြံအရံအများအပြားပိုင်ဆိုင်သည့် ကဋ္ဌကနတ်များ၊ လမ္ဗီတကနတ်များ၊ လာမသေဋ္ဌနတ်များ၊ ဇောတိအမည်ရှိနတ်များ၊ အာသဝနတ်များ၊ နိမ္မာနရတိနတ်ပြည်တွင်နေသောနတ်များ၊ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီနတ်ပြည်တွင်နေသောနတ်များ ဟူသော နတ်မျိုးတို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကြသည့် အဆင်းချောမောပြီး အခြံအရံအများအပြားရှိသည့် အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုးရှိသည့် အားလုံးသော ထိုနတ်အစုအဝေး ဆယ်အုပ်စုတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ဤဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုးရှိသည့် အားလုံးသော ထို အယောက်ခြောက်ဆယ်ရှိသော နတ်အစုအဝေး အုပ်စုခြောက်စုတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ထိုနတ်များနှင့် အမျိုးအမည်တူသော အခြားသောနတ်များသည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် လာရောက်ကြလေ၏။ ထိုအယောက်ခြောက်ဆယ်ရှိသော နတ်အစုအဝေး အုပ်စုခြောက်စုတို့နှင့် အမျိုးအမည်တူသော အခြားသောနတ်တို့သည် “ပဋိသန္ဓေနေခြင်း မရှိတော့သော၊ တပ်မက်စွဲလန်းခြင်း ရာဂ၊ စိတ်ဆိုးခြင်း ဒေါသ၊ မသိတွေဝေခြင်း မောဟ ဟူသော ခလုတ်တံတင်း အနှောင့်အယှက်အား မရှိသည်အထိ ဖယ်ရှားပြီးသော၊ ဩဃလေးဖြာ သံသရာမှ ကူးမြောက်လွတ်ကင်းတော်မူပြီးသော အာသဝေါတရားကင်းပြီးသော အရိယာနွယ်ဝင် သံဃာတော်များနှင့် ညစ်ညူးခြင်းကင်းပြီး သန့်ရှင်းသည့် လမင်းကြီးသဖွယ် တင့်တယ်ကျက်သရေရှိတော်မူသော ဩဃလေးဖြာ သံသရာမှ သတ္တဝါအပေါင်းတို့အား လွတ်မြောက်စေတော်မူတတ်သော ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ဖူးတွေ့ကြမည်” ဟူသော စကားအား ကြွေးကြော်သီဆိုပြီး ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာကြလေ၏။ ==== ၅.၈။ တန်ခိုးထက်မြက်သော ဗြဟ္မာများ ==== တန်ခိုးကြီးမားတော်မူသည့် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ သားလှရတနာလည်းဖြစ်ကြသည့် သုဗြဟ္မာအမည်ရှိဗြဟ္မာနှင့် ပရမတ္ထအမည်ရှိဗြဟ္မာတို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ အတူတူ လာရောက်ကြလေ၏။ သနင်္ကုမာရဗြဟ္မာနှင့် တိဿဗြဟ္မာတို့သည်လည်း ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြလေ၏။ လက်တစ်ချောင်းဖြင့် စကြဝဠာတစ်ထောင်၊ လက်ဆယ်ချောင်းဖြင့် စကြဝဠာတစ်သောင်းအထိ အရောင်အဝါအလင်း သက်ရောက်နိုင်သော ဗြဟ္မာအယောက်တစ်ထောင်တို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြလေ၏။ ဗြဟ္မာပြည်တွင် ပဋိသန္ဓေတည်ခြင်းနည်းဖြင့် မွေးဖွားဖြစ်တည်ခဲ့သော၊ ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်နှင့် ကြီးမားသော ခန္ဓာကိုယ်ရှိသော၊ ကျက်သရေရှိသော မဟာဗြဟ္မာမင်းသည်လည်း အခြား ဗြဟ္မာတစ်ထောင်ကို လွှမ်းမိုးအုပ်ချုပ်နေ၏။ ထိုသို့ ဗြဟ္မာတစ်ထောင်စီ အသီးသီး အုပ်ချုပ်အစိုးရသည့် မဟာဗြဟ္မာမင်း ဆယ်ဦးတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြလေ၏။ ထိုမဟာဗြဟ္မာများအနက် ဟာရိတအမည်ရှိ မဟာဗြဟ္မာမင်းသည်လည်း ဗြဟ္မာတစ်သိန်း ခြံရံ၍ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်လေ၏။ === ၆။ မာရ်နတ်၏ နှောင့်ယှက်မှုနှင့် အဆုံးသတ် === ရဟန်းတို့၊ မာရ်နတ်မင်း၏ မိုက်မဲမှုကို ရှုစားကြလော့။ သိကြား၊ မဟာဗြဟ္မာတို့နှင့်တကွ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဦးတည်လာကြကုန်သော နတ်ဗြဟ္မာအားလုံးတို့ထံသို့ မာရ်နတ်မင်း၏ စစ်သည်များသည် ဦးတည်ချီတက်လာကြလေပြီ။ စစ်သည်အများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်ထားသော မာရ်နတ်မင်းသည် “လာကြလော့။ ဖမ်းကြ။ ချည်နှောင်ကြလော့။ ရာဂဖြင့် တုပ်နှောင်ကြလော့။ ထက်ဝန်းကျင်ပတ်ဝန်းကျင်မှနေ၍ ဝိုင်းထားလော့။ သင်တို့သည် တစ်ဦးတစ်ယောက်မှ မလွတ်စေနှင့်” ဟူသော စကားအား အမိန့်ရှိပြီး လျှပ်စီးနှင့်တကွ မိုးကြီးထစ်ချုန်းသံခြိမ်းသံကဲ့သို့သော ကြောက်မက်ဖွယ်အသံကို ပြု၍ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ မာရ်စစ်သည်ကို စေလွှတ်လေ၏။ သို့သော်လည်း မာရ်နတ်မင်းသည် မိမိအလိုအတိုင်း မဖြစ်လေသဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ဒေါသထွက် စိတ်တိုကာ ပြန်ခဲ့ရလေ၏။ ထိုအချိန်တွင် သမန္တစက္ခု၊ ဒိဗ္ဗစက္ခု၊ ဗုဒ္ဓစက္ခု၊ မံသစက္ခု၊ ပညာစက္ခု ဟူသော စက္ခုငါးပါးအား ပိုင်ဆိုင်အစိုးရတော်မူသော သဗ္ဗေညုမြတ်စွာဘုရားရှင်သည် မာရ်နတ်မင်းပရိသတ်၏ ဖြစ်ပျက်ပုံအားလုံးကို ထူးခြားသောဉာဏ်ဖြင့် သိမြင်ခွဲခြားမှတ်သားပြီးနောက် သာသနာအဆုံးအမတော်တွင် နှစ်သက်ပျော်ရွှင်ကုန်သော ထိုတပည့်သာဝကရဟန်းတို့အား “ရဟန်းတို့။ မာရ်နတ်မင်း၏ စစ်သည်တို့သည် သင်တို့ထံသို့ ဦးတည်ချီတက်လာကြနေပြီ။ ထိုမာရ်နတ်မင်း၏ စစ်သည်တို့ကို မြင်သိကြလော့” ဟူ၍ မိန့်တော်မူ၏။ ထိုရဟန်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ အမိန့်တော်ကို ကြားသောကြောင့် ထိုမာရ်နတ်မင်း၏ စစ်သည်တို့ကို သိရန် ကြိုးစား၏။ မာရ်နတ်မင်း၏ စစ်သည်တို့သည် ထိုရဟန္တာတို့၏ မွေးညှင်းတစ်မွှေးကလေးကိုမျှ မလှုပ်ရှားမတုန်လှုပ်စေနိုင်သည်ဖြစ်သဖြင့် ထိုရဟန္တာတို့အနားမှ ရှောင်ဖယ်သွားလေပြီ။ ထိုအခါ မာရ်နတ်မင်းသည် ရဟန်းသံဃာတို့ကို အာရုံပြုပြီး “စစ်ပွဲကို အောင်မြင်ပြီးသော၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိတော့သော၊ ထင်ပေါ်ကျော်ကြားခြင်းရှိသော၊ လူအပေါင်းတို့တွင်လည်း ထင်ရှားသောသူများဖြစ်သည့် ထိုဘုရား၏ တပည့်သာဝက အားလုံးတို့သည် အရိယာတို့နှင့်အတူ ဝမ်းမြောက်ပျော်ရွှင်ကုန်၏” ဟူသော ဂါထာအား ရွတ်ဆိုခဲ့လေသတည်း။ == မဟာသမယသုတ်တော်ကို ရွတ်ဆိုသင့်သူများ == # ကံဇာတာညံ့သူ၊ အချုပ်အခြာင်ခံရသူ ။ # အင်းတိုက်၊ ဂုန်းတိုက်၊ နတ်တိုက်၊ မုတ်တိုက်ခံရသူ။ # အပြိုင်အဆိုင် ရှိသူ၊ အလိမ်ခံရသူ။ # ဆေးမတွေ့သူ၊ ရောဝါအနာ မပျောက်ကင်းသူ။ # ခြောက်လှန့်ခံရသူ၊ ပိုင်းပြီး အနှိပ်စက်ခံရသူ။ # တစ်အိမ်သားလုံး အဆင်မပြေသူ။ # စီးပွားရေး နိမ့်ကျသူ။ # ဂုဏ်သုးရာထူး တက်လိုသူ။ # စာမေးပွဲအောင်လိုသူ။ # တစ်အိမ်သားလုံး ရောဝါကပ်ရောက်ခြင်းမှ ကင်းစေလိုသူ။ # အဆောက်အဦး အသစ်များ ရလိုသူ။ # အဆောက်အဦး လျင်မြန်စွာ ပြီးမြောက်စေလိုသူ။ # မကောင်းကြံသူများ၊ တစ်ခါကြံလျှင် ပျက်ရခြင်း။ # နှစ်ခါကြံလျှင် သွားရခြင်း။ # သုံးခါကြံလျှင် ပြေးရခြင်း။ # လာဘ်လာဘ ပေါများခြင်း။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[မဟာသမယ အခါတော်နေ့ပွဲ]] *[[မဟာသမယနေ့]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[Category:မဟာဝဂ်]] [[Category:ဒီဃနိကာယ်]] rjfupjmm1g1olkstpvvoj4r4t5ypgn3 1055656 1055649 2026-09-28T17:08:46Z Kyaw Myo Aung 103978 Repair 1055656 wikitext text/x-wiki {{ဗုဒ္ဓဘာသာ}} '''မဟာသမယသုတ်တော်''' သည် [[ဗုဒ္ဓ|မြတ်စွာဘုရား]]၏ လက်ထက်တော်အခါက စကြဝဠာအသီးသီးမှ နတ်ဗြဟ္မာများ စုဝေးရောက်ရှိလာပုံနှင့် ထိုနတ်ဗြဟ္မာများ၏ အမည်နာမများကို ထုတ်ဖော်ဟောကြားထားသော [[ဒီဃနိကာယ်]]၊ မဟာဝဂ်ပါဠိတော်လာ သုတ်တစ်သုတ် ဖြစ်သည်။ ဤသုတ်တော်သည် နယုန်လပြည့်နေ့ [[မဟာသမယနေ့]] ညနေချမ်းအခါတွင် ကပိလဝတ်ပြည်၊ မဟာဝုန်တော၌ ယခုမှ ရဟန္တာဖြစ်ခါစ သံဃာတော် (၅၀၀) နှင့် နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့ကို အကြောင်းပြု၍ ဟောကြားတော်မူခဲ့သည့် သုတ်တော် (၇) သုတ်အနက် ပထမဆုံး ဟောကြားတော်မူသော အခြေခံသုတ်တော်လည်း ဖြစ်သည်။ == မဟာသမယသုတ်တော် ဖြစ်ပေါ်လာသမိုင်းကြောင်း == မဟာသမယသုတ်တော် ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းရင်းမှာ သကျမင်းမျိုးနှင့် ကောလိယမင်းမျိုးတို့ နယ်စပ်ရှိ ရောဟိဏီမြစ်ရေကို အမှီပြုကာ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ကြရာမှ နယုန်လ ရေအားနည်းချိန်တွင် ရေလုရာမှစ၍ ဖြစ်ပွားသော ရန်ပွဲဖြစ်သည်။ ရောဟိဏီမြစ်သည် ကပိလဝတ်နှင့် ကောလိယနှစ်ပြည်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေပြီး နှစ်ပြည်လုံးက အမှီပြုနေရသည်။ မိုးခေါင်သဖြင့် မြစ်ရေနည်းလာချိန်တွင် စပါးခင်းများအတွက် လယ်သမားများ ရေလုကြရာမှ အချင်းချင်း ခိုက်ရန်ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအခါ ကောလိယဘက်မှ လယ်သမားများက ကပိလဝတ်မင်းများကို "သားမက်တွေလို မင်းသမီးချင်းယူထားတာ" ဆိုပြီး အမျိုးထိပါးပြောဆိုကြသလို၊ ကပိလဝတ်ဘက်ကလည်း ကောလိယမင်းတွေကို "အနူးမျိုးတွေ၊ ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရပြီး သစ်ခေါင်းထဲနေခဲ့ရသူတွေ" ဆိုပြီး အားကျမခံ ပြန်လည်ဆဲဆိုကြသည်။ ဤအရေးအခင်းသည် နိုင်ငံတော်အဆင့် အရေးအခင်းကြီးအထိ ဖြစ်လာပြီး နှစ်ပြည်ထောင် ဆွေရင်းမျိုးရင်းများ သွေးမြေကျမည့် စစ်ပွဲကြီး ဖြစ်ပေါ်လာတော့မည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ စစ်ဖြစ်တော့မည့် ထိုညနေခင်းတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင် ကြွရောက်တော်မူလာပြီး နှစ်ပြည်ထောင်မင်းများကို ဘာကြောင့် ဤနေရာသို့ လာကြသနည်း၊ ရေအတွက်လား၊ သွေးအတွက်လား စသည်ဖြင့် မေးမြန်းတော်မူသည်။ ထိုအခါ မင်းများက ရေအတွက် စစ်ခင်းလာကြောင်း လျှောက်ထားကြသည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က "ရေသည် အနည်းငယ်သာ အဘိုးထိုက်တန်ပြီး၊ သကျဝင်မင်းများကား အတိုင်းမသိ အဘိုးထိုက်တန်ကြသည်။ တန်ဖိုးနည်းသည့် ရေအတွက်ဖြင့် တန်ဖိုးမဖြတ်နိုင်သည့် မင်းသားများ၏သွေး မြေသို့မကျသင့်၊ အသက်မသေသင့်" ဟု မိန့်တော်မူကာ စစ်ရပ်စဲရေး တရားတော်များကို ဟောကြားတော်မူသည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် စစ်ပြေငြိမ်းရေးအတွက် ဇာတ်တော်များကို ဆက်တိုက်ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ပထမဦးစွာ ဝက်ဝံနှင့် ကြို့ပင်စောင့်နတ်တို့ ရန်ငြိုးဖွဲ့မှားပြီး နှစ်ဦးစလုံး ပျက်စီးရသည့် '''ဖန္နဇာတ်'''၊ မစဉ်းစားဘဲ သူတစ်ပါးပြောစကားကို ယုံကြည်မိပြီး သတ္တဝါအပေါင်းး သမုဒ္ဒရာထဲ ခုန်ဆင်းသေဆုံးမည့်ဘေးမှ လွတ်ခဲ့ရသည့် '''ဒုဒ္ဒဘဇာတ်'''၊ အင်အားငယ်သည့် ဗီလုံးငှက်မလေးက အကွက်ဆင်ပြီး အင်အားကြီးသည့် ဆင်ရိုင်းကြီးကို အနိုင်ယူခဲ့သည့် '''လဋုကိကဇာတ်'''၊ စည်းလုံးညီညွတ်စွာနေထိုင်ခြင်း၏ အကျိုးကျေးဇူးကို ပြသသည့် '''ရုက္ခဓမ္မဇာတ်'''၊ ငုံးမင်းဇာတ်တော် (ဝဋ္ဋကဇာတ်) နှင့် ရန်ငြိုးဖွဲ့ခြင်း၏ ဆိုးကျိုးကို ပြသသည့် '''အတ္တဒဏ္ဍသုတ်''' တို့ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ဤတရားတော်များကို နာယူကြရာမှ နှစ်ဖက်မင်းများနှင့် လယ်သမားများသည် ဒေါသများကင်းစင်၍ အမြင်မှန်ရကာ ငြိမ်းချမ်းရေးယူလိုက်ကြသည်။ ငြိမ်းချမ်းရေးရပြီးနောက် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ကျေးဇူးတင်သည့်အနေဖြင့် သာကီဝင်မင်းသား ၂၅၀ နှင့် ကောလိယမင်းသား ၂၅၀၊ စုစုပေါင်း မင်းသား ၅၀၀ တို့သည် သာသနာ့ဘောင်ဝင်ရောက်ကာ ရဟန်းပြုကြသည်။ သို့သော် ထိုမင်းသားများသည် အိမ်ထောင်ရှိပြီးသားများ ဖြစ်ကြသဖြင့် သာသနာ့ဘောင်တွင် စိတ်မပျော်ကြပေ။ အိမ်မှာကျန်ရစ်ခဲ့သော ဇနီးသည်များက စာပေးပို့ကြသဖြင့် လူထွက်ချင်လာကြသည်။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ထိုရဟန်းတော်များကို ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် ဟိမဝန္တာတောင်ခြေရှိ ကုဏာလအိုင်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားပြီး ငှက်အုပ်များကို ပြသရင်း ကုဏာလဇာတ်တော်ကို ဟောကြားတော်မူသည်။ ထိုဇာတ်တော်ကို နာယူကြရာမှ သံယောဇဉ်များ ပြေလျော့သွားပြီး နောက်ဆုံးတွင် မဟာဝုန်တောသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိကြပြီး ဝိပဿနာတရား အားထုတ်ကြသဖြင့် အားလုံးပင် ရဟန္တာဖြစ်သွားကြသည်။ ရဟန္တာဖြစ်ပြီးနောက် နယုန်လပြည့်နေ့ ညနေချမ်းအခါတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံ လာရောက်လျှောက်ထားကြစဉ် စကြဝဠာတိုက်တစ်သောင်းမှ နတ်ဗြဟ္မာများ စုဝေးရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် သမာပတ်ဝင်စားနေကြသော သုဒ္ဓါဝါသဘုံမှ ရဟန္တာဗြဟ္မာကြီးများ သမာပတ်မှ ထလာကြသောအခါ မဟာဝုန်တောတွင် ဘုရားရှင်နှင့် ရဟန္တာ ၅၀၀ တို့ရှိနေသည်ကို သိရှိကြရသည်။ နေရာမရှိသဖြင့် နတ်ဗြဟ္မာကြီးလေးဦးက အရပ်လေးမျက်နှာမှ စကြဝဠာတံတိုင်းတွင် ရပ်ပြီး ဂါထာများဖြင့် လျှောက်ထားကြသည်။ ရောက်ရှိလာသော နတ်ဗြဟ္မာများသည် ယူဇနာချီသော ကိုယ်ကာယကြီးများ ဖြစ်သော်လည်း စကြဝဠာတစ်ခုထဲ ဆံ့အောင်နေရန် ကိုယ်ကာယကို ကြုံ့ပြီး သေးသေးမွှားမွှားလေး ဖန်ဆင်းပြီး လာရောက်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ရောက်ရှိလာကြသော သတ္တဝါများ တရားထူးရစေရန် အဓိက ရည်ရွယ်တော်မူသည်။ များပြားလှသော နတ်ဗြဟ္မာတို့ ကျွတ်တမ်းဝင်နိုင်ရန် ရှေးဦးစွာ နတ်ဗြဟ္မာများ၏ စိတ်ကို နူးညွတ်ပျော့ပျောင်းလာစေရန်နှင့် မည်သူတို့ ရောက်လာကြသည်ကို အသိအမှတ်ပြု မိတ်ဆက်သည့် အခြေခံနိဒါန်း "မဟာသမယသုတ်" ကို ဟောကြားသည်။ ထို့နောက် နတ်ဗြဟ္မာများ၏ စရိုက်အလိုက် သုတ်တော် (၆) သုတ်ကို ဆက်လက်ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ရာဂစရိုက် (အနုအလှအပ၊ အပျော်အပါး ကြိုက်နှစ်သက်သူ) ရှိသော နတ်များအတွက် '''သမ္မာပရိဗ္ဗာဇနိယသုတ်''' (လောကမှ မှန်ကန်စွာ ထွက်ခွာနည်း) ကို လည်းကောင်း၊ ဒေါသစရိုက် (ခပ်ကြမ်းကြမ်း၊ စိတ်တိုလွယ်သူ) ရှိသော နတ်များအတွက် '''ပုရာဘေဒသုတ်''' ကို လည်းကောင်း၊ မောဟစရိုက် (သိပ်မစဉ်းစားဘဲ တွေဝေသူ) ရှိသော နတ်များအတွက် '''ကလဟဝိဝါဒသုတ်''' ကို လည်းကောင်း၊ သဒ္ဓါစရိုက် (ယုံကြည်လွယ်သူ) ရှိသော နတ်များအတွက် '''စူဠဗျူဟသုတ်''' ကို လည်းကောင်း၊ ဗုဒ္ဓိစရိုက် (အသိဉာဏ်ဖြင့် စဉ်းစားဆင်ခြင်သူ) ရှိသော နတ်များအတွက် '''မဟာဗျူဟသုတ်''' ကို လည်းကောင်း၊ ဝိတက်စရိုက် (အတွေးနယ်ချဲ့သူ) ရှိသော နတ်ဗြဟ္မာများအတွက် '''တုဝဋ္ဋကသုတ်''' ကို လည်းကောင်း ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ သမ္မာပရိဗ္ဗာဇနိယသုတ်ကို ဟောကြားရာတွင် ပိုမိုရှင်းလင်းလွယ်ကူစေရန်အတွက် အမေးအဖြေ (ပုစ္ဆာဝသိက) ပုံစံဖြင့် ဟောကြားရန် ဆုံးဖြတ်တော်မူသည်။ သို့သော် မြတ်စွာဘုရားရှင်အား မေးမြန်းနိုင်သည့် ပုဂ္ဂိုလ်မရှိသောကြောင့် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် နိမ္မိတရုပ်ပွားတော်တစ်ဆူကို ဖန်ဆင်းတော်မူပြီး ထိုနိမ္မိတရုပ်ပွားတော်က မေးမြန်းသည်ကို ဘုရားရှင်က ဖြေကြားတော်မူသည့် ပုံစံဖြင့် ဤသုတ်ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ရဟန္တာဖြစ်ပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်များသည် မိမိတို့ရရှိထားသော တရားထူးကို သူတစ်ပါး သိရှိစေရန် မကြွားဝါကြပေ။ ရွှေအိုးကို ပိုင်ဆိုင်ထားသူတစ်ဦးက မိမိ၏ရွှေအိုးကို လူသိမှာစိုးသကဲ့သို့ သောတာပန်စသည့် အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များသည် မိမိတို့၏ တရားထူးကို လျှို့ဝှက်ထားလေ့ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် "ငါသည် သောတာပန်ဖြစ်သည်" ဟု ကြွားဝါပြောဆိုနေပါက အစစ်အမှန်မဟုတ်ဘဲ အတုအယောင် ဖြစ်နိုင်သည်။ "သူခိုးရွှေရ တစ်ပြပြ" ဟူသော ဆိုစကားကဲ့သို့ပင် အတုအယောင်များသာ ကြွားဝါလေ့ရှိသည်ဟု ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=မဟာသမယသုတ် (ဒီဃနိကာယ်၊ မဟာဝဂ္ဂပါဠိတော်) |url=https://www.alintann.org/download/UOsadha/mahasamaya/UOsadha_2012_%E1%80%99%E1%80%9F%E1%80%AC%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%9A%E1%80%9E%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%BA_%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%92%E1%80%AB%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8.pdf |website=အလင်းတန်း |publisher=ဦးဩသဓ (U Osadha) |date=၂၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၂ |language=my |format=PDF |page=၁၆ |access-date=၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ }}</ref><ref>{{cite web |title=မဟာသမယသုတ်တော် ဖြစ်ပေါ်လာပုံ သမိုင်းကြောင်း |url=https://my.wikisource.org/wiki/မဟာသမယသုတ်တော်_ဖြစ်ပေါ်လာပုံ_သမိုင်းကြောင်း |website=ဝီကီရင်းမြစ် |publisher=ဝီကီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးရှင်း |language=my |access-date=၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ }}</ref><ref>{{cite web |title=မဟာသမယအခါတော်နေ့နှင့် တရားတော် ထာဝရငြိမ်းချမ်းရေးရည်မျှော် |url=https://www.moi.gov.mm/news/70870 |website=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန |publisher=သတင်းနှင့် စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်း |date=၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ |language=my |access-date=၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ }}</ref> == မဟာသမယသုတ်တော်၏ ဖွဲ့စည်းပုံ == မဟာသမယသုတ်သည် သုတ်တော် ၁ သုတ်တည်း ဖြစ်ပြီး၊ ဂါထာပေါင်း ၃၉ ဂါထာ ပါဝင်ကာ အောက်ပါကဏ္ဍ (၉) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည် – * ဥယျောဇဉ် * နိဒါန်း * ဒေဝတာသန္နိပါတ * ဘူမဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ * နာဂကဏ္ဍ * အသုရာဒေဝတာကဏ္ဍ * အာကာသဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ * ဗြဟ္မကဏ္ဍ * နိဂုံး == မဟာသမယသုတ်တော် ပါဠိတော်နှင့် မြန်မာအသံထွက် == === ၁။ ဥယျောဇဉ် === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | သမန္တာ စက္ကဝါဠေသု၊ အတြာဂစ္ဆန္တု ဒေဝတာ။ || သမန်တာ စက်ကဝါလေသု၊ အတ်တြာဂစ်ဆန်တု ဒေဝတာ။ |- | သဒ္ဓမ္မံ မုနိရာဇဿ၊ သုဏန္တု သဂ္ဂမောက္ခဒံ။ || သဒ်ဓမ်မံ မုနိရာဇတ်သ၊ သုဏန်တု သက်ဂမောက်ခဒံ။ |} === ၂။ နိဒါန်း === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ || နမော တတ်သ ဘဂဝတော အရဟတော သမ်မာသမ်ဗုတ်ဓတ်သ |- | သတေဟိ ပဉ္စမတ္တေဟိ၊ ခီဏာသဝေဟိ ကေဝလံ။ || သတေဟိ ပဉ်စမတ်တေဟိ၊ ခီဏာသဝေဟိ ကေဝလံ။ |- | ဘိက္ခူဟိ ဘူပဝံသေဟိ၊ သတ္ထာ ဇိနော ပရိဝုတော။ || ဘိတ်ခူဟိ ဘူပဝံသေဟိ၊ သတ်ထာ ဇိနော ပရိဝုတော။ |- | သက္ကေ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ၊ ဆာယာရမ္မေ မဟာဝနေ။ || သက်ကေ ကပိလဝတ်ထုတ်သမိံ၊ ဆာယာရမ်မေ မဟာဝနေ။ |- | သမန္တတော သဟဿေဟိ၊ စက္ကဝါဠေဟိ ဒသဟိ။ || သမန်တတော သဟတ်သေဟိ၊ စက်ကဝါလေဟိ ဒသဟိ။ |- | အာဂမ္မ သန္နိသိန္နာနံ၊ ဒေဝါနံ ယမဒေသယိ။ || အာဂမ်မ သန်နိသိန်နာနံ၊ ဒေဝါနံ ယမဒေသယိ။ |- | အာယုဒီဃကရံ သဗ္ဗ-သမ္ပတ္တိသာဓကံ ဝရံ။ || အာယုဒီဃကရံ သပ်ဗ-သမ်ပတ်တိသာဓကံ ဝရံ။ |- | သုဒ္ဓါဝါသပ္ပဘူတီဟိ၊ ဒေဝေဟိ ပဋိနန္ဒိတံ။ || သုတ်ဓါဝါသပ်ပဘူတီဟိ၊ ဒေဝေဟိ ပတိနန်ဒိတံ။ |- | သဗ္ဗရောဂဘယုဂ္ဃာတံ၊ သမယံ တံ ဘဏာမ ဟေ။ || သပ်ဗရောဂဘယုတ်ဃာတံ၊ သမယံ တံ ဘဏာမ ဟေ။ |} === ၃။ ဒေဝတာသန္နိပါတ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ || ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ |- | ယေဘုယျေန သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ || ယေဘုတ်ယေန သန်နိပတိတာ ဟောန်တိ |- | ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ။ || ဘဂဝန်တံ ဒတ်သနာယ ဘိတ်ခုသံဃဉ်စ။ |- | အထ ခေါ စတုန္နံ သုဒ္ဓါဝါသကာယိကာနံ || အထ ခေါ စတုန်နံ သုတ်ဓါဝါသ ကာယိကာနံ |- | ဒေဝတာနံ ဧတဒဟောသိ - || ဒေဝတာနံ အေတဒဟောသိ - |- | "အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ || "အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက်ကေသု ဝိဟရတိ |- | ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ မဟာဝနေ || ကပိလဝတ်ထုတ်သမိံ မဟာဝနေ |- | မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ || မဟတာ ဘိတ်ခုသံဃေန သတ်ဒိံ |- | ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ || ပဉ်စမတ်တေဟိ ဘိတ်ခုသတေဟိ |- | သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟိ။ || သပ်ဗေဟေဝ အရဟန်တေဟိ။ |- | ယံနူန မယမ္ပိ ယေန ဘဂဝါ || ယံနူန မယမ်ပိ ယေန ဘဂဝါ |- | တေနုပသင်္ကမေယျာမ || တေနုပသင်ကမေယာမ |- | ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော သန္တိကေ || အုပသင်ကမိတ်ဝါ ဘဂဝတော သန်တိကေ |- | ပစ္စေကံ ဂါထံ ဘာသေယျာမာ"တိ။ || ပစ်စေကံ ဂါထံ ဘာသေယာမာ"တိ။ |- | အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယျထာပိ နာမ || အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယ-ထာပိ နာမ |- | ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ || ဗလဝါ ပုရိသော သမိန်ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယ |- | ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ || ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိန်ဇေယ |- | ဧဝမေဝ သုဒ္ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု || အေဝမေဝ သုတ်ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု |- | အန္တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ || အန်တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ |- | အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ || အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန်တံ အဘိဝါဒိတ်ဝါ |- | ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု။ || အေကမန်တံ အတ်ထံသု။ |- | ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ ဧကာ ဒေဝတာ || အေကမန်တံ ဌိတာ ခေါ အေကာ ဒေဝတာ |- | ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ - || ဘဂဝတော သန်တိကေ အိမံ ဂါထံ အဘာသိ - |- | "တတြ ဘိက္ခဝေါ သမာဒဟံသု || "တတ်တရ ဘိတ်ခဝေါ သမာဒဟံသု |- | စိတ္တမတ္တနော ဥဇုကမကံသု || စိတ်တမတ်တနော အုဇုကမကံသု |- | သာရထီဝ နေတ္တာနိ ဂဟေတွာ || သာရထီဝ နေတ်တာနိ ဂဟိတ်ဝါ |- | ဣန္ဒြိယာနိ ရက္ခန္တိ ပဏ္ဍိတာ"တိ။ || အိန်ဒရိယာနိ ရက်ခန်တိ ပန်ဍိတာ"တိ။ |} === ၄။ ဘူမဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ (နှင့် နတ်အမျိုးအနွယ်အလိုက် မိတ်ဆက်ခြင်း) === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | သာတာဂိရိ တိဿာ စ၊ အညေ ဒေဝါ ယသဿိနော။ || သာတာဂိရိ တိတ်သာ စ၊ အညေ ဒေဝါ ယသတ်သိနော။ |- | တသတာ ပဉ္စသတာ စေဝ၊ အာဂုံ တတ္ထ ဥတ္တရာ။ || တသတာ ပဉ်စသတာ စေဝ၊ အာဂုံ တတ်ထ အုတ်တရာ။ |- | မာဏဝါ စေဝ ဧတ္တဂုံ၊ ယက္ခာ ကပိလဝါသိနော။ || မာဏဝါ စေဝ အိတ်တဂုံ၊ ယက်ခာ ကပိလဝါသိနော။ |- | သေယျထီဒံ - ဓတရဋ္ဌော စ မဟာရာဇာ၊ ဝိရူဠကော တထာ ဒေဝေါ၊ ဝိရူပက္ခော စ ခတ္တိယော၊ ကုဝေရော စ မဟာရာဇာ။ || သေယျထီဒံ - ဓတရဋ္ဌော စ မဟာရာဇာ၊ ဝိရူဠကော တထာ ဒေဝေါ၊ ဝိရူပက္ခော စ ခတ်တိယော၊ ကုဝေရော စ မဟာရာဇာ။ |- | တထာ ပူရိဏော ဒိသာ၊ ဓတရဋ္ဌော ပသာသတိ။ || တထာ ပူရိဏော ဒိသာ၊ ဓတရဋ္ဌော ပသာသတိ။ |- | ဂန္ဓဗ္ဗာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || ဂန်ဓဗ်ဗာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ၊ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ပုတ်တာပိ တတ်သ ဗဟဝေါ၊ အိန်ဒနာမာ မဟာဗလာ။ |- | ဒက္ခိဏဉ္စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူဠကော တသာသတိ။ || ဒက်ခိဏဉ်စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူဠကော တသာသတိ။ |- | ကုမ္ဘဏ္ဍာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || ကုမ်ဘဏ်ဍာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ပစ္ဆိမဉ္စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူပက္ခော ပသာသတိ။ || ပစ်ဆိမဉ်စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူပက်ခော ပသာသတိ။ |- | နာဂါနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || နာဂါနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ဥတ္တရဉ္စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ကုဝေရော တသာသတိ။ || အုတ်တရဉ်စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ကုဝေရော တသာသတိ။ |- | ယက္ခာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || ယက်ခာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ဒဠှုဋ္ဌာနာ ဌိတာ နိစ္စံ၊ ဂါမဏီယော ယသဿိနော။ || ဒဠှုတ်ဌာနာ ဌိတာ နိတ်စံ၊ ဂါမဏီယော ယသတ်သိနော။ |} === ၅။ နာဂကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | အာယုံ နာဂါ စ သုပဏ္ဏာ၊ ဣဒ္ဓိမန္တော ယသဿိနော။ || အာယုံ နာဂါ စ သုပဏ်ဏာ၊ အိတ်ဓိမန်တော ယသတ်သိနော။ |- | နေတ္တပ္ပဏာ ဇလစရာ၊ ဥတ္တရာသေ ဇလာသယာ။ || နိတ်တပ်ပဏာ ဇလစရာ၊ အုတ်တရာသေ ဇလာသယာ။ |- | တေဟိ စေတသိ သမ္ပန္နာ၊ အညမညံ ပိယာဝရာ။ || တေဟိ စေတသိ သမ်ပန်နာ၊ အညမညံ ပိယာဝရာ။ |- | အဘယံ တေဟိ ဌာနေသု၊ နာဂါ ရာဇာ အဝေဒယုံ။ || အဘယံ တေဟိ ဌာနေသု၊ နာဂါ ရာဇာ အဝေဒယုံ။ |} === ၆။ အသုရာဒေဝတာကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | တထာ ပူရိဏော ဒိသာ၊ ဓတရဋ္ဌော ပသာသတိ။ || တထာ ပူရိဏော ဒိသာ၊ ဓတရဋ္ဌော ပသာသတိ။ |- | ဂန္ဓဗ္ဗာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || ဂန်ဓဗ်ဗာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ဒက္ခိဏဉ္စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူဠကော တသာသတိ။ || ဒက်ခိဏဉ်စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူဠကော တသာသတိ။ |- | ပစ္ဆိမဉ္စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူပက္ခော ပသာသတိ။ || ပစ်ဆိမဉ်စ ဒိသာ ရာဇာ၊ ဝိရူပက်ခော ပသာသတိ။ |} === ၇။ အာကာသဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | ပုဗ္ဗေဒိသာ ဓတရဋ္ဌော၊ ဒက္ခိဏေန ဝိရူဠကော။ || ပုဗ်ဗေဒိသာ ဓတရဋ္ဌော၊ ဒက်ခိဏေန ဝိရူဠကော။ |- | ပစ္ဆိမေန ဝိရူပက္ခော၊ ကုဝေရော ဥတ္တရံ ဒိသံ။ || ပစ်ဆိမေန ဝိရူပက်ခော၊ ကုဝေရော အုတ်တရံ ဒိသံ။ |- | စတ္တာရော တေ မဟာရာဇာ၊ သမန္တတု စတ္တော ဒိသာ။ || စတ်တာရော တေ မဟာရာဇာ၊ သမန်တတု စတ်တော ဒိသာ။ |} === ၈။ ဗြဟ္မကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | တေ စ သဗ္ဗေ အဘိဘူတွာ၊ ဇေတွာ သင်္ဂါမုတ္တမံ။ || တေ စ သပ်ဗေ အဘိဘူတွာ၊ ဇေတွာ သင်္ဂါမုတ်တမံ။ |- | သုခိတာ ဝီတရာဂါ စ၊ ဣဒ္ဓိမန္တော ယသဿိနော။ || သုခိတာ ဝီတရာဂါ စ၊ အိတ်ဓိမန်တော ယသတ်သိနော။ |- | မဟာသယာနိ ဗုဒ္ဓါနံ၊ သာဝကာ တေ ဇိတာဝဟော။ || မဟာသယာနိ ဗုတ်ဓါနံ၊ သာဝကာ တေ ဇိတာဝဟော။ |- | သံဃံ နမဿမာနာနံ၊ ဘဝတု ဝေါ သုခံ သဒါ။ || သင်ဃံ နမတ်သမာနာနံ၊ ဘဝတု ဝေါ သုခံ သဒါ။ |} === ၉။ နိဂုံး (ဆုတောင်းမင်္ဂလာ၊ မေတ္တာပို့နှင့် အမျှဝေခြင်း) === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | သဗ္ဗဒေဝါ နုမောဒန္တု၊ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိသိဒ္ဓိယာ။ || သပ်ဗဒေဝါ နုမောဒန်တု၊ သပ်ဗသမ်ပတ်တိသိတ်ဓိယာ။ |- | သဗ္ဗဗုဒ္ဓါ နုဘာဝေန၊ သဗ္ဗဒေဝါ နုဘာဝေန၊ သဒ္ဓါ သုခီ ဘဝန္တု တေ။ || သပ်ဗဗုတ်ဓါ နုဘာဝေန၊ သပ်ဗဒေဝါ နုဘာဝေန၊ သဒ်ဓါ သုခီ ဘဝန်တု တေ။ |- | ယံ ကိဉ္စိ ဝတ္တံ လောကေသုံ၊ ရတနံ ပဏီတံ။ || ယံ ကိဉ်စိ ဝတ်တံ လောကေသုံ၊ ရတနံ ပဏီတံ။ |- | န ယေန သမံ အတ္ထိ၊ တထာဂတေ ရတနံ ပဏီတံ။ || န ယေန သမံ အတ်ထီ၊ တထာဂတေ ရတနံ ပဏီတံ။ |- | ဣဒမ္ပိ ဗုဒ္ဓေ ရတနံ ပဏီတံ၊ ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။ || အိဒမ်ပိ ဗုတ်ဓေ ရတနံ ပဏီတံ၊ အေတနေ သတ်စေန သုဝတ်ထိ ဟောတု။ |- | သဗ္ဗေ သတ္တာ သဗ္ဗပါဏာ၊ သဗ္ဗေ ဘူတာ စ ကေဝလာ။ || သပ်ဗေ သတ်တာ သပ်ဗပါဏာ၊ သပ်ဗေ ဘူတာ စ ကေဝလာ။ |- | သဗ္ဗေ ဘဒြာနိ ပဿန္တု၊ မာ ကဉ္စိ ပါပမာဂမစ္စု။ || သပ်ဗေ ဘဒြာနိ ပတ်သန်တု၊ မာ ကဉ်စိ ပါပမာဂမတ်စု။ |- | အပ္ပမာဒေန သမ္ပဒေထ၊ သဒ္ဓါ သုခီ ဘဝန္တု တေ။ || အပ်ပမာဒေန သမ်ပဒေထ၊ သဒ်ဓါ သုခီ ဘဝန်တု တေ။ |} == မဟာသမယသုတ်တော် မြန်မာပြန် == === ၁။ ပထမသင်္ဂါယနာတင်မှတ်တမ်း === အရှင်အာနန္ဒာက အရှင်မဟာကဿပထေရ်ဘုရားအား “အကျွန်ုပ်အာနန္ဒာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံမှ ဤသို့ အတိုင်းအရှည်ရှိသည့် စကားတော်များအား ကြားနာမှတ်သားခဲ့ရပါ၏။ ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော သဗ္ဗေညုမြတ်စွာဘုရားရှင်သည် သက္ကတိုင်း ကပိလဝတ်ပြည် အနီးရှိ မဟာဝုန်တောတွင် အားလုံး ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သာဖြစ်ပေသည့် ရဟန်းသံဃာတော်ပေါင်း ငါးရာနှင့်အတူ သီတင်းသုံးနေထိုင်တော်မူသောအခါတွင် စကြဝဠာတစ်ထောင်စီရှိသော လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်တိုက်တို့မှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းသံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် အများအပြား စုဝေးရောက်ရှိလာကြပေ၏။” === ၂။ သုဒ္ဓါဝါသဘုံမှ ဗြဟ္မာလေးဦးအကြောင်း === ထိုအခါတွင် သုဒ္ဓါဝါသဘုံတွင် နေသည့် ဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် “ငါတို့သည်လည်း မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံသို့ သွားကြပြီး မြတ်စွာဘုရားရှင် အနားတော်တွင် ကိုယ်စီကိုယ်စီ ဂါထာတစ်ပုဒ်စီ ရွတ်ဆိုလျှောက်ထားရလျှင် ကောင်းပေမည်” ဟူ၍ အကြံဖြစ်ကြလေ၏။ ထို့နောက် ထိုဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် ဥပမာဆိုရသော် ခွန်အားရှိသော ယောကျာ်း၏ အလျင်အမြန် ကွေးသောလက်ကို ဆန့်ခြင်းနှင့် ဆန့်သောလက်ကို ကွေးခြင်း ပြုသကဲ့သို့ သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာဘုံမှ ပျောက်ကွယ်ပြီး မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်တွင် အထင်အရှားပေါ်ကာ ရောက်ရှိကြကုန်၏။ ထိုဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ရှိခိုးပြီး တစ်နေရာတွင် ရပ်ပြီးသောအခါ ပထမဗြဟ္မာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်တွင် “အရှင်ဘုရား။ မဟာဝုန်တောတွင် နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် စုဝေးရောက်ရှိကြသဖြင့် အစည်းအဝေးကြီးဖြစ်နေလျက်ရှိပါ၏။ အကျွန်ုပ်တို့သည်လည်း ကိလေသာရန်သူတို့၏ ထိပါးအနိုင်ယူခြင်းကို မခံရသော အပရာဇိတအမည်ရှိ သံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် ဤတရားသဘင် အစည်းအဝေးရှိရာသို့ လာရောက်ကြပါ၏” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ ဒုတိယဗြဟ္မာသည် “အရှင်ဘုရား။ ဤအစည်းအဝေးရှိ ရဟန်းတို့သည် မိမိစိတ်ကို တည်ကြည်ဖြောင့်မတ်စွာ ပြုထားကြပါ၏။ ရထားထိန်းသည် မြင်းဇက်ကြိုးတို့ကို ကိုင်၍ ထိန်းနိုင်သကဲ့သို့ ပညာရှိ ရဟန်းတို့သည်လည်း ဣန္ဒြေအမူအရာတို့ကို ထိန်းသိမ်းတော်မူနိုင်ကြပေ၏” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ တတိယဗြဟ္မာသည် “အရှင်ဘုရား။ မြတ်စွာဘုရားရှင် ကောင်းမွန်စွာ ဆုံးမထားပြီးသည်ဖြစ်သဖြင့် တပ်မက်ခြင်းတဏှာကင်းပြီး သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော ထိုရဟန္တာငယ်တို့သည် ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဟူသော ခလုတ်တံသင်းနှင့် တံခါးကျည်း မင်းတုပ်တို့ကို ဖြတ်ပြီးလျှင် ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဟူသော တံခါးတိုင်ကို နှုတ်ပြီး လှည့်လည်၍ သွားလာနေကြကုန်၏” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ စတုတ္ထဗြဟ္မာသည် “အရှင်ဘုရား။ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ကိုးကွယ်အားထားရာဟူ၍ ကိုးကွယ်အားထားဆည်းကပ်သူ အားလုံးသည် မကောင်းသော အပါယ်လောကဘုံသို့ မရောက်ကြဘဲ လူ့ခန္ဓာကို စွန့်ပယ်ပြီးသောအခါတွင် နတ်ပြည်သို့ ရောက်ရှိကြပါလတ္တံ့” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ === ၃။ မြတ်စွာဘုရားရှင် နတ်တို့အမည်များကို ကြေညာမည်ဖြစ်ကြောင်း မိန့်တော်မူခြင်း === ထိုအခါတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ရဟန်းတို့အား “ရဟန်းတို့။ စကြဝဠာတစ်ထောင်စီရှိသော လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်တိုက်တို့မှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းသံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် အများအပြား စုဝေးရောက်ရှိလာကြပေ၏။ အတိတ်ကာလအခါတွင်လည်း ယခုငါ၏လက်ထက်ကဲ့သို့ ဤမျှ အတိုင်းအတာရှိသည့် နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် စုဝေးခဲ့ကြလေပြီ။ အနာဂတ်ကာလအခါတွင်လည်း ယခုငါ၏လက်ထက်ကဲ့သို့ ဤမျှ အတိုင်းအတာရှိသည့် နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် စုဝေးမည်ဖြစ်ပေ၏။ ငါသည် နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့၏ အမည်နာမတို့ကို ပြောကြားမည်၊ ကြေညာမည်၊ ဟောကြားမည်။ ဤစကားကို နာယူပြီး နှလုံးသွင်းကြလော့။ ငါ ဟောပေမည်” ဟူ၍ မိန့်တော်မူ၏။ ရဟန်းတို့က “အရှင်ဘုရား။ ကောင်းပါပြီ” ဟူ၍ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ စကားတော်ကို နာခံလေ၏။ === ၄။ မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းတို့၏ အပြုအမူမြင်ကွင်း === မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် “ရဟန်းတို့။ ဂါထာဖွဲ့ပြီး ဟောကြားပေအံ့။ အကြင်ရဟန်းတို့သည် မြေတည်နတ်များ မှီတည်နေထိုင်ရာ အရပ်ဒေသများ၊ တောင်ရှိလှိုဏ်ဂူတွင်းတို့ကို မှီခိုနေကြကုန်၏။ ထိုရဟန်းတို့သည် နိဗ္ဗာန်ကို ရည်မှန်းသော စိတ်ရှိကြ၏။ တည်ငြိမ်သောစိတ်လည်း ရှိကြ၏။ ထိုများပြားသော ရဟန်းတို့သည် ကြက်သီးမွေးညှင်းမထတုန်လှုပ်ခြင်းမရှိဘဲ ခြင်္သေ့မင်းကဲ့သို့ တစ်ပါးတည်း ကိန်းအောင်းနေထိုင်လေ့ရှိ၏။ ဖြူစင်သောစိတ်ရှိပြီး နောက်ကျူခြင်းကင်းပြီး သန့်ရှင်းကြည်လင်ကြပေ၏” ဟူ၍ ဟောတော်မူ၏။ အရှင်အာနန္ဒာက ဆက်လက်၍ မှတ်တမ်းတင်သည်မှာ ထိုအချိန်တွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ကပိလဝတ်ပြည် အနီးရှိ မဟာဝုန်တောရှိ တပည့်သာဝက ငါးရာတို့ သာသနာတော်တွင် နှစ်သက်စွာ နေကြသည်ကို သိတော်မူသောကြောင့် “ရဟန်းတို့။ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် သင်တို့ရှိရာသို့ ဦးတည်ပြီး လာရောက်ကြကုန်၏။ ထိုနတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့ကို ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်အမြင်ဖြင့် သိမြင်ကြကုန်လော့” ဟူ၍ မိန့်ကြားတော်မူလေ၏။ ထိုရဟန်းတို့သည်လည်း မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ အဆုံးအမကို ကြားနာရ၍ သိရန်အတွက် အားထုတ်ကြရာ ဒိဗ္ဗစက္ခုအမြင်ဉာဏ် ရရှိဖြစ်ပေါ်လေ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်တစ်ရာကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်တစ်ထောင်ကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်ခုနှစ်သောင်းကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်တစ်သိန်းကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် မရေမတွက်နိုင်သော နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းကို မြင်ကြရ၏။ အားလုံးသော အရပ်မျက်နှာများသည် နတ်ဗြဟ္မာတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်လျက်ရှိပေ၏။ === ၅။ မဟာသမယအစည်းအဝေးရှိ နတ်ဗြဟ္မာတို့၏ အမည်စာရင်း (စာပိုဒ်လိုက်) === မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် မဟာဝုန်တော အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြသော နတ်ဗြဟ္မာများကို အုပ်စုများအလိုက် အမည်နာမများ ထုတ်ဖော်ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ထိုအထဲတွင် မြေတည်နတ်များအနေဖြင့် ကပိလဝတ်ပြည်ကို မှီခိုနေထိုင်ကြသည့် ဘုန်းတန်ခိုးကြီးမားသော နတ်ပေါင်း ခုနှစ်ထောင်၊ ဟိမဝန္တာတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော အမျိုးမျိုးသော အရောင်အသွေးရှိသည့် နတ်ပေါင်း ခြောက်ထောင်၊ သာတာဂီရိတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော နတ်ပေါင်း သုံးထောင် (စုစုပေါင်း တစ်သောင်းခြောက်ထောင်)၊ ဝေဿာမိတ္တတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော နတ်ပေါင်း ငါးရာ၊ ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဝေပုလ္လတောင်တွင်နေသော ကုမ္ဘီရနတ်စစ်သူကြီးနှင့် သိန်းပေါင်းမကသော နတ်အပေါင်းတို့ ပါဝင်ကြသည်။ ထို့အပြင် နတ်မင်းကြီးလေးပါးဖြစ်သော အရှေ့အရပ်ကို အစိုးရသည့် ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့၏အရှင် ဓတရဋ္ဌနတ်မင်းကြီးနှင့် ဣန္ဒအမည်ရှိ သားတော်များ၊ တောင်အရပ်ကို အစိုးရသည့် ကုမ္ဘဏ်တို့၏အရှင် ဝိရုဠက နတ်မင်းကြီးနှင့် သားတော်များ၊ အနောက်အရပ်ကို အစိုးရသည့် နဂါးတို့၏အရှင် ဝိရုပက္ခ နတ်မင်းကြီးနှင့် သားတော်များ၊ မြောက်အရပ်ကို အစိုးရသည့် နတ်ဘီလူးတို့၏အရှင် ကုဝေရ နတ်မင်းကြီးနှင့် သားတော်များ ပါဝင်ကြသည်။ ထို့ပြင် မာယာနတ်၊ ကုဋေဏ္ဍုနတ်၊ ဝိဋေဏ္ဍုနတ်၊ ဝိဋုစ္စနတ်၊ ဝိဋူဋနတ်၊ စန္ဒနနတ်၊ ကာမသေဋ္ဌနတ်၊ ကိန္နိဃဏ္ဍုနတ်၊ နိဃဏ္ဍုနတ်၊ ပနာဒနတ်၊ ဩပမညနတ်၊ ရထားထိန်းမာတလိနတ်၊ စိတ္တဂန္ဓဗ္ဗ၊ သေနဂန္ဓဗ္ဗ၊ စိတ္တသေနဂန္ဓဗ္ဗ၊ နဠရာဇနတ်၊ ဇနဝသဘနတ် (ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးဖြစ်ဖူးသူ)၊ ပဉ္စသီခနတ်၊ တိမ္ဗရုနတ် နှင့် သူရိယဝစ္ဆသာနတ်သမီး စသည့် ဂန္ဓဗ္ဗနတ်များလည်း ပါဝင်ကြသည်။ နဂါးများအနေဖြင့် နာဂသအိုင်နေ နဂါးများ၊ ဝေသာလီနေ နဂါးများ၊ ကမ္ပလနဂါး၊ အဿတရနဂါး၊ ပယာဂဆိပ်ကမ်းနေ နဂါးများ၊ ယမုနာမြစ်နေ နဂါးများ၊ ဓတရဋ္ဌမျိုးနွယ်နဂါးများ နှင့် ဧရာဝဏ်ဆင်ပြောင်ကြီး နတ်သားတို့လည်း ပါဝင်ကြသည်။ ထို့အပြင် ဂဠုန်ငှက်များ၊ အသူရာမျိုးနွယ်များဖြစ်သော ကာလကဉ္စအသုရာများ၊ ဒါနဝေဃလေးသမားအသုရာ၊ ဝေပစိတ္တိအသုရာ၊ သုစိတ္တိအသုရာ၊ ပဟာရာဒအသုရာ၊ နှင့် ဗလိအသုရာကြီး၏ ဝေရောစအမည်ရှိ သားတော်ပေါင်းတစ်ရာတို့လည်း ပါဝင်ကြသည်။ ကောင်းကင်နေနတ်များအနေဖြင့် အာပေါ(ရေ)နတ်၊ ပထဝီ(မြေ)နတ်၊ တေဇော(မီး)နတ်၊ ဝါယော(လေ)နတ်၊ ဝရုဏနတ်၊ ဝါရဏနတ်၊ သောမနတ်၊ ယသနတ်၊ မေတ္တာနတ်၊ ကရုဏာနတ်၊ ဝေဏ္ဍုနတ်၊ သဟလိနတ်၊ အသမနတ်၊ ယမနတ်နှစ်မျိုး၊ လနတ်မင်းနှင့် အခြွေအရံ၊ နေနတ်မင်းနှင့် အခြွေအရံ၊ ကြယ်နက္ခတ်နတ်များ၊ မန္ဒဝလာဟကနတ်များ၊ ဝါသဝသိကြားမင်း၊ သဟဘူနတ်၊ အရိဋ္ဌနတ်၊ ရောဇနတ်၊ ဝရုဏနတ်၊ သဟဓမ္မနတ်၊ အစ္စုတနတ်၊ အနေဇကနတ်၊ သုလေယျနတ်၊ ရုစိရနတ်၊ ဝါသဝနေသိနတ်၊ သမာနနတ်များ၊ မဟာသမာနနတ်များ၊ မာနုသနတ်များ၊ မာနုသုတ္တမနတ်များ၊ ခိဍာပဒေါသိကနတ်များ၊ မနောပဒေါသိကနတ်များ၊ ဟရိနတ်များ၊ လောဟိတဝါသီနတ်များ၊ ပါရဂနတ်များ၊ မဟာပါရဂနတ်များ၊ သုက္ကနတ်များ၊ ကရမ္ဘနတ်များ၊ အရုဏနတ်များ၊ ဝေဃနသနတ်များ၊ ဩဒါတဂယှနတ်များ၊ ဝိစက္ခဏနတ်များ၊ သဒါမတ္တနတ်များ၊ ဟာရဂဇနတ်များ၊ မိဿကနတ်များ၊ ပဇ္ဇုန္န(မိုး)နတ်၊ ခေမိယနတ်များ၊ တုသိတာနတ်များ၊ ယာမာနတ်များ၊ ကဋ္ဌကနတ်များ၊ လမ္ဗီတကနတ်များ၊ လာမသေဋ္ဌနတ်များ၊ ဇောတိနတ်များ၊ အာသဝနတ်များ၊ နိမ္မာနရတိနတ်များ၊ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီနတ်များ စသည်ဖြင့် နတ်အပေါင်းတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြလေ၏။ ထို့အပြင် တန်ခိုးထက်မြက်သော ဗြဟ္မာများဖြစ်သည့် သုဗြဟ္မာဗြဟ္မာ နှင့် ပရမတ္ထဗြဟ္မာ၊ သနင်္ကုမာရဗြဟ္မာ နှင့် တိဿဗြဟ္မာ၊ လက်တစ်ချောင်းဖြင့် စကြဝဠာတစ်ထောင် အလင်းသက်ရောက်နိုင်သော ဗြဟ္မာအယောက်တစ်ထောင်၊ ဗြဟ္မာတစ်ထောင်စီ အုပ်ချုပ်ကြကုန်သော မဟာဗြဟ္မာမင်းကြီး ဆယ်ဦး (ဟာရိတမဟာဗြဟ္မာနှင့် ဗြဟ္မာတစ်သိန်း ခြံရံလာသူများပါဝင်) တို့သည်လည်း အစည်းအဝေးသို့ ရောက်ရှိလာကြသည်။ === ၆။ မာရ်နတ်၏ နှောင့်ယှက်မှုနှင့် အဆုံးသတ် === ရဟန်းတို့၊ မာရ်နတ်မင်း၏ မိုက်မဲမှုကို ရှုစားကြလော့။ သိကြား၊ မဟာဗြဟ္မာတို့နှင့်တကွ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဦးတည်လာကြကုန်သော နတ်ဗြဟ္မာအားလုံးတို့ထံသို့ မာရ်နတ်မင်း၏ စစ်သည်များသည် ဦးတည်ချီတက်လာကြလေပြီ။ စစ်သည်အများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်ထားသော မာရ်နတ်မင်းသည် “လာကြလော့။ ဖမ်းကြ။ ချည်နှောင်ကြလော့။ ရာဂဖြင့် တုပ်နှောင်ကြလော့။ ထက်ဝန်းကျင်ပတ်ဝန်းကျင်မှနေ၍ ဝိုင်းထားလော့။ သင်တို့သည် တစ်ဦးတစ်ယောက်မှ မလွတ်စေနှင့်” ဟူသော စကားအား အမိန့်ရှိပြီး လျှပ်စီးနှင့်တကွ မိုးကြီးထစ်ချုန်းသံခြိမ်းသံကဲ့သို့သော ကြောက်မက်ဖွယ်အသံကို ပြု၍ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ မာရ်စစ်သည်ကို စေလွှတ်လေ၏။ သို့သော်လည်း မာရ်နတ်မင်းသည် မိမိအလိုအတိုင်း မဖြစ်လေသဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ဒေါသထွက် စိတ်တိုကာ ပြန်ခဲ့ရလေ၏။ ထိုအခါ မာရ်နတ်မင်းသည် ရဟန်းသံဃာတို့ကို အာရုံပြုပြီး “စစ်ပွဲကို အောင်မြင်ပြီးသော၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိတော့သော၊ ထင်ပေါ်ကျော်ကြားခြင်းရှိသော၊ လူအပေါင်းတို့တွင်လည်း ထင်ရှားသောသူများဖြစ်သည့် ထိုဘုရား၏ တပည့်သာဝက အားလုံးတို့သည် အရိယာတို့နှင့်အတူ ဝမ်းမြောက်ပျော်ရွှင်ကုန်၏” ဟူသော ဂါထာအား ရွတ်ဆိုခဲ့လေသတည်း။ == မဟာသမယသုတ်တော်ကို ရွတ်ဆိုသင့်သူများ == # ကံဇာတာညံ့သူ၊ အချုပ်အခြာင်ခံရသူ။ # အင်းတိုက်၊ ဂုန်းတိုက်၊ နတ်တိုက်၊ မုတ်တိုက်ခံရသူ။ # အပြိုင်အဆိုင် ရှိသူ၊ အလိမ်ခံရသူ။ # ဆေးမတွေ့သူ၊ ရောဝါအနာ မပျောက်ကင်းသူ။ # ခြောက်လှန့်ခံရသူ၊ ပိုင်းပြီး အနှိပ်စက်ခံရသူ။ # တစ်အိမ်သားလုံး အဆင်မပြေသူ။ # စီးပွားရေး နိမ့်ကျသူ။ # ဂုဏ်သုးရာထူး တက်လိုသူ။ # စာမေးပွဲအောင်လိုသူ။ # တစ်အိမ်သားလုံး ရောဝါကပ်ရောက်ခြင်းမှ ကင်းစေလိုသူ။ # အဆောက်အဦး အသစ်များ ရလိုသူ။ # အဆောက်အဦး လျင်မြန်စွာ ပြီးမြောက်စေလိုသူ။ # မကောင်းကြံသူများ၊ တစ်ခါကြံလျှင် ပျက်ရခြင်း။ # နှစ်ခါကြံလျှင် သွားရခြင်း။ # သုံးခါကြံလျှင် ပြေးရခြင်း။ # လာဘ်လာဘ ပေါများခြင်း။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[မဟာသမယ အခါတော်နေ့ပွဲ]] *[[မဟာသမယနေ့]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[Category:မဟာဝဂ်]] [[Category:ဒီဃနိကာယ်]] hrwj82phpqoinqdylypvawe8fke46i9 1055658 1055656 2026-09-28T20:58:43Z Kyaw Myo Aung 103978 /* မဟာသမယသုတ်တော် ပါဠိတော်နှင့် မြန်မာအသံထွက် */ သဒ္ဒါပြင်ခဲ့သည် 1055658 wikitext text/x-wiki {{ဗုဒ္ဓဘာသာ}} '''မဟာသမယသုတ်တော်''' သည် [[ဗုဒ္ဓ|မြတ်စွာဘုရား]]၏ လက်ထက်တော်အခါက စကြဝဠာအသီးသီးမှ နတ်ဗြဟ္မာများ စုဝေးရောက်ရှိလာပုံနှင့် ထိုနတ်ဗြဟ္မာများ၏ အမည်နာမများကို ထုတ်ဖော်ဟောကြားထားသော [[ဒီဃနိကာယ်]]၊ မဟာဝဂ်ပါဠိတော်လာ သုတ်တစ်သုတ် ဖြစ်သည်။ ဤသုတ်တော်သည် နယုန်လပြည့်နေ့ [[မဟာသမယနေ့]] ညနေချမ်းအခါတွင် ကပိလဝတ်ပြည်၊ မဟာဝုန်တော၌ ယခုမှ ရဟန္တာဖြစ်ခါစ သံဃာတော် (၅၀၀) နှင့် နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့ကို အကြောင်းပြု၍ ဟောကြားတော်မူခဲ့သည့် သုတ်တော် (၇) သုတ်အနက် ပထမဆုံး ဟောကြားတော်မူသော အခြေခံသုတ်တော်လည်း ဖြစ်သည်။ == မဟာသမယသုတ်တော် ဖြစ်ပေါ်လာသမိုင်းကြောင်း == မဟာသမယသုတ်တော် ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းရင်းမှာ သကျမင်းမျိုးနှင့် ကောလိယမင်းမျိုးတို့ နယ်စပ်ရှိ ရောဟိဏီမြစ်ရေကို အမှီပြုကာ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ကြရာမှ နယုန်လ ရေအားနည်းချိန်တွင် ရေလုရာမှစ၍ ဖြစ်ပွားသော ရန်ပွဲဖြစ်သည်။ ရောဟိဏီမြစ်သည် ကပိလဝတ်နှင့် ကောလိယနှစ်ပြည်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေပြီး နှစ်ပြည်လုံးက အမှီပြုနေရသည်။ မိုးခေါင်သဖြင့် မြစ်ရေနည်းလာချိန်တွင် စပါးခင်းများအတွက် လယ်သမားများ ရေလုကြရာမှ အချင်းချင်း ခိုက်ရန်ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအခါ ကောလိယဘက်မှ လယ်သမားများက ကပိလဝတ်မင်းများကို "သားမက်တွေလို မင်းသမီးချင်းယူထားတာ" ဆိုပြီး အမျိုးထိပါးပြောဆိုကြသလို၊ ကပိလဝတ်ဘက်ကလည်း ကောလိယမင်းတွေကို "အနူးမျိုးတွေ၊ ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရပြီး သစ်ခေါင်းထဲနေခဲ့ရသူတွေ" ဆိုပြီး အားကျမခံ ပြန်လည်ဆဲဆိုကြသည်။ ဤအရေးအခင်းသည် နိုင်ငံတော်အဆင့် အရေးအခင်းကြီးအထိ ဖြစ်လာပြီး နှစ်ပြည်ထောင် ဆွေရင်းမျိုးရင်းများ သွေးမြေကျမည့် စစ်ပွဲကြီး ဖြစ်ပေါ်လာတော့မည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ စစ်ဖြစ်တော့မည့် ထိုညနေခင်းတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင် ကြွရောက်တော်မူလာပြီး နှစ်ပြည်ထောင်မင်းများကို ဘာကြောင့် ဤနေရာသို့ လာကြသနည်း၊ ရေအတွက်လား၊ သွေးအတွက်လား စသည်ဖြင့် မေးမြန်းတော်မူသည်။ ထိုအခါ မင်းများက ရေအတွက် စစ်ခင်းလာကြောင်း လျှောက်ထားကြသည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က "ရေသည် အနည်းငယ်သာ အဘိုးထိုက်တန်ပြီး၊ သကျဝင်မင်းများကား အတိုင်းမသိ အဘိုးထိုက်တန်ကြသည်။ တန်ဖိုးနည်းသည့် ရေအတွက်ဖြင့် တန်ဖိုးမဖြတ်နိုင်သည့် မင်းသားများ၏သွေး မြေသို့မကျသင့်၊ အသက်မသေသင့်" ဟု မိန့်တော်မူကာ စစ်ရပ်စဲရေး တရားတော်များကို ဟောကြားတော်မူသည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် စစ်ပြေငြိမ်းရေးအတွက် ဇာတ်တော်များကို ဆက်တိုက်ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ပထမဦးစွာ ဝက်ဝံနှင့် ကြို့ပင်စောင့်နတ်တို့ ရန်ငြိုးဖွဲ့မှားပြီး နှစ်ဦးစလုံး ပျက်စီးရသည့် '''ဖန္နဇာတ်'''၊ မစဉ်းစားဘဲ သူတစ်ပါးပြောစကားကို ယုံကြည်မိပြီး သတ္တဝါအပေါင်းး သမုဒ္ဒရာထဲ ခုန်ဆင်းသေဆုံးမည့်ဘေးမှ လွတ်ခဲ့ရသည့် '''ဒုဒ္ဒဘဇာတ်'''၊ အင်အားငယ်သည့် ဗီလုံးငှက်မလေးက အကွက်ဆင်ပြီး အင်အားကြီးသည့် ဆင်ရိုင်းကြီးကို အနိုင်ယူခဲ့သည့် '''လဋုကိကဇာတ်'''၊ စည်းလုံးညီညွတ်စွာနေထိုင်ခြင်း၏ အကျိုးကျေးဇူးကို ပြသသည့် '''ရုက္ခဓမ္မဇာတ်'''၊ ငုံးမင်းဇာတ်တော် (ဝဋ္ဋကဇာတ်) နှင့် ရန်ငြိုးဖွဲ့ခြင်း၏ ဆိုးကျိုးကို ပြသသည့် '''အတ္တဒဏ္ဍသုတ်''' တို့ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ဤတရားတော်များကို နာယူကြရာမှ နှစ်ဖက်မင်းများနှင့် လယ်သမားများသည် ဒေါသများကင်းစင်၍ အမြင်မှန်ရကာ ငြိမ်းချမ်းရေးယူလိုက်ကြသည်။ ငြိမ်းချမ်းရေးရပြီးနောက် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ကျေးဇူးတင်သည့်အနေဖြင့် သာကီဝင်မင်းသား ၂၅၀ နှင့် ကောလိယမင်းသား ၂၅၀၊ စုစုပေါင်း မင်းသား ၅၀၀ တို့သည် သာသနာ့ဘောင်ဝင်ရောက်ကာ ရဟန်းပြုကြသည်။ သို့သော် ထိုမင်းသားများသည် အိမ်ထောင်ရှိပြီးသားများ ဖြစ်ကြသဖြင့် သာသနာ့ဘောင်တွင် စိတ်မပျော်ကြပေ။ အိမ်မှာကျန်ရစ်ခဲ့သော ဇနီးသည်များက စာပေးပို့ကြသဖြင့် လူထွက်ချင်လာကြသည်။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ထိုရဟန်းတော်များကို ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် ဟိမဝန္တာတောင်ခြေရှိ ကုဏာလအိုင်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားပြီး ငှက်အုပ်များကို ပြသရင်း ကုဏာလဇာတ်တော်ကို ဟောကြားတော်မူသည်။ ထိုဇာတ်တော်ကို နာယူကြရာမှ သံယောဇဉ်များ ပြေလျော့သွားပြီး နောက်ဆုံးတွင် မဟာဝုန်တောသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိကြပြီး ဝိပဿနာတရား အားထုတ်ကြသဖြင့် အားလုံးပင် ရဟန္တာဖြစ်သွားကြသည်။ ရဟန္တာဖြစ်ပြီးနောက် နယုန်လပြည့်နေ့ ညနေချမ်းအခါတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံ လာရောက်လျှောက်ထားကြစဉ် စကြဝဠာတိုက်တစ်သောင်းမှ နတ်ဗြဟ္မာများ စုဝေးရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် သမာပတ်ဝင်စားနေကြသော သုဒ္ဓါဝါသဘုံမှ ရဟန္တာဗြဟ္မာကြီးများ သမာပတ်မှ ထလာကြသောအခါ မဟာဝုန်တောတွင် ဘုရားရှင်နှင့် ရဟန္တာ ၅၀၀ တို့ရှိနေသည်ကို သိရှိကြရသည်။ နေရာမရှိသဖြင့် နတ်ဗြဟ္မာကြီးလေးဦးက အရပ်လေးမျက်နှာမှ စကြဝဠာတံတိုင်းတွင် ရပ်ပြီး ဂါထာများဖြင့် လျှောက်ထားကြသည်။ ရောက်ရှိလာသော နတ်ဗြဟ္မာများသည် ယူဇနာချီသော ကိုယ်ကာယကြီးများ ဖြစ်သော်လည်း စကြဝဠာတစ်ခုထဲ ဆံ့အောင်နေရန် ကိုယ်ကာယကို ကြုံ့ပြီး သေးသေးမွှားမွှားလေး ဖန်ဆင်းပြီး လာရောက်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ရောက်ရှိလာကြသော သတ္တဝါများ တရားထူးရစေရန် အဓိက ရည်ရွယ်တော်မူသည်။ များပြားလှသော နတ်ဗြဟ္မာတို့ ကျွတ်တမ်းဝင်နိုင်ရန် ရှေးဦးစွာ နတ်ဗြဟ္မာများ၏ စိတ်ကို နူးညွတ်ပျော့ပျောင်းလာစေရန်နှင့် မည်သူတို့ ရောက်လာကြသည်ကို အသိအမှတ်ပြု မိတ်ဆက်သည့် အခြေခံနိဒါန်း "မဟာသမယသုတ်" ကို ဟောကြားသည်။ ထို့နောက် နတ်ဗြဟ္မာများ၏ စရိုက်အလိုက် သုတ်တော် (၆) သုတ်ကို ဆက်လက်ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ရာဂစရိုက် (အနုအလှအပ၊ အပျော်အပါး ကြိုက်နှစ်သက်သူ) ရှိသော နတ်များအတွက် '''သမ္မာပရိဗ္ဗာဇနိယသုတ်''' (လောကမှ မှန်ကန်စွာ ထွက်ခွာနည်း) ကို လည်းကောင်း၊ ဒေါသစရိုက် (ခပ်ကြမ်းကြမ်း၊ စိတ်တိုလွယ်သူ) ရှိသော နတ်များအတွက် '''ပုရာဘေဒသုတ်''' ကို လည်းကောင်း၊ မောဟစရိုက် (သိပ်မစဉ်းစားဘဲ တွေဝေသူ) ရှိသော နတ်များအတွက် '''ကလဟဝိဝါဒသုတ်''' ကို လည်းကောင်း၊ သဒ္ဓါစရိုက် (ယုံကြည်လွယ်သူ) ရှိသော နတ်များအတွက် '''စူဠဗျူဟသုတ်''' ကို လည်းကောင်း၊ ဗုဒ္ဓိစရိုက် (အသိဉာဏ်ဖြင့် စဉ်းစားဆင်ခြင်သူ) ရှိသော နတ်များအတွက် '''မဟာဗျူဟသုတ်''' ကို လည်းကောင်း၊ ဝိတက်စရိုက် (အတွေးနယ်ချဲ့သူ) ရှိသော နတ်ဗြဟ္မာများအတွက် '''တုဝဋ္ဋကသုတ်''' ကို လည်းကောင်း ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ သမ္မာပရိဗ္ဗာဇနိယသုတ်ကို ဟောကြားရာတွင် ပိုမိုရှင်းလင်းလွယ်ကူစေရန်အတွက် အမေးအဖြေ (ပုစ္ဆာဝသိက) ပုံစံဖြင့် ဟောကြားရန် ဆုံးဖြတ်တော်မူသည်။ သို့သော် မြတ်စွာဘုရားရှင်အား မေးမြန်းနိုင်သည့် ပုဂ္ဂိုလ်မရှိသောကြောင့် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် နိမ္မိတရုပ်ပွားတော်တစ်ဆူကို ဖန်ဆင်းတော်မူပြီး ထိုနိမ္မိတရုပ်ပွားတော်က မေးမြန်းသည်ကို ဘုရားရှင်က ဖြေကြားတော်မူသည့် ပုံစံဖြင့် ဤသုတ်ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ရဟန္တာဖြစ်ပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်များသည် မိမိတို့ရရှိထားသော တရားထူးကို သူတစ်ပါး သိရှိစေရန် မကြွားဝါကြပေ။ ရွှေအိုးကို ပိုင်ဆိုင်ထားသူတစ်ဦးက မိမိ၏ရွှေအိုးကို လူသိမှာစိုးသကဲ့သို့ သောတာပန်စသည့် အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များသည် မိမိတို့၏ တရားထူးကို လျှို့ဝှက်ထားလေ့ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် "ငါသည် သောတာပန်ဖြစ်သည်" ဟု ကြွားဝါပြောဆိုနေပါက အစစ်အမှန်မဟုတ်ဘဲ အတုအယောင် ဖြစ်နိုင်သည်။ "သူခိုးရွှေရ တစ်ပြပြ" ဟူသော ဆိုစကားကဲ့သို့ပင် အတုအယောင်များသာ ကြွားဝါလေ့ရှိသည်ဟု ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=မဟာသမယသုတ် (ဒီဃနိကာယ်၊ မဟာဝဂ္ဂပါဠိတော်) |url=https://www.alintann.org/download/UOsadha/mahasamaya/UOsadha_2012_%E1%80%99%E1%80%9F%E1%80%AC%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%9A%E1%80%9E%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%BA_%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%92%E1%80%AB%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8.pdf |website=အလင်းတန်း |publisher=ဦးဩသဓ (U Osadha) |date=၂၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၂ |language=my |format=PDF |page=၁၆ |access-date=၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ }}</ref><ref>{{cite web |title=မဟာသမယသုတ်တော် ဖြစ်ပေါ်လာပုံ သမိုင်းကြောင်း |url=https://my.wikisource.org/wiki/မဟာသမယသုတ်တော်_ဖြစ်ပေါ်လာပုံ_သမိုင်းကြောင်း |website=ဝီကီရင်းမြစ် |publisher=ဝီကီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးရှင်း |language=my |access-date=၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ }}</ref><ref>{{cite web |title=မဟာသမယအခါတော်နေ့နှင့် တရားတော် ထာဝရငြိမ်းချမ်းရေးရည်မျှော် |url=https://www.moi.gov.mm/news/70870 |website=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန |publisher=သတင်းနှင့် စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်း |date=၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ |language=my |access-date=၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ }}</ref> == မဟာသမယသုတ်တော်၏ ဖွဲ့စည်းပုံ == မဟာသမယသုတ်သည် သုတ်တော် ၁ သုတ်တည်း ဖြစ်ပြီး၊ ဂါထာပေါင်း ၃၉ ဂါထာ ပါဝင်ကာ အောက်ပါကဏ္ဍ (၉) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည် – * ဥယျောဇဉ် * နိဒါန်း * ဒေဝတာသန္နိပါတ * ဘူမဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ * နာဂကဏ္ဍ * အသုရာဒေဝတာကဏ္ဍ * အာကာသဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ * ဗြဟ္မကဏ္ဍ * နိဂုံး == မဟာသမယသုတ်တော် ပါဠိတော်နှင့် မြန်မာအသံထွက် == မဟာသမယသုတ်တော်၏ ပါဠိတော်နှင့် ရွတ်ဆိုရလွယ်ကူစေရန် မြန်မာအသံထွက်များကို ဇယားဖြင့် ဖော်ပြထားပါသည်။<ref name="Nandiyiya1998">{{cite book |author=အရှင်နန္ဒိယ (တိုက်အုပ်ဆရာတော်၊ ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်) နှင့် ဓမ္မာစရိယ ဦးစံကြည် (မြန်မာပြန်) |title=ပညာအလင်းပြ (၇) သုတ် ပါဠိတော်အသံထွက် (မဟာသမယသုတ်တော်များ ပါဠိတော်၊ နိဿယ၊ မြန်မာပြန်၊ အဓိပ္ပာယ်နှင့် မိတ်လင်စုံကျမ်းကြီး) |url=https://drive.google.com/open?id=1She7LWvLfJRk6Qii7SOOsgO4i_UGXWdI |publisher=ပညာအလင်းပြစာပေ၊ ရန်ကုန်မြို့ |year=၁၉၉၈ |edition=ဒုတိယ |pages=၁-၇၉}}</ref> === ၁။ ဥယျောဇဉ် === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | သတေဟိ ပဉ္စမတ္တေဟိ၊ ခီဏာသဝေဟိ ကေဝလံ။ || သတေဟိ ပဉ္စမတ္တေဟိ၊ ခီဏာသဝေဟိ ကေဝလံ။ |- | ဘိက္ခူဟိ ဘူပဝံသေဟိ၊ သတ္ထာ ဇိနော ပရိဝုတော။ || ဘိတ်ခူဟိ ဘူပဝံသေဟိ၊ သတ်ထာ ဇိနော ပရိဝုတော။ |- | သက္ကေ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ၊ ဆာယာရမ္မေ မဟာဝနေ။ || သက်ကေ ကပိလဝတ်ထုတ်သမိံ၊ ဆာယာရမ်မေ မဟာဝနေ။ |- | သမန္တတော သဟဿေဟိ၊ စက္ကဝါဠေဟိ ဒသဟိ။ || သမန်တတော သဟတ်သေဟိ၊ စက်ကဝါလေဟိ ဒသဟိ။ |- | အာဂမ္မ သန္နိသိန္နာနံ၊ ဒေဝါနံ ယမဒေသယိ။ || အာဂမ်မ သန်နိသိန်နာနံ၊ ဒေဝါနံ ယမေဒသယိ။ |- | အာယုဒီဃကရံ သဗ္ဗ-သမ္ပတ္တိသာဓကံ ဝရံ။ || အာယုဒီဃကရံ သပ်ဗ-သမ်ပတ်တိသာဓကံ ဝရံ။ |- | သုဒ္ဓါဝါသပ္ပဘူတီဟိ၊ ဒေဝေဟိ ပဋိနန္ဒိတံ။ || သုတ်ဓါဝါသပ်ပဘူတီဟိ၊ ဒေဝေဟိ ပတိနန်ဒိတံ။ |- | သဗ္ဗရောဂဘယုဂ္ဃာတံ၊ သမယံ တံ ဘဏာမ ဟေ။ || သပ်ဗရောဂဘယုတ်ဃာတံ၊ သမယံ တံ ဘဏာမ ဟေ။ |} === ၂။ နိဒါန်း === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | ဧဝံ မေ သုတံ။ ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ။ || ဧဝံ မေ သုတံ။ ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သက်ကေသု ဝိဟရတိ။ |- | ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ မဟာဝနေ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ။ || ကပိလဝတ်ထုတ်သမိံ မဟာဝနေ မဟတာ ဘိတ်ခုသံဃေန သတ်ဒိံ။ |- | ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟိ။ || ပဉ်စမတ်တေဟိ ဘိတ်ခုသတေဟိ သပ်ဗေဟေဝ အရဟန်တေဟိ။ |- | ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ ယေဘုယျေန သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ။ || ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ ယေဘုယျေန သန်နိပတိတာ ဟောန္တိ။ |- | ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ။ || ဘဂဝန်တံ ဒတ်သနာယ ဘိတ်ခုသံဃဉ်စ။ |- | အထ ခေါ စတုန္နံ သုဒ္ဓါဝါသကာယိကာနံ ဒေဝတာနံ ဧတဒဟောသိ။ || အထ ခေါ စတုန်နံ သုတ်ဓါဝါသ ကာယိကာနံ ဒေဝတာနံ အေတဒဟောသိ။ |- | အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ မဟာဝနေ။ || အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက်ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ်ထုတ်သမိံ မဟာဝနေ။ |- | မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟိ။ || မဟတာ ဘိတ်ခုသံဃေန သတ်ဒိံ ပဉ်စမတ်တေဟိ ဘိတ်ခုသတေဟိ သပ်ဗေဟေဝ အရဟန်တေဟိ။ |- | ယံနူန မယမ္ပိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမေယျာမ။ || ယံနူန မယမ်ပိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်ကမေယာမ။ |- | ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပစ္စေကံ ဂါထံ ဘာသေယျာမာတိ။ || အုပသင်ကမိတ်ဝါ ဘဂဝတော သန်တိကေ ပစ်စေကံ ဂါထံ ဘာသေယာမာတိ။ |- | အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ။ || အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိန်ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယ။ |- | ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ။ || ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိန်ဇေယ။ |- | ဧဝမေဝ သုဒ္ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု အန္တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ || အေဝမေဝ သုတ်ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု အန်တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ |- | အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု။ || အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန်တံ အဘိဝါဒိတ်ဝါ အေကမန်တံ အတ်ထံသု။ |- | ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ ဧကာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ။ || အေကမန်တံ ဌိတာ ခေါ အေကာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန်တိကေ အိမံ ဂါထံ အဘာသိ။ |- | တတြ ဘိက္ခဝေါ သမာဒဟံသု စိတ္တမတ္တနော ဥဇုကမကံသု။ || တတ်တရ ဘိတ်ခဝေါ သမာဒဟံသု စိတ်တမတ်တနော အုဇုကမကံသု။ |- | သာရထီဝ နေတ္တာနိ ဂဟေတွာ ဣန္ဒြိယာနိ ရက္ခန္တိ ပဏ္ဍိတာ။ || သာရထီဝ နေတ်တာနိ ဂဟိတ်ဝါ အိန်ဒရိယာနိ ရက်ခန်တိ ပန်ဍိတာ။ |} === ၃။ ဒေဝတာသန္နိပါတ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ ယေဘုယျေန သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ။ || ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ ယေဘုယျေန သန်နိပတိတာ ဟောန္တိ။ |- | ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ။ || ဘဂဝန်တံ ဒတ်သနာယ ဘိတ်ခုသံဃဉ်စ။ |- | အထ ခေါ စတုန္နံ သုဒ္ဓါဝါသကာယိကာနံ ဒေဝတာနံ ဧတဒဟောသိ။ || အထ ခေါ စတုန်နံ သုတ်ဓါဝါသ ကာယိကာနံ ဒေဝတာနံ အေတဒဟောသိ။ |- | အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ မဟာဝနေ။ || အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက်ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ်ထုတ်သမိံ မဟာဝနေ။ |- | မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟိ။ || မဟတာ ဘိတ်ခုသံဃေန သတ်ဒိံ ပဉ်စမတ်တေဟိ ဘိတ်ခုသတေဟိ သပ်ဗေဟေဝ အရဟန်တေဟိ။ |- | ယံနူန မယမ္ပိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမေယျာမ။ || ယံနူန မယမ်ပိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်ကမေယာမ။ |- | ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပစ္စေကံ ဂါထံ ဘာသေယျာမာတိ။ || အုပသင်ကမိတ်ဝါ ဘဂဝတော သန်တိကေ ပစ်စေကံ ဂါထံ ဘာသေယာမာတိ။ |- | အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ။ || အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိန်ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယ။ |- | ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ။ || ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိန်ဇေယ။ |- | ဧဝမေဝ သုဒ္ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု အန္တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ || အေဝမေဝ သုတ်ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု အန်တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ |- | အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု။ || အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန်တံ အဘိဝါဒိတ်ဝါ အေကမန်တံ အတ်ထံသု။ |- | ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ ဧကာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ။ || အေကမန်တံ ဌိတာ ခေါ အေကာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန်တိကေ အိမံ ဂါထံ အဘာသိ။ |- | တတြ ဘိက္ခဝေါ သမာဒဟံသု စိတ္တမတ္တနော ဥဇုကမကံသု။ || တတ်တရ ဘိတ်ခဝေါ သမာဒဟံသု စိတ်တမတ်တနော အုဇုကမကံသု။ |- | သာရထီဝ နေတ္တာနိ ဂဟေတွာ ဣန္ဒြိယာနိ ရက္ခန္တိ ပဏ္ဍိတာ။ || သာရထီဝ နေတ်တာနိ ဂဟိတ်ဝါ အိန်ဒရိယာနိ ရက်ခန်တိ ပန်ဍိတာ။ |} === ၄။ ဘူမဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | သတ္တသဟဿာ နေတ ယက္ခာ ဘုမ္မာ ကပိလဝတ္တဝါ။ || သတ်တသဟတ်သာ နေတ ယက်ခါ ဘုမ်မာ ကပိလဝတ်တဝါ။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဆ သဟဿာ ဟေမဝတာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဆ သဟတ်သာ ဟေမဝတာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သာတာဂိရာ တိသဟဿာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || သာတာဂိရာ တိသဟတ်သာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဣစ္စေတေ သောဠသ သဟဿာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဣစ်စေတေ သောဠသ သဟတ်သာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဝေဿာမိတ္တာ ပဉ္စသတာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဝေဿာမိတ်တာ ပဉ်စသတာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ကုမ္ဘီရော ရာဇဂဟိကော ဝေပုလ္လဿ နိဝေသနံ။ || ကုမ်ဘီရော ရာဇဂဟိကော ဝေပုလ်လတ်သ နိဝေသနံ။ |- | ဘိယျော နံ သတသဟဿံ ယက္ခာနံ ပယိရုပါသတိ။ || ဘိန်ယော နံ သတသဟတ်သံ ယက်ခါနံ ပယိရုပါသတိ။ |- | ကုမ္ဘီရော ရာဇဂဟိကော သောပါဂါ သမိတိံ ဝနံ။ || ကုမ်ဘီရော ရာဇဂဟိကော သောပါဂါ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ပုရိမဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ ဓတရဋ္ဌော ပသာသတိ။ || ပုရိမဉ်စ ဒိသံ ရာဇာ ဓတရတ်ထော ပသာသတိ။ |- | ဂန္ဓဗ္ဗာနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || ဂန်ဓဗ်ဗာနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ပုတ်တာပိ တတ်သ ဗဟဝေါ အိန်ဒနာမာ မဟာဗလာ။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဒက္ခိဏဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ ဝိရူဠကော ပသာသတိ။ || ဒက်ခိဏဉ်စ ဒိသံ ရာဇာ ဝိရူဠကော ပသာသတိ။ |- | ကုမ္ဘဏ္ဍာနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || ကုမ်ဘဏ်ဍာနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ပုတ်တာပိ တတ်သ ဗဟဝေါ အိန်ဒနာမာ မဟာဗလာ။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ပစ္ဆိမဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ ဝိရူပက္ခော ပသာသတိ။ || ပစ်ဆိမဉ်စ ဒိသံ ရာဇာ ဝိရူပက်ခော ပသာသတိ။ |- | နာဂါနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || နာဂါနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ပုတ်တာပိ တတ်သ ဗဟဝေါ အိန်ဒနာမာ မဟာဗလာ။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဥတ္တရဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ ကုဝေရော တံ ပသာသတိ။ || အုတ်တရဉ်စ ဒိသံ ရာဇာ ကုဝေရော တံ ပသာသတိ။ |- | ယက္ခာနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || ယက်ခါနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ပုတ်တာပိ တတ်သ ဗဟဝေါ အိန်ဒနာမာ မဟာဗလာ။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | စတ္တာရော တေ မဟာရာဇာ သမန္တာ စတုရော ဒိသာ။ || စတ်တာရော တေ မဟာရာဇာ သမန်တာ စတုရော ဒိသာ။ |- | ဒဠှုဋ္ဌာနာ ဌိတာ နိစ္စံ ဂါမဏိယော ယသဿိနော။ || ဒဠှုတ်ဌာနာ ဌိတာ နိတ်စံ ဂါမဏိယော ယသတ်သိနော။ |- | မာယာဝိနော ဒါသသာ စ အာဂုံ ဝဋ္ဋိကာ သဒါ။ || မာယာဝိနော ဒါသသာ စ အာဂုံ ဝတ်တိကာ သဒါ။ |- | မာယာ ကုဋေဏ္ဍု ဝိဋေဏ္ဍု ဝိဋုစ္စ ဝိဋူတ သဟ။ || မာယာ ကုဋေဏ္ဍု ဝိဋေဏ္ဍု ဝိဋုစ်စ ဝိဋူတ သဟ။ |- | စန္ဒနော ကာမသေဋ္ဌော စ ကိန္နိဃဏ္ဍု နိဃဏ္ဍု စ။ || စန္ဒနော ကာမသေဋ္ဌော စ ကိန္နိဃဏ္ဍု နိဃဏ္ဍု စ။ |- | ပနာဒော ဩပမညော စ ဒေဝသူတော စ မာတလိ။ || ပနာဒော ဩပမညော စ ဒေဝသူတော စ မာတလိ။ |- | စိတ္တသေနော စ ဂန္ဓဗ္ဗော နဠရာဇာ ဇနေသဘော။ || စိတ်တသေနော စ ဂန်ဓဗ်ဗော နဠရာဇာ ဇနေသဘော။ |- | အာဂုံ ပဉ္စသိခေါ စေဝ တိမ္ဗရု သူရိယဝစ္ဆသာ။ || အာဂုံ ပဉ်စသိခေါ စေဝ တိမ်ဗရု သူရိယဝစ်ဆသာ။ |- | ဧတေ စညေ စ ရာဇာနော ဂန္ဓဗ္ဗာ သဟ ရာဇုဘိ။ || ဧတေ စညေ စ ရာဇာနော ဂန်ဓဗ်ဗာ သဟ ရာဇုဘိ။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |} === ၅။ နာဂကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | အထာဂုံ နာဂသာ နာဂါ ဝေသာလာ သဟတ္တကာ။ || အထာဂုံ နာဂသာ နာဂါ ဝေသာလာ သဟတ်တကာ။ |- | ကမ္ဗလဿတရာ အာဂုံ ပယာဂါ သဟ ဉာတိဘိ။ || ကမ်ဗလတ်သတရာ အာဂုံ ပယာဂါ သဟ ညာတိဘိ။ |- | ယာမုနာ ဓတရဋ္ဌာ စ အာဂုံ နာဂါ ယသဿိနော။ || ယာမုနာ ဓတရတ်ဌာ စ အာဂုံ နာဂါ ယသတ်သိနော။ |- | ဧရာဝဏော မဟာနာဂေါ သောပါဂါ သမိတိံ ဝနံ။ || ဧရာဝဏော မဟာနာဂေါ သောပါဂါ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ယေ နာဂရာဇေ သဟဿာ ဟရန္တိ ဒိဗ္ဗာ ဒိသာ ပကိဏ္ဏကာ။ || ယေ နာဂရာဇေ သဟတ်သာ ဟရန်တိ ဒိဗ်ဗာ ဒိသာ ပကိန်ဏကာ။ |- | ဝေဟာယသာ တေ ဝနမုတ္တမာ စိတ္တာ သုပဏ္ဏာ ဣတိ တေသ နာမ။ || ဝေဟာယသာ တေ ဝနမုတ်တမာ စိတ်တာ သုပန်ဏာ ဣတိ တေသ နာမ။ |- | အဘယံ တဒါ နာဂရာဇာနံ သုပဏ္ဏေတာ ခေမံ ကရောသိ ဗုဒ္ဓေါ။ || အဘယံ တဒါ နာဂရာဇာနံ သုပန်ဏေတာ ခေမ်ံ ကရောသိ ဗုတ်ဓော။ |- | သဏှာဟိ ဝါစာဟိ ဥပဂုယှန္တာ နာဂါ သုပဏ္ဏာ သရဏံ ဂတာ ဗုဒ္ဓံ။ || သန်နာဟိ ဝါစာဟိ ဥပဂုယဟန်တာ နာဂါ သုပန်ဏာ သရဏံ ဂတာ ဗုတ်ဓံ။ |} === ၆။ အသုရာဒေဝတာကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | ဇိတာ ဝဇိရဟတ္ထေန သမုဒ္ဒံ အသုရာ သိတာ။ || ဇိတာ ဝဇိရဟတ်ထေန သမုဒ်ဒံ အသုရာ သိတာ။ |- | ဘာတရော ဝါသဝဿေတေ ဣဒ္ဓိမန္တာ ယသဿိနော။ || ဘာတရော ဝါသဝတ်သေတေ အိတ်ဓိမန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | ကာလကဉ္စာ မဟာဘိသ္မာ အသုရာ ဒါနဝေယျကာ။ || ကာလကဉ်စာ မဟာဘိတ်သမာ အသုရာ ဒါနဝေယျကာ။ |- | ဝေပစိတ္တိ သုစိတ္တိ စ ပဟာရာဒေါ နမုစိ သဟ။ || ဝေပစိတ်တိ သုစိတ်တိ စ ပဟာရာဒေါ နမုစိ သဟ။ |- | သတဉ္စ ဗလိပုတ္တာနံ သဗ္ဗေ ဝေရောစနာမကာ။ || သတဉ်စ ဗလိပုတ်တာနံ သပ်ဗေ ဝေရောစနာမကာ။ |- | သန္နယှိတွာ ဗလိံ သေနံ ရာဟုဗဒ္ဓေါ မုပေဂမုံ။ || သန်နယှိတ်ဝါ ဗလိံ သေနံ ရာဟုဗတ်ဓော မုပေဂမုံ။ |- | သမယော ဒါနိ ဘဒ္ဒန္တေ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || သမယော ဒါနိ ဘတ်ဒန်တေ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |} === ၇။ အာကာသဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | အာပေါ စ ဒေဝါ ပထဝီ တေဇော ဝါယော တဒါဂုနော။ || အာပေါ စ ဒေဝါ ပထဝီ တေဇော ဝါယော တဒါဂုနော။ |- | ဝရုဏာ ဝါရုဏာ ဒေဝါ သောမော စ ယသသာ သဟ။ || ဝရုဏာ ဝါရုဏာ ဒေဝါ သောမော စ ယသသာ သဟ။ |- | မေတ္တာ ကရုဏာ ကာယိကာ အာဂုံ ဒေဝါ ယသဿိနော။ || မေတ္တာ ကရုဏာ ကာယိကာ အာဂုံ ဒေဝါ ယသတ်သိနော။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဝေဏ္ဍုဒေဝါ သဟလီ စ အသမာ စ ဒုဝေ ယမာ။ || ဝေဏ္ဍုဒေဝါ သဟလီ စ အသမာ စ ဒုဝေ ယမာ။ |- | စန္ဒဿူပနိသာ ဒေဝါ စန္ဒမာဂုံ ပုရက္ခတွာ။ || စန္ဒတ်သုပနိသာ ဒေဝါ စန္ဒမာဂုံ ပုရက်ခတ်တွာ။ |- | သုရိယဿူပနိသာ ဒေဝါ သုရိယမာဂုံ ပုရက္ခတွာ။ || သုရိယတ်သုပနိသာ ဒေဝါ သုရိယမာဂုံ ပုရက်ခတ်တွာ။ |- | နက္ခတ္တာနိ ပုရက္ခတွာ အာဂုံ မန္ဒဝလာဟကာ။ || နက်ခတ်တာနိ ပုရက်ခတ်တွာ အာဂုံ မန်ဒဝလာဟကာ။ |- | ဝသုနံ ဝါသဝဿေတာ သက္ကောပါဝါ ပုရိန္ဒဒေါ။ || ဝသုနံ ဝါသဝတ်သေတာ သက်ကောပါဝါ ပုရိန်ဒဒေါ။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | အထာဂုံ သဟဘူ ဒေဝါ ဇလမ​ဂ္ဂိသိခါရိဝ။ || အထာဂုံ သဟဘူ ဒေဝါ ဇလမက်ဂိသိခါရိဝ။ |- | အရိဋ္ဌကာ စ ရောဇာ စ ဥမာပုပ္ဖနိဘာသိနော။ || အရိတ်ဌကာ စ ရောဇာ စ ဥမာပုပ်ဖနိဘာသိနော။ |- | ဝရုဏာ သဟဓမ္မာ စ အစ္စုတာ စ အနေဇကာ။ || ဝရုဏာ သဟဓမ်မာ စ အစ်စုတာ စ အနေဇကာ။ |- | သုလေယျ ရုစိရာ အာဂုံ အာဂုံ ဝါသဝနေသိနော။ || သုလေယျ ရုစိရာ အာဂုံ အာဂုံ ဝါသဝနေသိနော။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သမာနာ မဟာသမာနာ မာနုသာ မာနုသုတ္တမာ။ || သမာနာ မဟာသမာနာ မာနုသာ မာနုသုတ်တမာ။ |- | ခိဍာပဒေါသိကာ အာဂုံ အာဂုံ မောနောပဒေါသိကာ။ || ခိဍာပဒေါသိကာ အာဂုံ အာဂုံ မောနောပဒေါသိကာ။ |- | အထာဂုံ ဟရယော ဒေဝါ ယေ စ လောဟိတဝါသိနော။ || အထာဂုံ ဟရယော ဒေဝါ ယေ စ လောဟိတဝါသိနော။ |- | ပါရဂါ မဟာပါရဂါ အာဂုံ ဒေဝါ ယသဿိနော။ || ပါရဂါ မဟာပါရဂါ အာဂုံ ဒေဝါ ယသတ်သိနော။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သုက္ကာ ကရမ္ဘာ အရုဏာ အာဂုံ ဝေဃနသာ သဟ။ || သုတ်ကာ ကရမ်ဘာ အရုဏာ အာဂုံ ဝေဃနသာ သဟ။ |- | ဩဒါတဂယှာ ပါမောက္ခာ အာဂုံ ဒေဝါ ဝိစက္ခဏာ။ || ဩဒါတဂယှာ ပါမောက္ခာ အာဂုံ ဒေဝါ ဝိစက်ခဏာ။ |- | သဒါမတ္တာ ဟာရဂဇာ မိဿကာ စ ယသဿိနော။ || သဒါမတ်တာ ဟာရဂဇာ မိတ်သကာ စ ယသတ်သိနော။ |- | ဒနယံ အာဂ ပဇ္ဇုန္နော ယော ဒိသာ အဘိဝဿတိ။ || ဒနယံ အာဂ ပဇ်ဇုန်နော ယော ဒိသာ အဘိဝတ်သတိ။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ခေမိယာ တုသိတာ ယာမာ ကဋ္ဌကာ စ ယသဿိနော။ || ခေမိယာ တုသိတာ ယာမာ ကတ်ဌကာ စ ယသတ်သိနော။ |- | လမ္ဗီတကာ လာမသေဋ္ဌာ ဇောတိနာမာ စ အာသဝါ။ || လမ်ဗီတကာ လာမသေဋ်ဌာ ဇောတိနာမာ စ အာသဝါ။ |- | နိမ္မာနရတိနော အာဂုံ အာဂုံ ပရနိမ္မိတာ။ || နိမ်မာနရတိနော အာဂုံ အာဂုံ ပရနိမ်မိတာ။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သဗ္ဗေတေ ဒေဝနိကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || သပ်ဗေတေ ဒေဝနိကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | နာမနွေယန အာဂစ္ဆုံ ယေ စညေ သဒိသာ သဟ။ || နာမနွေယန အာဂစ်ဆုံ ယေ စညေ သဒိသာ သဟ။ |- | ပုဗ္ဗေ စ သဒိသာ သတ္တာ ယေ စ ဒိသာ အဘိဝဿိတာ။ || ပုဗ်ဗေ စ သဒိသာ သတ်တာ ယေ စ ဒိသာ အဘိဝတ်သိတာ။ |- | ဩဃတိဏ္ဏာ အနာသဝါ ဒက္ခိဏော ယာယိနော နာဂါ။ || ဩဃတိန်ဏာ အနာသဝါ ဒက်ခိဏော ယာယိနော နာဂါ။ |- | စန္ဒာ ဝ အတိတာ တိဂံ သပ္ပဟာ ပရမေတ္တတော စ။ || စန္ဒာ ဝ အတိတာ တိဂံ သပ်ပဟာ ပရမေတ်တတော စ။ |- | ပုတ္တာ ဣဒ္ဓိမေတာ သဟ သနင်္ကုမာရော တိဿော စ။ || ပုတ်တာ အိတ်ဓိမေတာ သဟ သနင်ကုမာရော တိတ်သော စ။ |- | သောပါဂ သမိတိံ ဝနံ။ || သောပါဂ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သဟဿံ ဗြဟ္မလောကာနံ မဟာဗြဟ္မာဘိတိဋ္ဌတိ။ || သဟတ်သံ ဗြဟ်မလောကာနံ မဟာဗြဟ်မာဘိတိတ်ဌတိ။ |- | ဥပပန္နော ဇုတိမန္တော ဘိသ္မာ ကာယော ယသဿိ သော။ || ဥပပန်နော ဇုတိမန်တော ဘိတ်သမာ ကာယော ယသတ်သိ သော။ |- | ဒသေတ္ထ ကုသလာ အာဂုံ ပစ္စေကဂါမနုဿာ။ || ဒသေတ်ထ ကုသလာ အာဂုံ ပစ်စေကဂါမနုတ်သာ။ |- | ဗြဟ္မကာယိကာ အာဂုံ ဟာရိတော ပရိဝါရိတော။ || ဗြဟ်မကာယိကာ အာဂုံ ဟာရိတော ပရိဝါရိတော။ |- | တေ စ သဗ္ဗေ အဘိက္ကာမုံ သက္ကေ ဒေဝေ သဗြဟ္မကေ။ || တေ စ သပ်ဗေ အဘိတ်ကာမုံ သက်ကေ ဒေဝေ သဗြဟ်မကေ။ |- | မာရသေနာ အဘိက္ကာမိ ပဇ္ဇုန္နသာ မန္တနီယတော။ || မာရသေနာ အဘိတ်ကာမိ ပဇ်ဇုန်နသာ မန်တနီယတော။ |- | ဧတံ ဂါထာဘိ ဗန္ဓန္တိ ရာဂေန ဗဒ္ဓာ မုတ္တကာ။ || ဧတံ ဂါထာဘိ ဗန်ဓန္တိ ရာဂေန ဗတ်ဓာ မုတ်တကာ။ |- | သမန္တာ ပရိဝါရေသုံ မာ ဝေ မုဉ္စိတ ကောစိနံ။ || သမန်တာ ပရိဝါရေသုံ မာ ဝေ မုဉ်စိတ ကောစိနံ။ |- | ဣတိ ဟ တေ မဟာသေနာ ကနှာ သေနာ အရောဒယုံ။ || ဣတိ ဟ တေ မဟာသေနာ ကနှာ သေနာ အရောဒယုံ။ |- | ပိင်္ဂိနာ တလမာဟစ္စ သရေ ကတွာန မောရံ။ || ပိင်္ဂိနာ တလမာဟစ်စ သရေ ကတ်တွာန မောရံ။ |- | ယဒါ ပဋိသရာ မေဃော ဓနယန္တော သဝိဇ္ဇုကော။ || ယဒါ ပဋိသရာ မေဃော ဓနယန်တော သဝိတ်ဇုကော။ |- | တဒါ သော ပစ္စုဒေဝေါ အသင်္ကုဒ္ဓေါ အသယှော သဟ။ || တဒါ သော ပစ်စုဒေဝေါ အသင်ကုဒ်ဓော အသယှော သဟ။ |- | တဉ္စ သဗ္ဗံ အဘိညာယ ဝဝတ္တိတွာန စက္ခုမာ။ || တဉ်စ သပ်ဗံ အဘိညာယ ဝဝတ်တိတွာန စက်ခုမာ။ |- | တတော အာမန္တယီ သတ္တာ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။ || တတော အာမန်တယီ သတ်တာ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။ |- | ဒေဝကာယာ အဘိက္ကာမုံ တေ ဝိဇာနာထ ဘိက္ခဝေါ။ || ဒေဝကာယာ အဘိတ်ကာမုံ တေ ဝိဇာနာထ ဘိတ်ခဝေါ။ |- | ယေ ဝေါဟံ ကိတ္တယိဿာမိ ဂိရာဟိ အနုပုဗ္ဗသော။ || ယေ ဝေါဟံ ကိတ်တယိတ်သာမိ ဂိရာဟိ အနုပုပ်ဗသော။ |} === ၈။ ဗြဟ္မကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | သုဗြဟ္မာ ပရမတ္တာ စ ပုတ္တာ ဣဒ္ဓိမေတာ သဟ။ || သုဗြဟ်မာ ပရမတ်တာ စ ပုတ်တာ အိတ်ဓိမေတာ သဟ။ |- | သနင်္ကုမာရော တိဿော စ သောပါဂ သမိတိံ ဝနံ။ || သနင်ကုမာရော တိတ်သော စ သောပါဂ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သဟဿံ ဗြဟ္မလောကာနံ မဟာဗြဟ္မာဘိတိဋ္ဌတိ။ || သဟတ်သံ ဗြဟ်မလောကာနံ မဟာဗြဟ်မာဘိတိတ်ဌတိ။ |- | ဥပပန္နော ဇုတိမန္တော ဘိသ္မာ ကာယော ယသဿိ သော။ || ဥပပန်နော ဇုတိမန်တော ဘိတ်သမာ ကာယော ယသတ်သိ သော။ |- | ဒသေတ္ထ ကုသလာ အာဂုံ ပစ္စေကဂါမနုဿာ။ || ဒသေတ်ထ ကုသလာ အာဂုံ ပစ်စေကဂါမနုတ်သာ။ |- | ဗြဟ္မကာယိကာ အာဂုံ ဟာရိတော ပရိဝါရိတော။ || ဗြဟ်မကာယိကာ အာဂုံ ဟာရိတော ပရိဝါရိတော။ |- | တေ စ သဗ္ဗေ အဘိက္ကာမုံ သက္ကေ ဒေဝေ သဗြဟ္မကေ။ || တေ စ သပ်ဗေ အဘိတ်ကာမုံ သက်ကေ ဒေဝေ သဗြဟ်မကေ။ |} === ၉။ နိဂုံး === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | သုတ္တာ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ။ || သုတ်တာ ဗုတ်ဓတ်သ သာသနံ။ |- | တဉ္စ သဗ္ဗံ အဘိညာယ ဝဝတ္တိတွာန စက္ခုမာ။ || တဉ်စ သပ်ဗံ အဘိညာယ ဝဝတ်တိတွာန စက်ခုမာ။ |- | တတော အာမန္တယီ သတ္တာ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။ || တတော အာမန်တယီ သတ်တာ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။ |- | ဒေဝကာယာ အဘိက္ကာမုံ တေ ဝိဇာနာထ ဘိက္ခဝေါ။ || ဒေဝကာယာ အဘိတ်ကာမုံ တေ ဝိဇာနာထ ဘိတ်ခဝေါ။ |- | ယေ ဝေါဟံ ကိတ္တယိဿာမိ ဂိရာဟိ အနုပုဗ္ဗသော။ || ယေ ဝေါဟံ ကိတ်တယိတ်သာမိ ဂိရာဟိ အနုပုပ်ဗသော။ |- | သတ္တသဟဿာ နေတ ယက္ခာ ဘုမ္မာ ကပိလဝတ္တဝါ။ || သတ်တသဟတ်သာ နေတ ယက်ခါ ဘုမ်မာ ကပိလဝတ်တဝါ။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဆ သဟဿာ ဟေမဝတာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဆ သဟတ်သာ ဟေမဝတာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သာတာဂိရာ တိသဟဿာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || သာတာဂိရာ တိသဟတ်သာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဣစ္စေတေ သောဠသ သဟဿာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဣစ်စေတေ သောဠသ သဟတ်သာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဝေဿာမိတ္တာ ပဉ္စသတာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဝေဿာမိတ်တာ ပဉ်စသတာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ကုမ္ဘီရော ရာဇဂဟိကော ဝေပုလ္လဿ နိဝေသနံ။ || ကုမ်ဘီရော ရာဇဂဟိကော ဝေပုလ်လတ်သ နိဝေသနံ။ |- | ဘိယျော နံ သတသဟဿံ ယက္ခာနံ ပယိရုပါသတိ။ || ဘိန်ယော နံ သတသဟတ်သံ ယက်ခါနံ ပယိရုပါသတိ။ |- | ကုမ္ဘီရော ရာဇဂဟိကော သောပါဂါ သမိတိံ ဝနံ။ || ကုမ်ဘီရော ရာဇဂဟိကော သောပါဂါ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သဗ္ဗေ ဝိဇိတသဂါမာ ဘယာတီတာ ယသဿိနော။ || သပ်ဗေ ဝိဇိတသဂါမာ ဘယာတီတာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒန္တိ သဟ ဘူတေဟိ သာဝကာ တေ ဇနေသုတာတိ။ || မောဒန်တိ သဟ ဘူတေဟိ သာဝကာ တေ ဇနေသုတာတိ။ |} == မဟာသမယသုတ်တော် မြန်မာပြန် == === ၁။ ပထမသင်္ဂါယနာတင်မှတ်တမ်း === အရှင်အာနန္ဒာက အရှင်မဟာကဿပထေရ်ဘုရားအား “အကျွန်ုပ်အာနန္ဒာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံမှ ဤသို့ အတိုင်းအရှည်ရှိသည့် စကားတော်များအား ကြားနာမှတ်သားခဲ့ရပါ၏။ ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော သဗ္ဗေညုမြတ်စွာဘုရားရှင်သည် သက္ကတိုင်း ကပိလဝတ်ပြည် အနီးရှိ မဟာဝုန်တောတွင် အားလုံး ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သာဖြစ်ပေသည့် ရဟန်းသံဃာတော်ပေါင်း ငါးရာနှင့်အတူ သီတင်းသုံးနေထိုင်တော်မူသောအခါတွင် စကြဝဠာတစ်ထောင်စီရှိသော လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်တိုက်တို့မှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းသံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် အများအပြား စုဝေးရောက်ရှိလာကြပေ၏။” === ၂။ သုဒ္ဓါဝါသဘုံမှ ဗြဟ္မာလေးဦးအကြောင်း === ထိုအခါတွင် သုဒ္ဓါဝါသဘုံတွင် နေသည့် ဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် “ငါတို့သည်လည်း မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံသို့ သွားကြပြီး မြတ်စွာဘုရားရှင် အနားတော်တွင် ကိုယ်စီကိုယ်စီ ဂါထာတစ်ပုဒ်စီ ရွတ်ဆိုလျှောက်ထားရလျှင် ကောင်းပေမည်” ဟူ၍ အကြံဖြစ်ကြလေ၏။ ထို့နောက် ထိုဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် ဥပမာဆိုရသော် ခွန်အားရှိသော ယောကျာ်း၏ အလျင်အမြန် ကွေးသောလက်ကို ဆန့်ခြင်းနှင့် ဆန့်သောလက်ကို ကွေးခြင်း ပြုသကဲ့သို့ သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာဘုံမှ ပျောက်ကွယ်ပြီး မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်တွင် အထင်အရှားပေါ်ကာ ရောက်ရှိကြကုန်၏။ ထိုဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ရှိခိုးပြီး တစ်နေရာတွင် ရပ်ပြီးသောအခါ ပထမဗြဟ္မာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်တွင် “အရှင်ဘုရား။ မဟာဝုန်တောတွင် နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် စုဝေးရောက်ရှိကြသဖြင့် အစည်းအဝေးကြီးဖြစ်နေလျက်ရှိပါ၏။ အကျွန်ုပ်တို့သည်လည်း ကိလေသာရန်သူတို့၏ ထိပါးအနိုင်ယူခြင်းကို မခံရသော အပရာဇိတအမည်ရှိ သံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် ဤတရားသဘင် အစည်းအဝေးရှိရာသို့ လာရောက်ကြပါ၏” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ ဒုတိယဗြဟ္မာသည် “အရှင်ဘုရား။ ဤအစည်းအဝေးရှိ ရဟန်းတို့သည် မိမိစိတ်ကို တည်ကြည်ဖြောင့်မတ်စွာ ပြုထားကြပါ၏။ ရထားထိန်းသည် မြင်းဇက်ကြိုးတို့ကို ကိုင်၍ ထိန်းနိုင်သကဲ့သို့ ပညာရှိ ရဟန်းတို့သည်လည်း ဣန္ဒြေအမူအရာတို့ကို ထိန်းသိမ်းတော်မူနိုင်ကြပေ၏” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ တတိယဗြဟ္မာသည် “အရှင်ဘုရား။ မြတ်စွာဘုရားရှင် ကောင်းမွန်စွာ ဆုံးမထားပြီးသည်ဖြစ်သဖြင့် တပ်မက်ခြင်းတဏှာကင်းပြီး သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော ထိုရဟန္တာငယ်တို့သည် ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဟူသော ခလုတ်တံသင်းနှင့် တံခါးကျည်း မင်းတုပ်တို့ကို ဖြတ်ပြီးလျှင် ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဟူသော တံခါးတိုင်ကို နှုတ်ပြီး လှည့်လည်၍ သွားလာနေကြကုန်၏” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ စတုတ္ထဗြဟ္မာသည် “အရှင်ဘုရား။ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ကိုးကွယ်အားထားရာဟူ၍ ကိုးကွယ်အားထားဆည်းကပ်သူ အားလုံးသည် မကောင်းသော အပါယ်လောကဘုံသို့ မရောက်ကြဘဲ လူ့ခန္ဓာကို စွန့်ပယ်ပြီးသောအခါတွင် နတ်ပြည်သို့ ရောက်ရှိကြပါလတ္တံ့” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ === ၃။ မြတ်စွာဘုရားရှင် နတ်တို့အမည်များကို ကြေညာမည်ဖြစ်ကြောင်း မိန့်တော်မူခြင်း === ထိုအခါတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ရဟန်းတို့အား “ရဟန်းတို့။ စကြဝဠာတစ်ထောင်စီရှိသော လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်တိုက်တို့မှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းသံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် အများအပြား စုဝေးရောက်ရှိလာကြပေ၏။ အတိတ်ကာလအခါတွင်လည်း ယခုငါ၏လက်ထက်ကဲ့သို့ ဤမျှ အတိုင်းအတာရှိသည့် နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် စုဝေးခဲ့ကြလေပြီ။ အနာဂတ်ကာလအခါတွင်လည်း ယခုငါ၏လက်ထက်ကဲ့သို့ ဤမျှ အတိုင်းအတာရှိသည့် နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် စုဝေးမည်ဖြစ်ပေ၏။ ငါသည် နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့၏ အမည်နာမတို့ကို ပြောကြားမည်၊ ကြေညာမည်၊ ဟောကြားမည်။ ဤစကားကို နာယူပြီး နှလုံးသွင်းကြလော့။ ငါ ဟောပေမည်” ဟူ၍ မိန့်တော်မူ၏။ ရဟန်းတို့က “အရှင်ဘုရား။ ကောင်းပါပြီ” ဟူ၍ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ စကားတော်ကို နာခံလေ၏။ === ၄။ မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းတို့၏ အပြုအမူမြင်ကွင်း === မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် “ရဟန်းတို့။ ဂါထာဖွဲ့ပြီး ဟောကြားပေအံ့။ အကြင်ရဟန်းတို့သည် မြေတည်နတ်များ မှီတည်နေထိုင်ရာ အရပ်ဒေသများ၊ တောင်ရှိလှိုဏ်ဂူတွင်းတို့ကို မှီခိုနေကြကုန်၏။ ထိုရဟန်းတို့သည် နိဗ္ဗာန်ကို ရည်မှန်းသော စိတ်ရှိကြ၏။ တည်ငြိမ်သောစိတ်လည်း ရှိကြ၏။ ထိုများပြားသော ရဟန်းတို့သည် ကြက်သီးမွေးညှင်းမထတုန်လှုပ်ခြင်းမရှိဘဲ ခြင်္သေ့မင်းကဲ့သို့ တစ်ပါးတည်း ကိန်းအောင်းနေထိုင်လေ့ရှိ၏။ ဖြူစင်သောစိတ်ရှိပြီး နောက်ကျူခြင်းကင်းပြီး သန့်ရှင်းကြည်လင်ကြပေ၏” ဟူ၍ ဟောတော်မူ၏။ အရှင်အာနန္ဒာက ဆက်လက်၍ မှတ်တမ်းတင်သည်မှာ ထိုအချိန်တွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ကပိလဝတ်ပြည် အနီးရှိ မဟာဝုန်တောရှိ တပည့်သာဝက ငါးရာတို့ သာသနာတော်တွင် နှစ်သက်စွာ နေကြသည်ကို သိတော်မူသောကြောင့် “ရဟန်းတို့။ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် သင်တို့ရှိရာသို့ ဦးတည်ပြီး လာရောက်ကြကုန်၏။ ထိုနတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့ကို ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်အမြင်ဖြင့် သိမြင်ကြကုန်လော့” ဟူ၍ မိန့်ကြားတော်မူလေ၏။ ထိုရဟန်းတို့သည်လည်း မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ အဆုံးအမကို ကြားနာရ၍ သိရန်အတွက် အားထုတ်ကြရာ ဒိဗ္ဗစက္ခုအမြင်ဉာဏ် ရရှိဖြစ်ပေါ်လေ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်တစ်ရာကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်တစ်ထောင်ကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်ခုနှစ်သောင်းကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်တစ်သိန်းကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် မရေမတွက်နိုင်သော နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းကို မြင်ကြရ၏။ အားလုံးသော အရပ်မျက်နှာများသည် နတ်ဗြဟ္မာတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်လျက်ရှိပေ၏။ === ၅။ မဟာသမယအစည်းအဝေးရှိ နတ်ဗြဟ္မာတို့၏ အမည်စာရင်း (စာပိုဒ်လိုက်) === မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် မဟာဝုန်တော အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြသော နတ်ဗြဟ္မာများကို အုပ်စုများအလိုက် အမည်နာမများ ထုတ်ဖော်ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ထိုအထဲတွင် မြေတည်နတ်များအနေဖြင့် ကပိလဝတ်ပြည်ကို မှီခိုနေထိုင်ကြသည့် ဘုန်းတန်ခိုးကြီးမားသော နတ်ပေါင်း ခုနှစ်ထောင်၊ ဟိမဝန္တာတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော အမျိုးမျိုးသော အရောင်အသွေးရှိသည့် နတ်ပေါင်း ခြောက်ထောင်၊ သာတာဂီရိတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော နတ်ပေါင်း သုံးထောင် (စုစုပေါင်း တစ်သောင်းခြောက်ထောင်)၊ ဝေဿာမိတ္တတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော နတ်ပေါင်း ငါးရာ၊ ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဝေပုလ္လတောင်တွင်နေသော ကုမ္ဘီရနတ်စစ်သူကြီးနှင့် သိန်းပေါင်းမကသော နတ်အပေါင်းတို့ ပါဝင်ကြသည်။ ထို့အပြင် နတ်မင်းကြီးလေးပါးဖြစ်သော အရှေ့အရပ်ကို အစိုးရသည့် ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့၏အရှင် ဓတရဋ္ဌနတ်မင်းကြီးနှင့် ဣန္ဒအမည်ရှိ သားတော်များ၊ တောင်အရပ်ကို အစိုးရသည့် ကုမ္ဘဏ်တို့၏အရှင် ဝိရုဠက နတ်မင်းကြီးနှင့် သားတော်များ၊ အနောက်အရပ်ကို အစိုးရသည့် နဂါးတို့၏အရှင် ဝိရုပက္ခ နတ်မင်းကြီးနှင့် သားတော်များ၊ မြောက်အရပ်ကို အစိုးရသည့် နတ်ဘီလူးတို့၏အရှင် ကုဝေရ နတ်မင်းကြီးနှင့် သားတော်များ ပါဝင်ကြသည်။ ထို့ပြင် မာယာနတ်၊ ကုဋေဏ္ဍုနတ်၊ ဝိဋေဏ္ဍုနတ်၊ ဝိဋုစ္စနတ်၊ ဝိဋူဋနတ်၊ စန္ဒနနတ်၊ ကာမသေဋ္ဌနတ်၊ ကိန္နိဃဏ္ဍုနတ်၊ နိဃဏ္ဍုနတ်၊ ပနာဒနတ်၊ ဩပမညနတ်၊ ရထားထိန်းမာတလိနတ်၊ စိတ္တဂန္ဓဗ္ဗ၊ သေနဂန္ဓဗ္ဗ၊ စိတ္တသေနဂန္ဓဗ္ဗ၊ နဠရာဇနတ်၊ ဇနဝသဘနတ် (ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးဖြစ်ဖူးသူ)၊ ပဉ္စသီခနတ်၊ တိမ္ဗရုနတ် နှင့် သူရိယဝစ္ဆသာနတ်သမီး စသည့် ဂန္ဓဗ္ဗနတ်များလည်း ပါဝင်ကြသည်။ နဂါးများအနေဖြင့် နာဂသအိုင်နေ နဂါးများ၊ ဝေသာလီနေ နဂါးများ၊ ကမ္ပလနဂါး၊ အဿတရနဂါး၊ ပယာဂဆိပ်ကမ်းနေ နဂါးများ၊ ယမုနာမြစ်နေ နဂါးများ၊ ဓတရဋ္ဌမျိုးနွယ်နဂါးများ နှင့် ဧရာဝဏ်ဆင်ပြောင်ကြီး နတ်သားတို့လည်း ပါဝင်ကြသည်။ ထို့အပြင် ဂဠုန်ငှက်များ၊ အသူရာမျိုးနွယ်များဖြစ်သော ကာလကဉ္စအသုရာများ၊ ဒါနဝေဃလေးသမားအသုရာ၊ ဝေပစိတ္တိအသုရာ၊ သုစိတ္တိအသုရာ၊ ပဟာရာဒအသုရာ၊ နှင့် ဗလိအသုရာကြီး၏ ဝေရောစအမည်ရှိ သားတော်ပေါင်းတစ်ရာတို့လည်း ပါဝင်ကြသည်။ ကောင်းကင်နေနတ်များအနေဖြင့် အာပေါ(ရေ)နတ်၊ ပထဝီ(မြေ)နတ်၊ တေဇော(မီး)နတ်၊ ဝါယော(လေ)နတ်၊ ဝရုဏနတ်၊ ဝါရဏနတ်၊ သောမနတ်၊ ယသနတ်၊ မေတ္တာနတ်၊ ကရုဏာနတ်၊ ဝေဏ္ဍုနတ်၊ သဟလိနတ်၊ အသမနတ်၊ ယမနတ်နှစ်မျိုး၊ လနတ်မင်းနှင့် အခြွေအရံ၊ နေနတ်မင်းနှင့် အခြွေအရံ၊ ကြယ်နက္ခတ်နတ်များ၊ မန္ဒဝလာဟကနတ်များ၊ ဝါသဝသိကြားမင်း၊ သဟဘူနတ်၊ အရိဋ္ဌနတ်၊ ရောဇနတ်၊ ဝရုဏနတ်၊ သဟဓမ္မနတ်၊ အစ္စုတနတ်၊ အနေဇကနတ်၊ သုလေယျနတ်၊ ရုစိရနတ်၊ ဝါသဝနေသိနတ်၊ သမာနနတ်များ၊ မဟာသမာနနတ်များ၊ မာနုသနတ်များ၊ မာနုသုတ္တမနတ်များ၊ ခိဍာပဒေါသိကနတ်များ၊ မနောပဒေါသိကနတ်များ၊ ဟရိနတ်များ၊ လောဟိတဝါသီနတ်များ၊ ပါရဂနတ်များ၊ မဟာပါရဂနတ်များ၊ သုက္ကနတ်များ၊ ကရမ္ဘနတ်များ၊ အရုဏနတ်များ၊ ဝေဃနသနတ်များ၊ ဩဒါတဂယှနတ်များ၊ ဝိစက္ခဏနတ်များ၊ သဒါမတ္တနတ်များ၊ ဟာရဂဇနတ်များ၊ မိဿကနတ်များ၊ ပဇ္ဇုန္န(မိုး)နတ်၊ ခေမိယနတ်များ၊ တုသိတာနတ်များ၊ ယာမာနတ်များ၊ ကဋ္ဌကနတ်များ၊ လမ္ဗီတကနတ်များ၊ လာမသေဋ္ဌနတ်များ၊ ဇောတိနတ်များ၊ အာသဝနတ်များ၊ နိမ္မာနရတိနတ်များ၊ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီနတ်များ စသည်ဖြင့် နတ်အပေါင်းတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြလေ၏။ ထို့အပြင် တန်ခိုးထက်မြက်သော ဗြဟ္မာများဖြစ်သည့် သုဗြဟ္မာဗြဟ္မာ နှင့် ပရမတ္ထဗြဟ္မာ၊ သနင်္ကုမာရဗြဟ္မာ နှင့် တိဿဗြဟ္မာ၊ လက်တစ်ချောင်းဖြင့် စကြဝဠာတစ်ထောင် အလင်းသက်ရောက်နိုင်သော ဗြဟ္မာအယောက်တစ်ထောင်၊ ဗြဟ္မာတစ်ထောင်စီ အုပ်ချုပ်ကြကုန်သော မဟာဗြဟ္မာမင်းကြီး ဆယ်ဦး (ဟာရိတမဟာဗြဟ္မာနှင့် ဗြဟ္မာတစ်သိန်း ခြံရံလာသူများပါဝင်) တို့သည်လည်း အစည်းအဝေးသို့ ရောက်ရှိလာကြသည်။ === ၆။ မာရ်နတ်၏ နှောင့်ယှက်မှုနှင့် အဆုံးသတ် === ရဟန်းတို့၊ မာရ်နတ်မင်း၏ မိုက်မဲမှုကို ရှုစားကြလော့။ သိကြား၊ မဟာဗြဟ္မာတို့နှင့်တကွ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဦးတည်လာကြကုန်သော နတ်ဗြဟ္မာအားလုံးတို့ထံသို့ မာရ်နတ်မင်း၏ စစ်သည်များသည် ဦးတည်ချီတက်လာကြလေပြီ။ စစ်သည်အများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်ထားသော မာရ်နတ်မင်းသည် “လာကြလော့။ ဖမ်းကြ။ ချည်နှောင်ကြလော့။ ရာဂဖြင့် တုပ်နှောင်ကြလော့။ ထက်ဝန်းကျင်ပတ်ဝန်းကျင်မှနေ၍ ဝိုင်းထားလော့။ သင်တို့သည် တစ်ဦးတစ်ယောက်မှ မလွတ်စေနှင့်” ဟူသော စကားအား အမိန့်ရှိပြီး လျှပ်စီးနှင့်တကွ မိုးကြီးထစ်ချုန်းသံခြိမ်းသံကဲ့သို့သော ကြောက်မက်ဖွယ်အသံကို ပြု၍ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ မာရ်စစ်သည်ကို စေလွှတ်လေ၏။ သို့သော်လည်း မာရ်နတ်မင်းသည် မိမိအလိုအတိုင်း မဖြစ်လေသဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ဒေါသထွက် စိတ်တိုကာ ပြန်ခဲ့ရလေ၏။ ထိုအခါ မာရ်နတ်မင်းသည် ရဟန်းသံဃာတို့ကို အာရုံပြုပြီး “စစ်ပွဲကို အောင်မြင်ပြီးသော၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိတော့သော၊ ထင်ပေါ်ကျော်ကြားခြင်းရှိသော၊ လူအပေါင်းတို့တွင်လည်း ထင်ရှားသောသူများဖြစ်သည့် ထိုဘုရား၏ တပည့်သာဝက အားလုံးတို့သည် အရိယာတို့နှင့်အတူ ဝမ်းမြောက်ပျော်ရွှင်ကုန်၏” ဟူသော ဂါထာအား ရွတ်ဆိုခဲ့လေသတည်း။ == မဟာသမယသုတ်တော်ကို ရွတ်ဆိုသင့်သူများ == # ကံဇာတာညံ့သူ၊ အချုပ်အခြာင်ခံရသူ။ # အင်းတိုက်၊ ဂုန်းတိုက်၊ နတ်တိုက်၊ မုတ်တိုက်ခံရသူ။ # အပြိုင်အဆိုင် ရှိသူ၊ အလိမ်ခံရသူ။ # ဆေးမတွေ့သူ၊ ရောဝါအနာ မပျောက်ကင်းသူ။ # ခြောက်လှန့်ခံရသူ၊ ပိုင်းပြီး အနှိပ်စက်ခံရသူ။ # တစ်အိမ်သားလုံး အဆင်မပြေသူ။ # စီးပွားရေး နိမ့်ကျသူ။ # ဂုဏ်သုးရာထူး တက်လိုသူ။ # စာမေးပွဲအောင်လိုသူ။ # တစ်အိမ်သားလုံး ရောဝါကပ်ရောက်ခြင်းမှ ကင်းစေလိုသူ။ # အဆောက်အဦး အသစ်များ ရလိုသူ။ # အဆောက်အဦး လျင်မြန်စွာ ပြီးမြောက်စေလိုသူ။ # မကောင်းကြံသူများ၊ တစ်ခါကြံလျှင် ပျက်ရခြင်း။ # နှစ်ခါကြံလျှင် သွားရခြင်း။ # သုံးခါကြံလျှင် ပြေးရခြင်း။ # လာဘ်လာဘ ပေါများခြင်း။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[မဟာသမယ အခါတော်နေ့ပွဲ]] *[[မဟာသမယနေ့]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[Category:မဟာဝဂ်]] [[Category:ဒီဃနိကာယ်]] qqse8enkoes9newa5asyuui6m59zfyt 1055661 1055658 2026-09-28T21:38:17Z Kyaw Myo Aung 103978 /* မဟာသမယသုတ်တော် ဖြစ်ပေါ်လာသမိုင်းကြောင်း */ သဒ္ဒါပြင်ခဲ့သည် 1055661 wikitext text/x-wiki {{ဗုဒ္ဓဘာသာ}} '''မဟာသမယသုတ်တော်''' သည် [[ဗုဒ္ဓ|မြတ်စွာဘုရား]]၏ လက်ထက်တော်အခါက စကြဝဠာအသီးသီးမှ နတ်ဗြဟ္မာများ စုဝေးရောက်ရှိလာပုံနှင့် ထိုနတ်ဗြဟ္မာများ၏ အမည်နာမများကို ထုတ်ဖော်ဟောကြားထားသော [[ဒီဃနိကာယ်]]၊ မဟာဝဂ်ပါဠိတော်လာ သုတ်တစ်သုတ် ဖြစ်သည်။ ဤသုတ်တော်သည် နယုန်လပြည့်နေ့ [[မဟာသမယနေ့]] ညနေချမ်းအခါတွင် ကပိလဝတ်ပြည်၊ မဟာဝုန်တော၌ ယခုမှ ရဟန္တာဖြစ်ခါစ သံဃာတော် (၅၀၀) နှင့် နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့ကို အကြောင်းပြု၍ ဟောကြားတော်မူခဲ့သည့် သုတ်တော် (၇) သုတ်အနက် ပထမဆုံး ဟောကြားတော်မူသော အခြေခံသုတ်တော်လည်း ဖြစ်သည်။ '''မဟာသမယသုတ်တော်''' သည် [[ဗုဒ္ဓ|မြတ်စွာဘုရား]]၏ လက်ထက်တော်အခါက စကြဝဠာအသီးသီးမှ နတ်ဗြဟ္မာများ စုဝေးရောက်ရှိလာပုံနှင့် ထိုနတ်ဗြဟ္မာများ၏ အမည်နာမများကို ထုတ်ဖော်ဟောကြားထားသော [[ဒီဃနိကာယ်]]၊ မဟာဝဂ်ပါဠိတော်လာ သုတ်တစ်သုတ် ဖြစ်သည်။ ဤသုတ်တော်သည် နယုန်လပြည့်နေ့ [[မဟာသမယနေ့]] ညနေချမ်းအခါတွင် ကပိလဝတ်ပြည်၊ မဟာဝုန်တော၌ ယခုမှ ရဟန္တာဖြစ်ခါစ သံဃာတော် (၅၀၀) နှင့် နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့ကို အကြောင်းပြု၍ ဟောကြားတော်မူခဲ့သည့် သုတ်တော် (၇) သုတ်အနက် ပထမဆုံး ဟောကြားတော်မူသော အခြေခံသုတ်တော်လည်း ဖြစ်သည်။ == မဟာသမယသုတ်တော် ဖြစ်ပေါ်လာသမိုင်းကြောင်း == မဟာသမယသုတ်တော် ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းရင်းမှာ သကျမင်းမျိုးနှင့် ကောလိယမင်းမျိုးတို့ နယ်စပ်ရှိ ရောဟိဏီမြစ်ရေကို အမှီပြုကာ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ကြရာမှ နယုန်လ ရေအားနည်းချိန်တွင် ရေလုရာမှစ၍ ဖြစ်ပွားသော ရန်ပွဲဖြစ်သည်။ ရောဟိဏီမြစ်သည် ကပိလဝတ်နှင့် ကောလိယနှစ်ပြည်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေပြီး နှစ်ပြည်လုံးက အမှီပြုနေရသည်။ မိုးခေါင်သဖြင့် မြစ်ရေနည်းလာချိန်တွင် စပါးခင်းများအတွက် လယ်သမားများ ရေလုကြရာမှ အချင်းချင်း ခိုက်ရန်ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအခါ ကောလိယဘက်မှ လယ်သမားများက ကပိလဝတ်မင်းများကို "သားမက်တွေလို မင်းသမီးချင်းယူထားတာ" ဆိုပြီး အမျိုးထိပါးပြောဆိုကြသလို၊ ကပိလဝတ်ဘက်ကလည်း ကောလိယမင်းတွေကို "အနူးမျိုးတွေ၊ ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရပြီး သစ်ခေါင်းထဲနေခဲ့ရသူတွေ" ဆိုပြီး အားကျမခံ ပြန်လည်ဆဲဆိုကြသည်။ ဤအရေးအခင်းသည် နိုင်ငံတော်အဆင့် အရေးအခင်းကြီးအထိ ဖြစ်လာပြီး နှစ်ပြည်ထောင် ဆွေရင်းမျိုးရင်းများ သွေးမြေကျမည့် စစ်ပွဲကြီး ဖြစ်ပေါ်လာတော့မည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ စစ်ဖြစ်တော့မည့် ထိုညနေခင်းတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင် ကြွရောက်တော်မူလာပြီး နှစ်ပြည်ထောင်မင်းများကို ဘာကြောင့် ဤနေရာသို့ လာကြသနည်း၊ ရေအတွက်လား၊ သွေးအတွက်လား စသည်ဖြင့် မေးမြန်းတော်မူသည်။ ထိုအခါ မင်းများက ရေအတွက် စစ်ခင်းလာကြောင်း လျှောက်ထားကြသည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က "ရေသည် အနည်းငယ်သာ အဘိုးထိုက်တန်ပြီး၊ သကျဝင်မင်းများကား အတိုင်းမသိ အဘိုးထိုက်တန်ကြသည်။ တန်ဖိုးနည်းသည့် ရေအတွက်ဖြင့် တန်ဖိုးမဖြတ်နိုင်သည့် မင်းသားများ၏သွေး မြေသို့မကျသင့်၊ အသက်မသေသင့်" ဟု မိန့်တော်မူကာ စစ်ရပ်စဲရေး တရားတော်များကို ဟောကြားတော်မူသည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် စစ်ပြေငြိမ်းရေးအတွက် ဇာတ်တော်များကို ဆက်တိုက်ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ပထမဦးစွာ ဝက်ဝံနှင့် ကြို့ပင်စောင့်နတ်တို့ ရန်ငြိုးဖွဲ့မှားပြီး နှစ်ဦးစလုံး ပျက်စီးရသည့် '''ဖန္နဇာတ်'''၊ မစဉ်းစားဘဲ သူတစ်ပါးပြောစကားကို ယုံကြည်မိပြီး သတ္တဝါအပေါင်းး သမုဒ္ဒရာထဲ ခုန်ဆင်းသေဆုံးမည့်ဘေးမှ လွတ်ခဲ့ရသည့် '''ဒုဒ္ဒဘဇာတ်'''၊ အင်အားငယ်သည့် ဗီလုံးငှက်မလေးက အကွက်ဆင်ပြီး အင်အားကြီးသည့် ဆင်ရိုင်းကြီးကို အနိုင်ယူခဲ့သည့် '''လဋုကိကဇာတ်'''၊ စည်းလုံးညီညွတ်စွာနေထိုင်ခြင်း၏ အကျိုးကျေးဇူးကို ပြသသည့် '''ရုက္ခဓမ္မဇာတ်'''၊ ငုံးမင်းဇာတ်တော် (ဝဋ္ဋကဇာတ်) နှင့် ရန်ငြိုးဖွဲ့ခြင်း၏ ဆိုးကျိုးကို ပြသသည့် '''အတ္တဒဏ္ဍသုတ်''' တို့ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ဤတရားတော်များကို နာယူကြရာမှ နှစ်ဖက်မင်းများနှင့် လယ်သမားများသည် ဒေါသများကင်းစင်၍ အမြင်မှန်ရကာ ငြိမ်းချမ်းရေးယူလိုက်ကြသည်။ ငြိမ်းချမ်းရေးရပြီးနောက် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ကျေးဇူးတင်သည့်အနေဖြင့် သာကီဝင်မင်းသား ၂၅၀ နှင့် ကောလိယမင်းသား ၂၅၀၊ စုစုပေါင်း မင်းသား ၅၀၀ တို့သည် သာသနာ့ဘောင်ဝင်ရောက်ကာ ရဟန်းပြုကြသည်။ သို့သော် ထိုမင်းသားများသည် အိမ်ထောင်ရှိပြီးသားများ ဖြစ်ကြသဖြင့် သာသနာ့ဘောင်တွင် စိတ်မပျော်ကြပေ။ အိမ်မှာကျန်ရစ်ခဲ့သော ဇနီးသည်များက စာပေးပို့ကြသဖြင့် လူထွက်ချင်လာကြသည်။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ထိုရဟန်းတော်များကို ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် ဟိမဝန္တာတောင်ခြေရှိ ကုဏာလအိုင်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားပြီး ငှက်အုပ်များကို ပြသရင်း ကုဏာလဇာတ်တော်ကို ဟောကြားတော်မူသည်။ ထိုဇာတ်တော်ကို နာယူကြရာမှ သံယောဇဉ်များ ပြေလျော့သွားပြီး နောက်ဆုံးတွင် မဟာဝုန်တောသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိကြပြီး ဝိပဿနာတရား အားထုတ်ကြသဖြင့် အားလုံးပင် ရဟန္တာဖြစ်သွားကြသည်။ ရဟန္တာဖြစ်ပြီးနောက် နယုန်လပြည့်နေ့ ညနေချမ်းအခါတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံ လာရောက်လျှောက်ထားကြစဉ် စကြဝဠာတိုက်တစ်သောင်းမှ နတ်ဗြဟ္မာများ စုဝေးရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် သမာပတ်ဝင်စားနေကြသော သုဒ္ဓါဝါသဘုံမှ ရဟန္တာဗြဟ္မာကြီးများ သမာပတ်မှ ထလာကြသောအခါ မဟာဝုန်တောတွင် ဘုရားရှင်နှင့် ရဟန္တာ ၅၀၀ တို့ရှိနေသည်ကို သိရှိကြရသည်။ နေရာမရှိသဖြင့် နတ်ဗြဟ္မာကြီးလေးဦးက အရပ်လေးမျက်နှာမှ စကြဝဠာတံတိုင်းတွင် ရပ်ပြီး ဂါထာများဖြင့် လျှောက်ထားကြသည်။ ရောက်ရှိလာသော နတ်ဗြဟ္မာများသည် ယူဇနာချီသော ကိုယ်ကာယကြီးများ ဖြစ်သော်လည်း စကြဝဠာတစ်ခုထဲ ဆံ့အောင်နေရန် ကိုယ်ကာယကို ကြုံ့ပြီး သေးသေးမွှားမွှားလေး ဖန်ဆင်းပြီး လာရောက်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ရောက်ရှိလာကြသော သတ္တဝါများ တရားထူးရစေရန် အဓိက ရည်ရွယ်တော်မူသည်။ များပြားလှသော နတ်ဗြဟ္မာတို့ ကျွတ်တမ်းဝင်နိုင်ရန် ရှေးဦးစွာ နတ်ဗြဟ္မာများ၏ စိတ်ကို နူးညွတ်ပျော့ပျောင်းလာစေရန်နှင့် မည်သူတို့ ရောက်လာကြသည်ကို အသိအမှတ်ပြု မိတ်ဆက်သည့် အခြေခံနိဒါန်း "မဟာသမယသုတ်" ကို ဟောကြားသည်။ ထို့နောက် နတ်ဗြဟ္မာများ၏ စရိုက်အလိုက် သုတ်တော် (၆) သုတ်ကို ဆက်လက်ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ရာဂစရိုက် (အနုအလှအပနှင့် အပျော်အပါးကို နှစ်သက်သူ) ရှိသော နတ်များအတွက် လောကမှ မှန်ကန်စွာ ထွက်ခွာနည်းဖြစ်သည့် '''သမ္မာပရိဗ္ဗာဇနိယသုတ်''' ကို ဟောကြားတော်မူသည်။ ဒေါသစရိုက် (ခပ်ကြမ်းကြမ်းနှင့် စိတ်တိုလွယ်သူ) ရှိသော နတ်များအတွက် '''ကလဟဝိဝါဒသုတ်''' ကို ဟောကြားတော်မူသည်။ မောဟစရိုက် (သိပ်မစဉ်းစားဘဲ တွေဝေသူ) ရှိသော နတ်များအတွက် '''မဟာဗျူဟသုတ်''' ကို ဟောကြားတော်မူသည်။ ဝိတက်စရိုက် (အတွေးနယ်ချဲ့သူ) ရှိသော နတ်ဗြဟ္မာများအတွက် '''စူဠဗျူဟသုတ်''' ကို ဟောကြားတော်မူသည်။ သဒ္ဓါစရိုက် (ယုံကြည်လွယ်သူ) ရှိသော နတ်များအတွက် '''တုဝဋ္ဋကသုတ်''' ကို ဟောကြားတော်မူသည်။ ပညာစရိုက် (ဗုဒ္ဓိစရိုက် - အသိဉာဏ်ဖြင့် စဉ်းစားဆင်ခြင်သူ) ရှိသော နတ်များအတွက် '''ပုရာဘေဒသုတ်''' ကို ဟောကြားတော်မူသည်။ သမ္မာပရိဗ္ဗာဇနိယသုတ်ကို ဟောကြားရာတွင် ပိုမိုရှင်းလင်းလွယ်ကူစေရန်အတွက် အမေးအဖြေ (ပုစ္ဆာဝသိက) ပုံစံဖြင့် ဟောကြားရန် ဆုံးဖြတ်တော်မူသည်။ သို့သော် မြတ်စွာဘုရားရှင်အား မေးမြန်းနိုင်သည့် ပုဂ္ဂိုလ်မရှိသောကြောင့် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် နိမ္မိတရုပ်ပွားတော်တစ်ဆူကို ဖန်ဆင်းတော်မူပြီး ထိုနိမ္မိတရုပ်ပွားတော်က မေးမြန်းသည်ကို ဘုရားရှင်က ဖြေကြားတော်မူသည့် ပုံစံဖြင့် ဤသုတ်ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ရဟန္တာဖြစ်ပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်များသည် မိမိတို့ရရှိထားသော တရားထူးကို သူတစ်ပါး သိရှိစေရန် မကြွားဝါကြပေ။ ရွှေအိုးကို ပိုင်ဆိုင်ထားသူတစ်ဦးက မိမိ၏ရွှေအိုးကို လူသိမှာစိုးသကဲ့သို့ သောတာပန်စသည့် အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များသည် မိမိတို့၏ တရားထူးကို လျှို့ဝှက်ထားလေ့ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် "ငါသည် သောတာပန်ဖြစ်သည်" ဟု ကြွားဝါပြောဆိုနေပါက အစစ်အမှန်မဟုတ်ဘဲ အတုအယောင် ဖြစ်နိုင်သည်။ "သူခိုးရွှေရ တစ်ပြပြ" ဟူသော ဆိုစကားကဲ့သို့ပင် အတုအယောင်များသာ ကြွားဝါလေ့ရှိသည်ဟု ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Nandiyiya1998" /> <ref>{{cite web |title=မဟာသမယသုတ်တော် ဖြစ်ပေါ်လာပုံ သမိုင်းကြောင်း |url=https://my.wikisource.org/wiki/မဟာသမယသုတ်တော်_ဖြစ်ပေါ်လာပုံ_သမိုင်းကြောင်း |website=ဝီကီရင်းမြစ် |publisher=ဝီကီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးရှင်း |language=my |access-date=၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ }}</ref> == မဟာသမယသုတ်တော်၏ ဖွဲ့စည်းပုံ == မဟာသမယသုတ်သည် သုတ်တော် ၁ သုတ်တည်း ဖြစ်ပြီး၊ ဂါထာပေါင်း ၃၉ ဂါထာ ပါဝင်ကာ အောက်ပါကဏ္ဍ (၉) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည် – * ဥယျောဇဉ် * နိဒါန်း * ဒေဝတာသန္နိပါတ * ဘူမဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ * နာဂကဏ္ဍ * အသုရာဒေဝတာကဏ္ဍ * အာကာသဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ * ဗြဟ္မကဏ္ဍ * နိဂုံး == မဟာသမယသုတ်တော် ပါဠိတော်နှင့် မြန်မာအသံထွက် == မဟာသမယသုတ်တော်၏ ပါဠိတော်နှင့် ရွတ်ဆိုရလွယ်ကူစေရန် မြန်မာအသံထွက်များကို ဇယားဖြင့် ဖော်ပြထားပါသည်။<ref name="Nandiyiya1998">{{cite book |author=အရှင်နန္ဒိယ (တိုက်အုပ်ဆရာတော်၊ ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်) နှင့် ဓမ္မာစရိယ ဦးစံကြည် (မြန်မာပြန်) |title=ပညာအလင်းပြ (၇) သုတ် ပါဠိတော်အသံထွက် (မဟာသမယသုတ်တော်များ ပါဠိတော်၊ နိဿယ၊ မြန်မာပြန်၊ အဓိပ္ပာယ်နှင့် မိတ်လင်စုံကျမ်းကြီး) |url=https://drive.google.com/open?id=1She7LWvLfJRk6Qii7SOOsgO4i_UGXWdI |publisher=ပညာအလင်းပြစာပေ၊ ရန်ကုန်မြို့ |year=၁၉၉၈ |edition=ဒုတိယ |pages=၁-၇၉}}</ref> === ၁။ ဥယျောဇဉ် === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | သတေဟိ ပဉ္စမတ္တေဟိ၊ ခီဏာသဝေဟိ ကေဝလံ။ || သတေဟိ ပဉ္စမတ္တေဟိ၊ ခီဏာသဝေဟိ ကေဝလံ။ |- | ဘိက္ခူဟိ ဘူပဝံသေဟိ၊ သတ္ထာ ဇိနော ပရိဝုတော။ || ဘိတ်ခူဟိ ဘူပဝံသေဟိ၊ သတ်ထာ ဇိနော ပရိဝုတော။ |- | သက္ကေ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ၊ ဆာယာရမ္မေ မဟာဝနေ။ || သက်ကေ ကပိလဝတ်ထုတ်သမိံ၊ ဆာယာရမ်မေ မဟာဝနေ။ |- | သမန္တတော သဟဿေဟိ၊ စက္ကဝါဠေဟိ ဒသဟိ။ || သမန်တတော သဟတ်သေဟိ၊ စက်ကဝါလေဟိ ဒသဟိ။ |- | အာဂမ္မ သန္နိသိန္နာနံ၊ ဒေဝါနံ ယမဒေသယိ။ || အာဂမ်မ သန်နိသိန်နာနံ၊ ဒေဝါနံ ယမေဒသယိ။ |- | အာယုဒီဃကရံ သဗ္ဗ-သမ္ပတ္တိသာဓကံ ဝရံ။ || အာယုဒီဃကရံ သပ်ဗ-သမ်ပတ်တိသာဓကံ ဝရံ။ |- | သုဒ္ဓါဝါသပ္ပဘူတီဟိ၊ ဒေဝေဟိ ပဋိနန္ဒိတံ။ || သုတ်ဓါဝါသပ်ပဘူတီဟိ၊ ဒေဝေဟိ ပတိနန်ဒိတံ။ |- | သဗ္ဗရောဂဘယုဂ္ဃာတံ၊ သမယံ တံ ဘဏာမ ဟေ။ || သပ်ဗရောဂဘယုတ်ဃာတံ၊ သမယံ တံ ဘဏာမ ဟေ။ |} === ၂။ နိဒါန်း === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | ဧဝံ မေ သုတံ။ ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ။ || ဧဝံ မေ သုတံ။ ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သက်ကေသု ဝိဟရတိ။ |- | ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ မဟာဝနေ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ။ || ကပိလဝတ်ထုတ်သမိံ မဟာဝနေ မဟတာ ဘိတ်ခုသံဃေန သတ်ဒိံ။ |- | ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟိ။ || ပဉ်စမတ်တေဟိ ဘိတ်ခုသတေဟိ သပ်ဗေဟေဝ အရဟန်တေဟိ။ |- | ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ ယေဘုယျေန သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ။ || ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ ယေဘုယျေန သန်နိပတိတာ ဟောန္တိ။ |- | ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ။ || ဘဂဝန်တံ ဒတ်သနာယ ဘိတ်ခုသံဃဉ်စ။ |- | အထ ခေါ စတုန္နံ သုဒ္ဓါဝါသကာယိကာနံ ဒေဝတာနံ ဧတဒဟောသိ။ || အထ ခေါ စတုန်နံ သုတ်ဓါဝါသ ကာယိကာနံ ဒေဝတာနံ အေတဒဟောသိ။ |- | အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ မဟာဝနေ။ || အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက်ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ်ထုတ်သမိံ မဟာဝနေ။ |- | မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟိ။ || မဟတာ ဘိတ်ခုသံဃေန သတ်ဒိံ ပဉ်စမတ်တေဟိ ဘိတ်ခုသတေဟိ သပ်ဗေဟေဝ အရဟန်တေဟိ။ |- | ယံနူန မယမ္ပိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမေယျာမ။ || ယံနူန မယမ်ပိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်ကမေယာမ။ |- | ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပစ္စေကံ ဂါထံ ဘာသေယျာမာတိ။ || အုပသင်ကမိတ်ဝါ ဘဂဝတော သန်တိကေ ပစ်စေကံ ဂါထံ ဘာသေယာမာတိ။ |- | အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ။ || အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိန်ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယ။ |- | ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ။ || ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိန်ဇေယ။ |- | ဧဝမေဝ သုဒ္ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု အန္တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ || အေဝမေဝ သုတ်ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု အန်တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ |- | အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု။ || အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန်တံ အဘိဝါဒိတ်ဝါ အေကမန်တံ အတ်ထံသု။ |- | ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ ဧကာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ။ || အေကမန်တံ ဌိတာ ခေါ အေကာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန်တိကေ အိမံ ဂါထံ အဘာသိ။ |- | တတြ ဘိက္ခဝေါ သမာဒဟံသု စိတ္တမတ္တနော ဥဇုကမကံသု။ || တတ်တရ ဘိတ်ခဝေါ သမာဒဟံသု စိတ်တမတ်တနော အုဇုကမကံသု။ |- | သာရထီဝ နေတ္တာနိ ဂဟေတွာ ဣန္ဒြိယာနိ ရက္ခန္တိ ပဏ္ဍိတာ။ || သာရထီဝ နေတ်တာနိ ဂဟိတ်ဝါ အိန်ဒရိယာနိ ရက်ခန်တိ ပန်ဍိတာ။ |} === ၃။ ဒေဝတာသန္နိပါတ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ ယေဘုယျေန သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ။ || ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ ယေဘုယျေန သန်နိပတိတာ ဟောန္တိ။ |- | ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ။ || ဘဂဝန်တံ ဒတ်သနာယ ဘိတ်ခုသံဃဉ်စ။ |- | အထ ခေါ စတုန္နံ သုဒ္ဓါဝါသကာယိကာနံ ဒေဝတာနံ ဧတဒဟောသိ။ || အထ ခေါ စတုန်နံ သုတ်ဓါဝါသ ကာယိကာနံ ဒေဝတာနံ အေတဒဟောသိ။ |- | အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ မဟာဝနေ။ || အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက်ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ်ထုတ်သမိံ မဟာဝနေ။ |- | မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟိ။ || မဟတာ ဘိတ်ခုသံဃေန သတ်ဒိံ ပဉ်စမတ်တေဟိ ဘိတ်ခုသတေဟိ သပ်ဗေဟေဝ အရဟန်တေဟိ။ |- | ယံနူန မယမ္ပိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမေယျာမ။ || ယံနူန မယမ်ပိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်ကမေယာမ။ |- | ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပစ္စေကံ ဂါထံ ဘာသေယျာမာတိ။ || အုပသင်ကမိတ်ဝါ ဘဂဝတော သန်တိကေ ပစ်စေကံ ဂါထံ ဘာသေယာမာတိ။ |- | အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ။ || အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိန်ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယ။ |- | ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ။ || ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိန်ဇေယ။ |- | ဧဝမေဝ သုဒ္ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု အန္တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ || အေဝမေဝ သုတ်ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု အန်တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ |- | အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု။ || အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန်တံ အဘိဝါဒိတ်ဝါ အေကမန်တံ အတ်ထံသု။ |- | ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ ဧကာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ။ || အေကမန်တံ ဌိတာ ခေါ အေကာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန်တိကေ အိမံ ဂါထံ အဘာသိ။ |- | တတြ ဘိက္ခဝေါ သမာဒဟံသု စိတ္တမတ္တနော ဥဇုကမကံသု။ || တတ်တရ ဘိတ်ခဝေါ သမာဒဟံသု စိတ်တမတ်တနော အုဇုကမကံသု။ |- | သာရထီဝ နေတ္တာနိ ဂဟေတွာ ဣန္ဒြိယာနိ ရက္ခန္တိ ပဏ္ဍိတာ။ || သာရထီဝ နေတ်တာနိ ဂဟိတ်ဝါ အိန်ဒရိယာနိ ရက်ခန်တိ ပန်ဍိတာ။ |} === ၄။ ဘူမဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | သတ္တသဟဿာ နေတ ယက္ခာ ဘုမ္မာ ကပိလဝတ္တဝါ။ || သတ်တသဟတ်သာ နေတ ယက်ခါ ဘုမ်မာ ကပိလဝတ်တဝါ။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဆ သဟဿာ ဟေမဝတာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဆ သဟတ်သာ ဟေမဝတာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သာတာဂိရာ တိသဟဿာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || သာတာဂိရာ တိသဟတ်သာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဣစ္စေတေ သောဠသ သဟဿာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဣစ်စေတေ သောဠသ သဟတ်သာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဝေဿာမိတ္တာ ပဉ္စသတာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဝေဿာမိတ်တာ ပဉ်စသတာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ကုမ္ဘီရော ရာဇဂဟိကော ဝေပုလ္လဿ နိဝေသနံ။ || ကုမ်ဘီရော ရာဇဂဟိကော ဝေပုလ်လတ်သ နိဝေသနံ။ |- | ဘိယျော နံ သတသဟဿံ ယက္ခာနံ ပယိရုပါသတိ။ || ဘိန်ယော နံ သတသဟတ်သံ ယက်ခါနံ ပယိရုပါသတိ။ |- | ကုမ္ဘီရော ရာဇဂဟိကော သောပါဂါ သမိတိံ ဝနံ။ || ကုမ်ဘီရော ရာဇဂဟိကော သောပါဂါ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ပုရိမဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ ဓတရဋ္ဌော ပသာသတိ။ || ပုရိမဉ်စ ဒိသံ ရာဇာ ဓတရတ်ထော ပသာသတိ။ |- | ဂန္ဓဗ္ဗာနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || ဂန်ဓဗ်ဗာနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ပုတ်တာပိ တတ်သ ဗဟဝေါ အိန်ဒနာမာ မဟာဗလာ။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဒက္ခိဏဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ ဝိရူဠကော ပသာသတိ။ || ဒက်ခိဏဉ်စ ဒိသံ ရာဇာ ဝိရူဠကော ပသာသတိ။ |- | ကုမ္ဘဏ္ဍာနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || ကုမ်ဘဏ်ဍာနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ပုတ်တာပိ တတ်သ ဗဟဝေါ အိန်ဒနာမာ မဟာဗလာ။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ပစ္ဆိမဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ ဝိရူပက္ခော ပသာသတိ။ || ပစ်ဆိမဉ်စ ဒိသံ ရာဇာ ဝိရူပက်ခော ပသာသတိ။ |- | နာဂါနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || နာဂါနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ပုတ်တာပိ တတ်သ ဗဟဝေါ အိန်ဒနာမာ မဟာဗလာ။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဥတ္တရဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ ကုဝေရော တံ ပသာသတိ။ || အုတ်တရဉ်စ ဒိသံ ရာဇာ ကုဝေရော တံ ပသာသတိ။ |- | ယက္ခာနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || ယက်ခါနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ပုတ်တာပိ တတ်သ ဗဟဝေါ အိန်ဒနာမာ မဟာဗလာ။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | စတ္တာရော တေ မဟာရာဇာ သမန္တာ စတုရော ဒိသာ။ || စတ်တာရော တေ မဟာရာဇာ သမန်တာ စတုရော ဒိသာ။ |- | ဒဠှုဋ္ဌာနာ ဌိတာ နိစ္စံ ဂါမဏိယော ယသဿိနော။ || ဒဠှုတ်ဌာနာ ဌိတာ နိတ်စံ ဂါမဏိယော ယသတ်သိနော။ |- | မာယာဝိနော ဒါသသာ စ အာဂုံ ဝဋ္ဋိကာ သဒါ။ || မာယာဝိနော ဒါသသာ စ အာဂုံ ဝတ်တိကာ သဒါ။ |- | မာယာ ကုဋေဏ္ဍု ဝိဋေဏ္ဍု ဝိဋုစ္စ ဝိဋူတ သဟ။ || မာယာ ကုဋေဏ္ဍု ဝိဋေဏ္ဍု ဝိဋုစ်စ ဝိဋူတ သဟ။ |- | စန္ဒနော ကာမသေဋ္ဌော စ ကိန္နိဃဏ္ဍု နိဃဏ္ဍု စ။ || စန္ဒနော ကာမသေဋ္ဌော စ ကိန္နိဃဏ္ဍု နိဃဏ္ဍု စ။ |- | ပနာဒော ဩပမညော စ ဒေဝသူတော စ မာတလိ။ || ပနာဒော ဩပမညော စ ဒေဝသူတော စ မာတလိ။ |- | စိတ္တသေနော စ ဂန္ဓဗ္ဗော နဠရာဇာ ဇနေသဘော။ || စိတ်တသေနော စ ဂန်ဓဗ်ဗော နဠရာဇာ ဇနေသဘော။ |- | အာဂုံ ပဉ္စသိခေါ စေဝ တိမ္ဗရု သူရိယဝစ္ဆသာ။ || အာဂုံ ပဉ်စသိခေါ စေဝ တိမ်ဗရု သူရိယဝစ်ဆသာ။ |- | ဧတေ စညေ စ ရာဇာနော ဂန္ဓဗ္ဗာ သဟ ရာဇုဘိ။ || ဧတေ စညေ စ ရာဇာနော ဂန်ဓဗ်ဗာ သဟ ရာဇုဘိ။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |} === ၅။ နာဂကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | အထာဂုံ နာဂသာ နာဂါ ဝေသာလာ သဟတ္တကာ။ || အထာဂုံ နာဂသာ နာဂါ ဝေသာလာ သဟတ်တကာ။ |- | ကမ္ဗလဿတရာ အာဂုံ ပယာဂါ သဟ ဉာတိဘိ။ || ကမ်ဗလတ်သတရာ အာဂုံ ပယာဂါ သဟ ညာတိဘိ။ |- | ယာမုနာ ဓတရဋ္ဌာ စ အာဂုံ နာဂါ ယသဿိနော။ || ယာမုနာ ဓတရတ်ဌာ စ အာဂုံ နာဂါ ယသတ်သိနော။ |- | ဧရာဝဏော မဟာနာဂေါ သောပါဂါ သမိတိံ ဝနံ။ || ဧရာဝဏော မဟာနာဂေါ သောပါဂါ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ယေ နာဂရာဇေ သဟဿာ ဟရန္တိ ဒိဗ္ဗာ ဒိသာ ပကိဏ္ဏကာ။ || ယေ နာဂရာဇေ သဟတ်သာ ဟရန်တိ ဒိဗ်ဗာ ဒိသာ ပကိန်ဏကာ။ |- | ဝေဟာယသာ တေ ဝနမုတ္တမာ စိတ္တာ သုပဏ္ဏာ ဣတိ တေသ နာမ။ || ဝေဟာယသာ တေ ဝနမုတ်တမာ စိတ်တာ သုပန်ဏာ ဣတိ တေသ နာမ။ |- | အဘယံ တဒါ နာဂရာဇာနံ သုပဏ္ဏေတာ ခေမံ ကရောသိ ဗုဒ္ဓေါ။ || အဘယံ တဒါ နာဂရာဇာနံ သုပန်ဏေတာ ခေမ်ံ ကရောသိ ဗုတ်ဓော။ |- | သဏှာဟိ ဝါစာဟိ ဥပဂုယှန္တာ နာဂါ သုပဏ္ဏာ သရဏံ ဂတာ ဗုဒ္ဓံ။ || သန်နာဟိ ဝါစာဟိ ဥပဂုယဟန်တာ နာဂါ သုပန်ဏာ သရဏံ ဂတာ ဗုတ်ဓံ။ |} === ၆။ အသုရာဒေဝတာကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | ဇိတာ ဝဇိရဟတ္ထေန သမုဒ္ဒံ အသုရာ သိတာ။ || ဇိတာ ဝဇိရဟတ်ထေန သမုဒ်ဒံ အသုရာ သိတာ။ |- | ဘာတရော ဝါသဝဿေတေ ဣဒ္ဓိမန္တာ ယသဿိနော။ || ဘာတရော ဝါသဝတ်သေတေ အိတ်ဓိမန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | ကာလကဉ္စာ မဟာဘိသ္မာ အသုရာ ဒါနဝေယျကာ။ || ကာလကဉ်စာ မဟာဘိတ်သမာ အသုရာ ဒါနဝေယျကာ။ |- | ဝေပစိတ္တိ သုစိတ္တိ စ ပဟာရာဒေါ နမုစိ သဟ။ || ဝေပစိတ်တိ သုစိတ်တိ စ ပဟာရာဒေါ နမုစိ သဟ။ |- | သတဉ္စ ဗလိပုတ္တာနံ သဗ္ဗေ ဝေရောစနာမကာ။ || သတဉ်စ ဗလိပုတ်တာနံ သပ်ဗေ ဝေရောစနာမကာ။ |- | သန္နယှိတွာ ဗလိံ သေနံ ရာဟုဗဒ္ဓေါ မုပေဂမုံ။ || သန်နယှိတ်ဝါ ဗလိံ သေနံ ရာဟုဗတ်ဓော မုပေဂမုံ။ |- | သမယော ဒါနိ ဘဒ္ဒန္တေ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || သမယော ဒါနိ ဘတ်ဒန်တေ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |} === ၇။ အာကာသဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | အာပေါ စ ဒေဝါ ပထဝီ တေဇော ဝါယော တဒါဂုနော။ || အာပေါ စ ဒေဝါ ပထဝီ တေဇော ဝါယော တဒါဂုနော။ |- | ဝရုဏာ ဝါရုဏာ ဒေဝါ သောမော စ ယသသာ သဟ။ || ဝရုဏာ ဝါရုဏာ ဒေဝါ သောမော စ ယသသာ သဟ။ |- | မေတ္တာ ကရုဏာ ကာယိကာ အာဂုံ ဒေဝါ ယသဿိနော။ || မေတ္တာ ကရုဏာ ကာယိကာ အာဂုံ ဒေဝါ ယသတ်သိနော။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဝေဏ္ဍုဒေဝါ သဟလီ စ အသမာ စ ဒုဝေ ယမာ။ || ဝေဏ္ဍုဒေဝါ သဟလီ စ အသမာ စ ဒုဝေ ယမာ။ |- | စန္ဒဿူပနိသာ ဒေဝါ စန္ဒမာဂုံ ပုရက္ခတွာ။ || စန္ဒတ်သုပနိသာ ဒေဝါ စန္ဒမာဂုံ ပုရက်ခတ်တွာ။ |- | သုရိယဿူပနိသာ ဒေဝါ သုရိယမာဂုံ ပုရက္ခတွာ။ || သုရိယတ်သုပနိသာ ဒေဝါ သုရိယမာဂုံ ပုရက်ခတ်တွာ။ |- | နက္ခတ္တာနိ ပုရက္ခတွာ အာဂုံ မန္ဒဝလာဟကာ။ || နက်ခတ်တာနိ ပုရက်ခတ်တွာ အာဂုံ မန်ဒဝလာဟကာ။ |- | ဝသုနံ ဝါသဝဿေတာ သက္ကောပါဝါ ပုရိန္ဒဒေါ။ || ဝသုနံ ဝါသဝတ်သေတာ သက်ကောပါဝါ ပုရိန်ဒဒေါ။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | အထာဂုံ သဟဘူ ဒေဝါ ဇလမ​ဂ္ဂိသိခါရိဝ။ || အထာဂုံ သဟဘူ ဒေဝါ ဇလမက်ဂိသိခါရိဝ။ |- | အရိဋ္ဌကာ စ ရောဇာ စ ဥမာပုပ္ဖနိဘာသိနော။ || အရိတ်ဌကာ စ ရောဇာ စ ဥမာပုပ်ဖနိဘာသိနော။ |- | ဝရုဏာ သဟဓမ္မာ စ အစ္စုတာ စ အနေဇကာ။ || ဝရုဏာ သဟဓမ်မာ စ အစ်စုတာ စ အနေဇကာ။ |- | သုလေယျ ရုစိရာ အာဂုံ အာဂုံ ဝါသဝနေသိနော။ || သုလေယျ ရုစိရာ အာဂုံ အာဂုံ ဝါသဝနေသိနော။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သမာနာ မဟာသမာနာ မာနုသာ မာနုသုတ္တမာ။ || သမာနာ မဟာသမာနာ မာနုသာ မာနုသုတ်တမာ။ |- | ခိဍာပဒေါသိကာ အာဂုံ အာဂုံ မောနောပဒေါသိကာ။ || ခိဍာပဒေါသိကာ အာဂုံ အာဂုံ မောနောပဒေါသိကာ။ |- | အထာဂုံ ဟရယော ဒေဝါ ယေ စ လောဟိတဝါသိနော။ || အထာဂုံ ဟရယော ဒေဝါ ယေ စ လောဟိတဝါသိနော။ |- | ပါရဂါ မဟာပါရဂါ အာဂုံ ဒေဝါ ယသဿိနော။ || ပါရဂါ မဟာပါရဂါ အာဂုံ ဒေဝါ ယသတ်သိနော။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သုက္ကာ ကရမ္ဘာ အရုဏာ အာဂုံ ဝေဃနသာ သဟ။ || သုတ်ကာ ကရမ်ဘာ အရုဏာ အာဂုံ ဝေဃနသာ သဟ။ |- | ဩဒါတဂယှာ ပါမောက္ခာ အာဂုံ ဒေဝါ ဝိစက္ခဏာ။ || ဩဒါတဂယှာ ပါမောက္ခာ အာဂုံ ဒေဝါ ဝိစက်ခဏာ။ |- | သဒါမတ္တာ ဟာရဂဇာ မိဿကာ စ ယသဿိနော။ || သဒါမတ်တာ ဟာရဂဇာ မိတ်သကာ စ ယသတ်သိနော။ |- | ဒနယံ အာဂ ပဇ္ဇုန္နော ယော ဒိသာ အဘိဝဿတိ။ || ဒနယံ အာဂ ပဇ်ဇုန်နော ယော ဒိသာ အဘိဝတ်သတိ။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ခေမိယာ တုသိတာ ယာမာ ကဋ္ဌကာ စ ယသဿိနော။ || ခေမိယာ တုသိတာ ယာမာ ကတ်ဌကာ စ ယသတ်သိနော။ |- | လမ္ဗီတကာ လာမသေဋ္ဌာ ဇောတိနာမာ စ အာသဝါ။ || လမ်ဗီတကာ လာမသေဋ်ဌာ ဇောတိနာမာ စ အာသဝါ။ |- | နိမ္မာနရတိနော အာဂုံ အာဂုံ ပရနိမ္မိတာ။ || နိမ်မာနရတိနော အာဂုံ အာဂုံ ပရနိမ်မိတာ။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သဗ္ဗေတေ ဒေဝနိကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || သပ်ဗေတေ ဒေဝနိကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | နာမနွေယန အာဂစ္ဆုံ ယေ စညေ သဒိသာ သဟ။ || နာမနွေယန အာဂစ်ဆုံ ယေ စညေ သဒိသာ သဟ။ |- | ပုဗ္ဗေ စ သဒိသာ သတ္တာ ယေ စ ဒိသာ အဘိဝဿိတာ။ || ပုဗ်ဗေ စ သဒိသာ သတ်တာ ယေ စ ဒိသာ အဘိဝတ်သိတာ။ |- | ဩဃတိဏ္ဏာ အနာသဝါ ဒက္ခိဏော ယာယိနော နာဂါ။ || ဩဃတိန်ဏာ အနာသဝါ ဒက်ခိဏော ယာယိနော နာဂါ။ |- | စန္ဒာ ဝ အတိတာ တိဂံ သပ္ပဟာ ပရမေတ္တတော စ။ || စန္ဒာ ဝ အတိတာ တိဂံ သပ်ပဟာ ပရမေတ်တတော စ။ |- | ပုတ္တာ ဣဒ္ဓိမေတာ သဟ သနင်္ကုမာရော တိဿော စ။ || ပုတ်တာ အိတ်ဓိမေတာ သဟ သနင်ကုမာရော တိတ်သော စ။ |- | သောပါဂ သမိတိံ ဝနံ။ || သောပါဂ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သဟဿံ ဗြဟ္မလောကာနံ မဟာဗြဟ္မာဘိတိဋ္ဌတိ။ || သဟတ်သံ ဗြဟ်မလောကာနံ မဟာဗြဟ်မာဘိတိတ်ဌတိ။ |- | ဥပပန္နော ဇုတိမန္တော ဘိသ္မာ ကာယော ယသဿိ သော။ || ဥပပန်နော ဇုတိမန်တော ဘိတ်သမာ ကာယော ယသတ်သိ သော။ |- | ဒသေတ္ထ ကုသလာ အာဂုံ ပစ္စေကဂါမနုဿာ။ || ဒသေတ်ထ ကုသလာ အာဂုံ ပစ်စေကဂါမနုတ်သာ။ |- | ဗြဟ္မကာယိကာ အာဂုံ ဟာရိတော ပရိဝါရိတော။ || ဗြဟ်မကာယိကာ အာဂုံ ဟာရိတော ပရိဝါရိတော။ |- | တေ စ သဗ္ဗေ အဘိက္ကာမုံ သက္ကေ ဒေဝေ သဗြဟ္မကေ။ || တေ စ သပ်ဗေ အဘိတ်ကာမုံ သက်ကေ ဒေဝေ သဗြဟ်မကေ။ |- | မာရသေနာ အဘိက္ကာမိ ပဇ္ဇုန္နသာ မန္တနီယတော။ || မာရသေနာ အဘိတ်ကာမိ ပဇ်ဇုန်နသာ မန်တနီယတော။ |- | ဧတံ ဂါထာဘိ ဗန္ဓန္တိ ရာဂေန ဗဒ္ဓာ မုတ္တကာ။ || ဧတံ ဂါထာဘိ ဗန်ဓန္တိ ရာဂေန ဗတ်ဓာ မုတ်တကာ။ |- | သမန္တာ ပရိဝါရေသုံ မာ ဝေ မုဉ္စိတ ကောစိနံ။ || သမန်တာ ပရိဝါရေသုံ မာ ဝေ မုဉ်စိတ ကောစိနံ။ |- | ဣတိ ဟ တေ မဟာသေနာ ကနှာ သေနာ အရောဒယုံ။ || ဣတိ ဟ တေ မဟာသေနာ ကနှာ သေနာ အရောဒယုံ။ |- | ပိင်္ဂိနာ တလမာဟစ္စ သရေ ကတွာန မောရံ။ || ပိင်္ဂိနာ တလမာဟစ်စ သရေ ကတ်တွာန မောရံ။ |- | ယဒါ ပဋိသရာ မေဃော ဓနယန္တော သဝိဇ္ဇုကော။ || ယဒါ ပဋိသရာ မေဃော ဓနယန်တော သဝိတ်ဇုကော။ |- | တဒါ သော ပစ္စုဒေဝေါ အသင်္ကုဒ္ဓေါ အသယှော သဟ။ || တဒါ သော ပစ်စုဒေဝေါ အသင်ကုဒ်ဓော အသယှော သဟ။ |- | တဉ္စ သဗ္ဗံ အဘိညာယ ဝဝတ္တိတွာန စက္ခုမာ။ || တဉ်စ သပ်ဗံ အဘိညာယ ဝဝတ်တိတွာန စက်ခုမာ။ |- | တတော အာမန္တယီ သတ္တာ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။ || တတော အာမန်တယီ သတ်တာ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။ |- | ဒေဝကာယာ အဘိက္ကာမုံ တေ ဝိဇာနာထ ဘိက္ခဝေါ။ || ဒေဝကာယာ အဘိတ်ကာမုံ တေ ဝိဇာနာထ ဘိတ်ခဝေါ။ |- | ယေ ဝေါဟံ ကိတ္တယိဿာမိ ဂိရာဟိ အနုပုဗ္ဗသော။ || ယေ ဝေါဟံ ကိတ်တယိတ်သာမိ ဂိရာဟိ အနုပုပ်ဗသော။ |} === ၈။ ဗြဟ္မကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | သုဗြဟ္မာ ပရမတ္တာ စ ပုတ္တာ ဣဒ္ဓိမေတာ သဟ။ || သုဗြဟ်မာ ပရမတ်တာ စ ပုတ်တာ အိတ်ဓိမေတာ သဟ။ |- | သနင်္ကုမာရော တိဿော စ သောပါဂ သမိတိံ ဝနံ။ || သနင်ကုမာရော တိတ်သော စ သောပါဂ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သဟဿံ ဗြဟ္မလောကာနံ မဟာဗြဟ္မာဘိတိဋ္ဌတိ။ || သဟတ်သံ ဗြဟ်မလောကာနံ မဟာဗြဟ်မာဘိတိတ်ဌတိ။ |- | ဥပပန္နော ဇုတိမန္တော ဘိသ္မာ ကာယော ယသဿိ သော။ || ဥပပန်နော ဇုတိမန်တော ဘိတ်သမာ ကာယော ယသတ်သိ သော။ |- | ဒသေတ္ထ ကုသလာ အာဂုံ ပစ္စေကဂါမနုဿာ။ || ဒသေတ်ထ ကုသလာ အာဂုံ ပစ်စေကဂါမနုတ်သာ။ |- | ဗြဟ္မကာယိကာ အာဂုံ ဟာရိတော ပရိဝါရိတော။ || ဗြဟ်မကာယိကာ အာဂုံ ဟာရိတော ပရိဝါရိတော။ |- | တေ စ သဗ္ဗေ အဘိက္ကာမုံ သက္ကေ ဒေဝေ သဗြဟ္မကေ။ || တေ စ သပ်ဗေ အဘိတ်ကာမုံ သက်ကေ ဒေဝေ သဗြဟ်မကေ။ |} === ၉။ နိဂုံး === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | သုတ္တာ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ။ || သုတ်တာ ဗုတ်ဓတ်သ သာသနံ။ |- | တဉ္စ သဗ္ဗံ အဘိညာယ ဝဝတ္တိတွာန စက္ခုမာ။ || တဉ်စ သပ်ဗံ အဘိညာယ ဝဝတ်တိတွာန စက်ခုမာ။ |- | တတော အာမန္တယီ သတ္တာ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။ || တတော အာမန်တယီ သတ်တာ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။ |- | ဒေဝကာယာ အဘိက္ကာမုံ တေ ဝိဇာနာထ ဘိက္ခဝေါ။ || ဒေဝကာယာ အဘိတ်ကာမုံ တေ ဝိဇာနာထ ဘိတ်ခဝေါ။ |- | ယေ ဝေါဟံ ကိတ္တယိဿာမိ ဂိရာဟိ အနုပုဗ္ဗသော။ || ယေ ဝေါဟံ ကိတ်တယိတ်သာမိ ဂိရာဟိ အနုပုပ်ဗသော။ |- | သတ္တသဟဿာ နေတ ယက္ခာ ဘုမ္မာ ကပိလဝတ္တဝါ။ || သတ်တသဟတ်သာ နေတ ယက်ခါ ဘုမ်မာ ကပိလဝတ်တဝါ။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဆ သဟဿာ ဟေမဝတာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဆ သဟတ်သာ ဟေမဝတာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သာတာဂိရာ တိသဟဿာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || သာတာဂိရာ တိသဟတ်သာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဣစ္စေတေ သောဠသ သဟဿာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဣစ်စေတေ သောဠသ သဟတ်သာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဝေဿာမိတ္တာ ပဉ္စသတာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဝေဿာမိတ်တာ ပဉ်စသတာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ကုမ္ဘီရော ရာဇဂဟိကော ဝေပုလ္လဿ နိဝေသနံ။ || ကုမ်ဘီရော ရာဇဂဟိကော ဝေပုလ်လတ်သ နိဝေသနံ။ |- | ဘိယျော နံ သတသဟဿံ ယက္ခာနံ ပယိရုပါသတိ။ || ဘိန်ယော နံ သတသဟတ်သံ ယက်ခါနံ ပယိရုပါသတိ။ |- | ကုမ္ဘီရော ရာဇဂဟိကော သောပါဂါ သမိတိံ ဝနံ။ || ကုမ်ဘီရော ရာဇဂဟိကော သောပါဂါ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သဗ္ဗေ ဝိဇိတသဂါမာ ဘယာတီတာ ယသဿိနော။ || သပ်ဗေ ဝိဇိတသဂါမာ ဘယာတီတာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒန္တိ သဟ ဘူတေဟိ သာဝကာ တေ ဇနေသုတာတိ။ || မောဒန်တိ သဟ ဘူတေဟိ သာဝကာ တေ ဇနေသုတာတိ။ |} == မဟာသမယသုတ်တော် မြန်မာပြန် == === ၁။ ပထမသင်္ဂါယနာတင်မှတ်တမ်း === အရှင်အာနန္ဒာက အရှင်မဟာကဿပထေရ်ဘုရားအား “အကျွန်ုပ်အာနန္ဒာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံမှ ဤသို့ အတိုင်းအရှည်ရှိသည့် စကားတော်များအား ကြားနာမှတ်သားခဲ့ရပါ၏။ ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော သဗ္ဗေညုမြတ်စွာဘုရားရှင်သည် သက္ကတိုင်း ကပိလဝတ်ပြည် အနီးရှိ မဟာဝုန်တောတွင် အားလုံး ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သာဖြစ်ပေသည့် ရဟန်းသံဃာတော်ပေါင်း ငါးရာနှင့်အတူ သီတင်းသုံးနေထိုင်တော်မူသောအခါတွင် စကြဝဠာတစ်ထောင်စီရှိသော လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်တိုက်တို့မှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းသံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် အများအပြား စုဝေးရောက်ရှိလာကြပေ၏။” === ၂။ သုဒ္ဓါဝါသဘုံမှ ဗြဟ္မာလေးဦးအကြောင်း === ထိုအခါတွင် သုဒ္ဓါဝါသဘုံတွင် နေသည့် ဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် “ငါတို့သည်လည်း မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံသို့ သွားကြပြီး မြတ်စွာဘုရားရှင် အနားတော်တွင် ကိုယ်စီကိုယ်စီ ဂါထာတစ်ပုဒ်စီ ရွတ်ဆိုလျှောက်ထားရလျှင် ကောင်းပေမည်” ဟူ၍ အကြံဖြစ်ကြလေ၏။ ထို့နောက် ထိုဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် ဥပမာဆိုရသော် ခွန်အားရှိသော ယောကျာ်း၏ အလျင်အမြန် ကွေးသောလက်ကို ဆန့်ခြင်းနှင့် ဆန့်သောလက်ကို ကွေးခြင်း ပြုသကဲ့သို့ သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာဘုံမှ ပျောက်ကွယ်ပြီး မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်တွင် အထင်အရှားပေါ်ကာ ရောက်ရှိကြကုန်၏။ ထိုဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ရှိခိုးပြီး တစ်နေရာတွင် ရပ်ပြီးသောအခါ ပထမဗြဟ္မာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်တွင် “အရှင်ဘုရား။ မဟာဝုန်တောတွင် နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် စုဝေးရောက်ရှိကြသဖြင့် အစည်းအဝေးကြီးဖြစ်နေလျက်ရှိပါ၏။ အကျွန်ုပ်တို့သည်လည်း ကိလေသာရန်သူတို့၏ ထိပါးအနိုင်ယူခြင်းကို မခံရသော အပရာဇိတအမည်ရှိ သံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် ဤတရားသဘင် အစည်းအဝေးရှိရာသို့ လာရောက်ကြပါ၏” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ ဒုတိယဗြဟ္မာသည် “အရှင်ဘုရား။ ဤအစည်းအဝေးရှိ ရဟန်းတို့သည် မိမိစိတ်ကို တည်ကြည်ဖြောင့်မတ်စွာ ပြုထားကြပါ၏။ ရထားထိန်းသည် မြင်းဇက်ကြိုးတို့ကို ကိုင်၍ ထိန်းနိုင်သကဲ့သို့ ပညာရှိ ရဟန်းတို့သည်လည်း ဣန္ဒြေအမူအရာတို့ကို ထိန်းသိမ်းတော်မူနိုင်ကြပေ၏” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ တတိယဗြဟ္မာသည် “အရှင်ဘုရား။ မြတ်စွာဘုရားရှင် ကောင်းမွန်စွာ ဆုံးမထားပြီးသည်ဖြစ်သဖြင့် တပ်မက်ခြင်းတဏှာကင်းပြီး သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော ထိုရဟန္တာငယ်တို့သည် ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဟူသော ခလုတ်တံသင်းနှင့် တံခါးကျည်း မင်းတုပ်တို့ကို ဖြတ်ပြီးလျှင် ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဟူသော တံခါးတိုင်ကို နှုတ်ပြီး လှည့်လည်၍ သွားလာနေကြကုန်၏” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ စတုတ္ထဗြဟ္မာသည် “အရှင်ဘုရား။ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ကိုးကွယ်အားထားရာဟူ၍ ကိုးကွယ်အားထားဆည်းကပ်သူ အားလုံးသည် မကောင်းသော အပါယ်လောကဘုံသို့ မရောက်ကြဘဲ လူ့ခန္ဓာကို စွန့်ပယ်ပြီးသောအခါတွင် နတ်ပြည်သို့ ရောက်ရှိကြပါလတ္တံ့” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ === ၃။ မြတ်စွာဘုရားရှင် နတ်တို့အမည်များကို ကြေညာမည်ဖြစ်ကြောင်း မိန့်တော်မူခြင်း === ထိုအခါတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ရဟန်းတို့အား “ရဟန်းတို့။ စကြဝဠာတစ်ထောင်စီရှိသော လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်တိုက်တို့မှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းသံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် အများအပြား စုဝေးရောက်ရှိလာကြပေ၏။ အတိတ်ကာလအခါတွင်လည်း ယခုငါ၏လက်ထက်ကဲ့သို့ ဤမျှ အတိုင်းအတာရှိသည့် နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် စုဝေးခဲ့ကြလေပြီ။ အနာဂတ်ကာလအခါတွင်လည်း ယခုငါ၏လက်ထက်ကဲ့သို့ ဤမျှ အတိုင်းအတာရှိသည့် နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် စုဝေးမည်ဖြစ်ပေ၏။ ငါသည် နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့၏ အမည်နာမတို့ကို ပြောကြားမည်၊ ကြေညာမည်၊ ဟောကြားမည်။ ဤစကားကို နာယူပြီး နှလုံးသွင်းကြလော့။ ငါ ဟောပေမည်” ဟူ၍ မိန့်တော်မူ၏။ ရဟန်းတို့က “အရှင်ဘုရား။ ကောင်းပါပြီ” ဟူ၍ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ စကားတော်ကို နာခံလေ၏။ === ၄။ မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းတို့၏ အပြုအမူမြင်ကွင်း === မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် “ရဟန်းတို့။ ဂါထာဖွဲ့ပြီး ဟောကြားပေအံ့။ အကြင်ရဟန်းတို့သည် မြေတည်နတ်များ မှီတည်နေထိုင်ရာ အရပ်ဒေသများ၊ တောင်ရှိလှိုဏ်ဂူတွင်းတို့ကို မှီခိုနေကြကုန်၏။ ထိုရဟန်းတို့သည် နိဗ္ဗာန်ကို ရည်မှန်းသော စိတ်ရှိကြ၏။ တည်ငြိမ်သောစိတ်လည်း ရှိကြ၏။ ထိုများပြားသော ရဟန်းတို့သည် ကြက်သီးမွေးညှင်းမထတုန်လှုပ်ခြင်းမရှိဘဲ ခြင်္သေ့မင်းကဲ့သို့ တစ်ပါးတည်း ကိန်းအောင်းနေထိုင်လေ့ရှိ၏။ ဖြူစင်သောစိတ်ရှိပြီး နောက်ကျူခြင်းကင်းပြီး သန့်ရှင်းကြည်လင်ကြပေ၏” ဟူ၍ ဟောတော်မူ၏။ အရှင်အာနန္ဒာက ဆက်လက်၍ မှတ်တမ်းတင်သည်မှာ ထိုအချိန်တွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ကပိလဝတ်ပြည် အနီးရှိ မဟာဝုန်တောရှိ တပည့်သာဝက ငါးရာတို့ သာသနာတော်တွင် နှစ်သက်စွာ နေကြသည်ကို သိတော်မူသောကြောင့် “ရဟန်းတို့။ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် သင်တို့ရှိရာသို့ ဦးတည်ပြီး လာရောက်ကြကုန်၏။ ထိုနတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့ကို ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်အမြင်ဖြင့် သိမြင်ကြကုန်လော့” ဟူ၍ မိန့်ကြားတော်မူလေ၏။ ထိုရဟန်းတို့သည်လည်း မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ အဆုံးအမကို ကြားနာရ၍ သိရန်အတွက် အားထုတ်ကြရာ ဒိဗ္ဗစက္ခုအမြင်ဉာဏ် ရရှိဖြစ်ပေါ်လေ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်တစ်ရာကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်တစ်ထောင်ကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်ခုနှစ်သောင်းကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်တစ်သိန်းကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် မရေမတွက်နိုင်သော နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းကို မြင်ကြရ၏။ အားလုံးသော အရပ်မျက်နှာများသည် နတ်ဗြဟ္မာတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်လျက်ရှိပေ၏။ === ၅။ မဟာသမယအစည်းအဝေးရှိ နတ်ဗြဟ္မာတို့၏ အမည်စာရင်း (စာပိုဒ်လိုက်) === မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် မဟာဝုန်တော အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြသော နတ်ဗြဟ္မာများကို အုပ်စုများအလိုက် အမည်နာမများ ထုတ်ဖော်ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ထိုအထဲတွင် မြေတည်နတ်များအနေဖြင့် ကပိလဝတ်ပြည်ကို မှီခိုနေထိုင်ကြသည့် ဘုန်းတန်ခိုးကြီးမားသော နတ်ပေါင်း ခုနှစ်ထောင်၊ ဟိမဝန္တာတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော အမျိုးမျိုးသော အရောင်အသွေးရှိသည့် နတ်ပေါင်း ခြောက်ထောင်၊ သာတာဂီရိတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော နတ်ပေါင်း သုံးထောင် (စုစုပေါင်း တစ်သောင်းခြောက်ထောင်)၊ ဝေဿာမိတ္တတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော နတ်ပေါင်း ငါးရာ၊ ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဝေပုလ္လတောင်တွင်နေသော ကုမ္ဘီရနတ်စစ်သူကြီးနှင့် သိန်းပေါင်းမကသော နတ်အပေါင်းတို့ ပါဝင်ကြသည်။ ထို့အပြင် နတ်မင်းကြီးလေးပါးဖြစ်သော အရှေ့အရပ်ကို အစိုးရသည့် ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့၏အရှင် ဓတရဋ္ဌနတ်မင်းကြီးနှင့် ဣန္ဒအမည်ရှိ သားတော်များ၊ တောင်အရပ်ကို အစိုးရသည့် ကုမ္ဘဏ်တို့၏အရှင် ဝိရုဠက နတ်မင်းကြီးနှင့် သားတော်များ၊ အနောက်အရပ်ကို အစိုးရသည့် နဂါးတို့၏အရှင် ဝိရုပက္ခ နတ်မင်းကြီးနှင့် သားတော်များ၊ မြောက်အရပ်ကို အစိုးရသည့် နတ်ဘီလူးတို့၏အရှင် ကုဝေရ နတ်မင်းကြီးနှင့် သားတော်များ ပါဝင်ကြသည်။ ထို့ပြင် မာယာနတ်၊ ကုဋေဏ္ဍုနတ်၊ ဝိဋေဏ္ဍုနတ်၊ ဝိဋုစ္စနတ်၊ ဝိဋူဋနတ်၊ စန္ဒနနတ်၊ ကာမသေဋ္ဌနတ်၊ ကိန္နိဃဏ္ဍုနတ်၊ နိဃဏ္ဍုနတ်၊ ပနာဒနတ်၊ ဩပမညနတ်၊ ရထားထိန်းမာတလိနတ်၊ စိတ္တဂန္ဓဗ္ဗ၊ သေနဂန္ဓဗ္ဗ၊ စိတ္တသေနဂန္ဓဗ္ဗ၊ နဠရာဇနတ်၊ ဇနဝသဘနတ် (ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးဖြစ်ဖူးသူ)၊ ပဉ္စသီခနတ်၊ တိမ္ဗရုနတ် နှင့် သူရိယဝစ္ဆသာနတ်သမီး စသည့် ဂန္ဓဗ္ဗနတ်များလည်း ပါဝင်ကြသည်။ နဂါးများအနေဖြင့် နာဂသအိုင်နေ နဂါးများ၊ ဝေသာလီနေ နဂါးများ၊ ကမ္ပလနဂါး၊ အဿတရနဂါး၊ ပယာဂဆိပ်ကမ်းနေ နဂါးများ၊ ယမုနာမြစ်နေ နဂါးများ၊ ဓတရဋ္ဌမျိုးနွယ်နဂါးများ နှင့် ဧရာဝဏ်ဆင်ပြောင်ကြီး နတ်သားတို့လည်း ပါဝင်ကြသည်။ ထို့အပြင် ဂဠုန်ငှက်များ၊ အသူရာမျိုးနွယ်များဖြစ်သော ကာလကဉ္စအသုရာများ၊ ဒါနဝေဃလေးသမားအသုရာ၊ ဝေပစိတ္တိအသုရာ၊ သုစိတ္တိအသုရာ၊ ပဟာရာဒအသုရာ၊ နှင့် ဗလိအသုရာကြီး၏ ဝေရောစအမည်ရှိ သားတော်ပေါင်းတစ်ရာတို့လည်း ပါဝင်ကြသည်။ ကောင်းကင်နေနတ်များအနေဖြင့် အာပေါ(ရေ)နတ်၊ ပထဝီ(မြေ)နတ်၊ တေဇော(မီး)နတ်၊ ဝါယော(လေ)နတ်၊ ဝရုဏနတ်၊ ဝါရဏနတ်၊ သောမနတ်၊ ယသနတ်၊ မေတ္တာနတ်၊ ကရုဏာနတ်၊ ဝေဏ္ဍုနတ်၊ သဟလိနတ်၊ အသမနတ်၊ ယမနတ်နှစ်မျိုး၊ လနတ်မင်းနှင့် အခြွေအရံ၊ နေနတ်မင်းနှင့် အခြွေအရံ၊ ကြယ်နက္ခတ်နတ်များ၊ မန္ဒဝလာဟကနတ်များ၊ ဝါသဝသိကြားမင်း၊ သဟဘူနတ်၊ အရိဋ္ဌနတ်၊ ရောဇနတ်၊ ဝရုဏနတ်၊ သဟဓမ္မနတ်၊ အစ္စုတနတ်၊ အနေဇကနတ်၊ သုလေယျနတ်၊ ရုစိရနတ်၊ ဝါသဝနေသိနတ်၊ သမာနနတ်များ၊ မဟာသမာနနတ်များ၊ မာနုသနတ်များ၊ မာနုသုတ္တမနတ်များ၊ ခိဍာပဒေါသိကနတ်များ၊ မနောပဒေါသိကနတ်များ၊ ဟရိနတ်များ၊ လောဟိတဝါသီနတ်များ၊ ပါရဂနတ်များ၊ မဟာပါရဂနတ်များ၊ သုက္ကနတ်များ၊ ကရမ္ဘနတ်များ၊ အရုဏနတ်များ၊ ဝေဃနသနတ်များ၊ ဩဒါတဂယှနတ်များ၊ ဝိစက္ခဏနတ်များ၊ သဒါမတ္တနတ်များ၊ ဟာရဂဇနတ်များ၊ မိဿကနတ်များ၊ ပဇ္ဇုန္န(မိုး)နတ်၊ ခေမိယနတ်များ၊ တုသိတာနတ်များ၊ ယာမာနတ်များ၊ ကဋ္ဌကနတ်များ၊ လမ္ဗီတကနတ်များ၊ လာမသေဋ္ဌနတ်များ၊ ဇောတိနတ်များ၊ အာသဝနတ်များ၊ နိမ္မာနရတိနတ်များ၊ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီနတ်များ စသည်ဖြင့် နတ်အပေါင်းတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြလေ၏။ ထို့အပြင် တန်ခိုးထက်မြက်သော ဗြဟ္မာများဖြစ်သည့် သုဗြဟ္မာဗြဟ္မာ နှင့် ပရမတ္ထဗြဟ္မာ၊ သနင်္ကုမာရဗြဟ္မာ နှင့် တိဿဗြဟ္မာ၊ လက်တစ်ချောင်းဖြင့် စကြဝဠာတစ်ထောင် အလင်းသက်ရောက်နိုင်သော ဗြဟ္မာအယောက်တစ်ထောင်၊ ဗြဟ္မာတစ်ထောင်စီ အုပ်ချုပ်ကြကုန်သော မဟာဗြဟ္မာမင်းကြီး ဆယ်ဦး (ဟာရိတမဟာဗြဟ္မာနှင့် ဗြဟ္မာတစ်သိန်း ခြံရံလာသူများပါဝင်) တို့သည်လည်း အစည်းအဝေးသို့ ရောက်ရှိလာကြသည်။ === ၆။ မာရ်နတ်၏ နှောင့်ယှက်မှုနှင့် အဆုံးသတ် === ရဟန်းတို့၊ မာရ်နတ်မင်း၏ မိုက်မဲမှုကို ရှုစားကြလော့။ သိကြား၊ မဟာဗြဟ္မာတို့နှင့်တကွ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဦးတည်လာကြကုန်သော နတ်ဗြဟ္မာအားလုံးတို့ထံသို့ မာရ်နတ်မင်း၏ စစ်သည်များသည် ဦးတည်ချီတက်လာကြလေပြီ။ စစ်သည်အများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်ထားသော မာရ်နတ်မင်းသည် “လာကြလော့။ ဖမ်းကြ။ ချည်နှောင်ကြလော့။ ရာဂဖြင့် တုပ်နှောင်ကြလော့။ ထက်ဝန်းကျင်ပတ်ဝန်းကျင်မှနေ၍ ဝိုင်းထားလော့။ သင်တို့သည် တစ်ဦးတစ်ယောက်မှ မလွတ်စေနှင့်” ဟူသော စကားအား အမိန့်ရှိပြီး လျှပ်စီးနှင့်တကွ မိုးကြီးထစ်ချုန်းသံခြိမ်းသံကဲ့သို့သော ကြောက်မက်ဖွယ်အသံကို ပြု၍ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ မာရ်စစ်သည်ကို စေလွှတ်လေ၏။ သို့သော်လည်း မာရ်နတ်မင်းသည် မိမိအလိုအတိုင်း မဖြစ်လေသဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ဒေါသထွက် စိတ်တိုကာ ပြန်ခဲ့ရလေ၏။ ထိုအခါ မာရ်နတ်မင်းသည် ရဟန်းသံဃာတို့ကို အာရုံပြုပြီး “စစ်ပွဲကို အောင်မြင်ပြီးသော၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိတော့သော၊ ထင်ပေါ်ကျော်ကြားခြင်းရှိသော၊ လူအပေါင်းတို့တွင်လည်း ထင်ရှားသောသူများဖြစ်သည့် ထိုဘုရား၏ တပည့်သာဝက အားလုံးတို့သည် အရိယာတို့နှင့်အတူ ဝမ်းမြောက်ပျော်ရွှင်ကုန်၏” ဟူသော ဂါထာအား ရွတ်ဆိုခဲ့လေသတည်း။ == မဟာသမယသုတ်တော်ကို ရွတ်ဆိုသင့်သူများ == # ကံဇာတာညံ့သူ၊ အချုပ်အခြာင်ခံရသူ။ # အင်းတိုက်၊ ဂုန်းတိုက်၊ နတ်တိုက်၊ မုတ်တိုက်ခံရသူ။ # အပြိုင်အဆိုင် ရှိသူ၊ အလိမ်ခံရသူ။ # ဆေးမတွေ့သူ၊ ရောဝါအနာ မပျောက်ကင်းသူ။ # ခြောက်လှန့်ခံရသူ၊ ပိုင်းပြီး အနှိပ်စက်ခံရသူ။ # တစ်အိမ်သားလုံး အဆင်မပြေသူ။ # စီးပွားရေး နိမ့်ကျသူ။ # ဂုဏ်သုးရာထူး တက်လိုသူ။ # စာမေးပွဲအောင်လိုသူ။ # တစ်အိမ်သားလုံး ရောဝါကပ်ရောက်ခြင်းမှ ကင်းစေလိုသူ။ # အဆောက်အဦး အသစ်များ ရလိုသူ။ # အဆောက်အဦး လျင်မြန်စွာ ပြီးမြောက်စေလိုသူ။ # မကောင်းကြံသူများ၊ တစ်ခါကြံလျှင် ပျက်ရခြင်း။ # နှစ်ခါကြံလျှင် သွားရခြင်း။ # သုံးခါကြံလျှင် ပြေးရခြင်း။ # လာဘ်လာဘ ပေါများခြင်း။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[မဟာသမယ အခါတော်နေ့ပွဲ]] *[[မဟာသမယနေ့]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[Category:မဟာဝဂ်]] [[Category:ဒီဃနိကာယ်]] pm2eg63t2vnkwwy2zdp67modm8ch60e 1055663 1055661 2026-09-28T21:49:21Z Kyaw Myo Aung 103978 သဒ္ဒါပြင်ခဲ့သည် 1055663 wikitext text/x-wiki {{ဗုဒ္ဓဘာသာ}} '''မဟာသမယသုတ်တော်''' သည် [[ဗုဒ္ဓ|မြတ်စွာဘုရား]]၏ လက်ထက်တော်အခါက စကြဝဠာအသီးသီးမှ နတ်ဗြဟ္မာများ စုဝေးရောက်ရှိလာပုံနှင့် ထိုနတ်ဗြဟ္မာများ၏ အမည်နာမများကို ထုတ်ဖော်ဟောကြားထားသော [[ဒီဃနိကာယ်]]၊ မဟာဝဂ်ပါဠိတော်လာ သုတ်တစ်သုတ် ဖြစ်သည်။ ဤသုတ်တော်သည် နယုန်လပြည့်နေ့ [[မဟာသမယနေ့]] ညနေချမ်းအခါတွင် ကပိလဝတ်ပြည်၊ မဟာဝုန်တော၌ ရဟန္တာသံဃာတော် (၅၀၀) နှင့် နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့ကို အကြောင်းပြု၍ ဟောကြားတော်မူခဲ့သည့် သုတ်တော် (၇) သုတ်အနက် ပထမဆုံး ဟောကြားတော်မူသော အခြေခံသုတ်တော်လည်း ဖြစ်သည်။ == မဟာသမယသုတ်တော် ဖြစ်ပေါ်လာသမိုင်းကြောင်း == မဟာသမယသုတ်တော် ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းရင်းမှာ သကျမင်းမျိုးနှင့် ကောလိယမင်းမျိုးတို့ နယ်စပ်ရှိ ရောဟိဏီမြစ်ရေကို အမှီပြုကာ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ကြရာမှ နယုန်လ ရေအားနည်းချိန်တွင် ရေလုရာမှစ၍ ဖြစ်ပွားသော ရန်ပွဲဖြစ်သည်။ ရောဟိဏီမြစ်သည် ကပိလဝတ်နှင့် ကောလိယနှစ်ပြည်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေပြီး နှစ်ပြည်လုံးက အမှီပြုနေရသည်။ မိုးခေါင်သဖြင့် မြစ်ရေနည်းလာချိန်တွင် စပါးခင်းများအတွက် လယ်သမားများ ရေလုကြရာမှ အချင်းချင်း ခိုက်ရန်ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအခါ ကောလိယဘက်မှ လယ်သမားများက ကပိလဝတ်မင်းများကို "သားမက်တွေလို မင်းသမီးချင်းယူထားတာ" ဆိုပြီး အမျိုးထိပါးပြောဆိုကြသလို၊ ကပိလဝတ်ဘက်ကလည်း ကောလိယမင်းတွေကို "အနူးမျိုးတွေ၊ ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရပြီး သစ်ခေါင်းထဲနေခဲ့ရသူတွေ" ဆိုပြီး အားကျမခံ ပြန်လည်ဆဲဆိုကြသည်။ ဤအရေးအခင်းသည် နိုင်ငံတော်အဆင့် အရေးအခင်းကြီးအထိ ဖြစ်လာပြီး နှစ်ပြည်ထောင် ဆွေရင်းမျိုးရင်းများ သွေးမြေကျမည့် စစ်ပွဲကြီး ဖြစ်ပေါ်လာတော့မည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ စစ်ဖြစ်တော့မည့် ထိုညနေခင်းတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင် ကြွရောက်တော်မူလာပြီး နှစ်ပြည်ထောင်မင်းများကို ဘာကြောင့် ဤနေရာသို့ လာကြသနည်း၊ ရေအတွက်လား၊ သွေးအတွက်လား စသည်ဖြင့် မေးမြန်းတော်မူသည်။ ထိုအခါ မင်းများက ရေအတွက် စစ်ခင်းလာကြောင်း လျှောက်ထားကြသည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က "ရေသည် အနည်းငယ်သာ အဘိုးထိုက်တန်ပြီး၊ သကျဝင်မင်းများကား အတိုင်းမသိ အဘိုးထိုက်တန်ကြသည်။ တန်ဖိုးနည်းသည့် ရေအတွက်ဖြင့် တန်ဖိုးမဖြတ်နိုင်သည့် မင်းသားများ၏သွေး မြေသို့မကျသင့်၊ အသက်မသေသင့်" ဟု မိန့်တော်မူကာ စစ်ရပ်စဲရေး တရားတော်များကို ဟောကြားတော်မူသည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် စစ်ပြေငြိမ်းရေးအတွက် ဇာတ်တော်များကို ဆက်တိုက်ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ပထမဦးစွာ ဝက်ဝံနှင့် ကြို့ပင်စောင့်နတ်တို့ ရန်ငြိုးဖွဲ့မှားပြီး နှစ်ဦးစလုံး ပျက်စီးရသည့် '''ဖန္နဇာတ်'''၊ မစဉ်းစားဘဲ သူတစ်ပါးပြောစကားကို ယုံကြည်မိပြီး သတ္တဝါအပေါင်းး သမုဒ္ဒရာထဲ ခုန်ဆင်းသေဆုံးမည့်ဘေးမှ လွတ်ခဲ့ရသည့် '''ဒုဒ္ဒဘဇာတ်'''၊ အင်အားငယ်သည့် ဗီလုံးငှက်မလေးက အကွက်ဆင်ပြီး အင်အားကြီးသည့် ဆင်ရိုင်းကြီးကို အနိုင်ယူခဲ့သည့် '''လဋုကိကဇာတ်'''၊ စည်းလုံးညီညွတ်စွာနေထိုင်ခြင်း၏ အကျိုးကျေးဇူးကို ပြသသည့် '''ရုက္ခဓမ္မဇာတ်'''၊ ငုံးမင်းဇာတ်တော် (ဝဋ္ဋကဇာတ်) နှင့် ရန်ငြိုးဖွဲ့ခြင်း၏ ဆိုးကျိုးကို ပြသသည့် '''အတ္တဒဏ္ဍသုတ်''' တို့ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ဤတရားတော်များကို နာယူကြရာမှ နှစ်ဖက်မင်းများနှင့် လယ်သမားများသည် ဒေါသများကင်းစင်၍ အမြင်မှန်ရကာ ငြိမ်းချမ်းရေးယူလိုက်ကြသည်။ ငြိမ်းချမ်းရေးရပြီးနောက် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ကျေးဇူးတင်သည့်အနေဖြင့် သာကီဝင်မင်းသား ၂၅၀ နှင့် ကောလိယမင်းသား ၂၅၀၊ စုစုပေါင်း မင်းသား ၅၀၀ တို့သည် သာသနာ့ဘောင်ဝင်ရောက်ကာ ရဟန်းပြုကြသည်။ သို့သော် ထိုမင်းသားများသည် အိမ်ထောင်ရှိပြီးသားများ ဖြစ်ကြသဖြင့် သာသနာ့ဘောင်တွင် စိတ်မပျော်ကြပေ။ အိမ်မှာကျန်ရစ်ခဲ့သော ဇနီးသည်များက စာပေးပို့ကြသဖြင့် လူထွက်ချင်လာကြသည်။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ထိုရဟန်းတော်များကို ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် ဟိမဝန္တာတောင်ခြေရှိ ကုဏာလအိုင်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားပြီး ငှက်အုပ်များကို ပြသရင်း ကုဏာလဇာတ်တော်ကို ဟောကြားတော်မူသည်။ ထိုဇာတ်တော်ကို နာယူကြရာမှ သံယောဇဉ်များ ပြေလျော့သွားပြီး နောက်ဆုံးတွင် မဟာဝုန်တောသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိကြပြီး ဝိပဿနာတရား အားထုတ်ကြသဖြင့် အားလုံးပင် ရဟန္တာဖြစ်သွားကြသည်။ ရဟန္တာဖြစ်ပြီးနောက် နယုန်လပြည့်နေ့ ညနေချမ်းအခါတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံ လာရောက်လျှောက်ထားကြစဉ် စကြဝဠာတိုက်တစ်သောင်းမှ နတ်ဗြဟ္မာများ စုဝေးရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် သမာပတ်ဝင်စားနေကြသော သုဒ္ဓါဝါသဘုံမှ ရဟန္တာဗြဟ္မာကြီးများ သမာပတ်မှ ထလာကြသောအခါ မဟာဝုန်တောတွင် ဘုရားရှင်နှင့် ရဟန္တာ ၅၀၀ တို့ရှိနေသည်ကို သိရှိကြရသည်။ နေရာမရှိသဖြင့် နတ်ဗြဟ္မာကြီးလေးဦးက အရပ်လေးမျက်နှာမှ စကြဝဠာတံတိုင်းတွင် ရပ်ပြီး ဂါထာများဖြင့် လျှောက်ထားကြသည်။ ရောက်ရှိလာသော နတ်ဗြဟ္မာများသည် ယူဇနာချီသော ကိုယ်ကာယကြီးများ ဖြစ်သော်လည်း စကြဝဠာတစ်ခုထဲ ဆံ့အောင်နေရန် ကိုယ်ကာယကို ကြုံ့ပြီး သေးသေးမွှားမွှားလေး ဖန်ဆင်းပြီး လာရောက်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ရောက်ရှိလာကြသော သတ္တဝါများ တရားထူးရစေရန် အဓိက ရည်ရွယ်တော်မူသည်။ များပြားလှသော နတ်ဗြဟ္မာတို့ ကျွတ်တမ်းဝင်နိုင်ရန် ရှေးဦးစွာ နတ်ဗြဟ္မာများ၏ စိတ်ကို နူးညွတ်ပျော့ပျောင်းလာစေရန်နှင့် မည်သူတို့ ရောက်လာကြသည်ကို အသိအမှတ်ပြု မိတ်ဆက်သည့် အခြေခံနိဒါန်း "မဟာသမယသုတ်" ကို ဟောကြားသည်။ ထို့နောက် နတ်ဗြဟ္မာများ၏ စရိုက်အလိုက် သုတ်တော် (၆) သုတ်ကို ဆက်လက်ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ရာဂစရိုက် (အနုအလှအပနှင့် အပျော်အပါးကို နှစ်သက်သူ) ရှိသော နတ်များအတွက် လောကမှ မှန်ကန်စွာ ထွက်ခွာနည်းဖြစ်သည့် '''သမ္မာပရိဗ္ဗာဇနိယသုတ်''' ကို ဟောကြားတော်မူသည်။ ဒေါသစရိုက် (ခပ်ကြမ်းကြမ်းနှင့် စိတ်တိုလွယ်သူ) ရှိသော နတ်များအတွက် '''ကလဟဝိဝါဒသုတ်''' ကို ဟောကြားတော်မူသည်။ မောဟစရိုက် (သိပ်မစဉ်းစားဘဲ တွေဝေသူ) ရှိသော နတ်များအတွက် '''မဟာဗျူဟသုတ်''' ကို ဟောကြားတော်မူသည်။ ဝိတက်စရိုက် (အတွေးနယ်ချဲ့သူ) ရှိသော နတ်ဗြဟ္မာများအတွက် '''စူဠဗျူဟသုတ်''' ကို ဟောကြားတော်မူသည်။ သဒ္ဓါစရိုက် (ယုံကြည်လွယ်သူ) ရှိသော နတ်များအတွက် '''တုဝဋ္ဋကသုတ်''' ကို ဟောကြားတော်မူသည်။ ပညာစရိုက် (ဗုဒ္ဓိစရိုက် - အသိဉာဏ်ဖြင့် စဉ်းစားဆင်ခြင်သူ) ရှိသော နတ်များအတွက် '''ပုရာဘေဒသုတ်''' ကို ဟောကြားတော်မူသည်။ သမ္မာပရိဗ္ဗာဇနိယသုတ်ကို ဟောကြားရာတွင် ပိုမိုရှင်းလင်းလွယ်ကူစေရန်အတွက် အမေးအဖြေ (ပုစ္ဆာဝသိက) ပုံစံဖြင့် ဟောကြားရန် ဆုံးဖြတ်တော်မူသည်။ သို့သော် မြတ်စွာဘုရားရှင်အား မေးမြန်းနိုင်သည့် ပုဂ္ဂိုလ်မရှိသောကြောင့် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် နိမ္မိတရုပ်ပွားတော်တစ်ဆူကို ဖန်ဆင်းတော်မူပြီး ထိုနိမ္မိတရုပ်ပွားတော်က မေးမြန်းသည်ကို ဘုရားရှင်က ဖြေကြားတော်မူသည့် ပုံစံဖြင့် ဤသုတ်ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ရဟန္တာဖြစ်ပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်များသည် မိမိတို့ရရှိထားသော တရားထူးကို သူတစ်ပါး သိရှိစေရန် မကြွားဝါကြပေ။ ရွှေအိုးကို ပိုင်ဆိုင်ထားသူတစ်ဦးက မိမိ၏ရွှေအိုးကို လူသိမှာစိုးသကဲ့သို့ သောတာပန်စသည့် အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များသည် မိမိတို့၏ တရားထူးကို လျှို့ဝှက်ထားလေ့ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် "ငါသည် သောတာပန်ဖြစ်သည်" ဟု ကြွားဝါပြောဆိုနေပါက အစစ်အမှန်မဟုတ်ဘဲ အတုအယောင် ဖြစ်နိုင်သည်။ "သူခိုးရွှေရ တစ်ပြပြ" ဟူသော ဆိုစကားကဲ့သို့ပင် အတုအယောင်များသာ ကြွားဝါလေ့ရှိသည်ဟု ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Nandiyiya1998" /> <ref>{{cite web |title=မဟာသမယသုတ်တော် ဖြစ်ပေါ်လာပုံ သမိုင်းကြောင်း |url=https://my.wikisource.org/wiki/မဟာသမယသုတ်တော်_ဖြစ်ပေါ်လာပုံ_သမိုင်းကြောင်း |website=ဝီကီရင်းမြစ် |publisher=ဝီကီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးရှင်း |language=my |access-date=၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ }}</ref> == မဟာသမယသုတ်တော်၏ ဖွဲ့စည်းပုံ == မဟာသမယသုတ်သည် သုတ်တော် ၁ သုတ်တည်း ဖြစ်ပြီး၊ ဂါထာပေါင်း ၃၉ ဂါထာ ပါဝင်ကာ အောက်ပါကဏ္ဍ (၉) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည် – * ဥယျောဇဉ် * နိဒါန်း * ဒေဝတာသန္နိပါတ * ဘူမဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ * နာဂကဏ္ဍ * အသုရာဒေဝတာကဏ္ဍ * အာကာသဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ * ဗြဟ္မကဏ္ဍ * နိဂုံး == မဟာသမယသုတ်တော် ပါဠိတော်နှင့် မြန်မာအသံထွက် == မဟာသမယသုတ်တော်၏ ပါဠိတော်နှင့် ရွတ်ဆိုရလွယ်ကူစေရန် မြန်မာအသံထွက်များကို ဇယားဖြင့် ဖော်ပြထားပါသည်။<ref name="Nandiyiya1998">{{cite book |author=အရှင်နန္ဒိယ (တိုက်အုပ်ဆရာတော်၊ ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်) နှင့် ဓမ္မာစရိယ ဦးစံကြည် (မြန်မာပြန်) |title=ပညာအလင်းပြ (၇) သုတ် ပါဠိတော်အသံထွက် (မဟာသမယသုတ်တော်များ ပါဠိတော်၊ နိဿယ၊ မြန်မာပြန်၊ အဓိပ္ပာယ်နှင့် မိတ်လင်စုံကျမ်းကြီး) |url=https://drive.google.com/open?id=1She7LWvLfJRk6Qii7SOOsgO4i_UGXWdI |publisher=ပညာအလင်းပြစာပေ၊ ရန်ကုန်မြို့ |year=၁၉၉၈ |edition=ဒုတိယ |pages=၁-၇၉}}</ref> === ၁။ ဥယျောဇဉ် === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | သတေဟိ ပဉ္စမတ္တေဟိ၊ ခီဏာသဝေဟိ ကေဝလံ။ || သတေဟိ ပဉ္စမတ္တေဟိ၊ ခီဏာသဝေဟိ ကေဝလံ။ |- | ဘိက္ခူဟိ ဘူပဝံသေဟိ၊ သတ္ထာ ဇိနော ပရိဝုတော။ || ဘိတ်ခူဟိ ဘူပဝံသေဟိ၊ သတ်ထာ ဇိနော ပရိဝုတော။ |- | သက္ကေ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ၊ ဆာယာရမ္မေ မဟာဝနေ။ || သက်ကေ ကပိလဝတ်ထုတ်သမိံ၊ ဆာယာရမ်မေ မဟာဝနေ။ |- | သမန္တတော သဟဿေဟိ၊ စက္ကဝါဠေဟိ ဒသဟိ။ || သမန်တတော သဟတ်သေဟိ၊ စက်ကဝါလေဟိ ဒသဟိ။ |- | အာဂမ္မ သန္နိသိန္နာနံ၊ ဒေဝါနံ ယမဒေသယိ။ || အာဂမ်မ သန်နိသိန်နာနံ၊ ဒေဝါနံ ယမေဒသယိ။ |- | အာယုဒီဃကရံ သဗ္ဗ-သမ္ပတ္တိသာဓကံ ဝရံ။ || အာယုဒီဃကရံ သပ်ဗ-သမ်ပတ်တိသာဓကံ ဝရံ။ |- | သုဒ္ဓါဝါသပ္ပဘူတီဟိ၊ ဒေဝေဟိ ပဋိနန္ဒိတံ။ || သုတ်ဓါဝါသပ်ပဘူတီဟိ၊ ဒေဝေဟိ ပတိနန်ဒိတံ။ |- | သဗ္ဗရောဂဘယုဂ္ဃာတံ၊ သမယံ တံ ဘဏာမ ဟေ။ || သပ်ဗရောဂဘယုတ်ဃာတံ၊ သမယံ တံ ဘဏာမ ဟေ။ |} === ၂။ နိဒါန်း === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | ဧဝံ မေ သုတံ။ ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ။ || ဧဝံ မေ သုတံ။ ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သက်ကေသု ဝိဟရတိ။ |- | ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ မဟာဝနေ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ။ || ကပိလဝတ်ထုတ်သမိံ မဟာဝနေ မဟတာ ဘိတ်ခုသံဃေန သတ်ဒိံ။ |- | ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟိ။ || ပဉ်စမတ်တေဟိ ဘိတ်ခုသတေဟိ သပ်ဗေဟေဝ အရဟန်တေဟိ။ |- | ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ ယေဘုယျေန သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ။ || ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ ယေဘုယျေန သန်နိပတိတာ ဟောန္တိ။ |- | ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ။ || ဘဂဝန်တံ ဒတ်သနာယ ဘိတ်ခုသံဃဉ်စ။ |- | အထ ခေါ စတုန္နံ သုဒ္ဓါဝါသကာယိကာနံ ဒေဝတာနံ ဧတဒဟောသိ။ || အထ ခေါ စတုန်နံ သုတ်ဓါဝါသ ကာယိကာနံ ဒေဝတာနံ အေတဒဟောသိ။ |- | အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ မဟာဝနေ။ || အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက်ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ်ထုတ်သမိံ မဟာဝနေ။ |- | မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟိ။ || မဟတာ ဘိတ်ခုသံဃေန သတ်ဒိံ ပဉ်စမတ်တေဟိ ဘိတ်ခုသတေဟိ သပ်ဗေဟေဝ အရဟန်တေဟိ။ |- | ယံနူန မယမ္ပိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမေယျာမ။ || ယံနူန မယမ်ပိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်ကမေယာမ။ |- | ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပစ္စေကံ ဂါထံ ဘာသေယျာမာတိ။ || အုပသင်ကမိတ်ဝါ ဘဂဝတော သန်တိကေ ပစ်စေကံ ဂါထံ ဘာသေယာမာတိ။ |- | အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ။ || အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိန်ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယ။ |- | ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ။ || ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိန်ဇေယ။ |- | ဧဝမေဝ သုဒ္ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု အန္တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ || အေဝမေဝ သုတ်ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု အန်တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ |- | အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု။ || အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန်တံ အဘိဝါဒိတ်ဝါ အေကမန်တံ အတ်ထံသု။ |- | ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ ဧကာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ။ || အေကမန်တံ ဌိတာ ခေါ အေကာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန်တိကေ အိမံ ဂါထံ အဘာသိ။ |- | တတြ ဘိက္ခဝေါ သမာဒဟံသု စိတ္တမတ္တနော ဥဇုကမကံသု။ || တတ်တရ ဘိတ်ခဝေါ သမာဒဟံသု စိတ်တမတ်တနော အုဇုကမကံသု။ |- | သာရထီဝ နေတ္တာနိ ဂဟေတွာ ဣန္ဒြိယာနိ ရက္ခန္တိ ပဏ္ဍိတာ။ || သာရထီဝ နေတ်တာနိ ဂဟိတ်ဝါ အိန်ဒရိယာနိ ရက်ခန်တိ ပန်ဍိတာ။ |} === ၃။ ဒေဝတာသန္နိပါတ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ ယေဘုယျေန သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ။ || ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ ယေဘုယျေန သန်နိပတိတာ ဟောန္တိ။ |- | ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ။ || ဘဂဝန်တံ ဒတ်သနာယ ဘိတ်ခုသံဃဉ်စ။ |- | အထ ခေါ စတုန္နံ သုဒ္ဓါဝါသကာယိကာနံ ဒေဝတာနံ ဧတဒဟောသိ။ || အထ ခေါ စတုန်နံ သုတ်ဓါဝါသ ကာယိကာနံ ဒေဝတာနံ အေတဒဟောသိ။ |- | အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ မဟာဝနေ။ || အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက်ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ်ထုတ်သမိံ မဟာဝနေ။ |- | မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟိ။ || မဟတာ ဘိတ်ခုသံဃေန သတ်ဒိံ ပဉ်စမတ်တေဟိ ဘိတ်ခုသတေဟိ သပ်ဗေဟေဝ အရဟန်တေဟိ။ |- | ယံနူန မယမ္ပိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမေယျာမ။ || ယံနူန မယမ်ပိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်ကမေယာမ။ |- | ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပစ္စေကံ ဂါထံ ဘာသေယျာမာတိ။ || အုပသင်ကမိတ်ဝါ ဘဂဝတော သန်တိကေ ပစ်စေကံ ဂါထံ ဘာသေယာမာတိ။ |- | အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ။ || အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိန်ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယ။ |- | ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ။ || ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိန်ဇေယ။ |- | ဧဝမေဝ သုဒ္ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု အန္တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ || အေဝမေဝ သုတ်ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု အန်တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ |- | အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု။ || အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန်တံ အဘိဝါဒိတ်ဝါ အေကမန်တံ အတ်ထံသု။ |- | ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ ဧကာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ။ || အေကမန်တံ ဌိတာ ခေါ အေကာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန်တိကေ အိမံ ဂါထံ အဘာသိ။ |- | တတြ ဘိက္ခဝေါ သမာဒဟံသု စိတ္တမတ္တနော ဥဇုကမကံသု။ || တတ်တရ ဘိတ်ခဝေါ သမာဒဟံသု စိတ်တမတ်တနော အုဇုကမကံသု။ |- | သာရထီဝ နေတ္တာနိ ဂဟေတွာ ဣန္ဒြိယာနိ ရက္ခန္တိ ပဏ္ဍိတာ။ || သာရထီဝ နေတ်တာနိ ဂဟိတ်ဝါ အိန်ဒရိယာနိ ရက်ခန်တိ ပန်ဍိတာ။ |} === ၄။ ဘူမဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | သတ္တသဟဿာ နေတ ယက္ခာ ဘုမ္မာ ကပိလဝတ္တဝါ။ || သတ်တသဟတ်သာ နေတ ယက်ခါ ဘုမ်မာ ကပိလဝတ်တဝါ။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဆ သဟဿာ ဟေမဝတာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဆ သဟတ်သာ ဟေမဝတာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သာတာဂိရာ တိသဟဿာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || သာတာဂိရာ တိသဟတ်သာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဣစ္စေတေ သောဠသ သဟဿာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဣစ်စေတေ သောဠသ သဟတ်သာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဝေဿာမိတ္တာ ပဉ္စသတာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဝေဿာမိတ်တာ ပဉ်စသတာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ကုမ္ဘီရော ရာဇဂဟိကော ဝေပုလ္လဿ နိဝေသနံ။ || ကုမ်ဘီရော ရာဇဂဟိကော ဝေပုလ်လတ်သ နိဝေသနံ။ |- | ဘိယျော နံ သတသဟဿံ ယက္ခာနံ ပယိရုပါသတိ။ || ဘိန်ယော နံ သတသဟတ်သံ ယက်ခါနံ ပယိရုပါသတိ။ |- | ကုမ္ဘီရော ရာဇဂဟိကော သောပါဂါ သမိတိံ ဝနံ။ || ကုမ်ဘီရော ရာဇဂဟိကော သောပါဂါ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ပုရိမဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ ဓတရဋ္ဌော ပသာသတိ။ || ပုရိမဉ်စ ဒိသံ ရာဇာ ဓတရတ်ထော ပသာသတိ။ |- | ဂန္ဓဗ္ဗာနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || ဂန်ဓဗ်ဗာနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ပုတ်တာပိ တတ်သ ဗဟဝေါ အိန်ဒနာမာ မဟာဗလာ။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဒက္ခိဏဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ ဝိရူဠကော ပသာသတိ။ || ဒက်ခိဏဉ်စ ဒိသံ ရာဇာ ဝိရူဠကော ပသာသတိ။ |- | ကုမ္ဘဏ္ဍာနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || ကုမ်ဘဏ်ဍာနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ပုတ်တာပိ တတ်သ ဗဟဝေါ အိန်ဒနာမာ မဟာဗလာ။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ပစ္ဆိမဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ ဝိရူပက္ခော ပသာသတိ။ || ပစ်ဆိမဉ်စ ဒိသံ ရာဇာ ဝိရူပက်ခော ပသာသတိ။ |- | နာဂါနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || နာဂါနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ပုတ်တာပိ တတ်သ ဗဟဝေါ အိန်ဒနာမာ မဟာဗလာ။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဥတ္တရဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ ကုဝေရော တံ ပသာသတိ။ || အုတ်တရဉ်စ ဒိသံ ရာဇာ ကုဝေရော တံ ပသာသတိ။ |- | ယက္ခာနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || ယက်ခါနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ပုတ်တာပိ တတ်သ ဗဟဝေါ အိန်ဒနာမာ မဟာဗလာ။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | စတ္တာရော တေ မဟာရာဇာ သမန္တာ စတုရော ဒိသာ။ || စတ်တာရော တေ မဟာရာဇာ သမန်တာ စတုရော ဒိသာ။ |- | ဒဠှုဋ္ဌာနာ ဌိတာ နိစ္စံ ဂါမဏိယော ယသဿိနော။ || ဒဠှုတ်ဌာနာ ဌိတာ နိတ်စံ ဂါမဏိယော ယသတ်သိနော။ |- | မာယာဝိနော ဒါသသာ စ အာဂုံ ဝဋ္ဋိကာ သဒါ။ || မာယာဝိနော ဒါသသာ စ အာဂုံ ဝတ်တိကာ သဒါ။ |- | မာယာ ကုဋေဏ္ဍု ဝိဋေဏ္ဍု ဝိဋုစ္စ ဝိဋူတ သဟ။ || မာယာ ကုဋေဏ္ဍု ဝိဋေဏ္ဍု ဝိဋုစ်စ ဝိဋူတ သဟ။ |- | စန္ဒနော ကာမသေဋ္ဌော စ ကိန္နိဃဏ္ဍု နိဃဏ္ဍု စ။ || စန္ဒနော ကာမသေဋ္ဌော စ ကိန္နိဃဏ္ဍု နိဃဏ္ဍု စ။ |- | ပနာဒော ဩပမညော စ ဒေဝသူတော စ မာတလိ။ || ပနာဒော ဩပမညော စ ဒေဝသူတော စ မာတလိ။ |- | စိတ္တသေနော စ ဂန္ဓဗ္ဗော နဠရာဇာ ဇနေသဘော။ || စိတ်တသေနော စ ဂန်ဓဗ်ဗော နဠရာဇာ ဇနေသဘော။ |- | အာဂုံ ပဉ္စသိခေါ စေဝ တိမ္ဗရု သူရိယဝစ္ဆသာ။ || အာဂုံ ပဉ်စသိခေါ စေဝ တိမ်ဗရု သူရိယဝစ်ဆသာ။ |- | ဧတေ စညေ စ ရာဇာနော ဂန္ဓဗ္ဗာ သဟ ရာဇုဘိ။ || ဧတေ စညေ စ ရာဇာနော ဂန်ဓဗ်ဗာ သဟ ရာဇုဘိ။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |} === ၅။ နာဂကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | အထာဂုံ နာဂသာ နာဂါ ဝေသာလာ သဟတ္တကာ။ || အထာဂုံ နာဂသာ နာဂါ ဝေသာလာ သဟတ်တကာ။ |- | ကမ္ဗလဿတရာ အာဂုံ ပယာဂါ သဟ ဉာတိဘိ။ || ကမ်ဗလတ်သတရာ အာဂုံ ပယာဂါ သဟ ညာတိဘိ။ |- | ယာမုနာ ဓတရဋ္ဌာ စ အာဂုံ နာဂါ ယသဿိနော။ || ယာမုနာ ဓတရတ်ဌာ စ အာဂုံ နာဂါ ယသတ်သိနော။ |- | ဧရာဝဏော မဟာနာဂေါ သောပါဂါ သမိတိံ ဝနံ။ || ဧရာဝဏော မဟာနာဂေါ သောပါဂါ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ယေ နာဂရာဇေ သဟဿာ ဟရန္တိ ဒိဗ္ဗာ ဒိသာ ပကိဏ္ဏကာ။ || ယေ နာဂရာဇေ သဟတ်သာ ဟရန်တိ ဒိဗ်ဗာ ဒိသာ ပကိန်ဏကာ။ |- | ဝေဟာယသာ တေ ဝနမုတ္တမာ စိတ္တာ သုပဏ္ဏာ ဣတိ တေသ နာမ။ || ဝေဟာယသာ တေ ဝနမုတ်တမာ စိတ်တာ သုပန်ဏာ ဣတိ တေသ နာမ။ |- | အဘယံ တဒါ နာဂရာဇာနံ သုပဏ္ဏေတာ ခေမံ ကရောသိ ဗုဒ္ဓေါ။ || အဘယံ တဒါ နာဂရာဇာနံ သုပန်ဏေတာ ခေမ်ံ ကရောသိ ဗုတ်ဓော။ |- | သဏှာဟိ ဝါစာဟိ ဥပဂုယှန္တာ နာဂါ သုပဏ္ဏာ သရဏံ ဂတာ ဗုဒ္ဓံ။ || သန်နာဟိ ဝါစာဟိ ဥပဂုယဟန်တာ နာဂါ သုပန်ဏာ သရဏံ ဂတာ ဗုတ်ဓံ။ |} === ၆။ အသုရာဒေဝတာကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | ဇိတာ ဝဇိရဟတ္ထေန သမုဒ္ဒံ အသုရာ သိတာ။ || ဇိတာ ဝဇိရဟတ်ထေန သမုဒ်ဒံ အသုရာ သိတာ။ |- | ဘာတရော ဝါသဝဿေတေ ဣဒ္ဓိမန္တာ ယသဿိနော။ || ဘာတရော ဝါသဝတ်သေတေ အိတ်ဓိမန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | ကာလကဉ္စာ မဟာဘိသ္မာ အသုရာ ဒါနဝေယျကာ။ || ကာလကဉ်စာ မဟာဘိတ်သမာ အသုရာ ဒါနဝေယျကာ။ |- | ဝေပစိတ္တိ သုစိတ္တိ စ ပဟာရာဒေါ နမုစိ သဟ။ || ဝေပစိတ်တိ သုစိတ်တိ စ ပဟာရာဒေါ နမုစိ သဟ။ |- | သတဉ္စ ဗလိပုတ္တာနံ သဗ္ဗေ ဝေရောစနာမကာ။ || သတဉ်စ ဗလိပုတ်တာနံ သပ်ဗေ ဝေရောစနာမကာ။ |- | သန္နယှိတွာ ဗလိံ သေနံ ရာဟုဗဒ္ဓေါ မုပေဂမုံ။ || သန်နယှိတ်ဝါ ဗလိံ သေနံ ရာဟုဗတ်ဓော မုပေဂမုံ။ |- | သမယော ဒါနိ ဘဒ္ဒန္တေ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || သမယော ဒါနိ ဘတ်ဒန်တေ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |} === ၇။ အာကာသဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | အာပေါ စ ဒေဝါ ပထဝီ တေဇော ဝါယော တဒါဂုနော။ || အာပေါ စ ဒေဝါ ပထဝီ တေဇော ဝါယော တဒါဂုနော။ |- | ဝရုဏာ ဝါရုဏာ ဒေဝါ သောမော စ ယသသာ သဟ။ || ဝရုဏာ ဝါရုဏာ ဒေဝါ သောမော စ ယသသာ သဟ။ |- | မေတ္တာ ကရုဏာ ကာယိကာ အာဂုံ ဒေဝါ ယသဿိနော။ || မေတ္တာ ကရုဏာ ကာယိကာ အာဂုံ ဒေဝါ ယသတ်သိနော။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဝေဏ္ဍုဒေဝါ သဟလီ စ အသမာ စ ဒုဝေ ယမာ။ || ဝေဏ္ဍုဒေဝါ သဟလီ စ အသမာ စ ဒုဝေ ယမာ။ |- | စန္ဒဿူပနိသာ ဒေဝါ စန္ဒမာဂုံ ပုရက္ခတွာ။ || စန္ဒတ်သုပနိသာ ဒေဝါ စန္ဒမာဂုံ ပုရက်ခတ်တွာ။ |- | သုရိယဿူပနိသာ ဒေဝါ သုရိယမာဂုံ ပုရက္ခတွာ။ || သုရိယတ်သုပနိသာ ဒေဝါ သုရိယမာဂုံ ပုရက်ခတ်တွာ။ |- | နက္ခတ္တာနိ ပုရက္ခတွာ အာဂုံ မန္ဒဝလာဟကာ။ || နက်ခတ်တာနိ ပုရက်ခတ်တွာ အာဂုံ မန်ဒဝလာဟကာ။ |- | ဝသုနံ ဝါသဝဿေတာ သက္ကောပါဝါ ပုရိန္ဒဒေါ။ || ဝသုနံ ဝါသဝတ်သေတာ သက်ကောပါဝါ ပုရိန်ဒဒေါ။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | အထာဂုံ သဟဘူ ဒေဝါ ဇလမ​ဂ္ဂိသိခါရိဝ။ || အထာဂုံ သဟဘူ ဒေဝါ ဇလမက်ဂိသိခါရိဝ။ |- | အရိဋ္ဌကာ စ ရောဇာ စ ဥမာပုပ္ဖနိဘာသိနော။ || အရိတ်ဌကာ စ ရောဇာ စ ဥမာပုပ်ဖနိဘာသိနော။ |- | ဝရုဏာ သဟဓမ္မာ စ အစ္စုတာ စ အနေဇကာ။ || ဝရုဏာ သဟဓမ်မာ စ အစ်စုတာ စ အနေဇကာ။ |- | သုလေယျ ရုစိရာ အာဂုံ အာဂုံ ဝါသဝနေသိနော။ || သုလေယျ ရုစိရာ အာဂုံ အာဂုံ ဝါသဝနေသိနော။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သမာနာ မဟာသမာနာ မာနုသာ မာနုသုတ္တမာ။ || သမာနာ မဟာသမာနာ မာနုသာ မာနုသုတ်တမာ။ |- | ခိဍာပဒေါသိကာ အာဂုံ အာဂုံ မောနောပဒေါသိကာ။ || ခိဍာပဒေါသိကာ အာဂုံ အာဂုံ မောနောပဒေါသိကာ။ |- | အထာဂုံ ဟရယော ဒေဝါ ယေ စ လောဟိတဝါသိနော။ || အထာဂုံ ဟရယော ဒေဝါ ယေ စ လောဟိတဝါသိနော။ |- | ပါရဂါ မဟာပါရဂါ အာဂုံ ဒေဝါ ယသဿိနော။ || ပါရဂါ မဟာပါရဂါ အာဂုံ ဒေဝါ ယသတ်သိနော။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သုက္ကာ ကရမ္ဘာ အရုဏာ အာဂုံ ဝေဃနသာ သဟ။ || သုတ်ကာ ကရမ်ဘာ အရုဏာ အာဂုံ ဝေဃနသာ သဟ။ |- | ဩဒါတဂယှာ ပါမောက္ခာ အာဂုံ ဒေဝါ ဝိစက္ခဏာ။ || ဩဒါတဂယှာ ပါမောက္ခာ အာဂုံ ဒေဝါ ဝိစက်ခဏာ။ |- | သဒါမတ္တာ ဟာရဂဇာ မိဿကာ စ ယသဿိနော။ || သဒါမတ်တာ ဟာရဂဇာ မိတ်သကာ စ ယသတ်သိနော။ |- | ဒနယံ အာဂ ပဇ္ဇုန္နော ယော ဒိသာ အဘိဝဿတိ။ || ဒနယံ အာဂ ပဇ်ဇုန်နော ယော ဒိသာ အဘိဝတ်သတိ။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ခေမိယာ တုသိတာ ယာမာ ကဋ္ဌကာ စ ယသဿိနော။ || ခေမိယာ တုသိတာ ယာမာ ကတ်ဌကာ စ ယသတ်သိနော။ |- | လမ္ဗီတကာ လာမသေဋ္ဌာ ဇောတိနာမာ စ အာသဝါ။ || လမ်ဗီတကာ လာမသေဋ်ဌာ ဇောတိနာမာ စ အာသဝါ။ |- | နိမ္မာနရတိနော အာဂုံ အာဂုံ ပရနိမ္မိတာ။ || နိမ်မာနရတိနော အာဂုံ အာဂုံ ပရနိမ်မိတာ။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သဗ္ဗေတေ ဒေဝနိကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || သပ်ဗေတေ ဒေဝနိကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | နာမနွေယန အာဂစ္ဆုံ ယေ စညေ သဒိသာ သဟ။ || နာမနွေယန အာဂစ်ဆုံ ယေ စညေ သဒိသာ သဟ။ |- | ပုဗ္ဗေ စ သဒိသာ သတ္တာ ယေ စ ဒိသာ အဘိဝဿိတာ။ || ပုဗ်ဗေ စ သဒိသာ သတ်တာ ယေ စ ဒိသာ အဘိဝတ်သိတာ။ |- | ဩဃတိဏ္ဏာ အနာသဝါ ဒက္ခိဏော ယာယိနော နာဂါ။ || ဩဃတိန်ဏာ အနာသဝါ ဒက်ခိဏော ယာယိနော နာဂါ။ |- | စန္ဒာ ဝ အတိတာ တိဂံ သပ္ပဟာ ပရမေတ္တတော စ။ || စန္ဒာ ဝ အတိတာ တိဂံ သပ်ပဟာ ပရမေတ်တတော စ။ |- | ပုတ္တာ ဣဒ္ဓိမေတာ သဟ သနင်္ကုမာရော တိဿော စ။ || ပုတ်တာ အိတ်ဓိမေတာ သဟ သနင်ကုမာရော တိတ်သော စ။ |- | သောပါဂ သမိတိံ ဝနံ။ || သောပါဂ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သဟဿံ ဗြဟ္မလောကာနံ မဟာဗြဟ္မာဘိတိဋ္ဌတိ။ || သဟတ်သံ ဗြဟ်မလောကာနံ မဟာဗြဟ်မာဘိတိတ်ဌတိ။ |- | ဥပပန္နော ဇုတိမန္တော ဘိသ္မာ ကာယော ယသဿိ သော။ || ဥပပန်နော ဇုတိမန်တော ဘိတ်သမာ ကာယော ယသတ်သိ သော။ |- | ဒသေတ္ထ ကုသလာ အာဂုံ ပစ္စေကဂါမနုဿာ။ || ဒသေတ်ထ ကုသလာ အာဂုံ ပစ်စေကဂါမနုတ်သာ။ |- | ဗြဟ္မကာယိကာ အာဂုံ ဟာရိတော ပရိဝါရိတော။ || ဗြဟ်မကာယိကာ အာဂုံ ဟာရိတော ပရိဝါရိတော။ |- | တေ စ သဗ္ဗေ အဘိက္ကာမုံ သက္ကေ ဒေဝေ သဗြဟ္မကေ။ || တေ စ သပ်ဗေ အဘိတ်ကာမုံ သက်ကေ ဒေဝေ သဗြဟ်မကေ။ |- | မာရသေနာ အဘိက္ကာမိ ပဇ္ဇုန္နသာ မန္တနီယတော။ || မာရသေနာ အဘိတ်ကာမိ ပဇ်ဇုန်နသာ မန်တနီယတော။ |- | ဧတံ ဂါထာဘိ ဗန္ဓန္တိ ရာဂေန ဗဒ္ဓာ မုတ္တကာ။ || ဧတံ ဂါထာဘိ ဗန်ဓန္တိ ရာဂေန ဗတ်ဓာ မုတ်တကာ။ |- | သမန္တာ ပရိဝါရေသုံ မာ ဝေ မုဉ္စိတ ကောစိနံ။ || သမန်တာ ပရိဝါရေသုံ မာ ဝေ မုဉ်စိတ ကောစိနံ။ |- | ဣတိ ဟ တေ မဟာသေနာ ကနှာ သေနာ အရောဒယုံ။ || ဣတိ ဟ တေ မဟာသေနာ ကနှာ သေနာ အရောဒယုံ။ |- | ပိင်္ဂိနာ တလမာဟစ္စ သရေ ကတွာန မောရံ။ || ပိင်္ဂိနာ တလမာဟစ်စ သရေ ကတ်တွာန မောရံ။ |- | ယဒါ ပဋိသရာ မေဃော ဓနယန္တော သဝိဇ္ဇုကော။ || ယဒါ ပဋိသရာ မေဃော ဓနယန်တော သဝိတ်ဇုကော။ |- | တဒါ သော ပစ္စုဒေဝေါ အသင်္ကုဒ္ဓေါ အသယှော သဟ။ || တဒါ သော ပစ်စုဒေဝေါ အသင်ကုဒ်ဓော အသယှော သဟ။ |- | တဉ္စ သဗ္ဗံ အဘိညာယ ဝဝတ္တိတွာန စက္ခုမာ။ || တဉ်စ သပ်ဗံ အဘိညာယ ဝဝတ်တိတွာန စက်ခုမာ။ |- | တတော အာမန္တယီ သတ္တာ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။ || တတော အာမန်တယီ သတ်တာ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။ |- | ဒေဝကာယာ အဘိက္ကာမုံ တေ ဝိဇာနာထ ဘိက္ခဝေါ။ || ဒေဝကာယာ အဘိတ်ကာမုံ တေ ဝိဇာနာထ ဘိတ်ခဝေါ။ |- | ယေ ဝေါဟံ ကိတ္တယိဿာမိ ဂိရာဟိ အနုပုဗ္ဗသော။ || ယေ ဝေါဟံ ကိတ်တယိတ်သာမိ ဂိရာဟိ အနုပုပ်ဗသော။ |} === ၈။ ဗြဟ္မကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | သုဗြဟ္မာ ပရမတ္တာ စ ပုတ္တာ ဣဒ္ဓိမေတာ သဟ။ || သုဗြဟ်မာ ပရမတ်တာ စ ပုတ်တာ အိတ်ဓိမေတာ သဟ။ |- | သနင်္ကုမာရော တိဿော စ သောပါဂ သမိတိံ ဝနံ။ || သနင်ကုမာရော တိတ်သော စ သောပါဂ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သဟဿံ ဗြဟ္မလောကာနံ မဟာဗြဟ္မာဘိတိဋ္ဌတိ။ || သဟတ်သံ ဗြဟ်မလောကာနံ မဟာဗြဟ်မာဘိတိတ်ဌတိ။ |- | ဥပပန္နော ဇုတိမန္တော ဘိသ္မာ ကာယော ယသဿိ သော။ || ဥပပန်နော ဇုတိမန်တော ဘိတ်သမာ ကာယော ယသတ်သိ သော။ |- | ဒသေတ္ထ ကုသလာ အာဂုံ ပစ္စေကဂါမနုဿာ။ || ဒသေတ်ထ ကုသလာ အာဂုံ ပစ်စေကဂါမနုတ်သာ။ |- | ဗြဟ္မကာယိကာ အာဂုံ ဟာရိတော ပရိဝါရိတော။ || ဗြဟ်မကာယိကာ အာဂုံ ဟာရိတော ပရိဝါရိတော။ |- | တေ စ သဗ္ဗေ အဘိက္ကာမုံ သက္ကေ ဒေဝေ သဗြဟ္မကေ။ || တေ စ သပ်ဗေ အဘိတ်ကာမုံ သက်ကေ ဒေဝေ သဗြဟ်မကေ။ |} === ၉။ နိဂုံး === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | သုတ္တာ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ။ || သုတ်တာ ဗုတ်ဓတ်သ သာသနံ။ |- | တဉ္စ သဗ္ဗံ အဘိညာယ ဝဝတ္တိတွာန စက္ခုမာ။ || တဉ်စ သပ်ဗံ အဘိညာယ ဝဝတ်တိတွာန စက်ခုမာ။ |- | တတော အာမန္တယီ သတ္တာ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။ || တတော အာမန်တယီ သတ်တာ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။ |- | ဒေဝကာယာ အဘိက္ကာမုံ တေ ဝိဇာနာထ ဘိက္ခဝေါ။ || ဒေဝကာယာ အဘိတ်ကာမုံ တေ ဝိဇာနာထ ဘိတ်ခဝေါ။ |- | ယေ ဝေါဟံ ကိတ္တယိဿာမိ ဂိရာဟိ အနုပုဗ္ဗသော။ || ယေ ဝေါဟံ ကိတ်တယိတ်သာမိ ဂိရာဟိ အနုပုပ်ဗသော။ |- | သတ္တသဟဿာ နေတ ယက္ခာ ဘုမ္မာ ကပိလဝတ္တဝါ။ || သတ်တသဟတ်သာ နေတ ယက်ခါ ဘုမ်မာ ကပိလဝတ်တဝါ။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဆ သဟဿာ ဟေမဝတာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဆ သဟတ်သာ ဟေမဝတာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သာတာဂိရာ တိသဟဿာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || သာတာဂိရာ တိသဟတ်သာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဣစ္စေတေ သောဠသ သဟဿာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဣစ်စေတေ သောဠသ သဟတ်သာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဝေဿာမိတ္တာ ပဉ္စသတာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဝေဿာမိတ်တာ ပဉ်စသတာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ကုမ္ဘီရော ရာဇဂဟိကော ဝေပုလ္လဿ နိဝေသနံ။ || ကုမ်ဘီရော ရာဇဂဟိကော ဝေပုလ်လတ်သ နိဝေသနံ။ |- | ဘိယျော နံ သတသဟဿံ ယက္ခာနံ ပယိရုပါသတိ။ || ဘိန်ယော နံ သတသဟတ်သံ ယက်ခါနံ ပယိရုပါသတိ။ |- | ကုမ္ဘီရော ရာဇဂဟိကော သောပါဂါ သမိတိံ ဝနံ။ || ကုမ်ဘီရော ရာဇဂဟိကော သောပါဂါ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သဗ္ဗေ ဝိဇိတသဂါမာ ဘယာတီတာ ယသဿိနော။ || သပ်ဗေ ဝိဇိတသဂါမာ ဘယာတီတာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒန္တိ သဟ ဘူတေဟိ သာဝကာ တေ ဇနေသုတာတိ။ || မောဒန်တိ သဟ ဘူတေဟိ သာဝကာ တေ ဇနေသုတာတိ။ |} == မဟာသမယသုတ်တော် မြန်မာပြန် == === ၁။ ပထမသင်္ဂါယနာတင်မှတ်တမ်း === အရှင်အာနန္ဒာက အရှင်မဟာကဿပထေရ်ဘုရားအား “အကျွန်ုပ်အာနန္ဒာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံမှ ဤသို့ အတိုင်းအရှည်ရှိသည့် စကားတော်များအား ကြားနာမှတ်သားခဲ့ရပါ၏။ ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော သဗ္ဗေညုမြတ်စွာဘုရားရှင်သည် သက္ကတိုင်း ကပိလဝတ်ပြည် အနီးရှိ မဟာဝုန်တောတွင် အားလုံး ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သာဖြစ်ပေသည့် ရဟန်းသံဃာတော်ပေါင်း ငါးရာနှင့်အတူ သီတင်းသုံးနေထိုင်တော်မူသောအခါတွင် စကြဝဠာတစ်ထောင်စီရှိသော လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်တိုက်တို့မှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းသံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် အများအပြား စုဝေးရောက်ရှိလာကြပေ၏။” === ၂။ သုဒ္ဓါဝါသဘုံမှ ဗြဟ္မာလေးဦးအကြောင်း === ထိုအခါတွင် သုဒ္ဓါဝါသဘုံတွင် နေသည့် ဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် “ငါတို့သည်လည်း မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံသို့ သွားကြပြီး မြတ်စွာဘုရားရှင် အနားတော်တွင် ကိုယ်စီကိုယ်စီ ဂါထာတစ်ပုဒ်စီ ရွတ်ဆိုလျှောက်ထားရလျှင် ကောင်းပေမည်” ဟူ၍ အကြံဖြစ်ကြလေ၏။ ထို့နောက် ထိုဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် ဥပမာဆိုရသော် ခွန်အားရှိသော ယောကျာ်း၏ အလျင်အမြန် ကွေးသောလက်ကို ဆန့်ခြင်းနှင့် ဆန့်သောလက်ကို ကွေးခြင်း ပြုသကဲ့သို့ သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာဘုံမှ ပျောက်ကွယ်ပြီး မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်တွင် အထင်အရှားပေါ်ကာ ရောက်ရှိကြကုန်၏။ ထိုဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ရှိခိုးပြီး တစ်နေရာတွင် ရပ်ပြီးသောအခါ ပထမဗြဟ္မာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်တွင် “အရှင်ဘုရား။ မဟာဝုန်တောတွင် နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် စုဝေးရောက်ရှိကြသဖြင့် အစည်းအဝေးကြီးဖြစ်နေလျက်ရှိပါ၏။ အကျွန်ုပ်တို့သည်လည်း ကိလေသာရန်သူတို့၏ ထိပါးအနိုင်ယူခြင်းကို မခံရသော အပရာဇိတအမည်ရှိ သံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် ဤတရားသဘင် အစည်းအဝေးရှိရာသို့ လာရောက်ကြပါ၏” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ ဒုတိယဗြဟ္မာသည် “အရှင်ဘုရား။ ဤအစည်းအဝေးရှိ ရဟန်းတို့သည် မိမိစိတ်ကို တည်ကြည်ဖြောင့်မတ်စွာ ပြုထားကြပါ၏။ ရထားထိန်းသည် မြင်းဇက်ကြိုးတို့ကို ကိုင်၍ ထိန်းနိုင်သကဲ့သို့ ပညာရှိ ရဟန်းတို့သည်လည်း ဣန္ဒြေအမူအရာတို့ကို ထိန်းသိမ်းတော်မူနိုင်ကြပေ၏” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ တတိယဗြဟ္မာသည် “အရှင်ဘုရား။ မြတ်စွာဘုရားရှင် ကောင်းမွန်စွာ ဆုံးမထားပြီးသည်ဖြစ်သဖြင့် တပ်မက်ခြင်းတဏှာကင်းပြီး သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော ထိုရဟန္တာငယ်တို့သည် ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဟူသော ခလုတ်တံသင်းနှင့် တံခါးကျည်း မင်းတုပ်တို့ကို ဖြတ်ပြီးလျှင် ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဟူသော တံခါးတိုင်ကို နှုတ်ပြီး လှည့်လည်၍ သွားလာနေကြကုန်၏” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ စတုတ္ထဗြဟ္မာသည် “အရှင်ဘုရား။ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ကိုးကွယ်အားထားရာဟူ၍ ကိုးကွယ်အားထားဆည်းကပ်သူ အားလုံးသည် မကောင်းသော အပါယ်လောကဘုံသို့ မရောက်ကြဘဲ လူ့ခန္ဓာကို စွန့်ပယ်ပြီးသောအခါတွင် နတ်ပြည်သို့ ရောက်ရှိကြပါလတ္တံ့” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ === ၃။ မြတ်စွာဘုရားရှင် နတ်တို့အမည်များကို ကြေညာမည်ဖြစ်ကြောင်း မိန့်တော်မူခြင်း === ထိုအခါတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ရဟန်းတို့အား “ရဟန်းတို့။ စကြဝဠာတစ်ထောင်စီရှိသော လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်တိုက်တို့မှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းသံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် အများအပြား စုဝေးရောက်ရှိလာကြပေ၏။ အတိတ်ကာလအခါတွင်လည်း ယခုငါ၏လက်ထက်ကဲ့သို့ ဤမျှ အတိုင်းအတာရှိသည့် နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် စုဝေးခဲ့ကြလေပြီ။ အနာဂတ်ကာလအခါတွင်လည်း ယခုငါ၏လက်ထက်ကဲ့သို့ ဤမျှ အတိုင်းအတာရှိသည့် နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် စုဝေးမည်ဖြစ်ပေ၏။ ငါသည် နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့၏ အမည်နာမတို့ကို ပြောကြားမည်၊ ကြေညာမည်၊ ဟောကြားမည်။ ဤစကားကို နာယူပြီး နှလုံးသွင်းကြလော့။ ငါ ဟောပေမည်” ဟူ၍ မိန့်တော်မူ၏။ ရဟန်းတို့က “အရှင်ဘုရား။ ကောင်းပါပြီ” ဟူ၍ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ စကားတော်ကို နာခံလေ၏။ === ၄။ မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းတို့၏ အပြုအမူမြင်ကွင်း === မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် “ရဟန်းတို့။ ဂါထာဖွဲ့ပြီး ဟောကြားပေအံ့။ အကြင်ရဟန်းတို့သည် မြေတည်နတ်များ မှီတည်နေထိုင်ရာ အရပ်ဒေသများ၊ တောင်ရှိလှိုဏ်ဂူတွင်းတို့ကို မှီခိုနေကြကုန်၏။ ထိုရဟန်းတို့သည် နိဗ္ဗာန်ကို ရည်မှန်းသော စိတ်ရှိကြ၏။ တည်ငြိမ်သောစိတ်လည်း ရှိကြ၏။ ထိုများပြားသော ရဟန်းတို့သည် ကြက်သီးမွေးညှင်းမထတုန်လှုပ်ခြင်းမရှိဘဲ ခြင်္သေ့မင်းကဲ့သို့ တစ်ပါးတည်း ကိန်းအောင်းနေထိုင်လေ့ရှိ၏။ ဖြူစင်သောစိတ်ရှိပြီး နောက်ကျူခြင်းကင်းပြီး သန့်ရှင်းကြည်လင်ကြပေ၏” ဟူ၍ ဟောတော်မူ၏။ အရှင်အာနန္ဒာက ဆက်လက်၍ မှတ်တမ်းတင်သည်မှာ ထိုအချိန်တွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ကပိလဝတ်ပြည် အနီးရှိ မဟာဝုန်တောရှိ တပည့်သာဝက ငါးရာတို့ သာသနာတော်တွင် နှစ်သက်စွာ နေကြသည်ကို သိတော်မူသောကြောင့် “ရဟန်းတို့။ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် သင်တို့ရှိရာသို့ ဦးတည်ပြီး လာရောက်ကြကုန်၏။ ထိုနတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့ကို ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်အမြင်ဖြင့် သိမြင်ကြကုန်လော့” ဟူ၍ မိန့်ကြားတော်မူလေ၏။ ထိုရဟန်းတို့သည်လည်း မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ အဆုံးအမကို ကြားနာရ၍ သိရန်အတွက် အားထုတ်ကြရာ ဒိဗ္ဗစက္ခုအမြင်ဉာဏ် ရရှိဖြစ်ပေါ်လေ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်တစ်ရာကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်တစ်ထောင်ကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်ခုနှစ်သောင်းကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်တစ်သိန်းကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် မရေမတွက်နိုင်သော နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းကို မြင်ကြရ၏။ အားလုံးသော အရပ်မျက်နှာများသည် နတ်ဗြဟ္မာတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်လျက်ရှိပေ၏။ === ၅။ မဟာသမယအစည်းအဝေးရှိ နတ်ဗြဟ္မာတို့၏ အမည်စာရင်း (စာပိုဒ်လိုက်) === မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် မဟာဝုန်တော အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြသော နတ်ဗြဟ္မာများကို အုပ်စုများအလိုက် အမည်နာမများ ထုတ်ဖော်ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ထိုအထဲတွင် မြေတည်နတ်များအနေဖြင့် ကပိလဝတ်ပြည်ကို မှီခိုနေထိုင်ကြသည့် ဘုန်းတန်ခိုးကြီးမားသော နတ်ပေါင်း ခုနှစ်ထောင်၊ ဟိမဝန္တာတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော အမျိုးမျိုးသော အရောင်အသွေးရှိသည့် နတ်ပေါင်း ခြောက်ထောင်၊ သာတာဂီရိတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော နတ်ပေါင်း သုံးထောင် (စုစုပေါင်း တစ်သောင်းခြောက်ထောင်)၊ ဝေဿာမိတ္တတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော နတ်ပေါင်း ငါးရာ၊ ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဝေပုလ္လတောင်တွင်နေသော ကုမ္ဘီရနတ်စစ်သူကြီးနှင့် သိန်းပေါင်းမကသော နတ်အပေါင်းတို့ ပါဝင်ကြသည်။ ထို့အပြင် နတ်မင်းကြီးလေးပါးဖြစ်သော အရှေ့အရပ်ကို အစိုးရသည့် ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့၏အရှင် ဓတရဋ္ဌနတ်မင်းကြီးနှင့် ဣန္ဒအမည်ရှိ သားတော်များ၊ တောင်အရပ်ကို အစိုးရသည့် ကုမ္ဘဏ်တို့၏အရှင် ဝိရုဠက နတ်မင်းကြီးနှင့် သားတော်များ၊ အနောက်အရပ်ကို အစိုးရသည့် နဂါးတို့၏အရှင် ဝိရုပက္ခ နတ်မင်းကြီးနှင့် သားတော်များ၊ မြောက်အရပ်ကို အစိုးရသည့် နတ်ဘီလူးတို့၏အရှင် ကုဝေရ နတ်မင်းကြီးနှင့် သားတော်များ ပါဝင်ကြသည်။ ထို့ပြင် မာယာနတ်၊ ကုဋေဏ္ဍုနတ်၊ ဝိဋေဏ္ဍုနတ်၊ ဝိဋုစ္စနတ်၊ ဝိဋူဋနတ်၊ စန္ဒနနတ်၊ ကာမသေဋ္ဌနတ်၊ ကိန္နိဃဏ္ဍုနတ်၊ နိဃဏ္ဍုနတ်၊ ပနာဒနတ်၊ ဩပမညနတ်၊ ရထားထိန်းမာတလိနတ်၊ စိတ္တဂန္ဓဗ္ဗ၊ သေနဂန္ဓဗ္ဗ၊ စိတ္တသေနဂန္ဓဗ္ဗ၊ နဠရာဇနတ်၊ ဇနဝသဘနတ် (ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးဖြစ်ဖူးသူ)၊ ပဉ္စသီခနတ်၊ တိမ္ဗရုနတ် နှင့် သူရိယဝစ္ဆသာနတ်သမီး စသည့် ဂန္ဓဗ္ဗနတ်များလည်း ပါဝင်ကြသည်။ နဂါးများအနေဖြင့် နာဂသအိုင်နေ နဂါးများ၊ ဝေသာလီနေ နဂါးများ၊ ကမ္ပလနဂါး၊ အဿတရနဂါး၊ ပယာဂဆိပ်ကမ်းနေ နဂါးများ၊ ယမုနာမြစ်နေ နဂါးများ၊ ဓတရဋ္ဌမျိုးနွယ်နဂါးများ နှင့် ဧရာဝဏ်ဆင်ပြောင်ကြီး နတ်သားတို့လည်း ပါဝင်ကြသည်။ ထို့အပြင် ဂဠုန်ငှက်များ၊ အသူရာမျိုးနွယ်များဖြစ်သော ကာလကဉ္စအသုရာများ၊ ဒါနဝေဃလေးသမားအသုရာ၊ ဝေပစိတ္တိအသုရာ၊ သုစိတ္တိအသုရာ၊ ပဟာရာဒအသုရာ၊ နှင့် ဗလိအသုရာကြီး၏ ဝေရောစအမည်ရှိ သားတော်ပေါင်းတစ်ရာတို့လည်း ပါဝင်ကြသည်။ ကောင်းကင်နေနတ်များအနေဖြင့် အာပေါ(ရေ)နတ်၊ ပထဝီ(မြေ)နတ်၊ တေဇော(မီး)နတ်၊ ဝါယော(လေ)နတ်၊ ဝရုဏနတ်၊ ဝါရဏနတ်၊ သောမနတ်၊ ယသနတ်၊ မေတ္တာနတ်၊ ကရုဏာနတ်၊ ဝေဏ္ဍုနတ်၊ သဟလိနတ်၊ အသမနတ်၊ ယမနတ်နှစ်မျိုး၊ လနတ်မင်းနှင့် အခြွေအရံ၊ နေနတ်မင်းနှင့် အခြွေအရံ၊ ကြယ်နက္ခတ်နတ်များ၊ မန္ဒဝလာဟကနတ်များ၊ ဝါသဝသိကြားမင်း၊ သဟဘူနတ်၊ အရိဋ္ဌနတ်၊ ရောဇနတ်၊ ဝရုဏနတ်၊ သဟဓမ္မနတ်၊ အစ္စုတနတ်၊ အနေဇကနတ်၊ သုလေယျနတ်၊ ရုစိရနတ်၊ ဝါသဝနေသိနတ်၊ သမာနနတ်များ၊ မဟာသမာနနတ်များ၊ မာနုသနတ်များ၊ မာနုသုတ္တမနတ်များ၊ ခိဍာပဒေါသိကနတ်များ၊ မနောပဒေါသိကနတ်များ၊ ဟရိနတ်များ၊ လောဟိတဝါသီနတ်များ၊ ပါရဂနတ်များ၊ မဟာပါရဂနတ်များ၊ သုက္ကနတ်များ၊ ကရမ္ဘနတ်များ၊ အရုဏနတ်များ၊ ဝေဃနသနတ်များ၊ ဩဒါတဂယှနတ်များ၊ ဝိစက္ခဏနတ်များ၊ သဒါမတ္တနတ်များ၊ ဟာရဂဇနတ်များ၊ မိဿကနတ်များ၊ ပဇ္ဇုန္န(မိုး)နတ်၊ ခေမိယနတ်များ၊ တုသိတာနတ်များ၊ ယာမာနတ်များ၊ ကဋ္ဌကနတ်များ၊ လမ္ဗီတကနတ်များ၊ လာမသေဋ္ဌနတ်များ၊ ဇောတိနတ်များ၊ အာသဝနတ်များ၊ နိမ္မာနရတိနတ်များ၊ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီနတ်များ စသည်ဖြင့် နတ်အပေါင်းတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြလေ၏။ ထို့အပြင် တန်ခိုးထက်မြက်သော ဗြဟ္မာများဖြစ်သည့် သုဗြဟ္မာဗြဟ္မာ နှင့် ပရမတ္ထဗြဟ္မာ၊ သနင်္ကုမာရဗြဟ္မာ နှင့် တိဿဗြဟ္မာ၊ လက်တစ်ချောင်းဖြင့် စကြဝဠာတစ်ထောင် အလင်းသက်ရောက်နိုင်သော ဗြဟ္မာအယောက်တစ်ထောင်၊ ဗြဟ္မာတစ်ထောင်စီ အုပ်ချုပ်ကြကုန်သော မဟာဗြဟ္မာမင်းကြီး ဆယ်ဦး (ဟာရိတမဟာဗြဟ္မာနှင့် ဗြဟ္မာတစ်သိန်း ခြံရံလာသူများပါဝင်) တို့သည်လည်း အစည်းအဝေးသို့ ရောက်ရှိလာကြသည်။ === ၆။ မာရ်နတ်၏ နှောင့်ယှက်မှုနှင့် အဆုံးသတ် === ရဟန်းတို့၊ မာရ်နတ်မင်း၏ မိုက်မဲမှုကို ရှုစားကြလော့။ သိကြား၊ မဟာဗြဟ္မာတို့နှင့်တကွ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဦးတည်လာကြကုန်သော နတ်ဗြဟ္မာအားလုံးတို့ထံသို့ မာရ်နတ်မင်း၏ စစ်သည်များသည် ဦးတည်ချီတက်လာကြလေပြီ။ စစ်သည်အများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်ထားသော မာရ်နတ်မင်းသည် “လာကြလော့။ ဖမ်းကြ။ ချည်နှောင်ကြလော့။ ရာဂဖြင့် တုပ်နှောင်ကြလော့။ ထက်ဝန်းကျင်ပတ်ဝန်းကျင်မှနေ၍ ဝိုင်းထားလော့။ သင်တို့သည် တစ်ဦးတစ်ယောက်မှ မလွတ်စေနှင့်” ဟူသော စကားအား အမိန့်ရှိပြီး လျှပ်စီးနှင့်တကွ မိုးကြီးထစ်ချုန်းသံခြိမ်းသံကဲ့သို့သော ကြောက်မက်ဖွယ်အသံကို ပြု၍ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ မာရ်စစ်သည်ကို စေလွှတ်လေ၏။ သို့သော်လည်း မာရ်နတ်မင်းသည် မိမိအလိုအတိုင်း မဖြစ်လေသဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ဒေါသထွက် စိတ်တိုကာ ပြန်ခဲ့ရလေ၏။ ထိုအခါ မာရ်နတ်မင်းသည် ရဟန်းသံဃာတို့ကို အာရုံပြုပြီး “စစ်ပွဲကို အောင်မြင်ပြီးသော၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိတော့သော၊ ထင်ပေါ်ကျော်ကြားခြင်းရှိသော၊ လူအပေါင်းတို့တွင်လည်း ထင်ရှားသောသူများဖြစ်သည့် ထိုဘုရား၏ တပည့်သာဝက အားလုံးတို့သည် အရိယာတို့နှင့်အတူ ဝမ်းမြောက်ပျော်ရွှင်ကုန်၏” ဟူသော ဂါထာအား ရွတ်ဆိုခဲ့လေသတည်း။ == မဟာသမယသုတ်တော်ကို ရွတ်ဆိုသင့်သူများ == # ကံဇာတာညံ့သူ၊ အချုပ်အခြာင်ခံရသူ။ # အင်းတိုက်၊ ဂုန်းတိုက်၊ နတ်တိုက်၊ မုတ်တိုက်ခံရသူ။ # အပြိုင်အဆိုင် ရှိသူ၊ အလိမ်ခံရသူ။ # ဆေးမတွေ့သူ၊ ရောဝါအနာ မပျောက်ကင်းသူ။ # ခြောက်လှန့်ခံရသူ၊ ပိုင်းပြီး အနှိပ်စက်ခံရသူ။ # တစ်အိမ်သားလုံး အဆင်မပြေသူ။ # စီးပွားရေး နိမ့်ကျသူ။ # ဂုဏ်သုးရာထူး တက်လိုသူ။ # စာမေးပွဲအောင်လိုသူ။ # တစ်အိမ်သားလုံး ရောဝါကပ်ရောက်ခြင်းမှ ကင်းစေလိုသူ။ # အဆောက်အဦး အသစ်များ ရလိုသူ။ # အဆောက်အဦး လျင်မြန်စွာ ပြီးမြောက်စေလိုသူ။ # မကောင်းကြံသူများ၊ တစ်ခါကြံလျှင် ပျက်ရခြင်း။ # နှစ်ခါကြံလျှင် သွားရခြင်း။ # သုံးခါကြံလျှင် ပြေးရခြင်း။ # လာဘ်လာဘ ပေါများခြင်း။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[မဟာသမယ အခါတော်နေ့ပွဲ]] *[[မဟာသမယနေ့]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[Category:မဟာဝဂ်]] [[Category:ဒီဃနိကာယ်]] mkcb2w8291w1eymx94sf2z0cz3bovk5 1055664 1055663 2026-09-28T23:24:59Z Kyaw Myo Aung 103978 သဒ္ဒါပြင်ခဲ့သည် 1055664 wikitext text/x-wiki {{ဗုဒ္ဓဘာသာ}} '''မဟာသမယသုတ်တော်''' သည် [[ဗုဒ္ဓ|မြတ်စွာဘုရား]]၏ လက်ထက်တော်အခါက စကြဝဠာအသီးသီးမှ နတ်ဗြဟ္မာများ စုဝေးရောက်ရှိလာပုံနှင့် ထိုနတ်ဗြဟ္မာများ၏ အမည်နာမများကို ထုတ်ဖော်ဟောကြားထားသော [[ဒီဃနိကာယ်]]၊ မဟာဝဂ်ပါဠိတော်လာ သုတ်တစ်သုတ် ဖြစ်သည်။ ဤသုတ်တော်သည် နယုန်လပြည့်နေ့ [[မဟာသမယနေ့]] ညနေချမ်းအခါတွင် ကပိလဝတ်ပြည်၊ မဟာဝုန်တော၌ ရဟန္တာသံဃာတော် (၅၀၀) နှင့် နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့ကို အကြောင်းပြု၍ ဟောကြားတော်မူခဲ့သည့် သုတ်တော် (၇) သုတ်အနက် ပထမဆုံး ဟောကြားတော်မူသော အခြေခံသုတ်တော်လည်း ဖြစ်သည်။ == မဟာသမယသုတ်တော် ဖြစ်ပေါ်လာသမိုင်းကြောင်း == မဟာသမယသုတ်တော် ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းရင်းမှာ သကျမင်းမျိုးနှင့် ကောလိယမင်းမျိုးတို့ နယ်စပ်ရှိ ရောဟိဏီမြစ်ရေကို အမှီပြုကာ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ကြရာမှ နယုန်လ ရေအားနည်းချိန်တွင် ရေလုရာမှစ၍ ဖြစ်ပွားသော ရန်ပွဲဖြစ်သည်။ ရောဟိဏီမြစ်သည် ကပိလဝတ်နှင့် ကောလိယနှစ်ပြည်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေပြီး နှစ်ပြည်လုံးက အမှီပြုနေရသည်။ မိုးခေါင်သဖြင့် မြစ်ရေနည်းလာချိန်တွင် စပါးခင်းများအတွက် လယ်သမားများ ရေလုကြရာမှ အချင်းချင်း ခိုက်ရန်ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအခါ ကောလိယဘက်မှ လယ်သမားများက ကပိလဝတ်မင်းများကို "သားမက်တွေလို မင်းသမီးချင်းယူထားတာ" ဆိုပြီး အမျိုးထိပါးပြောဆိုကြသလို၊ ကပိလဝတ်ဘက်ကလည်း ကောလိယမင်းတွေကို "အနူးမျိုးတွေ၊ ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရပြီး သစ်ခေါင်းထဲနေခဲ့ရသူတွေ" ဆိုပြီး အားကျမခံ ပြန်လည်ဆဲဆိုကြသည်။ ဤအရေးအခင်းသည် နိုင်ငံတော်အဆင့် အရေးအခင်းကြီးအထိ ဖြစ်လာပြီး နှစ်ပြည်ထောင် ဆွေရင်းမျိုးရင်းများ သွေးမြေကျမည့် စစ်ပွဲကြီး ဖြစ်ပေါ်လာတော့မည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ စစ်ဖြစ်တော့မည့် ထိုညနေခင်းတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင် ကြွရောက်တော်မူလာပြီး နှစ်ပြည်ထောင်မင်းများကို ဘာကြောင့် ဤနေရာသို့ လာကြသနည်း၊ ရေအတွက်လား၊ သွေးအတွက်လား စသည်ဖြင့် မေးမြန်းတော်မူသည်။ ထိုအခါ မင်းများက ရေအတွက် စစ်ခင်းလာကြောင်း လျှောက်ထားကြသည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က "ရေသည် အနည်းငယ်သာ အဘိုးထိုက်တန်ပြီး၊ သကျဝင်မင်းများကား အတိုင်းမသိ အဘိုးထိုက်တန်ကြသည်။ တန်ဖိုးနည်းသည့် ရေအတွက်ဖြင့် တန်ဖိုးမဖြတ်နိုင်သည့် မင်းသားများ၏သွေး မြေသို့မကျသင့်၊ အသက်မသေသင့်" ဟု မိန့်တော်မူကာ စစ်ရပ်စဲရေး တရားတော်များကို ဟောကြားတော်မူသည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် စစ်ပြေငြိမ်းရေးအတွက် ဇာတ်တော်များကို ဆက်တိုက်ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ပထမဦးစွာ ဝက်ဝံနှင့် ကြို့ပင်စောင့်နတ်တို့ ရန်ငြိုးဖွဲ့မှားပြီး နှစ်ဦးစလုံး ပျက်စီးရသည့် '''ဖန္နဇာတ်'''၊ မစဉ်းစားဘဲ သူတစ်ပါးပြောစကားကို ယုံကြည်မိပြီး သတ္တဝါအပေါင်းး သမုဒ္ဒရာထဲ ခုန်ဆင်းသေဆုံးမည့်ဘေးမှ လွတ်ခဲ့ရသည့် '''ဒုဒ္ဒဘဇာတ်'''၊ အင်အားငယ်သည့် ဗီလုံးငှက်မလေးက အကွက်ဆင်ပြီး အင်အားကြီးသည့် ဆင်ရိုင်းကြီးကို အနိုင်ယူခဲ့သည့် '''လဋုကိကဇာတ်'''၊ စည်းလုံးညီညွတ်စွာနေထိုင်ခြင်း၏ အကျိုးကျေးဇူးကို ပြသသည့် '''ရုက္ခဓမ္မဇာတ်'''၊ ငုံးမင်းဇာတ်တော် (ဝဋ္ဋကဇာတ်) နှင့် ရန်ငြိုးဖွဲ့ခြင်း၏ ဆိုးကျိုးကို ပြသသည့် '''အတ္တဒဏ္ဍသုတ်''' တို့ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ဤတရားတော်များကို နာယူကြရာမှ နှစ်ဖက်မင်းများနှင့် လယ်သမားများသည် ဒေါသများကင်းစင်၍ အမြင်မှန်ရကာ ငြိမ်းချမ်းရေးယူလိုက်ကြသည်။ ငြိမ်းချမ်းရေးရပြီးနောက် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ကျေးဇူးတင်သည့်အနေဖြင့် သာကီဝင်မင်းသား ၂၅၀ နှင့် ကောလိယမင်းသား ၂၅၀၊ စုစုပေါင်း မင်းသား ၅၀၀ တို့သည် သာသနာ့ဘောင်ဝင်ရောက်ကာ ရဟန်းပြုကြသည်။ သို့သော် ထိုမင်းသားများသည် အိမ်ထောင်ရှိပြီးသားများ ဖြစ်ကြသဖြင့် သာသနာ့ဘောင်တွင် စိတ်မပျော်ကြပေ။ အိမ်မှာကျန်ရစ်ခဲ့သော ဇနီးသည်များက စာပေးပို့ကြသဖြင့် လူထွက်ချင်လာကြသည်။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ထိုရဟန်းတော်များကို ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် ဟိမဝန္တာတောင်ခြေရှိ ကုဏာလအိုင်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားပြီး ငှက်အုပ်များကို ပြသရင်း ကုဏာလဇာတ်တော်ကို ဟောကြားတော်မူသည်။ ထိုဇာတ်တော်ကို နာယူကြရာမှ သံယောဇဉ်များ ပြေလျော့သွားပြီး နောက်ဆုံးတွင် မဟာဝုန်တောသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိကြပြီး ဝိပဿနာတရား အားထုတ်ကြသဖြင့် အားလုံးပင် ရဟန္တာဖြစ်သွားကြသည်။ ရဟန္တာဖြစ်ပြီးနောက် နယုန်လပြည့်နေ့ ညနေချမ်းအခါတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံ လာရောက်လျှောက်ထားကြစဉ် စကြဝဠာတိုက်တစ်သောင်းမှ နတ်ဗြဟ္မာများ စုဝေးရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် သမာပတ်ဝင်စားနေကြသော သုဒ္ဓါဝါသဘုံမှ ရဟန္တာဗြဟ္မာကြီးများ သမာပတ်မှ ထလာကြသောအခါ မဟာဝုန်တောတွင် ဘုရားရှင်နှင့် ရဟန္တာ ၅၀၀ တို့ရှိနေသည်ကို သိရှိကြရသည်။ နေရာမရှိသဖြင့် နတ်ဗြဟ္မာကြီးလေးဦးက အရပ်လေးမျက်နှာမှ စကြဝဠာတံတိုင်းတွင် ရပ်ပြီး ဂါထာများဖြင့် လျှောက်ထားကြသည်။ ရောက်ရှိလာသော နတ်ဗြဟ္မာများသည် ယူဇနာချီသော ကိုယ်ကာယကြီးများ ဖြစ်သော်လည်း စကြဝဠာတစ်ခုထဲ ဆံ့အောင်နေရန် ကိုယ်ကာယကို ကြုံ့ပြီး သေးသေးမွှားမွှားလေး ဖန်ဆင်းပြီး လာရောက်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ရောက်ရှိလာကြသော သတ္တဝါများ တရားထူးရစေရန် အဓိက ရည်ရွယ်တော်မူသည်။ များပြားလှသော နတ်ဗြဟ္မာတို့ ကျွတ်တမ်းဝင်နိုင်ရန် ရှေးဦးစွာ နတ်ဗြဟ္မာများ၏ စိတ်ကို နူးညွတ်ပျော့ပျောင်းလာစေရန်နှင့် မည်သူတို့ ရောက်လာကြသည်ကို အသိအမှတ်ပြု မိတ်ဆက်သည့် အခြေခံနိဒါန်း "မဟာသမယသုတ်" ကို ဟောကြားသည်။ ထို့နောက် နတ်ဗြဟ္မာများ၏ စရိုက်အလိုက် သုတ်တော် (၆) သုတ်ကို ဆက်လက်ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ရာဂစရိုက် (အနုအလှအပနှင့် အပျော်အပါးကို နှစ်သက်သူ) ရှိသော နတ်များအတွက် လောကမှ မှန်ကန်စွာ ထွက်ခွာနည်းဖြစ်သည့် '''သမ္မာပရိဗ္ဗာဇနိယသုတ်''' ကို ဟောကြားတော်မူသည်။ ဒေါသစရိုက် (ခပ်ကြမ်းကြမ်းနှင့် စိတ်တိုလွယ်သူ) ရှိသော နတ်များအတွက် '''ကလဟဝိဝါဒသုတ်''' ကို ဟောကြားတော်မူသည်။ မောဟစရိုက် (သိပ်မစဉ်းစားဘဲ တွေဝေသူ) ရှိသော နတ်များအတွက် '''မဟာဗျူဟသုတ်''' ကို ဟောကြားတော်မူသည်။ ဝိတက်စရိုက် (အတွေးနယ်ချဲ့သူ) ရှိသော နတ်ဗြဟ္မာများအတွက် '''စူဠဗျူဟသုတ်''' ကို ဟောကြားတော်မူသည်။ သဒ္ဓါစရိုက် (ယုံကြည်လွယ်သူ) ရှိသော နတ်များအတွက် '''တုဝဋ္ဋကသုတ်''' ကို ဟောကြားတော်မူသည်။ ပညာစရိုက် (ဗုဒ္ဓိစရိုက် - အသိဉာဏ်ဖြင့် စဉ်းစားဆင်ခြင်သူ) ရှိသော နတ်များအတွက် '''ပုရာဘေဒသုတ်''' ကို ဟောကြားတော်မူသည်။ သမ္မာပရိဗ္ဗာဇနိယသုတ်ကို ဟောကြားရာတွင် ပိုမိုရှင်းလင်းလွယ်ကူစေရန်အတွက် အမေးအဖြေ (ပုစ္ဆာဝသိက) ပုံစံဖြင့် ဟောကြားရန် ဆုံးဖြတ်တော်မူသည်။ သို့သော် မြတ်စွာဘုရားရှင်အား မေးမြန်းနိုင်သည့် ပုဂ္ဂိုလ်မရှိသောကြောင့် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် နိမ္မိတရုပ်ပွားတော်တစ်ဆူကို ဖန်ဆင်းတော်မူပြီး ထိုနိမ္မိတရုပ်ပွားတော်က မေးမြန်းသည်ကို ဘုရားရှင်က ဖြေကြားတော်မူသည့် ပုံစံဖြင့် ဤသုတ်ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ရဟန္တာဖြစ်ပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်များသည် မိမိတို့ရရှိထားသော တရားထူးကို သူတစ်ပါး သိရှိစေရန် မကြွားဝါကြပေ။ ရွှေအိုးကို ပိုင်ဆိုင်ထားသူတစ်ဦးက မိမိ၏ရွှေအိုးကို လူသိမှာစိုးသကဲ့သို့ သောတာပန်စသည့် အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များသည် မိမိတို့၏ တရားထူးကို လျှို့ဝှက်ထားလေ့ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် "ငါသည် သောတာပန်ဖြစ်သည်" ဟု ကြွားဝါပြောဆိုနေပါက အစစ်အမှန်မဟုတ်ဘဲ အတုအယောင် ဖြစ်နိုင်သည်။ "သူခိုးရွှေရ တစ်ပြပြ" ဟူသော ဆိုစကားကဲ့သို့ပင် အတုအယောင်များသာ ကြွားဝါလေ့ရှိသည်ဟု ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Nandiyiya1998" /> <ref>{{cite web |title=မဟာသမယသုတ်တော် ဖြစ်ပေါ်လာပုံ သမိုင်းကြောင်း |url=https://my.wikisource.org/wiki/မဟာသမယသုတ်တော်_ဖြစ်ပေါ်လာပုံ_သမိုင်းကြောင်း |website=ဝီကီရင်းမြစ် |publisher=ဝီကီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးရှင်း |language=my |access-date=၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ }}</ref> == မဟာသမယသုတ်တော်၏ ဖွဲ့စည်းပုံ == မဟာသမယသုတ်သည် သုတ်တော် ၁ သုတ်တည်း ဖြစ်ပြီး၊ ဂါထာပေါင်း ၃၉ ဂါထာ ပါဝင်ကာ အောက်ပါကဏ္ဍ (၉) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည် – * ဥယျောဇဉ် * နိဒါန်း * ဒေဝတာသန္နိပါတ * ဘူမဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ * နာဂကဏ္ဍ * အသုရာဒေဝတာကဏ္ဍ * အာကာသဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ * ဗြဟ္မကဏ္ဍ * နိဂုံး == မဟာသမယသုတ်တော် ပါဠိတော်နှင့် မြန်မာအသံထွက် == မဟာသမယသုတ်တော်၏ ပါဠိတော်နှင့် ရွတ်ဆိုရလွယ်ကူစေရန် မြန်မာအသံထွက်များကို ဇယားဖြင့် ဖော်ပြထားပါသည်။<ref name="Nandiyiya1998">{{cite book |author=အရှင်နန္ဒိယ (တိုက်အုပ်ဆရာတော်၊ ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်) နှင့် ဓမ္မာစရိယ ဦးစံကြည် (မြန်မာပြန်) |title=ပညာအလင်းပြ (၇) သုတ် ပါဠိတော်အသံထွက် (မဟာသမယသုတ်တော်များ ပါဠိတော်၊ နိဿယ၊ မြန်မာပြန်၊ အဓိပ္ပာယ်နှင့် မိတ်လင်စုံကျမ်းကြီး) |url=https://drive.google.com/open?id=1She7LWvLfJRk6Qii7SOOsgO4i_UGXWdI |publisher=ပညာအလင်းပြစာပေ၊ ရန်ကုန်မြို့ |year=၁၉၉၈ |edition=ဒုတိယ |pages=၁-၇၉}}</ref> === ၁။ ဥယျောဇဉ် === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | သတေဟိ ပဉ္စမတ္တေဟိ၊ ခီဏာသဝေဟိ ကေဝလံ။ || သတေဟိ ပဉ္စမတ္တေဟိ၊ ခီဏာသဝေဟိ ကေဝလံ။ |- | ဘိက္ခူဟိ ဘူပဝံသေဟိ၊ သတ္ထာ ဇိနော ပရိဝုတော။ || ဘိတ်ခူဟိ ဘူပဝံသေဟိ၊ သတ်ထာ ဇိနော ပရိဝုတော။ |- | သက္ကေ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ၊ ဆာယာရမ္မေ မဟာဝနေ။ || သက်ကေ ကပိလဝတ်ထုတ်သမိံ၊ ဆာယာရမ်မေ မဟာဝနေ။ |- | သမန္တတော သဟဿေဟိ၊ စက္ကဝါဠေဟိ ဒသဟိ။ || သမန်တတော သဟတ်သေဟိ၊ စက်ကဝါလေဟိ ဒသဟိ။ |- | အာဂမ္မ သန္နိသိန္နာနံ၊ ဒေဝါနံ ယမဒေသယိ။ || အာဂမ်မ သန်နိသိန်နာနံ၊ ဒေဝါနံ ယမေဒသယိ။ |- | အာယုဒီဃကရံ သဗ္ဗ-သမ္ပတ္တိသာဓကံ ဝရံ။ || အာယုဒီဃကရံ သပ်ဗ-သမ်ပတ်တိသာဓကံ ဝရံ။ |- | သုဒ္ဓါဝါသပ္ပဘူတီဟိ၊ ဒေဝေဟိ ပဋိနန္ဒိတံ။ || သုတ်ဓါဝါသပ်ပဘူတီဟိ၊ ဒေဝေဟိ ပတိနန်ဒိတံ။ |- | သဗ္ဗရောဂဘယုဂ္ဃာတံ၊ သမယံ တံ ဘဏာမ ဟေ။ || သပ်ဗရောဂဘယုတ်ဃာတံ၊ သမယံ တံ ဘဏာမ ဟေ။ |} === ၂။ နိဒါန်း === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | ဧဝံ မေ သုတံ။ ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ။ || ဧဝံ မေ သုတံ။ ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သက်ကေသု ဝိဟရတိ။ |- | ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ မဟာဝနေ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ။ || ကပိလဝတ်ထုတ်သမိံ မဟာဝနေ မဟတာ ဘိတ်ခုသံဃေန သတ်ဒိံ။ |- | ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟိ။ || ပဉ်စမတ်တေဟိ ဘိတ်ခုသတေဟိ သပ်ဗေဟေဝ အရဟန်တေဟိ။ |- | ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ ယေဘုယျေန သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ။ || ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ ယေဘုယျေန သန်နိပတိတာ ဟောန္တိ။ |- | ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ။ || ဘဂဝန်တံ ဒတ်သနာယ ဘိတ်ခုသံဃဉ်စ။ |- | အထ ခေါ စတုန္နံ သုဒ္ဓါဝါသကာယိကာနံ ဒေဝတာနံ ဧတဒဟောသိ။ || အထ ခေါ စတုန်နံ သုတ်ဓါဝါသ ကာယိကာနံ ဒေဝတာနံ အေတဒဟောသိ။ |- | အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ မဟာဝနေ။ || အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက်ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ်ထုတ်သမိံ မဟာဝနေ။ |- | မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟိ။ || မဟတာ ဘိတ်ခုသံဃေန သတ်ဒိံ ပဉ်စမတ်တေဟိ ဘိတ်ခုသတေဟိ သပ်ဗေဟေဝ အရဟန်တေဟိ။ |- | ယံနူန မယမ္ပိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမေယျာမ။ || ယံနူန မယမ်ပိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်ကမေယာမ။ |- | ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပစ္စေကံ ဂါထံ ဘာသေယျာမာတိ။ || အုပသင်ကမိတ်ဝါ ဘဂဝတော သန်တိကေ ပစ်စေကံ ဂါထံ ဘာသေယာမာတိ။ |- | အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ။ || အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိန်ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယ။ |- | ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ။ || ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိန်ဇေယ။ |- | ဧဝမေဝ သုဒ္ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု အန္တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ || အေဝမေဝ သုတ်ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု အန်တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ |- | အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု။ || အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန်တံ အဘိဝါဒိတ်ဝါ အေကမန်တံ အတ်ထံသု။ |- | ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ ဧကာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ။ || အေကမန်တံ ဌိတာ ခေါ အေကာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန်တိကေ အိမံ ဂါထံ အဘာသိ။ |- | တတြ ဘိက္ခဝေါ သမာဒဟံသု စိတ္တမတ္တနော ဥဇုကမကံသု။ || တတ်တရ ဘိတ်ခဝေါ သမာဒဟံသု စိတ်တမတ်တနော အုဇုကမကံသု။ |- | သာရထီဝ နေတ္တာနိ ဂဟေတွာ ဣန္ဒြိယာနိ ရက္ခန္တိ ပဏ္ဍိတာ။ || သာရထီဝ နေတ်တာနိ ဂဟိတ်ဝါ အိန်ဒရိယာနိ ရက်ခန်တိ ပန်ဍိတာ။ |} === ၃။ ဒေဝတာသန္နိပါတ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ ယေဘုယျေန သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ။ || ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ ယေဘုယျေန သန်နိပတိတာ ဟောန္တိ။ |- | ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ။ || ဘဂဝန်တံ ဒတ်သနာယ ဘိတ်ခုသံဃဉ်စ။ |- | အထ ခေါ စတုန္နံ သုဒ္ဓါဝါသကာယိကာနံ ဒေဝတာနံ ဧတဒဟောသိ။ || အထ ခေါ စတုန်နံ သုတ်ဓါဝါသ ကာယိကာနံ ဒေဝတာနံ အေတဒဟောသိ။ |- | အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ မဟာဝနေ။ || အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက်ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ်ထုတ်သမိံ မဟာဝနေ။ |- | မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟိ။ || မဟတာ ဘိတ်ခုသံဃေန သတ်ဒိံ ပဉ်စမတ်တေဟိ ဘိတ်ခုသတေဟိ သပ်ဗေဟေဝ အရဟန်တေဟိ။ |- | ယံနူန မယမ္ပိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမေယျာမ။ || ယံနူန မယမ်ပိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်ကမေယာမ။ |- | ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပစ္စေကံ ဂါထံ ဘာသေယျာမာတိ။ || အုပသင်ကမိတ်ဝါ ဘဂဝတော သန်တိကေ ပစ်စေကံ ဂါထံ ဘာသေယာမာတိ။ |- | အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ။ || အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိန်ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယ။ |- | ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ။ || ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိန်ဇေယ။ |- | ဧဝမေဝ သုဒ္ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု အန္တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ || အေဝမေဝ သုတ်ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု အန်တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ |- | အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု။ || အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန်တံ အဘိဝါဒိတ်ဝါ အေကမန်တံ အတ်ထံသု။ |- | ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ ဧကာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ။ || အေကမန်တံ ဌိတာ ခေါ အေကာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန်တိကေ အိမံ ဂါထံ အဘာသိ။ |- | တတြ ဘိက္ခဝေါ သမာဒဟံသု စိတ္တမတ္တနော ဥဇုကမကံသု။ || တတ်တရ ဘိတ်ခဝေါ သမာဒဟံသု စိတ်တမတ်တနော အုဇုကမကံသု။ |- | သာရထီဝ နေတ္တာနိ ဂဟေတွာ ဣန္ဒြိယာနိ ရက္ခန္တိ ပဏ္ဍိတာ။ || သာရထီဝ နေတ်တာနိ ဂဟိတ်ဝါ အိန်ဒရိယာနိ ရက်ခန်တိ ပန်ဍိတာ။ |} === ၄။ ဘူမဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | သတ္တသဟဿာ နေတ ယက္ခာ ဘုမ္မာ ကပိလဝတ္တဝါ။ || သတ်တသဟတ်သာ နေတ ယက်ခါ ဘုမ်မာ ကပိလဝတ်တဝါ။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဆ သဟဿာ ဟေမဝတာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဆ သဟတ်သာ ဟေမဝတာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သာတာဂိရာ တိသဟဿာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || သာတာဂိရာ တိသဟတ်သာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဣစ္စေတေ သောဠသ သဟဿာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဣစ်စေတေ သောဠသ သဟတ်သာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဝေဿာမိတ္တာ ပဉ္စသတာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဝေဿာမိတ်တာ ပဉ်စသတာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ကုမ္ဘီရော ရာဇဂဟိကော ဝေပုလ္လဿ နိဝေသနံ။ || ကုမ်ဘီရော ရာဇဂဟိကော ဝေပုလ်လတ်သ နိဝေသနံ။ |- | ဘိယျော နံ သတသဟဿံ ယက္ခာနံ ပယိရုပါသတိ။ || ဘိန်ယော နံ သတသဟတ်သံ ယက်ခါနံ ပယိရုပါသတိ။ |- | ကုမ္ဘီရော ရာဇဂဟိကော သောပါဂါ သမိတိံ ဝနံ။ || ကုမ်ဘီရော ရာဇဂဟိကော သောပါဂါ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ပုရိမဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ ဓတရဋ္ဌော ပသာသတိ။ || ပုရိမဉ်စ ဒိသံ ရာဇာ ဓတရတ်ထော ပသာသတိ။ |- | ဂန္ဓဗ္ဗာနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || ဂန်ဓဗ်ဗာနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ပုတ်တာပိ တတ်သ ဗဟဝေါ အိန်ဒနာမာ မဟာဗလာ။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဒက္ခိဏဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ ဝိရူဠကော ပသာသတိ။ || ဒက်ခိဏဉ်စ ဒိသံ ရာဇာ ဝိရူဠကော ပသာသတိ။ |- | ကုမ္ဘဏ္ဍာနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || ကုမ်ဘဏ်ဍာနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ပုတ်တာပိ တတ်သ ဗဟဝေါ အိန်ဒနာမာ မဟာဗလာ။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ပစ္ဆိမဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ ဝိရူပက္ခော ပသာသတိ။ || ပစ်ဆိမဉ်စ ဒိသံ ရာဇာ ဝိရူပက်ခော ပသာသတိ။ |- | နာဂါနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || နာဂါနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ပုတ်တာပိ တတ်သ ဗဟဝေါ အိန်ဒနာမာ မဟာဗလာ။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဥတ္တရဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ ကုဝေရော တံ ပသာသတိ။ || အုတ်တရဉ်စ ဒိသံ ရာဇာ ကုဝေရော တံ ပသာသတိ။ |- | ယက္ခာနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || ယက်ခါနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ပုတ်တာပိ တတ်သ ဗဟဝေါ အိန်ဒနာမာ မဟာဗလာ။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | စတ္တာရော တေ မဟာရာဇာ သမန္တာ စတုရော ဒိသာ။ || စတ်တာရော တေ မဟာရာဇာ သမန်တာ စတုရော ဒိသာ။ |- | ဒဠှုဋ္ဌာနာ ဌိတာ နိစ္စံ ဂါမဏိယော ယသဿိနော။ || ဒဠှုတ်ဌာနာ ဌိတာ နိတ်စံ ဂါမဏိယော ယသတ်သိနော။ |- | မာယာဝိနော ဒါသသာ စ အာဂုံ ဝဋ္ဋိကာ သဒါ။ || မာယာဝိနော ဒါသသာ စ အာဂုံ ဝတ်တိကာ သဒါ။ |- | မာယာ ကုဋေဏ္ဍု ဝိဋေဏ္ဍု ဝိဋုစ္စ ဝိဋူတ သဟ။ || မာယာ ကုဋေဏ္ဍု ဝိဋေဏ္ဍု ဝိဋုစ်စ ဝိဋူတ သဟ။ |- | စန္ဒနော ကာမသေဋ္ဌော စ ကိန္နိဃဏ္ဍု နိဃဏ္ဍု စ။ || စန္ဒနော ကာမသေဋ္ဌော စ ကိန္နိဃဏ္ဍု နိဃဏ္ဍု စ။ |- | ပနာဒော ဩပမညော စ ဒေဝသူတော စ မာတလိ။ || ပနာဒော ဩပမညော စ ဒေဝသူတော စ မာတလိ။ |- | စိတ္တသေနော စ ဂန္ဓဗ္ဗော နဠရာဇာ ဇနေသဘော။ || စိတ်တသေနော စ ဂန်ဓဗ်ဗော နဠရာဇာ ဇနေသဘော။ |- | အာဂုံ ပဉ္စသိခေါ စေဝ တိမ္ဗရု သူရိယဝစ္ဆသာ။ || အာဂုံ ပဉ်စသိခေါ စေဝ တိမ်ဗရု သူရိယဝစ်ဆသာ။ |- | ဧတေ စညေ စ ရာဇာနော ဂန္ဓဗ္ဗာ သဟ ရာဇုဘိ။ || ဧတေ စညေ စ ရာဇာနော ဂန်ဓဗ်ဗာ သဟ ရာဇုဘိ။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |} === ၅။ နာဂကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | အထာဂုံ နာဂသာ နာဂါ ဝေသာလာ သဟတ္တကာ။ || အထာဂုံ နာဂသာ နာဂါ ဝေသာလာ သဟတ်တကာ။ |- | ကမ္ဗလဿတရာ အာဂုံ ပယာဂါ သဟ ဉာတိဘိ။ || ကမ်ဗလတ်သတရာ အာဂုံ ပယာဂါ သဟ ညာတိဘိ။ |- | ယာမုနာ ဓတရဋ္ဌာ စ အာဂုံ နာဂါ ယသဿိနော။ || ယာမုနာ ဓတရတ်ဌာ စ အာဂုံ နာဂါ ယသတ်သိနော။ |- | ဧရာဝဏော မဟာနာဂေါ သောပါဂါ သမိတိံ ဝနံ။ || ဧရာဝဏော မဟာနာဂေါ သောပါဂါ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ယေ နာဂရာဇေ သဟဿာ ဟရန္တိ ဒိဗ္ဗာ ဒိသာ ပကိဏ္ဏကာ။ || ယေ နာဂရာဇေ သဟတ်သာ ဟရန်တိ ဒိဗ်ဗာ ဒိသာ ပကိန်ဏကာ။ |- | ဝေဟာယသာ တေ ဝနမုတ္တမာ စိတ္တာ သုပဏ္ဏာ ဣတိ တေသ နာမ။ || ဝေဟာယသာ တေ ဝနမုတ်တမာ စိတ်တာ သုပန်ဏာ ဣတိ တေသ နာမ။ |- | အဘယံ တဒါ နာဂရာဇာနံ သုပဏ္ဏေတာ ခေမံ ကရောသိ ဗုဒ္ဓေါ။ || အဘယံ တဒါ နာဂရာဇာနံ သုပန်ဏေတာ ခေမ်ံ ကရောသိ ဗုတ်ဓော။ |- | သဏှာဟိ ဝါစာဟိ ဥပဂုယှန္တာ နာဂါ သုပဏ္ဏာ သရဏံ ဂတာ ဗုဒ္ဓံ။ || သန်နာဟိ ဝါစာဟိ ဥပဂုယဟန်တာ နာဂါ သုပန်ဏာ သရဏံ ဂတာ ဗုတ်ဓံ။ |} === ၆။ အသုရာဒေဝတာကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | ဇိတာ ဝဇိရဟတ္ထေန သမုဒ္ဒံ အသုရာ သိတာ။ || ဇိတာ ဝဇိရဟတ်ထေန သမုဒ်ဒံ အသုရာ သိတာ။ |- | ဘာတရော ဝါသဝဿေတေ ဣဒ္ဓိမန္တာ ယသဿိနော။ || ဘာတရော ဝါသဝတ်သေတေ အိတ်ဓိမန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | ကာလကဉ္စာ မဟာဘိသ္မာ အသုရာ ဒါနဝေယျကာ။ || ကာလကဉ်စာ မဟာဘိတ်သမာ အသုရာ ဒါနဝေယျကာ။ |- | ဝေပစိတ္တိ သုစိတ္တိ စ ပဟာရာဒေါ နမုစိ သဟ။ || ဝေပစိတ်တိ သုစိတ်တိ စ ပဟာရာဒေါ နမုစိ သဟ။ |- | သတဉ္စ ဗလိပုတ္တာနံ သဗ္ဗေ ဝေရောစနာမကာ။ || သတဉ်စ ဗလိပုတ်တာနံ သပ်ဗေ ဝေရောစနာမကာ။ |- | သန္နယှိတွာ ဗလိံ သေနံ ရာဟုဗဒ္ဓေါ မုပေဂမုံ။ || သန်နယှိတ်ဝါ ဗလိံ သေနံ ရာဟုဗတ်ဓော မုပေဂမုံ။ |- | သမယော ဒါနိ ဘဒ္ဒန္တေ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || သမယော ဒါနိ ဘတ်ဒန်တေ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |} === ၇။ အာကာသဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | အာပေါ စ ဒေဝါ ပထဝီ တေဇော ဝါယော တဒါဂုနော။ || အာပေါ စ ဒေဝါ ပထဝီ တေဇော ဝါယော တဒါဂုနော။ |- | ဝရုဏာ ဝါရုဏာ ဒေဝါ သောမော စ ယသသာ သဟ။ || ဝရုဏာ ဝါရုဏာ ဒေဝါ သောမော စ ယသသာ သဟ။ |- | မေတ္တာ ကရုဏာ ကာယိကာ အာဂုံ ဒေဝါ ယသဿိနော။ || မေတ္တာ ကရုဏာ ကာယိကာ အာဂုံ ဒေဝါ ယသတ်သိနော။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဝေဏ္ဍုဒေဝါ သဟလီ စ အသမာ စ ဒုဝေ ယမာ။ || ဝေဏ္ဍုဒေဝါ သဟလီ စ အသမာ စ ဒုဝေ ယမာ။ |- | စန္ဒဿူပနိသာ ဒေဝါ စန္ဒမာဂုံ ပုရက္ခတွာ။ || စန္ဒတ်သုပနိသာ ဒေဝါ စန္ဒမာဂုံ ပုရက်ခတ်တွာ။ |- | သုရိယဿူပနိသာ ဒေဝါ သုရိယမာဂုံ ပုရက္ခတွာ။ || သုရိယတ်သုပနိသာ ဒေဝါ သုရိယမာဂုံ ပုရက်ခတ်တွာ။ |- | နက္ခတ္တာနိ ပုရက္ခတွာ အာဂုံ မန္ဒဝလာဟကာ။ || နက်ခတ်တာနိ ပုရက်ခတ်တွာ အာဂုံ မန်ဒဝလာဟကာ။ |- | ဝသုနံ ဝါသဝဿေတာ သက္ကောပါဝါ ပုရိန္ဒဒေါ။ || ဝသုနံ ဝါသဝတ်သေတာ သက်ကောပါဝါ ပုရိန်ဒဒေါ။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | အထာဂုံ သဟဘူ ဒေဝါ ဇလမ​ဂ္ဂိသိခါရိဝ။ || အထာဂုံ သဟဘူ ဒေဝါ ဇလမက်ဂိသိခါရိဝ။ |- | အရိဋ္ဌကာ စ ရောဇာ စ ဥမာပုပ္ဖနိဘာသိနော။ || အရိတ်ဌကာ စ ရောဇာ စ ဥမာပုပ်ဖနိဘာသိနော။ |- | ဝရုဏာ သဟဓမ္မာ စ အစ္စုတာ စ အနေဇကာ။ || ဝရုဏာ သဟဓမ်မာ စ အစ်စုတာ စ အနေဇကာ။ |- | သုလေယျ ရုစိရာ အာဂုံ အာဂုံ ဝါသဝနေသိနော။ || သုလေယျ ရုစိရာ အာဂုံ အာဂုံ ဝါသဝနေသိနော။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သမာနာ မဟာသမာနာ မာနုသာ မာနုသုတ္တမာ။ || သမာနာ မဟာသမာနာ မာနုသာ မာနုသုတ်တမာ။ |- | ခိဍာပဒေါသိကာ အာဂုံ အာဂုံ မောနောပဒေါသိကာ။ || ခိဍာပဒေါသိကာ အာဂုံ အာဂုံ မောနောပဒေါသိကာ။ |- | အထာဂုံ ဟရယော ဒေဝါ ယေ စ လောဟိတဝါသိနော။ || အထာဂုံ ဟရယော ဒေဝါ ယေ စ လောဟိတဝါသိနော။ |- | ပါရဂါ မဟာပါရဂါ အာဂုံ ဒေဝါ ယသဿိနော။ || ပါရဂါ မဟာပါရဂါ အာဂုံ ဒေဝါ ယသတ်သိနော။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သုက္ကာ ကရမ္ဘာ အရုဏာ အာဂုံ ဝေဃနသာ သဟ။ || သုတ်ကာ ကရမ်ဘာ အရုဏာ အာဂုံ ဝေဃနသာ သဟ။ |- | ဩဒါတဂယှာ ပါမောက္ခာ အာဂုံ ဒေဝါ ဝိစက္ခဏာ။ || ဩဒါတဂယှာ ပါမောက္ခာ အာဂုံ ဒေဝါ ဝိစက်ခဏာ။ |- | သဒါမတ္တာ ဟာရဂဇာ မိဿကာ စ ယသဿိနော။ || သဒါမတ်တာ ဟာရဂဇာ မိတ်သကာ စ ယသတ်သိနော။ |- | ဒနယံ အာဂ ပဇ္ဇုန္နော ယော ဒိသာ အဘိဝဿတိ။ || ဒနယံ အာဂ ပဇ်ဇုန်နော ယော ဒိသာ အဘိဝတ်သတိ။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ခေမိယာ တုသိတာ ယာမာ ကဋ္ဌကာ စ ယသဿိနော။ || ခေမိယာ တုသိတာ ယာမာ ကတ်ဌကာ စ ယသတ်သိနော။ |- | လမ္ဗီတကာ လာမသေဋ္ဌာ ဇောတိနာမာ စ အာသဝါ။ || လမ်ဗီတကာ လာမသေဋ်ဌာ ဇောတိနာမာ စ အာသဝါ။ |- | နိမ္မာနရတိနော အာဂုံ အာဂုံ ပရနိမ္မိတာ။ || နိမ်မာနရတိနော အာဂုံ အာဂုံ ပရနိမ်မိတာ။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သဗ္ဗေတေ ဒေဝနိကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || သပ်ဗေတေ ဒေဝနိကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | နာမနွေယန အာဂစ္ဆုံ ယေ စညေ သဒိသာ သဟ။ || နာမနွေယန အာဂစ်ဆုံ ယေ စညေ သဒိသာ သဟ။ |- | ပုဗ္ဗေ စ သဒိသာ သတ္တာ ယေ စ ဒိသာ အဘိဝဿိတာ။ || ပုဗ်ဗေ စ သဒိသာ သတ်တာ ယေ စ ဒိသာ အဘိဝတ်သိတာ။ |- | ဩဃတိဏ္ဏာ အနာသဝါ ဒက္ခိဏော ယာယိနော နာဂါ။ || ဩဃတိန်ဏာ အနာသဝါ ဒက်ခိဏော ယာယိနော နာဂါ။ |- | စန္ဒာ ဝ အတိတာ တိဂံ သပ္ပဟာ ပရမေတ္တတော စ။ || စန္ဒာ ဝ အတိတာ တိဂံ သပ်ပဟာ ပရမေတ်တတော စ။ |- | ပုတ္တာ ဣဒ္ဓိမေတာ သဟ သနင်္ကုမာရော တိဿော စ။ || ပုတ်တာ အိတ်ဓိမေတာ သဟ သနင်ကုမာရော တိတ်သော စ။ |- | သောပါဂ သမိတိံ ဝနံ။ || သောပါဂ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သဟဿံ ဗြဟ္မလောကာနံ မဟာဗြဟ္မာဘိတိဋ္ဌတိ။ || သဟတ်သံ ဗြဟ်မလောကာနံ မဟာဗြဟ်မာဘိတိတ်ဌတိ။ |- | ဥပပန္နော ဇုတိမန္တော ဘိသ္မာ ကာယော ယသဿိ သော။ || ဥပပန်နော ဇုတိမန်တော ဘိတ်သမာ ကာယော ယသတ်သိ သော။ |- | ဒသေတ္ထ ကုသလာ အာဂုံ ပစ္စေကဂါမနုဿာ။ || ဒသေတ်ထ ကုသလာ အာဂုံ ပစ်စေကဂါမနုတ်သာ။ |- | ဗြဟ္မကာယိကာ အာဂုံ ဟာရိတော ပရိဝါရိတော။ || ဗြဟ်မကာယိကာ အာဂုံ ဟာရိတော ပရိဝါရိတော။ |- | တေ စ သဗ္ဗေ အဘိက္ကာမုံ သက္ကေ ဒေဝေ သဗြဟ္မကေ။ || တေ စ သပ်ဗေ အဘိတ်ကာမုံ သက်ကေ ဒေဝေ သဗြဟ်မကေ။ |- | မာရသေနာ အဘိက္ကာမိ ပဇ္ဇုန္နသာ မန္တနီယတော။ || မာရသေနာ အဘိတ်ကာမိ ပဇ်ဇုန်နသာ မန်တနီယတော။ |- | ဧတံ ဂါထာဘိ ဗန္ဓန္တိ ရာဂေန ဗဒ္ဓာ မုတ္တကာ။ || ဧတံ ဂါထာဘိ ဗန်ဓန္တိ ရာဂေန ဗတ်ဓာ မုတ်တကာ။ |- | သမန္တာ ပရိဝါရေသုံ မာ ဝေ မုဉ္စိတ ကောစိနံ။ || သမန်တာ ပရိဝါရေသုံ မာ ဝေ မုဉ်စိတ ကောစိနံ။ |- | ဣတိ ဟ တေ မဟာသေနာ ကနှာ သေနာ အရောဒယုံ။ || ဣတိ ဟ တေ မဟာသေနာ ကနှာ သေနာ အရောဒယုံ။ |- | ပိင်္ဂိနာ တလမာဟစ္စ သရေ ကတွာန မောရံ။ || ပိင်္ဂိနာ တလမာဟစ်စ သရေ ကတ်တွာန မောရံ။ |- | ယဒါ ပဋိသရာ မေဃော ဓနယန္တော သဝိဇ္ဇုကော။ || ယဒါ ပဋိသရာ မေဃော ဓနယန်တော သဝိတ်ဇုကော။ |- | တဒါ သော ပစ္စုဒေဝေါ အသင်္ကုဒ္ဓေါ အသယှော သဟ။ || တဒါ သော ပစ်စုဒေဝေါ အသင်ကုဒ်ဓော အသယှော သဟ။ |- | တဉ္စ သဗ္ဗံ အဘိညာယ ဝဝတ္တိတွာန စက္ခုမာ။ || တဉ်စ သပ်ဗံ အဘိညာယ ဝဝတ်တိတွာန စက်ခုမာ။ |- | တတော အာမန္တယီ သတ္တာ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။ || တတော အာမန်တယီ သတ်တာ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။ |- | ဒေဝကာယာ အဘိက္ကာမုံ တေ ဝိဇာနာထ ဘိက္ခဝေါ။ || ဒေဝကာယာ အဘိတ်ကာမုံ တေ ဝိဇာနာထ ဘိတ်ခဝေါ။ |- | ယေ ဝေါဟံ ကိတ္တယိဿာမိ ဂိရာဟိ အနုပုဗ္ဗသော။ || ယေ ဝေါဟံ ကိတ်တယိတ်သာမိ ဂိရာဟိ အနုပုပ်ဗသော။ |} === ၈။ ဗြဟ္မကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | သုဗြဟ္မာ ပရမတ္တာ စ ပုတ္တာ ဣဒ္ဓိမေတာ သဟ။ || သုဗြဟ်မာ ပရမတ်တာ စ ပုတ်တာ အိတ်ဓိမေတာ သဟ။ |- | သနင်္ကုမာရော တိဿော စ သောပါဂ သမိတိံ ဝနံ။ || သနင်ကုမာရော တိတ်သော စ သောပါဂ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သဟဿံ ဗြဟ္မလောကာနံ မဟာဗြဟ္မာဘိတိဋ္ဌတိ။ || သဟတ်သံ ဗြဟ်မလောကာနံ မဟာဗြဟ်မာဘိတိတ်ဌတိ။ |- | ဥပပန္နော ဇုတိမန္တော ဘိသ္မာ ကာယော ယသဿိ သော။ || ဥပပန်နော ဇုတိမန်တော ဘိတ်သမာ ကာယော ယသတ်သိ သော။ |- | ဒသေတ္ထ ကုသလာ အာဂုံ ပစ္စေကဂါမနုဿာ။ || ဒသေတ်ထ ကုသလာ အာဂုံ ပစ်စေကဂါမနုတ်သာ။ |- | ဗြဟ္မကာယိကာ အာဂုံ ဟာရိတော ပရိဝါရိတော။ || ဗြဟ်မကာယိကာ အာဂုံ ဟာရိတော ပရိဝါရိတော။ |- | တေ စ သဗ္ဗေ အဘိက္ကာမုံ သက္ကေ ဒေဝေ သဗြဟ္မကေ။ || တေ စ သပ်ဗေ အဘိတ်ကာမုံ သက်ကေ ဒေဝေ သဗြဟ်မကေ။ |} === ၉။ နိဂုံး === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | သုတ္တာ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ။ || သုတ်တာ ဗုတ်ဓတ်သ သာသနံ။ |- | တဉ္စ သဗ္ဗံ အဘိညာယ ဝဝတ္တိတွာန စက္ခုမာ။ || တဉ်စ သပ်ဗံ အဘိညာယ ဝဝတ်တိတွာန စက်ခုမာ။ |- | တတော အာမန္တယီ သတ္တာ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။ || တတော အာမန်တယီ သတ်တာ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။ |- | ဒေဝကာယာ အဘိက္ကာမုံ တေ ဝိဇာနာထ ဘိက္ခဝေါ။ || ဒေဝကာယာ အဘိတ်ကာမုံ တေ ဝိဇာနာထ ဘိတ်ခဝေါ။ |- | ယေ ဝေါဟံ ကိတ္တယိဿာမိ ဂိရာဟိ အနုပုဗ္ဗသော။ || ယေ ဝေါဟံ ကိတ်တယိတ်သာမိ ဂိရာဟိ အနုပုပ်ဗသော။ |- | သတ္တသဟဿာ နေတ ယက္ခာ ဘုမ္မာ ကပိလဝတ္တဝါ။ || သတ်တသဟတ်သာ နေတ ယက်ခါ ဘုမ်မာ ကပိလဝတ်တဝါ။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဆ သဟဿာ ဟေမဝတာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဆ သဟတ်သာ ဟေမဝတာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သာတာဂိရာ တိသဟဿာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || သာတာဂိရာ တိသဟတ်သာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဣစ္စေတေ သောဠသ သဟဿာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဣစ်စေတေ သောဠသ သဟတ်သာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဝေဿာမိတ္တာ ပဉ္စသတာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဝေဿာမိတ်တာ ပဉ်စသတာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ကုမ္ဘီရော ရာဇဂဟိကော ဝေပုလ္လဿ နိဝေသနံ။ || ကုမ်ဘီရော ရာဇဂဟိကော ဝေပုလ်လတ်သ နိဝေသနံ။ |- | ဘိယျော နံ သတသဟဿံ ယက္ခာနံ ပယိရုပါသတိ။ || ဘိန်ယော နံ သတသဟတ်သံ ယက်ခါနံ ပယိရုပါသတိ။ |- | ကုမ္ဘီရော ရာဇဂဟိကော သောပါဂါ သမိတိံ ဝနံ။ || ကုမ်ဘီရော ရာဇဂဟိကော သောပါဂါ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သဗ္ဗေ ဝိဇိတသဂါမာ ဘယာတီတာ ယသဿိနော။ || သပ်ဗေ ဝိဇိတသဂါမာ ဘယာတီတာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒန္တိ သဟ ဘူတေဟိ သာဝကာ တေ ဇနေသုတာတိ။ || မောဒန်တိ သဟ ဘူတေဟိ သာဝကာ တေ ဇနေသုတာတိ။ |} == မဟာသမယသုတ်တော် (ပါဠိ + မြန်မာပြန်) == အောက်ပါဇယားတွင် မဟာသမယသုတ်တော်၏ မူရင်းပါဠိတော်နှင့် မြန်မာပြန်ကို စာကြောင်းတစ်ကြောင်းချင်း တိုက်ရိုက် ဘာသာပြန်ဆိုထားပါသည်။<ref>{{cite book |author=သာသနာရေးဦးစီးဌာန |title=မဟာသမယသုတ်ဝတ်ရွတ်စဉ် (ပါဠိ-မြန်မာပြန်) |url=https://kbrl.gov.mm/book/004317}}</ref> {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာပြန် |- | (က) သတေဟိ ပဉ္စမတ္တေဟိ၊ ခီဏာသဝေဟိ ကေဝလံ။ ဘိက္ခူဟိ ဘူပဝံသေဟိ၊ သတ္ထာ ဇိနော ပရိဝုတော။ || (က) လူနတ်တို့၏ ဆရာဖြစ်သော မြတ်စွာဘုရားသည် မင်းမျိုးမင်းနွယ်မှ ရဟန်းပြုလာကြလျက် အားလုံး ရဟန္တာဖြစ်ကုန်သော ရဟန်းငါးရာတို့ ခြံရံလျက်၊ |- | (ခ) သက္ကေ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ၊ ဆာယာရမ္မေ မဟာဝနေ။ သမန္တတော သဟဿေဟိ၊ စက္ကဝါဠေဟိ ဒသဟိ။ || (ခ) သက္က တိုင်း ကပိလဝတ်ပြည်၏ အနီးအပါး မဟာဝုန်တော၌ ထက်ဝန်းကျင် စကြဝဠာတိုက် တစ်ထောင်တို့မှ၊ |- | (ဂ) အာဂမ္မ သန္နိသိန္နာနံ၊ ဒေဝါနံ ယမဒေသယိ။ အာယုဒီဃကရံ သဗ္ဗ-သမ္ပတ္တိသာဓကံ ဝရံ။ || (ဂ) အတူတကွ စုဝေးရောက်လာကြကုန်သော နတ်ဗြဟ္မာတို့အား အကြင်မဟာသမယသုတ်တော်ကို ဟောကြားတော်မူပြီ၊ အသက်ရှည်ခြင်းကို ပြုတတ်သော အလုံးစုံသော မြတ်သောဆု၊ စည်းစိမ်ချမ်းသာကို ပြီးစီးစေသော၊ |- | (ဃ) သုဒ္ဓါဝါသပ္ပဘူတီဟိ၊ ဒေဝေဟိ ပဋိနန္ဒိတံ။ သဗ္ဗရောဂဘယုဂ္ဃာတံ၊ သမယံ တံ ဘဏာမ ဟေ။ || (ဃ) သုဒ္ဓါဝါသ ဗြဟ္မာတို့သည် နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်ကြကုန်သော ရောဂါဘေး အလုံးစုံကို ပယ်ဖျောက်တတ်သော ထို မဟာသမယသုတ်တော်ကို ငါတို့ ယခုအခါ ရွတ်ဖတ် ပူဇော်ကြပါကုန်စို့။ |- | ၁။ ဧဝံ မေ သုတံ။ ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ။ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ မဟာဝနေ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ။ || ၁။ အကျွန်ုပ်သည် ဤသို့ ကြားနာခဲ့ရပါသည်။ အခါတစ်ပါး၌ မြတ်စွာဘုရားသည် သက္က တိုင်း ကပိလဝတ်ပြည် မဟာဝုန်တော၌ ငါးရာမျှသော အလုံးစုံသော ရဟန္တာချည်းဖြစ်သော ရဟန်းသံဃာများစွာနှင့်အတူ သီတင်းသုံးနေတော်မူ၏။ |- | ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟိ။ ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ ယေဘုယျေန သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ။ ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ။ || ငါးရာမျှသော အလုံးစုံသော ရဟန္တာချည်းဖြစ်သော ရဟန်းသံဃာများစွာနှင့်အတူ သီတင်းသုံးနေတော်မူ၏။ စကြဝဠာတစ်ထောင်စီရှိသော လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်ခုတို့မှ နတ်ဗြဟ္မာတို့သည်လည်း မြတ်စွာဘုရားကိုလည်းကောင်း၊ ရဟန်းသံဃာကိုလည်းကောင်း ဖူးမြော်ခြင်းငှာ အများအားဖြင့် စည်းဝေးလာရောက်ကုန်၏။ |- | အထ ခေါ စတုန္နံ သုဒ္ဓါဝါသကာယိကာနံ ဒေဝတာနံ ဧတဒဟောသိ။ အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ မဟာဝနေ။ || ထိုအခါ သုဒ္ဓါဝါသဘုံ၌နေသော ဗြဟ္မာလေးဦးတို့အား ဤသို့သောအကြံသည် ဖြစ်၏— “ဤမြတ်စွာဘုရားသည် သက္က တိုင်း ကပိလဝတ်ပြည် မဟာဝုန်တော၌ |- | မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟိ။ || ငါးရာမျှသော အလုံးစုံသော ရဟန္တာချည်းဖြစ်သော ရဟန်းသံဃာများစွာနှင့်အတူ သီတင်းသုံးနေတော်မူ၏။ |- | ယံနူန မယမ္ပိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမေယျာမ။ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပစ္စေကံ ဂါထံ ဘာသေယျာမာတိ။ || ငါတို့သည်လည်း မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ချဉ်းကပ်၍ မြတ်စွာဘုရား၏ အထံတော်၌ အသီးအသီး ဂါထာတစ်ပုဒ်စီ ရွတ်ဆိုရမူ ကောင်းလေစွ”ဟု အကြံဖြစ်ကြ၏။ |- | အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ။ ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ။ || ထိုအခါ ထိုဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် ဥပမာအားဖြင့် ခွန်အားရှိသော ယောကျာ်းသည် ကွေးသောလက်ကို ဆန့်သကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ဆန့်သောလက်ကို ကွေးသကဲ့သို့လည်းကောင်း ဤအတူ |- | ဧဝမေဝ သုဒ္ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု အန္တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု။ || သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာဘုံမှ ကွယ်ခဲ့၍ မြတ်စွာဘုရား၏ ရှေ့တော်၌ ထင်ရှားပေါ်လာကုန်၏။ ထို့နောက် ဗြဟ္မာတို့သည် မြတ်စွာဘုရားကို ရှိခိုး၍ တစ်ခုသောနေရာ၌ ရပ်ကြ၏။ |- | ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ ဧကာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ။ || တစ်ဦးသော ဗြဟ္မာသည် မြတ်စွာဘုရား၏ အထံတော်၌ ဤဂါထာကို ရွတ်ဆို၏— |- | “မဟာသမယော ပဝနသ္မိံ၊ ဒေဝကာယာ သမာဂတာ။ အာဂတာ မှ ဧကံ ဓမ္မသမယံ၊ ဒက္ခိတာဒယ အပရာဇိတသံဃံ။” || “(အရှင်ဘုရား) မဟာဝုန်တော၌ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် စုရုံးလာရောက်ကြသဖြင့် အစည်းအဝေးကြီး ဖြစ်လျက်ရှိနေပါ၏၊ အကျွန်ုပ်တို့သည်လည်း (ကိလေသာရန်သူတို့) မအောင်နိုင်သော သံဃာတော်ကို ဖူးမြော်ခြင်းငှာ ဤတရားသဘင် အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ပါကုန်၏”ဟု (ရွတ်ဆို၏)။ |- | ၂။ အထ ခေါ အပရာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ။ || ၂။ ထို့နောက် တစ်ဦးသော ဗြဟ္မာသည် မြတ်စွာဘုရား၏ အထံတော်၌ ဤဂါထာကို ရွတ်ဆို၏— |- | “တတြ ဘိက္ခဝေါ သမာဒဟံသု၊ စိတ္တမတ္တနော ဥဇုကမကံသု။ သာရထီဝ နေတ္တာနိ ဂဟေတွာ၊ ဣန္ဒြိယာနိ ရက္ခန္တိ ပဏ္ဍိတာ”တိ။ || “(အရှင်ဘုရား) ထိုအစည်းအဝေး၌ ရဟန်းတို့သည် မိမိစိတ်ကို တည်ကြည်စေလျက် ဖြောင့်မတ်စွာ ပြုထားပါကုန်၏၊ ရထားထိန်းသည် မြင်းဇက်ကြိုးတို့ကို ကိုင်၍ ထိန်းသကဲ့သို့ ပညာရှိသော(ရဟန်း)တို့သည် ဣန္ဒြေတို့ကို ထိန်းသိမ်းတော်မူကြ ပါကုန်၏”ဟု (ရွတ်ဆို၏)။ |- | ၃။ အထ ခေါ အပရာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ။ || ၃။ ထို့နောက် တစ်ဦးသော ဗြဟ္မာသည် မြတ်စွာဘုရား၏ အထံတော်၌ ဤဂါထာကို ရွတ်ဆို၏— |- | “ဆေတွာ ဒီလံ ဆေတွာ ပလိယံ၊ ဣဒံ ဒီလံ ဥဟစ္စ မာနသာ။ တေ စရန္တိ သုဒ္ဓါ ဝိမလာ၊ စက္ခုမတာ သုဒန္တာ သုသုနာဂါ”တိ။ || “(အရှင်ဘုရား) မြတ်စွာဘုရား ကောင်းစွာ ဆုံးမထားပြီးသည်ဖြစ်၍ တဏှာကင်းလျက် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော ထိုရဟန္တာတို့သည် (ရာဂ ဒေါသ မောဟတည်းဟူသော) ကိလေသာတို့ကို ပယ်နှုတ်၍ လှည့်လည်သွားလာ နေကြကုန်၏”ဟု (ရွတ်ဆို၏)။ |- | ၄။ အထ ခေါ အပရာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ။ || ၄။ ထို့နောက် တစ်ဦးသော ဗြဟ္မာသည် မြတ်စွာဘုရား၏ အထံတော်၌ ဤဂါထာကို ရွတ်ဆို၏— |- | “ယေ ကေစိ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတာသေ၊ န တေ ဂမိဿန္တိ အပါယဘူမိံ။ ပတာယ မာနသံ ဒေဟံ၊ ဒေဝကာယံ ပရိပူရေဿန္တိ။” || “(အရှင်ဘုရား) မြတ်စွာဘုရားကို ကိုးကွယ်ရာဟူ၍ ဆည်းကပ်သူ အားလုံးတို့သည် အပါယ်ဘုံသို့ မရောက်ကြပါကုန်လတ္တံ့၊ လူခန္ဓာကို စွန့်ပယ်၍ နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ကြပါကုန်လတ္တံ့”ဟု (ရွတ်ဆို၏)။ |- | ၅။ အထ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ။ “ယေဘုယျေန ဘိက္ခဝေ ဒသသု လောကဓာတူသု ဒေဝတာ သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ။ တထာဂတံ ဒဿနာယ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ။” || ၅။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ရဟန်းတို့ကို မိန့်တော်မူ၏— “ရဟန်းတို့ (စကြဝဠာတိုက် တစ်ထောင်စီရှိသော) လောကဓာတ် ဆယ်ခုတို့မှ နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် မြတ်စွာဘုရားကိုလည်းကောင်း၊ ရဟန်းသံဃာကိုလည်းကောင်း ဖူးမြော်ခြင်းငှာ အများအားဖြင့် စည်းဝေးလာရောက်ကုန်၏။ |- | ယေပိ တေ ဘိက္ခဝေ အနုတီတမဒ္ဓါနံ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ။ တေသမ္ပိ ဘဂဝન္တာနံ ဧတံ ပရမာယေဝ ဒေဝတာ သန္နိပတိတာ အဟေသုံ။ သေယျထာပိ မယံ။ || ရဟန်းတို့ အတိတ်ကာလ၌ ပွင့်တော်မူကုန်သော ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်ကုန်သော မြတ်စွာဘုရားတို့၏ လက်ထက်တော်၌လည်း ယခု ငါ၏ လက်ထက်ကဲ့သို့ ဤမျှ အတိုင်းအရှည်ရှိသော နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် စည်းဝေးခဲ့ကြကုန်ပြီ၊ |- | ယေပိ တေ ဘိက္ခဝေ ဘဝိဿန္တိ အနာဂတမဒ္ဓါနံ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ။ တေသမ္ပိ ဘဂဝန္တာနံ ဧတံ ပရမာယေဝ ဒေဝတာ သန္နိပတိတာ ဘဝိဿန္တိ။ သေယျထာပိ မယံ။ || ရဟန်းတို့ အနာဂတ်ကာလ၌ ပွင့်တော်မူလတ္တံ့ကုန်သော ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်ကုန်သော မြတ်စွာဘုရားတို့၏ လက်ထက်တော်၌လည်း ယခု ငါ၏ လက်ထက်ကဲ့သို့ ဤမျှ အတိုင်းအရှည်ရှိသော နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် စည်းဝေးကြကုန်လတ္တံ့။ |- | အာစိက္ခိဿာမိ ဘိက္ခဝေ ဒေဝကာယာနံ နာမာနိ။ ကိတ္တယိဿာမိ ဘိက္ခဝေ ဒေဝကာယာနံ နာမာနိ။ ဒေသဿာမိ ဘိက္ခဝေ ဒေဝကာယာနံ နာမာနိ။ တံ သုဏာထ၊ သာဓုကံ မနသိကေရာထ၊ ဘာသိဿာမိ”တိ။ || ရဟန်းတို့ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့၏ အမည်တို့ကို ပြောကြားပေအံ့။ ရဟန်းတို့ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့၏ အမည်တို့ကို ကြေညာပေအံ့။ ရဟန်းတို့ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့၏ အမည်တို့ကို ဟောကြားပေအံ့။ ထိုစကားကို နာကြကုန်လော့၊ ကောင်းစွာ နှလုံးသွင်းကြကုန်လော့၊ ဟောပေအံ့”ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ |- | “ဧဝံ ဘန္တေ”တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ။ || “ကောင်းပါပြီ အရှင်ဘုရား”ဟု ထိုရဟန်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားအား ဝန်ခံကုန်၏။ |- | ၆။ အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ။ “သီလောက’မနုကဿာမိ၊ ယဏ္ဍ ဘုမ္မာ တဒဿိတာ။ ယေ သတာ ဂိရိဂ္ဂဇုရံ၊ ပဟိတတ္တာ သမာဟိတာ။” || ၆။ မြတ်စွာဘုရားသည် ဤတရားကို ဟောတော်မူ၏— “(ရဟန်းတို့) ဂါထာဖွဲ့၍ ဟောကြားပေအံ့။ အကြင်ရဟန်းတို့သည် ဘုမ္မီးနတ်တို့ မှီဝဲနေထိုင်ရာဖြစ်သော ထိုထိုအရပ်ကို မှီ၍နေကုန်၏၊ တောင်ခါးကို မှီ၍နေကုန်၏၊ ထိုရဟန်းတို့သည် နိဗ္ဗာန်သို့ စေလွှတ်အပ်သော စိတ်ရှိကုန်၏၊ တည်ကြည်သောစိတ် ရှိကုန်၏။ |- | ပုဏ္ဏ သီဟာဝ သလ္လိနာ၊ လောမဟံသာဘိသမ္ဘုနော။ ဩဒါတမနသာ သုဒ္ဓါ၊ ဝိပ္ပသန္န မနာဝိလာ။” || ထိုများစွာသော ရဟန်းတို့သည် ကြက်သီးမွေးညင်းမှု ထခြင်းမရှိမူ၍ ခြင်္သေ့မင်းကဲ့သို့ တစ်ပါးတည်း ကိန်းအောင်းလေ့ရှိကုန်၏၊ ဖြူစင်သောစိတ်ရှိ၍ နောက်ကျူခြင်းကင်းလျက် သန့်ရှင်းကြည်လင်ကုန်၏။” |- | ၇။ ဘိယျော ပန္နရသေ ဥဇုကာ၊ ဝေန ကာပိလဝတ္ထဝေါ။ တေတော အာမန္တယီ သတ္တာ၊ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။ || ၇။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ကပိလဝတ်ပြည် မဟာဝုန်တော၌ တပည့်သာဝက ငါးရာကျော်တို့ သာသနာတော်ဝယ် မွေ့လျော်နေကြသည်ကို သိတော်မူ၍ |- | ဒေဝကာယာ အဘိက္ကန္တာ၊ တေ ဝိဇာနာထ ဘိက္ခဝေါ။ တေ စ အာတပ္ပ’မကရုံ၊ သုတွာ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ။ || ရဟန်းတို့ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် ရှေးရှုလာရောက်လျက် ရှိကုန်၏၊ ထို (နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်း)တို့ကို (ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်ဖြင့်) သိကုန်လော့၊ ထိုရဟန်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမကို ကြားနာ၍ အထူးသဖြင့် အားထုတ်ခြင်းကို ပြုကုန်၏။ |- | ၈။ တေသံ ပိတုရဟု ဉာဏံ၊ အမနုဿာန ဒဿနံ။ အပ္ပေကေ သတံ မဒ္ဒက္ခုံ၊ သဟဿံ အထ သတ္တရိံ။ || ၈။ ထိုရဟန်းတို့အား နတ်ဗြဟ္မာတို့ကို မြင်ခြင်းနှင့်ဆိုင်သော ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်သည် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်၏၊ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာ တစ်ရာကို မြင်ကုန်၏၊ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် တစ်ထောင်ကို မြင်ကုန်၏။ |- | သတ္တ ဧကေ သဟဿာနံ၊ အမနုဿာန မဒ္ဒသုံ။ အပ္ပေကေ’နန္တ’မဒ္ဒက္ခုံ၊ ဒိသာ သဗ္ဗာ ဖုဋာ အဟုံ။ || အချို့သော ရဟန်းတို့သည် ခုနစ်သောင်းကို မြင်ကုန်၏၊ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် တစ်သိန်းကို မြင်ကုန်၏၊ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် အဆုံးမရှိသော နတ်ဗြဟ္မာတို့ကို မြင်ကုန်၏၊ အရပ်မျက်နှာအားလုံးတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်လျက် ရှိကုန်၏။ |- | ၉။ တဉ္စ သဗ္ဗံ အဘိညာယ၊ ဝဝတ္ထိတွာန စက္ခုမာ။ တတော အာမန္တယီ သတ္တာ၊ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။ || ၉။ ထိုအခါ စက္ခုငါးပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုရဟန်းတို့၏ (အသီးသီး မြင်ပုံ) အလုံးစုံကို ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် သိရှိ ပိုင်းခြား မှတ်သားတော်မူပြီးလျှင် သာသနာတော်၌ မွေ့လျော်ကုန်သော တပည့်သာဝကတို့အား မိန့်တော်မူ၏— |- | ဒေဝကာယာ အဘိက္ကန္တာ၊ တေ ဝိဇာနာထ ဘိက္ခဝေါ။ ယေ ဝေါ’ဟံ ကိတ္တယိဿာမိ၊ ဂိရာဟိ အနုပုဗ္ဗသော။ || ရဟန်းတို့ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် ရှေးရှုလာရောက်လျက် ရှိကုန်၏၊ ထို (နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်း)တို့ကို (ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်ဖြင့်) သိကုန်လော့၊ ယင်းနတ်ဗြဟ္မာတို့ကို သင်တို့အား ဂါထာဖြင့် အစဉ်အတိုင်း ငါ ပြောကြားပေအံ့။ |- | ၁၀။ သတ္တသဟဿာ တေ ယက္ခာ၊ ဘုမ္မာ ကာပိလဝတ္တဝါ။ ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ၊ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || ၁၀။ (ရဟန်းတို့) မြေဖြင့်တည်ကုန်သော ကပိလဝတ်ပြည်ကို မှီ၍ နေကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော ထိုခုနစ်ထောင်သော နတ်တို့သည် မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၁၁။ ဆ သဟဿာ ဟေမဝတာ၊ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ၊ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || ၁၁။ ဟိမဝန္တာတောင်ကို မှီ၍နေကုန်သော အမျိုးမျိုးသော အသွေးအရောင်ရှိကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော ခြောက်ထောင်သော နတ်တို့သည် မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၁၂။ သာတာဂိရာ တိသဟဿာ၊ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ၊ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || ၁၂။ သာတာဂိရိတောင်၌ နေကုန်သော အမျိုးမျိုးသော အသွေးအရောင်ရှိကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော သုံးထောင်သော နတ်တို့သည် မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၁၃။ ဣစ္စေတေ သောဠသ သဟဿာ၊ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ၊ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || ၁၃။ အမျိုးမျိုးသော အသွေးအရောင်ရှိကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော ဤတစ်သောင်းခြောက်ထောင်သော နတ်တို့သည် မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၁၄။ ဝေဿာမိတ္တာ ပဉ္စသတာ၊ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ၊ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || ၁၄။ ဝေဿာမိတ္တတောင်၌ နေကုန်သော အမျိုးမျိုးသော အသွေးအရောင်ရှိကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော ငါးရာသော နတ်တို့သည် မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၁၅။ ကုမ္ဘီရော ရာဇဂဟိကော၊ ဝေပုလ္လဿ နိဝေသနံ။ ဘိယျော နံ သတသဟဿံ၊ ယက္ခာနံ ပယိရုပါသတိ။ ကုမ္ဘီရော ရာဇဂဟိကော၊ သောပါဂါ သမိတိံ ဝနံ။ || ၁၅။ ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဝေပုလ္လတောင်၌ နေသော ကုမ္ဘီရနတ် (စစ်သူကြီး)ကို အသိန်းမကသော နတ်တို့သည် ခြံရံကုန်၏၊ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၌ နေသော ထိုကုမ္ဘီရနတ် (စစ်သူကြီး)သည်လည်း မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်၏။ |- | ၁၆။ ပုရိမဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ၊ ဓတရဋ္ဌော ပသာသတိ။ ဂန္ဓဗ္ဗာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ၊ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ၁၆။ အရှေ့အရပ်ကို အုပ်စိုးသော ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့၏ အရှင် ဓတရဋ္ဌ (နတ်မင်းကြီး)သည် များသော အခြံအရံရှိ၏၊ ထို (နတ်မင်းကြီး)၏ သားတော်တို့သည် များလှကုန်၏၊ ခွန်အားကြီးကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော ဣန္ဒအမည်ရှိသော ထိုသားတော်တို့သည်လည်း မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၁၇။ ဒက္ခိဏဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ၊ ဝိရူဠကော ပသာသတိ။ ကုမ္ဘဏ္ဍာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ၊ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ၁၇။ တောင်အရပ်ကို အုပ်စိုးသော ကုမ္ဘဏ်တို့၏အရှင် ဝိရူဠက (နတ်မင်းကြီး)သည် များသော အခြံအရံရှိ၏၊ ထို (နတ်မင်းကြီး)၏ သားတော်တို့သည် များလှကုန်၏၊ ခွန်အားကြီးကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော ဣန္ဒအမည်ရှိသော ထိုသားတော်တို့သည်လည်း မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၁၈။ ပစ္ဆိမဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ၊ ဝိရူပက္ခော ပသာသတိ။ နာဂါနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ၊ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ၁၈။ အနောက်အရပ်ကို အုပ်စိုးသော နဂါးတို့၏အရှင် ဝိရူပက္ခ (နတ်မင်းကြီး)သည် များသော အခြံအရံရှိ၏၊ ထို (နတ်မင်းကြီး)၏ သားတော်တို့သည် များလှကုန်၏၊ ခွန်အားကြီးကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော ဣန္ဒအမည်ရှိသော ထိုသားတော်တို့သည်လည်း မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၁၉။ ဥတ္တရဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ၊ ကုဝေရော တံ ပသာသတိ။ ယက္ခာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ၊ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ၁၉။ မြောက်အရပ်ကို အုပ်စိုးသော နတ်ဘီလူးတို့၏အရှင် ကုဝေရ (နတ်မင်းကြီး)သည် များသော အခြံအရံရှိ၏၊ ထို (နတ်မင်းကြီး)၏ သားတော်တို့သည် များလှကုန်၏၊ ခွန်အားကြီးကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော ဣန္ဒအမည်ရှိသော ထိုသားတော်တို့သည်လည်း မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၂၀။ ပုရိမာ ဒိသာ ဓတရဋ္ဌော၊ ဒက္ခိဏေန ဝိရူဠကော။ ပစ္ဆိမေန ဝိရူပက္ခော၊ ကုဝေရော ဥတ္တရံ ဒိသံ။ || ၂၀။ အရှေ့အရပ်၌ ဓတရဋ္ဌ (နတ်မင်းကြီး)၊ တောင်အရပ်၌ ဝိရူဠက (နတ်မင်းကြီး)၊ အနောက်အရပ်၌ ဝိရူပက္ခ (နတ်မင်းကြီး)၊ မြောက်အရပ်၌ ကုဝေရ (နတ်မင်းကြီး)။ |- | ၂၁။ စတ္တာရော တေ မဟာရာဇာ၊ သမန္တာ စတုရော ဒိသာ။ ဒဠှုဋ္ဌာနာ ဌိတာ နိစ္စံ၊ ဂါမဏိယော ယသဿိနော။ ဝနေ ကာပိလဝတ္ထုသ္မိံ။ || ၂၁။ ထိုနတ်မင်းကြီး လေးဦးတို့သည် ထက်ဝန်းကျင် အရပ်လေးမျက်နှာတို့၌ အလွန်တောက်ပကုန်လျက် ကပိလဝတ်ပြည် မဟာဝုန်တော၌ တည်ရှိကုန်၏။ |- | ၂၂။ တေသံ မာယာဝိနော ဒါသာ၊ အာဂုံ ဝဋ္ဋိကာ သဒါ။ မာယာ ကုဋေဏ္ဍု ဝိဋေဏ္ဍု၊ ဝိဋုစ္စ ဝိဋူတ သဟ။ || ၂၂။ ထို (နတ်မင်းကြီး)တို့၏ ကျွန်ယုံတော် ဖြစ်ကုန်သော ပရိယာယ် မာယာများကုန်သော လှည့်စားတတ်ကုန်သော ကောက်ကျစ်စဉ်းလဲတတ်ကုန်သော မာယာနတ်၊ ကုဋေဏ္ဍုနတ်၊ ဝိဋေဏ္ဍုနတ်၊ ဝိဋုစ္စနတ်၊ ဝိဋူဋနတ်နှင့် တကွ၊ |- | ၂၃။ စန္ဒနော ကာမသေဋ္ဌော စ၊ ကိန္နိဃဏ္ဍု နိဃဏ္ဍု စ။ ပနာဒော ဩပမညော စ၊ ဒေဝသူတော စ မာတလိ။ || ၂၃။ စန္ဒနနတ်၊ ကာမသေဋ္ဌနတ်၊ ကိန္နိဃဏ္ဍုနတ်၊ နိဃဏ္ဍုနတ်တို့သည် လာရောက်ကုန်၏၊ ပနာဒနတ်၊ ဩပမညနတ်၊ ရထားထိန်း မာတလိနတ်၊ |- | စိတ္တသေနော စ ဂန္ဓဗ္ဗော၊ နဠရာဇာ ဇနေသဘော။ အာဂုံ ပဉ္စသိခေါ စေဝ၊ တိမ္ဗရု သူရိယဝစ္ဆသာ။ || စိတ္တသေန မည်သော ဂန္ဓဗ္ဗနတ်၊ သေန မည်သော ဂန္ဓဗ္ဗနတ်၊ စိတ္တသေန မည်သော ဂန္ဓဗ္ဗနတ်၊ နဠရာဇနတ်၊ ဇနဝသဘနတ် (ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးဖြစ်ဖူးသူ)၊ ပဉ္စသီခနတ်၊ တိမ္ဗရုနတ် နှင့် သူရိယဝစ္ဆသာနတ်သမီး။ |- | ဧတေ စညေ စ ရာဇာနော၊ ဂန္ဓဗ္ဗာ သဟ ရာဇုဘိ။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || ဤ (ဆိုခဲ့ပြီးသော ဂန္ဓဗ္ဗနတ်)တို့သည်လည်းကောင်း၊ တစ်ပါးသော နတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ နတ်မင်းကြီးတို့နှင့်အတူ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၂၄။ အထာဂုံ နာဂသာ နာဂါ၊ ဝေသာလာ သဟတ္တကာ။ ကမ္ဗလဿတရာ အာဂုံ၊ ပယာဂါ သဟ ဉာတိဘိ။ || ၂၄။ ထိုမှတစ်ပါး နာဂသအိုင်၌ နေသော နဂါးတို့နှင့် ဝေသာလီ၌ နေသော နဂါးတို့သည် နဂါးပရိသတ်နှင့်အတူ လာရောက်ကုန်၏၊ ကမ္ဗလမည်သောနဂါး၊ အဿတရမည်သော နဂါးနှင့် ပယာဂဆိပ်၌ နေသော နဂါးတို့သည် ဆွေမျိုးတို့နှင့်အတူ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ယာမုနာ ဓတရဋ္ဌာ စ၊ အာဂုံ နာဂါ ယသဿိနော။ ဧရာဝဏော မဟာနာဂေါ၊ သောပါဂါ သမိတိံ ဝနံ။ || အခြံအရံများကုန်သော ယမုနာမြစ်၌ နေသော နဂါးတို့နှင့် ဓတရဋ္ဌအမျိုးဖြစ်သော နဂါးတို့သည် လာရောက်ကုန်၏၊ ဧရာဝဏ်ဆင်ပြောင်ကြီးမည်သော ထိုနတ်သားသည်လည်း မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်၏။ |- | ၂၅။ ယေ နာဂရာဇေ သဟဿာ၊ ဟရန္တိ ဒိဗ္ဗာ ဒိသာ ပကိဏ္ဏကာ။ ဝေဟာယသာ တေ ဝနမုတ္တမာ၊ စိတ္တာ သုပဏ္ဏာ ဣတိ တေသ နာမ။ || ၂၅။ အကြင်ဂဠုန်တို့သည် ဆိုခဲ့ပြီးသော နဂါးမင်းတို့ကို အနိုင်အထက်ပြု၍ ဖမ်းယူနိုင်ကုန်၏၊ နတ်ကဲ့သို့ အာနုဘော်ရှိကုန်၏၊ (အမိဝမ်းနှင့် ဥတွင်းမှ) နှစ်ကြိမ်ဖွားဖွားရကုန်၏၊ အတောင်ရှိကုန်၏၊ စင်ကြယ်သော မျက်စိအမြင်ရှိကုန်၏၊ စိတ္တသုပဏ္ဏ အမည်ရှိကုန်၏၊ ထိုဂဠုန်တို့သည် ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် တောအုပ်အလယ်သို့ ရောက်လာကုန်၏။ |- | ၂၆။ အဘယံ တဒါ နာဂရာဇာနံ၊ သုပဏ္ဏေတာ ခေမံ ကရောသိ ဗုဒ္ဓေါ။ သဏှာဟိ ဝါစာဟိ ဥပဂုယှန္တာ၊ နာဂါ သုပဏ္ဏာ သရဏံ ဂတာ ဗုဒ္ဓံ။ || ၂၆။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ဂဠုန်မှ ဘေးငြိမ်းအောင် ပြုတော်မူသဖြင့် နဂါးတို့အား ဘေးကင်းလေ၏၊ နဂါးနှင့်ဂဠုန်တို့သည် သိမ်မွေ့သောစကားတို့ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ပြောဆိုလျက် မြတ်စွာဘုရားကို ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ကြလေကုန်၏။ |- | ၂၇။ ဇိတာ ဝဇိရဟတ္ထေန၊ သမုဒ္ဒံ အသုရာ သိတာ။ ဘာတရော ဝါသဝဿေတေ၊ ဣဒ္ဓိမန္တာ ယသဿိနော။ || ၂၇။ ဝရဇိန်လက်နက်ရှိသော သိကြားမင်းကို စစ်ရုံးသဖြင့် သမုဒ္ဒရာကိုမှီ၍ နေကုန်သော အသုရာတို့သည် သိကြားမင်း၏ ညီနောင်တို့ပင် ဖြစ်ကုန်၏၊ တန်ခိုးကြီးကုန်၏၊ အခြံအရံများကုန်၏။ |- | ကာလကဉ္စာ မဟာဘိသ္မာ၊ အသုရာ ဒါနဝေယျကာ။ ဝေပစိတ္တိ သုစိတ္တိ စ၊ ပဟာရာဒေါ နမုစိ သဟ။ || ကာလကဉ္စအသုရာတို့သည် ကြီးမားရှိ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော ကိုယ်ကို ဖန်ဆင်းလျက် လာကုန်၏၊ ဒါနဝေဃသမည်သော (လေးသမား) အသုရာ၊ ဝေပစိတ္တိအသုရာ၊ သုစိတ္တိအသုရာ၊ ပဟာရာဒအသုရာတို့သည် မာရ်နတ်သားနှင့် တကွ လာရောက်ကုန်၏။ |- | သတဉ္စ ဗလိပုတ္တာနံ၊ သဗ္ဗေ ဝေရောစနာမကာ။ သန္နယှိတွာ ဗလိံ သေနံ၊ ရာဟုဗဒ္ဓေါ မုပေဂမုံ။ သမယော ဒါနိ ဘဒ္ဒန္တေ၊ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || အားလုံးပင်း ဝေရောစအမည်ရှိကုန်သော ဗလိအသုရာကြီး၏ သားတစ်ရာတို့သည် ဗလိအသုရာ စစ်တပ်ကို လက်နက်တပ်ဆင်ပြီးလျှင် ရာဟုအသုရိန်ကြီးထံ ချဉ်းကပ်၍ “သင့်အား ကောင်းခြင်းမင်္ဂလာ (ဖြစ်ပါစေသတည်း)၊ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ သွားရန် အချိန်တန်ပါပြီ”ဟု ပြောဆိုကုန်၏။ |- | ၂၈။ အာပေါ စ ဒေဝါ ပထဝီ၊ တေဇော ဝါယော တဒါဂုနော။ ဝရုဏာ ဝါရုဏာ ဒေဝါ၊ သောမော စ ယသသာ သဟ။ မေတ္တာ ကရုဏာ ကာယိကာ၊ အာဂုံ ဒေဝါ ယသဿိနော။ || ၂၈။ ထိုအခါ၌ အာပေါနတ်၊ ပထဝီနတ်၊ တေဇောနတ်၊ ဝါယောနတ်၊ ဝရုဏနတ်၊ ဝါရုဏနတ်၊ သောမနတ်တို့သည် ယသနတ်နှင့်တကွ လာရောက်ကုန်၏၊ အခြံအရံများကုန်သော မေတ္တာနတ် ကရုဏာနတ်တို့သည်လည်း လာရောက်ကုန်၏။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ၊ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ၊ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော အားလုံးပင်း အမျိုးမျိုးသော အသွေးအရောင်ရှိကုန်သော ဆယ်မျိုးကွဲပြားသော ဤနတ်အစုအဝေး ဆယ်ခုတို့သည် မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၂၉။ ဝေဏ္ဍုဒေဝါ သဟလီ စ၊ အသမာ စ ဒုဝေ ယမာ။ စန္ဒဿူပနိသာ ဒေဝါ၊ စန္ဒမာဂုံ ပုရက္ခတွာ။ || ၂၉။ ဝေဏ္ဍုနတ်၊ သဟလိနတ်၊ အသမနတ်တို့နှင့်တကွ ယမနတ် နှစ်မျိုးတို့သည် လာရောက်ကုန်၏၊ လ၏အခြံအရံဖြစ်သော နတ်တို့သည် လနတ်မင်းကို ရှေ့ထားရှိ လာရောက်ကုန်၏။ |- | သုရိယဿူပနိသာ ဒေဝါ၊ သုရိယမာဂုံ ပုရက္ခတွာ။ နက္ခတ္တာနိ ပုရက္ခတွာ၊ အာဂုံ မန္ဒဝလာဟကာ။ || နေ၏ အခြံအရံဖြစ်သော နတ်တို့သည် နေနတ်မင်းကို ရှေ့ထားရှိ လာရောက်ကုန်၏၊ ကြယ်တို့၏ အခြံအရံဖြစ်ကုန်သော နတ်တို့သည် ကြယ်နတ်မင်းတို့ကို ရှေ့ထားရှိ လာရောက်ကုန်၏၊ မန္ဒဝလာဟကနတ်တို့သည်လည်း လာရောက်ကုန်၏။ |- | ဝသုနံ ဝါသဝဿေတော၊ သက္ကောပါဝါ ပုရိန္ဒဒေါ။ ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ၊ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || နတ်တို့၏ အကြီးအမှူးဖြစ်သော ရှေးဖြစ်ဖူးသည့် အလှူ၊ ပေးဖူးသည့် ဝါသဝမည်သော သိကြားမင်းသည်လည်း လာရောက်၏၊ အားလုံးပင် အမျိုးမျိုးသော အသွေးအရောင်ရှိကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော ဆယ်မျိုးကွဲသော ဤနတ်အစုအဝေး ဆယ်ခုတို့သည် မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၃၀။ အထာဂုံ သဟဘူ ဒေဝါ၊ ဇလမဂ္ဂိသိခါရိဝ။ အရိဋ္ဌကာ စ ရောဇာ စ၊ ဥမာပုပ္ဖနိဘာသိနော။ || ၃၀။ ထို့မှတစ်ပါး မီးလျှံကဲ့သို့ တောက်ပေသော သဟဘူနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ အောင်မဲညိုဖူးပွင့်နှင့်တူသော အဆင်းရှိကုန်သော အရိဋ္ဌကနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ရောဇနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ |- | ဝရုဏာ သဟဓမ္မာ စ၊ အစ္စုတာ စ အနေဇကာ။ သုလေယျ ရုစိရာ အာဂုံ၊ အာဂုံ ဝါသဝနေသိနော။ || ဝရုဏနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ သဟဓမ္မနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ အစ္စုတနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ အနေဇကနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ သုလေယျနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ရုစိရနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ လာရောက်ကုန်၏၊ ဝါသဝနေသိ အမည်ရှိသော နတ်တို့သည်လည်း လာရောက်ကုန်၏။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ၊ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ၊ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || အားလုံးပင် အမျိုးမျိုးသော အသွေးအရောင်ရှိကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော ဆယ်မျိုးကွဲသော ဤနတ်အစုအဝေး ဆယ်ခုတို့သည် မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၃၁။ သမာနာ မဟာသမာနာ၊ မာနုသာ မာနုသုတ္တမာ။ ခိဍာပဒေါသိကာ အာဂုံ၊ အာဂုံ မောနောပဒေါသိကာ။ || ၃၁။ သမာနနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ မဟာသမာနနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ မာနုသနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ မာနုသုတ္တမနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ခိဍာပဒေါသိကနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ မောနောပဒေါသိကနတ်တို့သည်လည်းကောင်း လာရောက်ကုန်၏။ |- | အထာဂုံ ဟရယော ဒေဝါ၊ ယေ စ လောဟိတဝါသိနော။ ပါရဂါ မဟာပါရဂါ၊ အာဂုံ ဒေဝါ ယသဿိနော။ || ထို့မှတစ်ပါး ဟရိနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ လောဟိတဝါသီနတ်တို့သည်လည်းကောင်း လာရောက်ကုန်၏၊ အခြံအရံများသော ပါရဂနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ မဟာပါရဂနတ်တို့သည်လည်းကောင်း လာရောက်ကုန်၏။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ၊ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ၊ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || အားလုံးပင် အမျိုးမျိုးသော အသွေးအရောင်ရှိကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော ဆယ်မျိုးကွဲသော ဤနတ်အစုအဝေး ဆယ်ခုတို့သည် မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၃၂။ သုက္ကာ ကရမ္ဘာ အရုဏာ၊ အာဂုံ ဝေဃနသာ သဟ။ ဩဒါတဂယှာ ပါမောက္ခာ၊ အာဂုံ ဒေဝါ ဝိစက္ခဏာ။ || ၃၂။ သုက္ကာနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ကရမ္ဘနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ အရုဏနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ဝေဃနသနတ်တို့နှင့်တကွ လာရောက်ကုန်၏၊ ဩဒါတဂယှ မည်သော ပါမောက္ခနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ဝိစက္ခဏနတ်တို့သည်လည်းကောင်း လာရောက်ကုန်၏။ |- | သဒါမတ္တာ ဟာရဂဇာ၊ မိဿကာ စ ယသဿိနော။ ဒနယံ အာဂ ပဇ္ဇုန္နော၊ ယော ဒိသာ အဘိဝဿတိ။ || သဒါမတ္တနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ဟာရဂဇနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ အခြံအရံများသော မိဿကနတ်တို့သည်လည်းကောင်း လာရောက်ကုန်၏၊ အရပ်မျက်နှာတို့၌ မိုးရွာစေလေ့ရှိသော ပဇ္ဇုန္နနတ်သည်လည်း မိုးထစ်ချုန်းရွာစေလျက် လာရောက်၏။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ၊ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ၊ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || အားလုံးပင် အမျိုးမျိုးသော အသွေးအရောင်ရှိကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော ဆယ်မျိုးကွဲသော ဤနတ်အစုအဝေး ဆယ်ခုတို့သည် မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၃၃။ ခေမိယာ တုသိတာ ယာမာ၊ ကဋ္ဌကာ စ ယသဿိနော။ လမ္ဗီတကာ လာမသေဋ္ဌာ၊ ဇောတိနာမာ စ အာသဝါ။ နိမ္မာနရတိနော အာဂုံ၊ အာဂုံ ပရနိမ္မိတာ။ || ၃၃။ ခေမိယနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ တုသိတာ (ပြည်၌နေသော) နတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ယာမာ (ပြည်၌နေသော) နတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ အခြံအရံများကုန်သော ကဋ္ဌကနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ လမ္ဗီတကနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ လာမသေဋ္ဌနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ဇောတိနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ အာသဝနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ နိမ္မာနရတိနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီနတ်တို့သည်လည်းကောင်း လာရောက်ကုန်၏။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ၊ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ၊ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || အားလုံးပင် အမျိုးမျိုးသော အသွေးအရောင်ရှိကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော ဆယ်မျိုးကွဲသော ဤနတ်အစုအဝေး ဆယ်ခုတို့သည် မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၃၄။ သဗ္ဗေတေ ဒေဝနိကာယာ၊ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ နာမနွေယန အာဂစ္ဆုံ၊ ယေ စညေ သဒိသာ သဟ။ || ၃၄။ အားလုံးပင် အမျိုးမျိုးသော အသွေးအရောင်ရှိကုန်သော ထို ခြောက်ကိုယ်သော နတ်အစုအဝေးတို့သည် အမည်အမျိုးအလိုက် လာရောက်ကုန်၏၊ (အမျိုးအမည်) တူသော တစ်ပါးသော နတ်တို့သည်လည်း လာရောက်ကုန်၏။ |- | ပုဗ္ဗေ စ သဒိသာ သတ္တာ၊ ယေ စ ဒိသာ အဘိဝဿိတာ။ ဩဃတိဏ္ဏာ အနာသဝါ၊ ဒက္ခိဏော ယာယိနော နာဂါ။ || ရှေးအခါက ဖြစ်ဖူးကုန်သော သတ္တဝါတို့သည်လည်းကောင်း၊ ယခုအခါ အရပ်မျက်နှာတို့၌ ရွာသွန်းလာကုန်သော သတ္တဝါတို့သည်လည်းကောင်း၊ ဩဃလေးဖြာကို ကူးမြောက်ပြီးကုန်သော အာသဝေါကင်းကုန်သော အရှေ့အရပ်သို့ သွားကုန်သော နာဂါတို့သည်လည်းကောင်း၊ |- | စန္ဒာ ဝ အတိတာ တိဂံ၊ သပ္ပဟာ ပရမေတ္တတော စ။ ပုတ္တာ ဣဒ္ဓိမေတာ သဟ၊ သနင်္ကုမာရော တိဿော စ။ သောပါဂ သမိတိံ ဝနံ။ || လမင်းကဲ့သို့ အာသဝေါတရားတို့ကို လွန်မြောက်ပြီးကုန်သော အလွန်တောက်ပကုန်သော စင်ကြယ်ကုန်သော ထိုနာဂါတို့သည်လည်းကောင်း၊ တန်ခိုးနှင့်ပြည့်စုံကုန်သော သားတော်တို့နှင့်အတူ သနင်္ကုမာရဗြဟ္မာနှင့် တိဿဗြဟ္မာတို့သည်လည်းကောင်း၊ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၃၅။ သဟဿံ ဗြဟ္မလောကာနံ၊ မဟာဗြဟ္မာဘိတိဋ္ဌတိ။ ဥပပန္နော ဇုတိမန္တော၊ ဘိသ္မာ ကာယော ယသဿိ သော။ ဒသေတ္ထ ကုသလာ အာဂုံ၊ ပစ္စေကဂါမနုဿာ။ || ၃၅။ လက်တစ်ချောင်းဖြင့် စကြဝဠာတစ်ထောင် လက်ဆယ်ချောင်းဖြင့် စကြဝဠာတစ်သောင်းတိုင်အောင် အရောင်အဝါ ပြန့်နှံ့စေနိုင်သော ဗြဟ္မာတစ်ထောင်သည် အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်၏၊ ဗြဟ္မာပြည်၌ ပဋိသန္ဓေအားဖြင့်ဖြစ်သော အာနုဘော်နှင့်ပြည့်စုံသော ကြီးသောကိုယ်ရှိသော ကျက်သရေနှင့်ပြည့်စုံသော မဟာဗြဟ္မာသည် အခြားဗြဟ္မာတစ်ထောင်ကို လွှမ်းမိုးအုပ်စိုးလျက်တည်၏၊ ဗြဟ္မာတစ်ထောင်စီ အသီးသီး အစိုးရကုန်သော မဟာဗြဟ္မာဆယ်ဦးတို့သည် ဤအစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကုန်၏၊ ထိုမဟာဗြဟ္မာတို့အနက် ဟာရိတမည်သော မဟာဗြဟ္မာသည်လည်း (ဗြဟ္မာတစ်သိန်း) ခြံရံလျက် လာရောက်၏။ |- | ၃၆။ တေ စ သဗ္ဗေ အဘိက္ကေန္တေ၊ သက္ကေန္တေ ဒေဝ သဗြဟ္မကေ။ မာရသေနာ အဘိက္ကာမိ၊ ပဿ ကဏှဿ မန္တိယံ။ || ၃၆။ ရဟန်းတို့ မာရ်နတ်၏ မိုက်မဲပုံကို ရှုကုန်လော့၊ သိကြား မဟာဗြဟ္မာတို့နှင့်တကွ ရှေးရှုလာကုန်သော ထိုနတ်ဗြဟ္မာအားလုံးတို့ ဆီသို့ မာရ်နတ်၏ စစ်သည်တို့သည် ရှေးရှုချီတက်လာကြကုန်ပြီ။ |- | ၃၇။ ဧတံ ဂါထာဘိ ဗန္ဓန္တိ၊ ရာဂေန ဗဒ္ဓါ မုတ္တကာ။ သမန္တာ ပရိဝါရေသုံ၊ မာ ဝေ မုဉ္စိတ ကောစိနံ။ ဣတိ ဟ တေ မဟာသေနာ၊ ကဏှာ သေနာ အရောဒယုံ။ || လာကြကုန်လော့၊ ဖမ်းကြကုန်လော့၊ နှောင်ဖွဲ့ကြကုန်လော့၊ ရာဂဖြင့် ချည်တုတ်ကြကုန်လော့၊ ထက်ဝန်းကျင်မှ ပိန်းဝန်းထားကြကုန်လော့၊ သင်တို့သည် တစ်ဦးတစ်ယောက်ကိုမျှ မလွတ်စေကြကုန်လင့်၊ ဤသို့ဆိုလျက် စစ်သည်များစွာရှိသော မာရ်နတ်မင်းသည် မြေပြင်ကို လက်ဖြင့်ပုတ်ခတ်၍ လျှပ်စီးနှင့်တကွ မိုးကြီးထစ်ချုန်းသံကဲ့သို့ ကြောက်မက်ဖွယ်အသံကိုပြုလျက် ထိုအစည်းအဝေးသို့ မာရ်နတ်စစ်သည်ကို စေလွှတ်၏။ ထိုအခါ မာရ်နတ်မင်းသည် မိမိအလိုအတိုင်း မဖြစ်သောကြောင့် ပြင်းစွာ အမျက်ထွက်လျက် ပြန်ရေလ၏။ |- | ၃၈။ တဉ္စ သဗ္ဗံ အဘိညာယ၊ ဝဝတ္ထိတွာန စက္ခုမာ။ တတော အာမန္တယီ သတ္တာ၊ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။ “မာရသေနာ အဘိက္ကာမိ၊ တေ ဝိဇာနာထ ဘိက္ခဝေါ။” || ၃၈။ စက္ခုငါးပါးနှင့်ပြည့်စုံသော မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုအလုံးစုံကို ထူးသောဉာဏ်ဖြင့်သိ၍ ပိုင်းခြားမှတ်သားတော်မူပြီးလျှင် သာသနာတော်၌ မွေ့လျော်ကုန်သော တပည့်သာဝကတို့အား “ရဟန်းတို့ မာရ်နတ်စစ်သည်တို့သည် ရှေးရှုချီတက်လာကုန်၏၊ ထိုမာရ်နတ်စစ်သည်တို့ကို သိကုန်လော့”ဟု မိန့်တော်မူ၏။ |- | တေ စ အာတပ္ပ’မကရုံ၊ သုတွာ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ။ ဝိတရာဂေဟိ ပက္ကာမုံ၊ နေသ’ံ လောမာဝိ ခန္ဓယံ။ || ထိုရဟန်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရား၏ အမိန့်တော်ကို ကြားရ၍ (သိအောင်) အားထုတ်ကုန်၏၊ (မာရ်စစ်သည်တို့သည်) ထိုရဟန္တာတို့၏ မွေးညင်းကိုမျှလည်း မလှုပ်ရှားစေနိုင်သည်ဖြစ်၍ ထိုရဟန္တာတို့ထံမှ ဖဲခွါသွားလေကုန်ပြီ၊ (ထိုအခါ မာရ်နတ်မင်းသည် ရဟန်းသံဃာကို အာရုံပြု၍ ဤဂါထာကို ရွတ်ဆို၏။) |- | ၃၉။ သဗ္ဗေ ဝိဇိတသဂါမာ၊ ဘယာတီတာ ယသဿိနော။ မောဒန္တိ သဟ ဘူတေဟိ၊ သာဝကာ တေ ဇနေသုတာတိ။ || ၃၉။ စစ်ပွဲကို အောင်မြင်ပြီးကုန်သော ကြောက်ရွံ့ခြင်းကင်းပြီးကုန်သော ကျော်စောခြင်းရှိကုန်သော လူအပေါင်းတို့၌ ထင်ရှားကုန်သော ထို (အရိယာ) သာဝကအားလုံးတို့သည် (အခြား) အရိယာတို့နှင့်အတူ ဝမ်းမြောက်ကြလေကုန်သတည်း။ |- | မဟာသမယသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ။ || မဟာသမယသုတ် မြန်မာပြန် ပြီးစီး၏။ |} == မဟာသမယသုတ်တော် မြန်မာပြန် အနှစ်ချုပ် == === ၁။ ပထမသင်္ဂါယနာတင်မှတ်တမ်း === အရှင်အာနန္ဒာက အရှင်မဟာကဿပထေရ်ဘုရားအား “အကျွန်ုပ်အာနန္ဒာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံမှ ဤသို့ အတိုင်းအရှည်ရှိသည့် စကားတော်များအား ကြားနာမှတ်သားခဲ့ရပါ၏။ ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော သဗ္ဗေညုမြတ်စွာဘုရားရှင်သည် သက္ကတိုင်း ကပိလဝတ်ပြည် အနီးရှိ မဟာဝုန်တောတွင် အားလုံး ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သာဖြစ်ပေသည့် ရဟန်းသံဃာတော်ပေါင်း ငါးရာနှင့်အတူ သီတင်းသုံးနေထိုင်တော်မူသောအခါတွင် စကြဝဠာတစ်ထောင်စီရှိသော လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်တိုက်တို့မှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းသံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် အများအပြား စုဝေးရောက်ရှိလာကြပေ၏။” === ၂။ သုဒ္ဓါဝါသဘုံမှ ဗြဟ္မာလေးဦးအကြောင်း === ထိုအခါတွင် သုဒ္ဓါဝါသဘုံတွင် နေသည့် ဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် “ငါတို့သည်လည်း မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံသို့ သွားကြပြီး မြတ်စွာဘုရားရှင် အနားတော်တွင် ကိုယ်စီကိုယ်စီ ဂါထာတစ်ပုဒ်စီ ရွတ်ဆိုလျှောက်ထားရလျှင် ကောင်းပေမည်” ဟူ၍ အကြံဖြစ်ကြလေ၏။ ထို့နောက် ထိုဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် ဥပမာဆိုရသော် ခွန်အားရှိသော ယောကျာ်း၏ အလျင်အမြန် ကွေးသောလက်ကို ဆန့်ခြင်းနှင့် ဆန့်သောလက်ကို ကွေးခြင်း ပြုသကဲ့သို့ သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာဘုံမှ ပျောက်ကွယ်ပြီး မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်တွင် အထင်အရှားပေါ်ကာ ရောက်ရှိကြကုန်၏။ ထိုဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ရှိခိုးပြီး တစ်နေရာတွင် ရပ်ပြီးသောအခါ ပထမဗြဟ္မာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်တွင် “အရှင်ဘုရား။ မဟာဝုန်တောတွင် နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် စုဝေးရောက်ရှိကြသဖြင့် အစည်းအဝေးကြီးဖြစ်နေလျက်ရှိပါ၏။ အကျွန်ုပ်တို့သည်လည်း ကိလေသာရန်သူတို့၏ ထိပါးအနိုင်ယူခြင်းကို မခံရသော အပရာဇိတအမည်ရှိ သံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် ဤတရားသဘင် အစည်းအဝေးရှိရာသို့ လာရောက်ကြပါ၏” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ ဒုတိယဗြဟ္မာသည် “အရှင်ဘုရား။ ဤအစည်းအဝေးရှိ ရဟန်းတို့သည် မိမိစိတ်ကို တည်ကြည်ဖြောင့်မတ်စွာ ပြုထားကြပါ၏။ ရထားထိန်းသည် မြင်းဇက်ကြိုးတို့ကို ကိုင်၍ ထိန်းနိုင်သကဲ့သို့ ပညာရှိ ရဟန်းတို့သည်လည်း ဣန္ဒြေအမူအရာတို့ကို ထိန်းသိမ်းတော်မူနိုင်ကြပေ၏” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ တတိယဗြဟ္မာသည် “အရှင်ဘုရား။ မြတ်စွာဘုရားရှင် ကောင်းမွန်စွာ ဆုံးမထားပြီးသည်ဖြစ်သဖြင့် တပ်မက်ခြင်းတဏှာကင်းပြီး သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော ထိုရဟန္တာငယ်တို့သည် ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဟူသော ခလုတ်တံသင်းနှင့် တံခါးကျည်း မင်းတုပ်တို့ကို ဖြတ်ပြီးလျှင် ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဟူသော တံခါးတိုင်ကို နှုတ်ပြီး လှည့်လည်၍ သွားလာနေကြကုန်၏” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ စတုတ္ထဗြဟ္မာသည် “အရှင်ဘုရား။ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ကိုးကွယ်အားထားရာဟူ၍ ကိုးကွယ်အားထားဆည်းကပ်သူ အားလုံးသည် မကောင်းသော အပါယ်လောကဘုံသို့ မရောက်ကြဘဲ လူ့ခန္ဓာကို စွန့်ပယ်ပြီးသောအခါတွင် နတ်ပြည်သို့ ရောက်ရှိကြပါလတ္တံ့” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ === ၃။ မြတ်စွာဘုရားရှင် နတ်တို့အမည်များကို ကြေညာမည်ဖြစ်ကြောင်း မိန့်တော်မူခြင်း === ထိုအခါတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ရဟန်းတို့အား “ရဟန်းတို့။ စကြဝဠာတစ်ထောင်စီရှိသော လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်တိုက်တို့မှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းသံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် အများအပြား စုဝေးရောက်ရှိလာကြပေ၏။ အတိတ်ကာလအခါတွင်လည်း ယခုငါ၏လက်ထက်ကဲ့သို့ ဤမျှ အတိုင်းအတာရှိသည့် နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် စုဝေးခဲ့ကြလေပြီ။ အနာဂတ်ကာလအခါတွင်လည်း ယခုငါ၏လက်ထက်ကဲ့သို့ ဤမျှ အတိုင်းအတာရှိသည့် နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် စုဝေးမည်ဖြစ်ပေ၏။ ငါသည် နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့၏ အမည်နာမတို့ကို ပြောကြားမည်၊ ကြေညာမည်၊ ဟောကြားမည်။ ဤစကားကို နာယူပြီး နှလုံးသွင်းကြလော့။ ငါ ဟောပေမည်” ဟူ၍ မိန့်တော်မူ၏။ ရဟန်းတို့က “အရှင်ဘုရား။ ကောင်းပါပြီ” ဟူ၍ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ စကားတော်ကို နာခံလေ၏။ === ၄။ မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းတို့၏ အပြုအမူမြင်ကွင်း === မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် “ရဟန်းတို့။ ဂါထာဖွဲ့ပြီး ဟောကြားပေအံ့။ အကြင်ရဟန်းတို့သည် မြေတည်နတ်များ မှီတည်နေထိုင်ရာ အရပ်ဒေသများ၊ တောင်ရှိလှိုဏ်ဂူတွင်းတို့ကို မှီခိုနေကြကုန်၏။ ထိုရဟန်းတို့သည် နိဗ္ဗာန်ကို ရည်မှန်းသော စိတ်ရှိကြ၏။ တည်ငြိမ်သောစိတ်လည်း ရှိကြ၏။ ထိုများပြားသော ရဟန်းတို့သည် ကြက်သီးမွေးညှင်းမထတုန်လှုပ်ခြင်းမရှိဘဲ ခြင်္သေ့မင်းကဲ့သို့ တစ်ပါးတည်း ကိန်းအောင်းနေထိုင်လေ့ရှိ၏။ ဖြူစင်သောစိတ်ရှိပြီး နောက်ကျူခြင်းကင်းပြီး သန့်ရှင်းကြည်လင်ကြပေ၏” ဟူ၍ ဟောတော်မူ၏။ အရှင်အာနန္ဒာက ဆက်လက်၍ မှတ်တမ်းတင်သည်မှာ ထိုအချိန်တွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ကပိလဝတ်ပြည် အနီးရှိ မဟာဝုန်တောရှိ တပည့်သာဝက ငါးရာတို့ သာသနာတော်တွင် နှစ်သက်စွာ နေကြသည်ကို သိတော်မူသောကြောင့် “ရဟန်းတို့။ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် သင်တို့ရှိရာသို့ ဦးတည်ပြီး လာရောက်ကြကုန်၏။ ထိုနတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့ကို ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်အမြင်ဖြင့် သိမြင်ကြကုန်လော့” ဟူ၍ မိန့်ကြားတော်မူလေ၏။ ထိုရဟန်းတို့သည်လည်း မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ အဆုံးအမကို ကြားနာရ၍ သိရန်အတွက် အားထုတ်ကြရာ ဒိဗ္ဗစက္ခုအမြင်ဉာဏ် ရရှိဖြစ်ပေါ်လေ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်တစ်ရာကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်တစ်ထောင်ကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်ခုနှစ်သောင်းကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်တစ်သိန်းကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် မရေမတွက်နိုင်သော နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းကို မြင်ကြရ၏။ အားလုံးသော အရပ်မျက်နှာများသည် နတ်ဗြဟ္မာတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်လျက်ရှိပေ၏။ === ၅။ မဟာသမယအစည်းအဝေးရှိ နတ်ဗြဟ္မာတို့၏ အမည်စာရင်း (စာပိုဒ်လိုက်) === မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် မဟာဝုန်တော အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြသော နတ်ဗြဟ္မာများကို အုပ်စုများအလိုက် အမည်နာမများ ထုတ်ဖော်ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ထိုအထဲတွင် မြေတည်နတ်များအနေဖြင့် ကပိလဝတ်ပြည်ကို မှီခိုနေထိုင်ကြသည့် ဘုန်းတန်ခိုးကြီးမားသော နတ်ပေါင်း ခုနှစ်ထောင်၊ ဟိမဝန္တာတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော အမျိုးမျိုးသော အရောင်အသွေးရှိသည့် နတ်ပေါင်း ခြောက်ထောင်၊ သာတာဂီရိတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော နတ်ပေါင်း သုံးထောင် (စုစုပေါင်း တစ်သောင်းခြောက်ထောင်)၊ ဝေဿာမိတ္တတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော နတ်ပေါင်း ငါးရာ၊ ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဝေပုလ္လတောင်တွင်နေသော ကုမ္ဘီရနတ်စစ်သူကြီးနှင့် သိန်းပေါင်းမကသော နတ်အပေါင်းတို့ ပါဝင်ကြသည်။ ထို့အပြင် နတ်မင်းကြီးလေးပါးဖြစ်သော အရှေ့အရပ်ကို အစိုးရသည့် ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့၏အရှင် ဓတရဋ္ဌနတ်မင်းကြီးနှင့် ဣန္ဒအမည်ရှိ သားတော်များ၊ တောင်အရပ်ကို အစိုးရသည့် ကုမ္ဘဏ်တို့၏အရှင် ဝိရုဠက နတ်မင်းကြီးနှင့် သားတော်များ၊ အနောက်အရပ်ကို အစိုးရသည့် နဂါးတို့၏အရှင် ဝိရုပက္ခ နတ်မင်းကြီးနှင့် သားတော်များ၊ မြောက်အရပ်ကို အစိုးရသည့် နတ်ဘီလူးတို့၏အရှင် ကုဝေရ နတ်မင်းကြီးနှင့် သားတော်များ ပါဝင်ကြသည်။ ထို့ပြင် မာယာနတ်၊ ကုဋေဏ္ဍုနတ်၊ ဝိဋေဏ္ဍုနတ်၊ ဝိဋုစ္စနတ်၊ ဝိဋူဋနတ်၊ စန္ဒနနတ်၊ ကာမသေဋ္ဌနတ်၊ ကိန္နိဃဏ္ဍုနတ်၊ နိဃဏ္ဍုနတ်၊ ပနာဒနတ်၊ ဩပမညနတ်၊ ရထားထိန်းမာတလိနတ်၊ စိတ္တဂန္ဓဗ္ဗ၊ သေနဂန္ဓဗ္ဗ၊ စိတ္တသေနဂန္ဓဗ္ဗ၊ နဠရာဇနတ်၊ ဇနဝသဘနတ် (ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးဖြစ်ဖူးသူ)၊ ပဉ္စသီခနတ်၊ တိမ္ဗရုနတ် နှင့် သူရိယဝစ္ဆသာနတ်သမီး စသည့် ဂန္ဓဗ္ဗနတ်များလည်း ပါဝင်ကြသည်။ နဂါးများအနေဖြင့် နာဂသအိုင်နေ နဂါးများ၊ ဝေသာလီနေ နဂါးများ၊ ကမ္ပလနဂါး၊ အဿတရနဂါး၊ ပယာဂဆိပ်ကမ်းနေ နဂါးများ၊ ယမုနာမြစ်နေ နဂါးများ၊ ဓတရဋ္ဌမျိုးနွယ်နဂါးများ နှင့် ဧရာဝဏ်ဆင်ပြောင်ကြီး နတ်သားတို့လည်း ပါဝင်ကြသည်။ ထို့အပြင် ဂဠုန်ငှက်များ၊ အသူရာမျိုးနွယ်များဖြစ်သော ကာလကဉ္စအသုရာများ၊ ဒါနဝေဃလေးသမားအသုရာ၊ ဝေပစိတ္တိအသုရာ၊ သုစိတ္တိအသုရာ၊ ပဟာရာဒအသုရာ၊ နှင့် ဗလိအသုရာကြီး၏ ဝေရောစအမည်ရှိ သားတော်ပေါင်းတစ်ရာတို့လည်း ပါဝင်ကြသည်။ ကောင်းကင်နေနတ်များအနေဖြင့် အာပေါ(ရေ)နတ်၊ ပထဝီ(မြေ)နတ်၊ တေဇော(မီး)နတ်၊ ဝါယော(လေ)နတ်၊ ဝရုဏနတ်၊ ဝါရဏနတ်၊ သောမနတ်၊ ယသနတ်၊ မေတ္တာနတ်၊ ကရုဏာနတ်၊ ဝေဏ္ဍုနတ်၊ သဟလိနတ်၊ အသမနတ်၊ ယမနတ်နှစ်မျိုး၊ လနတ်မင်းနှင့် အခြွေအရံ၊ နေနတ်မင်းနှင့် အခြွေအရံ၊ ကြယ်နက္ခတ်နတ်များ၊ မန္ဒဝလာဟကနတ်များ၊ ဝါသဝသိကြားမင်း၊ သဟဘူနတ်၊ အရိဋ္ဌနတ်၊ ရောဇနတ်၊ ဝရုဏနတ်၊ သဟဓမ္မနတ်၊ အစ္စုတနတ်၊ အနေဇကနတ်၊ သုလေယျနတ်၊ ရုစိရနတ်၊ ဝါသဝနေသိနတ်၊ သမာနနတ်များ၊ မဟာသမာနနတ်များ၊ မာနုသနတ်များ၊ မာနုသုတ္တမနတ်များ၊ ခိဍာပဒေါသိကနတ်များ၊ မနောပဒေါသိကနတ်များ၊ ဟရိနတ်များ၊ လောဟိတဝါသီနတ်များ၊ ပါရဂနတ်များ၊ မဟာပါရဂနတ်များ၊ သုက္ကနတ်များ၊ ကရမ္ဘနတ်များ၊ အရုဏနတ်များ၊ ဝေဃနသနတ်များ၊ ဩဒါတဂယှနတ်များ၊ ဝိစက္ခဏနတ်များ၊ သဒါမတ္တနတ်များ၊ ဟာရဂဇနတ်များ၊ မိဿကနတ်များ၊ ပဇ္ဇုန္န(မိုး)နတ်၊ ခေမိယနတ်များ၊ တုသိတာနတ်များ၊ ယာမာနတ်များ၊ ကဋ္ဌကနတ်များ၊ လမ္ဗီတကနတ်များ၊ လာမသေဋ္ဌနတ်များ၊ ဇောတိနတ်များ၊ အာသဝနတ်များ၊ နိမ္မာနရတိနတ်များ၊ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီနတ်များ စသည်ဖြင့် နတ်အပေါင်းတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြလေ၏။ ထို့အပြင် တန်ခိုးထက်မြက်သော ဗြဟ္မာများဖြစ်သည့် သုဗြဟ္မာဗြဟ္မာ နှင့် ပရမတ္ထဗြဟ္မာ၊ သနင်္ကုမာရဗြဟ္မာ နှင့် တိဿဗြဟ္မာ၊ လက်တစ်ချောင်းဖြင့် စကြဝဠာတစ်ထောင် အလင်းသက်ရောက်နိုင်သော ဗြဟ္မာအယောက်တစ်ထောင်၊ ဗြဟ္မာတစ်ထောင်စီ အုပ်ချုပ်ကြကုန်သော မဟာဗြဟ္မာမင်းကြီး ဆယ်ဦး (ဟာရိတမဟာဗြဟ္မာနှင့် ဗြဟ္မာတစ်သိန်း ခြံရံလာသူများပါဝင်) တို့သည်လည်း အစည်းအဝေးသို့ ရောက်ရှိလာကြသည်။ === ၆။ မာရ်နတ်၏ နှောင့်ယှက်မှုနှင့် အဆုံးသတ် === ရဟန်းတို့၊ မာရ်နတ်မင်း၏ မိုက်မဲမှုကို ရှုစားကြလော့။ သိကြား၊ မဟာဗြဟ္မာတို့နှင့်တကွ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဦးတည်လာကြကုန်သော နတ်ဗြဟ္မာအားလုံးတို့ထံသို့ မာရ်နတ်မင်း၏ စစ်သည်များသည် ဦးတည်ချီတက်လာကြလေပြီ။ စစ်သည်အများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်ထားသော မာရ်နတ်မင်းသည် “လာကြလော့။ ဖမ်းကြ။ ချည်နှောင်ကြလော့။ ရာဂဖြင့် တုပ်နှောင်ကြလော့။ ထက်ဝန်းကျင်ပတ်ဝန်းကျင်မှနေ၍ ဝိုင်းထားလော့။ သင်တို့သည် တစ်ဦးတစ်ယောက်မှ မလွတ်စေနှင့်” ဟူသော စကားအား အမိန့်ရှိပြီး လျှပ်စီးနှင့်တကွ မိုးကြီးထစ်ချုန်းသံခြိမ်းသံကဲ့သို့သော ကြောက်မက်ဖွယ်အသံကို ပြု၍ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ မာရ်စစ်သည်ကို စေလွှတ်လေ၏။ သို့သော်လည်း မာရ်နတ်မင်းသည် မိမိအလိုအတိုင်း မဖြစ်လေသဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ဒေါသထွက် စိတ်တိုကာ ပြန်ခဲ့ရလေ၏။ ထိုအခါ မာရ်နတ်မင်းသည် ရဟန်းသံဃာတို့ကို အာရုံပြုပြီး “စစ်ပွဲကို အောင်မြင်ပြီးသော၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိတော့သော၊ ထင်ပေါ်ကျော်ကြားခြင်းရှိသော၊ လူအပေါင်းတို့တွင်လည်း ထင်ရှားသောသူများဖြစ်သည့် ထိုဘုရား၏ တပည့်သာဝက အားလုံးတို့သည် အရိယာတို့နှင့်အတူ ဝမ်းမြောက်ပျော်ရွှင်ကုန်၏” ဟူသော ဂါထာအား ရွတ်ဆိုခဲ့လေသတည်း။<ref>{{cite web |title=မဟာသမယသုတ် ပါဠိတော် မြန်မာပြန် |website=Dhamma Download |url=https://dhammadownload.com}}</ref> == မဟာသမယသုတ်တော်ကို ရွတ်ဆိုသင့်သူများ == # ကံဇာတာညံ့သူ၊ အချုပ်အခြာင်ခံရသူ။ # အင်းတိုက်၊ ဂုန်းတိုက်၊ နတ်တိုက်၊ မုတ်တိုက်ခံရသူ။ # အပြိုင်အဆိုင် ရှိသူ၊ အလိမ်ခံရသူ။ # ဆေးမတွေ့သူ၊ ရောဝါအနာ မပျောက်ကင်းသူ။ # ခြောက်လှန့်ခံရသူ၊ ပိုင်းပြီး အနှိပ်စက်ခံရသူ။ # တစ်အိမ်သားလုံး အဆင်မပြေသူ။ # စီးပွားရေး နိမ့်ကျသူ။ # ဂုဏ်သုးရာထူး တက်လိုသူ။ # စာမေးပွဲအောင်လိုသူ။ # တစ်အိမ်သားလုံး ရောဝါကပ်ရောက်ခြင်းမှ ကင်းစေလိုသူ။ # အဆောက်အဦး အသစ်များ ရလိုသူ။ # အဆောက်အဦး လျင်မြန်စွာ ပြီးမြောက်စေလိုသူ။ # မကောင်းကြံသူများ၊ တစ်ခါကြံလျှင် ပျက်ရခြင်း။ # နှစ်ခါကြံလျှင် သွားရခြင်း။ # သုံးခါကြံလျှင် ပြေးရခြင်း။ # လာဘ်လာဘ ပေါများခြင်း။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[မဟာသမယ အခါတော်နေ့ပွဲ]] *[[မဟာသမယနေ့]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[Category:မဟာဝဂ်]] [[Category:ဒီဃနိကာယ်]] ips99the1qwj41sd096tut5khqxld2e 1055665 1055664 2026-09-28T23:29:00Z Kyaw Myo Aung 103978 /* မဟာသမယသုတ်တော် မြန်မာပြန် အနှစ်ချုပ် */ ကိုးကားချက် 1055665 wikitext text/x-wiki {{ဗုဒ္ဓဘာသာ}} '''မဟာသမယသုတ်တော်''' သည် [[ဗုဒ္ဓ|မြတ်စွာဘုရား]]၏ လက်ထက်တော်အခါက စကြဝဠာအသီးသီးမှ နတ်ဗြဟ္မာများ စုဝေးရောက်ရှိလာပုံနှင့် ထိုနတ်ဗြဟ္မာများ၏ အမည်နာမများကို ထုတ်ဖော်ဟောကြားထားသော [[ဒီဃနိကာယ်]]၊ မဟာဝဂ်ပါဠိတော်လာ သုတ်တစ်သုတ် ဖြစ်သည်။ ဤသုတ်တော်သည် နယုန်လပြည့်နေ့ [[မဟာသမယနေ့]] ညနေချမ်းအခါတွင် ကပိလဝတ်ပြည်၊ မဟာဝုန်တော၌ ရဟန္တာသံဃာတော် (၅၀၀) နှင့် နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့ကို အကြောင်းပြု၍ ဟောကြားတော်မူခဲ့သည့် သုတ်တော် (၇) သုတ်အနက် ပထမဆုံး ဟောကြားတော်မူသော အခြေခံသုတ်တော်လည်း ဖြစ်သည်။ == မဟာသမယသုတ်တော် ဖြစ်ပေါ်လာသမိုင်းကြောင်း == မဟာသမယသုတ်တော် ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းရင်းမှာ သကျမင်းမျိုးနှင့် ကောလိယမင်းမျိုးတို့ နယ်စပ်ရှိ ရောဟိဏီမြစ်ရေကို အမှီပြုကာ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ကြရာမှ နယုန်လ ရေအားနည်းချိန်တွင် ရေလုရာမှစ၍ ဖြစ်ပွားသော ရန်ပွဲဖြစ်သည်။ ရောဟိဏီမြစ်သည် ကပိလဝတ်နှင့် ကောလိယနှစ်ပြည်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေပြီး နှစ်ပြည်လုံးက အမှီပြုနေရသည်။ မိုးခေါင်သဖြင့် မြစ်ရေနည်းလာချိန်တွင် စပါးခင်းများအတွက် လယ်သမားများ ရေလုကြရာမှ အချင်းချင်း ခိုက်ရန်ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအခါ ကောလိယဘက်မှ လယ်သမားများက ကပိလဝတ်မင်းများကို "သားမက်တွေလို မင်းသမီးချင်းယူထားတာ" ဆိုပြီး အမျိုးထိပါးပြောဆိုကြသလို၊ ကပိလဝတ်ဘက်ကလည်း ကောလိယမင်းတွေကို "အနူးမျိုးတွေ၊ ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရပြီး သစ်ခေါင်းထဲနေခဲ့ရသူတွေ" ဆိုပြီး အားကျမခံ ပြန်လည်ဆဲဆိုကြသည်။ ဤအရေးအခင်းသည် နိုင်ငံတော်အဆင့် အရေးအခင်းကြီးအထိ ဖြစ်လာပြီး နှစ်ပြည်ထောင် ဆွေရင်းမျိုးရင်းများ သွေးမြေကျမည့် စစ်ပွဲကြီး ဖြစ်ပေါ်လာတော့မည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ စစ်ဖြစ်တော့မည့် ထိုညနေခင်းတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင် ကြွရောက်တော်မူလာပြီး နှစ်ပြည်ထောင်မင်းများကို ဘာကြောင့် ဤနေရာသို့ လာကြသနည်း၊ ရေအတွက်လား၊ သွေးအတွက်လား စသည်ဖြင့် မေးမြန်းတော်မူသည်။ ထိုအခါ မင်းများက ရေအတွက် စစ်ခင်းလာကြောင်း လျှောက်ထားကြသည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က "ရေသည် အနည်းငယ်သာ အဘိုးထိုက်တန်ပြီး၊ သကျဝင်မင်းများကား အတိုင်းမသိ အဘိုးထိုက်တန်ကြသည်။ တန်ဖိုးနည်းသည့် ရေအတွက်ဖြင့် တန်ဖိုးမဖြတ်နိုင်သည့် မင်းသားများ၏သွေး မြေသို့မကျသင့်၊ အသက်မသေသင့်" ဟု မိန့်တော်မူကာ စစ်ရပ်စဲရေး တရားတော်များကို ဟောကြားတော်မူသည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် စစ်ပြေငြိမ်းရေးအတွက် ဇာတ်တော်များကို ဆက်တိုက်ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ပထမဦးစွာ ဝက်ဝံနှင့် ကြို့ပင်စောင့်နတ်တို့ ရန်ငြိုးဖွဲ့မှားပြီး နှစ်ဦးစလုံး ပျက်စီးရသည့် '''ဖန္နဇာတ်'''၊ မစဉ်းစားဘဲ သူတစ်ပါးပြောစကားကို ယုံကြည်မိပြီး သတ္တဝါအပေါင်းး သမုဒ္ဒရာထဲ ခုန်ဆင်းသေဆုံးမည့်ဘေးမှ လွတ်ခဲ့ရသည့် '''ဒုဒ္ဒဘဇာတ်'''၊ အင်အားငယ်သည့် ဗီလုံးငှက်မလေးက အကွက်ဆင်ပြီး အင်အားကြီးသည့် ဆင်ရိုင်းကြီးကို အနိုင်ယူခဲ့သည့် '''လဋုကိကဇာတ်'''၊ စည်းလုံးညီညွတ်စွာနေထိုင်ခြင်း၏ အကျိုးကျေးဇူးကို ပြသသည့် '''ရုက္ခဓမ္မဇာတ်'''၊ ငုံးမင်းဇာတ်တော် (ဝဋ္ဋကဇာတ်) နှင့် ရန်ငြိုးဖွဲ့ခြင်း၏ ဆိုးကျိုးကို ပြသသည့် '''အတ္တဒဏ္ဍသုတ်''' တို့ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ဤတရားတော်များကို နာယူကြရာမှ နှစ်ဖက်မင်းများနှင့် လယ်သမားများသည် ဒေါသများကင်းစင်၍ အမြင်မှန်ရကာ ငြိမ်းချမ်းရေးယူလိုက်ကြသည်။ ငြိမ်းချမ်းရေးရပြီးနောက် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ကျေးဇူးတင်သည့်အနေဖြင့် သာကီဝင်မင်းသား ၂၅၀ နှင့် ကောလိယမင်းသား ၂၅၀၊ စုစုပေါင်း မင်းသား ၅၀၀ တို့သည် သာသနာ့ဘောင်ဝင်ရောက်ကာ ရဟန်းပြုကြသည်။ သို့သော် ထိုမင်းသားများသည် အိမ်ထောင်ရှိပြီးသားများ ဖြစ်ကြသဖြင့် သာသနာ့ဘောင်တွင် စိတ်မပျော်ကြပေ။ အိမ်မှာကျန်ရစ်ခဲ့သော ဇနီးသည်များက စာပေးပို့ကြသဖြင့် လူထွက်ချင်လာကြသည်။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ထိုရဟန်းတော်များကို ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် ဟိမဝန္တာတောင်ခြေရှိ ကုဏာလအိုင်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားပြီး ငှက်အုပ်များကို ပြသရင်း ကုဏာလဇာတ်တော်ကို ဟောကြားတော်မူသည်။ ထိုဇာတ်တော်ကို နာယူကြရာမှ သံယောဇဉ်များ ပြေလျော့သွားပြီး နောက်ဆုံးတွင် မဟာဝုန်တောသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိကြပြီး ဝိပဿနာတရား အားထုတ်ကြသဖြင့် အားလုံးပင် ရဟန္တာဖြစ်သွားကြသည်။ ရဟန္တာဖြစ်ပြီးနောက် နယုန်လပြည့်နေ့ ညနေချမ်းအခါတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံ လာရောက်လျှောက်ထားကြစဉ် စကြဝဠာတိုက်တစ်သောင်းမှ နတ်ဗြဟ္မာများ စုဝေးရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် သမာပတ်ဝင်စားနေကြသော သုဒ္ဓါဝါသဘုံမှ ရဟန္တာဗြဟ္မာကြီးများ သမာပတ်မှ ထလာကြသောအခါ မဟာဝုန်တောတွင် ဘုရားရှင်နှင့် ရဟန္တာ ၅၀၀ တို့ရှိနေသည်ကို သိရှိကြရသည်။ နေရာမရှိသဖြင့် နတ်ဗြဟ္မာကြီးလေးဦးက အရပ်လေးမျက်နှာမှ စကြဝဠာတံတိုင်းတွင် ရပ်ပြီး ဂါထာများဖြင့် လျှောက်ထားကြသည်။ ရောက်ရှိလာသော နတ်ဗြဟ္မာများသည် ယူဇနာချီသော ကိုယ်ကာယကြီးများ ဖြစ်သော်လည်း စကြဝဠာတစ်ခုထဲ ဆံ့အောင်နေရန် ကိုယ်ကာယကို ကြုံ့ပြီး သေးသေးမွှားမွှားလေး ဖန်ဆင်းပြီး လာရောက်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ရောက်ရှိလာကြသော သတ္တဝါများ တရားထူးရစေရန် အဓိက ရည်ရွယ်တော်မူသည်။ များပြားလှသော နတ်ဗြဟ္မာတို့ ကျွတ်တမ်းဝင်နိုင်ရန် ရှေးဦးစွာ နတ်ဗြဟ္မာများ၏ စိတ်ကို နူးညွတ်ပျော့ပျောင်းလာစေရန်နှင့် မည်သူတို့ ရောက်လာကြသည်ကို အသိအမှတ်ပြု မိတ်ဆက်သည့် အခြေခံနိဒါန်း "မဟာသမယသုတ်" ကို ဟောကြားသည်။ ထို့နောက် နတ်ဗြဟ္မာများ၏ စရိုက်အလိုက် သုတ်တော် (၆) သုတ်ကို ဆက်လက်ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ရာဂစရိုက် (အနုအလှအပနှင့် အပျော်အပါးကို နှစ်သက်သူ) ရှိသော နတ်များအတွက် လောကမှ မှန်ကန်စွာ ထွက်ခွာနည်းဖြစ်သည့် '''သမ္မာပရိဗ္ဗာဇနိယသုတ်''' ကို ဟောကြားတော်မူသည်။ ဒေါသစရိုက် (ခပ်ကြမ်းကြမ်းနှင့် စိတ်တိုလွယ်သူ) ရှိသော နတ်များအတွက် '''ကလဟဝိဝါဒသုတ်''' ကို ဟောကြားတော်မူသည်။ မောဟစရိုက် (သိပ်မစဉ်းစားဘဲ တွေဝေသူ) ရှိသော နတ်များအတွက် '''မဟာဗျူဟသုတ်''' ကို ဟောကြားတော်မူသည်။ ဝိတက်စရိုက် (အတွေးနယ်ချဲ့သူ) ရှိသော နတ်ဗြဟ္မာများအတွက် '''စူဠဗျူဟသုတ်''' ကို ဟောကြားတော်မူသည်။ သဒ္ဓါစရိုက် (ယုံကြည်လွယ်သူ) ရှိသော နတ်များအတွက် '''တုဝဋ္ဋကသုတ်''' ကို ဟောကြားတော်မူသည်။ ပညာစရိုက် (ဗုဒ္ဓိစရိုက် - အသိဉာဏ်ဖြင့် စဉ်းစားဆင်ခြင်သူ) ရှိသော နတ်များအတွက် '''ပုရာဘေဒသုတ်''' ကို ဟောကြားတော်မူသည်။ သမ္မာပရိဗ္ဗာဇနိယသုတ်ကို ဟောကြားရာတွင် ပိုမိုရှင်းလင်းလွယ်ကူစေရန်အတွက် အမေးအဖြေ (ပုစ္ဆာဝသိက) ပုံစံဖြင့် ဟောကြားရန် ဆုံးဖြတ်တော်မူသည်။ သို့သော် မြတ်စွာဘုရားရှင်အား မေးမြန်းနိုင်သည့် ပုဂ္ဂိုလ်မရှိသောကြောင့် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် နိမ္မိတရုပ်ပွားတော်တစ်ဆူကို ဖန်ဆင်းတော်မူပြီး ထိုနိမ္မိတရုပ်ပွားတော်က မေးမြန်းသည်ကို ဘုရားရှင်က ဖြေကြားတော်မူသည့် ပုံစံဖြင့် ဤသုတ်ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ရဟန္တာဖြစ်ပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်များသည် မိမိတို့ရရှိထားသော တရားထူးကို သူတစ်ပါး သိရှိစေရန် မကြွားဝါကြပေ။ ရွှေအိုးကို ပိုင်ဆိုင်ထားသူတစ်ဦးက မိမိ၏ရွှေအိုးကို လူသိမှာစိုးသကဲ့သို့ သောတာပန်စသည့် အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များသည် မိမိတို့၏ တရားထူးကို လျှို့ဝှက်ထားလေ့ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် "ငါသည် သောတာပန်ဖြစ်သည်" ဟု ကြွားဝါပြောဆိုနေပါက အစစ်အမှန်မဟုတ်ဘဲ အတုအယောင် ဖြစ်နိုင်သည်။ "သူခိုးရွှေရ တစ်ပြပြ" ဟူသော ဆိုစကားကဲ့သို့ပင် အတုအယောင်များသာ ကြွားဝါလေ့ရှိသည်ဟု ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Nandiyiya1998" /> <ref>{{cite web |title=မဟာသမယသုတ်တော် ဖြစ်ပေါ်လာပုံ သမိုင်းကြောင်း |url=https://my.wikisource.org/wiki/မဟာသမယသုတ်တော်_ဖြစ်ပေါ်လာပုံ_သမိုင်းကြောင်း |website=ဝီကီရင်းမြစ် |publisher=ဝီကီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးရှင်း |language=my |access-date=၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ }}</ref> == မဟာသမယသုတ်တော်၏ ဖွဲ့စည်းပုံ == မဟာသမယသုတ်သည် သုတ်တော် ၁ သုတ်တည်း ဖြစ်ပြီး၊ ဂါထာပေါင်း ၃၉ ဂါထာ ပါဝင်ကာ အောက်ပါကဏ္ဍ (၉) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည် – * ဥယျောဇဉ် * နိဒါန်း * ဒေဝတာသန္နိပါတ * ဘူမဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ * နာဂကဏ္ဍ * အသုရာဒေဝတာကဏ္ဍ * အာကာသဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ * ဗြဟ္မကဏ္ဍ * နိဂုံး == မဟာသမယသုတ်တော် ပါဠိတော်နှင့် မြန်မာအသံထွက် == မဟာသမယသုတ်တော်၏ ပါဠိတော်နှင့် ရွတ်ဆိုရလွယ်ကူစေရန် မြန်မာအသံထွက်များကို ဇယားဖြင့် ဖော်ပြထားပါသည်။<ref name="Nandiyiya1998">{{cite book |author=အရှင်နန္ဒိယ (တိုက်အုပ်ဆရာတော်၊ ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်) နှင့် ဓမ္မာစရိယ ဦးစံကြည် (မြန်မာပြန်) |title=ပညာအလင်းပြ (၇) သုတ် ပါဠိတော်အသံထွက် (မဟာသမယသုတ်တော်များ ပါဠိတော်၊ နိဿယ၊ မြန်မာပြန်၊ အဓိပ္ပာယ်နှင့် မိတ်လင်စုံကျမ်းကြီး) |url=https://drive.google.com/open?id=1She7LWvLfJRk6Qii7SOOsgO4i_UGXWdI |publisher=ပညာအလင်းပြစာပေ၊ ရန်ကုန်မြို့ |year=၁၉၉၈ |edition=ဒုတိယ |pages=၁-၇၉}}</ref> === ၁။ ဥယျောဇဉ် === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | သတေဟိ ပဉ္စမတ္တေဟိ၊ ခီဏာသဝေဟိ ကေဝလံ။ || သတေဟိ ပဉ္စမတ္တေဟိ၊ ခီဏာသဝေဟိ ကေဝလံ။ |- | ဘိက္ခူဟိ ဘူပဝံသေဟိ၊ သတ္ထာ ဇိနော ပရိဝုတော။ || ဘိတ်ခူဟိ ဘူပဝံသေဟိ၊ သတ်ထာ ဇိနော ပရိဝုတော။ |- | သက္ကေ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ၊ ဆာယာရမ္မေ မဟာဝနေ။ || သက်ကေ ကပိလဝတ်ထုတ်သမိံ၊ ဆာယာရမ်မေ မဟာဝနေ။ |- | သမန္တတော သဟဿေဟိ၊ စက္ကဝါဠေဟိ ဒသဟိ။ || သမန်တတော သဟတ်သေဟိ၊ စက်ကဝါလေဟိ ဒသဟိ။ |- | အာဂမ္မ သန္နိသိန္နာနံ၊ ဒေဝါနံ ယမဒေသယိ။ || အာဂမ်မ သန်နိသိန်နာနံ၊ ဒေဝါနံ ယမေဒသယိ။ |- | အာယုဒီဃကရံ သဗ္ဗ-သမ္ပတ္တိသာဓကံ ဝရံ။ || အာယုဒီဃကရံ သပ်ဗ-သမ်ပတ်တိသာဓကံ ဝရံ။ |- | သုဒ္ဓါဝါသပ္ပဘူတီဟိ၊ ဒေဝေဟိ ပဋိနန္ဒိတံ။ || သုတ်ဓါဝါသပ်ပဘူတီဟိ၊ ဒေဝေဟိ ပတိနန်ဒိတံ။ |- | သဗ္ဗရောဂဘယုဂ္ဃာတံ၊ သမယံ တံ ဘဏာမ ဟေ။ || သပ်ဗရောဂဘယုတ်ဃာတံ၊ သမယံ တံ ဘဏာမ ဟေ။ |} === ၂။ နိဒါန်း === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | ဧဝံ မေ သုတံ။ ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ။ || ဧဝံ မေ သုတံ။ ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သက်ကေသု ဝိဟရတိ။ |- | ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ မဟာဝနေ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ။ || ကပိလဝတ်ထုတ်သမိံ မဟာဝနေ မဟတာ ဘိတ်ခုသံဃေန သတ်ဒိံ။ |- | ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟိ။ || ပဉ်စမတ်တေဟိ ဘိတ်ခုသတေဟိ သပ်ဗေဟေဝ အရဟန်တေဟိ။ |- | ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ ယေဘုယျေန သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ။ || ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ ယေဘုယျေန သန်နိပတိတာ ဟောန္တိ။ |- | ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ။ || ဘဂဝန်တံ ဒတ်သနာယ ဘိတ်ခုသံဃဉ်စ။ |- | အထ ခေါ စတုန္နံ သုဒ္ဓါဝါသကာယိကာနံ ဒေဝတာနံ ဧတဒဟောသိ။ || အထ ခေါ စတုန်နံ သုတ်ဓါဝါသ ကာယိကာနံ ဒေဝတာနံ အေတဒဟောသိ။ |- | အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ မဟာဝနေ။ || အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက်ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ်ထုတ်သမိံ မဟာဝနေ။ |- | မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟိ။ || မဟတာ ဘိတ်ခုသံဃေန သတ်ဒိံ ပဉ်စမတ်တေဟိ ဘိတ်ခုသတေဟိ သပ်ဗေဟေဝ အရဟန်တေဟိ။ |- | ယံနူန မယမ္ပိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမေယျာမ။ || ယံနူန မယမ်ပိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်ကမေယာမ။ |- | ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပစ္စေကံ ဂါထံ ဘာသေယျာမာတိ။ || အုပသင်ကမိတ်ဝါ ဘဂဝတော သန်တိကေ ပစ်စေကံ ဂါထံ ဘာသေယာမာတိ။ |- | အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ။ || အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိန်ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယ။ |- | ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ။ || ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိန်ဇေယ။ |- | ဧဝမေဝ သုဒ္ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု အန္တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ || အေဝမေဝ သုတ်ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု အန်တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ |- | အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု။ || အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန်တံ အဘိဝါဒိတ်ဝါ အေကမန်တံ အတ်ထံသု။ |- | ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ ဧကာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ။ || အေကမန်တံ ဌိတာ ခေါ အေကာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန်တိကေ အိမံ ဂါထံ အဘာသိ။ |- | တတြ ဘိက္ခဝေါ သမာဒဟံသု စိတ္တမတ္တနော ဥဇုကမကံသု။ || တတ်တရ ဘိတ်ခဝေါ သမာဒဟံသု စိတ်တမတ်တနော အုဇုကမကံသု။ |- | သာရထီဝ နေတ္တာနိ ဂဟေတွာ ဣန္ဒြိယာနိ ရက္ခန္တိ ပဏ္ဍိတာ။ || သာရထီဝ နေတ်တာနိ ဂဟိတ်ဝါ အိန်ဒရိယာနိ ရက်ခန်တိ ပန်ဍိတာ။ |} === ၃။ ဒေဝတာသန္နိပါတ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ ယေဘုယျေန သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ။ || ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ ယေဘုယျေန သန်နိပတိတာ ဟောန္တိ။ |- | ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ။ || ဘဂဝန်တံ ဒတ်သနာယ ဘိတ်ခုသံဃဉ်စ။ |- | အထ ခေါ စတုန္နံ သုဒ္ဓါဝါသကာယိကာနံ ဒေဝတာနံ ဧတဒဟောသိ။ || အထ ခေါ စတုန်နံ သုတ်ဓါဝါသ ကာယိကာနံ ဒေဝတာနံ အေတဒဟောသိ။ |- | အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ မဟာဝနေ။ || အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက်ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ်ထုတ်သမိံ မဟာဝနေ။ |- | မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟိ။ || မဟတာ ဘိတ်ခုသံဃေန သတ်ဒိံ ပဉ်စမတ်တေဟိ ဘိတ်ခုသတေဟိ သပ်ဗေဟေဝ အရဟန်တေဟိ။ |- | ယံနူန မယမ္ပိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမေယျာမ။ || ယံနူန မယမ်ပိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်ကမေယာမ။ |- | ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပစ္စေကံ ဂါထံ ဘာသေယျာမာတိ။ || အုပသင်ကမိတ်ဝါ ဘဂဝတော သန်တိကေ ပစ်စေကံ ဂါထံ ဘာသေယာမာတိ။ |- | အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ။ || အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိန်ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယ။ |- | ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ။ || ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိန်ဇေယ။ |- | ဧဝမေဝ သုဒ္ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု အန္တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ || အေဝမေဝ သုတ်ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု အန်တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ |- | အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု။ || အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန်တံ အဘိဝါဒိတ်ဝါ အေကမန်တံ အတ်ထံသု။ |- | ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ ဧကာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ။ || အေကမန်တံ ဌိတာ ခေါ အေကာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန်တိကေ အိမံ ဂါထံ အဘာသိ။ |- | တတြ ဘိက္ခဝေါ သမာဒဟံသု စိတ္တမတ္တနော ဥဇုကမကံသု။ || တတ်တရ ဘိတ်ခဝေါ သမာဒဟံသု စိတ်တမတ်တနော အုဇုကမကံသု။ |- | သာရထီဝ နေတ္တာနိ ဂဟေတွာ ဣန္ဒြိယာနိ ရက္ခန္တိ ပဏ္ဍိတာ။ || သာရထီဝ နေတ်တာနိ ဂဟိတ်ဝါ အိန်ဒရိယာနိ ရက်ခန်တိ ပန်ဍိတာ။ |} === ၄။ ဘူမဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | သတ္တသဟဿာ နေတ ယက္ခာ ဘုမ္မာ ကပိလဝတ္တဝါ။ || သတ်တသဟတ်သာ နေတ ယက်ခါ ဘုမ်မာ ကပိလဝတ်တဝါ။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဆ သဟဿာ ဟေမဝတာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဆ သဟတ်သာ ဟေမဝတာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သာတာဂိရာ တိသဟဿာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || သာတာဂိရာ တိသဟတ်သာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဣစ္စေတေ သောဠသ သဟဿာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဣစ်စေတေ သောဠသ သဟတ်သာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဝေဿာမိတ္တာ ပဉ္စသတာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဝေဿာမိတ်တာ ပဉ်စသတာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ကုမ္ဘီရော ရာဇဂဟိကော ဝေပုလ္လဿ နိဝေသနံ။ || ကုမ်ဘီရော ရာဇဂဟိကော ဝေပုလ်လတ်သ နိဝေသနံ။ |- | ဘိယျော နံ သတသဟဿံ ယက္ခာနံ ပယိရုပါသတိ။ || ဘိန်ယော နံ သတသဟတ်သံ ယက်ခါနံ ပယိရုပါသတိ။ |- | ကုမ္ဘီရော ရာဇဂဟိကော သောပါဂါ သမိတိံ ဝနံ။ || ကုမ်ဘီရော ရာဇဂဟိကော သောပါဂါ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ပုရိမဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ ဓတရဋ္ဌော ပသာသတိ။ || ပုရိမဉ်စ ဒိသံ ရာဇာ ဓတရတ်ထော ပသာသတိ။ |- | ဂန္ဓဗ္ဗာနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || ဂန်ဓဗ်ဗာနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ပုတ်တာပိ တတ်သ ဗဟဝေါ အိန်ဒနာမာ မဟာဗလာ။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဒက္ခိဏဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ ဝိရူဠကော ပသာသတိ။ || ဒက်ခိဏဉ်စ ဒိသံ ရာဇာ ဝိရူဠကော ပသာသတိ။ |- | ကုမ္ဘဏ္ဍာနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || ကုမ်ဘဏ်ဍာနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ပုတ်တာပိ တတ်သ ဗဟဝေါ အိန်ဒနာမာ မဟာဗလာ။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ပစ္ဆိမဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ ဝိရူပက္ခော ပသာသတိ။ || ပစ်ဆိမဉ်စ ဒိသံ ရာဇာ ဝိရူပက်ခော ပသာသတိ။ |- | နာဂါနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || နာဂါနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ပုတ်တာပိ တတ်သ ဗဟဝေါ အိန်ဒနာမာ မဟာဗလာ။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဥတ္တရဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ ကုဝေရော တံ ပသာသတိ။ || အုတ်တရဉ်စ ဒိသံ ရာဇာ ကုဝေရော တံ ပသာသတိ။ |- | ယက္ခာနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || ယက်ခါနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ပုတ်တာပိ တတ်သ ဗဟဝေါ အိန်ဒနာမာ မဟာဗလာ။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | စတ္တာရော တေ မဟာရာဇာ သမန္တာ စတုရော ဒိသာ။ || စတ်တာရော တေ မဟာရာဇာ သမန်တာ စတုရော ဒိသာ။ |- | ဒဠှုဋ္ဌာနာ ဌိတာ နိစ္စံ ဂါမဏိယော ယသဿိနော။ || ဒဠှုတ်ဌာနာ ဌိတာ နိတ်စံ ဂါမဏိယော ယသတ်သိနော။ |- | မာယာဝိနော ဒါသသာ စ အာဂုံ ဝဋ္ဋိကာ သဒါ။ || မာယာဝိနော ဒါသသာ စ အာဂုံ ဝတ်တိကာ သဒါ။ |- | မာယာ ကုဋေဏ္ဍု ဝိဋေဏ္ဍု ဝိဋုစ္စ ဝိဋူတ သဟ။ || မာယာ ကုဋေဏ္ဍု ဝိဋေဏ္ဍု ဝိဋုစ်စ ဝိဋူတ သဟ။ |- | စန္ဒနော ကာမသေဋ္ဌော စ ကိန္နိဃဏ္ဍု နိဃဏ္ဍု စ။ || စန္ဒနော ကာမသေဋ္ဌော စ ကိန္နိဃဏ္ဍု နိဃဏ္ဍု စ။ |- | ပနာဒော ဩပမညော စ ဒေဝသူတော စ မာတလိ။ || ပနာဒော ဩပမညော စ ဒေဝသူတော စ မာတလိ။ |- | စိတ္တသေနော စ ဂန္ဓဗ္ဗော နဠရာဇာ ဇနေသဘော။ || စိတ်တသေနော စ ဂန်ဓဗ်ဗော နဠရာဇာ ဇနေသဘော။ |- | အာဂုံ ပဉ္စသိခေါ စေဝ တိမ္ဗရု သူရိယဝစ္ဆသာ။ || အာဂုံ ပဉ်စသိခေါ စေဝ တိမ်ဗရု သူရိယဝစ်ဆသာ။ |- | ဧတေ စညေ စ ရာဇာနော ဂန္ဓဗ္ဗာ သဟ ရာဇုဘိ။ || ဧတေ စညေ စ ရာဇာနော ဂန်ဓဗ်ဗာ သဟ ရာဇုဘိ။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |} === ၅။ နာဂကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | အထာဂုံ နာဂသာ နာဂါ ဝေသာလာ သဟတ္တကာ။ || အထာဂုံ နာဂသာ နာဂါ ဝေသာလာ သဟတ်တကာ။ |- | ကမ္ဗလဿတရာ အာဂုံ ပယာဂါ သဟ ဉာတိဘိ။ || ကမ်ဗလတ်သတရာ အာဂုံ ပယာဂါ သဟ ညာတိဘိ။ |- | ယာမုနာ ဓတရဋ္ဌာ စ အာဂုံ နာဂါ ယသဿိနော။ || ယာမုနာ ဓတရတ်ဌာ စ အာဂုံ နာဂါ ယသတ်သိနော။ |- | ဧရာဝဏော မဟာနာဂေါ သောပါဂါ သမိတိံ ဝနံ။ || ဧရာဝဏော မဟာနာဂေါ သောပါဂါ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ယေ နာဂရာဇေ သဟဿာ ဟရန္တိ ဒိဗ္ဗာ ဒိသာ ပကိဏ္ဏကာ။ || ယေ နာဂရာဇေ သဟတ်သာ ဟရန်တိ ဒိဗ်ဗာ ဒိသာ ပကိန်ဏကာ။ |- | ဝေဟာယသာ တေ ဝနမုတ္တမာ စိတ္တာ သုပဏ္ဏာ ဣတိ တေသ နာမ။ || ဝေဟာယသာ တေ ဝနမုတ်တမာ စိတ်တာ သုပန်ဏာ ဣတိ တေသ နာမ။ |- | အဘယံ တဒါ နာဂရာဇာနံ သုပဏ္ဏေတာ ခေမံ ကရောသိ ဗုဒ္ဓေါ။ || အဘယံ တဒါ နာဂရာဇာနံ သုပန်ဏေတာ ခေမ်ံ ကရောသိ ဗုတ်ဓော။ |- | သဏှာဟိ ဝါစာဟိ ဥပဂုယှန္တာ နာဂါ သုပဏ္ဏာ သရဏံ ဂတာ ဗုဒ္ဓံ။ || သန်နာဟိ ဝါစာဟိ ဥပဂုယဟန်တာ နာဂါ သုပန်ဏာ သရဏံ ဂတာ ဗုတ်ဓံ။ |} === ၆။ အသုရာဒေဝတာကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | ဇိတာ ဝဇိရဟတ္ထေန သမုဒ္ဒံ အသုရာ သိတာ။ || ဇိတာ ဝဇိရဟတ်ထေန သမုဒ်ဒံ အသုရာ သိတာ။ |- | ဘာတရော ဝါသဝဿေတေ ဣဒ္ဓိမန္တာ ယသဿိနော။ || ဘာတရော ဝါသဝတ်သေတေ အိတ်ဓိမန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | ကာလကဉ္စာ မဟာဘိသ္မာ အသုရာ ဒါနဝေယျကာ။ || ကာလကဉ်စာ မဟာဘိတ်သမာ အသုရာ ဒါနဝေယျကာ။ |- | ဝေပစိတ္တိ သုစိတ္တိ စ ပဟာရာဒေါ နမုစိ သဟ။ || ဝေပစိတ်တိ သုစိတ်တိ စ ပဟာရာဒေါ နမုစိ သဟ။ |- | သတဉ္စ ဗလိပုတ္တာနံ သဗ္ဗေ ဝေရောစနာမကာ။ || သတဉ်စ ဗလိပုတ်တာနံ သပ်ဗေ ဝေရောစနာမကာ။ |- | သန္နယှိတွာ ဗလိံ သေနံ ရာဟုဗဒ္ဓေါ မုပေဂမုံ။ || သန်နယှိတ်ဝါ ဗလိံ သေနံ ရာဟုဗတ်ဓော မုပေဂမုံ။ |- | သမယော ဒါနိ ဘဒ္ဒန္တေ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || သမယော ဒါနိ ဘတ်ဒန်တေ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |} === ၇။ အာကာသဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | အာပေါ စ ဒေဝါ ပထဝီ တေဇော ဝါယော တဒါဂုနော။ || အာပေါ စ ဒေဝါ ပထဝီ တေဇော ဝါယော တဒါဂုနော။ |- | ဝရုဏာ ဝါရုဏာ ဒေဝါ သောမော စ ယသသာ သဟ။ || ဝရုဏာ ဝါရုဏာ ဒေဝါ သောမော စ ယသသာ သဟ။ |- | မေတ္တာ ကရုဏာ ကာယိကာ အာဂုံ ဒေဝါ ယသဿိနော။ || မေတ္တာ ကရုဏာ ကာယိကာ အာဂုံ ဒေဝါ ယသတ်သိနော။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဝေဏ္ဍုဒေဝါ သဟလီ စ အသမာ စ ဒုဝေ ယမာ။ || ဝေဏ္ဍုဒေဝါ သဟလီ စ အသမာ စ ဒုဝေ ယမာ။ |- | စန္ဒဿူပနိသာ ဒေဝါ စန္ဒမာဂုံ ပုရက္ခတွာ။ || စန္ဒတ်သုပနိသာ ဒေဝါ စန္ဒမာဂုံ ပုရက်ခတ်တွာ။ |- | သုရိယဿူပနိသာ ဒေဝါ သုရိယမာဂုံ ပုရက္ခတွာ။ || သုရိယတ်သုပနိသာ ဒေဝါ သုရိယမာဂုံ ပုရက်ခတ်တွာ။ |- | နက္ခတ္တာနိ ပုရက္ခတွာ အာဂုံ မန္ဒဝလာဟကာ။ || နက်ခတ်တာနိ ပုရက်ခတ်တွာ အာဂုံ မန်ဒဝလာဟကာ။ |- | ဝသုနံ ဝါသဝဿေတာ သက္ကောပါဝါ ပုရိန္ဒဒေါ။ || ဝသုနံ ဝါသဝတ်သေတာ သက်ကောပါဝါ ပုရိန်ဒဒေါ။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | အထာဂုံ သဟဘူ ဒေဝါ ဇလမ​ဂ္ဂိသိခါရိဝ။ || အထာဂုံ သဟဘူ ဒေဝါ ဇလမက်ဂိသိခါရိဝ။ |- | အရိဋ္ဌကာ စ ရောဇာ စ ဥမာပုပ္ဖနိဘာသိနော။ || အရိတ်ဌကာ စ ရောဇာ စ ဥမာပုပ်ဖနိဘာသိနော။ |- | ဝရုဏာ သဟဓမ္မာ စ အစ္စုတာ စ အနေဇကာ။ || ဝရုဏာ သဟဓမ်မာ စ အစ်စုတာ စ အနေဇကာ။ |- | သုလေယျ ရုစိရာ အာဂုံ အာဂုံ ဝါသဝနေသိနော။ || သုလေယျ ရုစိရာ အာဂုံ အာဂုံ ဝါသဝနေသိနော။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သမာနာ မဟာသမာနာ မာနုသာ မာနုသုတ္တမာ။ || သမာနာ မဟာသမာနာ မာနုသာ မာနုသုတ်တမာ။ |- | ခိဍာပဒေါသိကာ အာဂုံ အာဂုံ မောနောပဒေါသိကာ။ || ခိဍာပဒေါသိကာ အာဂုံ အာဂုံ မောနောပဒေါသိကာ။ |- | အထာဂုံ ဟရယော ဒေဝါ ယေ စ လောဟိတဝါသိနော။ || အထာဂုံ ဟရယော ဒေဝါ ယေ စ လောဟိတဝါသိနော။ |- | ပါရဂါ မဟာပါရဂါ အာဂုံ ဒေဝါ ယသဿိနော။ || ပါရဂါ မဟာပါရဂါ အာဂုံ ဒေဝါ ယသတ်သိနော။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သုက္ကာ ကရမ္ဘာ အရုဏာ အာဂုံ ဝေဃနသာ သဟ။ || သုတ်ကာ ကရမ်ဘာ အရုဏာ အာဂုံ ဝေဃနသာ သဟ။ |- | ဩဒါတဂယှာ ပါမောက္ခာ အာဂုံ ဒေဝါ ဝိစက္ခဏာ။ || ဩဒါတဂယှာ ပါမောက္ခာ အာဂုံ ဒေဝါ ဝိစက်ခဏာ။ |- | သဒါမတ္တာ ဟာရဂဇာ မိဿကာ စ ယသဿိနော။ || သဒါမတ်တာ ဟာရဂဇာ မိတ်သကာ စ ယသတ်သိနော။ |- | ဒနယံ အာဂ ပဇ္ဇုန္နော ယော ဒိသာ အဘိဝဿတိ။ || ဒနယံ အာဂ ပဇ်ဇုန်နော ယော ဒိသာ အဘိဝတ်သတိ။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ခေမိယာ တုသိတာ ယာမာ ကဋ္ဌကာ စ ယသဿိနော။ || ခေမိယာ တုသိတာ ယာမာ ကတ်ဌကာ စ ယသတ်သိနော။ |- | လမ္ဗီတကာ လာမသေဋ္ဌာ ဇောတိနာမာ စ အာသဝါ။ || လမ်ဗီတကာ လာမသေဋ်ဌာ ဇောတိနာမာ စ အာသဝါ။ |- | နိမ္မာနရတိနော အာဂုံ အာဂုံ ပရနိမ္မိတာ။ || နိမ်မာနရတိနော အာဂုံ အာဂုံ ပရနိမ်မိတာ။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သဗ္ဗေတေ ဒေဝနိကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || သပ်ဗေတေ ဒေဝနိကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | နာမနွေယန အာဂစ္ဆုံ ယေ စညေ သဒိသာ သဟ။ || နာမနွေယန အာဂစ်ဆုံ ယေ စညေ သဒိသာ သဟ။ |- | ပုဗ္ဗေ စ သဒိသာ သတ္တာ ယေ စ ဒိသာ အဘိဝဿိတာ။ || ပုဗ်ဗေ စ သဒိသာ သတ်တာ ယေ စ ဒိသာ အဘိဝတ်သိတာ။ |- | ဩဃတိဏ္ဏာ အနာသဝါ ဒက္ခိဏော ယာယိနော နာဂါ။ || ဩဃတိန်ဏာ အနာသဝါ ဒက်ခိဏော ယာယိနော နာဂါ။ |- | စန္ဒာ ဝ အတိတာ တိဂံ သပ္ပဟာ ပရမေတ္တတော စ။ || စန္ဒာ ဝ အတိတာ တိဂံ သပ်ပဟာ ပရမေတ်တတော စ။ |- | ပုတ္တာ ဣဒ္ဓိမေတာ သဟ သနင်္ကုမာရော တိဿော စ။ || ပုတ်တာ အိတ်ဓိမေတာ သဟ သနင်ကုမာရော တိတ်သော စ။ |- | သောပါဂ သမိတိံ ဝနံ။ || သောပါဂ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သဟဿံ ဗြဟ္မလောကာနံ မဟာဗြဟ္မာဘိတိဋ္ဌတိ။ || သဟတ်သံ ဗြဟ်မလောကာနံ မဟာဗြဟ်မာဘိတိတ်ဌတိ။ |- | ဥပပန္နော ဇုတိမန္တော ဘိသ္မာ ကာယော ယသဿိ သော။ || ဥပပန်နော ဇုတိမန်တော ဘိတ်သမာ ကာယော ယသတ်သိ သော။ |- | ဒသေတ္ထ ကုသလာ အာဂုံ ပစ္စေကဂါမနုဿာ။ || ဒသေတ်ထ ကုသလာ အာဂုံ ပစ်စေကဂါမနုတ်သာ။ |- | ဗြဟ္မကာယိကာ အာဂုံ ဟာရိတော ပရိဝါရိတော။ || ဗြဟ်မကာယိကာ အာဂုံ ဟာရိတော ပရိဝါရိတော။ |- | တေ စ သဗ္ဗေ အဘိက္ကာမုံ သက္ကေ ဒေဝေ သဗြဟ္မကေ။ || တေ စ သပ်ဗေ အဘိတ်ကာမုံ သက်ကေ ဒေဝေ သဗြဟ်မကေ။ |- | မာရသေနာ အဘိက္ကာမိ ပဇ္ဇုန္နသာ မန္တနီယတော။ || မာရသေနာ အဘိတ်ကာမိ ပဇ်ဇုန်နသာ မန်တနီယတော။ |- | ဧတံ ဂါထာဘိ ဗန္ဓန္တိ ရာဂေန ဗဒ္ဓာ မုတ္တကာ။ || ဧတံ ဂါထာဘိ ဗန်ဓန္တိ ရာဂေန ဗတ်ဓာ မုတ်တကာ။ |- | သမန္တာ ပရိဝါရေသုံ မာ ဝေ မုဉ္စိတ ကောစိနံ။ || သမန်တာ ပရိဝါရေသုံ မာ ဝေ မုဉ်စိတ ကောစိနံ။ |- | ဣတိ ဟ တေ မဟာသေနာ ကနှာ သေနာ အရောဒယုံ။ || ဣတိ ဟ တေ မဟာသေနာ ကနှာ သေနာ အရောဒယုံ။ |- | ပိင်္ဂိနာ တလမာဟစ္စ သရေ ကတွာန မောရံ။ || ပိင်္ဂိနာ တလမာဟစ်စ သရေ ကတ်တွာန မောရံ။ |- | ယဒါ ပဋိသရာ မေဃော ဓနယန္တော သဝိဇ္ဇုကော။ || ယဒါ ပဋိသရာ မေဃော ဓနယန်တော သဝိတ်ဇုကော။ |- | တဒါ သော ပစ္စုဒေဝေါ အသင်္ကုဒ္ဓေါ အသယှော သဟ။ || တဒါ သော ပစ်စုဒေဝေါ အသင်ကုဒ်ဓော အသယှော သဟ။ |- | တဉ္စ သဗ္ဗံ အဘိညာယ ဝဝတ္တိတွာန စက္ခုမာ။ || တဉ်စ သပ်ဗံ အဘိညာယ ဝဝတ်တိတွာန စက်ခုမာ။ |- | တတော အာမန္တယီ သတ္တာ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။ || တတော အာမန်တယီ သတ်တာ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။ |- | ဒေဝကာယာ အဘိက္ကာမုံ တေ ဝိဇာနာထ ဘိက္ခဝေါ။ || ဒေဝကာယာ အဘိတ်ကာမုံ တေ ဝိဇာနာထ ဘိတ်ခဝေါ။ |- | ယေ ဝေါဟံ ကိတ္တယိဿာမိ ဂိရာဟိ အနုပုဗ္ဗသော။ || ယေ ဝေါဟံ ကိတ်တယိတ်သာမိ ဂိရာဟိ အနုပုပ်ဗသော။ |} === ၈။ ဗြဟ္မကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | သုဗြဟ္မာ ပရမတ္တာ စ ပုတ္တာ ဣဒ္ဓိမေတာ သဟ။ || သုဗြဟ်မာ ပရမတ်တာ စ ပုတ်တာ အိတ်ဓိမေတာ သဟ။ |- | သနင်္ကုမာရော တိဿော စ သောပါဂ သမိတိံ ဝနံ။ || သနင်ကုမာရော တိတ်သော စ သောပါဂ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သဟဿံ ဗြဟ္မလောကာနံ မဟာဗြဟ္မာဘိတိဋ္ဌတိ။ || သဟတ်သံ ဗြဟ်မလောကာနံ မဟာဗြဟ်မာဘိတိတ်ဌတိ။ |- | ဥပပန္နော ဇုတိမန္တော ဘိသ္မာ ကာယော ယသဿိ သော။ || ဥပပန်နော ဇုတိမန်တော ဘိတ်သမာ ကာယော ယသတ်သိ သော။ |- | ဒသေတ္ထ ကုသလာ အာဂုံ ပစ္စေကဂါမနုဿာ။ || ဒသေတ်ထ ကုသလာ အာဂုံ ပစ်စေကဂါမနုတ်သာ။ |- | ဗြဟ္မကာယိကာ အာဂုံ ဟာရိတော ပရိဝါရိတော။ || ဗြဟ်မကာယိကာ အာဂုံ ဟာရိတော ပရိဝါရိတော။ |- | တေ စ သဗ္ဗေ အဘိက္ကာမုံ သက္ကေ ဒေဝေ သဗြဟ္မကေ။ || တေ စ သပ်ဗေ အဘိတ်ကာမုံ သက်ကေ ဒေဝေ သဗြဟ်မကေ။ |} === ၉။ နိဂုံး === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | သုတ္တာ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ။ || သုတ်တာ ဗုတ်ဓတ်သ သာသနံ။ |- | တဉ္စ သဗ္ဗံ အဘိညာယ ဝဝတ္တိတွာန စက္ခုမာ။ || တဉ်စ သပ်ဗံ အဘိညာယ ဝဝတ်တိတွာန စက်ခုမာ။ |- | တတော အာမန္တယီ သတ္တာ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။ || တတော အာမန်တယီ သတ်တာ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။ |- | ဒေဝကာယာ အဘိက္ကာမုံ တေ ဝိဇာနာထ ဘိက္ခဝေါ။ || ဒေဝကာယာ အဘိတ်ကာမုံ တေ ဝိဇာနာထ ဘိတ်ခဝေါ။ |- | ယေ ဝေါဟံ ကိတ္တယိဿာမိ ဂိရာဟိ အနုပုဗ္ဗသော။ || ယေ ဝေါဟံ ကိတ်တယိတ်သာမိ ဂိရာဟိ အနုပုပ်ဗသော။ |- | သတ္တသဟဿာ နေတ ယက္ခာ ဘုမ္မာ ကပိလဝတ္တဝါ။ || သတ်တသဟတ်သာ နေတ ယက်ခါ ဘုမ်မာ ကပိလဝတ်တဝါ။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဆ သဟဿာ ဟေမဝတာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဆ သဟတ်သာ ဟေမဝတာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သာတာဂိရာ တိသဟဿာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || သာတာဂိရာ တိသဟတ်သာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဣစ္စေတေ သောဠသ သဟဿာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဣစ်စေတေ သောဠသ သဟတ်သာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဝေဿာမိတ္တာ ပဉ္စသတာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဝေဿာမိတ်တာ ပဉ်စသတာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ကုမ္ဘီရော ရာဇဂဟိကော ဝေပုလ္လဿ နိဝေသနံ။ || ကုမ်ဘီရော ရာဇဂဟိကော ဝေပုလ်လတ်သ နိဝေသနံ။ |- | ဘိယျော နံ သတသဟဿံ ယက္ခာနံ ပယိရုပါသတိ။ || ဘိန်ယော နံ သတသဟတ်သံ ယက်ခါနံ ပယိရုပါသတိ။ |- | ကုမ္ဘီရော ရာဇဂဟိကော သောပါဂါ သမိတိံ ဝနံ။ || ကုမ်ဘီရော ရာဇဂဟိကော သောပါဂါ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သဗ္ဗေ ဝိဇိတသဂါမာ ဘယာတီတာ ယသဿိနော။ || သပ်ဗေ ဝိဇိတသဂါမာ ဘယာတီတာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒန္တိ သဟ ဘူတေဟိ သာဝကာ တေ ဇနေသုတာတိ။ || မောဒန်တိ သဟ ဘူတေဟိ သာဝကာ တေ ဇနေသုတာတိ။ |} == မဟာသမယသုတ်တော် (ပါဠိ + မြန်မာပြန်) == အောက်ပါဇယားတွင် မဟာသမယသုတ်တော်၏ မူရင်းပါဠိတော်နှင့် မြန်မာပြန်ကို စာကြောင်းတစ်ကြောင်းချင်း တိုက်ရိုက် ဘာသာပြန်ဆိုထားပါသည်။<ref>{{cite book |author=သာသနာရေးဦးစီးဌာန |title=မဟာသမယသုတ်ဝတ်ရွတ်စဉ် (ပါဠိ-မြန်မာပြန်) |url=https://kbrl.gov.mm/book/004317}}</ref> {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာပြန် |- | (က) သတေဟိ ပဉ္စမတ္တေဟိ၊ ခီဏာသဝေဟိ ကေဝလံ။ ဘိက္ခူဟိ ဘူပဝံသေဟိ၊ သတ္ထာ ဇိနော ပရိဝုတော။ || (က) လူနတ်တို့၏ ဆရာဖြစ်သော မြတ်စွာဘုရားသည် မင်းမျိုးမင်းနွယ်မှ ရဟန်းပြုလာကြလျက် အားလုံး ရဟန္တာဖြစ်ကုန်သော ရဟန်းငါးရာတို့ ခြံရံလျက်၊ |- | (ခ) သက္ကေ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ၊ ဆာယာရမ္မေ မဟာဝနေ။ သမန္တတော သဟဿေဟိ၊ စက္ကဝါဠေဟိ ဒသဟိ။ || (ခ) သက္က တိုင်း ကပိလဝတ်ပြည်၏ အနီးအပါး မဟာဝုန်တော၌ ထက်ဝန်းကျင် စကြဝဠာတိုက် တစ်ထောင်တို့မှ၊ |- | (ဂ) အာဂမ္မ သန္နိသိန္နာနံ၊ ဒေဝါနံ ယမဒေသယိ။ အာယုဒီဃကရံ သဗ္ဗ-သမ္ပတ္တိသာဓကံ ဝရံ။ || (ဂ) အတူတကွ စုဝေးရောက်လာကြကုန်သော နတ်ဗြဟ္မာတို့အား အကြင်မဟာသမယသုတ်တော်ကို ဟောကြားတော်မူပြီ၊ အသက်ရှည်ခြင်းကို ပြုတတ်သော အလုံးစုံသော မြတ်သောဆု၊ စည်းစိမ်ချမ်းသာကို ပြီးစီးစေသော၊ |- | (ဃ) သုဒ္ဓါဝါသပ္ပဘူတီဟိ၊ ဒေဝေဟိ ပဋိနန္ဒိတံ။ သဗ္ဗရောဂဘယုဂ္ဃာတံ၊ သမယံ တံ ဘဏာမ ဟေ။ || (ဃ) သုဒ္ဓါဝါသ ဗြဟ္မာတို့သည် နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်ကြကုန်သော ရောဂါဘေး အလုံးစုံကို ပယ်ဖျောက်တတ်သော ထို မဟာသမယသုတ်တော်ကို ငါတို့ ယခုအခါ ရွတ်ဖတ် ပူဇော်ကြပါကုန်စို့။ |- | ၁။ ဧဝံ မေ သုတံ။ ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ။ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ မဟာဝနေ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ။ || ၁။ အကျွန်ုပ်သည် ဤသို့ ကြားနာခဲ့ရပါသည်။ အခါတစ်ပါး၌ မြတ်စွာဘုရားသည် သက္က တိုင်း ကပိလဝတ်ပြည် မဟာဝုန်တော၌ ငါးရာမျှသော အလုံးစုံသော ရဟန္တာချည်းဖြစ်သော ရဟန်းသံဃာများစွာနှင့်အတူ သီတင်းသုံးနေတော်မူ၏။ |- | ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟိ။ ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ ယေဘုယျေန သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ။ ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ။ || ငါးရာမျှသော အလုံးစုံသော ရဟန္တာချည်းဖြစ်သော ရဟန်းသံဃာများစွာနှင့်အတူ သီတင်းသုံးနေတော်မူ၏။ စကြဝဠာတစ်ထောင်စီရှိသော လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်ခုတို့မှ နတ်ဗြဟ္မာတို့သည်လည်း မြတ်စွာဘုရားကိုလည်းကောင်း၊ ရဟန်းသံဃာကိုလည်းကောင်း ဖူးမြော်ခြင်းငှာ အများအားဖြင့် စည်းဝေးလာရောက်ကုန်၏။ |- | အထ ခေါ စတုန္နံ သုဒ္ဓါဝါသကာယိကာနံ ဒေဝတာနံ ဧတဒဟောသိ။ အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ မဟာဝနေ။ || ထိုအခါ သုဒ္ဓါဝါသဘုံ၌နေသော ဗြဟ္မာလေးဦးတို့အား ဤသို့သောအကြံသည် ဖြစ်၏— “ဤမြတ်စွာဘုရားသည် သက္က တိုင်း ကပိလဝတ်ပြည် မဟာဝုန်တော၌ |- | မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟိ။ || ငါးရာမျှသော အလုံးစုံသော ရဟန္တာချည်းဖြစ်သော ရဟန်းသံဃာများစွာနှင့်အတူ သီတင်းသုံးနေတော်မူ၏။ |- | ယံနူန မယမ္ပိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမေယျာမ။ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပစ္စေကံ ဂါထံ ဘာသေယျာမာတိ။ || ငါတို့သည်လည်း မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ချဉ်းကပ်၍ မြတ်စွာဘုရား၏ အထံတော်၌ အသီးအသီး ဂါထာတစ်ပုဒ်စီ ရွတ်ဆိုရမူ ကောင်းလေစွ”ဟု အကြံဖြစ်ကြ၏။ |- | အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ။ ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ။ || ထိုအခါ ထိုဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် ဥပမာအားဖြင့် ခွန်အားရှိသော ယောကျာ်းသည် ကွေးသောလက်ကို ဆန့်သကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ဆန့်သောလက်ကို ကွေးသကဲ့သို့လည်းကောင်း ဤအတူ |- | ဧဝမေဝ သုဒ္ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု အန္တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု။ || သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာဘုံမှ ကွယ်ခဲ့၍ မြတ်စွာဘုရား၏ ရှေ့တော်၌ ထင်ရှားပေါ်လာကုန်၏။ ထို့နောက် ဗြဟ္မာတို့သည် မြတ်စွာဘုရားကို ရှိခိုး၍ တစ်ခုသောနေရာ၌ ရပ်ကြ၏။ |- | ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ ဧကာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ။ || တစ်ဦးသော ဗြဟ္မာသည် မြတ်စွာဘုရား၏ အထံတော်၌ ဤဂါထာကို ရွတ်ဆို၏— |- | “မဟာသမယော ပဝနသ္မိံ၊ ဒေဝကာယာ သမာဂတာ။ အာဂတာ မှ ဧကံ ဓမ္မသမယံ၊ ဒက္ခိတာဒယ အပရာဇိတသံဃံ။” || “(အရှင်ဘုရား) မဟာဝုန်တော၌ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် စုရုံးလာရောက်ကြသဖြင့် အစည်းအဝေးကြီး ဖြစ်လျက်ရှိနေပါ၏၊ အကျွန်ုပ်တို့သည်လည်း (ကိလေသာရန်သူတို့) မအောင်နိုင်သော သံဃာတော်ကို ဖူးမြော်ခြင်းငှာ ဤတရားသဘင် အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ပါကုန်၏”ဟု (ရွတ်ဆို၏)။ |- | ၂။ အထ ခေါ အပရာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ။ || ၂။ ထို့နောက် တစ်ဦးသော ဗြဟ္မာသည် မြတ်စွာဘုရား၏ အထံတော်၌ ဤဂါထာကို ရွတ်ဆို၏— |- | “တတြ ဘိက္ခဝေါ သမာဒဟံသု၊ စိတ္တမတ္တနော ဥဇုကမကံသု။ သာရထီဝ နေတ္တာနိ ဂဟေတွာ၊ ဣန္ဒြိယာနိ ရက္ခန္တိ ပဏ္ဍိတာ”တိ။ || “(အရှင်ဘုရား) ထိုအစည်းအဝေး၌ ရဟန်းတို့သည် မိမိစိတ်ကို တည်ကြည်စေလျက် ဖြောင့်မတ်စွာ ပြုထားပါကုန်၏၊ ရထားထိန်းသည် မြင်းဇက်ကြိုးတို့ကို ကိုင်၍ ထိန်းသကဲ့သို့ ပညာရှိသော(ရဟန်း)တို့သည် ဣန္ဒြေတို့ကို ထိန်းသိမ်းတော်မူကြ ပါကုန်၏”ဟု (ရွတ်ဆို၏)။ |- | ၃။ အထ ခေါ အပရာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ။ || ၃။ ထို့နောက် တစ်ဦးသော ဗြဟ္မာသည် မြတ်စွာဘုရား၏ အထံတော်၌ ဤဂါထာကို ရွတ်ဆို၏— |- | “ဆေတွာ ဒီလံ ဆေတွာ ပလိယံ၊ ဣဒံ ဒီလံ ဥဟစ္စ မာနသာ။ တေ စရန္တိ သုဒ္ဓါ ဝိမလာ၊ စက္ခုမတာ သုဒန္တာ သုသုနာဂါ”တိ။ || “(အရှင်ဘုရား) မြတ်စွာဘုရား ကောင်းစွာ ဆုံးမထားပြီးသည်ဖြစ်၍ တဏှာကင်းလျက် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော ထိုရဟန္တာတို့သည် (ရာဂ ဒေါသ မောဟတည်းဟူသော) ကိလေသာတို့ကို ပယ်နှုတ်၍ လှည့်လည်သွားလာ နေကြကုန်၏”ဟု (ရွတ်ဆို၏)။ |- | ၄။ အထ ခေါ အပရာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ။ || ၄။ ထို့နောက် တစ်ဦးသော ဗြဟ္မာသည် မြတ်စွာဘုရား၏ အထံတော်၌ ဤဂါထာကို ရွတ်ဆို၏— |- | “ယေ ကေစိ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတာသေ၊ န တေ ဂမိဿန္တိ အပါယဘူမိံ။ ပတာယ မာနသံ ဒေဟံ၊ ဒေဝကာယံ ပရိပူရေဿန္တိ။” || “(အရှင်ဘုရား) မြတ်စွာဘုရားကို ကိုးကွယ်ရာဟူ၍ ဆည်းကပ်သူ အားလုံးတို့သည် အပါယ်ဘုံသို့ မရောက်ကြပါကုန်လတ္တံ့၊ လူခန္ဓာကို စွန့်ပယ်၍ နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ကြပါကုန်လတ္တံ့”ဟု (ရွတ်ဆို၏)။ |- | ၅။ အထ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ။ “ယေဘုယျေန ဘိက္ခဝေ ဒသသု လောကဓာတူသု ဒေဝတာ သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ။ တထာဂတံ ဒဿနာယ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ။” || ၅။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ရဟန်းတို့ကို မိန့်တော်မူ၏— “ရဟန်းတို့ (စကြဝဠာတိုက် တစ်ထောင်စီရှိသော) လောကဓာတ် ဆယ်ခုတို့မှ နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် မြတ်စွာဘုရားကိုလည်းကောင်း၊ ရဟန်းသံဃာကိုလည်းကောင်း ဖူးမြော်ခြင်းငှာ အများအားဖြင့် စည်းဝေးလာရောက်ကုန်၏။ |- | ယေပိ တေ ဘိက္ခဝေ အနုတီတမဒ္ဓါနံ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ။ တေသမ္ပိ ဘဂဝન္တာနံ ဧတံ ပရမာယေဝ ဒေဝတာ သန္နိပတိတာ အဟေသုံ။ သေယျထာပိ မယံ။ || ရဟန်းတို့ အတိတ်ကာလ၌ ပွင့်တော်မူကုန်သော ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်ကုန်သော မြတ်စွာဘုရားတို့၏ လက်ထက်တော်၌လည်း ယခု ငါ၏ လက်ထက်ကဲ့သို့ ဤမျှ အတိုင်းအရှည်ရှိသော နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် စည်းဝေးခဲ့ကြကုန်ပြီ၊ |- | ယေပိ တေ ဘိက္ခဝေ ဘဝိဿန္တိ အနာဂတမဒ္ဓါနံ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ။ တေသမ္ပိ ဘဂဝန္တာနံ ဧတံ ပရမာယေဝ ဒေဝတာ သန္နိပတိတာ ဘဝိဿန္တိ။ သေယျထာပိ မယံ။ || ရဟန်းတို့ အနာဂတ်ကာလ၌ ပွင့်တော်မူလတ္တံ့ကုန်သော ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်ကုန်သော မြတ်စွာဘုရားတို့၏ လက်ထက်တော်၌လည်း ယခု ငါ၏ လက်ထက်ကဲ့သို့ ဤမျှ အတိုင်းအရှည်ရှိသော နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် စည်းဝေးကြကုန်လတ္တံ့။ |- | အာစိက္ခိဿာမိ ဘိက္ခဝေ ဒေဝကာယာနံ နာမာနိ။ ကိတ္တယိဿာမိ ဘိက္ခဝေ ဒေဝကာယာနံ နာမာနိ။ ဒေသဿာမိ ဘိက္ခဝေ ဒေဝကာယာနံ နာမာနိ။ တံ သုဏာထ၊ သာဓုကံ မနသိကေရာထ၊ ဘာသိဿာမိ”တိ။ || ရဟန်းတို့ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့၏ အမည်တို့ကို ပြောကြားပေအံ့။ ရဟန်းတို့ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့၏ အမည်တို့ကို ကြေညာပေအံ့။ ရဟန်းတို့ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့၏ အမည်တို့ကို ဟောကြားပေအံ့။ ထိုစကားကို နာကြကုန်လော့၊ ကောင်းစွာ နှလုံးသွင်းကြကုန်လော့၊ ဟောပေအံ့”ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ |- | “ဧဝံ ဘန္တေ”တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ။ || “ကောင်းပါပြီ အရှင်ဘုရား”ဟု ထိုရဟန်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားအား ဝန်ခံကုန်၏။ |- | ၆။ အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ။ “သီလောက’မနုကဿာမိ၊ ယဏ္ဍ ဘုမ္မာ တဒဿိတာ။ ယေ သတာ ဂိရိဂ္ဂဇုရံ၊ ပဟိတတ္တာ သမာဟိတာ။” || ၆။ မြတ်စွာဘုရားသည် ဤတရားကို ဟောတော်မူ၏— “(ရဟန်းတို့) ဂါထာဖွဲ့၍ ဟောကြားပေအံ့။ အကြင်ရဟန်းတို့သည် ဘုမ္မီးနတ်တို့ မှီဝဲနေထိုင်ရာဖြစ်သော ထိုထိုအရပ်ကို မှီ၍နေကုန်၏၊ တောင်ခါးကို မှီ၍နေကုန်၏၊ ထိုရဟန်းတို့သည် နိဗ္ဗာန်သို့ စေလွှတ်အပ်သော စိတ်ရှိကုန်၏၊ တည်ကြည်သောစိတ် ရှိကုန်၏။ |- | ပုဏ္ဏ သီဟာဝ သလ္လိနာ၊ လောမဟံသာဘိသမ္ဘုနော။ ဩဒါတမနသာ သုဒ္ဓါ၊ ဝိပ္ပသန္န မနာဝိလာ။” || ထိုများစွာသော ရဟန်းတို့သည် ကြက်သီးမွေးညင်းမှု ထခြင်းမရှိမူ၍ ခြင်္သေ့မင်းကဲ့သို့ တစ်ပါးတည်း ကိန်းအောင်းလေ့ရှိကုန်၏၊ ဖြူစင်သောစိတ်ရှိ၍ နောက်ကျူခြင်းကင်းလျက် သန့်ရှင်းကြည်လင်ကုန်၏။” |- | ၇။ ဘိယျော ပန္နရသေ ဥဇုကာ၊ ဝေန ကာပိလဝတ္ထဝေါ။ တေတော အာမန္တယီ သတ္တာ၊ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။ || ၇။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ကပိလဝတ်ပြည် မဟာဝုန်တော၌ တပည့်သာဝက ငါးရာကျော်တို့ သာသနာတော်ဝယ် မွေ့လျော်နေကြသည်ကို သိတော်မူ၍ |- | ဒေဝကာယာ အဘိက္ကန္တာ၊ တေ ဝိဇာနာထ ဘိက္ခဝေါ။ တေ စ အာတပ္ပ’မကရုံ၊ သုတွာ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ။ || ရဟန်းတို့ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် ရှေးရှုလာရောက်လျက် ရှိကုန်၏၊ ထို (နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်း)တို့ကို (ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်ဖြင့်) သိကုန်လော့၊ ထိုရဟန်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမကို ကြားနာ၍ အထူးသဖြင့် အားထုတ်ခြင်းကို ပြုကုန်၏။ |- | ၈။ တေသံ ပိတုရဟု ဉာဏံ၊ အမနုဿာန ဒဿနံ။ အပ္ပေကေ သတံ မဒ္ဒက္ခုံ၊ သဟဿံ အထ သတ္တရိံ။ || ၈။ ထိုရဟန်းတို့အား နတ်ဗြဟ္မာတို့ကို မြင်ခြင်းနှင့်ဆိုင်သော ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်သည် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်၏၊ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာ တစ်ရာကို မြင်ကုန်၏၊ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် တစ်ထောင်ကို မြင်ကုန်၏။ |- | သတ္တ ဧကေ သဟဿာနံ၊ အမနုဿာန မဒ္ဒသုံ။ အပ္ပေကေ’နန္တ’မဒ္ဒက္ခုံ၊ ဒိသာ သဗ္ဗာ ဖုဋာ အဟုံ။ || အချို့သော ရဟန်းတို့သည် ခုနစ်သောင်းကို မြင်ကုန်၏၊ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် တစ်သိန်းကို မြင်ကုန်၏၊ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် အဆုံးမရှိသော နတ်ဗြဟ္မာတို့ကို မြင်ကုန်၏၊ အရပ်မျက်နှာအားလုံးတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်လျက် ရှိကုန်၏။ |- | ၉။ တဉ္စ သဗ္ဗံ အဘိညာယ၊ ဝဝတ္ထိတွာန စက္ခုမာ။ တတော အာမန္တယီ သတ္တာ၊ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။ || ၉။ ထိုအခါ စက္ခုငါးပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုရဟန်းတို့၏ (အသီးသီး မြင်ပုံ) အလုံးစုံကို ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် သိရှိ ပိုင်းခြား မှတ်သားတော်မူပြီးလျှင် သာသနာတော်၌ မွေ့လျော်ကုန်သော တပည့်သာဝကတို့အား မိန့်တော်မူ၏— |- | ဒေဝကာယာ အဘိက္ကန္တာ၊ တေ ဝိဇာနာထ ဘိက္ခဝေါ။ ယေ ဝေါ’ဟံ ကိတ္တယိဿာမိ၊ ဂိရာဟိ အနုပုဗ္ဗသော။ || ရဟန်းတို့ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် ရှေးရှုလာရောက်လျက် ရှိကုန်၏၊ ထို (နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်း)တို့ကို (ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်ဖြင့်) သိကုန်လော့၊ ယင်းနတ်ဗြဟ္မာတို့ကို သင်တို့အား ဂါထာဖြင့် အစဉ်အတိုင်း ငါ ပြောကြားပေအံ့။ |- | ၁၀။ သတ္တသဟဿာ တေ ယက္ခာ၊ ဘုမ္မာ ကာပိလဝတ္တဝါ။ ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ၊ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || ၁၀။ (ရဟန်းတို့) မြေဖြင့်တည်ကုန်သော ကပိလဝတ်ပြည်ကို မှီ၍ နေကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော ထိုခုနစ်ထောင်သော နတ်တို့သည် မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၁၁။ ဆ သဟဿာ ဟေမဝတာ၊ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ၊ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || ၁၁။ ဟိမဝန္တာတောင်ကို မှီ၍နေကုန်သော အမျိုးမျိုးသော အသွေးအရောင်ရှိကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော ခြောက်ထောင်သော နတ်တို့သည် မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၁၂။ သာတာဂိရာ တိသဟဿာ၊ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ၊ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || ၁၂။ သာတာဂိရိတောင်၌ နေကုန်သော အမျိုးမျိုးသော အသွေးအရောင်ရှိကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော သုံးထောင်သော နတ်တို့သည် မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၁၃။ ဣစ္စေတေ သောဠသ သဟဿာ၊ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ၊ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || ၁၃။ အမျိုးမျိုးသော အသွေးအရောင်ရှိကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော ဤတစ်သောင်းခြောက်ထောင်သော နတ်တို့သည် မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၁၄။ ဝေဿာမိတ္တာ ပဉ္စသတာ၊ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ၊ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || ၁၄။ ဝေဿာမိတ္တတောင်၌ နေကုန်သော အမျိုးမျိုးသော အသွေးအရောင်ရှိကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော ငါးရာသော နတ်တို့သည် မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၁၅။ ကုမ္ဘီရော ရာဇဂဟိကော၊ ဝေပုလ္လဿ နိဝေသနံ။ ဘိယျော နံ သတသဟဿံ၊ ယက္ခာနံ ပယိရုပါသတိ။ ကုမ္ဘီရော ရာဇဂဟိကော၊ သောပါဂါ သမိတိံ ဝနံ။ || ၁၅။ ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဝေပုလ္လတောင်၌ နေသော ကုမ္ဘီရနတ် (စစ်သူကြီး)ကို အသိန်းမကသော နတ်တို့သည် ခြံရံကုန်၏၊ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၌ နေသော ထိုကုမ္ဘီရနတ် (စစ်သူကြီး)သည်လည်း မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်၏။ |- | ၁၆။ ပုရိမဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ၊ ဓတရဋ္ဌော ပသာသတိ။ ဂန္ဓဗ္ဗာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ၊ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ၁၆။ အရှေ့အရပ်ကို အုပ်စိုးသော ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့၏ အရှင် ဓတရဋ္ဌ (နတ်မင်းကြီး)သည် များသော အခြံအရံရှိ၏၊ ထို (နတ်မင်းကြီး)၏ သားတော်တို့သည် များလှကုန်၏၊ ခွန်အားကြီးကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော ဣန္ဒအမည်ရှိသော ထိုသားတော်တို့သည်လည်း မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၁၇။ ဒက္ခိဏဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ၊ ဝိရူဠကော ပသာသတိ။ ကုမ္ဘဏ္ဍာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ၊ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ၁၇။ တောင်အရပ်ကို အုပ်စိုးသော ကုမ္ဘဏ်တို့၏အရှင် ဝိရူဠက (နတ်မင်းကြီး)သည် များသော အခြံအရံရှိ၏၊ ထို (နတ်မင်းကြီး)၏ သားတော်တို့သည် များလှကုန်၏၊ ခွန်အားကြီးကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော ဣန္ဒအမည်ရှိသော ထိုသားတော်တို့သည်လည်း မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၁၈။ ပစ္ဆိမဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ၊ ဝိရူပက္ခော ပသာသတိ။ နာဂါနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ၊ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ၁၈။ အနောက်အရပ်ကို အုပ်စိုးသော နဂါးတို့၏အရှင် ဝိရူပက္ခ (နတ်မင်းကြီး)သည် များသော အခြံအရံရှိ၏၊ ထို (နတ်မင်းကြီး)၏ သားတော်တို့သည် များလှကုန်၏၊ ခွန်အားကြီးကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော ဣန္ဒအမည်ရှိသော ထိုသားတော်တို့သည်လည်း မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၁၉။ ဥတ္တရဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ၊ ကုဝေရော တံ ပသာသတိ။ ယက္ခာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ၊ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ၁၉။ မြောက်အရပ်ကို အုပ်စိုးသော နတ်ဘီလူးတို့၏အရှင် ကုဝေရ (နတ်မင်းကြီး)သည် များသော အခြံအရံရှိ၏၊ ထို (နတ်မင်းကြီး)၏ သားတော်တို့သည် များလှကုန်၏၊ ခွန်အားကြီးကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော ဣန္ဒအမည်ရှိသော ထိုသားတော်တို့သည်လည်း မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၂၀။ ပုရိမာ ဒိသာ ဓတရဋ္ဌော၊ ဒက္ခိဏေန ဝိရူဠကော။ ပစ္ဆိမေန ဝိရူပက္ခော၊ ကုဝေရော ဥတ္တရံ ဒိသံ။ || ၂၀။ အရှေ့အရပ်၌ ဓတရဋ္ဌ (နတ်မင်းကြီး)၊ တောင်အရပ်၌ ဝိရူဠက (နတ်မင်းကြီး)၊ အနောက်အရပ်၌ ဝိရူပက္ခ (နတ်မင်းကြီး)၊ မြောက်အရပ်၌ ကုဝေရ (နတ်မင်းကြီး)။ |- | ၂၁။ စတ္တာရော တေ မဟာရာဇာ၊ သမန္တာ စတုရော ဒိသာ။ ဒဠှုဋ္ဌာနာ ဌိတာ နိစ္စံ၊ ဂါမဏိယော ယသဿိနော။ ဝနေ ကာပိလဝတ္ထုသ္မိံ။ || ၂၁။ ထိုနတ်မင်းကြီး လေးဦးတို့သည် ထက်ဝန်းကျင် အရပ်လေးမျက်နှာတို့၌ အလွန်တောက်ပကုန်လျက် ကပိလဝတ်ပြည် မဟာဝုန်တော၌ တည်ရှိကုန်၏။ |- | ၂၂။ တေသံ မာယာဝိနော ဒါသာ၊ အာဂုံ ဝဋ္ဋိကာ သဒါ။ မာယာ ကုဋေဏ္ဍု ဝိဋေဏ္ဍု၊ ဝိဋုစ္စ ဝိဋူတ သဟ။ || ၂၂။ ထို (နတ်မင်းကြီး)တို့၏ ကျွန်ယုံတော် ဖြစ်ကုန်သော ပရိယာယ် မာယာများကုန်သော လှည့်စားတတ်ကုန်သော ကောက်ကျစ်စဉ်းလဲတတ်ကုန်သော မာယာနတ်၊ ကုဋေဏ္ဍုနတ်၊ ဝိဋေဏ္ဍုနတ်၊ ဝိဋုစ္စနတ်၊ ဝိဋူဋနတ်နှင့် တကွ၊ |- | ၂၃။ စန္ဒနော ကာမသေဋ္ဌော စ၊ ကိန္နိဃဏ္ဍု နိဃဏ္ဍု စ။ ပနာဒော ဩပမညော စ၊ ဒေဝသူတော စ မာတလိ။ || ၂၃။ စန္ဒနနတ်၊ ကာမသေဋ္ဌနတ်၊ ကိန္နိဃဏ္ဍုနတ်၊ နိဃဏ္ဍုနတ်တို့သည် လာရောက်ကုန်၏၊ ပနာဒနတ်၊ ဩပမညနတ်၊ ရထားထိန်း မာတလိနတ်၊ |- | စိတ္တသေနော စ ဂန္ဓဗ္ဗော၊ နဠရာဇာ ဇနေသဘော။ အာဂုံ ပဉ္စသိခေါ စေဝ၊ တိမ္ဗရု သူရိယဝစ္ဆသာ။ || စိတ္တသေန မည်သော ဂန္ဓဗ္ဗနတ်၊ သေန မည်သော ဂန္ဓဗ္ဗနတ်၊ စိတ္တသေန မည်သော ဂန္ဓဗ္ဗနတ်၊ နဠရာဇနတ်၊ ဇနဝသဘနတ် (ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးဖြစ်ဖူးသူ)၊ ပဉ္စသီခနတ်၊ တိမ္ဗရုနတ် နှင့် သူရိယဝစ္ဆသာနတ်သမီး။ |- | ဧတေ စညေ စ ရာဇာနော၊ ဂန္ဓဗ္ဗာ သဟ ရာဇုဘိ။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || ဤ (ဆိုခဲ့ပြီးသော ဂန္ဓဗ္ဗနတ်)တို့သည်လည်းကောင်း၊ တစ်ပါးသော နတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ နတ်မင်းကြီးတို့နှင့်အတူ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၂၄။ အထာဂုံ နာဂသာ နာဂါ၊ ဝေသာလာ သဟတ္တကာ။ ကမ္ဗလဿတရာ အာဂုံ၊ ပယာဂါ သဟ ဉာတိဘိ။ || ၂၄။ ထိုမှတစ်ပါး နာဂသအိုင်၌ နေသော နဂါးတို့နှင့် ဝေသာလီ၌ နေသော နဂါးတို့သည် နဂါးပရိသတ်နှင့်အတူ လာရောက်ကုန်၏၊ ကမ္ဗလမည်သောနဂါး၊ အဿတရမည်သော နဂါးနှင့် ပယာဂဆိပ်၌ နေသော နဂါးတို့သည် ဆွေမျိုးတို့နှင့်အတူ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ယာမုနာ ဓတရဋ္ဌာ စ၊ အာဂုံ နာဂါ ယသဿိနော။ ဧရာဝဏော မဟာနာဂေါ၊ သောပါဂါ သမိတိံ ဝနံ။ || အခြံအရံများကုန်သော ယမုနာမြစ်၌ နေသော နဂါးတို့နှင့် ဓတရဋ္ဌအမျိုးဖြစ်သော နဂါးတို့သည် လာရောက်ကုန်၏၊ ဧရာဝဏ်ဆင်ပြောင်ကြီးမည်သော ထိုနတ်သားသည်လည်း မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်၏။ |- | ၂၅။ ယေ နာဂရာဇေ သဟဿာ၊ ဟရန္တိ ဒိဗ္ဗာ ဒိသာ ပကိဏ္ဏကာ။ ဝေဟာယသာ တေ ဝနမုတ္တမာ၊ စိတ္တာ သုပဏ္ဏာ ဣတိ တေသ နာမ။ || ၂၅။ အကြင်ဂဠုန်တို့သည် ဆိုခဲ့ပြီးသော နဂါးမင်းတို့ကို အနိုင်အထက်ပြု၍ ဖမ်းယူနိုင်ကုန်၏၊ နတ်ကဲ့သို့ အာနုဘော်ရှိကုန်၏၊ (အမိဝမ်းနှင့် ဥတွင်းမှ) နှစ်ကြိမ်ဖွားဖွားရကုန်၏၊ အတောင်ရှိကုန်၏၊ စင်ကြယ်သော မျက်စိအမြင်ရှိကုန်၏၊ စိတ္တသုပဏ္ဏ အမည်ရှိကုန်၏၊ ထိုဂဠုန်တို့သည် ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် တောအုပ်အလယ်သို့ ရောက်လာကုန်၏။ |- | ၂၆။ အဘယံ တဒါ နာဂရာဇာနံ၊ သုပဏ္ဏေတာ ခေမံ ကရောသိ ဗုဒ္ဓေါ။ သဏှာဟိ ဝါစာဟိ ဥပဂုယှန္တာ၊ နာဂါ သုပဏ္ဏာ သရဏံ ဂတာ ဗုဒ္ဓံ။ || ၂၆။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ဂဠုန်မှ ဘေးငြိမ်းအောင် ပြုတော်မူသဖြင့် နဂါးတို့အား ဘေးကင်းလေ၏၊ နဂါးနှင့်ဂဠုန်တို့သည် သိမ်မွေ့သောစကားတို့ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ပြောဆိုလျက် မြတ်စွာဘုရားကို ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ကြလေကုန်၏။ |- | ၂၇။ ဇိတာ ဝဇိရဟတ္ထေန၊ သမုဒ္ဒံ အသုရာ သိတာ။ ဘာတရော ဝါသဝဿေတေ၊ ဣဒ္ဓိမန္တာ ယသဿိနော။ || ၂၇။ ဝရဇိန်လက်နက်ရှိသော သိကြားမင်းကို စစ်ရုံးသဖြင့် သမုဒ္ဒရာကိုမှီ၍ နေကုန်သော အသုရာတို့သည် သိကြားမင်း၏ ညီနောင်တို့ပင် ဖြစ်ကုန်၏၊ တန်ခိုးကြီးကုန်၏၊ အခြံအရံများကုန်၏။ |- | ကာလကဉ္စာ မဟာဘိသ္မာ၊ အသုရာ ဒါနဝေယျကာ။ ဝေပစိတ္တိ သုစိတ္တိ စ၊ ပဟာရာဒေါ နမုစိ သဟ။ || ကာလကဉ္စအသုရာတို့သည် ကြီးမားရှိ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော ကိုယ်ကို ဖန်ဆင်းလျက် လာကုန်၏၊ ဒါနဝေဃသမည်သော (လေးသမား) အသုရာ၊ ဝေပစိတ္တိအသုရာ၊ သုစိတ္တိအသုရာ၊ ပဟာရာဒအသုရာတို့သည် မာရ်နတ်သားနှင့် တကွ လာရောက်ကုန်၏။ |- | သတဉ္စ ဗလိပုတ္တာနံ၊ သဗ္ဗေ ဝေရောစနာမကာ။ သန္နယှိတွာ ဗလိံ သေနံ၊ ရာဟုဗဒ္ဓေါ မုပေဂမုံ။ သမယော ဒါနိ ဘဒ္ဒန္တေ၊ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || အားလုံးပင်း ဝေရောစအမည်ရှိကုန်သော ဗလိအသုရာကြီး၏ သားတစ်ရာတို့သည် ဗလိအသုရာ စစ်တပ်ကို လက်နက်တပ်ဆင်ပြီးလျှင် ရာဟုအသုရိန်ကြီးထံ ချဉ်းကပ်၍ “သင့်အား ကောင်းခြင်းမင်္ဂလာ (ဖြစ်ပါစေသတည်း)၊ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ သွားရန် အချိန်တန်ပါပြီ”ဟု ပြောဆိုကုန်၏။ |- | ၂၈။ အာပေါ စ ဒေဝါ ပထဝီ၊ တေဇော ဝါယော တဒါဂုနော။ ဝရုဏာ ဝါရုဏာ ဒေဝါ၊ သောမော စ ယသသာ သဟ။ မေတ္တာ ကရုဏာ ကာယိကာ၊ အာဂုံ ဒေဝါ ယသဿိနော။ || ၂၈။ ထိုအခါ၌ အာပေါနတ်၊ ပထဝီနတ်၊ တေဇောနတ်၊ ဝါယောနတ်၊ ဝရုဏနတ်၊ ဝါရုဏနတ်၊ သောမနတ်တို့သည် ယသနတ်နှင့်တကွ လာရောက်ကုန်၏၊ အခြံအရံများကုန်သော မေတ္တာနတ် ကရုဏာနတ်တို့သည်လည်း လာရောက်ကုန်၏။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ၊ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ၊ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော အားလုံးပင်း အမျိုးမျိုးသော အသွေးအရောင်ရှိကုန်သော ဆယ်မျိုးကွဲပြားသော ဤနတ်အစုအဝေး ဆယ်ခုတို့သည် မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၂၉။ ဝေဏ္ဍုဒေဝါ သဟလီ စ၊ အသမာ စ ဒုဝေ ယမာ။ စန္ဒဿူပနိသာ ဒေဝါ၊ စန္ဒမာဂုံ ပုရက္ခတွာ။ || ၂၉။ ဝေဏ္ဍုနတ်၊ သဟလိနတ်၊ အသမနတ်တို့နှင့်တကွ ယမနတ် နှစ်မျိုးတို့သည် လာရောက်ကုန်၏၊ လ၏အခြံအရံဖြစ်သော နတ်တို့သည် လနတ်မင်းကို ရှေ့ထားရှိ လာရောက်ကုန်၏။ |- | သုရိယဿူပနိသာ ဒေဝါ၊ သုရိယမာဂုံ ပုရက္ခတွာ။ နက္ခတ္တာနိ ပုရက္ခတွာ၊ အာဂုံ မန္ဒဝလာဟကာ။ || နေ၏ အခြံအရံဖြစ်သော နတ်တို့သည် နေနတ်မင်းကို ရှေ့ထားရှိ လာရောက်ကုန်၏၊ ကြယ်တို့၏ အခြံအရံဖြစ်ကုန်သော နတ်တို့သည် ကြယ်နတ်မင်းတို့ကို ရှေ့ထားရှိ လာရောက်ကုန်၏၊ မန္ဒဝလာဟကနတ်တို့သည်လည်း လာရောက်ကုန်၏။ |- | ဝသုနံ ဝါသဝဿေတော၊ သက္ကောပါဝါ ပုရိန္ဒဒေါ။ ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ၊ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || နတ်တို့၏ အကြီးအမှူးဖြစ်သော ရှေးဖြစ်ဖူးသည့် အလှူ၊ ပေးဖူးသည့် ဝါသဝမည်သော သိကြားမင်းသည်လည်း လာရောက်၏၊ အားလုံးပင် အမျိုးမျိုးသော အသွေးအရောင်ရှိကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော ဆယ်မျိုးကွဲသော ဤနတ်အစုအဝေး ဆယ်ခုတို့သည် မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၃၀။ အထာဂုံ သဟဘူ ဒေဝါ၊ ဇလမဂ္ဂိသိခါရိဝ။ အရိဋ္ဌကာ စ ရောဇာ စ၊ ဥမာပုပ္ဖနိဘာသိနော။ || ၃၀။ ထို့မှတစ်ပါး မီးလျှံကဲ့သို့ တောက်ပေသော သဟဘူနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ အောင်မဲညိုဖူးပွင့်နှင့်တူသော အဆင်းရှိကုန်သော အရိဋ္ဌကနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ရောဇနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ |- | ဝရုဏာ သဟဓမ္မာ စ၊ အစ္စုတာ စ အနေဇကာ။ သုလေယျ ရုစိရာ အာဂုံ၊ အာဂုံ ဝါသဝနေသိနော။ || ဝရုဏနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ သဟဓမ္မနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ အစ္စုတနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ အနေဇကနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ သုလေယျနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ရုစိရနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ လာရောက်ကုန်၏၊ ဝါသဝနေသိ အမည်ရှိသော နတ်တို့သည်လည်း လာရောက်ကုန်၏။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ၊ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ၊ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || အားလုံးပင် အမျိုးမျိုးသော အသွေးအရောင်ရှိကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော ဆယ်မျိုးကွဲသော ဤနတ်အစုအဝေး ဆယ်ခုတို့သည် မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၃၁။ သမာနာ မဟာသမာနာ၊ မာနုသာ မာနုသုတ္တမာ။ ခိဍာပဒေါသိကာ အာဂုံ၊ အာဂုံ မောနောပဒေါသိကာ။ || ၃၁။ သမာနနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ မဟာသမာနနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ မာနုသနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ မာနုသုတ္တမနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ခိဍာပဒေါသိကနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ မောနောပဒေါသိကနတ်တို့သည်လည်းကောင်း လာရောက်ကုန်၏။ |- | အထာဂုံ ဟရယော ဒေဝါ၊ ယေ စ လောဟိတဝါသိနော။ ပါရဂါ မဟာပါရဂါ၊ အာဂုံ ဒေဝါ ယသဿိနော။ || ထို့မှတစ်ပါး ဟရိနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ လောဟိတဝါသီနတ်တို့သည်လည်းကောင်း လာရောက်ကုန်၏၊ အခြံအရံများသော ပါရဂနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ မဟာပါရဂနတ်တို့သည်လည်းကောင်း လာရောက်ကုန်၏။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ၊ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ၊ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || အားလုံးပင် အမျိုးမျိုးသော အသွေးအရောင်ရှိကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော ဆယ်မျိုးကွဲသော ဤနတ်အစုအဝေး ဆယ်ခုတို့သည် မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၃၂။ သုက္ကာ ကရမ္ဘာ အရုဏာ၊ အာဂုံ ဝေဃနသာ သဟ။ ဩဒါတဂယှာ ပါမောက္ခာ၊ အာဂုံ ဒေဝါ ဝိစက္ခဏာ။ || ၃၂။ သုက္ကာနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ကရမ္ဘနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ အရုဏနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ဝေဃနသနတ်တို့နှင့်တကွ လာရောက်ကုန်၏၊ ဩဒါတဂယှ မည်သော ပါမောက္ခနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ဝိစက္ခဏနတ်တို့သည်လည်းကောင်း လာရောက်ကုန်၏။ |- | သဒါမတ္တာ ဟာရဂဇာ၊ မိဿကာ စ ယသဿိနော။ ဒနယံ အာဂ ပဇ္ဇုန္နော၊ ယော ဒိသာ အဘိဝဿတိ။ || သဒါမတ္တနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ဟာရဂဇနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ အခြံအရံများသော မိဿကနတ်တို့သည်လည်းကောင်း လာရောက်ကုန်၏၊ အရပ်မျက်နှာတို့၌ မိုးရွာစေလေ့ရှိသော ပဇ္ဇုန္နနတ်သည်လည်း မိုးထစ်ချုန်းရွာစေလျက် လာရောက်၏။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ၊ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ၊ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || အားလုံးပင် အမျိုးမျိုးသော အသွေးအရောင်ရှိကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော ဆယ်မျိုးကွဲသော ဤနတ်အစုအဝေး ဆယ်ခုတို့သည် မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၃၃။ ခေမိယာ တုသိတာ ယာမာ၊ ကဋ္ဌကာ စ ယသဿိနော။ လမ္ဗီတကာ လာမသေဋ္ဌာ၊ ဇောတိနာမာ စ အာသဝါ။ နိမ္မာနရတိနော အာဂုံ၊ အာဂုံ ပရနိမ္မိတာ။ || ၃၃။ ခေမိယနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ တုသိတာ (ပြည်၌နေသော) နတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ယာမာ (ပြည်၌နေသော) နတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ အခြံအရံများကုန်သော ကဋ္ဌကနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ လမ္ဗီတကနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ လာမသေဋ္ဌနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ဇောတိနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ အာသဝနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ နိမ္မာနရတိနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီနတ်တို့သည်လည်းကောင်း လာရောက်ကုန်၏။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ၊ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ၊ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || အားလုံးပင် အမျိုးမျိုးသော အသွေးအရောင်ရှိကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော ဆယ်မျိုးကွဲသော ဤနတ်အစုအဝေး ဆယ်ခုတို့သည် မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၃၄။ သဗ္ဗေတေ ဒေဝနိကာယာ၊ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ နာမနွေယန အာဂစ္ဆုံ၊ ယေ စညေ သဒိသာ သဟ။ || ၃၄။ အားလုံးပင် အမျိုးမျိုးသော အသွေးအရောင်ရှိကုန်သော ထို ခြောက်ကိုယ်သော နတ်အစုအဝေးတို့သည် အမည်အမျိုးအလိုက် လာရောက်ကုန်၏၊ (အမျိုးအမည်) တူသော တစ်ပါးသော နတ်တို့သည်လည်း လာရောက်ကုန်၏။ |- | ပုဗ္ဗေ စ သဒိသာ သတ္တာ၊ ယေ စ ဒိသာ အဘိဝဿိတာ။ ဩဃတိဏ္ဏာ အနာသဝါ၊ ဒက္ခိဏော ယာယိနော နာဂါ။ || ရှေးအခါက ဖြစ်ဖူးကုန်သော သတ္တဝါတို့သည်လည်းကောင်း၊ ယခုအခါ အရပ်မျက်နှာတို့၌ ရွာသွန်းလာကုန်သော သတ္တဝါတို့သည်လည်းကောင်း၊ ဩဃလေးဖြာကို ကူးမြောက်ပြီးကုန်သော အာသဝေါကင်းကုန်သော အရှေ့အရပ်သို့ သွားကုန်သော နာဂါတို့သည်လည်းကောင်း၊ |- | စန္ဒာ ဝ အတိတာ တိဂံ၊ သပ္ပဟာ ပရမေတ္တတော စ။ ပုတ္တာ ဣဒ္ဓိမေတာ သဟ၊ သနင်္ကုမာရော တိဿော စ။ သောပါဂ သမိတိံ ဝနံ။ || လမင်းကဲ့သို့ အာသဝေါတရားတို့ကို လွန်မြောက်ပြီးကုန်သော အလွန်တောက်ပကုန်သော စင်ကြယ်ကုန်သော ထိုနာဂါတို့သည်လည်းကောင်း၊ တန်ခိုးနှင့်ပြည့်စုံကုန်သော သားတော်တို့နှင့်အတူ သနင်္ကုမာရဗြဟ္မာနှင့် တိဿဗြဟ္မာတို့သည်လည်းကောင်း၊ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၃၅။ သဟဿံ ဗြဟ္မလောကာနံ၊ မဟာဗြဟ္မာဘိတိဋ္ဌတိ။ ဥပပန္နော ဇုတိမန္တော၊ ဘိသ္မာ ကာယော ယသဿိ သော။ ဒသေတ္ထ ကုသလာ အာဂုံ၊ ပစ္စေကဂါမနုဿာ။ || ၃၅။ လက်တစ်ချောင်းဖြင့် စကြဝဠာတစ်ထောင် လက်ဆယ်ချောင်းဖြင့် စကြဝဠာတစ်သောင်းတိုင်အောင် အရောင်အဝါ ပြန့်နှံ့စေနိုင်သော ဗြဟ္မာတစ်ထောင်သည် အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်၏၊ ဗြဟ္မာပြည်၌ ပဋိသန္ဓေအားဖြင့်ဖြစ်သော အာနုဘော်နှင့်ပြည့်စုံသော ကြီးသောကိုယ်ရှိသော ကျက်သရေနှင့်ပြည့်စုံသော မဟာဗြဟ္မာသည် အခြားဗြဟ္မာတစ်ထောင်ကို လွှမ်းမိုးအုပ်စိုးလျက်တည်၏၊ ဗြဟ္မာတစ်ထောင်စီ အသီးသီး အစိုးရကုန်သော မဟာဗြဟ္မာဆယ်ဦးတို့သည် ဤအစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကုန်၏၊ ထိုမဟာဗြဟ္မာတို့အနက် ဟာရိတမည်သော မဟာဗြဟ္မာသည်လည်း (ဗြဟ္မာတစ်သိန်း) ခြံရံလျက် လာရောက်၏။ |- | ၃၆။ တေ စ သဗ္ဗေ အဘိက္ကေန္တေ၊ သက္ကေန္တေ ဒေဝ သဗြဟ္မကေ။ မာရသေနာ အဘိက္ကာမိ၊ ပဿ ကဏှဿ မန္တိယံ။ || ၃၆။ ရဟန်းတို့ မာရ်နတ်၏ မိုက်မဲပုံကို ရှုကုန်လော့၊ သိကြား မဟာဗြဟ္မာတို့နှင့်တကွ ရှေးရှုလာကုန်သော ထိုနတ်ဗြဟ္မာအားလုံးတို့ ဆီသို့ မာရ်နတ်၏ စစ်သည်တို့သည် ရှေးရှုချီတက်လာကြကုန်ပြီ။ |- | ၃၇။ ဧတံ ဂါထာဘိ ဗန္ဓန္တိ၊ ရာဂေန ဗဒ္ဓါ မုတ္တကာ။ သမန္တာ ပရိဝါရေသုံ၊ မာ ဝေ မုဉ္စိတ ကောစိနံ။ ဣတိ ဟ တေ မဟာသေနာ၊ ကဏှာ သေနာ အရောဒယုံ။ || လာကြကုန်လော့၊ ဖမ်းကြကုန်လော့၊ နှောင်ဖွဲ့ကြကုန်လော့၊ ရာဂဖြင့် ချည်တုတ်ကြကုန်လော့၊ ထက်ဝန်းကျင်မှ ပိန်းဝန်းထားကြကုန်လော့၊ သင်တို့သည် တစ်ဦးတစ်ယောက်ကိုမျှ မလွတ်စေကြကုန်လင့်၊ ဤသို့ဆိုလျက် စစ်သည်များစွာရှိသော မာရ်နတ်မင်းသည် မြေပြင်ကို လက်ဖြင့်ပုတ်ခတ်၍ လျှပ်စီးနှင့်တကွ မိုးကြီးထစ်ချုန်းသံကဲ့သို့ ကြောက်မက်ဖွယ်အသံကိုပြုလျက် ထိုအစည်းအဝေးသို့ မာရ်နတ်စစ်သည်ကို စေလွှတ်၏။ ထိုအခါ မာရ်နတ်မင်းသည် မိမိအလိုအတိုင်း မဖြစ်သောကြောင့် ပြင်းစွာ အမျက်ထွက်လျက် ပြန်ရေလ၏။ |- | ၃၈။ တဉ္စ သဗ္ဗံ အဘိညာယ၊ ဝဝတ္ထိတွာန စက္ခုမာ။ တတော အာမန္တယီ သတ္တာ၊ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။ “မာရသေနာ အဘိက္ကာမိ၊ တေ ဝိဇာနာထ ဘိက္ခဝေါ။” || ၃၈။ စက္ခုငါးပါးနှင့်ပြည့်စုံသော မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုအလုံးစုံကို ထူးသောဉာဏ်ဖြင့်သိ၍ ပိုင်းခြားမှတ်သားတော်မူပြီးလျှင် သာသနာတော်၌ မွေ့လျော်ကုန်သော တပည့်သာဝကတို့အား “ရဟန်းတို့ မာရ်နတ်စစ်သည်တို့သည် ရှေးရှုချီတက်လာကုန်၏၊ ထိုမာရ်နတ်စစ်သည်တို့ကို သိကုန်လော့”ဟု မိန့်တော်မူ၏။ |- | တေ စ အာတပ္ပ’မကရုံ၊ သုတွာ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ။ ဝိတရာဂေဟိ ပက္ကာမုံ၊ နေသ’ံ လောမာဝိ ခန္ဓယံ။ || ထိုရဟန်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရား၏ အမိန့်တော်ကို ကြားရ၍ (သိအောင်) အားထုတ်ကုန်၏၊ (မာရ်စစ်သည်တို့သည်) ထိုရဟန္တာတို့၏ မွေးညင်းကိုမျှလည်း မလှုပ်ရှားစေနိုင်သည်ဖြစ်၍ ထိုရဟန္တာတို့ထံမှ ဖဲခွါသွားလေကုန်ပြီ၊ (ထိုအခါ မာရ်နတ်မင်းသည် ရဟန်းသံဃာကို အာရုံပြု၍ ဤဂါထာကို ရွတ်ဆို၏။) |- | ၃၉။ သဗ္ဗေ ဝိဇိတသဂါမာ၊ ဘယာတီတာ ယသဿိနော။ မောဒန္တိ သဟ ဘူတေဟိ၊ သာဝကာ တေ ဇနေသုတာတိ။ || ၃၉။ စစ်ပွဲကို အောင်မြင်ပြီးကုန်သော ကြောက်ရွံ့ခြင်းကင်းပြီးကုန်သော ကျော်စောခြင်းရှိကုန်သော လူအပေါင်းတို့၌ ထင်ရှားကုန်သော ထို (အရိယာ) သာဝကအားလုံးတို့သည် (အခြား) အရိယာတို့နှင့်အတူ ဝမ်းမြောက်ကြလေကုန်သတည်း။ |- | မဟာသမယသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ။ || မဟာသမယသုတ် မြန်မာပြန် ပြီးစီး၏။ |} == မဟာသမယသုတ်တော် မြန်မာပြန် အနှစ်ချုပ် == === ၁။ ပထမသင်္ဂါယနာတင်မှတ်တမ်း === အရှင်အာနန္ဒာက အရှင်မဟာကဿပထေရ်ဘုရားအား “အကျွန်ုပ်အာနန္ဒာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံမှ ဤသို့ အတိုင်းအရှည်ရှိသည့် စကားတော်များအား ကြားနာမှတ်သားခဲ့ရပါ၏။ ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော သဗ္ဗေညုမြတ်စွာဘုရားရှင်သည် သက္ကတိုင်း ကပိလဝတ်ပြည် အနီးရှိ မဟာဝုန်တောတွင် အားလုံး ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သာဖြစ်ပေသည့် ရဟန်းသံဃာတော်ပေါင်း ငါးရာနှင့်အတူ သီတင်းသုံးနေထိုင်တော်မူသောအခါတွင် စကြဝဠာတစ်ထောင်စီရှိသော လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်တိုက်တို့မှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းသံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် အများအပြား စုဝေးရောက်ရှိလာကြပေ၏။” === ၂။ သုဒ္ဓါဝါသဘုံမှ ဗြဟ္မာလေးဦးအကြောင်း === ထိုအခါတွင် သုဒ္ဓါဝါသဘုံတွင် နေသည့် ဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် “ငါတို့သည်လည်း မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံသို့ သွားကြပြီး မြတ်စွာဘုရားရှင် အနားတော်တွင် ကိုယ်စီကိုယ်စီ ဂါထာတစ်ပုဒ်စီ ရွတ်ဆိုလျှောက်ထားရလျှင် ကောင်းပေမည်” ဟူ၍ အကြံဖြစ်ကြလေ၏။ ထို့နောက် ထိုဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် ဥပမာဆိုရသော် ခွန်အားရှိသော ယောကျာ်း၏ အလျင်အမြန် ကွေးသောလက်ကို ဆန့်ခြင်းနှင့် ဆန့်သောလက်ကို ကွေးခြင်း ပြုသကဲ့သို့ သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာဘုံမှ ပျောက်ကွယ်ပြီး မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်တွင် အထင်အရှားပေါ်ကာ ရောက်ရှိကြကုန်၏။ ထိုဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ရှိခိုးပြီး တစ်နေရာတွင် ရပ်ပြီးသောအခါ ပထမဗြဟ္မာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်တွင် “အရှင်ဘုရား။ မဟာဝုန်တောတွင် နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် စုဝေးရောက်ရှိကြသဖြင့် အစည်းအဝေးကြီးဖြစ်နေလျက်ရှိပါ၏။ အကျွန်ုပ်တို့သည်လည်း ကိလေသာရန်သူတို့၏ ထိပါးအနိုင်ယူခြင်းကို မခံရသော အပရာဇိတအမည်ရှိ သံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် ဤတရားသဘင် အစည်းအဝေးရှိရာသို့ လာရောက်ကြပါ၏” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ ဒုတိယဗြဟ္မာသည် “အရှင်ဘုရား။ ဤအစည်းအဝေးရှိ ရဟန်းတို့သည် မိမိစိတ်ကို တည်ကြည်ဖြောင့်မတ်စွာ ပြုထားကြပါ၏။ ရထားထိန်းသည် မြင်းဇက်ကြိုးတို့ကို ကိုင်၍ ထိန်းနိုင်သကဲ့သို့ ပညာရှိ ရဟန်းတို့သည်လည်း ဣန္ဒြေအမူအရာတို့ကို ထိန်းသိမ်းတော်မူနိုင်ကြပေ၏” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ တတိယဗြဟ္မာသည် “အရှင်ဘုရား။ မြတ်စွာဘုရားရှင် ကောင်းမွန်စွာ ဆုံးမထားပြီးသည်ဖြစ်သဖြင့် တပ်မက်ခြင်းတဏှာကင်းပြီး သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော ထိုရဟန္တာငယ်တို့သည် ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဟူသော ခလုတ်တံသင်းနှင့် တံခါးကျည်း မင်းတုပ်တို့ကို ဖြတ်ပြီးလျှင် ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဟူသော တံခါးတိုင်ကို နှုတ်ပြီး လှည့်လည်၍ သွားလာနေကြကုန်၏” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ စတုတ္ထဗြဟ္မာသည် “အရှင်ဘုရား။ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ကိုးကွယ်အားထားရာဟူ၍ ကိုးကွယ်အားထားဆည်းကပ်သူ အားလုံးသည် မကောင်းသော အပါယ်လောကဘုံသို့ မရောက်ကြဘဲ လူ့ခန္ဓာကို စွန့်ပယ်ပြီးသောအခါတွင် နတ်ပြည်သို့ ရောက်ရှိကြပါလတ္တံ့” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ === ၃။ မြတ်စွာဘုရားရှင် နတ်တို့အမည်များကို ကြေညာမည်ဖြစ်ကြောင်း မိန့်တော်မူခြင်း === ထိုအခါတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ရဟန်းတို့အား “ရဟန်းတို့။ စကြဝဠာတစ်ထောင်စီရှိသော လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်တိုက်တို့မှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းသံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် အများအပြား စုဝေးရောက်ရှိလာကြပေ၏။ အတိတ်ကာလအခါတွင်လည်း ယခုငါ၏လက်ထက်ကဲ့သို့ ဤမျှ အတိုင်းအတာရှိသည့် နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် စုဝေးခဲ့ကြလေပြီ။ အနာဂတ်ကာလအခါတွင်လည်း ယခုငါ၏လက်ထက်ကဲ့သို့ ဤမျှ အတိုင်းအတာရှိသည့် နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် စုဝေးမည်ဖြစ်ပေ၏။ ငါသည် နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့၏ အမည်နာမတို့ကို ပြောကြားမည်၊ ကြေညာမည်၊ ဟောကြားမည်။ ဤစကားကို နာယူပြီး နှလုံးသွင်းကြလော့။ ငါ ဟောပေမည်” ဟူ၍ မိန့်တော်မူ၏။ ရဟန်းတို့က “အရှင်ဘုရား။ ကောင်းပါပြီ” ဟူ၍ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ စကားတော်ကို နာခံလေ၏။ === ၄။ မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းတို့၏ အပြုအမူမြင်ကွင်း === မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် “ရဟန်းတို့။ ဂါထာဖွဲ့ပြီး ဟောကြားပေအံ့။ အကြင်ရဟန်းတို့သည် မြေတည်နတ်များ မှီတည်နေထိုင်ရာ အရပ်ဒေသများ၊ တောင်ရှိလှိုဏ်ဂူတွင်းတို့ကို မှီခိုနေကြကုန်၏။ ထိုရဟန်းတို့သည် နိဗ္ဗာန်ကို ရည်မှန်းသော စိတ်ရှိကြ၏။ တည်ငြိမ်သောစိတ်လည်း ရှိကြ၏။ ထိုများပြားသော ရဟန်းတို့သည် ကြက်သီးမွေးညှင်းမထတုန်လှုပ်ခြင်းမရှိဘဲ ခြင်္သေ့မင်းကဲ့သို့ တစ်ပါးတည်း ကိန်းအောင်းနေထိုင်လေ့ရှိ၏။ ဖြူစင်သောစိတ်ရှိပြီး နောက်ကျူခြင်းကင်းပြီး သန့်ရှင်းကြည်လင်ကြပေ၏” ဟူ၍ ဟောတော်မူ၏။ အရှင်အာနန္ဒာက ဆက်လက်၍ မှတ်တမ်းတင်သည်မှာ ထိုအချိန်တွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ကပိလဝတ်ပြည် အနီးရှိ မဟာဝုန်တောရှိ တပည့်သာဝက ငါးရာတို့ သာသနာတော်တွင် နှစ်သက်စွာ နေကြသည်ကို သိတော်မူသောကြောင့် “ရဟန်းတို့။ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် သင်တို့ရှိရာသို့ ဦးတည်ပြီး လာရောက်ကြကုန်၏။ ထိုနတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့ကို ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်အမြင်ဖြင့် သိမြင်ကြကုန်လော့” ဟူ၍ မိန့်ကြားတော်မူလေ၏။ ထိုရဟန်းတို့သည်လည်း မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ အဆုံးအမကို ကြားနာရ၍ သိရန်အတွက် အားထုတ်ကြရာ ဒိဗ္ဗစက္ခုအမြင်ဉာဏ် ရရှိဖြစ်ပေါ်လေ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်တစ်ရာကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်တစ်ထောင်ကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်ခုနှစ်သောင်းကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်တစ်သိန်းကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် မရေမတွက်နိုင်သော နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းကို မြင်ကြရ၏။ အားလုံးသော အရပ်မျက်နှာများသည် နတ်ဗြဟ္မာတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်လျက်ရှိပေ၏။ === ၅။ မဟာသမယအစည်းအဝေးရှိ နတ်ဗြဟ္မာတို့၏ အမည်စာရင်း (စာပိုဒ်လိုက်) === မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် မဟာဝုန်တော အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြသော နတ်ဗြဟ္မာများကို အုပ်စုများအလိုက် အမည်နာမများ ထုတ်ဖော်ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ထိုအထဲတွင် မြေတည်နတ်များအနေဖြင့် ကပိလဝတ်ပြည်ကို မှီခိုနေထိုင်ကြသည့် ဘုန်းတန်ခိုးကြီးမားသော နတ်ပေါင်း ခုနှစ်ထောင်၊ ဟိမဝန္တာတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော အမျိုးမျိုးသော အရောင်အသွေးရှိသည့် နတ်ပေါင်း ခြောက်ထောင်၊ သာတာဂီရိတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော နတ်ပေါင်း သုံးထောင် (စုစုပေါင်း တစ်သောင်းခြောက်ထောင်)၊ ဝေဿာမိတ္တတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော နတ်ပေါင်း ငါးရာ၊ ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဝေပုလ္လတောင်တွင်နေသော ကုမ္ဘီရနတ်စစ်သူကြီးနှင့် သိန်းပေါင်းမကသော နတ်အပေါင်းတို့ ပါဝင်ကြသည်။ ထို့အပြင် နတ်မင်းကြီးလေးပါးဖြစ်သော အရှေ့အရပ်ကို အစိုးရသည့် ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့၏အရှင် ဓတရဋ္ဌနတ်မင်းကြီးနှင့် ဣန္ဒအမည်ရှိ သားတော်များ၊ တောင်အရပ်ကို အစိုးရသည့် ကုမ္ဘဏ်တို့၏အရှင် ဝိရုဠက နတ်မင်းကြီးနှင့် သားတော်များ၊ အနောက်အရပ်ကို အစိုးရသည့် နဂါးတို့၏အရှင် ဝိရုပက္ခ နတ်မင်းကြီးနှင့် သားတော်များ၊ မြောက်အရပ်ကို အစိုးရသည့် နတ်ဘီလူးတို့၏အရှင် ကုဝေရ နတ်မင်းကြီးနှင့် သားတော်များ ပါဝင်ကြသည်။ ထို့ပြင် မာယာနတ်၊ ကုဋေဏ္ဍုနတ်၊ ဝိဋေဏ္ဍုနတ်၊ ဝိဋုစ္စနတ်၊ ဝိဋူဋနတ်၊ စန္ဒနနတ်၊ ကာမသေဋ္ဌနတ်၊ ကိန္နိဃဏ္ဍုနတ်၊ နိဃဏ္ဍုနတ်၊ ပနာဒနတ်၊ ဩပမညနတ်၊ ရထားထိန်းမာတလိနတ်၊ စိတ္တဂန္ဓဗ္ဗ၊ သေနဂန္ဓဗ္ဗ၊ စိတ္တသေနဂန္ဓဗ္ဗ၊ နဠရာဇနတ်၊ ဇနဝသဘနတ် (ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးဖြစ်ဖူးသူ)၊ ပဉ္စသီခနတ်၊ တိမ္ဗရုနတ် နှင့် သူရိယဝစ္ဆသာနတ်သမီး စသည့် ဂန္ဓဗ္ဗနတ်များလည်း ပါဝင်ကြသည်။ နဂါးများအနေဖြင့် နာဂသအိုင်နေ နဂါးများ၊ ဝေသာလီနေ နဂါးများ၊ ကမ္ပလနဂါး၊ အဿတရနဂါး၊ ပယာဂဆိပ်ကမ်းနေ နဂါးများ၊ ယမုနာမြစ်နေ နဂါးများ၊ ဓတရဋ္ဌမျိုးနွယ်နဂါးများ နှင့် ဧရာဝဏ်ဆင်ပြောင်ကြီး နတ်သားတို့လည်း ပါဝင်ကြသည်။ ထို့အပြင် ဂဠုန်ငှက်များ၊ အသူရာမျိုးနွယ်များဖြစ်သော ကာလကဉ္စအသုရာများ၊ ဒါနဝေဃလေးသမားအသုရာ၊ ဝေပစိတ္တိအသုရာ၊ သုစိတ္တိအသုရာ၊ ပဟာရာဒအသုရာ၊ နှင့် ဗလိအသုရာကြီး၏ ဝေရောစအမည်ရှိ သားတော်ပေါင်းတစ်ရာတို့လည်း ပါဝင်ကြသည်။ ကောင်းကင်နေနတ်များအနေဖြင့် အာပေါ(ရေ)နတ်၊ ပထဝီ(မြေ)နတ်၊ တေဇော(မီး)နတ်၊ ဝါယော(လေ)နတ်၊ ဝရုဏနတ်၊ ဝါရဏနတ်၊ သောမနတ်၊ ယသနတ်၊ မေတ္တာနတ်၊ ကရုဏာနတ်၊ ဝေဏ္ဍုနတ်၊ သဟလိနတ်၊ အသမနတ်၊ ယမနတ်နှစ်မျိုး၊ လနတ်မင်းနှင့် အခြွေအရံ၊ နေနတ်မင်းနှင့် အခြွေအရံ၊ ကြယ်နက္ခတ်နတ်များ၊ မန္ဒဝလာဟကနတ်များ၊ ဝါသဝသိကြားမင်း၊ သဟဘူနတ်၊ အရိဋ္ဌနတ်၊ ရောဇနတ်၊ ဝရုဏနတ်၊ သဟဓမ္မနတ်၊ အစ္စုတနတ်၊ အနေဇကနတ်၊ သုလေယျနတ်၊ ရုစိရနတ်၊ ဝါသဝနေသိနတ်၊ သမာနနတ်များ၊ မဟာသမာနနတ်များ၊ မာနုသနတ်များ၊ မာနုသုတ္တမနတ်များ၊ ခိဍာပဒေါသိကနတ်များ၊ မနောပဒေါသိကနတ်များ၊ ဟရိနတ်များ၊ လောဟိတဝါသီနတ်များ၊ ပါရဂနတ်များ၊ မဟာပါရဂနတ်များ၊ သုက္ကနတ်များ၊ ကရမ္ဘနတ်များ၊ အရုဏနတ်များ၊ ဝေဃနသနတ်များ၊ ဩဒါတဂယှနတ်များ၊ ဝိစက္ခဏနတ်များ၊ သဒါမတ္တနတ်များ၊ ဟာရဂဇနတ်များ၊ မိဿကနတ်များ၊ ပဇ္ဇုန္န(မိုး)နတ်၊ ခေမိယနတ်များ၊ တုသိတာနတ်များ၊ ယာမာနတ်များ၊ ကဋ္ဌကနတ်များ၊ လမ္ဗီတကနတ်များ၊ လာမသေဋ္ဌနတ်များ၊ ဇောတိနတ်များ၊ အာသဝနတ်များ၊ နိမ္မာနရတိနတ်များ၊ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီနတ်များ စသည်ဖြင့် နတ်အပေါင်းတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြလေ၏။ ထို့အပြင် တန်ခိုးထက်မြက်သော ဗြဟ္မာများဖြစ်သည့် သုဗြဟ္မာဗြဟ္မာ နှင့် ပရမတ္ထဗြဟ္မာ၊ သနင်္ကုမာရဗြဟ္မာ နှင့် တိဿဗြဟ္မာ၊ လက်တစ်ချောင်းဖြင့် စကြဝဠာတစ်ထောင် အလင်းသက်ရောက်နိုင်သော ဗြဟ္မာအယောက်တစ်ထောင်၊ ဗြဟ္မာတစ်ထောင်စီ အုပ်ချုပ်ကြကုန်သော မဟာဗြဟ္မာမင်းကြီး ဆယ်ဦး (ဟာရိတမဟာဗြဟ္မာနှင့် ဗြဟ္မာတစ်သိန်း ခြံရံလာသူများပါဝင်) တို့သည်လည်း အစည်းအဝေးသို့ ရောက်ရှိလာကြသည်။ === ၆။ မာရ်နတ်၏ နှောင့်ယှက်မှုနှင့် အဆုံးသတ် === ရဟန်းတို့၊ မာရ်နတ်မင်း၏ မိုက်မဲမှုကို ရှုစားကြလော့။ သိကြား၊ မဟာဗြဟ္မာတို့နှင့်တကွ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဦးတည်လာကြကုန်သော နတ်ဗြဟ္မာအားလုံးတို့ထံသို့ မာရ်နတ်မင်း၏ စစ်သည်များသည် ဦးတည်ချီတက်လာကြလေပြီ။ စစ်သည်အများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်ထားသော မာရ်နတ်မင်းသည် “လာကြလော့။ ဖမ်းကြ။ ချည်နှောင်ကြလော့။ ရာဂဖြင့် တုပ်နှောင်ကြလော့။ ထက်ဝန်းကျင်ပတ်ဝန်းကျင်မှနေ၍ ဝိုင်းထားလော့။ သင်တို့သည် တစ်ဦးတစ်ယောက်မှ မလွတ်စေနှင့်” ဟူသော စကားအား အမိန့်ရှိပြီး လျှပ်စီးနှင့်တကွ မိုးကြီးထစ်ချုန်းသံခြိမ်းသံကဲ့သို့သော ကြောက်မက်ဖွယ်အသံကို ပြု၍ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ မာရ်စစ်သည်ကို စေလွှတ်လေ၏။ သို့သော်လည်း မာရ်နတ်မင်းသည် မိမိအလိုအတိုင်း မဖြစ်လေသဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ဒေါသထွက် စိတ်တိုကာ ပြန်ခဲ့ရလေ၏။ ထိုအခါ မာရ်နတ်မင်းသည် ရဟန်းသံဃာတို့ကို အာရုံပြုပြီး “စစ်ပွဲကို အောင်မြင်ပြီးသော၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိတော့သော၊ ထင်ပေါ်ကျော်ကြားခြင်းရှိသော၊ လူအပေါင်းတို့တွင်လည်း ထင်ရှားသောသူများဖြစ်သည့် ထိုဘုရား၏ တပည့်သာဝက အားလုံးတို့သည် အရိယာတို့နှင့်အတူ ဝမ်းမြောက်ပျော်ရွှင်ကုန်၏” ဟူသော ဂါထာအား ရွတ်ဆိုခဲ့လေသတည်း။<ref>{{cite web |title=မဟာသမယသုတ် ပါဠိတော် မြန်မာပြန် |website=Dhamma Download |url=https://dhammadownload.com/MP3Library/MahaTharMaYa/MaHaTharMayaThaot-Book.pdf}}</ref> == မဟာသမယသုတ်တော်ကို ရွတ်ဆိုသင့်သူများ == # ကံဇာတာညံ့သူ၊ အချုပ်အခြာင်ခံရသူ။ # အင်းတိုက်၊ ဂုန်းတိုက်၊ နတ်တိုက်၊ မုတ်တိုက်ခံရသူ။ # အပြိုင်အဆိုင် ရှိသူ၊ အလိမ်ခံရသူ။ # ဆေးမတွေ့သူ၊ ရောဝါအနာ မပျောက်ကင်းသူ။ # ခြောက်လှန့်ခံရသူ၊ ပိုင်းပြီး အနှိပ်စက်ခံရသူ။ # တစ်အိမ်သားလုံး အဆင်မပြေသူ။ # စီးပွားရေး နိမ့်ကျသူ။ # ဂုဏ်သုးရာထူး တက်လိုသူ။ # စာမေးပွဲအောင်လိုသူ။ # တစ်အိမ်သားလုံး ရောဝါကပ်ရောက်ခြင်းမှ ကင်းစေလိုသူ။ # အဆောက်အဦး အသစ်များ ရလိုသူ။ # အဆောက်အဦး လျင်မြန်စွာ ပြီးမြောက်စေလိုသူ။ # မကောင်းကြံသူများ၊ တစ်ခါကြံလျှင် ပျက်ရခြင်း။ # နှစ်ခါကြံလျှင် သွားရခြင်း။ # သုံးခါကြံလျှင် ပြေးရခြင်း။ # လာဘ်လာဘ ပေါများခြင်း။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[မဟာသမယ အခါတော်နေ့ပွဲ]] *[[မဟာသမယနေ့]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[Category:မဟာဝဂ်]] [[Category:ဒီဃနိကာယ်]] 1vncubglbonmf3inewxxn8vduhwcx1q 1055715 1055665 2026-09-29T08:08:49Z Kyaw Myo Aung 103978 /* မဟာသမယသုတ်တော် မြန်မာပြန် အနှစ်ချုပ် */ 1055715 wikitext text/x-wiki {{ဗုဒ္ဓဘာသာ}} '''မဟာသမယသုတ်တော်''' သည် [[ဗုဒ္ဓ|မြတ်စွာဘုရား]]၏ လက်ထက်တော်အခါက စကြဝဠာအသီးသီးမှ နတ်ဗြဟ္မာများ စုဝေးရောက်ရှိလာပုံနှင့် ထိုနတ်ဗြဟ္မာများ၏ အမည်နာမများကို ထုတ်ဖော်ဟောကြားထားသော [[ဒီဃနိကာယ်]]၊ မဟာဝဂ်ပါဠိတော်လာ သုတ်တစ်သုတ် ဖြစ်သည်။ ဤသုတ်တော်သည် နယုန်လပြည့်နေ့ [[မဟာသမယနေ့]] ညနေချမ်းအခါတွင် ကပိလဝတ်ပြည်၊ မဟာဝုန်တော၌ ရဟန္တာသံဃာတော် (၅၀၀) နှင့် နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့ကို အကြောင်းပြု၍ ဟောကြားတော်မူခဲ့သည့် သုတ်တော် (၇) သုတ်အနက် ပထမဆုံး ဟောကြားတော်မူသော အခြေခံသုတ်တော်လည်း ဖြစ်သည်။ == မဟာသမယသုတ်တော် ဖြစ်ပေါ်လာသမိုင်းကြောင်း == မဟာသမယသုတ်တော် ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းရင်းမှာ သကျမင်းမျိုးနှင့် ကောလိယမင်းမျိုးတို့ နယ်စပ်ရှိ ရောဟိဏီမြစ်ရေကို အမှီပြုကာ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ကြရာမှ နယုန်လ ရေအားနည်းချိန်တွင် ရေလုရာမှစ၍ ဖြစ်ပွားသော ရန်ပွဲဖြစ်သည်။ ရောဟိဏီမြစ်သည် ကပိလဝတ်နှင့် ကောလိယနှစ်ပြည်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေပြီး နှစ်ပြည်လုံးက အမှီပြုနေရသည်။ မိုးခေါင်သဖြင့် မြစ်ရေနည်းလာချိန်တွင် စပါးခင်းများအတွက် လယ်သမားများ ရေလုကြရာမှ အချင်းချင်း ခိုက်ရန်ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအခါ ကောလိယဘက်မှ လယ်သမားများက ကပိလဝတ်မင်းများကို "သားမက်တွေလို မင်းသမီးချင်းယူထားတာ" ဆိုပြီး အမျိုးထိပါးပြောဆိုကြသလို၊ ကပိလဝတ်ဘက်ကလည်း ကောလိယမင်းတွေကို "အနူးမျိုးတွေ၊ ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရပြီး သစ်ခေါင်းထဲနေခဲ့ရသူတွေ" ဆိုပြီး အားကျမခံ ပြန်လည်ဆဲဆိုကြသည်။ ဤအရေးအခင်းသည် နိုင်ငံတော်အဆင့် အရေးအခင်းကြီးအထိ ဖြစ်လာပြီး နှစ်ပြည်ထောင် ဆွေရင်းမျိုးရင်းများ သွေးမြေကျမည့် စစ်ပွဲကြီး ဖြစ်ပေါ်လာတော့မည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ စစ်ဖြစ်တော့မည့် ထိုညနေခင်းတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင် ကြွရောက်တော်မူလာပြီး နှစ်ပြည်ထောင်မင်းများကို ဘာကြောင့် ဤနေရာသို့ လာကြသနည်း၊ ရေအတွက်လား၊ သွေးအတွက်လား စသည်ဖြင့် မေးမြန်းတော်မူသည်။ ထိုအခါ မင်းများက ရေအတွက် စစ်ခင်းလာကြောင်း လျှောက်ထားကြသည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က "ရေသည် အနည်းငယ်သာ အဘိုးထိုက်တန်ပြီး၊ သကျဝင်မင်းများကား အတိုင်းမသိ အဘိုးထိုက်တန်ကြသည်။ တန်ဖိုးနည်းသည့် ရေအတွက်ဖြင့် တန်ဖိုးမဖြတ်နိုင်သည့် မင်းသားများ၏သွေး မြေသို့မကျသင့်၊ အသက်မသေသင့်" ဟု မိန့်တော်မူကာ စစ်ရပ်စဲရေး တရားတော်များကို ဟောကြားတော်မူသည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် စစ်ပြေငြိမ်းရေးအတွက် ဇာတ်တော်များကို ဆက်တိုက်ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ပထမဦးစွာ ဝက်ဝံနှင့် ကြို့ပင်စောင့်နတ်တို့ ရန်ငြိုးဖွဲ့မှားပြီး နှစ်ဦးစလုံး ပျက်စီးရသည့် '''ဖန္နဇာတ်'''၊ မစဉ်းစားဘဲ သူတစ်ပါးပြောစကားကို ယုံကြည်မိပြီး သတ္တဝါအပေါင်းး သမုဒ္ဒရာထဲ ခုန်ဆင်းသေဆုံးမည့်ဘေးမှ လွတ်ခဲ့ရသည့် '''ဒုဒ္ဒဘဇာတ်'''၊ အင်အားငယ်သည့် ဗီလုံးငှက်မလေးက အကွက်ဆင်ပြီး အင်အားကြီးသည့် ဆင်ရိုင်းကြီးကို အနိုင်ယူခဲ့သည့် '''လဋုကိကဇာတ်'''၊ စည်းလုံးညီညွတ်စွာနေထိုင်ခြင်း၏ အကျိုးကျေးဇူးကို ပြသသည့် '''ရုက္ခဓမ္မဇာတ်'''၊ ငုံးမင်းဇာတ်တော် (ဝဋ္ဋကဇာတ်) နှင့် ရန်ငြိုးဖွဲ့ခြင်း၏ ဆိုးကျိုးကို ပြသသည့် '''အတ္တဒဏ္ဍသုတ်''' တို့ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ဤတရားတော်များကို နာယူကြရာမှ နှစ်ဖက်မင်းများနှင့် လယ်သမားများသည် ဒေါသများကင်းစင်၍ အမြင်မှန်ရကာ ငြိမ်းချမ်းရေးယူလိုက်ကြသည်။ ငြိမ်းချမ်းရေးရပြီးနောက် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ကျေးဇူးတင်သည့်အနေဖြင့် သာကီဝင်မင်းသား ၂၅၀ နှင့် ကောလိယမင်းသား ၂၅၀၊ စုစုပေါင်း မင်းသား ၅၀၀ တို့သည် သာသနာ့ဘောင်ဝင်ရောက်ကာ ရဟန်းပြုကြသည်။ သို့သော် ထိုမင်းသားများသည် အိမ်ထောင်ရှိပြီးသားများ ဖြစ်ကြသဖြင့် သာသနာ့ဘောင်တွင် စိတ်မပျော်ကြပေ။ အိမ်မှာကျန်ရစ်ခဲ့သော ဇနီးသည်များက စာပေးပို့ကြသဖြင့် လူထွက်ချင်လာကြသည်။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ထိုရဟန်းတော်များကို ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် ဟိမဝန္တာတောင်ခြေရှိ ကုဏာလအိုင်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားပြီး ငှက်အုပ်များကို ပြသရင်း ကုဏာလဇာတ်တော်ကို ဟောကြားတော်မူသည်။ ထိုဇာတ်တော်ကို နာယူကြရာမှ သံယောဇဉ်များ ပြေလျော့သွားပြီး နောက်ဆုံးတွင် မဟာဝုန်တောသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိကြပြီး ဝိပဿနာတရား အားထုတ်ကြသဖြင့် အားလုံးပင် ရဟန္တာဖြစ်သွားကြသည်။ ရဟန္တာဖြစ်ပြီးနောက် နယုန်လပြည့်နေ့ ညနေချမ်းအခါတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံ လာရောက်လျှောက်ထားကြစဉ် စကြဝဠာတိုက်တစ်သောင်းမှ နတ်ဗြဟ္မာများ စုဝေးရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် သမာပတ်ဝင်စားနေကြသော သုဒ္ဓါဝါသဘုံမှ ရဟန္တာဗြဟ္မာကြီးများ သမာပတ်မှ ထလာကြသောအခါ မဟာဝုန်တောတွင် ဘုရားရှင်နှင့် ရဟန္တာ ၅၀၀ တို့ရှိနေသည်ကို သိရှိကြရသည်။ နေရာမရှိသဖြင့် နတ်ဗြဟ္မာကြီးလေးဦးက အရပ်လေးမျက်နှာမှ စကြဝဠာတံတိုင်းတွင် ရပ်ပြီး ဂါထာများဖြင့် လျှောက်ထားကြသည်။ ရောက်ရှိလာသော နတ်ဗြဟ္မာများသည် ယူဇနာချီသော ကိုယ်ကာယကြီးများ ဖြစ်သော်လည်း စကြဝဠာတစ်ခုထဲ ဆံ့အောင်နေရန် ကိုယ်ကာယကို ကြုံ့ပြီး သေးသေးမွှားမွှားလေး ဖန်ဆင်းပြီး လာရောက်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ရောက်ရှိလာကြသော သတ္တဝါများ တရားထူးရစေရန် အဓိက ရည်ရွယ်တော်မူသည်။ များပြားလှသော နတ်ဗြဟ္မာတို့ ကျွတ်တမ်းဝင်နိုင်ရန် ရှေးဦးစွာ နတ်ဗြဟ္မာများ၏ စိတ်ကို နူးညွတ်ပျော့ပျောင်းလာစေရန်နှင့် မည်သူတို့ ရောက်လာကြသည်ကို အသိအမှတ်ပြု မိတ်ဆက်သည့် အခြေခံနိဒါန်း "မဟာသမယသုတ်" ကို ဟောကြားသည်။ ထို့နောက် နတ်ဗြဟ္မာများ၏ စရိုက်အလိုက် သုတ်တော် (၆) သုတ်ကို ဆက်လက်ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ရာဂစရိုက် (အနုအလှအပနှင့် အပျော်အပါးကို နှစ်သက်သူ) ရှိသော နတ်များအတွက် လောကမှ မှန်ကန်စွာ ထွက်ခွာနည်းဖြစ်သည့် '''သမ္မာပရိဗ္ဗာဇနိယသုတ်''' ကို ဟောကြားတော်မူသည်။ ဒေါသစရိုက် (ခပ်ကြမ်းကြမ်းနှင့် စိတ်တိုလွယ်သူ) ရှိသော နတ်များအတွက် '''ကလဟဝိဝါဒသုတ်''' ကို ဟောကြားတော်မူသည်။ မောဟစရိုက် (သိပ်မစဉ်းစားဘဲ တွေဝေသူ) ရှိသော နတ်များအတွက် '''မဟာဗျူဟသုတ်''' ကို ဟောကြားတော်မူသည်။ ဝိတက်စရိုက် (အတွေးနယ်ချဲ့သူ) ရှိသော နတ်ဗြဟ္မာများအတွက် '''စူဠဗျူဟသုတ်''' ကို ဟောကြားတော်မူသည်။ သဒ္ဓါစရိုက် (ယုံကြည်လွယ်သူ) ရှိသော နတ်များအတွက် '''တုဝဋ္ဋကသုတ်''' ကို ဟောကြားတော်မူသည်။ ပညာစရိုက် (ဗုဒ္ဓိစရိုက် - အသိဉာဏ်ဖြင့် စဉ်းစားဆင်ခြင်သူ) ရှိသော နတ်များအတွက် '''ပုရာဘေဒသုတ်''' ကို ဟောကြားတော်မူသည်။ သမ္မာပရိဗ္ဗာဇနိယသုတ်ကို ဟောကြားရာတွင် ပိုမိုရှင်းလင်းလွယ်ကူစေရန်အတွက် အမေးအဖြေ (ပုစ္ဆာဝသိက) ပုံစံဖြင့် ဟောကြားရန် ဆုံးဖြတ်တော်မူသည်။ သို့သော် မြတ်စွာဘုရားရှင်အား မေးမြန်းနိုင်သည့် ပုဂ္ဂိုလ်မရှိသောကြောင့် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် နိမ္မိတရုပ်ပွားတော်တစ်ဆူကို ဖန်ဆင်းတော်မူပြီး ထိုနိမ္မိတရုပ်ပွားတော်က မေးမြန်းသည်ကို ဘုရားရှင်က ဖြေကြားတော်မူသည့် ပုံစံဖြင့် ဤသုတ်ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ရဟန္တာဖြစ်ပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်များသည် မိမိတို့ရရှိထားသော တရားထူးကို သူတစ်ပါး သိရှိစေရန် မကြွားဝါကြပေ။ ရွှေအိုးကို ပိုင်ဆိုင်ထားသူတစ်ဦးက မိမိ၏ရွှေအိုးကို လူသိမှာစိုးသကဲ့သို့ သောတာပန်စသည့် အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များသည် မိမိတို့၏ တရားထူးကို လျှို့ဝှက်ထားလေ့ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် "ငါသည် သောတာပန်ဖြစ်သည်" ဟု ကြွားဝါပြောဆိုနေပါက အစစ်အမှန်မဟုတ်ဘဲ အတုအယောင် ဖြစ်နိုင်သည်။ "သူခိုးရွှေရ တစ်ပြပြ" ဟူသော ဆိုစကားကဲ့သို့ပင် အတုအယောင်များသာ ကြွားဝါလေ့ရှိသည်ဟု ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Nandiyiya1998" /> <ref>{{cite web |title=မဟာသမယသုတ်တော် ဖြစ်ပေါ်လာပုံ သမိုင်းကြောင်း |url=https://my.wikisource.org/wiki/မဟာသမယသုတ်တော်_ဖြစ်ပေါ်လာပုံ_သမိုင်းကြောင်း |website=ဝီကီရင်းမြစ် |publisher=ဝီကီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးရှင်း |language=my |access-date=၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ }}</ref> == မဟာသမယသုတ်တော်၏ ဖွဲ့စည်းပုံ == မဟာသမယသုတ်သည် သုတ်တော် ၁ သုတ်တည်း ဖြစ်ပြီး၊ ဂါထာပေါင်း ၃၉ ဂါထာ ပါဝင်ကာ အောက်ပါကဏ္ဍ (၉) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည် – * ဥယျောဇဉ် * နိဒါန်း * ဒေဝတာသန္နိပါတ * ဘူမဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ * နာဂကဏ္ဍ * အသုရာဒေဝတာကဏ္ဍ * အာကာသဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ * ဗြဟ္မကဏ္ဍ * နိဂုံး == မဟာသမယသုတ်တော် ပါဠိတော်နှင့် မြန်မာအသံထွက် == မဟာသမယသုတ်တော်၏ ပါဠိတော်နှင့် ရွတ်ဆိုရလွယ်ကူစေရန် မြန်မာအသံထွက်များကို ဇယားဖြင့် ဖော်ပြထားပါသည်။<ref name="Nandiyiya1998">{{cite book |author=အရှင်နန္ဒိယ (တိုက်အုပ်ဆရာတော်၊ ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်) နှင့် ဓမ္မာစရိယ ဦးစံကြည် (မြန်မာပြန်) |title=ပညာအလင်းပြ (၇) သုတ် ပါဠိတော်အသံထွက် (မဟာသမယသုတ်တော်များ ပါဠိတော်၊ နိဿယ၊ မြန်မာပြန်၊ အဓိပ္ပာယ်နှင့် မိတ်လင်စုံကျမ်းကြီး) |url=https://drive.google.com/open?id=1She7LWvLfJRk6Qii7SOOsgO4i_UGXWdI |publisher=ပညာအလင်းပြစာပေ၊ ရန်ကုန်မြို့ |year=၁၉၉၈ |edition=ဒုတိယ |pages=၁-၇၉}}</ref> === ၁။ ဥယျောဇဉ် === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | သတေဟိ ပဉ္စမတ္တေဟိ၊ ခီဏာသဝေဟိ ကေဝလံ။ || သတေဟိ ပဉ္စမတ္တေဟိ၊ ခီဏာသဝေဟိ ကေဝလံ။ |- | ဘိက္ခူဟိ ဘူပဝံသေဟိ၊ သတ္ထာ ဇိနော ပရိဝုတော။ || ဘိတ်ခူဟိ ဘူပဝံသေဟိ၊ သတ်ထာ ဇိနော ပရိဝုတော။ |- | သက္ကေ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ၊ ဆာယာရမ္မေ မဟာဝနေ။ || သက်ကေ ကပိလဝတ်ထုတ်သမိံ၊ ဆာယာရမ်မေ မဟာဝနေ။ |- | သမန္တတော သဟဿေဟိ၊ စက္ကဝါဠေဟိ ဒသဟိ။ || သမန်တတော သဟတ်သေဟိ၊ စက်ကဝါလေဟိ ဒသဟိ။ |- | အာဂမ္မ သန္နိသိန္နာနံ၊ ဒေဝါနံ ယမဒေသယိ။ || အာဂမ်မ သန်နိသိန်နာနံ၊ ဒေဝါနံ ယမေဒသယိ။ |- | အာယုဒီဃကရံ သဗ္ဗ-သမ္ပတ္တိသာဓကံ ဝရံ။ || အာယုဒီဃကရံ သပ်ဗ-သမ်ပတ်တိသာဓကံ ဝရံ။ |- | သုဒ္ဓါဝါသပ္ပဘူတီဟိ၊ ဒေဝေဟိ ပဋိနန္ဒိတံ။ || သုတ်ဓါဝါသပ်ပဘူတီဟိ၊ ဒေဝေဟိ ပတိနန်ဒိတံ။ |- | သဗ္ဗရောဂဘယုဂ္ဃာတံ၊ သမယံ တံ ဘဏာမ ဟေ။ || သပ်ဗရောဂဘယုတ်ဃာတံ၊ သမယံ တံ ဘဏာမ ဟေ။ |} === ၂။ နိဒါန်း === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | ဧဝံ မေ သုတံ။ ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ။ || ဧဝံ မေ သုတံ။ ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သက်ကေသု ဝိဟရတိ။ |- | ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ မဟာဝနေ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ။ || ကပိလဝတ်ထုတ်သမိံ မဟာဝနေ မဟတာ ဘိတ်ခုသံဃေန သတ်ဒိံ။ |- | ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟိ။ || ပဉ်စမတ်တေဟိ ဘိတ်ခုသတေဟိ သပ်ဗေဟေဝ အရဟန်တေဟိ။ |- | ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ ယေဘုယျေန သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ။ || ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ ယေဘုယျေန သန်နိပတိတာ ဟောန္တိ။ |- | ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ။ || ဘဂဝန်တံ ဒတ်သနာယ ဘိတ်ခုသံဃဉ်စ။ |- | အထ ခေါ စတုန္နံ သုဒ္ဓါဝါသကာယိကာနံ ဒေဝတာနံ ဧတဒဟောသိ။ || အထ ခေါ စတုန်နံ သုတ်ဓါဝါသ ကာယိကာနံ ဒေဝတာနံ အေတဒဟောသိ။ |- | အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ မဟာဝနေ။ || အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက်ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ်ထုတ်သမိံ မဟာဝနေ။ |- | မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟိ။ || မဟတာ ဘိတ်ခုသံဃေန သတ်ဒိံ ပဉ်စမတ်တေဟိ ဘိတ်ခုသတေဟိ သပ်ဗေဟေဝ အရဟန်တေဟိ။ |- | ယံနူန မယမ္ပိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမေယျာမ။ || ယံနူန မယမ်ပိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်ကမေယာမ။ |- | ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပစ္စေကံ ဂါထံ ဘာသေယျာမာတိ။ || အုပသင်ကမိတ်ဝါ ဘဂဝတော သန်တိကေ ပစ်စေကံ ဂါထံ ဘာသေယာမာတိ။ |- | အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ။ || အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိန်ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယ။ |- | ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ။ || ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိန်ဇေယ။ |- | ဧဝမေဝ သုဒ္ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု အန္တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ || အေဝမေဝ သုတ်ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု အန်တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ |- | အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု။ || အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန်တံ အဘိဝါဒိတ်ဝါ အေကမန်တံ အတ်ထံသု။ |- | ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ ဧကာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ။ || အေကမန်တံ ဌိတာ ခေါ အေကာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန်တိကေ အိမံ ဂါထံ အဘာသိ။ |- | တတြ ဘိက္ခဝေါ သမာဒဟံသု စိတ္တမတ္တနော ဥဇုကမကံသု။ || တတ်တရ ဘိတ်ခဝေါ သမာဒဟံသု စိတ်တမတ်တနော အုဇုကမကံသု။ |- | သာရထီဝ နေတ္တာနိ ဂဟေတွာ ဣန္ဒြိယာနိ ရက္ခန္တိ ပဏ္ဍိတာ။ || သာရထီဝ နေတ်တာနိ ဂဟိတ်ဝါ အိန်ဒရိယာနိ ရက်ခန်တိ ပန်ဍိတာ။ |} === ၃။ ဒေဝတာသန္နိပါတ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ ယေဘုယျေန သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ။ || ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ ယေဘုယျေန သန်နိပတိတာ ဟောန္တိ။ |- | ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ။ || ဘဂဝန်တံ ဒတ်သနာယ ဘိတ်ခုသံဃဉ်စ။ |- | အထ ခေါ စတုန္နံ သုဒ္ဓါဝါသကာယိကာနံ ဒေဝတာနံ ဧတဒဟောသိ။ || အထ ခေါ စတုန်နံ သုတ်ဓါဝါသ ကာယိကာနံ ဒေဝတာနံ အေတဒဟောသိ။ |- | အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ မဟာဝနေ။ || အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက်ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ်ထုတ်သမိံ မဟာဝနေ။ |- | မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟိ။ || မဟတာ ဘိတ်ခုသံဃေန သတ်ဒိံ ပဉ်စမတ်တေဟိ ဘိတ်ခုသတေဟိ သပ်ဗေဟေဝ အရဟန်တေဟိ။ |- | ယံနူန မယမ္ပိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမေယျာမ။ || ယံနူန မယမ်ပိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်ကမေယာမ။ |- | ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပစ္စေကံ ဂါထံ ဘာသေယျာမာတိ။ || အုပသင်ကမိတ်ဝါ ဘဂဝတော သန်တိကေ ပစ်စေကံ ဂါထံ ဘာသေယာမာတိ။ |- | အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ။ || အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိန်ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယ။ |- | ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ။ || ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိန်ဇေယ။ |- | ဧဝမေဝ သုဒ္ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု အန္တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ || အေဝမေဝ သုတ်ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု အန်တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ |- | အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု။ || အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန်တံ အဘိဝါဒိတ်ဝါ အေကမန်တံ အတ်ထံသု။ |- | ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ ဧကာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ။ || အေကမန်တံ ဌိတာ ခေါ အေကာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန်တိကေ အိမံ ဂါထံ အဘာသိ။ |- | တတြ ဘိက္ခဝေါ သမာဒဟံသု စိတ္တမတ္တနော ဥဇုကမကံသု။ || တတ်တရ ဘိတ်ခဝေါ သမာဒဟံသု စိတ်တမတ်တနော အုဇုကမကံသု။ |- | သာရထီဝ နေတ္တာနိ ဂဟေတွာ ဣန္ဒြိယာနိ ရက္ခန္တိ ပဏ္ဍိတာ။ || သာရထီဝ နေတ်တာနိ ဂဟိတ်ဝါ အိန်ဒရိယာနိ ရက်ခန်တိ ပန်ဍိတာ။ |} === ၄။ ဘူမဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | သတ္တသဟဿာ နေတ ယက္ခာ ဘုမ္မာ ကပိလဝတ္တဝါ။ || သတ်တသဟတ်သာ နေတ ယက်ခါ ဘုမ်မာ ကပိလဝတ်တဝါ။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဆ သဟဿာ ဟေမဝတာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဆ သဟတ်သာ ဟေမဝတာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သာတာဂိရာ တိသဟဿာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || သာတာဂိရာ တိသဟတ်သာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဣစ္စေတေ သောဠသ သဟဿာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဣစ်စေတေ သောဠသ သဟတ်သာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဝေဿာမိတ္တာ ပဉ္စသတာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဝေဿာမိတ်တာ ပဉ်စသတာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ကုမ္ဘီရော ရာဇဂဟိကော ဝေပုလ္လဿ နိဝေသနံ။ || ကုမ်ဘီရော ရာဇဂဟိကော ဝေပုလ်လတ်သ နိဝေသနံ။ |- | ဘိယျော နံ သတသဟဿံ ယက္ခာနံ ပယိရုပါသတိ။ || ဘိန်ယော နံ သတသဟတ်သံ ယက်ခါနံ ပယိရုပါသတိ။ |- | ကုမ္ဘီရော ရာဇဂဟိကော သောပါဂါ သမိတိံ ဝနံ။ || ကုမ်ဘီရော ရာဇဂဟိကော သောပါဂါ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ပုရိမဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ ဓတရဋ္ဌော ပသာသတိ။ || ပုရိမဉ်စ ဒိသံ ရာဇာ ဓတရတ်ထော ပသာသတိ။ |- | ဂန္ဓဗ္ဗာနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || ဂန်ဓဗ်ဗာနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ပုတ်တာပိ တတ်သ ဗဟဝေါ အိန်ဒနာမာ မဟာဗလာ။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဒက္ခိဏဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ ဝိရူဠကော ပသာသတိ။ || ဒက်ခိဏဉ်စ ဒိသံ ရာဇာ ဝိရူဠကော ပသာသတိ။ |- | ကုမ္ဘဏ္ဍာနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || ကုမ်ဘဏ်ဍာနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ပုတ်တာပိ တတ်သ ဗဟဝေါ အိန်ဒနာမာ မဟာဗလာ။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ပစ္ဆိမဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ ဝိရူပက္ခော ပသာသတိ။ || ပစ်ဆိမဉ်စ ဒိသံ ရာဇာ ဝိရူပက်ခော ပသာသတိ။ |- | နာဂါနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || နာဂါနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ပုတ်တာပိ တတ်သ ဗဟဝေါ အိန်ဒနာမာ မဟာဗလာ။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဥတ္တရဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ ကုဝေရော တံ ပသာသတိ။ || အုတ်တရဉ်စ ဒိသံ ရာဇာ ကုဝေရော တံ ပသာသတိ။ |- | ယက္ခာနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ || ယက်ခါနာမာဓိပတိ မဟာရာဇာ ယသတ်သိဝေ။ |- | ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ပုတ်တာပိ တတ်သ ဗဟဝေါ အိန်ဒနာမာ မဟာဗလာ။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | စတ္တာရော တေ မဟာရာဇာ သမန္တာ စတုရော ဒိသာ။ || စတ်တာရော တေ မဟာရာဇာ သမန်တာ စတုရော ဒိသာ။ |- | ဒဠှုဋ္ဌာနာ ဌိတာ နိစ္စံ ဂါမဏိယော ယသဿိနော။ || ဒဠှုတ်ဌာနာ ဌိတာ နိတ်စံ ဂါမဏိယော ယသတ်သိနော။ |- | မာယာဝိနော ဒါသသာ စ အာဂုံ ဝဋ္ဋိကာ သဒါ။ || မာယာဝိနော ဒါသသာ စ အာဂုံ ဝတ်တိကာ သဒါ။ |- | မာယာ ကုဋေဏ္ဍု ဝိဋေဏ္ဍု ဝိဋုစ္စ ဝိဋူတ သဟ။ || မာယာ ကုဋေဏ္ဍု ဝိဋေဏ္ဍု ဝိဋုစ်စ ဝိဋူတ သဟ။ |- | စန္ဒနော ကာမသေဋ္ဌော စ ကိန္နိဃဏ္ဍု နိဃဏ္ဍု စ။ || စန္ဒနော ကာမသေဋ္ဌော စ ကိန္နိဃဏ္ဍု နိဃဏ္ဍု စ။ |- | ပနာဒော ဩပမညော စ ဒေဝသူတော စ မာတလိ။ || ပနာဒော ဩပမညော စ ဒေဝသူတော စ မာတလိ။ |- | စိတ္တသေနော စ ဂန္ဓဗ္ဗော နဠရာဇာ ဇနေသဘော။ || စိတ်တသေနော စ ဂန်ဓဗ်ဗော နဠရာဇာ ဇနေသဘော။ |- | အာဂုံ ပဉ္စသိခေါ စေဝ တိမ္ဗရု သူရိယဝစ္ဆသာ။ || အာဂုံ ပဉ်စသိခေါ စေဝ တိမ်ဗရု သူရိယဝစ်ဆသာ။ |- | ဧတေ စညေ စ ရာဇာနော ဂန္ဓဗ္ဗာ သဟ ရာဇုဘိ။ || ဧတေ စညေ စ ရာဇာနော ဂန်ဓဗ်ဗာ သဟ ရာဇုဘိ။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |} === ၅။ နာဂကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | အထာဂုံ နာဂသာ နာဂါ ဝေသာလာ သဟတ္တကာ။ || အထာဂုံ နာဂသာ နာဂါ ဝေသာလာ သဟတ်တကာ။ |- | ကမ္ဗလဿတရာ အာဂုံ ပယာဂါ သဟ ဉာတိဘိ။ || ကမ်ဗလတ်သတရာ အာဂုံ ပယာဂါ သဟ ညာတိဘိ။ |- | ယာမုနာ ဓတရဋ္ဌာ စ အာဂုံ နာဂါ ယသဿိနော။ || ယာမုနာ ဓတရတ်ဌာ စ အာဂုံ နာဂါ ယသတ်သိနော။ |- | ဧရာဝဏော မဟာနာဂေါ သောပါဂါ သမိတိံ ဝနံ။ || ဧရာဝဏော မဟာနာဂေါ သောပါဂါ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ယေ နာဂရာဇေ သဟဿာ ဟရန္တိ ဒိဗ္ဗာ ဒိသာ ပကိဏ္ဏကာ။ || ယေ နာဂရာဇေ သဟတ်သာ ဟရန်တိ ဒိဗ်ဗာ ဒိသာ ပကိန်ဏကာ။ |- | ဝေဟာယသာ တေ ဝနမုတ္တမာ စိတ္တာ သုပဏ္ဏာ ဣတိ တေသ နာမ။ || ဝေဟာယသာ တေ ဝနမုတ်တမာ စိတ်တာ သုပန်ဏာ ဣတိ တေသ နာမ။ |- | အဘယံ တဒါ နာဂရာဇာနံ သုပဏ္ဏေတာ ခေမံ ကရောသိ ဗုဒ္ဓေါ။ || အဘယံ တဒါ နာဂရာဇာနံ သုပန်ဏေတာ ခေမ်ံ ကရောသိ ဗုတ်ဓော။ |- | သဏှာဟိ ဝါစာဟိ ဥပဂုယှန္တာ နာဂါ သုပဏ္ဏာ သရဏံ ဂတာ ဗုဒ္ဓံ။ || သန်နာဟိ ဝါစာဟိ ဥပဂုယဟန်တာ နာဂါ သုပန်ဏာ သရဏံ ဂတာ ဗုတ်ဓံ။ |} === ၆။ အသုရာဒေဝတာကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | ဇိတာ ဝဇိရဟတ္ထေန သမုဒ္ဒံ အသုရာ သိတာ။ || ဇိတာ ဝဇိရဟတ်ထေန သမုဒ်ဒံ အသုရာ သိတာ။ |- | ဘာတရော ဝါသဝဿေတေ ဣဒ္ဓိမန္တာ ယသဿိနော။ || ဘာတရော ဝါသဝတ်သေတေ အိတ်ဓိမန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | ကာလကဉ္စာ မဟာဘိသ္မာ အသုရာ ဒါနဝေယျကာ။ || ကာလကဉ်စာ မဟာဘိတ်သမာ အသုရာ ဒါနဝေယျကာ။ |- | ဝေပစိတ္တိ သုစိတ္တိ စ ပဟာရာဒေါ နမုစိ သဟ။ || ဝေပစိတ်တိ သုစိတ်တိ စ ပဟာရာဒေါ နမုစိ သဟ။ |- | သတဉ္စ ဗလိပုတ္တာနံ သဗ္ဗေ ဝေရောစနာမကာ။ || သတဉ်စ ဗလိပုတ်တာနံ သပ်ဗေ ဝေရောစနာမကာ။ |- | သန္နယှိတွာ ဗလိံ သေနံ ရာဟုဗဒ္ဓေါ မုပေဂမုံ။ || သန်နယှိတ်ဝါ ဗလိံ သေနံ ရာဟုဗတ်ဓော မုပေဂမုံ။ |- | သမယော ဒါနိ ဘဒ္ဒန္တေ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || သမယော ဒါနိ ဘတ်ဒန်တေ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |} === ၇။ အာကာသဋ္ဌဒေဝတာကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | အာပေါ စ ဒေဝါ ပထဝီ တေဇော ဝါယော တဒါဂုနော။ || အာပေါ စ ဒေဝါ ပထဝီ တေဇော ဝါယော တဒါဂုနော။ |- | ဝရုဏာ ဝါရုဏာ ဒေဝါ သောမော စ ယသသာ သဟ။ || ဝရုဏာ ဝါရုဏာ ဒေဝါ သောမော စ ယသသာ သဟ။ |- | မေတ္တာ ကရုဏာ ကာယိကာ အာဂုံ ဒေဝါ ယသဿိနော။ || မေတ္တာ ကရုဏာ ကာယိကာ အာဂုံ ဒေဝါ ယသတ်သိနော။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဝေဏ္ဍုဒေဝါ သဟလီ စ အသမာ စ ဒုဝေ ယမာ။ || ဝေဏ္ဍုဒေဝါ သဟလီ စ အသမာ စ ဒုဝေ ယမာ။ |- | စန္ဒဿူပနိသာ ဒေဝါ စန္ဒမာဂုံ ပုရက္ခတွာ။ || စန္ဒတ်သုပနိသာ ဒေဝါ စန္ဒမာဂုံ ပုရက်ခတ်တွာ။ |- | သုရိယဿူပနိသာ ဒေဝါ သုရိယမာဂုံ ပုရက္ခတွာ။ || သုရိယတ်သုပနိသာ ဒေဝါ သုရိယမာဂုံ ပုရက်ခတ်တွာ။ |- | နက္ခတ္တာနိ ပုရက္ခတွာ အာဂုံ မန္ဒဝလာဟကာ။ || နက်ခတ်တာနိ ပုရက်ခတ်တွာ အာဂုံ မန်ဒဝလာဟကာ။ |- | ဝသုနံ ဝါသဝဿေတာ သက္ကောပါဝါ ပုရိန္ဒဒေါ။ || ဝသုနံ ဝါသဝတ်သေတာ သက်ကောပါဝါ ပုရိန်ဒဒေါ။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | အထာဂုံ သဟဘူ ဒေဝါ ဇလမ​ဂ္ဂိသိခါရိဝ။ || အထာဂုံ သဟဘူ ဒေဝါ ဇလမက်ဂိသိခါရိဝ။ |- | အရိဋ္ဌကာ စ ရောဇာ စ ဥမာပုပ္ဖနိဘာသိနော။ || အရိတ်ဌကာ စ ရောဇာ စ ဥမာပုပ်ဖနိဘာသိနော။ |- | ဝရုဏာ သဟဓမ္မာ စ အစ္စုတာ စ အနေဇကာ။ || ဝရုဏာ သဟဓမ်မာ စ အစ်စုတာ စ အနေဇကာ။ |- | သုလေယျ ရုစိရာ အာဂုံ အာဂုံ ဝါသဝနေသိနော။ || သုလေယျ ရုစိရာ အာဂုံ အာဂုံ ဝါသဝနေသိနော။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သမာနာ မဟာသမာနာ မာနုသာ မာနုသုတ္တမာ။ || သမာနာ မဟာသမာနာ မာနုသာ မာနုသုတ်တမာ။ |- | ခိဍာပဒေါသိကာ အာဂုံ အာဂုံ မောနောပဒေါသိကာ။ || ခိဍာပဒေါသိကာ အာဂုံ အာဂုံ မောနောပဒေါသိကာ။ |- | အထာဂုံ ဟရယော ဒေဝါ ယေ စ လောဟိတဝါသိနော။ || အထာဂုံ ဟရယော ဒေဝါ ယေ စ လောဟိတဝါသိနော။ |- | ပါရဂါ မဟာပါရဂါ အာဂုံ ဒေဝါ ယသဿိနော။ || ပါရဂါ မဟာပါရဂါ အာဂုံ ဒေဝါ ယသတ်သိနော။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သုက္ကာ ကရမ္ဘာ အရုဏာ အာဂုံ ဝေဃနသာ သဟ။ || သုတ်ကာ ကရမ်ဘာ အရုဏာ အာဂုံ ဝေဃနသာ သဟ။ |- | ဩဒါတဂယှာ ပါမောက္ခာ အာဂုံ ဒေဝါ ဝိစက္ခဏာ။ || ဩဒါတဂယှာ ပါမောက္ခာ အာဂုံ ဒေဝါ ဝိစက်ခဏာ။ |- | သဒါမတ္တာ ဟာရဂဇာ မိဿကာ စ ယသဿိနော။ || သဒါမတ်တာ ဟာရဂဇာ မိတ်သကာ စ ယသတ်သိနော။ |- | ဒနယံ အာဂ ပဇ္ဇုန္နော ယော ဒိသာ အဘိဝဿတိ။ || ဒနယံ အာဂ ပဇ်ဇုန်နော ယော ဒိသာ အဘိဝတ်သတိ။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ခေမိယာ တုသိတာ ယာမာ ကဋ္ဌကာ စ ယသဿိနော။ || ခေမိယာ တုသိတာ ယာမာ ကတ်ဌကာ စ ယသတ်သိနော။ |- | လမ္ဗီတကာ လာမသေဋ္ဌာ ဇောတိနာမာ စ အာသဝါ။ || လမ်ဗီတကာ လာမသေဋ်ဌာ ဇောတိနာမာ စ အာသဝါ။ |- | နိမ္မာနရတိနော အာဂုံ အာဂုံ ပရနိမ္မိတာ။ || နိမ်မာနရတိနော အာဂုံ အာဂုံ ပရနိမ်မိတာ။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သဗ္ဗေတေ ဒေဝနိကာယာ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || သပ်ဗေတေ ဒေဝနိကာယာ သပ်ဗေ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | နာမနွေယန အာဂစ္ဆုံ ယေ စညေ သဒိသာ သဟ။ || နာမနွေယန အာဂစ်ဆုံ ယေ စညေ သဒိသာ သဟ။ |- | ပုဗ္ဗေ စ သဒိသာ သတ္တာ ယေ စ ဒိသာ အဘိဝဿိတာ။ || ပုဗ်ဗေ စ သဒိသာ သတ်တာ ယေ စ ဒိသာ အဘိဝတ်သိတာ။ |- | ဩဃတိဏ္ဏာ အနာသဝါ ဒက္ခိဏော ယာယိနော နာဂါ။ || ဩဃတိန်ဏာ အနာသဝါ ဒက်ခိဏော ယာယိနော နာဂါ။ |- | စန္ဒာ ဝ အတိတာ တိဂံ သပ္ပဟာ ပရမေတ္တတော စ။ || စန္ဒာ ဝ အတိတာ တိဂံ သပ်ပဟာ ပရမေတ်တတော စ။ |- | ပုတ္တာ ဣဒ္ဓိမေတာ သဟ သနင်္ကုမာရော တိဿော စ။ || ပုတ်တာ အိတ်ဓိမေတာ သဟ သနင်ကုမာရော တိတ်သော စ။ |- | သောပါဂ သမိတိံ ဝနံ။ || သောပါဂ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သဟဿံ ဗြဟ္မလောကာနံ မဟာဗြဟ္မာဘိတိဋ္ဌတိ။ || သဟတ်သံ ဗြဟ်မလောကာနံ မဟာဗြဟ်မာဘိတိတ်ဌတိ။ |- | ဥပပန္နော ဇုတိမန္တော ဘိသ္မာ ကာယော ယသဿိ သော။ || ဥပပန်နော ဇုတိမန်တော ဘိတ်သမာ ကာယော ယသတ်သိ သော။ |- | ဒသေတ္ထ ကုသလာ အာဂုံ ပစ္စေကဂါမနုဿာ။ || ဒသေတ်ထ ကုသလာ အာဂုံ ပစ်စေကဂါမနုတ်သာ။ |- | ဗြဟ္မကာယိကာ အာဂုံ ဟာရိတော ပရိဝါရိတော။ || ဗြဟ်မကာယိကာ အာဂုံ ဟာရိတော ပရိဝါရိတော။ |- | တေ စ သဗ္ဗေ အဘိက္ကာမုံ သက္ကေ ဒေဝေ သဗြဟ္မကေ။ || တေ စ သပ်ဗေ အဘိတ်ကာမုံ သက်ကေ ဒေဝေ သဗြဟ်မကေ။ |- | မာရသေနာ အဘိက္ကာမိ ပဇ္ဇုန္နသာ မန္တနီယတော။ || မာရသေနာ အဘိတ်ကာမိ ပဇ်ဇုန်နသာ မန်တနီယတော။ |- | ဧတံ ဂါထာဘိ ဗန္ဓန္တိ ရာဂေန ဗဒ္ဓာ မုတ္တကာ။ || ဧတံ ဂါထာဘိ ဗန်ဓန္တိ ရာဂေန ဗတ်ဓာ မုတ်တကာ။ |- | သမန္တာ ပရိဝါရေသုံ မာ ဝေ မုဉ္စိတ ကောစိနံ။ || သမန်တာ ပရိဝါရေသုံ မာ ဝေ မုဉ်စိတ ကောစိနံ။ |- | ဣတိ ဟ တေ မဟာသေနာ ကနှာ သေနာ အရောဒယုံ။ || ဣတိ ဟ တေ မဟာသေနာ ကနှာ သေနာ အရောဒယုံ။ |- | ပိင်္ဂိနာ တလမာဟစ္စ သရေ ကတွာန မောရံ။ || ပိင်္ဂိနာ တလမာဟစ်စ သရေ ကတ်တွာန မောရံ။ |- | ယဒါ ပဋိသရာ မေဃော ဓနယန္တော သဝိဇ္ဇုကော။ || ယဒါ ပဋိသရာ မေဃော ဓနယန်တော သဝိတ်ဇုကော။ |- | တဒါ သော ပစ္စုဒေဝေါ အသင်္ကုဒ္ဓေါ အသယှော သဟ။ || တဒါ သော ပစ်စုဒေဝေါ အသင်ကုဒ်ဓော အသယှော သဟ။ |- | တဉ္စ သဗ္ဗံ အဘိညာယ ဝဝတ္တိတွာန စက္ခုမာ။ || တဉ်စ သပ်ဗံ အဘိညာယ ဝဝတ်တိတွာန စက်ခုမာ။ |- | တတော အာမန္တယီ သတ္တာ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။ || တတော အာမန်တယီ သတ်တာ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။ |- | ဒေဝကာယာ အဘိက္ကာမုံ တေ ဝိဇာနာထ ဘိက္ခဝေါ။ || ဒေဝကာယာ အဘိတ်ကာမုံ တေ ဝိဇာနာထ ဘိတ်ခဝေါ။ |- | ယေ ဝေါဟံ ကိတ္တယိဿာမိ ဂိရာဟိ အနုပုဗ္ဗသော။ || ယေ ဝေါဟံ ကိတ်တယိတ်သာမိ ဂိရာဟိ အနုပုပ်ဗသော။ |} === ၈။ ဗြဟ္မကဏ္ဍ === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | သုဗြဟ္မာ ပရမတ္တာ စ ပုတ္တာ ဣဒ္ဓိမေတာ သဟ။ || သုဗြဟ်မာ ပရမတ်တာ စ ပုတ်တာ အိတ်ဓိမေတာ သဟ။ |- | သနင်္ကုမာရော တိဿော စ သောပါဂ သမိတိံ ဝနံ။ || သနင်ကုမာရော တိတ်သော စ သောပါဂ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သဟဿံ ဗြဟ္မလောကာနံ မဟာဗြဟ္မာဘိတိဋ္ဌတိ။ || သဟတ်သံ ဗြဟ်မလောကာနံ မဟာဗြဟ်မာဘိတိတ်ဌတိ။ |- | ဥပပန္နော ဇုတိမန္တော ဘိသ္မာ ကာယော ယသဿိ သော။ || ဥပပန်နော ဇုတိမန်တော ဘိတ်သမာ ကာယော ယသတ်သိ သော။ |- | ဒသေတ္ထ ကုသလာ အာဂုံ ပစ္စေကဂါမနုဿာ။ || ဒသေတ်ထ ကုသလာ အာဂုံ ပစ်စေကဂါမနုတ်သာ။ |- | ဗြဟ္မကာယိကာ အာဂုံ ဟာရိတော ပရိဝါရိတော။ || ဗြဟ်မကာယိကာ အာဂုံ ဟာရိတော ပရိဝါရိတော။ |- | တေ စ သဗ္ဗေ အဘိက္ကာမုံ သက္ကေ ဒေဝေ သဗြဟ္မကေ။ || တေ စ သပ်ဗေ အဘိတ်ကာမုံ သက်ကေ ဒေဝေ သဗြဟ်မကေ။ |} === ၉။ နိဂုံး === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာအသံထွက် |- | သုတ္တာ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ။ || သုတ်တာ ဗုတ်ဓတ်သ သာသနံ။ |- | တဉ္စ သဗ္ဗံ အဘိညာယ ဝဝတ္တိတွာန စက္ခုမာ။ || တဉ်စ သပ်ဗံ အဘိညာယ ဝဝတ်တိတွာန စက်ခုမာ။ |- | တတော အာမန္တယီ သတ္တာ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။ || တတော အာမန်တယီ သတ်တာ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။ |- | ဒေဝကာယာ အဘိက္ကာမုံ တေ ဝိဇာနာထ ဘိက္ခဝေါ။ || ဒေဝကာယာ အဘိတ်ကာမုံ တေ ဝိဇာနာထ ဘိတ်ခဝေါ။ |- | ယေ ဝေါဟံ ကိတ္တယိဿာမိ ဂိရာဟိ အနုပုဗ္ဗသော။ || ယေ ဝေါဟံ ကိတ်တယိတ်သာမိ ဂိရာဟိ အနုပုပ်ဗသော။ |- | သတ္တသဟဿာ နေတ ယက္ခာ ဘုမ္မာ ကပိလဝတ္တဝါ။ || သတ်တသဟတ်သာ နေတ ယက်ခါ ဘုမ်မာ ကပိလဝတ်တဝါ။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဆ သဟဿာ ဟေမဝတာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဆ သဟတ်သာ ဟေမဝတာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သာတာဂိရာ တိသဟဿာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || သာတာဂိရာ တိသဟတ်သာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဣစ္စေတေ သောဠသ သဟဿာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဣစ်စေတေ သောဠသ သဟတ်သာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ဝေဿာမိတ္တာ ပဉ္စသတာ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || ဝေဿာမိတ်တာ ပဉ်စသတာ ယက်ခါ နာနတ်တဝန်နိနော။ |- | ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ || အိတ်ဓိမန်တာ ဇုတိမန်တာ ဝန်နဝန်တာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || မောဒမာနာ အဘိတ်ကာမုံ ဘိတ်ခုနံ သမိတိန် ဝနံ။ |- | ကုမ္ဘီရော ရာဇဂဟိကော ဝေပုလ္လဿ နိဝေသနံ။ || ကုမ်ဘီရော ရာဇဂဟိကော ဝေပုလ်လတ်သ နိဝေသနံ။ |- | ဘိယျော နံ သတသဟဿံ ယက္ခာနံ ပယိရုပါသတိ။ || ဘိန်ယော နံ သတသဟတ်သံ ယက်ခါနံ ပယိရုပါသတိ။ |- | ကုမ္ဘီရော ရာဇဂဟိကော သောပါဂါ သမိတိံ ဝနံ။ || ကုမ်ဘီရော ရာဇဂဟိကော သောပါဂါ သမိတိန် ဝနံ။ |- | သဗ္ဗေ ဝိဇိတသဂါမာ ဘယာတီတာ ယသဿိနော။ || သပ်ဗေ ဝိဇိတသဂါမာ ဘယာတီတာ ယသတ်သိနော။ |- | မောဒန္တိ သဟ ဘူတေဟိ သာဝကာ တေ ဇနေသုတာတိ။ || မောဒန်တိ သဟ ဘူတေဟိ သာဝကာ တေ ဇနေသုတာတိ။ |} == မဟာသမယသုတ်တော် (ပါဠိ + မြန်မာပြန်) == အောက်ပါဇယားတွင် မဟာသမယသုတ်တော်၏ မူရင်းပါဠိတော်နှင့် မြန်မာပြန်ကို စာကြောင်းတစ်ကြောင်းချင်း တိုက်ရိုက် ဘာသာပြန်ဆိုထားပါသည်။<ref>{{cite book |author=သာသနာရေးဦးစီးဌာန |title=မဟာသမယသုတ်ဝတ်ရွတ်စဉ် (ပါဠိ-မြန်မာပြန်) |url=https://kbrl.gov.mm/book/004317}}</ref> {| class="wikitable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width: 100%; text-align: left;" |- ! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | ပါဠိတော် !! style="width: 50%; background-color: #f2f2f2;" | မြန်မာပြန် |- | (က) သတေဟိ ပဉ္စမတ္တေဟိ၊ ခီဏာသဝေဟိ ကေဝလံ။ ဘိက္ခူဟိ ဘူပဝံသေဟိ၊ သတ္ထာ ဇိနော ပရိဝုတော။ || (က) လူနတ်တို့၏ ဆရာဖြစ်သော မြတ်စွာဘုရားသည် မင်းမျိုးမင်းနွယ်မှ ရဟန်းပြုလာကြလျက် အားလုံး ရဟန္တာဖြစ်ကုန်သော ရဟန်းငါးရာတို့ ခြံရံလျက်၊ |- | (ခ) သက္ကေ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ၊ ဆာယာရမ္မေ မဟာဝနေ။ သမန္တတော သဟဿေဟိ၊ စက္ကဝါဠေဟိ ဒသဟိ။ || (ခ) သက္က တိုင်း ကပိလဝတ်ပြည်၏ အနီးအပါး မဟာဝုန်တော၌ ထက်ဝန်းကျင် စကြဝဠာတိုက် တစ်ထောင်တို့မှ၊ |- | (ဂ) အာဂမ္မ သန္နိသိန္နာနံ၊ ဒေဝါနံ ယမဒေသယိ။ အာယုဒီဃကရံ သဗ္ဗ-သမ္ပတ္တိသာဓကံ ဝရံ။ || (ဂ) အတူတကွ စုဝေးရောက်လာကြကုန်သော နတ်ဗြဟ္မာတို့အား အကြင်မဟာသမယသုတ်တော်ကို ဟောကြားတော်မူပြီ၊ အသက်ရှည်ခြင်းကို ပြုတတ်သော အလုံးစုံသော မြတ်သောဆု၊ စည်းစိမ်ချမ်းသာကို ပြီးစီးစေသော၊ |- | (ဃ) သုဒ္ဓါဝါသပ္ပဘူတီဟိ၊ ဒေဝေဟိ ပဋိနန္ဒိတံ။ သဗ္ဗရောဂဘယုဂ္ဃာတံ၊ သမယံ တံ ဘဏာမ ဟေ။ || (ဃ) သုဒ္ဓါဝါသ ဗြဟ္မာတို့သည် နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်ကြကုန်သော ရောဂါဘေး အလုံးစုံကို ပယ်ဖျောက်တတ်သော ထို မဟာသမယသုတ်တော်ကို ငါတို့ ယခုအခါ ရွတ်ဖတ် ပူဇော်ကြပါကုန်စို့။ |- | ၁။ ဧဝံ မေ သုတံ။ ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ။ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ မဟာဝနေ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ။ || ၁။ အကျွန်ုပ်သည် ဤသို့ ကြားနာခဲ့ရပါသည်။ အခါတစ်ပါး၌ မြတ်စွာဘုရားသည် သက္က တိုင်း ကပိလဝတ်ပြည် မဟာဝုန်တော၌ ငါးရာမျှသော အလုံးစုံသော ရဟန္တာချည်းဖြစ်သော ရဟန်းသံဃာများစွာနှင့်အတူ သီတင်းသုံးနေတော်မူ၏။ |- | ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟိ။ ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ ယေဘုယျေန သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ။ ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ။ || ငါးရာမျှသော အလုံးစုံသော ရဟန္တာချည်းဖြစ်သော ရဟန်းသံဃာများစွာနှင့်အတူ သီတင်းသုံးနေတော်မူ၏။ စကြဝဠာတစ်ထောင်စီရှိသော လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်ခုတို့မှ နတ်ဗြဟ္မာတို့သည်လည်း မြတ်စွာဘုရားကိုလည်းကောင်း၊ ရဟန်းသံဃာကိုလည်းကောင်း ဖူးမြော်ခြင်းငှာ အများအားဖြင့် စည်းဝေးလာရောက်ကုန်၏။ |- | အထ ခေါ စတုန္နံ သုဒ္ဓါဝါသကာယိကာနံ ဒေဝတာနံ ဧတဒဟောသိ။ အယံ ခေါ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ မဟာဝနေ။ || ထိုအခါ သုဒ္ဓါဝါသဘုံ၌နေသော ဗြဟ္မာလေးဦးတို့အား ဤသို့သောအကြံသည် ဖြစ်၏— “ဤမြတ်စွာဘုရားသည် သက္က တိုင်း ကပိလဝတ်ပြည် မဟာဝုန်တော၌ |- | မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟိ။ || ငါးရာမျှသော အလုံးစုံသော ရဟန္တာချည်းဖြစ်သော ရဟန်းသံဃာများစွာနှင့်အတူ သီတင်းသုံးနေတော်မူ၏။ |- | ယံနူန မယမ္ပိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမေယျာမ။ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပစ္စေကံ ဂါထံ ဘာသေယျာမာတိ။ || ငါတို့သည်လည်း မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ချဉ်းကပ်၍ မြတ်စွာဘုရား၏ အထံတော်၌ အသီးအသီး ဂါထာတစ်ပုဒ်စီ ရွတ်ဆိုရမူ ကောင်းလေစွ”ဟု အကြံဖြစ်ကြ၏။ |- | အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ။ ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ။ || ထိုအခါ ထိုဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် ဥပမာအားဖြင့် ခွန်အားရှိသော ယောကျာ်းသည် ကွေးသောလက်ကို ဆန့်သကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ဆန့်သောလက်ကို ကွေးသကဲ့သို့လည်းကောင်း ဤအတူ |- | ဧဝမေဝ သုဒ္ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု အန္တရဟိတာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု။ || သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာဘုံမှ ကွယ်ခဲ့၍ မြတ်စွာဘုရား၏ ရှေ့တော်၌ ထင်ရှားပေါ်လာကုန်၏။ ထို့နောက် ဗြဟ္မာတို့သည် မြတ်စွာဘုရားကို ရှိခိုး၍ တစ်ခုသောနေရာ၌ ရပ်ကြ၏။ |- | ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ ဧကာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ။ || တစ်ဦးသော ဗြဟ္မာသည် မြတ်စွာဘုရား၏ အထံတော်၌ ဤဂါထာကို ရွတ်ဆို၏— |- | “မဟာသမယော ပဝနသ္မိံ၊ ဒေဝကာယာ သမာဂတာ။ အာဂတာ မှ ဧကံ ဓမ္မသမယံ၊ ဒက္ခိတာဒယ အပရာဇိတသံဃံ။” || “(အရှင်ဘုရား) မဟာဝုန်တော၌ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် စုရုံးလာရောက်ကြသဖြင့် အစည်းအဝေးကြီး ဖြစ်လျက်ရှိနေပါ၏၊ အကျွန်ုပ်တို့သည်လည်း (ကိလေသာရန်သူတို့) မအောင်နိုင်သော သံဃာတော်ကို ဖူးမြော်ခြင်းငှာ ဤတရားသဘင် အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ပါကုန်၏”ဟု (ရွတ်ဆို၏)။ |- | ၂။ အထ ခေါ အပရာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ။ || ၂။ ထို့နောက် တစ်ဦးသော ဗြဟ္မာသည် မြတ်စွာဘုရား၏ အထံတော်၌ ဤဂါထာကို ရွတ်ဆို၏— |- | “တတြ ဘိက္ခဝေါ သမာဒဟံသု၊ စိတ္တမတ္တနော ဥဇုကမကံသု။ သာရထီဝ နေတ္တာနိ ဂဟေတွာ၊ ဣန္ဒြိယာနိ ရက္ခန္တိ ပဏ္ဍိတာ”တိ။ || “(အရှင်ဘုရား) ထိုအစည်းအဝေး၌ ရဟန်းတို့သည် မိမိစိတ်ကို တည်ကြည်စေလျက် ဖြောင့်မတ်စွာ ပြုထားပါကုန်၏၊ ရထားထိန်းသည် မြင်းဇက်ကြိုးတို့ကို ကိုင်၍ ထိန်းသကဲ့သို့ ပညာရှိသော(ရဟန်း)တို့သည် ဣန္ဒြေတို့ကို ထိန်းသိမ်းတော်မူကြ ပါကုန်၏”ဟု (ရွတ်ဆို၏)။ |- | ၃။ အထ ခေါ အပရာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ။ || ၃။ ထို့နောက် တစ်ဦးသော ဗြဟ္မာသည် မြတ်စွာဘုရား၏ အထံတော်၌ ဤဂါထာကို ရွတ်ဆို၏— |- | “ဆေတွာ ဒီလံ ဆေတွာ ပလိယံ၊ ဣဒံ ဒီလံ ဥဟစ္စ မာနသာ။ တေ စရန္တိ သုဒ္ဓါ ဝိမလာ၊ စက္ခုမတာ သုဒန္တာ သုသုနာဂါ”တိ။ || “(အရှင်ဘုရား) မြတ်စွာဘုရား ကောင်းစွာ ဆုံးမထားပြီးသည်ဖြစ်၍ တဏှာကင်းလျက် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော ထိုရဟန္တာတို့သည် (ရာဂ ဒေါသ မောဟတည်းဟူသော) ကိလေသာတို့ကို ပယ်နှုတ်၍ လှည့်လည်သွားလာ နေကြကုန်၏”ဟု (ရွတ်ဆို၏)။ |- | ၄။ အထ ခေါ အပရာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ။ || ၄။ ထို့နောက် တစ်ဦးသော ဗြဟ္မာသည် မြတ်စွာဘုရား၏ အထံတော်၌ ဤဂါထာကို ရွတ်ဆို၏— |- | “ယေ ကေစိ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတာသေ၊ န တေ ဂမိဿန္တိ အပါယဘူမိံ။ ပတာယ မာနသံ ဒေဟံ၊ ဒေဝကာယံ ပရိပူရေဿန္တိ။” || “(အရှင်ဘုရား) မြတ်စွာဘုရားကို ကိုးကွယ်ရာဟူ၍ ဆည်းကပ်သူ အားလုံးတို့သည် အပါယ်ဘုံသို့ မရောက်ကြပါကုန်လတ္တံ့၊ လူခန္ဓာကို စွန့်ပယ်၍ နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ကြပါကုန်လတ္တံ့”ဟု (ရွတ်ဆို၏)။ |- | ၅။ အထ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ။ “ယေဘုယျေန ဘိက္ခဝေ ဒသသု လောကဓာတူသု ဒေဝတာ သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ။ တထာဂတံ ဒဿနာယ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ။” || ၅။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ရဟန်းတို့ကို မိန့်တော်မူ၏— “ရဟန်းတို့ (စကြဝဠာတိုက် တစ်ထောင်စီရှိသော) လောကဓာတ် ဆယ်ခုတို့မှ နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် မြတ်စွာဘုရားကိုလည်းကောင်း၊ ရဟန်းသံဃာကိုလည်းကောင်း ဖူးမြော်ခြင်းငှာ အများအားဖြင့် စည်းဝေးလာရောက်ကုန်၏။ |- | ယေပိ တေ ဘိက္ခဝေ အနုတီတမဒ္ဓါနံ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ။ တေသမ္ပိ ဘဂဝન္တာနံ ဧတံ ပရမာယေဝ ဒေဝတာ သန္နိပတိတာ အဟေသုံ။ သေယျထာပိ မယံ။ || ရဟန်းတို့ အတိတ်ကာလ၌ ပွင့်တော်မူကုန်သော ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်ကုန်သော မြတ်စွာဘုရားတို့၏ လက်ထက်တော်၌လည်း ယခု ငါ၏ လက်ထက်ကဲ့သို့ ဤမျှ အတိုင်းအရှည်ရှိသော နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် စည်းဝေးခဲ့ကြကုန်ပြီ၊ |- | ယေပိ တေ ဘိက္ခဝေ ဘဝိဿန္တိ အနာဂတမဒ္ဓါနံ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ။ တေသမ္ပိ ဘဂဝန္တာနံ ဧတံ ပရမာယေဝ ဒေဝတာ သန္နိပတိတာ ဘဝိဿန္တိ။ သေယျထာပိ မယံ။ || ရဟန်းတို့ အနာဂတ်ကာလ၌ ပွင့်တော်မူလတ္တံ့ကုန်သော ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်ကုန်သော မြတ်စွာဘုရားတို့၏ လက်ထက်တော်၌လည်း ယခု ငါ၏ လက်ထက်ကဲ့သို့ ဤမျှ အတိုင်းအရှည်ရှိသော နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် စည်းဝေးကြကုန်လတ္တံ့။ |- | အာစိက္ခိဿာမိ ဘိက္ခဝေ ဒေဝကာယာနံ နာမာနိ။ ကိတ္တယိဿာမိ ဘိက္ခဝေ ဒေဝကာယာနံ နာမာနိ။ ဒေသဿာမိ ဘိက္ခဝေ ဒေဝကာယာနံ နာမာနိ။ တံ သုဏာထ၊ သာဓုကံ မနသိကေရာထ၊ ဘာသိဿာမိ”တိ။ || ရဟန်းတို့ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့၏ အမည်တို့ကို ပြောကြားပေအံ့။ ရဟန်းတို့ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့၏ အမည်တို့ကို ကြေညာပေအံ့။ ရဟန်းတို့ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့၏ အမည်တို့ကို ဟောကြားပေအံ့။ ထိုစကားကို နာကြကုန်လော့၊ ကောင်းစွာ နှလုံးသွင်းကြကုန်လော့၊ ဟောပေအံ့”ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ |- | “ဧဝံ ဘန္တေ”တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ။ || “ကောင်းပါပြီ အရှင်ဘုရား”ဟု ထိုရဟန်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားအား ဝန်ခံကုန်၏။ |- | ၆။ အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ။ “သီလောက’မနုကဿာမိ၊ ယဏ္ဍ ဘုမ္မာ တဒဿိတာ။ ယေ သတာ ဂိရိဂ္ဂဇုရံ၊ ပဟိတတ္တာ သမာဟိတာ။” || ၆။ မြတ်စွာဘုရားသည် ဤတရားကို ဟောတော်မူ၏— “(ရဟန်းတို့) ဂါထာဖွဲ့၍ ဟောကြားပေအံ့။ အကြင်ရဟန်းတို့သည် ဘုမ္မီးနတ်တို့ မှီဝဲနေထိုင်ရာဖြစ်သော ထိုထိုအရပ်ကို မှီ၍နေကုန်၏၊ တောင်ခါးကို မှီ၍နေကုန်၏၊ ထိုရဟန်းတို့သည် နိဗ္ဗာန်သို့ စေလွှတ်အပ်သော စိတ်ရှိကုန်၏၊ တည်ကြည်သောစိတ် ရှိကုန်၏။ |- | ပုဏ္ဏ သီဟာဝ သလ္လိနာ၊ လောမဟံသာဘိသမ္ဘုနော။ ဩဒါတမနသာ သုဒ္ဓါ၊ ဝိပ္ပသန္န မနာဝိလာ။” || ထိုများစွာသော ရဟန်းတို့သည် ကြက်သီးမွေးညင်းမှု ထခြင်းမရှိမူ၍ ခြင်္သေ့မင်းကဲ့သို့ တစ်ပါးတည်း ကိန်းအောင်းလေ့ရှိကုန်၏၊ ဖြူစင်သောစိတ်ရှိ၍ နောက်ကျူခြင်းကင်းလျက် သန့်ရှင်းကြည်လင်ကုန်၏။” |- | ၇။ ဘိယျော ပန္နရသေ ဥဇုကာ၊ ဝေန ကာပိလဝတ္ထဝေါ။ တေတော အာမန္တယီ သတ္တာ၊ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။ || ၇။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ကပိလဝတ်ပြည် မဟာဝုန်တော၌ တပည့်သာဝက ငါးရာကျော်တို့ သာသနာတော်ဝယ် မွေ့လျော်နေကြသည်ကို သိတော်မူ၍ |- | ဒေဝကာယာ အဘိက္ကန္တာ၊ တေ ဝိဇာနာထ ဘိက္ခဝေါ။ တေ စ အာတပ္ပ’မကရုံ၊ သုတွာ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ။ || ရဟန်းတို့ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် ရှေးရှုလာရောက်လျက် ရှိကုန်၏၊ ထို (နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်း)တို့ကို (ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်ဖြင့်) သိကုန်လော့၊ ထိုရဟန်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမကို ကြားနာ၍ အထူးသဖြင့် အားထုတ်ခြင်းကို ပြုကုန်၏။ |- | ၈။ တေသံ ပိတုရဟု ဉာဏံ၊ အမနုဿာန ဒဿနံ။ အပ္ပေကေ သတံ မဒ္ဒက္ခုံ၊ သဟဿံ အထ သတ္တရိံ။ || ၈။ ထိုရဟန်းတို့အား နတ်ဗြဟ္မာတို့ကို မြင်ခြင်းနှင့်ဆိုင်သော ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်သည် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်၏၊ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာ တစ်ရာကို မြင်ကုန်၏၊ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် တစ်ထောင်ကို မြင်ကုန်၏။ |- | သတ္တ ဧကေ သဟဿာနံ၊ အမနုဿာန မဒ္ဒသုံ။ အပ္ပေကေ’နန္တ’မဒ္ဒက္ခုံ၊ ဒိသာ သဗ္ဗာ ဖုဋာ အဟုံ။ || အချို့သော ရဟန်းတို့သည် ခုနစ်သောင်းကို မြင်ကုန်၏၊ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် တစ်သိန်းကို မြင်ကုန်၏၊ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် အဆုံးမရှိသော နတ်ဗြဟ္မာတို့ကို မြင်ကုန်၏၊ အရပ်မျက်နှာအားလုံးတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်လျက် ရှိကုန်၏။ |- | ၉။ တဉ္စ သဗ္ဗံ အဘိညာယ၊ ဝဝတ္ထိတွာန စက္ခုမာ။ တတော အာမန္တယီ သတ္တာ၊ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။ || ၉။ ထိုအခါ စက္ခုငါးပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုရဟန်းတို့၏ (အသီးသီး မြင်ပုံ) အလုံးစုံကို ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် သိရှိ ပိုင်းခြား မှတ်သားတော်မူပြီးလျှင် သာသနာတော်၌ မွေ့လျော်ကုန်သော တပည့်သာဝကတို့အား မိန့်တော်မူ၏— |- | ဒေဝကာယာ အဘိက္ကန္တာ၊ တေ ဝိဇာနာထ ဘိက္ခဝေါ။ ယေ ဝေါ’ဟံ ကိတ္တယိဿာမိ၊ ဂိရာဟိ အနုပုဗ္ဗသော။ || ရဟန်းတို့ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် ရှေးရှုလာရောက်လျက် ရှိကုန်၏၊ ထို (နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်း)တို့ကို (ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်ဖြင့်) သိကုန်လော့၊ ယင်းနတ်ဗြဟ္မာတို့ကို သင်တို့အား ဂါထာဖြင့် အစဉ်အတိုင်း ငါ ပြောကြားပေအံ့။ |- | ၁၀။ သတ္တသဟဿာ တေ ယက္ခာ၊ ဘုမ္မာ ကာပိလဝတ္တဝါ။ ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ၊ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || ၁၀။ (ရဟန်းတို့) မြေဖြင့်တည်ကုန်သော ကပိလဝတ်ပြည်ကို မှီ၍ နေကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော ထိုခုနစ်ထောင်သော နတ်တို့သည် မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၁၁။ ဆ သဟဿာ ဟေမဝတာ၊ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ၊ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || ၁၁။ ဟိမဝန္တာတောင်ကို မှီ၍နေကုန်သော အမျိုးမျိုးသော အသွေးအရောင်ရှိကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော ခြောက်ထောင်သော နတ်တို့သည် မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၁၂။ သာတာဂိရာ တိသဟဿာ၊ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ၊ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || ၁၂။ သာတာဂိရိတောင်၌ နေကုန်သော အမျိုးမျိုးသော အသွေးအရောင်ရှိကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော သုံးထောင်သော နတ်တို့သည် မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၁၃။ ဣစ္စေတေ သောဠသ သဟဿာ၊ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ၊ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || ၁၃။ အမျိုးမျိုးသော အသွေးအရောင်ရှိကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော ဤတစ်သောင်းခြောက်ထောင်သော နတ်တို့သည် မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၁၄။ ဝေဿာမိတ္တာ ပဉ္စသတာ၊ ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ၊ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || ၁၄။ ဝေဿာမိတ္တတောင်၌ နေကုန်သော အမျိုးမျိုးသော အသွေးအရောင်ရှိကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော ငါးရာသော နတ်တို့သည် မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၁၅။ ကုမ္ဘီရော ရာဇဂဟိကော၊ ဝေပုလ္လဿ နိဝေသနံ။ ဘိယျော နံ သတသဟဿံ၊ ယက္ခာနံ ပယိရုပါသတိ။ ကုမ္ဘီရော ရာဇဂဟိကော၊ သောပါဂါ သမိတိံ ဝနံ။ || ၁၅။ ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဝေပုလ္လတောင်၌ နေသော ကုမ္ဘီရနတ် (စစ်သူကြီး)ကို အသိန်းမကသော နတ်တို့သည် ခြံရံကုန်၏၊ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၌ နေသော ထိုကုမ္ဘီရနတ် (စစ်သူကြီး)သည်လည်း မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်၏။ |- | ၁၆။ ပုရိမဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ၊ ဓတရဋ္ဌော ပသာသတိ။ ဂန္ဓဗ္ဗာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ၊ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ၁၆။ အရှေ့အရပ်ကို အုပ်စိုးသော ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့၏ အရှင် ဓတရဋ္ဌ (နတ်မင်းကြီး)သည် များသော အခြံအရံရှိ၏၊ ထို (နတ်မင်းကြီး)၏ သားတော်တို့သည် များလှကုန်၏၊ ခွန်အားကြီးကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော ဣန္ဒအမည်ရှိသော ထိုသားတော်တို့သည်လည်း မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၁၇။ ဒက္ခိဏဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ၊ ဝိရူဠကော ပသာသတိ။ ကုမ္ဘဏ္ဍာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ၊ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ၁၇။ တောင်အရပ်ကို အုပ်စိုးသော ကုမ္ဘဏ်တို့၏အရှင် ဝိရူဠက (နတ်မင်းကြီး)သည် များသော အခြံအရံရှိ၏၊ ထို (နတ်မင်းကြီး)၏ သားတော်တို့သည် များလှကုန်၏၊ ခွန်အားကြီးကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော ဣန္ဒအမည်ရှိသော ထိုသားတော်တို့သည်လည်း မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၁၈။ ပစ္ဆိမဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ၊ ဝိရူပက္ခော ပသာသတိ။ နာဂါနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ၊ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ၁၈။ အနောက်အရပ်ကို အုပ်စိုးသော နဂါးတို့၏အရှင် ဝိရူပက္ခ (နတ်မင်းကြီး)သည် များသော အခြံအရံရှိ၏၊ ထို (နတ်မင်းကြီး)၏ သားတော်တို့သည် များလှကုန်၏၊ ခွန်အားကြီးကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော ဣန္ဒအမည်ရှိသော ထိုသားတော်တို့သည်လည်း မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၁၉။ ဥတ္တရဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ၊ ကုဝေရော တံ ပသာသတိ။ ယက္ခာနာမာဓိပတိ၊ မဟာရာဇာ ယသဿိဝေ။ ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ၊ ဣန္ဒနာမာ မဟာဗလာ။ || ၁၉။ မြောက်အရပ်ကို အုပ်စိုးသော နတ်ဘီလူးတို့၏အရှင် ကုဝေရ (နတ်မင်းကြီး)သည် များသော အခြံအရံရှိ၏၊ ထို (နတ်မင်းကြီး)၏ သားတော်တို့သည် များလှကုန်၏၊ ခွန်အားကြီးကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော ဣန္ဒအမည်ရှိသော ထိုသားတော်တို့သည်လည်း မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၂၀။ ပုရိမာ ဒိသာ ဓတရဋ္ဌော၊ ဒက္ခိဏေန ဝိရူဠကော။ ပစ္ဆိမေန ဝိရူပက္ခော၊ ကုဝေရော ဥတ္တရံ ဒိသံ။ || ၂၀။ အရှေ့အရပ်၌ ဓတရဋ္ဌ (နတ်မင်းကြီး)၊ တောင်အရပ်၌ ဝိရူဠက (နတ်မင်းကြီး)၊ အနောက်အရပ်၌ ဝိရူပက္ခ (နတ်မင်းကြီး)၊ မြောက်အရပ်၌ ကုဝေရ (နတ်မင်းကြီး)။ |- | ၂၁။ စတ္တာရော တေ မဟာရာဇာ၊ သမန္တာ စတုရော ဒိသာ။ ဒဠှုဋ္ဌာနာ ဌိတာ နိစ္စံ၊ ဂါမဏိယော ယသဿိနော။ ဝနေ ကာပိလဝတ္ထုသ္မိံ။ || ၂၁။ ထိုနတ်မင်းကြီး လေးဦးတို့သည် ထက်ဝန်းကျင် အရပ်လေးမျက်နှာတို့၌ အလွန်တောက်ပကုန်လျက် ကပိလဝတ်ပြည် မဟာဝုန်တော၌ တည်ရှိကုန်၏။ |- | ၂၂။ တေသံ မာယာဝိနော ဒါသာ၊ အာဂုံ ဝဋ္ဋိကာ သဒါ။ မာယာ ကုဋေဏ္ဍု ဝိဋေဏ္ဍု၊ ဝိဋုစ္စ ဝိဋူတ သဟ။ || ၂၂။ ထို (နတ်မင်းကြီး)တို့၏ ကျွန်ယုံတော် ဖြစ်ကုန်သော ပရိယာယ် မာယာများကုန်သော လှည့်စားတတ်ကုန်သော ကောက်ကျစ်စဉ်းလဲတတ်ကုန်သော မာယာနတ်၊ ကုဋေဏ္ဍုနတ်၊ ဝိဋေဏ္ဍုနတ်၊ ဝိဋုစ္စနတ်၊ ဝိဋူဋနတ်နှင့် တကွ၊ |- | ၂၃။ စန္ဒနော ကာမသေဋ္ဌော စ၊ ကိန္နိဃဏ္ဍု နိဃဏ္ဍု စ။ ပနာဒော ဩပမညော စ၊ ဒေဝသူတော စ မာတလိ။ || ၂၃။ စန္ဒနနတ်၊ ကာမသေဋ္ဌနတ်၊ ကိန္နိဃဏ္ဍုနတ်၊ နိဃဏ္ဍုနတ်တို့သည် လာရောက်ကုန်၏၊ ပနာဒနတ်၊ ဩပမညနတ်၊ ရထားထိန်း မာတလိနတ်၊ |- | စိတ္တသေနော စ ဂန္ဓဗ္ဗော၊ နဠရာဇာ ဇနေသဘော။ အာဂုံ ပဉ္စသိခေါ စေဝ၊ တိမ္ဗရု သူရိယဝစ္ဆသာ။ || စိတ္တသေန မည်သော ဂန္ဓဗ္ဗနတ်၊ သေန မည်သော ဂန္ဓဗ္ဗနတ်၊ စိတ္တသေန မည်သော ဂန္ဓဗ္ဗနတ်၊ နဠရာဇနတ်၊ ဇနဝသဘနတ် (ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးဖြစ်ဖူးသူ)၊ ပဉ္စသီခနတ်၊ တိမ္ဗရုနတ် နှင့် သူရိယဝစ္ဆသာနတ်သမီး။ |- | ဧတေ စညေ စ ရာဇာနော၊ ဂန္ဓဗ္ဗာ သဟ ရာဇုဘိ။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || ဤ (ဆိုခဲ့ပြီးသော ဂန္ဓဗ္ဗနတ်)တို့သည်လည်းကောင်း၊ တစ်ပါးသော နတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ နတ်မင်းကြီးတို့နှင့်အတူ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၂၄။ အထာဂုံ နာဂသာ နာဂါ၊ ဝေသာလာ သဟတ္တကာ။ ကမ္ဗလဿတရာ အာဂုံ၊ ပယာဂါ သဟ ဉာတိဘိ။ || ၂၄။ ထိုမှတစ်ပါး နာဂသအိုင်၌ နေသော နဂါးတို့နှင့် ဝေသာလီ၌ နေသော နဂါးတို့သည် နဂါးပရိသတ်နှင့်အတူ လာရောက်ကုန်၏၊ ကမ္ဗလမည်သောနဂါး၊ အဿတရမည်သော နဂါးနှင့် ပယာဂဆိပ်၌ နေသော နဂါးတို့သည် ဆွေမျိုးတို့နှင့်အတူ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ယာမုနာ ဓတရဋ္ဌာ စ၊ အာဂုံ နာဂါ ယသဿိနော။ ဧရာဝဏော မဟာနာဂေါ၊ သောပါဂါ သမိတိံ ဝနံ။ || အခြံအရံများကုန်သော ယမုနာမြစ်၌ နေသော နဂါးတို့နှင့် ဓတရဋ္ဌအမျိုးဖြစ်သော နဂါးတို့သည် လာရောက်ကုန်၏၊ ဧရာဝဏ်ဆင်ပြောင်ကြီးမည်သော ထိုနတ်သားသည်လည်း မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်၏။ |- | ၂၅။ ယေ နာဂရာဇေ သဟဿာ၊ ဟရန္တိ ဒိဗ္ဗာ ဒိသာ ပကိဏ္ဏကာ။ ဝေဟာယသာ တေ ဝနမုတ္တမာ၊ စိတ္တာ သုပဏ္ဏာ ဣတိ တေသ နာမ။ || ၂၅။ အကြင်ဂဠုန်တို့သည် ဆိုခဲ့ပြီးသော နဂါးမင်းတို့ကို အနိုင်အထက်ပြု၍ ဖမ်းယူနိုင်ကုန်၏၊ နတ်ကဲ့သို့ အာနုဘော်ရှိကုန်၏၊ (အမိဝမ်းနှင့် ဥတွင်းမှ) နှစ်ကြိမ်ဖွားဖွားရကုန်၏၊ အတောင်ရှိကုန်၏၊ စင်ကြယ်သော မျက်စိအမြင်ရှိကုန်၏၊ စိတ္တသုပဏ္ဏ အမည်ရှိကုန်၏၊ ထိုဂဠုန်တို့သည် ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် တောအုပ်အလယ်သို့ ရောက်လာကုန်၏။ |- | ၂၆။ အဘယံ တဒါ နာဂရာဇာနံ၊ သုပဏ္ဏေတာ ခေမံ ကရောသိ ဗုဒ္ဓေါ။ သဏှာဟိ ဝါစာဟိ ဥပဂုယှန္တာ၊ နာဂါ သုပဏ္ဏာ သရဏံ ဂတာ ဗုဒ္ဓံ။ || ၂၆။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ဂဠုန်မှ ဘေးငြိမ်းအောင် ပြုတော်မူသဖြင့် နဂါးတို့အား ဘေးကင်းလေ၏၊ နဂါးနှင့်ဂဠုန်တို့သည် သိမ်မွေ့သောစကားတို့ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ပြောဆိုလျက် မြတ်စွာဘုရားကို ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ကြလေကုန်၏။ |- | ၂၇။ ဇိတာ ဝဇိရဟတ္ထေန၊ သမုဒ္ဒံ အသုရာ သိတာ။ ဘာတရော ဝါသဝဿေတေ၊ ဣဒ္ဓိမန္တာ ယသဿိနော။ || ၂၇။ ဝရဇိန်လက်နက်ရှိသော သိကြားမင်းကို စစ်ရုံးသဖြင့် သမုဒ္ဒရာကိုမှီ၍ နေကုန်သော အသုရာတို့သည် သိကြားမင်း၏ ညီနောင်တို့ပင် ဖြစ်ကုန်၏၊ တန်ခိုးကြီးကုန်၏၊ အခြံအရံများကုန်၏။ |- | ကာလကဉ္စာ မဟာဘိသ္မာ၊ အသုရာ ဒါနဝေယျကာ။ ဝေပစိတ္တိ သုစိတ္တိ စ၊ ပဟာရာဒေါ နမုစိ သဟ။ || ကာလကဉ္စအသုရာတို့သည် ကြီးမားရှိ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော ကိုယ်ကို ဖန်ဆင်းလျက် လာကုန်၏၊ ဒါနဝေဃသမည်သော (လေးသမား) အသုရာ၊ ဝေပစိတ္တိအသုရာ၊ သုစိတ္တိအသုရာ၊ ပဟာရာဒအသုရာတို့သည် မာရ်နတ်သားနှင့် တကွ လာရောက်ကုန်၏။ |- | သတဉ္စ ဗလိပုတ္တာနံ၊ သဗ္ဗေ ဝေရောစနာမကာ။ သန္နယှိတွာ ဗလိံ သေနံ၊ ရာဟုဗဒ္ဓေါ မုပေဂမုံ။ သမယော ဒါနိ ဘဒ္ဒန္တေ၊ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || အားလုံးပင်း ဝေရောစအမည်ရှိကုန်သော ဗလိအသုရာကြီး၏ သားတစ်ရာတို့သည် ဗလိအသုရာ စစ်တပ်ကို လက်နက်တပ်ဆင်ပြီးလျှင် ရာဟုအသုရိန်ကြီးထံ ချဉ်းကပ်၍ “သင့်အား ကောင်းခြင်းမင်္ဂလာ (ဖြစ်ပါစေသတည်း)၊ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ သွားရန် အချိန်တန်ပါပြီ”ဟု ပြောဆိုကုန်၏။ |- | ၂၈။ အာပေါ စ ဒေဝါ ပထဝီ၊ တေဇော ဝါယော တဒါဂုနော။ ဝရုဏာ ဝါရုဏာ ဒေဝါ၊ သောမော စ ယသသာ သဟ။ မေတ္တာ ကရုဏာ ကာယိကာ၊ အာဂုံ ဒေဝါ ယသဿိနော။ || ၂၈။ ထိုအခါ၌ အာပေါနတ်၊ ပထဝီနတ်၊ တေဇောနတ်၊ ဝါယောနတ်၊ ဝရုဏနတ်၊ ဝါရုဏနတ်၊ သောမနတ်တို့သည် ယသနတ်နှင့်တကွ လာရောက်ကုန်၏၊ အခြံအရံများကုန်သော မေတ္တာနတ် ကရုဏာနတ်တို့သည်လည်း လာရောက်ကုန်၏။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ၊ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ၊ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော အားလုံးပင်း အမျိုးမျိုးသော အသွေးအရောင်ရှိကုန်သော ဆယ်မျိုးကွဲပြားသော ဤနတ်အစုအဝေး ဆယ်ခုတို့သည် မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၂၉။ ဝေဏ္ဍုဒေဝါ သဟလီ စ၊ အသမာ စ ဒုဝေ ယမာ။ စန္ဒဿူပနိသာ ဒေဝါ၊ စန္ဒမာဂုံ ပုရက္ခတွာ။ || ၂၉။ ဝေဏ္ဍုနတ်၊ သဟလိနတ်၊ အသမနတ်တို့နှင့်တကွ ယမနတ် နှစ်မျိုးတို့သည် လာရောက်ကုန်၏၊ လ၏အခြံအရံဖြစ်သော နတ်တို့သည် လနတ်မင်းကို ရှေ့ထားရှိ လာရောက်ကုန်၏။ |- | သုရိယဿူပနိသာ ဒေဝါ၊ သုရိယမာဂုံ ပုရက္ခတွာ။ နက္ခတ္တာနိ ပုရက္ခတွာ၊ အာဂုံ မန္ဒဝလာဟကာ။ || နေ၏ အခြံအရံဖြစ်သော နတ်တို့သည် နေနတ်မင်းကို ရှေ့ထားရှိ လာရောက်ကုန်၏၊ ကြယ်တို့၏ အခြံအရံဖြစ်ကုန်သော နတ်တို့သည် ကြယ်နတ်မင်းတို့ကို ရှေ့ထားရှိ လာရောက်ကုန်၏၊ မန္ဒဝလာဟကနတ်တို့သည်လည်း လာရောက်ကုန်၏။ |- | ဝသုနံ ဝါသဝဿေတော၊ သက္ကောပါဝါ ပုရိန္ဒဒေါ။ ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ၊ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ || နတ်တို့၏ အကြီးအမှူးဖြစ်သော ရှေးဖြစ်ဖူးသည့် အလှူ၊ ပေးဖူးသည့် ဝါသဝမည်သော သိကြားမင်းသည်လည်း လာရောက်၏၊ အားလုံးပင် အမျိုးမျိုးသော အသွေးအရောင်ရှိကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော ဆယ်မျိုးကွဲသော ဤနတ်အစုအဝေး ဆယ်ခုတို့သည် မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၃၀။ အထာဂုံ သဟဘူ ဒေဝါ၊ ဇလမဂ္ဂိသိခါရိဝ။ အရိဋ္ဌကာ စ ရောဇာ စ၊ ဥမာပုပ္ဖနိဘာသိနော။ || ၃၀။ ထို့မှတစ်ပါး မီးလျှံကဲ့သို့ တောက်ပေသော သဟဘူနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ အောင်မဲညိုဖူးပွင့်နှင့်တူသော အဆင်းရှိကုန်သော အရိဋ္ဌကနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ရောဇနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ |- | ဝရုဏာ သဟဓမ္မာ စ၊ အစ္စုတာ စ အနေဇကာ။ သုလေယျ ရုစိရာ အာဂုံ၊ အာဂုံ ဝါသဝနေသိနော။ || ဝရုဏနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ သဟဓမ္မနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ အစ္စုတနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ အနေဇကနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ သုလေယျနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ရုစိရနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ လာရောက်ကုန်၏၊ ဝါသဝနေသိ အမည်ရှိသော နတ်တို့သည်လည်း လာရောက်ကုန်၏။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ၊ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ၊ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || အားလုံးပင် အမျိုးမျိုးသော အသွေးအရောင်ရှိကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော ဆယ်မျိုးကွဲသော ဤနတ်အစုအဝေး ဆယ်ခုတို့သည် မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၃၁။ သမာနာ မဟာသမာနာ၊ မာနုသာ မာနုသုတ္တမာ။ ခိဍာပဒေါသိကာ အာဂုံ၊ အာဂုံ မောနောပဒေါသိကာ။ || ၃၁။ သမာနနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ မဟာသမာနနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ မာနုသနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ မာနုသုတ္တမနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ခိဍာပဒေါသိကနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ မောနောပဒေါသိကနတ်တို့သည်လည်းကောင်း လာရောက်ကုန်၏။ |- | အထာဂုံ ဟရယော ဒေဝါ၊ ယေ စ လောဟိတဝါသိနော။ ပါရဂါ မဟာပါရဂါ၊ အာဂုံ ဒေဝါ ယသဿိနော။ || ထို့မှတစ်ပါး ဟရိနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ လောဟိတဝါသီနတ်တို့သည်လည်းကောင်း လာရောက်ကုန်၏၊ အခြံအရံများသော ပါရဂနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ မဟာပါရဂနတ်တို့သည်လည်းကောင်း လာရောက်ကုန်၏။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ၊ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ၊ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || အားလုံးပင် အမျိုးမျိုးသော အသွေးအရောင်ရှိကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော ဆယ်မျိုးကွဲသော ဤနတ်အစုအဝေး ဆယ်ခုတို့သည် မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၃၂။ သုက္ကာ ကရမ္ဘာ အရုဏာ၊ အာဂုံ ဝေဃနသာ သဟ။ ဩဒါတဂယှာ ပါမောက္ခာ၊ အာဂုံ ဒေဝါ ဝိစက္ခဏာ။ || ၃၂။ သုက္ကာနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ကရမ္ဘနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ အရုဏနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ဝေဃနသနတ်တို့နှင့်တကွ လာရောက်ကုန်၏၊ ဩဒါတဂယှ မည်သော ပါမောက္ခနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ဝိစက္ခဏနတ်တို့သည်လည်းကောင်း လာရောက်ကုန်၏။ |- | သဒါမတ္တာ ဟာရဂဇာ၊ မိဿကာ စ ယသဿိနော။ ဒနယံ အာဂ ပဇ္ဇုန္နော၊ ယော ဒိသာ အဘိဝဿတိ။ || သဒါမတ္တနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ဟာရဂဇနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ အခြံအရံများသော မိဿကနတ်တို့သည်လည်းကောင်း လာရောက်ကုန်၏၊ အရပ်မျက်နှာတို့၌ မိုးရွာစေလေ့ရှိသော ပဇ္ဇုန္နနတ်သည်လည်း မိုးထစ်ချုန်းရွာစေလျက် လာရောက်၏။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ၊ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ၊ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || အားလုံးပင် အမျိုးမျိုးသော အသွေးအရောင်ရှိကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော ဆယ်မျိုးကွဲသော ဤနတ်အစုအဝေး ဆယ်ခုတို့သည် မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၃၃။ ခေမိယာ တုသိတာ ယာမာ၊ ကဋ္ဌကာ စ ယသဿိနော။ လမ္ဗီတကာ လာမသေဋ္ဌာ၊ ဇောတိနာမာ စ အာသဝါ။ နိမ္မာနရတိနော အာဂုံ၊ အာဂုံ ပရနိမ္မိတာ။ || ၃၃။ ခေမိယနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ တုသိတာ (ပြည်၌နေသော) နတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ယာမာ (ပြည်၌နေသော) နတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ အခြံအရံများကုန်သော ကဋ္ဌကနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ လမ္ဗီတကနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ လာမသေဋ္ဌနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ဇောတိနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ အာသဝနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ နိမ္မာနရတိနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီနတ်တို့သည်လည်းကောင်း လာရောက်ကုန်၏။ |- | ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ၊ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ ဣဒ္ဓိမန္တာ ဇုတိမန္တာ၊ ဝဏ္ဏဝန္တာ ယသဿိနော။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ၊ ဘိက္ခုနံ သမိတိံ ဝနံ။ || အားလုံးပင် အမျိုးမျိုးသော အသွေးအရောင်ရှိကုန်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော အဆင်းလှကုန်သော အခြံအရံများကုန်သော ဆယ်မျိုးကွဲသော ဤနတ်အစုအဝေး ဆယ်ခုတို့သည် မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၃၄။ သဗ္ဗေတေ ဒေဝနိကာယာ၊ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ နာမနွေယန အာဂစ္ဆုံ၊ ယေ စညေ သဒိသာ သဟ။ || ၃၄။ အားလုံးပင် အမျိုးမျိုးသော အသွေးအရောင်ရှိကုန်သော ထို ခြောက်ကိုယ်သော နတ်အစုအဝေးတို့သည် အမည်အမျိုးအလိုက် လာရောက်ကုန်၏၊ (အမျိုးအမည်) တူသော တစ်ပါးသော နတ်တို့သည်လည်း လာရောက်ကုန်၏။ |- | ပုဗ္ဗေ စ သဒိသာ သတ္တာ၊ ယေ စ ဒိသာ အဘိဝဿိတာ။ ဩဃတိဏ္ဏာ အနာသဝါ၊ ဒက္ခိဏော ယာယိနော နာဂါ။ || ရှေးအခါက ဖြစ်ဖူးကုန်သော သတ္တဝါတို့သည်လည်းကောင်း၊ ယခုအခါ အရပ်မျက်နှာတို့၌ ရွာသွန်းလာကုန်သော သတ္တဝါတို့သည်လည်းကောင်း၊ ဩဃလေးဖြာကို ကူးမြောက်ပြီးကုန်သော အာသဝေါကင်းကုန်သော အရှေ့အရပ်သို့ သွားကုန်သော နာဂါတို့သည်လည်းကောင်း၊ |- | စန္ဒာ ဝ အတိတာ တိဂံ၊ သပ္ပဟာ ပရမေတ္တတော စ။ ပုတ္တာ ဣဒ္ဓိမေတာ သဟ၊ သနင်္ကုမာရော တိဿော စ။ သောပါဂ သမိတိံ ဝနံ။ || လမင်းကဲ့သို့ အာသဝေါတရားတို့ကို လွန်မြောက်ပြီးကုန်သော အလွန်တောက်ပကုန်သော စင်ကြယ်ကုန်သော ထိုနာဂါတို့သည်လည်းကောင်း၊ တန်ခိုးနှင့်ပြည့်စုံကုန်သော သားတော်တို့နှင့်အတူ သနင်္ကုမာရဗြဟ္မာနှင့် တိဿဗြဟ္မာတို့သည်လည်းကောင်း၊ မဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကုန်၏။ |- | ၃၅။ သဟဿံ ဗြဟ္မလောကာနံ၊ မဟာဗြဟ္မာဘိတိဋ္ဌတိ။ ဥပပန္နော ဇုတိမန္တော၊ ဘိသ္မာ ကာယော ယသဿိ သော။ ဒသေတ္ထ ကုသလာ အာဂုံ၊ ပစ္စေကဂါမနုဿာ။ || ၃၅။ လက်တစ်ချောင်းဖြင့် စကြဝဠာတစ်ထောင် လက်ဆယ်ချောင်းဖြင့် စကြဝဠာတစ်သောင်းတိုင်အောင် အရောင်အဝါ ပြန့်နှံ့စေနိုင်သော ဗြဟ္မာတစ်ထောင်သည် အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်၏၊ ဗြဟ္မာပြည်၌ ပဋိသန္ဓေအားဖြင့်ဖြစ်သော အာနုဘော်နှင့်ပြည့်စုံသော ကြီးသောကိုယ်ရှိသော ကျက်သရေနှင့်ပြည့်စုံသော မဟာဗြဟ္မာသည် အခြားဗြဟ္မာတစ်ထောင်ကို လွှမ်းမိုးအုပ်စိုးလျက်တည်၏၊ ဗြဟ္မာတစ်ထောင်စီ အသီးသီး အစိုးရကုန်သော မဟာဗြဟ္မာဆယ်ဦးတို့သည် ဤအစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကုန်၏၊ ထိုမဟာဗြဟ္မာတို့အနက် ဟာရိတမည်သော မဟာဗြဟ္မာသည်လည်း (ဗြဟ္မာတစ်သိန်း) ခြံရံလျက် လာရောက်၏။ |- | ၃၆။ တေ စ သဗ္ဗေ အဘိက္ကေန္တေ၊ သက္ကေန္တေ ဒေဝ သဗြဟ္မကေ။ မာရသေနာ အဘိက္ကာမိ၊ ပဿ ကဏှဿ မန္တိယံ။ || ၃၆။ ရဟန်းတို့ မာရ်နတ်၏ မိုက်မဲပုံကို ရှုကုန်လော့၊ သိကြား မဟာဗြဟ္မာတို့နှင့်တကွ ရှေးရှုလာကုန်သော ထိုနတ်ဗြဟ္မာအားလုံးတို့ ဆီသို့ မာရ်နတ်၏ စစ်သည်တို့သည် ရှေးရှုချီတက်လာကြကုန်ပြီ။ |- | ၃၇။ ဧတံ ဂါထာဘိ ဗန္ဓန္တိ၊ ရာဂေန ဗဒ္ဓါ မုတ္တကာ။ သမန္တာ ပရိဝါရေသုံ၊ မာ ဝေ မုဉ္စိတ ကောစိနံ။ ဣတိ ဟ တေ မဟာသေနာ၊ ကဏှာ သေနာ အရောဒယုံ။ || လာကြကုန်လော့၊ ဖမ်းကြကုန်လော့၊ နှောင်ဖွဲ့ကြကုန်လော့၊ ရာဂဖြင့် ချည်တုတ်ကြကုန်လော့၊ ထက်ဝန်းကျင်မှ ပိန်းဝန်းထားကြကုန်လော့၊ သင်တို့သည် တစ်ဦးတစ်ယောက်ကိုမျှ မလွတ်စေကြကုန်လင့်၊ ဤသို့ဆိုလျက် စစ်သည်များစွာရှိသော မာရ်နတ်မင်းသည် မြေပြင်ကို လက်ဖြင့်ပုတ်ခတ်၍ လျှပ်စီးနှင့်တကွ မိုးကြီးထစ်ချုန်းသံကဲ့သို့ ကြောက်မက်ဖွယ်အသံကိုပြုလျက် ထိုအစည်းအဝေးသို့ မာရ်နတ်စစ်သည်ကို စေလွှတ်၏။ ထိုအခါ မာရ်နတ်မင်းသည် မိမိအလိုအတိုင်း မဖြစ်သောကြောင့် ပြင်းစွာ အမျက်ထွက်လျက် ပြန်ရေလ၏။ |- | ၃၈။ တဉ္စ သဗ္ဗံ အဘိညာယ၊ ဝဝတ္ထိတွာန စက္ခုမာ။ တတော အာမန္တယီ သတ္တာ၊ သာဝကေ သာသနေ ရတေ။ “မာရသေနာ အဘိက္ကာမိ၊ တေ ဝိဇာနာထ ဘိက္ခဝေါ။” || ၃၈။ စက္ခုငါးပါးနှင့်ပြည့်စုံသော မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုအလုံးစုံကို ထူးသောဉာဏ်ဖြင့်သိ၍ ပိုင်းခြားမှတ်သားတော်မူပြီးလျှင် သာသနာတော်၌ မွေ့လျော်ကုန်သော တပည့်သာဝကတို့အား “ရဟန်းတို့ မာရ်နတ်စစ်သည်တို့သည် ရှေးရှုချီတက်လာကုန်၏၊ ထိုမာရ်နတ်စစ်သည်တို့ကို သိကုန်လော့”ဟု မိန့်တော်မူ၏။ |- | တေ စ အာတပ္ပ’မကရုံ၊ သုတွာ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ။ ဝိတရာဂေဟိ ပက္ကာမုံ၊ နေသ’ံ လောမာဝိ ခန္ဓယံ။ || ထိုရဟန်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရား၏ အမိန့်တော်ကို ကြားရ၍ (သိအောင်) အားထုတ်ကုန်၏၊ (မာရ်စစ်သည်တို့သည်) ထိုရဟန္တာတို့၏ မွေးညင်းကိုမျှလည်း မလှုပ်ရှားစေနိုင်သည်ဖြစ်၍ ထိုရဟန္တာတို့ထံမှ ဖဲခွါသွားလေကုန်ပြီ၊ (ထိုအခါ မာရ်နတ်မင်းသည် ရဟန်းသံဃာကို အာရုံပြု၍ ဤဂါထာကို ရွတ်ဆို၏။) |- | ၃၉။ သဗ္ဗေ ဝိဇိတသဂါမာ၊ ဘယာတီတာ ယသဿိနော။ မောဒန္တိ သဟ ဘူတေဟိ၊ သာဝကာ တေ ဇနေသုတာတိ။ || ၃၉။ စစ်ပွဲကို အောင်မြင်ပြီးကုန်သော ကြောက်ရွံ့ခြင်းကင်းပြီးကုန်သော ကျော်စောခြင်းရှိကုန်သော လူအပေါင်းတို့၌ ထင်ရှားကုန်သော ထို (အရိယာ) သာဝကအားလုံးတို့သည် (အခြား) အရိယာတို့နှင့်အတူ ဝမ်းမြောက်ကြလေကုန်သတည်း။ |- | မဟာသမယသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ။ || မဟာသမယသုတ် မြန်မာပြန် ပြီးစီး၏။ |} == မဟာသမယသုတ်တော် မြန်မာပြန် အနှစ်ချုပ် == === ၁။ ပထမသင်္ဂါယနာတင်မှတ်တမ်း === အရှင်အာနန္ဒာက အရှင်မဟာကဿပထေရ်ဘုရားအား “အကျွန်ုပ်အာနန္ဒာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံမှ ဤသို့ အတိုင်းအရှည်ရှိသည့် စကားတော်များအား ကြားနာမှတ်သားခဲ့ရပါ၏။ ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော သဗ္ဗေညုမြတ်စွာဘုရားရှင်သည် သက္ကတိုင်း ကပိလဝတ်ပြည် အနီးရှိ မဟာဝုန်တောတွင် အားလုံး ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သာဖြစ်ပေသည့် ရဟန်းသံဃာတော်ပေါင်း ငါးရာနှင့်အတူ သီတင်းသုံးနေထိုင်တော်မူသောအခါတွင် စကြဝဠာတစ်ထောင်စီရှိသော လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်တိုက်တို့မှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းသံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် အများအပြား စုဝေးရောက်ရှိလာကြပေ၏။” === ၂။ သုဒ္ဓါဝါသဘုံမှ ဗြဟ္မာလေးဦးအကြောင်း === ထိုအခါတွင် သုဒ္ဓါဝါသဘုံတွင် နေသည့် ဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် “ငါတို့သည်လည်း မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံသို့ သွားကြပြီး မြတ်စွာဘုရားရှင် အနားတော်တွင် ကိုယ်စီကိုယ်စီ ဂါထာတစ်ပုဒ်စီ ရွတ်ဆိုလျှောက်ထားရလျှင် ကောင်းပေမည်” ဟူ၍ အကြံဖြစ်ကြလေ၏။ ထို့နောက် ထိုဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် ဥပမာဆိုရသော် ခွန်အားရှိသော ယောကျာ်း၏ အလျင်အမြန် ကွေးသောလက်ကို ဆန့်ခြင်းနှင့် ဆန့်သောလက်ကို ကွေးခြင်း ပြုသကဲ့သို့ သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာဘုံမှ ပျောက်ကွယ်ပြီး မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်တွင် အထင်အရှားပေါ်ကာ ရောက်ရှိကြကုန်၏။ ထိုဗြဟ္မာလေးဦးတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ရှိခိုးပြီး တစ်နေရာတွင် ရပ်ပြီးသောအခါ ပထမဗြဟ္မာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်တွင် “အရှင်ဘုရား။ မဟာဝုန်တောတွင် နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် စုဝေးရောက်ရှိကြသဖြင့် အစည်းအဝေးကြီးဖြစ်နေလျက်ရှိပါ၏။ အကျွန်ုပ်တို့သည်လည်း ကိလေသာရန်သူတို့၏ ထိပါးအနိုင်ယူခြင်းကို မခံရသော အပရာဇိတအမည်ရှိ သံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် ဤတရားသဘင် အစည်းအဝေးရှိရာသို့ လာရောက်ကြပါ၏” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ ဒုတိယဗြဟ္မာသည် “အရှင်ဘုရား။ ဤအစည်းအဝေးရှိ ရဟန်းတို့သည် မိမိစိတ်ကို တည်ကြည်ဖြောင့်မတ်စွာ ပြုထားကြပါ၏။ ရထားထိန်းသည် မြင်းဇက်ကြိုးတို့ကို ကိုင်၍ ထိန်းနိုင်သကဲ့သို့ ပညာရှိ ရဟန်းတို့သည်လည်း ဣန္ဒြေအမူအရာတို့ကို ထိန်းသိမ်းတော်မူနိုင်ကြပေ၏” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ တတိယဗြဟ္မာသည် “အရှင်ဘုရား။ မြတ်စွာဘုရားရှင် ကောင်းမွန်စွာ ဆုံးမထားပြီးသည်ဖြစ်သဖြင့် တပ်မက်ခြင်းတဏှာကင်းပြီး သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော ထိုရဟန္တာငယ်တို့သည် ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဟူသော ခလုတ်တံသင်းနှင့် တံခါးကျည်း မင်းတုပ်တို့ကို ဖြတ်ပြီးလျှင် ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဟူသော တံခါးတိုင်ကို နှုတ်ပြီး လှည့်လည်၍ သွားလာနေကြကုန်၏” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ စတုတ္ထဗြဟ္မာသည် “အရှင်ဘုရား။ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ကိုးကွယ်အားထားရာဟူ၍ ကိုးကွယ်အားထားဆည်းကပ်သူ အားလုံးသည် မကောင်းသော အပါယ်လောကဘုံသို့ မရောက်ကြဘဲ လူ့ခန္ဓာကို စွန့်ပယ်ပြီးသောအခါတွင် နတ်ပြည်သို့ ရောက်ရှိကြပါလတ္တံ့” ဟူ၍ လျှောက်ထား၏။ === ၃။ မြတ်စွာဘုရားရှင် နတ်တို့အမည်များကို ကြေညာမည်ဖြစ်ကြောင်း မိန့်တော်မူခြင်း === ထိုအခါတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ရဟန်းတို့အား “ရဟန်းတို့။ စကြဝဠာတစ်ထောင်စီရှိသော လောကဓာတ်တိုက် ဆယ်တိုက်တို့မှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းသံဃာတော်တို့ကို ဖူးတွေ့ရန်အတွက် အများအပြား စုဝေးရောက်ရှိလာကြပေ၏။ အတိတ်ကာလအခါတွင်လည်း ယခုငါ၏လက်ထက်ကဲ့သို့ ဤမျှ အတိုင်းအတာရှိသည့် နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် စုဝေးခဲ့ကြလေပြီ။ အနာဂတ်ကာလအခါတွင်လည်း ယခုငါ၏လက်ထက်ကဲ့သို့ ဤမျှ အတိုင်းအတာရှိသည့် နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် စုဝေးမည်ဖြစ်ပေ၏။ ငါသည် နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့၏ အမည်နာမတို့ကို ပြောကြားမည်၊ ကြေညာမည်၊ ဟောကြားမည်။ ဤစကားကို နာယူပြီး နှလုံးသွင်းကြလော့။ ငါ ဟောပေမည်” ဟူ၍ မိန့်တော်မူ၏။ ရဟန်းတို့က “အရှင်ဘုရား။ ကောင်းပါပြီ” ဟူ၍ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ စကားတော်ကို နာခံလေ၏။ === ၄။ မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းတို့၏ အပြုအမူမြင်ကွင်း === မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် “ရဟန်းတို့။ ဂါထာဖွဲ့ပြီး ဟောကြားပေအံ့။ အကြင်ရဟန်းတို့သည် မြေတည်နတ်များ မှီတည်နေထိုင်ရာ အရပ်ဒေသများ၊ တောင်ရှိလှိုဏ်ဂူတွင်းတို့ကို မှီခိုနေကြကုန်၏။ ထိုရဟန်းတို့သည် နိဗ္ဗာန်ကို ရည်မှန်းသော စိတ်ရှိကြ၏။ တည်ငြိမ်သောစိတ်လည်း ရှိကြ၏။ ထိုများပြားသော ရဟန်းတို့သည် ကြက်သီးမွေးညှင်းမထတုန်လှုပ်ခြင်းမရှိဘဲ ခြင်္သေ့မင်းကဲ့သို့ တစ်ပါးတည်း ကိန်းအောင်းနေထိုင်လေ့ရှိ၏။ ဖြူစင်သောစိတ်ရှိပြီး နောက်ကျူခြင်းကင်းပြီး သန့်ရှင်းကြည်လင်ကြပေ၏” ဟူ၍ ဟောတော်မူ၏။ အရှင်အာနန္ဒာက ဆက်လက်၍ မှတ်တမ်းတင်သည်မှာ ထိုအချိန်တွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ကပိလဝတ်ပြည် အနီးရှိ မဟာဝုန်တောရှိ တပည့်သာဝက ငါးရာတို့ သာသနာတော်တွင် နှစ်သက်စွာ နေကြသည်ကို သိတော်မူသောကြောင့် “ရဟန်းတို့။ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် သင်တို့ရှိရာသို့ ဦးတည်ပြီး လာရောက်ကြကုန်၏။ ထိုနတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့ကို ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်အမြင်ဖြင့် သိမြင်ကြကုန်လော့” ဟူ၍ မိန့်ကြားတော်မူလေ၏။ ထိုရဟန်းတို့သည်လည်း မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ အဆုံးအမကို ကြားနာရ၍ သိရန်အတွက် အားထုတ်ကြရာ ဒိဗ္ဗစက္ခုအမြင်ဉာဏ် ရရှိဖြစ်ပေါ်လေ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်တစ်ရာကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်တစ်ထောင်ကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်ခုနှစ်သောင်းကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း အယောက်တစ်သိန်းကို မြင်ကြရ၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် မရေမတွက်နိုင်သော နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းကို မြင်ကြရ၏။ အားလုံးသော အရပ်မျက်နှာများသည် နတ်ဗြဟ္မာတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်လျက်ရှိပေ၏။ === ၅။ မဟာသမယအစည်းအဝေးရှိ နတ်ဗြဟ္မာတို့၏ အမည်စာရင်း === မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် မဟာဝုန်တော အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြသော နတ်ဗြဟ္မာများကို အုပ်စုများအလိုက် အမည်နာမများ ထုတ်ဖော်ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ထိုအထဲတွင် မြေတည်နတ်များအနေဖြင့် ကပိလဝတ်ပြည်ကို မှီခိုနေထိုင်ကြသည့် ဘုန်းတန်ခိုးကြီးမားသော နတ်ပေါင်း ခုနှစ်ထောင်၊ ဟိမဝန္တာတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော အမျိုးမျိုးသော အရောင်အသွေးရှိသည့် နတ်ပေါင်း ခြောက်ထောင်၊ သာတာဂီရိတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော နတ်ပေါင်း သုံးထောင် (စုစုပေါင်း တစ်သောင်းခြောက်ထောင်)၊ ဝေဿာမိတ္တတောင်တွင် နေထိုင်ကြသော နတ်ပေါင်း ငါးရာ၊ ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဝေပုလ္လတောင်တွင်နေသော ကုမ္ဘီရနတ်စစ်သူကြီးနှင့် သိန်းပေါင်းမကသော နတ်အပေါင်းတို့ ပါဝင်ကြသည်။ ထို့အပြင် နတ်မင်းကြီးလေးပါးဖြစ်သော အရှေ့အရပ်ကို အစိုးရသည့် ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့၏အရှင် ဓတရဋ္ဌနတ်မင်းကြီးနှင့် ဣန္ဒအမည်ရှိ သားတော်များ၊ တောင်အရပ်ကို အစိုးရသည့် ကုမ္ဘဏ်တို့၏အရှင် ဝိရုဠက နတ်မင်းကြီးနှင့် သားတော်များ၊ အနောက်အရပ်ကို အစိုးရသည့် နဂါးတို့၏အရှင် ဝိရုပက္ခ နတ်မင်းကြီးနှင့် သားတော်များ၊ မြောက်အရပ်ကို အစိုးရသည့် နတ်ဘီလူးတို့၏အရှင် ကုဝေရ နတ်မင်းကြီးနှင့် သားတော်များ ပါဝင်ကြသည်။ ထို့ပြင် မာယာနတ်၊ ကုဋေဏ္ဍုနတ်၊ ဝိဋေဏ္ဍုနတ်၊ ဝိဋုစ္စနတ်၊ ဝိဋူဋနတ်၊ စန္ဒနနတ်၊ ကာမသေဋ္ဌနတ်၊ ကိန္နိဃဏ္ဍုနတ်၊ နိဃဏ္ဍုနတ်၊ ပနာဒနတ်၊ ဩပမညနတ်၊ ရထားထိန်းမာတလိနတ်၊ စိတ္တဂန္ဓဗ္ဗ၊ သေနဂန္ဓဗ္ဗ၊ စိတ္တသေနဂန္ဓဗ္ဗ၊ နဠရာဇနတ်၊ ဇနဝသဘနတ် (ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးဖြစ်ဖူးသူ)၊ ပဉ္စသီခနတ်၊ တိမ္ဗရုနတ် နှင့် သူရိယဝစ္ဆသာနတ်သမီး စသည့် ဂန္ဓဗ္ဗနတ်များလည်း ပါဝင်ကြသည်။ နဂါးများအနေဖြင့် နာဂသအိုင်နေ နဂါးများ၊ ဝေသာလီနေ နဂါးများ၊ ကမ္ပလနဂါး၊ အဿတရနဂါး၊ ပယာဂဆိပ်ကမ်းနေ နဂါးများ၊ ယမုနာမြစ်နေ နဂါးများ၊ ဓတရဋ္ဌမျိုးနွယ်နဂါးများ နှင့် ဧရာဝဏ်ဆင်ပြောင်ကြီး နတ်သားတို့လည်း ပါဝင်ကြသည်။ ထို့အပြင် ဂဠုန်ငှက်များ၊ အသူရာမျိုးနွယ်များဖြစ်သော ကာလကဉ္စအသုရာများ၊ ဒါနဝေဃလေးသမားအသုရာ၊ ဝေပစိတ္တိအသုရာ၊ သုစိတ္တိအသုရာ၊ ပဟာရာဒအသုရာ၊ နှင့် ဗလိအသုရာကြီး၏ ဝေရောစအမည်ရှိ သားတော်ပေါင်းတစ်ရာတို့လည်း ပါဝင်ကြသည်။ ကောင်းကင်နေနတ်များအနေဖြင့် အာပေါ(ရေ)နတ်၊ ပထဝီ(မြေ)နတ်၊ တေဇော(မီး)နတ်၊ ဝါယော(လေ)နတ်၊ ဝရုဏနတ်၊ ဝါရဏနတ်၊ သောမနတ်၊ ယသနတ်၊ မေတ္တာနတ်၊ ကရုဏာနတ်၊ ဝေဏ္ဍုနတ်၊ သဟလိနတ်၊ အသမနတ်၊ ယမနတ်နှစ်မျိုး၊ လနတ်မင်းနှင့် အခြွေအရံ၊ နေနတ်မင်းနှင့် အခြွေအရံ၊ ကြယ်နက္ခတ်နတ်များ၊ မန္ဒဝလာဟကနတ်များ၊ ဝါသဝသိကြားမင်း၊ သဟဘူနတ်၊ အရိဋ္ဌနတ်၊ ရောဇနတ်၊ ဝရုဏနတ်၊ သဟဓမ္မနတ်၊ အစ္စုတနတ်၊ အနေဇကနတ်၊ သုလေယျနတ်၊ ရုစိရနတ်၊ ဝါသဝနေသိနတ်၊ သမာနနတ်များ၊ မဟာသမာနနတ်များ၊ မာနုသနတ်များ၊ မာနုသုတ္တမနတ်များ၊ ခိဍာပဒေါသိကနတ်များ၊ မနောပဒေါသိကနတ်များ၊ ဟရိနတ်များ၊ လောဟိတဝါသီနတ်များ၊ ပါရဂနတ်များ၊ မဟာပါရဂနတ်များ၊ သုက္ကနတ်များ၊ ကရမ္ဘနတ်များ၊ အရုဏနတ်များ၊ ဝေဃနသနတ်များ၊ ဩဒါတဂယှနတ်များ၊ ဝိစက္ခဏနတ်များ၊ သဒါမတ္တနတ်များ၊ ဟာရဂဇနတ်များ၊ မိဿကနတ်များ၊ ပဇ္ဇုန္န(မိုး)နတ်၊ ခေမိယနတ်များ၊ တုသိတာနတ်များ၊ ယာမာနတ်များ၊ ကဋ္ဌကနတ်များ၊ လမ္ဗီတကနတ်များ၊ လာမသေဋ္ဌနတ်များ၊ ဇောတိနတ်များ၊ အာသဝနတ်များ၊ နိမ္မာနရတိနတ်များ၊ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီနတ်များ စသည်ဖြင့် နတ်အပေါင်းတို့သည် ဤမဟာဝုန်တော အစည်းအဝေးသို့ လာရောက်ကြလေ၏။ ထို့အပြင် တန်ခိုးထက်မြက်သော ဗြဟ္မာများဖြစ်သည့် သုဗြဟ္မာဗြဟ္မာ နှင့် ပရမတ္ထဗြဟ္မာ၊ သနင်္ကုမာရဗြဟ္မာ နှင့် တိဿဗြဟ္မာ၊ လက်တစ်ချောင်းဖြင့် စကြဝဠာတစ်ထောင် အလင်းသက်ရောက်နိုင်သော ဗြဟ္မာအယောက်တစ်ထောင်၊ ဗြဟ္မာတစ်ထောင်စီ အုပ်ချုပ်ကြကုန်သော မဟာဗြဟ္မာမင်းကြီး ဆယ်ဦး (ဟာရိတမဟာဗြဟ္မာနှင့် ဗြဟ္မာတစ်သိန်း ခြံရံလာသူများပါဝင်) တို့သည်လည်း အစည်းအဝေးသို့ ရောက်ရှိလာကြသည်။ === ၆။ မာရ်နတ်၏ နှောင့်ယှက်မှုနှင့် အဆုံးသတ် === ရဟန်းတို့၊ မာရ်နတ်မင်း၏ မိုက်မဲမှုကို ရှုစားကြလော့။ သိကြား၊ မဟာဗြဟ္မာတို့နှင့်တကွ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ ဦးတည်လာကြကုန်သော နတ်ဗြဟ္မာအားလုံးတို့ထံသို့ မာရ်နတ်မင်း၏ စစ်သည်များသည် ဦးတည်ချီတက်လာကြလေပြီ။ စစ်သည်အများအပြားအား ပိုင်ဆိုင်ထားသော မာရ်နတ်မင်းသည် “လာကြလော့။ ဖမ်းကြ။ ချည်နှောင်ကြလော့။ ရာဂဖြင့် တုပ်နှောင်ကြလော့။ ထက်ဝန်းကျင်ပတ်ဝန်းကျင်မှနေ၍ ဝိုင်းထားလော့။ သင်တို့သည် တစ်ဦးတစ်ယောက်မှ မလွတ်စေနှင့်” ဟူသော စကားအား အမိန့်ရှိပြီး လျှပ်စီးနှင့်တကွ မိုးကြီးထစ်ချုန်းသံခြိမ်းသံကဲ့သို့သော ကြောက်မက်ဖွယ်အသံကို ပြု၍ ဤမဟာဝုန်တော ရဟန်းတို့၏ အစည်းအဝေးသို့ မာရ်စစ်သည်ကို စေလွှတ်လေ၏။ သို့သော်လည်း မာရ်နတ်မင်းသည် မိမိအလိုအတိုင်း မဖြစ်လေသဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ဒေါသထွက် စိတ်တိုကာ ပြန်ခဲ့ရလေ၏။ ထိုအခါ မာရ်နတ်မင်းသည် ရဟန်းသံဃာတို့ကို အာရုံပြုပြီး “စစ်ပွဲကို အောင်မြင်ပြီးသော၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိတော့သော၊ ထင်ပေါ်ကျော်ကြားခြင်းရှိသော၊ လူအပေါင်းတို့တွင်လည်း ထင်ရှားသောသူများဖြစ်သည့် ထိုဘုရား၏ တပည့်သာဝက အားလုံးတို့သည် အရိယာတို့နှင့်အတူ ဝမ်းမြောက်ပျော်ရွှင်ကုန်၏” ဟူသော ဂါထာအား ရွတ်ဆိုခဲ့လေသတည်း။<ref>{{cite web |title=မဟာသမယသုတ် ပါဠိတော် မြန်မာပြန် |website=Dhamma Download |url=https://dhammadownload.com/MP3Library/MahaTharMaYa/MaHaTharMayaThaot-Book.pdf}}</ref> == မဟာသမယသုတ်တော်ကို ရွတ်ဆိုသင့်သူများ == # ကံဇာတာညံ့သူ၊ အချုပ်အခြာင်ခံရသူ။ # အင်းတိုက်၊ ဂုန်းတိုက်၊ နတ်တိုက်၊ မုတ်တိုက်ခံရသူ။ # အပြိုင်အဆိုင် ရှိသူ၊ အလိမ်ခံရသူ။ # ဆေးမတွေ့သူ၊ ရောဝါအနာ မပျောက်ကင်းသူ။ # ခြောက်လှန့်ခံရသူ၊ ပိုင်းပြီး အနှိပ်စက်ခံရသူ။ # တစ်အိမ်သားလုံး အဆင်မပြေသူ။ # စီးပွားရေး နိမ့်ကျသူ။ # ဂုဏ်သုးရာထူး တက်လိုသူ။ # စာမေးပွဲအောင်လိုသူ။ # တစ်အိမ်သားလုံး ရောဝါကပ်ရောက်ခြင်းမှ ကင်းစေလိုသူ။ # အဆောက်အဦး အသစ်များ ရလိုသူ။ # အဆောက်အဦး လျင်မြန်စွာ ပြီးမြောက်စေလိုသူ။ # မကောင်းကြံသူများ၊ တစ်ခါကြံလျှင် ပျက်ရခြင်း။ # နှစ်ခါကြံလျှင် သွားရခြင်း။ # သုံးခါကြံလျှင် ပြေးရခြင်း။ # လာဘ်လာဘ ပေါများခြင်း။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[မဟာသမယ အခါတော်နေ့ပွဲ]] *[[မဟာသမယနေ့]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[Category:မဟာဝဂ်]] [[Category:ဒီဃနိကာယ်]] idhpbq2s6hpr216gdkn9u6vjp6p3e5d 0 140973 1055673 1053674 2026-09-29T02:42:34Z Salai Rungtoi 22844 1055673 wikitext text/x-wiki '''အယ်လ်နီညို-တောင်ပိုင်းလှုပ်ရှားမှု''' ('''El Niño–Southern Oscillation''', အတိုကောက်အားဖြင့် '''ENSO'''၊ '''El Niño''') ဆိုသည်မှာ [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]တွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော သဘာဝဖြစ်စဉ်တစ်ခုကို ခေါ်ဆိုသည့် ဝေါဟာရဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အယ်လ်နီညို (El Niño) နှင့် လာနီညာ (La Niña) ဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ [[စပိန်ဘာသာစကား]]ဖြင့် ၎င်းတို့သည် "ယောက်ျားလေး" နှင့် "မိန်းကလေး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အယ်လ်နီညို (El Niño) ဆိုသည်မှာ အစွန်းရောက်သဘာဝဘေးတစ်ခုဖြစ်ပြီး အလွန် ပူနွေးခြောက်သွေ့သည့်ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဟု အကြမ်းဖျင်းမှတ်သားနိုင်သည်။ တိတိကျကျဆိုရလျှင် အယ်လ်နီညိုသည် အပူပိုင်း[[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]] (Tropical Pacific Ocean) ၏ ရေမျက်နှာပြင်တွင် ပင်လယ်ရေအပူချိန် မြင့်တက်လာသောအခါ ဖြစ်ပွားတတ်သည်။ [[တောင်အမေရိက]]တိုက်၏အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းနိုင်ငံများ ဖြစ်သည့် [[အီကွေဒေါနိုင်ငံ|အီကွေဒေါ]]နှင့် [[ပီရူးနိုင်ငံ]]များဆီကို ခရစ်စမတ်ကာလတွင် တိုးဝင်လာတတ်ကြသော အားပျော့သည့် ပင်လယ်ရေပူစီးကြောင်းများကို ဒေသခံတံငါသည်များက ခေါ်ဝေါ်ထားသောအမည်ဖြစ်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတွင် ဤဖြစ်စဉ်သည် နှစ်နှစ်မှ ငါးနှစ် (သို့မဟုတ်) ငါးနှစ်မှ ခုနစ်နှစ်အတွင်း တစ်ကြိမ်ခန့် ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ ယခုနောက်ပိုင်းတွင် နှစ်နှစ် သုံးနှစ်အတွင်းလည်း ဖြစ်ပေါ်လာသည်ကို တွေ့ရသည်။ အဆိုပါ ရေပူစီးကြောင်းသည် ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ်မှ တစ်လ သို့မဟုတ် တစ်လထက်ပို၍သာ ကြာမြင့်တတ်သော်လည်း၊ သုံးနှစ်မှ ခုနစ်နှစ်တစ်ကြိမ်တွင်မူ အယ်လ်နီညိုဖြစ်စဉ်သည် လပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်နိုင်သည်။ အယ်လ်နီညိုဖြစ်စဉ်သည် အားကောင်းပါက တောင်အမေရိကနိုင်ငံများမှတစ်ဆင့် တစ်ကမ္ဘာလုံး ပျံ့နှံ့ဖြစ်တည်တတ်ပြီး ရာသီဥတုဖောက်ပြန်မှုများ ပြင်းထန်လာတတ်သည်။ များသောအားဖြင့် အပူချိန်လွန်ကဲခြင်း၊ တောမီးလောင်ကျွမ်းခြင်း၊ မိုးခေါင်လွန်းခြင်း၊ သောက်သုံးရေရှားပါးခြင်းတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေတတ်သည်။ ဩစတြေးလျနှင့် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများတွင် မိုးခေါင်ရေရှားမှုများ ကြုံတွေ့ရနိုင်သော်လည်း၊ ပီရူးနိုင်ငံ၏ သဲကန္တာရများတွင်မူ အချိန်အခါမဟုတ် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းပြီး ရေကြီးရေလျှံမှုများ ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ အရှေ့အာဖရိကတွင်မူ ဤဖြစ်စဉ်နှစ်ရပ်စလုံးကို ကြုံတွေ့ရနိုင်သည်။ လာနီညာ (La Niña) ဖြစ်စဉ်တွင်မူ ရာသီဥတုပုံစံများသည် အယ်လ်နီညိုနှင့် ပြောင်းပြန်ဖြစ်သွားတတ်သည်။ {{multiple image | total_width = 500 | width1 = | image1 = NOAA_Nino.jpg | alt1 = Impacts of El Niño on climate | caption1 = | width2 = | image2 = NOAA_Nina.jpg | alt2 = Impacts of La Niña on climate | caption2 = | footer_background = <!-- footer background as a 'hex triplet' web color prefixed by # e.g. #FFFFFF --> | footer_align = | footer = အယ်လ်နီညို (El Niño) နှင့် လာနီညာ (La Niña) ဖြစ်စဉ်များအတွင်း အပူချိန်နှင့် မိုးရေချိန် ပြောင်းလဲမှုများသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မတူညီကြဘဲ၊ ရာသီအလိုက်လည်း ကွဲပြားခြားနားမှု ရှိကြသည်။<ref>{{cite book |last1=Wald |first1=Lucien |title=Fundamentals of solar radiation |date=2021 |publisher=CRC Press |location=Boca Raton |isbn=978-0-367-72588-4 |chapter=Definitions of time: from year to second}}</ref> }} == သိပ္ပံနည်းကျ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုနှင့် တောင်ပိုင်းလှုပ်ရှားမှုညွှန်းကိန်း == တောင်ပိုင်းလှုပ်ရှားမှု (Southern Oscillation) ကို ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် ဆာ ဂီလ်ဘတ် ဝေါ်ကာ (Sir Gilbert Walker) က ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာအကြား လေထုဖိအား၏ "လွှဲချက်" (seesaw) တစ်ခုဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ]] [[ဒါဝင်မြို့]] (Darwin) နှင့် တောင်ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာရှိ တဟီတီကျွန်း (Tahiti) ဟူသော နေရာနှစ်ခုတွင် တိုင်းတာရရှိသည့် လေထုဖိအားများအကြား ပြောင်းပြန်ဆက်နွှယ်မှု ရှိနေသည်။ တောင်ပိုင်းလှုပ်ရှားမှုညွှန်းကိန်း (SOI) ဆိုသည်မှာ တဟီတီကျွန်းနှင့် ဒါဝင်မြို့တို့တွင် တိုင်းတာရရှိသော ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် လေထုဖိအား ကွာခြားချက်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=About Sir Gilbert Walker |url=http://www.walker-institute.ac.uk/about/sir_gilbert.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070712221038/http://www.walker-institute.ac.uk/about/sir_gilbert.htm |archive-date=12 July 2007 |accessdate=21 January 2011 |work=walker-institute.ac.uk}}</ref> [[အီကွေတာ]]အနီးရှိ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ အလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းတို့၏ ပျမ်းမျှပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အပူချိန်သည် နှစ်စဉ်ရာသီစက်ဝန်းမှ မည်မျှသွေဖည်နေသည်ကိုမူ Cold Tongue (CT) ညွှန်းကိန်းဖြင့် တိုင်းတာသည်။ ဤတိုင်းတာချက်နှစ်ခုသည် ပြောင်းပြန်ဆက်နွှယ်နေသောကြောင့် အနှုတ်လက္ခဏာပြသော SOI ညွှန်းကိန်းသည် အယ်လ်နီညိုဟု လူသိများသည့် ပုံမှန်မဟုတ်သော သမုဒ္ဒရာရေနွေးစီးကြောင်းနှင့်အတူ ဒွန်တွဲနေလေ့ရှိသည်။ ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်များအစောပိုင်းတွင် အယ်လ်နီညိုနှင့် တောင်ပိုင်းလှုပ်ရှားမှုတို့သည် ဆက်စပ်နေကြောင်း ထင်ရှားလာခဲ့ပြီးနောက်၊ ဤအကြီးစားရာသီဥတုဖြစ်စဉ်ကို ဖော်ပြရန် ENSO ဟူသော အတိုကောက်စာလုံးကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ == သမိုင်းတစ်လျှောက် ပြင်းထန်သော အယ်လ်နီညိုဖြစ်စဉ်များနှင့် ထိခိုက်မှုများ == တစ်ဖက်တွင်လည်း လာနီညာဖြစ်စဉ်ကြောင့် ဩစတြေးလျအရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းသို့ မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းခဲ့ပြီး ၂၀၁၀-၂၀၁၁ ခုနှစ် ကွင်းစလန်း (Queensland) ရေကြီးမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ အခြားသော ရေကြီးမှုကြီးများသည်လည်း ၁၉၁၆၊ ၁၉၁၇၊ ၁၉၅၀၊ ၁၉၅၄-၁၉၅၆ နှင့် ၁၉၇၃-၁၉၇၅ ခုနှစ်များအတွင်း လာနီညာဖြစ်စဉ် ဖြစ်ပွားချိန်၌သာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀-၂၀၁၁ ကွင်းစလန်းရေကြီးမှုကြောင့် ဆုံးရှုံးမှုတန်ဖိုးမှာ ဩစတြေးလျဒေါ်လာ ဘီလီယံ ၃၀ ခန့် ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Counting cost of Queensland floods |url=http://www.news.com.au/business/counting-cost-of-queensland-floods/story-e6frfm1i-1225988393452 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110119172948/http://www.news.com.au/business/counting-cost-of-queensland-floods/story-e6frfm1i-1225988393452 |archive-date=19 January 2011 |accessdate=21 January 2011 |work=News Corp Australia}}</ref> ၁၉၈၂-၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့်အယ်လ်နီညိုသည် အင်အားပြင်းထန်ခဲ့သည်။ လွန်ကဲပြင်းထန်သောရာသီဥတုဖောက်ပြန်မှုများကို ကမ္ဘာအနှံ့ထိတ်လန့်ဖွယ်ရာ တွေ့ကြုံခံစားခဲ့ကြရသည်။ ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်နှင့် ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်များမတိုင်မီ ငါးနှစ်မှ ခုနစ်နှစ်တစ်ခါလောက်သာဖြစ်တတ်သည့်အယ်လ်နီညိုသည် ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်း နှစ်နှစ်မှ သုံးနှစ်တစ်ခါခန့်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၇၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၈ ခုနှစ်အထိ ကာလအတွင်း ပူပြင်းခြောက်သွေ့သော ကာလတစ်ခုအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၇-၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် ထပ်မံဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် အယ်လ်နီညိုသည် အဆိုးရွားဆုံးအပြင်းထန်ဆုံးဖြစ်လာခဲ့သဖြင့် တစ်ကမ္ဘာလုံး အလူးအလဲခံစားခဲ့ကြရသည်။ ယင်းအယ်လ်နီညိုကြောင့် အထွေထွေအရပ်ရပ် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုတန်ဖိုး အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၄ ဘီလီယံ ရှိခဲ့သည်။ သေဆုံးသူပေါင်း ၂၄ဝဝဝ၊ ဒဏ်ရာရရှိသူပေါင်း ၅၃၃ဝဝဝ၊ ရွှေ့ပြောင်းသူပေါင်း ခြောက်သန်း၊ ထိခိုက်သူပေါင်း ၁၁၁ သန်းနှင့် ထိခိုက်သော မြေဧကပေါင်း ၅၆ သန်းရှိခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်များကြောင့် အယ်လ်နီညိုကို ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသားများက ထိတ်လန့်ကြောက်ရွံ့ခဲ့ကြပြီး အယ်လ်နီညိုကို ခုခံကာကွယ်နိုင်ရန် တတ်နိုင်သလောက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ == မြန်မာနိုင်ငံနှင့် လာနီညာဖြစ်စဉ်ကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ရေကြီးမှုများ == ထိုကဲ့သို့ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများတွင် အယ်လ်နီညိုကို ရင်ဆိုင်ကြုံတွေ့နေရချိန်တွင် မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း ရင်ဆိုင်ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ ၁၉၉၇-၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် အယ်လ်နီညိုဖြစ်စဉ်ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့ကြီး ၁၈ မြို့တွင် အပူချိန်အမြင့်ဆုံး စံချိန်သစ်များတင်ခဲ့သည်။ မြို့ကြီး ၁၅ မြို့တွင် မိုးရေချိန်အနည်းဆုံး စံချိန်သစ်များ တင်ခဲ့သည်။ ၂ဝ၁၅-၂ဝ၁၆ ကာလအတွင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် အားကောင်းသော အယ်လ်နီညိုကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် စံချိန်တင်ပူပြင်းခြောက်သွေ့မှုများ ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး အယ်လ်နီညိုအန္တရာယ်ကာကွယ်ရေးကို လွှတ်တော်တွင် ဆွေးနွေးရသည်အထိ အခက်အခဲကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ <ref>{{Cite web |last=Eleven Broadcasting |date=2016-02-23 |title=အယ္လ္နီညိဳ အက်ိဳးသက္ေရာက္မႈေၾကာင့္ ျဖစ္လာႏိုင္ေသာ သဘာဝေဘးအႏၱရာယ္ႏွင့္ပတ္သက္ေသာအေရးႀကီးအဆို.... |url=https://www.youtube.com/watch?v=1qIhnT_8P84 |access-date=2026-05-22}}</ref>၂ဝ၁၆ ခုနှစ်အတွင်း စံချိန်တင်မီးလောင်ကျွမ်းမှုများ၊ ပူပြင်းခြောက်သွေ့မှုနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်သောရောဂါများ၊ သောက်သုံးရေရှားပါးမှုများနှင့်လည်း ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ == ဖတ်ရှုရန် == * [[၂၀၁၅ မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]] * [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာမှု၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုများ]] [[ကဏ္ဍ:ရာသီဥတု ဘေးအန္တရာယ်များ]] mso6my4ldsq1pyc9rdmarnygnbhj2ou 0 205124 1055690 1055164 2026-09-29T05:08:15Z Salai Rungtoi 22844 /* ကိုးကား */ 1055690 wikitext text/x-wiki {{Infobox war faction |name= People's Defence Force |native_name = ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် |native_name_lang = my |image= Flag_of_PDF_Myanmar.svg |caption = ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်၏အလံ<br> {{small|([[ဖဆပလ|ဂျပန်ခေတ်တော်လှန်ရေးအလံ]]နှင့်ဆင်တူသည်)}} |founder=[[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] | partof = ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန ([[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]) |flag=MM |leader=[[မန်းဝင်းခိုင်သန်း|ဦးမန်းဝင်းခိုင်သန်း]](ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးချုပ်) [စစ်သေနာပတိ] |ideology = * [[စစ်အာဏာရှင်စနစ်]]ကျဆုံးရေး * ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီရရှိနိုင်ရေး * ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုတပ်မတော်တွင် ပူးပေါင်းပါဝင်ရေး |strength= ၅၀,၀၀၀ (၂၀၂၂ ခန့်မှန်း)<ref name="Jagan">{{cite news |last1=Jagan |first1=Larry |title=Myanmar reaches a political impasse |url=https://www.bangkokpost.com/opinion/opinion/2259727/myanmar-reaches-a-political-impasse |access-date=8 March 2022 |work=Bangkok Post |date=7 February 2022}}</ref> |war= [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ|မြန်မာပြည်တွင်းတိုက်ပွဲ]] |area= {{flagicon|Myanmar}}[[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာနိုင်ငံအနှံအပြား]] | opponents = * {{flagicon|Myanmar}} [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]] * {{flagicon image|Flag of the Myanmar Armed Forces.svg}} [[တပ်မတော်|တပ်မတော်]] *{{flagicon image|Myannmar Police Force1.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့|ရဲတပ်ဖွဲ့]] |battles =* တောတွင်းတိုက်ပွဲများ၊ * ကျေးလက်ဒေသတိုက်ပွဲများ၊ * မြို့ပြတိုက်ပွဲများ |allies = * {{flagicon image|Fighting Peacock Flag.png}} [[မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး]] * {{flagicon image|Chin National Army Flag.svg}} [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]<ref>{{cite web |title=Chin National Front Signs Deal with Myanmar’s Shadow Govt|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/chin-national-front-signs-deal-with-myanmars-shadow-govt.html|website= The Irrawaddy |access-date=30 May 2021 |date=29 May 2021}}</ref> * {{flagicon image|Former flag of the Karen National Liberation Army.svg}} [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] * {{flagicon image|Kachin Independence Army flag.svg}} [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] * {{flagicon image|Flag of the Karenni Army.png}} [[ကရင်နီ တပ်မတော်]] * {{flagicon image|Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg}} [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]] |organizations=[[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်|ဒေသခံပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်]]များ နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ|တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်]] တပ်ဖွဲ့ဝင်များ |military_leader=[[ရည်မွန်|ဦးရည်မွန်]] ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး |active=မေလ ၅ရက် ၂၀၂၁ ခုနှစ် |designated_as_terror_group_by=[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] |clans={{flagicon image|Flag_of_PDF_Myanmar.svg}} [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] }} '''ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်''' ({{lang-en|People's Defence Force}}, အတိုကောက် '''PDF''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရအဖွဲ့|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]မှ ၂၀၂၁ မေလ ၅ ရက်တွင် ဖွဲ့စည်းလိုက်သော တရားဝင်လက်ရုံးတပ်မတော်ဖြစ်ပြီး<ref>[https://burmese.voanews.com/a/nug-people-defence-force/5879011.html ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်ဖွဲ့စည်းကြောင်းကြေညာ။] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210506062554/https://burmese.voanews.com/a/nug-people-defence-force/5879011.html |date=6 May 2021 }} ၅ မေ ၂၀၂၁</ref> ဖက်ဒရယ်တပ်မတော်၏ ရှေ့ပြေးအဖြစ်လည်း သတ်မှတ်ထားသည်။<ref name="rfa">{{cite web |title=ပြည်သူတွေကိုကာကွယ်ဖို့ တိုက်ပွဲဝင်မယ့်ရက်ကို NUG က မကြာမီဆုံးဖြတ်မည် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/pdf-d-day-08172021092716.html |website=Radio Free Asia |access-date=၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၁ |language=en |accessdate=24 September 2021 |archivedate=24 September 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210924044526/https://www.rfa.org/burmese/news/pdf-d-day-08172021092716.html }}</ref> [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]သည် ၎င်းထိန်းချုပ်ထားသည့် နိုင်ငံတော်ပိုင်မီဒီယာဖြစ်သည့် မြဝတီ (MWD) မှ PDF နှင့် NUG အား အကြမ်းဖက်သူများအဖြစ် တန်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>https://www.moi.gov.mm/news/54936</ref> == သမိုင်းကြောင်း == [[ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုတပ်မတော်]]၏  ရှေ့ပြေးအဖြစ် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] ကို ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ မူဝါဒနှင့်အညီ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ မေလ ၅ ၌  တရားဝင် ဖွဲ့စည်းထူထောင်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးချုပ်၏ အမိန့်ဖြင့် အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>[https://www.rfa.org/burmese/news/nug-formation-people-defence-force-05052021034424.html ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်ဖွဲ့စည်းကြောင်းထုတ်ပြန်။] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210506074946/https://www.rfa.org/burmese/news/nug-formation-people-defence-force-05052021034424.html |date=6 May 2021 }} 5 မေ 2021</ref> ယင်းထုတ်ပြန်ချက်၌ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်ကောင်စီ]]သည် တရားဝင် ပြည်သူ့အစိုးရထံမှ နိုင်ငံတော်အာဏာကို ရယူကာ အစိုးရခေါင်းဆောင်များကို ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းထားရုံသာမက၊ စစ်အာဏာရှင်စနစ်ကို ဆန့်ကျင်သော ပြည်သူများကိုလည်း အကြမ်းဖက် နှိပ်စက်သတ်ဖြတ်ခြင်း၊ ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခြင်း၊ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီအရေး ကြိုးပမ်းနေသော တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များနှင့် ပြည်သူများအပေါ် လေကြောင်းစစ်ဆင်မှု အပါအဝင် အင်အားအလွန်အကျွံအသုံးပြုကာ တိုက်ခိုက်ခြင်းကဲ့သို့သော [[စစ်ရာဇဝတ်မှု]]များကို ကျူးလွန်နေသည်၍ ဖွဲ့စည်းရခြင်း၏ အခြားအကြောင်းအရင်းများကိုလည်း ဖော်ပြထားသည်။ သို့သော် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်ကိုမည်သည့်ဒေသတွင် အခြေစိုက်မည်ဆိုသည့်အချက်များကိုမူ NUG ၏ ထုတ်ပြန်ချက်တွင် ဖော်ပြထားခြင်းမရှိပေ။<ref name="Mnow">{{cite news|title=ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်ဖွဲ့စည်းကြောင်း NUG ထုတ်ပြန်ကြေညာ|url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/6689|work=[[Myanmar Now]]|date=၅ မေ ၂၀၂၁|accessdate=6 May 2021|archivedate=6 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210506151533/https://www.myanmar-now.org/mm/news/6689}}</ref> ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်တွင် ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီလိုလားသူလူငယ်များ ပါဝင်မည်ဖြစ်၍ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးတပ်များနှင့်လည်း မဟာမိတ်ဖွဲ့ပြီး<ref>{{Cite magazine |title=Who are Myanmar’s ethnic militias? |magazine=The Economist |date=15 April 2021 |url-access=subscription |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2021/04/15/who-are-myanmars-ethnic-militias |access-date=5 September 2021 |archive-date=7 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210907021536/https://www.economist.com/the-economist-explains/2021/04/15/who-are-myanmars-ethnic-militias |url-status=live }}</ref> ပြည်သူကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သွားရန် ရည်ရွယ်သည်ဟု အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၏ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဖြစ်သူ [[ရည်မွန်|ဦးရည်မွန်]] ဧပြီ ၁၆ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲ၌ ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="Mnow"/> ဖက်ဒရယ်တပ်မတော်တစ်ခုကို လျင်မြန်စွာ တည်ထောင်ရန်အတွက် ခက်ခဲသောကြောင့် ရှေ့ပြေးအဖြစ် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်ကို ကျွမ်းကျင်ပြောင်မြောက်သော တပ်မတော် (professional) အဖြစ် ဖွဲ့စည်းမည်ဟုလည်း ဆက်လက်ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite news|title=ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေး တပ်မတော် အမြန် ဖွဲ့စည်းမည်|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2021/04/16/240782.html|work=The Irrawaddy News|date=၁၆ ဧပြီ ၂၀၂၁|accessdate=6 May 2021|archivedate=6 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210506151543/https://burma.irrawaddy.com/news/2021/04/16/240782.html}}</ref> အန်ယူဂျီ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး [[ရည်မွန်|ဦးရည်မွန်]] က RFA နှင့်အင်တာဗျူးရာတွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေး တပ်မတော်အင်အား ၃၀၀၀၀ခန့် ရှိလာမည်ဟု ပြောကြားခဲ့သော်လည်း{{cn}} အင်အားအတိအကျကို ဖော်ထုတ်ပြောဆိုခြင်း မရှိပေ။<ref name="ludu">{{cite web|title=“စစ်ကောင်စီက မြို့ပြကိုလက်မလွှတ်ရဖို့ အသည်းအသန်လုံးပန်းနေရတဲ့အခြေအနေပဲ”|url=https://www.ludunwayoo.com/videos-mm/2021/12/03/14331/|website=|access-date=|date=3 ဒီဇင်ဘာ 2021|accessdate=13 December 2021|archivedate=13 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211213030540/https://www.ludunwayoo.com/14331/|publisher=LuduNwayOo}}</ref> အာဏာသိမ်းယူပြီးနောက် လအနည်းငယ်အကြာတွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တဝှမ်း မြို့နယ်အချို့တွင် ဒေသဆိုင်ရာ [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်]]များကို ဖွဲ့စည်းဆောင်ရွက်လျက်ရှိကြသည်။<ref>[https://www.rfa.org/burmese/news/kia-battle-with-military-30-dead-05072021064649.html မိုးမောက်မြို့မှာ စစ်ကောင်စီနဲ့ KIA တို့ တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေ၊ စစ်ကောင်စီဘက်က ၃၀ သေဆုံး။]</ref> <ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/kia-battle-with-military-30-dead-05072021064649.html |accessdate=9 May 2021 |archivedate=9 May 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210509111446/https://www.rfa.org/burmese/news/kia-battle-with-military-30-dead-05072021064649.html }} ၇ မေ ၂၀၂၁။</ref> စက်တင်ဘာလတွင် Tanintharyi Defence Force (TDF) မှ အင်အား ၁၀၀ သည် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်၊ တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်သို့ ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့သည်။ ယခုအခါတွင် PDF အင်အားကို အတိအကျမသိရသေးသော်ငြားလည်း တပ်ရင်း ၄၀၀ ကျော် ရှိသည်ဟု သိရသည်။<ref>https://www.youtube.com/watch?v=0VeYO0FAEjU</ref> == ဖွဲ့စည်းပုံ == ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေး တပ်မတော်၏စစ်ဦးစီးချုပ်နှင့်ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်ကို ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးက လွှတ်တော်သို့ အဆိုတင်သွင်းပြီး စစ်သေနာပတိ(ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးချုပ်) ကခန့်အပ်သည်။ စစ်ဦးစီးချုပ်မှ အဆိုတင်သွင်းသောစစ်တိုင်းမှူး၊ တပ်မမှူး(ဗိုလ်မှူးချုပ်)၊ တပ်မဟာမှူးတို့ကို ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးက ခန့်အပ်ပေးရသည်။ အရာရှိချုပ်များအနေဖြင့်- *စစ်ရေးချုပ် *စစ်ထောက်ချုပ် *စစ်ဆင်ရေးအရာရှိချုပ် *ထောက်လှမ်းရေးအရာရှိချုပ် *ပြည်သူ့လုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်ကို တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၊ မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၊ အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၊ အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နှင့် အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာချုပ် တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name="rfa"/> တိုင်းစစ်ဌာချုပ် (Division) တစ်ခုတွင် တပ်မဟာ (Brigades) သုံးခုအနည်းဆုံး ဖွဲ့စည်းပါဝင်ပြီး ဗိုလ်ချုပ်အဆင့်အရာရှိက တိုင်းမှူးအဖြစ် ကွပ်ကဲသည်။ Brigade (တပ်မဟာ) သည် မြန်မာ့အခေါ်အဝေါ် Tactical Operation Command (နည်းဗျူဟာအဖွဲ့) နဲ့ အသွင်တူသည်။ တပ်မဟာတစ်ခုတွင် ခြေလျင်တပ်ရင်း (Battalions) သုံးရင်း၊ အမြောက်တပ်ရင်းတစ်ရင်းနှင့် အထူးကွန်မန်ဒိုတပ်ရင်းတစ်ရင်းတို့ ပါဝင်ကာ ဗိုလ်မှူးကြီးအဆင့် အရာရှိက တပ်မဟာမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူကွပ်ကဲသည်။ တပ်ရင်းတစ်ခုတွင် တပ်ခွဲ (Company) လေးခွဲပါဝင်ပြီး ဒုဗိုလ်မှူးကြီးအဆင့် အရာရှိက တပ်ရင်းမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဗိုလ်မှူးအဆင့် အရာရှိက ဒုတပ်ရင်းမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ယူသည်။ တပ်ခွဲတစ်ခွဲတွင် တပ်စု (Platoon) သုံးခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းကာ ဗိုလ်ကြီးအဆင့် အရာရှိက တပ်ခွဲမှူးအဖြစ် ကွပ်ကဲသည်။ တပ်စုတစ်စုတွင် တပ်စိတ် (Section) သုံးခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းကာ ဗိုလ်အဆင့် အရာရှိက တပ်စုမှူးအဖြစ် ကွပ်ကဲသည်။ တပ်စိတ်တစ်စိတ်တွင် အင်အား ၁၀ ဦးပါဝင်ကာ တပ်ကြပ်တစ်ဦး၊ ဒုတပ်ကြပ်တစ်ဦးနှင့် တပ်သား ရှစ်ဦးဖြစ်ပြီး တပ်ကြပ်သည် တပ်စိတ်မှူးအဖြစ် တာဝန်ယူကွပ်ကဲသည်။<ref>{{cite web |title=အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်က ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်၏ အလံတော်၊ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်၏သစ္စာဓိဌာန် (၄) ချက်၊ ရည်ရွယ်ချက်၊ အဓိကတာဝန်၊ လုပ်ငန်းတာဝန်များ၊ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာတန်ဖိုးထားမှု၊ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှု၊ Chain of Command စသည့် PDF နှင့်ပတ်သက်သည့် အချက်အလက်များထုတ်ပြန်။ |url=https://www.burmalibrary.org/en/amiusaannyiinnyttreaciur-kaakyrewnkiitthaan-pnnysuukaakyrettpmtteaak-pnnysuukaakyrettpmtteaae |website=Online Burma/Myanmar Library |access-date=၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၁ |language=en |accessdate=24 September 2021 |archivedate=3 June 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210603031404/https://www.burmalibrary.org/en/amiusaannyiinnyttreaciur-kaakyrewnkiitthaan-pnnysuukaakyrettpmtteaak-pnnysuukaakyrettpmtteaae }}</ref> === တိုင်းစစ်ဌာန (၁၀) ခု === * စစ်ကိုင်းတိုင်းစစ်ဌာန၊ မန္တလေးတိုင်းစစ်ဌာန၊ မကွေးတိုင်းစစ်ဌာန၊ ရှမ်းတောင်-ကယား(ကရင်နီ) တိုင်းစစ်ဌာန၊ နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာန၊ ပဲခူးတိုင်းစစ်ဌာန၊ ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာန၊ ဧရာဝတီတိုင်းစစ်ဌာန၊ ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌တနင်္သာရီတိုင်းစစ်ဌာနနဲ့ အထူးတိုင်းစစ်ဌာန<ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/721673|title=အကြမ်းဖက်စစ်တပ်ကို အပြီးသတ်အနိုင်ယူရေး တပ်မှူးကြီးများ အစည်းအဝေး ကျင်းပ|publisher=DVB|accessdate=27 August 2025}}</ref> == အဓိက ဖြစ်ရပ်များ == === ၂၀၂၅ === ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (PDF)  အမှတ် ၁ စစ်ဆင်ရေးနယ်မြေ နည်းဗျူဟာ ၃၃ နှင့် [[မွန်ပြည်တော်လှန်ရေးတပ်]] (MSRF) တို့ ညီနောင်တပ်ဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းကြောင်း ၂၀၂၅ ဩဂုတ် ၂၇ ရက်မှာ ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/721410|title=PDF နည်းဗျူဟာ ၃၃ နှင့် မွန်ပြည်တော်လှန်ရေးတပ် MSRF တို့ ညီနောင်တပ်ဖွဲ့ ဖွဲ့စည်း|publisher=DVB|accessdate=27 August 2025}}</ref> === ၂၀၂၆ === မွန်ပြည်နယ်နှင့် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအစပ်ရှိ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၏ အထူးတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်ရုံးအား ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် စစ်တပ်က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် PDF တပ်ဖွဲ့ဝင် လေးဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့ပြီး နောက်ထပ် ငါးဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိထားသည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2026-09-24 |title=NUG အထူးတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရပြီး လေးဦးထက်မနည်း သေဆုံး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/09/24/at-least-four-killed-and-five-injured-nug-special-forces/ |access-date=2026-09-25 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (PDF) ဝင်များကို အဓိကထောက်ပံ့သည့် ပြည်သူ့တော်လှန်ရေးထောက်ပို့အစီအစဉ် (PRF) တွင် ပြည်တွင်းမှ ငွေကြေးထည့်ဝင်သူဟု ဆိုသူ ၂၀ ကျော်ကို ဖမ်းဆီးထားကြောင်း သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အကြမ်းဖက် CRPH ၊ NUG အဖွဲ့များအတွက် ငွေကြေးကောက်ခံပေးနေသည့် People's Revolution Supply Family - PRF Website သို့ ငွေကြေးထောက်ပံ့ပေးပို့သူများအား ဖမ်းဆီးရမိ |url=http://www.moi.gov.mm/news/88627 |access-date=2026-09-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ၎င်းတို့အနက် ရှမ်းပြည်နယ်၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးမှ ငွေကြေးထောက်ပံ့သူ ၂၁ ဦးကို ဖမ်းဆီးထားကြောင်း သတင်းထုတ်ပြန်ခြင်းဖြစ်သည်။ နေပြည်တော်သည် ငွေကြေးထောက်ပံ့သူ ၂,၇၀၀ ကျော်၏ အချက်အလက်များ ရရှိထားကြောင်း ယနေ့ သတင်းထုတ်ပြန်ချက်တွင် ထည့်သွင်းပြောကြားခဲ့သည်။ Wave Pay မှ ထောက်ပံ့သူ ၇၀၀ ခန့်၊ NUG ငွေပေးချေမှုစနစ် (NUG Pay) မှ ၁,၀၀၀ ခန့်နှင့် နွေဦးဘဏ် (SDB) မှ ထောက်ပံ့သူ ၁,၀၀၀ ခန့်၏ အချက်အလက်များကို သတင်းပေးများ၏ ပြောပြချက်အရ ရရှိထားခြင်းဖြစ်ကြောင်းလည်း ဆိုသည်။ PRF အစီအစဉ်သည် NUG ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနအောက်ရှိ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (PDF) တပ်ဖွဲ့ဝင်များကို အဓိကထောက်ပံ့သည့် အစီအစဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-09-29 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် - ကျောက်တော်လေကြောင်းတိုက်ခံရမှု သေဆုံးသူ ၄၉ ဦးရှိလာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm2kwld0dn47t |access-date=2026-09-29 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [https://mod.nugmyanmar.org/my/peoples-defence-force/ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210924050031/https://mod.nugmyanmar.org/my/peoples-defence-force/ |date=24 September 2021 }} [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ တည်ထောင်ဖွဲ့စည်းမှုများ]] kd5jinmss0ks9q4f0bk1saywprc8mne 10 205324 1055666 1047538 2026-09-29T01:20:55Z ~2026-51696-31 148653 /* */ 1055666 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable sortable" |+ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ (၂၀၂၁ - ၂၀၂၅) ! rowspan="2" |'''စဉ်''' ! rowspan="2" |'''ဝန်ကြီးဌာန''' ! rowspan="2" |'''ဝန်ကြီး''' ! colspan="3" |တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !ရက်ပေါင်း |- |၁ |နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရုံး |[[တင်အောင်စန်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး တင်အောင်စန်း]] |၁၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2024|12|18|2025|7|31}} |- | rowspan="2" |၂ | rowspan="2" |[[ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[တင်အောင်စန်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး တင်အောင်စန်း]] |၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2021|2|3|2023|8|3}} |- |[[မြထွန်းဦး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မြထွန်းဦး]] |၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2023|8|3|2025|7|31}} |- | rowspan="3" |၃ | rowspan="3" |[[ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[မြထွန်းဦး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မြထွန်းဦး]] |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2021|2|1|2023|8|3}} |- |[[တင်အောင်စန်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး တင်အောင်စန်း]] |၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |၁၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ |{{age in years and days|2023|8|3|2024|12|18}} |- |[[မောင်မောင်အေး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မောင်မောင်အေး]] |၁၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2024|12|18|2025|7|31}} |- |၄ |[[စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန]] {{small|(ယခင် [[စီမံကိန်း၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန]])}} |[[ဝင်းရှိန်|ဦးဝင်းရှိန်]] |၃ မေ ၂၀၂၁ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2021|5|3|2025|7|31}} |- | rowspan="2" |၅ | rowspan="2" |[[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[ဝဏ္ဏမောင်လွင်|ဦးဝဏ္ဏမောင်လွင်]] |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2021|2|1|2023|2|1}} |- |[[သန်းဆွေ (ဝန်ကြီး)|ဦးသန်း​ဆွေ]] |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃<ref>{{cite news|url=https://www.cincds.gov.mm/node/20927|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ်၊ ၆ / ၂၀၂၃ ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလဆန်း ၁၂ ရက် (၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်) ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း}}</ref> |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2023|2|1|2025|7|31}} |- | rowspan="3" |၆ | rowspan="3" |[[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[စိုးထွဋ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးထွဋ်]] |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2021|2|1|2023|8|3}} |- |[[ရာပြည့် (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့်]] |၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2023|8|3|2025|1|31}} |- |[[ထွန်းထွန်းနောင်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းထွန်းနောင်]] |၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2025|1|31|2025|7|31}} |- | rowspan="2" |၇ | rowspan="2" |[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံးဝန်ကြီးဌာန]] (၁) |[[ကိုကိုလှိုင်|ဦးကိုကိုလှိုင်]] |၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ |၅ မေ ၂၀၂၄ |{{age in years and days|2024|1|8|2024|5|5}} |- |[[မိုးအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မိုးအောင်]] |၅ မေ ၂၀၂၄ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2024|5|5|2025|7|31}} |- | rowspan="2" |၈ | rowspan="2" |[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံးဝန်ကြီးဌာန]] (၂) |[[အောင်နိုင်ဦး|ဦးအောင်နိုင်ဦး]] |၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ |၅ မေ ၂၀၂၄ |{{age in years and days|2024|1|8|2024|5|5}} |- |[[ကိုကိုလှိုင်|ဦးကိုကိုလှိုင်]] |၅ မေ ၂၀၂၄ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2024|5|5|2025|7|31}} |- | rowspan="3" |၉ | rowspan="3" |[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံးဝန်ကြီးဌာန]] (၃) |[[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] |၂၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ |၅ မေ ၂၀၂၄ |{{age in years and days|2024|1|22|2024|5|5}} |- |[[အောင်နိုင်ဦး|ဦးအောင်နိုင်ဦး]] |၅ မေ ၂၀၂၄ |၂၇ မေ ၂၀၂၄ |{{age in years and days|2024|5|5|2024|5|27}} |- |[[မောင်မောင်တင့်|ဦးမောင်မောင်တင့်]] |၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2025|1|31|2025|7|31}} |- | rowspan="2" |၁၀ | rowspan="2" |[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံးဝန်ကြီးဌာန]] (၄) |[[မိုးအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မိုးအောင်]] |၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ |၅ မေ ၂၀၂၄ |{{age in years and days|2024|1|8|2024|5|5}} |- |[[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] |၅ မေ ၂၀၂၄ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2024|5|5|2025|7|31}} |- | rowspan="2" |၁၁ | rowspan="2" |[[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] |[[ထွန်းထွန်းနောင် (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းထွန်းနောင်]] |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2021|2|1|2025|1|31}} |- |[[ရာပြည့်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့်]] |၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2025|1|31|2025|7|31}} |- | rowspan="2" |၁၂ | rowspan="2" |[[ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[အောင်နိုင်ဦး|ဦးအောင်နိုင်ဦး]] |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ |{{age in years and days|2021|2|1|2022|8|19}} |- |[[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|​ဒေါက်တာကံ​ဇော်]]<ref name="19august" /> |၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2022|8|19|2025|7|31}} |- |၁၃ |[[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]] |[[သီတာဦး|ဒေါက်တာသီတာဦး]] |၃၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2021|8|30|2025|7|31}} |- | rowspan="2" |၁၄ | rowspan="2" |[[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[ချစ်နိုင် (စိတ်ပညာ)|ဦးချစ်နိုင်]] |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2021|2|1|2021|8|1}} |- |[[မောင်မောင်အုန်း|ဦးမောင်မောင်အုန်း]] |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2021|8|1|2025|7|31}} |- | rowspan="2" |၁၅ | rowspan="2" |[[သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]] |[[ကိုကို (ဝန်ကြီး)|ဦးကိုကို]] |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2021|2|1|2023|8|2}} |- |ဦး[[တင်ဦးလွင်]] |၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2023|8|3|2025|7|31}} |- | rowspan="3" |၁၆ | rowspan="3" |[[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]] |ဦးတင်ထွဋ်ဦး |၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၁၄ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၂ |{{age in years and days|2021|2|3|2022|11|14}} |- |ဦးလှမိုး |၁၄ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၂ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2022|11|14|2023|2|1}} |- |[[မင်းနောင်(ဝန်ကြီး)|ဦးမင်း​နောင်]] |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2023|2|1|2025|7|31}} |- | rowspan="2" |၁၇ | rowspan="2" |[[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန]]<ref>{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/13147|title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနဖွဲ့စည်းခြင်း}}</ref> |ဦးတင်ထွဋ်ဦး |၁၇ ဇွန် ၂၀၂၁ |၂၄ ဇွန် ၂၀၂၁ ||{{age in years and days|2021|6|17|2021|6|24}} |- |ဦးလှမိုး |၂၄ ဇွန် ၂၀၂၁<ref>{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/13267|title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးခန့်အပ်တာဝန်​ပေးခြင်း}}</ref> |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2021|6|24|2025|7|31}} |- |၁၈ |[[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] |၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2021|2|2|2025|7|31}} |- | rowspan="2" |၁၉ | rowspan="2" |[[လျှပ်စစ်စွမ်းအား ဝန်ကြီးဌာန]] {{small|(ယခင် [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန]])}} |ဦး​သောင်းဟန် |၂ ​မေ ၂၀၂၂ |၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2022|5|2|2023|8|2|}} |- |ဦးဉာဏ်ထွန်း |၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2023|8|3|2025|7|31}} |- | rowspan="3" |၂၀ | rowspan="3" |[[စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] {{small|(ယခင် [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန]])}} |ဦး​သောင်းဟန် |၂ ​မေ ၂၀၂၂ |၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ |{{age in years and days|2022|5|2|2022|8|5}} |- |[[မျိုးမြင့်ဦး|ဦးမျိုးမြင့်ဦး]] |၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ |၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2022|8|5|2023|8|2}} |- |[[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] |၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2023|8|3|2025|7|31}} |- | rowspan="2" |၂၁ | rowspan="2" |[[စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန|စက်မှုဝန်ကြီးဌာန]] {{small|(ယခင် [[စီမံကိန်း၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန]])}} |[[ဝင်းရှိန်|ဦးဝင်းရှိန်]] |၃ မေ ၂၀၂၁ |၂၂ မေ ၂၀၂၁ ||{{age in years and days|2021|5|3|2021|5|22}} |- |ဒေါက်တာ[[ချာလီသန်း]] |၂၂ ​မေ ၂၀၂၁ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2021|5|22|2025|7|31}} |- | rowspan="2" |၂၂ | rowspan="2" |[[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန]]{{small|(ယခင် [[အလုပ်သမား၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်​ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန]])}} |[[ခင်ရီ|ဦးခင်ရီ]] |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂<ref name="byebye19">{{cite news|url=https://cincds.gov.mm/node/19138|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ်၊ ၄၇ / ၂၀၂၂}}</ref> |{{age in years and days|2021|8|1|2022|8|19}} |- |ဦး[[မြင့်ကြိုင်]]<ref name="19august" /> |၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2022|8|19|2025|7|31}} |- | rowspan="4" |၂၃ | rowspan="4" |[[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]] {{small|(ယခင် [[အလုပ်သမား၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်​ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန]])}} |ဦး[[မြင့်ကြိုင်]] |၁ သြဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ |{{age in years and days|2021|8|1|2022|8|19}} |- |ဒေါက်တာ [[ပွင့်ဆန်း (ဝန်ကြီး)|ပွင့်ဆန်း]]<ref name="19august" /> |၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ |၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2022|8|19|2023|8|2}} |- |[[မြင့်နောင်|ဦးမြင့်​နောင်]] |၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2023|8|3|2025|1|31}} |- |[[ချစ်ဆွေ (သံအမတ်ကြီး)|ဦးချစ်ဆွေ]] |၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2025|1|31|2025|7|31}} |- | rowspan="3" |၂၄ | rowspan="3" |[[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]] |ဒေါက်တာ [[ပွင့်ဆန်း (ဝန်ကြီး)]] |၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ |{{age in years and days|2021|2|3|2022|8|19}} |- |[[အောင်နိုင်ဦး|ဦးအောင်နိုင်ဦး]]<ref name="19august" /> |၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ |၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2022|8|19|2023|9|25}} |- |[[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] |၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2023|9|25|2025|7|31}} |- |၂၅ |[[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[ညွန့်ဖေ|ဒေါက်တာညွန့်ဖေ]] |၁၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2021|2|16|2025|7|31}} |- |၂၆ |[[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]]<ref>{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/13145|title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း}}</ref> |ဒေါက်တာမျိုးသိန်း​ကျော်<ref>{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/13146|title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း}}</ref> |၁၇ ဇွန် ၂၀၂၁ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2021|6|17|2025|7|31}} |- |၂၇ |[[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] {{small|(ယခင် [[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန]])}} |[[သက်ခိုင်ဝင်း|ဒေါက်တာသက်ခိုင်ဝင်း]] |၁ သြဂုတ် ၂၀၂၁ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2021|8|1|2025|7|31}} |- | rowspan="2" |၂၈ | rowspan="2" |[[အားကစားနှင့် လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]] {{small|(ယခင် [[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန]])}} |ဦး[[မင်းသိန်းဇံ]] |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2021|8|1|2025|1|31}} |- |Jeng Phang နော်တောင် |၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2025|1|31|2025|7|31}} |- | rowspan="2" |၂၉ | rowspan="2" |[[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] |ဦးရွှေလေး |၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၁၄ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၂ |{{age in years and days|2021|2|2|2022|11|14}} |- |[[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]] |၁၄ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၂ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2022|11|14|2025|7|31}} |- | rowspan="2" |၃၀ | rowspan="2" |[[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]] |[[သက်သက်ခိုင်|ဒေါက်တာသက်သက်ခိုင်]] |၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2021|2|4|2023|8|3}} |- |[[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|​ဒေါက်တာစိုးဝင်း]] |၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2023|8|3|2025|7|31}} |- | rowspan="5" |၃၁ | rowspan="5" |[[ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] |[[မောင်မောင်အုန်း|ဦးမောင်မောင်အုန်း]] |၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2021|2|7|2021|8|5}} |- |[[ဌေးအောင်|ဒေါက်တာ​ဌေး​အောင်]] |၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2021|8|5|2023|2|1}} |- |ဦး​[[အောင်သော်|အောင်​သော်]] |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2023|2|1|2023|8|3}} |- |ဒေါက်တာ [[သက်သက်ခိုင်]] |၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2023|8|3|2025|1|31}} |- |ဦးကျော်စိုးဝင်း |၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2025|1|31|2025|7|31}} |- | rowspan="3" |၃၂ | rowspan="3" |[[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] |ဦး[[စောထွန်းအောင်မြင့်]] |၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2021|2|3|2023|2|1}} |- |Jeng Phang ​နော်​တောင် |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2023|2|1|2025|1|31}} |- |[[ခွန်သန့်​ဇော်ထူး|ဦးခွန်သန့်ဇော်ထူး]] |၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2025|1|31|2025|7|31}} |- |၃၃ |[[ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်ရုံး]] |[[သီတာဦး|ဒေါက်တာသီတာဦး]] |၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in years and days|2021|2|2|2025|7|31}} |- |rowspan="3" |– |rowspan="3" |[[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ရုံးဝန်ကြီးဌာန]] |[[စိုးထွဋ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးထွဋ်]] |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၁၁ မေ ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2021|1|2|2021|5|11}} |- |rowspan="2" |[[ရာပြည့် (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့်]] |၁၁ မေ ၂၀၂၁ |၁ သြဂုတ် ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2021|5|11|2021|8|1}} |- |၂၄ သြဂုတ် ၂၀၂၂ |၃ သြဂုတ် ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2022|8|24|2023|8|3}} |- |rowspan="3"|– |rowspan="3"|[[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ရုံးဝန်ကြီးဌာန]] (၁) |[[ရာပြည့် (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့်]] |၁ သြဂုတ် ၂၀၂၁ |၂၄ သြဂုတ် ၂၀၂၂ |{{age in years and days|2021|8|1|2022|8|24}} |- |[[စိုးထွဋ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးထွဋ်]] |၃ သြဂုတ် ၂၀၂၃ |၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2023|8|3|2023|9|25}} |- |[[အောင်နိုင်ဦး|ဦးအောင်နိုင်ဦး]] |၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ |{{age in years and days|2023|9|25|2024|1|8}} |- |rowspan="2"|– |rowspan="2"|[[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ရုံးဝန်ကြီးဌာန]] (၂) |[[ချစ်နိုင် (စိတ်ပညာ)|ဦးချစ်နိုင်]] |၁ သြဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၉ သြဂုတ် ၂၀၂၂ |{{age in years and days|2021|8|1|2022|8|19}} |- |[[ကိုကိုလှိုင်|ဦးကိုကိုလှိုင်]] |၃ သြဂုတ် ၂၀၂၃ |၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ |{{age in years and days|2023|8|3|2024|1|8}} |- |– |[[စီမံကိန်း၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန]] {{small|(နောင် [[စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] နှင့် [[စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန]])}} |[[ဝင်းရှိန်|ဦးဝင်းရှိန်]] |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၃ မေ ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2021|2|1|2021|5|3}} |- |– |[[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]] |[[ကိုကိုလှိုင်|ဦးကိုကိုလှိုင်]] |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၃ သြဂုတ် ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2021|2|1|2023|8|3}} |- |– |[[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန]] {{small|(နောင် [[လျှပ်စစ်စွမ်းအား ဝန်ကြီးဌာန]] နှင့် [[စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန]])}} |ဦးအောင်သန်းဦး |၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၂ မေ ၂၀၂၂ |{{age in years and days|2021|2|8|2022|5|2}} |- |– |[[အလုပ်သမား၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်​ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန]] {{small|(နောင် [[အလုပ်သမား ဝန်ကြီးဌာန]] နှင့် [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန]])}} |ဦး[[မြင့်ကြိုင်]] |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၁ သြဂုတ် ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2021|2|1|2021|8|1}} |- |– |[[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန]] {{small|(နောင် [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] နှင့် [[အားကစားနှင့် လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]])}} |[[သက်ခိုင်ဝင်း|ဒေါက်တာသက်ခိုင်ဝင်း]] |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၁ သြဂုတ် ၂၀၂၁ |{{age in years and days|2021|2|1|2021|8|1}} |} === ဒုတိယဝန်ကြီးများ (၂၀၂၁-၂၀၂၅) === {| class="wikitable" |+ ဒုတိယဝန်ကြီးများ (၂၀၂၁-၂၀၂၅) !rowspan=2|'''စဉ်''' !rowspan=2|'''ဝန်ကြီးဌာန''' !rowspan=2|'''အမည်''' !colspan=3 | တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !ရက်ပေါင်း |- |rowspan=3|၁ |rowspan=3|[[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] |ဗိုလ်ချုပ် မြင့်နွယ် |၃ ​မေ ၂၀၁၆ |၁၁ ​မေ ၂၀၂၁<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/13305|title=စစ်ဘက်မူလတာဝန် ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေ}}</ref> |{{age in days|2016|5|3|2021|5|11}} |- |[[အောင်လင်းထွန်း|ဗိုလ်ချုပ် ​အောင်လင်းထွန်း]] |၁၁ ​မေ ၂၀၂၁<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/13306|title=ဒုတိယဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း (၁၁.၅.၂၁)}}</ref> |၂၈ မေ ၂၀၂၄ |{{age in days|2021|5|11|2024|5|28}} |- |[[ကိုလေး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဗိုလ်ချုပ် ကိုလေး]] |၂၈ မေ ၂၀၂၄ <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/56737|title=ဒုတိယဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၂၈ မေ ၂၀၂၄|date=၂၈ မေ ၂၀၂၄ }}</ref> |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2024|5|28|2025|7|31}} |- |rowspan=6|၂ |rowspan=6|[[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[သန်းလှိုင်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းလှိုင်]] | ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | ၂ ​မေ ၂၀၂၂<ref>{{Cite web|title=စစ်ဘက်မူလတာဝန် ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေခြင်း|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/24783}}</ref> |{{age in days|2021|2|12|2022|5|2}} |- |ဗိုလ်ချုပ် [[ဇင်မင်းထက်]] |၂ ​မေ ၂၀၂၂<ref>{{Cite web|title=ဒုတိယဝန်ကြီးခန့်အပ်ပေးခြင်းနှင့် ရဲချုပ်တာဝန် ပူးတွဲတာဝန်ပေးခြင်း|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/24784}}</ref> |၂၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |{{age in days|2022|5|2|2023|7|21}} |- |ဗိုလ်ချုပ်[[စိုးတင့်နိုင်]]<ref>{{Cite news|title=ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့် အစိုးရအဖွဲ့ ရုံး ဝန်ကြီး ဖြစ်လာ|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2021/05/12/241729.html}}</ref> | ၁၁ ​မေ ၂၀၂၁<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/13304|title=ဒုတိယဝန်ကြီး ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးး (၁၁.၅.၂၁)}}</ref> |၂ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃<ref>{{cite news|url=https://www.cincds.gov.mm/node/20957|title=စစ်ဘက်မူလတာဝန်များပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေခြင်း}}</ref> |{{age in days|2021|5|11|2023|2|2}} |- |ဗိုလ်ချုပ် [[တိုးရီ]] |၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ |{{age in days|2023|2|3|2025|1|31}} |- |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[နီလင်းအောင်]] | ၂၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ | ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၄ <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/announcements/59790|title=စစ်ဘက်မူလတာဝန်ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date= ၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၄|date= ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၄ }}</ref> |{{age in days|2023|7|21|2024|8|3}} |- |[[အောင်ကျော်ကျော်|ဗိုလ်ချုပ် အောင်ကျော်ကျော်]] | ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ | ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2025|1|31|2025|7|31}} |- |rowspan=3|၃ |rowspan=3|[[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန]] |[[ကျော်မျိုးထွဋ်|ဦးကျော်မျိုးထွဋ်]] |၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁<ref>{{Cite news|title=ဒုတိယဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း (၁၁.၂.၂၁)|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/11498}}</ref> |၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/announcements/51501|title=ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၁၀ မတ် ၂၀၂၄|date=၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ }}</ref> |{{age in days|2021|2|11|2024|1|31}} |- |[[လွင်ဦး|ဦးလွင်ဦး]] |၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2023|9|25|2025|7|31}} |- |[[ကိုကိုကျော်]] |၂၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၄ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2024|10|22|2025|7|31}} |- |rowspan=2|၄ |rowspan=2|[[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ရုံးဝန်ကြီးဌာန]] (၁) |ဗိုလ်ချုပ်[[စိုးတင့်နိုင်]] | ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁<ref>{{Cite news|title=ဒုတိယဝန်ကြီး ပြောင်းရွှေ့တာဝန်ပေးခြင်း|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/11291}}</ref> | ၁၁ ​မေ ၂၀၂၁ |{{age in days|2021|2|2|2021|5|11}} |- |ဗိုလ်ချုပ် [[ခွန်သန့်​ဇော်ထူး]] <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/47885|title=ဒုတိယဝန်ကြီး ပြောင်းရွှေ့တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၂၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ }}</ref> |၂၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ |၂၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ |{{age in days|2023|11|22|2024|1|22}} |- |၅ |[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံးဝန်ကြီးဌာန]] (၂)၊(၃) |ဦးထင်ကျော်သူ <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/announcements/50337|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ်၊ ၆ / ၂၀၂၄ ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ နတ်တော်လပြည့်ကျော် ၁၄ ရက် (၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၀ရက်) ဒုတိယဝန်ကြီးခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၁၀ မတ် ၂၀၂၄|date=၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ }}</ref> |၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2024|1|10|2025|7|31}} |- |၆ |[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံးဝန်ကြီးဌာန]] (၄)၊(၁) |ဗိုလ်ချုပ် [[ခွန်သန့်​ဇော်ထူး]] <ref>{{cite web|url=https://cnimyanmar.com/index.php/political-2/politics-local/19921-2024-01-22-14-53-47|title=နစကဥက္ကဋ္ဌရုံးဝန်ကြီးဌာန(၃) ဝန်ကြီးအဖြစ် ဦးအောင်ကျော်ဟိုးကို ခန့်အပ်|work=CNI|access-date=၁၀ မတ် ၂၀၂၄|date=၂၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ }}</ref> |၂၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ |၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ |{{age in days|2024|1|22|2025|1|31}} |- |rowspan=2|၇ |rowspan=2|[[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]] |ဗိုလ်ချုပ် [[ခွန်သန့်​ဇော်ထူး]]<ref>{{Cite news |url=https://www.moi.gov.mm/announcements/16415|title=ဒုတိယဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း (၂၅.၈.၂၁)}}</ref> | ၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | ၂၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ |{{age in days|2021|8|25|2023|11|22}} |- |ဗိုလ်ချုပ် ဖြိုးသန့် |၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2022|1|10|2025|7|31}} |- |rowspan=3|၈ |rowspan=3|[[စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] {{small|(ယခင် စီမံကိန်း၊ဘဏ္ဍာရေးနှင့် စက်မှုဝန်ကြီးဌာန)}} |ဦးမောင်မောင်ဝင်း <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/announcements/56688|title=တာဝန်မှအနားယူခွင့်ပြုခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၂၈ မေ ၂၀၂၄|date=၂၇ မေ ၂၀၂၄ }}</ref> |၃ ​မေ ၂၀၂၁ |၂၇ မေ ၂၀၂၄ |{{age in days|2021|5|3|2024|5|27}} |- |​ဒေါ်သန်းသန်းလင်း |၃ ​မေ ၂၀၂၁ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2021|5|3|2025|7|31}} |- |​ဦး[[မင်းထွဋ်]] |၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2024|7|4|2025|7|31}} |- |rowspan=2|၉ |rowspan=2|[[ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[သန်းအောင်ကျော်|ဦးသန်းအောင်ကျော်]] | ၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁<ref name="7feb">{{Cite news|title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း (၇.၂.၂၁)|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/11377}}</ref> |၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ |{{age in days|2021|2|7|2022|8|10}} |- |​ဒေါက်တာ ဝါဝါ​မောင် |၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2022|8|10|2025|7|31}} |- |rowspan=2|၁၀ |rowspan=2|[[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]] |ဦးစန်းလွင် | ၃၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၁<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/16578|title=ဒုတိယဝန်ကြီးနှင့် ဒုတိယရှေ့နေချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း}}</ref> |၁၂ ​အောက်တိုဘာ ၂၀၂၂<ref>{{cite web |title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၁၃.၁၀.၂၀၂၂)|url=https://www.mdn.gov.mm/newspaper/public/ebooks/read/8024}}</ref> |{{age in days|2021|8|30|2022|10|12}} |- |​ဒေါက်တာ[[ထိန်လင်းဦး]] |၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2023|8|3|2025|7|31}} |- |rowspan=2|၁၁ |rowspan=2|[[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[ရဲတင့်|ဦးရဲတင့်]]<ref name="7feb"/> | ၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2021|2|7|2025|7|31}} |- |[[ဇော်မင်းထွန်း (ဒုဝန်ကြီး)|ဗိုလ်ချုပ် ဇော်မင်းထွန်း]] | ၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁<ref name="7feb"/> |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2021|2|7|2025|7|31}} |- |rowspan=4|၁၂ |rowspan=4|[[သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]] |[[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] | ၂၃ ဧပြီ ၂၀၂၁ |၂ ​မေ ၂၀၂၂ |{{age in days|2021|4|23|2022|5|2}} |- |[[အေးထွန်း|ဦးအေးထွန်း]] || ၂၃ ဧပြီ ၂၀၂၁ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2021|4|23|2025|7|31}} |- |​ဒေါက်တာ မိုး​ဇော်ထွန်း |၂ ​မေ ၂၀၂၂<ref name="2may"/> |၂ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃<ref name="14feb"/> |{{age in days|2022|5|2|2023|2|2}} |- |​ဒေါ်နုမြဇံ |၂ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃<ref name="14feb">{{cite news|url=https://https://www.cincds.gov.mm/node/20955|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီအမိန့်အမှတ်၊ ၁၄ / ၂၀၂၃၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလဆန်း ၁၃ ရက် (၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်) ပြောင်းရွှေ့တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း}}</ref> |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ ||{{age in days|2023|2|2|2025|7|31}} |- |rowspan=3|၁၃ |rowspan=3|[[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]] |​ဒေါက်တာ ​အောင်ကြီး |၁၁ မတ် ၂၀၂၁ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2021|3|11|2025|7|31}} |- |​ဒေါက်တာ တင်ထွဋ် |၂ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2023|2|2|2025|7|31}} |- |​ဦးဗိုလ်ဗိုလ်ကျော် |၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2023|8|3|2025|7|31}} |- |၁၄ |[[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန]] |ဦးမြင့်စိုး |၄ ဧပြီ ၂၀၂၂ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2022|4|4|2025|7|31}} |- |rowspan=3|၁၅ |rowspan=3|[[ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် လူမွန်<ref name="7feb"/> | ၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2021|2|7|2025|7|31}} |- |ဦး​အောင်​ကျော်ထွန်း |၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2021|2|19|2025|7|31}} |- |ဦး​အောင်မြိုင် |၁၃သြဂုတ် ၂၀၂၁ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2021|8|13|2025|7|31}} |- |rowspan=3|၁၆ |rowspan=3|[[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန]] |ဦးမင်းမင်းဦး |၁၁ မတ် ၂၀၂၁ |၂ မေ ၂၀၂၂ |{{age in days|2021|3|11|2022|5|2}} |- |[[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]]<ref>{{Cite web|title=ဒုတိယဝန်ကြီး ပြောင်းရွှေ့တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/24785}}</ref> |၂ ​မေ ၂၀၂၂ |၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |{{age in days|2022|5|2|2023|9|25}} |- |ဦးမင်းသူ<ref name="2may">{{Cite web|title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်ပေးခြင်း (၂.၅.၂၂)|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/24786}}</ref> |၂ မေ ၂၀၂၂ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2022|5|2|2025|7|31}} |- |rowspan=2|၁၇ |rowspan=2|[[လျှပ်စစ်စွမ်းအား ဝန်ကြီးဌာန]] |​ဒေါက်တာ ​အောင်​ဇေယျ<ref name="2may"/> |၂ ​မေ ၂၀၂၂ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃<ref>{{cite news|url=https://www.cincds.gov.mm/node/20932|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ်၊ ၁၁ / ၂၀၂၃ ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလဆန်း ၁၂ ရက် (၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်) ပြောင်းရွှေ့တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း}}</ref> |{{age in days|2022|5|2|2023|2|1}} |- |ဦးအေးကျော် |၁၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2023|2|17|2025|7|31}} |- |၁၈ |[[စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန]] |ဦးသန့်စင်<ref name="2may"/> |၂ ​မေ ၂၀၂၂ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2022|5|2|2025|7|31}} |- |rowspan=2|၁၉ |rowspan=2|[[စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန|စက်မှုဝန်ကြီးဌာန]] {{small|(ယခင် စီမံကိန်း၊ဘဏ္ဍာရေးနှင့် စက်မှုဝန်ကြီးဌာန)}} |ဦးကိုကိုလွင် |၃ မေ ၂၀၂၁ |၁ ဧပြီ ၂၀၂၂ |{{age in days|2021|5|3|2022|4|1}} |- |ဦးရင်​မောင်ညွန့် |၈ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/21830|title=ဒုတိယဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း (၈.၂.၂၂)}}</ref> |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2022|2|8|2025|7|31}} |- |rowspan=2|၂၀ |rowspan=2|[[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန]] |ဦး​ဌေးလှိုင် |၁၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2021|2|16|2025|7|31}} |- |​ဒေါက်တာ မျိုးသန့် |၁ ဧပြီ ၂၀၂၁ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2021|4|1|2025|7|31}} |- |၂၁ |[[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]] |ဦးဝင်းရှိန် |၁၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2021|2|16|2025|7|31}} |- |rowspan=3|၂၂ |rowspan=3|[[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]] |[[ညွန့်အောင်|ဦးညွန့်အောင်]] | ၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁<ref name="7feb"/> |၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |{{age in days|2021|2|7|2023|9|25}} |- |[[မင်းမင်း|ဦးမင်းမင်း]] |၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2023|9|25|2025|7|31}} |- |[[ကျော်ရွှေထွန်း|ဦးကျော်ရွှေထွန်း]] |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2025|2|1|2025|7|31}} |- |rowspan=4|၂၃ |rowspan=4|[[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]] |​ဒေါက်တာ ​ဇော်မြင့် |၂၃ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁<ref>{{Cite news|title=ဒုတိယဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း (၂၃.၂.၂၁)|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/11796}}</ref> |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2021|2|23|2025|7|31}} |- |ဦး​ဇော်ဝင်း |၂၃ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |{{age in days|2021|2|23|2023|2|1}} |- |​ဒေါက်တာ မိုး​ဇော်ထွန်း |၂ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃<ref name="14feb"/> |၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ |{{age in days|2023|2|2|2025|1|31}} |- |​ဦးနေမျိုးလှိုင် |၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2025|1|31|2025|7|31}} |- |၂၄ |[[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] |​ဒေါက်တာ ​အောင်​ဇေယျ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2023|2|1|2025|7|31}} |- |၂၅ |[[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] |​ဒေါက်တာ ​အေးထွန်း |၁၅ မေ ၂၀၂၁ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2021|5|15|2025|7|31}} |- |rowspan=4|၂၆ |rowspan=4|[[အားကစားနှင့် လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]] |ဦးမျိုးလှိုင် | ၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ |{{age in days|2021|8|4|2024|1|31}} |- |​ဒေါက်တာ[[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|စိုးဝင်း]]<ref>{{cite news|url=https://cincds.gov.mm/node/19148|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ်၊ ၅၇ / ၂၀၂၂}}</ref> |၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ |၂၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |{{age in days|2022|8|19|2023|7|21}} |- |​[[ဇင်မင်းထက်|ဦးဇင်မင်းထက်]] |၂၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2023|7|21|2025|7|31}} |- |ဦးထိန်လင်း |၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2024|1|31|2025|7|31}} |- |rowspan=3|၂၇ |rowspan=3|[[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]] |ဦးမင်းထိန် |၁၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၂၀ မေ ၂၀၂၂ |{{age in days|2021|2|12|2022|5|20}} |- |ဦးဝင်း​ဖေ |၁ ဒီဇင်ဘာ၂၀၂၁ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2021|12|1|2025|7|31}} |- |[[မျိုးမြင့်|ဦးမျိုးမြင့်]] |၂၅ ဧပြီ ၂၀၂၅ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2025|4|25|2025|7|31}} |- |rowspan=3|၂၈ |rowspan=3|[[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]] |ဦး​​အောင်ထွန်းခိုင် |၁ မတ် ၂၀၂၁ |၁၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂<ref>https://cincds.gov.mm/node/20444</ref> |{{age in days|2021|3|1|2022|12|16}} |- |ဦးစိုးကြည် <ref>{{cite web|url=https://cincds.gov.mm/node/21119?d=1|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ်၊ ၂၁ / ၂၀၂၃ ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလပြည့်ကျော် ၁၀ ရက် (၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၄ ရက်) ဒုတိယဝန်ကြီးခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=CINCDS Myanmar|access-date=၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |date= ၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ }}</ref> |၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2023|2|14|2025|7|31}} |- |ဒေါက်တာ သန်းစိုး <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/announcements/70678|title=ဒုတိယဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၃ ဇွန် ၂၀၂၅ |date= ၃ ဇွန် ၂၀၂၅ }}</ref> |၃ ဇွန် ၂၀၂၅ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2025|6|3|2025|7|31}} |- |၂၉ |[[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] |ဦး​ဇော်​အေး​မောင် |၂၃​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2021|2|23|2025|7|31}} |- |rowspan=3| — |rowspan=3|[[စီမံကိန်း၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန]] {{small|(​နောင် စီမံ/ဘဏ္ဍာ၊ စက်မှု)}} |ဦး​မောင်​မောင်ဝင်း |၄ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/11340|title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း (၄.၂.၂၁)}}</ref> |၃ ​မေ ၂၀၂၁ |{{age in days|2021|2|4|2021|5|3}} |- |​ဒေါ်သန်းသန်းလင်း |၄ ​​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၃ ​မေ ၂၀၂၁ |{{age in days|2021|2|4|2021|5|3}} |- |ဦးကိုကိုလွင် |၁၁ မတ် ၂၀၂၁ |၃ ​မေ ၂၀၂၁ |{{age in days|2021|3|11|2021|5|3}} |- |rowspan=2| — |rowspan=2|[[အလုပ်သမား၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန]] {{small|(​နောင် [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လ.ဝ.က]]၊ [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမား]])}} |ဦး​ဝင်းရှိန် |rowspan=2|၁၆ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/11633|title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း (၁၆.၂.၂၁)}}</ref> |rowspan=2|၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |rowspan=2|{{age in days|2021|2|16|2021|8|1}} |- |​ဦး​ဌေးလှိုင် |- | — |[[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန]] |ဦးသန့်စင် |၁၁ မတ် ၂၀၂၁<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/12149|title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း (၁၁.၃.၂၁)}}</ref> |၂ ​မေ ၂၀၂၂ |{{age in days|2021|3|11|2022|5|2}} |- |rowspan=2|— |rowspan=2|[[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန]] |ဦးမျိုးလှိုင် | ၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁<ref name="7feb"/> | ၁ ​ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |{{age in days|2021|2|7|2021|8|1}} |- |​ဒေါက်တာ​အေးထွန်း |၁၅ ​မေ ၂၀၂၁<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/13417|title=ဒုတိယဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း (၁၅.၅.၂၁)}}</ref> |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |{{age in days|2021|5|15|2021|8|1}} |} 99k0rre2kswwz5x8gloygfdvptwko95 0 206091 1055669 946563 2026-09-29T02:17:52Z Salai Rungtoi 22844 /* တရားသူကြီးများ */ 1055669 wikitext text/x-wiki {{Infobox high court |court_name = မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်<br /><small> The High Court of Mandalay Region</small> |native_name = |image = Mandalay Region High Court New Building.jpg |imagesize = |caption = မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် |motto = |established = <!-- year --> |dissolved = <!-- year --> |country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |location = ၆၈လမ်း၊ ၁၀၄လမ်းနှင့် ၁၀၅လမ်းကြား၊ [[ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်]]၊ [[မန္တလေးမြို့]] |coordinates = <!-- {{coord|45.000|-122.000|display=inline,title}} --> |type = <!-- partisan election/non-partisan election/legislative selection/executive selection/co-option/etc --> |authority = [[မြန်မာနိုင်ငံအခြေခံဥပဒေ(၂၀၀၈)|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]] |appeals = <!-- appeals from this court go where --> |terms = |positions = ၇ |budget = <!-- amount of annual budget --> |website ={{url|http://mandalay.hc.gov.mm}} |chiefjudgetitle = တရားသူကြီးချုပ် |chiefjudgename = [[လှမြင့် (တရားသူကြီး)|ဒေါ်လှမြင့်]] |termstart = ၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ ခုနှစ် |termend = <!-- year term for current chief as chief ends, if applicable --> |termend2 = <!-- year term of current chief ends if applicable --> |chiefjudgetitle2 = <!-- title of the second top judge if applicable--> |chiefjudgename2 = <!-- current deputy chief's name --> |termstart2 = <!-- year current deputy chief became chief --> |termend3 = <!-- year term for current deputy chief as chief ends, if applicable --> |termend4 = <!-- year term of current deputy chief ends if applicable --> }} '''မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်''' သည် [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]တွင် အမြင့်ဆုံးတရားရုံးဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယအမြင့်ဆုံးအဆင့်ရှိ တရားရုံးဖြစ်ကာ [[နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ|ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ]]အပါအဝင် ခရိုင်တရားရုံး (၁၅)ရုံး၊ မြို့နယ်တရားရုံး (၃၆)ရုံး၊ အထူးတရားရုံး (၅)ရုံးရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ၂၀၁၁ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့မှစ၍ [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေ]]အရ ယခင် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားရုံးကို မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး(၆)ဦး စုစုပေါင်း (၇)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ == တည်နေရာ == မန္တလေးတိုင်းတရားလွှတ်တော်အဖြစ် ၂၀၁၁ခုနှစ်မှ ၂၀၂၁ခုနှစ်အထိ အသုံးပြုခဲ့သည့် ပတ်ကုန်းပျော်ဘွယ်ရပ်ရှိ အဆောက်အဦးသည် ၁၉၃၉ခုနှစ်တွင် တည်​ဆောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၂[[တော်လှန်ရေးကောင်စီ]]ခေတ်မတိုင်မီက ခရိုင်တရားမနှင့် စက်ရှင်တရားသူကြီးရုံး၊ တိုင်းတရားရုံးအဖြစ် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် မဟာဇေယျာဘုံရပ်ရှိ အဆောက်အဦးသို့ ပြောင်းလဲဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။၂၀၁၁ခုနှစ် စနစ်သစ်စတင်ရာတွင် ထိုနေရာအား [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်]]နှင့် [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့|အစိုးရအဖွဲ့]]မှ ရယူခဲ့ပြီး တိုင်းတရားလွှတ်တော်နှင့် ခရိုင်တရားရုံးတို့မှာ ပတ်ကုန်းပျော်ဘွယ်ရပ်သို့ ပြန်လည်ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ၂၀၁၉ခုနှစ်တွင် ခရိုင်တရားရုံးသည် နေရာအသစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့သွားပြီး တိုင်းတရားလွှတ်တော်သာ ကျန်ရှိခဲ့သည်။ ထို့​နောက် တိုင်းတရားလွှတ်တော်အတွက် အဆောက်အဦးအသစ်ကို ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်ရှိ အနီးတွင်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၂ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ​လက်ရှိ​နေရာသို့ ​ပြောင်း​ရွှေ့ခဲ့သည်။<ref name=MDN>{{cite news|url=http://www.mdn.gov.mm/newspaper/public/|title=မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ဥပဒေချုပ်ရုံးနှင့် တရားလွှတ်တော် ဖွင့်ပွဲပြုလုပ် (နေ့စဉ်သတင်းစာများ - ၂၃.၁.၂၀၂၂)}}</ref><ref name=MESC>{{cite news|url=https://mandalay.hc.gov.mm/my/node/2|title=သမိုင်း​ကြောင်း|accessdate=2 June 2021|archivedate=2 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210602215827/https://mandalay.hc.gov.mm/my/node/2}}</ref> [[File:Mandalay Region High Court.jpg|thumb|[[လမ်း ၃၀]]ရှိ ယခင်အ​ဆောက်အဦး]] == တရားလွှတ်တော်တရားသူကြီးများ(၂၀၁၁ မှ လက်ရှိ) == === တရားသူကြီးချုပ်များ === {| class="wikitable" !စဉ် !တရားသူကြီးချုပ်များ !တာဝန်ကာလ !တာဝန်သက်တမ်း |- |၁။ |ဦးစိုးသိန်း |၃၀-၃-၂၀၁၁ - ၂၁-၁၁-၂၀၂၀ |{{Age in years and days|2011|3|30|2020|11|21}} |- |၂။ |ဦးကြည်သိန်း |၄-၁၂-၂၀၂၀ - ၅-၂-၂၀၂၁ |{{Age in years and days|2020|12|4|2021|2|5}} |- |၃။ |ဒေါ်[[ခင်သင်းဝေ]] |၈-၂-၂၀၂၁ - ၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2021|2|8|2025|9|9}} |- |၄။ |[[လှမြင့် (တရားသူကြီး)|ဒေါ်လှမြင့်]] |၁၂-၉-၂၀၂၅ - လက်ရှိ |{{Age in years and days|2025|9|12}} |} === တရားသူကြီးများ === {| class="wikitable" !စဉ် !တရားသူကြီးများ !တာဝန်ကာလ !တာဝန်သက်တမ်း |- |၁။ |ဦးကြည်သိန်း |၃၀-၃-၂၀၁၁ - ၃-၁၂-၂၀၂၀ |{{Age in years and days|2011|3|30|2020|12|3}} |- |၂။ |ဒေါ်ခင်သင်းဝေ |၃၀-၃-၂၀၁၁ - ၇-၂-၂၀၂၀ |{{Age in years and days|2011|3|30|2021|2|7}} |- |၃။ |ဒေါ်တင်နွယ်ဝင်း |၃၀-၃-၂၀၁၁ - ၁၈-၃-၂၀၂၀ |{{Age in years and days|2011|3|30|2020|3|18}} |- |၄။ |ဒေါ်လှလှရီ |၃၀-၃-၂၀၁၁ - ၃၀-၆-၂၀၂၀ |{{Age in years and days|2011|3|30|2020|6|30}} |- |၅။ |[[လှမြင့် (တရားသူကြီး)|ဒေါ်လှမြင့်]] |၁၅-၇-၂၀၁၉ - ၁၂-၉-၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2019|7|15|2025|9|12}} |- |၆။ |ဦးခင်မောင်ထွန်း |၁၇-၉-၂၀၁၉ - ၁၈-၁၀-၂၀၂၃ |{{Age in years and days|2019|9|17|2023|10|18}} |- |၇။ |ဦးမြင့်ဆန်း |၂၈-၅-၂၀၂၀ - ယနေ့ထိ |{{Age in years and days|2020|5|28}} |- |၈။ |ဒေါ်ခင်စန်းမြင့် |၂၈-၇-၂၀၂၀ - ယနေ့ထိ |{{Age in years and days|2020|7|27}} |- |၉။ |ဒေါ်ကြည်ကြည်စိန်း |၃-၁၂-၂၀၂၀ - ယနေ့ထိ |{{Age in years and days|2020|12|3}} |- |၁၀။ |ဒေါ်ခင်သစ်ဆွေ |၈-၂-၂၀၂၁ - ယနေ့ထိ |{{Age in years and days|2021|2|7}} |- |၁၁။ |ဦးသန်းထွန်းအောင် |၁၉-၁၀-၂၀၂၃ - ယနေ့ထိ |{{Age in years and days|2023|10|19}} |- |၁၂။ |ဦးစောမျိုးမျိုး |၁၂-၉-၂၀၂၅ - ယနေ့ထိ |{{Age in years and days|2025|9|12}}<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/74835|title=မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၁၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> |- |၁၃။ |ဦးဌေးအောင်<ref>{{Cite web |title=မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88622 |access-date=2026-09-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> |၂၈-၉-၂၀၂၆ - ယနေ့ထိ |{{Age in years and days|2026|9|28}} |} == ဖွဲ့စည်းပုံ == မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်ကို နေပြည်တော်အပါအဝင် ခရိုင်တရားရုံး (၁၅)ရုံး၊ မြို့နယ်တရားရုံး (၃၆)ရုံး၊ အထူးတရားရုံး (၅)ရုံးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref>{{cite book | title=၂၀၂၀ပြည့်နှစ် တရားရုံးနှစ်စဉ်အစီရင်ခံစား | author=မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.emandalay.gov.mm/category/1228-bd.html|title=မန္တလေးတိုင်းတရားလွှတ်တော်အကြောင်း|last=|first=|author2=|date=|publisher=|accessdate=|archivedate=24 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200924135734/http://www.emandalay.gov.mm/category/1228-bd.html}}</ref> === ခရိုင်တရားရုံးများ === နေပြည်တော်ခရိုင်ကို ၂၀၁၃ခုနှစ်တွင် တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းဟူ၍ ခွဲခြားခဲ့သဖြင့် မန္တလေးတိုင်းတရားလွှတ်တော်အောက်တွင် ခရိုင်တရားရုံး (၉)ရုံးအထိရှိလာခဲ့သည်။ ဥတ္တရခရိုင် တရားရုံးမှာ ဆောက်လုပ်ဆဲဖြစ်ကာ ဖွင့်လှစ်ထားခြင်း မရှိသေးပေ။ ၂၀၂၂ခုနှစ်တွင် ခရိုင်အသစ်များ တိုးချဲ့ခဲ့ရာ ခရိုင်တရားရုံး (၁၅) ရုံးအထိ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ [[File:Mandalay District Court.jpg|180px|thumb|မဟာ​အောင်​မြေ၊ ​အောင်​မြေသာစံ၊ အမရပူရခရိုင်များ၏ တရားရုံး (ယခင်မန္တ​လေးခရိုင်တရားရုံး)]] *မဟာ​အောင်​​မြေခရိုင်တရားရုံး *​အောင်​မြေသာစံခရိုင်တရားရုံး *အမရပူရခရိုင်တရားရုံး *ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်တရားရုံး *သပိတ်ကျင်းခရိုင်တရားရုံး *ကျောက်ဆည်ခရိုင်တရားရုံး *တံတားဦးခရိုင်တရားရုံး *မိတ္ထီလာခရိုင်တရားရုံး *မြင်းခြံခရိုင်တရားရုံး *ညောင်ဦးခရိုင်တရားရုံး *ရမည်းသင်းခရိုင်တရားရုံး *​ဇေယျာသီရိခရိုင်တရားရုံး *လယ်​ဝေးခရိုင်တရားရုံး *ပျဉ်းမနားခရိုင်တရားရုံး *ဥတ္တရခရိုင်တရားရုံး {{small|(တည်ဆောက်နေဆဲသာဖြစ်)}} === မြို့နယ်တရားရုံးများ === မြို့နယ်ပေါင်း ၃၆မြို့နယ်အတွက် တရားရုံး ၃၅ရုံးဖွင့်လှစ်ထားသည်။ ဇေယျာသီရိမြို့နယ်အတွက် ဖွဲ့စည်းပုံရှိသော်လည်း တရားရုံးဖွင့်လှစ်ထားခြင်းမရှိသေးပေ။ {{columns-list|colwidth=20em| *အောင်မြေသာစံမြို့နယ်တရားရုံး *ချမ်းအေးသာစံမြို့နယ်တရားရုံး *မဟာအောင်မြေမြို့နယ်တရားရုံး *ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်တရားရုံး *ပြည်ကြီးတံခွန်မြို့နယ်တရားရုံး *အမရပူရမြို့နယ်တရားရုံး *ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်တရားရုံး *ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်တရားရုံး *မတ္တရာမြို့နယ်တရားရုံး *စဉ့်ကူးမြို့နယ်တရားရုံး *သပိတ်ကျဉ်းမြို့နယ်တရားရုံး *မိုးကုတ်မြို့နယ်တရားရုံး *ကျောက်ဆည်မြို့နယ်တရားရုံး *မြစ်သားမြို့နယ်တရားရုံး *စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်တရားရုံး *တံတားဦးမြို့နယ်တရားရုံး *မိတ္ထီလာမြို့နယ်တရားရုံး *မလှိုင်မြို့နယ်တရားရုံး *ဝမ်းတွင်းမြို့နယ်တရားရုံး *သာစည်မြို့နယ်တရားရုံး *မြင်းခြံမြို့နယ်တရားရုံး *တောင်သာမြို့နယ်တရားရုံး *နွားထိုးကြီးမြို့နယ်တရားရုံး *ငါန်းဇွန်မြို့နယ်တရားရုံး *ညောင်ဦးမြို့နယ်တရားရုံး *ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်တရားရုံး *ရမည်းသင်းမြို့နယ်တရားရုံး *ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်တရားရုံး *ပုပ္ဗသီရိမြို့နယ်တရားရုံး *ဥတ္တရသီရိမြို့နယ်တရားရုံး *ဇမ္ဗူသီရိမြို့နယ်တရားရုံး *ဒက္ခိဏသီရိမြို့နယ်တရားရုံး *ပျဉ်းမနားမြို့နယ်တရားရုံး *လယ်ဝေးမြို့နယ်တရားရုံး *တပ်ကုန်းမြို့နယ်တရားရုံး }} === အထူးတရားရုံးများ === [[မန္တလေးမြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ|မန္တလေးမြို့တော်စည်ပင်]]နှင့် နေပြည်တော်စည်ပင်တို့အတွက် အထူးတရားရုံးများ ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ *ကလေးသူငယ်တရားရုံး (မန္တလေးတိုင်း) *မော်တော်ယာဉ်တရားရုံး (မန္တလေး) [[File:Motor Vehicle Court Mandalay.jpg|180px]] *စည်ပင်သာယာတရားရုံး (မန္တလေး) *မော်တော်ယာဉ်တရားရုံး (ဇမ္ဗူသီရိ) *စည်ပင်သာယာတရားရုံး (ဇမ္ဗူသီရိ) === တရားသူကြီးများ === ၂၀၂၀ပြည့်နှစ်တွင် တိုင်းတရားလွှတ်တော်၌ တရားသူကြီးချုပ်အပါအဝင် (၇)ဦးရှိသည်။ တိုင်းတရားလွှတ်တော်အောက်တွင် တရားသူကြီးချုပ်ရုံးနှင့် တိုင်းဒေသကြီးတရားရေးဦးစီးမှူးရုံးတို့ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားစီရင်ရေး}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားစီရင်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] mnjvgd6eyeymwnbwxzurp8rc4peffg4 1055728 1055669 2026-09-29T11:40:53Z Kantabon 45503 /* ဖွဲ့စည်းပုံ */ Update office 1055728 wikitext text/x-wiki {{Infobox high court |court_name = မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်<br /><small> The High Court of Mandalay Region</small> |native_name = |image = Mandalay Region High Court New Building.jpg |imagesize = |caption = မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် |motto = |established = <!-- year --> |dissolved = <!-- year --> |country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |location = ၆၈လမ်း၊ ၁၀၄လမ်းနှင့် ၁၀၅လမ်းကြား၊ [[ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်]]၊ [[မန္တလေးမြို့]] |coordinates = <!-- {{coord|45.000|-122.000|display=inline,title}} --> |type = <!-- partisan election/non-partisan election/legislative selection/executive selection/co-option/etc --> |authority = [[မြန်မာနိုင်ငံအခြေခံဥပဒေ(၂၀၀၈)|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]] |appeals = <!-- appeals from this court go where --> |terms = |positions = ၇ |budget = <!-- amount of annual budget --> |website ={{url|http://mandalay.hc.gov.mm}} |chiefjudgetitle = တရားသူကြီးချုပ် |chiefjudgename = [[လှမြင့် (တရားသူကြီး)|ဒေါ်လှမြင့်]] |termstart = ၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ ခုနှစ် |termend = <!-- year term for current chief as chief ends, if applicable --> |termend2 = <!-- year term of current chief ends if applicable --> |chiefjudgetitle2 = <!-- title of the second top judge if applicable--> |chiefjudgename2 = <!-- current deputy chief's name --> |termstart2 = <!-- year current deputy chief became chief --> |termend3 = <!-- year term for current deputy chief as chief ends, if applicable --> |termend4 = <!-- year term of current deputy chief ends if applicable --> }} '''မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်''' သည် [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]တွင် အမြင့်ဆုံးတရားရုံးဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယအမြင့်ဆုံးအဆင့်ရှိ တရားရုံးဖြစ်ကာ [[နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ|ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ]]အပါအဝင် ခရိုင်တရားရုံး (၁၅)ရုံး၊ မြို့နယ်တရားရုံး (၃၆)ရုံး၊ အထူးတရားရုံး (၅)ရုံးရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ၂၀၁၁ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့မှစ၍ [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေ]]အရ ယခင် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားရုံးကို မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး(၆)ဦး စုစုပေါင်း (၇)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ == တည်နေရာ == မန္တလေးတိုင်းတရားလွှတ်တော်အဖြစ် ၂၀၁၁ခုနှစ်မှ ၂၀၂၁ခုနှစ်အထိ အသုံးပြုခဲ့သည့် ပတ်ကုန်းပျော်ဘွယ်ရပ်ရှိ အဆောက်အဦးသည် ၁၉၃၉ခုနှစ်တွင် တည်​ဆောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၂[[တော်လှန်ရေးကောင်စီ]]ခေတ်မတိုင်မီက ခရိုင်တရားမနှင့် စက်ရှင်တရားသူကြီးရုံး၊ တိုင်းတရားရုံးအဖြစ် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် မဟာဇေယျာဘုံရပ်ရှိ အဆောက်အဦးသို့ ပြောင်းလဲဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။၂၀၁၁ခုနှစ် စနစ်သစ်စတင်ရာတွင် ထိုနေရာအား [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်]]နှင့် [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့|အစိုးရအဖွဲ့]]မှ ရယူခဲ့ပြီး တိုင်းတရားလွှတ်တော်နှင့် ခရိုင်တရားရုံးတို့မှာ ပတ်ကုန်းပျော်ဘွယ်ရပ်သို့ ပြန်လည်ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ၂၀၁၉ခုနှစ်တွင် ခရိုင်တရားရုံးသည် နေရာအသစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့သွားပြီး တိုင်းတရားလွှတ်တော်သာ ကျန်ရှိခဲ့သည်။ ထို့​နောက် တိုင်းတရားလွှတ်တော်အတွက် အဆောက်အဦးအသစ်ကို ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်ရှိ အနီးတွင်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၂ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ​လက်ရှိ​နေရာသို့ ​ပြောင်း​ရွှေ့ခဲ့သည်။<ref name=MDN>{{cite news|url=http://www.mdn.gov.mm/newspaper/public/|title=မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ဥပဒေချုပ်ရုံးနှင့် တရားလွှတ်တော် ဖွင့်ပွဲပြုလုပ် (နေ့စဉ်သတင်းစာများ - ၂၃.၁.၂၀၂၂)}}</ref><ref name=MESC>{{cite news|url=https://mandalay.hc.gov.mm/my/node/2|title=သမိုင်း​ကြောင်း|accessdate=2 June 2021|archivedate=2 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210602215827/https://mandalay.hc.gov.mm/my/node/2}}</ref> [[File:Mandalay Region High Court.jpg|thumb|[[လမ်း ၃၀]]ရှိ ယခင်အ​ဆောက်အဦး]] == တရားလွှတ်တော်တရားသူကြီးများ(၂၀၁၁ မှ လက်ရှိ) == === တရားသူကြီးချုပ်များ === {| class="wikitable" !စဉ် !တရားသူကြီးချုပ်များ !တာဝန်ကာလ !တာဝန်သက်တမ်း |- |၁။ |ဦးစိုးသိန်း |၃၀-၃-၂၀၁၁ - ၂၁-၁၁-၂၀၂၀ |{{Age in years and days|2011|3|30|2020|11|21}} |- |၂။ |ဦးကြည်သိန်း |၄-၁၂-၂၀၂၀ - ၅-၂-၂၀၂၁ |{{Age in years and days|2020|12|4|2021|2|5}} |- |၃။ |ဒေါ်[[ခင်သင်းဝေ]] |၈-၂-၂၀၂၁ - ၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2021|2|8|2025|9|9}} |- |၄။ |[[လှမြင့် (တရားသူကြီး)|ဒေါ်လှမြင့်]] |၁၂-၉-၂၀၂၅ - လက်ရှိ |{{Age in years and days|2025|9|12}} |} === တရားသူကြီးများ === {| class="wikitable" !စဉ် !တရားသူကြီးများ !တာဝန်ကာလ !တာဝန်သက်တမ်း |- |၁။ |ဦးကြည်သိန်း |၃၀-၃-၂၀၁၁ - ၃-၁၂-၂၀၂၀ |{{Age in years and days|2011|3|30|2020|12|3}} |- |၂။ |ဒေါ်ခင်သင်းဝေ |၃၀-၃-၂၀၁၁ - ၇-၂-၂၀၂၀ |{{Age in years and days|2011|3|30|2021|2|7}} |- |၃။ |ဒေါ်တင်နွယ်ဝင်း |၃၀-၃-၂၀၁၁ - ၁၈-၃-၂၀၂၀ |{{Age in years and days|2011|3|30|2020|3|18}} |- |၄။ |ဒေါ်လှလှရီ |၃၀-၃-၂၀၁၁ - ၃၀-၆-၂၀၂၀ |{{Age in years and days|2011|3|30|2020|6|30}} |- |၅။ |[[လှမြင့် (တရားသူကြီး)|ဒေါ်လှမြင့်]] |၁၅-၇-၂၀၁၉ - ၁၂-၉-၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2019|7|15|2025|9|12}} |- |၆။ |ဦးခင်မောင်ထွန်း |၁၇-၉-၂၀၁၉ - ၁၈-၁၀-၂၀၂၃ |{{Age in years and days|2019|9|17|2023|10|18}} |- |၇။ |ဦးမြင့်ဆန်း |၂၈-၅-၂၀၂၀ - ယနေ့ထိ |{{Age in years and days|2020|5|28}} |- |၈။ |ဒေါ်ခင်စန်းမြင့် |၂၈-၇-၂၀၂၀ - ယနေ့ထိ |{{Age in years and days|2020|7|27}} |- |၉။ |ဒေါ်ကြည်ကြည်စိန်း |၃-၁၂-၂၀၂၀ - ယနေ့ထိ |{{Age in years and days|2020|12|3}} |- |၁၀။ |ဒေါ်ခင်သစ်ဆွေ |၈-၂-၂၀၂၁ - ယနေ့ထိ |{{Age in years and days|2021|2|7}} |- |၁၁။ |ဦးသန်းထွန်းအောင် |၁၉-၁၀-၂၀၂၃ - ယနေ့ထိ |{{Age in years and days|2023|10|19}} |- |၁၂။ |ဦးစောမျိုးမျိုး |၁၂-၉-၂၀၂၅ - ယနေ့ထိ |{{Age in years and days|2025|9|12}}<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/74835|title=မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၁၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> |- |၁၃။ |ဦးဌေးအောင်<ref>{{Cite web |title=မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88622 |access-date=2026-09-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> |၂၈-၉-၂၀၂၆ - ယနေ့ထိ |{{Age in years and days|2026|9|28}} |} == ဖွဲ့စည်းပုံ == မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်ကို နေပြည်တော်အပါအဝင် ခရိုင်တရားရုံး (၁၅)ရုံး၊ မြို့နယ်တရားရုံး (၃၆)ရုံး၊ အထူးတရားရုံး (၅)ရုံးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref>{{cite book | title=၂၀၂၀ပြည့်နှစ် တရားရုံးနှစ်စဉ်အစီရင်ခံစား | author=မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.emandalay.gov.mm/category/1228-bd.html|title=မန္တလေးတိုင်းတရားလွှတ်တော်အကြောင်း|last=|first=|author2=|date=|publisher=|accessdate=|archivedate=24 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200924135734/http://www.emandalay.gov.mm/category/1228-bd.html}}</ref> === ခရိုင်တရားရုံးများ === နေပြည်တော်ခရိုင်ကို ၂၀၁၃ခုနှစ်တွင် တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းဟူ၍ ခွဲခြားခဲ့သဖြင့် မန္တလေးတိုင်းတရားလွှတ်တော်အောက်တွင် ခရိုင်တရားရုံး (၉)ရုံးအထိရှိလာခဲ့သည်။ ၂၀၂၂ခုနှစ်တွင် ခရိုင်အသစ်များ တိုးချဲ့ခဲ့ရာ ခရိုင်တရားရုံး (၁၅) ရုံးအထိ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ [[File:Mandalay District Court.jpg|180px|thumb|မဟာ​အောင်​မြေ၊ ​အောင်​မြေသာစံ၊ အမရပူရခရိုင်များ၏ တရားရုံး (ယခင်မန္တ​လေးခရိုင်တရားရုံး)]] *မဟာ​အောင်​​မြေခရိုင်တရားရုံး *​အောင်​မြေသာစံခရိုင်တရားရုံး *အမရပူရခရိုင်တရားရုံး *ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်တရားရုံး *သပိတ်ကျင်းခရိုင်တရားရုံး *ကျောက်ဆည်ခရိုင်တရားရုံး *တံတားဦးခရိုင်တရားရုံး *မိတ္ထီလာခရိုင်တရားရုံး *မြင်းခြံခရိုင်တရားရုံး *ညောင်ဦးခရိုင်တရားရုံး *ရမည်းသင်းခရိုင်တရားရုံး *​ဇေယျာသီရိခရိုင်တရားရုံး *လယ်​ဝေးခရိုင်တရားရုံး *ပျဉ်းမနားခရိုင်တရားရုံး *ဥတ္တရခရိုင်တရားရုံး === မြို့နယ်တရားရုံးများ === မြို့နယ်ပေါင်း ၃၆မြို့နယ်အတွက် တရားရုံး ၃၆ ရုံးဖွင့်လှစ်ထားသည်။ {{columns-list|colwidth=20em| *အောင်မြေသာစံမြို့နယ်တရားရုံး *ချမ်းအေးသာစံမြို့နယ်တရားရုံး *မဟာအောင်မြေမြို့နယ်တရားရုံး *ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်တရားရုံး *ပြည်ကြီးတံခွန်မြို့နယ်တရားရုံး *အမရပူရမြို့နယ်တရားရုံး *ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်တရားရုံး *ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်တရားရုံး *မတ္တရာမြို့နယ်တရားရုံး *စဉ့်ကူးမြို့နယ်တရားရုံး *သပိတ်ကျဉ်းမြို့နယ်တရားရုံး *မိုးကုတ်မြို့နယ်တရားရုံး *ကျောက်ဆည်မြို့နယ်တရားရုံး *မြစ်သားမြို့နယ်တရားရုံး *စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်တရားရုံး *တံတားဦးမြို့နယ်တရားရုံး *မိတ္ထီလာမြို့နယ်တရားရုံး *မလှိုင်မြို့နယ်တရားရုံး *ဝမ်းတွင်းမြို့နယ်တရားရုံး *သာစည်မြို့နယ်တရားရုံး *မြင်းခြံမြို့နယ်တရားရုံး *တောင်သာမြို့နယ်တရားရုံး *နွားထိုးကြီးမြို့နယ်တရားရုံး *ငါန်းဇွန်မြို့နယ်တရားရုံး *ညောင်ဦးမြို့နယ်တရားရုံး *ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်တရားရုံး *ရမည်းသင်းမြို့နယ်တရားရုံး *ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်တရားရုံး *ပုပ္ဗသီရိမြို့နယ်တရားရုံး *ဥတ္တရသီရိမြို့နယ်တရားရုံး *ဇမ္ဗူသီရိမြို့နယ်တရားရုံး *ဒက္ခိဏသီရိမြို့နယ်တရားရုံး *ပျဉ်းမနားမြို့နယ်တရားရုံး *လယ်ဝေးမြို့နယ်တရားရုံး *တပ်ကုန်းမြို့နယ်တရားရုံး }} === အထူးတရားရုံးများ === [[မန္တလေးမြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ|မန္တလေးမြို့တော်စည်ပင်]]နှင့် နေပြည်တော်စည်ပင်တို့အတွက် အထူးတရားရုံးများ ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ *ကလေးသူငယ်တရားရုံး (မန္တလေးတိုင်း) *မော်တော်ယာဉ်တရားရုံး (မန္တလေး) [[File:Motor Vehicle Court Mandalay.jpg|180px]] *စည်ပင်သာယာတရားရုံး (မန္တလေး) *မော်တော်ယာဉ်တရားရုံး (ဇမ္ဗူသီရိ) *စည်ပင်သာယာတရားရုံး (ဇမ္ဗူသီရိ) === တရားသူကြီးများ === ၂၀၂၀ပြည့်နှစ်တွင် တိုင်းတရားလွှတ်တော်၌ တရားသူကြီးချုပ်အပါအဝင် (၇)ဦးရှိသည်။ တိုင်းတရားလွှတ်တော်အောက်တွင် တရားသူကြီးချုပ်ရုံးနှင့် တိုင်းဒေသကြီးတရားရေးဦးစီးမှူးရုံးတို့ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားစီရင်ရေး}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားစီရင်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] ripuyiqefoamphgk0npxezldfk9lbu2 0 206402 1055716 1055230 2026-09-29T09:00:55Z Salai Rungtoi 22844 1055716 wikitext text/x-wiki [[File:Mm-rmc-map.jpg|thumb|နပတနှင့်ရလခတို့ မဖွဲ့စည်းမီကတပ်မတော် (ကြည်း) တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များမြေပုံ]] '''တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်''' ({{lang-en|Regional Military Command)}} ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့[[တပ်မတော်]]၊ [[တပ်မတော် (ကြည်း)|တပ်မ​တော်(ကြည်း)]]၏ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ဒေသအာဏာပိုင်အဖွဲ့ ဖြစ်သည်။ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်နယ်နိမိတ်ကို စစ်တိုင်းနယ်မြေ (၁၄) ခုအဖြစ် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နယ်မြေ (၁၄) ခုဖြင့်ပိုင်းခြားထားပြီး တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏ အဓိကလုပ်ငန်းတာဝန်မှာ ၎င်း၏အခြေစိုက်နယ်မြေဧရိယာနှင့် ထိုနယ်မြေနှင့်နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်နေသော နေရာဒေသများ၏ ကာကွယ်ရေး၊ လုံခြုံရေးနှင့် စစ်ဆင်ရေးဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များအား အဓိကတာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရသည်။ ထို့ပြင် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် နယ်မြေအတွင်းရှိသော ၎င်း၏လက်အောက်ခံတပ်များနှင့် အခြားလက်ရုံး/ဝန်ထမ်းတပ်များ၏ စစ်ဦးစီး/ စစ်ရေး/ စစ်ထောက်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများကို ဖြေရှင်းဆောင်ရွက်ပေးခြင်း နှင့် စစ်ရုံးရှိအထက်ဌာနများမှ အမိန့်နှင့် ညွှန်ကြားချက်များအား ထပ်ဆင့်ညွှန်ကြားပေးခြင်းနှင့် ကြီးကြပ်ခြင်းတို့ကိုပါ ဆောင်ရွက်ရသည်။ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာအနေဖြင့် စစ်ဘက်တရားစီရင်ရေးအာဏာပါ ရရှိထားသည်။ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် ၏ အမြင့်ဆုံး ရာထူးတာဝန်မှာ “တိုင်းမှူး” (Regional Commander) ဖြစ်ပြီး ခန့်အပ်သောအဆင့်မှာ [[ဗိုလ်ချုပ်]] (သို့မဟုတ်) [[ဗိုလ်မှူးချုပ်]] ဖြစ်သည်။ တပ်မတော်တွင် ရာထူးခန့်အပ်သည့် ဝါစဉ်အရ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ၏ တိုင်းမှူးအသစ်များကို အစမ်းခန့်ကာလပြည့်မြောက်ပြီးသည့် ဗိုလ်မှူးချုပ်အဆင့် အရာရှိကြီးတစ်ဦးဦးကိုသာ ရာထူးတိုးခန့်အပ်လေ့ရှိသည်။ တိုင်းမှူးသည် မိမိကွပ်ကဲမှုနယ်မြေအတွင်း စစ်ဆင်ရေးဆိုင်ရာ လေကြောင်းပစ်ကူတောင်းခံနိုင်သော အနိမ့်ဆုံးအာဏာပိုင်ဖြစ်ပြီး နီးစပ်ရာ လေတပ်စခန်းဌာနချုပ်/လေတပ်စခန်း/လေတပ်ဆွယ် တစ်ခုခုသို့ တိုင်းမှူးကအကြောင်းကြားညှိနှိုင်းမှသာ လေကြောင်းပစ်ကူပေးလေ့ရှိသည်။ စစ်အုပ်ချုပ်ရေး(Martial Law)ကြေညာထားသည့် အချိန်ကာလတွင် ၎င်းစစ်အုပ်ချုပ်ရေးကြေညာခြင်းခံရသော ဒေသကို ကွပ်ကဲသည့် သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏ တိုင်းမှူးက အုပ်ချုပ်ရေး၊ တရားစီရင်ရေးနှင့် ဒေသန္တရအမိန့်ထုတ်ပြန်နိုင်သည့်အာဏာ ရရှိသည်။ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးတွင် တိုင်းမှူးက အတည်ပြု/ပြင်ဆင်နိုင်သည့် အမြင့်ဆုံးပြစ်ဒဏ်မှာ တစ်ကျွန်းထောင်ဒဏ်ဖြစ်သည်။ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နယ်မြေများသည် စစ်ဘက်အုပ်ချုပ်ရေး၏ တိုင်းဒေသများဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့အောက်တွင် တပ်မြို့၊ တပ်နယ်များခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသည်။ တပ်မြို့ (သို့မဟုတ်) တပ်နယ်တစ်ခုတွင် ယင်း တပ်မြို့ (သို့မဟုတ်) တပ်နယ်အတွင်းရှိ တပ်ရင်း/တပ်ဖွဲ့/စခန်းများအနက်မှ ရာထူးအမြင့်ဆုံးအရာရှိသည် ယင်းတပ်နယ်၏ တပ်နယ်မှူး ({{lang-en|Garrison Commander}}) အဖြစ်လည်း တပ်နယ်အတွင်းရှိ တပ်အားလုံးကို အုပ်ချုပ်ရသည်။ (ဥပမာ - ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်း (၂) ရင်း၊ ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းစက်ရုံ (၁) ရုံနှင့် တပ်မတော်တန်းမြင့်လေ့ကျင့်ရေးကျောင်း (၁) ကျောင်း ရှိသော တပ်နယ်တွင် တပ်မတော်တန်းမြင့်လေ့ကျင့်ရေးကျောင်း၏ တပ်မှူး ဗိုလ်မှူးချုပ်က ယင်းတပ်နယ်၏ တပ်နယ်မှူးပင်ဖြစ်သည်) တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်သည် ယင်းကွပ်ကဲမှုအောက်ရှိ စစ်ရေးအရ အလွန်အရေးပါသည့် ‌ဒေသများ၌ ခြေလျင်တပ်ရင်း/အခြားတပ်ရင်း အနည်းဆုံးနှစ်ရင်းမှ သုံးရင်းအထိတွဲဖက်အခြေစိုက်ထားသော စစ်ဗျူဟာမှူးတစ်ဦးနှင့် စစ်ဦးစီးမှူး(ဒုတိယတန်း)တစ်ဦးတို့ အထိုင်ချကွပ်ကဲသည့် စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့(အခြေချ)({{lang-en|Tactical Operation Command(Garrison))}}များ အခြေစိုက်ထားသည်။ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏ ပင်မဌာနချုပ်ရုံးနှင့် အလွန်ဝေးကွာသည့် ဒေသများ၌မူ ဗိုလ်မှူးချုပ်တစ်ဦး ကွပ်ကဲသော ဦး/ရေး/ထောက်ဆိုင်ရာ ဌာနများပါရှိသည့် ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်({{lang-en|Regional Operation Command)}}ဖြင့် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်က တစ်ဆင့်ကိုယ်စား နယ်မြေအတွင်းရှိ တပ်များကို ကွပ်ကဲအုပ်ချုပ်သည်။ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏ ပင်မဌာနချုပ်ရုံးတွင် ကွပ်ကဲမှုရုံး၊ စစ်ဦးစီးဌာနရုံး၊ စစ်ရေးဌာနရုံး၊ စစ်ထောက်ဌာနရုံး၊ စခန်းရုံး၊ စစ်ဆင်ရေးခန်းမ အစရှိသည်တို့ စုပေါင်းတည်ရှိကြပြီး ယျေဘုယျအားဖြင့် စစ်ရေးအရ အားသာသည့် နယ်မြေများ၊ လုံခြုံရေးအရ အားသာသည့်‌နယ်မြေများ၊ တိုင်း/ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့နယ်မြေများနှင့် လေတပ်စခန်းဌာနချုပ်တည်ရှိရာ လေဆိပ်များနှင့် နီးကပ်သော နေရာများတွင် တည်ရှိသည်။ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏ ပင်မဌာနချုပ်ရုံးကို စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့များဖြင့် ကာရံထားပြီး စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့(အခြေချ)များ၏ တည်ရှိမှုသည် ပင်မဌာနချုပ်ရုံး၏ ခံစစ်ကို အလွန်သက်ရောက်စေသည်။ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တွင် တိုင်းမှူး({{lang-en|Regional Commander)}}သည် စစ်ဘက်နှင့် အရေးပေါ်ကာလ အရပ်ဘက် အုပ်ချုပ်ရေး၊ တရားစီရင်ရေးအာဏာများကို ရရှိထားပြီး ဒုတိယတိုင်းမှူး({{lang-en|Deputy Regional Commander)}}သည် တိုင်းမှူးကို တာဝန်ခံရသည်။ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နှင့် ယင်းကွပ်ကဲမှု‌အောက်ရှိ တပ်အားလုံး၏ ဦး/ရေး/ထောက်ဆိုင်ရာတို့ကို ဗိုလ်မှူးချုပ်အဆင့်ရှိသော တိုင်းဦးစီးချုပ်({{lang-en|Regional Chief of Staff)}}က ကွပ်ကဲကာ တိုင်းကာနယ်ဟုခေါ်သည့် စစ်ဦးစီးဗိုလ်မှူးကြီး({{lang-en|Colonel General Staff)}}၊ ဦးစီးဗိုလ်မှူးကြီး({{lang-en|Colonel Staff)}}များ ကွပ်ကဲသော ဦး/ရေး/ထောက်ဌာန သုံးခုတို့က အရေးယူဆောင်ရွက်သည်။ စစ်ဘက်တရားနှင့်စပ်လျဉ်း၍ လက်ထောက်စစ်ဥပဒေချုပ်တစ်ဦး၊ ဒုတိယလက်ထောက်စစ်ဥပဒေတစ်ဦးနှင့် ဥပဒေအရာရှိတို့ ဦးစီးသည့် စစ်ဥပဒေဌာန ရှိသည်။ စစ်ဦးစီးဌာနတွင် စစ်ဆင်ရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ၊ ဖွဲ့စည်းမှုနှင့် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ၊ ပြည်သူ့စစ်ဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ၊ လုပ်ငန်းနှင့်အထွေထွေ စစ်ဆေးရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ၊ စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များနှင့် ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်တို့ကို တာဝန်ယူဆောင်ရွက်သည်။ စစ်ရေးဌာနတွင် တပ်အင်အားဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ၊ တပ်ဖွဲ့ဝင်များ၏ ခံစားခွင့်ဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ၊ စစ်စည်းကမ်းနှင့် စစ်ဥပဒေဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ၊ ငွေစာရင်းနှင့် စစ်မှတ်တမ်းဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကို တာဝန်ယူဆောင်ရွက်သည်။ စစ်ထောက်ဌာနတွင် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ၊ စစ်လက်နက်ပစ္စည်းနှင့် စစ်သုံးပစ္စည်းဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ၊ ရိက္ခာနှင့် သက်သာချောင်ချိရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ၊ အုပ်ချုပ်ထောက်ပံ့မှုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ၊ ပစ္စည်းများစာရင်းအင်းနှင့် ဖြည့်တင်းထိန်းသိမ်းရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကို တာဝန်ယူဆောင်ရွက်သည်။ ပင်မဌာနချုပ်ရုံးတစ်ခုလုံး၏ လုံခြုံရေးကို တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏ ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးအဆင့်ရှိ စခန်းမှူးက တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရပြီး ၎င်းအောက်တွင် လုံခြုံရေးတပ်ခွဲများ ရှိသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ဌာနအလိုက် အဆင့်ဆင့်ကွပ်ကဲကြသော်လည်း စစ်ဆေးရေးဌာနသည် တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်ရုံး၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင်လည်းကောင်း၊ ငွေစာရင်းဌာနခွဲသည် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ငွေစာရင်းရုံး၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင်လည်းကောင်း၊ စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးဌာနသည် စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်ရုံး၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင်လည်းကောင်း၊ ပြည်သူ့စစ်ဌာနသည် ပြည်သူ့စစ်နှင့်နယ်ခြားတပ်များညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင်လည်းကောင်း၊ မှတ်တမ်းဌာနခွဲသည် တပ်မတော်မှတ်တမ်းညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင်လည်းကောင်း ရှိသည်။ စစ်ဥပဒေဌာနမှာမူ စစ်ဥပဒေချုပ်ရုံးကွပ်ကဲမှုအောက် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ယျေဘုယျအားဖြင့် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တစ်ခုတွင် စစ်မြေပြင်အင်ဂျင်နီယာတပ်ရင်း၊ ဆက်သွယ်ရေးတပ်ရင်း၊ တပ်မတော်ဆေးရုံ၊ ဆောက်လုပ်ရေးအင်ဂျင်နီယာတပ်ရင်း/ခွဲ အစရှိသော လက်ရုံး/ဝန်ထမ်းတပ်များပါ ပူးတွဲတည်ရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး ရပြီးချိန်ဖြစ်သော ၁၉၄၈ခုနှစ်တွင် တပ်မတော်၌ မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းဟူ၍ စစ်တိုင်း(၂)ခုသာရှိခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က တပ်မတော်အကြီးအကဲများအဖြစ် [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး]] ဗိုလ်ချုပ်[[လက်ျာ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော် သုံးကျိပ်)|လကျ်ာ]]၊စစ်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်[[စမစ်ဒွန်း]]၊ မြောက်ပိုင်းတိုင်းမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ် နေဝင်း၊တောင်ပိုင်းတိုင်းမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ် [[စောကြာဒိုး]]တို့ဖြစ်သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီး ၄လအကြာ ၁၄.၄.၁၉၄၈ခုနှစ်တွင် စစ်ဦးစီးချုပ်ရုံး (စစ်ရုံး)ကို စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ဗိုလ်ချုပ်စမစ်ဒွန်းမှာ စစ်ဦးစီးချုပ်၊ ဗိုလ်မှူးချုပ်စောကြာဒိုးမှာ ဒုစစ်ဦးစီးချုပ်၊ မြောက်ပိုင်းတိုင်းမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ်နေဝင်း၊ တောင်ပိုင်းတိုင်းမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်သင်းတို့က အကြီးအကဲများဖြစ်သည်။ဩဂုတ်လ ၁ရက်နေ့တွင် ပြည်သူ့ရဲအပါအဝင် အစိုးရလက်နက်ကိုင်အားလုံး တပ်မတော်အောက်ရောက်ရှိလာပြီး ဗိုလ်ချုပ်စမစ်ဒွန်းမှာ စစ်သေနာပတိ၊ဗိုလ်မှူးချုပ်[[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|နေဝင်း]]မှာ ဒုစစ်သေနာပတိ၊ ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်သင်းမှာ တောင်ပိုင်းတိုင်းမှူး၊ ဗိုလ်မှူးချုပ် လဇွန်တန်မှာ မြောက်ပိုင်းတိုင်းမှူးဖြစ်လာခဲ့သည်။၁၉၄၉ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီတွင် နိုင်ငံရေးအခြေအနေများအရ [[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း]]မှာ စစ်ဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ တောင်ပိုင်းတိုင်းမှူးအဖြစ် ဗိုလ်မှူးချုပ်[[ကျော်ဇော၊ ဗိုလ်ချုပ်|ကျော်ဇော]]၊ မြောက်ပိုင်းတိုင်းမှူးအဖြစ် ဗိုလ်မှူးချုပ် အေဒီဘလိတ်တို့က ဆောင်ရွက်သည်။၁၉၅၃ခုနှစ် [[ကူမင်တန်ကျူးကျော်မှု]]တွင် တိုင်းမှူးများကို နေရာပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |url=http://zotang.blogspot.com/2009/12/blog-post.html |title=Freedom, Peace & Justice: ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော ၉၀ ပြည့်ပြီ၊ တပ်မတော်သားများကို ပြည်သူ့ဘက် ရပ်တည်ရန် မွေးနေ့တွင် တိုက်တွန်း<!-- Bot generated title --> |access-date=8 June 2021 |archive-date=8 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210608131735/http://zotang.blogspot.com/2009/12/blog-post.html |url-status=dead }}</ref>၁၉၅၆ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်မှူးချုပ်[[ကျော်ဇော၊ ဗိုလ်ချုပ်|ကျော်ဇော]]အား [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ဗကပ]]နှင့် ဆက်သွယ်သည်ဟုဆိုကာ အနားပေးလိုက်ပြီး<ref>{{cite news|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/in-depth-50587538.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16251119485819&amp_ct=1625111953341&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fin-depth-50587538|title=တော်လှန်ရေးနယ်မြေမှာ အနှစ် ၄ဝ ကျော်တဲ့ ဗိုလ်ကျော်ဇော မိသားစု|last=|date=|work=|language=|accessdate=}}</ref><ref>{{cite news|url=https://burmese-voanews-com.cdn.ampproject.org/v/s/burmese.voanews.com/amp/general-kyaw-zaw-pass-away/1524867.html?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16251829358328&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fburmese.voanews.com%2Fa%2Fgeneral-kyaw-zaw-pass-away%2F1524867.html|title=ဗိုလ်မှူးချုပ်ကျော်ဇော၏ ဈာပနကို အကျဉ်းချုပ်ပြုလုပ်|last=|date=|work=|language=|accessdate=}}</ref> ၎င်းနေရာဖြစ်သော မြောက်ပိုင်းတိုင်းမှူးနေရာတွင် ဗိုလ်မှူးချုပ်[[အောင်ရွှေ]]ကို ခန့်ထားခဲ့သည်။ <ref>[http://newsdeyea.blogspot.com/2009/12/blog-post_1838.html တပ်မတော်သားများ ပြည်သူကို ရန်သူလို သဘော မထားရန် ဗိုလ်မှူးချုပ်ဟောင်း ကျော်ဇော တိုက်တွန်း | ဒီရေ သတင်းများ<!-- Bot generated title -->]</ref> ၁၉၅၉ ခုနှစ် အိမ်စောင့်အစိုးရဖွဲ့စည်းထားချိန်တွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်မှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး[[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|နေဝင်း]]၊ ဒုကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်မှာ ဗိုလ်မှူးချုပ်[[အောင်ကြီး]]၊ မြောက်ပိုင်းတိုင်းမှူးမှာ ဗိုလ်မှူးချုပ်[[စန်းယု (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စန်းယု]]၊ တောင်ပိုင်းတိုင်းမှူးမှာ ဗိုလ်မှူးချုပ်[[အောင်ရွှေ]]တို့ဖြစ်သည်။၁၉၆၀ရွေးကောက်ပွဲအပြီး၁၉၆၁ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ရွှေကို ထုတ်ပယ်လိုက်ကာ ၎င်းနေရာတွင် ဗိုလ်မှူးချုပ် စိန်ဝင်းကို ခန့်ထားလိုက်သည်။ အိမ်စောင့်အစိုးရမှ ရွေးကောက်ခံ ဦးနုအစိုးရကို အာဏာပြန်လွှဲပြီးနောက် တပ်မတော်ကို အင်အားတိုးချဲ့ရန်အတွက် ၁၉၆၁ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် စစ်တိုင်း(၂)ခုအား စစ်တိုင်း (၅)ခုသို့ တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထိုစစ်တိုင်းများနှင့် တိုင်းမှူးများမှာ *[[မန္တလေးမြို့|မန္တလေး]]အခြေစိုက် [[အနောက်မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (နမခ)- [[စန်းယု (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဗိုလ်မှူးချုပ်စန်းယု]] *[[မင်္ဂလာဒုံမြို့နယ်|ရန်ကုန်မင်္ဂလာဒုံ]]အခြေစိုက် [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (လပခ) - ဗိုလ်မှူးချုပ်[[စိန်ဝင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း|စိန်ဝင်း]] *[[မော်လမြိုင်]]အခြေစိုက် [[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (ရတခ) - ဗိုလ်မှူးကြီးသောင်းကြည် *[[ပုသိမ်မြို့|ပုသိမ်]]အခြေစိုက် [[အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (နတခ) - ဗိုလ်မှူးကြီးကြည်မောင် *[[တောင်ကြီးမြို့|တောင်ကြီး]]အခြေစိုက် [[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (ရပခ) - ဗိုလ်မှူးကြီးမောင်ရွှေ တို့ဖြစ်ကြသည်။ [[၁၉၆၂ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၁၉၆၂ခုနှစ်တွင် တပ်မတော်သည် နိုင်ငံတော်အာဏာ]]ကို အာဏာရဦးနုအစိုးရထံမှ  သိမ်းယူခဲ့ပြီး တော်လှန်ရေးကောင်စီအနေဖြင့် စတင်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။၁၉၇၂ခုနှစ်တွင် အာဏာသိမ်းစစ်ခေါင်းဆောင် [[မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ|ဝန်ကြီးချုပ်]]ဦး[[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|နေဝင်း]]က ၎င်း၏ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]နေရာကို ဗိုလ်ချုပ်ကြီး[[စန်းယု (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စန်းယု]]အား လွှဲပြောင်းပေးခဲ့ပြီး ဗိုလ်မှူးကြီး[[စိန်လွင် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စိန်လွင်]]မှာ [[အနောက်မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|နမခ]]တိုင်းမှူးဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် တပ်မတော်စစ်တိုင်း (၄)ခုကို အသစ်ထပ်မံဖွဲ့စည်းရာ စုစုပေါင်း (၉)ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။ အရပ်သတင်းများကမူ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းသည် ၎င်း၏ အကြိုက်ဆုံး (၉)ဂဏန်းကို ဗေဒင်ကိန်းဂဏန်းများအရ ဖွဲ့စည်းသည်ဟု ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ စစ်တိုင်းများအပြင် [[တပ်မ ၇၇|တပ်မ(၇၇)]]၊ [[တပ်မ ၈၈|တပ်မ(၈၈)]]၊ [[အမှတ် (၉၉) ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်|တပ်မ(၉၉)]] စသည့် တပ်မ(၃)ခုကိုပါ စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။၁၉၇၂ခုနှစ်တွင် တပ်မတော် စစ်တိုင်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ *[[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] - ဗိုလ်မှူးကြီးထွန်းတင် *[[အရှေ့မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] - ဗိုလ်မှူးကြီး[[အေးကို (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|အေးကို]] *[[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] - ဗိုလ်မှူးကြီးစံကြည် *[[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] - ဗိုလ်မှူးကြီးတင့်ဆွေ *[[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] - ဗိုလ်မှူးကြီးကျော်ထင် *[[အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်တောင်ပိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] - ဗိုလ်မှူးကြီးသန်းတင် *[[အနောက်မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] - ဗိုလ်မှူးကြီး[[စိန်လွင် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စိန်လွင်]] *[[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] - ဗိုလ်မှူးကြီးခင်အုန်းတို့ဖြစ်ကြသည်။ဦးနေဝင်းသည် ၎င်းကြိုက်နှစ်သက်သူများကို အမြဲမပြတ် ပြောင်းလဲနေခဲ့၍ စစ်တိုင်းမှူးများမှာ အမြဲ ပြောင်းလဲနေခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ခုနှစ် တပ်မတော်အာဏာသိမ်းမှုအပြီးတွင် စစ်တိုင်းမှူး (၉)ဦးမှာ အာဏာသိမ်း [[နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့|နဝတ]]အဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်ကြသည်။၁၉၉၀ခုနှစ်<ref>{{cite news|url=https://cincds.gov.mm/node/12078|title=အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏(၃၁)နှစ်မြောက် တိုင်းနှစ်ပတ်လည်နေ့ အထိမ်း အမှတ် ဆုပေးပွဲ ပြုလုပ်|last=|date=|work=|language=|accessdate=}}</ref>တွင် [[မန္တလေးမြို့|မန္တလေး]]အခြေစိုက် [[အနောက်မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]အား ၂ပိုင်းခွဲကာ နမခအား [[မုံရွာမြို့]]သို့ ပြောင်းရွှေ့အခြေစိုက်သည်။[[တောင်ငူမြို့|တောင်ငူ]]အခြေစိုက် [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]အား မန္တလေးသို့ ပြောင်းရွှေ့အခြေစိုက်သည်။ တောင်ငူတွင် [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]ဟူ၍ အသစ်တဖန်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=https://burmese-voanews-com.cdn.ampproject.org/v/s/burmese.voanews.com/amp/article-09-24-11-soldiers-talk079-130479973/1245668.html?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQHKAFQArABIA%3D%3D#aoh=16228819305559&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fburmese.voanews.com%2Fa%2Farticle-09-24-11-soldiers-talk079-130479973%2F1245668.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင်ကို နဝတဥက္ကဋ္ဌရာထူးကနေ ဖယ်ရှားခဲ့စဉ်က|last=|date=|work=|language=|accessdate=}}</ref><ref>{{cite book | title=အကွဲအပြဲနှင့် မသဲမကွဲမြန်မာပြည်| author=ကိုဝင်း(အမရပူရ)| work= | publisher= | year=| isbn=}}</ref><ref>{{cite book | title=တပ်မတော်ခေါင်းဆောင်များသမိုင်းအကျဉ်း (၁၉၄၁-၁၉၉၈) | author=မြဝင်း | work= | publisher= | year= | isbn=}}</ref> ၁၉၉၇ နဝတမှ [[နအဖ]]သို့ ကူးပြောင်းချိန်တွင် စစ်တိုင်းမှူးများသည် တိုင်းနှင့်ပြည်နယ်ကောင်စီများ၏ ဥက္ကဋ္ဌများ ဖြစ်ကြသည်။ ကာချုပ် [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]][[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]]လက်ထက်တွင် [[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]ကို ၁၉၉၆ခုနှစ်တွင် [[ကျိုင်းတုံမြို့|ကျိုင်းတုံ]]အခြေစိုက် [[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]၊၂၀၁၂ခုနှစ်တွင် [[ခိုလမ်မြို့]]အခြေစိုက်[[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]များဖြင့် ခွဲထုတ်ကာ တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။[[မြိတ်မြို့]]အခြေစိုက် [[ကမ်းရိုးတန်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]၊ [[အမ်းမြို့]]အခြေစိုက် [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]များကိုလည်း ထပ်မံဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မှ နေပြည်တော်သို့ ပြောင်းရွှေ့ရုံးထိုင်ပြီးနောက် [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]မှ ပျဉ်းမနားဒေသအားလည်း [[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]အဖြစ် ခွဲထုတ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၁၉၄၈ခုနှစ်တွင် တပ်မတော်၌ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် (၂)ခုသာရှိခဲ့ရာမှ ၂၀၂၁ခုနှစ်တွင် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် (၁၄)ခုအထိရှိလာခဲ့သည်။ == ဖွဲ့စည်းပုံ == {{Ref improve|အပိုင်း|date=စက်တင်ဘာ ၂၀၂၁}} '''''တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်''''' ၏ ယေဘူယျဖွဲ့စည်းပုံမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် - # '''တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်ရုံး (Regional Command)''' ၉၅+၇၄၀ ဦး ## တိုင်းမှူး (Regional Commander) ### တိုင်းမှူး၏ ဦးစီးအရာရှိ (Personal Staff Officer of Regional Commander) ### ရုံးအဖွဲ့ (Staff) ##ဒုတိယတိုင်းမှူး (Deputy Regional Commander) ###ဒုတိယတိုင်းမှူး၏ ဦးစီးအရာရှိ (Personal Staff Officer of Deputy Regional Commander) ###ရုံးအဖွဲ့ (Staff) #'''စစ်ဦးစီးအဖွဲ့ (General Staff)''' ##တိုင်းဦးစီးချုပ် (Regional Chief of Staff) ### တိုင်းဦးစီးချုပ်၏ ဦးစီးလက်ထောက် (Personal Assistant of Regional Chief of Staff) ## စစ်ဦးစီးဗိုလ်မှူးကြီး (Colonel General Staff) ### စစ်ဦးစီးဌာန (General Staff Department) ၂၁+၄၁၈ ဦး #### စစ်ဦးစီးမှူး(ပထမတန်း)(စစ်ဆင်ရေး) (General Staff Officer Grade 1 (Operations)) #### ရုံးအုပ်ချုပ် (Chief Head Clerk) ##### စစ်ဦးစီးဌာန(စစ်ဆင်ရေး) (Operations Branch) ၅+၁၅ ဦး ##### စစ်ဦးစီးဌာန(တာဝန်နှင့်လေ့ကျင့်ရေး) (Duty and Training Branch) ၃+၁၃ ဦး ##### စစ်ဦးစီးဌာန(စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေး(စစ်ဦးစီး)) (Military Affairs Security (General Staff) Branch) ၂+၇ ဦး #### စခန်းမှူး (Camp Commandant) ##### တိုင်းအရာခံဗိုလ် (Command Sergeant Major) ##### စခန်းရုံး (Camp Office) ၁+၁၁ ဦး ##### လုံခြုံရေးတပ်ခွဲ(၁) (Security Company 1) ၄+၉၄ ဦး ##### လုံခြုံရေးတပ်ခွဲ(၂) (Security Company 2) ၄+၉၄ ဦး ##### တပ်ထောက်မော်တော်ယာဉ်တပ်စု (Quartermaster Motor Platoon) ၁+၁၃၇ ဦး ##### စစ်တီးဝိုင်းတပ်စု (Military Band) +၄၆ ဦး ## ဦးစီးဗိုလ်မှူးကြီး(စစ်ရေး) (Colonel Adjutant Staff) ### စစ်ရေးဌာန (Administrative Department) ၁၉+၂၅၄ ဦး #### ဦးစီးအရာရှိ(ပထမတန်း)(စစ်ရေး) (Staff Officer Grade 1 (Administration)) ##### စစ်ရေးဌာန(၁/၂/၅) (Administrative Branch (1/2/5)) ၃+၇ ဦး ##### စစ်ရေးဌာန(၃/၄) (Administrative Branch (3/4)) ၁+၆ ဦး #### ဦးစီးအရာရှိ(ပထမတန်း)(ငွေစာရင်း/မှတ်တမ်း) (Staff Officer Grade 1 (Account/Record)) ##### ငွေစာရင်းဌာနခွဲ (Account Branch) ၉+၁၂၀ ဦး ###### ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူး(ငွေစာရင်း) (Deputy Director (Account)) ###### လက်ထောက်ညွှန်ကြားရေးမှူး (Assistant Director) ##### မှတ်တမ်းဌာနခွဲ (Record Branch) ၄+၁၂၁ ဦး ## ဦးစီးဗိုလ်မှူးကြီး(စစ်ထောက်) (Colonel Quartermaster Staff) ### စစ်ထောက်ဌာန (Quartermaster Department) ၁၄+၃၆ ဦး #### ဦးစီးအရာရှိ(ပထမတန်း)(ရိက္ခာ/စစ်ဝတ်) (Staff Officer Grade 1 (Ration/Equipment)) ##### ရိက္ခာဌာနခွဲ (Ration Branch) ၃+၉ ဦး ##### စစ်ဝတ်ဌာနခွဲ (Equipment Branch) ၃+၉ ဦး #### ဦးစီးအရာရှိ(ပထမတန်း)(လုပ်ငန်း) (Staff Officer Grade 1 (Logistics)) ##### လုပ်ငန်းဌာနခွဲ (Quartermaster Management Branch) ၃+၉ ဦး ##### ဖြည့်တင်းရေးနှင့် ထိန်းသိမ်းရေးဌာနခွဲ (Procurement and Storage Branch) ၃+၉ ဦး #'''သီးခြားဌာနများ (Independent Branches)''' ## စစ်ဦးစီးမှူး(ပထမတန်း)(စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေး) (General Staff Officer Grade 1 (Military Affairs Security)) ### စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးဌာန (Military Affairs Security Department) ၇+၃ ဦး ## ဦးစီးအရာရှိ(ပထမတန်း)(စစ်ဆေးရေး) (Staff Officer Grade 1 (Inspection)) ### စစ်ဆေးရေးဌာန (Inspectorate Department) ၇+၃ ဦး ## ဦးစီးအရာရှိ(ပထမတန်း)(ပြည်သူ့စစ်) (Staff Officer Grade 1 (Militia)) ### ပြည်သူ့စစ်ဌာန (People's Militia Department) ၇+၃ ဦး ## လက်ထောက်စစ်ဥပဒေချုပ် (Assistant Judge Advocate General) ### စစ်ဥပဒေဌာန (Judge Advocate Branch) ၃+၆ ဦး #### ဒုတိယလက်ထောက်စစ်ဥပဒေချုပ် (Deputy Assistant Judge Advocate General) #### ဥပဒေအရာရှိ (Judge Advocate) # '''[[ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်]]''' ## ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်ရုံး ## ကွပ်ကဲမှုအောက် ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်းများ # '''အခြေချစစ်ဗျူဟာအဖွဲ့များ''' ## အခြေချစစ်ဗျူဟာအဖွဲ့ရုံး ## ကွပ်ကဲမှုအောက် ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်းများ # '''စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့များ (သို့) လှုပ်ရှား စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့များ''' #* လက်အောက်ခံ ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်းများ == ဖွဲ့စည်းထားပြီးသော တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ == {|class="wikitable nowrap sortable mw-datatable" |+တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ၊ ၎င်းတို့၏အခြေစိုက်နေရာနှင့် တိုင်းမှူးများ<ref>{{cite book |last= ကျော်ဇော|first= မောင် |author-link= |date= ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂ |title= အထွေထွေဗဟုသုတ (၂၀၂၂–၂၀၂၃) |url= |location= ရန်ကုန် |publisher= ကြယ်စင်စာပေ|page= ၁၇၉ |isbn=}}</ref> !စဉ် !အလံ !တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် !ဌာနချုပ်တည်နေရာ !တည်ထောင်နှစ် !ပထမဆုံးတိုင်းမှူး !လက်ရှိတိုင်းမှူး |- |၁။ |[[ဖိုင်: Myanmar Naypyitaw RMC Flag.svg|100px]] |[[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (နပတ) |[[နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ]]၊ [[နေပြည်တော်မြို့]] |၂၀၀၅ |ဗိုလ်ချုပ် [[ဝေလွင် (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဝေလွင်]] |ဗိုလ်ချုပ် ​ကြည်သိုက် |- |၂။ |[[ဖိုင်:Mm-northern-rmc.svg|100px]] |[[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (မပခ) |[[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြစ်ကြီးနားမြို့]] |၁၉၄၇ |ဗိုလ်မှူးချုပ် [[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|နေဝင်း]] |ဗိုလ်ချုပ်‌ အောင်ဇော်ထွေး |- |၃။ |[[ဖိုင်:Mm-north-eastern-rmc.svg|100px]] |[[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (ရမခ) |[[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[လားရှိုးမြို့]] |၁၉၇၂ |ဗိုလ်မှူးကြီး [[အေးကို]] |ဗိုလ်ချုပ် အေးမင်းဦး |- |၄။ |[[ဖိုင်:Mm-eastern-rmc.svg|100px]] |[[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (ရပခ) |[[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကြီးမြို့]] |၁၉၆၁ |ဗိုလ်မှူးချုပ် [[စန်းယု]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်နိုင်ဦး |- |၅။ |[[ဖိုင်: Myanmar Eastern Central RMC Flag.svg|100px]] |[[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (ရလခ) |[[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[လွိုင်ကော်မြို့]]<ref>{{Cite web |date=2026-09-29 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် - ကျောက်တော်လေကြောင်းတိုက်ခံရမှု သေဆုံးသူ ၄၉ ဦးရှိလာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm2kwld0dn47t |access-date=2026-09-29 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> |၂၀၁၁ |ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ထွန်းထွန်းနောင်]] |''လစ်လပ်'' |- |၆။ |[[ဖိုင်:Mm-triangle-rmc.svg|100px]] |[[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (တသခ) |[[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ကျိုင်းတုံမြို့]] |၁၉၉၆ |ဗိုလ်ချုပ် [[သိန်းစိန် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|သိန်းစိန်]] |ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြတ်ထွဋ် |- |၇။ |[[ဖိုင်:Mm-south-eastern-rmc.svg|100px]] |[[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (ရတခ) |[[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[မော်လမြိုင်|မော်လမြိုင်မြို့]] |၁၉၆၁ |ဗိုလ်မှူးချုပ် [[စိန်ဝင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း|စိန်ဝင်း]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ‌သူရ ဇော်လွင်စိုး |- |၈။ |[[ဖိုင်:Mm-coastal-rmc.svg|100px]] |[[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်း စစ်ဌာနချုပ်|ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (ကရခ) |[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြိတ်မြို့]] |၁၉၉၆ |ဗိုလ်ချုပ် သူရ သီဟသူရ စစ်မောင် |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဟန် |- |၉။ |[[ဖိုင်:Mm-yangon-rmc.svg|100px]] |[[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (ရကတ) |[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရန်ကုန်မြို့]] |၁၉၆၉ |ဗိုလ်မှူးကြီး [[ကျော်ထင်၊ ဦး (သူရ)|သူရ ကျော်ထင်]] |ဗိုလ်ချုပ် တင်မင်းလတ် |- |၁၀။ |[[ဖိုင်:Mm-south-western-rmc.svg|100px]] |[[အနောက်တောင်တိုင်း စစ်ဌာနချုပ်|အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (နတခ) |[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပုသိမ်မြို့]] |၁၉၆၁ |ဗိုလ်မှူးကြီး ကြည်မောင် |‌‌ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ခိုင် |- |၁၁။ |[[ဖိုင်:MM Western RMC Flag.svg|100px]] |[[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (နပခ) |[[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[အမ်းမြို့]] |၁၉၆၉ |ဗိုလ်မှူးကြီး လှထွန်း |ဗိုလ်မှူးချုပ် ‌ကျော်ဇော |- |၁၂။ |[[ဖိုင်:Mm-north-western-rmc.svg|100px]] |[[အနောက်မြောက်တိုင်း စစ်ဌာနချုပ်|အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (နမခ) |[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မုံရွာမြို့]] |၁၉၆၁ |ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်မင်း |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရ |- |၁၃။ |[[ဖိုင်:Mm-central-rmc.svg|100px]] |[[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (လပခ) |[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မန္တလေးမြို့]] |၁၉၆၁ |ဗိုလ်မှူးချုပ် သောင်းကြည် |ဗိုလ်မှူးချုပ် ‌အောင်ဌေး |- |၁၄။ |[[ဖိုင်:Mm-southern-rmc.svg|100px]] |[[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (တပခ) |[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တောင်ငူမြို့]] |၁၉၄၇ |ဗိုလ်မှူးချုပ် [[စောကြာဒိုး]] |ဗိုလ်ချုပ် စိုးကျော်ထက် |} == တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များသိမ်းပိုက်ခဲ့သော စစ်ဌာနချုပ်များ == ===အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၊ လားရှိုးမြို့=== ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် ကိုးကန့်လက်နက်ကိုင်တပ်များ၊ တအောင်းလက်နက်ကိုင်တပ်များသည် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းကာ လားရှိုးမြို့အခြေစိုက် အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲအတွင်း တပ်မတော်ဖက်မှ အင်အား ၁ ထောင်ကျော်ကျဆုံးခဲ့ပြီး တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များနှင့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များဖက်မှ အင်အား ၂၀၀ခန့် ကျဆုံးခဲ့သည်။ ===အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၊ အမ်းမြို့=== ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလမှ စတင်၍ အာရက္ခတပ်များမှ အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တည်ရှိရာ အမ်းမြို့ကို အဖက်ဖက်မှ ပိတ်ဆို့တိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့သည့်အတွက် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲအတွင်း အာရက္ခတပ်များဖက်မှ ဒေသခံကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ၊ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ ပါဝင်ကူညီတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ၂ လကြာတိုက်ပွဲအပြီးတွင် တပ်မတော်ဖက်မှ အင်အား ၁၀၀၀ ဝန်းကျင်ကျဆုံးကာ အာရက္ခတပ်များ၊ ဒေသခံကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များနှင့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များဖက်မှ၁၂၀၀ ကျော်ကျဆုံးခဲ့သည်။ == တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များ ပြန်လည်လက်လွှတ်ခဲ့ရသော တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ == ===အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၊ လားရှိုးမြို့=== တရုတ်အစိုးရ၏ ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးမှုဖြင့် ဧပြီလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်၏အရှေ့မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်မှတပ်ဖွဲ့ဝင်များ လားရှိုးမြို့ကို ပြန်လည်ဝင်ရောက်ထိန်းချုပ်လိုက်ပြီး MNDAA တပ်ဖွဲ့ဝင်များမှာ ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် မြို့မှဆုတ်ခွာပေးခဲ့ရသည်။ <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2025/04/22/400132.html|title=စစ်ကောင်စီတပ်လားရှိုးဝင်ပြီ|work=Burma Irrawaddy|access-date=၃ ဇွန် ၂၀၂၅|date=၂၂ ဧပြီ ၂၀၂၄ }}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{တပ်မတော် (ကြည်း)}} {{တပ်မတော်}} [[ကဏ္ဍ:တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ| ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ခြေလျင်တပ်ဖွဲ့များ]] l288p7wxyruhp658xplrrastjo5n3k3 0 233564 1055632 763782 2026-09-28T13:42:35Z Dr Lotus Black 31011 ပြန်ညွှန်းကို [[အယ်လီဇဘက် ပထမ (အင်္ဂလန်ဘုရင်မ)]] မှ [[ပထမ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည် 1055632 wikitext text/x-wiki #Redirect[[ပထမ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] ju3qvd5y2whbpfkatv5xwu9xe2fmwxl 0 280044 1055668 1055490 2026-09-29T02:16:34Z Salai Rungtoi 22844 /* စက်တင်ဘာ */ 1055668 wikitext text/x-wiki {{Events by month|၂၀၂၆|prefix=မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/}}{{Year nav|2026}} {{Year article header|2026}} == ဖြစ်ပွားဆဲ ဖြစ်ရပ်များ == * [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] * [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]] * [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]] * [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]သက်တမ်း * [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]သက်တမ်း == အဓိက ဖြစ်ရပ်များ == === ဇန်နဝါရီ === * [[၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံ]]သည် [[ယူရို|ယူရိုငွေကြေး]]ကို စတင်အသုံးပြုခဲ့ပြီး ယူရိုဇုန်၏ ၂၁ ခုမြောက် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite press release|title=Bulgaria ready to use the euro from 1 January 2026: Council takes final steps|date=July 8, 2025|publisher=Council of the European Union|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/08/bulgaria-ready-to-use-the-euro-from-1-january-2026-council-takes-final-steps/}}</ref> * [[၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[ကော်သူးလေတပ်မတော် (KTLA)]]က မြန်မာနိုင်ငံက ခွဲထွက်ပြီး ကော်သူးလေသမ္မတနိုင်ငံ တည်ထောင်လိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ကော်သူးလေနိုင်ငံသစ် ကြေညာ၊ သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်စောနယ်ဒါးမြ တာဝန်ယူ |url=https://burmese.dvb.no/post/740655 |access-date=8 Jan 2026 |website=DVB}}</ref> * [[၉ ဇန်နဝါရီ]] - မြန်မာနိုင်ငံနှင့် [[ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ]]တို့သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၉ ရက်မှစတင်၍ နှစ်နိုင်ငံအကြား သံအမတ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် သံတမန်အဆက်အသွယ် ထူထောင်ကြသည်။ ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ် သမ္မတနိုင်ငံသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ (၁၂၇) နိုင်ငံမြောက် သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင်သည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်နှင့် ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ်သမ္မတနိုင်ငံတို့အကြား သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင် |url=https://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaanng-chiumaaliiyaaphkdrysmmttniungngnttiuakaa |url-status=live |access-date=၁၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |website=Myanmar Digital News}}</ref> * [[၁၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၂) ကို မြို့နယ်ပေါင်း ၁၀၀ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ကျင်းပပြီးစီး |url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2611131/ |access-date=2026-02-28 |language=en-US |archive-date=1 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201035017/https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2611131/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=■ ရွေးကောက်ပွဲအပိုင်း(၂)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များ၌ မဲပေးမှုများ ပြီးဆုံး၍ မဲရုံများစတင်ပိတ်သိမ်း |url=https://news-eleven.com/article/309049 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၄ ဇန်နဝါရီ]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-amiusaakaakyrennglunkhunrekeaangcii |access-date=2026-03-13 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref>               * [[၂၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၃) ကို မြို့နယ်ပေါင်း ၆၁ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဇန်နဝါရီ ၂၅ ရက်(တနဂ်​နွေ​နေ့)တွင် ကျင်းပမည့် ​ရွေး​ကောက်ပွဲအပိုင်း(၃)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ် ၆၁ မြို့နယ် |url=https://news-eleven.com/article/309419 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၇ ဇန်နဝါရီ]] - ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းထွန်းနောင်]]အား စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ မူလတာဝန်များသို့ ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]]ကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ် အစားထိုးခန့်ထားသဖြင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကောင်မရှင်]]အဖွဲ့ဝင်သစ် ဖြစ်လာသည်။ <ref>{{Cite web|title=ပြည်ထဲ​ရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းထွန်း​နောင်အား စစ်ဘက်မူလတာဝန် ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေပြီး ၎င်း၏​နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးဖုန်းမြတ်အား ခန့်အပ်|url=https://news-eleven.com/article/309488|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-06|language=my}}</ref> * [[၂၉ ဇန်နဝါရီ]] - ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ် အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ​ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​ကြောင်း အမိန့်များကို ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့်ဆက်လက်ထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/76504 |access-date=2026-02-27 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ်အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​​ကြောင်းကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/309542 |access-date=2026-02-27 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> === ဖေဖော်ဝါရီ === * [[၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[ပြည်ထောင်စုအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]]ကို [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ * [[၇ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် [[မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]] ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခြင်းအခမ်းအနားကို နေပြည်တော်ရှိ  MICC -1 ခန်းမတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ အကောင်းဆုံးရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဆုကို "''[[ပန်းမြိုင်လယ်မှ ဥယျာဉ်မှူး]]''"ဇာတ်ကားက ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုများ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ပွဲ ပြုလုပ် |url=https://news-eleven.com/article/309744 |access-date=2026-02-22 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ]] - နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]၏ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ သံရုံး ယာယီတာဝန်ခံကို မြန်မာနိုင်ငံကနေ ထွက်ခွာရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ * [[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြန်မာ့တော်ဝင်နဂါးတပ်တော်|ဗမာအမျိုးသားတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]]၏ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်နဂါး]]သည် မြန်မာ့တပ်မတော်ထံ လက်နက်ချခဲ့သည်။ * [[၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]မှ ထွက်ခွာရန် ပြင်ဆင်နေသည့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်းလိုင်း]] ၏ ATR-72-600 အမျိုးအစား ခရီးသည်တင်လေယာဉ်ကို FPV Suicide Drone များဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး လေယာဉ်၏ ခေါင်းပိုင်း၊ ကိုယ်ထည်အလယ်ပိုင်းနှင့် နောက်မီးပိုင်းတို့တွင် ဗုံးစထိမှန်၍ အနည်းငယ်ပျက်စီးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ် တိုက်ခိုက်ခံရပြီးနောက် လေယာဉ်ခရီးစဉ်များ ဖျက်သိမ်းထား |url=https://npnewsmm.com/news/699966621a20c677ac351113 |url-status=live |website=NP News}}</ref><ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2026-02-21 |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်မှာ ခရီးသည်တင်လေယာဉ် တိုက်ခိုက်ခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/02/21/mna-airline-rebel-drone-burma-junta/ |access-date=2026-02-22 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> * [[၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - တတိယအကြိမ်မြောက် လွှတ်တော်အသီးသီး၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လအတွင်း ကျင်းပသွားမည်ဖြစ်ရာ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]ကို (၁၆) ရက်နေ့၊ [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]]ကို (၁၈) ရက်နေ့နှင့် တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်လွှတ်တော်များကို (၂၀) ရက်နေ့တို့တွင် အသီးသီးစတင်ကျင်းပရန် ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80312 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80315 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80316 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ရန်ကုန်မြို့ရှိ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ [[ဖင်လန်နိုင်ငံ]]သံရုံးကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၈) ရက်နေ့၌ ပိတ်သိမ်းမည်ဟု တရားဝင်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=■ ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဖင်လန်နိုင်ငံသံရုံး ပိတ်သိမ်းမည် |url=https://news-eleven.com/article/310071 |access-date=2026-02-24 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80422|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-02-27|language=en}}</ref> * [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]နှင့် [[အစ္စရေးနိုင်ငံ|အစ္စရေး]]နိုင်ငံတို့သည် [[အီရန်နိုင်ငံ]]အတွင်း တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ နိုင်ငံတော်ခေါင်းဆောင်ကြီး အလီ ခါမေနီ အပါအဝင် အဆင့်မြင့်အရာရှိကြီး အများအပြား သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel carry out joint attack on Iran as Tehran launches retaliatory strikes |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |publisher=BBC News}}</ref> ယင်းကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် အီရန်က ပင်လယ်ကွေ့ဒေသရှိ အမေရိကန်စစ်အခြေစိုက်စခန်းများကို လက်တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel attack Iran as Trump says ‘major combat operations’ under way – live |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/feb/28/israel-attacks-iran-as-blasts-heard-in-tehran-live-updates?page=with:block-69a2c4c98f08e575db5bd4de#block-69a2c4c98f08e575db5bd4de |access-date=28 February 2026 |publisher=The Guardian}}</ref> === မတ် === * [[၁ မတ်]] - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မင်းတုန်းမြို့နယ်]]၊ အနောက်ဘက် ရှစ်မိုင်ခန့်အကွာ ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ပြောင်းရွာဝန်းကျင်ကို လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ သေဆုံးသူ ၂၅ ဦး ရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=ခင်ရီရီဇော် |date=2026-03-02 |title=မင်းတုန်းမြို့အနောက်ဘက် ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ကုန်တင်ကားရပ်နားစခန်းကို ဗုံးကြဲ၊ ၂၅ ဦးသေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73008/ |access-date=2026-03-02 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=မင်းတုန်းမြို့နယ်၌ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကုန်သည်နှင့် ကားသမား ၂၅ ဦး သေဆုံး |url=https://burmese.dvb.no/post/748482 |access-date=2026-03-02 |website=မကွေးတိုင်း၊ မင်းတုန်းမြို့နယ်၊ ပြောင်းကျေးရွာအနားရှိ ကုန်ကားတွေ ရပ်နားထားတဲ့ နေရာကို စစ်ကောင်စီတပ်က လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတိုက်ခဲ့တာကြောင့် ရခိုင်ကုန်သည်နဲ့ ကားသမား အပါအဝင် ၂၅ ယောက် သေဆုံးပြီး ပြင်းထန… |language=en}}</ref> * [[၂ မတ်]] - [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]သည် [[တောင်သူလယ်သမားနေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အမိန့်အမှတ် ၆/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ (၂၈၂၅) ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80494 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၇/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား/သူ (၁၀) ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80496 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅၀(ည) နှင့်  ၅၂(က) အရ ပြစ်မှုကျခံနေရသည့် ၇,၃၃၇ ဦး တို့အား လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80498 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊​ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် အဆိုပါ အဆိုပါပုဒ်မများအရ တရားစွဲဆိုခံထားရကာ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေသူ ၁၂,၄၈၇ ဦး နှင့် သက်ဆိုင်သည့် အမှုပေါင်း ၉,၅၃၂ မှုကို ပိတ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅ဝ(ည)၊ ၅၂(က) ဖြင့် ကြားနာစစ်ဆေးဆဲအမှုများကိုပိတ်သိမ်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80500 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၃ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု|အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသအတွင်း၌ စစ်ရေး ပဋိပက္ခများကြောင့်]] လောင်စာဆီတင်သွင်းသည့်သင်္ဘောများဖြင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရာ ရေလမ်းကြောင်း တစ်လျှောက်တွင် အတားအဆီး၊ အဟန့်အတားပိတ်ဆို့မှုများကြောင့် စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၇ ရက်မှစတင်၍ ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ယာဉ်များ လစဉ် စုံရက်များတွင် စုံအက္ခရာနှင့် မ ရက်များတွင် မ အက္ခရာ နံပါတ်ပါယာဉ်များ ​မောင်းနှင်အသုံးပြုရန် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] သတင်းထုတ်ပြန်​ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80530 |access-date=2026-03-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၄ မတ်]] - ** သင်ကြားရေးဗီဇာ (Study Visa) ဖြင့် ဝင်ရောက်လာပြီး နိုင်ငံရေးခိုလှုံခွင့် လျှောက်ထားသူများ တိုးလာနေမှုကြောင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အပါအဝင် [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ|အာဖဂန်နစ္စတန်]]၊ [[ဆူဒန်နိုင်ငံ|ဆူဒန်]] နှင့် [[ကင်မရွန်းနိုင်ငံ|ကင်မရွန်း]] စုစုပေါင်း နိုင်ငံ ၄ နိုင်ငံမှ လျှောက်ထားသူများအတွက် ဗီဇာ ထုတ်ပေးမှုကို ရပ်ဆိုင်းထားကြောင်း [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံအစိုးရ]] က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာအပါအဝင် နိုင်ငံလေးနိုင်ငံမှ ကျောင်းသားများကို ကျောင်းသားဗီဇာထုတ်ပေးမှု ရပ်ဆိုင်းလိုက်သည်ဟု ဗြိတိန်ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/310263 |access-date=2026-03-04 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]သည် [[စစ်ဘက်ရေးရာ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့|စရဖ အရာရှိချုပ်]]အဖြစ်မှ [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)]] အဖြစ်သို့ ရာထူးအဆင့် တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် [[နေပြည်တော်ကောင်စီ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၀/၂၀၂၆)<ref>{{Cite web |title=နေပြည်တော်ကောင်စီဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80569 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> နှင့် [[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၂၆) တို့ကို အသစ်ပြင်ဆင်ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။​<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80571 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ပုလဲမြို့နယ်]]၊ မရိုးတုန်းကျေးရွာကို ပါရာမော်တာ နှစ်စီးဖြင့် ဗုံးကြဲခဲ့ရာ ကလေးငယ်တဦးအပါအဝင် ဒေသခံ ငါးဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-03-05 |title=စစ်ရေးပြင်းထန်နေသည့် ပုလဲမြို့နယ်တွင် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ၇ ဦးသေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73154/ |access-date=2026-03-07 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |title=ပုလဲမြို့နယ်ကို စစ်တပ်က ဗုံးကြဲ၊ ပြည်သူ ၄ ဦး သေဆုံးပြီး ၇ ဦးထက်မနည်း ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749049 |access-date=2026-03-07 |website=စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ မရိုးတုံးရွာကို မတ် ၄ ရက် ည ၉ နာရီကျော်နဲ့ မတ် ၅ ရက် မနက် ၁၀ နာရီကျော်မှာ စစ်တပ်က စက်တပ်လေထီးနဲ့ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် အရပ်သား ၄ ယောက် နေရာမှာတင် သေဆုံးခဲ့ပြီး … |language=en}}</ref> *[[၅ မတ်]] - [[ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်]]: ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ပထမပတ်မှစတင်၍ မိုဘိုင်းလက်ကိုင်ဖုန်းအသုံးပြုသူများသည် စံချိန်စံညွှန်းနှင့် ကိုက်ညီပြီး နိုင်ငံတော်သို့ သတ်မှတ်ထားသော အခွန်များ ပေးဆောင်ထားသည့် ဖုန်းများကို အသုံးပြုနိုင်စေရန်အတွက် ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) ကို စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း CEIR နှင့် EIR စနစ် စီမံကိန်းဦးစီးကော်မတီမှ သတင်းထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{Cite web |title=မတ်လ ပထမပတ်မှစ၍ ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်းသက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်(CEIR) အား စတင်အသုံးပြုမည် |url=https://news-eleven.com/article/310289 |access-date=2026-03-06 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်မည့် အစီအစဉ်ကို ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80618 |access-date=2026-03-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၆ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ]]တွင် လတ်တလောဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည့် တိုက်ခိုက်မှုများအတွက် မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် လွန်စွာစိုးရိမ်ပူပန်လျက်ရှိကြောင်း နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |title=အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင်းဆိုင်ရာ သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80643 |access-date=2026-03-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၇ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80673 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ယစ်မျိုးခွန်|ယစ်မျိုး]]ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=ယစ်မျိုးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80674 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၄/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မျိုးစေ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=မျိုးစေ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80675 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၅/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြေဩဇာ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း<ref>{{Cite web |title=မြေဩဇာဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80676 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> အသီးသီး ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ * [[၈ မတ်]] ** - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၏ သား၊ [[မိုဂျ်တာဘာ ခါမေနီ|မိုဂျလ်တာဘာ ခါမေနီ]]ကို တတိယမြောက် [[အီရန်နိုင်ငံ]]၏ [[အီရန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်|အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်]] အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသည်။ <ref>{{Cite web |title=အီရန်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်နေရာကို အယာတိုလာ ခါမေနီ၏သားဖြစ်သူ မိုဂျ်တာဘာအား ရွေးချယ် |url=https://news-eleven.com/article/310269 |access-date=2026-03-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** [[အမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ဒလက်ချောင်းဒေသ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု]] ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း (၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး (၃၂) ဦး ဒဏ်ရာရရှိပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်း အချို့လည်း သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |title=■အမ်းမြို့နယ် ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက် ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း(၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်းအချို့ သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်မှု သံသယဖြစ်ဖွယ်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310463 |access-date=2026-03-13 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=အမ်းမြို့နယ်က စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်း ဗုံးကြဲခံရပြီး ၁၂၀ နီးပါးသေဆုံး၊ ၃၀ ကျော် ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749879 |access-date=2026-03-13 |website=ရခိုင်ပြည်နယ်၊ အမ်းမြို့နယ်၊ ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းတခုကို စစ်ကောင်စီက မတ် ၈ ရက်မှာ လေကြောင်းကနေ ၃ နာရီခွဲခန့်ကြာ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် စစ်သုံ့ပန်းနဲ့ အရပ်သား အကျဉ်းသား ၁၁၆… |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=ထွန်းအောင် |first=ဖဒူ |date=2026-03-11 |title=အမ်းမြို့နယ်ဗုံးကြဲမှု အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်မှ သုံ့ပန်းအများစု သေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73267/ |access-date=2026-03-13 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> * [[၉ မတ်]] - ** ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း (၁) နှင့် (၂) အတွက် တင်သွင်းလာသည့် ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို စတင်ကြားနာစစ်ဆေးခဲ့ပြီး၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) က အမှုအမှတ် (၁/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဒေါက်တာကောင်းထက်ခိုင် (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးပေါင်ဇလန်း (ZNP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) က အမှုအမှတ် (၂/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဦးဝင်းကြူ (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးခိုင်ဦး (PP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း အသီးသီးစတင်စစ်ဆေးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ၊ ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) နှင့် ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) တို့ဖြင့် စတင်ကြားနာစစ်ဆေး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80710 |access-date=2026-03-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** ပဲခူးတိုင်း၊ [[ညောင်လေးပင်ခရိုင်]]၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[ရေတွင်းကုန်းကြီးရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်|ရေတွင်းကုန်း]]ကျေးရွာအုပ်စုမှာ လေကြောင်းဖြင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် အသက် ၆ နှစ်ကျော် ကလေးငယ်အပါအဝင် လူအယောက် ၃၀ နီးပါးသေဆုံးခဲ့ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး(KNU)က ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမှာ စစ်တပ်ဗုံးကြဲလို့ လူ ၂၅ ဦးခန့်သေဆုံး၊ ၅ ဦး အသတ်ခံရတယ်လို့ KNU ပြော - ၂၀၂၆ မတ်လ ၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgqgpqwww5xt |access-date=2026-03-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |first=လွတ်လပ်သော |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမြို့နယ်တွင် စစ်တပ် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်မှုကြောင့် အရပ်သား ၃၀ သေဆုံး - လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ သတင်း - |url=https://burmese.monnews.org/2026/03/09/%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-10 |website=လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |language=en-US}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[ပုလောမြို့နယ်]]၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နှင့် လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယောက် သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=ပုလောမြို့နယ်၌ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်နေရာကို စစ်တပ်ဗုံးကြဲ၊ ကလေးအပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး|url=https://burmese.dvb.no/post/749677|website=တနင်္သာရီတိုင်း ပုလောမြို့နယ်၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တဲ့အတွက် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နဲ့ လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယ…|access-date=2026-03-10|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ယင်းမာပင်ခရိုင်ထဲက NUG တပ်စခန်း ၂ ခု မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4gwek9gq7t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-10|access-date=2026-03-10|language=my}}</ref> * [[၁၀ မတ်]] - ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာလင်းအောင် အား ကျန်းမာရေးအရ အနာယူးခွင့်ပြုပြီး၊ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒေါက်တာစန္ဒာဦးအား အစားထိုး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80726|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80725|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၀/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးချုပ် ဦး[[နေစိုး]]အား တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုလိုက်ပြီး၊<ref>{{Cite web |title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80727|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> အမိန့်အမှတ် ၁၁/၂၀၂၆ ဖြင့် ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ဦးမြတ်စံဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်ခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web |title=ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80728|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီး ဦးကျော်သောင်းအောင် နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးအဖြစ် ဦးအောင်မော်တို့ကို အသီးသီး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80729 |access-date=2026-03-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** မန္တလေးတိုင်းအတွင်း တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ နောက်ဆုံးထိန်းချုပ်ထားသည့် [[တကောင်း|တကောင်းမြို့]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်မှစတင်ကာ တစ်လကျော်ကြာ အင်အားသုံးထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အလုံးစုံ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကျပြီး မန္တလေးတိုင်းတစ်ခုလုံးကို စစ်တပ် ထိန်းချုပ်|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73241/|website=Myanmar Now|date=2026-03-10|access-date=2026-03-12|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref><ref>{{Cite web|title=မန္တလေးတိုင်း NUG နောက်ဆုံးလက်ကျန် တကောင်းမြို့ကို စစ်ကော်မရှင်သိမ်းယူ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/03/11/myanmar-burma-conflict-tagaung-nug/|website=မြန်မာဌာန|date=2026-03-11|access-date=2026-03-12|language=my|first=R. F. A.|last=Burmese}}</ref><ref>{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်ကော်မရှင်ထုတ်ပြန်လာ|url=https://myaelattathan.com/news/22992/|website=Myaelatt Athan|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=MLAT}}</ref> * [[၁၁ မတ်]] - ** ၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် [[တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ|တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ]]: ၂၀၂၅- ၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲသို့ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရန် စာရင်းပေးသွင်းထားသူ နှစ်သိန်းခြောက်သောင်းကျော်ရှိပြီး၊ မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့မှ စတင်ဖြေဆိုလျက်ရှိပြီး မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့အထိ ဖြေဆိုကြရမည်ဖြစ်ပြီး မတ် ၁၅ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့အား ပိတ်ရက်အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။​<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ် စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80766 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေးတက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲများ စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80772 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ်ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားကျောင်းသူပေါင်း နှစ်သိန်းခွဲကျော်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310445 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၆/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ငွေမည်းခဝါချခြင်း|ငွေကြေးခဝါချမှု]]တိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး၊ ငွေကြေးခဝါချမှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ (ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၁၄)ကို ဤဥပဒေဖြင့် ရုပ်သိမ်းလိုက်သည်။​<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-12 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ငွေကြေးခဝါချမှုတို-က်ဖျ-က်ရေးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%81%82%E1%81%80%E1%81%82%E1%81%86-%E1%80%81%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%85%E1%80%BA-%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%9D%E1%80%AB%E1%80%81%E1%80%BB/ |access-date=2026-03-12 |website=Popular |language=en-US}}</ref> ** [[ဒီမိုကရက်တစ် ကရင်အကျိုးပြုတပ်မတော်|ဒီမိုကရေစီအကျိုးပြုကရင်တပ်မတော်]] (D.K.B.A) မှ အမှတ်(၁) စစ်ကွပ်ကဲရေးလက်အောက်ခံ အမှတ်(၉၁၅) တပ်ရင်းတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည့် အရာရှိ ၂ ဦးအား ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့တွေထံ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုကြောင့် တပ်ဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှ အပြီးအပိုင် ထုတ်ပယ်လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}</ref> ** စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံသစ်အဖြစ် စက်သုံးဆီ ပြတ်လပ်မှုနှင့် ဆီဆိုင်များတွင် အကြိမ်ကြိမ် တန်းစီဝယ်ယူမှုများကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် နေပြည်တော်၊ ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် တောင်ကြီးမြို့တို့ရှိ စက်သုံးဆီအရောင်းဆိုင်များတွင် တယ်လီဖုန်း Application အသုံးပြု၍ အလိုအလျောက် စိစစ်ရောင်းချသည့်စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့မှစတင်ကာ စမ်းသပ်အသုံးပြုမည်ဟု စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာနက ကြေညာထားသည်။<ref>{{Cite web |title=စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံ အသိပေးထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80768 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ရန်ကုန်မြို့ရှိ စက်သုံးဆီဆိုင်များတွင် မော်တော်ယာဉ်များကို QR Code ဖြင့် စက်သုံးဆီ စမ်းသပ်ရောင်းချ |url=https://news-eleven.com/article/310451 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[သရက်ချောင်းမြို့နယ်]]၊ [[မင်းဒပ်ရွာ၊ သရက်ချောင်းမြို့နယ်|မင်းဒပ်ကျေးရွာ]]ရှိ နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျော် အခြေချခဲ့သည့် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ဝင်းဝတပ်စခန်းကို KNLA နှင့် PDF တော်လှန်ရေး ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=သရက်ချောင်းနှင့် ပလောက်မြို့ကြား တစ်ခုတည်းသော စစ်ကော်မရှင်စခန်းကို သိမ်းယူ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73294/|website=Myanmar Now|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=သူရအောင်}}</ref> * [[၁၃ မတ်]] - [[ရန်ကုန်ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း|ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်း]]၏ ကစားသမားဖြစ်သူ [[မောင်မောင်လွင် (ဘောလုံးသမား)|မောင်မောင်လွင်]]သည် ပွဲကြည့်စင်ရှိ အမျိုးသမီးပရိသတ်တစ်ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက် ကျူးလွန်ခဲ့သည့်အတွက် ၎င်းအား ၆ လ ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ်နှင့် ဒဏ်ကြေးငွေ ကျပ်သိန်း ၃၀ ပေးဆောင်ရန် [[မြန်မာ နေရှင်နယ် လိဂ်|မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်]] (MNL) က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ် ၁ ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက်ကျူးမှုဖြင့် မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ကစားခွင့်ပိတ်|url=https://burmese.dvb.no/post/750191|website=အမျိုးသမီး ပရိသတ်တယောက်အပေါ် ပွဲကြည့်စဉ်မှာ ကိုယ်ထိလက် ရောက်ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်းရဲ့ ကစားသမား မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ပွဲပယ်နဲ့ ဒဏ်ကြေး‌ ငွေ ကျပ် သိန်း ၃၀ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်လိုက်တယ်လို့ မြန်…|access-date=2026-03-13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ်ကို ကိုယ်ထိလက်ရောက်တွန်းထိုးခဲ့သည့် မောင်မောင်လွင်ကို ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ် ခြောက်လနှင့် ဒဏ်ငွေကျပ်သိန်း ၃၀ ချမှတ်|url=https://news-eleven.com/article/310472|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-13|language=my}}</ref> * [[၁၄ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၇/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အာကာသသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်]]ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=အာကာသသိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်ဥပဒေပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80825 |access-date=2026-03-15 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၁၅ မတ်]] ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၈/၂၀၂၆ ဖြင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ [[အခွန်အခ|အခွန်အကောက်]] ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင်အကျိုးသက်ရောက်မည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ အခွန်အကောက်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80851 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး အမိန့်အမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]၊ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၂၇၂၃၈ ဗိုလ်မှူးကြီး မင်းသူကျော် အစား ကြည်း ၃၂၈၃၅ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမိုးဝင်း ဖြင့်လည်းကောင်း၊ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့၊]] လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၃၀၁၀၇ ဗိုလ်မှူးကြီး ခန့်မွန်ဆွေ အစား ကြည်း ၃၀၃၃၉ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမင်းဦး ဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်သည်။ <ref>{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးများ အစားထိုးခန့်အပ်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80839 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၁၆ မတ်]] **[[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|တတိယအကြိမ် ပြည့်သူလွှတ်တော်]]ကို ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပပြီး၊ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]]အဖြစ် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[ခင်ရီ]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦး[[မောင်မောင်အုန်း]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=■တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများ စတင်ကျင်းပ|url=https://news-eleven.com/article/310534|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-16|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ပြည်သူ့လွှတ်တော်စတင်ကျင်းပ၊ လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးခင်ရီ ရေပန်းစားနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/ckg352l0jz6t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-16|access-date=2026-03-16|language=my}}</ref> ** ကွတ်ခိုင်မြို့ ထိန်းချုပ်ရေးနှင့်ပတ်သက်၍ ကိုးကန့်တပ် (MNDAA) နှင့် တအာင်းတပ် (TNLA) တို့အကြား နှစ်ဖက်တင်းမာမှုများ နှစ်ရက်ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီးနောက် [[ကွတ်ခိုင်မြို့]]အား MNDAA က အပြီးအပိုင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-17 |title=ရှမ်းမြောက်အရေး MNDAA နဲ့ TNLA ခေါင်းဆောင်တွေ လောက်ကိုင်မှာ တွေ့ဆုံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvgk20p4k6pt |access-date=2026-03-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဖလံပင်ရွာမရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ဖလံပင်ကျေးရွာမှ]] စစ်တပ် စစ်ကြောင်းက ပစ်ခတ်ခဲ့တာကြောင့် ပြည်သူ ၃ ဦး သေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းဆီးခံထားရသည်။<ref>{{Cite web |last=ကျော်ကြီး |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းမှာ စစ်တပ်ကပစ်ခတ်လို့ ပြည်သူ ၃ ဦးသေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းခံရ |url=https://myaelattathan.com/news/23027/ |access-date=2026-03-19 |website=Myaelatt Athan |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=mmblogmaster |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းတွင် အကြမ်းဖက်စစ်တပ်စစ်ကြောင်းက ပြည်သူ ၃ ဦးကို သတ်ဖြတ်ကာ နေအိမ် ၁၆၀ ကျော်ကို မီးရှို့ |url=https://maun-mm.com/2026/03/17/nattalin-3/ |access-date=2026-03-19 |website=Maun |language=en-US}}</ref>ဖလံပင်ရွာက နေအိမ် ၁၅၀ လုံးနှင့် [[ရှားစီးဘို (အထက်စု)ရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ရှားစီးဘို]]ရွာက နေအိမ် ၁၅ လုံးတို့ကို မီးရှို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-19 |title=ရန်ကုန် - ပြည်လမ်းပေါ် က နတ်တလင်းမြို့စစ်ရေး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cvglee9j7xzo |access-date=2026-03-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၇ မတ်]] ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်|မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်]]ဆိုင်ရာဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်ဆိုင်ရာဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/mnmaaniungngnkuulkmttchiungraaupde-ptttthaan |access-date=2026-03-18 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> ** "သမီးလှကျွန်း တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တော" အား [[သမီးလှကျွန်းအဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်|သမီးလှကျွန်း အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်]] သို့ ဧရိယာတိုးချဲ့ပြင်ဆင်၍ အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင် သတ်မှတ်ခဲ့။ * [[၁၈ မတ်]] ** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပခဲ့ရာ ဦး[[အောင်လင်းဒွေး]]အား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဦး [[Jeng Phang နော်တောင်]]အား ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း အသီးသီး ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကာလုံအမှုဆောင်ချုပ် ဦးအောင်လင်းဒွေး အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်ရွေးချယ်ခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clygyzg0396t |access-date=2026-03-18 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၂၀/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။​<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80929 |access-date=2026-03-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၁၉ မတ်]] - [[၂၀၂၆ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား အကျပ်အတည်း]]: လေယာဉ်ဆီအကန့်အသတ်ဖြစ်မှုကြောင့် ခရီးသည်တစ်ဦးကို ၁၀ ကီလိုသာ ထပ်တိုးသယ်ယူခွင့်ပြုမည်ဟု [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်းလိုင်း]] (MAI)နှင့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသာလေကြောင်းလိုင်း]] (MNA) တို့က အသီးသီးကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}</ref> * [[၂၀ မတ်]] - ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပသည်။ ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်နိုင်ရန်အတွက် သက်ဆိုင်ရာ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အလိုက် အစည်းအဝေးများကို မတ်လ ၂၃ ရက်တွင် ကျင်းပမည် ဖြစ်ပြီး၊ ဒုသမ္မတသုံးယောက်ကို မတ်လ ၂၅ ရက်မှာ စိစစ်မှာဖြစ်ပြီး မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့မှာ ရွေးချယ်တင်မြှောက်မှုပြုလုပ်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=ဒုတိယသမ္မတလောင်းများအမည်စာရင်း မတ် ၃၀ ရက် တင်သွင်းမည်|url=https://burmese.dvb.no/post/261196|website=DVB Burmese|access-date=2026-03-20|language=en}}</ref> ** တတိယအကြိမ် [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်များ]] အသီးသီးကျင်းပပြီး၊ တိုင်းဒသေကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်အကြီးအကဲများကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။​ **[[၂၀၂၆ ကွတ်ခိုင်မြို့တိုက်ပွဲ]]: လောက်ကိုင်မြို့၌ [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) ပါဝင်သော တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုတစ်ရပ် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရန် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။ အဆိုပါ သဘောတူညီချက်များအရ ကွတ်ခိုင်မြို့ကို MNDAA က ဆက်လက်ထိန်းချုပ်သွားမည်ဖြစ်ပြီး [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|ညီနောင်မဟာမိတ်]]များအဖြစ် ဆက်လက်ရပ်တည်ရေး၊ နယ်မြေသတ်မှတ်မှု ထားရှိရေးနှင့် ဖမ်းဆီးထားသူများကို ပြန်လည်လွှတ်ပေးရေးတို့ ပါဝင်ကြောင်း TNLA ပြန်ကြားရေးတာဝန်ရှိသူ လွေးယေဦးက ပြောကြားခဲ့ရာ၊ MNDAA က ဖမ်းဆီးထားသည့် TNLA တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀၀ ခန့်အား ပြန်လည်လွှတ်ပေးရန် စီစဉ်သည်။<ref>{{Cite web|title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-21|access-date=2026-03-21|language=my}}</ref> **[[၂၀၂၆ ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် တိုက်ခိုက်ခံရမှု]]: ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးမြို့၌ ကျင်းပနေသည့် တတိယအကြိမ် ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (ဟားခါး)(CDF-Hakha)က ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> **စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ကသာမြို့]]မှာ တိုက်လေယာဉ်နှင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် မဟာလေးထပ်ဘုန်းကြီးကျောင်းက သံဃာအပါအဝင် စစ်ဘေးရှောင်နှင့် ဒေသခံများ လူအယောက် ၅၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-22 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=KNG |date=2026-03-20 |title=ကသာမြို့လယ်ခေါင် ဗုံးကြဲခံရ၊ သေဆုံးဒဏ်ရာရသူတွေများနိုင်တယ်လို့ဆို |url=https://burmese.kachinnews.com/2026/03/20/am1-388/ |access-date=2026-03-22 |website=Kachin News Group (KNG) |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=ကသာမြို့တွင် စစ်ရှောင်များနေသည့်ဘုန်းကြီးကျောင်း ဗုံးကြဲခံရ၍ ၆၀ ထက်မနည်းသေဆုံး |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/69be6b725ec101b7a780ccc4 |access-date=2026-03-22 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=ludunwayoo |date=2026-03-21 |title=စစ်တပ်လွှတ်​တော်​ငါးရက်​မြောက်​နေ့မှာ ကသာမြို့ကစစ်ဘေးရှောင်​တွေခိုလှုံတဲ့ဘုန်းကြီးကျောင်းကို စစ်​ကောင်စီ ဗုံးကြဲ |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2026/03/22/151892/ |access-date=2026-03-22 |website=LuduNwayOo |language=my-MM }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-03-21 |title=ကသာနဲ့ မြောင်မှာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရပြီး သေဆုံးသူအများပြားနဲ့ ဒဏ်ရာရသူတွေရှိခဲ့ |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/03/21/%e1%80%80%e1%80%9e%e1%80%ac%e1%80%94%e1%80%b2%e1%80%b7-%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84/ |access-date=2026-03-22 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}</ref> **၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ချင်းတော်လှန်ရေးနေ့တွင် ချင်းအမျိုးသားတရပ်လုံး အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းပါဝင်ကြရန် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]]က တိုက်တွန်းထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web|title=ချင်းလူငယ်များ အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းရန် CNF တိုက်တွန်းနေ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73449/|website=Myanmar Now|date=2026-03-20|access-date=2026-03-22|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}</ref> * [[၂၂ မတ်]] - ** အရှေ့အလယ်ပိုင်း ပဋိပက္ခကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော စက်သုံးဆီပြတ်လပ်မှုကို ကြိုတင်ကာကွယ်သည့်အနေဖြင့် အစိုးရရုံးများမှ ဝန်ထမ်းများသည် ရုံးသို့လာရောက်ခြင်းမပြုဘဲ မိမိတို့၏နေအိမ် သို့မဟုတ် အဆောင်များတွင်သာ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ရန် သတ်မှတ်လိုက်ကြောင်း အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၊ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်သည်။ ယင်းသို့ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်း (work from home) စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၅ ရက်မှစတင်၍ အပတ်စဉ် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တိုင်း ဆောင်ရွက်သွားရမည်ဖြစ်ပြီး ပုဂ္ဂလိကအလုပ်ဌာနများအနေဖြင့်လည်း အလားတူ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်းစနစ်ကို အတတ်နိုင်ဆုံး လိုက်နာဆောင်ရွက်သွားရန် ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{Cite web |title=အပတ်စဉ်ဗုဒ္ဓဟူးနေ့အား အစိုးရရုံးဌာနများ၏ ရုံးလုပ်ငန်းများကို နေအိမ်မှသာဆောင်ရွက်ကြရန် သတ်မှတ်ကြေညာ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81059 |access-date=2026-03-23 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၂၃ မတ်]] - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း ဝေဒနာ ခံစားခဲ့ရသဖြင့် ၂ နာရီကြာ ခွဲစိတ်မှုအောင်မြင်ကြောင်း စစ်ကော်မရှင်က ထုတ်ပြန်။<ref>{{Cite web |title=သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81078 |access-date=2026-03-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၂၈ မတ်]] - ၂၀၂၅ မြန်မာနိုင်ငံငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁) နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကို နေပြည်တော်၌ ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ငလျင်ကြီးကြောင့် နေပြည်တော်အပါအဝင် တိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်နယ် (၁၀) ခု၌ သေဆုံးသူ ၃၈၁၈ ဦး၊ ပျောက်ဆုံးသူ ငါးဦး၊ ဒဏ်ရာရသူ ၅၁၀၄ ဦး၊ ဘေးသင့်အိမ်ထောင်စု ၁၆၂၅၆၃ စု၊ ဘေးသင့်လူဦးရေ ၄၂၄၀၆၃ ဦးနှင့် ယာယီရွှေ့ပြောင်း လူဦးရေ ၂၇၉၁၁၁ ဦးရှိခဲ့ကြောင်း၊ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုအနေဖြင့် စုစုပေါင်း တန်ဖိုးကျပ် ၇၉၇၉ ဘီလီယံကျော်ရှိကြောင်း နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌက ပြောကြားသည်။ <ref>{{Cite web |title=မန္တလေးငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁)နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81220 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၃၀ မတ်]] - **[[၂၀၂၆ မြန်မာတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ရာထူးအပြောင်းအလဲ]] *** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး|ရဲဝင်ဦး]]သည် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာပြီး၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]]သည် [[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ် ၃၀ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - ပြည်သူ့လွှတ်တော်က စစ်ခေါင်းဆောင်ကို ဒုသမ္မတ အမည်စာရင်းတင်သွင်း|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx290r3lvm0t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-30|access-date=2026-03-30|language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနား ကျင်းပပြုလုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81247 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် တစညပါတီမှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် တင်သွင်းခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=ပြည်သူ့လွှတ်တော်က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒေါက်တာ ကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်း အမည်စာရင်း တင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%80-%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}</ref>၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာတူးဂျာနှင့် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီကိုယ်စားပြု ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် [[နန်းနီနီအေး]] အား ရွေးချယ်တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=အမျိုးသားလွှတ်တော်မှ ဒေါက်တာ တူးဂျာနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် အမည်စာရင်းတင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE-%E1%80%92%E1%80%B1/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}</ref> *** ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီက ဦး[[ဌေးငွေ]] အား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၏ ပြည်ထဲရေးနှင့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ *** KIO ၊ KNU ၊ CNF ၊ KSIEC၊ CRPH နှင့် NUG တို့ပါဝင်သော [[ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ|ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ ပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ထုတ်ပြန်လိုက်သည်။ * ၃၁ မတ် ** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့က ဒုတိယသမ္မတလောင်းအဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]]ကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြပြီး၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ကမူ ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <br /> === ဧပြီ === * [[၂ ဧပြီ]] - ** ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ် ကော့ကရိတ်-မြဝတီ အာရှလမ်းမကြီးကို တိုက်ပွဲများကြောင့် ပိတ်ထားရာမှ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-02 |title=လကမ္ဘာဆီသွားမယ့် Artemis II ယာဉ် ကမ္ဘာပတ်လမ်းပေါ်ရောက်ပြီ - ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၂ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3ex5eq4nypt |access-date=2026-04-02 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-02 |title=မြဝတီ-ကော့ကရိတ် အာရှလမ်း ပြန်ဖွင့် - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%9d%e1%80%90%e1%80%ae-%e1%80%80%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%b7%e1%80%80%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90%e1%80%ba-%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%9b%e1%80%be%e1%80%9c%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8/ |access-date=2026-04-02 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=ကုန်သွယ်မှုပမာဏအများဆုံးစီးဆင်းရာ ဘားအံ-ကော့ကရိတ်-မြဝတီ (အာရှလမ်းပိုင်း) ပြန်လည်ဖွင့်လှစ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81336 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၅၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ|ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ]]ကိုပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81337 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> * [[၃ ဧပြီ]] ** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] အား မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ပြီး၊ ဒုတိယသမ္မတ (၁) အဖြစ် ဦး[[ညိုစော]]၊ ဒုတိယသမ္မတ (၂) အဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သမ္မတအိပ်မက်ပြည့်ဝ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/czrey4p725jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-03|access-date=2026-04-03|language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ငွေချေးသက်သေခံလက်မှတ်များ လဲလှယ်ရောင်းဝယ်ရေးဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက်အရ (၁-၁-၂၀၂၁) မှ (၃၁-၃-၂၀၂၅) ရက်နေ့အထိ ကာလအတွင်း ပို့ကုန်များ တင်ပို့ပြီးဖြစ်သော်လည်း ပို့ကုန်ရငွေ ပြန်လည်မဝင်ရောက်သေးသည့် ကုမ္ပဏီပေါင်း (၂၈၇) ခုသည် နိုင်ငံခြားသုံးငွေ စီမံခန့်ခွဲမှုဥပဒေ၊ စည်းမျဉ်းများနှင့် အမိန့်ကြော်ငြာစာများပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို လိုက်နာခြင်းမရှိသောကြောင့် အဆိုပါကုမ္ပဏီများနှင့် ၎င်းတို့၏ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်ပျက်စာရင်းသွင်းလိုက်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။<ref>{{Cite web|title=ပို့ကုန်ရငွေပြန်လည်ဝင်ရောက်ရန် ကျန်ရှိသည့်ကုမ္ပဏီ (၂၈၇) ခု၏ ကုမ္ပဏီနှင့်ကုမ္ပဏီ၏ ဒါရို-က်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်မည်းစာရင်း ထည့်သွင်းကြောင်း ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်|url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%80%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA-2/|website=Popular|date=2026-04-04|access-date=2026-04-04|language=en-US|first=Popular|last=Journal}}</ref> * [[၄ ဧပြီ]] - ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁ ရက်မှစတင်၍ ရပ်နားထားခဲ့ရာမှ ဧပြီ ၄ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]၌ ခရီးသည်တင်လေကြောင်းလိုင်းများ စတင်၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲနေပြီဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ကချင်ပြည်နယ် မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်၌ လေကြောင်းလိုင်းများဆင်းသက်မှု ရက်ပေါင်း ၄၀ ကျော် ရပ်နားထားခဲ့ပြီး ယနေ့မှစ၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81429 |access-date=2026-04-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၆ ဧပြီ]] - ** ရိုဟင်ဂျာများအား လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့သည်ဟူသော စွဲဆိုချက်နှင့် အဆိုပါအခင်းအဖြစ်အပျက်ဖြစ်ပွားစဉ်က [[တပ်မတော်]]၏ ရာထူးအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]အပေါ် အရေးယူရန် တိုင်တန်းချက်ကို [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]]တရားစီရင်ရေး အာဏာပိုင်များက တရားဝင် လက်ခံလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ယူကေအခြေစိုက် တာဝန်ခံမှုရှိစေရေး-မြန်မာ (MAP) အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်သူ ခရစ္စ ဂန်းနက်စ်က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |date=2026-04-06 |title=ရိုဟင်ဂျာ ဂျီနိုဆိုက်အမှုနဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ကို အရေးယူဖို့ တိုင်တန်းချက်ကို အင်ဒိုနီးရှား လက်ခံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၆ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းများ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c7470nv11l7t |access-date=2026-04-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** မကွေးတိုင်း၊ ဆောမြို့တွင် ပြီးခဲ့သောနှစ် အောက်တိုဘာလ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် သက်ငယ်မုဒိမ်းမှုနှင့် လူသတ်ကာ အလောင်းဖျောက်မှုကျူးလွန်သူအား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ၏ ဆောမြို့နယ်တရားရုံးနှင့် မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့က သေဒဏ်ချမှတ်လိုက်ကြောင်း မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးလင်းထက်က ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=":0" /> ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့တွင် ၂၀၀၈ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ဆိုင်ရာ နည်းဥပဒေများအရ ခန့်အပ်မည့် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ရာထူးများအတွက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြချက်များကို ဖတ်ကြားခြင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81463 |access-date=2026-04-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> *[[၇ ဧပြီ]] **တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးစတုတ္ထနေ့တွင် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[သာဌေး]]အပါအဝင် တရားသူကြီး ၉ ဦးပါ ဖွဲ့စည်းမှုကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန်းစိုးအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန အရေအတွက် (၃၁ ခု)နှင့် အမည်သတ်မှတ်ချက်ကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးအား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ခန့်အပ်ရန် လွှတ်တော်က သဘောတူသည်။ [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]] (အသစ်) ဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၉ ဦးကို အတည်ပြုသည်။ ဝန်ကြီးများနှင့် ကျန်တရားသူကြီးများ အမည်စာရင်းများကို ဖတ်ကြားတင်ပြခဲ့ပြီး ဧပြီ ၉ ရက် အစည်းအဝေးတွင် ကန့်ကွက်မှုများ လက်ခံမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81500 |access-date=2026-04-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> **[[၂၀၂၆ ပန်ဆန်း ပေါက်ကွဲမှု]] * [[၈ ဧပြီ]] ** အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဘတ်စ် အာရတ်ချီ (Abbas Araghchi) က အီရန်နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့အကြား [[ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား]] ကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ရန် အပါအဝင် နှစ်ပတ်ကြာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီမှုကို အတည်ပြုပြောကြားခဲ့သည်။ အဆိုပါ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို အီရန်အမျိုးသားလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အဆင့်မြင့်ကောင်စီ (Supreme National Security Council) က အတည်ပြုချက်ပေးထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Iran agrees to ceasefire, offers conditional Hormuz passage |url=https://shafaq.com/en/Middle-East/Iran-agrees-to-ceasefire-offers-conditional-Hormuz-passage |access-date=2026-04-09 |website=Shafaq News |language=en}}</ref> ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပဉ္စမနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-08 |title=ပြည်သူကိုကိုယ်စားပြုရေး ဆောင်ရွက်ရန် ပြည်သူ့ |url=https://onenewstvchannel.com/politic/people-hluttaw/%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%b0%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%af%e1%80%9b%e1%80%b1/ |access-date=2026-04-09 |website=One News Myanmar |language=my-MM}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81524 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81525 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> * [[၉ ဧပြီ]] ** ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးများအဖြစ် ဦးသောင်းနိုင်၊ ဦးသိန်းကိုကို၊ ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့၊ ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး၊ ဒေါက်တာကိုကိုနိုင်၊ ဦးဝင်းမြင့်၊ ဒေါ်စိုးခက်ခက်၊ ဒေါ်သင်းသင်းချိုတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးရှစ်ဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု|url=https://news-eleven.com/article/311163|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-04-09|language=my}}</ref> ** [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]]ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးကျော်ဝင်းသိန်း၊ ဒုတိယရဲဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဝင်းဇော်မိုး၊ ဒေါက်တာထွန်းထွန်းဦး၊ ဦးလွန်းဘော်၊ ဦးကျော်စိုးညွန့်၊ ဦးတိုးရီ၊ ဦးတင်အောင်ဝင်း၊ ဦးမင်းဟန်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311162 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311161 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦး၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများအဖြစ် ဦးဇော်မြင့်နိုင်၊ ဦးသက်ထွန်းအောင်၊ ဒေါက်တာစန္ဒာဦးနှင့် ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ်  ဒေါက်တာရီရီအး၊ ဦးတင်မြင့်၊ ဒေါက်တာလှညွန့်၊ ဒေါက်တာဇော်ဦး၊ ဒေါက်တာဖြူဖြူအိတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးနှင့် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311160 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့အား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311159 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[အောင်ဇော်သိန်း]]အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးဉာဏ်ထွန်း၊ ဦးမျိုးတင့်၊  ဦးကျော်ဆန်း၊ ဦးတူးမော်၊ ဒေါ်စုစုဝင်း၊ ဒေါ်ဥမ္မာအေး၊ ဦးတင့်ဝေ၊ ဒေါက်တာမာလာမော်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက တင်ပြထားသည့် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌဦးအောင်ဇော်သိန်း အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်အတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311158 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဆိုက်ဘာရာဇဝတ်မှု တစ်မျိုးဖြစ်သည့် [[ဧရာဝတီဘဏ်]] Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှု သုံးစွဲသူ အများအပြား ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=■ AYA Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှုများ ဖြစ်ပွား |url=https://news-eleven.com/article/311181 |access-date=2026-04-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၁၀ ဧပြီ]] ** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ကြေညာချက်အမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ကြေညာချက်တွင် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ပုဂ္ဂိုလ်များအား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် ကတိသစ္စာပြုပြီး သည့်အချိန်မှစ၍ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၂၇ အရ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီက ကျင့်သုံးလျက်ရှိသည့် ဥပဒေပြုရေး၊အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေး အာဏာများကို လွှဲပြောင်းပေးအပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ ကြေညာချက်အမှတ် ၃ / ၂၀၂၆ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81654 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒုတိယသမ္မတများဖြစ်ကြသည့် ဦးညိုစော၊ ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့သည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယကရှေ့မှောက်၌ ကတိသစ္စာပြုပြီး ကတိသစ္စာပြုလွှာပေါ်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-04-10 |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်သမ္မတသစ်နှင့် ဒု-သမ္မတများ ကတိသစ္စာပြု |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%90-3/ |access-date=2026-04-10 |website=Popular |language=en-US}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်မည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်ကို အဖွဲ့ဝင် ၃၄ ဦး၊ ဝန်ကြီးဌာန (၃၁) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** တော်လှန်ရေးကာလ ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး [[ကော်သူးလေအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]] (KCC) နဲ့ [[ကော်သူးလေအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] (KGC) ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ကြေညာသည်။ <ref>{{Cite web |last=DVB TV News |date=2026-04-11 |title=ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီကို KNU ဖွဲ့စည်း- DVB News |url=https://www.youtube.com/watch?v=CZEAY59xewI |access-date=2026-04-12}}</ref><ref>{{Cite web |title=KNU က ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုပြီး ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဖွဲ့စည်း |url=https://bur.mizzima.com/2026/04/10/87297 |url-status=live |access-date=၁၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ |website=Mizzima}}</ref><br /> * [[၁၂ ဧပြီ|၁၂]] - မကွေးတိုင်း၊ [[ပခုက္ကူမြို့နယ်]]၊ ပန်းတိုင်းခြုံကျေးရွာအုပ်စု၊ မြောက်လူးကံရွာကို စစ်တပ်က မီးရှို့တဲ့အတွက် အိမ် ၄၀၀ ကျော်မီးလောင်ကျွမ်းပြာကျသွားကြောင်း ဒေသခံတွေကပြောသည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese|first=R. F. A.|date=2026-04-13|title=ပခုက္ကူလေဆိပ်နားက မြောက်လူးကံရွာ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/04/13/myauklukan-village-burnt-down/|access-date=2026-04-14|website=မြန်မာဌာန|language=my}}</ref> * ၁၃ ဧပြီ - [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်]]ရှိ မြိုင်ကြီးငူ-မဲသဝေါဒေသအတွင်းတည်ရှိသော စစ်တပ်၏ ကြယ်ပြောင်ကုန်း တပ်စခန်းအား [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (KNLA) နှင့် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ဧပြီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း မြေပြင်သတင်းရင်းမြစ်အချို့က အတည်ပြုပြောကြားသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-13 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မြန်မာလူထုနဲ့ အတူရှိနေကြောင်း အမေရိကန်နဲ့ ယူကေက သင်္ကြန်ဆုတောင်းပေးပို့ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2dg3z017mt |access-date=2026-04-13 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၄ ဧပြီ]] - ချင်းပြည် (Chinland) ကောင်စီနှင့် [[ချင်းပြည်အစိုးရ]]အဖွဲ့၏ လက်အောက်ရှိ ချင်းပြည်ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ တည်ထောင်သည့် Chinland Jordan School of Medicine ဆေးတက္ကသိုလ်အား ချင်းပြည်နယ်၊ ချင်းလုံမြို့၌ ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၅ ရက် - ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရမှု ရက်ပေါင်း ၁,၉၀၀ ရှိလာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c1mkk7p1j5jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-15|access-date=2026-04-15|language=my}}</ref> * ၁၆ ဧပြီ - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ၏ လွှမ်းမိုးမှုများကြောင့် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား ညီညွတ်ရေးတွင် အတားအဆီးများ ရှိနေသည်ဟု [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]၏ ယာယီသမ္မတ [[ဒူဝါလရှီးလ]]က အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ ငါးနှစ်ပြည့် မိန့်ခွန်းတွင် ပြောကြားလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-16 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ညီညွတ်ရေးမှာ အတားအဆီးရှိနေတယ်လို့ NUG ၅ နှစ်ပြည့်မှာ ယာယီသမ္မတ ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2d1vrj7jmt |access-date=2026-04-16 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၇ ဧပြီ - ** နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ် ၄၀/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ ၄,၃၃၅ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်လိုက်ပြီး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81788 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၄၁/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသူ/သား ၁၇၉ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြု၍ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81789 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *** အဂတိလိုက်စားမှုဆိုင်ရာ ပုဒ်မများနှင့် ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၁၃၀ (က) တို့ဖြင့် စွဲဆိုတရားစွဲခဲ့ပြီး စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ် ၉ နှစ်နှင့် ၆ လ ချမှတ်ကာ အကျဉ်းချခဲ့ရသည့် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]]အား တောင်ငူအကျဉ်းထောင်မှ မိသားစုထံသို့ ပြန်လည်စေလွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် -ဒေါ်‌အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ပြောင်းရွှေ့မယ်လို့ သတင်းထွက်ပေါ် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c8r488z2lm3t |access-date=2026-04-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၈ ဧပြီ]] - စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မင်းကွန်းဒေသရှိ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရလက်အောက်ခံ ပြည်သူ့လုံခြုံရေးအဖွဲ့ (ပလဖ) မှ ဒုတိယတာဝန်ခံအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးတို့သည် စစ်ကောင်စီထံ လက်နက်စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-19 |title=ဧပြီ ၁၉ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ် - မင်းကွန်းတိုက်နယ် ပလဖ ဒုတာဝန်ခံအပါ ၁၅ ဦး စစ်တပ်ထံ လက်နက်ချ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cg543ry1ggdo |access-date=2026-04-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><br /> * [[၂၀ ဧပြီ|ဧပြီ ၂၀]] - ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ပြေးလမ်းပေါ်ထွက်ခွာနေချိန် ဘရိတ်စနစ်ချို့ယွင်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့းပြီး ရပ်နားထားသည့် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာ့လေကြောင်း]] (MAI) ၏ Airbus A319 လေယာဉ် အမြီးပိုင်းကို ဝင်တိုက်မိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ဘရိတ်ချို့ယွင်းပြီး MAI Airbus A319 ကို ဝင်တိုက်မှုဖြစ် - New Day Myanmar|url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%9b%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%af%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%86%e1%80%ad%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-mna-atr-72-%e1%80%98%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90/|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|language=en-US}}</ref> * [[၂၁ ဧပြီ]] - စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းဝင်း]] သည် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-21 |title=အေအေ ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင်နဲ့ ချင်း CPU ခေါင်းဆောင်တွေ ရခိုင်မှာတွေ့ဆုံ -၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၂၁ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်း တိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clyxrv7g29gt |access-date=2026-04-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၂၅ ဧပြီ - ချင်းညီနောင် (CB) အဖွဲ့က တစ်နှစ်ကျော်ကြာ သိမ်းပိုက်ထားရှိသည့် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့ပေါ်ရှိ နေရာအချို့ကို စစ်တပ်က ပြန်လည်သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ဧပြီ ၂၅ ရက် သတင်းအနှစ်ချုပ် - နေပြည်တော်မှာငလျင်လှုပ်|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cn8d05qq6edo|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-25|access-date=2026-04-25|language=my}}</ref> * ၂၇ ဧပြီ - အမျိုးသားစာပေဆုရှင် ဦး[[တင်ညွန့်]]နှင့် သားဖြစ်သူအပါအဝင် ၃ ဦးအား ဖမ်းဆီးခံထားရသည်။ * [[၃၀ ဧပြီ]] - ** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့|ကဆုန်လပြည့်နေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြင့် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁,၅၀၈ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82285|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref>နှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၁ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82287|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref>၊ စုစုပေါင်း ၁,၅၁၉ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ အကျဉ်း​ထောင် အချုပ်​ထောင်အသီးသီးတွင် အကျဉ်းကျခံ​နေရသည့် အကျဉ်းသား အကျဉ်းသာသူ ၁၅၀၈ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်​ပေး|url=https://news-eleven.com/article/311564|access-date=2026-04-30|website=Eleven Media Group Co., Ltd|language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ဝ ရက် မတိုင်မီ ကျူးလွန်ခဲ့သော ပြစ်မှုတစ်ခုခုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းခံရပြီး အကျဉ်း ထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးတွင် ပြစ်ဒဏ်ကျခံလျက်ရှိသော အကျဉ်းသား၊ သူများကို ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၀၁၊ ပုဒ်မခွဲ (၁) အရ ယင်းတို့ကျခံရန်ကျန်ရှိသောပြစ်ဒဏ်၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံကို လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82283|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> *** [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]အား ကျန်ရှိနေသေးသည့် ပြစ်ဒဏ်များကို သတ်မှတ်ထားသည့် နေအိမ်တွင်သာ ဆက်လက်ကျခံစေရန် အကျဉ်းထောင်မှ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ပြောင်းရွှေ့၊ ဓားစာခံအဖြစ် ဖမ်းဆီးထားဆဲဟု ကိုထိန်လင်းပြော |url=https://burmese.dvb.no/post/542191 |access-date=2026-05-01 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref><br /> === မေ === * ၁ မေ - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ်အနီး [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ ဟွာလ်းငိုးရမ်းဒေသ၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ ခေါ်ပွီချစ်ပ် (Khawpuichhip) ကျေးရွာကို စစ်လေတပ်က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ၁၀ နှစ်အောက် ကလေး ငါးဦးနှင့် လူကြီး တဦး စုစုပေါင်း ခြောက်ဦး သေဆုံးပြီး၊ ကိုးဦး ဒဏ်ရာရရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်အနီး ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု ၊ ကလေး ၅ ဦး အပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး |url=https://bur.mizzima.com/2026/05/01/89167 |url-status=live |access-date=3 May 2026 |website=Mizzima}}</ref> * ၄ - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]အား စစ်ရာဇဝတ်မှုများနှင့် လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှုများဖြင့် စွဲဆိုထားသည့် အမှုအတွက် [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]၏ တရားရုံးသို့ တရားဝင် အမှုတင်သွင်းလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း တရားစွဲဆိုသည့် အဖွဲ့အစည်းများက မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင်မင်းအောင်လှိုင်ကို စစ်ရာဇဝတ်မှုဖြင့် တရားစွဲသည့်အမှု တီမောတရားရုံးသို့ တင်သွင်း |url=https://burmese.dvb.no/post/204215 |access-date=2026-05-04 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> * ၅ - တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှ စတင်ကာ ထိန်းချုပ်ထားခဲ့သော အင်းတော်မြို့၏ မြို့နယ်ခွဲဖြစ်သည့် [[မော်လူးမြို့]]ကို မြန်မာစစ်တပ်က မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-05 |title=၂၀၂၆ မေ ၅ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်မှာ လက်နက်ကိုင်တပ်တွေ မရှိရေး နေပြည်တော်နဲ့ ဒေလီဆွေးနွေး |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm2p15nvdm6t |access-date=2026-05-05 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၆ မေ - မတ္တရာ၊ သပိတ်ကျင်း၊ တကောင်း၊ ထီးချိုင့်၊ ကသာ၊ အင်းတော်နှင့် မော်လူးတို့ကို စစ်တပ်က ပြီးခဲ့သည့် လများအတွင်း ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မန္တလေး-မတ္တရာ-သပိတ်ကျင်း-တကောင်း-ထီးချိုင့်-ကသာ-အင်းတော်-မော်လူး-နန့်စီးအောင်-မိုးညှင်း-မိုးကောင်း-မြစ်ကြီးနား လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်အား အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး၊ ဖွင့်လှစ်လိုက်ကြောင်း နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများမှ ကြေညာသည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မေ၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား ကားလမ်းတစ်ခုလုံးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်တပ်ကြေညာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3r2n458gw2t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-07|access-date=2026-05-07|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူများ ယာယီစိုးမိုးထားသည့် နေရာများအား ပြန်လည်တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီး မန္တလေး - မတ္တရာ - သပိတ်ကျင်း-တကောင်း- ထီးချိုင့် - ကသာ - အင်းတော် - မော်လူး - နန့်စီးအောင် - မိုးညှင်း - မိုးကောင်း - မြစ်ကြီးနား ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းအား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးနိုင်ခဲ့ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82465|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-05-07|language=en}}</ref> * [[၇ မေ]] - မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မိုးကုတ်မြို့နယ်|မိုးကုတ်]]ရတနာမြေမှ အလေးချိန် ၂,၂၀၀ ဂရမ် (၁၁,၀၀၀ ကရက်) အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ပတ္တမြားတစ်ပွင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် မိုးကုတ်ရတနာမြေမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိသည့် ထူးခြားလှပပြီး အရွယ်အစားကြီးမားသော ပတ္တမြားကြီးအား ကြည့်ရှု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82498 |access-date=2026-05-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * ၉ မေ - UFC 328 ၏ Co-Main Event ပွဲဖြစ်သည့် ဖလိုင်းဝိတ်တန်း ချန်ပီယံရှစ်ပွဲတွင် လက်ရှိချန်ပီယံ မြန်မာ MMA ကစားသမား [[ဂျော့ရှုအာဗန်|ဂျိုရှူအာဗန်]]က ပြိုင်ဘက် ဂျပန်ကစားသမား တက်ဆူရို တိုင်ရာအား အလဲထိုးနည်းဖြင့် အနိုင်ရရှိကာ ဖလိုင်းဝိတ်တန်း ချန်ပီယံခါးပတ်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ဂျိုရှူအာဗန် တက်ဆူရိုတိုင်ရာကို ငါးချီမြောက်တွင် အနိုင်ရပြီး ဖလိုင်းဝိတ်ချန်ပီယံကာကွယ် |url=https://news-eleven.com/article/311821 |access-date=2026-05-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * ၁၁ မေ - ဦးရဲသွင်ဟိန်း၏ [[မြေလတ်အသံ]](Myaelatt Athan)၊ ဦးဝင်းဇော်နိုင်၏ Red News Agency နှင့် ဦးဇင်မင်းထက်၏ Asia Citizens (အာရှနိုင်ငံသားများ) သတင်းအေဂျင်စီ ၃ ခုကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့မှစ၍ ပိတ်သိမ်းလိုက်ကြောင်း ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web|title=သတင်းအေဂျင်စီလုပ်ငန်း ပိတ်သိမ်းကြောင်း အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82656|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-05-12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=သတင်းဌာန ၃ ခုကို စစ်အာဏာရှင်က ထပ်မံပိတ်သိမ်း|url=https://burmese.dvb.no/post/566989|website=DVB Burmese|access-date=2026-05-12|language=en}}</ref> * ၁၄ မေ - အမေရိကန်သမ္မတ [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်|ဒေါ်နယ်ထရမ့်]] (Donald Trump) သည် တရုတ်ခေါင်းဆောင် [[ရှီကျင့်ဖျင်]] (Xi Jinping) နှင့် တွေ့ဆုံရန်အတွက် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ပေကျင်းမြို့]]သို့ ရောက်ရှိလာသည်။<ref>{{Cite web |title=■ အမေရိကန်သမ္မတထရန့်နှင့် တရုတ်သမ္မတရှီတို့ တွေ့ဆုံ |url=https://news-eleven.com/article/311904 |access-date=2026-05-14 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * ၁၈ မေ - [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး|ရန်ကုန်တိုင်း]]၊ [[ကျောက်တန်းမြို့]]အနီး မြန်မာ့ကမ်းရိုးတန်းကို ဗဟိုပြုပြီး မနက် ၈ နာရီ ၃၅ မိနစ်ဝန်းကျင်က အင်အားရစ်ချ်တာစကေး ၅ ဒသမ ၂ အဆင့်ရှိတဲ့ အင်အားအတော်အသင့်ပြင်းထန်တဲ့ မြေငလျင်တခု လှုပ်ခတ်သွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ကျောက်တန်းမြို့အနီး ဗဟိုပြုပြီး အင်အား ၅ ဒသမ ၃ ရှိ ငလျင်လှုပ် |url=https://burmese.dvb.no/post/359449 |access-date=2026-05-18 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ဒီပဲယင်းမြို့နယ်]]ရှိ မုံရွာ-ရေဦး အဝေးပြေးလမ်းမကြီးဘေးတွင် တည်ရှိသော [[စိုင်ပြင်မြို့]]ကို "Operation OTT" စစ်ဆင်ရေးအဖြစ် တိုက်ခိုက်သိမ်းယူခဲ့ကြောင်း [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (PDF)၊ အမှတ် (၁) ရွှေဘိုခရိုင် စစ်ဌာနက သတင်းထုတ်ပြန်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေ ၁၉ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - လွတ်လပ်ရေးနှစ် ၂၅၀ ပြည့် အိမ်ဖြူတော် UFC ပွဲမှာ မြန်မာဖိုက်တာ ဗန် ပါဝင်|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgrp1972qent|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-19|access-date=2026-05-19|language=my}}</ref> *၁၉ မေ - ၂၀၂၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်တွင် KNU၊ KNLA နှင့် PDF တို့က သိမ်းပိုက်ထားသည့် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊]] [[မြိတ်ခရိုင်]]၊ [[တနင်္သာရီမြို့နယ်]]၊ [[မောတောင်မြို့]]ကို စစ်အုပ်စုက ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၅ ရက်မှစတင်သည့် စစ်ကြောင်းဖြင့် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက KNU၊ KNLA နှင့် PDF အမည်ခံ ကိုယ်ကျိုးရှာအကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူ ပူးပေါင်းအဖွဲ့များ ယာယီစိုးမိုးထားသော မောတောင်မြို့အား အလုံးစုံပြန်လည်သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82973 |access-date=2026-05-20 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *မေ ၂၆ - [[၂၀၂၆ ကျောင်းသားတော်လှန်ရေးတပ်တော် အဖွဲ့ဝင်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု]] *၂၈ မေ - ကိုးလကြာ ပိတ်ထားခဲ့သော [[ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်]] ကုန်သွယ်ရေးတွင် အရေးပါသည့် မြဝတီ-မဲဆောက် [[မြန်မာ - ထိုင်း အမှတ် (၁) ချစ်ကြည်ရေးတံတား|အမှတ် ၂ ချစ်ကြည်ရေးတံတား]]အား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်လိုက်ပြီဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-05-28 |title=၂၀၂၆ခုနှစ် မေ ၂၈-ဘန်ကောက်မှာ ကလေးငယ်တွေကို ညှဉ်းပန်းပြီး ပန်းရောင်းခိုင်းတဲ့မြန်မာ ၃ ဦးကို ရဲဖမ်း |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4pw09y4yvt |access-date=2026-05-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> *၂၀၂၅ ခုနှစ်  အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သူများအနက် ရွေးကောက်ပွဲကုန်ကျစရိတ်စာရင်းအား သတ်မှတ်ရက်အတွင်း တင်သွင်းခြင်းမရှိသည့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၄၁ ဦးကို အရည်အချင်းပျက်ယွင်းသူများအဖြစ် ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ကြေညာချက်အမှတ် (၄၇/၂၀၂၆)ဖြင့် ၂ဝ၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၃ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်ထားကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သူများအနက် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၄၁ ဦးကို အရည်အချင်းပျက်ယွင်းသူများအဖြစ် UEC ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/312227 |access-date=2026-05-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> *၃၀ မေ - သမ္မတဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]သို့ တရားဝင်ချစ်ကြည်ရေး ခရီးစဉ် စတင်ထွက်ခွာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=NP News |url=https://www.npnewsmm.com/news/6a1a7327acbcdc59760091ee |access-date=2026-05-30 |website=www.npnewsmm.com}}</ref> *[[၃၁ မေ]] - [[၂၀၂၆ နမ့်ခမ်း ပေါက်ကွဲမှု]] === ဇွန် === *၆ ဇွန် - မြန်မာနှင့် ရုရှားတို့သည် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်း]]၊ [[ထားဝယ်မြို့]]ရှိ ရေနက်ဆိပ်ကမ်းစီမံကိန်းအတွက် ၆၆၀ မဂ္ဂါဝပ် [[ကျောက်မီးသွေး]]သုံး [[ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ]] တည်ဆောက်ရေး နားလည်မှုစာချွန်လွှာကို [[စိန့်ပီတာစဘတ်မြို့]]၌ ကျင်းပသည့် စီးပွားရေးဖိုရမ်အတွင်း လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-06-10 |title=၂၀၂၆ ဇွန်လ ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - တရားမဝင် ရွှေတူးဖော်မှုတွေ နှိမ်နင်းမယ်လို့ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/czx5r48ynzgt |access-date=2026-06-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> *၁၁ ဇွန် - ၁၉ ဇူလိုင် - [[၂၀၂၆ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား]] *၁၅ ဇွန် - သမ္မတ ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]] သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]သို့ နိုင်ငံတော်အဆင့် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ် စတင်ထွက်ခွာခဲ့ပြီး၊ [[ပေကျင်းမြို့]]သို့ ရောက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦး​ဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်နိုင်ငံ ​​​​ပေကျင်းမြို့သို့​ရောက်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/312702 |access-date=2026-06-15 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> *၂၁ ဇွန် - [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]]၏ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးအဖြစ် ဗိုလ်မှူးကြီး သိန်းဇော်မြင့် အစား ဗိုလ်မှူးကြီး ရန်ကြီးအောင် အား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84248 |access-date=2026-06-22 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၂၅ ဇွန် - [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးချုပ်အဖြစ် ဒေါ်[[အေးအေးသန်း]]ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84447 |access-date=2026-06-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး အဖြစ် ဒေါ်ထွေးထွေးအား ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84450 |access-date=2026-06-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> === ဇူလိုင် === * ၁၂ ဇူလိုင် - [[ဘန်ကောက်ဆွေးနွေးပွဲ (၂၀၂၆)]]: မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းနှင့် ပတ်သက်၍ အာဆီယံ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများမှ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ၊ အဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦး[[တင်မောင်ဆွေ]] တို့အကြား ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မြို့၌ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-07-13 |title=ဘန်ကောက်က ဘီယာဘားဆိုင် မီးလောင်မှု သေဆုံးသူ ၂၈ ဦးအထိရှိ - ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၁၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cy8w6vlglp5t |access-date=2026-07-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၅ ဇူလိုင် - သံအမတ်ကြီး ဦး[[မင်းသိမ်း]]အား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သံအမတ်ကြီး ဦးမင်းသိမ်းအား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/85218 |access-date=2026-07-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * [[၁၆ ဇူလိုင်]]- [[ထန်တလန်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] - တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက [[ထန်တလန်မြို့]]နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတစ်ဝိုက်အား အပြည့်အဝ ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက ထန်တလန်မြို့နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတစ်ဝိုက်အား ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ ဆက်လက်ဆောင်ရွက် |url=http://www.moi.gov.mm/news/85333 |access-date=2026-07-17 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၁၉ ဇူလိုင် - [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်းတပ်]] (TNLA) ၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၁) တားဂျုတ်ဂျား ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့် ဦးဆောင်သည့် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုကော်မတီ (NSPNC) အဖွဲ့နှင့် နေပြည်တော်၌ တွေ့ဆုံခဲ့ရာ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ ရက် (၁၀၀) ငြိမ်းချမ်းရေးအစီအစဉ်တွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအပါအဝင် အချက် (၆) ချက်ပါဝင်သည့် ဆွေးနွေးချက်များကို နေပြည်တော်နှင့် TNLA တို့က လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-07-20 |title=အင်ဒီဘာနမ် ယူကေဝန်ကြီးချုပ်သစ်ဖြစ်လာ - ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၂၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cjej0nw0wl1t |access-date=2026-07-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၃၀ ဇူလိုင် - ** တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေး ၂၃ ရက်မြောက်နေ့ ရပ်နားပြီး၊​ တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေးကျင်းပပြီးစီးသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86030 |access-date=2026-07-31 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေး ၃၂ ရက်မြောက်နေ့ကို ရပ်နားပြီး၊ တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေးကျင်းပပြီးစီးသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86029 |access-date=2026-07-31 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၃၁ ဇူလိုင် - အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဆိုင်ရာဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/86064 |access-date=2026-08-02 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> === ဩဂုတ် === * ၃ ဩဂုတ် - ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]]ကို [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီ ကော်မတီ|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ]] (ICRC) မှ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ဌာ‌နေကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သူ Mr. Arnaude de Baqque က လာရောက် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ (ICRC) မှ မြန်မာ နိုင်ငံဆိုင်ရာ ဌာ‌နေကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သူ လာရောက် တွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86157 |access-date=2026-08-03 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၆ ဩဂုတ် - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်အဖြစ် ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-08-06 |title=၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကြို့ပင်ကောက်မှာ စစ်တပ်လေကြောင်းဗုံးကြဲလို့ ၆ ဦး ဒဏ်ရာရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cw20jkkz3y81t |access-date=2026-08-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၃ ဩဂုတ် - ကချင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့၊ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်သူရ အစား ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရန်နောင် အားခန့်အပ်တာဝန်ပေးသည်။<ref>{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86631 |access-date=2026-08-14 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** [[အာရက္ခတပ်တော်]] ထိန်းချုပ်ထားသော [[ဂွမြို့နယ်]]အတွင်းရှိ [[ကျိန္တလီမြို့|ကျိန္တိလီမြို့]]ပေါ်သို့ စစ်တပ်က ဂျက်ဖိုက်တာဖြင့် ဗုံး ၂ လုံး ကြဲချခဲ့ရာ အရပ်သား ၈ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-08-14 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် သြဂုတ် ၁၄ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်- ကျောက်တော်၊ သံတွဲနဲ့ ဂွ ကို လေကြောင်းကနေဗုံးကြဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cr4gxy75ljg2t |access-date=2026-08-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၇ ဩဂုတ် ** - မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်ထွက်ခွာသည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်ထွက်ခွာ |url=http://www.moi.gov.mm/news/86799 |access-date=2026-08-17 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]]၊ ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ [[ခိုင်ခိုင်စိုး]] ကို [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး]]၊ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-08-17 |title=ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး အား သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်� |url=https://onenewstvchannel.com/politic/government/%e1%80%92%e1%80%b1%e1%80%ab%e1%80%80%e1%80%ba%e1%80%90%e1%80%ac-%e1%80%81%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%81%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b8-%e1%80%a1/ |access-date=2026-08-18 |website=One News Myanmar |language=my-MM}}</ref> ** လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန၏ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ဦးရဲထွန်းဦး အား ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86828 |access-date=2026-08-18 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> * ၂၁ ဩဂုတ် - [[တပ်မတော် (လေ)|စစ်တပ်]]က [[မြောင်မြို့နယ်]]ရှိ [[ဆွဲလွဲအိုရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်|ဆွဲလွဲအိုရွာ]]အား လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဇေဋ္ဌဝါဒီဘုန်းကြီးကျောင်း၌ တရားစခန်းဝင်နေသော သက်ကြီးရွယ်အို ၁၄ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း မြေပြင်အခြေအနေသိရှိသူတစ်ဦးက ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-08-21 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် သြဂုတ် ၂၁ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်-ဦးမင်းအောင်လှိုင်နဲ့ လူကာရှန်ကို အလွတ်သဘောတွေ့ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c6n0nl5v7r8qt |access-date=2026-08-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၂၄ ဩဂုတ် - [[ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန|ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]] အား ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေဝန်ကြီးဌာန အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲ သတ်မှတ်လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနအမည် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/87236 |access-date=2026-08-25 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၂၆ ဩဂုတ် - [[၂၀၂၆ နီပေါနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]] * ၃၁ ဩဂုတ် - [[နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း|နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေးအသင်း]] (AAPP) ၏ တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး ဦးဘိုကြည်အား [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ]]၊ [[မနီလာမြို့]]အခြေစိုက် Ramon Magsaysay Award Foundation မှ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွက် Ramon Magsaysay Award ဆုဖြင့် ဂုဏ်ပြုချီးမြှင့်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Bo Kyi |url=https://rmaward.asia/rmawardees/bo-kyi/ |access-date=2026-08-31 |website=Ramon Magsaysay Award Foundation Philippines |language=en-US}}</ref> === စက်တင်ဘာ === * ၁ - [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန]]သည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ သစ်တောဥပဒေပုဒ်မ ၆၊ ပုဒ်မခွဲ (င) အရ အပ်နှင်းထားသော လုပ်ပိုင်ခွင့်များကိုကျင့်သုံးလျက် ရှမ်းပြည်နယ် [[ကျိုင်းတုံခရိုင်]] [[မိုင်းပြင်းမြို့နယ်|မိုင်းပျဉ်းမြို့နယ်]]အတွင်း ကျရောက်နေသည့် ဧရိယာအကျယ်အဝန်း ၆၁၀၀၈ ဧကရှိသောနယ်မြေကို “သုဝဏ္ဏသျှံတောင် ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော” အဖြစ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် (၄) ရက် (၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်) မှစ၍ သတ်မှတ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=သုဝဏ္ဏသျှံတောင် ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော သတ်မှတ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/87840 |access-date=2026-09-08 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာနသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ သစ်တောဥပဒေပုဒ်မ ၆၊ ပုဒ်မခွဲ(င)အရ အပ်နှင်းထားသောလုပ်ပိုင်ခွင့်များကိုကျင့်သုံးလျက် ရှမ်းပြည်နယ် နမ့်စန်ခရိုင် [[နမ့်စန်မြို့နယ်]]အတွင်း ကျရောက်နေသည့် ဧရိယာအကျယ်အဝန်း ၃၀၇၅၅ ဧကရှိသောနယ်မြေကို “ခိုလမ်ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော”အဖြစ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် (၄) ရက် (၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်)မှစ၍ သတ်မှတ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ခိုလမ်ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော သတ်မှတ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/87896 |access-date=2026-09-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၉ - စက်သုံးဆီ သုံးစွဲမှု လျှော့ချရေးအတွက် သတ်မှတ်ထားသည့် စုံ/မ စနစ်ဖြင့် ယာဉ်မောင်းနှင်သုံးစွဲရမည့် စည်းမျဉ်းကို စက်တင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့မှစ၍ ပယ်ဖျက်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်တော်ယာဉ်မောင်းနှင်မှုအား “စုံ” ရက်၊ “မ” ရက် ခွဲခြားမှု မရှိဘဲ ပုံမှန်အတိုင်းပြန်လည်မောင်းနှင်နိုင်ပါကြောင်း ပြည်သူသို့အသိပေးကြေညာချက်ထုတ်ပြန်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/87872 |access-date=2026-09-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၁၄ - တပ်မတော်သား ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ခုနစ်ဦး<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်သား ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ခုနစ်ဦး အစားထိုးပြောင်းလဲ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88081 |access-date=2026-09-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> နှင့် တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်ငါးဦးကို  အစားထိုးပြောင်းလဲကြောင်း<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ငါးဦး အစားထိုးပြောင်းလဲ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88082 |access-date=2026-09-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က အသိပေးထုတ်ပြန်ထားသည်။ * ၁၇ - ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]အား [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် အစားထိုးခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့ပြီး ယင်းရာထူးတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သော ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ညွန့်ဝင်းဆွေ]]အား စစ်ဘက်မူလတာဝန်များကို ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး အစားထိုးခန့်အပ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/88205 |access-date=2026-09-18 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၂၁ - နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနမှ သံအမတ်ကြီး ဦးအေးမင်းထွေး အား ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်လိုက်ပြီဖြစ်ပါသည်။<ref>{{Cite web |title=သံအမတ်ကြီး ဦးအေးမင်းထွေးအား အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ် |url=http://www.mdn.gov.mm/my/snamttkii-uuaemngtheaaa-aindiysmmttniungngnchiungraa-mnmaasnamttkiiaphc-khnap |access-date=2026-09-23 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> * ၂၇ - ကရင်နီပြည်တပ်မတော်၏ ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် တာဝန်အပြင် ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ၏ အမြဲတမ်းပါတီဗဟိုကော်မတီဝင်အဖြစ်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူ ဗိုလ်မှူးကြီး ဘုန်းနိုင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ကရင်နီပြည်တပ်မ​တော် ဒု- စစ်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်မှူးကြီးဘုန်းနိုင် ကွယ်လွန် |url=https://burmese.dvb.no/post/968535 |access-date=2026-09-28 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> * ၂၈ - ဦးဌေးအောင်အား [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းတရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးအဖြစ်ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့ကြောင်း နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက အမိန့်အမှတ် ၆၇ / ၂၀၂၆ ဖြင့် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88622 |access-date=2026-09-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == ကွယ်လွန်သူများ == * <!--Do not add people without Wikipedia articles to this list Do not trust "this year in history" websites for accurate date information Do not link multiple occurrences of the same year, just link the first occurrence. No red links, please.-->[[၂၆ ဇန်နဝါရီ]] - [[မြင့်ထွေး]]၊ [[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာနဝန်ကြီးဟောင်း]] ([[၁၉၄၈]] ဖွား) * [[၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[စိန်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ|စိန်ဝင်း]]၊ နိုင်ငံရေးသမားနှင့် [[ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ|ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] ([[၁၉၄၄]] မွေးဖွား) * [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၊ အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတဟောင်းနှင့် နိုင်ငံ့အထွတ်အထိပ်ခေါင်းဆောင် ([[၁၉၃၉]] မွေးဖွား) * [[၂ ဇွန်]] - [[မင်းထင်ကိုကိုကြီး]]၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာနှင့် ကဗျာဆရာ (၁၉၆၁ ဝန်းကျင်မွေးဖွား) * [[၁၁ ဇွန်]] - [[ဝဇိရကိတ္တိယာဘာ]]၊ ထိုင်းတော်ဝင်မင်းသမီး ([[၁၉၇၈]] မွေးဖွား) * [[၁၈ ဇွန်]] - [[တင်မောင်မြင့် (စာရေးဆရာ)|တင်မောင်မြင့်]]၊ [[အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု]]ရ ဆရာကြီး ([[၁၉၃၆]] မွေးဖွား) * [[၂၂ ဩဂုတ်]] - [[ကိုင်ဇာ]] ၊ အဆိုတော် ([[၁၉၆၁]] မွေးဖွား) == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] 6jv4w41h9dnuo3rbc2xgj90gr5i2nrb 1055676 1055668 2026-09-29T02:59:04Z Salai Rungtoi 22844 /* စက်တင်ဘာ */ 1055676 wikitext text/x-wiki {{Events by month|၂၀၂၆|prefix=မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/}}{{Year nav|2026}} {{Year article header|2026}} == ဖြစ်ပွားဆဲ ဖြစ်ရပ်များ == * [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] * [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]] * [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]] * [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]သက်တမ်း * [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]သက်တမ်း == အဓိက ဖြစ်ရပ်များ == === ဇန်နဝါရီ === * [[၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံ]]သည် [[ယူရို|ယူရိုငွေကြေး]]ကို စတင်အသုံးပြုခဲ့ပြီး ယူရိုဇုန်၏ ၂၁ ခုမြောက် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite press release|title=Bulgaria ready to use the euro from 1 January 2026: Council takes final steps|date=July 8, 2025|publisher=Council of the European Union|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/08/bulgaria-ready-to-use-the-euro-from-1-january-2026-council-takes-final-steps/}}</ref> * [[၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[ကော်သူးလေတပ်မတော် (KTLA)]]က မြန်မာနိုင်ငံက ခွဲထွက်ပြီး ကော်သူးလေသမ္မတနိုင်ငံ တည်ထောင်လိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ကော်သူးလေနိုင်ငံသစ် ကြေညာ၊ သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်စောနယ်ဒါးမြ တာဝန်ယူ |url=https://burmese.dvb.no/post/740655 |access-date=8 Jan 2026 |website=DVB}}</ref> * [[၉ ဇန်နဝါရီ]] - မြန်မာနိုင်ငံနှင့် [[ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ]]တို့သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၉ ရက်မှစတင်၍ နှစ်နိုင်ငံအကြား သံအမတ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် သံတမန်အဆက်အသွယ် ထူထောင်ကြသည်။ ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ် သမ္မတနိုင်ငံသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ (၁၂၇) နိုင်ငံမြောက် သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင်သည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်နှင့် ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ်သမ္မတနိုင်ငံတို့အကြား သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင် |url=https://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaanng-chiumaaliiyaaphkdrysmmttniungngnttiuakaa |url-status=live |access-date=၁၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |website=Myanmar Digital News}}</ref> * [[၁၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၂) ကို မြို့နယ်ပေါင်း ၁၀၀ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ကျင်းပပြီးစီး |url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2611131/ |access-date=2026-02-28 |language=en-US |archive-date=1 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201035017/https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2611131/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=■ ရွေးကောက်ပွဲအပိုင်း(၂)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များ၌ မဲပေးမှုများ ပြီးဆုံး၍ မဲရုံများစတင်ပိတ်သိမ်း |url=https://news-eleven.com/article/309049 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၄ ဇန်နဝါရီ]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-amiusaakaakyrennglunkhunrekeaangcii |access-date=2026-03-13 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref>               * [[၂၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၃) ကို မြို့နယ်ပေါင်း ၆၁ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဇန်နဝါရီ ၂၅ ရက်(တနဂ်​နွေ​နေ့)တွင် ကျင်းပမည့် ​ရွေး​ကောက်ပွဲအပိုင်း(၃)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ် ၆၁ မြို့နယ် |url=https://news-eleven.com/article/309419 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၇ ဇန်နဝါရီ]] - ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းထွန်းနောင်]]အား စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ မူလတာဝန်များသို့ ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]]ကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ် အစားထိုးခန့်ထားသဖြင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကောင်မရှင်]]အဖွဲ့ဝင်သစ် ဖြစ်လာသည်။ <ref>{{Cite web|title=ပြည်ထဲ​ရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းထွန်း​နောင်အား စစ်ဘက်မူလတာဝန် ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေပြီး ၎င်း၏​နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးဖုန်းမြတ်အား ခန့်အပ်|url=https://news-eleven.com/article/309488|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-06|language=my}}</ref> * [[၂၉ ဇန်နဝါရီ]] - ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ် အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ​ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​ကြောင်း အမိန့်များကို ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့်ဆက်လက်ထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/76504 |access-date=2026-02-27 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ်အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​​ကြောင်းကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/309542 |access-date=2026-02-27 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> === ဖေဖော်ဝါရီ === * [[၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[ပြည်ထောင်စုအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]]ကို [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ * [[၇ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် [[မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]] ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခြင်းအခမ်းအနားကို နေပြည်တော်ရှိ  MICC -1 ခန်းမတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ အကောင်းဆုံးရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဆုကို "''[[ပန်းမြိုင်လယ်မှ ဥယျာဉ်မှူး]]''"ဇာတ်ကားက ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုများ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ပွဲ ပြုလုပ် |url=https://news-eleven.com/article/309744 |access-date=2026-02-22 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ]] - နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]၏ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ သံရုံး ယာယီတာဝန်ခံကို မြန်မာနိုင်ငံကနေ ထွက်ခွာရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ * [[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြန်မာ့တော်ဝင်နဂါးတပ်တော်|ဗမာအမျိုးသားတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]]၏ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်နဂါး]]သည် မြန်မာ့တပ်မတော်ထံ လက်နက်ချခဲ့သည်။ * [[၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]မှ ထွက်ခွာရန် ပြင်ဆင်နေသည့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်းလိုင်း]] ၏ ATR-72-600 အမျိုးအစား ခရီးသည်တင်လေယာဉ်ကို FPV Suicide Drone များဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး လေယာဉ်၏ ခေါင်းပိုင်း၊ ကိုယ်ထည်အလယ်ပိုင်းနှင့် နောက်မီးပိုင်းတို့တွင် ဗုံးစထိမှန်၍ အနည်းငယ်ပျက်စီးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ် တိုက်ခိုက်ခံရပြီးနောက် လေယာဉ်ခရီးစဉ်များ ဖျက်သိမ်းထား |url=https://npnewsmm.com/news/699966621a20c677ac351113 |url-status=live |website=NP News}}</ref><ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2026-02-21 |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်မှာ ခရီးသည်တင်လေယာဉ် တိုက်ခိုက်ခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/02/21/mna-airline-rebel-drone-burma-junta/ |access-date=2026-02-22 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> * [[၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - တတိယအကြိမ်မြောက် လွှတ်တော်အသီးသီး၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လအတွင်း ကျင်းပသွားမည်ဖြစ်ရာ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]ကို (၁၆) ရက်နေ့၊ [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]]ကို (၁၈) ရက်နေ့နှင့် တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်လွှတ်တော်များကို (၂၀) ရက်နေ့တို့တွင် အသီးသီးစတင်ကျင်းပရန် ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80312 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80315 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80316 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ရန်ကုန်မြို့ရှိ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ [[ဖင်လန်နိုင်ငံ]]သံရုံးကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၈) ရက်နေ့၌ ပိတ်သိမ်းမည်ဟု တရားဝင်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=■ ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဖင်လန်နိုင်ငံသံရုံး ပိတ်သိမ်းမည် |url=https://news-eleven.com/article/310071 |access-date=2026-02-24 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80422|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-02-27|language=en}}</ref> * [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]နှင့် [[အစ္စရေးနိုင်ငံ|အစ္စရေး]]နိုင်ငံတို့သည် [[အီရန်နိုင်ငံ]]အတွင်း တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ နိုင်ငံတော်ခေါင်းဆောင်ကြီး အလီ ခါမေနီ အပါအဝင် အဆင့်မြင့်အရာရှိကြီး အများအပြား သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel carry out joint attack on Iran as Tehran launches retaliatory strikes |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |publisher=BBC News}}</ref> ယင်းကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် အီရန်က ပင်လယ်ကွေ့ဒေသရှိ အမေရိကန်စစ်အခြေစိုက်စခန်းများကို လက်တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel attack Iran as Trump says ‘major combat operations’ under way – live |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/feb/28/israel-attacks-iran-as-blasts-heard-in-tehran-live-updates?page=with:block-69a2c4c98f08e575db5bd4de#block-69a2c4c98f08e575db5bd4de |access-date=28 February 2026 |publisher=The Guardian}}</ref> === မတ် === * [[၁ မတ်]] - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မင်းတုန်းမြို့နယ်]]၊ အနောက်ဘက် ရှစ်မိုင်ခန့်အကွာ ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ပြောင်းရွာဝန်းကျင်ကို လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ သေဆုံးသူ ၂၅ ဦး ရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=ခင်ရီရီဇော် |date=2026-03-02 |title=မင်းတုန်းမြို့အနောက်ဘက် ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ကုန်တင်ကားရပ်နားစခန်းကို ဗုံးကြဲ၊ ၂၅ ဦးသေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73008/ |access-date=2026-03-02 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=မင်းတုန်းမြို့နယ်၌ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကုန်သည်နှင့် ကားသမား ၂၅ ဦး သေဆုံး |url=https://burmese.dvb.no/post/748482 |access-date=2026-03-02 |website=မကွေးတိုင်း၊ မင်းတုန်းမြို့နယ်၊ ပြောင်းကျေးရွာအနားရှိ ကုန်ကားတွေ ရပ်နားထားတဲ့ နေရာကို စစ်ကောင်စီတပ်က လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတိုက်ခဲ့တာကြောင့် ရခိုင်ကုန်သည်နဲ့ ကားသမား အပါအဝင် ၂၅ ယောက် သေဆုံးပြီး ပြင်းထန… |language=en}}</ref> * [[၂ မတ်]] - [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]သည် [[တောင်သူလယ်သမားနေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အမိန့်အမှတ် ၆/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ (၂၈၂၅) ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80494 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၇/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား/သူ (၁၀) ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80496 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅၀(ည) နှင့်  ၅၂(က) အရ ပြစ်မှုကျခံနေရသည့် ၇,၃၃၇ ဦး တို့အား လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80498 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊​ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် အဆိုပါ အဆိုပါပုဒ်မများအရ တရားစွဲဆိုခံထားရကာ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေသူ ၁၂,၄၈၇ ဦး နှင့် သက်ဆိုင်သည့် အမှုပေါင်း ၉,၅၃၂ မှုကို ပိတ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅ဝ(ည)၊ ၅၂(က) ဖြင့် ကြားနာစစ်ဆေးဆဲအမှုများကိုပိတ်သိမ်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80500 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၃ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု|အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသအတွင်း၌ စစ်ရေး ပဋိပက္ခများကြောင့်]] လောင်စာဆီတင်သွင်းသည့်သင်္ဘောများဖြင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရာ ရေလမ်းကြောင်း တစ်လျှောက်တွင် အတားအဆီး၊ အဟန့်အတားပိတ်ဆို့မှုများကြောင့် စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၇ ရက်မှစတင်၍ ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ယာဉ်များ လစဉ် စုံရက်များတွင် စုံအက္ခရာနှင့် မ ရက်များတွင် မ အက္ခရာ နံပါတ်ပါယာဉ်များ ​မောင်းနှင်အသုံးပြုရန် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] သတင်းထုတ်ပြန်​ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80530 |access-date=2026-03-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၄ မတ်]] - ** သင်ကြားရေးဗီဇာ (Study Visa) ဖြင့် ဝင်ရောက်လာပြီး နိုင်ငံရေးခိုလှုံခွင့် လျှောက်ထားသူများ တိုးလာနေမှုကြောင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အပါအဝင် [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ|အာဖဂန်နစ္စတန်]]၊ [[ဆူဒန်နိုင်ငံ|ဆူဒန်]] နှင့် [[ကင်မရွန်းနိုင်ငံ|ကင်မရွန်း]] စုစုပေါင်း နိုင်ငံ ၄ နိုင်ငံမှ လျှောက်ထားသူများအတွက် ဗီဇာ ထုတ်ပေးမှုကို ရပ်ဆိုင်းထားကြောင်း [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံအစိုးရ]] က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာအပါအဝင် နိုင်ငံလေးနိုင်ငံမှ ကျောင်းသားများကို ကျောင်းသားဗီဇာထုတ်ပေးမှု ရပ်ဆိုင်းလိုက်သည်ဟု ဗြိတိန်ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/310263 |access-date=2026-03-04 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]သည် [[စစ်ဘက်ရေးရာ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့|စရဖ အရာရှိချုပ်]]အဖြစ်မှ [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)]] အဖြစ်သို့ ရာထူးအဆင့် တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် [[နေပြည်တော်ကောင်စီ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၀/၂၀၂၆)<ref>{{Cite web |title=နေပြည်တော်ကောင်စီဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80569 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> နှင့် [[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၂၆) တို့ကို အသစ်ပြင်ဆင်ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။​<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80571 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ပုလဲမြို့နယ်]]၊ မရိုးတုန်းကျေးရွာကို ပါရာမော်တာ နှစ်စီးဖြင့် ဗုံးကြဲခဲ့ရာ ကလေးငယ်တဦးအပါအဝင် ဒေသခံ ငါးဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-03-05 |title=စစ်ရေးပြင်းထန်နေသည့် ပုလဲမြို့နယ်တွင် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ၇ ဦးသေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73154/ |access-date=2026-03-07 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |title=ပုလဲမြို့နယ်ကို စစ်တပ်က ဗုံးကြဲ၊ ပြည်သူ ၄ ဦး သေဆုံးပြီး ၇ ဦးထက်မနည်း ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749049 |access-date=2026-03-07 |website=စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ မရိုးတုံးရွာကို မတ် ၄ ရက် ည ၉ နာရီကျော်နဲ့ မတ် ၅ ရက် မနက် ၁၀ နာရီကျော်မှာ စစ်တပ်က စက်တပ်လေထီးနဲ့ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် အရပ်သား ၄ ယောက် နေရာမှာတင် သေဆုံးခဲ့ပြီး … |language=en}}</ref> *[[၅ မတ်]] - [[ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်]]: ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ပထမပတ်မှစတင်၍ မိုဘိုင်းလက်ကိုင်ဖုန်းအသုံးပြုသူများသည် စံချိန်စံညွှန်းနှင့် ကိုက်ညီပြီး နိုင်ငံတော်သို့ သတ်မှတ်ထားသော အခွန်များ ပေးဆောင်ထားသည့် ဖုန်းများကို အသုံးပြုနိုင်စေရန်အတွက် ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) ကို စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း CEIR နှင့် EIR စနစ် စီမံကိန်းဦးစီးကော်မတီမှ သတင်းထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{Cite web |title=မတ်လ ပထမပတ်မှစ၍ ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်းသက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်(CEIR) အား စတင်အသုံးပြုမည် |url=https://news-eleven.com/article/310289 |access-date=2026-03-06 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်မည့် အစီအစဉ်ကို ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80618 |access-date=2026-03-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၆ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ]]တွင် လတ်တလောဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည့် တိုက်ခိုက်မှုများအတွက် မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် လွန်စွာစိုးရိမ်ပူပန်လျက်ရှိကြောင်း နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |title=အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင်းဆိုင်ရာ သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80643 |access-date=2026-03-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၇ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80673 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ယစ်မျိုးခွန်|ယစ်မျိုး]]ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=ယစ်မျိုးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80674 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၄/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မျိုးစေ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=မျိုးစေ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80675 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၅/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြေဩဇာ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း<ref>{{Cite web |title=မြေဩဇာဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80676 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> အသီးသီး ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ * [[၈ မတ်]] ** - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၏ သား၊ [[မိုဂျ်တာဘာ ခါမေနီ|မိုဂျလ်တာဘာ ခါမေနီ]]ကို တတိယမြောက် [[အီရန်နိုင်ငံ]]၏ [[အီရန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်|အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်]] အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသည်။ <ref>{{Cite web |title=အီရန်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်နေရာကို အယာတိုလာ ခါမေနီ၏သားဖြစ်သူ မိုဂျ်တာဘာအား ရွေးချယ် |url=https://news-eleven.com/article/310269 |access-date=2026-03-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** [[အမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ဒလက်ချောင်းဒေသ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု]] ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း (၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး (၃၂) ဦး ဒဏ်ရာရရှိပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်း အချို့လည်း သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |title=■အမ်းမြို့နယ် ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက် ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း(၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်းအချို့ သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်မှု သံသယဖြစ်ဖွယ်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310463 |access-date=2026-03-13 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=အမ်းမြို့နယ်က စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်း ဗုံးကြဲခံရပြီး ၁၂၀ နီးပါးသေဆုံး၊ ၃၀ ကျော် ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749879 |access-date=2026-03-13 |website=ရခိုင်ပြည်နယ်၊ အမ်းမြို့နယ်၊ ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းတခုကို စစ်ကောင်စီက မတ် ၈ ရက်မှာ လေကြောင်းကနေ ၃ နာရီခွဲခန့်ကြာ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် စစ်သုံ့ပန်းနဲ့ အရပ်သား အကျဉ်းသား ၁၁၆… |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=ထွန်းအောင် |first=ဖဒူ |date=2026-03-11 |title=အမ်းမြို့နယ်ဗုံးကြဲမှု အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်မှ သုံ့ပန်းအများစု သေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73267/ |access-date=2026-03-13 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> * [[၉ မတ်]] - ** ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း (၁) နှင့် (၂) အတွက် တင်သွင်းလာသည့် ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို စတင်ကြားနာစစ်ဆေးခဲ့ပြီး၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) က အမှုအမှတ် (၁/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဒေါက်တာကောင်းထက်ခိုင် (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးပေါင်ဇလန်း (ZNP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) က အမှုအမှတ် (၂/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဦးဝင်းကြူ (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးခိုင်ဦး (PP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း အသီးသီးစတင်စစ်ဆေးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ၊ ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) နှင့် ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) တို့ဖြင့် စတင်ကြားနာစစ်ဆေး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80710 |access-date=2026-03-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** ပဲခူးတိုင်း၊ [[ညောင်လေးပင်ခရိုင်]]၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[ရေတွင်းကုန်းကြီးရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်|ရေတွင်းကုန်း]]ကျေးရွာအုပ်စုမှာ လေကြောင်းဖြင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် အသက် ၆ နှစ်ကျော် ကလေးငယ်အပါအဝင် လူအယောက် ၃၀ နီးပါးသေဆုံးခဲ့ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး(KNU)က ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမှာ စစ်တပ်ဗုံးကြဲလို့ လူ ၂၅ ဦးခန့်သေဆုံး၊ ၅ ဦး အသတ်ခံရတယ်လို့ KNU ပြော - ၂၀၂၆ မတ်လ ၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgqgpqwww5xt |access-date=2026-03-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |first=လွတ်လပ်သော |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမြို့နယ်တွင် စစ်တပ် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်မှုကြောင့် အရပ်သား ၃၀ သေဆုံး - လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ သတင်း - |url=https://burmese.monnews.org/2026/03/09/%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-10 |website=လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |language=en-US}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[ပုလောမြို့နယ်]]၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နှင့် လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယောက် သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=ပုလောမြို့နယ်၌ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်နေရာကို စစ်တပ်ဗုံးကြဲ၊ ကလေးအပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး|url=https://burmese.dvb.no/post/749677|website=တနင်္သာရီတိုင်း ပုလောမြို့နယ်၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တဲ့အတွက် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နဲ့ လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယ…|access-date=2026-03-10|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ယင်းမာပင်ခရိုင်ထဲက NUG တပ်စခန်း ၂ ခု မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4gwek9gq7t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-10|access-date=2026-03-10|language=my}}</ref> * [[၁၀ မတ်]] - ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာလင်းအောင် အား ကျန်းမာရေးအရ အနာယူးခွင့်ပြုပြီး၊ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒေါက်တာစန္ဒာဦးအား အစားထိုး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80726|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80725|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၀/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးချုပ် ဦး[[နေစိုး]]အား တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုလိုက်ပြီး၊<ref>{{Cite web |title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80727|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> အမိန့်အမှတ် ၁၁/၂၀၂၆ ဖြင့် ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ဦးမြတ်စံဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်ခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web |title=ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80728|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီး ဦးကျော်သောင်းအောင် နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးအဖြစ် ဦးအောင်မော်တို့ကို အသီးသီး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80729 |access-date=2026-03-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** မန္တလေးတိုင်းအတွင်း တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ နောက်ဆုံးထိန်းချုပ်ထားသည့် [[တကောင်း|တကောင်းမြို့]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်မှစတင်ကာ တစ်လကျော်ကြာ အင်အားသုံးထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အလုံးစုံ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကျပြီး မန္တလေးတိုင်းတစ်ခုလုံးကို စစ်တပ် ထိန်းချုပ်|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73241/|website=Myanmar Now|date=2026-03-10|access-date=2026-03-12|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref><ref>{{Cite web|title=မန္တလေးတိုင်း NUG နောက်ဆုံးလက်ကျန် တကောင်းမြို့ကို စစ်ကော်မရှင်သိမ်းယူ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/03/11/myanmar-burma-conflict-tagaung-nug/|website=မြန်မာဌာန|date=2026-03-11|access-date=2026-03-12|language=my|first=R. F. A.|last=Burmese}}</ref><ref>{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်ကော်မရှင်ထုတ်ပြန်လာ|url=https://myaelattathan.com/news/22992/|website=Myaelatt Athan|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=MLAT}}</ref> * [[၁၁ မတ်]] - ** ၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် [[တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ|တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ]]: ၂၀၂၅- ၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲသို့ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရန် စာရင်းပေးသွင်းထားသူ နှစ်သိန်းခြောက်သောင်းကျော်ရှိပြီး၊ မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့မှ စတင်ဖြေဆိုလျက်ရှိပြီး မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့အထိ ဖြေဆိုကြရမည်ဖြစ်ပြီး မတ် ၁၅ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့အား ပိတ်ရက်အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။​<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ် စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80766 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေးတက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲများ စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80772 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ်ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားကျောင်းသူပေါင်း နှစ်သိန်းခွဲကျော်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310445 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၆/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ငွေမည်းခဝါချခြင်း|ငွေကြေးခဝါချမှု]]တိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး၊ ငွေကြေးခဝါချမှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ (ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၁၄)ကို ဤဥပဒေဖြင့် ရုပ်သိမ်းလိုက်သည်။​<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-12 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ငွေကြေးခဝါချမှုတို-က်ဖျ-က်ရေးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%81%82%E1%81%80%E1%81%82%E1%81%86-%E1%80%81%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%85%E1%80%BA-%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%9D%E1%80%AB%E1%80%81%E1%80%BB/ |access-date=2026-03-12 |website=Popular |language=en-US}}</ref> ** [[ဒီမိုကရက်တစ် ကရင်အကျိုးပြုတပ်မတော်|ဒီမိုကရေစီအကျိုးပြုကရင်တပ်မတော်]] (D.K.B.A) မှ အမှတ်(၁) စစ်ကွပ်ကဲရေးလက်အောက်ခံ အမှတ်(၉၁၅) တပ်ရင်းတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည့် အရာရှိ ၂ ဦးအား ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့တွေထံ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုကြောင့် တပ်ဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှ အပြီးအပိုင် ထုတ်ပယ်လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}</ref> ** စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံသစ်အဖြစ် စက်သုံးဆီ ပြတ်လပ်မှုနှင့် ဆီဆိုင်များတွင် အကြိမ်ကြိမ် တန်းစီဝယ်ယူမှုများကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် နေပြည်တော်၊ ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် တောင်ကြီးမြို့တို့ရှိ စက်သုံးဆီအရောင်းဆိုင်များတွင် တယ်လီဖုန်း Application အသုံးပြု၍ အလိုအလျောက် စိစစ်ရောင်းချသည့်စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့မှစတင်ကာ စမ်းသပ်အသုံးပြုမည်ဟု စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာနက ကြေညာထားသည်။<ref>{{Cite web |title=စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံ အသိပေးထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80768 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ရန်ကုန်မြို့ရှိ စက်သုံးဆီဆိုင်များတွင် မော်တော်ယာဉ်များကို QR Code ဖြင့် စက်သုံးဆီ စမ်းသပ်ရောင်းချ |url=https://news-eleven.com/article/310451 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[သရက်ချောင်းမြို့နယ်]]၊ [[မင်းဒပ်ရွာ၊ သရက်ချောင်းမြို့နယ်|မင်းဒပ်ကျေးရွာ]]ရှိ နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျော် အခြေချခဲ့သည့် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ဝင်းဝတပ်စခန်းကို KNLA နှင့် PDF တော်လှန်ရေး ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=သရက်ချောင်းနှင့် ပလောက်မြို့ကြား တစ်ခုတည်းသော စစ်ကော်မရှင်စခန်းကို သိမ်းယူ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73294/|website=Myanmar Now|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=သူရအောင်}}</ref> * [[၁၃ မတ်]] - [[ရန်ကုန်ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း|ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်း]]၏ ကစားသမားဖြစ်သူ [[မောင်မောင်လွင် (ဘောလုံးသမား)|မောင်မောင်လွင်]]သည် ပွဲကြည့်စင်ရှိ အမျိုးသမီးပရိသတ်တစ်ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက် ကျူးလွန်ခဲ့သည့်အတွက် ၎င်းအား ၆ လ ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ်နှင့် ဒဏ်ကြေးငွေ ကျပ်သိန်း ၃၀ ပေးဆောင်ရန် [[မြန်မာ နေရှင်နယ် လိဂ်|မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်]] (MNL) က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ် ၁ ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက်ကျူးမှုဖြင့် မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ကစားခွင့်ပိတ်|url=https://burmese.dvb.no/post/750191|website=အမျိုးသမီး ပရိသတ်တယောက်အပေါ် ပွဲကြည့်စဉ်မှာ ကိုယ်ထိလက် ရောက်ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်းရဲ့ ကစားသမား မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ပွဲပယ်နဲ့ ဒဏ်ကြေး‌ ငွေ ကျပ် သိန်း ၃၀ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်လိုက်တယ်လို့ မြန်…|access-date=2026-03-13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ်ကို ကိုယ်ထိလက်ရောက်တွန်းထိုးခဲ့သည့် မောင်မောင်လွင်ကို ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ် ခြောက်လနှင့် ဒဏ်ငွေကျပ်သိန်း ၃၀ ချမှတ်|url=https://news-eleven.com/article/310472|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-13|language=my}}</ref> * [[၁၄ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၇/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အာကာသသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်]]ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=အာကာသသိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်ဥပဒေပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80825 |access-date=2026-03-15 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၁၅ မတ်]] ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၈/၂၀၂၆ ဖြင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ [[အခွန်အခ|အခွန်အကောက်]] ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင်အကျိုးသက်ရောက်မည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ အခွန်အကောက်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80851 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး အမိန့်အမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]၊ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၂၇၂၃၈ ဗိုလ်မှူးကြီး မင်းသူကျော် အစား ကြည်း ၃၂၈၃၅ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမိုးဝင်း ဖြင့်လည်းကောင်း၊ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့၊]] လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၃၀၁၀၇ ဗိုလ်မှူးကြီး ခန့်မွန်ဆွေ အစား ကြည်း ၃၀၃၃၉ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမင်းဦး ဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်သည်။ <ref>{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးများ အစားထိုးခန့်အပ်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80839 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၁၆ မတ်]] **[[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|တတိယအကြိမ် ပြည့်သူလွှတ်တော်]]ကို ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပပြီး၊ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]]အဖြစ် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[ခင်ရီ]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦး[[မောင်မောင်အုန်း]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=■တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများ စတင်ကျင်းပ|url=https://news-eleven.com/article/310534|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-16|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ပြည်သူ့လွှတ်တော်စတင်ကျင်းပ၊ လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးခင်ရီ ရေပန်းစားနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/ckg352l0jz6t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-16|access-date=2026-03-16|language=my}}</ref> ** ကွတ်ခိုင်မြို့ ထိန်းချုပ်ရေးနှင့်ပတ်သက်၍ ကိုးကန့်တပ် (MNDAA) နှင့် တအာင်းတပ် (TNLA) တို့အကြား နှစ်ဖက်တင်းမာမှုများ နှစ်ရက်ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီးနောက် [[ကွတ်ခိုင်မြို့]]အား MNDAA က အပြီးအပိုင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-17 |title=ရှမ်းမြောက်အရေး MNDAA နဲ့ TNLA ခေါင်းဆောင်တွေ လောက်ကိုင်မှာ တွေ့ဆုံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvgk20p4k6pt |access-date=2026-03-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဖလံပင်ရွာမရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ဖလံပင်ကျေးရွာမှ]] စစ်တပ် စစ်ကြောင်းက ပစ်ခတ်ခဲ့တာကြောင့် ပြည်သူ ၃ ဦး သေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းဆီးခံထားရသည်။<ref>{{Cite web |last=ကျော်ကြီး |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းမှာ စစ်တပ်ကပစ်ခတ်လို့ ပြည်သူ ၃ ဦးသေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းခံရ |url=https://myaelattathan.com/news/23027/ |access-date=2026-03-19 |website=Myaelatt Athan |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=mmblogmaster |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းတွင် အကြမ်းဖက်စစ်တပ်စစ်ကြောင်းက ပြည်သူ ၃ ဦးကို သတ်ဖြတ်ကာ နေအိမ် ၁၆၀ ကျော်ကို မီးရှို့ |url=https://maun-mm.com/2026/03/17/nattalin-3/ |access-date=2026-03-19 |website=Maun |language=en-US}}</ref>ဖလံပင်ရွာက နေအိမ် ၁၅၀ လုံးနှင့် [[ရှားစီးဘို (အထက်စု)ရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ရှားစီးဘို]]ရွာက နေအိမ် ၁၅ လုံးတို့ကို မီးရှို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-19 |title=ရန်ကုန် - ပြည်လမ်းပေါ် က နတ်တလင်းမြို့စစ်ရေး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cvglee9j7xzo |access-date=2026-03-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၇ မတ်]] ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်|မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်]]ဆိုင်ရာဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်ဆိုင်ရာဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/mnmaaniungngnkuulkmttchiungraaupde-ptttthaan |access-date=2026-03-18 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> ** "သမီးလှကျွန်း တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တော" အား [[သမီးလှကျွန်းအဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်|သမီးလှကျွန်း အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်]] သို့ ဧရိယာတိုးချဲ့ပြင်ဆင်၍ အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင် သတ်မှတ်ခဲ့။ * [[၁၈ မတ်]] ** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပခဲ့ရာ ဦး[[အောင်လင်းဒွေး]]အား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဦး [[Jeng Phang နော်တောင်]]အား ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း အသီးသီး ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကာလုံအမှုဆောင်ချုပ် ဦးအောင်လင်းဒွေး အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်ရွေးချယ်ခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clygyzg0396t |access-date=2026-03-18 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၂၀/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။​<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80929 |access-date=2026-03-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၁၉ မတ်]] - [[၂၀၂၆ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား အကျပ်အတည်း]]: လေယာဉ်ဆီအကန့်အသတ်ဖြစ်မှုကြောင့် ခရီးသည်တစ်ဦးကို ၁၀ ကီလိုသာ ထပ်တိုးသယ်ယူခွင့်ပြုမည်ဟု [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်းလိုင်း]] (MAI)နှင့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသာလေကြောင်းလိုင်း]] (MNA) တို့က အသီးသီးကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}</ref> * [[၂၀ မတ်]] - ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပသည်။ ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်နိုင်ရန်အတွက် သက်ဆိုင်ရာ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အလိုက် အစည်းအဝေးများကို မတ်လ ၂၃ ရက်တွင် ကျင်းပမည် ဖြစ်ပြီး၊ ဒုသမ္မတသုံးယောက်ကို မတ်လ ၂၅ ရက်မှာ စိစစ်မှာဖြစ်ပြီး မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့မှာ ရွေးချယ်တင်မြှောက်မှုပြုလုပ်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=ဒုတိယသမ္မတလောင်းများအမည်စာရင်း မတ် ၃၀ ရက် တင်သွင်းမည်|url=https://burmese.dvb.no/post/261196|website=DVB Burmese|access-date=2026-03-20|language=en}}</ref> ** တတိယအကြိမ် [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်များ]] အသီးသီးကျင်းပပြီး၊ တိုင်းဒသေကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်အကြီးအကဲများကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။​ **[[၂၀၂၆ ကွတ်ခိုင်မြို့တိုက်ပွဲ]]: လောက်ကိုင်မြို့၌ [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) ပါဝင်သော တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုတစ်ရပ် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရန် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။ အဆိုပါ သဘောတူညီချက်များအရ ကွတ်ခိုင်မြို့ကို MNDAA က ဆက်လက်ထိန်းချုပ်သွားမည်ဖြစ်ပြီး [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|ညီနောင်မဟာမိတ်]]များအဖြစ် ဆက်လက်ရပ်တည်ရေး၊ နယ်မြေသတ်မှတ်မှု ထားရှိရေးနှင့် ဖမ်းဆီးထားသူများကို ပြန်လည်လွှတ်ပေးရေးတို့ ပါဝင်ကြောင်း TNLA ပြန်ကြားရေးတာဝန်ရှိသူ လွေးယေဦးက ပြောကြားခဲ့ရာ၊ MNDAA က ဖမ်းဆီးထားသည့် TNLA တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀၀ ခန့်အား ပြန်လည်လွှတ်ပေးရန် စီစဉ်သည်။<ref>{{Cite web|title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-21|access-date=2026-03-21|language=my}}</ref> **[[၂၀၂၆ ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် တိုက်ခိုက်ခံရမှု]]: ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးမြို့၌ ကျင်းပနေသည့် တတိယအကြိမ် ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (ဟားခါး)(CDF-Hakha)က ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> **စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ကသာမြို့]]မှာ တိုက်လေယာဉ်နှင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် မဟာလေးထပ်ဘုန်းကြီးကျောင်းက သံဃာအပါအဝင် စစ်ဘေးရှောင်နှင့် ဒေသခံများ လူအယောက် ၅၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-22 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=KNG |date=2026-03-20 |title=ကသာမြို့လယ်ခေါင် ဗုံးကြဲခံရ၊ သေဆုံးဒဏ်ရာရသူတွေများနိုင်တယ်လို့ဆို |url=https://burmese.kachinnews.com/2026/03/20/am1-388/ |access-date=2026-03-22 |website=Kachin News Group (KNG) |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=ကသာမြို့တွင် စစ်ရှောင်များနေသည့်ဘုန်းကြီးကျောင်း ဗုံးကြဲခံရ၍ ၆၀ ထက်မနည်းသေဆုံး |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/69be6b725ec101b7a780ccc4 |access-date=2026-03-22 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=ludunwayoo |date=2026-03-21 |title=စစ်တပ်လွှတ်​တော်​ငါးရက်​မြောက်​နေ့မှာ ကသာမြို့ကစစ်ဘေးရှောင်​တွေခိုလှုံတဲ့ဘုန်းကြီးကျောင်းကို စစ်​ကောင်စီ ဗုံးကြဲ |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2026/03/22/151892/ |access-date=2026-03-22 |website=LuduNwayOo |language=my-MM }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-03-21 |title=ကသာနဲ့ မြောင်မှာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရပြီး သေဆုံးသူအများပြားနဲ့ ဒဏ်ရာရသူတွေရှိခဲ့ |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/03/21/%e1%80%80%e1%80%9e%e1%80%ac%e1%80%94%e1%80%b2%e1%80%b7-%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84/ |access-date=2026-03-22 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}</ref> **၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ချင်းတော်လှန်ရေးနေ့တွင် ချင်းအမျိုးသားတရပ်လုံး အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းပါဝင်ကြရန် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]]က တိုက်တွန်းထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web|title=ချင်းလူငယ်များ အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းရန် CNF တိုက်တွန်းနေ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73449/|website=Myanmar Now|date=2026-03-20|access-date=2026-03-22|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}</ref> * [[၂၂ မတ်]] - ** အရှေ့အလယ်ပိုင်း ပဋိပက္ခကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော စက်သုံးဆီပြတ်လပ်မှုကို ကြိုတင်ကာကွယ်သည့်အနေဖြင့် အစိုးရရုံးများမှ ဝန်ထမ်းများသည် ရုံးသို့လာရောက်ခြင်းမပြုဘဲ မိမိတို့၏နေအိမ် သို့မဟုတ် အဆောင်များတွင်သာ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ရန် သတ်မှတ်လိုက်ကြောင်း အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၊ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်သည်။ ယင်းသို့ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်း (work from home) စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၅ ရက်မှစတင်၍ အပတ်စဉ် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တိုင်း ဆောင်ရွက်သွားရမည်ဖြစ်ပြီး ပုဂ္ဂလိကအလုပ်ဌာနများအနေဖြင့်လည်း အလားတူ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်းစနစ်ကို အတတ်နိုင်ဆုံး လိုက်နာဆောင်ရွက်သွားရန် ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{Cite web |title=အပတ်စဉ်ဗုဒ္ဓဟူးနေ့အား အစိုးရရုံးဌာနများ၏ ရုံးလုပ်ငန်းများကို နေအိမ်မှသာဆောင်ရွက်ကြရန် သတ်မှတ်ကြေညာ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81059 |access-date=2026-03-23 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၂၃ မတ်]] - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း ဝေဒနာ ခံစားခဲ့ရသဖြင့် ၂ နာရီကြာ ခွဲစိတ်မှုအောင်မြင်ကြောင်း စစ်ကော်မရှင်က ထုတ်ပြန်။<ref>{{Cite web |title=သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81078 |access-date=2026-03-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၂၈ မတ်]] - ၂၀၂၅ မြန်မာနိုင်ငံငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁) နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကို နေပြည်တော်၌ ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ငလျင်ကြီးကြောင့် နေပြည်တော်အပါအဝင် တိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်နယ် (၁၀) ခု၌ သေဆုံးသူ ၃၈၁၈ ဦး၊ ပျောက်ဆုံးသူ ငါးဦး၊ ဒဏ်ရာရသူ ၅၁၀၄ ဦး၊ ဘေးသင့်အိမ်ထောင်စု ၁၆၂၅၆၃ စု၊ ဘေးသင့်လူဦးရေ ၄၂၄၀၆၃ ဦးနှင့် ယာယီရွှေ့ပြောင်း လူဦးရေ ၂၇၉၁၁၁ ဦးရှိခဲ့ကြောင်း၊ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုအနေဖြင့် စုစုပေါင်း တန်ဖိုးကျပ် ၇၉၇၉ ဘီလီယံကျော်ရှိကြောင်း နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌက ပြောကြားသည်။ <ref>{{Cite web |title=မန္တလေးငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁)နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81220 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၃၀ မတ်]] - **[[၂၀၂၆ မြန်မာတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ရာထူးအပြောင်းအလဲ]] *** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး|ရဲဝင်ဦး]]သည် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာပြီး၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]]သည် [[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ် ၃၀ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - ပြည်သူ့လွှတ်တော်က စစ်ခေါင်းဆောင်ကို ဒုသမ္မတ အမည်စာရင်းတင်သွင်း|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx290r3lvm0t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-30|access-date=2026-03-30|language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနား ကျင်းပပြုလုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81247 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် တစညပါတီမှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် တင်သွင်းခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=ပြည်သူ့လွှတ်တော်က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒေါက်တာ ကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်း အမည်စာရင်း တင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%80-%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}</ref>၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာတူးဂျာနှင့် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီကိုယ်စားပြု ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် [[နန်းနီနီအေး]] အား ရွေးချယ်တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=အမျိုးသားလွှတ်တော်မှ ဒေါက်တာ တူးဂျာနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် အမည်စာရင်းတင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE-%E1%80%92%E1%80%B1/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}</ref> *** ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီက ဦး[[ဌေးငွေ]] အား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၏ ပြည်ထဲရေးနှင့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ *** KIO ၊ KNU ၊ CNF ၊ KSIEC၊ CRPH နှင့် NUG တို့ပါဝင်သော [[ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ|ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ ပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ထုတ်ပြန်လိုက်သည်။ * ၃၁ မတ် ** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့က ဒုတိယသမ္မတလောင်းအဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]]ကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြပြီး၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ကမူ ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <br /> === ဧပြီ === * [[၂ ဧပြီ]] - ** ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ် ကော့ကရိတ်-မြဝတီ အာရှလမ်းမကြီးကို တိုက်ပွဲများကြောင့် ပိတ်ထားရာမှ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-02 |title=လကမ္ဘာဆီသွားမယ့် Artemis II ယာဉ် ကမ္ဘာပတ်လမ်းပေါ်ရောက်ပြီ - ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၂ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3ex5eq4nypt |access-date=2026-04-02 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-02 |title=မြဝတီ-ကော့ကရိတ် အာရှလမ်း ပြန်ဖွင့် - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%9d%e1%80%90%e1%80%ae-%e1%80%80%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%b7%e1%80%80%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90%e1%80%ba-%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%9b%e1%80%be%e1%80%9c%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8/ |access-date=2026-04-02 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=ကုန်သွယ်မှုပမာဏအများဆုံးစီးဆင်းရာ ဘားအံ-ကော့ကရိတ်-မြဝတီ (အာရှလမ်းပိုင်း) ပြန်လည်ဖွင့်လှစ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81336 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၅၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ|ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ]]ကိုပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81337 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> * [[၃ ဧပြီ]] ** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] အား မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ပြီး၊ ဒုတိယသမ္မတ (၁) အဖြစ် ဦး[[ညိုစော]]၊ ဒုတိယသမ္မတ (၂) အဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သမ္မတအိပ်မက်ပြည့်ဝ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/czrey4p725jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-03|access-date=2026-04-03|language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ငွေချေးသက်သေခံလက်မှတ်များ လဲလှယ်ရောင်းဝယ်ရေးဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက်အရ (၁-၁-၂၀၂၁) မှ (၃၁-၃-၂၀၂၅) ရက်နေ့အထိ ကာလအတွင်း ပို့ကုန်များ တင်ပို့ပြီးဖြစ်သော်လည်း ပို့ကုန်ရငွေ ပြန်လည်မဝင်ရောက်သေးသည့် ကုမ္ပဏီပေါင်း (၂၈၇) ခုသည် နိုင်ငံခြားသုံးငွေ စီမံခန့်ခွဲမှုဥပဒေ၊ စည်းမျဉ်းများနှင့် အမိန့်ကြော်ငြာစာများပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို လိုက်နာခြင်းမရှိသောကြောင့် အဆိုပါကုမ္ပဏီများနှင့် ၎င်းတို့၏ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်ပျက်စာရင်းသွင်းလိုက်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။<ref>{{Cite web|title=ပို့ကုန်ရငွေပြန်လည်ဝင်ရောက်ရန် ကျန်ရှိသည့်ကုမ္ပဏီ (၂၈၇) ခု၏ ကုမ္ပဏီနှင့်ကုမ္ပဏီ၏ ဒါရို-က်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်မည်းစာရင်း ထည့်သွင်းကြောင်း ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်|url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%80%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA-2/|website=Popular|date=2026-04-04|access-date=2026-04-04|language=en-US|first=Popular|last=Journal}}</ref> * [[၄ ဧပြီ]] - ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁ ရက်မှစတင်၍ ရပ်နားထားခဲ့ရာမှ ဧပြီ ၄ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]၌ ခရီးသည်တင်လေကြောင်းလိုင်းများ စတင်၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲနေပြီဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ကချင်ပြည်နယ် မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်၌ လေကြောင်းလိုင်းများဆင်းသက်မှု ရက်ပေါင်း ၄၀ ကျော် ရပ်နားထားခဲ့ပြီး ယနေ့မှစ၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81429 |access-date=2026-04-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၆ ဧပြီ]] - ** ရိုဟင်ဂျာများအား လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့သည်ဟူသော စွဲဆိုချက်နှင့် အဆိုပါအခင်းအဖြစ်အပျက်ဖြစ်ပွားစဉ်က [[တပ်မတော်]]၏ ရာထူးအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]အပေါ် အရေးယူရန် တိုင်တန်းချက်ကို [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]]တရားစီရင်ရေး အာဏာပိုင်များက တရားဝင် လက်ခံလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ယူကေအခြေစိုက် တာဝန်ခံမှုရှိစေရေး-မြန်မာ (MAP) အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်သူ ခရစ္စ ဂန်းနက်စ်က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |date=2026-04-06 |title=ရိုဟင်ဂျာ ဂျီနိုဆိုက်အမှုနဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ကို အရေးယူဖို့ တိုင်တန်းချက်ကို အင်ဒိုနီးရှား လက်ခံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၆ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းများ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c7470nv11l7t |access-date=2026-04-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** မကွေးတိုင်း၊ ဆောမြို့တွင် ပြီးခဲ့သောနှစ် အောက်တိုဘာလ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် သက်ငယ်မုဒိမ်းမှုနှင့် လူသတ်ကာ အလောင်းဖျောက်မှုကျူးလွန်သူအား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ၏ ဆောမြို့နယ်တရားရုံးနှင့် မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့က သေဒဏ်ချမှတ်လိုက်ကြောင်း မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးလင်းထက်က ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=":0" /> ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့တွင် ၂၀၀၈ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ဆိုင်ရာ နည်းဥပဒေများအရ ခန့်အပ်မည့် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ရာထူးများအတွက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြချက်များကို ဖတ်ကြားခြင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81463 |access-date=2026-04-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> *[[၇ ဧပြီ]] **တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးစတုတ္ထနေ့တွင် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[သာဌေး]]အပါအဝင် တရားသူကြီး ၉ ဦးပါ ဖွဲ့စည်းမှုကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန်းစိုးအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန အရေအတွက် (၃၁ ခု)နှင့် အမည်သတ်မှတ်ချက်ကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးအား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ခန့်အပ်ရန် လွှတ်တော်က သဘောတူသည်။ [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]] (အသစ်) ဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၉ ဦးကို အတည်ပြုသည်။ ဝန်ကြီးများနှင့် ကျန်တရားသူကြီးများ အမည်စာရင်းများကို ဖတ်ကြားတင်ပြခဲ့ပြီး ဧပြီ ၉ ရက် အစည်းအဝေးတွင် ကန့်ကွက်မှုများ လက်ခံမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81500 |access-date=2026-04-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> **[[၂၀၂၆ ပန်ဆန်း ပေါက်ကွဲမှု]] * [[၈ ဧပြီ]] ** အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဘတ်စ် အာရတ်ချီ (Abbas Araghchi) က အီရန်နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့အကြား [[ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား]] ကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ရန် အပါအဝင် နှစ်ပတ်ကြာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီမှုကို အတည်ပြုပြောကြားခဲ့သည်။ အဆိုပါ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို အီရန်အမျိုးသားလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အဆင့်မြင့်ကောင်စီ (Supreme National Security Council) က အတည်ပြုချက်ပေးထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Iran agrees to ceasefire, offers conditional Hormuz passage |url=https://shafaq.com/en/Middle-East/Iran-agrees-to-ceasefire-offers-conditional-Hormuz-passage |access-date=2026-04-09 |website=Shafaq News |language=en}}</ref> ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပဉ္စမနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-08 |title=ပြည်သူကိုကိုယ်စားပြုရေး ဆောင်ရွက်ရန် ပြည်သူ့ |url=https://onenewstvchannel.com/politic/people-hluttaw/%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%b0%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%af%e1%80%9b%e1%80%b1/ |access-date=2026-04-09 |website=One News Myanmar |language=my-MM}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81524 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81525 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> * [[၉ ဧပြီ]] ** ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးများအဖြစ် ဦးသောင်းနိုင်၊ ဦးသိန်းကိုကို၊ ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့၊ ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး၊ ဒေါက်တာကိုကိုနိုင်၊ ဦးဝင်းမြင့်၊ ဒေါ်စိုးခက်ခက်၊ ဒေါ်သင်းသင်းချိုတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးရှစ်ဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု|url=https://news-eleven.com/article/311163|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-04-09|language=my}}</ref> ** [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]]ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးကျော်ဝင်းသိန်း၊ ဒုတိယရဲဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဝင်းဇော်မိုး၊ ဒေါက်တာထွန်းထွန်းဦး၊ ဦးလွန်းဘော်၊ ဦးကျော်စိုးညွန့်၊ ဦးတိုးရီ၊ ဦးတင်အောင်ဝင်း၊ ဦးမင်းဟန်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311162 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311161 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦး၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများအဖြစ် ဦးဇော်မြင့်နိုင်၊ ဦးသက်ထွန်းအောင်၊ ဒေါက်တာစန္ဒာဦးနှင့် ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ်  ဒေါက်တာရီရီအး၊ ဦးတင်မြင့်၊ ဒေါက်တာလှညွန့်၊ ဒေါက်တာဇော်ဦး၊ ဒေါက်တာဖြူဖြူအိတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးနှင့် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311160 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့အား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311159 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[အောင်ဇော်သိန်း]]အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးဉာဏ်ထွန်း၊ ဦးမျိုးတင့်၊  ဦးကျော်ဆန်း၊ ဦးတူးမော်၊ ဒေါ်စုစုဝင်း၊ ဒေါ်ဥမ္မာအေး၊ ဦးတင့်ဝေ၊ ဒေါက်တာမာလာမော်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက တင်ပြထားသည့် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌဦးအောင်ဇော်သိန်း အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်အတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311158 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဆိုက်ဘာရာဇဝတ်မှု တစ်မျိုးဖြစ်သည့် [[ဧရာဝတီဘဏ်]] Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှု သုံးစွဲသူ အများအပြား ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=■ AYA Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှုများ ဖြစ်ပွား |url=https://news-eleven.com/article/311181 |access-date=2026-04-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၁၀ ဧပြီ]] ** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ကြေညာချက်အမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ကြေညာချက်တွင် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ပုဂ္ဂိုလ်များအား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် ကတိသစ္စာပြုပြီး သည့်အချိန်မှစ၍ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၂၇ အရ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီက ကျင့်သုံးလျက်ရှိသည့် ဥပဒေပြုရေး၊အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေး အာဏာများကို လွှဲပြောင်းပေးအပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ ကြေညာချက်အမှတ် ၃ / ၂၀၂၆ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81654 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒုတိယသမ္မတများဖြစ်ကြသည့် ဦးညိုစော၊ ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့သည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယကရှေ့မှောက်၌ ကတိသစ္စာပြုပြီး ကတိသစ္စာပြုလွှာပေါ်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-04-10 |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်သမ္မတသစ်နှင့် ဒု-သမ္မတများ ကတိသစ္စာပြု |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%90-3/ |access-date=2026-04-10 |website=Popular |language=en-US}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်မည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်ကို အဖွဲ့ဝင် ၃၄ ဦး၊ ဝန်ကြီးဌာန (၃၁) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** တော်လှန်ရေးကာလ ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး [[ကော်သူးလေအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]] (KCC) နဲ့ [[ကော်သူးလေအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] (KGC) ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ကြေညာသည်။ <ref>{{Cite web |last=DVB TV News |date=2026-04-11 |title=ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီကို KNU ဖွဲ့စည်း- DVB News |url=https://www.youtube.com/watch?v=CZEAY59xewI |access-date=2026-04-12}}</ref><ref>{{Cite web |title=KNU က ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုပြီး ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဖွဲ့စည်း |url=https://bur.mizzima.com/2026/04/10/87297 |url-status=live |access-date=၁၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ |website=Mizzima}}</ref><br /> * [[၁၂ ဧပြီ|၁၂]] - မကွေးတိုင်း၊ [[ပခုက္ကူမြို့နယ်]]၊ ပန်းတိုင်းခြုံကျေးရွာအုပ်စု၊ မြောက်လူးကံရွာကို စစ်တပ်က မီးရှို့တဲ့အတွက် အိမ် ၄၀၀ ကျော်မီးလောင်ကျွမ်းပြာကျသွားကြောင်း ဒေသခံတွေကပြောသည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese|first=R. F. A.|date=2026-04-13|title=ပခုက္ကူလေဆိပ်နားက မြောက်လူးကံရွာ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/04/13/myauklukan-village-burnt-down/|access-date=2026-04-14|website=မြန်မာဌာန|language=my}}</ref> * ၁၃ ဧပြီ - [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်]]ရှိ မြိုင်ကြီးငူ-မဲသဝေါဒေသအတွင်းတည်ရှိသော စစ်တပ်၏ ကြယ်ပြောင်ကုန်း တပ်စခန်းအား [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (KNLA) နှင့် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ဧပြီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း မြေပြင်သတင်းရင်းမြစ်အချို့က အတည်ပြုပြောကြားသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-13 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မြန်မာလူထုနဲ့ အတူရှိနေကြောင်း အမေရိကန်နဲ့ ယူကေက သင်္ကြန်ဆုတောင်းပေးပို့ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2dg3z017mt |access-date=2026-04-13 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၄ ဧပြီ]] - ချင်းပြည် (Chinland) ကောင်စီနှင့် [[ချင်းပြည်အစိုးရ]]အဖွဲ့၏ လက်အောက်ရှိ ချင်းပြည်ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ တည်ထောင်သည့် Chinland Jordan School of Medicine ဆေးတက္ကသိုလ်အား ချင်းပြည်နယ်၊ ချင်းလုံမြို့၌ ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၅ ရက် - ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရမှု ရက်ပေါင်း ၁,၉၀၀ ရှိလာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c1mkk7p1j5jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-15|access-date=2026-04-15|language=my}}</ref> * ၁၆ ဧပြီ - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ၏ လွှမ်းမိုးမှုများကြောင့် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား ညီညွတ်ရေးတွင် အတားအဆီးများ ရှိနေသည်ဟု [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]၏ ယာယီသမ္မတ [[ဒူဝါလရှီးလ]]က အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ ငါးနှစ်ပြည့် မိန့်ခွန်းတွင် ပြောကြားလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-16 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ညီညွတ်ရေးမှာ အတားအဆီးရှိနေတယ်လို့ NUG ၅ နှစ်ပြည့်မှာ ယာယီသမ္မတ ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2d1vrj7jmt |access-date=2026-04-16 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၇ ဧပြီ - ** နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ် ၄၀/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ ၄,၃၃၅ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်လိုက်ပြီး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81788 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၄၁/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသူ/သား ၁၇၉ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြု၍ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81789 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *** အဂတိလိုက်စားမှုဆိုင်ရာ ပုဒ်မများနှင့် ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၁၃၀ (က) တို့ဖြင့် စွဲဆိုတရားစွဲခဲ့ပြီး စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ် ၉ နှစ်နှင့် ၆ လ ချမှတ်ကာ အကျဉ်းချခဲ့ရသည့် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]]အား တောင်ငူအကျဉ်းထောင်မှ မိသားစုထံသို့ ပြန်လည်စေလွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် -ဒေါ်‌အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ပြောင်းရွှေ့မယ်လို့ သတင်းထွက်ပေါ် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c8r488z2lm3t |access-date=2026-04-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၈ ဧပြီ]] - စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မင်းကွန်းဒေသရှိ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရလက်အောက်ခံ ပြည်သူ့လုံခြုံရေးအဖွဲ့ (ပလဖ) မှ ဒုတိယတာဝန်ခံအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးတို့သည် စစ်ကောင်စီထံ လက်နက်စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-19 |title=ဧပြီ ၁၉ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ် - မင်းကွန်းတိုက်နယ် ပလဖ ဒုတာဝန်ခံအပါ ၁၅ ဦး စစ်တပ်ထံ လက်နက်ချ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cg543ry1ggdo |access-date=2026-04-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><br /> * [[၂၀ ဧပြီ|ဧပြီ ၂၀]] - ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ပြေးလမ်းပေါ်ထွက်ခွာနေချိန် ဘရိတ်စနစ်ချို့ယွင်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့းပြီး ရပ်နားထားသည့် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာ့လေကြောင်း]] (MAI) ၏ Airbus A319 လေယာဉ် အမြီးပိုင်းကို ဝင်တိုက်မိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ဘရိတ်ချို့ယွင်းပြီး MAI Airbus A319 ကို ဝင်တိုက်မှုဖြစ် - New Day Myanmar|url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%9b%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%af%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%86%e1%80%ad%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-mna-atr-72-%e1%80%98%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90/|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|language=en-US}}</ref> * [[၂၁ ဧပြီ]] - စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းဝင်း]] သည် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-21 |title=အေအေ ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင်နဲ့ ချင်း CPU ခေါင်းဆောင်တွေ ရခိုင်မှာတွေ့ဆုံ -၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၂၁ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်း တိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clyxrv7g29gt |access-date=2026-04-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၂၅ ဧပြီ - ချင်းညီနောင် (CB) အဖွဲ့က တစ်နှစ်ကျော်ကြာ သိမ်းပိုက်ထားရှိသည့် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့ပေါ်ရှိ နေရာအချို့ကို စစ်တပ်က ပြန်လည်သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ဧပြီ ၂၅ ရက် သတင်းအနှစ်ချုပ် - နေပြည်တော်မှာငလျင်လှုပ်|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cn8d05qq6edo|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-25|access-date=2026-04-25|language=my}}</ref> * ၂၇ ဧပြီ - အမျိုးသားစာပေဆုရှင် ဦး[[တင်ညွန့်]]နှင့် သားဖြစ်သူအပါအဝင် ၃ ဦးအား ဖမ်းဆီးခံထားရသည်။ * [[၃၀ ဧပြီ]] - ** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့|ကဆုန်လပြည့်နေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြင့် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁,၅၀၈ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82285|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref>နှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၁ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82287|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref>၊ စုစုပေါင်း ၁,၅၁၉ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ အကျဉ်း​ထောင် အချုပ်​ထောင်အသီးသီးတွင် အကျဉ်းကျခံ​နေရသည့် အကျဉ်းသား အကျဉ်းသာသူ ၁၅၀၈ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်​ပေး|url=https://news-eleven.com/article/311564|access-date=2026-04-30|website=Eleven Media Group Co., Ltd|language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ဝ ရက် မတိုင်မီ ကျူးလွန်ခဲ့သော ပြစ်မှုတစ်ခုခုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းခံရပြီး အကျဉ်း ထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးတွင် ပြစ်ဒဏ်ကျခံလျက်ရှိသော အကျဉ်းသား၊ သူများကို ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၀၁၊ ပုဒ်မခွဲ (၁) အရ ယင်းတို့ကျခံရန်ကျန်ရှိသောပြစ်ဒဏ်၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံကို လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82283|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> *** [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]အား ကျန်ရှိနေသေးသည့် ပြစ်ဒဏ်များကို သတ်မှတ်ထားသည့် နေအိမ်တွင်သာ ဆက်လက်ကျခံစေရန် အကျဉ်းထောင်မှ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ပြောင်းရွှေ့၊ ဓားစာခံအဖြစ် ဖမ်းဆီးထားဆဲဟု ကိုထိန်လင်းပြော |url=https://burmese.dvb.no/post/542191 |access-date=2026-05-01 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref><br /> === မေ === * ၁ မေ - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ်အနီး [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ ဟွာလ်းငိုးရမ်းဒေသ၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ ခေါ်ပွီချစ်ပ် (Khawpuichhip) ကျေးရွာကို စစ်လေတပ်က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ၁၀ နှစ်အောက် ကလေး ငါးဦးနှင့် လူကြီး တဦး စုစုပေါင်း ခြောက်ဦး သေဆုံးပြီး၊ ကိုးဦး ဒဏ်ရာရရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်အနီး ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု ၊ ကလေး ၅ ဦး အပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး |url=https://bur.mizzima.com/2026/05/01/89167 |url-status=live |access-date=3 May 2026 |website=Mizzima}}</ref> * ၄ - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]အား စစ်ရာဇဝတ်မှုများနှင့် လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှုများဖြင့် စွဲဆိုထားသည့် အမှုအတွက် [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]၏ တရားရုံးသို့ တရားဝင် အမှုတင်သွင်းလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း တရားစွဲဆိုသည့် အဖွဲ့အစည်းများက မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင်မင်းအောင်လှိုင်ကို စစ်ရာဇဝတ်မှုဖြင့် တရားစွဲသည့်အမှု တီမောတရားရုံးသို့ တင်သွင်း |url=https://burmese.dvb.no/post/204215 |access-date=2026-05-04 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> * ၅ - တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှ စတင်ကာ ထိန်းချုပ်ထားခဲ့သော အင်းတော်မြို့၏ မြို့နယ်ခွဲဖြစ်သည့် [[မော်လူးမြို့]]ကို မြန်မာစစ်တပ်က မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-05 |title=၂၀၂၆ မေ ၅ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်မှာ လက်နက်ကိုင်တပ်တွေ မရှိရေး နေပြည်တော်နဲ့ ဒေလီဆွေးနွေး |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm2p15nvdm6t |access-date=2026-05-05 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၆ မေ - မတ္တရာ၊ သပိတ်ကျင်း၊ တကောင်း၊ ထီးချိုင့်၊ ကသာ၊ အင်းတော်နှင့် မော်လူးတို့ကို စစ်တပ်က ပြီးခဲ့သည့် လများအတွင်း ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မန္တလေး-မတ္တရာ-သပိတ်ကျင်း-တကောင်း-ထီးချိုင့်-ကသာ-အင်းတော်-မော်လူး-နန့်စီးအောင်-မိုးညှင်း-မိုးကောင်း-မြစ်ကြီးနား လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်အား အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး၊ ဖွင့်လှစ်လိုက်ကြောင်း နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများမှ ကြေညာသည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မေ၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား ကားလမ်းတစ်ခုလုံးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်တပ်ကြေညာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3r2n458gw2t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-07|access-date=2026-05-07|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူများ ယာယီစိုးမိုးထားသည့် နေရာများအား ပြန်လည်တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီး မန္တလေး - မတ္တရာ - သပိတ်ကျင်း-တကောင်း- ထီးချိုင့် - ကသာ - အင်းတော် - မော်လူး - နန့်စီးအောင် - မိုးညှင်း - မိုးကောင်း - မြစ်ကြီးနား ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းအား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးနိုင်ခဲ့ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82465|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-05-07|language=en}}</ref> * [[၇ မေ]] - မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မိုးကုတ်မြို့နယ်|မိုးကုတ်]]ရတနာမြေမှ အလေးချိန် ၂,၂၀၀ ဂရမ် (၁၁,၀၀၀ ကရက်) အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ပတ္တမြားတစ်ပွင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် မိုးကုတ်ရတနာမြေမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိသည့် ထူးခြားလှပပြီး အရွယ်အစားကြီးမားသော ပတ္တမြားကြီးအား ကြည့်ရှု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82498 |access-date=2026-05-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * ၉ မေ - UFC 328 ၏ Co-Main Event ပွဲဖြစ်သည့် ဖလိုင်းဝိတ်တန်း ချန်ပီယံရှစ်ပွဲတွင် လက်ရှိချန်ပီယံ မြန်မာ MMA ကစားသမား [[ဂျော့ရှုအာဗန်|ဂျိုရှူအာဗန်]]က ပြိုင်ဘက် ဂျပန်ကစားသမား တက်ဆူရို တိုင်ရာအား အလဲထိုးနည်းဖြင့် အနိုင်ရရှိကာ ဖလိုင်းဝိတ်တန်း ချန်ပီယံခါးပတ်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ဂျိုရှူအာဗန် တက်ဆူရိုတိုင်ရာကို ငါးချီမြောက်တွင် အနိုင်ရပြီး ဖလိုင်းဝိတ်ချန်ပီယံကာကွယ် |url=https://news-eleven.com/article/311821 |access-date=2026-05-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * ၁၁ မေ - ဦးရဲသွင်ဟိန်း၏ [[မြေလတ်အသံ]](Myaelatt Athan)၊ ဦးဝင်းဇော်နိုင်၏ Red News Agency နှင့် ဦးဇင်မင်းထက်၏ Asia Citizens (အာရှနိုင်ငံသားများ) သတင်းအေဂျင်စီ ၃ ခုကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့မှစ၍ ပိတ်သိမ်းလိုက်ကြောင်း ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web|title=သတင်းအေဂျင်စီလုပ်ငန်း ပိတ်သိမ်းကြောင်း အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82656|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-05-12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=သတင်းဌာန ၃ ခုကို စစ်အာဏာရှင်က ထပ်မံပိတ်သိမ်း|url=https://burmese.dvb.no/post/566989|website=DVB Burmese|access-date=2026-05-12|language=en}}</ref> * ၁၄ မေ - အမေရိကန်သမ္မတ [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်|ဒေါ်နယ်ထရမ့်]] (Donald Trump) သည် တရုတ်ခေါင်းဆောင် [[ရှီကျင့်ဖျင်]] (Xi Jinping) နှင့် တွေ့ဆုံရန်အတွက် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ပေကျင်းမြို့]]သို့ ရောက်ရှိလာသည်။<ref>{{Cite web |title=■ အမေရိကန်သမ္မတထရန့်နှင့် တရုတ်သမ္မတရှီတို့ တွေ့ဆုံ |url=https://news-eleven.com/article/311904 |access-date=2026-05-14 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * ၁၈ မေ - [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး|ရန်ကုန်တိုင်း]]၊ [[ကျောက်တန်းမြို့]]အနီး မြန်မာ့ကမ်းရိုးတန်းကို ဗဟိုပြုပြီး မနက် ၈ နာရီ ၃၅ မိနစ်ဝန်းကျင်က အင်အားရစ်ချ်တာစကေး ၅ ဒသမ ၂ အဆင့်ရှိတဲ့ အင်အားအတော်အသင့်ပြင်းထန်တဲ့ မြေငလျင်တခု လှုပ်ခတ်သွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ကျောက်တန်းမြို့အနီး ဗဟိုပြုပြီး အင်အား ၅ ဒသမ ၃ ရှိ ငလျင်လှုပ် |url=https://burmese.dvb.no/post/359449 |access-date=2026-05-18 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ဒီပဲယင်းမြို့နယ်]]ရှိ မုံရွာ-ရေဦး အဝေးပြေးလမ်းမကြီးဘေးတွင် တည်ရှိသော [[စိုင်ပြင်မြို့]]ကို "Operation OTT" စစ်ဆင်ရေးအဖြစ် တိုက်ခိုက်သိမ်းယူခဲ့ကြောင်း [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (PDF)၊ အမှတ် (၁) ရွှေဘိုခရိုင် စစ်ဌာနက သတင်းထုတ်ပြန်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေ ၁၉ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - လွတ်လပ်ရေးနှစ် ၂၅၀ ပြည့် အိမ်ဖြူတော် UFC ပွဲမှာ မြန်မာဖိုက်တာ ဗန် ပါဝင်|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgrp1972qent|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-19|access-date=2026-05-19|language=my}}</ref> *၁၉ မေ - ၂၀၂၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်တွင် KNU၊ KNLA နှင့် PDF တို့က သိမ်းပိုက်ထားသည့် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊]] [[မြိတ်ခရိုင်]]၊ [[တနင်္သာရီမြို့နယ်]]၊ [[မောတောင်မြို့]]ကို စစ်အုပ်စုက ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၅ ရက်မှစတင်သည့် စစ်ကြောင်းဖြင့် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက KNU၊ KNLA နှင့် PDF အမည်ခံ ကိုယ်ကျိုးရှာအကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူ ပူးပေါင်းအဖွဲ့များ ယာယီစိုးမိုးထားသော မောတောင်မြို့အား အလုံးစုံပြန်လည်သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82973 |access-date=2026-05-20 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *မေ ၂၆ - [[၂၀၂၆ ကျောင်းသားတော်လှန်ရေးတပ်တော် အဖွဲ့ဝင်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု]] *၂၈ မေ - ကိုးလကြာ ပိတ်ထားခဲ့သော [[ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်]] ကုန်သွယ်ရေးတွင် အရေးပါသည့် မြဝတီ-မဲဆောက် [[မြန်မာ - ထိုင်း အမှတ် (၁) ချစ်ကြည်ရေးတံတား|အမှတ် ၂ ချစ်ကြည်ရေးတံတား]]အား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်လိုက်ပြီဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-05-28 |title=၂၀၂၆ခုနှစ် မေ ၂၈-ဘန်ကောက်မှာ ကလေးငယ်တွေကို ညှဉ်းပန်းပြီး ပန်းရောင်းခိုင်းတဲ့မြန်မာ ၃ ဦးကို ရဲဖမ်း |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4pw09y4yvt |access-date=2026-05-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> *၂၀၂၅ ခုနှစ်  အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သူများအနက် ရွေးကောက်ပွဲကုန်ကျစရိတ်စာရင်းအား သတ်မှတ်ရက်အတွင်း တင်သွင်းခြင်းမရှိသည့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၄၁ ဦးကို အရည်အချင်းပျက်ယွင်းသူများအဖြစ် ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ကြေညာချက်အမှတ် (၄၇/၂၀၂၆)ဖြင့် ၂ဝ၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၃ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်ထားကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သူများအနက် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၄၁ ဦးကို အရည်အချင်းပျက်ယွင်းသူများအဖြစ် UEC ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/312227 |access-date=2026-05-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> *၃၀ မေ - သမ္မတဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]သို့ တရားဝင်ချစ်ကြည်ရေး ခရီးစဉ် စတင်ထွက်ခွာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=NP News |url=https://www.npnewsmm.com/news/6a1a7327acbcdc59760091ee |access-date=2026-05-30 |website=www.npnewsmm.com}}</ref> *[[၃၁ မေ]] - [[၂၀၂၆ နမ့်ခမ်း ပေါက်ကွဲမှု]] === ဇွန် === *၆ ဇွန် - မြန်မာနှင့် ရုရှားတို့သည် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်း]]၊ [[ထားဝယ်မြို့]]ရှိ ရေနက်ဆိပ်ကမ်းစီမံကိန်းအတွက် ၆၆၀ မဂ္ဂါဝပ် [[ကျောက်မီးသွေး]]သုံး [[ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ]] တည်ဆောက်ရေး နားလည်မှုစာချွန်လွှာကို [[စိန့်ပီတာစဘတ်မြို့]]၌ ကျင်းပသည့် စီးပွားရေးဖိုရမ်အတွင်း လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-06-10 |title=၂၀၂၆ ဇွန်လ ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - တရားမဝင် ရွှေတူးဖော်မှုတွေ နှိမ်နင်းမယ်လို့ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/czx5r48ynzgt |access-date=2026-06-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> *၁၁ ဇွန် - ၁၉ ဇူလိုင် - [[၂၀၂၆ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား]] *၁၅ ဇွန် - သမ္မတ ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]] သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]သို့ နိုင်ငံတော်အဆင့် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ် စတင်ထွက်ခွာခဲ့ပြီး၊ [[ပေကျင်းမြို့]]သို့ ရောက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦး​ဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်နိုင်ငံ ​​​​ပေကျင်းမြို့သို့​ရောက်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/312702 |access-date=2026-06-15 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> *၂၁ ဇွန် - [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]]၏ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးအဖြစ် ဗိုလ်မှူးကြီး သိန်းဇော်မြင့် အစား ဗိုလ်မှူးကြီး ရန်ကြီးအောင် အား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84248 |access-date=2026-06-22 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၂၅ ဇွန် - [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးချုပ်အဖြစ် ဒေါ်[[အေးအေးသန်း]]ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84447 |access-date=2026-06-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး အဖြစ် ဒေါ်ထွေးထွေးအား ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84450 |access-date=2026-06-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> === ဇူလိုင် === * ၁၂ ဇူလိုင် - [[ဘန်ကောက်ဆွေးနွေးပွဲ (၂၀၂၆)]]: မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းနှင့် ပတ်သက်၍ အာဆီယံ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများမှ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ၊ အဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦး[[တင်မောင်ဆွေ]] တို့အကြား ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မြို့၌ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-07-13 |title=ဘန်ကောက်က ဘီယာဘားဆိုင် မီးလောင်မှု သေဆုံးသူ ၂၈ ဦးအထိရှိ - ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၁၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cy8w6vlglp5t |access-date=2026-07-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၅ ဇူလိုင် - သံအမတ်ကြီး ဦး[[မင်းသိမ်း]]အား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သံအမတ်ကြီး ဦးမင်းသိမ်းအား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/85218 |access-date=2026-07-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * [[၁၆ ဇူလိုင်]]- [[ထန်တလန်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] - တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက [[ထန်တလန်မြို့]]နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတစ်ဝိုက်အား အပြည့်အဝ ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက ထန်တလန်မြို့နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတစ်ဝိုက်အား ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ ဆက်လက်ဆောင်ရွက် |url=http://www.moi.gov.mm/news/85333 |access-date=2026-07-17 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၁၉ ဇူလိုင် - [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်းတပ်]] (TNLA) ၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၁) တားဂျုတ်ဂျား ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့် ဦးဆောင်သည့် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုကော်မတီ (NSPNC) အဖွဲ့နှင့် နေပြည်တော်၌ တွေ့ဆုံခဲ့ရာ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ ရက် (၁၀၀) ငြိမ်းချမ်းရေးအစီအစဉ်တွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအပါအဝင် အချက် (၆) ချက်ပါဝင်သည့် ဆွေးနွေးချက်များကို နေပြည်တော်နှင့် TNLA တို့က လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-07-20 |title=အင်ဒီဘာနမ် ယူကေဝန်ကြီးချုပ်သစ်ဖြစ်လာ - ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၂၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cjej0nw0wl1t |access-date=2026-07-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၃၀ ဇူလိုင် - ** တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေး ၂၃ ရက်မြောက်နေ့ ရပ်နားပြီး၊​ တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေးကျင်းပပြီးစီးသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86030 |access-date=2026-07-31 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေး ၃၂ ရက်မြောက်နေ့ကို ရပ်နားပြီး၊ တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေးကျင်းပပြီးစီးသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86029 |access-date=2026-07-31 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၃၁ ဇူလိုင် - အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဆိုင်ရာဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/86064 |access-date=2026-08-02 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> === ဩဂုတ် === * ၃ ဩဂုတ် - ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]]ကို [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီ ကော်မတီ|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ]] (ICRC) မှ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ဌာ‌နေကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သူ Mr. Arnaude de Baqque က လာရောက် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ (ICRC) မှ မြန်မာ နိုင်ငံဆိုင်ရာ ဌာ‌နေကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သူ လာရောက် တွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86157 |access-date=2026-08-03 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၆ ဩဂုတ် - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်အဖြစ် ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-08-06 |title=၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကြို့ပင်ကောက်မှာ စစ်တပ်လေကြောင်းဗုံးကြဲလို့ ၆ ဦး ဒဏ်ရာရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cw20jkkz3y81t |access-date=2026-08-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၃ ဩဂုတ် - ကချင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့၊ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်သူရ အစား ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရန်နောင် အားခန့်အပ်တာဝန်ပေးသည်။<ref>{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86631 |access-date=2026-08-14 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** [[အာရက္ခတပ်တော်]] ထိန်းချုပ်ထားသော [[ဂွမြို့နယ်]]အတွင်းရှိ [[ကျိန္တလီမြို့|ကျိန္တိလီမြို့]]ပေါ်သို့ စစ်တပ်က ဂျက်ဖိုက်တာဖြင့် ဗုံး ၂ လုံး ကြဲချခဲ့ရာ အရပ်သား ၈ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-08-14 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် သြဂုတ် ၁၄ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်- ကျောက်တော်၊ သံတွဲနဲ့ ဂွ ကို လေကြောင်းကနေဗုံးကြဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cr4gxy75ljg2t |access-date=2026-08-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၇ ဩဂုတ် ** - မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်ထွက်ခွာသည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်ထွက်ခွာ |url=http://www.moi.gov.mm/news/86799 |access-date=2026-08-17 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]]၊ ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ [[ခိုင်ခိုင်စိုး]] ကို [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး]]၊ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-08-17 |title=ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး အား သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်� |url=https://onenewstvchannel.com/politic/government/%e1%80%92%e1%80%b1%e1%80%ab%e1%80%80%e1%80%ba%e1%80%90%e1%80%ac-%e1%80%81%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%81%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b8-%e1%80%a1/ |access-date=2026-08-18 |website=One News Myanmar |language=my-MM}}</ref> ** လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန၏ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ဦးရဲထွန်းဦး အား ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86828 |access-date=2026-08-18 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> * ၂၁ ဩဂုတ် - [[တပ်မတော် (လေ)|စစ်တပ်]]က [[မြောင်မြို့နယ်]]ရှိ [[ဆွဲလွဲအိုရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်|ဆွဲလွဲအိုရွာ]]အား လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဇေဋ္ဌဝါဒီဘုန်းကြီးကျောင်း၌ တရားစခန်းဝင်နေသော သက်ကြီးရွယ်အို ၁၄ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း မြေပြင်အခြေအနေသိရှိသူတစ်ဦးက ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-08-21 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် သြဂုတ် ၂၁ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်-ဦးမင်းအောင်လှိုင်နဲ့ လူကာရှန်ကို အလွတ်သဘောတွေ့ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c6n0nl5v7r8qt |access-date=2026-08-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၂၄ ဩဂုတ် - [[ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန|ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]] အား ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေဝန်ကြီးဌာန အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲ သတ်မှတ်လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနအမည် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/87236 |access-date=2026-08-25 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၂၆ ဩဂုတ် - [[၂၀၂၆ နီပေါနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]] * ၃၁ ဩဂုတ် - [[နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း|နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေးအသင်း]] (AAPP) ၏ တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး ဦးဘိုကြည်အား [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ]]၊ [[မနီလာမြို့]]အခြေစိုက် Ramon Magsaysay Award Foundation မှ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွက် Ramon Magsaysay Award ဆုဖြင့် ဂုဏ်ပြုချီးမြှင့်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Bo Kyi |url=https://rmaward.asia/rmawardees/bo-kyi/ |access-date=2026-08-31 |website=Ramon Magsaysay Award Foundation Philippines |language=en-US}}</ref> === စက်တင်ဘာ === * ၁ - [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန]]သည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ သစ်တောဥပဒေပုဒ်မ ၆၊ ပုဒ်မခွဲ (င) အရ အပ်နှင်းထားသော လုပ်ပိုင်ခွင့်များကိုကျင့်သုံးလျက် ရှမ်းပြည်နယ် [[ကျိုင်းတုံခရိုင်]] [[မိုင်းပြင်းမြို့နယ်|မိုင်းပျဉ်းမြို့နယ်]]အတွင်း ကျရောက်နေသည့် ဧရိယာအကျယ်အဝန်း ၆၁၀၀၈ ဧကရှိသောနယ်မြေကို “သုဝဏ္ဏသျှံတောင် ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော” အဖြစ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် (၄) ရက် (၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်) မှစ၍ သတ်မှတ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=သုဝဏ္ဏသျှံတောင် ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော သတ်မှတ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/87840 |access-date=2026-09-08 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာနသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ သစ်တောဥပဒေပုဒ်မ ၆၊ ပုဒ်မခွဲ(င)အရ အပ်နှင်းထားသောလုပ်ပိုင်ခွင့်များကိုကျင့်သုံးလျက် ရှမ်းပြည်နယ် နမ့်စန်ခရိုင် [[နမ့်စန်မြို့နယ်]]အတွင်း ကျရောက်နေသည့် ဧရိယာအကျယ်အဝန်း ၃၀၇၅၅ ဧကရှိသောနယ်မြေကို “ခိုလမ်ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော”အဖြစ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် (၄) ရက် (၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်)မှစ၍ သတ်မှတ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ခိုလမ်ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော သတ်မှတ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/87896 |access-date=2026-09-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၉ - စက်သုံးဆီ သုံးစွဲမှု လျှော့ချရေးအတွက် သတ်မှတ်ထားသည့် စုံ/မ စနစ်ဖြင့် ယာဉ်မောင်းနှင်သုံးစွဲရမည့် စည်းမျဉ်းကို စက်တင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့မှစ၍ ပယ်ဖျက်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်တော်ယာဉ်မောင်းနှင်မှုအား “စုံ” ရက်၊ “မ” ရက် ခွဲခြားမှု မရှိဘဲ ပုံမှန်အတိုင်းပြန်လည်မောင်းနှင်နိုင်ပါကြောင်း ပြည်သူသို့အသိပေးကြေညာချက်ထုတ်ပြန်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/87872 |access-date=2026-09-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၁၄ - တပ်မတော်သား ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ခုနစ်ဦး<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်သား ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ခုနစ်ဦး အစားထိုးပြောင်းလဲ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88081 |access-date=2026-09-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> နှင့် တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်ငါးဦးကို  အစားထိုးပြောင်းလဲကြောင်း<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ငါးဦး အစားထိုးပြောင်းလဲ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88082 |access-date=2026-09-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က အသိပေးထုတ်ပြန်ထားသည်။ * ၁၇ - ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]အား [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် အစားထိုးခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့ပြီး ယင်းရာထူးတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သော ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ညွန့်ဝင်းဆွေ]]အား စစ်ဘက်မူလတာဝန်များကို ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး အစားထိုးခန့်အပ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/88205 |access-date=2026-09-18 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၂၁ - နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနမှ သံအမတ်ကြီး ဦးအေးမင်းထွေး အား ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်လိုက်ပြီဖြစ်ပါသည်။<ref>{{Cite web |title=သံအမတ်ကြီး ဦးအေးမင်းထွေးအား အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ် |url=http://www.mdn.gov.mm/my/snamttkii-uuaemngtheaaa-aindiysmmttniungngnchiungraa-mnmaasnamttkiiaphc-khnap |access-date=2026-09-23 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> * ၂၇ - ကရင်နီပြည်တပ်မတော်၏ ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် တာဝန်အပြင် ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ၏ အမြဲတမ်းပါတီဗဟိုကော်မတီဝင်အဖြစ်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူ ဗိုလ်မှူးကြီး ဘုန်းနိုင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ကရင်နီပြည်တပ်မ​တော် ဒု- စစ်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်မှူးကြီးဘုန်းနိုင် ကွယ်လွန် |url=https://burmese.dvb.no/post/968535 |access-date=2026-09-28 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> * ၂၈ - ဦးဌေးအောင်အား [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းတရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးအဖြစ်ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့ကြောင်း နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက အမိန့်အမှတ် ၆၇ / ၂၀၂၆ ဖြင့် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88622 |access-date=2026-09-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၂၉ - [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကျောက်တော်မြို့]]ရှိ [[ကစ္ဆပနဒီ|ကစ္ဆပနဒီတံတား]]ဝန်းကျင်နှင့် အိန္ဒိယဈေးဝန်းကျင်တို့ လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခံရမှုတွင် အရပ်သား ၄၉ ဦး အစုလိုက်အပြုံလိုက် သေဆုံးကာ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိသူ ၆၀ နီးပါး ရှိလာပြီဖြစ်ကြောင်း [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-09-29 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် - ကျောက်တော်လေကြောင်းတိုက်ခံရမှု သေဆုံးသူ ၄၉ ဦးရှိလာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm2kwld0dn47t |access-date=2026-09-29 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == ကွယ်လွန်သူများ == * <!--Do not add people without Wikipedia articles to this list Do not trust "this year in history" websites for accurate date information Do not link multiple occurrences of the same year, just link the first occurrence. No red links, please.-->[[၂၆ ဇန်နဝါရီ]] - [[မြင့်ထွေး]]၊ [[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာနဝန်ကြီးဟောင်း]] ([[၁၉၄၈]] ဖွား) * [[၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[စိန်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ|စိန်ဝင်း]]၊ နိုင်ငံရေးသမားနှင့် [[ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ|ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] ([[၁၉၄၄]] မွေးဖွား) * [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၊ အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတဟောင်းနှင့် နိုင်ငံ့အထွတ်အထိပ်ခေါင်းဆောင် ([[၁၉၃၉]] မွေးဖွား) * [[၂ ဇွန်]] - [[မင်းထင်ကိုကိုကြီး]]၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာနှင့် ကဗျာဆရာ (၁၉၆၁ ဝန်းကျင်မွေးဖွား) * [[၁၁ ဇွန်]] - [[ဝဇိရကိတ္တိယာဘာ]]၊ ထိုင်းတော်ဝင်မင်းသမီး ([[၁၉၇၈]] မွေးဖွား) * [[၁၈ ဇွန်]] - [[တင်မောင်မြင့် (စာရေးဆရာ)|တင်မောင်မြင့်]]၊ [[အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု]]ရ ဆရာကြီး ([[၁၉၃၆]] မွေးဖွား) * [[၂၂ ဩဂုတ်]] - [[ကိုင်ဇာ]] ၊ အဆိုတော် ([[၁၉၆၁]] မွေးဖွား) == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] eg67f9yqgb553yxpoebspvc61fdp355 1055723 1055676 2026-09-29T09:30:54Z Salai Rungtoi 22844 /* စက်တင်ဘာ */ 1055723 wikitext text/x-wiki {{Events by month|၂၀၂၆|prefix=မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/}}{{Year nav|2026}} {{Year article header|2026}} == ဖြစ်ပွားဆဲ ဖြစ်ရပ်များ == * [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] * [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]] * [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]] * [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]သက်တမ်း * [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]သက်တမ်း == အဓိက ဖြစ်ရပ်များ == === ဇန်နဝါရီ === * [[၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံ]]သည် [[ယူရို|ယူရိုငွေကြေး]]ကို စတင်အသုံးပြုခဲ့ပြီး ယူရိုဇုန်၏ ၂၁ ခုမြောက် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite press release|title=Bulgaria ready to use the euro from 1 January 2026: Council takes final steps|date=July 8, 2025|publisher=Council of the European Union|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/08/bulgaria-ready-to-use-the-euro-from-1-january-2026-council-takes-final-steps/}}</ref> * [[၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[ကော်သူးလေတပ်မတော် (KTLA)]]က မြန်မာနိုင်ငံက ခွဲထွက်ပြီး ကော်သူးလေသမ္မတနိုင်ငံ တည်ထောင်လိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ကော်သူးလေနိုင်ငံသစ် ကြေညာ၊ သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်စောနယ်ဒါးမြ တာဝန်ယူ |url=https://burmese.dvb.no/post/740655 |access-date=8 Jan 2026 |website=DVB}}</ref> * [[၉ ဇန်နဝါရီ]] - မြန်မာနိုင်ငံနှင့် [[ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ]]တို့သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၉ ရက်မှစတင်၍ နှစ်နိုင်ငံအကြား သံအမတ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် သံတမန်အဆက်အသွယ် ထူထောင်ကြသည်။ ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ် သမ္မတနိုင်ငံသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ (၁၂၇) နိုင်ငံမြောက် သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင်သည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်နှင့် ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ်သမ္မတနိုင်ငံတို့အကြား သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင် |url=https://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaanng-chiumaaliiyaaphkdrysmmttniungngnttiuakaa |url-status=live |access-date=၁၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |website=Myanmar Digital News}}</ref> * [[၁၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၂) ကို မြို့နယ်ပေါင်း ၁၀၀ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ကျင်းပပြီးစီး |url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2611131/ |access-date=2026-02-28 |language=en-US |archive-date=1 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201035017/https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2611131/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=■ ရွေးကောက်ပွဲအပိုင်း(၂)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များ၌ မဲပေးမှုများ ပြီးဆုံး၍ မဲရုံများစတင်ပိတ်သိမ်း |url=https://news-eleven.com/article/309049 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၄ ဇန်နဝါရီ]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-amiusaakaakyrennglunkhunrekeaangcii |access-date=2026-03-13 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref>               * [[၂၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၃) ကို မြို့နယ်ပေါင်း ၆၁ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဇန်နဝါရီ ၂၅ ရက်(တနဂ်​နွေ​နေ့)တွင် ကျင်းပမည့် ​ရွေး​ကောက်ပွဲအပိုင်း(၃)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ် ၆၁ မြို့နယ် |url=https://news-eleven.com/article/309419 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၇ ဇန်နဝါရီ]] - ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းထွန်းနောင်]]အား စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ မူလတာဝန်များသို့ ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]]ကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ် အစားထိုးခန့်ထားသဖြင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကောင်မရှင်]]အဖွဲ့ဝင်သစ် ဖြစ်လာသည်။ <ref>{{Cite web|title=ပြည်ထဲ​ရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းထွန်း​နောင်အား စစ်ဘက်မူလတာဝန် ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေပြီး ၎င်း၏​နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးဖုန်းမြတ်အား ခန့်အပ်|url=https://news-eleven.com/article/309488|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-06|language=my}}</ref> * [[၂၉ ဇန်နဝါရီ]] - ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ် အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ​ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​ကြောင်း အမိန့်များကို ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့်ဆက်လက်ထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/76504 |access-date=2026-02-27 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ်အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​​ကြောင်းကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/309542 |access-date=2026-02-27 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> === ဖေဖော်ဝါရီ === * [[၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[ပြည်ထောင်စုအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]]ကို [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ * [[၇ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် [[မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]] ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခြင်းအခမ်းအနားကို နေပြည်တော်ရှိ  MICC -1 ခန်းမတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ အကောင်းဆုံးရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဆုကို "''[[ပန်းမြိုင်လယ်မှ ဥယျာဉ်မှူး]]''"ဇာတ်ကားက ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုများ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ပွဲ ပြုလုပ် |url=https://news-eleven.com/article/309744 |access-date=2026-02-22 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ]] - နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]၏ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ သံရုံး ယာယီတာဝန်ခံကို မြန်မာနိုင်ငံကနေ ထွက်ခွာရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ * [[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြန်မာ့တော်ဝင်နဂါးတပ်တော်|ဗမာအမျိုးသားတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]]၏ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်နဂါး]]သည် မြန်မာ့တပ်မတော်ထံ လက်နက်ချခဲ့သည်။ * [[၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]မှ ထွက်ခွာရန် ပြင်ဆင်နေသည့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်းလိုင်း]] ၏ ATR-72-600 အမျိုးအစား ခရီးသည်တင်လေယာဉ်ကို FPV Suicide Drone များဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး လေယာဉ်၏ ခေါင်းပိုင်း၊ ကိုယ်ထည်အလယ်ပိုင်းနှင့် နောက်မီးပိုင်းတို့တွင် ဗုံးစထိမှန်၍ အနည်းငယ်ပျက်စီးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ် တိုက်ခိုက်ခံရပြီးနောက် လေယာဉ်ခရီးစဉ်များ ဖျက်သိမ်းထား |url=https://npnewsmm.com/news/699966621a20c677ac351113 |url-status=live |website=NP News}}</ref><ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2026-02-21 |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်မှာ ခရီးသည်တင်လေယာဉ် တိုက်ခိုက်ခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/02/21/mna-airline-rebel-drone-burma-junta/ |access-date=2026-02-22 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> * [[၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - တတိယအကြိမ်မြောက် လွှတ်တော်အသီးသီး၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လအတွင်း ကျင်းပသွားမည်ဖြစ်ရာ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]ကို (၁၆) ရက်နေ့၊ [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]]ကို (၁၈) ရက်နေ့နှင့် တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်လွှတ်တော်များကို (၂၀) ရက်နေ့တို့တွင် အသီးသီးစတင်ကျင်းပရန် ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80312 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80315 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80316 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ရန်ကုန်မြို့ရှိ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ [[ဖင်လန်နိုင်ငံ]]သံရုံးကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၈) ရက်နေ့၌ ပိတ်သိမ်းမည်ဟု တရားဝင်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=■ ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဖင်လန်နိုင်ငံသံရုံး ပိတ်သိမ်းမည် |url=https://news-eleven.com/article/310071 |access-date=2026-02-24 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80422|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-02-27|language=en}}</ref> * [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]နှင့် [[အစ္စရေးနိုင်ငံ|အစ္စရေး]]နိုင်ငံတို့သည် [[အီရန်နိုင်ငံ]]အတွင်း တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ နိုင်ငံတော်ခေါင်းဆောင်ကြီး အလီ ခါမေနီ အပါအဝင် အဆင့်မြင့်အရာရှိကြီး အများအပြား သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel carry out joint attack on Iran as Tehran launches retaliatory strikes |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |publisher=BBC News}}</ref> ယင်းကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် အီရန်က ပင်လယ်ကွေ့ဒေသရှိ အမေရိကန်စစ်အခြေစိုက်စခန်းများကို လက်တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel attack Iran as Trump says ‘major combat operations’ under way – live |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/feb/28/israel-attacks-iran-as-blasts-heard-in-tehran-live-updates?page=with:block-69a2c4c98f08e575db5bd4de#block-69a2c4c98f08e575db5bd4de |access-date=28 February 2026 |publisher=The Guardian}}</ref> === မတ် === * [[၁ မတ်]] - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မင်းတုန်းမြို့နယ်]]၊ အနောက်ဘက် ရှစ်မိုင်ခန့်အကွာ ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ပြောင်းရွာဝန်းကျင်ကို လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ သေဆုံးသူ ၂၅ ဦး ရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=ခင်ရီရီဇော် |date=2026-03-02 |title=မင်းတုန်းမြို့အနောက်ဘက် ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ကုန်တင်ကားရပ်နားစခန်းကို ဗုံးကြဲ၊ ၂၅ ဦးသေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73008/ |access-date=2026-03-02 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=မင်းတုန်းမြို့နယ်၌ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကုန်သည်နှင့် ကားသမား ၂၅ ဦး သေဆုံး |url=https://burmese.dvb.no/post/748482 |access-date=2026-03-02 |website=မကွေးတိုင်း၊ မင်းတုန်းမြို့နယ်၊ ပြောင်းကျေးရွာအနားရှိ ကုန်ကားတွေ ရပ်နားထားတဲ့ နေရာကို စစ်ကောင်စီတပ်က လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတိုက်ခဲ့တာကြောင့် ရခိုင်ကုန်သည်နဲ့ ကားသမား အပါအဝင် ၂၅ ယောက် သေဆုံးပြီး ပြင်းထန… |language=en}}</ref> * [[၂ မတ်]] - [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]သည် [[တောင်သူလယ်သမားနေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အမိန့်အမှတ် ၆/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ (၂၈၂၅) ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80494 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၇/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား/သူ (၁၀) ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80496 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅၀(ည) နှင့်  ၅၂(က) အရ ပြစ်မှုကျခံနေရသည့် ၇,၃၃၇ ဦး တို့အား လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80498 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊​ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် အဆိုပါ အဆိုပါပုဒ်မများအရ တရားစွဲဆိုခံထားရကာ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေသူ ၁၂,၄၈၇ ဦး နှင့် သက်ဆိုင်သည့် အမှုပေါင်း ၉,၅၃၂ မှုကို ပိတ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅ဝ(ည)၊ ၅၂(က) ဖြင့် ကြားနာစစ်ဆေးဆဲအမှုများကိုပိတ်သိမ်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80500 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၃ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု|အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသအတွင်း၌ စစ်ရေး ပဋိပက္ခများကြောင့်]] လောင်စာဆီတင်သွင်းသည့်သင်္ဘောများဖြင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရာ ရေလမ်းကြောင်း တစ်လျှောက်တွင် အတားအဆီး၊ အဟန့်အတားပိတ်ဆို့မှုများကြောင့် စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၇ ရက်မှစတင်၍ ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ယာဉ်များ လစဉ် စုံရက်များတွင် စုံအက္ခရာနှင့် မ ရက်များတွင် မ အက္ခရာ နံပါတ်ပါယာဉ်များ ​မောင်းနှင်အသုံးပြုရန် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] သတင်းထုတ်ပြန်​ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80530 |access-date=2026-03-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၄ မတ်]] - ** သင်ကြားရေးဗီဇာ (Study Visa) ဖြင့် ဝင်ရောက်လာပြီး နိုင်ငံရေးခိုလှုံခွင့် လျှောက်ထားသူများ တိုးလာနေမှုကြောင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အပါအဝင် [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ|အာဖဂန်နစ္စတန်]]၊ [[ဆူဒန်နိုင်ငံ|ဆူဒန်]] နှင့် [[ကင်မရွန်းနိုင်ငံ|ကင်မရွန်း]] စုစုပေါင်း နိုင်ငံ ၄ နိုင်ငံမှ လျှောက်ထားသူများအတွက် ဗီဇာ ထုတ်ပေးမှုကို ရပ်ဆိုင်းထားကြောင်း [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံအစိုးရ]] က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာအပါအဝင် နိုင်ငံလေးနိုင်ငံမှ ကျောင်းသားများကို ကျောင်းသားဗီဇာထုတ်ပေးမှု ရပ်ဆိုင်းလိုက်သည်ဟု ဗြိတိန်ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/310263 |access-date=2026-03-04 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]သည် [[စစ်ဘက်ရေးရာ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့|စရဖ အရာရှိချုပ်]]အဖြစ်မှ [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)]] အဖြစ်သို့ ရာထူးအဆင့် တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် [[နေပြည်တော်ကောင်စီ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၀/၂၀၂၆)<ref>{{Cite web |title=နေပြည်တော်ကောင်စီဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80569 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> နှင့် [[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၂၆) တို့ကို အသစ်ပြင်ဆင်ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။​<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80571 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ပုလဲမြို့နယ်]]၊ မရိုးတုန်းကျေးရွာကို ပါရာမော်တာ နှစ်စီးဖြင့် ဗုံးကြဲခဲ့ရာ ကလေးငယ်တဦးအပါအဝင် ဒေသခံ ငါးဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-03-05 |title=စစ်ရေးပြင်းထန်နေသည့် ပုလဲမြို့နယ်တွင် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ၇ ဦးသေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73154/ |access-date=2026-03-07 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |title=ပုလဲမြို့နယ်ကို စစ်တပ်က ဗုံးကြဲ၊ ပြည်သူ ၄ ဦး သေဆုံးပြီး ၇ ဦးထက်မနည်း ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749049 |access-date=2026-03-07 |website=စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ မရိုးတုံးရွာကို မတ် ၄ ရက် ည ၉ နာရီကျော်နဲ့ မတ် ၅ ရက် မနက် ၁၀ နာရီကျော်မှာ စစ်တပ်က စက်တပ်လေထီးနဲ့ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် အရပ်သား ၄ ယောက် နေရာမှာတင် သေဆုံးခဲ့ပြီး … |language=en}}</ref> *[[၅ မတ်]] - [[ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်]]: ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ပထမပတ်မှစတင်၍ မိုဘိုင်းလက်ကိုင်ဖုန်းအသုံးပြုသူများသည် စံချိန်စံညွှန်းနှင့် ကိုက်ညီပြီး နိုင်ငံတော်သို့ သတ်မှတ်ထားသော အခွန်များ ပေးဆောင်ထားသည့် ဖုန်းများကို အသုံးပြုနိုင်စေရန်အတွက် ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) ကို စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း CEIR နှင့် EIR စနစ် စီမံကိန်းဦးစီးကော်မတီမှ သတင်းထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{Cite web |title=မတ်လ ပထမပတ်မှစ၍ ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်းသက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်(CEIR) အား စတင်အသုံးပြုမည် |url=https://news-eleven.com/article/310289 |access-date=2026-03-06 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်မည့် အစီအစဉ်ကို ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80618 |access-date=2026-03-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၆ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ]]တွင် လတ်တလောဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည့် တိုက်ခိုက်မှုများအတွက် မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် လွန်စွာစိုးရိမ်ပူပန်လျက်ရှိကြောင်း နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |title=အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင်းဆိုင်ရာ သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80643 |access-date=2026-03-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၇ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80673 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ယစ်မျိုးခွန်|ယစ်မျိုး]]ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=ယစ်မျိုးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80674 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၄/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မျိုးစေ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=မျိုးစေ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80675 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၅/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြေဩဇာ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း<ref>{{Cite web |title=မြေဩဇာဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80676 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> အသီးသီး ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ * [[၈ မတ်]] ** - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၏ သား၊ [[မိုဂျ်တာဘာ ခါမေနီ|မိုဂျလ်တာဘာ ခါမေနီ]]ကို တတိယမြောက် [[အီရန်နိုင်ငံ]]၏ [[အီရန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်|အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်]] အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသည်။ <ref>{{Cite web |title=အီရန်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်နေရာကို အယာတိုလာ ခါမေနီ၏သားဖြစ်သူ မိုဂျ်တာဘာအား ရွေးချယ် |url=https://news-eleven.com/article/310269 |access-date=2026-03-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** [[အမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ဒလက်ချောင်းဒေသ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု]] ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း (၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး (၃၂) ဦး ဒဏ်ရာရရှိပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်း အချို့လည်း သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |title=■အမ်းမြို့နယ် ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက် ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း(၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်းအချို့ သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်မှု သံသယဖြစ်ဖွယ်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310463 |access-date=2026-03-13 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=အမ်းမြို့နယ်က စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်း ဗုံးကြဲခံရပြီး ၁၂၀ နီးပါးသေဆုံး၊ ၃၀ ကျော် ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749879 |access-date=2026-03-13 |website=ရခိုင်ပြည်နယ်၊ အမ်းမြို့နယ်၊ ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းတခုကို စစ်ကောင်စီက မတ် ၈ ရက်မှာ လေကြောင်းကနေ ၃ နာရီခွဲခန့်ကြာ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် စစ်သုံ့ပန်းနဲ့ အရပ်သား အကျဉ်းသား ၁၁၆… |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=ထွန်းအောင် |first=ဖဒူ |date=2026-03-11 |title=အမ်းမြို့နယ်ဗုံးကြဲမှု အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်မှ သုံ့ပန်းအများစု သေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73267/ |access-date=2026-03-13 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> * [[၉ မတ်]] - ** ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း (၁) နှင့် (၂) အတွက် တင်သွင်းလာသည့် ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို စတင်ကြားနာစစ်ဆေးခဲ့ပြီး၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) က အမှုအမှတ် (၁/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဒေါက်တာကောင်းထက်ခိုင် (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးပေါင်ဇလန်း (ZNP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) က အမှုအမှတ် (၂/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဦးဝင်းကြူ (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးခိုင်ဦး (PP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း အသီးသီးစတင်စစ်ဆေးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ၊ ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) နှင့် ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) တို့ဖြင့် စတင်ကြားနာစစ်ဆေး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80710 |access-date=2026-03-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** ပဲခူးတိုင်း၊ [[ညောင်လေးပင်ခရိုင်]]၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[ရေတွင်းကုန်းကြီးရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်|ရေတွင်းကုန်း]]ကျေးရွာအုပ်စုမှာ လေကြောင်းဖြင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် အသက် ၆ နှစ်ကျော် ကလေးငယ်အပါအဝင် လူအယောက် ၃၀ နီးပါးသေဆုံးခဲ့ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး(KNU)က ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမှာ စစ်တပ်ဗုံးကြဲလို့ လူ ၂၅ ဦးခန့်သေဆုံး၊ ၅ ဦး အသတ်ခံရတယ်လို့ KNU ပြော - ၂၀၂၆ မတ်လ ၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgqgpqwww5xt |access-date=2026-03-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |first=လွတ်လပ်သော |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမြို့နယ်တွင် စစ်တပ် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်မှုကြောင့် အရပ်သား ၃၀ သေဆုံး - လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ သတင်း - |url=https://burmese.monnews.org/2026/03/09/%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-10 |website=လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |language=en-US}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[ပုလောမြို့နယ်]]၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နှင့် လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယောက် သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=ပုလောမြို့နယ်၌ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်နေရာကို စစ်တပ်ဗုံးကြဲ၊ ကလေးအပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး|url=https://burmese.dvb.no/post/749677|website=တနင်္သာရီတိုင်း ပုလောမြို့နယ်၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တဲ့အတွက် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နဲ့ လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယ…|access-date=2026-03-10|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ယင်းမာပင်ခရိုင်ထဲက NUG တပ်စခန်း ၂ ခု မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4gwek9gq7t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-10|access-date=2026-03-10|language=my}}</ref> * [[၁၀ မတ်]] - ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာလင်းအောင် အား ကျန်းမာရေးအရ အနာယူးခွင့်ပြုပြီး၊ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒေါက်တာစန္ဒာဦးအား အစားထိုး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80726|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80725|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၀/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးချုပ် ဦး[[နေစိုး]]အား တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုလိုက်ပြီး၊<ref>{{Cite web |title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80727|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> အမိန့်အမှတ် ၁၁/၂၀၂၆ ဖြင့် ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ဦးမြတ်စံဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်ခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web |title=ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80728|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီး ဦးကျော်သောင်းအောင် နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးအဖြစ် ဦးအောင်မော်တို့ကို အသီးသီး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80729 |access-date=2026-03-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** မန္တလေးတိုင်းအတွင်း တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ နောက်ဆုံးထိန်းချုပ်ထားသည့် [[တကောင်း|တကောင်းမြို့]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်မှစတင်ကာ တစ်လကျော်ကြာ အင်အားသုံးထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အလုံးစုံ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကျပြီး မန္တလေးတိုင်းတစ်ခုလုံးကို စစ်တပ် ထိန်းချုပ်|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73241/|website=Myanmar Now|date=2026-03-10|access-date=2026-03-12|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref><ref>{{Cite web|title=မန္တလေးတိုင်း NUG နောက်ဆုံးလက်ကျန် တကောင်းမြို့ကို စစ်ကော်မရှင်သိမ်းယူ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/03/11/myanmar-burma-conflict-tagaung-nug/|website=မြန်မာဌာန|date=2026-03-11|access-date=2026-03-12|language=my|first=R. F. A.|last=Burmese}}</ref><ref>{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်ကော်မရှင်ထုတ်ပြန်လာ|url=https://myaelattathan.com/news/22992/|website=Myaelatt Athan|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=MLAT}}</ref> * [[၁၁ မတ်]] - ** ၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် [[တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ|တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ]]: ၂၀၂၅- ၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲသို့ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရန် စာရင်းပေးသွင်းထားသူ နှစ်သိန်းခြောက်သောင်းကျော်ရှိပြီး၊ မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့မှ စတင်ဖြေဆိုလျက်ရှိပြီး မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့အထိ ဖြေဆိုကြရမည်ဖြစ်ပြီး မတ် ၁၅ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့အား ပိတ်ရက်အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။​<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ် စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80766 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေးတက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲများ စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80772 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ်ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားကျောင်းသူပေါင်း နှစ်သိန်းခွဲကျော်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310445 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၆/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ငွေမည်းခဝါချခြင်း|ငွေကြေးခဝါချမှု]]တိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး၊ ငွေကြေးခဝါချမှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ (ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၁၄)ကို ဤဥပဒေဖြင့် ရုပ်သိမ်းလိုက်သည်။​<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-12 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ငွေကြေးခဝါချမှုတို-က်ဖျ-က်ရေးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%81%82%E1%81%80%E1%81%82%E1%81%86-%E1%80%81%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%85%E1%80%BA-%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%9D%E1%80%AB%E1%80%81%E1%80%BB/ |access-date=2026-03-12 |website=Popular |language=en-US}}</ref> ** [[ဒီမိုကရက်တစ် ကရင်အကျိုးပြုတပ်မတော်|ဒီမိုကရေစီအကျိုးပြုကရင်တပ်မတော်]] (D.K.B.A) မှ အမှတ်(၁) စစ်ကွပ်ကဲရေးလက်အောက်ခံ အမှတ်(၉၁၅) တပ်ရင်းတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည့် အရာရှိ ၂ ဦးအား ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့တွေထံ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုကြောင့် တပ်ဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှ အပြီးအပိုင် ထုတ်ပယ်လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}</ref> ** စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံသစ်အဖြစ် စက်သုံးဆီ ပြတ်လပ်မှုနှင့် ဆီဆိုင်များတွင် အကြိမ်ကြိမ် တန်းစီဝယ်ယူမှုများကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် နေပြည်တော်၊ ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် တောင်ကြီးမြို့တို့ရှိ စက်သုံးဆီအရောင်းဆိုင်များတွင် တယ်လီဖုန်း Application အသုံးပြု၍ အလိုအလျောက် စိစစ်ရောင်းချသည့်စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့မှစတင်ကာ စမ်းသပ်အသုံးပြုမည်ဟု စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာနက ကြေညာထားသည်။<ref>{{Cite web |title=စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံ အသိပေးထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80768 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ရန်ကုန်မြို့ရှိ စက်သုံးဆီဆိုင်များတွင် မော်တော်ယာဉ်များကို QR Code ဖြင့် စက်သုံးဆီ စမ်းသပ်ရောင်းချ |url=https://news-eleven.com/article/310451 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[သရက်ချောင်းမြို့နယ်]]၊ [[မင်းဒပ်ရွာ၊ သရက်ချောင်းမြို့နယ်|မင်းဒပ်ကျေးရွာ]]ရှိ နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျော် အခြေချခဲ့သည့် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ဝင်းဝတပ်စခန်းကို KNLA နှင့် PDF တော်လှန်ရေး ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=သရက်ချောင်းနှင့် ပလောက်မြို့ကြား တစ်ခုတည်းသော စစ်ကော်မရှင်စခန်းကို သိမ်းယူ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73294/|website=Myanmar Now|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=သူရအောင်}}</ref> * [[၁၃ မတ်]] - [[ရန်ကုန်ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း|ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်း]]၏ ကစားသမားဖြစ်သူ [[မောင်မောင်လွင် (ဘောလုံးသမား)|မောင်မောင်လွင်]]သည် ပွဲကြည့်စင်ရှိ အမျိုးသမီးပရိသတ်တစ်ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက် ကျူးလွန်ခဲ့သည့်အတွက် ၎င်းအား ၆ လ ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ်နှင့် ဒဏ်ကြေးငွေ ကျပ်သိန်း ၃၀ ပေးဆောင်ရန် [[မြန်မာ နေရှင်နယ် လိဂ်|မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်]] (MNL) က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ် ၁ ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက်ကျူးမှုဖြင့် မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ကစားခွင့်ပိတ်|url=https://burmese.dvb.no/post/750191|website=အမျိုးသမီး ပရိသတ်တယောက်အပေါ် ပွဲကြည့်စဉ်မှာ ကိုယ်ထိလက် ရောက်ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်းရဲ့ ကစားသမား မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ပွဲပယ်နဲ့ ဒဏ်ကြေး‌ ငွေ ကျပ် သိန်း ၃၀ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်လိုက်တယ်လို့ မြန်…|access-date=2026-03-13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ်ကို ကိုယ်ထိလက်ရောက်တွန်းထိုးခဲ့သည့် မောင်မောင်လွင်ကို ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ် ခြောက်လနှင့် ဒဏ်ငွေကျပ်သိန်း ၃၀ ချမှတ်|url=https://news-eleven.com/article/310472|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-13|language=my}}</ref> * [[၁၄ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၇/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အာကာသသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်]]ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=အာကာသသိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်ဥပဒေပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80825 |access-date=2026-03-15 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၁၅ မတ်]] ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၈/၂၀၂၆ ဖြင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ [[အခွန်အခ|အခွန်အကောက်]] ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင်အကျိုးသက်ရောက်မည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ အခွန်အကောက်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80851 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး အမိန့်အမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]၊ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၂၇၂၃၈ ဗိုလ်မှူးကြီး မင်းသူကျော် အစား ကြည်း ၃၂၈၃၅ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမိုးဝင်း ဖြင့်လည်းကောင်း၊ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့၊]] လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၃၀၁၀၇ ဗိုလ်မှူးကြီး ခန့်မွန်ဆွေ အစား ကြည်း ၃၀၃၃၉ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမင်းဦး ဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်သည်။ <ref>{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးများ အစားထိုးခန့်အပ်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80839 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၁၆ မတ်]] **[[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|တတိယအကြိမ် ပြည့်သူလွှတ်တော်]]ကို ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပပြီး၊ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]]အဖြစ် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[ခင်ရီ]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦး[[မောင်မောင်အုန်း]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=■တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများ စတင်ကျင်းပ|url=https://news-eleven.com/article/310534|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-16|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ပြည်သူ့လွှတ်တော်စတင်ကျင်းပ၊ လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးခင်ရီ ရေပန်းစားနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/ckg352l0jz6t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-16|access-date=2026-03-16|language=my}}</ref> ** ကွတ်ခိုင်မြို့ ထိန်းချုပ်ရေးနှင့်ပတ်သက်၍ ကိုးကန့်တပ် (MNDAA) နှင့် တအာင်းတပ် (TNLA) တို့အကြား နှစ်ဖက်တင်းမာမှုများ နှစ်ရက်ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီးနောက် [[ကွတ်ခိုင်မြို့]]အား MNDAA က အပြီးအပိုင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-17 |title=ရှမ်းမြောက်အရေး MNDAA နဲ့ TNLA ခေါင်းဆောင်တွေ လောက်ကိုင်မှာ တွေ့ဆုံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvgk20p4k6pt |access-date=2026-03-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဖလံပင်ရွာမရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ဖလံပင်ကျေးရွာမှ]] စစ်တပ် စစ်ကြောင်းက ပစ်ခတ်ခဲ့တာကြောင့် ပြည်သူ ၃ ဦး သေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းဆီးခံထားရသည်။<ref>{{Cite web |last=ကျော်ကြီး |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းမှာ စစ်တပ်ကပစ်ခတ်လို့ ပြည်သူ ၃ ဦးသေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းခံရ |url=https://myaelattathan.com/news/23027/ |access-date=2026-03-19 |website=Myaelatt Athan |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=mmblogmaster |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းတွင် အကြမ်းဖက်စစ်တပ်စစ်ကြောင်းက ပြည်သူ ၃ ဦးကို သတ်ဖြတ်ကာ နေအိမ် ၁၆၀ ကျော်ကို မီးရှို့ |url=https://maun-mm.com/2026/03/17/nattalin-3/ |access-date=2026-03-19 |website=Maun |language=en-US}}</ref>ဖလံပင်ရွာက နေအိမ် ၁၅၀ လုံးနှင့် [[ရှားစီးဘို (အထက်စု)ရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ရှားစီးဘို]]ရွာက နေအိမ် ၁၅ လုံးတို့ကို မီးရှို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-19 |title=ရန်ကုန် - ပြည်လမ်းပေါ် က နတ်တလင်းမြို့စစ်ရေး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cvglee9j7xzo |access-date=2026-03-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၇ မတ်]] ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်|မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်]]ဆိုင်ရာဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်ဆိုင်ရာဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/mnmaaniungngnkuulkmttchiungraaupde-ptttthaan |access-date=2026-03-18 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> ** "သမီးလှကျွန်း တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တော" အား [[သမီးလှကျွန်းအဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်|သမီးလှကျွန်း အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်]] သို့ ဧရိယာတိုးချဲ့ပြင်ဆင်၍ အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင် သတ်မှတ်ခဲ့။ * [[၁၈ မတ်]] ** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပခဲ့ရာ ဦး[[အောင်လင်းဒွေး]]အား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဦး [[Jeng Phang နော်တောင်]]အား ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း အသီးသီး ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကာလုံအမှုဆောင်ချုပ် ဦးအောင်လင်းဒွေး အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်ရွေးချယ်ခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clygyzg0396t |access-date=2026-03-18 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၂၀/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။​<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80929 |access-date=2026-03-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၁၉ မတ်]] - [[၂၀၂၆ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား အကျပ်အတည်း]]: လေယာဉ်ဆီအကန့်အသတ်ဖြစ်မှုကြောင့် ခရီးသည်တစ်ဦးကို ၁၀ ကီလိုသာ ထပ်တိုးသယ်ယူခွင့်ပြုမည်ဟု [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်းလိုင်း]] (MAI)နှင့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသာလေကြောင်းလိုင်း]] (MNA) တို့က အသီးသီးကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}</ref> * [[၂၀ မတ်]] - ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပသည်။ ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်နိုင်ရန်အတွက် သက်ဆိုင်ရာ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အလိုက် အစည်းအဝေးများကို မတ်လ ၂၃ ရက်တွင် ကျင်းပမည် ဖြစ်ပြီး၊ ဒုသမ္မတသုံးယောက်ကို မတ်လ ၂၅ ရက်မှာ စိစစ်မှာဖြစ်ပြီး မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့မှာ ရွေးချယ်တင်မြှောက်မှုပြုလုပ်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=ဒုတိယသမ္မတလောင်းများအမည်စာရင်း မတ် ၃၀ ရက် တင်သွင်းမည်|url=https://burmese.dvb.no/post/261196|website=DVB Burmese|access-date=2026-03-20|language=en}}</ref> ** တတိယအကြိမ် [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်များ]] အသီးသီးကျင်းပပြီး၊ တိုင်းဒသေကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်အကြီးအကဲများကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။​ **[[၂၀၂၆ ကွတ်ခိုင်မြို့တိုက်ပွဲ]]: လောက်ကိုင်မြို့၌ [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) ပါဝင်သော တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုတစ်ရပ် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရန် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။ အဆိုပါ သဘောတူညီချက်များအရ ကွတ်ခိုင်မြို့ကို MNDAA က ဆက်လက်ထိန်းချုပ်သွားမည်ဖြစ်ပြီး [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|ညီနောင်မဟာမိတ်]]များအဖြစ် ဆက်လက်ရပ်တည်ရေး၊ နယ်မြေသတ်မှတ်မှု ထားရှိရေးနှင့် ဖမ်းဆီးထားသူများကို ပြန်လည်လွှတ်ပေးရေးတို့ ပါဝင်ကြောင်း TNLA ပြန်ကြားရေးတာဝန်ရှိသူ လွေးယေဦးက ပြောကြားခဲ့ရာ၊ MNDAA က ဖမ်းဆီးထားသည့် TNLA တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀၀ ခန့်အား ပြန်လည်လွှတ်ပေးရန် စီစဉ်သည်။<ref>{{Cite web|title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-21|access-date=2026-03-21|language=my}}</ref> **[[၂၀၂၆ ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် တိုက်ခိုက်ခံရမှု]]: ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးမြို့၌ ကျင်းပနေသည့် တတိယအကြိမ် ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (ဟားခါး)(CDF-Hakha)က ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> **စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ကသာမြို့]]မှာ တိုက်လေယာဉ်နှင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် မဟာလေးထပ်ဘုန်းကြီးကျောင်းက သံဃာအပါအဝင် စစ်ဘေးရှောင်နှင့် ဒေသခံများ လူအယောက် ၅၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-22 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=KNG |date=2026-03-20 |title=ကသာမြို့လယ်ခေါင် ဗုံးကြဲခံရ၊ သေဆုံးဒဏ်ရာရသူတွေများနိုင်တယ်လို့ဆို |url=https://burmese.kachinnews.com/2026/03/20/am1-388/ |access-date=2026-03-22 |website=Kachin News Group (KNG) |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=ကသာမြို့တွင် စစ်ရှောင်များနေသည့်ဘုန်းကြီးကျောင်း ဗုံးကြဲခံရ၍ ၆၀ ထက်မနည်းသေဆုံး |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/69be6b725ec101b7a780ccc4 |access-date=2026-03-22 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=ludunwayoo |date=2026-03-21 |title=စစ်တပ်လွှတ်​တော်​ငါးရက်​မြောက်​နေ့မှာ ကသာမြို့ကစစ်ဘေးရှောင်​တွေခိုလှုံတဲ့ဘုန်းကြီးကျောင်းကို စစ်​ကောင်စီ ဗုံးကြဲ |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2026/03/22/151892/ |access-date=2026-03-22 |website=LuduNwayOo |language=my-MM }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-03-21 |title=ကသာနဲ့ မြောင်မှာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရပြီး သေဆုံးသူအများပြားနဲ့ ဒဏ်ရာရသူတွေရှိခဲ့ |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/03/21/%e1%80%80%e1%80%9e%e1%80%ac%e1%80%94%e1%80%b2%e1%80%b7-%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84/ |access-date=2026-03-22 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}</ref> **၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ချင်းတော်လှန်ရေးနေ့တွင် ချင်းအမျိုးသားတရပ်လုံး အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းပါဝင်ကြရန် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]]က တိုက်တွန်းထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web|title=ချင်းလူငယ်များ အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းရန် CNF တိုက်တွန်းနေ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73449/|website=Myanmar Now|date=2026-03-20|access-date=2026-03-22|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}</ref> * [[၂၂ မတ်]] - ** အရှေ့အလယ်ပိုင်း ပဋိပက္ခကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော စက်သုံးဆီပြတ်လပ်မှုကို ကြိုတင်ကာကွယ်သည့်အနေဖြင့် အစိုးရရုံးများမှ ဝန်ထမ်းများသည် ရုံးသို့လာရောက်ခြင်းမပြုဘဲ မိမိတို့၏နေအိမ် သို့မဟုတ် အဆောင်များတွင်သာ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ရန် သတ်မှတ်လိုက်ကြောင်း အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၊ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်သည်။ ယင်းသို့ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်း (work from home) စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၅ ရက်မှစတင်၍ အပတ်စဉ် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တိုင်း ဆောင်ရွက်သွားရမည်ဖြစ်ပြီး ပုဂ္ဂလိကအလုပ်ဌာနများအနေဖြင့်လည်း အလားတူ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်းစနစ်ကို အတတ်နိုင်ဆုံး လိုက်နာဆောင်ရွက်သွားရန် ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{Cite web |title=အပတ်စဉ်ဗုဒ္ဓဟူးနေ့အား အစိုးရရုံးဌာနများ၏ ရုံးလုပ်ငန်းများကို နေအိမ်မှသာဆောင်ရွက်ကြရန် သတ်မှတ်ကြေညာ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81059 |access-date=2026-03-23 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၂၃ မတ်]] - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း ဝေဒနာ ခံစားခဲ့ရသဖြင့် ၂ နာရီကြာ ခွဲစိတ်မှုအောင်မြင်ကြောင်း စစ်ကော်မရှင်က ထုတ်ပြန်။<ref>{{Cite web |title=သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81078 |access-date=2026-03-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၂၈ မတ်]] - ၂၀၂၅ မြန်မာနိုင်ငံငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁) နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကို နေပြည်တော်၌ ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ငလျင်ကြီးကြောင့် နေပြည်တော်အပါအဝင် တိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်နယ် (၁၀) ခု၌ သေဆုံးသူ ၃၈၁၈ ဦး၊ ပျောက်ဆုံးသူ ငါးဦး၊ ဒဏ်ရာရသူ ၅၁၀၄ ဦး၊ ဘေးသင့်အိမ်ထောင်စု ၁၆၂၅၆၃ စု၊ ဘေးသင့်လူဦးရေ ၄၂၄၀၆၃ ဦးနှင့် ယာယီရွှေ့ပြောင်း လူဦးရေ ၂၇၉၁၁၁ ဦးရှိခဲ့ကြောင်း၊ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုအနေဖြင့် စုစုပေါင်း တန်ဖိုးကျပ် ၇၉၇၉ ဘီလီယံကျော်ရှိကြောင်း နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌက ပြောကြားသည်။ <ref>{{Cite web |title=မန္တလေးငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁)နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81220 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၃၀ မတ်]] - **[[၂၀၂၆ မြန်မာတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ရာထူးအပြောင်းအလဲ]] *** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး|ရဲဝင်ဦး]]သည် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာပြီး၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]]သည် [[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ် ၃၀ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - ပြည်သူ့လွှတ်တော်က စစ်ခေါင်းဆောင်ကို ဒုသမ္မတ အမည်စာရင်းတင်သွင်း|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx290r3lvm0t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-30|access-date=2026-03-30|language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနား ကျင်းပပြုလုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81247 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် တစညပါတီမှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် တင်သွင်းခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=ပြည်သူ့လွှတ်တော်က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒေါက်တာ ကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်း အမည်စာရင်း တင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%80-%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}</ref>၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာတူးဂျာနှင့် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီကိုယ်စားပြု ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် [[နန်းနီနီအေး]] အား ရွေးချယ်တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=အမျိုးသားလွှတ်တော်မှ ဒေါက်တာ တူးဂျာနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် အမည်စာရင်းတင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE-%E1%80%92%E1%80%B1/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}</ref> *** ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီက ဦး[[ဌေးငွေ]] အား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၏ ပြည်ထဲရေးနှင့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ *** KIO ၊ KNU ၊ CNF ၊ KSIEC၊ CRPH နှင့် NUG တို့ပါဝင်သော [[ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ|ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ ပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ထုတ်ပြန်လိုက်သည်။ * ၃၁ မတ် ** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့က ဒုတိယသမ္မတလောင်းအဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]]ကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြပြီး၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ကမူ ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <br /> === ဧပြီ === * [[၂ ဧပြီ]] - ** ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ် ကော့ကရိတ်-မြဝတီ အာရှလမ်းမကြီးကို တိုက်ပွဲများကြောင့် ပိတ်ထားရာမှ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-02 |title=လကမ္ဘာဆီသွားမယ့် Artemis II ယာဉ် ကမ္ဘာပတ်လမ်းပေါ်ရောက်ပြီ - ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၂ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3ex5eq4nypt |access-date=2026-04-02 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-02 |title=မြဝတီ-ကော့ကရိတ် အာရှလမ်း ပြန်ဖွင့် - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%9d%e1%80%90%e1%80%ae-%e1%80%80%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%b7%e1%80%80%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90%e1%80%ba-%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%9b%e1%80%be%e1%80%9c%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8/ |access-date=2026-04-02 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=ကုန်သွယ်မှုပမာဏအများဆုံးစီးဆင်းရာ ဘားအံ-ကော့ကရိတ်-မြဝတီ (အာရှလမ်းပိုင်း) ပြန်လည်ဖွင့်လှစ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81336 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၅၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ|ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ]]ကိုပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81337 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> * [[၃ ဧပြီ]] ** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] အား မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ပြီး၊ ဒုတိယသမ္မတ (၁) အဖြစ် ဦး[[ညိုစော]]၊ ဒုတိယသမ္မတ (၂) အဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သမ္မတအိပ်မက်ပြည့်ဝ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/czrey4p725jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-03|access-date=2026-04-03|language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ငွေချေးသက်သေခံလက်မှတ်များ လဲလှယ်ရောင်းဝယ်ရေးဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက်အရ (၁-၁-၂၀၂၁) မှ (၃၁-၃-၂၀၂၅) ရက်နေ့အထိ ကာလအတွင်း ပို့ကုန်များ တင်ပို့ပြီးဖြစ်သော်လည်း ပို့ကုန်ရငွေ ပြန်လည်မဝင်ရောက်သေးသည့် ကုမ္ပဏီပေါင်း (၂၈၇) ခုသည် နိုင်ငံခြားသုံးငွေ စီမံခန့်ခွဲမှုဥပဒေ၊ စည်းမျဉ်းများနှင့် အမိန့်ကြော်ငြာစာများပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို လိုက်နာခြင်းမရှိသောကြောင့် အဆိုပါကုမ္ပဏီများနှင့် ၎င်းတို့၏ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်ပျက်စာရင်းသွင်းလိုက်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။<ref>{{Cite web|title=ပို့ကုန်ရငွေပြန်လည်ဝင်ရောက်ရန် ကျန်ရှိသည့်ကုမ္ပဏီ (၂၈၇) ခု၏ ကုမ္ပဏီနှင့်ကုမ္ပဏီ၏ ဒါရို-က်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်မည်းစာရင်း ထည့်သွင်းကြောင်း ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်|url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%80%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA-2/|website=Popular|date=2026-04-04|access-date=2026-04-04|language=en-US|first=Popular|last=Journal}}</ref> * [[၄ ဧပြီ]] - ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁ ရက်မှစတင်၍ ရပ်နားထားခဲ့ရာမှ ဧပြီ ၄ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]၌ ခရီးသည်တင်လေကြောင်းလိုင်းများ စတင်၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲနေပြီဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ကချင်ပြည်နယ် မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်၌ လေကြောင်းလိုင်းများဆင်းသက်မှု ရက်ပေါင်း ၄၀ ကျော် ရပ်နားထားခဲ့ပြီး ယနေ့မှစ၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81429 |access-date=2026-04-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၆ ဧပြီ]] - ** ရိုဟင်ဂျာများအား လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့သည်ဟူသော စွဲဆိုချက်နှင့် အဆိုပါအခင်းအဖြစ်အပျက်ဖြစ်ပွားစဉ်က [[တပ်မတော်]]၏ ရာထူးအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]အပေါ် အရေးယူရန် တိုင်တန်းချက်ကို [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]]တရားစီရင်ရေး အာဏာပိုင်များက တရားဝင် လက်ခံလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ယူကေအခြေစိုက် တာဝန်ခံမှုရှိစေရေး-မြန်မာ (MAP) အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်သူ ခရစ္စ ဂန်းနက်စ်က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |date=2026-04-06 |title=ရိုဟင်ဂျာ ဂျီနိုဆိုက်အမှုနဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ကို အရေးယူဖို့ တိုင်တန်းချက်ကို အင်ဒိုနီးရှား လက်ခံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၆ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းများ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c7470nv11l7t |access-date=2026-04-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** မကွေးတိုင်း၊ ဆောမြို့တွင် ပြီးခဲ့သောနှစ် အောက်တိုဘာလ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် သက်ငယ်မုဒိမ်းမှုနှင့် လူသတ်ကာ အလောင်းဖျောက်မှုကျူးလွန်သူအား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ၏ ဆောမြို့နယ်တရားရုံးနှင့် မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့က သေဒဏ်ချမှတ်လိုက်ကြောင်း မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးလင်းထက်က ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=":0" /> ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့တွင် ၂၀၀၈ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ဆိုင်ရာ နည်းဥပဒေများအရ ခန့်အပ်မည့် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ရာထူးများအတွက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြချက်များကို ဖတ်ကြားခြင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81463 |access-date=2026-04-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> *[[၇ ဧပြီ]] **တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးစတုတ္ထနေ့တွင် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[သာဌေး]]အပါအဝင် တရားသူကြီး ၉ ဦးပါ ဖွဲ့စည်းမှုကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန်းစိုးအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန အရေအတွက် (၃၁ ခု)နှင့် အမည်သတ်မှတ်ချက်ကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးအား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ခန့်အပ်ရန် လွှတ်တော်က သဘောတူသည်။ [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]] (အသစ်) ဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၉ ဦးကို အတည်ပြုသည်။ ဝန်ကြီးများနှင့် ကျန်တရားသူကြီးများ အမည်စာရင်းများကို ဖတ်ကြားတင်ပြခဲ့ပြီး ဧပြီ ၉ ရက် အစည်းအဝေးတွင် ကန့်ကွက်မှုများ လက်ခံမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81500 |access-date=2026-04-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> **[[၂၀၂၆ ပန်ဆန်း ပေါက်ကွဲမှု]] * [[၈ ဧပြီ]] ** အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဘတ်စ် အာရတ်ချီ (Abbas Araghchi) က အီရန်နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့အကြား [[ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား]] ကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ရန် အပါအဝင် နှစ်ပတ်ကြာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီမှုကို အတည်ပြုပြောကြားခဲ့သည်။ အဆိုပါ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို အီရန်အမျိုးသားလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အဆင့်မြင့်ကောင်စီ (Supreme National Security Council) က အတည်ပြုချက်ပေးထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Iran agrees to ceasefire, offers conditional Hormuz passage |url=https://shafaq.com/en/Middle-East/Iran-agrees-to-ceasefire-offers-conditional-Hormuz-passage |access-date=2026-04-09 |website=Shafaq News |language=en}}</ref> ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပဉ္စမနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-08 |title=ပြည်သူကိုကိုယ်စားပြုရေး ဆောင်ရွက်ရန် ပြည်သူ့ |url=https://onenewstvchannel.com/politic/people-hluttaw/%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%b0%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%af%e1%80%9b%e1%80%b1/ |access-date=2026-04-09 |website=One News Myanmar |language=my-MM}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81524 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81525 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> * [[၉ ဧပြီ]] ** ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးများအဖြစ် ဦးသောင်းနိုင်၊ ဦးသိန်းကိုကို၊ ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့၊ ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး၊ ဒေါက်တာကိုကိုနိုင်၊ ဦးဝင်းမြင့်၊ ဒေါ်စိုးခက်ခက်၊ ဒေါ်သင်းသင်းချိုတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးရှစ်ဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု|url=https://news-eleven.com/article/311163|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-04-09|language=my}}</ref> ** [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]]ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးကျော်ဝင်းသိန်း၊ ဒုတိယရဲဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဝင်းဇော်မိုး၊ ဒေါက်တာထွန်းထွန်းဦး၊ ဦးလွန်းဘော်၊ ဦးကျော်စိုးညွန့်၊ ဦးတိုးရီ၊ ဦးတင်အောင်ဝင်း၊ ဦးမင်းဟန်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311162 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311161 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦး၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများအဖြစ် ဦးဇော်မြင့်နိုင်၊ ဦးသက်ထွန်းအောင်၊ ဒေါက်တာစန္ဒာဦးနှင့် ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ်  ဒေါက်တာရီရီအး၊ ဦးတင်မြင့်၊ ဒေါက်တာလှညွန့်၊ ဒေါက်တာဇော်ဦး၊ ဒေါက်တာဖြူဖြူအိတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးနှင့် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311160 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့အား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311159 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[အောင်ဇော်သိန်း]]အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးဉာဏ်ထွန်း၊ ဦးမျိုးတင့်၊  ဦးကျော်ဆန်း၊ ဦးတူးမော်၊ ဒေါ်စုစုဝင်း၊ ဒေါ်ဥမ္မာအေး၊ ဦးတင့်ဝေ၊ ဒေါက်တာမာလာမော်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက တင်ပြထားသည့် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌဦးအောင်ဇော်သိန်း အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်အတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311158 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဆိုက်ဘာရာဇဝတ်မှု တစ်မျိုးဖြစ်သည့် [[ဧရာဝတီဘဏ်]] Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှု သုံးစွဲသူ အများအပြား ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=■ AYA Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှုများ ဖြစ်ပွား |url=https://news-eleven.com/article/311181 |access-date=2026-04-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၁၀ ဧပြီ]] ** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ကြေညာချက်အမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ကြေညာချက်တွင် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ပုဂ္ဂိုလ်များအား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် ကတိသစ္စာပြုပြီး သည့်အချိန်မှစ၍ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၂၇ အရ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီက ကျင့်သုံးလျက်ရှိသည့် ဥပဒေပြုရေး၊အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေး အာဏာများကို လွှဲပြောင်းပေးအပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ ကြေညာချက်အမှတ် ၃ / ၂၀၂၆ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81654 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒုတိယသမ္မတများဖြစ်ကြသည့် ဦးညိုစော၊ ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့သည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယကရှေ့မှောက်၌ ကတိသစ္စာပြုပြီး ကတိသစ္စာပြုလွှာပေါ်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-04-10 |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်သမ္မတသစ်နှင့် ဒု-သမ္မတများ ကတိသစ္စာပြု |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%90-3/ |access-date=2026-04-10 |website=Popular |language=en-US}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်မည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်ကို အဖွဲ့ဝင် ၃၄ ဦး၊ ဝန်ကြီးဌာန (၃၁) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** တော်လှန်ရေးကာလ ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး [[ကော်သူးလေအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]] (KCC) နဲ့ [[ကော်သူးလေအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] (KGC) ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ကြေညာသည်။ <ref>{{Cite web |last=DVB TV News |date=2026-04-11 |title=ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီကို KNU ဖွဲ့စည်း- DVB News |url=https://www.youtube.com/watch?v=CZEAY59xewI |access-date=2026-04-12}}</ref><ref>{{Cite web |title=KNU က ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုပြီး ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဖွဲ့စည်း |url=https://bur.mizzima.com/2026/04/10/87297 |url-status=live |access-date=၁၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ |website=Mizzima}}</ref><br /> * [[၁၂ ဧပြီ|၁၂]] - မကွေးတိုင်း၊ [[ပခုက္ကူမြို့နယ်]]၊ ပန်းတိုင်းခြုံကျေးရွာအုပ်စု၊ မြောက်လူးကံရွာကို စစ်တပ်က မီးရှို့တဲ့အတွက် အိမ် ၄၀၀ ကျော်မီးလောင်ကျွမ်းပြာကျသွားကြောင်း ဒေသခံတွေကပြောသည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese|first=R. F. A.|date=2026-04-13|title=ပခုက္ကူလေဆိပ်နားက မြောက်လူးကံရွာ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/04/13/myauklukan-village-burnt-down/|access-date=2026-04-14|website=မြန်မာဌာန|language=my}}</ref> * ၁၃ ဧပြီ - [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်]]ရှိ မြိုင်ကြီးငူ-မဲသဝေါဒေသအတွင်းတည်ရှိသော စစ်တပ်၏ ကြယ်ပြောင်ကုန်း တပ်စခန်းအား [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (KNLA) နှင့် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ဧပြီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း မြေပြင်သတင်းရင်းမြစ်အချို့က အတည်ပြုပြောကြားသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-13 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မြန်မာလူထုနဲ့ အတူရှိနေကြောင်း အမေရိကန်နဲ့ ယူကေက သင်္ကြန်ဆုတောင်းပေးပို့ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2dg3z017mt |access-date=2026-04-13 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၄ ဧပြီ]] - ချင်းပြည် (Chinland) ကောင်စီနှင့် [[ချင်းပြည်အစိုးရ]]အဖွဲ့၏ လက်အောက်ရှိ ချင်းပြည်ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ တည်ထောင်သည့် Chinland Jordan School of Medicine ဆေးတက္ကသိုလ်အား ချင်းပြည်နယ်၊ ချင်းလုံမြို့၌ ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၅ ရက် - ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရမှု ရက်ပေါင်း ၁,၉၀၀ ရှိလာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c1mkk7p1j5jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-15|access-date=2026-04-15|language=my}}</ref> * ၁၆ ဧပြီ - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ၏ လွှမ်းမိုးမှုများကြောင့် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား ညီညွတ်ရေးတွင် အတားအဆီးများ ရှိနေသည်ဟု [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]၏ ယာယီသမ္မတ [[ဒူဝါလရှီးလ]]က အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ ငါးနှစ်ပြည့် မိန့်ခွန်းတွင် ပြောကြားလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-16 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ညီညွတ်ရေးမှာ အတားအဆီးရှိနေတယ်လို့ NUG ၅ နှစ်ပြည့်မှာ ယာယီသမ္မတ ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2d1vrj7jmt |access-date=2026-04-16 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၇ ဧပြီ - ** နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ် ၄၀/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ ၄,၃၃၅ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်လိုက်ပြီး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81788 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၄၁/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသူ/သား ၁၇၉ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြု၍ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81789 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *** အဂတိလိုက်စားမှုဆိုင်ရာ ပုဒ်မများနှင့် ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၁၃၀ (က) တို့ဖြင့် စွဲဆိုတရားစွဲခဲ့ပြီး စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ် ၉ နှစ်နှင့် ၆ လ ချမှတ်ကာ အကျဉ်းချခဲ့ရသည့် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]]အား တောင်ငူအကျဉ်းထောင်မှ မိသားစုထံသို့ ပြန်လည်စေလွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် -ဒေါ်‌အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ပြောင်းရွှေ့မယ်လို့ သတင်းထွက်ပေါ် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c8r488z2lm3t |access-date=2026-04-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၈ ဧပြီ]] - စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မင်းကွန်းဒေသရှိ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရလက်အောက်ခံ ပြည်သူ့လုံခြုံရေးအဖွဲ့ (ပလဖ) မှ ဒုတိယတာဝန်ခံအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးတို့သည် စစ်ကောင်စီထံ လက်နက်စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-19 |title=ဧပြီ ၁၉ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ် - မင်းကွန်းတိုက်နယ် ပလဖ ဒုတာဝန်ခံအပါ ၁၅ ဦး စစ်တပ်ထံ လက်နက်ချ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cg543ry1ggdo |access-date=2026-04-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><br /> * [[၂၀ ဧပြီ|ဧပြီ ၂၀]] - ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ပြေးလမ်းပေါ်ထွက်ခွာနေချိန် ဘရိတ်စနစ်ချို့ယွင်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့းပြီး ရပ်နားထားသည့် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာ့လေကြောင်း]] (MAI) ၏ Airbus A319 လေယာဉ် အမြီးပိုင်းကို ဝင်တိုက်မိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ဘရိတ်ချို့ယွင်းပြီး MAI Airbus A319 ကို ဝင်တိုက်မှုဖြစ် - New Day Myanmar|url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%9b%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%af%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%86%e1%80%ad%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-mna-atr-72-%e1%80%98%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90/|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|language=en-US}}</ref> * [[၂၁ ဧပြီ]] - စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းဝင်း]] သည် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-21 |title=အေအေ ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင်နဲ့ ချင်း CPU ခေါင်းဆောင်တွေ ရခိုင်မှာတွေ့ဆုံ -၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၂၁ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်း တိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clyxrv7g29gt |access-date=2026-04-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၂၅ ဧပြီ - ချင်းညီနောင် (CB) အဖွဲ့က တစ်နှစ်ကျော်ကြာ သိမ်းပိုက်ထားရှိသည့် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့ပေါ်ရှိ နေရာအချို့ကို စစ်တပ်က ပြန်လည်သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ဧပြီ ၂၅ ရက် သတင်းအနှစ်ချုပ် - နေပြည်တော်မှာငလျင်လှုပ်|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cn8d05qq6edo|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-25|access-date=2026-04-25|language=my}}</ref> * ၂၇ ဧပြီ - အမျိုးသားစာပေဆုရှင် ဦး[[တင်ညွန့်]]နှင့် သားဖြစ်သူအပါအဝင် ၃ ဦးအား ဖမ်းဆီးခံထားရသည်။ * [[၃၀ ဧပြီ]] - ** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့|ကဆုန်လပြည့်နေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြင့် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁,၅၀၈ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82285|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref>နှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၁ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82287|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref>၊ စုစုပေါင်း ၁,၅၁၉ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ အကျဉ်း​ထောင် အချုပ်​ထောင်အသီးသီးတွင် အကျဉ်းကျခံ​နေရသည့် အကျဉ်းသား အကျဉ်းသာသူ ၁၅၀၈ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်​ပေး|url=https://news-eleven.com/article/311564|access-date=2026-04-30|website=Eleven Media Group Co., Ltd|language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ဝ ရက် မတိုင်မီ ကျူးလွန်ခဲ့သော ပြစ်မှုတစ်ခုခုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းခံရပြီး အကျဉ်း ထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးတွင် ပြစ်ဒဏ်ကျခံလျက်ရှိသော အကျဉ်းသား၊ သူများကို ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၀၁၊ ပုဒ်မခွဲ (၁) အရ ယင်းတို့ကျခံရန်ကျန်ရှိသောပြစ်ဒဏ်၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံကို လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82283|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> *** [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]အား ကျန်ရှိနေသေးသည့် ပြစ်ဒဏ်များကို သတ်မှတ်ထားသည့် နေအိမ်တွင်သာ ဆက်လက်ကျခံစေရန် အကျဉ်းထောင်မှ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ပြောင်းရွှေ့၊ ဓားစာခံအဖြစ် ဖမ်းဆီးထားဆဲဟု ကိုထိန်လင်းပြော |url=https://burmese.dvb.no/post/542191 |access-date=2026-05-01 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref><br /> === မေ === * ၁ မေ - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ်အနီး [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ ဟွာလ်းငိုးရမ်းဒေသ၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ ခေါ်ပွီချစ်ပ် (Khawpuichhip) ကျေးရွာကို စစ်လေတပ်က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ၁၀ နှစ်အောက် ကလေး ငါးဦးနှင့် လူကြီး တဦး စုစုပေါင်း ခြောက်ဦး သေဆုံးပြီး၊ ကိုးဦး ဒဏ်ရာရရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်အနီး ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု ၊ ကလေး ၅ ဦး အပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး |url=https://bur.mizzima.com/2026/05/01/89167 |url-status=live |access-date=3 May 2026 |website=Mizzima}}</ref> * ၄ - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]အား စစ်ရာဇဝတ်မှုများနှင့် လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှုများဖြင့် စွဲဆိုထားသည့် အမှုအတွက် [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]၏ တရားရုံးသို့ တရားဝင် အမှုတင်သွင်းလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း တရားစွဲဆိုသည့် အဖွဲ့အစည်းများက မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင်မင်းအောင်လှိုင်ကို စစ်ရာဇဝတ်မှုဖြင့် တရားစွဲသည့်အမှု တီမောတရားရုံးသို့ တင်သွင်း |url=https://burmese.dvb.no/post/204215 |access-date=2026-05-04 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> * ၅ - တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှ စတင်ကာ ထိန်းချုပ်ထားခဲ့သော အင်းတော်မြို့၏ မြို့နယ်ခွဲဖြစ်သည့် [[မော်လူးမြို့]]ကို မြန်မာစစ်တပ်က မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-05 |title=၂၀၂၆ မေ ၅ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်မှာ လက်နက်ကိုင်တပ်တွေ မရှိရေး နေပြည်တော်နဲ့ ဒေလီဆွေးနွေး |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm2p15nvdm6t |access-date=2026-05-05 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၆ မေ - မတ္တရာ၊ သပိတ်ကျင်း၊ တကောင်း၊ ထီးချိုင့်၊ ကသာ၊ အင်းတော်နှင့် မော်လူးတို့ကို စစ်တပ်က ပြီးခဲ့သည့် လများအတွင်း ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မန္တလေး-မတ္တရာ-သပိတ်ကျင်း-တကောင်း-ထီးချိုင့်-ကသာ-အင်းတော်-မော်လူး-နန့်စီးအောင်-မိုးညှင်း-မိုးကောင်း-မြစ်ကြီးနား လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်အား အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး၊ ဖွင့်လှစ်လိုက်ကြောင်း နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများမှ ကြေညာသည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မေ၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား ကားလမ်းတစ်ခုလုံးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်တပ်ကြေညာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3r2n458gw2t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-07|access-date=2026-05-07|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူများ ယာယီစိုးမိုးထားသည့် နေရာများအား ပြန်လည်တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီး မန္တလေး - မတ္တရာ - သပိတ်ကျင်း-တကောင်း- ထီးချိုင့် - ကသာ - အင်းတော် - မော်လူး - နန့်စီးအောင် - မိုးညှင်း - မိုးကောင်း - မြစ်ကြီးနား ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းအား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးနိုင်ခဲ့ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82465|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-05-07|language=en}}</ref> * [[၇ မေ]] - မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မိုးကုတ်မြို့နယ်|မိုးကုတ်]]ရတနာမြေမှ အလေးချိန် ၂,၂၀၀ ဂရမ် (၁၁,၀၀၀ ကရက်) အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ပတ္တမြားတစ်ပွင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် မိုးကုတ်ရတနာမြေမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိသည့် ထူးခြားလှပပြီး အရွယ်အစားကြီးမားသော ပတ္တမြားကြီးအား ကြည့်ရှု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82498 |access-date=2026-05-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * ၉ မေ - UFC 328 ၏ Co-Main Event ပွဲဖြစ်သည့် ဖလိုင်းဝိတ်တန်း ချန်ပီယံရှစ်ပွဲတွင် လက်ရှိချန်ပီယံ မြန်မာ MMA ကစားသမား [[ဂျော့ရှုအာဗန်|ဂျိုရှူအာဗန်]]က ပြိုင်ဘက် ဂျပန်ကစားသမား တက်ဆူရို တိုင်ရာအား အလဲထိုးနည်းဖြင့် အနိုင်ရရှိကာ ဖလိုင်းဝိတ်တန်း ချန်ပီယံခါးပတ်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ဂျိုရှူအာဗန် တက်ဆူရိုတိုင်ရာကို ငါးချီမြောက်တွင် အနိုင်ရပြီး ဖလိုင်းဝိတ်ချန်ပီယံကာကွယ် |url=https://news-eleven.com/article/311821 |access-date=2026-05-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * ၁၁ မေ - ဦးရဲသွင်ဟိန်း၏ [[မြေလတ်အသံ]](Myaelatt Athan)၊ ဦးဝင်းဇော်နိုင်၏ Red News Agency နှင့် ဦးဇင်မင်းထက်၏ Asia Citizens (အာရှနိုင်ငံသားများ) သတင်းအေဂျင်စီ ၃ ခုကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့မှစ၍ ပိတ်သိမ်းလိုက်ကြောင်း ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web|title=သတင်းအေဂျင်စီလုပ်ငန်း ပိတ်သိမ်းကြောင်း အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82656|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-05-12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=သတင်းဌာန ၃ ခုကို စစ်အာဏာရှင်က ထပ်မံပိတ်သိမ်း|url=https://burmese.dvb.no/post/566989|website=DVB Burmese|access-date=2026-05-12|language=en}}</ref> * ၁၄ မေ - အမေရိကန်သမ္မတ [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်|ဒေါ်နယ်ထရမ့်]] (Donald Trump) သည် တရုတ်ခေါင်းဆောင် [[ရှီကျင့်ဖျင်]] (Xi Jinping) နှင့် တွေ့ဆုံရန်အတွက် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ပေကျင်းမြို့]]သို့ ရောက်ရှိလာသည်။<ref>{{Cite web |title=■ အမေရိကန်သမ္မတထရန့်နှင့် တရုတ်သမ္မတရှီတို့ တွေ့ဆုံ |url=https://news-eleven.com/article/311904 |access-date=2026-05-14 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * ၁၈ မေ - [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး|ရန်ကုန်တိုင်း]]၊ [[ကျောက်တန်းမြို့]]အနီး မြန်မာ့ကမ်းရိုးတန်းကို ဗဟိုပြုပြီး မနက် ၈ နာရီ ၃၅ မိနစ်ဝန်းကျင်က အင်အားရစ်ချ်တာစကေး ၅ ဒသမ ၂ အဆင့်ရှိတဲ့ အင်အားအတော်အသင့်ပြင်းထန်တဲ့ မြေငလျင်တခု လှုပ်ခတ်သွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ကျောက်တန်းမြို့အနီး ဗဟိုပြုပြီး အင်အား ၅ ဒသမ ၃ ရှိ ငလျင်လှုပ် |url=https://burmese.dvb.no/post/359449 |access-date=2026-05-18 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ဒီပဲယင်းမြို့နယ်]]ရှိ မုံရွာ-ရေဦး အဝေးပြေးလမ်းမကြီးဘေးတွင် တည်ရှိသော [[စိုင်ပြင်မြို့]]ကို "Operation OTT" စစ်ဆင်ရေးအဖြစ် တိုက်ခိုက်သိမ်းယူခဲ့ကြောင်း [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (PDF)၊ အမှတ် (၁) ရွှေဘိုခရိုင် စစ်ဌာနက သတင်းထုတ်ပြန်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေ ၁၉ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - လွတ်လပ်ရေးနှစ် ၂၅၀ ပြည့် အိမ်ဖြူတော် UFC ပွဲမှာ မြန်မာဖိုက်တာ ဗန် ပါဝင်|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgrp1972qent|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-19|access-date=2026-05-19|language=my}}</ref> *၁၉ မေ - ၂၀၂၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်တွင် KNU၊ KNLA နှင့် PDF တို့က သိမ်းပိုက်ထားသည့် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊]] [[မြိတ်ခရိုင်]]၊ [[တနင်္သာရီမြို့နယ်]]၊ [[မောတောင်မြို့]]ကို စစ်အုပ်စုက ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၅ ရက်မှစတင်သည့် စစ်ကြောင်းဖြင့် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက KNU၊ KNLA နှင့် PDF အမည်ခံ ကိုယ်ကျိုးရှာအကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူ ပူးပေါင်းအဖွဲ့များ ယာယီစိုးမိုးထားသော မောတောင်မြို့အား အလုံးစုံပြန်လည်သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82973 |access-date=2026-05-20 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *မေ ၂၆ - [[၂၀၂၆ ကျောင်းသားတော်လှန်ရေးတပ်တော် အဖွဲ့ဝင်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု]] *၂၈ မေ - ကိုးလကြာ ပိတ်ထားခဲ့သော [[ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်]] ကုန်သွယ်ရေးတွင် အရေးပါသည့် မြဝတီ-မဲဆောက် [[မြန်မာ - ထိုင်း အမှတ် (၁) ချစ်ကြည်ရေးတံတား|အမှတ် ၂ ချစ်ကြည်ရေးတံတား]]အား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်လိုက်ပြီဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-05-28 |title=၂၀၂၆ခုနှစ် မေ ၂၈-ဘန်ကောက်မှာ ကလေးငယ်တွေကို ညှဉ်းပန်းပြီး ပန်းရောင်းခိုင်းတဲ့မြန်မာ ၃ ဦးကို ရဲဖမ်း |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4pw09y4yvt |access-date=2026-05-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> *၂၀၂၅ ခုနှစ်  အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သူများအနက် ရွေးကောက်ပွဲကုန်ကျစရိတ်စာရင်းအား သတ်မှတ်ရက်အတွင်း တင်သွင်းခြင်းမရှိသည့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၄၁ ဦးကို အရည်အချင်းပျက်ယွင်းသူများအဖြစ် ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ကြေညာချက်အမှတ် (၄၇/၂၀၂၆)ဖြင့် ၂ဝ၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၃ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်ထားကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သူများအနက် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၄၁ ဦးကို အရည်အချင်းပျက်ယွင်းသူများအဖြစ် UEC ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/312227 |access-date=2026-05-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> *၃၀ မေ - သမ္မတဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]သို့ တရားဝင်ချစ်ကြည်ရေး ခရီးစဉ် စတင်ထွက်ခွာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=NP News |url=https://www.npnewsmm.com/news/6a1a7327acbcdc59760091ee |access-date=2026-05-30 |website=www.npnewsmm.com}}</ref> *[[၃၁ မေ]] - [[၂၀၂၆ နမ့်ခမ်း ပေါက်ကွဲမှု]] === ဇွန် === *၆ ဇွန် - မြန်မာနှင့် ရုရှားတို့သည် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်း]]၊ [[ထားဝယ်မြို့]]ရှိ ရေနက်ဆိပ်ကမ်းစီမံကိန်းအတွက် ၆၆၀ မဂ္ဂါဝပ် [[ကျောက်မီးသွေး]]သုံး [[ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ]] တည်ဆောက်ရေး နားလည်မှုစာချွန်လွှာကို [[စိန့်ပီတာစဘတ်မြို့]]၌ ကျင်းပသည့် စီးပွားရေးဖိုရမ်အတွင်း လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-06-10 |title=၂၀၂၆ ဇွန်လ ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - တရားမဝင် ရွှေတူးဖော်မှုတွေ နှိမ်နင်းမယ်လို့ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/czx5r48ynzgt |access-date=2026-06-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> *၁၁ ဇွန် - ၁၉ ဇူလိုင် - [[၂၀၂၆ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား]] *၁၅ ဇွန် - သမ္မတ ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]] သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]သို့ နိုင်ငံတော်အဆင့် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ် စတင်ထွက်ခွာခဲ့ပြီး၊ [[ပေကျင်းမြို့]]သို့ ရောက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦး​ဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်နိုင်ငံ ​​​​ပေကျင်းမြို့သို့​ရောက်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/312702 |access-date=2026-06-15 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> *၂၁ ဇွန် - [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]]၏ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးအဖြစ် ဗိုလ်မှူးကြီး သိန်းဇော်မြင့် အစား ဗိုလ်မှူးကြီး ရန်ကြီးအောင် အား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84248 |access-date=2026-06-22 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၂၅ ဇွန် - [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးချုပ်အဖြစ် ဒေါ်[[အေးအေးသန်း]]ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84447 |access-date=2026-06-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး အဖြစ် ဒေါ်ထွေးထွေးအား ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84450 |access-date=2026-06-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> === ဇူလိုင် === * ၁၂ ဇူလိုင် - [[ဘန်ကောက်ဆွေးနွေးပွဲ (၂၀၂၆)]]: မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းနှင့် ပတ်သက်၍ အာဆီယံ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများမှ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ၊ အဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦး[[တင်မောင်ဆွေ]] တို့အကြား ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မြို့၌ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-07-13 |title=ဘန်ကောက်က ဘီယာဘားဆိုင် မီးလောင်မှု သေဆုံးသူ ၂၈ ဦးအထိရှိ - ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၁၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cy8w6vlglp5t |access-date=2026-07-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၅ ဇူလိုင် - သံအမတ်ကြီး ဦး[[မင်းသိမ်း]]အား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သံအမတ်ကြီး ဦးမင်းသိမ်းအား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/85218 |access-date=2026-07-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * [[၁၆ ဇူလိုင်]]- [[ထန်တလန်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] - တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက [[ထန်တလန်မြို့]]နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတစ်ဝိုက်အား အပြည့်အဝ ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက ထန်တလန်မြို့နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတစ်ဝိုက်အား ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ ဆက်လက်ဆောင်ရွက် |url=http://www.moi.gov.mm/news/85333 |access-date=2026-07-17 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၁၉ ဇူလိုင် - [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်းတပ်]] (TNLA) ၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၁) တားဂျုတ်ဂျား ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့် ဦးဆောင်သည့် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုကော်မတီ (NSPNC) အဖွဲ့နှင့် နေပြည်တော်၌ တွေ့ဆုံခဲ့ရာ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ ရက် (၁၀၀) ငြိမ်းချမ်းရေးအစီအစဉ်တွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအပါအဝင် အချက် (၆) ချက်ပါဝင်သည့် ဆွေးနွေးချက်များကို နေပြည်တော်နှင့် TNLA တို့က လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-07-20 |title=အင်ဒီဘာနမ် ယူကေဝန်ကြီးချုပ်သစ်ဖြစ်လာ - ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၂၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cjej0nw0wl1t |access-date=2026-07-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၃၀ ဇူလိုင် - ** တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေး ၂၃ ရက်မြောက်နေ့ ရပ်နားပြီး၊​ တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေးကျင်းပပြီးစီးသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86030 |access-date=2026-07-31 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေး ၃၂ ရက်မြောက်နေ့ကို ရပ်နားပြီး၊ တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေးကျင်းပပြီးစီးသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86029 |access-date=2026-07-31 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၃၁ ဇူလိုင် - အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဆိုင်ရာဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/86064 |access-date=2026-08-02 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> === ဩဂုတ် === * ၃ ဩဂုတ် - ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]]ကို [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီ ကော်မတီ|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ]] (ICRC) မှ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ဌာ‌နေကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သူ Mr. Arnaude de Baqque က လာရောက် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ (ICRC) မှ မြန်မာ နိုင်ငံဆိုင်ရာ ဌာ‌နေကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သူ လာရောက် တွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86157 |access-date=2026-08-03 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၆ ဩဂုတ် - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်အဖြစ် ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-08-06 |title=၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကြို့ပင်ကောက်မှာ စစ်တပ်လေကြောင်းဗုံးကြဲလို့ ၆ ဦး ဒဏ်ရာရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cw20jkkz3y81t |access-date=2026-08-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၃ ဩဂုတ် - ကချင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့၊ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်သူရ အစား ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရန်နောင် အားခန့်အပ်တာဝန်ပေးသည်။<ref>{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86631 |access-date=2026-08-14 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** [[အာရက္ခတပ်တော်]] ထိန်းချုပ်ထားသော [[ဂွမြို့နယ်]]အတွင်းရှိ [[ကျိန္တလီမြို့|ကျိန္တိလီမြို့]]ပေါ်သို့ စစ်တပ်က ဂျက်ဖိုက်တာဖြင့် ဗုံး ၂ လုံး ကြဲချခဲ့ရာ အရပ်သား ၈ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-08-14 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် သြဂုတ် ၁၄ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်- ကျောက်တော်၊ သံတွဲနဲ့ ဂွ ကို လေကြောင်းကနေဗုံးကြဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cr4gxy75ljg2t |access-date=2026-08-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၇ ဩဂုတ် ** - မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်ထွက်ခွာသည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်ထွက်ခွာ |url=http://www.moi.gov.mm/news/86799 |access-date=2026-08-17 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]]၊ ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ [[ခိုင်ခိုင်စိုး]] ကို [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး]]၊ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-08-17 |title=ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး အား သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်� |url=https://onenewstvchannel.com/politic/government/%e1%80%92%e1%80%b1%e1%80%ab%e1%80%80%e1%80%ba%e1%80%90%e1%80%ac-%e1%80%81%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%81%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b8-%e1%80%a1/ |access-date=2026-08-18 |website=One News Myanmar |language=my-MM}}</ref> ** လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန၏ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ဦးရဲထွန်းဦး အား ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86828 |access-date=2026-08-18 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> * ၂၁ ဩဂုတ် - [[တပ်မတော် (လေ)|စစ်တပ်]]က [[မြောင်မြို့နယ်]]ရှိ [[ဆွဲလွဲအိုရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်|ဆွဲလွဲအိုရွာ]]အား လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဇေဋ္ဌဝါဒီဘုန်းကြီးကျောင်း၌ တရားစခန်းဝင်နေသော သက်ကြီးရွယ်အို ၁၄ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း မြေပြင်အခြေအနေသိရှိသူတစ်ဦးက ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-08-21 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် သြဂုတ် ၂၁ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်-ဦးမင်းအောင်လှိုင်နဲ့ လူကာရှန်ကို အလွတ်သဘောတွေ့ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c6n0nl5v7r8qt |access-date=2026-08-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၂၄ ဩဂုတ် - [[ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန|ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]] အား ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေဝန်ကြီးဌာန အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲ သတ်မှတ်လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနအမည် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/87236 |access-date=2026-08-25 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၂၆ ဩဂုတ် - [[၂၀၂၆ နီပေါနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]] * ၃၁ ဩဂုတ် - [[နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း|နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေးအသင်း]] (AAPP) ၏ တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး ဦးဘိုကြည်အား [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ]]၊ [[မနီလာမြို့]]အခြေစိုက် Ramon Magsaysay Award Foundation မှ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွက် Ramon Magsaysay Award ဆုဖြင့် ဂုဏ်ပြုချီးမြှင့်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Bo Kyi |url=https://rmaward.asia/rmawardees/bo-kyi/ |access-date=2026-08-31 |website=Ramon Magsaysay Award Foundation Philippines |language=en-US}}</ref> === စက်တင်ဘာ === * ၁ - [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန]]သည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ သစ်တောဥပဒေပုဒ်မ ၆၊ ပုဒ်မခွဲ (င) အရ အပ်နှင်းထားသော လုပ်ပိုင်ခွင့်များကိုကျင့်သုံးလျက် ရှမ်းပြည်နယ် [[ကျိုင်းတုံခရိုင်]] [[မိုင်းပြင်းမြို့နယ်|မိုင်းပျဉ်းမြို့နယ်]]အတွင်း ကျရောက်နေသည့် ဧရိယာအကျယ်အဝန်း ၆၁၀၀၈ ဧကရှိသောနယ်မြေကို “သုဝဏ္ဏသျှံတောင် ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော” အဖြစ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် (၄) ရက် (၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်) မှစ၍ သတ်မှတ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=သုဝဏ္ဏသျှံတောင် ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော သတ်မှတ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/87840 |access-date=2026-09-08 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာနသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ သစ်တောဥပဒေပုဒ်မ ၆၊ ပုဒ်မခွဲ(င)အရ အပ်နှင်းထားသောလုပ်ပိုင်ခွင့်များကိုကျင့်သုံးလျက် ရှမ်းပြည်နယ် နမ့်စန်ခရိုင် [[နမ့်စန်မြို့နယ်]]အတွင်း ကျရောက်နေသည့် ဧရိယာအကျယ်အဝန်း ၃၀၇၅၅ ဧကရှိသောနယ်မြေကို “ခိုလမ်ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော”အဖြစ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် (၄) ရက် (၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်)မှစ၍ သတ်မှတ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ခိုလမ်ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော သတ်မှတ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/87896 |access-date=2026-09-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၉ - စက်သုံးဆီ သုံးစွဲမှု လျှော့ချရေးအတွက် သတ်မှတ်ထားသည့် စုံ/မ စနစ်ဖြင့် ယာဉ်မောင်းနှင်သုံးစွဲရမည့် စည်းမျဉ်းကို စက်တင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့မှစ၍ ပယ်ဖျက်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်တော်ယာဉ်မောင်းနှင်မှုအား “စုံ” ရက်၊ “မ” ရက် ခွဲခြားမှု မရှိဘဲ ပုံမှန်အတိုင်းပြန်လည်မောင်းနှင်နိုင်ပါကြောင်း ပြည်သူသို့အသိပေးကြေညာချက်ထုတ်ပြန်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/87872 |access-date=2026-09-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၁၄ - တပ်မတော်သား ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ခုနစ်ဦး<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်သား ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ခုနစ်ဦး အစားထိုးပြောင်းလဲ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88081 |access-date=2026-09-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> နှင့် တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်ငါးဦးကို  အစားထိုးပြောင်းလဲကြောင်း<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ငါးဦး အစားထိုးပြောင်းလဲ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88082 |access-date=2026-09-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က အသိပေးထုတ်ပြန်ထားသည်။ * ၁၇ - ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]အား [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် အစားထိုးခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့ပြီး ယင်းရာထူးတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သော ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ညွန့်ဝင်းဆွေ]]အား စစ်ဘက်မူလတာဝန်များကို ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး အစားထိုးခန့်အပ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/88205 |access-date=2026-09-18 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၂၁ - နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနမှ သံအမတ်ကြီး ဦးအေးမင်းထွေး အား ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်လိုက်ပြီဖြစ်ပါသည်။<ref>{{Cite web |title=သံအမတ်ကြီး ဦးအေးမင်းထွေးအား အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ် |url=http://www.mdn.gov.mm/my/snamttkii-uuaemngtheaaa-aindiysmmttniungngnchiungraa-mnmaasnamttkiiaphc-khnap |access-date=2026-09-23 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> * ၂၇ - ကရင်နီပြည်တပ်မတော်၏ ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် တာဝန်အပြင် ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ၏ အမြဲတမ်းပါတီဗဟိုကော်မတီဝင်အဖြစ်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူ ဗိုလ်မှူးကြီး ဘုန်းနိုင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ကရင်နီပြည်တပ်မ​တော် ဒု- စစ်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်မှူးကြီးဘုန်းနိုင် ကွယ်လွန် |url=https://burmese.dvb.no/post/968535 |access-date=2026-09-28 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> * ၂၈ - ဦးဌေးအောင်အား [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းတရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးအဖြစ်ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့ကြောင်း နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက အမိန့်အမှတ် ၆၇ / ၂၀၂၆ ဖြင့် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88622 |access-date=2026-09-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၂၉ - [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကျောက်တော်မြို့]]ရှိ [[ကစ္ဆပနဒီ|ကစ္ဆပနဒီတံတား]]ဝန်းကျင်နှင့် အိန္ဒိယဈေးဝန်းကျင်တို့ လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခံရမှုတွင် အရပ်သား ၄၉ ဦး အစုလိုက်အပြုံလိုက် သေဆုံးကာ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိသူ ၆၀ နီးပါး ရှိလာပြီဖြစ်ကြောင်း [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-09-29 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် - ကျောက်တော်လေကြောင်းတိုက်ခံရမှု သေဆုံးသူ ၄၉ ဦးရှိလာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm2kwld0dn47t |access-date=2026-09-29 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] ဝင်များကို အဓိကထောက်ပံ့သည့် ပြည်သူ့တော်လှန်ရေးထောက်ပို့အစီအစဉ် (PRF) တွင် ရှမ်းပြည်နယ်၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးမှ ငွေကြေးထောက်ပံ့သူ ၂၁ ဦးကို ဖမ်းဆီးထားကြောင်း နေပြည်တော်က သတင်းထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |title=အကြမ်းဖက် CRPH ၊ NUG အဖွဲ့များအတွက် ငွေကြေးကောက်ခံပေးနေသည့် People's Revolution Supply Family - PRF Website သို့ ငွေကြေးထောက်ပံ့ပေးပို့သူများအား ဖမ်းဆီးရမိ |url=http://www.moi.gov.mm/news/88627 |access-date=2026-09-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == ကွယ်လွန်သူများ == * <!--Do not add people without Wikipedia articles to this list Do not trust "this year in history" websites for accurate date information Do not link multiple occurrences of the same year, just link the first occurrence. No red links, please.-->[[၂၆ ဇန်နဝါရီ]] - [[မြင့်ထွေး]]၊ [[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာနဝန်ကြီးဟောင်း]] ([[၁၉၄၈]] ဖွား) * [[၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[စိန်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ|စိန်ဝင်း]]၊ နိုင်ငံရေးသမားနှင့် [[ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ|ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] ([[၁၉၄၄]] မွေးဖွား) * [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၊ အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတဟောင်းနှင့် နိုင်ငံ့အထွတ်အထိပ်ခေါင်းဆောင် ([[၁၉၃၉]] မွေးဖွား) * [[၂ ဇွန်]] - [[မင်းထင်ကိုကိုကြီး]]၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာနှင့် ကဗျာဆရာ (၁၉၆၁ ဝန်းကျင်မွေးဖွား) * [[၁၁ ဇွန်]] - [[ဝဇိရကိတ္တိယာဘာ]]၊ ထိုင်းတော်ဝင်မင်းသမီး ([[၁၉၇၈]] မွေးဖွား) * [[၁၈ ဇွန်]] - [[တင်မောင်မြင့် (စာရေးဆရာ)|တင်မောင်မြင့်]]၊ [[အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု]]ရ ဆရာကြီး ([[၁၉၃၆]] မွေးဖွား) * [[၂၂ ဩဂုတ်]] - [[ကိုင်ဇာ]] ၊ အဆိုတော် ([[၁၉၆၁]] မွေးဖွား) == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] i5dy8eonf6cik8od1dhf7yluwf4x1y0 2 282473 1055596 1054255 2026-09-28T12:10:01Z Mkant00 135890 1055596 wikitext text/x-wiki '''A mathematician is a device for turning coffee into theorems'''<ref>{{cite book | title=A History of Mathematics | first=Jeff | last=Suzuki | year=2002 | pages=731 | publisher=Prentice Hall | quote=The first main result was by the Hungarian mathematician Alfred Renyi (March 20, 1921-February 1, 1970), who is best known for a saying of his: a mathematician is a machine for turning coffee into theorems. | isbn=9780130190741}}</ref><ref>{{cite book | title=Preface to ''Ars Mathematica'', Collected writings of Alfréd Rényi | publisher=TypoTeX | location=Budapest | author=Gyula O. H. Katona | author-link=Gyula O. H. Katona | page=8 | year=2005}}</ref> <div style="background-color: #F1C644; padding: 20px; color: #141B2D ; margin-bottom: 1em; border-radius: 8px;"> == <span style="color: #141B2D ;"> အဓိက ပံ့ပိုးထားသော ဆောင်းပါးများ (သင်္ချာ) </span> == <div style="column-width: 25em; column-gap: 3em; font-size: 95%;"> '''ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ (Category Theory)''' # [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] (Category theory) # [[2-ကတ်တဂိုရီ]] (2-category) # [[အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of groups) # [[အဘီလီယန်အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of abelian groups) # [[ကွင်းများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of rings) # [[မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of modules) # [[အစုများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of sets) # [[တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of topological spaces) # [[မိုနွိုက်ဒယ် ကတ်တဂိုရီ]] (Monoidal category) # [[ဂရိုသန်ဒိခ် စကြဝဠာ]] (Grothendieck universe) # [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်]] (Limits and colimits) # [[စစ်ထုတ်ထားသော ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်]] (Filtered colimit) # [[မြှောက်လဒ် (ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ)]] (Categorical product) # [[ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်]] (Coproduct) # [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု]] (Initial and terminal objects) # [[ပရိုဂျက်တစ် အရာဝတ္ထု]] (Projective object) # [[အပိုင်း (ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ)]] (Section) # [[ဖန်တာ]] (Functor) # [[ဆင်းသက်ဖန်တာ]] (Derived functor) # [[တိကျသော ဖန်တာ]] (Exact functor) # [[ပြည့်ဝသစ္စာရှိဖန်တာ]] (Fully faithful functor) # [[အခြေခံအားဖြင့် ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်ဖန်တာ]] (Essentially surjective functor) # [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]] (Natural transformation) # [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း]] (Adjunction) # [[တိကျသော ကိန်းစဉ်]] (Exact sequence) # [[မိုနက်]] (Monad) # [[အစည်း]] (Sheaf) # [[ကွင်းပါသော ရပ်ဝန်း]] (Ringed space) # [[ဂရိုသန်ဒိခ် တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Grothendieck topology) '''သရုပ်မဲ့/ခေတ်သစ် အက္ခရာသင်္ချာ (Abstract/Modern Algebra)''' # [[ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ]] (Abstract algebra) # [[အုပ်စုသီအိုရီ]] (Group theory) # [[အုပ်စု (သင်္ချာ)]] (Group) # [[အုပ်စုပိုင်း]] (Subgroup) # [[စားလဒ်အုပ်စု]] (Quotient group) # [[ကိုဆက်]] (Coset) # [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] (Abelian group) # [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင် အုပ်စု]] (Automorphism group) # [[အုပ်စုသက်ရောက်ချက်]] (Group action) # [[အုပ်စုသီအိုရီ၏ သမိုင်းကြောင်း]] (History of group theory) # [[လာဂေါင့်၏ သီအိုရမ်]] (Lagrange's theorem) # [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)]] (Ring) # [[ပြောင်းပြန်ကွင်း]] (Opposite ring) # [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (Commutative ring) # [[အဆင့်သတ်မှတ် ကွင်း]] (Graded ring) # [[အစားကွင်း]] (Division ring) # [[ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Ring homomorphism) # [[အိုင်ဒီးလ်]] (Ideal) # [[သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်]] (Prime ideal) # [[ဖီးလ်ဒ်]] (Field) # [[အဆုံးရှိ ဖီးလ်ဒ်]] (Finite field) # [[အစဉ်ကျသော ဖီးလ်ဒ်]] (Ordered field) # [[မော်ဂျူး]] (Module) # [[ရိုးရှင်းသော မော်ဂျူး]] (Simple module) # [[ဆီမီးရိုးရှင်းသော မော်ဂျူး]] (Semisimple module) # [[လွတ်လပ်သော မော်ဂျူး]] (Free module) # [[အလိမ် (အက္ခရာသင်္ချာ)]] (Torsion) # [[မိုနွိုက်]] (Monoid) # [[မက်ဂ်မာ]] (Magma) # [[ဆီမီးအုပ်စု]] (Semigroup) # [[တိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ်]] (Direct product) # [[တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ်]] (Direct sum) # [[တန်ဆာ မြှောက်လဒ်]] (Tensor product) # [[ဖက်စပ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ]] (Associative algebra) # [[ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအပေါ်ရှိ အက္ခရာသင်္ချာ]] (Algebra over a field) # [[အပေါင်းအခြေခံ ပုံဖော်မှု]] (Additive map) # [[ပိုလီနိုမီရယ်]] (Polynomial) # [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Homomorphism) # [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Group homomorphism) # [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Endomorphism) # [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Automorphism) # [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Isomorphism) # [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Monomorphism) # [[အပီမော်ဖစ်ဇင်]] (Epimorphism) # [[ကာနယ်]] (Kernel) # [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် သီအိုရမ်များ]] (Isomorphism theorems) # [[မိုရီတာ ထပ်တူညီမှု]] (Morita equivalence) # [[အင်ဗော်လူးရှင်း]] (Involution) # [[ကြယ်ပွင့်-အက္ခရာသင်္ချာ]] (*-algebra) # [[အာခီမီးဒီးစ် ဂုဏ်သတ္တိ]] (Archimedean property) # [[နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု]] (Binary operation) # [[အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ]] (Closure property) # [[ထပ်တူရအစုဝင်]] (Identity element) # [[ပြောင်းပြန် အစုဝင်]] (Inverse element) # [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (Commutative property) # [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (Associative property) # [[ဖြန့်ဝေရဂုဏ်သတ္တိ]] (Distributive property) # [[ဖလှယ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ]] (Commutative algebra) # [[အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း]] (Integral domain) # [[မူမှန်အုပ်စုပိုင်း]] (Normal subgroup) # [[ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု]] (Cyclic group) # [[အကြီးဆုံး အိုင်ဒီးလ်]] (Maximal ideal) # [[ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ်]] (Principal ideal) # [[ဆမခွဲနိုင်သော ပိုလီနိုမီရယ်]] (Irreducible polynomial) # [[ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အစုဝင်]] (Integral element) # [[ဂယ်လ်ဝါသီအိုရီ၏ အခြေခံသီအိုရမ်]] (Fundamental theorem of Galois theory) # [[ဟီလ်ဘတ်၏ အခြေအစု သီအိုရမ်]] (Hilbert's basis theorem) # [[ဘန်းဆိုက်၏ အထောက်အကူပြု သီအိုရမ်]] (Burnside's lemma) # [[ကိန်းအုံ ကွင်း]] (Matrix ring) # [[ဗဟိုရိုးရှင်း အက္ခရာသင်္ချာ]] (Central simple algebra) # [[ဝက်ဒါဘန်း-အာတင် သီအိုရမ်]] (Wedderburn–Artin theorem) '''အစုသီအိုရီနှင့် အခြေခံများ (Set Theory and Fundamentals)''' # [[သင်္ချာ]] (Mathematics) # [[အစု]] (Set) # [[အစုဝင်]] (Element of a set) # [[အစုအရွယ်အစား]] (Cardinality) # [[ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်]] (Cartesian product) # [[အစီအစဉ်ကျအတွဲ]] (Ordered pair) # [[ဖန်ရှင်]] (Function) # [[အရင်းအမြစ်စု]] (Domain) # [[ပစ်မှတ်စု]] (Codomain) # [[ပုံရိပ် နှင့် မူလပုံရိပ်]] (Image and preimage) # [[ပေါင်းစပ်ခြင်း အော်ပရေတာ]] (Composition operator) # [[ပြောင်းပြန်ဖန်ရှင်]] (Inverse function) # [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်]] (Injective function) # [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်]] (Surjective function) # [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်]] (Bijective function) # [[နဂိုမှန်အဆို]] (Axiom) # [[ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆို]] (Axiom of choice) # [[ဇွန်း၏ အထောက်အကူပြု သီအိုရမ်]] (Zorn's lemma) # [[ရပ်ဆဲလ်၏ ဝိရောဓိ]] (Russell's paradox) # [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သက်သေပြခြင်း]] (Mathematical proof) # [[ညီမျှခြင်း]] (Equation) # [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သင်္ကေတများစာရင်း]] (List of mathematical symbols) # [[စားခြင်း (သင်္ချာ)]] (Division) # [[မြှောက်ခြင်း]] (Multiplication) # [[နုတ်ခြင်း]] (Subtraction) # [[မြှောက်လဒ်]] (Product) '''တိုပေါ်လော်ဂျီ နှင့် ဂျီဩမေတြီ (Topology & Geometry)''' # [[ဂျီဩမေတြီ]] (Geometry) # [[ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီ]] (Euclidean geometry) # [[စက်လုံးမျက်နှာပြင် ဂျီဩမေတြီ]] (Spherical geometry) # [[ဒစ်ဖရန်ရှယ်ဂျီဩမေတြီ]] (Differential geometry) # [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Topology) # [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ဂျီဩမေတြီ]] (Algebraic geometry) # [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Algebraic topology) # [[ဟိုမိုလော်ဂျီ]] (Homology) # [[ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] (Cohomology) # [[ချိတ်တန်း ကွန်ပလက်စ်]] (Chain complex) # [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း]] (Metric space) # [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်]] (Coordinate system) # [[စုဆောင်းမှတ်]] (Limit point) # [[ဖိုက်ဘာအစည်း]] (Fiber bundle) # [[ဟိုမိုတိုပီ]] (Homotopy) # [[ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Homeomorphism) # [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်]] (Continuous function) # [[မန်နီဖိုး]] (Manifold) # [[ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Diffeomorphism) # [[ဟော့ဖ်ဖိုက်ဘာဖွဲ့စည်းခြင်း]] (Hopf fibration) '''မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ (Linear Algebra)''' # [[မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ]] (Linear algebra) # [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (Vector space) # [[ဗက်တာ]] (Vector) # [[ယူနစ်ဗက်တာ]] (Unit vector) # [[စကေလာ]] (Scalar) # [[အခြေအစု]] (Basis) # [[မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းခြင်း]] (Linear independence) # [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ]] (Linear operator) # [[မျဉ်းဖြောင့် ဖန်ရှင်နယ်]] (Linear functional) # [[ကွန်ဂျူဂိတ်-မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှု]] (Conjugate-linear map) # [[မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ထပ်ပုံစံ]] (Bilinear form) # [[ကိန်းအုံ]] (Matrix) # [[အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး]] (Determinant) # [[ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာနှင့် ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး]] (Eigenvalues and eigenvectors) # [[မျဉ်းဖြောင့် ညီမျှခြင်းများ စနစ်]] (System of linear equations) # [[ကော်ချီ-ရှဗာ့ဇ် မညီမျှခြင်း]] (Cauchy–Schwarz inequality) # [[ဒွန်တွဲရပ်ဝန်း]] (Dual vector space) # [[အစက်မြှောက်လဒ် (စကေလာမြှောက်လဒ်)]] (Dot product) # [[တြိဂံ မညီမျှခြင်း]] (Triangle inequality) # [[အဆင့်-ကာနယ်အတိုင်းအတာ သီအိုရမ်]] (Rank-nullity theorem) # [[ကေးလီ-ဟာမီလ်တန် သီအိုရမ်]] (Cayley-Hamilton theorem) # [[ပြင်ပ မြှောက်လဒ်]] (Outer product) '''ကိန်းသီအိုရီ နှင့် ကိန်းစနစ်များ (Number Theory & Number Systems)''' # [[ကိန်း]] (Number) # [[သဘာဝကိန်း]] (Natural number) # [[ကိန်းပြည့်]] (Integer) # [[အနုတ်ကိန်း]] (Negative number) # [[အတိပြကိန်း]] (Rational number) # [[အပိုင်းကိန်း]] (Fraction) # [[၀.၉၉၉...]] (0.999...) # [[ကိန်းစစ်]] (Real number) # [[အီရာရှင်နယ်ကိန်း]] (Irrational number) # [[ကိန်းလွန်]] (Transcendental number) # [[ကိန်းထွေး]] (Complex number) # [[ကိန်းထွေးပြင်ညီ]] (Complex plane) # [[ကိန်းယောင်]] (Imaginary number) # [[ဒွန်တွဲကိန်း]] (Dual number) # [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)]] (Parity) # [[သုဒ္ဓကိန်း]] (Prime number) # [[နှိုင်းရသုဒ္ဓ]] (Coprime) # [[P-အခြေခံကိန်း]] (p-adic number) # [[P-အခြေခံကိန်း တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်း]] (p-adic valuation) # [[အွိုင်လာ၏ သီအိုရမ်]] (Euler's theorem) # [[ယူကလစ်၏ သီအိုရမ်]] (Euclid's theorem) # [[ဖဲမ၏ သီအိုရမ်အငယ်]] (Fermat's little theorem) # [[ဒိုင်အိုဖန်တိုင်း ညီမျှခြင်း]] (Diophantine equation) # [[ဖဲမ၏ နောက်ဆုံးသီအိုရမ်]] (Fermat's Last Theorem) # [[တရုတ် အကြွင်း သီအိုရမ်]] (Chinese remainder theorem) # [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ကိန်းသီအိုရီ]] (Algebraic number theory) # [[ကိန်းပြည့်များ၏ ကွင်း]] (Ring of integers) # [[ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်]] (Gaussian integer) # [[အိုင်ဆင်စတိုင်း ကိန်းပြည့်]] (Eisenstein integer) # [[မော်ဂျူလာ ဂဏန်းသင်္ချာ]] (Modular arithmetic) # [[ကိန်းထွေး ကွန်ဂျူဂိတ်]] (Complex conjugation) '''ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း၊ ကဲကုလပ် နှင့် အခြား (Analysis, Calculus & Others)''' # [[ကဲကုလပ်]] (Calculus) # [[ကဲကုလပ်၏ အခြေခံသီအိုရမ်]] (Fundamental theorem of calculus) # [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)]] (Derivative) # [[ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်း၏ စည်းမျဉ်းများ]] (Differentiation rules) # [[မြှောက်လဒ်စည်းမျဉ်း]] (Product rule) # [[စားလဒ်စည်းမျဉ်း]] (Quotient rule) # [[ချိတ်ဆက်စည်းမျဉ်း]] (Chain rule) # [[ထပ်ကိန်းစည်းမျဉ်း]] (Power rule) # [[အချိုးပြောင်းပြန်စည်းမျဉ်း]] (Reciprocal rule) # [[ပြောင်းပြန်ဖန်ရှင်စည်းမျဉ်း]] (Inverse function rule) # [[ဒစ်ဖရန်ရှယ်]] (Differential) # [[ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း]] (Differential equation) # [[အင်တီဂရေးရှင်း]] (Integration) # [[ရိုးလ်၏ သီအိုရမ်]] (Rolle's theorem) # [[ပျမ်းမျှတန်ဖိုး သီအိုရမ်]] (Mean value theorem) # [[အစွန်းရောက်တန်ဖိုး သီအိုရမ်]] (Extreme Value Theorem) # [[လိုပီတယ် စည်းမျဉ်း]] (L'Hôpital's rule) # [[တေလာ ကိန်းစဉ်တန်း]] (Taylor series) # [[စုဆုံမှတ်]] (Limit) # [[ကိန်းစဉ်]] (Sequence) # [[ဂဏန်းသင်္ချာ ကိန်းစဉ်]] (Arithmetic progression) # [[ဂဏန်းသင်္ချာ-ဂျီဩမေတြီ ကိန်းစဉ်]] (Arithmetico-geometric sequence) # [[ကိန်းစဉ်တန်း]] (Series) # [[စုဆုံသော ကိန်းစဉ်တန်း]] (Convergent series) # [[ဖြာထွက်သော ကိန်းစဉ်တန်း]] (Divergent series) # [[ဟာမိုနစ် ကိန်းစဉ်တန်း]] (Harmonic series) # [[အကြွင်းမဲ့ စုဆုံခြင်း]] (Absolute convergence) # [[ကော်ချီ ကိန်းစဉ်]] (Cauchy sequence) # [[ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း]] (Sequence space) # [[စံနှုန်း (သင်္ချာ)]] (Norm) # [[ပကတိတန်ဖိုး]] (Absolute value) # [[ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင်]] (Holomorphic function) # [[ဆိုင်းနှင့် ကိုဆိုင်း ဖန်ရှင်များ]] (Sine and cosine functions) # [[ထပ်ကိန်းတင် ဖန်ရှင်]] (Exponential function) # [[လော့ဂရစ်သမ်]] (Logarithm) # [[စုံကိန်းဖန်ရှင်နှင့် မကိန်းဖန်ရှင်]] (Even and odd functions) # [[ပိုက်သာဂိုရပ်စ် သီအိုရမ်]] (Pythagorean theorem) # [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)]] (Dimension) # [[ဂိမ်းသီအိုရီ]] (Game theory) # [[ဖီး ဆုတံဆိပ်]] (Fields Medal) # [[ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း]] (Hilbert space) # [[အတွင်းမြှောက်လဒ် ရပ်ဝန်း (ဟီလ်ဘတ်အကြို ရပ်ဝန်း)]] (Inner product space) # [[ဟန်း-ဘာနက် သီအိုရမ်]] (Hahn-Banach theorem) # [[ဘာနက် အက္ခရာသင်္ချာ]] (Banach algebra) '''ဒစ်ဖရန်ရှယ်ညီမျှခြင်း၊ ဗက်တာကဲကုလပ် နှင့် အရည်ဒိုင်နမစ် (Differential Equations, Vector Calculus & Fluid Dynamics)''' # [[ကိန်းရှင်ခွဲ ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း]] (Partial differential equation) # [[ပွာဆွန်း ညီမျှခြင်း]] (Poisson's equation) # [[ဗက်တာစက်ကွင်း]] (Vector field) # [[လာပလေ့စ် အော်ပရေတာ]] (Laplace operator) # [[ဂျေးကိုဘီယန် ကိန်းအုံနှင့် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး]] (Jacobian matrix and determinant) # [[ဖြာထွက်မှု အော်ပရေတာ]] (Divergence operator) # [[ဆိုလီနွိုက်ဒယ်]] (Solenoidal vector field) # [[ဒြပ်သားဆိုင်ရာ ဆင်းသက်ချက်]] (Material derivative) # [[တည်မြဲပုံစံ]] (Conservative form) # [[နယူတန်နီယန် အရည်]] (Newtonian fluid) # [[စေးပျစ်ဆ]] (Viscosity) # [[ထုထည်စေးပျစ်ဆ]] (Volume viscosity) # [[စေးပျစ်မှုကင်းသော စီးဆင်းမှု]] (Inviscid flow) # [[အိုင်ဆိုထရိုပီ]] (Isotropy) # [[ဂယ်လီလီယို မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ]] (Galilean invariance) # [[ကော်ချီ အဟုန် ညီမျှခြင်း]] (Cauchy momentum equation) # [[နာဗီယေး-စတုတ် ညီမျှခြင်းများ]] (Navier–Stokes equations) # [[အွိုင်လာ ညီမျှခြင်းများ]] (Euler equations) '''ဖြစ်တန်စွမ်းနှင့် စာရင်းအင်းပညာ (Probability & Statistics)''' # [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] (Probability) # [[ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း]] (Probability space) # [[နမူနာ ရပ်ဝန်း]] (Sample space) # [[အဖြစ်အပျက်]] (Event) # [[ဖြစ်တန်စွမ်း အတိုင်းအတာ]] (Probability measure) # [[ကျပန်းကိန်းရှင်]] (Random variable) # [[မျှော်မှန်းတန်ဖိုး]] (Expected value) # [[ကွဲလွဲချက်]] (Variance) # [[ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင်]] (Probability mass function) # [[ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင်]] (Probability density function) # [[စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင်]] (Cumulative distribution function) # [[ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း]] (Normal distribution) # [[ဘိုင်နိုမီရယ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း]] (Binomial distribution) # [[ပွာဆွန်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း]] (Poisson distribution) # [[ထပ်ကိန်းတင် ဖြန့်ဖြူးခြင်း]] (Exponential distribution) # [[ပါရီတို ဖြန့်ဖြူးခြင်း]] (Pareto distribution) </div> == တမ်းပလိတ်များ (Templates) == # [[တမ်းပလိတ်:ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] # [[တမ်းပလိတ်:အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ]] # [[တမ်းပလိတ်:ကိန်းစနစ်များ]] # [[တမ်းပလိတ်:ဖန်ရှင်များ]] # [[တမ်းပလိတ်:Calculus]] </div> <div style="background-color: #a7f356; padding: 20px; color: #141B2D; margin-bottom: 1em; border-radius: 8px;"> == စီးပွားရေး၊ ဘဏ္ဍာရေး နှင့် အခြား (Economics, Finance & Others) == <div style="column-width: 25em; column-gap: 3em; font-size: 95%;"> '''စီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေး (Economics & Finance)''' # [[ဘဏ္ဍာရေး ဆင်းသက်စာချုပ်]] (Financial derivative) # [[အစုရှယ်ယာ]] (Stock) # [[၂၀၀၇-၂၀၀၈ ကမ္ဘာ့ဘဏ္ဍာရေး အကျပ်အတည်း]] (Global Financial Crisis 2007–2008) # [[ရီကာဒီယန် စီးပွားရေးပညာ]] (Ricardian economics) # [[ပကတိ အသာစီးရမှု]] (Absolute advantage) # [[လီယွန်တီယက်ဖ် ဝိရောဓိ]] (Leontief paradox) # [[ဟက်ခ်ရှာ-အိုလင် သီအိုရမ်]] (Heckscher–Ohlin Theorem) # [[ရစ်ဗ်ချင်စကီး သီအိုရမ်]] (Rybczynski theorem) # [[အရင်းအမြစ် ဈေးကွက်]] (Factor market) '''စာပေ (Literature)''' # [[မာဆယ် ပရူးစ်တ်]] (Marcel Proust) # [[The Remains of the Day]] </div> </div> <div style="background-color: #f8f9fa; padding: 20px; color: #141B2D; border-radius: 8px;"> == ရေးရန် (သင်္ချာ) == <div style="column-count: 2; column-gap: 2em;"> '''ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ (Category Theory)''' # [[ဖီးလ်ဒ်များ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of fields) # [[Kan extension]] '''သရုပ်မဲ့/ခေတ်သစ် အက္ခရာသင်္ချာ (Abstract/Modern Algebra)''' # [[စားလဒ်ကွင်း]] (Quotient ring) # [[ဂယ်လ်ဝါ အုပ်စု]] (Galois group) # [[လီအက္ခရာသင်္ချာ]] (Lie algebra) # [[ဟော့ဖ် အက္ခရာသင်္ချာ]] (Hopf algebra) # [[ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ် ဒိုမိန်း]] (Principal ideal domain) # [[လွတ်လပ်သည့် အုပ်စု]] (Free group) # [[အချိုးညီအုပ်စု]] (Symmetric group) # [[ပါမြူတေးရှင်း အုပ်စု]] (Permutation group) # [[အလှည့်ကျ အုပ်စု]] (Alternating group) # [[ကေးလီ၏ သီအိုရမ်]] (Cayley's theorem) # [[အုပ်စု၏ ဗဟို]] (Center of a group) # [[ကွင်း၏ ဗဟို]] (Center of a ring) # [[သုညစားကိန်း]] (Zero-divisor) # [[ပိုလီနိုမီရယ် ကွင်း]] (Polynomial ring) # [[ဖီးလ်ဒ် တိုးချဲ့ခြင်း]] (Field extension) # [[အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အပိတ်]] (Algebraic closure) # [[ဖီးလ်ဒ် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Field homomorphism) # [[Splitting field]] # [[Unique factorization domain]] # [[Noetherian ring]] # [[Sylow theorems]] '''တိုပေါ်လော်ဂျီ (Topology)''' # [[ကျစ်လျစ်မှု]] (Compactness) # [[ဆက်စပ်နေမှု]] (Connectedness) # [[အခြေခံအုပ်စု]] (Fundamental group) # [[ဖုံးအုပ်ရပ်ဝန်း]] (Covering space) # [[အစည်း ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] (Sheaf cohomology) # [[Heine–Borel theorem]] '''မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ (Linear Algebra)''' # [[Eigenspace]] # [[Orthogonality]] # [[Gram–Schmidt process]] # [[Diagonalizable matrix]] # [[Singular value decomposition]] '''ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းနှင့် ကဲကုလပ် (Analysis & Calculus)''' # [[ကိန်းထွေး ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] (Complex analysis) # [[စုဆုံခြင်း]] (Convergence) # Hilbert C*-module # [[စုဆုံ ကိန်းစဉ်]] (Convergent sequence) # [[Cauchy–Riemann equations]] # [[Cauchy's integral theorem]] # [[Cauchy's integral formula]] # [[Singularity (mathematics)]] # [[Laurent series]] # [[Residue theorem]] # [[Partial derivative]] # [[Multiple integral]] # [[Stokes' theorem]] # [[Divergence theorem]] # [[Green's theorem]] # [[Completeness (topology)]] # [[Measure space]] # [[Lebesgue measure]] # [[Lebesgue integration]] '''ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်းများ (Differential Equations)''' # [[Ordinary differential equation]] # [[Fourier series]] </div> 8vlic643cz0suf9hju9koohckgw7hjx 1055616 1055596 2026-09-28T12:27:29Z Mkant00 135890 /* တမ်းပလိတ်များ (Templates) */ 1055616 wikitext text/x-wiki '''A mathematician is a device for turning coffee into theorems'''<ref>{{cite book | title=A History of Mathematics | first=Jeff | last=Suzuki | year=2002 | pages=731 | publisher=Prentice Hall | quote=The first main result was by the Hungarian mathematician Alfred Renyi (March 20, 1921-February 1, 1970), who is best known for a saying of his: a mathematician is a machine for turning coffee into theorems. | isbn=9780130190741}}</ref><ref>{{cite book | title=Preface to ''Ars Mathematica'', Collected writings of Alfréd Rényi | publisher=TypoTeX | location=Budapest | author=Gyula O. H. Katona | author-link=Gyula O. H. Katona | page=8 | year=2005}}</ref> <div style="background-color: #F1C644; padding: 20px; color: #141B2D ; margin-bottom: 1em; border-radius: 8px;"> == <span style="color: #141B2D ;"> အဓိက ပံ့ပိုးထားသော ဆောင်းပါးများ (သင်္ချာ) </span> == <div style="column-width: 25em; column-gap: 3em; font-size: 95%;"> '''ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ (Category Theory)''' # [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] (Category theory) # [[2-ကတ်တဂိုရီ]] (2-category) # [[အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of groups) # [[အဘီလီယန်အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of abelian groups) # [[ကွင်းများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of rings) # [[မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of modules) # [[အစုများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of sets) # [[တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of topological spaces) # [[မိုနွိုက်ဒယ် ကတ်တဂိုရီ]] (Monoidal category) # [[ဂရိုသန်ဒိခ် စကြဝဠာ]] (Grothendieck universe) # [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်]] (Limits and colimits) # [[စစ်ထုတ်ထားသော ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်]] (Filtered colimit) # [[မြှောက်လဒ် (ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ)]] (Categorical product) # [[ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်]] (Coproduct) # [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု]] (Initial and terminal objects) # [[ပရိုဂျက်တစ် အရာဝတ္ထု]] (Projective object) # [[အပိုင်း (ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ)]] (Section) # [[ဖန်တာ]] (Functor) # [[ဆင်းသက်ဖန်တာ]] (Derived functor) # [[တိကျသော ဖန်တာ]] (Exact functor) # [[ပြည့်ဝသစ္စာရှိဖန်တာ]] (Fully faithful functor) # [[အခြေခံအားဖြင့် ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်ဖန်တာ]] (Essentially surjective functor) # [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]] (Natural transformation) # [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း]] (Adjunction) # [[တိကျသော ကိန်းစဉ်]] (Exact sequence) # [[မိုနက်]] (Monad) # [[အစည်း]] (Sheaf) # [[ကွင်းပါသော ရပ်ဝန်း]] (Ringed space) # [[ဂရိုသန်ဒိခ် တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Grothendieck topology) '''သရုပ်မဲ့/ခေတ်သစ် အက္ခရာသင်္ချာ (Abstract/Modern Algebra)''' # [[ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ]] (Abstract algebra) # [[အုပ်စုသီအိုရီ]] (Group theory) # [[အုပ်စု (သင်္ချာ)]] (Group) # [[အုပ်စုပိုင်း]] (Subgroup) # [[စားလဒ်အုပ်စု]] (Quotient group) # [[ကိုဆက်]] (Coset) # [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] (Abelian group) # [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင် အုပ်စု]] (Automorphism group) # [[အုပ်စုသက်ရောက်ချက်]] (Group action) # [[အုပ်စုသီအိုရီ၏ သမိုင်းကြောင်း]] (History of group theory) # [[လာဂေါင့်၏ သီအိုရမ်]] (Lagrange's theorem) # [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)]] (Ring) # [[ပြောင်းပြန်ကွင်း]] (Opposite ring) # [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (Commutative ring) # [[အဆင့်သတ်မှတ် ကွင်း]] (Graded ring) # [[အစားကွင်း]] (Division ring) # [[ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Ring homomorphism) # [[အိုင်ဒီးလ်]] (Ideal) # [[သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်]] (Prime ideal) # [[ဖီးလ်ဒ်]] (Field) # [[အဆုံးရှိ ဖီးလ်ဒ်]] (Finite field) # [[အစဉ်ကျသော ဖီးလ်ဒ်]] (Ordered field) # [[မော်ဂျူး]] (Module) # [[ရိုးရှင်းသော မော်ဂျူး]] (Simple module) # [[ဆီမီးရိုးရှင်းသော မော်ဂျူး]] (Semisimple module) # [[လွတ်လပ်သော မော်ဂျူး]] (Free module) # [[အလိမ် (အက္ခရာသင်္ချာ)]] (Torsion) # [[မိုနွိုက်]] (Monoid) # [[မက်ဂ်မာ]] (Magma) # [[ဆီမီးအုပ်စု]] (Semigroup) # [[တိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ်]] (Direct product) # [[တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ်]] (Direct sum) # [[တန်ဆာ မြှောက်လဒ်]] (Tensor product) # [[ဖက်စပ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ]] (Associative algebra) # [[ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအပေါ်ရှိ အက္ခရာသင်္ချာ]] (Algebra over a field) # [[အပေါင်းအခြေခံ ပုံဖော်မှု]] (Additive map) # [[ပိုလီနိုမီရယ်]] (Polynomial) # [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Homomorphism) # [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Group homomorphism) # [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Endomorphism) # [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Automorphism) # [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Isomorphism) # [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Monomorphism) # [[အပီမော်ဖစ်ဇင်]] (Epimorphism) # [[ကာနယ်]] (Kernel) # [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် သီအိုရမ်များ]] (Isomorphism theorems) # [[မိုရီတာ ထပ်တူညီမှု]] (Morita equivalence) # [[အင်ဗော်လူးရှင်း]] (Involution) # [[ကြယ်ပွင့်-အက္ခရာသင်္ချာ]] (*-algebra) # [[အာခီမီးဒီးစ် ဂုဏ်သတ္တိ]] (Archimedean property) # [[နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု]] (Binary operation) # [[အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ]] (Closure property) # [[ထပ်တူရအစုဝင်]] (Identity element) # [[ပြောင်းပြန် အစုဝင်]] (Inverse element) # [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (Commutative property) # [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (Associative property) # [[ဖြန့်ဝေရဂုဏ်သတ္တိ]] (Distributive property) # [[ဖလှယ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ]] (Commutative algebra) # [[အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း]] (Integral domain) # [[မူမှန်အုပ်စုပိုင်း]] (Normal subgroup) # [[ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု]] (Cyclic group) # [[အကြီးဆုံး အိုင်ဒီးလ်]] (Maximal ideal) # [[ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ်]] (Principal ideal) # [[ဆမခွဲနိုင်သော ပိုလီနိုမီရယ်]] (Irreducible polynomial) # [[ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အစုဝင်]] (Integral element) # [[ဂယ်လ်ဝါသီအိုရီ၏ အခြေခံသီအိုရမ်]] (Fundamental theorem of Galois theory) # [[ဟီလ်ဘတ်၏ အခြေအစု သီအိုရမ်]] (Hilbert's basis theorem) # [[ဘန်းဆိုက်၏ အထောက်အကူပြု သီအိုရမ်]] (Burnside's lemma) # [[ကိန်းအုံ ကွင်း]] (Matrix ring) # [[ဗဟိုရိုးရှင်း အက္ခရာသင်္ချာ]] (Central simple algebra) # [[ဝက်ဒါဘန်း-အာတင် သီအိုရမ်]] (Wedderburn–Artin theorem) '''အစုသီအိုရီနှင့် အခြေခံများ (Set Theory and Fundamentals)''' # [[သင်္ချာ]] (Mathematics) # [[အစု]] (Set) # [[အစုဝင်]] (Element of a set) # [[အစုအရွယ်အစား]] (Cardinality) # [[ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်]] (Cartesian product) # [[အစီအစဉ်ကျအတွဲ]] (Ordered pair) # [[ဖန်ရှင်]] (Function) # [[အရင်းအမြစ်စု]] (Domain) # [[ပစ်မှတ်စု]] (Codomain) # [[ပုံရိပ် နှင့် မူလပုံရိပ်]] (Image and preimage) # [[ပေါင်းစပ်ခြင်း အော်ပရေတာ]] (Composition operator) # [[ပြောင်းပြန်ဖန်ရှင်]] (Inverse function) # [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်]] (Injective function) # [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်]] (Surjective function) # [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်]] (Bijective function) # [[နဂိုမှန်အဆို]] (Axiom) # [[ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆို]] (Axiom of choice) # [[ဇွန်း၏ အထောက်အကူပြု သီအိုရမ်]] (Zorn's lemma) # [[ရပ်ဆဲလ်၏ ဝိရောဓိ]] (Russell's paradox) # [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သက်သေပြခြင်း]] (Mathematical proof) # [[ညီမျှခြင်း]] (Equation) # [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သင်္ကေတများစာရင်း]] (List of mathematical symbols) # [[စားခြင်း (သင်္ချာ)]] (Division) # [[မြှောက်ခြင်း]] (Multiplication) # [[နုတ်ခြင်း]] (Subtraction) # [[မြှောက်လဒ်]] (Product) '''တိုပေါ်လော်ဂျီ နှင့် ဂျီဩမေတြီ (Topology & Geometry)''' # [[ဂျီဩမေတြီ]] (Geometry) # [[ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီ]] (Euclidean geometry) # [[စက်လုံးမျက်နှာပြင် ဂျီဩမေတြီ]] (Spherical geometry) # [[ဒစ်ဖရန်ရှယ်ဂျီဩမေတြီ]] (Differential geometry) # [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Topology) # [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ဂျီဩမေတြီ]] (Algebraic geometry) # [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Algebraic topology) # [[ဟိုမိုလော်ဂျီ]] (Homology) # [[ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] (Cohomology) # [[ချိတ်တန်း ကွန်ပလက်စ်]] (Chain complex) # [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း]] (Metric space) # [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်]] (Coordinate system) # [[စုဆောင်းမှတ်]] (Limit point) # [[ဖိုက်ဘာအစည်း]] (Fiber bundle) # [[ဟိုမိုတိုပီ]] (Homotopy) # [[ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Homeomorphism) # [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်]] (Continuous function) # [[မန်နီဖိုး]] (Manifold) # [[ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Diffeomorphism) # [[ဟော့ဖ်ဖိုက်ဘာဖွဲ့စည်းခြင်း]] (Hopf fibration) '''မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ (Linear Algebra)''' # [[မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ]] (Linear algebra) # [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (Vector space) # [[ဗက်တာ]] (Vector) # [[ယူနစ်ဗက်တာ]] (Unit vector) # [[စကေလာ]] (Scalar) # [[အခြေအစု]] (Basis) # [[မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းခြင်း]] (Linear independence) # [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ]] (Linear operator) # [[မျဉ်းဖြောင့် ဖန်ရှင်နယ်]] (Linear functional) # [[ကွန်ဂျူဂိတ်-မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှု]] (Conjugate-linear map) # [[မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ထပ်ပုံစံ]] (Bilinear form) # [[ကိန်းအုံ]] (Matrix) # [[အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး]] (Determinant) # [[ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာနှင့် ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး]] (Eigenvalues and eigenvectors) # [[မျဉ်းဖြောင့် ညီမျှခြင်းများ စနစ်]] (System of linear equations) # [[ကော်ချီ-ရှဗာ့ဇ် မညီမျှခြင်း]] (Cauchy–Schwarz inequality) # [[ဒွန်တွဲရပ်ဝန်း]] (Dual vector space) # [[အစက်မြှောက်လဒ် (စကေလာမြှောက်လဒ်)]] (Dot product) # [[တြိဂံ မညီမျှခြင်း]] (Triangle inequality) # [[အဆင့်-ကာနယ်အတိုင်းအတာ သီအိုရမ်]] (Rank-nullity theorem) # [[ကေးလီ-ဟာမီလ်တန် သီအိုရမ်]] (Cayley-Hamilton theorem) # [[ပြင်ပ မြှောက်လဒ်]] (Outer product) '''ကိန်းသီအိုရီ နှင့် ကိန်းစနစ်များ (Number Theory & Number Systems)''' # [[ကိန်း]] (Number) # [[သဘာဝကိန်း]] (Natural number) # [[ကိန်းပြည့်]] (Integer) # [[အနုတ်ကိန်း]] (Negative number) # [[အတိပြကိန်း]] (Rational number) # [[အပိုင်းကိန်း]] (Fraction) # [[၀.၉၉၉...]] (0.999...) # [[ကိန်းစစ်]] (Real number) # [[အီရာရှင်နယ်ကိန်း]] (Irrational number) # [[ကိန်းလွန်]] (Transcendental number) # [[ကိန်းထွေး]] (Complex number) # [[ကိန်းထွေးပြင်ညီ]] (Complex plane) # [[ကိန်းယောင်]] (Imaginary number) # [[ဒွန်တွဲကိန်း]] (Dual number) # [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)]] (Parity) # [[သုဒ္ဓကိန်း]] (Prime number) # [[နှိုင်းရသုဒ္ဓ]] (Coprime) # [[P-အခြေခံကိန်း]] (p-adic number) # [[P-အခြေခံကိန်း တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်း]] (p-adic valuation) # [[အွိုင်လာ၏ သီအိုရမ်]] (Euler's theorem) # [[ယူကလစ်၏ သီအိုရမ်]] (Euclid's theorem) # [[ဖဲမ၏ သီအိုရမ်အငယ်]] (Fermat's little theorem) # [[ဒိုင်အိုဖန်တိုင်း ညီမျှခြင်း]] (Diophantine equation) # [[ဖဲမ၏ နောက်ဆုံးသီအိုရမ်]] (Fermat's Last Theorem) # [[တရုတ် အကြွင်း သီအိုရမ်]] (Chinese remainder theorem) # [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ကိန်းသီအိုရီ]] (Algebraic number theory) # [[ကိန်းပြည့်များ၏ ကွင်း]] (Ring of integers) # [[ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်]] (Gaussian integer) # [[အိုင်ဆင်စတိုင်း ကိန်းပြည့်]] (Eisenstein integer) # [[မော်ဂျူလာ ဂဏန်းသင်္ချာ]] (Modular arithmetic) # [[ကိန်းထွေး ကွန်ဂျူဂိတ်]] (Complex conjugation) '''ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း၊ ကဲကုလပ် နှင့် အခြား (Analysis, Calculus & Others)''' # [[ကဲကုလပ်]] (Calculus) # [[ကဲကုလပ်၏ အခြေခံသီအိုရမ်]] (Fundamental theorem of calculus) # [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)]] (Derivative) # [[ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်း၏ စည်းမျဉ်းများ]] (Differentiation rules) # [[မြှောက်လဒ်စည်းမျဉ်း]] (Product rule) # [[စားလဒ်စည်းမျဉ်း]] (Quotient rule) # [[ချိတ်ဆက်စည်းမျဉ်း]] (Chain rule) # [[ထပ်ကိန်းစည်းမျဉ်း]] (Power rule) # [[အချိုးပြောင်းပြန်စည်းမျဉ်း]] (Reciprocal rule) # [[ပြောင်းပြန်ဖန်ရှင်စည်းမျဉ်း]] (Inverse function rule) # [[ဒစ်ဖရန်ရှယ်]] (Differential) # [[ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း]] (Differential equation) # [[အင်တီဂရေးရှင်း]] (Integration) # [[ရိုးလ်၏ သီအိုရမ်]] (Rolle's theorem) # [[ပျမ်းမျှတန်ဖိုး သီအိုရမ်]] (Mean value theorem) # [[အစွန်းရောက်တန်ဖိုး သီအိုရမ်]] (Extreme Value Theorem) # [[လိုပီတယ် စည်းမျဉ်း]] (L'Hôpital's rule) # [[တေလာ ကိန်းစဉ်တန်း]] (Taylor series) # [[စုဆုံမှတ်]] (Limit) # [[ကိန်းစဉ်]] (Sequence) # [[ဂဏန်းသင်္ချာ ကိန်းစဉ်]] (Arithmetic progression) # [[ဂဏန်းသင်္ချာ-ဂျီဩမေတြီ ကိန်းစဉ်]] (Arithmetico-geometric sequence) # [[ကိန်းစဉ်တန်း]] (Series) # [[စုဆုံသော ကိန်းစဉ်တန်း]] (Convergent series) # [[ဖြာထွက်သော ကိန်းစဉ်တန်း]] (Divergent series) # [[ဟာမိုနစ် ကိန်းစဉ်တန်း]] (Harmonic series) # [[အကြွင်းမဲ့ စုဆုံခြင်း]] (Absolute convergence) # [[ကော်ချီ ကိန်းစဉ်]] (Cauchy sequence) # [[ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း]] (Sequence space) # [[စံနှုန်း (သင်္ချာ)]] (Norm) # [[ပကတိတန်ဖိုး]] (Absolute value) # [[ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင်]] (Holomorphic function) # [[ဆိုင်းနှင့် ကိုဆိုင်း ဖန်ရှင်များ]] (Sine and cosine functions) # [[ထပ်ကိန်းတင် ဖန်ရှင်]] (Exponential function) # [[လော့ဂရစ်သမ်]] (Logarithm) # [[စုံကိန်းဖန်ရှင်နှင့် မကိန်းဖန်ရှင်]] (Even and odd functions) # [[ပိုက်သာဂိုရပ်စ် သီအိုရမ်]] (Pythagorean theorem) # [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)]] (Dimension) # [[ဂိမ်းသီအိုရီ]] (Game theory) # [[ဖီး ဆုတံဆိပ်]] (Fields Medal) # [[ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း]] (Hilbert space) # [[အတွင်းမြှောက်လဒ် ရပ်ဝန်း (ဟီလ်ဘတ်အကြို ရပ်ဝန်း)]] (Inner product space) # [[ဟန်း-ဘာနက် သီအိုရမ်]] (Hahn-Banach theorem) # [[ဘာနက် အက္ခရာသင်္ချာ]] (Banach algebra) '''ဒစ်ဖရန်ရှယ်ညီမျှခြင်း၊ ဗက်တာကဲကုလပ် နှင့် အရည်ဒိုင်နမစ် (Differential Equations, Vector Calculus & Fluid Dynamics)''' # [[ကိန်းရှင်ခွဲ ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း]] (Partial differential equation) # [[ပွာဆွန်း ညီမျှခြင်း]] (Poisson's equation) # [[ဗက်တာစက်ကွင်း]] (Vector field) # [[လာပလေ့စ် အော်ပရေတာ]] (Laplace operator) # [[ဂျေးကိုဘီယန် ကိန်းအုံနှင့် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး]] (Jacobian matrix and determinant) # [[ဖြာထွက်မှု အော်ပရေတာ]] (Divergence operator) # [[ဆိုလီနွိုက်ဒယ်]] (Solenoidal vector field) # [[ဒြပ်သားဆိုင်ရာ ဆင်းသက်ချက်]] (Material derivative) # [[တည်မြဲပုံစံ]] (Conservative form) # [[နယူတန်နီယန် အရည်]] (Newtonian fluid) # [[စေးပျစ်ဆ]] (Viscosity) # [[ထုထည်စေးပျစ်ဆ]] (Volume viscosity) # [[စေးပျစ်မှုကင်းသော စီးဆင်းမှု]] (Inviscid flow) # [[အိုင်ဆိုထရိုပီ]] (Isotropy) # [[ဂယ်လီလီယို မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ]] (Galilean invariance) # [[ကော်ချီ အဟုန် ညီမျှခြင်း]] (Cauchy momentum equation) # [[နာဗီယေး-စတုတ် ညီမျှခြင်းများ]] (Navier–Stokes equations) # [[အွိုင်လာ ညီမျှခြင်းများ]] (Euler equations) '''ဖြစ်တန်စွမ်းနှင့် စာရင်းအင်းပညာ (Probability & Statistics)''' # [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] (Probability) # [[ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း]] (Probability space) # [[နမူနာ ရပ်ဝန်း]] (Sample space) # [[အဖြစ်အပျက်]] (Event) # [[ဖြစ်တန်စွမ်း အတိုင်းအတာ]] (Probability measure) # [[ကျပန်းကိန်းရှင်]] (Random variable) # [[မျှော်မှန်းတန်ဖိုး]] (Expected value) # [[ကွဲလွဲချက်]] (Variance) # [[ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင်]] (Probability mass function) # [[ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင်]] (Probability density function) # [[စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင်]] (Cumulative distribution function) # [[ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း]] (Normal distribution) # [[ဘိုင်နိုမီရယ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း]] (Binomial distribution) # [[ပွာဆွန်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း]] (Poisson distribution) # [[ထပ်ကိန်းတင် ဖြန့်ဖြူးခြင်း]] (Exponential distribution) # [[ပါရီတို ဖြန့်ဖြူးခြင်း]] (Pareto distribution) </div> == တမ်းပလိတ်များ (Templates) == # [[တမ်းပလိတ်:ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] # [[တမ်းပလိတ်:အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ]] # [[တမ်းပလိတ်:ကိန်းစနစ်များ]] # [[တမ်းပလိတ်:ဖန်ရှင်များ]] # [[တမ်းပလိတ်:Calculus]] # [[တမ်းပလိတ်:ဖြစ်တန်စွမ်း]] </div> <div style="background-color: #a7f356; padding: 20px; color: #141B2D; margin-bottom: 1em; border-radius: 8px;"> == စီးပွားရေး၊ ဘဏ္ဍာရေး နှင့် အခြား (Economics, Finance & Others) == <div style="column-width: 25em; column-gap: 3em; font-size: 95%;"> '''စီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေး (Economics & Finance)''' # [[ဘဏ္ဍာရေး ဆင်းသက်စာချုပ်]] (Financial derivative) # [[အစုရှယ်ယာ]] (Stock) # [[၂၀၀၇-၂၀၀၈ ကမ္ဘာ့ဘဏ္ဍာရေး အကျပ်အတည်း]] (Global Financial Crisis 2007–2008) # [[ရီကာဒီယန် စီးပွားရေးပညာ]] (Ricardian economics) # [[ပကတိ အသာစီးရမှု]] (Absolute advantage) # [[လီယွန်တီယက်ဖ် ဝိရောဓိ]] (Leontief paradox) # [[ဟက်ခ်ရှာ-အိုလင် သီအိုရမ်]] (Heckscher–Ohlin Theorem) # [[ရစ်ဗ်ချင်စကီး သီအိုရမ်]] (Rybczynski theorem) # [[အရင်းအမြစ် ဈေးကွက်]] (Factor market) '''စာပေ (Literature)''' # [[မာဆယ် ပရူးစ်တ်]] (Marcel Proust) # [[The Remains of the Day]] </div> </div> <div style="background-color: #f8f9fa; padding: 20px; color: #141B2D; border-radius: 8px;"> == ရေးရန် (သင်္ချာ) == <div style="column-count: 2; column-gap: 2em;"> '''ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ (Category Theory)''' # [[ဖီးလ်ဒ်များ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of fields) # [[Kan extension]] '''သရုပ်မဲ့/ခေတ်သစ် အက္ခရာသင်္ချာ (Abstract/Modern Algebra)''' # [[စားလဒ်ကွင်း]] (Quotient ring) # [[ဂယ်လ်ဝါ အုပ်စု]] (Galois group) # [[လီအက္ခရာသင်္ချာ]] (Lie algebra) # [[ဟော့ဖ် အက္ခရာသင်္ချာ]] (Hopf algebra) # [[ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ် ဒိုမိန်း]] (Principal ideal domain) # [[လွတ်လပ်သည့် အုပ်စု]] (Free group) # [[အချိုးညီအုပ်စု]] (Symmetric group) # [[ပါမြူတေးရှင်း အုပ်စု]] (Permutation group) # [[အလှည့်ကျ အုပ်စု]] (Alternating group) # [[ကေးလီ၏ သီအိုရမ်]] (Cayley's theorem) # [[အုပ်စု၏ ဗဟို]] (Center of a group) # [[ကွင်း၏ ဗဟို]] (Center of a ring) # [[သုညစားကိန်း]] (Zero-divisor) # [[ပိုလီနိုမီရယ် ကွင်း]] (Polynomial ring) # [[ဖီးလ်ဒ် တိုးချဲ့ခြင်း]] (Field extension) # [[အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အပိတ်]] (Algebraic closure) # [[ဖီးလ်ဒ် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Field homomorphism) # [[Splitting field]] # [[Unique factorization domain]] # [[Noetherian ring]] # [[Sylow theorems]] '''တိုပေါ်လော်ဂျီ (Topology)''' # [[ကျစ်လျစ်မှု]] (Compactness) # [[ဆက်စပ်နေမှု]] (Connectedness) # [[အခြေခံအုပ်စု]] (Fundamental group) # [[ဖုံးအုပ်ရပ်ဝန်း]] (Covering space) # [[အစည်း ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] (Sheaf cohomology) # [[Heine–Borel theorem]] '''မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ (Linear Algebra)''' # [[Eigenspace]] # [[Orthogonality]] # [[Gram–Schmidt process]] # [[Diagonalizable matrix]] # [[Singular value decomposition]] '''ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းနှင့် ကဲကုလပ် (Analysis & Calculus)''' # [[ကိန်းထွေး ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] (Complex analysis) # [[စုဆုံခြင်း]] (Convergence) # Hilbert C*-module # [[စုဆုံ ကိန်းစဉ်]] (Convergent sequence) # [[Cauchy–Riemann equations]] # [[Cauchy's integral theorem]] # [[Cauchy's integral formula]] # [[Singularity (mathematics)]] # [[Laurent series]] # [[Residue theorem]] # [[Partial derivative]] # [[Multiple integral]] # [[Stokes' theorem]] # [[Divergence theorem]] # [[Green's theorem]] # [[Completeness (topology)]] # [[Measure space]] # [[Lebesgue measure]] # [[Lebesgue integration]] '''ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်းများ (Differential Equations)''' # [[Ordinary differential equation]] # [[Fourier series]] </div> 0v8w28afbnhd88k8w6o1wthzut1xslp 0 286537 1055686 1047676 2026-09-29T04:11:53Z Chenzeyan29 141880 1055686 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ဒီလူမျိုး | native_name = 氐 (Dī) | image = | image_caption = | poptime = (၁၆ ဘုရင့်နိုင်ငံတော်ခေတ်အပြီးတွင် ဟန်တရုတ်များနှင့် ပေါင်းစည်းကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သည်) | regions = တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်ပိုင်း (လက်ရှိ စိချွမ်း၊ ကန်းစု၊ ရှန်စီ ပြည်နယ်များ) | languages = ဒီဘာသာစကား ([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]]) | religions = နတ်ကိုးကွယ်မှု၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ချန်လူမျိုး]]၊ ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာနွယ်များ }} '''ဒီလူမျိုး''' ({{lang-zh|氐}}၊ ဖင်ယင်: Dī၊ <ref>{{Cite web |title=汉典 |url=http://www.zdic.net/zd/zi/ZdicE6ZdicB0Zdic90.htm}}</ref> အရှေ့ဟန်တရုတ်အသံ: *''tei'' < ရှေးဟောင်းတရုတ်အသံ (BS): *''tˤij'') သည် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ရှေးဟောင်းလူမျိုးစုတစ်စု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် [[၁၆ ဘုရင့်နိုင်ငံတော်ခေတ်]] (Sixteen Kingdoms) အတွင်း တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်း၌ အာဏာရယူ တည်ထောင်ခဲ့ကြသည့် "ဝူဟူ" ဟု လူသိများသော ဟန်တရုတ်မဟုတ်သည့် [[ငါးမျိုးနွယ် ဘာဘာရီများ]] (Five Barbarians) ထဲမှ အဓိက မျိုးနွယ်စုတစ်စု ဖြစ်သည်။<ref>Di Cosmo, Nicola (2002). ''Ancient China and Its Enemies: The Rise of Nomadic Power in East Asian History''. Cambridge University Press. ISBN 0-521-77064-5.</ref> ဤလူမျိုးစု (氐 - Dī) ကို အစောပိုင်း [[ကျိုးမင်းဆက်]] (Zhou dynasty) အတွင်း တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် လှည့်လည်သွားလာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည့် သွေးရင်းမတော်စပ်သော အခြားခြေသလုံးအိမ်တိုင် လူမျိုးစုကြီးဖြစ်သည့် '''"ဒိုင်လူမျိုး"''' ({{lang-zh|狄}}၊ Dí) နှင့် မရောထွေးသင့်ပေ။<ref>Pulleyblank, Edwin G. (1983). "The Chinese and Their Neighbors in Prehistoric and Early Historic Times". ''The Origins of Chinese Civilization'', University of California Press.</ref> == ပါဒီလူမျိုးစု == '''ပါဒီ''' ({{lang-zh|巴氐}}၊ Ba-Di) သည် "ဆုန်းလူမျိုး" ({{lang-zh|賨}}၊ Cóng) ဟု လူသိများသော ပါဒေသခံ အခြားမျိုးနွယ်စုတစ်ခုနှင့် ကာလကြာရှည်စွာ ရောနှောနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် တီလူမျိုးတို့၏ အဓိက မျိုးနွယ်စုခွဲ (အကိုင်းအခက်) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ပထမဆုံးသော ဝူဟူနိုင်ငံဖြစ်သည့် "ချန်ဟန်နိုင်ငံ" (Cheng Han) ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Kleeman, Terry F. (1998). ''Great Perfection: Religion and Ethnicity in a Chinese Millennial Kingdom''. University of Hawaii Press. ISBN 0-8248-1800-8.</ref> == သမိုင်းကြောင်းအကျဉ်း == တီလူမျိုးများသည် သမိုင်းဦးကာလကတည်းက စိချွမ်း၊ ကန်းစုနှင့် ရှန်စီပြည်နယ်တို့၏ နယ်စပ်တောင်တန်းဒေသများတွင် [[ချန်လူမျိုး]] (Qiang) များနှင့်အတူ ယှဉ်တွဲနေထိုင်ခဲ့ကြပြီး၊ ဘာသာဗေဒအရလည်း [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား]]ကို ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ ဟန်မင်းဆက်နှင့် ချင်းမင်းဆက် (Jin) ကာလများတွင် ၎င်းတို့သည် တရုတ်ပြည်မကြီးအတွင်းသို့ အလုံးအရင်းနှင့် ပြောင်းရွှေ့အခြေချလာခဲ့ကြသည်။ ခရစ်နှစ် ၄ ရာစုအတွင်း တီလူမျိုးများသည် အင်အားကြီးမားလာခဲ့ပြီး တရုတ်သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော ရှေးဦးချင်နိုင်ငံ (Former Qin)၊ နောက်ပိုင်းချင်နိုင်ငံ (Later Qin) နှင့် ချန်ဟန်နိုင်ငံ (Cheng Han) တို့ကို ထူထောင်ကာ တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်းတစ်ခုလုံးကို ခေတ္တမျှ စုစည်းနိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၅ ရာစုနှောင်းပိုင်း တောင်မြောက်မင်းဆက်များခေတ်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ တီလူမျိုးအများစုသည် ဟန်တရုတ် ယဉ်ကျေးမှုအတွင်းသို့ ရောနှောပျော်ဝင်ကာ တဖြည်းဖြည်း တရုတ်မှုပြုခြင်း (Sinicization) ခံခဲ့ရပြီး သီးခြားလူမျိုးစုအဖြစ်မှ ကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သည်။ ခေတ်သစ်ပညာရှင်အချို့ကမူ လက်ရှိ စိချွမ်းပြည်နယ်ရှိ "ဘိုင်မာလူမျိုး" (Baima people) သည် တီလူမျိုးတို့မှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref>Chirkova, Katia (2014). "The Baima Language in the Context of the Tibetanization of the Baima Tibetans". ''Journal of Asian History'', 48(2).</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ရှေးဟောင်းလူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၆ ဘုရင့်နိုင်ငံတော်ခေတ်]] mcnfo70nn3ccv193hsaxo8bu7zpnq8l 1055687 1055686 2026-09-29T04:28:37Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1055687 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ဒီလူမျိုး | native_name = 氐 (Dī) | image = | image_caption = | poptime = (၁၆ ဘုရင့်နိုင်ငံတော်ခေတ်အပြီးတွင် ဟန်တရုတ်များနှင့် ပေါင်းစည်းကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သည်) | regions = တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်ပိုင်း (လက်ရှိ စိချွမ်း၊ ကန်းစု၊ ရှန်စီ ပြည်နယ်များ) | languages = ဒီဘာသာစကား ([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]]) | religions = နတ်ကိုးကွယ်မှု၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ချန်လူမျိုး]]၊ ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာနွယ်များ }} '''ဒီလူမျိုး''' ({{lang-zh|氐}}၊ ဖင်ယင်: Dī၊ <ref>{{Cite web |title=汉典 |url=http://www.zdic.net/zd/zi/ZdicE6ZdicB0Zdic90.htm}}</ref> အရှေ့ဟန်တရုတ်အသံ: *''tei'' < ရှေးဟောင်းတရုတ်အသံ (BS): *''tˤij'') သည် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ရှေးဟောင်းလူမျိုးစုတစ်စု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် [[၁၆ ဘုရင့်နိုင်ငံတော်ခေတ်]] (Sixteen Kingdoms) အတွင်း တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်း၌ အာဏာရယူ တည်ထောင်ခဲ့ကြသည့် "ဝူဟူ" ဟု လူသိများသော ဟန်တရုတ်မဟုတ်သည့် [[ငါးမျိုးနွယ် ဘာဘာရီများ]] (Five Barbarians) ထဲမှ အဓိက မျိုးနွယ်စုတစ်စု ဖြစ်သည်။<ref>Di Cosmo, Nicola (2002). ''Ancient China and Its Enemies: The Rise of Nomadic Power in East Asian History''. Cambridge University Press. ISBN 0-521-77064-5.</ref> ဤလူမျိုးစု (氐 - Dī) ကို အစောပိုင်း [[ကျိုးမင်းဆက်]] (Zhou dynasty) အတွင်း တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် လှည့်လည်သွားလာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည့် သွေးရင်းမတော်စပ်သော အခြားခြေသလုံးအိမ်တိုင် လူမျိုးစုကြီးဖြစ်သည့် '''"ဒိုင်လူမျိုး"''' ({{lang-zh|狄}}၊ Dí) နှင့် မရောထွေးသင့်ပေ။<ref>Pulleyblank, Edwin G. (1983). "The Chinese and Their Neighbors in Prehistoric and Early Historic Times". ''The Origins of Chinese Civilization'', University of California Press.</ref> == ပါဒီလူမျိုးစု == '''ပါဒီ''' ({{lang-zh|巴氐}}၊ Ba-Di) သည် "ဆုန်းလူမျိုး" ({{lang-zh|賨}}၊ Cóng) ဟု လူသိများသော ပါဒေသခံ အခြားမျိုးနွယ်စုတစ်ခုနှင့် ကာလကြာရှည်စွာ ရောနှောနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် တီလူမျိုးတို့၏ အဓိက မျိုးနွယ်စုခွဲ (အကိုင်းအခက်) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ပထမဆုံးသော ဝူဟူနိုင်ငံဖြစ်သည့် "ချန်ဟန်နိုင်ငံ" (Cheng Han) ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Kleeman, Terry F. (1998). ''Great Perfection: Religion and Ethnicity in a Chinese Millennial Kingdom''. University of Hawaii Press. ISBN 0-8248-1800-8.</ref> == သမိုင်းကြောင်းအကျဉ်း == တီလူမျိုးများသည် သမိုင်းဦးကာလကတည်းက စိချွမ်း၊ ကန်းစုနှင့် ရှန်စီပြည်နယ်တို့၏ နယ်စပ်တောင်တန်းဒေသများတွင် [[ချန်လူမျိုး]] (Qiang) များနှင့်အတူ ယှဉ်တွဲနေထိုင်ခဲ့ကြပြီး၊ ဘာသာဗေဒအရလည်း [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား]]ကို ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ ဟန်မင်းဆက်နှင့် ချင်းမင်းဆက် (Jin) ကာလများတွင် ၎င်းတို့သည် တရုတ်ပြည်မကြီးအတွင်းသို့ အလုံးအရင်းနှင့် ပြောင်းရွှေ့အခြေချလာခဲ့ကြသည်။ ခရစ်နှစ် ၄ ရာစုအတွင်း တီလူမျိုးများသည် အင်အားကြီးမားလာခဲ့ပြီး တရုတ်သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော ရှေးဦးချင်နိုင်ငံ (Former Qin)၊ နောက်ပိုင်းချင်နိုင်ငံ (Later Qin) နှင့် ချန်ဟန်နိုင်ငံ (Cheng Han) တို့ကို ထူထောင်ကာ တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်းတစ်ခုလုံးကို ခေတ္တမျှ စုစည်းနိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၅ ရာစုနှောင်းပိုင်း တောင်မြောက်မင်းဆက်များခေတ်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ တီလူမျိုးအများစုသည် ဟန်တရုတ် ယဉ်ကျေးမှုအတွင်းသို့ ရောနှောပျော်ဝင်ကာ တဖြည်းဖြည်း တရုတ်မှုပြုခြင်း (Sinicization) ခံခဲ့ရပြီး သီးခြားလူမျိုးစုအဖြစ်မှ ကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သည်။ ခေတ်သစ်ပညာရှင်အချို့ကမူ လက်ရှိ စိချွမ်းပြည်နယ်ရှိ "ဘိုင်မာလူမျိုး" (Baima people) သည် တီလူမျိုးတို့မှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref>Chirkova, Katia (2014). "The Baima Language in the Context of the Tibetanization of the Baima Tibetans". ''Journal of Asian History'', 48(2).</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ရှေးခေတ်လူမျိုးများ]] 2hv4exiz9xmb8mruuqxwb3mdhiksbvc 0 286848 1055640 1039133 2026-09-28T13:52:40Z Salai Rungtoi 22844 /* ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် */ 1055640 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = ရခိုင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၃–လက်ရှိ) | width = | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]] ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု | image = File:Rakhine State, Chin State, and Anyar during the Myanmar Civil War.png | image_size = 280px | alt = ရခိုင်၊ ချင်းနှင့် အညာဒေသ စစ်ရေးပြမြေပုံ | caption = ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းနှင့် အညာဒေသ စစ်ရေးထိန်းချုပ်မှုပြ မြေပုံ {{legend|#FCE94F|အာရက္ခတပ်တော် (AA) ထိန်းချုပ်နယ်မြေ}} {{legend|#ff9999|တပ်မတော် ထိန်းချုပ်နယ်မြေ}} * '''ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ အနီရောင်အစက် ၃ ခု'''သည် တပ်မတော် ထိန်းချုပ်ထားဆဲ မြို့နယ် ၃ ခု ([[စစ်တွေမြို့|စစ်တွေ]]၊ [[ကျောက်ဖြူမြို့|ကျောက်ဖြူ]]၊ [[မာန်အောင်မြို့|မာန်အောင်]]) ကို ပြခြင်း ဖြစ်သည်။ | date = ၁၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ – လက်ရှိ | place = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] နှင့် [[ချင်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း ([[ပလက်ဝမြို့နယ်]]) | territory = အာရက္ခတပ်တော် (AA) မှ ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ် ၁၇ မြို့အနက် ၁၄ မြို့နှင့် ချင်းပြည်နယ် ပလက်ဝမြို့ (ဗျူဟာမြောက် ဝင်ပေါက်များအားလုံး) ကို အပြည့်အဝ သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်ထား။ | status = ဖြစ်ပွားဆဲ (Ongoing) | combatant1 = {{ubl|{{flagicon|MYA}} [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]}} * {{armed forces|Myanmar}} ** {{army|Myanmar}} ** {{navy|Myanmar}} ** {{air force|Myanmar}} **{{flagicon image|Flag of the Arakan Liberation Party.svg}}[[ရခိုင်ပြည်လွတ်မြောက်ရေးပါတီ|ALP]] | combatant2 = {{flagicon image|Flag of the Arakan Army, under the United League of Arakan.svg}} [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) <br>'''မဟာမိတ်များ:''' * {{flagicon image|Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg}} [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|MNDAA]] * {{flagicon image|Flag of the Ta'ang National Liberation Army.svg}} [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|TNLA]] * ဒေသခံ တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များ | combatant3 = | commander1 = {{flagicon|MYA}} [[မင်းအောင်လှိုင်]] | commander2 = {{flagicon image|Flag of the Arakan Army, under the United League of Arakan.svg}} [[ထွန်းမြတ်နိုင်]] <br>[[ညိုထွန်းအောင်]] | commander3 = | units1 = * {{flagicon image|MM Western RMC Flag.svg}} [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|နပခ]] * {{flagicon image|Emblem of the Myanmar Navy.svg}} [[ဓညဝတီ ရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်]] * {{air force|Myanmar}} * {{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]] * {{flagicon image|Myanmar Police Emblem.png}} [[နယ်ခြားစောင့်ရဲတပ်ဖွဲ့]] | units2 = * အာရက္ခတပ်တော် (AA) စစ်ကြောင်းများ | units3 = | strength1 = မသိရသေး | strength2 = မသိရသေး | strength3 = | casualties1 = များပြား (သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခံရသူ ရာချီရှိ) | casualties2 = မသိရသေး | casualties3 = | notes = ၂၀၂၃ နိုဝင်ဘာ ၁၃ ရက်တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်း အပစ်ရပ်စဲရေး ပျက်ပြားပြီးနောက် တိုက်ပွဲများ တကျော့ပြန် ပြန်လည်စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ | campaignbox = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-present)}} }} '''ရခိုင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၃–လက်ရှိ)''' သည် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]] အတွင်း [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] နှင့် [[ချင်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း ([[ပလက်ဝမြို့နယ်]]) တို့တွင် [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) နှင့် [[တပ်မတော်]] တို့ အကြား ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားလျက်ရှိသည့် စစ်ရေးပဋိပက္ခကြီး ဖြစ်သည်။၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ သဘောတူညီချက်အရ ရရှိထားသည့် ယာယီအပစ်ရပ်စဲရေးသည် [[၂၀၂၃]] ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ပျက်ပြားသွားခဲ့ပြီးနောက် တစ်ကျော့ပြန် တိုက်ပွဲများ ပြန်လည်စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ တိုက်ပွဲများအတွင်း အာရက္ခတပ်တော်သည် တပ်မတော်၏ ဗျူဟာကုန်းများနှင့် [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်ပိုင်းတိုင်း စစ်ဌာနချုပ်]] အပါအဝင် နယ်ခြားစောင့်ရဲတပ်ရင်း အမြောက်အမြားကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ်အများစုကို ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-04-13 |title=ရခိုင်မှာ ဘာတွေဆက်ဖြစ်နေလဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c72p6vynev3o |access-date=2026-05-30 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == နောက်ခံအကြောင်းအရင်း == [[၂၀၁၅]] ခုနှစ် နှစ်ဆန်းပိုင်းက ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သော အာရက္ခတပ်တော် (AA) နှင့် တပ်မတော်တို့အကြား နှစ်ဖက်တိုက်ပွဲများသည် [[၂၀၂၀]] ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ယာယီရပ်စဲခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |title=ရခိုင်ပြည်နယ်မှာ တပ်မတော်နဲ့ အေအေအကြား ဘာလို့တိုက်ပွဲတွေ ပြင်းထန်နေလဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-46643681 |access-date=2026-05-30 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀|၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် မတည်ငြိမ်မှုကို အကြောင်းပြု၍ တားမြစ်ပိတ်ပင်ထားသော မဲဆန္ဒနယ်အားလုံး၌ ရွေးကောက်ပွဲ ပြန်လည်ကျင်းပနိုင်စေရန် တည်ငြိမ်အေးချမ်းမှုကို ရှေးရှု၍ နှစ်ဖက်တိုက်ပွဲများ ရပ်ဆိုင်းလိုက်ကြခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ရခိုင်ပြည်နယ်နေ့နှင့် ဒို့တာဝန်အရေးသုံးပါး |url=http://www.moi.gov.mm/article/49102 |access-date=2026-05-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် နှစ်ဖက်အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက်သည် စာချုပ်စာတမ်းမရှိဘဲ အလွတ်သဘော ညှိနှိုင်းသဘောတူညီချက် (Gentleman Agreement) မျှသာ ဖြစ်ခဲ့သဖြင့် ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၌ တစ်ကျော့ပြန်တိုက်ပွဲများ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားခဲ့ရသည်။ သို့ရာတွင် ၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ထပ်မံရရှိခဲ့သည်။မည်သည့်ရက်တွင် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်ကို နှစ်ဖက်စလုံးက မထုတ်ပြန်ခဲ့ဘဲ နိုဝင်ဘာ ၂၆ ရက်တွင် ၎င်းတို့ အပစ်ရပ်ပြီဖြစ်ကြောင်းသာ နှစ်ဖက် ထုတ်ဖော်ပြောကြားကြခြင်းဖြစ်သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း) ၌ စတင်ခဲ့သည့် [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]] စစ်ရေးပဋိပက္ခတွင် အာရက္ခတပ်တော် (AA) ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့ပြီးနောက်၊ နိုဝင်ဘာ ၁၃ ရက်တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်း၌ နှစ်ဖက်တိုက်ပွဲများ တစ်ကျော့ပြန် ပြန်လည်ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2022-11-26 |title=အေအေနဲ့ စစ်ကောင်စီ အပစ်ရပ်မှု - ရခိုင်ပြည်သူတွေကို စဉ်းစားပြီး လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အပစ်ရပ်ခဲ့တယ်လို့ အေအေပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c9rll05196xo |access-date=2026-05-30 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ရက္ခိုင်တပ်တော်(AA) နှင့် စစ်ကောင်စီတို့ကြား အပစ်ရပ်လိုက်ပြီဟု စစ်ကောင်စီပြော |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/6381e44b6dd2ad341b3fefba |access-date=2026-05-30 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}</ref> == တိုက်ပွဲအစဦးကာလ လှုပ်ရှားမှုများ (နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃) == [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]]ကို တစ်နိုင်ငံလုံးအနှံ့ ဆင်နွှဲသွားမည်ဟု [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|ညီနောင်မဟာမိတ် (၃) ဖွဲ့]]က ကြေညာပြီးနောက်၊ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]အတွင်း၌ ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်မှစတင်ကာ တကျော့ပြန်တိုက်ပွဲများ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲစတင်ခဲ့သည့် ၁၀ ရက်တာကာလအတွင်း အာရက္ခတပ်တော် (AA) သည် စစ်ကောင်စီ၏ ဗျူဟာမြောက် ကင်းစခန်းများကို အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ထိုးစစ်ဆင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့အထိ တိုက်ပွဲ ၁၀ ရက်တာအတွင်း အာရက္ခတပ်တော်သည် စစ်ကောင်စီ၏ အဓိက နယ်ခြားစောင့်ရဲကင်းစခန်း ၄ ခုကို ထိုးစစ်ဆင် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည့်အပြင်၊ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များ စွန့်လွှတ်ဆုတ်ခွာသွားခဲ့သည့် နယ်ခြားစောင့်ကင်းစခန်းနှင့် ရဲစခန်း ပေါင်း ၄၀ ကျော်ကိုလည်း ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ အာရက္ခတပ်တော်မှ ထိုးစစ်ဆင်သိမ်းပိုက်ခဲ့သော အဓိကစခန်းများမှာ [[ရသေ့တောင်မြို့နယ်]]ရှိ ဒုံးပိုက်နယ်ခြားစောင့်ရဲကင်းစခန်းနှင့် ချိန်ခါလိန်ရဲကင်းစခန်း၊ [[မောင်တောမြို့နယ်|မောင်တောအခြေစိုက်]] ဒုံးညိုနယ်ခြားစောင့်ရဲကင်းစခန်း၊ [[ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်|ဘူးသီးတောင်အခြေစိုက်]] ခထီးလှစခန်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်လာသည်နှင့်အမျှ စစ်ကောင်စီလက်အောက်ခံ ရဲစခန်းအချို့မှာ လက်နက်ချအညံ့ခံခြင်းနှင့် စခန်းစွန့်ခွာ၍ နီးစပ်ရာ စစ်ကောင်စီဗျူဟာကုန်းများသို့ သွားရောက်ပူးပေါင်းခြင်းများ ရှိခဲ့ပြီး၊ အာရက္ခတပ်တော်ဘက်မှလည်း စစ်ဘက်၊ ရဲဘက်တပ်ဖွဲ့ဝင်များအနေဖြင့် အမြန်ဆုံး ဆက်သွယ်လက်နက်ချရန် သတိပေးထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.dmgburmese.com/%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/aa-captures-junta-bases.html|title=ရခိုင်တိုက်ပွဲ (၁၀) ရက်အတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်စခန်း ၄၀ ကျော် AA သိမ်းပိုက်ထားပြီ|work=DMG သတင်းဌာန|access-date=၃၀ မေ ၂၀၂၆|date=၂၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> တိုက်ပွဲအစဦးကာလတွင် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း [[ပလက်ဝမြို့နယ်]]နှင့် ရခိုင်ပြည်နယ် [[ပေါက်တောမြို့]]တို့တွင် တိုက်ပွဲများ အပြင်းထန်ဆုံး ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ဗျူဟာမြောက် “တရွန်အိုင်ဗျူဟာ” နှင့် “နှုးဘူးဗျူဟာ” ကုန်းများကို အာရက္ခတပ်တော်က နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့မှစတင်ကာ အပြင်းအထန် ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီဘက်မှ လေကြောင်းဖြင့် လက်နက်ခဲယမ်းရိက္ခာများ လာရောက်ချပေးခဲ့ရပြီး နိုဝင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီ၏ ထောက်ပို့ပစ္စည်းအချို့ကို အာရက္ခတပ်တော်က သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်။ ထို့အတူ ပေါက်တောမြို့အတွင်း၌လည်း နှစ်ဖက်တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်ခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီဘက်မှ ဂျက်တိုက်လေယာဉ်များဖြင့် မြို့တွင်းသို့ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တရွန်အိုင်ဗျူဟာကုန်းမှ ရရှိသည့်အမြောက်ကြီးနှင့်အောင်ပွဲခံရဲဘော်များပုံ AA ထုတ်ပြန် |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/657012102687beb19d1f5952 |access-date=2026-05-30 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}</ref> နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်မှ ၂၂ ရက်နေ့အထိ ၁၀ ရက်တာကာလအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်၏ လက်နက်ကြီး၊ လက်နက်ငယ်များဖြင့် ရမ်းသမ်းပစ်ခတ်မှုများကြောင့် အရပ်သား သေဆုံးနှင့် ဒဏ်ရာရရှိသူ ၈၀ ဦးခန့်အထိ ရှိလာခဲ့သည်ဟု အေအေဘက်ကစွပ်စွဲချက်ထုတ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် လက်နက်ကြီးအန္တရာယ်နှင့် စစ်ဘေးဒဏ်ကြောင့် ပေါက်တော၊ ရသေ့တောင်၊ ဘူးသီးတောင်၊ မောင်တော၊ ပုဏ္ဏားကျွန်းနှင့် မင်းပြားမြို့နယ်တို့မှ နေရပ်စွန့်ခွာထွက်ပြေးရသည့် စစ်ဘေးဒုက္ခသည်ဦးရေမှာလည်း တိုက်ပွဲစစချင်း ၁၀ ရက်အတွင်း ၆ သောင်းနီးပါးအထိ ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-05-01 |title=ရခိုင်မှာ မိုး၊ လေပြင်းထန်ပြီး စစ်ရှောင်တွေ အရေးပေါ်အကူအညီလို |url=https://myanmar-now.org/mm/news/74330/ |access-date=2026-05-30 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=June 2026 }}</ref> == ဗျူဟာမြောက် ဝင်ပေါက်များနှင့် စစ်ရေးထိန်းချုပ်မှု == ရခိုင်တစ်ပြည်နယ်လုံးကို အပြည့်အဝ စစ်ရေးအရ စိုးမိုးနိုင်ရန်အတွက် အာရက္ခတပ်တော် (AA) သည် ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ အဓိက ဝင်ထွက်သွားလာနိုင်သည့် ကုန်းလမ်း၊ ရေလမ်း ဗျူဟာမြောက် ဝင်ပေါက်များကို ဦးတည်ပိတ်ဆို့ သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ စုစုပေါင်း မြို့နယ် ၁၇ မြို့နယ်အနက် ၁၄ မြို့နယ်ကို အာရက္ခတပ်တော်က သိမ်းပိုက်ထားနိုင်ခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီတပ်မှာ မြို့တော်စစ်တွေအပါအဝင် ၃ မြို့နယ်တွင်သာ တပ်စွဲထားနိုင်တော့သည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-02-09 |title=ရခိုင် ရှေးဟောင်းမြောက်ဦးမြို့ကို AA ထိန်းချုပ် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/aa-seize-mrauku-02092024002135.html |access-date=2026-05-30 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> အာရက္ခတပ်တော်သည် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း [[ပလက်ဝမြို့နယ်]]ကို အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်ခြင်းဖြင့် အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်နှင့် ကုလားတန်မြစ်ကြောင်း ရေလမ်းဗျူဟာဖြစ်သော ချင်း-ရခိုင်စပ် ပလက်ဝတောင်ကြားလမ်း ဝင်ပေါက်ကို အစောဆုံး စိုးမိုးနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် [[အမ်းမြို့နယ်]]ရှိ စစ်ကောင်စီ၏ အဓိက စစ်ဗျူဟာအခြေစိုက်ရာ [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (အပခ) ဝန်းကျင်နှင့် မင်းဘူး-အမ်း ကားလမ်းမကြီးကို ပိတ်ဆို့ထိန်းချုပ်ခြင်းဖြင့် မကွေး-အညာဘက် အမ်းတောင်ကြားလမ်းဝင်ပေါက်မှ စစ်ကောင်စီ စစ်ကူလာနိုင်မည့် လမ်းကြောင်းကို ဖြတ်တောက်ထားနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အတူ ရခိုင်တောင်ပိုင်း [[ဂွမြို့နယ်]]ကို သိမ်းပိုက်ခြင်းဖြင့်လည်း ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးဘက်မှ ကုန်းလမ်းဖြင့် စစ်ကောင်စီ စစ်ကူတက်လာမည့် ဂွတောင်ကြားလမ်း ဝင်ပေါက်ကိုပါ အပြည့်အဝ အပိတ်အဆို့ ပြုလုပ်ထားနိုင်သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-12-12 |title=မောင်တော နခခ ၅ ကို ၅၅ ရက်ကြာ တစ်ဆင့်ချင်း သိမ်းခဲ့တဲ့အာရက္ခတပ် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/ceqljez9095o |access-date=2026-05-30 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == အာရက္ခတပ်တော် ထိန်းချုပ်ထားသည့် မြို့နယ်များ == အာရက္ခတပ်တော်သည် တကျော့ပြန်တိုက်ပွဲစတင်ဆင်နွဲပြီးနောက် ၂နှစ်ခွဲအတွင်း ရခိုင်ပြည်နယ် အတွင်းရှိ အမ်းမြို့အခြေစိုက် [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] အပါအဝင် မြို့နယ် ၁၇ မြို့ အနက် ၁၄ မြို့အထိ သိမ်းပိုက်ထားနိုင်ခဲ့ပြီး ပြည်နယ်၏ နယ်မြေ စုစုပေါင်း ၈၂.၃၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ စိုးမိုးထားနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-12-12 |title=မောင်တော နခခ ၅ ကို ၅၅ ရက်ကြာ တစ်ဆင့်ချင်း သိမ်းခဲ့တဲ့အာရက္ခတပ် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/ceqljez9095o |access-date=2026-05-30 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=ဖဒူထွန်းအောင် |date=2025-08-11 |title=သိမ်းထားသည့် မြို့များကို တရုတ်ဖိအားဖြင့် ပြန်လွှဲပေးရန် မရှိဟု AA ပြော |url=https://myanmar-now.org/mm/news/66163/ |access-date=2026-05-30 |website=Myanmar Now |language=en-US |archive-date=6 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260206225042/https://myanmar-now.org/mm/news/66163/ |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:95%; width:90%;" |- style="background:#efefef;" ! style="width:5%;" | အမှတ် !! style="width:15%;" | မြို့နယ်အမည် !! style="width:20%;" | သိမ်းပိုက်သည့် ရက်စွဲ !! style="width:40%;" | နောက်ဆက်တွဲ အခြေအနေ !! style="width:20%;" | တိုက်ပွဲများ |- | ၁ || [[ပေါက်တောမြို့နယ်|ပေါက်တော]] || ၁၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |last=ရောင်နီ |date=2024-01-20 |title=ပေါက်တောမြို့ကို AA သိမ်းလိုက်ပြီဟု ဒေသခံများဆို |url=https://myanmar-now.org/mm/news/48338/ |access-date=2026-05-30 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[ပေါက်တောမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၂ || [[မင်းပြားမြို့နယ်|မင်းပြား]] || ၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|| ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[မင်းပြားမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၃ || [[ကျောက်တော်မြို့နယ်|ကျောက်တော်]] || ၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |last=admin |date=2024-02-07 |title=ကျောက်တော်မြို့ကို AA သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီး မြို့ကိုစွန့်ခွာပြေးသည့် စစ်ကောင်စီ၏ Navy ၂ စီး ကိုပါ ပစ်ခတ်နှစ်မြှုပ် |url=https://ayartimes.com/?p=32318 |access-date=2026-05-30 |website=Ayeyarwaddy Times |language=en-US}}</ref>|| ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[ကျောက်တော်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၄ || [[မြောက်ဦးမြို့နယ်|မြောက်ဦး]] || ၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-02-09 |title=ရခိုင် ရှေးဟောင်းမြောက်ဦးမြို့ကို AA ထိန်းချုပ် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/aa-seize-mrauku-02092024002135.html |access-date=2026-05-30 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[မြောက်ဦးမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၅ || [[မြေပုံမြို့နယ်|မြေပုံ]] || ၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |title=မြေပုံမြို့နယ်က လက်ကျန်ရေတပ်စခန်း ရုပ်သိမ်း |url=https://burmese.dvb.no/post/710276 |access-date=2026-05-30 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> || ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[မြေပုံမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၆ || [[ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်|ပုဏ္ဏားကျွန်း]] || ၄ မတ် ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-03-05 |title=ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့ကို AA သိမ်းပိုက်လိုက်ကြောင်း ဒေသခံတွေပြော |url=https://www.rfa.org/burmese/news/ponenagyun-aa-03042024234053.html |access-date=2026-05-30 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၇ || [[ရမ်းဗြဲမြို့နယ်|ရမ်းဗြဲ]] || ၁၁ မတ် ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |last=ရောင်နီ |date=2024-03-11 |title=ရမ်းဗြဲမြို့ကို သုံးလကြာ ထိုးစစ်ဆင်ပြီးနောက် AA သိမ်းပိုက် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/50039/ |access-date=2026-05-30 |website=Myanmar Now |language=en-US |archive-date=9 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251209170944/https://myanmar-now.org/mm/news/50039/ |url-status=dead }}</ref>|| ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[ရမ်းဗြဲမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၈ || [[ရသေ့တောင်မြို့နယ်|ရသေ့တောင်]] || ၁၇ မတ် ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-03-18 |title=ရသေ့တောင်မြို့ကို AA အပြီးသတ်သိမ်းယူ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/aa-outpost-seized-rathedaung-03172024224604.html |access-date=2026-05-30 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[ရသေ့တောင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၉ || [[ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်|ဘူးသီးတောင်]] || ၁၈ မေ ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-05-18 |title=ဘူးသီးတောင်မြို့ကို သိမ်းလိုက်ကြောင်း AA ကြေညာ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/butheedaung-aa-occupie-05182024095332.html |access-date=2026-05-30 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[ဘူးသီးတောင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၁၀ || [[သံတွဲမြို့နယ်|သံတွဲ]] || ၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |title=သံတွဲအကျဉ်းထောင်ကိုသိမ်းပိုက်ပြီး မြို့တွင်းကိုပါ AA ထိန်းချုပ် |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/66967b5bb9627d108fab45e9?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR3DFeD_nfDhPxV_AB6Irg9_pcEYzbVxIi076vr5_d1VMlNlmOnY6fSVcX8_aem_wr8JrhO5Hf27rGBdor24vg |access-date=2026-05-30 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}</ref>|| ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[သံတွဲမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၁၁ || [[မောင်တောမြို့နယ်|မောင်တော]] || ၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄|| ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[မောင်တောမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၁၂ || [[တောင်ကုတ်မြို့နယ်|တောင်ကုတ်]] || ၁၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-12-16 |title=တောင်ကုတ်မြို့နယ်ကို သိမ်းပိုက်ပြီး အမ်းနဲ့ ဂွကို AA ထိုးစစ်ဆင် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/aa-attack-ann-and-gwa-12162024021418.html |access-date=2026-05-30 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[တောင်ကုတ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၁၃ || [[အမ်းမြို့နယ်|အမ်း]] || ၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |title=အမ်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲကာလအတွင်း ပျက်စီးသွားသည့် အရပ်သားပြည်သူများ၏ နေအိမ်အဆောက်အအုံများ (ဓာတ်ပုံသတင်း) |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/68650da4bab948d833dca783 |access-date=2026-05-30 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}</ref>|| ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[အမ်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၁၄ || [[ဂွမြို့နယ်|ဂွ]] || ၂၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |date=2024-12-29 |title=ဂွမြို့ကလက်ကျန်တပ်ကို အေအေက သိမ်းပြီး ဂွမြို့ကို ထိန်းချုပ် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c2ex273xrw2o |access-date=2026-05-30 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref>|| ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[ဂွမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |} == စစ်သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခံရသည့် စစ်ဘက်အရာရှိကြီးများ == {{main|အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် သိမ်းပိုက်ခံရခြင်း}} ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သော တစ်ကျော့ပြန် ရခိုင်စစ်ပွဲအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်ဘက်မှ စစ်သည်နှင့် ရဲအင်အား ၁,၀၀၀ ကျော် အာရက္ခတပ်တော် (AA) ၏ စစ်သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည့် အဓိက စစ်ဘက်အရာရှိကြီးများ (ဗိုလ်မှူးချုပ် ၄ ဦးနှင့် ဗိုလ်မှူးကြီး ၁ ဦး) ၏ စာရင်းမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-12-27 |title=ရခိုင်က ဗိုလ်မှူးချုပ်လေးဦး ကံကြမ္မာ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c2ex1nl9kj2o |access-date=2026-05-30 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:left; font-size:95%; width:95%;" |- style="background:#efefef; text-align:center;" ! style="width:15%;" | အမည် !! style="width:12%;" | စစ်ဘက်အဆင့် !! style="width:23%;" | တာဝန် / အခြေစိုက်စခန်း !! style="width:15%;" | ဖမ်းဆီးရက်စွဲ !! style="width:35%;" | ဖမ်းဆီးခံရသည့် ဖြစ်စဉ်အကျဉ်း |- | ဇော်မင်းထွန်း || ဗိုလ်မှူးချုပ် || အမှတ် (၉) စစ်ဆင်မှုကွပ်ကဲရေးဌာနချုပ် (စကခ-၉) တပ်မှူး || ၂၀၂၄ || ကျောက်တော်တိုက်ပွဲအပြီး စစ်တွေသို့ စစ်သင်္ဘောဖြင့် ဆုတ်ခွာစဉ် ကုလားတန်မြစ်ကြောင်း၌ သင်္ဘောနစ်မြုပ်ကာ လက်ရဖမ်းဆီးခံရ။ (ပထမဆုံး ဖမ်းမိသည့် ဗိုလ်မှူးချုပ်) |- | သူရိန်ထွန်း || ဗိုလ်မှူးချုပ် || အမှတ် (၁၅) စစ်ဆင်ရေးဌာနချုပ် (စကခ-၁၅) တပ်မှူး / ဒေသကွပ်ကဲရေးမှူး || ၂၀၂၄ || မောင်တောမြို့ရှိ အရေးပါသော နခခ (၅) စခန်းအား AA က ၅ လကြာ ပိတ်ဆို့ပြီး မြေအောက်လိုဏ်ခေါင်းတူး၍ ထိုးဖောက်သိမ်းပိုက်ချိန်တွင် ဖမ်းမိ။ (OTS ဆင်း) |- | ကျော်ကျော်သန်း || ဗိုလ်မှူးချုပ် || အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းဦးစီးမှူး / ယာယီကွပ်ကဲရေးမှူး || ၂၀၂၄ || အမ်းမြို့နယ်ရှိ အပခ ဌာနချုပ် နောက်ဆုံးခံစစ်ရုံးခန်းအထိ AA က ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်စဉ် ရိက္ခာနှင့် ရေပြတ်တောက်ကာ လက်နက်ချဖမ်းခံရ။ (OTS-၂၁ ဆင်း) |- | သောင်းထွန်း || ဗိုလ်မှူးချုပ် || အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် ဒုတိယတိုင်းမှူး || ၂၀၂၄ || အမ်းမြို့နယ် အပခ ဌာနချုပ် ကျဆုံးသည့် နောက်ဆုံးတိုက်ပွဲအတွင်း တိုင်းဦးစီးချုပ်နှင့်အတူ လက်ရဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခြင်းခံရ။ (DSA-၄၁ ဆင်း) |- | ညီညီဝင်း || ဗိုလ်မှူးကြီး || စကခ (၉) လက်အောက်ခံ နည်းဗျူဟာ (၃) စစ်ဗျူဟာမှူး || ၂၀၂၄ || ကျောက်တော် ကုလားတန်မြစ်ကြောင်း တပ်ဆုတ်တိုက်ပွဲအတွင်း ဒဏ်ရာများနှင့်အတူ လက်ရဖမ်းဆီးခံရ။ |} == ဆက်စပ်တိုက်ပွဲများ == {{main|ပလက်ဝမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ}} ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရှိ [[ပလက်ဝမြို့နယ်]] ကိုလည်း အာရက္ခတပ်တော်က ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၄ ရက်တွင် အပြည့်အဝ သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-01-14 |title=ပလက်ဝတစ်နယ်လုံးကို AA သိမ်းပိုက် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/aa-plaetwa-military-01142024133525.html |access-date=2026-06-02 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> == စစ်ကောင်စီတပ်များ ကျန်ရှိနေသည့် မြို့နယ်များ == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:95%; width:90%;" |- style="background:#efefef;" ! style="width:5%;" | အမှတ် !! style="width:15%;" | မြို့နယ်အမည် !! style="width:40%;" | လက်ရှိအခြေအနေ !! style="width:40%;" | နောက်ဆက်တွဲ အခြေအနေ |- | ၁ || [[စစ်တွေမြို့နယ်|စစ်တွေ]] || ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ် ရှိရာမြို့ || ပိတ်ဆို့ခံထားရ |- | ၂ || [[ကျောက်ဖြူမြို့နယ်|ကျောက်ဖြူ]] || ဓညဝတီရေတပ်စခန်းဌာနချုပ် တည်ရှိ || စစ်ရေးတင်းမာဆဲ |- | ၃ || [[မာန်အောင်မြို့နယ်|မာန်အောင်]] || ကျွန်းမြို့ဖြစ်ပြီး စစ်ကောင်စီတပ်များ ရှိနေဆဲ || အခြေအနေ တည်ငြိမ်လျှက်ရှိ |} == လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ ထိခိုက်မှုများ == === ၂၀၂၆ === * [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[ရမ်းဗြဲမြို့နယ်]]၊ ပိန္နဲတောင်ကျေးရွာရှိ စစ်ဘေးရှောင်စခန်းအား စစ်လေတပ်က ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့ ညနေပိုင်းတွင် လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် စစ်ဘေးရှောင် နှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း ဒေသခံများက ပြောကြားသည်။<ref>{{Cite web |title=ရမ်းဗြဲတွင် စစ်ရှောင်စခန်း ဗုံးကြဲခံရပြီး ၂ ဦးသေ၊ ၅ ဦးထက်မနည်း ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/149355 |access-date=2026-06-03 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> * ၁၇ ဇွန် - ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်း အာရက္ခတပ်တော် (AA) ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသော ကျောက်တော်မြို့နယ်၏ အရှေ့ခြမ်းနှင့် အနောက်ခြမ်းကို စစ်တပ်က ညနေပိုင်း၌ ဗုံး ၁၀ လုံးထက်မနည်း ကြဲချတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ သေဆုံးသူ ၇ ဦးထက်မနည်း ရှိသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-06-17 |title=အာဆီယံအနေနဲ့ မြန်မာ့အရေးကို ချဉ်းကပ်ပုံကို ပြန်သုံးသပ်သင့်တယ်လို့ တီမောသမ္မတပြော - ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန် ၁၇ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c621g8z88n0t |access-date=2026-06-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၂၈ စက်တင်ဘာ - ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်း အာရက္ခတပ်တော် (AA) ထိန်းချုပ်ထားသည့် [[ကျောက်တော်မြို့]]ရှိ အိန္ဒိယစျေးဝန်းကျင်ကို စစ်တပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် သေဆုံးသူ ၃၃ ဦးနှင့် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူ ၃၆ ဦးအထိ ရှိကြောင်း AA က သတင်းထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-09-28 |title=ကျောက်တော်က စျေး၀င်း ဗုံးကြဲခံရမှု သေဆုံးသူ ၃၃ ဦးရှိတယ်လို့ AA ပြော - ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cq70dp1p14jxt |access-date=2026-09-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]] * [[အညာ စစ်မြေပြင်]] * [[ချင်း စစ်မြေပြင်]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:၂၀၂၃ ပဋိပက္ခများ]] [[Category:၂၀၂၄ ပဋိပက္ခများ]] [[Category:၂၀၂၅ ပဋိပက္ခများ]] [[Category:၂၀၂၆ ပဋိပက္ခများ]] [[Category:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)မှ စစ်ဆင်ရေးများ]] [[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏_ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]] nncp4oy4ii70wwpo5sds6q0r1co9s85 1055729 1055640 2026-09-29T11:41:53Z Ninjastrikers 22896 visibility 1055729 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = ရခိုင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၃–လက်ရှိ) | width = | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]] ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု | image = File:Rakhine State, Chin State, and Anyar during the Myanmar Civil War.png | image_size = 280px | alt = ရခိုင်၊ ချင်းနှင့် အညာဒေသ စစ်ရေးပြမြေပုံ | caption = ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းနှင့် အညာဒေသ စစ်ရေးထိန်းချုပ်မှုပြ မြေပုံ {{legend|#FCE94F|အာရက္ခတပ်တော် (AA) ထိန်းချုပ်နယ်မြေ}} {{legend|#ff9999|တပ်မတော် ထိန်းချုပ်နယ်မြေ}} * '''ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ အနီရောင်အစက် ၃ ခု'''သည် တပ်မတော် ထိန်းချုပ်ထားဆဲ မြို့နယ် ၃ ခု ([[စစ်တွေမြို့|စစ်တွေ]]၊ [[ကျောက်ဖြူမြို့|ကျောက်ဖြူ]]၊ [[မာန်အောင်မြို့|မာန်အောင်]]) ကို ပြခြင်း ဖြစ်သည်။ | date = ၁၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ – လက်ရှိ | place = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] နှင့် [[ချင်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း ([[ပလက်ဝမြို့နယ်]]) | territory = အာရက္ခတပ်တော် (AA) မှ ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ် ၁၇ မြို့အနက် ၁၄ မြို့နှင့် ချင်းပြည်နယ် ပလက်ဝမြို့ (ဗျူဟာမြောက် ဝင်ပေါက်များအားလုံး) ကို အပြည့်အဝ သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်ထား။ | status = ဖြစ်ပွားဆဲ (Ongoing) | combatant1 = {{ubl|{{flagicon|MYA}} [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]}} * {{armed forces|Myanmar}} ** {{army|Myanmar}} ** {{navy|Myanmar}} ** {{air force|Myanmar}} **{{flagicon image|Flag of the Arakan Liberation Party.svg}}[[ရခိုင်ပြည်လွတ်မြောက်ရေးပါတီ|ALP]] | combatant2 = {{flagicon image|Flag of the Arakan Army, under the United League of Arakan.svg}} [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) <br>'''မဟာမိတ်များ:''' * {{flagicon image|Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg}} [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|MNDAA]] * {{flagicon image|Flag of the Ta'ang National Liberation Army.svg}} [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|TNLA]] * ဒေသခံ တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များ | combatant3 = | commander1 = {{flagicon|MYA}} [[မင်းအောင်လှိုင်]] | commander2 = {{flagicon image|Flag of the Arakan Army, under the United League of Arakan.svg}} [[ထွန်းမြတ်နိုင်]] <br>[[ညိုထွန်းအောင်]] | commander3 = | units1 = * {{flagicon image|MM Western RMC Flag.svg}} [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|နပခ]] * {{flagicon image|Emblem of the Myanmar Navy.svg}} [[ဓညဝတီ ရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်]] * {{air force|Myanmar}} * {{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]] * {{flagicon image|Myanmar Police Emblem.png}} [[နယ်ခြားစောင့်ရဲတပ်ဖွဲ့]] | units2 = * အာရက္ခတပ်တော် (AA) စစ်ကြောင်းများ | units3 = | strength1 = မသိရသေး | strength2 = မသိရသေး | strength3 = | casualties1 = များပြား (သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခံရသူ ရာချီရှိ) | casualties2 = မသိရသေး | casualties3 = | notes = ၂၀၂၃ နိုဝင်ဘာ ၁၃ ရက်တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်း အပစ်ရပ်စဲရေး ပျက်ပြားပြီးနောက် တိုက်ပွဲများ တကျော့ပြန် ပြန်လည်စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ | campaignbox = {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-present)}} }} '''ရခိုင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၃–လက်ရှိ)''' သည် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]] အတွင်း [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] နှင့် [[ချင်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း ([[ပလက်ဝမြို့နယ်]]) တို့တွင် [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) နှင့် [[တပ်မတော်]] တို့ အကြား ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားလျက်ရှိသည့် စစ်ရေးပဋိပက္ခကြီး ဖြစ်သည်။၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ သဘောတူညီချက်အရ ရရှိထားသည့် ယာယီအပစ်ရပ်စဲရေးသည် [[၂၀၂၃]] ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ပျက်ပြားသွားခဲ့ပြီးနောက် တစ်ကျော့ပြန် တိုက်ပွဲများ ပြန်လည်စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ တိုက်ပွဲများအတွင်း အာရက္ခတပ်တော်သည် တပ်မတော်၏ ဗျူဟာကုန်းများနှင့် [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်ပိုင်းတိုင်း စစ်ဌာနချုပ်]] အပါအဝင် နယ်ခြားစောင့်ရဲတပ်ရင်း အမြောက်အမြားကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ်အများစုကို ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-04-13 |title=ရခိုင်မှာ ဘာတွေဆက်ဖြစ်နေလဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c72p6vynev3o |access-date=2026-05-30 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == နောက်ခံအကြောင်းအရင်း == [[၂၀၁၅]] ခုနှစ် နှစ်ဆန်းပိုင်းက ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သော အာရက္ခတပ်တော် (AA) နှင့် တပ်မတော်တို့အကြား နှစ်ဖက်တိုက်ပွဲများသည် [[၂၀၂၀]] ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ယာယီရပ်စဲခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |title=ရခိုင်ပြည်နယ်မှာ တပ်မတော်နဲ့ အေအေအကြား ဘာလို့တိုက်ပွဲတွေ ပြင်းထန်နေလဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-46643681 |access-date=2026-05-30 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀|၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် မတည်ငြိမ်မှုကို အကြောင်းပြု၍ တားမြစ်ပိတ်ပင်ထားသော မဲဆန္ဒနယ်အားလုံး၌ ရွေးကောက်ပွဲ ပြန်လည်ကျင်းပနိုင်စေရန် တည်ငြိမ်အေးချမ်းမှုကို ရှေးရှု၍ နှစ်ဖက်တိုက်ပွဲများ ရပ်ဆိုင်းလိုက်ကြခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ရခိုင်ပြည်နယ်နေ့နှင့် ဒို့တာဝန်အရေးသုံးပါး |url=http://www.moi.gov.mm/article/49102 |access-date=2026-05-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် နှစ်ဖက်အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက်သည် စာချုပ်စာတမ်းမရှိဘဲ အလွတ်သဘော ညှိနှိုင်းသဘောတူညီချက် (Gentleman Agreement) မျှသာ ဖြစ်ခဲ့သဖြင့် ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၌ တစ်ကျော့ပြန်တိုက်ပွဲများ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားခဲ့ရသည်။ သို့ရာတွင် ၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ထပ်မံရရှိခဲ့သည်။မည်သည့်ရက်တွင် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်ကို နှစ်ဖက်စလုံးက မထုတ်ပြန်ခဲ့ဘဲ နိုဝင်ဘာ ၂၆ ရက်တွင် ၎င်းတို့ အပစ်ရပ်ပြီဖြစ်ကြောင်းသာ နှစ်ဖက် ထုတ်ဖော်ပြောကြားကြခြင်းဖြစ်သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း) ၌ စတင်ခဲ့သည့် [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]] စစ်ရေးပဋိပက္ခတွင် အာရက္ခတပ်တော် (AA) ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့ပြီးနောက်၊ နိုဝင်ဘာ ၁၃ ရက်တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်း၌ နှစ်ဖက်တိုက်ပွဲများ တစ်ကျော့ပြန် ပြန်လည်ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2022-11-26 |title=အေအေနဲ့ စစ်ကောင်စီ အပစ်ရပ်မှု - ရခိုင်ပြည်သူတွေကို စဉ်းစားပြီး လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အပစ်ရပ်ခဲ့တယ်လို့ အေအေပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c9rll05196xo |access-date=2026-05-30 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ရက္ခိုင်တပ်တော်(AA) နှင့် စစ်ကောင်စီတို့ကြား အပစ်ရပ်လိုက်ပြီဟု စစ်ကောင်စီပြော |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/6381e44b6dd2ad341b3fefba |access-date=2026-05-30 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}</ref> == တိုက်ပွဲအစဦးကာလ လှုပ်ရှားမှုများ (နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃) == [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]]ကို တစ်နိုင်ငံလုံးအနှံ့ ဆင်နွှဲသွားမည်ဟု [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|ညီနောင်မဟာမိတ် (၃) ဖွဲ့]]က ကြေညာပြီးနောက်၊ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]အတွင်း၌ ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်မှစတင်ကာ တကျော့ပြန်တိုက်ပွဲများ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲစတင်ခဲ့သည့် ၁၀ ရက်တာကာလအတွင်း အာရက္ခတပ်တော် (AA) သည် စစ်ကောင်စီ၏ ဗျူဟာမြောက် ကင်းစခန်းများကို အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ထိုးစစ်ဆင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့အထိ တိုက်ပွဲ ၁၀ ရက်တာအတွင်း အာရက္ခတပ်တော်သည် စစ်ကောင်စီ၏ အဓိက နယ်ခြားစောင့်ရဲကင်းစခန်း ၄ ခုကို ထိုးစစ်ဆင် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည့်အပြင်၊ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များ စွန့်လွှတ်ဆုတ်ခွာသွားခဲ့သည့် နယ်ခြားစောင့်ကင်းစခန်းနှင့် ရဲစခန်း ပေါင်း ၄၀ ကျော်ကိုလည်း ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ အာရက္ခတပ်တော်မှ ထိုးစစ်ဆင်သိမ်းပိုက်ခဲ့သော အဓိကစခန်းများမှာ [[ရသေ့တောင်မြို့နယ်]]ရှိ ဒုံးပိုက်နယ်ခြားစောင့်ရဲကင်းစခန်းနှင့် ချိန်ခါလိန်ရဲကင်းစခန်း၊ [[မောင်တောမြို့နယ်|မောင်တောအခြေစိုက်]] ဒုံးညိုနယ်ခြားစောင့်ရဲကင်းစခန်း၊ [[ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်|ဘူးသီးတောင်အခြေစိုက်]] ခထီးလှစခန်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်လာသည်နှင့်အမျှ စစ်ကောင်စီလက်အောက်ခံ ရဲစခန်းအချို့မှာ လက်နက်ချအညံ့ခံခြင်းနှင့် စခန်းစွန့်ခွာ၍ နီးစပ်ရာ စစ်ကောင်စီဗျူဟာကုန်းများသို့ သွားရောက်ပူးပေါင်းခြင်းများ ရှိခဲ့ပြီး၊ အာရက္ခတပ်တော်ဘက်မှလည်း စစ်ဘက်၊ ရဲဘက်တပ်ဖွဲ့ဝင်များအနေဖြင့် အမြန်ဆုံး ဆက်သွယ်လက်နက်ချရန် သတိပေးထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.dmgburmese.com/%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/aa-captures-junta-bases.html|title=ရခိုင်တိုက်ပွဲ (၁၀) ရက်အတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်စခန်း ၄၀ ကျော် AA သိမ်းပိုက်ထားပြီ|work=DMG သတင်းဌာန|access-date=၃၀ မေ ၂၀၂၆|date=၂၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃}}</ref> တိုက်ပွဲအစဦးကာလတွင် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း [[ပလက်ဝမြို့နယ်]]နှင့် ရခိုင်ပြည်နယ် [[ပေါက်တောမြို့]]တို့တွင် တိုက်ပွဲများ အပြင်းထန်ဆုံး ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ဗျူဟာမြောက် “တရွန်အိုင်ဗျူဟာ” နှင့် “နှုးဘူးဗျူဟာ” ကုန်းများကို အာရက္ခတပ်တော်က နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့မှစတင်ကာ အပြင်းအထန် ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီဘက်မှ လေကြောင်းဖြင့် လက်နက်ခဲယမ်းရိက္ခာများ လာရောက်ချပေးခဲ့ရပြီး နိုဝင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီ၏ ထောက်ပို့ပစ္စည်းအချို့ကို အာရက္ခတပ်တော်က သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်။ ထို့အတူ ပေါက်တောမြို့အတွင်း၌လည်း နှစ်ဖက်တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်ခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီဘက်မှ ဂျက်တိုက်လေယာဉ်များဖြင့် မြို့တွင်းသို့ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တရွန်အိုင်ဗျူဟာကုန်းမှ ရရှိသည့်အမြောက်ကြီးနှင့်အောင်ပွဲခံရဲဘော်များပုံ AA ထုတ်ပြန် |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/657012102687beb19d1f5952 |access-date=2026-05-30 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}</ref> နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်မှ ၂၂ ရက်နေ့အထိ ၁၀ ရက်တာကာလအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်၏ လက်နက်ကြီး၊ လက်နက်ငယ်များဖြင့် ရမ်းသမ်းပစ်ခတ်မှုများကြောင့် အရပ်သား သေဆုံးနှင့် ဒဏ်ရာရရှိသူ ၈၀ ဦးခန့်အထိ ရှိလာခဲ့သည်ဟု အေအေဘက်ကစွပ်စွဲချက်ထုတ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် လက်နက်ကြီးအန္တရာယ်နှင့် စစ်ဘေးဒဏ်ကြောင့် ပေါက်တော၊ ရသေ့တောင်၊ ဘူးသီးတောင်၊ မောင်တော၊ ပုဏ္ဏားကျွန်းနှင့် မင်းပြားမြို့နယ်တို့မှ နေရပ်စွန့်ခွာထွက်ပြေးရသည့် စစ်ဘေးဒုက္ခသည်ဦးရေမှာလည်း တိုက်ပွဲစစချင်း ၁၀ ရက်အတွင်း ၆ သောင်းနီးပါးအထိ ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-05-01 |title=ရခိုင်မှာ မိုး၊ လေပြင်းထန်ပြီး စစ်ရှောင်တွေ အရေးပေါ်အကူအညီလို |url=https://myanmar-now.org/mm/news/74330/ |access-date=2026-05-30 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=June 2026 }}</ref> == ဗျူဟာမြောက် ဝင်ပေါက်များနှင့် စစ်ရေးထိန်းချုပ်မှု == ရခိုင်တစ်ပြည်နယ်လုံးကို အပြည့်အဝ စစ်ရေးအရ စိုးမိုးနိုင်ရန်အတွက် အာရက္ခတပ်တော် (AA) သည် ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ အဓိက ဝင်ထွက်သွားလာနိုင်သည့် ကုန်းလမ်း၊ ရေလမ်း ဗျူဟာမြောက် ဝင်ပေါက်များကို ဦးတည်ပိတ်ဆို့ သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ စုစုပေါင်း မြို့နယ် ၁၇ မြို့နယ်အနက် ၁၄ မြို့နယ်ကို အာရက္ခတပ်တော်က သိမ်းပိုက်ထားနိုင်ခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီတပ်မှာ မြို့တော်စစ်တွေအပါအဝင် ၃ မြို့နယ်တွင်သာ တပ်စွဲထားနိုင်တော့သည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-02-09 |title=ရခိုင် ရှေးဟောင်းမြောက်ဦးမြို့ကို AA ထိန်းချုပ် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/aa-seize-mrauku-02092024002135.html |access-date=2026-05-30 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> အာရက္ခတပ်တော်သည် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း [[ပလက်ဝမြို့နယ်]]ကို အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်ခြင်းဖြင့် အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်နှင့် ကုလားတန်မြစ်ကြောင်း ရေလမ်းဗျူဟာဖြစ်သော ချင်း-ရခိုင်စပ် ပလက်ဝတောင်ကြားလမ်း ဝင်ပေါက်ကို အစောဆုံး စိုးမိုးနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် [[အမ်းမြို့နယ်]]ရှိ စစ်ကောင်စီ၏ အဓိက စစ်ဗျူဟာအခြေစိုက်ရာ [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (အပခ) ဝန်းကျင်နှင့် မင်းဘူး-အမ်း ကားလမ်းမကြီးကို ပိတ်ဆို့ထိန်းချုပ်ခြင်းဖြင့် မကွေး-အညာဘက် အမ်းတောင်ကြားလမ်းဝင်ပေါက်မှ စစ်ကောင်စီ စစ်ကူလာနိုင်မည့် လမ်းကြောင်းကို ဖြတ်တောက်ထားနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အတူ ရခိုင်တောင်ပိုင်း [[ဂွမြို့နယ်]]ကို သိမ်းပိုက်ခြင်းဖြင့်လည်း ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးဘက်မှ ကုန်းလမ်းဖြင့် စစ်ကောင်စီ စစ်ကူတက်လာမည့် ဂွတောင်ကြားလမ်း ဝင်ပေါက်ကိုပါ အပြည့်အဝ အပိတ်အဆို့ ပြုလုပ်ထားနိုင်သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-12-12 |title=မောင်တော နခခ ၅ ကို ၅၅ ရက်ကြာ တစ်ဆင့်ချင်း သိမ်းခဲ့တဲ့အာရက္ခတပ် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/ceqljez9095o |access-date=2026-05-30 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == အာရက္ခတပ်တော် ထိန်းချုပ်ထားသည့် မြို့နယ်များ == အာရက္ခတပ်တော်သည် တကျော့ပြန်တိုက်ပွဲစတင်ဆင်နွဲပြီးနောက် ၂နှစ်ခွဲအတွင်း ရခိုင်ပြည်နယ် အတွင်းရှိ အမ်းမြို့အခြေစိုက် [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] အပါအဝင် မြို့နယ် ၁၇ မြို့ အနက် ၁၄ မြို့အထိ သိမ်းပိုက်ထားနိုင်ခဲ့ပြီး ပြည်နယ်၏ နယ်မြေ စုစုပေါင်း ၈၂.၃၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ စိုးမိုးထားနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-12-12 |title=မောင်တော နခခ ၅ ကို ၅၅ ရက်ကြာ တစ်ဆင့်ချင်း သိမ်းခဲ့တဲ့အာရက္ခတပ် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/ceqljez9095o |access-date=2026-05-30 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=ဖဒူထွန်းအောင် |date=2025-08-11 |title=သိမ်းထားသည့် မြို့များကို တရုတ်ဖိအားဖြင့် ပြန်လွှဲပေးရန် မရှိဟု AA ပြော |url=https://myanmar-now.org/mm/news/66163/ |access-date=2026-05-30 |website=Myanmar Now |language=en-US |archive-date=6 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260206225042/https://myanmar-now.org/mm/news/66163/ |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:95%;" |- style="background:#efefef;" ! style="width:5%;" | အမှတ် !! style="width:15%;" | မြို့နယ်အမည် !! style="width:20%;" | သိမ်းပိုက်သည့် ရက်စွဲ !! style="width:40%;" | နောက်ဆက်တွဲ အခြေအနေ !! style="width:20%;" | တိုက်ပွဲများ |- | ၁ || [[ပေါက်တောမြို့နယ်|ပေါက်တော]] || ၁၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |last=ရောင်နီ |date=2024-01-20 |title=ပေါက်တောမြို့ကို AA သိမ်းလိုက်ပြီဟု ဒေသခံများဆို |url=https://myanmar-now.org/mm/news/48338/ |access-date=2026-05-30 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref>|| ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[ပေါက်တောမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၂ || [[မင်းပြားမြို့နယ်|မင်းပြား]] || ၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|| ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[မင်းပြားမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၃ || [[ကျောက်တော်မြို့နယ်|ကျောက်တော်]] || ၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |last=admin |date=2024-02-07 |title=ကျောက်တော်မြို့ကို AA သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီး မြို့ကိုစွန့်ခွာပြေးသည့် စစ်ကောင်စီ၏ Navy ၂ စီး ကိုပါ ပစ်ခတ်နှစ်မြှုပ် |url=https://ayartimes.com/?p=32318 |access-date=2026-05-30 |website=Ayeyarwaddy Times |language=en-US}}</ref>|| ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[ကျောက်တော်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၄ || [[မြောက်ဦးမြို့နယ်|မြောက်ဦး]] || ၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-02-09 |title=ရခိုင် ရှေးဟောင်းမြောက်ဦးမြို့ကို AA ထိန်းချုပ် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/aa-seize-mrauku-02092024002135.html |access-date=2026-05-30 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[မြောက်ဦးမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၅ || [[မြေပုံမြို့နယ်|မြေပုံ]] || ၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |title=မြေပုံမြို့နယ်က လက်ကျန်ရေတပ်စခန်း ရုပ်သိမ်း |url=https://burmese.dvb.no/post/710276 |access-date=2026-05-30 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> || ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[မြေပုံမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၆ || [[ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်|ပုဏ္ဏားကျွန်း]] || ၄ မတ် ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-03-05 |title=ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့ကို AA သိမ်းပိုက်လိုက်ကြောင်း ဒေသခံတွေပြော |url=https://www.rfa.org/burmese/news/ponenagyun-aa-03042024234053.html |access-date=2026-05-30 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၇ || [[ရမ်းဗြဲမြို့နယ်|ရမ်းဗြဲ]] || ၁၁ မတ် ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |last=ရောင်နီ |date=2024-03-11 |title=ရမ်းဗြဲမြို့ကို သုံးလကြာ ထိုးစစ်ဆင်ပြီးနောက် AA သိမ်းပိုက် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/50039/ |access-date=2026-05-30 |website=Myanmar Now |language=en-US |archive-date=9 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251209170944/https://myanmar-now.org/mm/news/50039/ |url-status=dead }}</ref>|| ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[ရမ်းဗြဲမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၈ || [[ရသေ့တောင်မြို့နယ်|ရသေ့တောင်]] || ၁၇ မတ် ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-03-18 |title=ရသေ့တောင်မြို့ကို AA အပြီးသတ်သိမ်းယူ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/aa-outpost-seized-rathedaung-03172024224604.html |access-date=2026-05-30 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[ရသေ့တောင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၉ || [[ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်|ဘူးသီးတောင်]] || ၁၈ မေ ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-05-18 |title=ဘူးသီးတောင်မြို့ကို သိမ်းလိုက်ကြောင်း AA ကြေညာ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/butheedaung-aa-occupie-05182024095332.html |access-date=2026-05-30 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[ဘူးသီးတောင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၁၀ || [[သံတွဲမြို့နယ်|သံတွဲ]] || ၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |title=သံတွဲအကျဉ်းထောင်ကိုသိမ်းပိုက်ပြီး မြို့တွင်းကိုပါ AA ထိန်းချုပ် |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/66967b5bb9627d108fab45e9?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR3DFeD_nfDhPxV_AB6Irg9_pcEYzbVxIi076vr5_d1VMlNlmOnY6fSVcX8_aem_wr8JrhO5Hf27rGBdor24vg |access-date=2026-05-30 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}</ref>|| ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[သံတွဲမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၁၁ || [[မောင်တောမြို့နယ်|မောင်တော]] || ၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄|| ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[မောင်တောမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၁၂ || [[တောင်ကုတ်မြို့နယ်|တောင်ကုတ်]] || ၁၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-12-16 |title=တောင်ကုတ်မြို့နယ်ကို သိမ်းပိုက်ပြီး အမ်းနဲ့ ဂွကို AA ထိုးစစ်ဆင် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/aa-attack-ann-and-gwa-12162024021418.html |access-date=2026-05-30 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref>|| ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[တောင်ကုတ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၁၃ || [[အမ်းမြို့နယ်|အမ်း]] || ၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |title=အမ်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲကာလအတွင်း ပျက်စီးသွားသည့် အရပ်သားပြည်သူများ၏ နေအိမ်အဆောက်အအုံများ (ဓာတ်ပုံသတင်း) |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/68650da4bab948d833dca783 |access-date=2026-05-30 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}</ref>|| ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[အမ်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |- | ၁၄ || [[ဂွမြို့နယ်|ဂွ]] || ၂၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄<ref>{{Cite web |date=2024-12-29 |title=ဂွမြို့ကလက်ကျန်တပ်ကို အေအေက သိမ်းပြီး ဂွမြို့ကို ထိန်းချုပ် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c2ex273xrw2o |access-date=2026-05-30 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref>|| ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[ဂွမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] |} == စစ်သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခံရသည့် စစ်ဘက်အရာရှိကြီးများ == {{main|အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် သိမ်းပိုက်ခံရခြင်း}} ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သော တစ်ကျော့ပြန် ရခိုင်စစ်ပွဲအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်ဘက်မှ စစ်သည်နှင့် ရဲအင်အား ၁,၀၀၀ ကျော် အာရက္ခတပ်တော် (AA) ၏ စစ်သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည့် အဓိက စစ်ဘက်အရာရှိကြီးများ (ဗိုလ်မှူးချုပ် ၄ ဦးနှင့် ဗိုလ်မှူးကြီး ၁ ဦး) ၏ စာရင်းမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-12-27 |title=ရခိုင်က ဗိုလ်မှူးချုပ်လေးဦး ကံကြမ္မာ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c2ex1nl9kj2o |access-date=2026-05-30 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:left; font-size:95%;" |- style="background:#efefef; text-align:center;" ! style="width:15%;" | အမည် !! style="width:12%;" | စစ်ဘက်အဆင့် !! style="width:23%;" | တာဝန် / အခြေစိုက်စခန်း !! style="width:15%;" | ဖမ်းဆီးရက်စွဲ !! style="width:35%;" | ဖမ်းဆီးခံရသည့် ဖြစ်စဉ်အကျဉ်း |- | ဇော်မင်းထွန်း || ဗိုလ်မှူးချုပ် || အမှတ် (၉) စစ်ဆင်မှုကွပ်ကဲရေးဌာနချုပ် (စကခ-၉) တပ်မှူး || ၂၀၂၄ || ကျောက်တော်တိုက်ပွဲအပြီး စစ်တွေသို့ စစ်သင်္ဘောဖြင့် ဆုတ်ခွာစဉ် ကုလားတန်မြစ်ကြောင်း၌ သင်္ဘောနစ်မြုပ်ကာ လက်ရဖမ်းဆီးခံရ။ (ပထမဆုံး ဖမ်းမိသည့် ဗိုလ်မှူးချုပ်) |- | သူရိန်ထွန်း || ဗိုလ်မှူးချုပ် || အမှတ် (၁၅) စစ်ဆင်ရေးဌာနချုပ် (စကခ-၁၅) တပ်မှူး / ဒေသကွပ်ကဲရေးမှူး || ၂၀၂၄ || မောင်တောမြို့ရှိ အရေးပါသော နခခ (၅) စခန်းအား AA က ၅ လကြာ ပိတ်ဆို့ပြီး မြေအောက်လိုဏ်ခေါင်းတူး၍ ထိုးဖောက်သိမ်းပိုက်ချိန်တွင် ဖမ်းမိ။ (OTS ဆင်း) |- | ကျော်ကျော်သန်း || ဗိုလ်မှူးချုပ် || အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းဦးစီးမှူး / ယာယီကွပ်ကဲရေးမှူး || ၂၀၂၄ || အမ်းမြို့နယ်ရှိ အပခ ဌာနချုပ် နောက်ဆုံးခံစစ်ရုံးခန်းအထိ AA က ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်စဉ် ရိက္ခာနှင့် ရေပြတ်တောက်ကာ လက်နက်ချဖမ်းခံရ။ (OTS-၂၁ ဆင်း) |- | သောင်းထွန်း || ဗိုလ်မှူးချုပ် || အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် ဒုတိယတိုင်းမှူး || ၂၀၂၄ || အမ်းမြို့နယ် အပခ ဌာနချုပ် ကျဆုံးသည့် နောက်ဆုံးတိုက်ပွဲအတွင်း တိုင်းဦးစီးချုပ်နှင့်အတူ လက်ရဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခြင်းခံရ။ (DSA-၄၁ ဆင်း) |- | ညီညီဝင်း || ဗိုလ်မှူးကြီး || စကခ (၉) လက်အောက်ခံ နည်းဗျူဟာ (၃) စစ်ဗျူဟာမှူး || ၂၀၂၄ || ကျောက်တော် ကုလားတန်မြစ်ကြောင်း တပ်ဆုတ်တိုက်ပွဲအတွင်း ဒဏ်ရာများနှင့်အတူ လက်ရဖမ်းဆီးခံရ။ |} == ဆက်စပ်တိုက်ပွဲများ == {{main|ပလက်ဝမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ}} ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရှိ [[ပလက်ဝမြို့နယ်]] ကိုလည်း အာရက္ခတပ်တော်က ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၄ ရက်တွင် အပြည့်အဝ သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-01-14 |title=ပလက်ဝတစ်နယ်လုံးကို AA သိမ်းပိုက် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/aa-plaetwa-military-01142024133525.html |access-date=2026-06-02 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> == စစ်ကောင်စီတပ်များ ကျန်ရှိနေသည့် မြို့နယ်များ == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:95%; width:90%;" |- style="background:#efefef;" ! style="width:5%;" | အမှတ် !! style="width:15%;" | မြို့နယ်အမည် !! style="width:40%;" | လက်ရှိအခြေအနေ !! style="width:40%;" | နောက်ဆက်တွဲ အခြေအနေ |- | ၁ || [[စစ်တွေမြို့နယ်|စစ်တွေ]] || ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ် ရှိရာမြို့ || ပိတ်ဆို့ခံထားရ |- | ၂ || [[ကျောက်ဖြူမြို့နယ်|ကျောက်ဖြူ]] || ဓညဝတီရေတပ်စခန်းဌာနချုပ် တည်ရှိ || စစ်ရေးတင်းမာဆဲ |- | ၃ || [[မာန်အောင်မြို့နယ်|မာန်အောင်]] || ကျွန်းမြို့ဖြစ်ပြီး စစ်ကောင်စီတပ်များ ရှိနေဆဲ || အခြေအနေ တည်ငြိမ်လျှက်ရှိ |} == လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ ထိခိုက်မှုများ == === ၂၀၂၆ === * [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[ရမ်းဗြဲမြို့နယ်]]၊ ပိန္နဲတောင်ကျေးရွာရှိ စစ်ဘေးရှောင်စခန်းအား စစ်လေတပ်က ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့ ညနေပိုင်းတွင် လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် စစ်ဘေးရှောင် နှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း ဒေသခံများက ပြောကြားသည်။<ref>{{Cite web |title=ရမ်းဗြဲတွင် စစ်ရှောင်စခန်း ဗုံးကြဲခံရပြီး ၂ ဦးသေ၊ ၅ ဦးထက်မနည်း ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/149355 |access-date=2026-06-03 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> * ၁၇ ဇွန် - ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်း အာရက္ခတပ်တော် (AA) ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသော ကျောက်တော်မြို့နယ်၏ အရှေ့ခြမ်းနှင့် အနောက်ခြမ်းကို စစ်တပ်က ညနေပိုင်း၌ ဗုံး ၁၀ လုံးထက်မနည်း ကြဲချတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ သေဆုံးသူ ၇ ဦးထက်မနည်း ရှိသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-06-17 |title=အာဆီယံအနေနဲ့ မြန်မာ့အရေးကို ချဉ်းကပ်ပုံကို ပြန်သုံးသပ်သင့်တယ်လို့ တီမောသမ္မတပြော - ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန် ၁၇ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c621g8z88n0t |access-date=2026-06-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၂၈ စက်တင်ဘာ - ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်း အာရက္ခတပ်တော် (AA) ထိန်းချုပ်ထားသည့် [[ကျောက်တော်မြို့]]ရှိ အိန္ဒိယစျေးဝန်းကျင်ကို စစ်တပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် သေဆုံးသူ ၃၃ ဦးနှင့် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူ ၃၆ ဦးအထိ ရှိကြောင်း AA က သတင်းထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-09-28 |title=ကျောက်တော်က စျေး၀င်း ဗုံးကြဲခံရမှု သေဆုံးသူ ၃၃ ဦးရှိတယ်လို့ AA ပြော - ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cq70dp1p14jxt |access-date=2026-09-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]] * [[အညာ စစ်မြေပြင်]] * [[ချင်း စစ်မြေပြင်]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:၂၀၂၃ ပဋိပက္ခများ]] [[Category:၂၀၂၄ ပဋိပက္ခများ]] [[Category:၂၀၂၅ ပဋိပက္ခများ]] [[Category:၂၀၂၆ ပဋိပက္ခများ]] [[Category:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)မှ စစ်ဆင်ရေးများ]] [[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏_ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]] ab6or4ef7dhsb2plrcnvqrlb5x1ne6e 0 290314 1055674 1055576 2026-09-29T02:47:38Z Salai Rungtoi 22844 /* မြစ်ရေအခြေအနေ */ 1055674 wikitext text/x-wiki {{Infobox event|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှု|date=ဇူလိုင် ၂၀၂၆ -|type=ရေကြီးမှု၊ တာကျိုးပေါက်မှု|reported deaths=၁၃+}} '''၂၀၂၆ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှုများ'''သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လနှောင်းပိုင်းမှ သြဂုတ်လအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသအနှံ့အပြားတွင် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းပြီး မြစ်ရေကြီးမှုနှင့် တမံကျိုးပေါက်မှုများကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ ရေဘေးကြောင့် [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]နှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]တို့တွင် လူဦးရေ သိန်းချီ ထိခိုက်နစ်နာခဲ့ပြီး၊ အနည်းဆုံး လူ ၁၆ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း Myanmar Now သတင်းဌာနက [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG) ၏ ထုတ်ပြန်ချက်ကို ကိုးကား၍ ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |last=Zaw |first=Khin Yi Yi |date=2026-08-11 |title=16 dead and tens of thousands displaced by flooding across central Myanmar |url=https://myanmar-now.org/en/news/16-dead-and-tens-of-thousands-displaced-by-flooding-across-central-myanmar-nug/ |access-date=2026-08-11 |website=Myanmar Now |language=en-US |archive-date=11 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260811165910/https://myanmar-now.org/en/news/16-dead-and-tens-of-thousands-displaced-by-flooding-across-central-myanmar-nug/ |url-status=dead }}</ref> == ဒေသအလိုက် ရေကြီးမှုများ == === ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး === {{main|၂၀၂၆ လေးမျက်နှာ ရေကြီးမှု}} ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် [[လေးမျက်နှာမြို့နယ်]]ရှိ [[ပုသိမ်မြစ်|ငဝန်မြစ်]]ကမ်းထိန်းတမံသည် သဲဗွက်ထခြင်း (Sand boils) နှင့် မြေနိမ့်ကျဆင်းခြင်းများကြောင့် ပေ ၃၉၀ ခန့် အကျယ် ကျိုးပေါက်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အဆိုပါ ငဝန်မြစ် ရေကာတာကျိုးပေါက်မှုကြောင့် လေးမျက်နှာတစ်မြို့လုံးနှင့် ဝန်းကျင်ကျေးရွာများ ရေဖုံးလွှမ်းခဲ့ပြီး၊<ref>{{Cite web |date=2026-07-31 |title=ငဝန်မြစ် ရေကာတာကျိုးလို့ ဒေသခံတွေ နေရာပြောင်းဖို့ တိုက်တွန်းထားရ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cpq8vep2qyeo |access-date=2026-08-11 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ဒေသခံ ပြည်သူ ၄၀,၀၀0 ကျော် ရေဘေးသင့်ခဲ့ကြောင်း Xinhua သတင်းဌာန တွင် ဖော်ပြထားသည်။ <ref>{{Cite web |title=Over 40,000 affected by flooding after embankment breach in Myanmar's Ayeyarwady |url=https://english.news.cn/20260808/091f9135197a42e2a5b3322b9010c7ae/c.html |access-date=2026-08-11 |website=english.news.cn |language=en}}</ref>၎င်းအပြင် ရေကြီးမှု ၁၀ ရက်ကျော် ကြာမြင့်လာသည့်တိုင်အောင် ဒေသခံ ၁၄,၀၀၀ ကျော်မှာ အရေးပေါ် စားနပ်ရိက္ခာနှင့် ဆေးဝါးများ လိုအပ်လျက်ရှိကြောင်း DVB သတင်းက ဆိုသည်။<ref>{{Cite web |title=လေးမျက်နှာ ရေကြီးမှု ၁၀ ရက် ကျော်လာပြီး ပြည်သူ ၁၄,၀၀၀ ကျော် ရေဘေးသင့်နေ |url=https://burmese.dvb.no/post/804653 |access-date=2026-08-11 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> ဩဂုတ် ၁၈ ရက်နေ့သတင်းအရ ဧရာဝတီတိုင်း၊ [[မအူပင်မြို့နယ်]]တွင် တိုးမြစ်ရေဝင်ရောက်မှုကြောင့် ရေကြီးမှုဖြစ်ပေါ်နေပြီး အခြေခံပညာကျောင်း ၁၅ ကျောင်း ထပ်မံပိတ်ထားရသည်။ ပိတ်ထားရသည့်ကျောင်းများမှာ ကျွဲသောင်၊ သောင်သာယာ၊ လက်ပံတန်း၊ ခနောင်ကြီး၊ ဘုရားချောင်း၊ ပေကုန်း၊ ဇီးကုန်း၊ ပတုပ်ကျောင်း၊ ထရော်ပေကုန်း၊ လှိုင်းတာ၊ ကံစု၊ ဘုရားသုံးဆူ၊ ကျုံစုတ်၊ ကညင်သုံးပင်နှင့် အရှေ့ဂိုးမြောင်းတို့မှ ဖြစ်ကာ မူလတန်းကျောင်းများ အများဆုံးပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |title=မအူပင်မြို့နယ်၌ မြစ်ရေကြီးပြီး စာသင်ကျောင်း ၁၅ ကျောင်း ပိတ်ထားရ |url=https://burmese.dvb.no/post/700063 |access-date=2026-08-19 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> === စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး === ဩဂုတ်လဆန်းပိုင်းမှစ၍ မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုနှင့် မူမြစ်ရေ မြင့်တက်လာမှုကြောင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အနောက်ဘက်ခြမ်း ရွှေဘိုမြို့နယ်အတွင်းရှိ ကျေးရွာများ ရေကြီးနစ်မြုပ်ခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် ဒေသတွင်းရှိ စစ်ဘေးရှောင် (IDPs) ပြည်သူ ၁,၇၀၀ ကျော်မှာ ရေဘေးထပ်မံကြုံတွေ့ရပြီး အမိုးအကာနှင့် သောက်သုံးရေ အရေးပေါ် လိုအပ်နေကြောင်း Burma News International (BNI) တွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Over 1,700 Displaced People Stranded by Severe Flooding in Myanmar’s Sagaing Region |url=https://www.bnionline.net/en/news/over-1700-displaced-people-stranded-severe-flooding-myanmars-sagaing-region |access-date=2026-08-11 |website=Burma News International |language=en}}</ref> === ကရင်ပြည်နယ် === ကရင်ပြည်နယ် [[ဘားအံမြို့]]တွင် သံလွင်မြစ်ရေသည် ဩဂုတ် ၁၀ ရက် မွန်းလွဲ ၄ နာရီခွဲတိုင်းတာချက်အရ စိုးရိမ်ရေမှတ် ၇၅၀ စင်တီမီတာအထက် ၈၂၃ စင်တီမီတာသို့ရောက်ရှိနေပြီး အနိမ့်ပိုင်းလူနေရပ်ကွက်များအတွင်းသို့ မြစ်ရေများစီးဝင်သည်။<ref>{{Cite web |title=ကရင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်ဦးစောမြင့်ဦး ဘားအံမြို့ပေါ်အနိမ့်ပိုင်းလူနေရပ်ကွက်များ ရေဝင်ရောက်မှုအခြေအနေ ကြည့်ရှုစစ်ဆေး |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86531 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ဘားအံမြို့တွင် မိုးလုံလေလုံအားကစားရုံနှင့် လေသာဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း ယာယီရေဘေးကယ်ဆယ်ရေးစခန်း (၂) ခုတို့တွင် မြစ်ကမ်းအနီးနှင့် မြေနိမ့်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်လျက်ရှိသည့် အိမ်ထောင်စု (၇၈) စု၊ အမျိုးသား (၁၉၄) ဦး၊ အမျိုးသမီး (၁၉၆) ဦး၊ စုစုပေါင်း (၃၉၀) ဦးအား ယာယီပြောင်းရွှေ့ နေရာချထားပေးသည်။<ref>{{Cite web |title=ဘားအံမြို့တွင် သံလွင်မြစ်ရေမြင့်တက်လာမှုကြောင့် ယာယီရေဘေးကယ်ဆယ်ရေးစခန်း (၂) ခု စတင်ဖွင့်လှစ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86516 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === ရှမ်းပြည်နယ် === ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ [[ကလောမြို့]]တွင် မိုးအဆက်မပြတ်ရွာသွန်းပြီး တောင်ကျချောင်းရေများ စီးဆင်းမှုကြောင့် ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်နေ့ နံနက် ၉ နာရီက ကလောချောင်းရေလျှံမှုဖြစ်ပွားခဲ့ရာ မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်အချို့နှင့် ဌာနဆိုင်ရာရုံးများတွင် ရေများဝင်ရောက်သည်။ မိုးအဆက်မပြတ်ရွာသွန်းပြီး ကလောချောင်းရေလျှံမှုကြောင့် ကလောမြို့ပေါ်ရှိ အမှတ်(၂)၊ အမှတ်(၃)နှင့် အမှတ်(၄)ရပ်ကွက်များတွင် ချောင်းဘေးတစ်လျောက်ရှိ နေအိမ်များအတွင်းသို့ ချောင်းရေ ၁ပေမှ ၃ပေအထိ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။   <ref>{{Cite web |title=ကလောမြို့၌ မိုးအဆက်မပြတ်ရွာသွန်းပြီး တောင်ကျချောင်းရေးစီးဆင်းမှုကြောင့် ချောင်းရေလျှံမှုဖြစ်ပွား |url=http://www.moi.gov.mm/news/86496 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>       === မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး === [[တံတားဦးမြို့နယ်]]တွင် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းနှင့် [[မြစ်ငယ်မြစ်|ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်]]ကမ်းဘေးရှိ ဘလဲ့ဘကျေးရွာ၊ ဈေးချိုကျေးရွာ၊ ဥတည်ကျေးရွာ၊ ပန်းယျကျေးရွာ၊ ကန်ချောကျေးရွာ၊ ဟံသာဝတီကျေးရွာ၊ မီးသွေးတိုက်ကျေးရွာနှင့် ငါးရာပြားကျေးရွာများသို့ ရေဝင်လျက်ရှိပြီး ရေဘေးလွတ်ရာကုန်းမြင့်ဒေသများသို့ ပြောင်းရွှေ့နိုင်ရေး သက်ဆိုင်ရာများနှင့်အတူ ကူညီဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။ တံတားဦးမြို့နယ်အနေဖြင့် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ရေစိုးရိမ်ရေအမှတ်သည် ၁,၂၆၀ စင်တီမီတာအောက် ၁,၁၉၄ စင်တီမီတာသို့ လည်းကောင်း၊ ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်ရေ၏ စိုးရိမ်ရေအမှတ်သည် ၈၇၀ စင်တီမီတာအထက် ၉၇၄ စင်တီမီတာသို့ ရောက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=တံတားဦးမြို့နယ်၌ မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းနှင့် ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်ကမ်းဘေးရှိ ကျေးရွာများ ရေဝင်ရောက် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86503 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> [[ငါန်းဇွန်မြို့နယ်]]အတွင်း စိုးရိမ်ရေအမှတ်(၁၁၅၀စင်တီမီတာ)သို့ ရောက်လာသဖြင့် မြို့ပေါ် အမှတ်(၁၊ ၂၊ ၃၊) ရပ်ကွက်များအတွင်းရှိ မြစ်ကမ်းနံဘေးနေအိမ်များသို့  မြစ်ရေဝင်ရောက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ငါန်းဇွန်မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်များအတွင်း ဧရာဝတီမြစ်ရေဝင်ရောက်မှုကြောင့် ရေဘေးသင့်ပြည်သူများအား ဘေးလွတ်ရာရွှေ့ပြောင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86510 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ကျောက်ဆည်ခရိုင် [[စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်]]၌ ဩဂုတ် ၁၀ ရက် ည‌နေပိုင်းမှစတင်၍ မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းပြီး ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်ရေမြင့်တက်လာမှုကြောင့် မြစ်ကမ်းနံဘေးရှိ [[ဧည့်ပြရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်|ဧည့်ပြ]]ကျေးရွာအုပ်စုနှင့် [[ပလိပ် (ရွာမ)ရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်|ပလိပ်]]ကျေးရွာအုပ်စုရှိ နေအိမ်များအတွင်း မိုးရေများဝင်ရောက်သည်။<ref>{{Cite web |title=စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်၌ ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်‌ကမ်းဘေးရှိ ကျေးရွာများအတွင်း ရေဝင်ရောက်သဖြင့် လူဦးရေ ၁,၂၂၀ နှင့် တိရစ္ဆာန်ကောင်ရေ ၁၃၅ ကောင်တို့အား ရေဘေးလွတ်ရာနေရာများသို့ ပြောင်းရွှေ့ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86453 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === မကွေးတိုင်းဒေသကြီး === [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြို့သစ်မြို့နယ်]] ရှိ ပုလင်းဆည်၊ စွန်ဆည်၊ ဆဒ္ဒန်ဆည် နှင့် ဘုတ်ချောင်းဆည်တို့အနက် စွန်ဆည်နှင့် ဆဒ္ဒန်ဆည်တို့မှာ မိုးအဆက်မပြတ် ရွာသွန်းခဲ့မှုကြောင့် ဩဂုတ်လ ၁၁ ရက် နံနက် ၈ နာရီ တိုင်းထွာချက်အရ ရေပိုလွှဲများမှ စတင်ရေကျော်ကျခဲ့သည်။ စွန်ဆည်ရေလှောင်တမံ၏ ရေပြည့်အမှတ်မှာ ၆၂၅ ပေဖြစ်ပြီး ထိုနေ့၏ ရေမှတ်မှာ ၆၂၅.၆၀ ပေရှိသဖြင့် ရေပိုလွှဲမှ ၀.၆ ပေခန့် ရေကျော်ကျခဲ့သည်။အလားတူ ဆဒ္ဒန်ဆည်ရေလှောင်တမံ၏ ရေပြည့်အမှတ်မှာလည်း ၅၆၀.၅၀ ပေဖြစ်ပြီး ရေမှတ် ၅၆၂.၃၀ ပေရှိနေသဖြင့် ရေပိုလွှဲမှ ၁.၈ ပေခန့် ရေကျော်ကျလျက်ရှိသည်။ထို့ကြောင့် ဆည်အောက်ပိုင်းကျေးရွာများတွင် အရေးပေါ်အခြေအနေ အဆင့် (၁) အစိမ်းရောင်အလံများ လွှင့်ထူ၍ အသိပေးနှိုးဆော်ခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=မြို့သစ်မြို့နယ်ရှိ စွန်ဆည်နှင့်ဆဒ္ဒန်ဆည်ရေလှောင်တမံ ရေပိုလွှဲတို့မှ စတင်ရေကျော်ကျ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86499 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး === ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့တွင် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်း]]၊ [[ထားဝယ်ခရိုင်]]၊ [[လောင်းလုံမြို့နယ်]]တွင် မိုးသည်းထန်မှုကြောင့် ကျေးရွာများ၌ ရေကြီးမှုနှင့် တောင်ပြိုမှုများ ဖြစ်ပွားနေပြီး [[ကမြောကြီးရွာ၊ လောင်းလုံးမြို့နယ်|ကမြောကြီးရွာ]]အနီးတွင် ရေများပြားမှုကြောင့် ရှေ့ဆက်သွားလာ၍ မရဘဲ မြို့နယ်အောက်ပိုင်းရှိ ကျေးရွာများ၏ အခြေအနေကို မျက်မြင်မမြင်နိုင်သေး။ ကျေးရွာ ၁၀ ရွာထက်မနည်းရှိသည့်အနက် [[ကျောက်နီမော်ရွာ၊ လောင်းလုံးမြို့နယ်|ကျောက်နီမော်ရွာ]]တွင် တောင်ပြိုကျမှုဖြစ်ပွားပြီး သကျက်တောနှင့် ကျောက်ပုံရွာတို့တွင် နေအိမ်များ ရေနစ်မြှုပ်နေသည်။ [[ထားဝယ်မြစ်]] ဒီရေတက်ချိန်တွင် မိုးများခြင်းကြောင့် ရေကြီးရေလျှံမှုဖြစ်ပွားကာ ကျေးရွာချင်းဆက်တံတားများ ကျိုးပျက်မှုများလည်း ရှိနေသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-09-27 |title=စက်တင်ဘာ ၂၇ ရက် သတင်းများ အနှစ်ချုပ် - မိုးများလို့ တနင်္သာရီတိုင်း၊ လောင်းလုံးမြို့နယ်မှာ ရေကြီး တောင်ပြို |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cwyvzzrn92ydo |access-date=2026-09-27 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ထားဝယ်မြို့တွင် သုံးရက်ဆက် မိုးအဆက်မပြတ် ရွာသွန်းနေမှုကြောင့် စက်တင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့ နံနက်ပိုင်းကတည်းက မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်အချို့သို့ ရေစဝင်လာခဲ့ပြီး ညနေပိုင်းတွင် ရပ်ကွက်အများစုနှင့် ချောင်းအချို့ ရေကြီးရေလျှံနေခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-09-28 |title=မိုးများလို့ ထားဝယ်မြို့ပေါ်အထိ ရေတက်လာပြီး နေအိမ်တွေ ရေမြုပ် - ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cq70dp1p14jxt |access-date=2026-09-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref>စက်တင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် မိုးရေချိန် ၁၁.၀၂ လက်မအထိ သမိုင်းတစ်လျှောက် စံချိန်တင် ရွာသွန်းခဲ့ကြောင်း မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒ ညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာနက ကြေညာသည်။<ref>{{Cite web |title=မိုးကြီးမည့်သတိပေးချက် အမှတ်စဉ်(၈၄/၂၀၂၆) {{!}} Department of Meteorology and Hydrology |url=https://www.moezala.gov.mm/my/warning/133774 |access-date=2026-09-28 |website=www.moezala.gov.mm}}</ref> ထားဝယ်မြို့ရှိ ကရပ်ပြင်၊ ကညုံ၊ ရှမ္မလည်ဆွဲ၊ ကြက်စားပြင်နှင့် ဘုမ္မော စသည့် ရပ်ကွက်များရှိ လမ်းအချို့တွင် စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့ နံနက်က တစ်ထပ်နေအိမ်အချို့ ရေမြုပ်နေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2026-09-28 |title=ထားဝယ်မြို့ပေါ် ရပ်ကွက်များတွင် တစ်ထပ်အိမ်အချို့ရေမြုပ် |url=https://www.daweiwatch.com/28/09/2026/137565/ |access-date=2026-09-28 |website=Dawei Watch |language=en}}</ref> ထားဝယ်ဒေသတွင် စက်တင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့မှစ၍ မိုးအဆက်မပြတ် ရွာသွန်းမှုကြောင့် ကျေးရွာပေါင်း ၆၀ ကျော် ရေဘေးသင့်နေပြီး လူသေဆုံးမှု ၁၃ ဦးအထိ ရှိလာပြီဖြစ်ကြောင်း ထားဝယ်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်/ထားဝယ်တပ်တော်၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ကိုယောနသံက ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားသည်။ လောင်းလုံးမြို့နယ်တွင် အနည်းဆုံး ၁၀ ဦး၊ ထားဝယ်မြို့နယ်တွင် ၂ ဦးနှင့် သရက်ချောင်းမြို့နယ်တွင် ၁ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၁၃ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-09-28 |title=ထားဝယ်က မြေပြို ရေကြီးမှု သေဆုံးသူ ၁၃ ဦးထက်မနည်းရှိတယ်လို့ ထားဝယ်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် ပြော - ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cq70dp1p14jxt |access-date=2026-09-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == မြစ်ရေအခြေအနေ == [[မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒ ညွှန်ကြားမှု ဦးစီးဌာန|မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန]]က သြဂုတ် ၁၄ ရက် နံနက် ၆ နာရီခွဲအချိန်တိုင်းတာချက်များအရ [[ဧရာဝတီမြစ်]]ရေသည် မြင်းမူ၊ ပခုက္ကူ၊ ညောင်ဦး၊ ဆိပ်သာ၊ ဟင်္သာတ၊ ဇလွန်၊ မင်းဘူး၊ မကွေး၊ ပြည်မြို့တို့၏ စိုးရိမ်ရေအမှတ်အထက်တွင် ရှိနေပြီး၊ [[မြစ်ငယ်မြစ်|ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်]]ရေသည် [[မြစ်ငယ်မြို့]]၌လည်းကောင်း၊ [[သံလွင်မြစ်]]ရေသည် ဘားအံမြို့၌လည်းကောင်း၊ စစ်တောင်းမြစ်ရေသည် မဒေါက်မြို့၌လည်းကောင်း စိုးရိမ်ရေအမှတ်အထက် ရောက်ရှိနေသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-08-14 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် သြဂုတ် ၁၄ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်- ကျောက်တော်၊ သံတွဲနဲ့ ဂွ ကို လေကြောင်းကနေဗုံးကြဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cr4gxy75ljg2t |access-date=2026-08-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ရေကြီးမှုအခြေနေသတင်း |url=https://www.moezala.gov.mm/my/bulletin/132412 |website=Moezala}}</ref> == မုန်တိုင်းငယ် == ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက်နေ့တွင် [[အပူပိုင်း ဆိုင်ကလုန်း|အားကောင်းသော မုန်တိုင်းငယ်]] (deep depression) သည် မြန်မာနိုင်ငံကို စတင်ဖြတ်ကျော်နေပြီဖြစ်ပြီး နောက် ၄၈ နာရီအတွင်း [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နေပြည်တော်မြို့|နေပြည်တော်]]၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီးနှင့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတို့ကို ဖြတ်ကျော်နိုင်ကြောင်း မိုးလေဝသဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-09-28 |title=ကျောက်တော်က စျေး၀င်း ဗုံးကြဲခံရမှု သေဆုံးသူ ၃၃ ဦးရှိတယ်လို့ AA ပြော - ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cq70dp1p14jxt |access-date=2026-09-29 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == ဖတ်ရှုရန် == * [[၂၀၁၅ မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ရေကြီးမှုများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ]] 3nugss5d7fo7vdlg2zr0yfw8hhoww4h 1055720 1055674 2026-09-29T09:13:10Z Salai Rungtoi 22844 /* တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး */ 1055720 wikitext text/x-wiki {{Infobox event|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှု|date=ဇူလိုင် ၂၀၂၆ -|type=ရေကြီးမှု၊ တာကျိုးပေါက်မှု|reported deaths=၁၃+}} '''၂၀၂၆ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှုများ'''သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လနှောင်းပိုင်းမှ သြဂုတ်လအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသအနှံ့အပြားတွင် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းပြီး မြစ်ရေကြီးမှုနှင့် တမံကျိုးပေါက်မှုများကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ ရေဘေးကြောင့် [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]နှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]တို့တွင် လူဦးရေ သိန်းချီ ထိခိုက်နစ်နာခဲ့ပြီး၊ အနည်းဆုံး လူ ၁၆ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း Myanmar Now သတင်းဌာနက [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG) ၏ ထုတ်ပြန်ချက်ကို ကိုးကား၍ ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |last=Zaw |first=Khin Yi Yi |date=2026-08-11 |title=16 dead and tens of thousands displaced by flooding across central Myanmar |url=https://myanmar-now.org/en/news/16-dead-and-tens-of-thousands-displaced-by-flooding-across-central-myanmar-nug/ |access-date=2026-08-11 |website=Myanmar Now |language=en-US |archive-date=11 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260811165910/https://myanmar-now.org/en/news/16-dead-and-tens-of-thousands-displaced-by-flooding-across-central-myanmar-nug/ |url-status=dead }}</ref> == ဒေသအလိုက် ရေကြီးမှုများ == === ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး === {{main|၂၀၂၆ လေးမျက်နှာ ရေကြီးမှု}} ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် [[လေးမျက်နှာမြို့နယ်]]ရှိ [[ပုသိမ်မြစ်|ငဝန်မြစ်]]ကမ်းထိန်းတမံသည် သဲဗွက်ထခြင်း (Sand boils) နှင့် မြေနိမ့်ကျဆင်းခြင်းများကြောင့် ပေ ၃၉၀ ခန့် အကျယ် ကျိုးပေါက်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အဆိုပါ ငဝန်မြစ် ရေကာတာကျိုးပေါက်မှုကြောင့် လေးမျက်နှာတစ်မြို့လုံးနှင့် ဝန်းကျင်ကျေးရွာများ ရေဖုံးလွှမ်းခဲ့ပြီး၊<ref>{{Cite web |date=2026-07-31 |title=ငဝန်မြစ် ရေကာတာကျိုးလို့ ဒေသခံတွေ နေရာပြောင်းဖို့ တိုက်တွန်းထားရ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cpq8vep2qyeo |access-date=2026-08-11 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ဒေသခံ ပြည်သူ ၄၀,၀၀0 ကျော် ရေဘေးသင့်ခဲ့ကြောင်း Xinhua သတင်းဌာန တွင် ဖော်ပြထားသည်။ <ref>{{Cite web |title=Over 40,000 affected by flooding after embankment breach in Myanmar's Ayeyarwady |url=https://english.news.cn/20260808/091f9135197a42e2a5b3322b9010c7ae/c.html |access-date=2026-08-11 |website=english.news.cn |language=en}}</ref>၎င်းအပြင် ရေကြီးမှု ၁၀ ရက်ကျော် ကြာမြင့်လာသည့်တိုင်အောင် ဒေသခံ ၁၄,၀၀၀ ကျော်မှာ အရေးပေါ် စားနပ်ရိက္ခာနှင့် ဆေးဝါးများ လိုအပ်လျက်ရှိကြောင်း DVB သတင်းက ဆိုသည်။<ref>{{Cite web |title=လေးမျက်နှာ ရေကြီးမှု ၁၀ ရက် ကျော်လာပြီး ပြည်သူ ၁၄,၀၀၀ ကျော် ရေဘေးသင့်နေ |url=https://burmese.dvb.no/post/804653 |access-date=2026-08-11 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> ဩဂုတ် ၁၈ ရက်နေ့သတင်းအရ ဧရာဝတီတိုင်း၊ [[မအူပင်မြို့နယ်]]တွင် တိုးမြစ်ရေဝင်ရောက်မှုကြောင့် ရေကြီးမှုဖြစ်ပေါ်နေပြီး အခြေခံပညာကျောင်း ၁၅ ကျောင်း ထပ်မံပိတ်ထားရသည်။ ပိတ်ထားရသည့်ကျောင်းများမှာ ကျွဲသောင်၊ သောင်သာယာ၊ လက်ပံတန်း၊ ခနောင်ကြီး၊ ဘုရားချောင်း၊ ပေကုန်း၊ ဇီးကုန်း၊ ပတုပ်ကျောင်း၊ ထရော်ပေကုန်း၊ လှိုင်းတာ၊ ကံစု၊ ဘုရားသုံးဆူ၊ ကျုံစုတ်၊ ကညင်သုံးပင်နှင့် အရှေ့ဂိုးမြောင်းတို့မှ ဖြစ်ကာ မူလတန်းကျောင်းများ အများဆုံးပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |title=မအူပင်မြို့နယ်၌ မြစ်ရေကြီးပြီး စာသင်ကျောင်း ၁၅ ကျောင်း ပိတ်ထားရ |url=https://burmese.dvb.no/post/700063 |access-date=2026-08-19 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> === စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး === ဩဂုတ်လဆန်းပိုင်းမှစ၍ မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုနှင့် မူမြစ်ရေ မြင့်တက်လာမှုကြောင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အနောက်ဘက်ခြမ်း ရွှေဘိုမြို့နယ်အတွင်းရှိ ကျေးရွာများ ရေကြီးနစ်မြုပ်ခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် ဒေသတွင်းရှိ စစ်ဘေးရှောင် (IDPs) ပြည်သူ ၁,၇၀၀ ကျော်မှာ ရေဘေးထပ်မံကြုံတွေ့ရပြီး အမိုးအကာနှင့် သောက်သုံးရေ အရေးပေါ် လိုအပ်နေကြောင်း Burma News International (BNI) တွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Over 1,700 Displaced People Stranded by Severe Flooding in Myanmar’s Sagaing Region |url=https://www.bnionline.net/en/news/over-1700-displaced-people-stranded-severe-flooding-myanmars-sagaing-region |access-date=2026-08-11 |website=Burma News International |language=en}}</ref> === ကရင်ပြည်နယ် === ကရင်ပြည်နယ် [[ဘားအံမြို့]]တွင် သံလွင်မြစ်ရေသည် ဩဂုတ် ၁၀ ရက် မွန်းလွဲ ၄ နာရီခွဲတိုင်းတာချက်အရ စိုးရိမ်ရေမှတ် ၇၅၀ စင်တီမီတာအထက် ၈၂၃ စင်တီမီတာသို့ရောက်ရှိနေပြီး အနိမ့်ပိုင်းလူနေရပ်ကွက်များအတွင်းသို့ မြစ်ရေများစီးဝင်သည်။<ref>{{Cite web |title=ကရင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်ဦးစောမြင့်ဦး ဘားအံမြို့ပေါ်အနိမ့်ပိုင်းလူနေရပ်ကွက်များ ရေဝင်ရောက်မှုအခြေအနေ ကြည့်ရှုစစ်ဆေး |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86531 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ဘားအံမြို့တွင် မိုးလုံလေလုံအားကစားရုံနှင့် လေသာဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း ယာယီရေဘေးကယ်ဆယ်ရေးစခန်း (၂) ခုတို့တွင် မြစ်ကမ်းအနီးနှင့် မြေနိမ့်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်လျက်ရှိသည့် အိမ်ထောင်စု (၇၈) စု၊ အမျိုးသား (၁၉၄) ဦး၊ အမျိုးသမီး (၁၉၆) ဦး၊ စုစုပေါင်း (၃၉၀) ဦးအား ယာယီပြောင်းရွှေ့ နေရာချထားပေးသည်။<ref>{{Cite web |title=ဘားအံမြို့တွင် သံလွင်မြစ်ရေမြင့်တက်လာမှုကြောင့် ယာယီရေဘေးကယ်ဆယ်ရေးစခန်း (၂) ခု စတင်ဖွင့်လှစ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86516 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === ရှမ်းပြည်နယ် === ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ [[ကလောမြို့]]တွင် မိုးအဆက်မပြတ်ရွာသွန်းပြီး တောင်ကျချောင်းရေများ စီးဆင်းမှုကြောင့် ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်နေ့ နံနက် ၉ နာရီက ကလောချောင်းရေလျှံမှုဖြစ်ပွားခဲ့ရာ မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်အချို့နှင့် ဌာနဆိုင်ရာရုံးများတွင် ရေများဝင်ရောက်သည်။ မိုးအဆက်မပြတ်ရွာသွန်းပြီး ကလောချောင်းရေလျှံမှုကြောင့် ကလောမြို့ပေါ်ရှိ အမှတ်(၂)၊ အမှတ်(၃)နှင့် အမှတ်(၄)ရပ်ကွက်များတွင် ချောင်းဘေးတစ်လျောက်ရှိ နေအိမ်များအတွင်းသို့ ချောင်းရေ ၁ပေမှ ၃ပေအထိ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။   <ref>{{Cite web |title=ကလောမြို့၌ မိုးအဆက်မပြတ်ရွာသွန်းပြီး တောင်ကျချောင်းရေးစီးဆင်းမှုကြောင့် ချောင်းရေလျှံမှုဖြစ်ပွား |url=http://www.moi.gov.mm/news/86496 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>       === မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး === [[တံတားဦးမြို့နယ်]]တွင် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းနှင့် [[မြစ်ငယ်မြစ်|ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်]]ကမ်းဘေးရှိ ဘလဲ့ဘကျေးရွာ၊ ဈေးချိုကျေးရွာ၊ ဥတည်ကျေးရွာ၊ ပန်းယျကျေးရွာ၊ ကန်ချောကျေးရွာ၊ ဟံသာဝတီကျေးရွာ၊ မီးသွေးတိုက်ကျေးရွာနှင့် ငါးရာပြားကျေးရွာများသို့ ရေဝင်လျက်ရှိပြီး ရေဘေးလွတ်ရာကုန်းမြင့်ဒေသများသို့ ပြောင်းရွှေ့နိုင်ရေး သက်ဆိုင်ရာများနှင့်အတူ ကူညီဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။ တံတားဦးမြို့နယ်အနေဖြင့် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ရေစိုးရိမ်ရေအမှတ်သည် ၁,၂၆၀ စင်တီမီတာအောက် ၁,၁၉၄ စင်တီမီတာသို့ လည်းကောင်း၊ ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်ရေ၏ စိုးရိမ်ရေအမှတ်သည် ၈၇၀ စင်တီမီတာအထက် ၉၇၄ စင်တီမီတာသို့ ရောက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=တံတားဦးမြို့နယ်၌ မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းနှင့် ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်ကမ်းဘေးရှိ ကျေးရွာများ ရေဝင်ရောက် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86503 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> [[ငါန်းဇွန်မြို့နယ်]]အတွင်း စိုးရိမ်ရေအမှတ်(၁၁၅၀စင်တီမီတာ)သို့ ရောက်လာသဖြင့် မြို့ပေါ် အမှတ်(၁၊ ၂၊ ၃၊) ရပ်ကွက်များအတွင်းရှိ မြစ်ကမ်းနံဘေးနေအိမ်များသို့  မြစ်ရေဝင်ရောက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ငါန်းဇွန်မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်များအတွင်း ဧရာဝတီမြစ်ရေဝင်ရောက်မှုကြောင့် ရေဘေးသင့်ပြည်သူများအား ဘေးလွတ်ရာရွှေ့ပြောင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86510 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ကျောက်ဆည်ခရိုင် [[စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်]]၌ ဩဂုတ် ၁၀ ရက် ည‌နေပိုင်းမှစတင်၍ မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းပြီး ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်ရေမြင့်တက်လာမှုကြောင့် မြစ်ကမ်းနံဘေးရှိ [[ဧည့်ပြရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်|ဧည့်ပြ]]ကျေးရွာအုပ်စုနှင့် [[ပလိပ် (ရွာမ)ရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်|ပလိပ်]]ကျေးရွာအုပ်စုရှိ နေအိမ်များအတွင်း မိုးရေများဝင်ရောက်သည်။<ref>{{Cite web |title=စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်၌ ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်‌ကမ်းဘေးရှိ ကျေးရွာများအတွင်း ရေဝင်ရောက်သဖြင့် လူဦးရေ ၁,၂၂၀ နှင့် တိရစ္ဆာန်ကောင်ရေ ၁၃၅ ကောင်တို့အား ရေဘေးလွတ်ရာနေရာများသို့ ပြောင်းရွှေ့ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86453 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === မကွေးတိုင်းဒေသကြီး === [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြို့သစ်မြို့နယ်]] ရှိ ပုလင်းဆည်၊ စွန်ဆည်၊ ဆဒ္ဒန်ဆည် နှင့် ဘုတ်ချောင်းဆည်တို့အနက် စွန်ဆည်နှင့် ဆဒ္ဒန်ဆည်တို့မှာ မိုးအဆက်မပြတ် ရွာသွန်းခဲ့မှုကြောင့် ဩဂုတ်လ ၁၁ ရက် နံနက် ၈ နာရီ တိုင်းထွာချက်အရ ရေပိုလွှဲများမှ စတင်ရေကျော်ကျခဲ့သည်။ စွန်ဆည်ရေလှောင်တမံ၏ ရေပြည့်အမှတ်မှာ ၆၂၅ ပေဖြစ်ပြီး ထိုနေ့၏ ရေမှတ်မှာ ၆၂၅.၆၀ ပေရှိသဖြင့် ရေပိုလွှဲမှ ၀.၆ ပေခန့် ရေကျော်ကျခဲ့သည်။အလားတူ ဆဒ္ဒန်ဆည်ရေလှောင်တမံ၏ ရေပြည့်အမှတ်မှာလည်း ၅၆၀.၅၀ ပေဖြစ်ပြီး ရေမှတ် ၅၆၂.၃၀ ပေရှိနေသဖြင့် ရေပိုလွှဲမှ ၁.၈ ပေခန့် ရေကျော်ကျလျက်ရှိသည်။ထို့ကြောင့် ဆည်အောက်ပိုင်းကျေးရွာများတွင် အရေးပေါ်အခြေအနေ အဆင့် (၁) အစိမ်းရောင်အလံများ လွှင့်ထူ၍ အသိပေးနှိုးဆော်ခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=မြို့သစ်မြို့နယ်ရှိ စွန်ဆည်နှင့်ဆဒ္ဒန်ဆည်ရေလှောင်တမံ ရေပိုလွှဲတို့မှ စတင်ရေကျော်ကျ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86499 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး === ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့တွင် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်း]]၊ [[ထားဝယ်ခရိုင်]]၊ [[လောင်းလုံမြို့နယ်]]တွင် မိုးသည်းထန်မှုကြောင့် ကျေးရွာများ၌ ရေကြီးမှုနှင့် တောင်ပြိုမှုများ ဖြစ်ပွားနေပြီး [[ကမြောကြီးရွာ၊ လောင်းလုံးမြို့နယ်|ကမြောကြီးရွာ]]အနီးတွင် ရေများပြားမှုကြောင့် ရှေ့ဆက်သွားလာ၍ မရဘဲ မြို့နယ်အောက်ပိုင်းရှိ ကျေးရွာများ၏ အခြေအနေကို မျက်မြင်မမြင်နိုင်သေး။ ကျေးရွာ ၁၀ ရွာထက်မနည်းရှိသည့်အနက် [[ကျောက်နီမော်ရွာ၊ လောင်းလုံးမြို့နယ်|ကျောက်နီမော်ရွာ]]တွင် တောင်ပြိုကျမှုဖြစ်ပွားပြီး သကျက်တောနှင့် ကျောက်ပုံရွာတို့တွင် နေအိမ်များ ရေနစ်မြှုပ်နေသည်။ [[ထားဝယ်မြစ်]] ဒီရေတက်ချိန်တွင် မိုးများခြင်းကြောင့် ရေကြီးရေလျှံမှုဖြစ်ပွားကာ ကျေးရွာချင်းဆက်တံတားများ ကျိုးပျက်မှုများလည်း ရှိနေသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-09-27 |title=စက်တင်ဘာ ၂၇ ရက် သတင်းများ အနှစ်ချုပ် - မိုးများလို့ တနင်္သာရီတိုင်း၊ လောင်းလုံးမြို့နယ်မှာ ရေကြီး တောင်ပြို |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cwyvzzrn92ydo |access-date=2026-09-27 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ထားဝယ်မြို့တွင် သုံးရက်ဆက် မိုးအဆက်မပြတ် ရွာသွန်းနေမှုကြောင့် စက်တင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့ နံနက်ပိုင်းကတည်းက မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်အချို့သို့ ရေစဝင်လာခဲ့ပြီး ညနေပိုင်းတွင် ရပ်ကွက်အများစုနှင့် ချောင်းအချို့ ရေကြီးရေလျှံနေခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-09-28 |title=မိုးများလို့ ထားဝယ်မြို့ပေါ်အထိ ရေတက်လာပြီး နေအိမ်တွေ ရေမြုပ် - ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cq70dp1p14jxt |access-date=2026-09-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref>စက်တင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် မိုးရေချိန် ၁၁.၀၂ လက်မအထိ သမိုင်းတစ်လျှောက် စံချိန်တင် ရွာသွန်းခဲ့ကြောင်း မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒ ညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာနက ကြေညာသည်။<ref>{{Cite web |title=မိုးကြီးမည့်သတိပေးချက် အမှတ်စဉ်(၈၄/၂၀၂၆) {{!}} Department of Meteorology and Hydrology |url=https://www.moezala.gov.mm/my/warning/133774 |access-date=2026-09-28 |website=www.moezala.gov.mm}}</ref> ထားဝယ်မြို့ရှိ ကရပ်ပြင်၊ ကညုံ၊ ရှမ္မလည်ဆွဲ၊ ကြက်စားပြင်နှင့် ဘုမ္မော စသည့် ရပ်ကွက်များရှိ လမ်းအချို့တွင် စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့ နံနက်က တစ်ထပ်နေအိမ်အချို့ ရေမြုပ်နေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2026-09-28 |title=ထားဝယ်မြို့ပေါ် ရပ်ကွက်များတွင် တစ်ထပ်အိမ်အချို့ရေမြုပ် |url=https://www.daweiwatch.com/28/09/2026/137565/ |access-date=2026-09-28 |website=Dawei Watch |language=en}}</ref> ထားဝယ်ဒေသတွင် စက်တင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့မှစ၍ မိုးအဆက်မပြတ် ရွာသွန်းမှုကြောင့် ကျေးရွာပေါင်း ၆၀ ကျော် ရေဘေးသင့်နေပြီး လူသေဆုံးမှု ၁၃ ဦးအထိ ရှိလာပြီဖြစ်ကြောင်း ထားဝယ်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်/ထားဝယ်တပ်တော်၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ကိုယောနသံက ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားသည်။ လောင်းလုံးမြို့နယ်တွင် အနည်းဆုံး ၁၀ ဦး၊ ထားဝယ်မြို့နယ်တွင် ၂ ဦးနှင့် သရက်ချောင်းမြို့နယ်တွင် ၁ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၁၃ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-09-28 |title=ထားဝယ်က မြေပြို ရေကြီးမှု သေဆုံးသူ ၁၃ ဦးထက်မနည်းရှိတယ်လို့ ထားဝယ်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် ပြော - ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cq70dp1p14jxt |access-date=2026-09-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ထားဝယ်ဒေသတွင်း အဖွဲ့အစည်းများ၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ ထားဝယ်ခရိုင်အတွင်းရှိ မြို့နယ် ၃ ခုတွင် သေဆုံးသူ ၁၇ ဦးထက်မနည်း ရှိနေပြီဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-09-29 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် - ကျောက်တော်လေကြောင်းတိုက်ခံရမှု သေဆုံးသူ ၄၉ ဦးရှိလာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm2kwld0dn47t |access-date=2026-09-29 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == မြစ်ရေအခြေအနေ == [[မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒ ညွှန်ကြားမှု ဦးစီးဌာန|မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန]]က သြဂုတ် ၁၄ ရက် နံနက် ၆ နာရီခွဲအချိန်တိုင်းတာချက်များအရ [[ဧရာဝတီမြစ်]]ရေသည် မြင်းမူ၊ ပခုက္ကူ၊ ညောင်ဦး၊ ဆိပ်သာ၊ ဟင်္သာတ၊ ဇလွန်၊ မင်းဘူး၊ မကွေး၊ ပြည်မြို့တို့၏ စိုးရိမ်ရေအမှတ်အထက်တွင် ရှိနေပြီး၊ [[မြစ်ငယ်မြစ်|ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်]]ရေသည် [[မြစ်ငယ်မြို့]]၌လည်းကောင်း၊ [[သံလွင်မြစ်]]ရေသည် ဘားအံမြို့၌လည်းကောင်း၊ စစ်တောင်းမြစ်ရေသည် မဒေါက်မြို့၌လည်းကောင်း စိုးရိမ်ရေအမှတ်အထက် ရောက်ရှိနေသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-08-14 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် သြဂုတ် ၁၄ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်- ကျောက်တော်၊ သံတွဲနဲ့ ဂွ ကို လေကြောင်းကနေဗုံးကြဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cr4gxy75ljg2t |access-date=2026-08-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ရေကြီးမှုအခြေနေသတင်း |url=https://www.moezala.gov.mm/my/bulletin/132412 |website=Moezala}}</ref> == မုန်တိုင်းငယ် == ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက်နေ့တွင် [[အပူပိုင်း ဆိုင်ကလုန်း|အားကောင်းသော မုန်တိုင်းငယ်]] (deep depression) သည် မြန်မာနိုင်ငံကို စတင်ဖြတ်ကျော်နေပြီဖြစ်ပြီး နောက် ၄၈ နာရီအတွင်း [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နေပြည်တော်မြို့|နေပြည်တော်]]၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီးနှင့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတို့ကို ဖြတ်ကျော်နိုင်ကြောင်း မိုးလေဝသဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-09-28 |title=ကျောက်တော်က စျေး၀င်း ဗုံးကြဲခံရမှု သေဆုံးသူ ၃၃ ဦးရှိတယ်လို့ AA ပြော - ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cq70dp1p14jxt |access-date=2026-09-29 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == ဖတ်ရှုရန် == * [[၂၀၁၅ မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ရေကြီးမှုများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ]] 3mptlh0ylvc5xaum90lhuezayi8t5ls 1055725 1055720 2026-09-29T09:37:29Z Salai Rungtoi 22844 /* တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး */ 1055725 wikitext text/x-wiki {{Infobox event|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှု|date=ဇူလိုင် ၂၀၂၆ -|type=ရေကြီးမှု၊ တာကျိုးပေါက်မှု|reported deaths=၁၃+}} '''၂၀၂၆ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှုများ'''သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လနှောင်းပိုင်းမှ သြဂုတ်လအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသအနှံ့အပြားတွင် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းပြီး မြစ်ရေကြီးမှုနှင့် တမံကျိုးပေါက်မှုများကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ ရေဘေးကြောင့် [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]နှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]တို့တွင် လူဦးရေ သိန်းချီ ထိခိုက်နစ်နာခဲ့ပြီး၊ အနည်းဆုံး လူ ၁၆ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း Myanmar Now သတင်းဌာနက [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG) ၏ ထုတ်ပြန်ချက်ကို ကိုးကား၍ ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |last=Zaw |first=Khin Yi Yi |date=2026-08-11 |title=16 dead and tens of thousands displaced by flooding across central Myanmar |url=https://myanmar-now.org/en/news/16-dead-and-tens-of-thousands-displaced-by-flooding-across-central-myanmar-nug/ |access-date=2026-08-11 |website=Myanmar Now |language=en-US |archive-date=11 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260811165910/https://myanmar-now.org/en/news/16-dead-and-tens-of-thousands-displaced-by-flooding-across-central-myanmar-nug/ |url-status=dead }}</ref> == ဒေသအလိုက် ရေကြီးမှုများ == === ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး === {{main|၂၀၂၆ လေးမျက်နှာ ရေကြီးမှု}} ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် [[လေးမျက်နှာမြို့နယ်]]ရှိ [[ပုသိမ်မြစ်|ငဝန်မြစ်]]ကမ်းထိန်းတမံသည် သဲဗွက်ထခြင်း (Sand boils) နှင့် မြေနိမ့်ကျဆင်းခြင်းများကြောင့် ပေ ၃၉၀ ခန့် အကျယ် ကျိုးပေါက်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အဆိုပါ ငဝန်မြစ် ရေကာတာကျိုးပေါက်မှုကြောင့် လေးမျက်နှာတစ်မြို့လုံးနှင့် ဝန်းကျင်ကျေးရွာများ ရေဖုံးလွှမ်းခဲ့ပြီး၊<ref>{{Cite web |date=2026-07-31 |title=ငဝန်မြစ် ရေကာတာကျိုးလို့ ဒေသခံတွေ နေရာပြောင်းဖို့ တိုက်တွန်းထားရ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cpq8vep2qyeo |access-date=2026-08-11 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ဒေသခံ ပြည်သူ ၄၀,၀၀0 ကျော် ရေဘေးသင့်ခဲ့ကြောင်း Xinhua သတင်းဌာန တွင် ဖော်ပြထားသည်။ <ref>{{Cite web |title=Over 40,000 affected by flooding after embankment breach in Myanmar's Ayeyarwady |url=https://english.news.cn/20260808/091f9135197a42e2a5b3322b9010c7ae/c.html |access-date=2026-08-11 |website=english.news.cn |language=en}}</ref>၎င်းအပြင် ရေကြီးမှု ၁၀ ရက်ကျော် ကြာမြင့်လာသည့်တိုင်အောင် ဒေသခံ ၁၄,၀၀၀ ကျော်မှာ အရေးပေါ် စားနပ်ရိက္ခာနှင့် ဆေးဝါးများ လိုအပ်လျက်ရှိကြောင်း DVB သတင်းက ဆိုသည်။<ref>{{Cite web |title=လေးမျက်နှာ ရေကြီးမှု ၁၀ ရက် ကျော်လာပြီး ပြည်သူ ၁၄,၀၀၀ ကျော် ရေဘေးသင့်နေ |url=https://burmese.dvb.no/post/804653 |access-date=2026-08-11 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> ဩဂုတ် ၁၈ ရက်နေ့သတင်းအရ ဧရာဝတီတိုင်း၊ [[မအူပင်မြို့နယ်]]တွင် တိုးမြစ်ရေဝင်ရောက်မှုကြောင့် ရေကြီးမှုဖြစ်ပေါ်နေပြီး အခြေခံပညာကျောင်း ၁၅ ကျောင်း ထပ်မံပိတ်ထားရသည်။ ပိတ်ထားရသည့်ကျောင်းများမှာ ကျွဲသောင်၊ သောင်သာယာ၊ လက်ပံတန်း၊ ခနောင်ကြီး၊ ဘုရားချောင်း၊ ပေကုန်း၊ ဇီးကုန်း၊ ပတုပ်ကျောင်း၊ ထရော်ပေကုန်း၊ လှိုင်းတာ၊ ကံစု၊ ဘုရားသုံးဆူ၊ ကျုံစုတ်၊ ကညင်သုံးပင်နှင့် အရှေ့ဂိုးမြောင်းတို့မှ ဖြစ်ကာ မူလတန်းကျောင်းများ အများဆုံးပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |title=မအူပင်မြို့နယ်၌ မြစ်ရေကြီးပြီး စာသင်ကျောင်း ၁၅ ကျောင်း ပိတ်ထားရ |url=https://burmese.dvb.no/post/700063 |access-date=2026-08-19 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> === စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး === ဩဂုတ်လဆန်းပိုင်းမှစ၍ မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုနှင့် မူမြစ်ရေ မြင့်တက်လာမှုကြောင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အနောက်ဘက်ခြမ်း ရွှေဘိုမြို့နယ်အတွင်းရှိ ကျေးရွာများ ရေကြီးနစ်မြုပ်ခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် ဒေသတွင်းရှိ စစ်ဘေးရှောင် (IDPs) ပြည်သူ ၁,၇၀၀ ကျော်မှာ ရေဘေးထပ်မံကြုံတွေ့ရပြီး အမိုးအကာနှင့် သောက်သုံးရေ အရေးပေါ် လိုအပ်နေကြောင်း Burma News International (BNI) တွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Over 1,700 Displaced People Stranded by Severe Flooding in Myanmar’s Sagaing Region |url=https://www.bnionline.net/en/news/over-1700-displaced-people-stranded-severe-flooding-myanmars-sagaing-region |access-date=2026-08-11 |website=Burma News International |language=en}}</ref> === ကရင်ပြည်နယ် === ကရင်ပြည်နယ် [[ဘားအံမြို့]]တွင် သံလွင်မြစ်ရေသည် ဩဂုတ် ၁၀ ရက် မွန်းလွဲ ၄ နာရီခွဲတိုင်းတာချက်အရ စိုးရိမ်ရေမှတ် ၇၅၀ စင်တီမီတာအထက် ၈၂၃ စင်တီမီတာသို့ရောက်ရှိနေပြီး အနိမ့်ပိုင်းလူနေရပ်ကွက်များအတွင်းသို့ မြစ်ရေများစီးဝင်သည်။<ref>{{Cite web |title=ကရင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်ဦးစောမြင့်ဦး ဘားအံမြို့ပေါ်အနိမ့်ပိုင်းလူနေရပ်ကွက်များ ရေဝင်ရောက်မှုအခြေအနေ ကြည့်ရှုစစ်ဆေး |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86531 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ဘားအံမြို့တွင် မိုးလုံလေလုံအားကစားရုံနှင့် လေသာဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း ယာယီရေဘေးကယ်ဆယ်ရေးစခန်း (၂) ခုတို့တွင် မြစ်ကမ်းအနီးနှင့် မြေနိမ့်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်လျက်ရှိသည့် အိမ်ထောင်စု (၇၈) စု၊ အမျိုးသား (၁၉၄) ဦး၊ အမျိုးသမီး (၁၉၆) ဦး၊ စုစုပေါင်း (၃၉၀) ဦးအား ယာယီပြောင်းရွှေ့ နေရာချထားပေးသည်။<ref>{{Cite web |title=ဘားအံမြို့တွင် သံလွင်မြစ်ရေမြင့်တက်လာမှုကြောင့် ယာယီရေဘေးကယ်ဆယ်ရေးစခန်း (၂) ခု စတင်ဖွင့်လှစ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86516 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === ရှမ်းပြည်နယ် === ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ [[ကလောမြို့]]တွင် မိုးအဆက်မပြတ်ရွာသွန်းပြီး တောင်ကျချောင်းရေများ စီးဆင်းမှုကြောင့် ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်နေ့ နံနက် ၉ နာရီက ကလောချောင်းရေလျှံမှုဖြစ်ပွားခဲ့ရာ မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်အချို့နှင့် ဌာနဆိုင်ရာရုံးများတွင် ရေများဝင်ရောက်သည်။ မိုးအဆက်မပြတ်ရွာသွန်းပြီး ကလောချောင်းရေလျှံမှုကြောင့် ကလောမြို့ပေါ်ရှိ အမှတ်(၂)၊ အမှတ်(၃)နှင့် အမှတ်(၄)ရပ်ကွက်များတွင် ချောင်းဘေးတစ်လျောက်ရှိ နေအိမ်များအတွင်းသို့ ချောင်းရေ ၁ပေမှ ၃ပေအထိ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။   <ref>{{Cite web |title=ကလောမြို့၌ မိုးအဆက်မပြတ်ရွာသွန်းပြီး တောင်ကျချောင်းရေးစီးဆင်းမှုကြောင့် ချောင်းရေလျှံမှုဖြစ်ပွား |url=http://www.moi.gov.mm/news/86496 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>       === မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး === [[တံတားဦးမြို့နယ်]]တွင် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းနှင့် [[မြစ်ငယ်မြစ်|ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်]]ကမ်းဘေးရှိ ဘလဲ့ဘကျေးရွာ၊ ဈေးချိုကျေးရွာ၊ ဥတည်ကျေးရွာ၊ ပန်းယျကျေးရွာ၊ ကန်ချောကျေးရွာ၊ ဟံသာဝတီကျေးရွာ၊ မီးသွေးတိုက်ကျေးရွာနှင့် ငါးရာပြားကျေးရွာများသို့ ရေဝင်လျက်ရှိပြီး ရေဘေးလွတ်ရာကုန်းမြင့်ဒေသများသို့ ပြောင်းရွှေ့နိုင်ရေး သက်ဆိုင်ရာများနှင့်အတူ ကူညီဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။ တံတားဦးမြို့နယ်အနေဖြင့် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ရေစိုးရိမ်ရေအမှတ်သည် ၁,၂၆၀ စင်တီမီတာအောက် ၁,၁၉၄ စင်တီမီတာသို့ လည်းကောင်း၊ ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်ရေ၏ စိုးရိမ်ရေအမှတ်သည် ၈၇၀ စင်တီမီတာအထက် ၉၇၄ စင်တီမီတာသို့ ရောက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=တံတားဦးမြို့နယ်၌ မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းနှင့် ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်ကမ်းဘေးရှိ ကျေးရွာများ ရေဝင်ရောက် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86503 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> [[ငါန်းဇွန်မြို့နယ်]]အတွင်း စိုးရိမ်ရေအမှတ်(၁၁၅၀စင်တီမီတာ)သို့ ရောက်လာသဖြင့် မြို့ပေါ် အမှတ်(၁၊ ၂၊ ၃၊) ရပ်ကွက်များအတွင်းရှိ မြစ်ကမ်းနံဘေးနေအိမ်များသို့  မြစ်ရေဝင်ရောက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ငါန်းဇွန်မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်များအတွင်း ဧရာဝတီမြစ်ရေဝင်ရောက်မှုကြောင့် ရေဘေးသင့်ပြည်သူများအား ဘေးလွတ်ရာရွှေ့ပြောင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86510 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ကျောက်ဆည်ခရိုင် [[စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်]]၌ ဩဂုတ် ၁၀ ရက် ည‌နေပိုင်းမှစတင်၍ မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းပြီး ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်ရေမြင့်တက်လာမှုကြောင့် မြစ်ကမ်းနံဘေးရှိ [[ဧည့်ပြရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်|ဧည့်ပြ]]ကျေးရွာအုပ်စုနှင့် [[ပလိပ် (ရွာမ)ရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်|ပလိပ်]]ကျေးရွာအုပ်စုရှိ နေအိမ်များအတွင်း မိုးရေများဝင်ရောက်သည်။<ref>{{Cite web |title=စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်၌ ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်‌ကမ်းဘေးရှိ ကျေးရွာများအတွင်း ရေဝင်ရောက်သဖြင့် လူဦးရေ ၁,၂၂၀ နှင့် တိရစ္ဆာန်ကောင်ရေ ၁၃၅ ကောင်တို့အား ရေဘေးလွတ်ရာနေရာများသို့ ပြောင်းရွှေ့ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86453 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === မကွေးတိုင်းဒေသကြီး === [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြို့သစ်မြို့နယ်]] ရှိ ပုလင်းဆည်၊ စွန်ဆည်၊ ဆဒ္ဒန်ဆည် နှင့် ဘုတ်ချောင်းဆည်တို့အနက် စွန်ဆည်နှင့် ဆဒ္ဒန်ဆည်တို့မှာ မိုးအဆက်မပြတ် ရွာသွန်းခဲ့မှုကြောင့် ဩဂုတ်လ ၁၁ ရက် နံနက် ၈ နာရီ တိုင်းထွာချက်အရ ရေပိုလွှဲများမှ စတင်ရေကျော်ကျခဲ့သည်။ စွန်ဆည်ရေလှောင်တမံ၏ ရေပြည့်အမှတ်မှာ ၆၂၅ ပေဖြစ်ပြီး ထိုနေ့၏ ရေမှတ်မှာ ၆၂၅.၆၀ ပေရှိသဖြင့် ရေပိုလွှဲမှ ၀.၆ ပေခန့် ရေကျော်ကျခဲ့သည်။အလားတူ ဆဒ္ဒန်ဆည်ရေလှောင်တမံ၏ ရေပြည့်အမှတ်မှာလည်း ၅၆၀.၅၀ ပေဖြစ်ပြီး ရေမှတ် ၅၆၂.၃၀ ပေရှိနေသဖြင့် ရေပိုလွှဲမှ ၁.၈ ပေခန့် ရေကျော်ကျလျက်ရှိသည်။ထို့ကြောင့် ဆည်အောက်ပိုင်းကျေးရွာများတွင် အရေးပေါ်အခြေအနေ အဆင့် (၁) အစိမ်းရောင်အလံများ လွှင့်ထူ၍ အသိပေးနှိုးဆော်ခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=မြို့သစ်မြို့နယ်ရှိ စွန်ဆည်နှင့်ဆဒ္ဒန်ဆည်ရေလှောင်တမံ ရေပိုလွှဲတို့မှ စတင်ရေကျော်ကျ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86499 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး === ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့တွင် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်း]]၊ [[ထားဝယ်ခရိုင်]]၊ [[လောင်းလုံမြို့နယ်]]တွင် မိုးသည်းထန်မှုကြောင့် ကျေးရွာများ၌ ရေကြီးမှုနှင့် တောင်ပြိုမှုများ ဖြစ်ပွားနေပြီး [[ကမြောကြီးရွာ၊ လောင်းလုံးမြို့နယ်|ကမြောကြီးရွာ]]အနီးတွင် ရေများပြားမှုကြောင့် ရှေ့ဆက်သွားလာ၍ မရဘဲ မြို့နယ်အောက်ပိုင်းရှိ ကျေးရွာများ၏ အခြေအနေကို မျက်မြင်မမြင်နိုင်သေး။ ကျေးရွာ ၁၀ ရွာထက်မနည်းရှိသည့်အနက် [[ကျောက်နီမော်ရွာ၊ လောင်းလုံးမြို့နယ်|ကျောက်နီမော်ရွာ]]တွင် တောင်ပြိုကျမှုဖြစ်ပွားပြီး သကျက်တောနှင့် ကျောက်ပုံရွာတို့တွင် နေအိမ်များ ရေနစ်မြှုပ်နေသည်။ [[ထားဝယ်မြစ်]] ဒီရေတက်ချိန်တွင် မိုးများခြင်းကြောင့် ရေကြီးရေလျှံမှုဖြစ်ပွားကာ ကျေးရွာချင်းဆက်တံတားများ ကျိုးပျက်မှုများလည်း ရှိနေသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-09-27 |title=စက်တင်ဘာ ၂၇ ရက် သတင်းများ အနှစ်ချုပ် - မိုးများလို့ တနင်္သာရီတိုင်း၊ လောင်းလုံးမြို့နယ်မှာ ရေကြီး တောင်ပြို |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cwyvzzrn92ydo |access-date=2026-09-27 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ထားဝယ်မြို့တွင် သုံးရက်ဆက် မိုးအဆက်မပြတ် ရွာသွန်းနေမှုကြောင့် စက်တင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့ နံနက်ပိုင်းကတည်းက မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်အချို့သို့ ရေစဝင်လာခဲ့ပြီး ညနေပိုင်းတွင် ရပ်ကွက်အများစုနှင့် ချောင်းအချို့ ရေကြီးရေလျှံနေခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-09-28 |title=မိုးများလို့ ထားဝယ်မြို့ပေါ်အထိ ရေတက်လာပြီး နေအိမ်တွေ ရေမြုပ် - ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cq70dp1p14jxt |access-date=2026-09-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref>စက်တင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် မိုးရေချိန် ၁၁.၀၂ လက်မအထိ သမိုင်းတစ်လျှောက် စံချိန်တင် ရွာသွန်းခဲ့ကြောင်း မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒ ညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာနက ကြေညာသည်။<ref>{{Cite web |title=မိုးကြီးမည့်သတိပေးချက် အမှတ်စဉ်(၈၄/၂၀၂၆) {{!}} Department of Meteorology and Hydrology |url=https://www.moezala.gov.mm/my/warning/133774 |access-date=2026-09-28 |website=www.moezala.gov.mm}}</ref> ထားဝယ်မြို့ရှိ ကရပ်ပြင်၊ ကညုံ၊ ရှမ္မလည်ဆွဲ၊ ကြက်စားပြင်နှင့် ဘုမ္မော စသည့် ရပ်ကွက်များရှိ လမ်းအချို့တွင် စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့ နံနက်က တစ်ထပ်နေအိမ်အချို့ ရေမြုပ်နေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2026-09-28 |title=ထားဝယ်မြို့ပေါ် ရပ်ကွက်များတွင် တစ်ထပ်အိမ်အချို့ရေမြုပ် |url=https://www.daweiwatch.com/28/09/2026/137565/ |access-date=2026-09-28 |website=Dawei Watch |language=en}}</ref> ထားဝယ်ဒေသတွင် စက်တင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့မှစ၍ မိုးအဆက်မပြတ် ရွာသွန်းမှုကြောင့် ကျေးရွာပေါင်း ၆၀ ကျော် ရေဘေးသင့်နေပြီး လူသေဆုံးမှု ၁၃ ဦးအထိ ရှိလာပြီဖြစ်ကြောင်း ထားဝယ်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်/ထားဝယ်တပ်တော်၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ကိုယောနသံက ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားသည်။ လောင်းလုံးမြို့နယ်တွင် အနည်းဆုံး ၁၀ ဦး၊ ထားဝယ်မြို့နယ်တွင် ၂ ဦးနှင့် သရက်ချောင်းမြို့နယ်တွင် ၁ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၁၃ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-09-28 |title=ထားဝယ်က မြေပြို ရေကြီးမှု သေဆုံးသူ ၁၃ ဦးထက်မနည်းရှိတယ်လို့ ထားဝယ်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် ပြော - ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cq70dp1p14jxt |access-date=2026-09-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ထားဝယ်ဒေသအတွင်း သေဆုံးသူ ၃၂ ဦး ရှိပြီဖြစ်ကြောင်း ထားဝယ်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် (TNF) က စက်တင်လာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-09-29 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် - ကျောက်တော်လေကြောင်းတိုက်ခံရမှု သေဆုံးသူ ၄၉ ဦးရှိလာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm2kwld0dn47t |access-date=2026-09-29 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == မြစ်ရေအခြေအနေ == [[မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒ ညွှန်ကြားမှု ဦးစီးဌာန|မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန]]က သြဂုတ် ၁၄ ရက် နံနက် ၆ နာရီခွဲအချိန်တိုင်းတာချက်များအရ [[ဧရာဝတီမြစ်]]ရေသည် မြင်းမူ၊ ပခုက္ကူ၊ ညောင်ဦး၊ ဆိပ်သာ၊ ဟင်္သာတ၊ ဇလွန်၊ မင်းဘူး၊ မကွေး၊ ပြည်မြို့တို့၏ စိုးရိမ်ရေအမှတ်အထက်တွင် ရှိနေပြီး၊ [[မြစ်ငယ်မြစ်|ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်]]ရေသည် [[မြစ်ငယ်မြို့]]၌လည်းကောင်း၊ [[သံလွင်မြစ်]]ရေသည် ဘားအံမြို့၌လည်းကောင်း၊ စစ်တောင်းမြစ်ရေသည် မဒေါက်မြို့၌လည်းကောင်း စိုးရိမ်ရေအမှတ်အထက် ရောက်ရှိနေသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-08-14 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် သြဂုတ် ၁၄ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်- ကျောက်တော်၊ သံတွဲနဲ့ ဂွ ကို လေကြောင်းကနေဗုံးကြဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cr4gxy75ljg2t |access-date=2026-08-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ရေကြီးမှုအခြေနေသတင်း |url=https://www.moezala.gov.mm/my/bulletin/132412 |website=Moezala}}</ref> == မုန်တိုင်းငယ် == ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက်နေ့တွင် [[အပူပိုင်း ဆိုင်ကလုန်း|အားကောင်းသော မုန်တိုင်းငယ်]] (deep depression) သည် မြန်မာနိုင်ငံကို စတင်ဖြတ်ကျော်နေပြီဖြစ်ပြီး နောက် ၄၈ နာရီအတွင်း [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နေပြည်တော်မြို့|နေပြည်တော်]]၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီးနှင့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတို့ကို ဖြတ်ကျော်နိုင်ကြောင်း မိုးလေဝသဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-09-28 |title=ကျောက်တော်က စျေး၀င်း ဗုံးကြဲခံရမှု သေဆုံးသူ ၃၃ ဦးရှိတယ်လို့ AA ပြော - ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cq70dp1p14jxt |access-date=2026-09-29 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == ဖတ်ရှုရန် == * [[၂၀၁၅ မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ရေကြီးမှုများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ]] 8xqhxs2j7492igceje5bushvqhm5s7a 1055726 1055725 2026-09-29T09:37:44Z Salai Rungtoi 22844 1055726 wikitext text/x-wiki {{Infobox event|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှု|date=ဇူလိုင် ၂၀၂၆ -|type=ရေကြီးမှု၊ တာကျိုးပေါက်မှု|reported deaths=၃၂+}} '''၂၀၂၆ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှုများ'''သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လနှောင်းပိုင်းမှ သြဂုတ်လအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသအနှံ့အပြားတွင် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းပြီး မြစ်ရေကြီးမှုနှင့် တမံကျိုးပေါက်မှုများကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ ရေဘေးကြောင့် [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]နှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]တို့တွင် လူဦးရေ သိန်းချီ ထိခိုက်နစ်နာခဲ့ပြီး၊ အနည်းဆုံး လူ ၁၆ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း Myanmar Now သတင်းဌာနက [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG) ၏ ထုတ်ပြန်ချက်ကို ကိုးကား၍ ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |last=Zaw |first=Khin Yi Yi |date=2026-08-11 |title=16 dead and tens of thousands displaced by flooding across central Myanmar |url=https://myanmar-now.org/en/news/16-dead-and-tens-of-thousands-displaced-by-flooding-across-central-myanmar-nug/ |access-date=2026-08-11 |website=Myanmar Now |language=en-US |archive-date=11 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260811165910/https://myanmar-now.org/en/news/16-dead-and-tens-of-thousands-displaced-by-flooding-across-central-myanmar-nug/ |url-status=dead }}</ref> == ဒေသအလိုက် ရေကြီးမှုများ == === ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး === {{main|၂၀၂၆ လေးမျက်နှာ ရေကြီးမှု}} ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် [[လေးမျက်နှာမြို့နယ်]]ရှိ [[ပုသိမ်မြစ်|ငဝန်မြစ်]]ကမ်းထိန်းတမံသည် သဲဗွက်ထခြင်း (Sand boils) နှင့် မြေနိမ့်ကျဆင်းခြင်းများကြောင့် ပေ ၃၉၀ ခန့် အကျယ် ကျိုးပေါက်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အဆိုပါ ငဝန်မြစ် ရေကာတာကျိုးပေါက်မှုကြောင့် လေးမျက်နှာတစ်မြို့လုံးနှင့် ဝန်းကျင်ကျေးရွာများ ရေဖုံးလွှမ်းခဲ့ပြီး၊<ref>{{Cite web |date=2026-07-31 |title=ငဝန်မြစ် ရေကာတာကျိုးလို့ ဒေသခံတွေ နေရာပြောင်းဖို့ တိုက်တွန်းထားရ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cpq8vep2qyeo |access-date=2026-08-11 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ဒေသခံ ပြည်သူ ၄၀,၀၀0 ကျော် ရေဘေးသင့်ခဲ့ကြောင်း Xinhua သတင်းဌာန တွင် ဖော်ပြထားသည်။ <ref>{{Cite web |title=Over 40,000 affected by flooding after embankment breach in Myanmar's Ayeyarwady |url=https://english.news.cn/20260808/091f9135197a42e2a5b3322b9010c7ae/c.html |access-date=2026-08-11 |website=english.news.cn |language=en}}</ref>၎င်းအပြင် ရေကြီးမှု ၁၀ ရက်ကျော် ကြာမြင့်လာသည့်တိုင်အောင် ဒေသခံ ၁၄,၀၀၀ ကျော်မှာ အရေးပေါ် စားနပ်ရိက္ခာနှင့် ဆေးဝါးများ လိုအပ်လျက်ရှိကြောင်း DVB သတင်းက ဆိုသည်။<ref>{{Cite web |title=လေးမျက်နှာ ရေကြီးမှု ၁၀ ရက် ကျော်လာပြီး ပြည်သူ ၁၄,၀၀၀ ကျော် ရေဘေးသင့်နေ |url=https://burmese.dvb.no/post/804653 |access-date=2026-08-11 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> ဩဂုတ် ၁၈ ရက်နေ့သတင်းအရ ဧရာဝတီတိုင်း၊ [[မအူပင်မြို့နယ်]]တွင် တိုးမြစ်ရေဝင်ရောက်မှုကြောင့် ရေကြီးမှုဖြစ်ပေါ်နေပြီး အခြေခံပညာကျောင်း ၁၅ ကျောင်း ထပ်မံပိတ်ထားရသည်။ ပိတ်ထားရသည့်ကျောင်းများမှာ ကျွဲသောင်၊ သောင်သာယာ၊ လက်ပံတန်း၊ ခနောင်ကြီး၊ ဘုရားချောင်း၊ ပေကုန်း၊ ဇီးကုန်း၊ ပတုပ်ကျောင်း၊ ထရော်ပေကုန်း၊ လှိုင်းတာ၊ ကံစု၊ ဘုရားသုံးဆူ၊ ကျုံစုတ်၊ ကညင်သုံးပင်နှင့် အရှေ့ဂိုးမြောင်းတို့မှ ဖြစ်ကာ မူလတန်းကျောင်းများ အများဆုံးပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |title=မအူပင်မြို့နယ်၌ မြစ်ရေကြီးပြီး စာသင်ကျောင်း ၁၅ ကျောင်း ပိတ်ထားရ |url=https://burmese.dvb.no/post/700063 |access-date=2026-08-19 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> === စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး === ဩဂုတ်လဆန်းပိုင်းမှစ၍ မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုနှင့် မူမြစ်ရေ မြင့်တက်လာမှုကြောင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အနောက်ဘက်ခြမ်း ရွှေဘိုမြို့နယ်အတွင်းရှိ ကျေးရွာများ ရေကြီးနစ်မြုပ်ခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် ဒေသတွင်းရှိ စစ်ဘေးရှောင် (IDPs) ပြည်သူ ၁,၇၀၀ ကျော်မှာ ရေဘေးထပ်မံကြုံတွေ့ရပြီး အမိုးအကာနှင့် သောက်သုံးရေ အရေးပေါ် လိုအပ်နေကြောင်း Burma News International (BNI) တွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Over 1,700 Displaced People Stranded by Severe Flooding in Myanmar’s Sagaing Region |url=https://www.bnionline.net/en/news/over-1700-displaced-people-stranded-severe-flooding-myanmars-sagaing-region |access-date=2026-08-11 |website=Burma News International |language=en}}</ref> === ကရင်ပြည်နယ် === ကရင်ပြည်နယ် [[ဘားအံမြို့]]တွင် သံလွင်မြစ်ရေသည် ဩဂုတ် ၁၀ ရက် မွန်းလွဲ ၄ နာရီခွဲတိုင်းတာချက်အရ စိုးရိမ်ရေမှတ် ၇၅၀ စင်တီမီတာအထက် ၈၂၃ စင်တီမီတာသို့ရောက်ရှိနေပြီး အနိမ့်ပိုင်းလူနေရပ်ကွက်များအတွင်းသို့ မြစ်ရေများစီးဝင်သည်။<ref>{{Cite web |title=ကရင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်ဦးစောမြင့်ဦး ဘားအံမြို့ပေါ်အနိမ့်ပိုင်းလူနေရပ်ကွက်များ ရေဝင်ရောက်မှုအခြေအနေ ကြည့်ရှုစစ်ဆေး |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86531 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ဘားအံမြို့တွင် မိုးလုံလေလုံအားကစားရုံနှင့် လေသာဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း ယာယီရေဘေးကယ်ဆယ်ရေးစခန်း (၂) ခုတို့တွင် မြစ်ကမ်းအနီးနှင့် မြေနိမ့်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်လျက်ရှိသည့် အိမ်ထောင်စု (၇၈) စု၊ အမျိုးသား (၁၉၄) ဦး၊ အမျိုးသမီး (၁၉၆) ဦး၊ စုစုပေါင်း (၃၉၀) ဦးအား ယာယီပြောင်းရွှေ့ နေရာချထားပေးသည်။<ref>{{Cite web |title=ဘားအံမြို့တွင် သံလွင်မြစ်ရေမြင့်တက်လာမှုကြောင့် ယာယီရေဘေးကယ်ဆယ်ရေးစခန်း (၂) ခု စတင်ဖွင့်လှစ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86516 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === ရှမ်းပြည်နယ် === ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ [[ကလောမြို့]]တွင် မိုးအဆက်မပြတ်ရွာသွန်းပြီး တောင်ကျချောင်းရေများ စီးဆင်းမှုကြောင့် ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်နေ့ နံနက် ၉ နာရီက ကလောချောင်းရေလျှံမှုဖြစ်ပွားခဲ့ရာ မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်အချို့နှင့် ဌာနဆိုင်ရာရုံးများတွင် ရေများဝင်ရောက်သည်။ မိုးအဆက်မပြတ်ရွာသွန်းပြီး ကလောချောင်းရေလျှံမှုကြောင့် ကလောမြို့ပေါ်ရှိ အမှတ်(၂)၊ အမှတ်(၃)နှင့် အမှတ်(၄)ရပ်ကွက်များတွင် ချောင်းဘေးတစ်လျောက်ရှိ နေအိမ်များအတွင်းသို့ ချောင်းရေ ၁ပေမှ ၃ပေအထိ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။   <ref>{{Cite web |title=ကလောမြို့၌ မိုးအဆက်မပြတ်ရွာသွန်းပြီး တောင်ကျချောင်းရေးစီးဆင်းမှုကြောင့် ချောင်းရေလျှံမှုဖြစ်ပွား |url=http://www.moi.gov.mm/news/86496 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>       === မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး === [[တံတားဦးမြို့နယ်]]တွင် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းနှင့် [[မြစ်ငယ်မြစ်|ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်]]ကမ်းဘေးရှိ ဘလဲ့ဘကျေးရွာ၊ ဈေးချိုကျေးရွာ၊ ဥတည်ကျေးရွာ၊ ပန်းယျကျေးရွာ၊ ကန်ချောကျေးရွာ၊ ဟံသာဝတီကျေးရွာ၊ မီးသွေးတိုက်ကျေးရွာနှင့် ငါးရာပြားကျေးရွာများသို့ ရေဝင်လျက်ရှိပြီး ရေဘေးလွတ်ရာကုန်းမြင့်ဒေသများသို့ ပြောင်းရွှေ့နိုင်ရေး သက်ဆိုင်ရာများနှင့်အတူ ကူညီဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။ တံတားဦးမြို့နယ်အနေဖြင့် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ရေစိုးရိမ်ရေအမှတ်သည် ၁,၂၆၀ စင်တီမီတာအောက် ၁,၁၉၄ စင်တီမီတာသို့ လည်းကောင်း၊ ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်ရေ၏ စိုးရိမ်ရေအမှတ်သည် ၈၇၀ စင်တီမီတာအထက် ၉၇၄ စင်တီမီတာသို့ ရောက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=တံတားဦးမြို့နယ်၌ မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းနှင့် ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်ကမ်းဘေးရှိ ကျေးရွာများ ရေဝင်ရောက် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86503 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> [[ငါန်းဇွန်မြို့နယ်]]အတွင်း စိုးရိမ်ရေအမှတ်(၁၁၅၀စင်တီမီတာ)သို့ ရောက်လာသဖြင့် မြို့ပေါ် အမှတ်(၁၊ ၂၊ ၃၊) ရပ်ကွက်များအတွင်းရှိ မြစ်ကမ်းနံဘေးနေအိမ်များသို့  မြစ်ရေဝင်ရောက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ငါန်းဇွန်မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်များအတွင်း ဧရာဝတီမြစ်ရေဝင်ရောက်မှုကြောင့် ရေဘေးသင့်ပြည်သူများအား ဘေးလွတ်ရာရွှေ့ပြောင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86510 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ကျောက်ဆည်ခရိုင် [[စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်]]၌ ဩဂုတ် ၁၀ ရက် ည‌နေပိုင်းမှစတင်၍ မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းပြီး ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်ရေမြင့်တက်လာမှုကြောင့် မြစ်ကမ်းနံဘေးရှိ [[ဧည့်ပြရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်|ဧည့်ပြ]]ကျေးရွာအုပ်စုနှင့် [[ပလိပ် (ရွာမ)ရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်|ပလိပ်]]ကျေးရွာအုပ်စုရှိ နေအိမ်များအတွင်း မိုးရေများဝင်ရောက်သည်။<ref>{{Cite web |title=စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်၌ ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်‌ကမ်းဘေးရှိ ကျေးရွာများအတွင်း ရေဝင်ရောက်သဖြင့် လူဦးရေ ၁,၂၂၀ နှင့် တိရစ္ဆာန်ကောင်ရေ ၁၃၅ ကောင်တို့အား ရေဘေးလွတ်ရာနေရာများသို့ ပြောင်းရွှေ့ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86453 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === မကွေးတိုင်းဒေသကြီး === [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြို့သစ်မြို့နယ်]] ရှိ ပုလင်းဆည်၊ စွန်ဆည်၊ ဆဒ္ဒန်ဆည် နှင့် ဘုတ်ချောင်းဆည်တို့အနက် စွန်ဆည်နှင့် ဆဒ္ဒန်ဆည်တို့မှာ မိုးအဆက်မပြတ် ရွာသွန်းခဲ့မှုကြောင့် ဩဂုတ်လ ၁၁ ရက် နံနက် ၈ နာရီ တိုင်းထွာချက်အရ ရေပိုလွှဲများမှ စတင်ရေကျော်ကျခဲ့သည်။ စွန်ဆည်ရေလှောင်တမံ၏ ရေပြည့်အမှတ်မှာ ၆၂၅ ပေဖြစ်ပြီး ထိုနေ့၏ ရေမှတ်မှာ ၆၂၅.၆၀ ပေရှိသဖြင့် ရေပိုလွှဲမှ ၀.၆ ပေခန့် ရေကျော်ကျခဲ့သည်။အလားတူ ဆဒ္ဒန်ဆည်ရေလှောင်တမံ၏ ရေပြည့်အမှတ်မှာလည်း ၅၆၀.၅၀ ပေဖြစ်ပြီး ရေမှတ် ၅၆၂.၃၀ ပေရှိနေသဖြင့် ရေပိုလွှဲမှ ၁.၈ ပေခန့် ရေကျော်ကျလျက်ရှိသည်။ထို့ကြောင့် ဆည်အောက်ပိုင်းကျေးရွာများတွင် အရေးပေါ်အခြေအနေ အဆင့် (၁) အစိမ်းရောင်အလံများ လွှင့်ထူ၍ အသိပေးနှိုးဆော်ခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=မြို့သစ်မြို့နယ်ရှိ စွန်ဆည်နှင့်ဆဒ္ဒန်ဆည်ရေလှောင်တမံ ရေပိုလွှဲတို့မှ စတင်ရေကျော်ကျ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86499 |access-date=2026-08-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး === ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့တွင် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်း]]၊ [[ထားဝယ်ခရိုင်]]၊ [[လောင်းလုံမြို့နယ်]]တွင် မိုးသည်းထန်မှုကြောင့် ကျေးရွာများ၌ ရေကြီးမှုနှင့် တောင်ပြိုမှုများ ဖြစ်ပွားနေပြီး [[ကမြောကြီးရွာ၊ လောင်းလုံးမြို့နယ်|ကမြောကြီးရွာ]]အနီးတွင် ရေများပြားမှုကြောင့် ရှေ့ဆက်သွားလာ၍ မရဘဲ မြို့နယ်အောက်ပိုင်းရှိ ကျေးရွာများ၏ အခြေအနေကို မျက်မြင်မမြင်နိုင်သေး။ ကျေးရွာ ၁၀ ရွာထက်မနည်းရှိသည့်အနက် [[ကျောက်နီမော်ရွာ၊ လောင်းလုံးမြို့နယ်|ကျောက်နီမော်ရွာ]]တွင် တောင်ပြိုကျမှုဖြစ်ပွားပြီး သကျက်တောနှင့် ကျောက်ပုံရွာတို့တွင် နေအိမ်များ ရေနစ်မြှုပ်နေသည်။ [[ထားဝယ်မြစ်]] ဒီရေတက်ချိန်တွင် မိုးများခြင်းကြောင့် ရေကြီးရေလျှံမှုဖြစ်ပွားကာ ကျေးရွာချင်းဆက်တံတားများ ကျိုးပျက်မှုများလည်း ရှိနေသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-09-27 |title=စက်တင်ဘာ ၂၇ ရက် သတင်းများ အနှစ်ချုပ် - မိုးများလို့ တနင်္သာရီတိုင်း၊ လောင်းလုံးမြို့နယ်မှာ ရေကြီး တောင်ပြို |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cwyvzzrn92ydo |access-date=2026-09-27 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ထားဝယ်မြို့တွင် သုံးရက်ဆက် မိုးအဆက်မပြတ် ရွာသွန်းနေမှုကြောင့် စက်တင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့ နံနက်ပိုင်းကတည်းက မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်အချို့သို့ ရေစဝင်လာခဲ့ပြီး ညနေပိုင်းတွင် ရပ်ကွက်အများစုနှင့် ချောင်းအချို့ ရေကြီးရေလျှံနေခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-09-28 |title=မိုးများလို့ ထားဝယ်မြို့ပေါ်အထိ ရေတက်လာပြီး နေအိမ်တွေ ရေမြုပ် - ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cq70dp1p14jxt |access-date=2026-09-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref>စက်တင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် မိုးရေချိန် ၁၁.၀၂ လက်မအထိ သမိုင်းတစ်လျှောက် စံချိန်တင် ရွာသွန်းခဲ့ကြောင်း မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒ ညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာနက ကြေညာသည်။<ref>{{Cite web |title=မိုးကြီးမည့်သတိပေးချက် အမှတ်စဉ်(၈၄/၂၀၂၆) {{!}} Department of Meteorology and Hydrology |url=https://www.moezala.gov.mm/my/warning/133774 |access-date=2026-09-28 |website=www.moezala.gov.mm}}</ref> ထားဝယ်မြို့ရှိ ကရပ်ပြင်၊ ကညုံ၊ ရှမ္မလည်ဆွဲ၊ ကြက်စားပြင်နှင့် ဘုမ္မော စသည့် ရပ်ကွက်များရှိ လမ်းအချို့တွင် စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့ နံနက်က တစ်ထပ်နေအိမ်အချို့ ရေမြုပ်နေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2026-09-28 |title=ထားဝယ်မြို့ပေါ် ရပ်ကွက်များတွင် တစ်ထပ်အိမ်အချို့ရေမြုပ် |url=https://www.daweiwatch.com/28/09/2026/137565/ |access-date=2026-09-28 |website=Dawei Watch |language=en}}</ref> ထားဝယ်ဒေသတွင် စက်တင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့မှစ၍ မိုးအဆက်မပြတ် ရွာသွန်းမှုကြောင့် ကျေးရွာပေါင်း ၆၀ ကျော် ရေဘေးသင့်နေပြီး လူသေဆုံးမှု ၁၃ ဦးအထိ ရှိလာပြီဖြစ်ကြောင်း ထားဝယ်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်/ထားဝယ်တပ်တော်၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ကိုယောနသံက ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားသည်။ လောင်းလုံးမြို့နယ်တွင် အနည်းဆုံး ၁၀ ဦး၊ ထားဝယ်မြို့နယ်တွင် ၂ ဦးနှင့် သရက်ချောင်းမြို့နယ်တွင် ၁ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၁၃ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-09-28 |title=ထားဝယ်က မြေပြို ရေကြီးမှု သေဆုံးသူ ၁၃ ဦးထက်မနည်းရှိတယ်လို့ ထားဝယ်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် ပြော - ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cq70dp1p14jxt |access-date=2026-09-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ထားဝယ်ဒေသအတွင်း သေဆုံးသူ ၃၂ ဦး ရှိပြီဖြစ်ကြောင်း ထားဝယ်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် (TNF) က စက်တင်လာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-09-29 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် - ကျောက်တော်လေကြောင်းတိုက်ခံရမှု သေဆုံးသူ ၄၉ ဦးရှိလာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm2kwld0dn47t |access-date=2026-09-29 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == မြစ်ရေအခြေအနေ == [[မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒ ညွှန်ကြားမှု ဦးစီးဌာန|မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန]]က သြဂုတ် ၁၄ ရက် နံနက် ၆ နာရီခွဲအချိန်တိုင်းတာချက်များအရ [[ဧရာဝတီမြစ်]]ရေသည် မြင်းမူ၊ ပခုက္ကူ၊ ညောင်ဦး၊ ဆိပ်သာ၊ ဟင်္သာတ၊ ဇလွန်၊ မင်းဘူး၊ မကွေး၊ ပြည်မြို့တို့၏ စိုးရိမ်ရေအမှတ်အထက်တွင် ရှိနေပြီး၊ [[မြစ်ငယ်မြစ်|ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်]]ရေသည် [[မြစ်ငယ်မြို့]]၌လည်းကောင်း၊ [[သံလွင်မြစ်]]ရေသည် ဘားအံမြို့၌လည်းကောင်း၊ စစ်တောင်းမြစ်ရေသည် မဒေါက်မြို့၌လည်းကောင်း စိုးရိမ်ရေအမှတ်အထက် ရောက်ရှိနေသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-08-14 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် သြဂုတ် ၁၄ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်- ကျောက်တော်၊ သံတွဲနဲ့ ဂွ ကို လေကြောင်းကနေဗုံးကြဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cr4gxy75ljg2t |access-date=2026-08-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ရေကြီးမှုအခြေနေသတင်း |url=https://www.moezala.gov.mm/my/bulletin/132412 |website=Moezala}}</ref> == မုန်တိုင်းငယ် == ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက်နေ့တွင် [[အပူပိုင်း ဆိုင်ကလုန်း|အားကောင်းသော မုန်တိုင်းငယ်]] (deep depression) သည် မြန်မာနိုင်ငံကို စတင်ဖြတ်ကျော်နေပြီဖြစ်ပြီး နောက် ၄၈ နာရီအတွင်း [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နေပြည်တော်မြို့|နေပြည်တော်]]၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီးနှင့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတို့ကို ဖြတ်ကျော်နိုင်ကြောင်း မိုးလေဝသဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-09-28 |title=ကျောက်တော်က စျေး၀င်း ဗုံးကြဲခံရမှု သေဆုံးသူ ၃၃ ဦးရှိတယ်လို့ AA ပြော - ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cq70dp1p14jxt |access-date=2026-09-29 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == ဖတ်ရှုရန် == * [[၂၀၁၅ မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ရေကြီးမှုများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ]] mkjzmlzja0bx3qdpclbdbt8jv53pxfp 0 291976 1055657 1054846 2026-09-28T20:40:32Z ~2026-52002-15 148780 1055657 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|name=အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး|image=After Hans Holbein the Younger - Portrait of Henry VIII - Google Art Project.jpg|caption={{longitem|ပုံတူပန်းချီ [[ဟန်းဟော်ဘိန်းအငယ်]]<br/>(ဝေါ်ကာပန်းချီပြတိုက်၊လီဗာပူးမြို့).}}|succession=[[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်]]{{!}}[[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်]]|moretext=([[Style of the English sovereigns|more...]])|reign={{nowrap|၂၁ ဧပြီ ၁၅၀၉ - ၂၈ ဇန်နဝါရီ ၁၅၄၇}}|coronation=၂၄ ဇွန် ၁၅၀၉|predecessor=[[သတ္တမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်]]|successor=[[ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင်]]|spouses={{startplainlist}} * [[ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန်]] * [[အန်းဘိုလင်း]] * [[ဂျိန်းဆေးမွား]] * [[အန်းအော့ဖ်ကလိဗ်]] * [[ကက်သရင်းဟောင်းဝက်]] * [[ကက်သရင်းပါးရ်]] {{endplainlist}}|issue={{startplainlist}} * [[ပထမမြောက် မေရီဘုရင်မ]] * [[ဟင်နရီဖစ်ဇွိုင်း]]''(တရားမဝင်သား)'' * [[ပထမ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] * [[ဆဋ္ဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင်]] {{endplainlist}}|issue-link=#Marriages and issue|issue-pipe=(among others)|house=[[တူဒါအိမ်တော်]]|father=[[သတ္တမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်]]|mother=[[ယော့ခ်နယ်စားကတော်အဲလိဇဘက်]]|birth_date={{birth date|၁၄၉၁|၆|၂၈|df=yes}}|birth_place=[[Palace of Placentia|ဂရင်းနစ်နန်းတော်]], [[ဂရင်းနစ်]]|death_date={{death date and age|၁၅၄၇|၁|၂၈|၁၄၉၁|၆|၂၈|df=yes}}|death_place=[[ဝှိုက်ဟောလ်နန်းတော်]], လန်ဒန်|burial_date=၁၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅၄၇|burial_place=[[စိန့်ဂျော့်ခ်ျဘုရားရှိခိုးကျောင်း, ဝင်ဆာရဲတိုက်]]|signature=HenryVIIISig.svg}} '''အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်''' (၁၄၉၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၈ ရက် – ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်){{efn|During Henry's lifetime, the [[:en:Old Style and New Style dates|Old Style]] Julian calendar was used throughout England.}} သည် ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၂ ရက်မှစ၍ ၁၅၄၇ ခုနှစ် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့၏ ဘုရင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီကို ဂရင်းနစ် တွင် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး နှင့် ယော့ခ်မြို့စား အဲလစ်ဇဘက် တို့၏ ဒုတိယမြောက်သားအဖြစ် မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူအိမ်ရှေ့စံမင်းသား အာသာ မှာ အရိုက်အရာ ဆက်ခံမည့်သူဖြစ်ပြီး စပိန်မင်းသမီး ကက်သရင်း အော့ဖ် အာရာဂွန် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ အာသာသည် ၁၅၀၂ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး၊ ဟင်နရီသည် ၁၁၀၄ ခုနှစ်တွင် အိမ်ရှေ့စံမင်းသားအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရကာ ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဖခင်ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပြီး ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူသည် နန်းစံသည့် ကာလအစောပိုင်းတွင် ရုပ်ရည်ချောမောပြီး ပညာတတ်ကာ အရည်အချင်းရှိသော ဘုရင်တစ်ပါးအဖြစ် ဖော်ပြခံခဲ့ရသည်။ ဟင်နရီသည် ကက်သရင်းနှင့် အိမ်ထောင်ရေးတွင် ကျေနပ်မှု မရှိတော့ဘဲ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး သတ္တမမြောက်ကလဲမန့် ထံသို့ အိမ်ထောင်ရေး ဖျက်သိမ်းပေးရန် အယူခံဝင်ခဲ့သည်။ ကလဲမန့်က ငြင်းပယ်ခဲ့သဖြင့် ကန်တာဘာရီ ဥက္ကဋ္ဌ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး သောမတ်စ် ခရန်မာ က ၁၅၃၃ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ချာ့ချ်၏ အမြင်၌ အိမ်ထောင်ရေး ပျက်ပြားသွားပြီဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ကလဲမင့်သည် ခရန်မာ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ကန့်ကွက်ခဲ့ပြီး ဟင်နရီအား ကက်သလစ်ချာ့ချ်မှ နှင်ထုတ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟင်နရီသည် အက်ဖ် အော့ဖ် ဆူပရီမေစီ (အမြင့်မြတ်ဆုံးအာဏာပိုင် အက်ဥပဒေ) ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး သူ့ကိုယ်သူ အင်္ဂလန်ချာ့ချ်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်အဖြစ် တည်ထောင်ကာ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အမိန့်နာခံမှုမှ သူ၏ တိုင်းနိုင်ငံများကို ကင်းလွတ်စေခဲ့သည်။ သူသည် ကက်သလစ် ဘုန်းကြီးကျောင်းများကို ဖျက်သိမ်းပြီး ၎င်းတို့၏ စည်းစိမ်ဥစ္စာများကို သိမ်းဆည်းခဲ့ကာ အင်္ဂလိပ် ပြန်လည်ပြုပြင်ရေး ကို အထောက်အကူ ဖြစ်စေခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်သမိုင်းတွင် အကြီးမြတ်ဆုံး ဘုရင်တစ်ပါးအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသော်လည်း ဟင်နရီသည် သူ၏ ဘဝအဆုံးပိုင်းတွင် ပိုမို၍ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သူ၊ အတ္တကြီးသူ၊ ရမ္မက်ကြီးသူနှင့် သံသယလွန်ကဲသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် အိမ်ထောင်ခြောက်ဆက်ပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် လူသိများပြီး၊ အထူးသဖြင့် ပုရိသအမွေဆက်ခံသူ ရရှိရန်အတွက် ကက်သရင်း အော့ဖ် အာရာဂွန်နှင့် အိမ်ထောင်ရေးကို ဖျက်သိမ်းရန် ရေရှည်ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုကြောင့် ကျော်ကြားသည်။ သူသည် သူ၏ ဇနီးနှစ်ဦးဖြစ်သော အန်း ဘိုလင်း နှင့် ကက်သရင်း ဟောင်းဝပ် တို့ကို ခေါင်းဖြတ်သတ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ကြီးပိုင်းတွင် ဟင်နရီသည် အလွန်အမင်း ကိုယ်အလေးချိန်တက်လာပြီး မလှုပ်ရှားနိုင်တော့ဘဲ ၁၅၃၆ ခုနှစ် မြင်းပေါ်လှံထိုးပြိုင်ပွဲ မတော်တဆမှုကြောင့် ဖြစ်လာခဲ့သော ပုပ်စပ်ပြည်တည်နာ ခြေထောက်ဒဏ်ရာကို ခံစားခဲ့ရသည်။ သူသည် ဆီးချိုရောဂါ၊ ဖောရောင်ခြင်း နှင့် ကိုယ်တွင်းကလီစာများ ချို့ယွင်းခြင်းတို့ ခံစားခဲ့ရသည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။ သူ့ကို ဝင်းဆာ ရဲတိုက်ရှိ စိန့်ဂျော့ချ် ဝတ်ပြုဆောင်တွင် မြှုပ်နှံခဲ့ပြီး သူ၏ တစ်ဦးတည်းသော အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သည့် သားတော် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် က ထီးနန်းဆက်ခံခဲ့သည်။ == ဘဝအစောပိုင်းကာလ == ဟင်နရီကို ၁၄၉၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၈ ရက်တွင် ကင့်တ်နယ် ဂရင်းနစ်ရှိ ပလက်စန်တီးယားနန်းတော် တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး၊သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် နှင့် ယော့ခ်မှ အဲလစ်ဇဘက် တို့၏ တတိယမြောက်ကလေးနှင့် ဒုတိယမြောက်သားတော် ဖြစ်သည်။<ref name="Crofton2006">{{Harvnb|Crofton|2006|p=128}}</ref> ဟင်နရီ၏ မွေးချင်း ၆ ယောက် (သို့မဟုတ် ၇ ယောက်) အနက် သူ၏အစ်ကိုဖြစ်သူ အိမ်ရှေ့စံမင်းသား အာသာ နှင့် ညီမများဖြစ်ကြသော မာဂရက် နှင့် မေရီ တို့ ၃ ဦးသာလျှင် ကလေးဘဝကို ကျော်ဖြတ်ကာ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။<ref name="Crofton2006a">{{Harvnb|Crofton|2006|p=129}}</ref> သူ့ကို နန်းတော်နှင့်နီးသော အော့ဗ်ဆားဗန့် ဖရန်စစ်စကန် ချာ့ချ်တွင် အိပ်ဇက်တာ၏ ဘုန်းတော်ကြီး ရစ်ချတ် ဖော့ခ်စ် က ရေဖျန်းမင်္ဂလာ ပေးခဲ့သည်။<ref name="scarisbrick3">{{Harvnb|Scarisbrick|1997|p=3}}</ref> ၁၄၉၃ ခုနှစ် အသက်နှစ်နှစ်အရွယ်တွင် ဟင်နရီသည် ဒိုဗာရဲတိုက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး နှင့် ဆင့်ခ်ပို့စ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးမင်းကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ ထို့နောက် အသက်သုံးနှစ်အရွယ်တွင် အင်္ဂလန်၏ စစ်သေနာပတိ နှင့် အိုင်ယာလန်၏ ဘုရင်ခံ အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရပြီး မကြာမီမှာပင် ဘာ့သ်သူရဲကောင်းအဖြစ် သူကောင်းပြုခံရသည်။ အခမ်းအနားအပြီး နောက်တစ်နေ့တွင် သူ့ကို ယော့ခ်နယ်စားကြီး အဖြစ် တိုးမြှင့်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ တစ်လခန့်အကြာတွင် စကော့တလန်နယ်စပ်စောင့်မင်းကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၄၉၅ ခုနှစ် မေလတွင် သူ့ကို ဂါတာသူရဲကောင်းအဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်ဘုရင်သည် ဝင်ငွေကောင်းသော ထိုထိပ်တန်းရာထူးနေရာများကို အခြားသော မျိုးရိုးကြီးမိသားစုများနှင့် ခွဲဝေမပေးဘဲ မိမိကိုယ်တိုင် စိတ်ကြိုက်ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ရန်အတွက် သူ၏ သားငယ်အား ယခုကဲ့သို့ ရာထူးများ ပေးအပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က ဟင်နရီကို နန်းတွင်းထိန်းတော်ကြီး ဖြစ်သူ အဲလစ်ဇဘက် နှင့် သူမ၏နောက် ဆက်ခံသူ အဲလစ်ဇဘက် ဒန်တန် တို့၏ စောင့်ရှောက်မှုအောက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=Hickey |first=Julia A. |year=2025 |title=Preparing Tudor Kings and Princes to Rule: The Men and Women Who Trained the Royals |publisher=[[Pen and Sword Books]] |page=152 |isbn=978-1-39-905255-9}}</ref> ဟင်နရီသည် ဘုရင်ဖြစ်လာရန် မျှော်လင့်မထားခဲ့သဖြင့် သူ၏ရာထူးခန့်အပ်မှုများမှလွဲ၍ သူ၏ဘဝအစောပိုင်းအကြောင်းကို များစွာမသိရှိရသော်လည်း ထိပ်တန်းကျူတာများထံမှ ပထမတန်းစားပညာရေးကို ရရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ သူသည် လက်တင်ဘာသာနှင့် ပြင်သစ်ဘာသာကို ကျွမ်းကျင်စွာ ပြောဆိုနိုင်ခဲ့ပြီး အီတလီဘာသာစကားအချို့ကိုလည်း သင်ယူခဲ့သည်။{{Sfn|Churchill|1966|p=24}}{{Sfn|Scarisbrick|1997|pp=14–15}} ၁၅၀၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဟင်နရီသည် သူ၏အစ်ကို အာသာနှင့် အာရာဂွန်ဘုရင် ဖာဒီနန် ဒုတိယမြောက် ကက်စတီးလ်ဘုရင်မ ပထမအစ္စဘဲလား တို့၏ အငယ်ဆုံးသမီးတော် ကက်သရင်းတို့၏ ထိမ်းမြားမင်္ဂလာ အခမ်းအနားများတွင် အရေးပါသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ယော့ခ်နယ်စားကြီးအနေဖြင့် ဟင်နရီသည် သူ၏ဖခင်၏ ဘုရင်တံဆိပ်တုံးကို သုံးစွဲခဲ့ပြီး ၎င်းကို ကွဲပြားစေရန် ဧရာမင်းတံဆိပ် သုံးချောင်းပါ အမှတ်အသားဖြင့် ခွဲခြားထားသည်။ ၁၅၀၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်တွင် သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ ဧကရာဇ် ပထမ မက်ဆီမီလီယံ က သူ့ကို ရွှေသိုးမွေးသူရဲကောင်းအဖြစ် ခန့်အပ်ကာ ထပ်မံဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |title=The Complete Peerage, Volume III |date=1912 |publisher=St Catherine's Press |editor-last=Gibbs |editor-first=Vicary |page=443}} Under Duke of Cornwall, which was his title when he succeeded his brother as Prince of Wales.</ref> ၁၅၀၂ ခုနှစ်တွင် အာသာသည် ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်ပြီး ရက်သတ္တပတ် ၂၀ မျှအကြာ အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။<ref name="crofton126">{{Harvnb|Crofton|2006|p=126}}</ref> အာသာ၏ကွယ်လွန်မှုကြောင့် သူ၏တာဝန်အားလုံးသည် ညီဖြစ်သူအပေါ်သို့ ကျရောက်လာခဲ့သည်။ အသက် ၁၀ နှစ်အရွယ် ဟင်နရီသည် ကွန်ဝေါနယ်စားကြီးအသစ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၁၅၀၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အိမ်‌ရှေ့စံမင်းသားအသစ်နှင့် ချက်စတာနယ်စား ဖြစ်လာခဲ့သည်။{{Sfn|Scarisbrick|1997|pp=4–5}} သတ္တမ‌မြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် အာသာကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင်ပင် သူ၏ ဒုတိယသားကို တာဝန်အနည်းငယ်သာ ပေးခဲ့သည်။ ဟင်နရီငယ်လေးကို တင်းကျပ်စွာ စောင့်ကြည့်ခဲ့ပြီး လူအများရှေ့တွင် ထွက်လေ့မရှိပေ။ ရလဒ်အနေဖြင့် သူသည် ထီးနန်းကို ဆက်ခံသည့်အခါ "ဘုရင်တစ်ပါး၏ တိကျခက်ခဲသော အတတ်ပညာရပ်များတွင် လေ့ကျင့်မှုမရှိဘဲ" နန်းတက်ခဲ့ရသည်။{{Sfn|Scarisbrick|1997|p=6}} ဟင်နရီ သတ္တမမြောက်သည် မုဆိုးမဖြစ်ကျန်ခဲ့သော ကက်သရင်းနှင့် သူ၏သား ဟင်နရီတို့ကို လက်ထပ်ပေးရန် ကမ်းလှမ်းခြင်းဖြင့် အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့အကြား ထိန်းမြားမှုမဟာမိတ်ကို ခိုင်မြဲစေရန် ပြန်လည်ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် နှင့် ဘုရင်မ အစ္စဘဲလား နှစ်ဦးစလုံးသည် အာသာကွယ်လွန်ပြီး မကြာမီမှာပင် ထွက်ပေါ်လာသည့် ဤအကြံဉာဏ်ကို အလွန်စိတ်အားထက်သန်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၀၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်တွင် ၎င်းတို့၏ လက်ထပ်ပွဲအတွက် သဘောတူစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး နှစ်ရက်အကြာတွင် စုလျားရစ်ပတ်ခဲ့ကြသည်။ အကယ်၍ လက်ထပ်ပွဲသည် ကက်သရင်းနှင့် သူမ၏အထိန်းတော်တို့ ပြောဆိုသကဲ့သို့ အတူမနေရသေးပါက ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်မှာ "လူထုဂုဏ်သိက္ခာဆိုင်ရာ အတားအဆီး" အတွက်သာ လိုအပ်မည်ဖြစ်သည်။ သို့သော် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်နှင့် စပိန်သံအမတ်တို့သည် အတူတူနေထိုင်ခဲ့ပြီး ဖြစ်နိုင်ခြေကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားကာ "သွေးသားတော်စပ်မှု"ဆိုင်ရာ ပယ်ဖျက်ခွင့်ကို ရယူရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။ ဟင်နရီသည် ငယ်ရွယ်လွန်းသေးသဖြင့် အတူတူနေထိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်သေးပေ။ ၁၅၀၄ ခုနှစ်တွင် အစ္စဘဲလား ကွယ်လွန်ခြင်းနှင့် ကက်စတီးလ်၏ ထီးနန်းဆက်ခံမှု ပြဿနာများကြောင့် ကိစ္စရပ်များ ရှုပ်ထွေးသွားခဲ့သည်။ ဖာဒီနန် ဒုတိယမြောက်က ကက်သရင်းကို အင်္ဂလန်တွင် ဆက်ရှိနေစေလိုသော်လည်း ဟင်နရီ သတ္တမမြောက်နှင့် ဖာဒီနန်တို့၏ ဆက်ဆံရေးမှာ ဆိုးရွားသွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ကက်သရင်းသည် အချိန်အတန်ကြာ မရေမရာဖြစ်နေခဲ့ပြီး မင်းသားဟင်နရီသည် အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် ထိုလက်ထပ်ပွဲကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ဖာဒီနန်၏ ဖြေရှင်းချက်မှာ သူ၏သမီးကို သံအမတ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းက ကက်သရင်းကို အင်္ဂလန်တွင် အကန့်အသတ်မရှိ ဆက်လက်နေထိုင်ခွင့် ရရှိစေခဲ့သည်။ ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသူဖြစ်သည့်အလျောက် ကက်သရင်းသည် ဟင်နရီ၏ ကန့်ကွက်မှုများရှိလင့်ကစား ဟင်နရီနှင့် လက်ထပ်ရခြင်းမှာ ဘုရားသခင်၏ အလိုတော်ဖြစ်သည်ဟု စတင်ယုံကြည်လာခဲ့သည်။ == နန်းစံစကာလ == သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ် ဟင်နရီသည် ဘုရင်အဖြစ် ဆက်ခံခဲ့သည်။ မေလ ၁၀ ရက်တွင် ဖခင်၏ ရုပ်အလောင်းကို သင်္ဂြိုဟ်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ဟင်နရီသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်နှင့် မင်္ဂလာတင်တောင်းပစ္စည်း ပျောက်ဆုံးနေမှုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်အချို့ မပြေလည်သေးဘဲ ကက်သရင်းနှင့် အမှန်တကယ် လက်ထပ်မည်ဖြစ်ကြောင်း ရုတ်တရက် ကြေညာခဲ့သည်။ ဘုရင်သစ်သည် ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်ရန်မှာ သူ၏ဖခင်၏ သေခါနီး ဆန္ဒဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာဆိုခဲ့သည်။ ဤအချက်သည် မှန်သည်ဖြစ်စေ၊ မှားသည်ဖြစ်စေ အဆင်ပြေခဲ့သည်။ ဧကရာဇ် မက်ဆီမီလီယံ ပထမမြောက်သည် သူ၏မြေးမတော် (ကက်သရင်း၏ တူမ) အယ်လီနာ နှင့် ဟင်နရီတို့ကို လက်ထပ်ပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ယခုအခါတွင် ပယ်ချခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဟင်နရီနှင့် ကက်သရင်းတို့၏ မင်္ဂလာပွဲကို အကျဉ်းချုံးကာ ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၁ ရက်တွင် ဂရင်းနစ်ရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ကွန်စတန်တိုင်း သီဂရိတ် နှင့် ကင်းအာသာ (King Arthur) တို့၏ မျိုးရိုးဖြစ်သည်ဟု ဆိုကာ မိမိကိုယ်ကို ၎င်းတို့၏ ဆက်ခံသူအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့သည်။ ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်တွင် ဟင်နရီသည် ယခုအခါ အသက် ၂၃ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော ကက်သရင်းကို လန်ဒန်ရဲတိုက် မှ နောက်တစ်နေ့တွင် ကျင်းပမည့် ဘိသိက်ခံပွဲအတွက် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ ၎င်းမှာ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ပွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘုရင့်ဖြတ်သန်းရာ လမ်းတစ်လျှောက်တွင် ပန်းချီကားချပ်ကော်ဇောကြီးများနှင့် ကောင်းမွန်သော ပိတ်စများကို ခင်းကျင်းထားသည်။ အခမ်းအနားအပြီးတွင် ဝက်စ်မင်စတာခန်းမ၌ ကြီးကျယ်သော တည်ခင်းဧည့်ခံပွဲကြီးကို ကျင်းပခဲ့သည်။ ကက်သရင်းက သူမ၏ဖခင်ထံ စာရေးသားခဲ့သလိုပင် "ကျွန်မတို့ရဲ့ အချိန်တွေကို စဉ်ဆက်မပြတ် ပွဲတော်တွေနဲ့ ဖြတ်သန်းနေပါတယ်" ဟု ဆိုသည်။ သူ၏ ဘိသိက်ခံပွဲအပြီး နှစ်ရက်အကြာတွင် ဟင်နရီသည် သူ၏ဖခင်လက်ထက်က လူကြိုက်အနည်းဆုံး ဝန်ကြီးနှစ်ဦးဖြစ်သည့် ရစ်ချတ် အမ်ပဆန် နှင့် အက်ဒမန် ဒတ်ဒလေ တို့ကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အား နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် စွဲချက်တင်ကာ ၁၅၁၀ ခုနှစ်တွင် ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံရေးအရ ကွပ်မျက်မှုများသည် ဟင်နရီအတွက် သူ၏လမ်းကို ပိတ်ဆို့ထားသူများကို ဖြေရှင်းရန် အဓိကနည်းဗျူဟာတစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ထိုဝန်ကြီးနှစ်ဦးက အဓမ္မတောင်းခံခဲ့သည်ဆိုသော ငွေအချို့ကို ပြန်လည်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဟင်နရီသည် ထီးနန်းကို ပြိုင်ဆိုင်လာနိုင်သည့် ယော့ခ်အနွယ်စု အပေါ် ထားရှိသော သဘောထားမှာ သူ၏ဖခင်ထက် ပိုမိုညှာတာခဲ့သည်။ ဒေါဆက်၏ ဒုတိယမြောက် မားကွစ် သောမတ်စ် ဂရေး အပါအဝင် သူ၏ဖခင်က ဖမ်းဆီးထားသူ အများအပြားကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးခဲ့သည်။ အချို့မှာမူ ပြန်လည်သင့်မြတ်ခြင်း မရှိခဲ့ဘဲ ဆပ်ဖော့ခ်၏ တတိယမြောက် နယ်စားကြီး အက်ဒမန် ဒီလာပိုး သည် သူ၏ညီဖြစ်သူ ရစ်ချတ်က ဘုရင်ကို ဆန့်ကျင်ဘက်ပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် ၁၅၁၃ ခုနှစ်တွင် နောက်ဆုံး၌ ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဟင်နရီနှင့် လက်ထပ်ပြီးမကြာမီ ကက်သရင်းတွင် ကိုယ်ဝန်ရှိလာခဲ့သည်။ သူမသည် ၁၅၁၀ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်တွင် အသေမွေးသော သမီးမိန်းကလေးတစ်ဦးကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ကက်သရင်းသည် လေးလခန့်အကြာတွင် ပြန်လည်ကိုယ်ဝန်ရှိလာပြီး[၂၉] ၁၅၁၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် သားတော် ဟင်နရီကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ပထမကလေး ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့် ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုအပြီးတွင် ဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦးသည် သားယောက်ျားလေး ရရှိခဲ့သဖြင့် ဝမ်းမြောက်ခဲ့ကြပြီး ဝက်စ်မင်စတာ ပြိုင်ပွဲဟု လူသိများသော နှစ်ရက်ကြာ မြင်းပေါ်လှံထိုးပြိုင်ပွဲ အပါအဝင် အောင်ပွဲခံပွဲတော်များကို ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ထိုကလေးငယ်သည် ခုနစ်ပတ်အကြာတွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ကက်သရင်းသည် ၁၅၁၃ နှင့် ၁၅၁၅ ခုနှစ်တို့တွင် အသေမွေးသော သားတော်နှစ်ဦး ရှိခဲ့သော်လည်း ၁၅၁၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သမီးတော် မေရီကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဘုရင်နှင့် မိဖုရားတို့အကြား ဆက်ဆံရေးမှာ တင်းမာနေခဲ့သော်လည်း မေရီကို ဖွားမြင်ပြီးနောက် အနည်းငယ် ပြေလျော့သွားခဲ့သည်။ ဟင်နရီနှင့် ကက်သရင်းတို့၏ အိမ်ထောင်ရေးကို "ထူးထူးခြားခြား ကောင်းမွန်ခဲ့သည်" ဟု ဖော်ပြကြသော်လည်း ဟင်နရီသည် မောင်းမမိသံများ ထားရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ ၁၅၁၀ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ဘက်ကင်ဟမ်၏ တတိယမြောက် နယ်စားကြီး အက်ဒဝပ် စတက်ဖို့ဒ် ၏ ညီမများဖြစ်ကြသော အဲလစ်ဇဘက် သို့မဟုတ် ဟန်တင်ဒန်၏ ကောင့်တက်စ် အန်း ဟေစတင်းစ် ထဲမှ တစ်ဦးနှင့် ဖောက်ပြန်ခဲ့ကြောင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ၁၅၁၆ ခုနှစ်မှစတင်ကာ သုံးနှစ်ခန့် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်ခဲ့သော မောင်းမမှာ အဲလစ်ဇဘက် ဘလောင့် ဖြစ်သည်။ ဘလောင့်သည် လုံးဝအငြင်းပွားဖွယ်မရှိသော မောင်းမနှစ်ဦးအနက် တစ်ဦးဖြစ်ပြီး အချို့က ၎င်းကို ခွန်အားဗလနှင့် ပြည့်စုံသော ဘုရင်ပျိုတစ်ပါးအတွက် နည်းပါးသည်ဟု ယူဆကြသည်။ဟင်နရီတွင် မောင်းမ မည်မျှရှိခဲ့သည်ကိုမူ အငြင်းပွားဆဲဖြစ်သည် - ဒေးဗစ် လုဒ်စ် က ဟင်နရီသည် "အလွန်အကန့်အသတ်ရှိသော အတိုင်းအတာဖြင့်သာ" မောင်းမများ ထားရှိခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်သော်လည်း အလစ်ဆန် ဝဲလ် ကမူ အခြားသော ဖောက်ပြန်မှုများစွာ ရှိခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်သည်။ကက်သရင်းက ကန့်ကွက်ခဲ့ကြောင်း မသိရပေ။ ၁၅၁၈ ခုနှစ်တွင် သူမသည် အခြားသမီးမိန်းကလေးတစ်ဦးနှင့် ထပ်မံကိုယ်ဝန်ရှိခဲ့သော်လည်း ၎င်းမှာလည်း အသေမွေးခဲ့သည်။ ဘလောင့်သည် ၁၅၁၉ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဟင်နရီ၏ တရားမဝင် သားတော် ဟင်နရီ ဖစ်ဇ်ရွိုင်း ကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ထိုသားငယ်ကို ၁၅၂၅ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ရစ်ချမွန်နယ်စားကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ရာ အချို့က ၎င်းကို နောက်ဆုံးတွင် တရားဝင်အမွေဆက်ခံသူ ဖြစ်လာစေရန် လမ်းစတစ်ခုဟု ထင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ ဖစ်ဇ်ရွိုင်းသည် ၁၅၃၃ ခုနှစ်တွင် မေရီ ဟောင်းဝပ် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သော်လည်း သုံးနှစ်အကြာတွင် သားသမီးမထွန်းကားဘဲ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူ ၁၅၃၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ကွယ်လွန်ချိန်၌ ပါလီမန်သည် သူ့ကို ဘုရင်ဖြစ်လာခွင့် ပေးနိုင်မည့် ဒုတိယမြောက် ထီးနန်းဆက်ခံမှု အက်ဥပဒေကို စဉ်းစားနေဆဲ ဖြစ်သည်။ == ပြင်သစ်နှင့် ဟက်စ်ဘတ်ချ်မင်းဆက်များ == ၁၅၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် ကန်ဘရိုင်းမဟာမိတ်အဖွဲ့ အတွင်း သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာနှင့် ပျက်ပြယ်လွယ်သော မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ ဗင်းနစ်နိုင်ငံကို စစ်ပွဲဆင်နွှဲ အနိုင်ရရှိနေခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် သူ၏ဖခင်နှင့် ပြင်သစ်ဘုရင် ၁၂ ဆက်မြောက် လူဝီဘုရင် တို့အကြား ရှိခဲ့သော ချစ်ကြည်ရေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ခဲ့ပြီး ဤကိစ္စသည် သူ၏ တိုင်ပင်ခံကောင်စီကို သဘောထားကွဲလွဲစေခဲ့သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုအင်အားကြီးနှစ်နိုင်ငံ၏ ပေါင်းစည်းအင်အားနှင့် စစ်ဖြစ်ရပါက အလွန်တရာ ခက်ခဲမည်မှာ သေချာသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ထို့နောက်မကြာမီတွင် ဟင်နရီသည် အာရာဂွန်ဘုရင် ဒုတိယမြောက်ဖာဒီနန် နှင့် ပဋိညာဉ်စာချုပ်တစ်ခုကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ၁၅၁၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဒုတိယမြောက်ဂျူးလီးယက် က ပြင်သစ်ဆန့်ကျင်ရေး သန့်ရှင်းသောမဟာမိတ်အဖွဲ့ ကို ဖွဲ့စည်းပြီးနောက် ဟင်နရီသည် ဖာဒီနန်၏ ဦးဆောင်မှုနောက်သို့လိုက်ကာ အင်္ဂလန်ကို ထိုမဟာမိတ်အဖွဲ့အသစ်ထဲသို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ ပြင်သစ်ကို အုပ်စိုးလိုသော ဟင်နရီ၏ အိပ်မက်များကို အကောင်အထည်ဖော်ရန်အတွက် အင်္ဂလန်အတွက် အကွီတန်း နယ်မြေကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် နွေဦးရာသီတွင် အင်္ဂလိပ်-စပိန် ပူးတွဲတိုက်ခိုက်မှုတစ်ခုကို စတင်စီစဉ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၅၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် တရားဝင်စစ်ကြေညာပြီးနောက် ပြုလုပ်ခဲ့သော ထိုတိုက်ခိုက်မှုကို ဟင်နရီကိုယ်တိုင် ဦးဆောင်ခဲ့ခြင်းမရှိဘဲ ကြီးမားသောအရှုံးဖြင့် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ ဖာဒီနန်သည် ထိုစစ်ပွဲကို မိမိ၏ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားအတွက်သာ အသုံးချခဲ့သဖြင့် အင်္ဂလိပ်-စပိန် မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေး တင်းမာသွားခဲ့သည်။ သို့သော်ငြားလည်း ပြင်သစ်တို့သည် မကြာမီမှာပင် အီတလီမှ မောင်းထုတ်ခြင်းခံခဲ့ရပြီး ပြင်သစ်အပေါ် ထပ်မံအနိုင်ရရှိရန် နှစ်ဦးစလုံးက လိုလားနေကြသဖြင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့မှာ ဆက်လက်တည်မြဲခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟင်နရီသည် ဧကရာဇ် မက်ဆီမီလီယံ ကို သန့်ရှင်းသောမဟာမိတ်အဖွဲ့ထဲသို့ ဝင်ရောက်လာစေရန် စည်းရုံးနိုင်ခဲ့ခြင်းဖြင့် သံတမန်ရေးရာ အောင်မြင်မှုတစ်ခုကို ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ အကယ်၍သာ လူဝီကို အနိုင်တိုက်နိုင်ပါက ဟင်နရီသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျူးလိယပ်ထံမှ ကတိပြုထားသော "ပြင်သစ်၏ အခရစ်ယာန်အဖြစ်ဆုံးဘုရင်" ဘွဲ့အပြင် ပါရီမြို့၌ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကိုယ်တိုင် ဘိသိက်မြှောက်ပေးမည့် အခွင့်အရေးကိုပါ ထူးထူးခြားခြား အာမခံချက် ရရှိထားခဲ့သည်။ === ကက်သရင်း နှင့် လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ရန် ကြိုးပမ်းခြင်း === ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန် နှင့် လက်ထပ်ထားစဉ် ဟင်နရီ သည် သူမ၏ '''အမျိုးသမီးကိုယ်လုပ်တော်''' ဖြစ်သူ မေရီဘိုလင်း နှင့် ချစ်ကြိုက်ဆက်ဆံရေး ရှိခဲ့သည်။ မေရီ ၏ သားသမီးနှစ်ဦးဖြစ်သော '''ဟင်နရီကာရေး''' နှင့် '''ကက်သရင်းကာရေး''' တို့သည် ဟင်နရီ ၏ သားသမီးများဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆချက်များ ရှိခဲ့သော်လည်း ထိုအချက်ကို မည်သည့်အခါမျှ အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ဟင်နရီ ဘုရင်သည် ထိုကလေးနှစ်ဦးကို '''ဟင်နရီဖစ်ရွိုဇ်''' ကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့သကဲ့သို့ အသိအမှတ်မပြုခဲ့ပေ။[60] ၁၅၂၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ သည် မိမိအလိုရှိသော '''သားယောက်ျား အမွေဆက်ခံသူ''' ကို ကက်သရင်း က မမွေးဖွားပေးနိုင်ခြင်းအပေါ် ပိုမိုစိတ်မရှည်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် သူသည် မေရီဘိုလင်း ၏ ညီမဖြစ်သူ '''အန်းဘိုလင်း''' ကို စွဲလမ်းလာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က အန်း သည် ဘုရင်မ၏ အဖွဲ့ထဲတွင် ပါဝင်နေသော ဆွဲဆောင်မှုရှိသည့် အမျိုးသမီးငယ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သို့သော် အန်း သည် ဟင်နရီ ၏ သွေးဆောင်မှုများကို ခုခံခဲ့ပြီး၊ သူမ၏အစ်မ မေရီ ကဲ့သို့ ဘုရင်၏ ကိုယ်လုပ်တော် ဖြစ်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ ဤအခြေအနေအတွင်း ဟင်နရီ သည် မိမိ၏ မင်းဆက်အတွက် အမွေဆက်ခံသူတစ်ဦး ရရှိရန်နှင့် နန်းတွင်းတွင် '''“ဘုရင်၏ ကြီးမားသောကိစ္စ”''' ဟု ခေါ်ဆိုလာသည့် ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန် နည်းလမ်းသုံးခုကို စဉ်းစားခဲ့သည်။ ပထမနည်းမှာ '''ဟင်နရီဖစ်ရွိုဇ်''' ကို တရားဝင်သားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ထိုသို့လုပ်ရန် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ပါဝင်မှု လိုအပ်သကဲ့သို့ နောက်ပိုင်းတွင် စိန်ခေါ်မှုများလည်း ပေါ်ပေါက်နိုင်သည်။ ဒုတိယနည်းမှာ သူ၏သမီး '''မေရီ''' ကို အမြန်ဆုံး လက်ထပ်ပေးပြီး၊ သူမထံမှ မြေးသားတစ်ဦး ရရှိကာ ဟင်နရီ မသေဆုံးမီ တိုက်ရိုက်အမွေဆက်ခံနိုင်ရန် မျှော်လင့်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် မေရီ သည် ဟင်နရီ မသေဆုံးမီ ကိုယ်ဝန်ဆောင်နိုင်ရန် ဖြစ်နိုင်ခြေ နည်းသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ တတိယနည်းမှာ ကက်သရင်း ကို တစ်နည်းနည်းဖြင့် ပယ်ဖျက်ပြီး ကလေးမွေးနိုင်သည့် အသက်အရွယ်ရှိ အခြားအမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အသက် ၃၄ နှစ်အရွယ် ဟင်နရီ အတွက် အန်း နှင့် လက်ထပ်နိုင်မည့် အလားအလာကို မြင်လာသောကြောင့် တတိယနည်းလမ်းသည် နောက်ဆုံးတွင် အနှစ်သက်ဆုံးဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ မကြာမီတွင် အသက် ၄၀ ရှိလာပြီဖြစ်သော ကက်သရင်း နှင့် မိမိ၏လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ရန်မှာ ဘုရင်၏ အဓိကဆန္ဒ ဖြစ်လာခဲ့သည်။[66][67] လာမည့်နှစ်များအတွင်း ဟင်နရီ ၏ တိကျသော ရည်ရွယ်ချက်များနှင့် လှုံ့ဆော်မှုများအပေါ် သမိုင်းပညာရှင်များအကြား အမြင်တူညီမှု မရှိကြပေ။ အနည်းဆုံး သူ၏နန်းစံအစပိုင်းတွင် ဟင်နရီ သည် ဘာသာတရားကိုင်းရှိုင်းပြီး ကက်သလစ်ဘာသာရေးအကြောင်းကို ကောင်းစွာသိရှိသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၅၂၁ ခုနှစ်တွင် သူရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သော ''Assertio Septem Sacramentorum'' (“စက္ကမင် ခုနစ်ပါးကို ကာကွယ်ခြင်း”) စာအုပ်ကြောင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး လီယို တဆယ် ထံမှ '''Fidei Defensor''' (“ယုံကြည်ခြင်းကို ကာကွယ်သူ”) ဟူသော ဘွဲ့တံဆိပ်ကိုပင် ရရှိခဲ့သည်။[69] ထိုစာအုပ်သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာအမြင့်ဆုံးဖြစ်မှုကို အခိုင်အမာ ကာကွယ်ထားသော်လည်း အခြေအနေအပေါ် မူတည်သည့် စကားလုံးများဖြင့် ရေးသားထားသည်။[69] ဟင်နရီ သည် ဒုတိယအကြိမ် လက်ထပ်ရန် ပိုမိုစိတ်အားထက်သန်လာချိန်တွင် ဤကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ သူ၏အမြင်ကို မည်သည့်အချိန်တွင် ပြောင်းလဲခဲ့သည်ကို အတိအကျ မသိရပေ။ သို့သော် ၁၅၂၇ ခုနှစ်တွင် သူသည် ကက်သရင်း ထံမှ သားယောက်ျားအမွေဆက်ခံသူ မရရှိခြင်းမှာ သူတို့၏ လက်ထပ်မှုသည် '''“ဘုရားသခင်၏အမြင်တွင် ကျိန်စာသင့်နေသောကြောင့်”''' ဖြစ်သည်ဟု မိမိကိုယ်တိုင် ယုံကြည်လာခဲ့သည်။[70] အမှန်အားဖြင့် ကက်သရင်း သည် သူ၏အစ်ကို အာသာ ၏ ဇနီးဖြစ်ခဲ့ပြီး ကက်သရင်း နှင့် လက်ထပ်ခြင်းအားဖြင့် ဟင်နရီသည် '''Leviticus 20:21''' တွင် ဖော်ပြထားသည့် တားမြစ်ချက်ကို ဆန့်ကျင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ထိုကျမ်းပိုဒ်ကို သောမတ်စ်ကရမ်မာ က လက်ထပ်မှုကို အကျုံးမဝင်ကြောင်း ကြေညာရာတွင် အကြောင်းပြချက်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။[71] အခြားတစ်ဖက်တွင် '''မာတင်လူသာ''' ကမူ အစပိုင်းတွင် ဟင်နရီ ၏ လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ခြင်းကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။ သူ၏ သွန်သင်ချက်အရ သမ္မာကျမ်းစာသည် '''မယားများစွာယူခြင်း''' ကို ခွင့်ပြုထားသော်လည်း '''ကွာရှင်းခြင်း'''ကို ခွင့်မပြုဟု ဆိုခဲ့ပြီး ဟင်နရီ အနေဖြင့် ဒုတိယဇနီးတစ်ဦး ထပ်ယူနိုင်သည်ဟု အစပိုင်းတွင် ပြောခဲ့သည်။[71] ထိုအချိန်တွင် ဟင်နရီ သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၌ ဤလက်ထပ်မှုအတားအဆီးကို ခွင့်ပြုဖယ်ရှားပေးနိုင်သည့် အာဏာမရှိဟု ယုံကြည်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၁၅၂၇ ခုနှစ်တွင် သူသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကလီးမန့် ၇ ထံသို့ ကက်သရင်း နှင့် မိမိ၏လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ထိုနည်းလမ်းသည် အနည်းဆုံး ပိုမိုပွင့်လင်းစွာ ဖီဆန်သည့် လမ်းကြောင်းတစ်ခုကို ရှောင်ရှားရန် ရည်ရွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။[68] ကိစ္စကို လူသိရှင်ကြား ပြောဆိုလိုက်ခြင်းကြောင့် ကက်သရင်း ကို သီလရှင်ကျောင်းသို့ ဝင်ရောက်နေထိုင်ရန် သို့မဟုတ် ငြိမ်သက်စွာ နေထိုင်ရန် ဆွဲဆောင်နိုင်မည့် မျှော်လင့်ချက်အားလုံး ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့သည်။[72] Henry သည် သူ၏အတွင်းရေးမှူး '''ဝီလျံနိုက်ထ်''' ကို '''ဟိုးလီးဆီး''' ထံသို့ တိုက်ရိုက်တောင်းဆိုရန် စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ထိုသူသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးထံမှ အမိန့်စာရရှိရန် ရည်ရွယ်၍ အဓိပ္ပာယ်နှစ်ခွဖြစ်အောင် ရေးသားထားသည့် မူကြမ်းတစ်စောင်ကို ယူဆောင်သွားခဲ့သည်။ သို့သော် နိုက်ထ် မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးသည် ထိုမျှလွယ်ကူစွာ လှည့်စား၍မရခဲ့ပေ။[73] အခြားသော သံတမန်ရေးရာ ကြိုးပမ်းမှုများမှာ အင်္ဂလန်တွင် ဘာသာရေးတရားရုံးတစ်ခု ကျင်းပရန် စီစဉ်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ထိုတရားရုံးတွင် ကလီးမန့် ၇ ၏ ကိုယ်စားလှယ် ပါဝင်မည်ဖြစ်သည်။ ကလီးမန့် သည် ထိုတရားရုံး ဖွဲ့စည်းရန် သဘောတူခဲ့သော်လည်း သူ၏ ကိုယ်စားလှယ် '''လော်ရင်ဇိုကန်ပက်ဂို''' ကို ဟင်နရီ ၏ဘက်မှ ဆုံးဖြတ်ပေးရန် အာဏာပေးရန် မည်သည့်အခါမျှ ရည်ရွယ်ချက်မရှိခဲ့ပေ။[73] ဤဘက်လိုက်မှုသည် ဧကရာဇ်ပဉ္စမမြောက်ချားလ်စ် ထံမှ ဖိအားပေးမှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သော်လည်း ထိုဖိအားက ကန်ပက်ဂို သို့မဟုတ် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအပေါ် မည်မျှအထိ သက်ရောက်ခဲ့သည်ကို အတိအကျ မသိရပေ။ သက်သေများကို ကြားနာပြီး နှစ်လမပြည့်မီတွင် ကလီးမန့် သည် အမှုကို ၁၅၂၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ရောမ သို့ ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ထိုအမှုသည် အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာတော့မည် မဟုတ်ကြောင်း ထင်ရှားလာခဲ့သည်။[73] လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်နိုင်မည့် အခွင့်အရေး ဆုံးရှုံးသွားသောအခါ ဘုန်းတော်ကြီးဝေါ်ဆေးလ် သည် အပြစ်တင်ခံရသည်။ ၁၅၂၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သူ့ကို ''ဗာတီကန်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာကို အသုံးပြုမှုပြစ်မှု'' ဖြင့် စွဲချက်တင်ခဲ့ပြီး၊ သူ၏ အာဏာနှင့်ဂုဏ်ကျက်သရေ ကျဆင်းမှုမှာ '''“ရုတ်တရက်ဖြစ်ပြီး လုံးဝကျဆင်းသွားခြင်း”''' ဖြစ်ခဲ့သည်။[73] ဟင်နရီ နှင့် ခဏတာ ပြန်လည်သင့်မြတ်ခဲ့ပြီး ၁၅၃၀ ခုနှစ် ပထမနှစ်ဝက်တွင် တရားဝင် ခွင့်လွှတ်ခြင်းပင် ရရှိခဲ့သော်လည်း ၁၅၃၀ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ထပ်မံ၍ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် စွဲချက်တင်ခံရသည်။ သို့သော် အမှုမစစ်ဆေးမီ သေဆုံးသွားခဲ့သည်။[73][75] ဟင်နရီ ကိုယ်တိုင် အစိုးရအုပ်ချုပ်ရေးကို ခဏတာ တာဝန်ယူပြီးနောက်[76] '''သောမတ်စ်မိုး''' သည် နိုင်ငံ‌တော်အဓိပတိ နှင့် အဓိကဝန်ကြီးတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ သူသည် ထက်မြက်ပြီး အရည်အချင်းရှိသူဖြစ်သော်လည်း ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသည့် ကက်သလစ်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရေးကို ဆန့်ကျင်သူလည်း ဖြစ်သည်။[77] သို့သော် အစပိုင်းတွင် ဘုရင်၏ မူဝါဒအသစ်ကို ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ပါလီမန်လွှတ်တော် တွင်ဝေါ်ဆေးလ်ကို ပြစ်တင်ဝေဖန်ခဲ့သည်။[78] တစ်နှစ်အကြာတွင် ကက်သရင်း ကို နန်းတွင်းမှ ဖယ်ရှားခဲ့ပြီး သူမ၏ အခန်းများကို အန်းဘိုလင်း အား ပေးအပ်ခဲ့သည်။ အန်းသည် ထိုခေတ်အတွက် ပညာရေးအလွန်ကောင်းမွန်ပြီး ဉာဏ်ရည်ထက်မြက်သည့် အမျိုးသမီးတစ်ဦးဖြစ်ကာ ပရိုတက်စတင့်ဘာသာပြုပြင်ပြောင်းလဲသူ များ၏ အယူအဆများကို စိတ်အားထက်သန်စွာ စိတ်ဝင်စားခဲ့သည်။ သို့သော် သူမကိုယ်တိုင် အမှန်တကယ် ပရိုတက်စတင့် ဘာသာဝင်အဖြစ် ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်ခဲ့ခြင်း ရှိ၊ မရှိမှာ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား ယနေ့တိုင် အငြင်းပွားစရာ ဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။[65] ကန်တာဘာရီ ဂိုဏ်းချုပ် '''ဝီလျံဝါးဟမ်း''' သေဆုံးသောအခါ အန်း ၏ သြဇာကြောင့် ဟင်နရီ သည် လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရေးကို ယုံကြည်စိတ်ချစွာ ထောက်ခံသူ '''သောမတ်စ်ကရန်မာ''' ကို လစ်လပ်သွားသော ရာထူးတွင် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်၏ ဘုရားကျောင်းနှင့်ပတ်သက်သော နောက်ထပ်အစီအစဉ်များကို မသိရှိသေးသော ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကလည်း ထိုခန့်အပ်မှုကို အတည်ပြုခဲ့သည်။[79] === အန်းဘိုလင်း နှင့် လက်ထပ်ခြင်း === ၁၅၃၂ ခုနှစ် ဆောင်းရာသီတွင် ဟင်နရီ သည် '''ကာလစ်''' တွင် '''ပထမဖရန့်ဇစ်''' နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး မိမိ၏ လက်ထပ်မှုအသစ်အတွက် ဖရန့်ဇစ် ၏ ထောက်ခံမှုကို ရယူခဲ့သည်။ ကာလစ် မှ ပြန်လာပြီး ဒိုဗာ သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် အသက် ၄၁ နှစ်ရှိ ဟင်နရီ နှင့် အန်းတို့သည် လျှို့ဝှက်စွာ လက်ထပ်ပွဲတစ်ခု ကျင်းပခဲ့ကြသည်။[81] မကြာမီ အန်း ကိုယ်ဝန်ရှိလာပြီး ၁၅၃၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၅ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန် ၌ ဒုတိယအကြိမ် လက်ထပ်ပွဲ ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ ၁၅၃၃ ခုနှစ် မေလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကရန်မာ သည် ဒန်စတာဘယ် ဘုန်းကြီးကျောင်း တွင် ကျင်းပသော အထူးတရားရုံး၌ တရားသူကြီးအဖြစ် ထိုင်ပြီး ဟင်နရီ နှင့် ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန် တို့၏ လက်ထပ်မှု တရားဝင်မှုကို ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့တွင် ဟင်နရီ နှင့် ကက်သရင်း တို့၏ လက်ထပ်မှုကို ပျက်ပြယ်ပြီး တရားမဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ငါးရက်အကြာ မေလ 28 ရက်နေ့တွင် ကရန်မာ သည် ဟင်နရီ နှင့် အန်း တို့၏ လက်ထပ်မှုကို တရားဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။[82] ကက်သရင်း ၏ ဘုရင်မဘွဲ့ကို တရားဝင် ဖယ်ရှားပြီး အာသာ ၏ မုဆိုးမအဖြစ် မုဆိုးမမင်းသမီး ဟူသော ဘွဲ့ကိုသာ ပေးခဲ့သည်။ သူမ၏နေရာတွင် အန်း သည် ၁၅၃၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဘုရင်မအဖြစ် သရဖူဆောင်းခဲ့သည်။[83] ထိုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ဘုရင်မ အန်း သည် အချိန်မတိုင်မီ သမီးတစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့သည်။ ထိုကလေးကို ဟင်နရီ ၏ မိခင် '''ယော့ခ်မြို့စားကတော်အဲလိဇဘက်''' ကို ဂုဏ်ပြု၍ '''အဲလိဇဘက်''' ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။[84] လက်ထပ်ပြီးနောက် ကိစ္စများကို စနစ်တကျ တည်ငြိမ်အောင်လုပ်ဆောင်သည့် ကာလတစ်ခု ရှိလာခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် '''ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများစွာလုပ်နေသည့် ပါလီမန်''' က ဥပဒေများစွာကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ကျန်ရှိနေသေးသော ပြဿနာများအတွက် ဖြေရှင်းချက်များ ရှာဖွေခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုအသစ်များကို စိန်ခေါ်မှုများမှ ကာကွယ်ရန်၊ ပြည်သူများအနေဖြင့် ထိုပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ၏ တရားဝင်မှုကို ယုံကြည်လာစေရန်နှင့် ဆန့်ကျင်သူများကို ဖော်ထုတ်အရေးယူရန်လည်း ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။[85] '''ကန်နွန်ဥပဒေ''' ကို ကရန်မာ နှင့် အခြားသူများက အကျယ်တဝင့် ကိုင်တွယ်ခဲ့သော်လည်း ဤဥပဒေများကို '''သောမတ်စ်ခရွန်ဝဲလ်၊ သောမတ်စ်အက်ဒလေ၊ သောမတ်စ်ဟောင်းဝပ် နော့ဖ်ဖို့ဒ်တတိယအဆင့်မြို့စား''' နှင့် ဟင်နရီ ကိုယ်တိုင်ကပင် အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ကြသည်။[86] ဤလုပ်ငန်းစဉ် ပြီးဆုံးသောအခါ ၁၅၃၂ ခုနှစ် မေလတွင် သောမတ်စ်မိုး သည် နိုင်ငံတော်အဓိပတိ ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး ခရွမ်ဝဲလ် သည်ဟင်နရီ ၏ အဓိကဝန်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။[87] '''၁၅၅၃ ခုနှစ် နန်းမွေဆက်ခံခြင်းဥပဒေ''' အရ ကက်သရင်း ၏ သမီး မေရီ ကို တရားမဝင်သားသမီးအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ ဟင်နရီနှင့် အန်း တို့၏ လက်ထပ်မှုကို တရားဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ အန်း ၏ သားသမီးများကိုလည်း နန်းဆက်ခံမည့် အစီအစဉ်တွင် နောက်တစ်ဆင့်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။[88] ၁၅၃၄ ခုနှစ် '''အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ဆိုင်ခွင့် အက်ဥပဒေများ''' အရ ပါလီမန် သည် ဘုရင်ကို '''အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ ဘုရားကျောင်း၏ အကြီးအကဲ''' အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၁၅၃၂ ခုနှစ် အယူခံမှုများ ကန့်သတ်တားမြစ်သည့် ဥပဒေ နှင့်အတူ ရောမသို့ အယူခံဝင်ခွင့်ကိုလည်း ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။[89] ထိုအချိန်မှသာ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကလီးမန့် ၇ သည် ဘုရင်နှင့် ကရန်မာ ကို '''အရပ်ဘက်ဘာသာရေးအဖွဲ့မှ ဖယ်ရှားခြင်း''' ပြုလုပ်ရန် အရေးယူခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုအမိန့်သည် နောက်ပိုင်းအချိန်အထိ တရားဝင် မဖြစ်ခဲ့ပေ။ ဘုရင်နှင့် ဘုရင်မတို့သည် သူတို့၏ အိမ်ထောင်ရေးဘဝကို မနှစ်သက်ကြပေ။ အေးချမ်းပြီး ချစ်ခင်ကြသည့် အချိန်များလည်း ရှိခဲ့သော်လည်း အန်း သည် မိမိထံမှ မျှော်လင့်ထားသည့် နာခံပြီး ခေါင်းငုံ့နေသော ဇနီးအဖြစ် နေထိုင်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ သူမ၏ တက်ကြွမှုနှင့် ကိုယ်ပိုင်အမြင်ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထုတ်ဖော်တတ်သည့် ဉာဏ်ရည်က သူမကို လျှို့ဝှက်ချစ်သူအဖြစ် ဆွဲဆောင်မှုရှိစေခဲ့သော်လည်း ဘုရင်မအဖြစ် အများအားဖြင့် အခမ်းအနားများကိုသာ ဆောင်ရွက်ရသည့် အခန်းကဏ္ဍအတွက်မူ သူမကို လွတ်လပ်လွန်းသူ ဖြစ်စေခဲ့ပြီး ရန်သူများစွာကိုလည်း ရရှိစေခဲ့သည်။ ဟင်နရီ ကလည်း အန်း ၏ အမြဲတမ်း စိတ်တိုဒေါသထွက်တတ်မှုနှင့် ပြင်းထန်သော စိတ်နေစိတ်ထားကို မကြိုက်တော့ပေ။ 1534 ခုနှစ်တွင် အန်း ကိုယ်ဝန်မရှိဘဲ ဖြစ်သွားခြင်း သို့မဟုတ် ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျခြင်း ဖြစ်ပြီးနောက် ဟင်နရီ သည် သူမက သားယောက်ျားတစ်ဦး မမွေးပေးနိုင်ခြင်းကို သစ္စာဖောက်မှုတစ်ခုအဖြစ် မြင်လာခဲ့သည်။ ၁၅၃၄ ခုနှစ် ခရစ်စမတ် ကာလကတည်းက ဟင်နရီ သည် အန်း ထံမှ ခွဲထွက်ပြီး ကက်သရင်း ထံသို့ ပြန်သွားရန် မလိုအပ်ဘဲ မည်သို့ လုပ်ဆောင်နိုင်မည်ကို ကရန်မာ နှင့် ခရွမ်ဝဲလ် တို့နှင့် ဆွေးနွေးနေခဲ့သည်။[96] ၁၅၃၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ သည် မတ်ဂျ်ရှဲလ်တန် နှင့် ချစ်ကြိုက်ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သည်ဟု အစဉ်အလာအားဖြင့် ယူဆကြသော်လည်း သမိုင်းပညာရှင် အန်တိုနီယာဖရေဆာ က ဟင်နရီ သည် အမှန်တကယ်တွင် မတ်ဂျ် ၏ ညီမဖြစ်သူ '''မေရီရှဲလ်တန်''' နှင့် ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုထားသည်။[34] ဟင်နရီ ၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများကို ဆန့်ကျင်မှုများကို အစပိုင်းတွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွင်း လျင်မြန်စွာ ဖိနှိပ်ခဲ့သည်။ '''ကာသူဆီယမ်အာဇာနည်သူရဲကောင်း''' များထဲမှ ဘုန်းတော်ကြီးအချို့ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး အခြားသူများစွာကိုလည်း လူအများရှေ့တွင် အပြစ်ပေးအရှက်ခွဲခဲ့သည်။[97] အထင်ရှားဆုံး ဆန့်ကျင်သူများထဲတွင် ဂျွန်ဖစ်ရှာ, ရိုချက်စတာဘုန်းတော်ကြီးနှင့် '''သောမတ်စ်မိုး''' တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သူတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် ဘုရင်အား အမြင့်မြတ်ဆုံးအာဏာပိုင်ဖြစ်ကြောင်း သစ္စာဆိုချက် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုရန် ငြင်းဆိုခဲ့ကြသည်။[97] အဲဒီအချိန်တွင် ဟင်နရီ နှင့် ကရွမ်ဝဲလ် တို့သည် သူတို့နှစ်ဦးကို သတ်ရန် မရည်ရွယ်သေးဘဲ မိမိတို့၏အမြင်ကို ပြောင်းလဲကာ အသက်ရှင်လွတ်မြောက်ရန် မျှော်လင့်ခဲ့ကြသည်။ ဖစ်ရှာ သည် ဟင်နရီ ကို ဘုရားကျောင်း၏ အမြင့်ဆုံးအကြီးအကဲအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုရန် ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ မိုး ကမူ '''၁၅၃၄ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်ဖျက်မှု အက်ဥပဒေ''' ကို ပွင့်လင်းစွာ ချိုးဖောက်ခြင်းမရှိစေရန် သတိထားခဲ့သည်။ ထိုဥပဒေသည် နောက်ပိုင်းဥပဒေများနှင့် မတူဘဲ တိတ်ဆိတ်နေခြင်းကိုသာ အပြစ်မဖြစ်စေခဲ့ပေ။ သို့သော် နောက်ပိုင်းတွင် သူတို့နှစ်ဦးစလုံးကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် ပြစ်မှုထင်ရှားစေခဲ့သည်။ မိုး ကို '''ရစ်ချ်ချတ်ရစ်ချ်''' နှင့် ပြောဆိုခဲ့သော စကားဝိုင်းတစ်ခုတည်းကို သက်သေအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ ဖစ်ရှာ နှင့် မိုး နှစ်ဦးစလုံးကို ၁၅၃၅ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။[97] ထိုဖိနှိပ်မှုများနှင့် ၁၅၃၅ ခုနှစ် ဘာသာရေးကျောင်းများ ဖျက်သိမ်းရေး အက်ဥပဒေ တို့ကြောင့် ဟင်နရီ ၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ ဆန့်ကျင်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ထိုအထဲတွင် ၁၅၃၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ၌ အင်္ဂလန်မြောက်ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော '''ကက်သလစ်သူပုန်ထမှု''' ဟုခေါ်သည့် အကြီးစားအုံကြွမှုလည်း ပါဝင်သည်။[98] သူပုန်ပေါင်း ၂၀,၀၀၀ မှ ၄၀,၀၀၀ ခန့်ကို '''ရောဘတ်အက်စ်ကီး''' နှင့် မြောက်ပိုင်းအထက်တန်းလွှာအဖွဲ့ဝင်အချို့က ဦးဆောင်ခဲ့ကြသည်။[99] ဟင်နရီ သည် သူပုန်များကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးမည်ဟု ကတိပြုပြီး သူတို့တင်ပြခဲ့သော ပြဿနာများအတွက် ကျေးဇူးတင်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။ အက်စ်ကီး က သူပုန်များအနေဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့ပြီဖြစ်သောကြောင့် လူစုခွဲပြီး အိမ်ပြန်နိုင်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။[100] သို့သော် ဟင်နရီ သည် သူပုန်များကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်များအဖြစ် မြင်ခဲ့ပြီး မိမိပေးခဲ့သည့် ကတိကို လိုက်နာရန် မလိုဟု ယူဆခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဟင်နရီ ၏ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ကမ်းလှမ်းမှုအပြီးတွင် နောက်ထပ် အကြမ်းဖက်မှုများ ဖြစ်ပွားလာသောအခါ သူသည် မိမိ၏ ကတိကို အလျင်အမြန် ပြန်လည်ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။[101] အက်စ်ကီး အပါအဝင် ခေါင်းဆောင်များကို ဖမ်းဆီးပြီး နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ စုစုပေါင်း သူပုန် ၂၀၀ ခန့်ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး ထိုအုံကြွမှုများ အဆုံးသတ်သွားခဲ့သည်။[102] === အန်းဘိုလင်း ကို ကွပ်မျက်ခြင်း === ၁၅၃၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၈ ရက်နေ့တွင် ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန် သေဆုံးသွားကြောင်း သတင်းသည် ဘုရင်နှင့် ဘုရင်မထံ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ နောက်တစ်နေ့တွင် ဟင်နရီ သည် အဝတ်အစားအားလုံးကို အဝါရောင်ဝတ်ဆင်ပြီး သူ၏ဦးထုပ်တွင် အဖြူရောင်အမွေးတစ်ချောင်း ထည့်ဆင်ထားခဲ့သည်။[103] ဘုရင်မအန်း သည် ထိုအချိန်တွင် ကိုယ်ဝန်ရှိနေပြီး သားယောက်ျား မမွေးနိုင်ပါက အကျိုးဆက်များ ရှိလာနိုင်ကြောင်း သူမ သိရှိခဲ့သည်။ ထိုလအတွင်း ဟင်နရီ သည် မြင်းစီးပြိုင်ပွဲတစ်ခုတွင် မြင်းပေါ်မှ ပြုတ်ကျပြီး ပြင်းထန်စွာ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ အချိန်အတော်ကြာ သူ၏အသက်အန္တရာယ်ရှိနေသည်ဟု ထင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုမတော်တဆမှုသတင်းကို ဘုရင်မအန်း သိရှိသောအခါ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်သွားပြီး ကိုယ်ဝန် ၁၅ ပတ်ခန့်ရှိသော သားယောက်ျားကလေးကို ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျခဲ့သည်။ ထိုနေ့မှာပင် ကက်သရင်း ၏ ဈာပနကို ကျင်းပနေသည့် ၁၅၃၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၉ ရက်နေ့ ဖြစ်သည်။[104] သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ အများစုက ဤကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ဆုံးရှုံးမှုသည် ထိုတော်ဝင်အိမ်ထောင်ရေး အဆုံးသတ်ရန် အစပြုသည့် အဖြစ်အပျက် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။[105] ဘိုလင်း မိသားစုသည် တော်ဝင်နန်းတွင်းကောင်စီ တွင် အရေးပါသော ရာထူးများကို ဆက်လက်ရရှိထားသော်လည်း အန်း တွင် ရန်သူများစွာ ရှိခဲ့သည်။ ထိုအထဲတွင် '''ချားလ်စ်ဘရန်ဒန်၊ ဆက်ဖို့ဒ်ပထမအဆင့်မြို့စား''' လည်း ပါဝင်သည်။ သူမ၏ ဦးလေးဖြစ်သူ '''နော်ဖို့ဒ်မြို့စား''' ပင်လျှင် သူမ၏ အာဏာအသုံးချသည့်ပုံစံကို စိတ်ပျက်လာခဲ့သည်။[106] ဘိုလင်း မိသားစုသည် ပြင်သစ်ကို ဧကရာဇ်ချားလ်စ် ၅ ထက် မဟာမိတ်အဖြစ် ပိုမိုနှစ်သက်ခဲ့သော်လည်း ဟင်နရီ ၏ မျက်နှာသာပေးမှုမှာ ချားလ်စ် ဘက်သို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ ထိုအပြောင်းအလဲမှာ ကရွမ်ဝဲလ် ၏ သြဇာကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်ပြီး ဘိုလင်း မိသားစု၏ သြဇာကို ထိခိုက်စေခဲ့သည်။[106] အန်း ကို ဆန့်ကျင်သူများထဲတွင် တော်ဝင်မင်းသမီးမေရီ နှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ရန် ထောက်ခံသူများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအုပ်စုထဲတွင် ကက်သရင်း ၏ ယခင်ထောက်ခံသူများလည်း ပါဝင်ပြီး မေရီ သည် ထိုအချိန်တွင် အရွယ်ရောက်လာပြီ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဒုတိယအကြိမ် လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရေးသည် ယခုအခါ အမှန်တကယ် ဖြစ်နိုင်သည့် အခြေအနေ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော် အန်း ကို သတ်ဖြတ်နိုင်ရန် နည်းလမ်းရှာဖွေခဲ့ခြင်းမှာ ကရွမ်ဝဲလ် ၏ ဘိုလင်း မိသားစုဆန့်ကျင်ရေး သြဇာကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု အများအားဖြင့် ယူဆကြသော်လည်း ယင်းအချက်ကို သမိုင်းပညာရှင်များက ဆွေးနွေးနေဆဲ ဖြစ်သည်။[107][108]အန်း ၏ နောက်ဆုံး ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျမှုမှ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာပြီး မကြာမီတွင် သူမ၏ ကျဆုံးမှု စတင်ခဲ့သည်။ ထိုကျဆုံးမှုသည် ပူးပေါင်းကြံစည်မှု၊ အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်မှု သို့မဟုတ် စုန်းအတတ်နှင့်ပတ်သက်သော စွပ်စွဲချက်များထဲမှ မည်သည့်အချက်ကြောင့် အဓိကဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဆိုသည်မှာ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား ယနေ့တိုင် အငြင်းပွားနေဆဲ ဖြစ်သည်။[65] သူမ၏ အာဏာနှင့်မျက်နှာသာ ကျဆင်းလာသည့် အစောပိုင်းလက္ခဏာများထဲတွင် ဘုရင်၏ မယ်တော်အသစ်ဖြစ်လာသော အသက် ၂၈ နှစ်အရွယ် ဂျိန်းဆေးမွား ကို အခန်းအသစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ပေးခြင်းနှင့် အန်း ၏ အစ်ကို ဂျော့ဂျ်ဘိုလင်းအား ဂါတာသူရဲကောင်းဘွဲ့တံဆိပ် ချီးမြှင့်ရန် ငြင်းဆိုပြီး ထိုအစား '''နီးကိုးလတ်စ်ကာရိုး''' ကို ချီးမြှင့်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။[109][110] ၁၅၃၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၃၀ ရက်မှ မေလ ၂ ရက်အတွင်း ‌ဂျော့ဂျ်ဘိုလင်း အပါအဝင် အမျိုးသားငါးဦးကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက် အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်မှုဖြင့် ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး ဘုရင်မနှင့် လိင်ဆက်ဆံခဲ့ကြသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။ အန်း ကိုလည်း နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက် အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်မှုနှင့် အစ်ကိုဖြစ်သူနှင့် လိင်ဆက်ဆံမှု (သွေးသားအရင်းအချာဖြင့်လိင်ဆက်ဆံမှုရှိသည်ဟုထင်မြင်ချက်) ဖြင့် စွပ်စွဲကာ ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ သူတို့အပေါ်ရှိ သက်သေများမှာ ခိုင်မာမှုမရှိသော်လည်း စွပ်စွဲခံရသူများကို အပြစ်ရှိကြောင်း ဆုံးဖြတ်ကာ သေဒဏ်ချမှတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၃၆ ခုနှစ် မေလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဟင်နရီ နှင့် အန်း တို့၏ လက်ထပ်မှုကို လက်ထောက်ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီးကရန်မာက '''လန်းဘတ်ထ်နန်းတော်''' တွင် ပယ်ဖျက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး စွပ်စွဲခံထားရသော အမျိုးသားများကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။[111][112] ကရန်မာ သည် လက်ထပ်မှု ပယ်ဖျက်ရန် တရားဝင်အကြောင်းပြချက် ရှာဖွေရာတွင် အခက်အခဲရှိခဲ့ပုံရပြီး ဟင်နရီ နှင့် အန်း ၏ အစ်မ မေရီ တို့အကြား ယခင်က ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့ခြင်းကို အခြေခံခဲ့နိုင်သည်။ ကန်နွန်ဥပဒေ အရ ထိုသို့သော ဆက်နွှယ်မှုသည် ဟင်နရီ နှင့် အန်း တို့၏ လက်ထပ်မှုကိုလည်း တားမြစ်ထားသည့် ဆွေမျိုးဆက်နွှယ်မှုအဆင့်အတွင်း ကျရောက်စေပြီး ထိုလက်ထပ်မှုကို အကျုံးမဝင်စေခဲ့သည်။[113] ၁၅၃၆ ခုနှစ် မေလ ၁၉ ရက်နေ့ နံနက် ၈ နာရီတွင် အန်း ကို '''ဂရင်းတာဝါ''' တွင် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။[114] === ဂျိန်းဆေးမွား နှင့် လက်ထပ်ခြင်း၊ ပြည်တွင်းနှင့် နိုင်ငံခြားရေးရာများ === အန်း သတ်ဖြတ်ခံရပြီး နောက်တစ်နေ့တွင် အသက် ၄၅ နှစ်ရှိ ဟင်နရီ သည် ယခင်ဘုရင်မ၏ အမျိုးသမီးအဖော်များထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်သူ '''ဂျိန်းဆေးမွား''' နှင့် စေ့စပ်ခဲ့သည်။[115] ဆယ်ရက်အကြာတွင် သူတို့နှစ်ဦးသည် လန်ဒန် ရှိ '''ဝှိုက်ဟောနန်းတော်''' တွင် အန်း ၏ အခန်းထဲ၌ '''ဝင်ချက်စတာ ဘုန်းတော်ကြီး စတီဖင်ဂါဒီနာ''' က ဦးဆောင်ပေးသော လက်ထပ်ပွဲဖြင့် လက်ထပ်ခဲ့ကြသည်။[116] ၁၅၃၆ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ သည် ၁၅၃၅ ခုနှစ်ဝေလနယ်၏ဥပဒေများ ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး ဝေလ ကို တရားဝင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံနှင့် ပေါင်းစည်းကာ အင်္ဂလန်နှင့် ဝေလ ကို နိုင်ငံတစ်ခုတည်းအဖြစ် ပေါင်းစည်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဒုတိယအကြိမ်ထီးမွေနန်းလျာဆက်ခံခြင်းဥပဒေ(ထီးမွေနန်းလျာဆက်ခံခြင်းဥပဒေ ၁၅၃၆) ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ဂျိန်း မှ ဟင်နရီ ရရှိမည့် သားသမီးများကို နန်းဆက်ခံရေးအတွက် နောက်တစ်ဆင့်တွင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ မေီ နှင့် အဲလိဇဘက် တို့ကိုလည်း တရားမဝင်သားသမီးများအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ နန်းဆက်ခံခွင့်မှ ဖယ်ရှားခဲ့သည်။ ဟင်နရီ တွင် နောက်ထပ်သားသမီးမရှိပါက မိမိ၏သေတမ်းစာ ထဲတွင် နန်းဆက်ခံမည့် အစီအစဉ်ကို ထပ်မံသတ်မှတ်ရန် ဘုရင်အား အာဏာပေးခဲ့သည်။[117] ၁၅၃၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၂ရက်နေ့တွင် ဂျိန်း သည် သားယောက်ျားတစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့ပြီး နောင်တွင် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ဖြစ်လာမည့် မင်းသားအက်ဒွပ် ဖြစ်သည်။[118] မွေးဖွားမှုမှာ ခက်ခဲခဲ့ပြီး ဘုရင်မဂျိန်း သည် ၁၅၃၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ရောဂါပိုးဝင်ခြင်းကြောင့် သေဆုံးခဲ့ကာ ဝင်ဆာရဲတိုက် တွင် မြှုပ်နှံခဲ့သည်။[119] အက်ဒွပ် မွေးဖွားသည့်အခါ ရှိခဲ့သော ဝမ်းမြောက်ပျော်ရွှင်မှုသည် ဝမ်းနည်းခြင်းအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားခဲ့သော်လည်း အချိန်ကြာလာမှသာ ဟင်နရီ သည် သူ၏ဇနီးကို တမ်းတလာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဟင်နရီ သည် ထိုအဖြစ်အပျက်၏ ထိတ်လန့်မှုမှ လျင်မြန်စွာ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ ဟင်နရီ အတွက် နောက်ထပ်ဇနီးတစ်ဦး ရှာဖွေရန် ချက်ချင်းစီစဉ်ခဲ့ကြပြီး ကရွမ်ဝဲလ် နှင့် တော်ဝင်နန်းတွင်းအတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့ တို့၏ တောင်းဆိုမှုကြောင့် ဥရောပတိုက်ရှိ မင်းသမီးများကို အဓိကထား ရှာဖွေခဲ့ကြသည်။[120][121] ၁၅၃၈ ခုနှစ်တွင် ကရွမ်ဝဲလ် သည် ပဉ္စမမြောက်ချားလ်စ် နှင့် လျှို့ဝှက်စာချုပ်တစ်ခုအတွက် ဆွေးနွေးနေစဉ် မင်းဆက်ဆိုင်ရာ လက်ထပ်ပွဲများစွာကို အဆိုပြုခဲ့သည်။ မေရီ သည် '''ပေါ်တူဂီဘုရင် တတိယမြောက်ဂျွန်''' ၏ သားတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်မည်၊ အဲလိဇဘက် သည် '''ဟန်‌ဂေရီ ဘုရင် ပထမဖာဒီနန်''' ၏ သားတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်မည်၊ ကလေးငယ် အက်ဒွပ် သည် ချားလ် ၏ သမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်မည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်။ မုဆိုးဖိုဖြစ်နေသော ဟင်နရီသည် မီလန်မြို့စားကတော်'''မုဆိုးမ ဒိန်းမတ်နိုင်ငံမှ ခရစ်စတီးနား နှင့်'''လက်ထပ်ရန်လည်း အဆိုပြုခဲ့သည်။[122] သို့သော် ချားလ်စ် နှင့် ဖရန့်ဇစ် တို့ ၁၅၃၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ငြိမ်းချမ်းရေးရရှိပြီးနောက် ဟင်နရီ သည် ပိုမိုသံသယကြီးလာခဲ့သည်။ ထိုအခြေအနေမှာ ကရွမ်ဝဲလ် က သူ၏ လျှို့ဝှက်သတင်းထောက်အကြီးအကဲအဖြစ် နိုင်ငံတော်အပေါ် ဖြစ်နိုင်သည့် ခြိမ်းခြောက်မှုများ—အမှန်တကယ်ဖြစ်စေ၊ စိတ်ကူးဖြင့်ဖြစ်စေ၊ သေးငယ်သည်ဖြစ်စေ၊ ကြီးမားသည်ဖြစ်စေ—ကို အမြဲတမ်း စာရင်းပြုစုတင်ပြနေခြင်းကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။[123] ဘုန်းကြီးကျောင်းများ ဖျက်သိမ်းခြင်းမှ ရရှိသော ငွေကြေးများဖြင့် ဟင်နရီ သည် ကမ်းရိုးတန်းကာကွယ်ရေးခံတပ်များ အများအပြား တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ပြင်သစ်နှင့် ဂျာမန်တို့၏ ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်လာပါက အသုံးပြုရန် ငွေကြေးအချို့ကိုလည်း သီးသန့်ထားရှိခဲ့သည်။[124] === အန်းအော့ဖ်ကလိဗ် နှင့် လက်ထပ်ခြင်း === အခြေအနေများကို စဉ်းစားပြီးနောက် ကရွမ်ဝဲလ် သည် အသက် ၂၅ နှစ်အရွယ် အန်း ကို အကြံပြုခဲ့သည်။ သူမသည်ဝီလျံ၊ ဂျူးလစ်ချ်-ကလိဗ်စ်-ဘာ့ဂ် ဒျုခ်မြို့စား ၏ ညီမဖြစ်ပြီး၊ ရိုမန်ကက်သလစ် များက အင်္ဂလန်ကို တိုက်ခိုက်လာပါက အရေးပါသော မဟာမိတ်တစ်ဦး ဖြစ်လာနိုင်သည်ဟု ယူဆခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ထို မြို့စား သည် လူသာရစ်နစ်ဆင် နှင့် ကက်သလင်နစ်ဆင် နှစ်မျိုးအကြား ရပ်တည်နေသူ ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။[125] အခြား ဖြစ်နိုင်သော သတို့သမီးများထဲတွင် ဒိန်းမတ်မှခရစ်စတီးနား၊ လော်ရိန်းမှအန်နာ၊ ဂိစ်မြို့မှလူဝိစ် နှင့် ကလိဗ်မြို့မှ အမ်မာလီယာတို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ '''ဟန်းဟော်ဘိန်းအငယ်''' ကို ကလိဗ် သို့ စေလွှတ်ပြီး ဘုရင်အတွက် Anne ၏ ပုံတူပန်းချီ ဆွဲစေခဲ့သည်။[126] ဟော်ဘိန်း သည် အန်း ကို အလွန်လှပအောင် ပုံဖော်ရေးဆွဲခဲ့သည်ဟု ယူဆချက်များ ရှိခဲ့သော်လည်း ပိုမိုဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည်မှာ ထိုပုံတူသည် အန်း ၏ အမှန်တကယ်ပုံပန်းသဏ္ဍာန်ကို မှန်ကန်စွာ ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဟော်ဘိန်း သည် ထိုပုံတူပြီးနောက်လည်း နန်းတွင်းတွင် မျက်နှာသာပေးခံနေရဆဲ ဖြစ်သည်။[127] ဟော်ဘိန်း ၏ ပုံတူကို မြင်ပြီးနောက်၊ နန်းတွင်းအရာရှိများက အန်း အကြောင်း ချီးကျူးပြောဆိုခဲ့ကြသဖြင့် အသက် ၄၉ နှစ်ရှိ ဘုရင်သည် အန်း နှင့် လက်ထပ်ရန် သဘောတူခဲ့သည်။[128] သို့သော် ဟင်နရီ သည် အန်း ကို ကိုယ်တိုင်တွေ့သောအခါ သူမ၏ ပုံပန်းသဏ္ဍာန်ကို အလွန်စိတ်ပျက်ခဲ့သည်။ ဘုရင်သည် အံ့အားသင့်သွားပြီး သူ၏ နန်းတွင်းအရာရှိများကို '''“ပန်းချီကားနဲ့ သတင်းတွေအရ ကျွန်တော့်ကို ပြထားသလိုမျိုး သူမမှာ ဘာမှ မတွေ့ရဘူး။ လူတွေက သူမကို ဒီလောက်ချီးကျူးခဲ့ကြတာအတွက် ရှက်မိတယ်၊ သူမကိုလည်း မချစ်ဘူး”''' ဟု ပြောခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်းများတွင် ဖော်ပြထားသည်။[36] သို့သော် ဟင်နရီ ၏ ကန့်ကွက်မှုများ ရှိနေသော်လည်း အခြေအနေမှာ အလွန်ဝေးကွာသွားပြီဖြစ်သောကြောင့် အန်း နှင့် လက်ထပ်ရမည်ကို သူသိရှိခဲ့သည်။ လက်ထပ်ပွဲကို ၁၅၄၀ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ကျင်းပခဲ့သော်လည်း သူတို့၏အိမ်ထောင်ရေးသည် '''အိမ်ထောင်ဖက်အဖြစ် လိင်ဆက်ဆံမှုမရှိခဲ့ပေ'''။ မင်္ဂလာညပြီးနောက် မနက်တွင် ဟင်နရီ သည် ကရွမ်ဝဲလ် ထံ သူ၏ဇနီးအသစ်အကြောင်း မကျေနပ်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။[129]<blockquote>“အမှန်ပြောရရင် အရှင်ဘုရား၊ အရင်ကတည်းက သူမကို သိပ်မကြိုက်ခဲ့ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် အခုတော့ ပိုတောင် မကြိုက်တော့ဘူး။ သူမက လှလည်းမလှဘူး၊ အနံ့လည်း အလွန်မကောင်းဘူး။ သူမရဲ့ ရင်သားတွေက တင်းကျပ်နေတာနဲ့ တခြားအချက်တွေကြောင့် အပျိုမဟုတ်ဘူးလို့ ထင်မိတယ်။ သူမကို ထိတွေ့ကြည့်တဲ့အခါ ကျွန်တော့်စိတ်ထဲ အလွန်ထိခိုက်သွားပြီး ကျန်တာတွေကို စမ်းကြည့်ဖို့ စိတ်ဆန္ဒလည်း မရှိတော့ဘူး၊ သတ္တိလည်း မရှိတော့ဘူး။ မနှစ်မြို့စရာအရာတွေကို ကျွန်တော် မခံစားနိုင်ဘူး။ ကျွန်တော် သူမကို တွေ့ခဲ့တုန်းကလိုပဲ အပျိုအဖြစ် ထားခဲ့တယ်။”</blockquote>ဟင်နရီ သည် ထိုလက်ထပ်မှုကို အမြန်ဆုံး ပယ်ဖျက်လိုခဲ့ပြီး အခြားအမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်နိုင်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။[130][131] အန်း ကလည်း ကန့်ကွက်ခြင်းမရှိဘဲ သူတို့၏ လက်ထပ်မှုသည် အိမ်ထောင်ရေးအရ မပြီးမြောက်ခဲ့ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။[132] ထို့အပြင အန်း သည် ယခင်က လော်ရိန်းမြို့မှဖရန့်ဇစ် နှင့် စေ့စပ်ထားဖူးခြင်းကလည်း လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ရန် နောက်ထပ်အကြောင်းပြချက်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။[133] ထိုလက်ထပ်မှုကို 1540 ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး Anne သည် '''“ဘုရင်၏ညီမ”''' ဟူသော ဘွဲ့၊ အိမ်နှစ်လုံးနှင့် ရက်ရောသော ထောက်ပံ့ကြေးကို ရရှိခဲ့သည်။[132] === ကက်သရင်းဟောင်းဝပ် နှင့် လက်ထပ်ခြင်း၊ သောမတ်စ်ကရွမ်ဝဲလ် ၏ ကျဆုံးခြင်း === ဟင်နရီ သည် အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ် '''ကက်သရင်းဟောင်းဝပ်''' ကိုချစ်ခင်စွဲလမ်းလာကြောင်း မကြာမီ ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ သူမသည် နော့ဖို့ဒ်မြို့စား ၏ တူမဖြစ်သည်။ ထိုအခြေအနေကြောင့် ကရွမ်ဝဲလ် သည် စိုးရိမ်ခဲ့ရသည်၊ အကြောင်းမှာ နော့ဖို့ဒ် သည် ကရွမ်ဝဲလ် ၏ နိုင်ငံရေးပြိုင်ဘက် ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။[134] မကြာမီ ကရွမ်ဝဲလ် ၏ ထောက်ခံသူများဖြစ်သည့် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမား '''ရောဘတ်စ်ဘားနတ်စ်၊ ဝီလျံဂျဲရုမ်း''' နှင့် '''သောမတ်စ်ဂါးရက်စ်'''တို့ကို အယူမှားသူများအဖြစ် မီးရှို့သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။[132] ထိုအချိန်တွင် ကရွမ်ဝဲလ် သည်လည်း ဘုရင်၏ မျက်နှာသာဆုံးရှုံးလာခဲ့သည်။ သို့သော် အတိအကျ ဘာကြောင့်ဖြစ်သည်ကို မရှင်းလင်းပေ၊ အကြောင်းမှာ ပြည်တွင်းရေးနှင့် နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒများအပေါ် သူတို့နှစ်ဦးအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှု ရှိခဲ့သည်ဟု ပြသသည့် သက်သေအထောက်အထား အနည်းငယ်သာ ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။[135] ကရွမ်ဝဲလ် သည် အန်း နှင့် ဟင်နရီ တို့၏ မအောင်မြင်သော လက်ထပ်မှုအတွက် တရားဝင်အားဖြင့် အပြစ်တင်ခံရခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ သို့သော် ယခုအခါ သူ့ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရန်သူများ များပြားလာပြီး နော့ဖို့ဒ် သည် သူ၏တူမ ကက်သရင်း ၏ နန်းတွင်းအနေအထားကို အသုံးချနိုင်ခဲ့သည်။[134] ကရွမ်ဝဲလ် ကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှု၊ ပို့ကုန်လိုင်စင်များ ရောင်းချမှု၊ ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်များ ထုတ်ပေးမှုနှင့် ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ အမိန့်စာများ ရေးဆွဲမှုတို့ဖြင့် စွဲချက်တင်ခဲ့သည်။ အန်း နှင့် လက်ထပ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုနှင့် ဆက်စပ်သော နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ မအောင်မြင်မှုအတွက်လည်း သူ့ကို အပြစ်တင်ခဲ့နိုင်သည်။[136][137] နောက်ဆုံးတွင် ကရွမ်ဝဲလ် သည် တရားခံ၏ ပစ္စည်းဥစ္စာများကို အစိုးရက သိမ်းယူခြင်းပြစ်ဒဏ် ချမှတ်ခံရပြီး ခေါင်းဖြတ်သတ်ခံခဲ့ရသည်။[135] ၁၅၄၀ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ကရွမ်ဝဲလ် ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည့်နေ့တစ်နေ့တည်း၌ ဟင်နရီ သည် အန်းဘိုလင်း ၏ ပထမဝမ်းကွဲနှင့် အမျိုးသမီးအဖော်ဖြစ်သူ ကက်သရင်းဟောင်းဝပ် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။[138] သူသည် ဇနီးအသစ်အပေါ် အလွန်ဝမ်းမြောက်ခဲ့ပြီး ကရွမ်ဝဲလ် ထံမှ သိမ်းယူထားသော မြေယာများနှင့် လက်ဝတ်ရတနာများစွာကို ကက်သရင်း အား ပေးအပ်ခဲ့သည်။[139] သို့သော် လက်ထပ်ပြီးမကြာမီ ဘုရင်မကက်သရင်း သည် နန်းတွင်းအရာရှိ '''သောမတ်စ်ကူလ်ပက်ပါ''' နှင့် အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်ဆက်ဆံခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သူမသည် ယခင်က သူမနှင့် အလွတ်သဘော စေ့စပ်ထားဖူးပြီး လက်ထပ်မီက သူမနှင့် ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သော '''ဖရန့်ဇစ်ဒရယ်ဟမ်''' ကိုလည်း သူမ၏ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ခန့်ထားခဲ့သည်။ ဟင်နရီ အဝေးရောက်နေချိန်တွင် တော်ဝင်အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့ သည် ဒရယ်ဟမ် နှင့် ကက်သရင်း ၏ ဆက်ဆံရေးအကြောင်း သိရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သောမတ်စ်ကရမ်မာ ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် စေလွှတ်ခဲ့ပြီး ကက်သရင်း နှင့် ဒရယ်ဟမ် တို့၏ ယခင်ဆက်ဆံရေးနှင့် ပတ်သက်သည့် သက်သေများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိကာ ဘုရင်ထံ တင်ပြခဲ့သည်။[140] အစပိုင်းတွင် ဟင်နရီ သည် ထိုစွပ်စွဲချက်များကို ယုံကြည်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ သို့သော် ဒရယ်ဟမ် က ဝန်ခံခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင်ပင် ဟင်နရီ သည် ဒရယ်ဟမ် အပေါ် စွပ်စွဲချက်များကို ယုံကြည်ရန် တော်ဝင်အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့ နှင့် နောက်ထပ်တွေ့ဆုံမှုတစ်ခု လိုအပ်ခဲ့သည်။ ထိုအခါ ဟင်နရီ သည် အလွန်ဒေါသထွက်ပြီး ကောင်စီ ကိုပင် အပြစ်တင်ခဲ့ကာ နောက်ပိုင်းတွင် အမဲလိုက်ခြင်းဖြင့် မိမိကိုယ်ကို စိတ်သက်သာစေခဲ့သည်။[141] စစ်ဆေးမေးမြန်းခံရချိန်တွင် ကက်သရင်း သည် ဒရယ်ဟမ် နှင့် ယခင်က လက်ထပ်ရန် သဘောတူညီထားခဲ့ကြောင်း ဝန်ခံနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ဝန်ခံပါက ဟင်နရီ နှင့် နောက်ပိုင်းလက်ထပ်မှုသည် တရားမဝင်ဖြစ်သွားနိုင်သည်။ သို့သော် သူမက ဒရယ်ဟမ် သည် မိမိကို အိမ်ထောင်ဖောက်ပြန်ဆက်ဆံရန် အတင်းအကျပ်ပြုခဲ့သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ဒရယ်ဟမ် ကလည်း ကက်သရင်း နှင့် ကူလ်ပက်ပါ တို့၏ ဆက်ဆံရေးကို ဖော်ထုတ်ပြောဆိုခဲ့သည်။ ဒရယ်ဟမ် နှင့် ကူလ်ပက်ပါ နှစ်ဦးစလုံးကို ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခဲ့ပြီး ကက်သရင်း ကိုလည်း ၁၅၄၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ခေါင်းဖြတ်သတ်ခဲ့သည်။[142] === ကက်သရင်းပါး နှင့် လက်ထပ်ခြင်း === ဟင်နရီ သည် ချမ်းသာကြွယ်ဝသော မုဆိုးမ ကက်သရင်းပါး နှင့် ၁၅၄၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်။[143] ကက်သရင်းသည် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို စိတ်နှလုံးထဲမှ ထောက်ခံသူဖြစ်ပြီး ဘာသာရေးကိစ္စများနှင့်ပတ်သက်၍ ဟင်နရီ နှင့် အငြင်းပွားလေ့ရှိသည်။ ဟင်နရီ သည် ကက်သလစ်ဘာသာဝင် နှင့် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင် နှစ်မျိုးစလုံးကို ရောနှောထားသည့် ကိုယ်ပိုင်ဘာသာရေးအမြင်တစ်ရပ်ကို ဆက်လက်စွဲကိုင်ထားခဲ့သည်။ ကရွမ်ဝဲလ် ကျဆုံးပြီးနောက် ပိုမိုရှေးရိုးစွဲလာသော ဘာသာရေးအခြေအနေက သူ၏ ပရိုတက်စတင့် ဘက်သို့ လိုက်သည့် သဘောထားကို လုံးဝဖျောက်ဖျက်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့သလို ထိုသဘောထားကိုလည်း အပြည့်အဝ မကျော်လွှားနိုင်ခဲ့ပေ။[144] ပါး သည် ဟင်နရီ နှင့် သူ၏သမီးများဖြစ်သော မေရီ နှင့် အဲလိဇဘက် တို့ ပြန်လည်သင့်မြတ်နိုင်ရန် ကူညီပေးခဲ့သည်။[145] 1543 ခုနှစ်တွင် '''တတိယအကြိမ်မြောက်ထီးမွေနန်းလျာဆက်ခံခြင်းဥပဒေပြင်ဆင်ခြင်း''' အရ မေရီ နှင့် အဲလိဇဘက် တို့ကို နန်းဆက်ခံမည့် အစီအစဉ်တွင် ပြန်လည်ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ထိုဥပဒေက ဟင်နရီ အား မိမိ၏သေတမ်းစာ ထဲတွင် နောက်ထပ် နန်းဆက်ခံရေးအစီအစဉ်ကို သတ်မှတ်ရန်လည်း ခွင့်ပြုခဲ့သည်။[146] === ဘုရားဖူးရာနေရာများ ဖျက်ဆီးခြင်းနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းများ ဖျက်သိမ်းခြင်း === ၁၅၃၈ ခုနှစ်တွင် အဓိကဝန်ကြီး '''သောမတ်စ်ကရွမ်တဲလ်''' သည် အစိုးရက '''“အယူဟောင်းဘာသာရေးအောက်တွင် ကျင့်သုံးနေသော ရုပ်တုကိုးကွယ်မှု”''' ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည့် အရာများကို ဆန့်ကျင်သည့် ကျယ်ပြန့်သော လှုပ်ရှားမှုတစ်ရပ်ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထိုလှုပ်ရှားမှုသည် စက်တင်ဘာလတွင် '''ကန်တာဘူရီဘုရားရှိခိုးကျောင်းထဲ''' ရှိ သူတော်စင်သောမတ်စ်ဘတ်စ်ကတ်ထ်၏ ဘုရားဖူးရာနေရာကို ဖြိုဖျက်ခြင်းဖြင့် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုလုပ်ရပ်၏ အကျိုးဆက်အဖြစ် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ပေါလ် ၃ သည် 1538 ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ဘုရင်ကို '''အသင်းတော်မှ ထုတ်ပယ်ခြင်း''' ပြုလုပ်ခဲ့သည်။[94] ၁၅၄၀ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ သည် သူတော်စင်များအတွက် တည်ဆောက်ထားသော ဘုရားဖူးရာနေရာများအားလုံးကို လုံးဝဖျက်ဆီးရန် အတည်ပြုခဲ့သည်။ ၁၅၄၂ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွင်း ကျန်ရှိနေသေးသော ဘုန်းကြီးကျောင်းများအားလုံးကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို တော်ဝင်ဘုရင့် ထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ '''ဘုန်းကြီး''' များနှင့် '''လက်ထောက်ဘုန်းကြီး''' များသည် '''ဘုရားရှိခိုးကျောင်း''' တွင် မိမိတို့၏ ထိုင်ခုံများကို ဆုံးရှုံးခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာရေးအသင်းအဖွဲ့ တွင် ထိုင်ခုံရရှိသော ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များဖြစ်သည့် '''ဝိညာဉ်ရေးရာ သူကောင်းပြုခံရသူများ''' များသည် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ဘာသာရေးခေါင်းဆောင် များထက် အရေအတွက်နည်းသွားခဲ့သည်။[147] === ပြင်သစ်ကို ဒုတိယအကြိမ် ကျူးကျော်ခြင်းနှင့် စကော့တလန်၏ ကျူးကျော်သိမ်းပိုက်ခြင်း === ၁၅၃၉ ခုနှစ်တွင် ဖရန့်ဇစ် နှင့် ချားလ်စ် တို့၏ မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေး ပျက်ပြားလာပြီး နောက်ဆုံးတွင် စစ်ပွဲအသစ် ဖြစ်ပွားလာခဲ့သည်။ ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန် နှင့် အန်းဘိုလင်း တို့ သေဆုံးသွားပြီးနောက် ချားလ်စ် နှင့် ဟင်နရီ တို့၏ ဆက်ဆံရေးမှာ သိသိသာသာ ကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ဧကရာဇ် နှင့် လျှို့ဝှက်မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ သူ၏မဟာမိတ်အသစ်ဘက်မှ '''အီတာလျံစစ်ပွဲ''' တွင် ဝင်ရောက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၃ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်ကို ကျူးကျော်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။[148] ထိုစစ်ပွဲအတွက် ပြင်ဆင်ရာတွင် ဟင်နရီ သည် ပြင်သစ်၏ မဟာမိတ်ဖြစ်သည့် စကော့တလန်ကို ဖြစ်နိုင်သည့် ခြိမ်းခြောက်မှုအဖြစ် ဖယ်ရှားရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် စကော့တလန်ကို ဟင်နရီ ၏ ငယ်ရွယ်သော တူဖြစ်သူ '''ပဉ္စမမြောက်ဂျိမ်းစ်''' က အုပ်ချုပ်နေသည်။ စကော့တလန်တပ်များသည် ၁၅၄၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၄ ရက်နေ့တွင် '''ဆော်ဝေးမော့စ်စစ်ပွဲ''' တွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီး ဂျိမ်းစ် သည် ဒီဇင်ဘာ ၁၅ ရက်နေ့တွင် သေဆုံးခဲ့သည်။[149] ထိုအခါ ဟင်နရီ သည် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန် ထီးနန်းနှစ်ခုကို ပေါင်းစည်းရန် မျှော်လင့်ခဲ့ပြီး သူ၏သား အက်ဒွပ် နှင့် ဂျိမ်းစ် ၏ အရိုက်အရာဆက်ခံသူ '''မေရီ''' တို့ကို လက်ထပ်ပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ စကော့တလန်၏ အုပ်ချုပ်သူ '''လော့ဒ်အာရန်''' သည် ၁၅၄၃ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁ရက်နေ့တွင် ဂရင်းနစ်စာချုပ်စာတမ်း အရ ထိုလက်ထပ်မှုကို သဘောတူခဲ့သည်။ သို့သော် စကော့တလန် ပါလီမန် သည် ဒီဇင်ဘာ ၁၁ရက်နေ့တွင် ထိုသဘောတူညီချက်ကို ပယ်ချခဲ့သည်။ ထိုအကျိုးဆက်အနေဖြင့် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်အကြား ရှစ်နှစ်ကြာ စစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ထိုစစ်ဆင်ရေးကို '''နယ်မြေသိမ်းတိုက်ပွဲ''' ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်များ အများအပြား ချုပ်ဆိုခဲ့သော်လည်း ဟင်နရီ သေဆုံးသည့်အချိန်အထိ စကော့တလန်တွင် မငြိမ်မသက်မှုများ ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည်။[150][151][152] စကော့တလန်နှင့် ပတ်သက်၍ အစောပိုင်းအောင်မြင်မှုများ ရရှိခဲ့သော်လည်း ဟင်နရီ သည် ပြင်သစ်ကို ကျူးကျော်ရန် တွန့်ဆုတ်နေခဲ့ပြီး ထိုအခြေအနေကြောင့် ချားလ်စ် ကို စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဟင်နရီ သည် ၁၅၄၄ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ပြင်သစ်သို့ သွားရောက်ကာ နှစ်ဖက်ခွဲ၍ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ '''နော့ဖို့ဒ်''' ဦးဆောင်သည့် တပ်ဖွဲ့တစ်ခုသည် မွန်ထရွိုင်း ကို ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း ထိရောက်မှု မရှိခဲ့ပေ။ '''ဆာ့ဖို့ထ်''' ဦးဆောင်သည့် အခြားတပ်ဖွဲ့က ဘိုလော့နာ ကို ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဟင်နရီ ကိုယ်တိုင် စစ်တပ်ကို ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး ဘိုလော့နာ သည် ၁၅၄၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ကျဆုံးခဲ့သည်။[153][150] သို့သော် ဟင်နရီ သည် ချားလ်စ် ၏ ပြင်သစ် ကို ချီတက်တိုက်ခိုက်ရန် တောင်းဆိုမှုကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ် ၏ ကိုယ်ပိုင်စစ်ဆင်ရေးမှာလည်း မအောင်မြင်ဘဲ ထိုနေ့တွင်ပင် ပြင်သစ်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး ပြုလုပ်ခဲ့သည်။[151] ထို့ကြောင့် ဟင်နရီ သည် ပြင်သစ်နှင့် တစ်ဦးတည်း ရင်ဆိုင်နေရပြီး ငြိမ်းချမ်းရေး ရယူနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ဖရန့်ဇစ် သည် ၁၅၄၅ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ရန် ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း သူ၏တပ်ဖွဲ့များသည် အိုင်အော့ဖ်ဝိုက်ကျွန်း အထိသာ ရောက်ရှိနိုင်ပြီး '''ဆိုးလန့်ရေလက်ကြားတိုက်ပွဲ''' တွင် ပြန်လည်တွန်းလှန်ခံခဲ့ရသည်။ စစ်ရေးအသုံးစရိတ်များကြောင့် ငွေကြေးအင်အား အလွန်ကုန်ခမ်းသွားသော ပြင်သစ်နှင့် အင်္ဂလန်တို့သည် ၁၅၄၆ ခုနှစ် ဇွန် ၇ ရက်နေ့တွင် '''စခန်းဆိုင်ရာ စာချုပ်''' ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ ဟင်နရီ သည်ဘိုလော့ဂ်နာ မြို့ကို ရှစ်နှစ်ကြာ ထိန်းသိမ်းခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ ထိုကာလပြီးဆုံးပါက မြို့ကို ပြင်သစ်ထံ '''ယူရိုငွေ ၂ သန်း (စတာလင်ပေါင် ၇ သိန်းခွဲ)''' ဖြင့် ပြန်လည်ပေးအပ်ရမည် ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီ သည် ငွေကြေးအလွန်လိုအပ်နေခဲ့သည်။ ၁၅၄၄ ခုနှစ် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုတည်းအတွက်ပင် (စတာလင်ပေါင် ၆ သိန်းခွဲ) ကုန်ကျခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် ထပ်မံ၍ ဒေဝါလီခံရမည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရပြန်သည်။ == ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျဆင်းယိုယွင်းလာမှုနှင့် သေဆုံးခြင်း == အသက်အရွယ်ကြီးလာသည့် နောက်ပိုင်းကာလတွင် ဟင်နရီသည် '''အလွန်အမင်း အဝလွန်လာခဲ့သည်'''။ သူ၏ခါးပတ်လည်အတိုင်းအတာမှာ '''၅၄ လက်မ (၁၄၀ စင်တီမီတာ)''' အထိ ရှိလာခဲ့ပြီး စက်ကိရိယာများ၏အကူအညီဖြင့်သာ ရွှေ့ပြောင်းသွားလာနိုင်တော့သည်။ ထို့အပြင် သူ၏ခန္ဓာကိုယ်တွင် နာကျင်စေသော '''ပြည်တည်နေသည့် အနာဖုများ''' များစွာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး '''ဂေါက်ရောဂါ'''လည်း ဖြစ်နိုင်ခြေရှိခဲ့သည်။ သူ၏အဝလွန်ခြင်းနှင့် အခြားကျန်းမာရေးပြဿနာများသည် '''၁၅၃၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၄ ရက်နေ့'''တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော '''မြင်းစီးလှံထိုးပြိုင်ပွဲ (jousting)''' အတွင်း မတော်တဆမှုနှင့် ဆက်စပ်နေသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထိုမတော်တဆမှုတွင် သူ၏ခြေထောက်၌ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် နှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက ရရှိထားခဲ့သော ဒဏ်ရာဟောင်းတစ်ခု ပြန်လည်ပွင့်လာပြီး ပိုမိုဆိုးရွားလာခဲ့သည်။ ထိုအခြေအနေသည် သူ၏ဆရာဝန်များအတွက် ကုသရန်ပင် အလွန်ခက်ခဲစေခဲ့သည်။ ထို '''နာတာရှည်ဒဏ်ရာ''' သည် သူ့ဘဝ၏ကျန်ရှိသည့်ကာလတစ်လျှောက် ဆိုးရွားလာခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် '''အနာကျက်ရန်ခက်ခဲသော အနာ''' ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ယခင်က သူနှစ်သက်ခဲ့သော ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုများကို ယခင်ကဲ့သို့ ဆက်လက်မလုပ်နိုင်တော့ပေ။ ထိုမြင်းစီးလှံထိုးပြိုင်ပွဲ မတော်တဆမှုသည် ဟင်နရီ၏ '''စိတ်ခံစားချက် အတက်အကျများ''' ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်ဟုလည်း ယုံကြည်ကြပြီး၊ ထိုအရာက သူ၏ '''ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေးနှင့် စိတ်နေစိတ်ထား''' အပေါ် သိသိသာသာ သက်ရောက်မှုရှိခဲ့နိုင်သည်။ ဤချပ်ဝတ်တန်ဆာကို '''၁၅၄၄ ခုနှစ်ခန့်'''တွင် ဟင်နရီ၏ ကိုယ်လယ်ပိုင်းအဝန်း '''၅၁ လက်မ''' ရှိသည့်အချိန်၌ သူ့အတွက် အထူးအပ်နှံပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီတွင် '''ဆစ်ဖလစ်ရောဂါ''' ရှိခဲ့သည်ဟူသော သီအိုရီကို သမိုင်းပညာရှင်အများစုက လက်မခံတော့ကြပေ။ သမိုင်းပညာရှင် '''ဆူဇန်မက်ကလင်းကီးဗတ်ထ်''' ကမူ ဟင်နရီ၏သေဆုံးမှုသည် '''စကာဗီရောဂါ''' ကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆခဲ့သည်။ စကာဗီရောဂါသည် '''ဗီတာမင်စီ မလုံလောက်ခြင်း'''ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ပြီး အများအားဖြင့် အစားအစာထဲတွင် လတ်ဆတ်သော သစ်သီးများနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ မလုံလောက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်တတ်သည်။ '''၂၀၁၀ ခုနှစ် လေ့လာမှုတစ်ခု'''အရ ဟင်နရီသည် ကယ်လ်‌'''ပေါ့စတစ် သွေးအမျိုးအစား''' ရှိသူဖြစ်နိုင်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ထိုအချက်သည် သူ၏ '''ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျဆင်းယိုယွင်းလာမှု'''ကို ရှင်းပြနိုင်ပြီး၊ မက်လော့ဒ်ရောဂါ၏ လက္ခဏာအချို့နှင့်လည်း ကိုက်ညီနိုင်သည်။ ထို့အပြင် ဟင်နရီကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသော ကိုယ်ဝန်များတွင် '''သန္ဓေသားသေဆုံးမှုနှုန်း မြင့်မားခြင်း'''နှင့်လည်း ဆက်စပ်နိုင်သည်ဟု လေ့လာမှုက ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဟင်နရီ၏ '''အဝလွန်မှုသည် သူ၏သေဆုံးမှုကို ပိုမိုမြန်ဆန်စေခဲ့သည်'''ဟု ယူဆကြသည်။ သူသည် '''အသက် ၅၅ နှစ်အရွယ်'''တွင်၊ '''၁၅၄၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့'''၌ '''ဝှိုက်ဟော နန်းတော်'''တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့သည် သူ၏ဖခင်၏ '''အသက် ၉၀ ပြည့်မွေးနေ့''' ဖြစ်လာမည့်နေ့လည်း ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီအတွက် ကြိုတင်စီစဉ်ထားခဲ့သော '''ဂူဗိမာန်'''သည် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းသာ ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့ပြီး လုံးဝပြီးစီးခဲ့ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထိုဂူဗိမာန်တွင် မူလက ကာဒီနယ်ရဟန်းဝေါ်ဆေး အတွက် ရည်ရွယ်ထားခဲ့သော အစိတ်အပိုင်းအချို့ကိုလည်း အသုံးပြုခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ထိုဂူဗိမာန်၏ '''ကျောက်ခေါင်းတလား''' နှင့် အောက်ခံအပိုင်းကို ဖယ်ရှားပြီး စိန့်ပေါလ်ကက်သရီဒရယ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၏ မြေအောက်ဂူအတွင်းရှိ '''နယ်ဆန်အရှင်မင်းမြတ်''' ၏ သင်္ချိုင်းဂူတွင် ပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့သည်။ ဟင်နရီ၏ ရုပ်အလောင်းကို '''ဝင်ဆာရဲတိုက် ရှိ စိန့်ဂေျာ့ချ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်း''' တွင် '''ဂျိန်းဆေးမွား''' ၏ အနီး၌ရှိသော မြေအောက်သင်္ချိုင်းခန်းတစ်ခုအတွင်း မြှုပ်နှံခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှ '''နှစ်ပေါင်း ၁၀၀ ကျော်ကြာပြီးနောက်''' အင်္ဂလန်ဘုရင် ပထမချားလ်စ်ဘုရင် (နန်းစံကာလ '''၁၆၂၅–၁၆၄၉''') ကိုလည်း ထိုသင်္ချိုင်းခန်းအတွင်း၌ပင် မြှုပ်နှံခဲ့သည်။ == နန်းမွေဆက်ခံခြင်း == အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် သူ့ရဲ့ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်ခဲ့တဲ့ တစ်ဦးတည်းသောသားဖြစ်သူ ဆဌမအက်ဒွပ်ဘုရင် က ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ အက်ဒွပ် ဟာ အသက် ၉ နှစ်သာရှိသေးတဲ့အတွက် ကိုယ်တိုင်တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပါဘူး။ ဒါကြောင့် ဟင်နရီရဲ့ နောက်ဆုံးဆန္ဒစာအရ အက်ဒွပ် အသက် ၁၈ နှစ်ပြည့်တဲ့အထိ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးဖို့ အမှုဆောင် ၁၆ ဦး ကို သတ်မှတ်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအမှုဆောင်တွေကတော့ ဂျိန်းဆေးမွား (အက်ဒွပ်မိခင်) ရဲ့ အစ်ကိုဖြစ်သူ အက်ဒဝပ် ဆေးမိုး (ပထမမြောက် ဟတ်ဖို့ဒ် အမတ်ကြီး)ကို နိုင်ငံတော်ရဲ့ ရာထူးအမြင့်ဆုံး အုပ်ထိန်းသူ အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဟင်နရီရဲ့ နောက်ဆုံးဆန္ဒစာပါ သတ်မှတ်ချက်တွေအရ အက်ဒွပ်ဟာ သားသမီးမရှိဘဲ ကွယ်လွန်ခဲ့မယ်ဆိုရင် ထီးနန်းကို ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန် နဲ့ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် တို့ရဲ့ သမီးဖြစ်သူမေရီ နဲ့ သူမရဲ့ အမွေဆက်ခံသူတွေထံ လွှဲပြောင်းပေးရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ မေရီရဲ့ အမျိုးအနွယ်တွေ ဆက်လက်မရှိတော့ဘူးဆိုရင်တော့ ထီးနန်းကို အန်းဘိုလင်း နဲ့ ဟင်နရီတို့ရဲ့ သမီးဖြစ်သူ အဲလစ်ဇဘက် နဲ့ သူမရဲ့ အမွေဆက်ခံသူတွေက ဆက်ခံရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ နောက်ဆုံးအနေနဲ့ အဲလစ်ဇဘက် အမျိုးအနွယ်လည်း မရှိတော့ဘူးဆိုရင် ဟင်နရီဆဋ္ဌမမြောက်ရဲ့ ကွယ်လွန်ခဲ့တဲ့ ညီမငယ်ဖြစ်သူ မေရီ ရဲ့ အမျိုးအနွယ်တွေဖြစ်တဲ့ ဂရေးမိသားစု ထံ ထီးနန်းကို အမွေဆက်ခံစေဖို့ သတ်မှတ်ထားပါတယ်။ အဲဒီသတ်မှတ်ချက်ကြောင့် ဟင်နရီဆဋ္ဌမမြောက်ရဲ့ အစ်မဖြစ်သူမာဂရက်တူဒါရဲ့ အမျိုးအနွယ်တွေဖြစ်တဲ့ စကော့တလန်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သော စတူးဝတ်မင်းဆက် တွေကို အင်္ဂလန်ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်ကနေ ဖယ်ထုတ်ထားခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီသတ်မှတ်ချက်ဟာ နောက်ဆုံးမှာ မအောင်မြင်ခဲ့ပါဘူး။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ မာဂရက်တူဒါရဲ့ မြေးမြစ်ဖြစ်သူ စကော့တလန်ဘုရင် ဆဌမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ဟာ ၁၆၀၃ ခုနှစ်မှာ အင်္ဂလန်နဲ့ အိုင်ယာလန်ရဲ့ ဘုရင် ဖြစ်လာခဲ့လို့ပါ။ ထို့အပြင် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ် ကိုယ်တိုင်ကလည်း ဟင်နရီရဲ့ နောက်ဆုံးဆန္ဒစာပါ အစီအစဉ်ကို မလိုက်နာဘဲ သူ့ရဲ့ ဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ လေဒီဂျိန်းဂရေး ကို မိမိရဲ့ ထီးနန်းအမွေဆက်ခံသူအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပါတယ်။ ==မှတ်စု== {{Notelist}} ==ကိုးကား== {{Reflist|2}} {{Lifetime|၁၉၄၁|၁၅၄၇}} [[Category:အင်္ဂလိပ် ရေမြေ့သခင်များ]] d819in5r52dzbdku7g9tp9yihvl24a8 0 292023 1055627 1054966 2026-09-28T13:06:52Z I'm Rinn 148432 1055627 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | image = Circle of William Scrots Edward VI of England.jpg | alt = Formal portrait in the Elizabethan style of Edward in his early teens. He has a long pointed face and a small full mouth. | caption = Portrait {{c.|1550}} | succession = [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ဘုရင်]] နှင့် [[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏မင်းဆက်များ]] | more_text = ([[:en:Style of the British sovereign#Styles of English sovereigns|more&nbsp;...]]) | reign = ၂၈ ဇန်နဝါရီ ၁၅၄၇ - ၆ ဇူလိုင် ၁၅၅၃ | coronation = ၂ဝ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅၄၇ | cor_type = [[:en:Coronation of Edward VI|Coronation]] | predecessor = [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]] | regent = [[ဆိုးမားဆက်မြို့စားအက်ဒွပ်ဆေးမွား]] {{nowrap|(၁၅၄၇-၁၅၄၉)}}<br />[[နော့ခ်သန်းဗားလန်းမြို့စားဂျွန်ဒက်လေ]] {{nowrap|(၁၅၅၀-၁၅၅၃)}} | reg_type = Regents | successor = [[လေဒီဂျိန်းဂရေး]] (ဖယ်ရှားခံရ) သို့ [[ပထမမြောက်မေရီဘုရင်မ]] | birth_date = ၁၂ အောက်တိုဘာ ၁၅၃၇ | birth_place = [[ဟမ်ပတန်ကို့ခ်နန်းတော်]]၊ ဆာရေးမြို့၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ | death_date = ၆ ဇူလိုင် ၁၅၅၃ (အသက် ၁၅) | death_place = [[ပလက်စန်းတီးယားနန်းတော်]], ဂရင်းနစ်မြို့၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ | house = [[တူးဒါအိမ်တော်]] | father = [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]] | mother = [[ဂျိန်းဆေးမွား]] | religion = [[ပရိုတက်စတင့်နဆင်]] | burial_date = ၈ သြဂုတ် ၁၅၅၃ | burial_place = [[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]] | signature = EdwardVI Signature.svg }} '''ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင်''' (အောက်တိုဘာ ၁၂၊ ၁၅၃၇ - ဇူလိုင် ၆၊ ၁၅၅၃) သည် ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၈ ရက်မှ ၁၅၅၃ ခုနှစ် သူကွယ်လွန်သည်အထိ အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူသည် ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀ ရက်တွင် အသက်ကိုးနှစ်အရွယ်ဖြင့် နန်းတက်ဘိသိက်ခံခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) နှင့် သူ၏တတိယမြောက်ဇနီး ဂျိန်းဆေမွား တို့မှ ဆင်းသက်လာသော တစ်ဦးတည်းသော သားကျန်ရစ်သူဖြစ်ပြီး၊ အင်္ဂလန်သမိုင်းတွင် ပရိုတက်စတစ် ဘာသာဝင်အဖြစ် ပထမဆုံးပျိုးထောင်ကြီးပြင်းလာခဲ့ရသော အင်္ဂလန်ဘုရင်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |url=http://www.historyisnowmagazine.com/blog/2018/3/11/5-fascinating-facts-about-king-henry-viiis-son-king-edward-vi#.XdR7c3dFz4g |title=5 Fascinating Facts about King Henry VIII's son, King Edward VI |date=11 March 2018 |access-date=19 November 2019 |archive-date=17 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211217230341/http://www.historyisnowmagazine.com/blog/2018/3/11/5-fascinating-facts-about-king-henry-viiis-son-king-edward-vi#.XdR7c3dFz4g |url-status=live}}</ref> အက်ဒွပ် သည် အရွယ်မရောက်သေးသဖြင့် သူ၏စိုးစံကာလတစ်လျှောက်တွင် တိုင်းနိုင်ငံကို ရာဇပလ္လင်ထိန်းသိမ်းရေးကောင်စီက အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဤကောင်စီကို ဦးစွာပထမ သူ၏ဦးလေးဖြစ်သူ ဆွန်မားဆက်မြို့စား အက်ဒွပ်ဆေးမွား (၁၅၄၇-၁၅၄၉) က ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား ဂျွန်ဒတ်လေ (၁၅၅၀-၁၅၅၃) က ဆက်လက်ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်၏ စိုးစံကာလသည် စီးပွားရေးပြဿနာများစွာနှင့် လူမှုရေးမငြိမ်မသက်မှုများကြောင့် မှတ်သားဖွယ်ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၅၄၉ ခုနှစ်တွင် အုံကြွမှုနှင့် ပုန်ကန်မှုများအထိ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ စကော့တလန်နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ငွေကုန်ကြေးကျများသည့် စစ်ပွဲမှာ အစပိုင်းတွင် အောင်မြင်သော်လည်း နောက်ဆုံးတွင် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် စကော့တလန်နှင့် ဘူလွန်ဆူမာမှ စစ်တပ်များကို ရုပ်သိမ်းခဲ့ရသည်။ ဘာသာရေးကိစ္စများကို အထူးစိတ်ဝင်စားသော အڈဝပ်လက်ထက်တွင် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း ကို ပရိုတက်စတစ်အဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ သူ၏ဖခင် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး သည် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်းနှင့် ရိန်းမြို့တို့၏ ဆက်သွယ်မှုကို ဖြတ်တောက်ခဲ့သော်လည်း ကက်သလစ်အယူအဆနှင့် ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံအများစုကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်၏ လက်ထက်တွင်မူ ပရိုတက်စတစ်ဝါဒကို အင်္ဂလန်၌ ပထမဆုံးအကြိမ် တရားဝင်စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ ဘုန်းကြီးများ လက်ထပ်ခွင့်မရှိခြင်းကို ဖျက်သိမ်းခြင်း၊ လက်တင်ဘာသာဖြင့် မက်စ် ပူဇော်ခြင်းကို ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် ဘုရားကျောင်းဝတ်ပြုရာတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာကို မဖြစ်မနေ အသုံးပြုစေခြင်းတို့ အပါအဝင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၃ ခုနှစ် အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်တွင် အက်ဒွပ် သည် နာမကျန်းဖြစ်ခဲ့သည်။ သူ၏ရောဂါမှာ ကုသမရနိုင်တော့ကြောင်း သိရှိရသောအခါ၊ တိုင်းပြည်အတွင်း ကက်သလစ်ဝါဒ ပြန်လည်လွှမ်းမိုးလာခြင်းကို တားဆီးရန်အတွက် သူနှင့် သူ၏ကောင်စီသည် '''"ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ အစီအမံ"''' ကို ရေးဆွဲခဲ့ကြသည်။ အက်ဒဝပ်သည် သူနှင့်တစ်ဝမ်းကွဲတော်စပ်ပြီး ပရိုတက်စတစ်ဘာသာဝင်ဖြစ်သူ '''(လေဒီဂျိန်းဂရေး)''' ကို သူ၏ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် အမည်နာမပေးခဲ့ပြီး၊ သူ၏ဖအေတူမအေကွဲ ညီမများဖြစ်ကြသော မေရီ နှင့် အဲလိဇဘက် တို့ကိုမူ ချန်လှပ်ထားခဲ့သည်။ == '''အစောပိုင်းကာလ''' == === မွေးဖွားစဉ်ကာလ === အက်ဒွပ်ကို ၁၅၃၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၂ ရက်တွင် မစ်ဒဲဆက်စ် ရှိ '''ဟမ်ပတန်ကိုးတ်နန်းတော်''' ရှိ သူ၏မိခင်ဖြစ်သူ၏ အဆောင်၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ သူသည် [https://my.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%80%A1%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C%E1%80%99%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA_%E1%80%9F%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%9B%E1%80%AE%E1%80%98%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8&action=edit&wvprov=sticky-header အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး] နှင့် တတိယမြောက်ဇနီး ဂျိန်းဆေးမွားတို့၏ သားတော်ဖြစ်ပြီး၊ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး အတောင့်တရဆုံး အလိုချင်ဆုံးသော တစ်ဦးတည်းသော သားတော်ဖြစ်သည်။ တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ ပြည်သူများသည် '''"မိမိတို့ ကာလရှည်ကြာစွာ ဆာလောင်မွတ်သိပ်စွာ မျှော်လင့်ခဲ့ရသော" အိမ်ရှေ့စံသားတော်''' ပေါ်ထွန်းလာမှုကို ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာနှင့် စိတ်အေးချမ်းသာစွာဖြင့် ကြိုဆိုခဲ့ကြသည်။ ဘုရားကျောင်းများတွင် တေးသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ကြပြီး၊ မီးပုံများ ထွန်းညှိခဲ့ကြသည့်အပြင် ထိုညတွင် တာဝါတစ်ခုလုံး၌ '''အမြောက်အချက်ပေါင်း ၂,၀၀၀ ကျော် ပစ်ဖောက်''' အောင်ပွဲခံခဲ့ကြသည်။ မိခင်ဖြစ်သူ ဘုရင်မ ဂျိန်းသည် မီးဖွားပြီးနောက် လျင်မြန်စွာ ပြန်လည်ကျန်းမာလာပုံပေါ်ပြီး "ကျွန်ုပ်တို၏ အရှင်မင်းကြီးနှင့် ကျွန်ုပ်တိုအကြား တရားဝင်အိမ်ထောင်ရေးမှ '''မင်းသားတစ်ပါး ဖွားမြင်တော်မူပြီ'''" ဖြစ်ကြောင်း သူမကိုယ်တိုင် လက်မှတ်ရေးထိုးထားသော စာလွှာများကို ပေးပို့ခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်ကို အောက်တိုဘာ ၁၅ ရက်တွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်အဖြစ် ဗတ္တိဇံ မင်္ဂလာပြုခဲ့ပြီး၊ သူ၏ အသက် ၂၁ နှစ်အရွယ် ဖအေတူမအေကွဲအစ်မဖြစ်သူ '''လေဒီမေရီ က ခေါင်းကိုင်မိခင်''' အဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ကာ၊ ၄ နှစ်အရွယ် အစ်မတော် လေဒီအဲလိဇဘက် က ဗတ္တိဇံဝတ်ရုံ ကို သယ်ဆောင်ပေးခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၎င်းအား ကွန်ဝေါမြို့စား နှင့် ချက်စတာနယ်စား အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဘုရင်မကြီးသည် မီးဖွားပြီးနောက် ဖြစ်ပွားတတ်သော နောက်ဆက်တွဲဝေဒနာများကြောင့် နာမကျန်းဖြစ်ကာ အက်ဒဝပ်ကို ဖွားမြင်ပြီး ရက်ပိုင်းအကြာ အောက်တိုဘာ ၂၄ ရက်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ဘုရင် ဟင်နရီ (၈) က ပြင်သစ်ဘုရင် ဖရန်စစ် (၁) ထံသို့ စာရေးသားရာတွင် '''"ဘုရားသခင်၏ အလိုတော်သည်... ကျွန်ုပ်အား ဤမျှပျော်ရွှင်မှု ပေးစွမ်းခဲ့သူ၏ သေဆုံးခြင်းဖြင့် ကျွန်ုပ်၏ဝမ်းမြောက်မှုကို ခါးသီးမှုနှင့် ရောနှောစေခဲ့ပြီ"''' ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ == '''ကြီးပြင်းလာပုံနှင့် ပညာရေး''' == အက်ဒွပ်သည် အစကတည်းက နို့စို့အားကောင်းပြီး ကျန်းမာသန်စွမ်းသော ကလေးငယ်တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဖခင်ဖြစ်သူသည် သူ၏အပေါ်တွင် အလွန်အမင်း သဘောကျနှစ်သက်ခဲ့ပြီး ၁၅၃၈ ခုနှစ် မေလတွင် ဟင်နရီ (၈) သည် "သားတော်ကို ရင်ခွင်ထဲပွေ့ချီကာ ကျီစယ်နေပြီး ပြည်သူများ မြင်တွေ့ကာ စိတ်သက်သာရာရစေရန် ပြတင်းပေါက်တွင် ပွေ့ချီပြသခဲ့သည်" ကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် နန်းရင်းဝန် လော့ဒ်အောဒ်လေက အက်ဒဝပ်သည် လျင်မြန်စွာ ကြီးထွားလာပြီး ခွန်အားဗလနှင့် ပြည့်စုံကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့သလို၊ အခြားသော မှတ်တမ်းများတွင်လည်း သူ့ကို အရပ်ရှည်ပြီး ပျော်ပျော်နေတတ်သော ကလေးတစ်ဦးအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် သည် အနာရောဂါ ထူပြောသော ကလေးတစ်ဦးဖြစ်သည်ဟူသော မိရိုးဖလာ အယူအဆကို ယခုခေတ်သစ် သမိုင်းပညာရှင်များက ငြင်းပယ်ခဲ့ကြသည်။ သူသည် အသက်လေးနှစ်အရွယ်တွင် အသက်အန္တရာယ်စိုးရိမ်ရသည့် "လေးရက်တစ်ကြိမ် ဖျားသော အဖျားရောဂါ" စွဲကပ်ခဲ့ဖူးသော်လည်း၊ ရံဖန်ရံခါ ဖျားနာခြင်းနှင့် မျက်စိမှုန်ခြင်းတို့မှအပ သူ၏နောက်ဆုံး ခြောက်လတာကာလ မတိုင်ခင်အထိ ယေဘုယျအားဖြင့် ကျန်းမာရေး အလွန်ကောင်းမွန်ခဲ့သည်။ အစပိုင်းတွင် အက်ဒွပ်ကို မင်းသား၏ အိမ်တော်ထိန်းကြီး "လော့ဒ်မစ္စထရက်စ်" ဖြစ်သူ '''မာဂရက် ဘရိုင်ယန်''' ၏ လက်အောက်တွင် စောင့်ရှောက်ထားခဲ့သည်။ သူမ၏နောက်တွင် ဘလန့်ခ်ဟားဗတ်ထ်၊ လေဒီထရွိုင် က ဆက်ခံခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်သည် အသက်ခြောက်နှစ်အရွယ်အထိ "အမျိုးသမီးများ၏ ဝန်းရံစောင့်ရှောက်မှုအလယ်" တွင် ကြီးပြင်းခဲ့ရကြောင်း သူ၏ နောက်ပိုင်းရာဇဝင်မှတ်တမ်း တွင် ရေးသားထားခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်အတွက် ဖွဲ့စည်းပေးထားသော တရားဝင်တော်ဝင်အိမ်တော်ကို အစပိုင်းတွင် ဝီလျံဆစ်ဒနီကလည်းကောင်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် ရစ်ချက်ပေ့ချ် ကလည်းကောင်း ကြီးကြပ်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) သည် မိမိ၏သားတော်ရှိရာ အိမ်တော်တွင် လုံခြုံရေးနှင့် သန့်ရှင်းရေးကို အဆင့်မြင့်ဆုံး စံနှုန်းများအတိုင်း ရှိနေစေရန် တင်းကျပ်စွာ တောင်းဆိုခဲ့ပြီး '''အက်ဒွပ်သည် "ဤတစ်နိုင်ငံလုံး၏ အဖိုးတန်ဆုံး ရတနာ" ဖြစ်ကြောင်း''' အလေးအနက် ပြောကြားခဲ့သည်။ မင်းသားထံ လာရောက်လည်ပတ်သူများက သူ့ကို ကစားစရာများနှင့် သက်တောင့်သက်သာရှိမှုများ (သူ့အတွက် သီးသန့် တေးသံရှင်အဖွဲ့ အပါအဝင်) အပြည့်အစုံ ပံ့ပိုးပေးထားပြီး စိတ်ချမ်းသာနေသော ကလေးတစ်ဦးအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ အသက်ခြောက်နှစ်အရွယ်မှစ၍ အက်ဒွပ်သည် '''ရစ်ချက်ကော့စ်''' နှင့် '''ဂျွန်ချိခ်''' တို့၏ လက်အောက်တွင် တရားဝင်ပညာသင်ကြားမှုကို စတင်ခဲ့ပြီး၊ သူကိုယ်တိုင် ပြန်လည်အမှတ်ရခဲ့သည့်အတိုင်း '''"ဘာသာစကားများ၊ ကျမ်းစာ၊ ဒဿနိကဗေဒနှင့် အနုပညာ၊ သိပ္ပံပညာရပ်များ"''' ကို အဓိကထား သင်ယူခဲ့သည်။ သူသည် သူ၏အစ်မ အယ်လီဇဘက်၏ ဆရာဖြစ်သူ ရော်ဂျာအက်ရှမ် နှင့် ဂျင်းဘယ်မိန်း တို့ထံမှလည်း ပညာသင်ယူခဲ့ပြီး ပြင်သစ်၊ စပိန်နှင့် အီတလီဘာသာစကားများကို တတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သူသည် ဂျီဩမေတြီဘာသာရပ်ကို လေ့လာခဲ့ပြီး လုဒ်စောင်း နှင့် ဗာဂျင်နယ် (အော်ဂန်ကဲ့သို့ တူရိယာတစ်မျိုး) တို့အပါအဝင် တူရိယာများကို တီးခတ်တတ်ခဲ့သည်။ သူသည် ကမ္ဘာလုံးများနှင့် မြေပုံများကို စုဆောင်းခဲ့ပြီး၊ ဒင်္ဂါးပြားသမိုင်းပညာရှင် စီအီးချာလစ် ၏ အဆိုအရ အက်ဒဝပ်သည် ငွေကြေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကို ကောင်းစွာနားလည်သဘောပေါက်ပြီး ဉာဏ်ရည်မြင့်မားမှုကို ပြသခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်၏ ဘာသာရေးပညာရေးသည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အစီအစဉ်များဘက်သို့ ယိမ်းခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။ သူ၏ဘာသာရေးပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိပ်တန်းပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားဖြစ်သူ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းကြီး '''သောမတ်စ်ကရမ်မာ''' က ရွေးချယ်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ကော့စ်နှင့် ချိခ် နှစ်ဦးစလုံးသည်လည်း "ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသော" ကက်သလစ်များ (သို့မဟုတ်) အီရက်စမတ်ဝါဒီများ ဖြစ်ကြပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဘုရင်မ မေရီလက်ထက်၌ ပြည်ပသို့ တိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် ရောက်သောအခါ အက်ဒဝပ်သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကို ခရစ်တော်၏ရန်သူ အဖြစ် သတ်မှတ်သည့် ကျမ်းတစ်စောင်ကို ရေးသားခဲ့ပြီး ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုများကိုလည်း အချက်အလက်ကျကျ မှတ်စုထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူ၏ ငယ်စဉ်ဘဝက ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ရှုထောင့်အများစုမှာ မက်စ် ဝတ်ပြုပွဲ ကျင်းပခြင်း၊ စိန့်သူတော်စင်များ၏ ရုပ်တုများနှင့် အမွေအနှစ်များကို အရိုအသေပြုခြင်း အပါအဝင် အခြေခံအားဖြင့် ကက်သလစ်ဘာသာအတိုင်းသာ ရှိနေသေးသည်။ အက်ဒွပ်၏ အစ်မတော်နှစ်ဦးစလုံးသည် မောင်တော်အပေါ် ဂရုစိုက်ကြပြီး မကြာခဏ လာရောက်လည်ပတ်လေ့ရှိသည်။ တစ်ခါက အဲလိဇဘက်သည် သူမကိုယ်တိုင် '''"လက်လုပ်ချုပ်လုပ်ထားသော"''' အင်္ကျီတစ်ထည်ကို အက်ဒဝပ်အား လက်ဆောင်ပေးခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်သည် မေရီ၏အဖော်ပြုမှုကို '''"အထူးပင် စိတ်ကျေနပ်မှု ရှိခဲ့သည်"'''။ သို့သော်လည်း မေရီ၏ နိုင်ငံခြားအကများအပေါ် ဝါသနာပါမှုကိုမူ သူက သဘောမတူခဲ့ချေ။ "မောင်တော်က အစ်မတော်ကို အချစ်ဆုံးပါ" ဟု ၁၅၄၆ ခုနှစ်တွင် မေရီထံသို့ သူ စာရေးသားခဲ့သည်။ ၁၅၄၃ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ (၈) သည် သူ၏သားသမီးများကို ခရစ္စမတ်ပွဲတော် အတူတူဆင်နွှဲရန် ဖိတ်ကြားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ယခင်က တရားမဝင်ဟု သတ်မှတ်ပြီး အမွေပြတ်စွန့်လွှတ်ခဲ့သော သမီးတော်များနှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ခြင်းကို ပြသသည့် အရိပ်အယောင် ဖြစ်သည်။ နောက်တစ်နှစ် နွေဦးရာသီတွင် ဟင်နရီ (၈) သည် '''"တတိယအကြိမ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ အက်ဥပဒေ"''' အားဖြင့် သမီးတော်များ၏ ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် အဆင့်အတန်းကို ပြန်လည်သတ်မှတ်ပေးခဲ့ပြီး အက်ဒွပ် အရွယ်မရောက်သေးမီကာလအတွင်း အုပ်ချုပ်မည့် ရာဇပလ္လင်ထိန်းသိမ်းရေးကောင်စီ အတွက်လည်း ကြိုတင်စီမံပေးခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ ထူးထူးခြားခြား မိသားစုစည်းလုံး ညီညွတ်မှုရှိလာခြင်းမှာ ဟင်နရီ (၈) ၏ ဆဌမမြောက်ဇနီး '''ကက်သရင်းပါး (Catherine Parr)''' ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ အက်ဒဝပ်သည် သူမအား မကြာမီပင် ခင်မင်တွယ်တာလာခဲ့သည်။ သူသည် သူမအား "ကျွန်ုပ်၏ အချစ်ဆုံး မိခင်" ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ပြီး ၁၅၄၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် သူမထံသို့ '''"ကျွန်ုပ်သည် မိခင်ကြီးထံမှ ကျေးဇူးတရားများစွာ ရရှိခဲ့သဖြင့် ကျွန်ုပ်၏စိတ်ထဲတွင် ထိုကျေးဇူးတရားများကို ကုန်စင်အောင်ပင် မတွေးတတ်တော့ပါ"''' ဟု စာရေးသားခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်နှင့်အတူ ဆော့ကစားရန် အခြားသော ကလေးငယ်များကိုလည်း ခေါ်ဆောင်လာခဲ့ကြသည်။ ထိုကလေးများထဲတွင် သူ၏နန်းတွင်းမှူးကြီး ဝီလျံဆစ်ဒနီ၏ မြေးမလေးလည်း ပါဝင်ပြီး၊ သူမသည် အရွယ်ရောက်လာသည့်အခါ မင်းသားလေးအား '''"အလွန်အမင်း သဘောကောင်းပြီး သိမ်မွေ့ကာ ရက်ရောတတ်သော၊ အံ့ဩစရာကောင်းလောက်အောင် ချစ်စရာကောင်းသည့် ကလေးတစ်ဦး"''' အဖြစ် ပြန်လည်အမှတ်ရခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်သည် နန်းတော်အသေးစား ပုံစံမျိုးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော နေရာတွင် သူ့ကို "ခစားရန် ခန့်အပ်ထားသော" မှူးမတ်မျိုးနွယ်များ၏ သားသမီးများနှင့်အတူ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ အိုင်ယာလန် သူကြွယ် တစ်ဦး၏ သားဖြစ်သူ '''ဘာနဘီ ဖစ်ဇ်ပက်ထရစ်'''သည် အက်ဒွပ်၏ ရင်းနှီးပြီး ရေရှည်တည်တံ့သော မိတ်ဆွေတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်သည် သူ၏အတန်းဖော်များထက် ကျောင်းစာတွင် ပိုမိုစိတ်အားထက်သန်ပြီး ၎င်းတို့ထက် ပိုမိုထူးချွန်ပုံရသည်။ မိမိ၏ "တာဝန်" ကို ကျေပွန်လိုစိတ်နှင့် အစ်မတော် အဲလိဇဘက်၏ ပညာရည်ထူးချွန်မှုအပေါ် ယှဉ်ပြိုင်လိုစိတ်တို့က သူ့ကို တွန်းအားပေးခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်၏ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ပိုင်ဆိုင်မှုများသည် တော်ဝင်ဆန်စွာ ခမ်းနားထည်ဝါလှသည် - သူ၏အခန်းများတွင် အဖိုးတန် ဖလန်းဒါးစ် ကော်ဇောကြီးများကို ချိတ်ဆွဲထားပြီး၊ သူ၏အဝတ်အစားများ၊ စာအုပ်များနှင့် ဇွန်း၊ ခက်ရင်း၊ ဓားများတွင် အဖိုးတန်ရတနာများနှင့် ရွှေများကို စီခြယ်ထားသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူကဲ့သို့ပင် အက်ဒဝပ်သည် '''စစ်ရေးအတတ်ပညာများကို အလွန်စိတ်ဝင်စားခဲ့ပြီး'''၊ သူ၏ပုံတူပန်းချီကား အများစုတွင် ဟင်နရီ (၈) ကို အတုယူ၍ ကျောက်သံပတ္တမြားများ စီခြယ်ထားသော ဓားရိုးပါသည့် ရွှေဓားမြှောင်ကို ဆောင်ထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ အက်ဒွပ်၏ ရာဇဝင်မှတ်တမ်း တွင် စကော့တလန်နှင့် ပြင်သစ်တို့ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သော အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်၏ စစ်ဆင်ရေးများကိုလည်းကောင်း၊ ၁၅၄၇ ခုနှစ် မတ်ဆဲဘာ့ဂ် တွင် ဂျွန်ဒတ်လေ ဖမ်းဆီးခံရလုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည့် စွန့်စားခန်းများကဲ့သို့သော အကြောင်းအရာများကိုလည်းကောင်း စိတ်အားထက်သန်စွာဖြင့် အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ === '''ကြမ်းတမ်းသော စည်းရုံးသိမ်းသွင်းခြင်း''' === ၁၅၄၃ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁ ရက်တွင် ဟင်နရီ (၈) သည် စကော့တလန်သားများနှင့်အတူ '''ဂရင်းနစ်စာချုပ်''' ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး အက်ဒဝပ်နှင့် ခုနစ်လသားအရွယ်သာရှိသေးသော စကော့တလန်ဘုရင်မ '''မေရီ''' တို့ကို စုလျားရစ်ပတ် စေ့စပ်ပေးခြင်းဖြင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို အတည်ပြုခဲ့သည်။ ထိုဘုရင်မလေး မေရီသည် အက်ဒွပ် ၏ အဒေါ်ဖြစ်သူ (ဟင်နရီ၏အစ်မ) မာဂရက်တူးဒါ ၏ မြေးမလေးဖြစ်သည်။ ၁၅၄၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဆောဝေးမော့စ်တိုက်ပွဲ ၌ စကော့တလန်သားများ အရေးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် ၎င်းတို့ဘက်မှ အလျှော့အတင်းလုပ်နိုင်စွမ်း အားနည်းနေချိန်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် တိုင်းနိုင်ငံနှစ်ခုကို ပေါင်းစည်းရန် ရည်ရွယ်ထားသော ဟင်နရီသည် မေရီအား အင်္ဂလန်တွင် လာရောက်ပျိုးထောင်ကြီးပြင်းစေရန် မိမိထံသို့ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ရမည်ဟု စည်းကမ်းချက် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၄၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် စကော့တလန်သားများက အဆိုပါစာချုပ်ကို ငြင်းပယ်ပယ်ဖျက်ပြီး ပြင်သစ်နှင့် ပြန်လည်မဟာမိတ်ဖွဲ့လိုက်သောအခါ ဟင်နရီသည် အလွန်အမင်း ဒေါသထွက်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၄ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် သူသည် အက်ဒွပ် ၏ဦးလေးဖြစ်သူ ဟတ်ဖို့ဒ်မြို့စား အက်ဒဝပ်ဆေးမွား အား စကော့တလန်သို့ ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့ပြီး '''"အရာအားလုံးကို မီးတိုက်၊ ဓားခုတ်လုပ်ပစ်ရန်၊ အီဒင်ဘာဂ် မြို့ကို ပြာကျအောင်ရှို့ရန်၊ မြို့ကို လုယက်ဖျက်ဆီးပြီးနောက် ၎င်းတို့၏ မရိုးသားမှုနှင့် သစ္စာမဲ့မှုတို့အတွက် ဘုရားသခင်၏ ကပ်ဒဏ်အမျက်တော် သင့်လေပြီဟူသော မှတ်တမ်းအဖြစ် ထာဝရကျန်ရစ်စေရန် မြို့တော်ကို အစအနမကျန် ဖျက်ဆီးပစ်ရန်"''' အမိန့်ထုတ်ခဲ့သည်။ ဆေမူးသည် အင်္ဂလိပ်တို့က စကော့တလန်သားများအပေါ် သမိုင်းတစ်လျှောက် ပြုလုပ်ခဲ့သမျှတွင် အရက်စက်ဆုံးသော စစ်ဆင်ရေးဖြင့် တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်၏ စိုးစံကာလအထိ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သော ထိုစစ်ပွဲကို '''"ကြမ်းတမ်းသော''' '''စည်းရုံးသိမ်းသွင်းခြင်း"''' ဟု လူသိများလာခဲ့သည်။ == '''နန်းတက်ခြင်း''' == အသက်ကိုးနှစ်အရွယ်သာရှိသေးသော အက်ဒွပ်သည် ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၀ ရက်တွင် ဟတ်ဖို့ဒ် မှနေ၍ သူ၏ဖခင်နှင့်မိထွေးတော် တို့ထံ စာရေးသားကာ ၎င်းတို့၏ ပုံတူပန်းချီကားများကို နှစ်သစ်ကူးလက်ဆောင်အဖြစ် ပေးသနားခဲ့သည့်အတွက် ကျေးဇူးတင်စကား ဆိုခဲ့သည်။ ဇန်နဝါရီ ၂၈ ရက်သို့ ရောက်သောအခါ '''အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။''' အာဏာစက်နှင့် နီးစပ်သူများဖြစ်ကြသော အက်ဒဝပ်ဆေးမွား နှင့် ဝီလျံပေ့ဂျတ် တို့သည် ထီးနန်းဆက်ခံမှု ချောမွေ့စေရန် ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုများ မပြုလုပ်ရသေးမီအထိ ဘုရင်ကြီးကွယ်လွန်သည့် သတင်းကို ဆိုင်းငံ့ထားရန် သဘောတူခဲ့ကြသည်။ ဆေးမွား နှင့် မြင်းထိန်းတော်ကြီးဖြစ်သူ ဆာ အန်တိုနီဘရောင်း တို့သည် ဟတ်ဖို့ဒ်ရှိ အက်ဒွပ်ကို သွားရောက်ခေါ်ဆောင်ခဲ့ပြီး လေဒီအဲလိဇဘက် နေထိုင်ရာ အန်းဖီးလ် သို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ ထို့နောက်မှ အက်ဒွပ်နှင့် အဲလိဇဘက်တို့အား ဖခင်ဖြစ်သူ ကွယ်လွန်ပြီဖြစ်ကြောင်း အသိပေးကာ သေတမ်းစာကို ဖတ်ကြားပြသခဲ့သည်။ နန်းရင်းဝန် သောမတ်စ်ရီယော့သ်စလေ က ဇန်နဝါရီ ၃၁ ရက်တွင် ပါလီမန်သို့ ဟင်နရီကွယ်လွန်ခြင်းကို တရားဝင်ကြေညာခဲ့ပြီး အက်ဒွပ် ထီးနန်းဆက်ခံကြောင်း တစ်နိုင်ငံလုံးသို့ ကြေညာချက်များ ထုတ်ပြန်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ဘုရင်သစ်ကို လန်ဒန်တာဝါ သို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့ပြီး တာဝါတစ်ခုလုံးနှင့် အနီးနားရှိ သင်္ဘောများပေါ်မှ '''အမြောက်များကို တပြိုင်နက်တည်း အုန်းအုန်းကျက်ကျက် ပစ်ဖောက်ကာ ကြိုဆိုခဲ့ကြသည်။''' နောက်တစ်နေ့တွင် တိုင်းပြည်၏ မှူးမတ်မျိုးနွယ်များက တာဝါ၌ အက်ဒဝပ်အား သစ္စာခံ ဦးညွှတ်ခဲ့ကြပြီး ဆေမူးကို '''"နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရေးခံ"''' အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) ၏ ရုပ်ကလာပ်ကို ဖေဖော်ဝါရီ ၁၆ ရက်တွင် သူ၏ဆန္ဒအတိုင်း ဂျိန်းဆေးမွား၏ ဂူဗိမာန်ရှိရာ ဝင်ဆာ တွင် မြှုပ်နှံခဲ့သည်။ '''ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင်''' ၏ နန်းတက်ဘိသိက်မြောက်ခြင်း အခမ်းအနားကို ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် '''ဝက်စ်မင်စတာ''' '''ဘုရားရှိခိုးကျောင်း''' ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ အခမ်းအနား အစီအစဉ်များကို ဖြတ်တောက်ပြီး အချိန်တိုအတွင်း ကျင်းပခဲ့ရသည်၊ အကြောင်းမှာ '''"အလွန်အမင်း ရှည်လျားထွေပြားသော အခမ်းအနားသည် နုပျိုသောအရွယ်သာ ရှိသေးသည့် ဘုရင်မင်းမြတ်အား ပင်ပန်းနွမ်းနယ်စေပြီး ကျန်းမာရေး ထိခိုက်စေနိုင်ခြင်း"''' ကြောင့်ဖြစ်ပြီး၊ တစ်ချက်မှာလည်း ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကြောင့် အချို့သော ထုံးတမ်းစဉ်လာများမှာ ယခုခေတ်ကာလနှင့် မဆီလျော်တော့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဘိသိက်ခံပွဲ မတိုင်ခင်ညတွင် အက်ဒဝပ်သည် တာဝါမှ ဝက်စ်မင်စတာနန်းတော်သို့ မြင်းစီးကာ ထွက်ခွာခဲ့ပြီး လမ်းတစ်လျှောက်တွင် လူအုပ်ကြီးနှင့် ခမ်းနားသော ပြပွဲပြသမှုများဖြင့် ကြိုဆိုခဲ့ကြသည်။ ၎င်းပြပွဲအများစုမှာ ယခင်က ကလေးဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ခဲ့ဖူးသော ဆဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ နန်းတက်ပွဲ ပြပွဲများကို အခြေခံထားခြင်း ဖြစ်သည်။ စိန့်ပေါလ်ဘုရားကျောင်း အပြင်ဘက်တွင် "ဂျွမ်းထိုးပြီး ချစ်စရာကောင်းသော ကပြဖျော်ဖြေမှုများ" ပြုလုပ်နေသည့် စပိန်လူမျိုး ကြိုးတန်းလျှောက်သမားတစ်ဦးကို မြင်တွေ့ကာ ဘုရင်လေးသည် သဘောကျရယ်မောခဲ့သည်။ ဘိသိက်ခံ ဝတ်ပြုပွဲတွင် ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းကြီး ကရမ်မာ က ဘုရင်၏ သာသနာပိုင်အာဏာ စိုးမိုးမှုကို ထပ်လောင်းအတည်ပြုခဲ့ပြီး အက်ဒဝပ်အား '''"ဒုတိယမြောက် ယောရှိဘုရင်"''' အဖြစ် တင်စားကာ "ရုပ်တုဆင်းတုများကို ဖယ်ရှားပြီး ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်မှုများကို ပြည်သူများထံမှ မောင်းထုတ်လျက်" အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ဝတ်ပြုပွဲအပြီးတွင် အက်ဒဝပ်သည် ဝက်စ်မင်စတာခန်းမ၌ ကျင်းပသော တော်ဝင်စားသောက်ပွဲကို ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး၊ သူ၏ရာဇဝင်မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း '''ခေါင်းတွင် သရဖူကို ဆောင်းလျက်''' စားသောက်ခဲ့သည်။ == '''ဆွန်မားဆက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးခံကာလ''' == === '''ရာဇပလ္လင်ထိန်းသိမ်းရေးကောင်စီ''' === အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ သေတမ်းစာတွင် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် အသက် ၁၈ နှစ်ပြည့်သည်အထိ ကောင်စီအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရန် '''အမှုဆောင် ၁၆ ဦး''' ကို အမည်နာမပေးခဲ့သည်။ ထို့ပြင် အကူအညီတောင်းခံသည့်အခါ ပံ့ပိုးပေးရန် "အကြံပေးကောင်စီဝင်" ၁၂ ဦးကိုလည်း ဖြည့်စွက်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) ၏ သေတမ်းစာ နောက်ဆုံးအခြေအနေနှင့် ပတ်သက်၍ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား အငြင်းပွားစရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ ဘုရင်နှင့် နီးစပ်သူများသည် မိမိတို့၏ စီးပွားရေးနှင့် ဘာသာရေးအကျိုးအမြတ်အတွက် အာဏာကို ခွဲဝေယူနိုင်ရန် ဘုရင်ကြီးကို သော်လည်းကောင်း၊ သေတမ်းစာကို သော်လည်းကောင်း '''လိမ်လည်ခြယ်လှယ်ခဲ့ကြသည်''' ဟု ယူဆကြသည်။ ဤအမြင်အရ ၁၅၄၆ ခုနှစ်အကုန်တွင် တော်ဝင်အတိုင်ပင်ခံကောင်စီ အတွင်းရှိ အင်အားစုများသည် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများဘက်သို့ ယိမ်းသွားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ထိပ်တန်းကွန်ဆာဗေးတစ် (ရှေးရိုးစွဲ) ကောင်စီဝင်နှစ်ဦးမှာလည်း အာဏာဗဟိုချက်မှ ဖယ်ရှားခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ '''စတီဖင် ဂါဒီနာ'''သည် ဟင်နရီ၏ နောက်ဆုံးလများတွင် ဘုရင်ထံ ဝင်ရောက်ခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ နော်ဖော့ခ်မြို့စား '''သီအိုမတ်စ် ဟိုးဝပ်''' မှာမူ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် စွပ်စွဲခံခဲ့ရသည်။ ဘုရင်ကြီးမကွယ်လွန်မီ တစ်ရက်အလိုတွင် သူ၏ကြီးမားလှသော မြေယာပိုင်ဆိုင်မှုများကို သိမ်းဆည်းခဲ့သဖြင့် ထိုမြေယာများကို ပြန်လည်ခွဲဝေပေးရန် လမ်းပွင့်သွားခဲ့ပြီး၊ သူသည် အက်ဒဝပ်စိုးစံသည့် ကာလတစ်ခုလုံးကို လန်ဒန်တာဝါအကျဉ်းထောင်ထဲတွင် ဖြတ်သန်းခဲ့ရသည်။ သို့သော် အခြားသော သမိုင်းပညာရှင်များကမူ ဂါဒီနာကို ဖယ်ရှားခြင်းမှာ ဘာသာရေးနှင့်မဆိုင်သော ကိစ္စရပ်များကြောင့်ဖြစ်ပြီး၊ နော်ဖော့ခ်သည်လည်း ဘာသာရေးတွင် ထင်ထင်ရှားရှား ရှေးရိုးစွဲသမားတစ်ဦးမဟုတ်ကြောင်း၊ ကောင်စီတွင် ရှေးရိုးစွဲသမားများ ကျန်ရှိနေသေးသလို ဘုရင်၏ကိုယ်စားထိုးလက်မှတ် တံဆိပ်တုံး ကို ထိန်းချုပ်ထားသည့် အန်တိုနီ ဒင်းနီ ကဲ့သို့သောသူများ၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအစွန်းရောက်မှုမှာလည်း ငြင်းခုံစရာရှိကြောင်း ထောက်ပြကြသည်။ အခြေအနေ မည်သို့ပင်ရှိစေကာမူ ဟင်နရီကွယ်လွန်ပြီးနောက် '''အာဏာရအုပ်စုသစ်ထံသို့ မြေယာများနှင့် ဘွဲ့ထူးဂုဏ်ထူးများကို ရက်ရက်ရောရော ခွဲဝေပေးခဲ့ကြသည်။''' သေတမ်းစာ၏ နောက်ဆုံးမိနစ်တွင် "မပြည့်စုံသေးသော လက်ဆောင်များ" ဟူသည့် အပိုဒ်တစ်ခုကို ဖြည့်စွက်ခဲ့ပြီး ၎င်းအချက်က အမှုဆောင်များအား မိမိတို့ကိုယ်တိုင်နှင့် နန်းတွင်းအဖွဲ့ဝင်များထံ မြေယာနှင့် ဘွဲ့ထူးများကို လွတ်လပ်စွာ ခွဲဝေယူခွင့် ပေးခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ဘုရင်သစ်၏ဦးလေးဖြစ်သူ '''အက်ဒဝပ်ဆေးမွား'''သည် တိုင်းနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး ၊ ဘုရင်၏အုပ်ထိန်းသူ နှင့် '''ဆွန်မားဆက်မြို့စား''' ဘွဲ့ထူးများကို ရယူကာ အာဏာအရှိဆုံး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) ၏ သေတမ်းစာတွင် နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရေးခံ တစ်ဦးကို ခန့်အပ်ရန် '''ပြဋ္ဌာန်းထားခြင်း မရှိခဲ့ပါ။''' ၎င်းအစား သားတော်အရွယ်မရောက်သေးမီကာလအတွင်း တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်ရေးကို လူတိုင်းတွင် "တူညီသော တာဝန်နှင့် အခွင့်အာဏာ" ရှိပြီး မဲခွဲဆုံးဖြတ်မှုစနစ်ဖြင့် စုပေါင်းအုပ်ချုပ်ရမည့် ရာဇပလ္လင်ထိန်းသိမ်းရေးကောင်စီထံသို့သာ လွှဲအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဟင်နရီကွယ်လွန်ပြီး ရက်ပိုင်းအကြာ ဖေဖော်ဝါရီ ၄ ရက်တွင် သေတမ်းစာအမှုဆောင်များသည် ဆွန်မားဆက်မြို့စားထံသို့ '''ဘုရင်တစ်ပါးကဲ့သို့ နီးပါးရှိသော အာဏာကို''' အပ်နှင်းရန် ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ အမှုဆောင် ၁၆ ဦးအနက် ၁၃ ဦး (ကျန်ရှိသူများမှာ ပျက်ကွက်) က ဆွန်မားဆက်အား အုပ်ချုပ်ရေးခံအဖြစ် ခန့်အပ်ရန် သဘောတူခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းသည် ဟင်နရီ၏ သေတမ်းစာပါ "အာဏာစက်အရ" မိမိတို့၏ စုပေါင်းဆုံးဖြတ်ချက်ဖြစ်သည်ဟု အကြောင်းပြခဲ့ကြသည်။ ဆွန်မားဆက်သည် လက်ဆောင်အစုအဝေးများ အသီးသီးရရှိခဲ့ကြသော အမှုဆောင်အချို့နှင့် '''လျှို့ဝှက်သဘောတူညီမှု ရယူခဲ့ခြင်း''' ဖြစ်နိုင်သည်။ သူသည် ဟင်နရီ (၈) ၏ ကိုယ်ရေးအရာရှိဖြစ်သူ ဝီလျံပေ့ဂျတ် နှင့် သဘောတူညီမှု ရယူခဲ့သလို၊ တော်ဝင်အိပ်ဆောင်ကောင်စီမှ ဆာ အန်တိုနီဘရောင်း ၏ ထောက်ခံမှုကိုလည်း ရယူနိုင်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။ ဆွန်မားဆက်ကို ခန့်အပ်ခြင်းမှာ သမိုင်းကြောင်းအရ အစဉ်အလာအတိုင်း ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ စကော့တလန်နှင့် ပြင်သစ်တို့တွင် ရရှိခဲ့သော သူ၏စစ်ရေးအောင်မြင်မှုများက ၎င်းရာထူးအတွက် အရည်အချင်း ပြည့်မီကြောင်းကို ပိုမိုခိုင်မာစေခဲ့သည်။ ၁၅၄၇ ခုနှစ် မတ်လတွင် သူသည် အက်ဒဝပ်ဘုရင်ထံမှ တော်ဝင်အမိန့်ပြန်တမ်း ကို ရယူနိုင်ခဲ့ပြီး ၎င်းအမိန့်အရ တော်ဝင်ကောင်စီ ဝင်များကို မိမိကိုယ်တိုင် ခန့်အပ်ခွင့်နှင့် '''မိမိအလိုရှိသည့်အခါမှသာ ၎င်းတို့နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးခွင့်''' ဟူသော ဘုရင်တစ်ပါးကဲ့သို့သော အခွင့်အရေးကို ရရှိခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဂျက်ဖရီ အယ်လ်တန် ၏ အဆိုအရ "ထိုအချိန်မှစ၍ သူ၏ အာဏာရှင်ဆန်ဆန် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်မှာ ပြီးပြည့်စုံသွားခဲ့သည်" ဟု ဆိုသည်။ သူသည် တိုင်းပြည်ကို ကိုယ်ပိုင်အမိန့်ကြော်ငြာစာများဖြင့်သာ အဓိက အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး၊ တော်ဝင်ကောင်စီအား သူ၏ဆုံးဖြတ်ချက်များကို သဘောတူလက်မှတ်ရေးထိုးပေးရုံမျှထက် ပို၍ မလုပ်ဆောင်စေခဲ့ပေ။ ဆွန်မားဆက်၏ အာဏာသိမ်းယူမှုမှာ ချောမွေ့ပြီး ထိရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ နန်းတွင်းသံအမတ် ဖရန်စစ် ဗန်ဒါဒဲလ်ဖ် က ဆွန်မားဆက်သည် ပေ့ဂျတ်ကို အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ထားရှိကာ '''"အရာအားလုံးကို အကြွင်းမဲ့ အာဏာဖြင့် စီမံခန့်ခွဲနေသည်"''' ဟု အစီရင်ခံခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဂုဏ်ထူးဘွဲ့ထူးများ ခွဲဝေမှုတွင် ဝါဝစ်ခ်မြို့စား အဖြစ် ရာထူးတိုးမြှင့်ခံရသော ဂျွန်ဒတ်လေ ထံမှ ပြဿနာများ ကြုံတွေ့ရနိုင်ကြောင်း သံအမတ်က ကြိုတင်ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ အမှန်တကယ်တွင်မူ သူ၏အုပ်ချုပ်ရေး အစောပိုင်းရက်သတ္တပတ်များ၌ ဆွန်မားဆက်ကို စိန်ခေါ်ခဲ့သူများမှာ ဆောက်သမ်ပတန်မြို့စား ဘွဲ့ဖြင့် သိမ်းသွင်း၍မရခဲ့သော နန်းရင်းဝန် '''သောမတ်စ်ရီယော့သ်စလေ''' နှင့် သူ၏ကိုယ်ပိုင်ညီအရင်းတို့သာ ဖြစ်သည်။ ဘာသာရေးအရ ရှေးရိုးစွဲသမားဖြစ်သူ ရီယော့သ်စလေသည် ကောင်စီအပေါ် ဘုရင်ကဲ့သို့ အာဏာလွှမ်းမိုးထားသော ဆွန်မားဆက်၏ လုပ်ရပ်ကို ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် သူသည် မိမိ၏ ရာထူးအချို့ကို ကိုယ်စားလှယ်များထံ လွှဲပြောင်းရောင်းချခဲ့သည်ဟူသော စွပ်စွဲချက်ဖြင့် '''နန်းရင်းဝန်ရာထူးမှ ရုတ်တရက် ထုတ်ပယ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။''' == '''သောမတ်စ်ဆေးမွား''' == === '''ဆူဒလေ၏ ဘာရွန် သောမတ်စ်ဆေးမွား''' === ဆွန်မားဆက်သည် သူ၏ညီအရင်းဖြစ်သူ သောမတ်စ်ထံမှ ပိုမိုကိုင်တွယ်ရခက်ခဲသော ဆန့်ကျင်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ သောမတ်စ်ကို သမိုင်းတွင် "အဖူးအငုံဘဝမှာတင် ဖျက်ဆီးမည့် ပိုးကောင်" ဟု တင်စားဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်၏ဦးလေးတစ်ဦးအနေဖြင့် သောမတ်စ်ဆေးမွား သည် ဘုရင်၏အုပ်ထိန်းသူအရာနှင့် ပိုမိုကြီးမားသောအာဏာခွဲဝေမှုကို တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ဆွန်မားဆက်သည် သူ၏ညီကို '''ဘာရွန်''' (''ဘာရွန်ဆိုသည်မှာ မြို့စား၊ ရွာစားအစရှိသဖြင့် လူပုဂ္ဂိုလ်တဦးဦးအားချီးမြှင့်မြှောက်စားခြင်းဖြစ်သည်။'') ဘွဲ့ပေးခြင်း၊ ရေတပ်မင်းကြီး (ရေတပ်၏အကြီးအကဲ) အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းနှင့် တော်ဝင်ကောင်စီတွင် အမတ်နေရာပေးခြင်းတို့ဖြင့် စည်းရုံးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း သောမတ်စ်မှာမူ အာဏာရရှိရန်အတွက်သာ စိတ်ဇောထက်သန်နေခဲ့သည်။ သူသည် အက်ဒွပ်ဘုရင်လေးထံသို့ မုန့်ဖိုးငွေများ တိတ်တဆိတ် ခိုးသွင်းပေးခဲ့ပြီး ဆွန်မားဆက်သည် ငွေကြေးကို အလွန်အမင်း တင်းကျပ်ထားသဖြင့် အက်ဒဝပ်ကို "သူတောင်းစားကဲ့သို့သော ဘုရင်" ဖြစ်အောင် လုပ်နေသည်ဟု ရန်တိုက်ပေးခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သူသည် ဘုရင်လေးအား နှစ်နှစ်အတွင်း အုပ်ချုပ်ရေးခံကို ဖယ်ရှားပြီး "အခြားသောဘုရင်များကဲ့သို့ ကိုယ်တိုင်အာဏာစက်သုံးရန်" တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ သို့သော် ကောင်စီ၏စကားကို နာခံရန် သွန်သင်ခံထားရသော အက်ဒွပ်သည် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ၁၅၄၇ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် သောမတ်စ်ဆေးမွားသည် ဆွန်မားဆက်၏ ကန့်ကွက်မှုကို ကျော်လွှားရန် အက်ဒွပ်၏ ထောက်ခံမှုကို အသုံးချကာ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ ဇနီးဟောင်း (မုဆိုးမဖြစ်သူ) '''ကက်သရင်းပါး''' နှင့် လျှို့ဝှက်လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ပရိုတက်စတစ် အိမ်ထောင်စုအတွင်း၌ အသက် ၁၁ နှစ်အရွယ် လေဒီဂျိန်းဂရေး(ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင် နတ်ရွာစံသည့်အခါ ကိုးရက်ကြာဘုရင်မဖြစ်လာခဲ့သူ) နှင့် အသက် ၁၃ နှစ်အရွယ် လေဒီအဲလိဇဘက် (နောင်တွင်ပထမမြောက်အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီးဖြစ်လာမည့်သူ) တို့လည်း ပါဝင်နေထိုင်ကြသည်။ ၁၅၄၈ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် ကိုယ်ဝန်ဆောင်ထားရသော ကက်သရင်းပါးသည် သောမတ်စ်ဆေးမွားက လေဒီအဲလိဇဘကို ပွေ့ဖက်နေသည်ကို တွေ့ရှိသွားခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် အဲလိဇဘက် ကို ကက်သရင်းပါး၏ အိမ်တော်မှ ဖယ်ရှားပြီး ဆာ အန်တိုနီဒင်းနီ (Sir Anthony Denny) ၏ အိမ်တော်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ထိုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ကက်သရင်းပါးသည် မီးဖွားပြီးနောက် မကြာမီ ကွယ်လွန်သွားခဲ့ရာ၊ ဆေးမွားသည် အဲလိဇဘက်ထံသို့ စာရေးသားကာ သူမကို လက်ထပ်ရန် ချက်ချင်းပင် ပြန်လည်ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကလည်း လက်ခံလိုစိတ်ရှိသော်လည်း အက်ဒွပ် ကဲ့သို့ပင် ကောင်စီက ခွင့်မပြုထားသည့် မည်သည့်အရာကိုမျှ သဘောမတူလိုခဲ့ချေ။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ကောင်စီသည် ဘရစ္စတော ဒင်္ဂါးသွန်းစက်ရုံမှ ငွေအလွဲသုံးစားမှု အပါအဝင် စွပ်စွဲချက်အမျိုးမျိုးဖြင့် သောမတ်စ်ဆေးမွား ကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ဆေးမွား သည် အက်ဒွပ်ဘုရင်ကို လေဒီဂျိန်းဂရေးနှင့် ပေးစားရန် ကြံစည်မှုဖြင့်ပါ စွပ်စွဲခံခဲ့ရပြီး၊ အက်ဒွပ် ကိုယ်တိုင်လည်း သောမတ်စ်က မိမိအား မုန့်ဖိုးငွေများ ပေးခဲ့သည့်အကြောင်း သက်သေထွက်ဆိုခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုအတွက် ခိုင်လုံသော သက်သေအထောက်အထား မရှိခြင်းကြောင့် တရားရုံးတွင် စစ်ဆေးခြင်း မပြုဘဲ၊ ၎င်းအစား လွှတ်တော်ဥပဒေ ဖြင့် ပြစ်ဒဏ်စီရင်ကာ သောမတ်စ်ဆေးမွား ကို ၁၅၄၉ ခုနှစ် မတ်လ ၂၀ ရက်တွင် '''ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။''' === '''စစ်ပွဲ''' === ဆွန်မားဆက်၏ တစ်ခုတည်းသော ငြင်းပယ်၍မရသည့် ကျွမ်းကျင်မှုမှာ စစ်သားတစ်ဦးအဖြစ်ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းကို သူသည် စကော့တလန်စစ်ဆင်ရေးများနှင့် ၁၁၄၆ ခုနှစ် ဘူလွန်ဆူမာ ကာကွယ်ရေးတို့တွင် သက်သေပြခဲ့ဖူးသည်။ သူသည် အုပ်ချုပ်ရေးခံဖြစ်လာချိန်မှစ၍ အဓိက စိတ်ဝင်စားခဲ့သည်မှာ စကော့တလန်နှင့် ဖြစ်ပွားသော စစ်ပွဲဖြစ်သည်။ ၁၅၄၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပင်ကီတိုက်ပွဲ၌ ပြတ်ပြတ်သားသား အောင်ပွဲရရှိခဲ့ပြီးနောက်၊ သူသည် စကော့တလန်အတွင်း မြောက်ဘက် ဒန်ဒီ မြို့အထိ ရောက်ရှိသော ကင်းတပ်ကွန်ရက်တစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူ၏ ကနဦးအောင်မြင်မှုများနောက်တွင် ဦးတည်ချက် ပျောက်ဆုံးမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ စစ်နိုင်ခြင်းဖြင့် တိုင်းနိုင်ငံနှစ်ခုကို ပေါင်းစည်းမည်ဟူသော သူ၏ရည်မှန်းချက်မှာ ပိုမို၍ လက်တွေ့မကျဖြစ်လာသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ စကော့တလန်သားများသည် ပြင်သစ်နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခဲ့ကြပြီး ပြင်သစ်သည် ၁၅၄၈ ခုနှစ်တွင် အီဒင်ဘာဂ်မြို့ကို ကာကွယ်ရန် စစ်ကူများ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ စကော့တလန်ဘုရင်မလေးကိုလည်း ပြင်သစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ထိုနေရာတွင် ပြင်သစ်အိမ်ရှေ့စံဒေါင်ဖင်း နှင့် စေ့စပ်ပေးခဲ့သည်။ အုပ်ချုပ်ရေးခံ၏ အင်အားကြီးမားလှသော စစ်တပ်များနှင့် စကော့တလန်ရှိ အမြဲတမ်းကင်းတပ်များကို ထိန်းသိမ်းရသည့် ကုန်ကျစရိတ်များသည် တော်ဝင်ဘဏ္ဍာရေးအပေါ် မခံမရပ်နိုင်လောက်အောင် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး ဖြစ်စေခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ၁၅၄၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ၌ ပြင်သစ်တို့က ဘူလွန်မြို့ကို တိုက်ခိုက်လာသောအခါ ဆွန်မားဆက်သည် စကော့တလန်မှ စစ်တပ်များကို စတင်ရုပ်သိမ်းရန် ဖိအားပေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ == '''ပုန်ကန်မှုများ''' == ၁၅၄၈ ခုနှစ်အတွင်း အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် လူမှုရေးမငြိမ်မသက်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် ဧပြီလနောက်ပိုင်းတွင် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ မကျေနပ်မှုများနှင့် လယ်ယာမြေပြဿနာအမျိုးမျိုးကြောင့် '''လက်နက်ကိုင်ပုန်ကန်မှုများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။''' နှိမ်နင်းရန်အတွက် အင်အားကြီးမားသော စစ်တပ်များစေလွှတ်ခဲ့ရသည့် အပြင်းထန်ဆုံး ပုန်ကန်မှုကြီးနှစ်ခုမှာ ဒီဗွန်နှင့် ကွန်ဝေါတွင်တစ်ခု၊ နော်ဖော့ခ် တွင်တစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ပထမပုန်ကန်မှုကို တစ်ခါတစ်ရံ "ဆုတောင်းစာအုပ် ပုန်ကန်မှု" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး ပရိုတက်စတစ်ဝါဒကို အတင်းအကျပ် သွတ်သွင်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဒုတိယပုန်ကန်မှုကိုမူ ရောဘတ်ကက် ဟုခေါ်သော ကုန်သည်တစ်ဦးက ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး မြေရှင်များက ပြည်သူပိုင်စားကျက်မြေများကို သိမ်းယူကျူးကျော်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဤလူမှုရေးမငြိမ်မသက်မှုများ၏ ရှုပ်ထွေးသောအချက်မှာ ဆန္ဒပြသူများသည် မိမိတို့ကိုယ်မိမိ '''အုပ်ချုပ်ရေးခံ (ဆွန်မားဆက်) ၏ ထောက်ခံမှုဖြင့်''' စည်းရိုးခတ်မြေသိမ်းနေသော မြေရှင်များကို တရားဝင်ဆန့်ကျင်နေကြခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်နေကြခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းမြေရှင်များကိုသာ ဥပဒေချိုးဖောက်သူများဟု ထင်မြင်နေကြခြင်းဖြစ်သည်။ ဆွန်မားဆက်သည် ပုန်ကန်သူများဘက်မှ စာနာသူဖြစ်သည်ဟူသော ပြည်သူတို့၏ အမြင်မှာ သူထုတ်ပြန်ခဲ့သော တစ်ခါတစ်ရံ လွတ်လပ်ခွင့်ပေးသလိုရှိပြီး မကြာခဏဆိုသလို ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေတတ်သည့် အမိန့်ကြော်ငြာစာများကြောင့်လည်းကောင်း၊ စိုက်ပျိုးမြေများ ဆုံးရှုံးမှုနှင့် ပြည်သူပိုင်မြေတွင် သိုးအုပ်ကြီးများ ကျူးကျော်စားကျက်ချမှု စသည့်မကျေနပ်ချက်များကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် ၁၅၄၈ နှင့် ၁၁၄၉ ခုနှစ်တို့တွင် သူစေလွှတ်ခဲ့သော စုံစမ်းရေးကော်မရှင်များ၏ စနစ်မကျသော လှုပ်ရှားမှုများကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ဆွန်မားဆက်၏ ကော်မရှင်များကို အဖွဲ့ဝင် ဂျွန်ဟေးလ်စ် က ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး သူ၏လူမှုရေးအရ လွတ်လပ်သော ဟောပြောချက်များသည် မြေသိမ်းမှုပြဿနာကို ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ သီအိုလိုဂျီ ၊ တရားမျှတသော ဓနသဟာယနယ်မြေ အယူအဆတို့နှင့် ဆက်စပ်ပေးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဒေသခံအဖွဲ့အစည်းများသည် ဤကော်မရှင်များ၏ တွေ့ရှိချက်များကို အခွင့်ကောင်းယူကာ ပြစ်မှုကျူးလွန်သည့် မြေရှင်များကို မိမိတို့ဘာသာ အရေးယူပိုင်ခွင့်ရှိသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ အက်ဒဝပ်သည် သူ၏ရာဇဝင်မှတ်တမ်းတွင် ၁၅၄၉ ခုနှစ် အုံကြွမှုများ စတင်ရခြင်းမှာ "စည်းရိုးခတ်မြေသိမ်းမှုများကို ဖျက်ဆီးရန် ကော်မရှင်အချို့ကို စေလွှတ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ ပြည်သူများက ဆွန်မားဆက်အပေါ် မည်သို့ပင် မြင်စေကာမူ ၁၅၄၉ ခုနှစ်၏ ကပ်ဆိုးကြီးများသည် '''အစိုးရ၏ ကြီးမားသော ကျရှုံးမှုကြီးအဖြစ် သက်သေပြလိုက်ခြင်းဖြစ်ပြီး''' ကောင်စီက ဤတာဝန်အားလုံးကို အုပ်ချုပ်ရေးခံဆွန်မားဆက်၏ အပေါ်သို့ ပုံချခဲ့သည်။ ၁၁၄၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ပေ့ဂျတ်က ဆွန်မားဆက်ထံ စာရေးသားရာ၌ "ကောင်စီဝင်တိုင်းသည် သင်၏လုပ်ဆောင်ချက်များကို သဘောမကျကြပါ... အစပိုင်းကတည်းက ဤကိစ္စကို ပြတ်ပြတ်သားသား ကိုင်တွယ်ပြီး အခြားသူများ ထိတ်လန့်သွားစေရန် တရားဥပဒေအတိုင်း တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါက အလွန်ကောင်းမွန်မည်ဖြစ်သည်" ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ == '''ဆွန်မားဆက် ကျဆုံးခန်း''' == ဆွန်မားဆက်ကို အာဏာမှဖယ်ရှားခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်များကို သမိုင်းတွင် '''အာဏာသိမ်းမှု''' ဟု ခေါ်ဆိုလေ့ရှိသည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁ ရက်တွင် ဆွန်မားဆက်သည် သူ၏အာဏာအပေါ် ကြီးမားသော ခြိမ်းခြောက်မှုနှင့် ရင်ဆိုင်နေရကြောင်း သိရှိသွားခဲ့သည်။ သူသည် အကူအညီတောင်းခံသည့် အမိန့်ကြော်ငြာစာတစ်စောင်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး ဘုရင်ကို မိမိလက်အောက်တွင် ထိန်းချုပ်ကာ လုံခြုံရေး အတွက် ခံတပ်သဖွယ်ဖြစ်သော ဝင်ဆာနန်းတော် သို့ ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် အက်ဒဝပ်က '''"ကျွန်ုပ်ကိုယ်ကျွန်ုပ် ထောင်ထဲရောက်နေသလို ခံစားရသည်"''' ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ ထိုအတောအတွင်း စည်းလုံးသွားသော တော်ဝင်ကောင်စီသည် ဆွန်မားဆက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးညံ့ဖျင်းမှု အသေးစိတ်ကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့က အုပ်ချုပ်ရေးခံ၏ အာဏာသည် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ သေတမ်းစာကြောင့် မဟုတ်ဘဲ မိမိတို့ထံမှ လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း ရှင်းလင်းစွာ ပြောကြားခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၁၁ ရက်တွင် ကောင်စီသည် ဆွန်မားဆက်ကို ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး ဘုရင်ကို ရစ်ခ်ျမွန်နန်းတော်) သို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်ပ်သည် ဆွန်မားဆက်အပေါ် စွပ်စွဲချက်များကို သူ၏ရာဇဝင်မှတ်တမ်းတွင် ယခုလို အကျဉ်းချုပ် ရေးသားခဲ့သည် - '''"အတ္တကြီးခြင်း၊ ဂုဏ်မက်ခြင်း၊ ကျွန်ုပ်ငယ်စဉ်ကာလတွင် မဆင်မခြင် စစ်ပွဲများဆင်နွှဲခြင်း၊ နယူးဟေဗင် ( ကို ပေါ့ဆစွာ ကိုင်တွယ်ခြင်း၊ ကျွန်ုပ်၏ ရတနာများဖြင့် မိမိကိုယ်ကို ချမ်းသာအောင်လုပ်ခြင်း၊ မိမိသဘောအတိုင်းသာ လုပ်ဆောင်ပြီး အရာရာကို ကိုယ်ပိုင်အာဏာဖြင့်သာ စီမံခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။"''' ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဝါဝစ်ခ်မြို့စား '''ဂျွန်ဒတ်လေ''' သည် ကောင်စီ၏ ခေါင်းဆောင်နှင့် ဆွန်မားဆက်၏ ဆက်ခံသူအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ဆွန်မားဆက်သည် တာဝါအကျဉ်းထောင်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာပြီး ကောင်စီတွင် ပြန်လည်ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသော်လည်း၊ ဂျွန်ဒတ်လေ၏ အုပ်ချုပ်ရေးကို ဖြုတ်ချရန် လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှုကြောင့် ၁၅၅၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ရာဇဝတ်မှုဖြင့် '''ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။''' အက်ဒွပ်က သူ၏ဦးလေး သေဆုံးမှုကို ရာဇဝင်မှတ်တမ်းတွင် "ဆွန်မားဆက်မြို့စားသည် နံနက် ရှစ်နာရီနှင့် ကိုးနာရီအကြားတွင် တာဝါဟေးလ် ၌ ခေါင်းဖြတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်" ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင်များက ဆွန်မားဆက်၏ အာဏာသိမ်းယူစဉ်က ချောမွေ့ထိရောက်မှု (၎င်းတွင် ပေ့ဂျတ်ကဲ့သို့သော မဟာမိတ်များ၏ စီမံခန့်ခွဲမှုစွမ်းရည်ကို တွေ့နိုင်သည်) နှင့် သူ၏နောက်ပိုင်း အုပ်ချုပ်ရေး ညံ့ဖျင်းမှုတို့ကို နှိုင်းယှဉ်ပြကြသည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီတွင် သူ၏ကုန်ကျစရိတ်ကြီးမားသော စစ်ပွဲများသည် အရှိန်ပျက်သွားခဲ့ပြီး၊ တော်ဝင်ဘဏ္ဍာရေးမှာ ပျက်စီးလုနီးပါးဖြစ်ကာ တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် အုံကြွမှုနှင့် ပုန်ကန်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ လွန်ခဲ့သည့် ဆယ်စုနှစ်များအထိ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား ဆွန်မားဆက်၏ ဂုဏ်သတင်းမှာ မြင့်မားခဲ့သည်၊ အကြောင်းမှာ သူ၏အမိန့်ကြော်ငြာစာအများစုသည် လောဘကြီးသော မြေရှင်လူတန်းစားကို ဆန့်ကျင်၍ သာမန်ပြည်သူများဘက်က ရပ်တည်ပေးခဲ့ပုံပေါ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ယခုခေတ်သစ်တွင်မူ သူ့ကို နိုင်ငံရေးနှင့် စီမံခန့်ခွဲမှုစွမ်းရည် ကင်းမဲ့ပြီး မောက်မာကာ သီးခြားနေတတ်သော အုပ်ချုပ်သူတစ်ဦးအဖြစ် ပုံဖော်ကြလေ့ရှိသည်။ == '''နော်သမ်ဘာလန်၏ ဦးဆောင်မှု''' == ဆွန်မားဆက် ကျဆုံးပြီးနောက် ဝါဝစ်ခ်မြို့စား ဖြစ်သူ '''ဂျွန်ဒတ်လေ''' (၁၅၅၁ ခုနှစ်တွင် နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား ဖြစ်လာသူ) သည် တော်ဝင်ကောင်စီကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ယခင်က သမိုင်းပညာရှင်များသည် သူ့အား ထီးနန်းအာဏာကို အသုံးချကာ မိမိကိုယ်ကိုယ် ဂုဏ်ထူးဒြပ်များနှင့် ချမ်းသာကြွယ်ဝအောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် လောဘဇောထက်သန်သော ပရိယာယ်သမားတစ်ဦးအဖြစ်သာ ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များမှစ၍ သူ၏အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အောင်မြင်မှုများကို အသိအမှတ်ပြုလာကြပြီး၊ ဆွန်မားဆက်၏ ကပ်ဆိုးများနောက်ပိုင်း တော်ဝင်ကောင်စီ၏ အာဏာစက်ကို ပြန်လည်ထိန်းညှိကာ အစိုးရအုပ်ချုပ်ရေးကို '''ပုံမှန်အခြေအနေသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိအောင်''' လုပ်ဆောင်ပေးခဲ့သူအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့ကြသည်။ အာဏာရအုပ်စုသစ်တွင် ဝါဝစ်ခ်မြို့စား၏ အဓိကပြိုင်ဘက်မှာ ဆောက်သမ်ပတန်မြို့စား '''သောမတ်စ်ရီယော့သ်စလေ'''ဖြစ်သည်။ သူ၏ ရှေးရိုးစွဲဝါဒီထောက်ခံသူများသည် ဆွန်မားဆက်၏ ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု မူဝါဒများကို ပြောင်းပြန်လှန်ပစ်ရန် မျှော်လင့်ကာ ဝါဝစ်ခ်၏အုပ်စုနှင့် ပူးပေါင်း၍ တညီတညွတ်တည်းသော ကောင်စီတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဝါဝစ်ခ်သည် အက်ဒဝပ်ဘုရင်လေး၏ ပြင်းထန်သော ပရိုတက်စတစ်ဘာသာရေးအယူဝါဒအပေါ် မျှော်လင့်ချက်ပုံအောခဲ့ပြီး၊ အက်ဒဝပ်သည် ကိုယ်တိုင်အုပ်ချုပ်နိုင်သည့် အသက်အရွယ်သို့ ရောက်ရှိနေပြီဟု အကြောင်းပြကာ သူနှင့်သူ၏လူများကို ဘုရင်နှင့် ပိုမိုနီးစပ်စေလျက် '''တော်ဝင်အတိုင်ပင်ခံကောင်စီ ကို ချုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။''' ဆောက်သမ်ပတန်သည် ဆွန်မားဆက်၏ ထွက်ဆိုချက်များမှတစ်ဆင့် ဝါဝစ်ခ်ကိုပါ သိက္ခာချရန် ကြံစည်ပြီး ဆွန်မားဆက်ကို ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဝါဝစ်ခ်က ပါလီမန်အား စည်းရုံး၍ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၄ ရက်တွင် ဆွန်မားဆက်ကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးစေခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဝါဝစ်ခ်သည် ကောင်စီဝင်များကို ဘွဲ့ထူးဂုဏ်ထူးများပေးကာ စည်းရုံးပြီး ဆောက်သမ်ပတန်နှင့် သူ၏နောက်လိုက်များကို ကောင်စီမှ ဖယ်ရှားရှင်းလင်း ခဲ့ကာ မိမိကိုယ်ကိုယ် '''"ကောင်စီ၏ သဘာပတိကြီး"''' နှင့် နန်းရန်းဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ သူသည် "အုပ်ချုပ်ရေးခံ" ဟူသော ဘွဲ့ကို မယူခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ ပြတ်ပြတ်သားသားပင် အစိုးရအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်သည် ကြီးပြင်းလာသည်နှင့်အမျှ အစိုးရ၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ပိုမိုနားလည်လာခဲ့သည်။ သို့သော် သူ၏အဆုံးဖြတ်များတွင် အမှန်တကယ် ပါဝင်ပတ်သက်မှု မည်မျှရှိသည်ဆိုသည်မှာ ငြင်းခုံစရာ ဖြစ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ အက်ဒဝပ် အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် သီးသန့် '''"နိုင်ငံတော်အကြံပေးအဖွဲ့"'''ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး အဖွဲ့ဝင်များကို သူကိုယ်တိုင် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်သည် အဓိကအတွင်းရေးမှူးများဖြစ်ကြသော ဝီလျံဆီစီလ် နှင့် ဝီလျံပီတာ တို့နှင့်အတူ နီးကပ်စွာ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဘုရင်လေး၏ အကြီးမားဆုံး လွှမ်းမိုးမှုမှာ ဘာသာရေးကိစ္စရပ်များတွင်ဖြစ်ပြီး၊ ကောင်စီသည် သူလိုလားသော ပြင်းထန်သည့် ပရိုတက်စတစ်မူဝါဒကိုသာ လိုက်နာဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား (ဝါဝစ်ခ်) ၏ လုပ်ငန်းကိုင်တွယ်ပုံမှာ ဆွန်မားဆက်နှင့် အလွန်ကွာခြားသည်။ သူသည် ကောင်စီဝင်အများစု၏ ထောက်ခံမှုကို အမြဲရရှိစေရန် ဂရုပြုခဲ့ပြီး၊ ကောင်စီကို အသုံးပြု၍ မိမိ၏အာဏာကို တရားဝင်ဖြစ်စေခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဂျွန်ဂိုင်း ၏ အဆိုအရ '''"ဆွန်မားဆက်ကဲ့သို့ပင် သူသည် ဘုရင်တစ်ပါးကဲ့သို့ ဖြစ်လာခဲ့သည်၊ ကွာခြားချက်မှာ ဆွန်မားဆက်က အုပ်ချုပ်ရေးခံအဖြစ် အချုပ်အခြာအာဏာနီးပါးကို တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း၊ နော်သမ်ဘာလန်ကမူ အက်ဒဝပ်သည် အချုပ်အခြာအာဏာအပြည့်အဝကို ရရှိထားပြီးဖြစ်သည်ဟု အကြောင်းပြကာ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို နောက်ကွယ်မှ ကိုင်တွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်"''' ဟု ဆိုသည်။ ဝါဝစ်ခ်၏ စစ်မက်မူဝါဒများသည် ဆွန်မားဆက်ထက် ပိုမိုလက်တွေ့ကျခဲ့သော်လည်း အချို့က ယင်းကို ပျော့ညံ့မှုအဖြစ် ဝေဖန်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် သူသည် ပြင်သစ်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး၊ ဘူလွန် မြို့မှ ဆုတ်ခွာရန်နှင့် စကော့တလန်ရှိ အင်္ဂလိပ်ကင်းတပ်အားလုံးကို ရုပ်သိမ်းရန် သဘောတူခဲ့သည်။ ၁၅၅၁ ခုနှစ်တွင် အက်ဒွပ် သည် ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ (၂) ၏ သမီးတော် '''အဲလိဇဘက်''' နှင့် စေ့စပ်ခဲ့သည်။ ဝါဝစ်ခ်သည် အင်္ဂလန်အနေဖြင့် စစ်ပွဲစရိတ်များကို မခံနိုင်တော့ကြောင်း သဘောပေါက်ခဲ့သည်။ ပြည်တွင်း၌မူ နောင်တွင် ပုန်ကန်မှုများ ထပ်မံမဖြစ်ပွားစေရန် စစ်တပ်ကို ကွပ်ကဲပြီး ဗဟိုအစိုးရထံ အစီရင်ခံရမည့် '''"နယ်ခြားစောင့်မင်းကြီးများ"''' အပါအဝင် အမြဲတမ်းကိုယ်စားလှယ်များကို ဒေသအသီးသီး၌ ထားရှိကာ ဒေသတွင်း မတည်ငြိမ်မှုများကို ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ ဝါဝစ်ခ်သည် ဝီလျံပေါလက်၊ ဝေါ်လ်တာမေဒ်မေး တို့နှင့် ပူးပေါင်း၍ ပျက်စီးနေသော နိုင်ငံတော်ဘဏ္ဍာရေးကို ကိုင်တွယ်ခဲ့သည်။ အစပိုင်းတွင် ဒင်္ဂါးပြားများ၏ တန်ဖိုးကို ထပ်မံလျှော့ချခြင်းဖြင့် လျင်မြန်စွာ အကျိုးအမြတ်ရယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း စီးပွားရေးကပ်ဆိုး ဆိုက်ရောက်လာသောအခါ ဝါဝစ်ခ်သည် ကျွမ်းကျင်သူ '''သောမတ်စ်ဂရက်ရှမ်''' ထံသို့ တာဝန်လွှဲအပ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၂ ခုနှစ်တွင် ငွေကြေးအပေါ် ယုံကြည်မှု ပြန်လည်ရရှိလာပြီး ကုန်ဈေးနှုန်းများ ကျဆင်းကာ ကုန်သွယ်ရေး ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ ပြည့်စုံသော စီးပွားရေးပြန်လည်ဦးမော့မှုမှာ အယ်လီဇဘက်လက်ထက်မှသာ ရရှိခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်း၏ အခြေခံမြစ်ဖျားမှာ နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား၏ မူဝါဒများမှ စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ၎င်းတို့အဖွဲ့သည် အစိုးရဘဏ္ဍာရေး အလွဲသုံးစားမှုများကို နှိမ်နင်းခဲ့ပြီး အခွန်ကောက်ခံမှုစနစ်ကို အဘက်ဘက်မှ ပြန်လည်သုံးသပ်ခဲ့ရာ ၎င်းလုပ်ရပ်ကို '''"တူးဒါအုပ်ချုပ်ရေးသမိုင်းတွင် အံ့ချီးဖွယ်အကောင်းဆုံး အောင်မြင်မှုတစ်ခု"''' ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ == '''ဘာသာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု''' == ဘာသာရေးကိစ္စရပ်များတွင် နော်သမ်ဘာလန်၏ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့သည် ဆွန်မားဆက်၏ မူဝါဒအတိုင်းပင် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ပိုမိုပြတ်သားအားကောင်းသော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အစီအစဉ်များကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ အစိုးရအပေါ် လက်တွေ့ကျသော လွှမ်းမိုးနိုင်မှုမှာ ကန့်သတ်ချက်ရှိသော်လည်း၊ သူ၏ပြင်းထန်သော ပရိုတက်စတစ်အယူဝါဒကြောင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအုပ်ချုပ်မှုကို မဖြစ်မနေ လုပ်ဆောင်ခဲ့ရသည်။ သူ၏ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများအုပ်စုက စီမံခန့်ခွဲခဲ့ပြီး ၎င်းတို့သည် သူစိုးစံစဉ်ကာလတစ်လျှောက်လုံး အာဏာရယူထားခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင်များက ပရိုတက်စတစ်ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို တိုးမြှင့်လုပ်ဆောင်ရာတွင် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ ထူးခြားသောအရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြကြသည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဒိုင်ယာမစ် မက်ကူးလော့ခ် ၏ အဆိုအရ ဘုရင်ငယ်လေးသည် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ငြင်းခုံမှုများကို အလွန်စိတ်ဝင်စားပြီး ကျန်ရှိနေသော ကက်သလစ်ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို ဖျက်သိမ်းသည့် အစီအမံများကို ထောက်ခံခဲ့သည်။ သူ၏လက်ထက်တွင် '''၁၅၅၂ ခုနှစ် ဘုံဝတ်ပြုဆုတောင်းစာအုပ်''' ကို မိတ်ဆက်ခဲ့ခြင်းသည် ပရိုတက်စတစ်ဝါဒ တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန် ပြတ်သားသော ခြေလှမ်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ် အယုံကြည်ရဆုံးသူဖြစ်သည့် ကန်တာဘာရီ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းကြီး '''သောမတ်စ်ကရမ်မာ'''သည် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်းကို (ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာကို ငြင်းပယ်ထားသော်လည်း အခြေခံအားဖြင့် ကက်သလစ်ဆန်နေသေးသည့် အခြေအနေမှ) စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းထားသော ပရိုတက်စတစ်အဖွဲ့အစည်းအဖြစ်သို့ တော်လှန်ပြောင်းလဲစေခဲ့သည့် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု ဆက်တိုက်ကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် လက်ထက်က စတင်ခဲ့သော ဘုရားကျောင်းပိုင်ပစ္စည်းများကို သိမ်းဆည်းမှုသည် အက်ဒဝပ်လက်ထက်တွင်လည်း ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ချန်ထရီ (သေလွန်သူများအတွက် ဆုတောင်းပေးသည့် ဝတ်ပြုဆောင်ငယ်များ) ကို ဖျက်သိမ်းခြင်းဖြင့် ထီးနန်းနှင့် အဆိုပါပစ္စည်းများကို သိမ်းယူသူအသစ်များအတွက် ကြီးမားသော ငွေကြေးအကျိုးအမြတ်များ ရရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် လက်ထက်တွင် ဘုရားကျောင်းပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသည် ဘာသာရေးမူဝါဒဖြစ်သကဲ့သို့ နိုင်ငံရေးမူဝါဒလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူ၏စိုးစံမှုအကုန်တွင် ဘုရားကျောင်းများမှာ ဘဏ္ဍာရေးအရ ပျက်စီးခဲ့ရပြီး ဘုန်းတော်ကြီးများ၏ မြေယာအများစုမှာ သာမန်လူဝတ်ကြောင်များ၏ လက်ထဲသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ဆွန်မားဆက်နှင့် နော်သမ်ဘာလန် နှစ်ဦးစလုံး၏ ဘာသာရေးယုံကြည်ချက် အစစ်အမှန်နှင့် ပတ်သက်၍ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား အငြင်းပွားနေကြဆဲ ဖြစ်သည်။ သို့သော် နေ့စဉ်ကျမ်းစာ ၁၂ ခန်း ဖတ်ရှုပြီး တရားနာရသည်ကို နှစ်သက်သည်ဟု ဆိုကြသော အက်ဒဝပ်၏ ဘာသာရေးအပေါ် စိတ်အားထက်သန်မှုမှာမူ သံသယဖြစ်စရာမရှိဘဲ၊ ဂျွန်ဖောက်စ်က သူ့ကို '''"ဘုရားသရားကြည်ညိုသော ကလေးငယ်"''' အဖြစ် ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်သည် သူ၏သက်တမ်းအတွင်း၌လည်းကောင်း၊ နောက်ပိုင်းတွင်လည်းကောင်း ဗာလ ရုပ်တုများကို ဖျက်ဆီးခဲ့သည့် ကျမ်းစာလာဘုရင် '''"ယောရှိဘုရင်သစ်"''' အဖြစ် ပုံဖော်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သူသည် ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေးတွင် အလွန်တင်းကျပ်သူဖြစ်ပြီး တစ်ခါက လေဒီမေရီအား "ခရစ်ယာန်မင်းသမီးတစ်ပါးနှင့် မဆီလျော်သော နိုင်ငံခြားအကများနှင့် ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများတွင် နောက်ထပ်မပါဝင်ရန်" စည်းရုံးပေးပါဟု ကက်သရင်းပါးကို တောင်းဆိုခဲ့ဖူးသည်။ သို့သော် အက်ဒဝပ်၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိရေးသူ ဂျန်နီဖာလိုချ် က ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများ ပေးအပ်ခဲ့သော အက်ဒွပ် ၏ ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသည့် ပုံရိပ်ကို အလွယ်တကူ မယုံကြည်ရန် သတိပေးခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်သည် သူ၏ငယ်စဉ်ဘဝတွင် မက်စ် ဝတ်ပြုပွဲ တက်ရောက်ခြင်း အပါအဝင် ထိုခေတ်က ကက်သလစ်ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို လိုက်နာခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် ကရမ်မာနှင့် သူ၏ဆရာများ၊ နန်းတွင်းသူနန်းတွင်းသားများထဲမှ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် အင်္ဂလန်တွင် "စစ်မှန်သော" ဘာသာရေးကို သွတ်သွင်းရမည်ဟု ယုံကြည်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်ဘာသာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုသည် လမ်းကြောင်းနှစ်ခုလုံးမှ ဖိအားပေးမှုများအကြား တိုးတက်လာခဲ့သည် - တစ်ဖက်တွင် ရှေးရိုးစွဲသမားများရှိပြီး အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု မလုံလောက်သေးဟု ညည်းညူကာ ရုပ်တုဆင်းတုများကို လိုက်လံဖျက်ဆီးကြသည့် အစွန်းရောက်သမားများ ရှိနေသည်။ ကရမ်မာသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် တူညီသော ဝတ်ပြုထုံးတမ်းကို ရေးသားရန် မိမိကိုယ်ကိုယ် တာဝန်ပေးခဲ့ပြီး၊ အပတ်စဉ်နှင့် နေ့စဉ်ဝတ်ပြုမှုများ၊ ဘာသာရေးပွဲတော်များ အားလုံးကို အသေးစိတ်ဖော်ပြထားကာ ယင်းကို '''၁၅၄၉ ခုနှစ် ပထမအကြိမ် ဝတ်ပြုထုံးတမ်း ညီညွတ်ရေးအက်ဥပဒေ )''' အဖြစ် မဖြစ်မနေ လိုက်နာစေခဲ့သည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် ဘုံဝတ်ပြုဆုတောင်းစာအုပ်သည် ညှိနှိုင်းမှုတစ်ခုအနေဖြင့် ရည်ရွယ်ခဲ့သော်လည်း၊ မုန့်နှင့်စပျစ်ရည်ကို မြှောက်၍ပူဇော်ခြင်း အပါအဝင် အလေးအမြတ်ထားရသော ထုံးတမ်းစဉ်လာများစွာကို ဖယ်ရှားပစ်ခဲ့သည့်အတွက် ရှေးရိုးစွဲသမားများ၏ တိုက်ခိုက်မှုကို ခံခဲ့ရသည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အချို့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများကလည်း ကက်သလစ်ဆန်သော အစိတ်အပိုင်းများနှင့် ပူဇော်ခြင်းဓလေ့များ အလွန်အမင်း ကျန်ရှိနေသေးသည်ဟု ညည်းညူခဲ့ကြသည်။ ဝင်းချက်စတာ၏ ဘုန်းတော်ကြီး စတီဖင်ဂါဒီနာ နှင့် လန်ဒန်၏ ဘုန်းတော်ကြီး အက်ဒမန်ဘွန်နာတို့အပါအဝင် ထိပ်တန်းကက်သလစ်ဓမ္မဆရာ အများအပြားသည်လည်း ဤဆုတောင်းစာအုပ်ကို ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံး တာဝါအကျဉ်းထောင်တွင် ပိတ်လှောင်ခံခဲ့ရပြီး ၎င်းတို့၏ ရာထူးအာဏာများ ဖယ်ရှားခံခဲ့ရသည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ်တွင် ဒီဗွန်နှင့် ကွန်ဝေါ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဆုတောင်းစာအုပ် ပုန်ကန်မှု တွင် လူပေါင်း ၅,၅၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။ ယုံကြည်ခြင်းသက်သက်ဖြင့်သာ အပြစ်မှလွတ်မြောက်ခြင်း နှင့် လူဝတ်ကြောင်များအတွက်လည်း ဓမ္မဆရာများကဲ့သို့ပင် မုန့်နှင့် စပျစ်ရည် နှစ်မျိုးစလုံးဖြင့် ပွဲတော်မင်္ဂလာ ခံယူခွင့်ပြုခြင်း စသည့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသော အယူဝါဒများကို တရားဝင်ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်၏ ဘုန်းကြီးသိက္ခာပေးထုံးတမ်း သည် ဘုန်းကြီးများအား ဘုရားသခင်က သိက္ခာပေးသည်ဟူသော စနစ်အစား အစိုးရက ခန့်အပ်သည့်စနစ်ဖြင့် အစားထိုးခဲ့ပြီး၊ ဓမ္မဆရာများအား ယခင်ကကဲ့သို့ "အသက်ရှင်သူများနှင့် သေလွန်သူများအတွက် ယဇ်ပူဇော်ခြင်းနှင့် မက်စ်ပွဲကျင်းပခြင်း" အစား ဧဝံဂေလိတရားဟောပြောရန်နှင့် စက္ကရမင်တု မင်္ဂလာများကိုသာ စီမံဆောင်ရွက်ရန် အာဏာလွှဲအပ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုသည် ဘုရားကျောင်း၏ အထွတ်အထိပ်ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရ ပိုမိုလွှမ်းမိုးလာခဲ့သော အက်ဒဝပ်၏ အတည်ပြုချက်၊ အားပေးမှုတို့ဖြင့် ပိုမိုတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အပြောင်းအလဲသစ်များသည် ဂလော့စတာ၏ ဘုန်းတော်ကြီး ဂျွန်ဟူးပါး နှင့် နော်သမ်ဘာလန်မြို့စားအောက်တွင် ဓမ္မဆရာအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး နန်းတွင်း၌ သူဟောပြောချက်များကြောင့် ဘုရင်လေးအား ပွဲတော်မင်္ဂလာခံယူစဉ် ဒူးထောက်ခြင်းကို ကန့်ကွက်စေခဲ့သူ စကော့တလန်သား '''ဂျွန်နော့စ်''' ကဲ့သို့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများ၏ ဝေဖန်မှုများကို တုံ့ပြန်ခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။ ကရမ်မာသည် ၁၅၅၁ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သော ဥရောပတိုက်မှ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမား မာတင်ဘူဆာ ၊ အောက်စဖို့ဒ်တွင် စာသင်ကြားနေသော ပီတာမာတာ နှင့် အခြားသော နိုင်ငံခြားဓမ္မပညာရှင်များ၏ အမြင်များဖြင့်လည်း လွှမ်းမိုးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများကို ဘုန်းတော်ကြီးများအဖြစ် ပိုမိုခန့်အပ်ခြင်းဖြင့်လည်း ၎င်းဖြစ်စဉ်မှာ ပိုမိုမြန်ဆန်လာခဲ့သည်။ ၁၅၅၁-၅၂ ဆောင်းရာသီတွင် ကရမ်မာသည် ဘုံဝတ်ပြုဆုတောင်းစာအုပ်ကို ပိုမိုပြတ်သားသော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အသုံးအနှုန်းများဖြင့် ပြန်လည်ရေးသားခဲ့ပြီး ဘုရားကျောင်းဥပဒေကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ကာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသော ဘာသာရေးထုံးတမ်းများကို ရှင်းလင်းစေရန် '''"အပိုဒ်ခွဲ ၄၂ ခုပါဝင်သော အယူဝါဒကြေညာချက်"''' ကို ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ ကရမ်မာ၏ ဘာသာရေးပုံစံသစ်သည် ပွဲတော်မင်္ဂလာတွင် မုန့်နှင့် စပျစ်ရည်၌ ဘုရားသခင် အမှန်တကယ်ကိန်းဝပ်နေသည် ဟူသော အယူအဆအားလုံးကို ဖယ်ရှားပစ်ခဲ့ပြီး ကက်သလစ်မက်စ် ဝတ်ပြုပွဲကို ထိရောက်စွာ ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ အယ်လ်တန် ၏ အဆိုအရ ၁၅၅၂ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယအကြိမ် ဝတ်ပြုထုံးတမ်း ညီညွတ်ရေးအက်ဥပဒေဖြင့် ပံ့ပိုးထားသော ကရမ်မာ၏ မွမ်းမံထားသည့် ဆုတောင်းစာအုပ် ထုတ်ဝေခြင်းသည် '''"အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း ပရိုတက်စတစ်ဝါဒသို့ တရားဝင်ရောက်ရှိခြင်း"''' ကို အမှတ်အသားပြုခဲ့သည်။ ထို ၁၅၅၂ ခုနှစ် ဆုတောင်းစာအုပ်သည် ယနေ့တိုင် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း ဝတ်ပြုမှုများ၏ အခြေခံအုတ်မြစ်အဖြစ် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ၁၅၅၃ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် အင်္ဂလန်ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးတစ်ခုလုံး အမှီပြုနေရသော အက်ဒွပ် ဘုရင်လေး ကွယ်လွန်တော့မည်ဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားလာသောအခါ ကရမ်မာသည် ဤပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု အားလုံးကို အကောင်အထည်မဖော်နိုင်တော့ပေ။ == '''ကွယ်လွန်ခြင်းနှင့် ထီးနန်းဆက်ခံမှု အကျပ်အတည်း''' == === '''ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ အစီအမံ''' === ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အက်ဒွပ်သည် နာမကျန်းဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ဇွန်လ ရောက်သောအခါ ရောဂါအခြေအနေမှာ သက်သာလာလိုက်၊ ပြန်ရင်လာလိုက် ဖြစ်ပြီးနောက် နောက်ဆုံးတွင် မမျှော်လင့်နိုင်တော့သော အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ဘုရင်မင်းမြတ် ကွယ်လွန်၍ ကက်သလစ်ဘာသာဝင် ဖအေတူမအေကွဲ အစ်မဖြစ်သူ မေရီ ထီးနန်းဆက်ခံလာပါက အင်္ဂလန်ဘာသာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကြီးတစ်ခုလုံး ပျက်စီးသွားနိုင်သဖြင့် အက်ဒွပ်၏ ကောင်စီဝင်များနှင့် အရာရှိများတွင် စိုးရိမ်ထိတ်လန့်စရာ အကြောင်းရင်းများစွာ ရှိခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်ကိုယ်တိုင်လည်း မေရီထီးနန်းဆက်ခံမည့်အရေးကို ဘာသာရေးရှုထောင့်အရသာမက တရားဝင်မှုရှိမရှိ ရှုထောင့်နှင့် သားသမီးအမွေဆက်ခံမှု ရှုထောင့်တို့ကြောင့်ပါ ကန့်ကွက်ခဲ့သည် (ယင်းအချက်မှာ အဲလိဇဘက်နှင့်လည်း သက်ဆိုင်သည်)။ သူသည် သူ၏ဖခင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သော အစဉ်အလာကို အတုယူ၍ ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို ပြောင်းလဲရန်အတွက် '''"ကျွန်ုပ်၏ ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ အစီအမံ"''' ဟု ခေါင်းစဉ်တပ်ထားသော သေတမ်းစာမူကြမ်းတစ်ခုကို ကိုယ်တိုင်ရေးဆွဲခဲ့သည်။ သူသည် သူ၏ အစ်မတော်နှစ်ဦးစလုံး၏ ဆက်ခံခွင့်များကို ချန်လှပ်ခဲ့ပြီး၊ သရဖူကို သူနှင့်တစ်ဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ အသက် ၁၆ နှစ်အရွယ် '''လေဒီဂျိန်းဂရေး''' ထံသို့ လွှဲအပ်ရန် စီမံခဲ့သည်။ လေဒီဂျိန်းဂရေးသည် ၁၅၅၃ ခုနှစ် မေလ ၂၅ ရက်တွင် နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား၏ သားငယ်ဖြစ်သူ လော့ဒ်ဂီလ်ဖို့ဒ်ဒတ်လေနှင့် လက်ထပ်ထားသူဖြစ်သည်။ === '''အက်ဒွပ် (၆) ရေးသားခဲ့သော သေတမ်းစာမူကြမ်း အနှစ်ချုပ်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် -''' === ၁။ ကျွန်ုပ်တွင် သားသမီးမကျန်ရစ်ခဲ့ပါက၊ ထီးနန်းကို ဆာဖော့ခ်မြို့စားကတော် လေဒီဖရန်းစစ် ၏ အမျိုးသားအနွယ်ဝင်များထံသို့လည်းကောင်း၊ သူမတွင် မရှိပါက '''လေဒီဂျိန်း နှင့် သူမ၏ အမျိုးသားအနွယ်ဝင်များ''' ထံသို့လည်းကောင်း၊ ထို့နောက် လေဒီကက်သရင်းနှင့် လေဒီမေရီတို့၏ အမျိုးသားအနွယ်ဝင်များထံသို့ လွှဲအပ်စေရမည်။ ၂။ ကျွန်ုပ်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ထီးနန်းဆက်ခံမည့် အမျိုးသားအနွယ်ဝင်သည် အသက် ၁၈ နှစ်ပြည့်ပြီးပါက တိုင်းပြည်ကို အပြည့်အဝအုပ်ချုပ်ခွင့် ရှိစေရမည်။ ၃။ အကယ်၍ အသက် ၁၈ နှစ်မပြည့်သေးပါက သူ၏မိခင်က အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရမည်။ သို့သော် သေတမ်းစာအရ ခန့်အပ်မည့် ကောင်စီဝင် ၂၀ အနက် အနည်းဆုံး ၆ ဦး၏ အကြံဉာဏ်နှင့် သဘောတူညီချက်မပါဘဲ မည်သည့်အရာကိုမျှ မလုပ်ဆောင်ရ။ ၄။ အမွေဆက်ခံသူ အသက် ၁၈ နှစ်မပြည့်မီ မိခင်ဖြစ်သူ ကွယ်လွန်ပါက တိုင်းပြည်ကို ကောင်စီက အုပ်ချုပ်ရမည်။ သို့သော် ထိုသူ အသက် ၁၄ နှစ်ပြည့်ပြီးနောက် အရေးကြီးသော နိုင်ငံတော်ကိစ္စရပ်အားလုံးကို သူ့အား အသိပေးရမည်။ ၅။ ကျွန်ုပ်သည် သားသမီးမရှိဘဲ ကွယ်လွန်ပြီး အမျိုးသားအနွယ်ဝင် အမွေဆက်ခံသူလည်း မရှိပါက လေဒီဖရန်းစစ်၊ သူမမရှိပါက သူမ၏ သမီးကြီးများ၊ ၎င်းတို့မရှိပါက လေဒီမာဂရက်တို့က အမျိုးသားအမွေဆက်ခံသူတစ်ဦး မွေးဖွားလာသည်အထိ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရမည်။ ၆။ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး အုပ်ချုပ်စဉ်ကာလအတွင်း ကောင်စီဝင် ၄ ဦး ကွယ်လွန်ပါက တစ်လအတွင်း ကောင်စီအစည်းအဝေးခေါ်ယူ၍ ၄ ဦး ထပ်မံရွေးချယ်ရမည်။ အမွေဆက်ခံသူ အသက် ၁၄ နှစ်ပြည့်ပါက ကောင်စီ၏ အကြံဉာဏ်ဖြင့် သူကိုယ်တိုင် ရွေးချယ်ရမည်။ အက်ဒွပ်သည် သူ၏စာတမ်းတွင် "ကျွန်ုပ်၏ကိုယ်မှ သားသမီးမထွန်းကားပါက" လေဒီဂျိန်းဂရေး၏ မိခင်ဖြစ်သူ ဖရန်းစစ်ဂရေး၊ ဂျိန်းကိုယ်တိုင် သို့မဟုတ် သူမ၏ ညီမများဖြစ်ကြသော ကက်သရင်းနှင့် မေရီတို့၏ '''အမျိုးသားအနွယ်ဝင်များသာ ထီးနန်းဆက်ခံရမည်''' ဟု အစပိုင်းတွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ သို့သော် သူကွယ်လွန်ခါနီးအချိန်တွင် (နော်သမ်ဘာလန်၏ စည်းရုံးမှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်) ဂျိန်းနှင့် သူမ၏ ညီမများကိုယ်တိုင် ထီးနန်းဆက်ခံနိုင်ရန် စာသားကို ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အက်ဒွပ်သည် ၎င်းတို့၏ ဆက်ခံခွင့်ကို လက်တွေ့အခြေအနေအရ အမျိုးသားကြီးစိုးမှုစနစ်၏ ချွင်းချက်တစ်ခုအနေဖြင့်သာ ခွင့်ပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးအတည်ပြုစာတမ်းတွင် မေရီနှင့် အဲလိဇဘက် နှစ်ဦးစလုံးသည် '''"တရားမဝင်သော သားသမီးများ"''' ဖြစ်သည်ဟုဆိုကာ ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်မှ ချန်လှပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် လက်ထက်ကတည်းက တရားမဝင်ဟု ကြေညာခြင်းခံခဲ့ရပြီး မည်သည့်အခါမျှ တရားဝင်ပြန်ဖြစ်မလာခဲ့သဖြင့် ဤအကြောင်းပြချက်ကို နှစ်ဦးစလုံးအတွက် အသုံးချခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဤကဲ့သို့ ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို ပြောင်းလဲရန် ပြဋ္ဌာန်းချက်များသည် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ ၁၅၄၄ ခုနှစ် တတိယအကြိမ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုအက်ဥပဒေကို တိုက်ရိုက်ဆန့်ကျင်နေပြီး ဆန်းပြားကာ ယုတ္တိမရှိသော လုပ်ရပ်အဖြစ် ဖော်ပြခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ '''လေဒီဂျိန်းဂရေးသည် အက်ဒဝပ်ကွယ်လွန်ပြီး လေးရက်အကြာတွင် ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာခြင်း ခံခဲ့ရသည်။''' ဇွန်လအစောပိုင်းတွင် အက်ဒွပ်သည် ဝတ်လုံတော်ရ (ရှေ့နေ) များကို ခေါ်ယူ၍ သူ၏ထီးနန်းစီမံချက်ကို အချောသတ်ရေးဆွဲစေခဲ့ပြီး နေရာခြောက်နေရာတွင် ကိုယ်တိုင်လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ဇွန်လ ၁၅ ရက်တွင် သူသည် အဆင့်မြင့်တရားသူကြီးများကို သူ၏နေမကောင်းသော အိပ်ရာဘေးသို့ ဆင့်ခေါ်ခဲ့ပြီး "ပြင်းထန်သော စကားလုံးများနှင့် စိတ်ဆိုးသောမျက်နှာထား" ဖြင့် ၎င်းစီမံချက်ကို '''<big>တော်ဝင်အမိန့်ပြန်တမ်း</big>''' အဖြစ် ပြင်ဆင်ရန်နှင့် ပါလီမန်တွင် အတည်ပြုစေမည်ဖြစ်ကြောင်း အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ နောက်တစ်ဆင့်အနေဖြင့် ထိပ်တန်းကောင်စီဝင်များနှင့် ရှေ့နေများကို သူ၏ရှေ့မှောက်တွင် ကတိကဝတ်စာချုပ်၌ လက်မှတ်ရေးထိုးစေခဲ့ပြီး အက်ဒွပ်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် သေတမ်းစာကို သစ္စာရှိစွာ အကောင်အထည်ဖော်ရန် သဘောတူစေခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် တရားသူကြီးချုပ် အက်ဒဝပ်မွန်တာဂူ က ပြန်လည်အမှတ်ရသည်မှာ - သူနှင့် သူ၏လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များက ၎င်းစီမံချက်အပေါ် ဥပဒေကြောင်းအရ ကန့်ကွက်ခဲ့စဉ်က နော်သမ်ဘာလန်သည် '''"ဒေါသတကြီး တုန်ရင်နေပြီး... ဤအရေးအတွက် သူသည် အင်္ကျီလက်တိုဖြင့် မည်သူမဆိုကိုမဆို ချကြိတ်ပစ်မည်"''' ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့ကြောင်း ဆိုသည်။ မွန်တာဂူသည် သူ၏နောက်ကွယ်တွင် ရပ်နေသော မှူးမတ်အချို့ကလည်း '''"အကယ်၍ သူတို့ ဒါကိုလုပ်ဖို့ ငြင်းဆန်ရင် သူတို့ဟာ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်တွေပဲ"''' ဟု ပြောဆိုသံကို ကြားခဲ့ရသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဇွန်လ ၂၁ ရက်၌ ကောင်စီဝင်များ၊ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းကြီးများ၊ ဘုန်းတော်ကြီးများနှင့် မြို့ဝန်များအပါအဝင် ထိပ်တန်းပုဂ္ဂိုလ် ၁၀၀ ကျော်က ၎င်းစီမံချက်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ အများစုမှာ နော်သမ်ဘာလန်၏ အဓမ္မဖိအားပေးမှုကြောင့် လုပ်ဆောင်ခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်ဟု နောက်ပိုင်းတွင် ပြောကြားခဲ့ကြသည်။ ထိုအချိန်တွင် အက်ဒွပ် ကွယ်လွန်တော့မည်ဆိုသည်မှာ လူသိရှင်ကြားဖြစ်နေပြီး နိုင်ငံခြားသံတမန်များကလည်း မေရီကို ထီးနန်းမရစေရန် လှည့်ကွက်တစ်ခုခု လုပ်ဆောင်နေသည်ဟု သံသယဝင်ခဲ့ကြသည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် စပိန်ဧကရာဇ်၏ ဝမ်းကွဲမောင်နှမတော်စပ်သူ (မေရီ) အင်္ဂလန်ထီးနန်းပေါ် ရောက်ရှိလာမည့်အရေးကို မလိုလားသဖြင့် နော်သမ်ဘာလန်နှင့် လျှို့ဝှက်ဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ကာ ထောက်ခံမည့် အရိပ်အယောင်ပြခဲ့သည်။ သံတမန်များသည် အင်္ဂလိပ်ပြည်သူအများစုက မေရီကို ထောက်ခံကြသည်ကို သေချာသိရှိသော်လည်း ဘုရင်မ ဂျိန်းသည် ထီးနန်းကို အောင်မြင်စွာ ထိန်းချုပ်နိုင်လိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းတွင် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာတိုင်အောင် ဤထီးနန်းဆက်ခံမှု ပြောင်းလဲရန် ကြိုးပမ်းမှုကို နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား တစ်ဦးတည်း၏ လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှုအဖြစ်သာ ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များမှစ၍ သမိုင်းပညာရှင်အများစုက ဤစီမံချက်စတင်ခြင်းနှင့် အကောင်အထည်ဖော်ရန် ဇွတ်အတင်းတောင်းဆိုခြင်းမှာ '''ဘုရင်လေး၏ ကိုယ်ပိုင်ဦးဆောင်မှုကြောင့်''' ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်လာကြသည်။ ဒါးမစ်မက်ကူးလော့ခ်) က ယင်းကို အက်ဒွပ်၏ "ခရစ်တော်၏ ဧဝံဂေလိနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်လိုသော ဆယ်ကျော်သက်အိပ်မက်" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ပြီး၊ ဒေးဗစ်စတာကီ ကမူ '''"အက်ဒွပ်တွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သူ အနည်းငယ်ရှိသော်လည်း တွန်းအားပေးခဲ့သည့် ပဓာနဆန္ဒမှာ သူ၏ဆန္ဒသာဖြစ်သည်"''' ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ တော်ဝင်အိပ်ဆောင်ကောင်စီဝင်များထဲမှ နော်သမ်ဘာလန်၏ ရင်းနှီးသူ ဆာ ဂျွန်ဂိတ်စ် သည် အက်ဒွပ်အား လေဒီဂျိန်းဂရေး၏ သားများသာမက ဂျိန်းကိုယ်တိုင် ထီးနန်းဆက်ခံနိုင်ရန် စီမံချက်ကို ပြင်ဆင်ရန် အကြံပြုခဲ့သူအဖြစ် သံသယရှိခြင်း ခံရသည်။ သူ၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှု မည်မျှပင်ရှိစေကာမူ အက်ဒဝပ်သည် မိမိ၏စကားသာလျှင် ဥပဒေဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ပြီး မိမိ၏အစ်မများကို အမွေပြတ်စွန့်လွှတ်ရန် အပြည့်အဝ ထောက်ခံခဲ့သည် - '''"မေရီအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်းသည် ဘုရင်ငယ်လေး အလေးအနက် ယုံကြည်ခဲ့သော ရည်မှန်းချက်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။"''' == '''နာမကျန်းဖြစ်ခြင်းနှင့် ကွယ်လွန်ခြင်း''' == ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် အက်ဒွပ်သည် ဖျားနာခြင်းနှင့် ချောင်းဆိုးခြင်းဝေဒနာများကို စတင်ခံစားခဲ့ရပြီး ယင်းရောဂါလက္ခဏာများမှာ တဖြည်းဖြည်း ပိုမိုဆိုးရွားလာခဲ့သည်။ စပိန်သံအမတ် ဂျင်းရှေးဖ်က "အဖျားတက်လာတဲ့အခါ ဘုရင်မင်းမြတ်ဟာ တော်တော်လေး ဝေဒနာခံစားရပါတယ်၊ အထူးသဖြင့် ညာဘက်အဆုတ်နဲ့ ကလီစာတွေ ဖိမိနေတာကြောင့် အသက်ရှူရတာ အလွန်ခက်ခဲနေပါတယ်" ဟု အစီရင်ခံခဲ့သည်။ ဧပြီလအစောပိုင်းတွင် အက်ဒွပ်သည် ဝက်စ်မင်စတာရှိ ပန်းခြံထဲ၌ လေညင်းခံနိုင်ပြီး ဂရင်းနစ် သို့ ပြောင်းရွှေ့နိုင်သည်အထိ ကျန်းမာရေး ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာပုံပေါ်သော်လည်း ထိုလအကုန်တွင် ပြန်လည်အားနည်းသွားခဲ့သည်။ မေလ ၇ ရက်၌ သူသည် "များစွာသက်သာလာပြီ" ဖြစ်ကြောင်းနှင့် တော်ဝင်ဆရာဝန်များကလည်း သူပြန်လည်ကျန်းမာလာလိမ့်မည်ဟု သံသယမရှိ ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ ရက်ပိုင်းအကြာတွင် ဘုရင်လေးသည် သူ၏ပြတင်းပေါက်တွင် ထိုင်လျက် သိမ်းစ်မြစ် ပေါ်ရှိ သင်္ဘောများကို ကြည့်ရှုနိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ရောဂါပြန်ရင့်လာခဲ့ပြီး ဇွန်လ ၁၁ ရက်တွင် ဘုရင်၏အိမ်တော်၌ သတင်းပေးတစ်ဦးရှိသော ရှေးဖ်က "သူ့ရဲ့ ခံတွင်းကနေ ထွက်လာတဲ့အရာတွေဟာ တစ်ခါတစ်ရံ စိမ်းဝါဝါနဲ့ အမည်းရောင်သန်းနေပြီး၊ တစ်ခါတစ်ရံမှာတော့ သွေးရောင်လို ပန်းရောင်သန်းနေပါတယ်" ဟု အစီရင်ခံခဲ့သည်။ ယခုအခါ သူ၏ဆရာဝန်များက သူသည် '''အဆုတ်တွင် ပြည်တည်နာ'''ခံစားနေရပြီး သူ၏အသက်ကို ကယ်တင်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့ကြောင်း ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။မကြာမီပင် သူ၏ခြေထောက်များ အလွန်အမင်း ဖောယောင်လာသဖြင့် ပက်လက်သာ လှဲနေရတော့ပြီး ရောဂါကို အန်တုရန် အင်အားမရှိတော့ချေ။ သူ၏ဆရာဝန် ဂျွန်ချိခ် (အား သူက '''"ကျွန်ုပ် သေရမှာကို ဝမ်းမြောက်ပါတယ်"''' ဟု တိုးတိုးလေး ပြောကြားခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်သည် ဇူလိုင်လ ၁ ရက်တွင် ပြည်သူလူထုရှေ့သို့ နောက်ဆုံးအကြိမ် ထွက်ပြသခဲ့သည်။ သူသည် ဂရင်းနစ်နန်းတော် ရှိ သူ၏ပြတင်းပေါက်တွင် ကိုယ်ထင်ပြခဲ့ရာ၊ သူ့ကို မြင်တွေ့ခဲ့ရသူများသည် သူ၏ '''"ပိန်လှီပြီး အားအင်ချိနဲ့နေသော" အခြေအနေကြောင့်''' ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ခဲ့ကြသည်။ နောက်ထပ် နှစ်ရက်အတွင်း လူအုပ်ကြီးသည် ဘုရင်လေးကို ထပ်မံမြင်တွေ့ရန် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသော်လည်း ဇူလိုင်လ ၃ ရက်တွင် ရာသီဥတု အလွန်အေးလွန်းသဖြင့် ဘုရင်မင်းမြတ် အပြင်သို့ ထွက်မပြနိုင်ကြောင်း ပြည်သူများကို အသိပေးခဲ့သည်။ '''အက်ဒွပ်သည် ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက် ည ၈ နာရီတွင် အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်၌ ဂရင်းနစ်နန်းတော်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။''' ဂျွန်ဖောက်စ် ၏ မှတ်တမ်းအရ သူ၏နောက်ဆုံးစကားမှာ '''"ကျွန်ုပ် အားအင်ကုန်ပါပြီ၊ အရှင်ဘုရား... ကျွန်ုပ်အပေါ် သနားကရုဏာထား၍ ကျွန်ုပ်၏ ဝိညာဉ်ကို သိမ်းပိုက်တော်မူပါ"''' ဟု ဖြစ်သည်။ ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ ရုပ်ကလာပ်ကို သြဂုတ်လ ၈ ရက်တွင် ဝက်စ်မင်စတာ ဘုရားရှိခိုးကျောင်း ရှိ လေဒီဝတ်ပြုဆောင် အတွင်းရှိ သူ၏အဖိုး သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ ဂူဗိမာန်အနောက်ဘက်ကပ်လျက်၊ ဝတ်ပြုဆောင်၏ မူလပလ္လင်အောက်တည့်တည့်တွင် သောမတ်စ်ကရမ်မာ ဦးဆောင်သော ပရိုတက်စတစ် ထုံးတမ်းစဉ်လာများအတိုင်း ချက်ချင်း မြှုပ်နှံခဲ့သည်။ စျာပနစီတန်းလှည့်လည်မှုကို "ဝတ်ရုံဖြူဝတ်ဆင်ထားသော ကလေးငယ်အုပ်စုကြီး" က ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး လန်ဒန်မြို့သူမြို့သားများက '''"ငိုကြွေးမြည်တမ်းလျက်"''' စောင့်ကြည့်ခဲ့ကြသည်။ ရွှေချည်ထိုးအဝတ်ဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားသော စျာပနရထားလုံးပေါ်တွင် သရဖူ၊ ရာဇလှံတံနှင့် ဂါတာဘွဲ့တံဆိပ်များ ဆင်ယင်ထားသည့် အက်ဒဝပ်၏ ပုံတူရုပ်တုကို တင်ဆောင်ထားခဲ့သည်။ သူ၏အထိမ်းအမှတ် ကျောက်တိုင်တစ်ခု စိုက်ထူရန် ဒီဇိုင်းဆွဲခဲ့သော်လည်း အကောင်အထည် မဖော်ဖြစ်ခဲ့သဖြင့် အက်ဒွပ်၏ မြှုပ်နှံရာနေရာသည် မည်သည့်အမှတ်အသားမျှ မရှိဘဲ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် '''၁၉၆၆ ခုနှစ် ရောက်မှသာ''' သူတည်ထောင်ခဲ့သော ခရိုက်စ်ဟော့စပီတယ် ကျောင်းက သူတို့၏တည်ထောင်သူအား ကျေးဇူးဆပ်သောအားဖြင့် ဝတ်ပြုဆောင် ကြမ်းပြင်တွင် ကမ္ပည်းကျောက်ပြားတစ်ချပ်ကို လာရောက်တင်ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းကမ္ပည်းစာတွင် ''"ဤဝတ်ပြုဆောင်၌ မြှုပ်နှံထားသော'' ''ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် အား ရည်စူး၍ ခရိုက်စ်ဟော့စပီတယ်ကျောင်းမှ ၎င်းတို့၏ တည်ထောင်သူအား ကျေးဇူးတင်သောအားဖြင့် ဤကျောက်ပြားကို ၁၉၆၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၇ ရက်တွင် ထားရှိပါသည်"''ဟု ရေးထိုးထားသည်။ ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ကွယ်လွန်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်း အစစ်အမှန်မှာ ယနေ့တိုင် အသေအချာ မသိရသေးပါ။ ၁၆ ရာစုအတွင်း တော်ဝင်မိသားစုဝင်များ ကွယ်လွန်မှုများအတိုင်း '''အဆိပ်ခတ်ခံရသည်ဟူသော ကောလာဟလများ''' ပျံ့နှံ့ခဲ့သော်လည်း ယင်းကို ထောက်ပြနိုင်သည့် မည်သည့်သက်သေမျှ မတွေ့ရချေ။ အက်ဒဝပ်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဖြစ်စဉ်များကြောင့် ပြည်သူတို့၏ မုန်းတီးခြင်းကို ခံခဲ့ရသော နော်သမ်ဘာလန်မြို့စားသည် ဤအဆိပ်ခတ်မှုကို အမိန့်ပေးခဲ့သူအဖြစ် လူအများက ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ အခြားသော သီအိုရီတစ်ခုတွင်မူ မေရီအား ထီးနန်းတင်မြှောက်ရန် ကြိုးပမ်းနေသော ကက်သလစ်များက အက်ဒွပ်ကို အဆိပ်ခတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ သို့သော် အက်ဒွပ်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ရင်ခွဲစစ်ဆေးခဲ့သော ခွဲစိတ်ဆရာဝန်က '''"အရှင်မင်းကြီး ကွယ်လွန်ရခြင်းမှာ အဆုတ်ရောဂါကြောင့် ဖြစ်သည်"''' ဟု တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဗင်းနစ်သံအမတ် ဂျာကိုမိုဆိုရန်ဇို ကလည်း အက်ဒဝပ်သည် '''အဆုတ်နာရောဂါ - တစ်နည်းအားဖြင့် တီဘီရောဂါ''' ကြောင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု အစီရင်ခံခဲ့ပြီး ယင်းရောဂါအဖြေကို သမိုင်းပညာရှင်အများစုက လက်ခံကြသည်။ သမိုင်းပညာရှင် စကစ်ဒ်မိုး ၏ အဆိုအရ အက်ဒဝပ်သည် ၁၅၅၂ ခုနှစ်တွင် ဝက်သက်ရောဂါနှင့် ကျောက်ကြီးရောဂါ တို့ကို ပြင်းထန်စွာ ခံစားခဲ့ရပြီးနောက် ခန္ဓာကိုယ်၏ သဘာဝကိုယ်ခံအားစနစ် ပျက်စီးသွားခဲ့ရာမှတစ်ဆင့် တီဘီရောဂါ ကူးစက်ခံရခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆသည်။ သို့သော် သမိုင်းပညာရှင် လိုချ် ကမူ သူ၏ရောဂါလက္ခဏာများသည် ပြင်းထန်အဆုတ်အအေးမိခြင်း ၏ ထုံးစံအတိုင်းဖြစ်ပြီး၊ ထိုမှတဆင့် အဆုတ်ကူးစက်ပိုးဝင်ခြင်း သို့မဟုတ် အဆုတ်ပြည်တည်နာဖြစ်ကာ၊ သွေးဆိပ်တက်ခြင်း နှင့် ကျောက်ကပ်ပျက်စီးခြင်းတို့ကြောင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်နိုင်ကြောင်း အကြံပြုထားသည်။ == '''လေဒီဂျိန်းနှင့် ဘုရင်မ မေရီ''' == အက်ဒွပ်ကွယ်လွန်ပြီး '''နှစ်ပတ်အကြာတွင်''' တော်ဝင်ဘုရင့်ကောင်စီ သည် ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို တားဆီးရန် အက်ဒွပ်၏ ကြိုးပမ်းမှုများရှိခဲ့သော်လည်း သူ၏ဖအေတူမအေကွဲ အစ်မဖြစ်သူအား ပထမမြောက်မေရီဘုရင်မ အဖြစ် တရားဝင်ကြေညာခဲ့သည်။ လေဒီမေရီသည် အက်ဒွပ်ကို ဖေဖော်ဝါရီလတွင် နောက်ဆုံးတွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ နော်သမ်ဘာလန်မြို့စားနှင့် စပိန်သံအမတ်များမှတစ်ဆင့် မောင်တော်၏ ကျန်းမာရေးအခြေအနေကို စဉ်ဆက်မပြတ် သိရှိနေခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ် ကွယ်လွန်တော့မည်ကို သိရှိသွားသောအခါ သူမသည် လန်ဒန်အနီးရှိ ဟန်းစ်ဒွန်အိမ်တော် မှ ထွက်ခွာပြီး သူမ၏ ကုန်းမြေပိုင်နက်များရှိရာ နော်ဖော့ခ် ရှိ ကန်းနင်းဟော သို့ အမြန်ဆုံး မောင်းနှင်ထွက်ခွာခဲ့သည်၊ အကြောင်းမှာ ထိုနေရာရှိ သူမ၏ မြေငှားလယ်သမားများ၏ ထောက်ခံမှုကို ရရှိနိုင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ နော်သမ်ဘာလန်သည် မေရီ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခြင်း သို့မဟုတ် ဥရောပတိုက်မှ စစ်ကူများ ရောက်ရှိလာခြင်းတို့ကို တားဆီးရန် နော်ဖော့ခ်ကမ်းရိုးတန်းသို့ စစ်သင်္ဘောများ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သူသည် မိမိ၏စစ်အင်အားများကို စုစည်းနေစဉ်အတွင်း ဘုရင်ကြီးကွယ်လွန်သည့် သတင်းကို ဆိုင်းငံ့ထားခဲ့ပြီး၊ ဂျိန်းဂရေး ကို ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက်တွင် လန်ဒန်တာဝါသို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ ထိုနေ့တွင်ပင် လန်ဒန်လမ်းမများပေါ်၌ ဂျိန်းအား ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူများအကြား မကျေနပ်သည့် တီးတိုးသံများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ တော်ဝင်ကောင်စီသည် မေရီထံမှ စာတစ်စောင်ကို လက်ခံရရှိခဲ့ပြီး၊ ၎င်းစာတွင် သူမကိုယ်သူမ ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာထားပြီးဖြစ်သကဲ့သို့ ကောင်စီအနေဖြင့်လည်း မိမိအား ဘုရင်မအဖြစ် တရားဝင်ကြေညာပေးရန်နှင့် ထီးနန်းအတွက် မိမိ၏ "ရပိုင်ခွင့်နှင့် ဘွဲ့ထူး" ကို အခိုင်အမာ တောင်းဆိုထားသည်။ ကောင်စီက ပြန်လည်တုံ့ပြန်ရာတွင် ဂျိန်းသည် အက်ဒဝပ်၏ အာဏာစက်အရ ဘုရင်မဖြစ်ပြီး၊ မေရီမှာမူ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် တရားမဝင်သူဖြစ်ကာ "အခြေခံနိမ့်ကျပြီး မိုက်မဲသော လူနည်းစု" ၏ ထောက်ခံမှုကိုသာ ရရှိထားသူဖြစ်ကြောင်း ပြန်ကြားခဲ့သည်။ နော်သမ်ဘာလန်သည် မိမိ၏ တွက်ချက်မှု ကြီးမားစွာ မှားယွင်းသွားကြောင်း မကြာမီပင် သဘောပေါက်ခဲ့သည်၊ အထူးသဖြင့် အက်ဒွပ်မကွယ်လွန်မီ မေရီ၏ကိုယ်ကို ဖမ်းဆီးထိန်းချုပ်ရန် ပျက်ကွက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ မေရီ၏ထံသို့ စုရုံးရောက်ရှိလာသူ အများစုမှာ ကက်သလစ်ဘာသာကို ပြန်လည်ထူထောင်ရန်နှင့် ပရိုတက်စတစ်ဝါဒကို အနိုင်ယူရန် မျှော်လင့်ထားကြသော ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း၊ သူမ၏ ထောက်ခံသူများထဲတွင် ဘာသာရေးထက် သူမ၏ တရားဝင်ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်ကို ပိုမိုအလေးထားကြသူ အမြောက်အမြားလည်း ပါဝင်သည်။ နော်သမ်ဘာလန်သည် လန်ဒန်ရှိ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်နေသော ကောင်စီကို ထိန်းချုပ်မှုကို စွန့်လွှတ်ကာ၊ မှူးမတ်မျိုးနွယ်များနှင့် "မရေမတွက်နိုင်သော သာမန်ပြည်သူလူထုကြီး" အပါအဝင် မေရီကို ထောက်ခံမှု ပိုမိုအားကောင်းလာသည်ဟူသော သတင်းများ ထွက်ပေါ်နေသည့် အရှေ့အန်ဂလီယာ သို့ မစီစဉ်ရသေးသော မေရီနောက် လိုက်လံဖမ်းဆီးရေး စစ်ဆင်ရေးကို စတင်ခဲ့ရသည်။ ဇူလိုင် ၁၄ ရက်တွင် နော်သမ်ဘာလန်သည် စစ်သည် ၃,၀၀၀ ဖြင့် လန်ဒန်မှ ချီတက်ခဲ့ပြီး နောက်တစ်နေ့တွင် ကိန်းဘရစ်ချ် သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုအတောအတွင်း မေရီသည် ဆာဖော့ခ် ရှိ ဖရမ်လင်ဟမ်ရဲတိုက် တွင် သူမ၏စစ်အင်အားစုများကို စုစည်းခဲ့ပြီး ဇူလိုင် ၁၉ ရက်တွင် စစ်သည် '''၂၀,၀၀၀ နီးပါးရှိသော''' စစ်တပ်ကြီးကို ဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအခါမှ တော်ဝင်ကောင်စီသည် မိမိတို့ ကြီးမားသော အမှားကြီးတစ်ခုကို လုပ်ဆောင်မိပြီဖြစ်ကြောင်း သဘောပေါက်သွားခဲ့သည်။ အာရန်ဒယ်မြို့စား နှင့် ပင်းဘရုခ်မြို့စားတို့က ဦးဆောင်၍ ဇူလိုင် ၁၉ ရက်တွင် ကောင်စီသည် မေရီအား ဘုရင်မအဖြစ် ပြည်သူလူထုရှေ့မှောက်၌ တရားဝင်ကြေညာခဲ့ရာ၊ '''ဂျိန်း၏ ကိုးရက်တာ နန်းစံသက်''' ကုန်ဆုံးသွားခဲ့သည်။ ဤကြေညာချက်ကြောင့် လန်ဒန်တစ်မြို့လုံးတွင် အတိုင်းထက်အလွန် ဝမ်းမြောက်အောင်ပွဲခံခဲ့ကြသည်။ ကိန်းဘရစ်ချ်တွင် သောင်တင်နေသော နော်သမ်ဘာလန်ကိုယ်တိုင်လည်း ကောင်စီထံမှ ပေးပို့သော စာပါအတိုင်း မေရီအား ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာခဲ့ရသည်။ ဝီလျံပေ့ဂျတ်နှင့် အာရန်ဒယ်မြို့စားတို့သည် ဖရမ်လင်ဟမ်သို့ မြင်းစီးထွက်ခွာကာ မေရီထံမှ ခွင့်လွှတ်ပန်ကြားခဲ့ကြပြီး၊ အာရန်ဒယ်သည် ဇူလိုင် ၂၄ ရက်တွင် နော်သမ်ဘာလန်ကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ နော်သမ်ဘာလန်သည် ပရိုတက်စတစ်ဝါဒကို စွန့်လွှတ်ပြီးနောက် မကြာမီ သြဂုတ် ၂၂ ရက်တွင် '''ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။''' သူ၏ ဘာသာရေးစွန့်လွှတ်မှုသည် သူ၏ချွေးမဖြစ်သူ ဂျိန်းကို စိတ်ပျက်စေခဲ့ပြီး၊ ဂျိန်းသည်လည်း သူမ၏ဖခင် ဝိုင်ရတ်ပုန်ကန်မှု တွင် ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၅၅၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ ရက်တွင် '''ခေါင်းဖြတ်စင်သို့ လိုက်ပါသွားခဲ့ရသည်။''' == '''ပရိုတက်စတစ်ဝါဒ၏ အမွေအနှစ်''' == အက်ဒွပ်သည် ခြောက်နှစ်သာ စိုးစံခဲ့ပြီး အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သော်လည်း၊ သူ၏နန်းသက်သည် အင်္ဂလန်ဘာသာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုနှင့် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း၏ ဖွဲ့စည်းပုံအပေါ် ရေရှည်တည်တံ့သော ပံ့ပိုးကူညီမှုများကို လုပ်ဆောင်ပေးခဲ့သည်။ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ နောက်ဆုံးဆယ်စုနှစ်တွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးမှာ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ရပ်တန့်နေခဲ့ပြီး ကက်သလစ်တန်ဖိုးများဘက်သို့ ပြန်လည်ယိမ်းနေခဲ့သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် အက်ဒွပ်၏ နန်းသက်တွင်မူ ဘုရားကျောင်းသည် အခြေခံအားဖြင့် ကက်သလစ်ဝတ်ပြုထုံးတမ်းနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံမှသည် ပရိုတက်စတစ်အဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သော ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲသွားကာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးတွင် အစွန်းရောက်တိုးတက်မှုများကို တွေ့မြင်ခဲ့ရသည်။ အထူးသဖြင့် ဘုံဝတ်ပြုဆုတောင်းစာအုပ်၊ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်၏ ဘုန်းကြီးသိက္ခာပေးထုံးတမ်းနှင့် ကရမ်မာ၏ အပိုဒ်ခွဲ ၄၂ ခုပါဝင်သော အယူဝါဒကြေညာချက်တို့သည် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သော အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း ဝတ်ပြုမှုများ၏ အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်ကိုယ်တိုင် ဤအပြောင်းအလဲများကို အပြည့်အဝ ထောက်ခံခဲ့ပြီး၊ ယင်းတို့မှာ သောမတ်စ်ကရမ်မာ၊ ဟျူးလက်တီးမား နှင့် နီကိုလပ်စ်ရစ်ဒ်လေ ကဲ့သို့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများ၏ လက်ရာများဖြစ်သော်လည်း၊ ဘုရင်၏ ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းမှုသည် သူ၏လက်ထက်တွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို အရှိန်မြှင့်တင်ရန် တွန်းအားတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်မ မေရီသည် မောင်တော်လက်ထက်က လုပ်ဆောင်ခဲ့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးလုပ်ငန်းများကို ဖျက်ဆီးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ကြီးမားသော အဟန့်အတားများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ သူမသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာစိုးမိုးမှုကို ယုံကြည်သော်လည်း၊ အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း၏ အထွတ်အထိပ်ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ အုပ်ချုပ်ခဲ့ရသဖြင့် ဤဆန့်ကျင်ဘက်အခြေအနေကို သူမက မလိုလားခဲ့ချေ။ သူမသည် ပုဂ္ဂလိကမြေရှင်များထံ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ရောင်းချခြင်းခံခဲ့ရသော ကြီးမားလှသော ဘုရားကျောင်းပိုင်ပစ္စည်းများကို ပြန်လည်သိမ်းဆည်းရန် လုံးဝမတတ်နိုင်ခဲ့ပေ။ သူမသည် ထိပ်တန်းပရိုတက်စတစ် ဓမ္မဆရာအချို့ကို '''မီးရှို့ကွပ်မျက်ခဲ့သော်လည်း'''၊ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမား အများအပြားမှာ ပြည်ပသို့ တိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသည် သို့မဟုတ် အင်္ဂလန်အတွင်း လျှို့ဝှက်စွာ လှုပ်ရှားနေကြပြီး၊ သူမ တားဆီး၍မရနိုင်သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး ဝါဒဖြန့်စာပေများကို အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ပရိုတက်စတစ်ဝါဒမှာ အင်္ဂလိပ်ပြည်သူတို့၏ ရင်ထဲတွင် အမြစ်မတွယ်သေးဘဲ၊ အကယ်၍ မေရီသာ အသက်ပိုရှည်ခဲ့ပါက သူမ၏ ကက်သလစ်ပြန်လည်ထူထောင်ရေးမှာ အောင်မြင်နိုင်ပြီး၊ အက်ဒဝပ်၏ စိုးစံမှုမှာသာ သမိုင်းတွင် ပုံမှန်မဟုတ်သော သွေဖည်မှုတစ်ခု ဖြစ်သွားနိုင်သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် မေရီ ကွယ်လွန်သောအခါ အင်္ဂလန်ဘာသာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုသည် ၎င်း၏လမ်းကြောင်းအတိုင်း ပြန်လည်စတင်ခဲ့ပြီး၊ အက်ဒွပ်လက်ထက်က ပြုလုပ်ခဲ့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုအများစုကို '''အဲလိဇဘက်ခေတ် ဘာသာရေး ပြန်လည်အခြေချမှု''' တွင် ပြန်လည်အသက်သွင်းခဲ့သည်။ ဘုရင်မအဲလိဇဘက်သည် မေရီ၏ ကောင်စီဝင်များနှင့် ဘုန်းတော်ကြီးများကို အက်ဒွပ်၏ လူဟောင်းများဖြစ်ကြသော နော်သမ်ဘာလန်၏ အတွင်းရေးမှူးဟောင်း ဝီလျံစီဆီလ် နှင့် ၁၅၅၉ ခုနှစ် ပါလီမန်ဖွင့်ပွဲတွင် ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေးတရား ဟောကြားခဲ့သူ အက်ဒွပ်၏ ဆရာဟောင်း ရစ်ချက်ကော့စ်တို့ဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည်။ ပါလီမန်သည် နောက်နှစ်နွေဦးတွင် ဝတ်ပြုထုံးတမ်း ညီညွတ်ရေးအက်ဥပဒေကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းအက်ဥပဒေအရ ကရမ်မာ၏ ၁၅၅၂ ခုနှစ် ဆုတောင်းစာအုပ်ကို ပြင်ဆင်ချက်အချို့ဖြင့် ပြန်လည်အသုံးပြုစေခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ၁၅၆၃ ခုနှစ်၏ အပိုဒ်ခွဲ ၃၉ ခုပါဝင်သော ဘာသာရေးအခြေခံမူများ သည်လည်း ကရမ်မာ၏ အပိုဒ်ခွဲ ၄၂ ခုကို အဓိကအခြေခံထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အက်ဒဝပ်လက်ထက်က ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုများသည် အဲလိဇဘက်၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများအတွက် အရေးကြီးသော ကိုးကားစရာ အရင်းအမြစ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ---- ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{Lifetime|၁၅၃၇|၁၅၅၃}} [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ရေမြေ့သခင်များ]] 1vy693ntt49c7mvr3s4x0yyjopv5j9x 1055643 1055627 2026-09-28T13:57:22Z Dr Lotus Black 31011 1055643 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | image = Circle of William Scrots Edward VI of England.jpg | alt = Formal portrait in the Elizabethan style of Edward in his early teens. He has a long pointed face and a small full mouth. | caption = Portrait {{c.|1550}} | succession = [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ဘုရင်]] နှင့် [[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏မင်းဆက်များ]] | more_text = ([[:en:Style of the British sovereign#Styles of English sovereigns|more&nbsp;...]]) | reign = ၂၈ ဇန်နဝါရီ ၁၅၄၇ - ၆ ဇူလိုင် ၁၅၅၃ | coronation = ၂ဝ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅၄၇ | cor_type = [[:en:Coronation of Edward VI|Coronation]] | predecessor = [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]] | regent = [[ဆိုးမားဆက်မြို့စားအက်ဒွပ်ဆေးမွား]] {{nowrap|(၁၅၄၇-၁၅၄၉)}}<br />[[နော့ခ်သန်းဗားလန်းမြို့စားဂျွန်ဒက်လေ]] {{nowrap|(၁၅၅၀-၁၅၅၃)}} | reg_type = Regents | successor = [[လေဒီဂျိန်းဂရေး]] (ဖယ်ရှားခံရ) သို့ [[ပထမမြောက်မေရီဘုရင်မ]] | birth_date = ၁၂ အောက်တိုဘာ ၁၅၃၇ | birth_place = [[ဟမ်ပတန်ကို့ခ်နန်းတော်]]၊ ဆာရေးမြို့၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ | death_date = ၆ ဇူလိုင် ၁၅၅၃ (အသက် ၁၅) | death_place = [[ပလက်စန်းတီးယားနန်းတော်]], ဂရင်းနစ်မြို့၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ | house = [[တူးဒါအိမ်တော်]] | father = [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]] | mother = [[ဂျိန်းဆေးမွား]] | religion = [[ပရိုတက်စတင့်ဝါဒ]] | burial_date = ၈ သြဂုတ် ၁၅၅၃ | burial_place = [[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]] | signature = EdwardVI Signature.svg }} '''ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင်''' (အောက်တိုဘာ ၁၂၊ ၁၅၃၇ - ဇူလိုင် ၆၊ ၁၅၅၃) သည် ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၈ ရက်မှ ၁၅၅၃ ခုနှစ် သူကွယ်လွန်သည်အထိ အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူသည် ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀ ရက်တွင် အသက်ကိုးနှစ်အရွယ်ဖြင့် နန်းတက်ဘိသိက်ခံခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) နှင့် သူ၏တတိယမြောက်ဇနီး ဂျိန်းဆေမွား တို့မှ ဆင်းသက်လာသော တစ်ဦးတည်းသော သားကျန်ရစ်သူဖြစ်ပြီး၊ အင်္ဂလန်သမိုင်းတွင် ပရိုတက်စတစ် ဘာသာဝင်အဖြစ် ပထမဆုံးပျိုးထောင်ကြီးပြင်းလာခဲ့ရသော အင်္ဂလန်ဘုရင်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |url=http://www.historyisnowmagazine.com/blog/2018/3/11/5-fascinating-facts-about-king-henry-viiis-son-king-edward-vi#.XdR7c3dFz4g |title=5 Fascinating Facts about King Henry VIII's son, King Edward VI |date=11 March 2018 |access-date=19 November 2019 |archive-date=17 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211217230341/http://www.historyisnowmagazine.com/blog/2018/3/11/5-fascinating-facts-about-king-henry-viiis-son-king-edward-vi#.XdR7c3dFz4g |url-status=live}}</ref> အက်ဒွပ် သည် အရွယ်မရောက်သေးသဖြင့် သူ၏စိုးစံကာလတစ်လျှောက်တွင် တိုင်းနိုင်ငံကို ရာဇပလ္လင်ထိန်းသိမ်းရေးကောင်စီက အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဤကောင်စီကို ဦးစွာပထမ သူ၏ဦးလေးဖြစ်သူ ဆွန်မားဆက်မြို့စား အက်ဒွပ်ဆေးမွား (၁၅၄၇-၁၅၄၉) က ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား ဂျွန်ဒတ်လေ (၁၅၅၀-၁၅၅၃) က ဆက်လက်ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်၏ စိုးစံကာလသည် စီးပွားရေးပြဿနာများစွာနှင့် လူမှုရေးမငြိမ်မသက်မှုများကြောင့် မှတ်သားဖွယ်ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၅၄၉ ခုနှစ်တွင် အုံကြွမှုနှင့် ပုန်ကန်မှုများအထိ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ စကော့တလန်နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ငွေကုန်ကြေးကျများသည့် စစ်ပွဲမှာ အစပိုင်းတွင် အောင်မြင်သော်လည်း နောက်ဆုံးတွင် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် စကော့တလန်နှင့် ဘူလွန်ဆူမာမှ စစ်တပ်များကို ရုပ်သိမ်းခဲ့ရသည်။ ဘာသာရေးကိစ္စများကို အထူးစိတ်ဝင်စားသော အڈဝပ်လက်ထက်တွင် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း ကို ပရိုတက်စတစ်အဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ သူ၏ဖခင် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး သည် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်းနှင့် ရိန်းမြို့တို့၏ ဆက်သွယ်မှုကို ဖြတ်တောက်ခဲ့သော်လည်း ကက်သလစ်အယူအဆနှင့် ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံအများစုကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်၏ လက်ထက်တွင်မူ ပရိုတက်စတစ်ဝါဒကို အင်္ဂလန်၌ ပထမဆုံးအကြိမ် တရားဝင်စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ ဘုန်းကြီးများ လက်ထပ်ခွင့်မရှိခြင်းကို ဖျက်သိမ်းခြင်း၊ လက်တင်ဘာသာဖြင့် မက်စ် ပူဇော်ခြင်းကို ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် ဘုရားကျောင်းဝတ်ပြုရာတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာကို မဖြစ်မနေ အသုံးပြုစေခြင်းတို့ အပါအဝင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၃ ခုနှစ် အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်တွင် အက်ဒွပ် သည် နာမကျန်းဖြစ်ခဲ့သည်။ သူ၏ရောဂါမှာ ကုသမရနိုင်တော့ကြောင်း သိရှိရသောအခါ၊ တိုင်းပြည်အတွင်း ကက်သလစ်ဝါဒ ပြန်လည်လွှမ်းမိုးလာခြင်းကို တားဆီးရန်အတွက် သူနှင့် သူ၏ကောင်စီသည် '''"ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ အစီအမံ"''' ကို ရေးဆွဲခဲ့ကြသည်။ အက်ဒဝပ်သည် သူနှင့်တစ်ဝမ်းကွဲတော်စပ်ပြီး ပရိုတက်စတစ်ဘာသာဝင်ဖြစ်သူ '''(လေဒီဂျိန်းဂရေး)''' ကို သူ၏ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် အမည်နာမပေးခဲ့ပြီး၊ သူ၏ဖအေတူမအေကွဲ ညီမများဖြစ်ကြသော မေရီ နှင့် အဲလိဇဘက် တို့ကိုမူ ချန်လှပ်ထားခဲ့သည်။ == '''အစောပိုင်းကာလ''' == === မွေးဖွားစဉ်ကာလ === အက်ဒွပ်ကို ၁၅၃၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၂ ရက်တွင် မစ်ဒဲဆက်စ် ရှိ '''ဟမ်ပတန်ကိုးတ်နန်းတော်''' ရှိ သူ၏မိခင်ဖြစ်သူ၏ အဆောင်၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ သူသည် [https://my.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%80%A1%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C%E1%80%99%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA_%E1%80%9F%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%9B%E1%80%AE%E1%80%98%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8&action=edit&wvprov=sticky-header အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး] နှင့် တတိယမြောက်ဇနီး ဂျိန်းဆေးမွားတို့၏ သားတော်ဖြစ်ပြီး၊ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး အတောင့်တရဆုံး အလိုချင်ဆုံးသော တစ်ဦးတည်းသော သားတော်ဖြစ်သည်။ တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ ပြည်သူများသည် '''"မိမိတို့ ကာလရှည်ကြာစွာ ဆာလောင်မွတ်သိပ်စွာ မျှော်လင့်ခဲ့ရသော" အိမ်ရှေ့စံသားတော်''' ပေါ်ထွန်းလာမှုကို ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာနှင့် စိတ်အေးချမ်းသာစွာဖြင့် ကြိုဆိုခဲ့ကြသည်။ ဘုရားကျောင်းများတွင် တေးသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ကြပြီး၊ မီးပုံများ ထွန်းညှိခဲ့ကြသည့်အပြင် ထိုညတွင် တာဝါတစ်ခုလုံး၌ '''အမြောက်အချက်ပေါင်း ၂,၀၀၀ ကျော် ပစ်ဖောက်''' အောင်ပွဲခံခဲ့ကြသည်။ မိခင်ဖြစ်သူ ဘုရင်မ ဂျိန်းသည် မီးဖွားပြီးနောက် လျင်မြန်စွာ ပြန်လည်ကျန်းမာလာပုံပေါ်ပြီး "ကျွန်ုပ်တို၏ အရှင်မင်းကြီးနှင့် ကျွန်ုပ်တိုအကြား တရားဝင်အိမ်ထောင်ရေးမှ '''မင်းသားတစ်ပါး ဖွားမြင်တော်မူပြီ'''" ဖြစ်ကြောင်း သူမကိုယ်တိုင် လက်မှတ်ရေးထိုးထားသော စာလွှာများကို ပေးပို့ခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်ကို အောက်တိုဘာ ၁၅ ရက်တွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်အဖြစ် ဗတ္တိဇံ မင်္ဂလာပြုခဲ့ပြီး၊ သူ၏ အသက် ၂၁ နှစ်အရွယ် ဖအေတူမအေကွဲအစ်မဖြစ်သူ '''လေဒီမေရီ က ခေါင်းကိုင်မိခင်''' အဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ကာ၊ ၄ နှစ်အရွယ် အစ်မတော် လေဒီအဲလိဇဘက် က ဗတ္တိဇံဝတ်ရုံ ကို သယ်ဆောင်ပေးခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၎င်းအား ကွန်ဝေါမြို့စား နှင့် ချက်စတာနယ်စား အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဘုရင်မကြီးသည် မီးဖွားပြီးနောက် ဖြစ်ပွားတတ်သော နောက်ဆက်တွဲဝေဒနာများကြောင့် နာမကျန်းဖြစ်ကာ အက်ဒဝပ်ကို ဖွားမြင်ပြီး ရက်ပိုင်းအကြာ အောက်တိုဘာ ၂၄ ရက်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ဘုရင် ဟင်နရီ (၈) က ပြင်သစ်ဘုရင် ဖရန်စစ် (၁) ထံသို့ စာရေးသားရာတွင် '''"ဘုရားသခင်၏ အလိုတော်သည်... ကျွန်ုပ်အား ဤမျှပျော်ရွှင်မှု ပေးစွမ်းခဲ့သူ၏ သေဆုံးခြင်းဖြင့် ကျွန်ုပ်၏ဝမ်းမြောက်မှုကို ခါးသီးမှုနှင့် ရောနှောစေခဲ့ပြီ"''' ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ == '''ကြီးပြင်းလာပုံနှင့် ပညာရေး''' == အက်ဒွပ်သည် အစကတည်းက နို့စို့အားကောင်းပြီး ကျန်းမာသန်စွမ်းသော ကလေးငယ်တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဖခင်ဖြစ်သူသည် သူ၏အပေါ်တွင် အလွန်အမင်း သဘောကျနှစ်သက်ခဲ့ပြီး ၁၅၃၈ ခုနှစ် မေလတွင် ဟင်နရီ (၈) သည် "သားတော်ကို ရင်ခွင်ထဲပွေ့ချီကာ ကျီစယ်နေပြီး ပြည်သူများ မြင်တွေ့ကာ စိတ်သက်သာရာရစေရန် ပြတင်းပေါက်တွင် ပွေ့ချီပြသခဲ့သည်" ကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် နန်းရင်းဝန် လော့ဒ်အောဒ်လေက အက်ဒဝပ်သည် လျင်မြန်စွာ ကြီးထွားလာပြီး ခွန်အားဗလနှင့် ပြည့်စုံကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့သလို၊ အခြားသော မှတ်တမ်းများတွင်လည်း သူ့ကို အရပ်ရှည်ပြီး ပျော်ပျော်နေတတ်သော ကလေးတစ်ဦးအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် သည် အနာရောဂါ ထူပြောသော ကလေးတစ်ဦးဖြစ်သည်ဟူသော မိရိုးဖလာ အယူအဆကို ယခုခေတ်သစ် သမိုင်းပညာရှင်များက ငြင်းပယ်ခဲ့ကြသည်။ သူသည် အသက်လေးနှစ်အရွယ်တွင် အသက်အန္တရာယ်စိုးရိမ်ရသည့် "လေးရက်တစ်ကြိမ် ဖျားသော အဖျားရောဂါ" စွဲကပ်ခဲ့ဖူးသော်လည်း၊ ရံဖန်ရံခါ ဖျားနာခြင်းနှင့် မျက်စိမှုန်ခြင်းတို့မှအပ သူ၏နောက်ဆုံး ခြောက်လတာကာလ မတိုင်ခင်အထိ ယေဘုယျအားဖြင့် ကျန်းမာရေး အလွန်ကောင်းမွန်ခဲ့သည်။ အစပိုင်းတွင် အက်ဒွပ်ကို မင်းသား၏ အိမ်တော်ထိန်းကြီး "လော့ဒ်မစ္စထရက်စ်" ဖြစ်သူ '''မာဂရက် ဘရိုင်ယန်''' ၏ လက်အောက်တွင် စောင့်ရှောက်ထားခဲ့သည်။ သူမ၏နောက်တွင် ဘလန့်ခ်ဟားဗတ်ထ်၊ လေဒီထရွိုင် က ဆက်ခံခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်သည် အသက်ခြောက်နှစ်အရွယ်အထိ "အမျိုးသမီးများ၏ ဝန်းရံစောင့်ရှောက်မှုအလယ်" တွင် ကြီးပြင်းခဲ့ရကြောင်း သူ၏ နောက်ပိုင်းရာဇဝင်မှတ်တမ်း တွင် ရေးသားထားခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်အတွက် ဖွဲ့စည်းပေးထားသော တရားဝင်တော်ဝင်အိမ်တော်ကို အစပိုင်းတွင် ဝီလျံဆစ်ဒနီကလည်းကောင်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် ရစ်ချက်ပေ့ချ် ကလည်းကောင်း ကြီးကြပ်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) သည် မိမိ၏သားတော်ရှိရာ အိမ်တော်တွင် လုံခြုံရေးနှင့် သန့်ရှင်းရေးကို အဆင့်မြင့်ဆုံး စံနှုန်းများအတိုင်း ရှိနေစေရန် တင်းကျပ်စွာ တောင်းဆိုခဲ့ပြီး '''အက်ဒွပ်သည် "ဤတစ်နိုင်ငံလုံး၏ အဖိုးတန်ဆုံး ရတနာ" ဖြစ်ကြောင်း''' အလေးအနက် ပြောကြားခဲ့သည်။ မင်းသားထံ လာရောက်လည်ပတ်သူများက သူ့ကို ကစားစရာများနှင့် သက်တောင့်သက်သာရှိမှုများ (သူ့အတွက် သီးသန့် တေးသံရှင်အဖွဲ့ အပါအဝင်) အပြည့်အစုံ ပံ့ပိုးပေးထားပြီး စိတ်ချမ်းသာနေသော ကလေးတစ်ဦးအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ အသက်ခြောက်နှစ်အရွယ်မှစ၍ အက်ဒွပ်သည် '''ရစ်ချက်ကော့စ်''' နှင့် '''ဂျွန်ချိခ်''' တို့၏ လက်အောက်တွင် တရားဝင်ပညာသင်ကြားမှုကို စတင်ခဲ့ပြီး၊ သူကိုယ်တိုင် ပြန်လည်အမှတ်ရခဲ့သည့်အတိုင်း '''"ဘာသာစကားများ၊ ကျမ်းစာ၊ ဒဿနိကဗေဒနှင့် အနုပညာ၊ သိပ္ပံပညာရပ်များ"''' ကို အဓိကထား သင်ယူခဲ့သည်။ သူသည် သူ၏အစ်မ အယ်လီဇဘက်၏ ဆရာဖြစ်သူ ရော်ဂျာအက်ရှမ် နှင့် ဂျင်းဘယ်မိန်း တို့ထံမှလည်း ပညာသင်ယူခဲ့ပြီး ပြင်သစ်၊ စပိန်နှင့် အီတလီဘာသာစကားများကို တတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သူသည် ဂျီဩမေတြီဘာသာရပ်ကို လေ့လာခဲ့ပြီး လုဒ်စောင်း နှင့် ဗာဂျင်နယ် (အော်ဂန်ကဲ့သို့ တူရိယာတစ်မျိုး) တို့အပါအဝင် တူရိယာများကို တီးခတ်တတ်ခဲ့သည်။ သူသည် ကမ္ဘာလုံးများနှင့် မြေပုံများကို စုဆောင်းခဲ့ပြီး၊ ဒင်္ဂါးပြားသမိုင်းပညာရှင် စီအီးချာလစ် ၏ အဆိုအရ အက်ဒဝပ်သည် ငွေကြေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကို ကောင်းစွာနားလည်သဘောပေါက်ပြီး ဉာဏ်ရည်မြင့်မားမှုကို ပြသခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်၏ ဘာသာရေးပညာရေးသည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အစီအစဉ်များဘက်သို့ ယိမ်းခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။ သူ၏ဘာသာရေးပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိပ်တန်းပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားဖြစ်သူ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းကြီး '''သောမတ်စ်ကရမ်မာ''' က ရွေးချယ်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ကော့စ်နှင့် ချိခ် နှစ်ဦးစလုံးသည်လည်း "ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသော" ကက်သလစ်များ (သို့မဟုတ်) အီရက်စမတ်ဝါဒီများ ဖြစ်ကြပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဘုရင်မ မေရီလက်ထက်၌ ပြည်ပသို့ တိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် ရောက်သောအခါ အက်ဒဝပ်သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးကို ခရစ်တော်၏ရန်သူ အဖြစ် သတ်မှတ်သည့် ကျမ်းတစ်စောင်ကို ရေးသားခဲ့ပြီး ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုများကိုလည်း အချက်အလက်ကျကျ မှတ်စုထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူ၏ ငယ်စဉ်ဘဝက ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ရှုထောင့်အများစုမှာ မက်စ် ဝတ်ပြုပွဲ ကျင်းပခြင်း၊ စိန့်သူတော်စင်များ၏ ရုပ်တုများနှင့် အမွေအနှစ်များကို အရိုအသေပြုခြင်း အပါအဝင် အခြေခံအားဖြင့် ကက်သလစ်ဘာသာအတိုင်းသာ ရှိနေသေးသည်။ အက်ဒွပ်၏ အစ်မတော်နှစ်ဦးစလုံးသည် မောင်တော်အပေါ် ဂရုစိုက်ကြပြီး မကြာခဏ လာရောက်လည်ပတ်လေ့ရှိသည်။ တစ်ခါက အဲလိဇဘက်သည် သူမကိုယ်တိုင် '''"လက်လုပ်ချုပ်လုပ်ထားသော"''' အင်္ကျီတစ်ထည်ကို အက်ဒဝပ်အား လက်ဆောင်ပေးခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်သည် မေရီ၏အဖော်ပြုမှုကို '''"အထူးပင် စိတ်ကျေနပ်မှု ရှိခဲ့သည်"'''။ သို့သော်လည်း မေရီ၏ နိုင်ငံခြားအကများအပေါ် ဝါသနာပါမှုကိုမူ သူက သဘောမတူခဲ့ချေ။ "မောင်တော်က အစ်မတော်ကို အချစ်ဆုံးပါ" ဟု ၁၅၄၆ ခုနှစ်တွင် မေရီထံသို့ သူ စာရေးသားခဲ့သည်။ ၁၅၄၃ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ (၈) သည် သူ၏သားသမီးများကို ခရစ္စမတ်ပွဲတော် အတူတူဆင်နွှဲရန် ဖိတ်ကြားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ယခင်က တရားမဝင်ဟု သတ်မှတ်ပြီး အမွေပြတ်စွန့်လွှတ်ခဲ့သော သမီးတော်များနှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ခြင်းကို ပြသသည့် အရိပ်အယောင် ဖြစ်သည်။ နောက်တစ်နှစ် နွေဦးရာသီတွင် ဟင်နရီ (၈) သည် '''"တတိယအကြိမ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ အက်ဥပဒေ"''' အားဖြင့် သမီးတော်များ၏ ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် အဆင့်အတန်းကို ပြန်လည်သတ်မှတ်ပေးခဲ့ပြီး အက်ဒွပ် အရွယ်မရောက်သေးမီကာလအတွင်း အုပ်ချုပ်မည့် ရာဇပလ္လင်ထိန်းသိမ်းရေးကောင်စီ အတွက်လည်း ကြိုတင်စီမံပေးခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ ထူးထူးခြားခြား မိသားစုစည်းလုံး ညီညွတ်မှုရှိလာခြင်းမှာ ဟင်နရီ (၈) ၏ ဆဌမမြောက်ဇနီး '''ကက်သရင်းပါး (Catherine Parr)''' ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ အက်ဒဝပ်သည် သူမအား မကြာမီပင် ခင်မင်တွယ်တာလာခဲ့သည်။ သူသည် သူမအား "ကျွန်ုပ်၏ အချစ်ဆုံး မိခင်" ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ပြီး ၁၅၄၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် သူမထံသို့ '''"ကျွန်ုပ်သည် မိခင်ကြီးထံမှ ကျေးဇူးတရားများစွာ ရရှိခဲ့သဖြင့် ကျွန်ုပ်၏စိတ်ထဲတွင် ထိုကျေးဇူးတရားများကို ကုန်စင်အောင်ပင် မတွေးတတ်တော့ပါ"''' ဟု စာရေးသားခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်နှင့်အတူ ဆော့ကစားရန် အခြားသော ကလေးငယ်များကိုလည်း ခေါ်ဆောင်လာခဲ့ကြသည်။ ထိုကလေးများထဲတွင် သူ၏နန်းတွင်းမှူးကြီး ဝီလျံဆစ်ဒနီ၏ မြေးမလေးလည်း ပါဝင်ပြီး၊ သူမသည် အရွယ်ရောက်လာသည့်အခါ မင်းသားလေးအား '''"အလွန်အမင်း သဘောကောင်းပြီး သိမ်မွေ့ကာ ရက်ရောတတ်သော၊ အံ့ဩစရာကောင်းလောက်အောင် ချစ်စရာကောင်းသည့် ကလေးတစ်ဦး"''' အဖြစ် ပြန်လည်အမှတ်ရခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်သည် နန်းတော်အသေးစား ပုံစံမျိုးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော နေရာတွင် သူ့ကို "ခစားရန် ခန့်အပ်ထားသော" မှူးမတ်မျိုးနွယ်များ၏ သားသမီးများနှင့်အတူ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ အိုင်ယာလန် သူကြွယ် တစ်ဦး၏ သားဖြစ်သူ '''ဘာနဘီ ဖစ်ဇ်ပက်ထရစ်'''သည် အက်ဒွပ်၏ ရင်းနှီးပြီး ရေရှည်တည်တံ့သော မိတ်ဆွေတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်သည် သူ၏အတန်းဖော်များထက် ကျောင်းစာတွင် ပိုမိုစိတ်အားထက်သန်ပြီး ၎င်းတို့ထက် ပိုမိုထူးချွန်ပုံရသည်။ မိမိ၏ "တာဝန်" ကို ကျေပွန်လိုစိတ်နှင့် အစ်မတော် အဲလိဇဘက်၏ ပညာရည်ထူးချွန်မှုအပေါ် ယှဉ်ပြိုင်လိုစိတ်တို့က သူ့ကို တွန်းအားပေးခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်၏ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ပိုင်ဆိုင်မှုများသည် တော်ဝင်ဆန်စွာ ခမ်းနားထည်ဝါလှသည် - သူ၏အခန်းများတွင် အဖိုးတန် ဖလန်းဒါးစ် ကော်ဇောကြီးများကို ချိတ်ဆွဲထားပြီး၊ သူ၏အဝတ်အစားများ၊ စာအုပ်များနှင့် ဇွန်း၊ ခက်ရင်း၊ ဓားများတွင် အဖိုးတန်ရတနာများနှင့် ရွှေများကို စီခြယ်ထားသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူကဲ့သို့ပင် အက်ဒဝပ်သည် '''စစ်ရေးအတတ်ပညာများကို အလွန်စိတ်ဝင်စားခဲ့ပြီး'''၊ သူ၏ပုံတူပန်းချီကား အများစုတွင် ဟင်နရီ (၈) ကို အတုယူ၍ ကျောက်သံပတ္တမြားများ စီခြယ်ထားသော ဓားရိုးပါသည့် ရွှေဓားမြှောင်ကို ဆောင်ထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ အက်ဒွပ်၏ ရာဇဝင်မှတ်တမ်း တွင် စကော့တလန်နှင့် ပြင်သစ်တို့ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သော အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်၏ စစ်ဆင်ရေးများကိုလည်းကောင်း၊ ၁၅၄၇ ခုနှစ် မတ်ဆဲဘာ့ဂ် တွင် ဂျွန်ဒတ်လေ ဖမ်းဆီးခံရလုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည့် စွန့်စားခန်းများကဲ့သို့သော အကြောင်းအရာများကိုလည်းကောင်း စိတ်အားထက်သန်စွာဖြင့် အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။ === '''ကြမ်းတမ်းသော စည်းရုံးသိမ်းသွင်းခြင်း''' === ၁၅၄၃ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁ ရက်တွင် ဟင်နရီ (၈) သည် စကော့တလန်သားများနှင့်အတူ '''ဂရင်းနစ်စာချုပ်''' ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး အက်ဒဝပ်နှင့် ခုနစ်လသားအရွယ်သာရှိသေးသော စကော့တလန်ဘုရင်မ '''မေရီ''' တို့ကို စုလျားရစ်ပတ် စေ့စပ်ပေးခြင်းဖြင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို အတည်ပြုခဲ့သည်။ ထိုဘုရင်မလေး မေရီသည် အက်ဒွပ် ၏ အဒေါ်ဖြစ်သူ (ဟင်နရီ၏အစ်မ) မာဂရက်တူးဒါ ၏ မြေးမလေးဖြစ်သည်။ ၁၅၄၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဆောဝေးမော့စ်တိုက်ပွဲ ၌ စကော့တလန်သားများ အရေးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် ၎င်းတို့ဘက်မှ အလျှော့အတင်းလုပ်နိုင်စွမ်း အားနည်းနေချိန်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် တိုင်းနိုင်ငံနှစ်ခုကို ပေါင်းစည်းရန် ရည်ရွယ်ထားသော ဟင်နရီသည် မေရီအား အင်္ဂလန်တွင် လာရောက်ပျိုးထောင်ကြီးပြင်းစေရန် မိမိထံသို့ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ရမည်ဟု စည်းကမ်းချက် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၄၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် စကော့တလန်သားများက အဆိုပါစာချုပ်ကို ငြင်းပယ်ပယ်ဖျက်ပြီး ပြင်သစ်နှင့် ပြန်လည်မဟာမိတ်ဖွဲ့လိုက်သောအခါ ဟင်နရီသည် အလွန်အမင်း ဒေါသထွက်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၄ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် သူသည် အက်ဒွပ် ၏ဦးလေးဖြစ်သူ ဟတ်ဖို့ဒ်မြို့စား အက်ဒဝပ်ဆေးမွား အား စကော့တလန်သို့ ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့ပြီး '''"အရာအားလုံးကို မီးတိုက်၊ ဓားခုတ်လုပ်ပစ်ရန်၊ အီဒင်ဘာဂ် မြို့ကို ပြာကျအောင်ရှို့ရန်၊ မြို့ကို လုယက်ဖျက်ဆီးပြီးနောက် ၎င်းတို့၏ မရိုးသားမှုနှင့် သစ္စာမဲ့မှုတို့အတွက် ဘုရားသခင်၏ ကပ်ဒဏ်အမျက်တော် သင့်လေပြီဟူသော မှတ်တမ်းအဖြစ် ထာဝရကျန်ရစ်စေရန် မြို့တော်ကို အစအနမကျန် ဖျက်ဆီးပစ်ရန်"''' အမိန့်ထုတ်ခဲ့သည်။ ဆေမူးသည် အင်္ဂလိပ်တို့က စကော့တလန်သားများအပေါ် သမိုင်းတစ်လျှောက် ပြုလုပ်ခဲ့သမျှတွင် အရက်စက်ဆုံးသော စစ်ဆင်ရေးဖြင့် တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်၏ စိုးစံကာလအထိ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သော ထိုစစ်ပွဲကို '''"ကြမ်းတမ်းသော''' '''စည်းရုံးသိမ်းသွင်းခြင်း"''' ဟု လူသိများလာခဲ့သည်။ == '''နန်းတက်ခြင်း''' == အသက်ကိုးနှစ်အရွယ်သာရှိသေးသော အက်ဒွပ်သည် ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၀ ရက်တွင် ဟတ်ဖို့ဒ် မှနေ၍ သူ၏ဖခင်နှင့်မိထွေးတော် တို့ထံ စာရေးသားကာ ၎င်းတို့၏ ပုံတူပန်းချီကားများကို နှစ်သစ်ကူးလက်ဆောင်အဖြစ် ပေးသနားခဲ့သည့်အတွက် ကျေးဇူးတင်စကား ဆိုခဲ့သည်။ ဇန်နဝါရီ ၂၈ ရက်သို့ ရောက်သောအခါ '''အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။''' အာဏာစက်နှင့် နီးစပ်သူများဖြစ်ကြသော အက်ဒဝပ်ဆေးမွား နှင့် ဝီလျံပေ့ဂျတ် တို့သည် ထီးနန်းဆက်ခံမှု ချောမွေ့စေရန် ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုများ မပြုလုပ်ရသေးမီအထိ ဘုရင်ကြီးကွယ်လွန်သည့် သတင်းကို ဆိုင်းငံ့ထားရန် သဘောတူခဲ့ကြသည်။ ဆေးမွား နှင့် မြင်းထိန်းတော်ကြီးဖြစ်သူ ဆာ အန်တိုနီဘရောင်း တို့သည် ဟတ်ဖို့ဒ်ရှိ အက်ဒွပ်ကို သွားရောက်ခေါ်ဆောင်ခဲ့ပြီး လေဒီအဲလိဇဘက် နေထိုင်ရာ အန်းဖီးလ် သို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ ထို့နောက်မှ အက်ဒွပ်နှင့် အဲလိဇဘက်တို့အား ဖခင်ဖြစ်သူ ကွယ်လွန်ပြီဖြစ်ကြောင်း အသိပေးကာ သေတမ်းစာကို ဖတ်ကြားပြသခဲ့သည်။ နန်းရင်းဝန် သောမတ်စ်ရီယော့သ်စလေ က ဇန်နဝါရီ ၃၁ ရက်တွင် ပါလီမန်သို့ ဟင်နရီကွယ်လွန်ခြင်းကို တရားဝင်ကြေညာခဲ့ပြီး အက်ဒွပ် ထီးနန်းဆက်ခံကြောင်း တစ်နိုင်ငံလုံးသို့ ကြေညာချက်များ ထုတ်ပြန်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ဘုရင်သစ်ကို လန်ဒန်တာဝါ သို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့ပြီး တာဝါတစ်ခုလုံးနှင့် အနီးနားရှိ သင်္ဘောများပေါ်မှ '''အမြောက်များကို တပြိုင်နက်တည်း အုန်းအုန်းကျက်ကျက် ပစ်ဖောက်ကာ ကြိုဆိုခဲ့ကြသည်။''' နောက်တစ်နေ့တွင် တိုင်းပြည်၏ မှူးမတ်မျိုးနွယ်များက တာဝါ၌ အက်ဒဝပ်အား သစ္စာခံ ဦးညွှတ်ခဲ့ကြပြီး ဆေမူးကို '''"နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရေးခံ"''' အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) ၏ ရုပ်ကလာပ်ကို ဖေဖော်ဝါရီ ၁၆ ရက်တွင် သူ၏ဆန္ဒအတိုင်း ဂျိန်းဆေးမွား၏ ဂူဗိမာန်ရှိရာ ဝင်ဆာ တွင် မြှုပ်နှံခဲ့သည်။ '''ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင်''' ၏ နန်းတက်ဘိသိက်မြောက်ခြင်း အခမ်းအနားကို ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် '''ဝက်စ်မင်စတာ''' '''ဘုရားရှိခိုးကျောင်း''' ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ အခမ်းအနား အစီအစဉ်များကို ဖြတ်တောက်ပြီး အချိန်တိုအတွင်း ကျင်းပခဲ့ရသည်၊ အကြောင်းမှာ '''"အလွန်အမင်း ရှည်လျားထွေပြားသော အခမ်းအနားသည် နုပျိုသောအရွယ်သာ ရှိသေးသည့် ဘုရင်မင်းမြတ်အား ပင်ပန်းနွမ်းနယ်စေပြီး ကျန်းမာရေး ထိခိုက်စေနိုင်ခြင်း"''' ကြောင့်ဖြစ်ပြီး၊ တစ်ချက်မှာလည်း ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကြောင့် အချို့သော ထုံးတမ်းစဉ်လာများမှာ ယခုခေတ်ကာလနှင့် မဆီလျော်တော့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဘိသိက်ခံပွဲ မတိုင်ခင်ညတွင် အက်ဒဝပ်သည် တာဝါမှ ဝက်စ်မင်စတာနန်းတော်သို့ မြင်းစီးကာ ထွက်ခွာခဲ့ပြီး လမ်းတစ်လျှောက်တွင် လူအုပ်ကြီးနှင့် ခမ်းနားသော ပြပွဲပြသမှုများဖြင့် ကြိုဆိုခဲ့ကြသည်။ ၎င်းပြပွဲအများစုမှာ ယခင်က ကလေးဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ခဲ့ဖူးသော ဆဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ နန်းတက်ပွဲ ပြပွဲများကို အခြေခံထားခြင်း ဖြစ်သည်။ စိန့်ပေါလ်ဘုရားကျောင်း အပြင်ဘက်တွင် "ဂျွမ်းထိုးပြီး ချစ်စရာကောင်းသော ကပြဖျော်ဖြေမှုများ" ပြုလုပ်နေသည့် စပိန်လူမျိုး ကြိုးတန်းလျှောက်သမားတစ်ဦးကို မြင်တွေ့ကာ ဘုရင်လေးသည် သဘောကျရယ်မောခဲ့သည်။ ဘိသိက်ခံ ဝတ်ပြုပွဲတွင် ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းကြီး ကရမ်မာ က ဘုရင်၏ သာသနာပိုင်အာဏာ စိုးမိုးမှုကို ထပ်လောင်းအတည်ပြုခဲ့ပြီး အက်ဒဝပ်အား '''"ဒုတိယမြောက် ယောရှိဘုရင်"''' အဖြစ် တင်စားကာ "ရုပ်တုဆင်းတုများကို ဖယ်ရှားပြီး ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်မှုများကို ပြည်သူများထံမှ မောင်းထုတ်လျက်" အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ဝတ်ပြုပွဲအပြီးတွင် အက်ဒဝပ်သည် ဝက်စ်မင်စတာခန်းမ၌ ကျင်းပသော တော်ဝင်စားသောက်ပွဲကို ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး၊ သူ၏ရာဇဝင်မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း '''ခေါင်းတွင် သရဖူကို ဆောင်းလျက်''' စားသောက်ခဲ့သည်။ == '''ဆွန်မားဆက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးခံကာလ''' == === '''ရာဇပလ္လင်ထိန်းသိမ်းရေးကောင်စီ''' === အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ သေတမ်းစာတွင် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် အသက် ၁၈ နှစ်ပြည့်သည်အထိ ကောင်စီအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရန် '''အမှုဆောင် ၁၆ ဦး''' ကို အမည်နာမပေးခဲ့သည်။ ထို့ပြင် အကူအညီတောင်းခံသည့်အခါ ပံ့ပိုးပေးရန် "အကြံပေးကောင်စီဝင်" ၁၂ ဦးကိုလည်း ဖြည့်စွက်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) ၏ သေတမ်းစာ နောက်ဆုံးအခြေအနေနှင့် ပတ်သက်၍ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား အငြင်းပွားစရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ ဘုရင်နှင့် နီးစပ်သူများသည် မိမိတို့၏ စီးပွားရေးနှင့် ဘာသာရေးအကျိုးအမြတ်အတွက် အာဏာကို ခွဲဝေယူနိုင်ရန် ဘုရင်ကြီးကို သော်လည်းကောင်း၊ သေတမ်းစာကို သော်လည်းကောင်း '''လိမ်လည်ခြယ်လှယ်ခဲ့ကြသည်''' ဟု ယူဆကြသည်။ ဤအမြင်အရ ၁၅၄၆ ခုနှစ်အကုန်တွင် တော်ဝင်အတိုင်ပင်ခံကောင်စီ အတွင်းရှိ အင်အားစုများသည် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများဘက်သို့ ယိမ်းသွားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ထိပ်တန်းကွန်ဆာဗေးတစ် (ရှေးရိုးစွဲ) ကောင်စီဝင်နှစ်ဦးမှာလည်း အာဏာဗဟိုချက်မှ ဖယ်ရှားခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ '''စတီဖင် ဂါဒီနာ'''သည် ဟင်နရီ၏ နောက်ဆုံးလများတွင် ဘုရင်ထံ ဝင်ရောက်ခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ နော်ဖော့ခ်မြို့စား '''သီအိုမတ်စ် ဟိုးဝပ်''' မှာမူ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် စွပ်စွဲခံခဲ့ရသည်။ ဘုရင်ကြီးမကွယ်လွန်မီ တစ်ရက်အလိုတွင် သူ၏ကြီးမားလှသော မြေယာပိုင်ဆိုင်မှုများကို သိမ်းဆည်းခဲ့သဖြင့် ထိုမြေယာများကို ပြန်လည်ခွဲဝေပေးရန် လမ်းပွင့်သွားခဲ့ပြီး၊ သူသည် အက်ဒဝပ်စိုးစံသည့် ကာလတစ်ခုလုံးကို လန်ဒန်တာဝါအကျဉ်းထောင်ထဲတွင် ဖြတ်သန်းခဲ့ရသည်။ သို့သော် အခြားသော သမိုင်းပညာရှင်များကမူ ဂါဒီနာကို ဖယ်ရှားခြင်းမှာ ဘာသာရေးနှင့်မဆိုင်သော ကိစ္စရပ်များကြောင့်ဖြစ်ပြီး၊ နော်ဖော့ခ်သည်လည်း ဘာသာရေးတွင် ထင်ထင်ရှားရှား ရှေးရိုးစွဲသမားတစ်ဦးမဟုတ်ကြောင်း၊ ကောင်စီတွင် ရှေးရိုးစွဲသမားများ ကျန်ရှိနေသေးသလို ဘုရင်၏ကိုယ်စားထိုးလက်မှတ် တံဆိပ်တုံး ကို ထိန်းချုပ်ထားသည့် အန်တိုနီ ဒင်းနီ ကဲ့သို့သောသူများ၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအစွန်းရောက်မှုမှာလည်း ငြင်းခုံစရာရှိကြောင်း ထောက်ပြကြသည်။ အခြေအနေ မည်သို့ပင်ရှိစေကာမူ ဟင်နရီကွယ်လွန်ပြီးနောက် '''အာဏာရအုပ်စုသစ်ထံသို့ မြေယာများနှင့် ဘွဲ့ထူးဂုဏ်ထူးများကို ရက်ရက်ရောရော ခွဲဝေပေးခဲ့ကြသည်။''' သေတမ်းစာ၏ နောက်ဆုံးမိနစ်တွင် "မပြည့်စုံသေးသော လက်ဆောင်များ" ဟူသည့် အပိုဒ်တစ်ခုကို ဖြည့်စွက်ခဲ့ပြီး ၎င်းအချက်က အမှုဆောင်များအား မိမိတို့ကိုယ်တိုင်နှင့် နန်းတွင်းအဖွဲ့ဝင်များထံ မြေယာနှင့် ဘွဲ့ထူးများကို လွတ်လပ်စွာ ခွဲဝေယူခွင့် ပေးခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ဘုရင်သစ်၏ဦးလေးဖြစ်သူ '''အက်ဒဝပ်ဆေးမွား'''သည် တိုင်းနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး ၊ ဘုရင်၏အုပ်ထိန်းသူ နှင့် '''ဆွန်မားဆက်မြို့စား''' ဘွဲ့ထူးများကို ရယူကာ အာဏာအရှိဆုံး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) ၏ သေတမ်းစာတွင် နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရေးခံ တစ်ဦးကို ခန့်အပ်ရန် '''ပြဋ္ဌာန်းထားခြင်း မရှိခဲ့ပါ။''' ၎င်းအစား သားတော်အရွယ်မရောက်သေးမီကာလအတွင်း တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်ရေးကို လူတိုင်းတွင် "တူညီသော တာဝန်နှင့် အခွင့်အာဏာ" ရှိပြီး မဲခွဲဆုံးဖြတ်မှုစနစ်ဖြင့် စုပေါင်းအုပ်ချုပ်ရမည့် ရာဇပလ္လင်ထိန်းသိမ်းရေးကောင်စီထံသို့သာ လွှဲအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဟင်နရီကွယ်လွန်ပြီး ရက်ပိုင်းအကြာ ဖေဖော်ဝါရီ ၄ ရက်တွင် သေတမ်းစာအမှုဆောင်များသည် ဆွန်မားဆက်မြို့စားထံသို့ '''ဘုရင်တစ်ပါးကဲ့သို့ နီးပါးရှိသော အာဏာကို''' အပ်နှင်းရန် ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ အမှုဆောင် ၁၆ ဦးအနက် ၁၃ ဦး (ကျန်ရှိသူများမှာ ပျက်ကွက်) က ဆွန်မားဆက်အား အုပ်ချုပ်ရေးခံအဖြစ် ခန့်အပ်ရန် သဘောတူခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းသည် ဟင်နရီ၏ သေတမ်းစာပါ "အာဏာစက်အရ" မိမိတို့၏ စုပေါင်းဆုံးဖြတ်ချက်ဖြစ်သည်ဟု အကြောင်းပြခဲ့ကြသည်။ ဆွန်မားဆက်သည် လက်ဆောင်အစုအဝေးများ အသီးသီးရရှိခဲ့ကြသော အမှုဆောင်အချို့နှင့် '''လျှို့ဝှက်သဘောတူညီမှု ရယူခဲ့ခြင်း''' ဖြစ်နိုင်သည်။ သူသည် ဟင်နရီ (၈) ၏ ကိုယ်ရေးအရာရှိဖြစ်သူ ဝီလျံပေ့ဂျတ် နှင့် သဘောတူညီမှု ရယူခဲ့သလို၊ တော်ဝင်အိပ်ဆောင်ကောင်စီမှ ဆာ အန်တိုနီဘရောင်း ၏ ထောက်ခံမှုကိုလည်း ရယူနိုင်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။ ဆွန်မားဆက်ကို ခန့်အပ်ခြင်းမှာ သမိုင်းကြောင်းအရ အစဉ်အလာအတိုင်း ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ စကော့တလန်နှင့် ပြင်သစ်တို့တွင် ရရှိခဲ့သော သူ၏စစ်ရေးအောင်မြင်မှုများက ၎င်းရာထူးအတွက် အရည်အချင်း ပြည့်မီကြောင်းကို ပိုမိုခိုင်မာစေခဲ့သည်။ ၁၅၄၇ ခုနှစ် မတ်လတွင် သူသည် အက်ဒဝပ်ဘုရင်ထံမှ တော်ဝင်အမိန့်ပြန်တမ်း ကို ရယူနိုင်ခဲ့ပြီး ၎င်းအမိန့်အရ တော်ဝင်ကောင်စီ ဝင်များကို မိမိကိုယ်တိုင် ခန့်အပ်ခွင့်နှင့် '''မိမိအလိုရှိသည့်အခါမှသာ ၎င်းတို့နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးခွင့်''' ဟူသော ဘုရင်တစ်ပါးကဲ့သို့သော အခွင့်အရေးကို ရရှိခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဂျက်ဖရီ အယ်လ်တန် ၏ အဆိုအရ "ထိုအချိန်မှစ၍ သူ၏ အာဏာရှင်ဆန်ဆန် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်မှာ ပြီးပြည့်စုံသွားခဲ့သည်" ဟု ဆိုသည်။ သူသည် တိုင်းပြည်ကို ကိုယ်ပိုင်အမိန့်ကြော်ငြာစာများဖြင့်သာ အဓိက အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး၊ တော်ဝင်ကောင်စီအား သူ၏ဆုံးဖြတ်ချက်များကို သဘောတူလက်မှတ်ရေးထိုးပေးရုံမျှထက် ပို၍ မလုပ်ဆောင်စေခဲ့ပေ။ ဆွန်မားဆက်၏ အာဏာသိမ်းယူမှုမှာ ချောမွေ့ပြီး ထိရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ နန်းတွင်းသံအမတ် ဖရန်စစ် ဗန်ဒါဒဲလ်ဖ် က ဆွန်မားဆက်သည် ပေ့ဂျတ်ကို အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ထားရှိကာ '''"အရာအားလုံးကို အကြွင်းမဲ့ အာဏာဖြင့် စီမံခန့်ခွဲနေသည်"''' ဟု အစီရင်ခံခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဂုဏ်ထူးဘွဲ့ထူးများ ခွဲဝေမှုတွင် ဝါဝစ်ခ်မြို့စား အဖြစ် ရာထူးတိုးမြှင့်ခံရသော ဂျွန်ဒတ်လေ ထံမှ ပြဿနာများ ကြုံတွေ့ရနိုင်ကြောင်း သံအမတ်က ကြိုတင်ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ အမှန်တကယ်တွင်မူ သူ၏အုပ်ချုပ်ရေး အစောပိုင်းရက်သတ္တပတ်များ၌ ဆွန်မားဆက်ကို စိန်ခေါ်ခဲ့သူများမှာ ဆောက်သမ်ပတန်မြို့စား ဘွဲ့ဖြင့် သိမ်းသွင်း၍မရခဲ့သော နန်းရင်းဝန် '''သောမတ်စ်ရီယော့သ်စလေ''' နှင့် သူ၏ကိုယ်ပိုင်ညီအရင်းတို့သာ ဖြစ်သည်။ ဘာသာရေးအရ ရှေးရိုးစွဲသမားဖြစ်သူ ရီယော့သ်စလေသည် ကောင်စီအပေါ် ဘုရင်ကဲ့သို့ အာဏာလွှမ်းမိုးထားသော ဆွန်မားဆက်၏ လုပ်ရပ်ကို ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် သူသည် မိမိ၏ ရာထူးအချို့ကို ကိုယ်စားလှယ်များထံ လွှဲပြောင်းရောင်းချခဲ့သည်ဟူသော စွပ်စွဲချက်ဖြင့် '''နန်းရင်းဝန်ရာထူးမှ ရုတ်တရက် ထုတ်ပယ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။''' == '''သောမတ်စ်ဆေးမွား''' == === '''ဆူဒလေ၏ ဘာရွန် သောမတ်စ်ဆေးမွား''' === ဆွန်မားဆက်သည် သူ၏ညီအရင်းဖြစ်သူ သောမတ်စ်ထံမှ ပိုမိုကိုင်တွယ်ရခက်ခဲသော ဆန့်ကျင်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ သောမတ်စ်ကို သမိုင်းတွင် "အဖူးအငုံဘဝမှာတင် ဖျက်ဆီးမည့် ပိုးကောင်" ဟု တင်စားဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်၏ဦးလေးတစ်ဦးအနေဖြင့် သောမတ်စ်ဆေးမွား သည် ဘုရင်၏အုပ်ထိန်းသူအရာနှင့် ပိုမိုကြီးမားသောအာဏာခွဲဝေမှုကို တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ဆွန်မားဆက်သည် သူ၏ညီကို '''ဘာရွန်''' (''ဘာရွန်ဆိုသည်မှာ မြို့စား၊ ရွာစားအစရှိသဖြင့် လူပုဂ္ဂိုလ်တဦးဦးအားချီးမြှင့်မြှောက်စားခြင်းဖြစ်သည်။'') ဘွဲ့ပေးခြင်း၊ ရေတပ်မင်းကြီး (ရေတပ်၏အကြီးအကဲ) အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းနှင့် တော်ဝင်ကောင်စီတွင် အမတ်နေရာပေးခြင်းတို့ဖြင့် စည်းရုံးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း သောမတ်စ်မှာမူ အာဏာရရှိရန်အတွက်သာ စိတ်ဇောထက်သန်နေခဲ့သည်။ သူသည် အက်ဒွပ်ဘုရင်လေးထံသို့ မုန့်ဖိုးငွေများ တိတ်တဆိတ် ခိုးသွင်းပေးခဲ့ပြီး ဆွန်မားဆက်သည် ငွေကြေးကို အလွန်အမင်း တင်းကျပ်ထားသဖြင့် အက်ဒဝပ်ကို "သူတောင်းစားကဲ့သို့သော ဘုရင်" ဖြစ်အောင် လုပ်နေသည်ဟု ရန်တိုက်ပေးခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သူသည် ဘုရင်လေးအား နှစ်နှစ်အတွင်း အုပ်ချုပ်ရေးခံကို ဖယ်ရှားပြီး "အခြားသောဘုရင်များကဲ့သို့ ကိုယ်တိုင်အာဏာစက်သုံးရန်" တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ သို့သော် ကောင်စီ၏စကားကို နာခံရန် သွန်သင်ခံထားရသော အက်ဒွပ်သည် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ၁၅၄၇ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် သောမတ်စ်ဆေးမွားသည် ဆွန်မားဆက်၏ ကန့်ကွက်မှုကို ကျော်လွှားရန် အက်ဒွပ်၏ ထောက်ခံမှုကို အသုံးချကာ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ ဇနီးဟောင်း (မုဆိုးမဖြစ်သူ) '''ကက်သရင်းပါး''' နှင့် လျှို့ဝှက်လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ပရိုတက်စတစ် အိမ်ထောင်စုအတွင်း၌ အသက် ၁၁ နှစ်အရွယ် လေဒီဂျိန်းဂရေး(ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင် နတ်ရွာစံသည့်အခါ ကိုးရက်ကြာဘုရင်မဖြစ်လာခဲ့သူ) နှင့် အသက် ၁၃ နှစ်အရွယ် လေဒီအဲလိဇဘက် (နောင်တွင်ပထမမြောက်အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီးဖြစ်လာမည့်သူ) တို့လည်း ပါဝင်နေထိုင်ကြသည်။ ၁၅၄၈ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် ကိုယ်ဝန်ဆောင်ထားရသော ကက်သရင်းပါးသည် သောမတ်စ်ဆေးမွားက လေဒီအဲလိဇဘကို ပွေ့ဖက်နေသည်ကို တွေ့ရှိသွားခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် အဲလိဇဘက် ကို ကက်သရင်းပါး၏ အိမ်တော်မှ ဖယ်ရှားပြီး ဆာ အန်တိုနီဒင်းနီ (Sir Anthony Denny) ၏ အိမ်တော်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ထိုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ကက်သရင်းပါးသည် မီးဖွားပြီးနောက် မကြာမီ ကွယ်လွန်သွားခဲ့ရာ၊ ဆေးမွားသည် အဲလိဇဘက်ထံသို့ စာရေးသားကာ သူမကို လက်ထပ်ရန် ချက်ချင်းပင် ပြန်လည်ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကလည်း လက်ခံလိုစိတ်ရှိသော်လည်း အက်ဒွပ် ကဲ့သို့ပင် ကောင်စီက ခွင့်မပြုထားသည့် မည်သည့်အရာကိုမျှ သဘောမတူလိုခဲ့ချေ။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ကောင်စီသည် ဘရစ္စတော ဒင်္ဂါးသွန်းစက်ရုံမှ ငွေအလွဲသုံးစားမှု အပါအဝင် စွပ်စွဲချက်အမျိုးမျိုးဖြင့် သောမတ်စ်ဆေးမွား ကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ဆေးမွား သည် အက်ဒွပ်ဘုရင်ကို လေဒီဂျိန်းဂရေးနှင့် ပေးစားရန် ကြံစည်မှုဖြင့်ပါ စွပ်စွဲခံခဲ့ရပြီး၊ အက်ဒွပ် ကိုယ်တိုင်လည်း သောမတ်စ်က မိမိအား မုန့်ဖိုးငွေများ ပေးခဲ့သည့်အကြောင်း သက်သေထွက်ဆိုခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုအတွက် ခိုင်လုံသော သက်သေအထောက်အထား မရှိခြင်းကြောင့် တရားရုံးတွင် စစ်ဆေးခြင်း မပြုဘဲ၊ ၎င်းအစား လွှတ်တော်ဥပဒေ ဖြင့် ပြစ်ဒဏ်စီရင်ကာ သောမတ်စ်ဆေးမွား ကို ၁၅၄၉ ခုနှစ် မတ်လ ၂၀ ရက်တွင် '''ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။''' === '''စစ်ပွဲ''' === ဆွန်မားဆက်၏ တစ်ခုတည်းသော ငြင်းပယ်၍မရသည့် ကျွမ်းကျင်မှုမှာ စစ်သားတစ်ဦးအဖြစ်ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းကို သူသည် စကော့တလန်စစ်ဆင်ရေးများနှင့် ၁၁၄၆ ခုနှစ် ဘူလွန်ဆူမာ ကာကွယ်ရေးတို့တွင် သက်သေပြခဲ့ဖူးသည်။ သူသည် အုပ်ချုပ်ရေးခံဖြစ်လာချိန်မှစ၍ အဓိက စိတ်ဝင်စားခဲ့သည်မှာ စကော့တလန်နှင့် ဖြစ်ပွားသော စစ်ပွဲဖြစ်သည်။ ၁၅၄၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပင်ကီတိုက်ပွဲ၌ ပြတ်ပြတ်သားသား အောင်ပွဲရရှိခဲ့ပြီးနောက်၊ သူသည် စကော့တလန်အတွင်း မြောက်ဘက် ဒန်ဒီ မြို့အထိ ရောက်ရှိသော ကင်းတပ်ကွန်ရက်တစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူ၏ ကနဦးအောင်မြင်မှုများနောက်တွင် ဦးတည်ချက် ပျောက်ဆုံးမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ စစ်နိုင်ခြင်းဖြင့် တိုင်းနိုင်ငံနှစ်ခုကို ပေါင်းစည်းမည်ဟူသော သူ၏ရည်မှန်းချက်မှာ ပိုမို၍ လက်တွေ့မကျဖြစ်လာသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ စကော့တလန်သားများသည် ပြင်သစ်နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခဲ့ကြပြီး ပြင်သစ်သည် ၁၅၄၈ ခုနှစ်တွင် အီဒင်ဘာဂ်မြို့ကို ကာကွယ်ရန် စစ်ကူများ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ စကော့တလန်ဘုရင်မလေးကိုလည်း ပြင်သစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ထိုနေရာတွင် ပြင်သစ်အိမ်ရှေ့စံဒေါင်ဖင်း နှင့် စေ့စပ်ပေးခဲ့သည်။ အုပ်ချုပ်ရေးခံ၏ အင်အားကြီးမားလှသော စစ်တပ်များနှင့် စကော့တလန်ရှိ အမြဲတမ်းကင်းတပ်များကို ထိန်းသိမ်းရသည့် ကုန်ကျစရိတ်များသည် တော်ဝင်ဘဏ္ဍာရေးအပေါ် မခံမရပ်နိုင်လောက်အောင် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး ဖြစ်စေခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ၁၅၄၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ၌ ပြင်သစ်တို့က ဘူလွန်မြို့ကို တိုက်ခိုက်လာသောအခါ ဆွန်မားဆက်သည် စကော့တလန်မှ စစ်တပ်များကို စတင်ရုပ်သိမ်းရန် ဖိအားပေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ == '''ပုန်ကန်မှုများ''' == ၁၅၄၈ ခုနှစ်အတွင်း အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် လူမှုရေးမငြိမ်မသက်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် ဧပြီလနောက်ပိုင်းတွင် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ မကျေနပ်မှုများနှင့် လယ်ယာမြေပြဿနာအမျိုးမျိုးကြောင့် '''လက်နက်ကိုင်ပုန်ကန်မှုများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။''' နှိမ်နင်းရန်အတွက် အင်အားကြီးမားသော စစ်တပ်များစေလွှတ်ခဲ့ရသည့် အပြင်းထန်ဆုံး ပုန်ကန်မှုကြီးနှစ်ခုမှာ ဒီဗွန်နှင့် ကွန်ဝေါတွင်တစ်ခု၊ နော်ဖော့ခ် တွင်တစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ပထမပုန်ကန်မှုကို တစ်ခါတစ်ရံ "ဆုတောင်းစာအုပ် ပုန်ကန်မှု" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး ပရိုတက်စတစ်ဝါဒကို အတင်းအကျပ် သွတ်သွင်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဒုတိယပုန်ကန်မှုကိုမူ ရောဘတ်ကက် ဟုခေါ်သော ကုန်သည်တစ်ဦးက ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး မြေရှင်များက ပြည်သူပိုင်စားကျက်မြေများကို သိမ်းယူကျူးကျော်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဤလူမှုရေးမငြိမ်မသက်မှုများ၏ ရှုပ်ထွေးသောအချက်မှာ ဆန္ဒပြသူများသည် မိမိတို့ကိုယ်မိမိ '''အုပ်ချုပ်ရေးခံ (ဆွန်မားဆက်) ၏ ထောက်ခံမှုဖြင့်''' စည်းရိုးခတ်မြေသိမ်းနေသော မြေရှင်များကို တရားဝင်ဆန့်ကျင်နေကြခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်နေကြခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းမြေရှင်များကိုသာ ဥပဒေချိုးဖောက်သူများဟု ထင်မြင်နေကြခြင်းဖြစ်သည်။ ဆွန်မားဆက်သည် ပုန်ကန်သူများဘက်မှ စာနာသူဖြစ်သည်ဟူသော ပြည်သူတို့၏ အမြင်မှာ သူထုတ်ပြန်ခဲ့သော တစ်ခါတစ်ရံ လွတ်လပ်ခွင့်ပေးသလိုရှိပြီး မကြာခဏဆိုသလို ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေတတ်သည့် အမိန့်ကြော်ငြာစာများကြောင့်လည်းကောင်း၊ စိုက်ပျိုးမြေများ ဆုံးရှုံးမှုနှင့် ပြည်သူပိုင်မြေတွင် သိုးအုပ်ကြီးများ ကျူးကျော်စားကျက်ချမှု စသည့်မကျေနပ်ချက်များကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် ၁၅၄၈ နှင့် ၁၁၄၉ ခုနှစ်တို့တွင် သူစေလွှတ်ခဲ့သော စုံစမ်းရေးကော်မရှင်များ၏ စနစ်မကျသော လှုပ်ရှားမှုများကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ဆွန်မားဆက်၏ ကော်မရှင်များကို အဖွဲ့ဝင် ဂျွန်ဟေးလ်စ် က ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး သူ၏လူမှုရေးအရ လွတ်လပ်သော ဟောပြောချက်များသည် မြေသိမ်းမှုပြဿနာကို ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ သီအိုလိုဂျီ ၊ တရားမျှတသော ဓနသဟာယနယ်မြေ အယူအဆတို့နှင့် ဆက်စပ်ပေးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဒေသခံအဖွဲ့အစည်းများသည် ဤကော်မရှင်များ၏ တွေ့ရှိချက်များကို အခွင့်ကောင်းယူကာ ပြစ်မှုကျူးလွန်သည့် မြေရှင်များကို မိမိတို့ဘာသာ အရေးယူပိုင်ခွင့်ရှိသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ အက်ဒဝပ်သည် သူ၏ရာဇဝင်မှတ်တမ်းတွင် ၁၅၄၉ ခုနှစ် အုံကြွမှုများ စတင်ရခြင်းမှာ "စည်းရိုးခတ်မြေသိမ်းမှုများကို ဖျက်ဆီးရန် ကော်မရှင်အချို့ကို စေလွှတ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ ပြည်သူများက ဆွန်မားဆက်အပေါ် မည်သို့ပင် မြင်စေကာမူ ၁၅၄၉ ခုနှစ်၏ ကပ်ဆိုးကြီးများသည် '''အစိုးရ၏ ကြီးမားသော ကျရှုံးမှုကြီးအဖြစ် သက်သေပြလိုက်ခြင်းဖြစ်ပြီး''' ကောင်စီက ဤတာဝန်အားလုံးကို အုပ်ချုပ်ရေးခံဆွန်မားဆက်၏ အပေါ်သို့ ပုံချခဲ့သည်။ ၁၁၄၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ပေ့ဂျတ်က ဆွန်မားဆက်ထံ စာရေးသားရာ၌ "ကောင်စီဝင်တိုင်းသည် သင်၏လုပ်ဆောင်ချက်များကို သဘောမကျကြပါ... အစပိုင်းကတည်းက ဤကိစ္စကို ပြတ်ပြတ်သားသား ကိုင်တွယ်ပြီး အခြားသူများ ထိတ်လန့်သွားစေရန် တရားဥပဒေအတိုင်း တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါက အလွန်ကောင်းမွန်မည်ဖြစ်သည်" ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ == '''ဆွန်မားဆက် ကျဆုံးခန်း''' == ဆွန်မားဆက်ကို အာဏာမှဖယ်ရှားခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်များကို သမိုင်းတွင် '''အာဏာသိမ်းမှု''' ဟု ခေါ်ဆိုလေ့ရှိသည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁ ရက်တွင် ဆွန်မားဆက်သည် သူ၏အာဏာအပေါ် ကြီးမားသော ခြိမ်းခြောက်မှုနှင့် ရင်ဆိုင်နေရကြောင်း သိရှိသွားခဲ့သည်။ သူသည် အကူအညီတောင်းခံသည့် အမိန့်ကြော်ငြာစာတစ်စောင်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး ဘုရင်ကို မိမိလက်အောက်တွင် ထိန်းချုပ်ကာ လုံခြုံရေး အတွက် ခံတပ်သဖွယ်ဖြစ်သော ဝင်ဆာနန်းတော် သို့ ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် အက်ဒဝပ်က '''"ကျွန်ုပ်ကိုယ်ကျွန်ုပ် ထောင်ထဲရောက်နေသလို ခံစားရသည်"''' ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ ထိုအတောအတွင်း စည်းလုံးသွားသော တော်ဝင်ကောင်စီသည် ဆွန်မားဆက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးညံ့ဖျင်းမှု အသေးစိတ်ကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့က အုပ်ချုပ်ရေးခံ၏ အာဏာသည် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ သေတမ်းစာကြောင့် မဟုတ်ဘဲ မိမိတို့ထံမှ လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း ရှင်းလင်းစွာ ပြောကြားခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၁၁ ရက်တွင် ကောင်စီသည် ဆွန်မားဆက်ကို ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး ဘုရင်ကို ရစ်ခ်ျမွန်နန်းတော်) သို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်ပ်သည် ဆွန်မားဆက်အပေါ် စွပ်စွဲချက်များကို သူ၏ရာဇဝင်မှတ်တမ်းတွင် ယခုလို အကျဉ်းချုပ် ရေးသားခဲ့သည် - '''"အတ္တကြီးခြင်း၊ ဂုဏ်မက်ခြင်း၊ ကျွန်ုပ်ငယ်စဉ်ကာလတွင် မဆင်မခြင် စစ်ပွဲများဆင်နွှဲခြင်း၊ နယူးဟေဗင် ( ကို ပေါ့ဆစွာ ကိုင်တွယ်ခြင်း၊ ကျွန်ုပ်၏ ရတနာများဖြင့် မိမိကိုယ်ကို ချမ်းသာအောင်လုပ်ခြင်း၊ မိမိသဘောအတိုင်းသာ လုပ်ဆောင်ပြီး အရာရာကို ကိုယ်ပိုင်အာဏာဖြင့်သာ စီမံခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။"''' ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဝါဝစ်ခ်မြို့စား '''ဂျွန်ဒတ်လေ''' သည် ကောင်စီ၏ ခေါင်းဆောင်နှင့် ဆွန်မားဆက်၏ ဆက်ခံသူအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ဆွန်မားဆက်သည် တာဝါအကျဉ်းထောင်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာပြီး ကောင်စီတွင် ပြန်လည်ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသော်လည်း၊ ဂျွန်ဒတ်လေ၏ အုပ်ချုပ်ရေးကို ဖြုတ်ချရန် လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှုကြောင့် ၁၅၅၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ရာဇဝတ်မှုဖြင့် '''ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။''' အက်ဒွပ်က သူ၏ဦးလေး သေဆုံးမှုကို ရာဇဝင်မှတ်တမ်းတွင် "ဆွန်မားဆက်မြို့စားသည် နံနက် ရှစ်နာရီနှင့် ကိုးနာရီအကြားတွင် တာဝါဟေးလ် ၌ ခေါင်းဖြတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်" ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင်များက ဆွန်မားဆက်၏ အာဏာသိမ်းယူစဉ်က ချောမွေ့ထိရောက်မှု (၎င်းတွင် ပေ့ဂျတ်ကဲ့သို့သော မဟာမိတ်များ၏ စီမံခန့်ခွဲမှုစွမ်းရည်ကို တွေ့နိုင်သည်) နှင့် သူ၏နောက်ပိုင်း အုပ်ချုပ်ရေး ညံ့ဖျင်းမှုတို့ကို နှိုင်းယှဉ်ပြကြသည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီတွင် သူ၏ကုန်ကျစရိတ်ကြီးမားသော စစ်ပွဲများသည် အရှိန်ပျက်သွားခဲ့ပြီး၊ တော်ဝင်ဘဏ္ဍာရေးမှာ ပျက်စီးလုနီးပါးဖြစ်ကာ တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် အုံကြွမှုနှင့် ပုန်ကန်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ လွန်ခဲ့သည့် ဆယ်စုနှစ်များအထိ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား ဆွန်မားဆက်၏ ဂုဏ်သတင်းမှာ မြင့်မားခဲ့သည်၊ အကြောင်းမှာ သူ၏အမိန့်ကြော်ငြာစာအများစုသည် လောဘကြီးသော မြေရှင်လူတန်းစားကို ဆန့်ကျင်၍ သာမန်ပြည်သူများဘက်က ရပ်တည်ပေးခဲ့ပုံပေါ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ယခုခေတ်သစ်တွင်မူ သူ့ကို နိုင်ငံရေးနှင့် စီမံခန့်ခွဲမှုစွမ်းရည် ကင်းမဲ့ပြီး မောက်မာကာ သီးခြားနေတတ်သော အုပ်ချုပ်သူတစ်ဦးအဖြစ် ပုံဖော်ကြလေ့ရှိသည်။ == '''နော်သမ်ဘာလန်၏ ဦးဆောင်မှု''' == ဆွန်မားဆက် ကျဆုံးပြီးနောက် ဝါဝစ်ခ်မြို့စား ဖြစ်သူ '''ဂျွန်ဒတ်လေ''' (၁၅၅၁ ခုနှစ်တွင် နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား ဖြစ်လာသူ) သည် တော်ဝင်ကောင်စီကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ယခင်က သမိုင်းပညာရှင်များသည် သူ့အား ထီးနန်းအာဏာကို အသုံးချကာ မိမိကိုယ်ကိုယ် ဂုဏ်ထူးဒြပ်များနှင့် ချမ်းသာကြွယ်ဝအောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် လောဘဇောထက်သန်သော ပရိယာယ်သမားတစ်ဦးအဖြစ်သာ ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များမှစ၍ သူ၏အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အောင်မြင်မှုများကို အသိအမှတ်ပြုလာကြပြီး၊ ဆွန်မားဆက်၏ ကပ်ဆိုးများနောက်ပိုင်း တော်ဝင်ကောင်စီ၏ အာဏာစက်ကို ပြန်လည်ထိန်းညှိကာ အစိုးရအုပ်ချုပ်ရေးကို '''ပုံမှန်အခြေအနေသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိအောင်''' လုပ်ဆောင်ပေးခဲ့သူအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့ကြသည်။ အာဏာရအုပ်စုသစ်တွင် ဝါဝစ်ခ်မြို့စား၏ အဓိကပြိုင်ဘက်မှာ ဆောက်သမ်ပတန်မြို့စား '''သောမတ်စ်ရီယော့သ်စလေ'''ဖြစ်သည်။ သူ၏ ရှေးရိုးစွဲဝါဒီထောက်ခံသူများသည် ဆွန်မားဆက်၏ ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု မူဝါဒများကို ပြောင်းပြန်လှန်ပစ်ရန် မျှော်လင့်ကာ ဝါဝစ်ခ်၏အုပ်စုနှင့် ပူးပေါင်း၍ တညီတညွတ်တည်းသော ကောင်စီတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဝါဝစ်ခ်သည် အက်ဒဝပ်ဘုရင်လေး၏ ပြင်းထန်သော ပရိုတက်စတစ်ဘာသာရေးအယူဝါဒအပေါ် မျှော်လင့်ချက်ပုံအောခဲ့ပြီး၊ အက်ဒဝပ်သည် ကိုယ်တိုင်အုပ်ချုပ်နိုင်သည့် အသက်အရွယ်သို့ ရောက်ရှိနေပြီဟု အကြောင်းပြကာ သူနှင့်သူ၏လူများကို ဘုရင်နှင့် ပိုမိုနီးစပ်စေလျက် '''တော်ဝင်အတိုင်ပင်ခံကောင်စီ ကို ချုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။''' ဆောက်သမ်ပတန်သည် ဆွန်မားဆက်၏ ထွက်ဆိုချက်များမှတစ်ဆင့် ဝါဝစ်ခ်ကိုပါ သိက္ခာချရန် ကြံစည်ပြီး ဆွန်မားဆက်ကို ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဝါဝစ်ခ်က ပါလီမန်အား စည်းရုံး၍ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၄ ရက်တွင် ဆွန်မားဆက်ကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးစေခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဝါဝစ်ခ်သည် ကောင်စီဝင်များကို ဘွဲ့ထူးဂုဏ်ထူးများပေးကာ စည်းရုံးပြီး ဆောက်သမ်ပတန်နှင့် သူ၏နောက်လိုက်များကို ကောင်စီမှ ဖယ်ရှားရှင်းလင်း ခဲ့ကာ မိမိကိုယ်ကိုယ် '''"ကောင်စီ၏ သဘာပတိကြီး"''' နှင့် နန်းရန်းဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ သူသည် "အုပ်ချုပ်ရေးခံ" ဟူသော ဘွဲ့ကို မယူခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ ပြတ်ပြတ်သားသားပင် အစိုးရအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်သည် ကြီးပြင်းလာသည်နှင့်အမျှ အစိုးရ၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ပိုမိုနားလည်လာခဲ့သည်။ သို့သော် သူ၏အဆုံးဖြတ်များတွင် အမှန်တကယ် ပါဝင်ပတ်သက်မှု မည်မျှရှိသည်ဆိုသည်မှာ ငြင်းခုံစရာ ဖြစ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ အက်ဒဝပ် အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် သီးသန့် '''"နိုင်ငံတော်အကြံပေးအဖွဲ့"'''ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး အဖွဲ့ဝင်များကို သူကိုယ်တိုင် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်သည် အဓိကအတွင်းရေးမှူးများဖြစ်ကြသော ဝီလျံဆီစီလ် နှင့် ဝီလျံပီတာ တို့နှင့်အတူ နီးကပ်စွာ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဘုရင်လေး၏ အကြီးမားဆုံး လွှမ်းမိုးမှုမှာ ဘာသာရေးကိစ္စရပ်များတွင်ဖြစ်ပြီး၊ ကောင်စီသည် သူလိုလားသော ပြင်းထန်သည့် ပရိုတက်စတစ်မူဝါဒကိုသာ လိုက်နာဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား (ဝါဝစ်ခ်) ၏ လုပ်ငန်းကိုင်တွယ်ပုံမှာ ဆွန်မားဆက်နှင့် အလွန်ကွာခြားသည်။ သူသည် ကောင်စီဝင်အများစု၏ ထောက်ခံမှုကို အမြဲရရှိစေရန် ဂရုပြုခဲ့ပြီး၊ ကောင်စီကို အသုံးပြု၍ မိမိ၏အာဏာကို တရားဝင်ဖြစ်စေခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဂျွန်ဂိုင်း ၏ အဆိုအရ '''"ဆွန်မားဆက်ကဲ့သို့ပင် သူသည် ဘုရင်တစ်ပါးကဲ့သို့ ဖြစ်လာခဲ့သည်၊ ကွာခြားချက်မှာ ဆွန်မားဆက်က အုပ်ချုပ်ရေးခံအဖြစ် အချုပ်အခြာအာဏာနီးပါးကို တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း၊ နော်သမ်ဘာလန်ကမူ အက်ဒဝပ်သည် အချုပ်အခြာအာဏာအပြည့်အဝကို ရရှိထားပြီးဖြစ်သည်ဟု အကြောင်းပြကာ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို နောက်ကွယ်မှ ကိုင်တွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်"''' ဟု ဆိုသည်။ ဝါဝစ်ခ်၏ စစ်မက်မူဝါဒများသည် ဆွန်မားဆက်ထက် ပိုမိုလက်တွေ့ကျခဲ့သော်လည်း အချို့က ယင်းကို ပျော့ညံ့မှုအဖြစ် ဝေဖန်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် သူသည် ပြင်သစ်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး၊ ဘူလွန် မြို့မှ ဆုတ်ခွာရန်နှင့် စကော့တလန်ရှိ အင်္ဂလိပ်ကင်းတပ်အားလုံးကို ရုပ်သိမ်းရန် သဘောတူခဲ့သည်။ ၁၅၅၁ ခုနှစ်တွင် အက်ဒွပ် သည် ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ (၂) ၏ သမီးတော် '''အဲလိဇဘက်''' နှင့် စေ့စပ်ခဲ့သည်။ ဝါဝစ်ခ်သည် အင်္ဂလန်အနေဖြင့် စစ်ပွဲစရိတ်များကို မခံနိုင်တော့ကြောင်း သဘောပေါက်ခဲ့သည်။ ပြည်တွင်း၌မူ နောင်တွင် ပုန်ကန်မှုများ ထပ်မံမဖြစ်ပွားစေရန် စစ်တပ်ကို ကွပ်ကဲပြီး ဗဟိုအစိုးရထံ အစီရင်ခံရမည့် '''"နယ်ခြားစောင့်မင်းကြီးများ"''' အပါအဝင် အမြဲတမ်းကိုယ်စားလှယ်များကို ဒေသအသီးသီး၌ ထားရှိကာ ဒေသတွင်း မတည်ငြိမ်မှုများကို ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ ဝါဝစ်ခ်သည် ဝီလျံပေါလက်၊ ဝေါ်လ်တာမေဒ်မေး တို့နှင့် ပူးပေါင်း၍ ပျက်စီးနေသော နိုင်ငံတော်ဘဏ္ဍာရေးကို ကိုင်တွယ်ခဲ့သည်။ အစပိုင်းတွင် ဒင်္ဂါးပြားများ၏ တန်ဖိုးကို ထပ်မံလျှော့ချခြင်းဖြင့် လျင်မြန်စွာ အကျိုးအမြတ်ရယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း စီးပွားရေးကပ်ဆိုး ဆိုက်ရောက်လာသောအခါ ဝါဝစ်ခ်သည် ကျွမ်းကျင်သူ '''သောမတ်စ်ဂရက်ရှမ်''' ထံသို့ တာဝန်လွှဲအပ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၂ ခုနှစ်တွင် ငွေကြေးအပေါ် ယုံကြည်မှု ပြန်လည်ရရှိလာပြီး ကုန်ဈေးနှုန်းများ ကျဆင်းကာ ကုန်သွယ်ရေး ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ ပြည့်စုံသော စီးပွားရေးပြန်လည်ဦးမော့မှုမှာ အယ်လီဇဘက်လက်ထက်မှသာ ရရှိခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်း၏ အခြေခံမြစ်ဖျားမှာ နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား၏ မူဝါဒများမှ စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ၎င်းတို့အဖွဲ့သည် အစိုးရဘဏ္ဍာရေး အလွဲသုံးစားမှုများကို နှိမ်နင်းခဲ့ပြီး အခွန်ကောက်ခံမှုစနစ်ကို အဘက်ဘက်မှ ပြန်လည်သုံးသပ်ခဲ့ရာ ၎င်းလုပ်ရပ်ကို '''"တူးဒါအုပ်ချုပ်ရေးသမိုင်းတွင် အံ့ချီးဖွယ်အကောင်းဆုံး အောင်မြင်မှုတစ်ခု"''' ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ == '''ဘာသာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု''' == ဘာသာရေးကိစ္စရပ်များတွင် နော်သမ်ဘာလန်၏ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့သည် ဆွန်မားဆက်၏ မူဝါဒအတိုင်းပင် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ပိုမိုပြတ်သားအားကောင်းသော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အစီအစဉ်များကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ အစိုးရအပေါ် လက်တွေ့ကျသော လွှမ်းမိုးနိုင်မှုမှာ ကန့်သတ်ချက်ရှိသော်လည်း၊ သူ၏ပြင်းထန်သော ပရိုတက်စတစ်အယူဝါဒကြောင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအုပ်ချုပ်မှုကို မဖြစ်မနေ လုပ်ဆောင်ခဲ့ရသည်။ သူ၏ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများအုပ်စုက စီမံခန့်ခွဲခဲ့ပြီး ၎င်းတို့သည် သူစိုးစံစဉ်ကာလတစ်လျှောက်လုံး အာဏာရယူထားခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင်များက ပရိုတက်စတစ်ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို တိုးမြှင့်လုပ်ဆောင်ရာတွင် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ ထူးခြားသောအရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြကြသည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဒိုင်ယာမစ် မက်ကူးလော့ခ် ၏ အဆိုအရ ဘုရင်ငယ်လေးသည် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ငြင်းခုံမှုများကို အလွန်စိတ်ဝင်စားပြီး ကျန်ရှိနေသော ကက်သလစ်ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို ဖျက်သိမ်းသည့် အစီအမံများကို ထောက်ခံခဲ့သည်။ သူ၏လက်ထက်တွင် '''၁၅၅၂ ခုနှစ် ဘုံဝတ်ပြုဆုတောင်းစာအုပ်''' ကို မိတ်ဆက်ခဲ့ခြင်းသည် ပရိုတက်စတစ်ဝါဒ တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန် ပြတ်သားသော ခြေလှမ်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ် အယုံကြည်ရဆုံးသူဖြစ်သည့် ကန်တာဘာရီ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းကြီး '''သောမတ်စ်ကရမ်မာ'''သည် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်းကို (ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာကို ငြင်းပယ်ထားသော်လည်း အခြေခံအားဖြင့် ကက်သလစ်ဆန်နေသေးသည့် အခြေအနေမှ) စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းထားသော ပရိုတက်စတစ်အဖွဲ့အစည်းအဖြစ်သို့ တော်လှန်ပြောင်းလဲစေခဲ့သည့် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု ဆက်တိုက်ကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် လက်ထက်က စတင်ခဲ့သော ဘုရားကျောင်းပိုင်ပစ္စည်းများကို သိမ်းဆည်းမှုသည် အက်ဒဝပ်လက်ထက်တွင်လည်း ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ချန်ထရီ (သေလွန်သူများအတွက် ဆုတောင်းပေးသည့် ဝတ်ပြုဆောင်ငယ်များ) ကို ဖျက်သိမ်းခြင်းဖြင့် ထီးနန်းနှင့် အဆိုပါပစ္စည်းများကို သိမ်းယူသူအသစ်များအတွက် ကြီးမားသော ငွေကြေးအကျိုးအမြတ်များ ရရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် လက်ထက်တွင် ဘုရားကျောင်းပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသည် ဘာသာရေးမူဝါဒဖြစ်သကဲ့သို့ နိုင်ငံရေးမူဝါဒလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူ၏စိုးစံမှုအကုန်တွင် ဘုရားကျောင်းများမှာ ဘဏ္ဍာရေးအရ ပျက်စီးခဲ့ရပြီး ဘုန်းတော်ကြီးများ၏ မြေယာအများစုမှာ သာမန်လူဝတ်ကြောင်များ၏ လက်ထဲသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ဆွန်မားဆက်နှင့် နော်သမ်ဘာလန် နှစ်ဦးစလုံး၏ ဘာသာရေးယုံကြည်ချက် အစစ်အမှန်နှင့် ပတ်သက်၍ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား အငြင်းပွားနေကြဆဲ ဖြစ်သည်။ သို့သော် နေ့စဉ်ကျမ်းစာ ၁၂ ခန်း ဖတ်ရှုပြီး တရားနာရသည်ကို နှစ်သက်သည်ဟု ဆိုကြသော အက်ဒဝပ်၏ ဘာသာရေးအပေါ် စိတ်အားထက်သန်မှုမှာမူ သံသယဖြစ်စရာမရှိဘဲ၊ ဂျွန်ဖောက်စ်က သူ့ကို '''"ဘုရားသရားကြည်ညိုသော ကလေးငယ်"''' အဖြစ် ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်သည် သူ၏သက်တမ်းအတွင်း၌လည်းကောင်း၊ နောက်ပိုင်းတွင်လည်းကောင်း ဗာလ ရုပ်တုများကို ဖျက်ဆီးခဲ့သည့် ကျမ်းစာလာဘုရင် '''"ယောရှိဘုရင်သစ်"''' အဖြစ် ပုံဖော်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သူသည် ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေးတွင် အလွန်တင်းကျပ်သူဖြစ်ပြီး တစ်ခါက လေဒီမေရီအား "ခရစ်ယာန်မင်းသမီးတစ်ပါးနှင့် မဆီလျော်သော နိုင်ငံခြားအကများနှင့် ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများတွင် နောက်ထပ်မပါဝင်ရန်" စည်းရုံးပေးပါဟု ကက်သရင်းပါးကို တောင်းဆိုခဲ့ဖူးသည်။ သို့သော် အက်ဒဝပ်၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိရေးသူ ဂျန်နီဖာလိုချ် က ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများ ပေးအပ်ခဲ့သော အက်ဒွပ် ၏ ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသည့် ပုံရိပ်ကို အလွယ်တကူ မယုံကြည်ရန် သတိပေးခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ်သည် သူ၏ငယ်စဉ်ဘဝတွင် မက်စ် ဝတ်ပြုပွဲ တက်ရောက်ခြင်း အပါအဝင် ထိုခေတ်က ကက်သလစ်ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို လိုက်နာခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် ကရမ်မာနှင့် သူ၏ဆရာများ၊ နန်းတွင်းသူနန်းတွင်းသားများထဲမှ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် အင်္ဂလန်တွင် "စစ်မှန်သော" ဘာသာရေးကို သွတ်သွင်းရမည်ဟု ယုံကြည်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်ဘာသာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုသည် လမ်းကြောင်းနှစ်ခုလုံးမှ ဖိအားပေးမှုများအကြား တိုးတက်လာခဲ့သည် - တစ်ဖက်တွင် ရှေးရိုးစွဲသမားများရှိပြီး အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု မလုံလောက်သေးဟု ညည်းညူကာ ရုပ်တုဆင်းတုများကို လိုက်လံဖျက်ဆီးကြသည့် အစွန်းရောက်သမားများ ရှိနေသည်။ ကရမ်မာသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် တူညီသော ဝတ်ပြုထုံးတမ်းကို ရေးသားရန် မိမိကိုယ်ကိုယ် တာဝန်ပေးခဲ့ပြီး၊ အပတ်စဉ်နှင့် နေ့စဉ်ဝတ်ပြုမှုများ၊ ဘာသာရေးပွဲတော်များ အားလုံးကို အသေးစိတ်ဖော်ပြထားကာ ယင်းကို '''၁၅၄၉ ခုနှစ် ပထမအကြိမ် ဝတ်ပြုထုံးတမ်း ညီညွတ်ရေးအက်ဥပဒေ )''' အဖြစ် မဖြစ်မနေ လိုက်နာစေခဲ့သည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် ဘုံဝတ်ပြုဆုတောင်းစာအုပ်သည် ညှိနှိုင်းမှုတစ်ခုအနေဖြင့် ရည်ရွယ်ခဲ့သော်လည်း၊ မုန့်နှင့်စပျစ်ရည်ကို မြှောက်၍ပူဇော်ခြင်း အပါအဝင် အလေးအမြတ်ထားရသော ထုံးတမ်းစဉ်လာများစွာကို ဖယ်ရှားပစ်ခဲ့သည့်အတွက် ရှေးရိုးစွဲသမားများ၏ တိုက်ခိုက်မှုကို ခံခဲ့ရသည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အချို့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများကလည်း ကက်သလစ်ဆန်သော အစိတ်အပိုင်းများနှင့် ပူဇော်ခြင်းဓလေ့များ အလွန်အမင်း ကျန်ရှိနေသေးသည်ဟု ညည်းညူခဲ့ကြသည်။ ဝင်းချက်စတာ၏ ဘုန်းတော်ကြီး စတီဖင်ဂါဒီနာ နှင့် လန်ဒန်၏ ဘုန်းတော်ကြီး အက်ဒမန်ဘွန်နာတို့အပါအဝင် ထိပ်တန်းကက်သလစ်ဓမ္မဆရာ အများအပြားသည်လည်း ဤဆုတောင်းစာအုပ်ကို ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံး တာဝါအကျဉ်းထောင်တွင် ပိတ်လှောင်ခံခဲ့ရပြီး ၎င်းတို့၏ ရာထူးအာဏာများ ဖယ်ရှားခံခဲ့ရသည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ်တွင် ဒီဗွန်နှင့် ကွန်ဝေါ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဆုတောင်းစာအုပ် ပုန်ကန်မှု တွင် လူပေါင်း ၅,၅၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။ ယုံကြည်ခြင်းသက်သက်ဖြင့်သာ အပြစ်မှလွတ်မြောက်ခြင်း နှင့် လူဝတ်ကြောင်များအတွက်လည်း ဓမ္မဆရာများကဲ့သို့ပင် မုန့်နှင့် စပျစ်ရည် နှစ်မျိုးစလုံးဖြင့် ပွဲတော်မင်္ဂလာ ခံယူခွင့်ပြုခြင်း စသည့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသော အယူဝါဒများကို တရားဝင်ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်၏ ဘုန်းကြီးသိက္ခာပေးထုံးတမ်း သည် ဘုန်းကြီးများအား ဘုရားသခင်က သိက္ခာပေးသည်ဟူသော စနစ်အစား အစိုးရက ခန့်အပ်သည့်စနစ်ဖြင့် အစားထိုးခဲ့ပြီး၊ ဓမ္မဆရာများအား ယခင်ကကဲ့သို့ "အသက်ရှင်သူများနှင့် သေလွန်သူများအတွက် ယဇ်ပူဇော်ခြင်းနှင့် မက်စ်ပွဲကျင်းပခြင်း" အစား ဧဝံဂေလိတရားဟောပြောရန်နှင့် စက္ကရမင်တု မင်္ဂလာများကိုသာ စီမံဆောင်ရွက်ရန် အာဏာလွှဲအပ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုသည် ဘုရားကျောင်း၏ အထွတ်အထိပ်ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရ ပိုမိုလွှမ်းမိုးလာခဲ့သော အက်ဒဝပ်၏ အတည်ပြုချက်၊ အားပေးမှုတို့ဖြင့် ပိုမိုတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အပြောင်းအလဲသစ်များသည် ဂလော့စတာ၏ ဘုန်းတော်ကြီး ဂျွန်ဟူးပါး နှင့် နော်သမ်ဘာလန်မြို့စားအောက်တွင် ဓမ္မဆရာအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး နန်းတွင်း၌ သူဟောပြောချက်များကြောင့် ဘုရင်လေးအား ပွဲတော်မင်္ဂလာခံယူစဉ် ဒူးထောက်ခြင်းကို ကန့်ကွက်စေခဲ့သူ စကော့တလန်သား '''ဂျွန်နော့စ်''' ကဲ့သို့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများ၏ ဝေဖန်မှုများကို တုံ့ပြန်ခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။ ကရမ်မာသည် ၁၅၅၁ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သော ဥရောပတိုက်မှ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမား မာတင်ဘူဆာ ၊ အောက်စဖို့ဒ်တွင် စာသင်ကြားနေသော ပီတာမာတာ နှင့် အခြားသော နိုင်ငံခြားဓမ္မပညာရှင်များ၏ အမြင်များဖြင့်လည်း လွှမ်းမိုးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများကို ဘုန်းတော်ကြီးများအဖြစ် ပိုမိုခန့်အပ်ခြင်းဖြင့်လည်း ၎င်းဖြစ်စဉ်မှာ ပိုမိုမြန်ဆန်လာခဲ့သည်။ ၁၅၅၁-၅၂ ဆောင်းရာသီတွင် ကရမ်မာသည် ဘုံဝတ်ပြုဆုတောင်းစာအုပ်ကို ပိုမိုပြတ်သားသော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အသုံးအနှုန်းများဖြင့် ပြန်လည်ရေးသားခဲ့ပြီး ဘုရားကျောင်းဥပဒေကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ကာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသော ဘာသာရေးထုံးတမ်းများကို ရှင်းလင်းစေရန် '''"အပိုဒ်ခွဲ ၄၂ ခုပါဝင်သော အယူဝါဒကြေညာချက်"''' ကို ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ ကရမ်မာ၏ ဘာသာရေးပုံစံသစ်သည် ပွဲတော်မင်္ဂလာတွင် မုန့်နှင့် စပျစ်ရည်၌ ဘုရားသခင် အမှန်တကယ်ကိန်းဝပ်နေသည် ဟူသော အယူအဆအားလုံးကို ဖယ်ရှားပစ်ခဲ့ပြီး ကက်သလစ်မက်စ် ဝတ်ပြုပွဲကို ထိရောက်စွာ ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ အယ်လ်တန် ၏ အဆိုအရ ၁၅၅၂ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယအကြိမ် ဝတ်ပြုထုံးတမ်း ညီညွတ်ရေးအက်ဥပဒေဖြင့် ပံ့ပိုးထားသော ကရမ်မာ၏ မွမ်းမံထားသည့် ဆုတောင်းစာအုပ် ထုတ်ဝေခြင်းသည် '''"အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း ပရိုတက်စတစ်ဝါဒသို့ တရားဝင်ရောက်ရှိခြင်း"''' ကို အမှတ်အသားပြုခဲ့သည်။ ထို ၁၅၅၂ ခုနှစ် ဆုတောင်းစာအုပ်သည် ယနေ့တိုင် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း ဝတ်ပြုမှုများ၏ အခြေခံအုတ်မြစ်အဖြစ် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ၁၅၅၃ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် အင်္ဂလန်ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးတစ်ခုလုံး အမှီပြုနေရသော အက်ဒွပ် ဘုရင်လေး ကွယ်လွန်တော့မည်ဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားလာသောအခါ ကရမ်မာသည် ဤပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု အားလုံးကို အကောင်အထည်မဖော်နိုင်တော့ပေ။ == '''ကွယ်လွန်ခြင်းနှင့် ထီးနန်းဆက်ခံမှု အကျပ်အတည်း''' == === '''ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ အစီအမံ''' === ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အက်ဒွပ်သည် နာမကျန်းဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ဇွန်လ ရောက်သောအခါ ရောဂါအခြေအနေမှာ သက်သာလာလိုက်၊ ပြန်ရင်လာလိုက် ဖြစ်ပြီးနောက် နောက်ဆုံးတွင် မမျှော်လင့်နိုင်တော့သော အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ဘုရင်မင်းမြတ် ကွယ်လွန်၍ ကက်သလစ်ဘာသာဝင် ဖအေတူမအေကွဲ အစ်မဖြစ်သူ မေရီ ထီးနန်းဆက်ခံလာပါက အင်္ဂလန်ဘာသာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကြီးတစ်ခုလုံး ပျက်စီးသွားနိုင်သဖြင့် အက်ဒွပ်၏ ကောင်စီဝင်များနှင့် အရာရှိများတွင် စိုးရိမ်ထိတ်လန့်စရာ အကြောင်းရင်းများစွာ ရှိခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်ကိုယ်တိုင်လည်း မေရီထီးနန်းဆက်ခံမည့်အရေးကို ဘာသာရေးရှုထောင့်အရသာမက တရားဝင်မှုရှိမရှိ ရှုထောင့်နှင့် သားသမီးအမွေဆက်ခံမှု ရှုထောင့်တို့ကြောင့်ပါ ကန့်ကွက်ခဲ့သည် (ယင်းအချက်မှာ အဲလိဇဘက်နှင့်လည်း သက်ဆိုင်သည်)။ သူသည် သူ၏ဖခင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သော အစဉ်အလာကို အတုယူ၍ ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို ပြောင်းလဲရန်အတွက် '''"ကျွန်ုပ်၏ ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ အစီအမံ"''' ဟု ခေါင်းစဉ်တပ်ထားသော သေတမ်းစာမူကြမ်းတစ်ခုကို ကိုယ်တိုင်ရေးဆွဲခဲ့သည်။ သူသည် သူ၏ အစ်မတော်နှစ်ဦးစလုံး၏ ဆက်ခံခွင့်များကို ချန်လှပ်ခဲ့ပြီး၊ သရဖူကို သူနှင့်တစ်ဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ အသက် ၁၆ နှစ်အရွယ် '''လေဒီဂျိန်းဂရေး''' ထံသို့ လွှဲအပ်ရန် စီမံခဲ့သည်။ လေဒီဂျိန်းဂရေးသည် ၁၅၅၃ ခုနှစ် မေလ ၂၅ ရက်တွင် နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား၏ သားငယ်ဖြစ်သူ လော့ဒ်ဂီလ်ဖို့ဒ်ဒတ်လေနှင့် လက်ထပ်ထားသူဖြစ်သည်။ === '''အက်ဒွပ် (၆) ရေးသားခဲ့သော သေတမ်းစာမူကြမ်း အနှစ်ချုပ်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် -''' === ၁။ ကျွန်ုပ်တွင် သားသမီးမကျန်ရစ်ခဲ့ပါက၊ ထီးနန်းကို ဆာဖော့ခ်မြို့စားကတော် လေဒီဖရန်းစစ် ၏ အမျိုးသားအနွယ်ဝင်များထံသို့လည်းကောင်း၊ သူမတွင် မရှိပါက '''လေဒီဂျိန်း နှင့် သူမ၏ အမျိုးသားအနွယ်ဝင်များ''' ထံသို့လည်းကောင်း၊ ထို့နောက် လေဒီကက်သရင်းနှင့် လေဒီမေရီတို့၏ အမျိုးသားအနွယ်ဝင်များထံသို့ လွှဲအပ်စေရမည်။ ၂။ ကျွန်ုပ်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ထီးနန်းဆက်ခံမည့် အမျိုးသားအနွယ်ဝင်သည် အသက် ၁၈ နှစ်ပြည့်ပြီးပါက တိုင်းပြည်ကို အပြည့်အဝအုပ်ချုပ်ခွင့် ရှိစေရမည်။ ၃။ အကယ်၍ အသက် ၁၈ နှစ်မပြည့်သေးပါက သူ၏မိခင်က အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရမည်။ သို့သော် သေတမ်းစာအရ ခန့်အပ်မည့် ကောင်စီဝင် ၂၀ အနက် အနည်းဆုံး ၆ ဦး၏ အကြံဉာဏ်နှင့် သဘောတူညီချက်မပါဘဲ မည်သည့်အရာကိုမျှ မလုပ်ဆောင်ရ။ ၄။ အမွေဆက်ခံသူ အသက် ၁၈ နှစ်မပြည့်မီ မိခင်ဖြစ်သူ ကွယ်လွန်ပါက တိုင်းပြည်ကို ကောင်စီက အုပ်ချုပ်ရမည်။ သို့သော် ထိုသူ အသက် ၁၄ နှစ်ပြည့်ပြီးနောက် အရေးကြီးသော နိုင်ငံတော်ကိစ္စရပ်အားလုံးကို သူ့အား အသိပေးရမည်။ ၅။ ကျွန်ုပ်သည် သားသမီးမရှိဘဲ ကွယ်လွန်ပြီး အမျိုးသားအနွယ်ဝင် အမွေဆက်ခံသူလည်း မရှိပါက လေဒီဖရန်းစစ်၊ သူမမရှိပါက သူမ၏ သမီးကြီးများ၊ ၎င်းတို့မရှိပါက လေဒီမာဂရက်တို့က အမျိုးသားအမွေဆက်ခံသူတစ်ဦး မွေးဖွားလာသည်အထိ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရမည်။ ၆။ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး အုပ်ချုပ်စဉ်ကာလအတွင်း ကောင်စီဝင် ၄ ဦး ကွယ်လွန်ပါက တစ်လအတွင်း ကောင်စီအစည်းအဝေးခေါ်ယူ၍ ၄ ဦး ထပ်မံရွေးချယ်ရမည်။ အမွေဆက်ခံသူ အသက် ၁၄ နှစ်ပြည့်ပါက ကောင်စီ၏ အကြံဉာဏ်ဖြင့် သူကိုယ်တိုင် ရွေးချယ်ရမည်။ အက်ဒွပ်သည် သူ၏စာတမ်းတွင် "ကျွန်ုပ်၏ကိုယ်မှ သားသမီးမထွန်းကားပါက" လေဒီဂျိန်းဂရေး၏ မိခင်ဖြစ်သူ ဖရန်းစစ်ဂရေး၊ ဂျိန်းကိုယ်တိုင် သို့မဟုတ် သူမ၏ ညီမများဖြစ်ကြသော ကက်သရင်းနှင့် မေရီတို့၏ '''အမျိုးသားအနွယ်ဝင်များသာ ထီးနန်းဆက်ခံရမည်''' ဟု အစပိုင်းတွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ သို့သော် သူကွယ်လွန်ခါနီးအချိန်တွင် (နော်သမ်ဘာလန်၏ စည်းရုံးမှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်) ဂျိန်းနှင့် သူမ၏ ညီမများကိုယ်တိုင် ထီးနန်းဆက်ခံနိုင်ရန် စာသားကို ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အက်ဒွပ်သည် ၎င်းတို့၏ ဆက်ခံခွင့်ကို လက်တွေ့အခြေအနေအရ အမျိုးသားကြီးစိုးမှုစနစ်၏ ချွင်းချက်တစ်ခုအနေဖြင့်သာ ခွင့်ပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးအတည်ပြုစာတမ်းတွင် မေရီနှင့် အဲလိဇဘက် နှစ်ဦးစလုံးသည် '''"တရားမဝင်သော သားသမီးများ"''' ဖြစ်သည်ဟုဆိုကာ ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်မှ ချန်လှပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် လက်ထက်ကတည်းက တရားမဝင်ဟု ကြေညာခြင်းခံခဲ့ရပြီး မည်သည့်အခါမျှ တရားဝင်ပြန်ဖြစ်မလာခဲ့သဖြင့် ဤအကြောင်းပြချက်ကို နှစ်ဦးစလုံးအတွက် အသုံးချခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဤကဲ့သို့ ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို ပြောင်းလဲရန် ပြဋ္ဌာန်းချက်များသည် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ ၁၅၄၄ ခုနှစ် တတိယအကြိမ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုအက်ဥပဒေကို တိုက်ရိုက်ဆန့်ကျင်နေပြီး ဆန်းပြားကာ ယုတ္တိမရှိသော လုပ်ရပ်အဖြစ် ဖော်ပြခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ '''လေဒီဂျိန်းဂရေးသည် အက်ဒဝပ်ကွယ်လွန်ပြီး လေးရက်အကြာတွင် ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာခြင်း ခံခဲ့ရသည်။''' ဇွန်လအစောပိုင်းတွင် အက်ဒွပ်သည် ဝတ်လုံတော်ရ (ရှေ့နေ) များကို ခေါ်ယူ၍ သူ၏ထီးနန်းစီမံချက်ကို အချောသတ်ရေးဆွဲစေခဲ့ပြီး နေရာခြောက်နေရာတွင် ကိုယ်တိုင်လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ဇွန်လ ၁၅ ရက်တွင် သူသည် အဆင့်မြင့်တရားသူကြီးများကို သူ၏နေမကောင်းသော အိပ်ရာဘေးသို့ ဆင့်ခေါ်ခဲ့ပြီး "ပြင်းထန်သော စကားလုံးများနှင့် စိတ်ဆိုးသောမျက်နှာထား" ဖြင့် ၎င်းစီမံချက်ကို '''<big>တော်ဝင်အမိန့်ပြန်တမ်း</big>''' အဖြစ် ပြင်ဆင်ရန်နှင့် ပါလီမန်တွင် အတည်ပြုစေမည်ဖြစ်ကြောင်း အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ နောက်တစ်ဆင့်အနေဖြင့် ထိပ်တန်းကောင်စီဝင်များနှင့် ရှေ့နေများကို သူ၏ရှေ့မှောက်တွင် ကတိကဝတ်စာချုပ်၌ လက်မှတ်ရေးထိုးစေခဲ့ပြီး အက်ဒွပ်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် သေတမ်းစာကို သစ္စာရှိစွာ အကောင်အထည်ဖော်ရန် သဘောတူစေခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် တရားသူကြီးချုပ် အက်ဒဝပ်မွန်တာဂူ က ပြန်လည်အမှတ်ရသည်မှာ - သူနှင့် သူ၏လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များက ၎င်းစီမံချက်အပေါ် ဥပဒေကြောင်းအရ ကန့်ကွက်ခဲ့စဉ်က နော်သမ်ဘာလန်သည် '''"ဒေါသတကြီး တုန်ရင်နေပြီး... ဤအရေးအတွက် သူသည် အင်္ကျီလက်တိုဖြင့် မည်သူမဆိုကိုမဆို ချကြိတ်ပစ်မည်"''' ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့ကြောင်း ဆိုသည်။ မွန်တာဂူသည် သူ၏နောက်ကွယ်တွင် ရပ်နေသော မှူးမတ်အချို့ကလည်း '''"အကယ်၍ သူတို့ ဒါကိုလုပ်ဖို့ ငြင်းဆန်ရင် သူတို့ဟာ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်တွေပဲ"''' ဟု ပြောဆိုသံကို ကြားခဲ့ရသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဇွန်လ ၂၁ ရက်၌ ကောင်စီဝင်များ၊ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းကြီးများ၊ ဘုန်းတော်ကြီးများနှင့် မြို့ဝန်များအပါအဝင် ထိပ်တန်းပုဂ္ဂိုလ် ၁၀၀ ကျော်က ၎င်းစီမံချက်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ အများစုမှာ နော်သမ်ဘာလန်၏ အဓမ္မဖိအားပေးမှုကြောင့် လုပ်ဆောင်ခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်ဟု နောက်ပိုင်းတွင် ပြောကြားခဲ့ကြသည်။ ထိုအချိန်တွင် အက်ဒွပ် ကွယ်လွန်တော့မည်ဆိုသည်မှာ လူသိရှင်ကြားဖြစ်နေပြီး နိုင်ငံခြားသံတမန်များကလည်း မေရီကို ထီးနန်းမရစေရန် လှည့်ကွက်တစ်ခုခု လုပ်ဆောင်နေသည်ဟု သံသယဝင်ခဲ့ကြသည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် စပိန်ဧကရာဇ်၏ ဝမ်းကွဲမောင်နှမတော်စပ်သူ (မေရီ) အင်္ဂလန်ထီးနန်းပေါ် ရောက်ရှိလာမည့်အရေးကို မလိုလားသဖြင့် နော်သမ်ဘာလန်နှင့် လျှို့ဝှက်ဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ကာ ထောက်ခံမည့် အရိပ်အယောင်ပြခဲ့သည်။ သံတမန်များသည် အင်္ဂလိပ်ပြည်သူအများစုက မေရီကို ထောက်ခံကြသည်ကို သေချာသိရှိသော်လည်း ဘုရင်မ ဂျိန်းသည် ထီးနန်းကို အောင်မြင်စွာ ထိန်းချုပ်နိုင်လိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းတွင် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာတိုင်အောင် ဤထီးနန်းဆက်ခံမှု ပြောင်းလဲရန် ကြိုးပမ်းမှုကို နော်သမ်ဘာလန်မြို့စား တစ်ဦးတည်း၏ လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှုအဖြစ်သာ ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များမှစ၍ သမိုင်းပညာရှင်အများစုက ဤစီမံချက်စတင်ခြင်းနှင့် အကောင်အထည်ဖော်ရန် ဇွတ်အတင်းတောင်းဆိုခြင်းမှာ '''ဘုရင်လေး၏ ကိုယ်ပိုင်ဦးဆောင်မှုကြောင့်''' ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်လာကြသည်။ ဒါးမစ်မက်ကူးလော့ခ်) က ယင်းကို အက်ဒွပ်၏ "ခရစ်တော်၏ ဧဝံဂေလိနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်လိုသော ဆယ်ကျော်သက်အိပ်မက်" အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ပြီး၊ ဒေးဗစ်စတာကီ ကမူ '''"အက်ဒွပ်တွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သူ အနည်းငယ်ရှိသော်လည်း တွန်းအားပေးခဲ့သည့် ပဓာနဆန္ဒမှာ သူ၏ဆန္ဒသာဖြစ်သည်"''' ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ တော်ဝင်အိပ်ဆောင်ကောင်စီဝင်များထဲမှ နော်သမ်ဘာလန်၏ ရင်းနှီးသူ ဆာ ဂျွန်ဂိတ်စ် သည် အက်ဒွပ်အား လေဒီဂျိန်းဂရေး၏ သားများသာမက ဂျိန်းကိုယ်တိုင် ထီးနန်းဆက်ခံနိုင်ရန် စီမံချက်ကို ပြင်ဆင်ရန် အကြံပြုခဲ့သူအဖြစ် သံသယရှိခြင်း ခံရသည်။ သူ၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှု မည်မျှပင်ရှိစေကာမူ အက်ဒဝပ်သည် မိမိ၏စကားသာလျှင် ဥပဒေဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ပြီး မိမိ၏အစ်မများကို အမွေပြတ်စွန့်လွှတ်ရန် အပြည့်အဝ ထောက်ခံခဲ့သည် - '''"မေရီအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်းသည် ဘုရင်ငယ်လေး အလေးအနက် ယုံကြည်ခဲ့သော ရည်မှန်းချက်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။"''' == '''နာမကျန်းဖြစ်ခြင်းနှင့် ကွယ်လွန်ခြင်း''' == ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် အက်ဒွပ်သည် ဖျားနာခြင်းနှင့် ချောင်းဆိုးခြင်းဝေဒနာများကို စတင်ခံစားခဲ့ရပြီး ယင်းရောဂါလက္ခဏာများမှာ တဖြည်းဖြည်း ပိုမိုဆိုးရွားလာခဲ့သည်။ စပိန်သံအမတ် ဂျင်းရှေးဖ်က "အဖျားတက်လာတဲ့အခါ ဘုရင်မင်းမြတ်ဟာ တော်တော်လေး ဝေဒနာခံစားရပါတယ်၊ အထူးသဖြင့် ညာဘက်အဆုတ်နဲ့ ကလီစာတွေ ဖိမိနေတာကြောင့် အသက်ရှူရတာ အလွန်ခက်ခဲနေပါတယ်" ဟု အစီရင်ခံခဲ့သည်။ ဧပြီလအစောပိုင်းတွင် အက်ဒွပ်သည် ဝက်စ်မင်စတာရှိ ပန်းခြံထဲ၌ လေညင်းခံနိုင်ပြီး ဂရင်းနစ် သို့ ပြောင်းရွှေ့နိုင်သည်အထိ ကျန်းမာရေး ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာပုံပေါ်သော်လည်း ထိုလအကုန်တွင် ပြန်လည်အားနည်းသွားခဲ့သည်။ မေလ ၇ ရက်၌ သူသည် "များစွာသက်သာလာပြီ" ဖြစ်ကြောင်းနှင့် တော်ဝင်ဆရာဝန်များကလည်း သူပြန်လည်ကျန်းမာလာလိမ့်မည်ဟု သံသယမရှိ ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ ရက်ပိုင်းအကြာတွင် ဘုရင်လေးသည် သူ၏ပြတင်းပေါက်တွင် ထိုင်လျက် သိမ်းစ်မြစ် ပေါ်ရှိ သင်္ဘောများကို ကြည့်ရှုနိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ရောဂါပြန်ရင့်လာခဲ့ပြီး ဇွန်လ ၁၁ ရက်တွင် ဘုရင်၏အိမ်တော်၌ သတင်းပေးတစ်ဦးရှိသော ရှေးဖ်က "သူ့ရဲ့ ခံတွင်းကနေ ထွက်လာတဲ့အရာတွေဟာ တစ်ခါတစ်ရံ စိမ်းဝါဝါနဲ့ အမည်းရောင်သန်းနေပြီး၊ တစ်ခါတစ်ရံမှာတော့ သွေးရောင်လို ပန်းရောင်သန်းနေပါတယ်" ဟု အစီရင်ခံခဲ့သည်။ ယခုအခါ သူ၏ဆရာဝန်များက သူသည် '''အဆုတ်တွင် ပြည်တည်နာ'''ခံစားနေရပြီး သူ၏အသက်ကို ကယ်တင်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့ကြောင်း ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။မကြာမီပင် သူ၏ခြေထောက်များ အလွန်အမင်း ဖောယောင်လာသဖြင့် ပက်လက်သာ လှဲနေရတော့ပြီး ရောဂါကို အန်တုရန် အင်အားမရှိတော့ချေ။ သူ၏ဆရာဝန် ဂျွန်ချိခ် (အား သူက '''"ကျွန်ုပ် သေရမှာကို ဝမ်းမြောက်ပါတယ်"''' ဟု တိုးတိုးလေး ပြောကြားခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်သည် ဇူလိုင်လ ၁ ရက်တွင် ပြည်သူလူထုရှေ့သို့ နောက်ဆုံးအကြိမ် ထွက်ပြသခဲ့သည်။ သူသည် ဂရင်းနစ်နန်းတော် ရှိ သူ၏ပြတင်းပေါက်တွင် ကိုယ်ထင်ပြခဲ့ရာ၊ သူ့ကို မြင်တွေ့ခဲ့ရသူများသည် သူ၏ '''"ပိန်လှီပြီး အားအင်ချိနဲ့နေသော" အခြေအနေကြောင့်''' ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ခဲ့ကြသည်။ နောက်ထပ် နှစ်ရက်အတွင်း လူအုပ်ကြီးသည် ဘုရင်လေးကို ထပ်မံမြင်တွေ့ရန် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသော်လည်း ဇူလိုင်လ ၃ ရက်တွင် ရာသီဥတု အလွန်အေးလွန်းသဖြင့် ဘုရင်မင်းမြတ် အပြင်သို့ ထွက်မပြနိုင်ကြောင်း ပြည်သူများကို အသိပေးခဲ့သည်။ '''အက်ဒွပ်သည် ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက် ည ၈ နာရီတွင် အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်၌ ဂရင်းနစ်နန်းတော်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။''' ဂျွန်ဖောက်စ် ၏ မှတ်တမ်းအရ သူ၏နောက်ဆုံးစကားမှာ '''"ကျွန်ုပ် အားအင်ကုန်ပါပြီ၊ အရှင်ဘုရား... ကျွန်ုပ်အပေါ် သနားကရုဏာထား၍ ကျွန်ုပ်၏ ဝိညာဉ်ကို သိမ်းပိုက်တော်မူပါ"''' ဟု ဖြစ်သည်။ ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ ရုပ်ကလာပ်ကို သြဂုတ်လ ၈ ရက်တွင် ဝက်စ်မင်စတာ ဘုရားရှိခိုးကျောင်း ရှိ လေဒီဝတ်ပြုဆောင် အတွင်းရှိ သူ၏အဖိုး သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ ဂူဗိမာန်အနောက်ဘက်ကပ်လျက်၊ ဝတ်ပြုဆောင်၏ မူလပလ္လင်အောက်တည့်တည့်တွင် သောမတ်စ်ကရမ်မာ ဦးဆောင်သော ပရိုတက်စတစ် ထုံးတမ်းစဉ်လာများအတိုင်း ချက်ချင်း မြှုပ်နှံခဲ့သည်။ စျာပနစီတန်းလှည့်လည်မှုကို "ဝတ်ရုံဖြူဝတ်ဆင်ထားသော ကလေးငယ်အုပ်စုကြီး" က ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး လန်ဒန်မြို့သူမြို့သားများက '''"ငိုကြွေးမြည်တမ်းလျက်"''' စောင့်ကြည့်ခဲ့ကြသည်။ ရွှေချည်ထိုးအဝတ်ဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားသော စျာပနရထားလုံးပေါ်တွင် သရဖူ၊ ရာဇလှံတံနှင့် ဂါတာဘွဲ့တံဆိပ်များ ဆင်ယင်ထားသည့် အက်ဒဝပ်၏ ပုံတူရုပ်တုကို တင်ဆောင်ထားခဲ့သည်။ သူ၏အထိမ်းအမှတ် ကျောက်တိုင်တစ်ခု စိုက်ထူရန် ဒီဇိုင်းဆွဲခဲ့သော်လည်း အကောင်အထည် မဖော်ဖြစ်ခဲ့သဖြင့် အက်ဒွပ်၏ မြှုပ်နှံရာနေရာသည် မည်သည့်အမှတ်အသားမျှ မရှိဘဲ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် '''၁၉၆၆ ခုနှစ် ရောက်မှသာ''' သူတည်ထောင်ခဲ့သော ခရိုက်စ်ဟော့စပီတယ် ကျောင်းက သူတို့၏တည်ထောင်သူအား ကျေးဇူးဆပ်သောအားဖြင့် ဝတ်ပြုဆောင် ကြမ်းပြင်တွင် ကမ္ပည်းကျောက်ပြားတစ်ချပ်ကို လာရောက်တင်ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းကမ္ပည်းစာတွင် ''"ဤဝတ်ပြုဆောင်၌ မြှုပ်နှံထားသော'' ''ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် အား ရည်စူး၍ ခရိုက်စ်ဟော့စပီတယ်ကျောင်းမှ ၎င်းတို့၏ တည်ထောင်သူအား ကျေးဇူးတင်သောအားဖြင့် ဤကျောက်ပြားကို ၁၉၆၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၇ ရက်တွင် ထားရှိပါသည်"''ဟု ရေးထိုးထားသည်။ ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ကွယ်လွန်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်း အစစ်အမှန်မှာ ယနေ့တိုင် အသေအချာ မသိရသေးပါ။ ၁၆ ရာစုအတွင်း တော်ဝင်မိသားစုဝင်များ ကွယ်လွန်မှုများအတိုင်း '''အဆိပ်ခတ်ခံရသည်ဟူသော ကောလာဟလများ''' ပျံ့နှံ့ခဲ့သော်လည်း ယင်းကို ထောက်ပြနိုင်သည့် မည်သည့်သက်သေမျှ မတွေ့ရချေ။ အက်ဒဝပ်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဖြစ်စဉ်များကြောင့် ပြည်သူတို့၏ မုန်းတီးခြင်းကို ခံခဲ့ရသော နော်သမ်ဘာလန်မြို့စားသည် ဤအဆိပ်ခတ်မှုကို အမိန့်ပေးခဲ့သူအဖြစ် လူအများက ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ အခြားသော သီအိုရီတစ်ခုတွင်မူ မေရီအား ထီးနန်းတင်မြှောက်ရန် ကြိုးပမ်းနေသော ကက်သလစ်များက အက်ဒွပ်ကို အဆိပ်ခတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ သို့သော် အက်ဒွပ်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ရင်ခွဲစစ်ဆေးခဲ့သော ခွဲစိတ်ဆရာဝန်က '''"အရှင်မင်းကြီး ကွယ်လွန်ရခြင်းမှာ အဆုတ်ရောဂါကြောင့် ဖြစ်သည်"''' ဟု တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဗင်းနစ်သံအမတ် ဂျာကိုမိုဆိုရန်ဇို ကလည်း အက်ဒဝပ်သည် '''အဆုတ်နာရောဂါ - တစ်နည်းအားဖြင့် တီဘီရောဂါ''' ကြောင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု အစီရင်ခံခဲ့ပြီး ယင်းရောဂါအဖြေကို သမိုင်းပညာရှင်အများစုက လက်ခံကြသည်။ သမိုင်းပညာရှင် စကစ်ဒ်မိုး ၏ အဆိုအရ အက်ဒဝပ်သည် ၁၅၅၂ ခုနှစ်တွင် ဝက်သက်ရောဂါနှင့် ကျောက်ကြီးရောဂါ တို့ကို ပြင်းထန်စွာ ခံစားခဲ့ရပြီးနောက် ခန္ဓာကိုယ်၏ သဘာဝကိုယ်ခံအားစနစ် ပျက်စီးသွားခဲ့ရာမှတစ်ဆင့် တီဘီရောဂါ ကူးစက်ခံရခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆသည်။ သို့သော် သမိုင်းပညာရှင် လိုချ် ကမူ သူ၏ရောဂါလက္ခဏာများသည် ပြင်းထန်အဆုတ်အအေးမိခြင်း ၏ ထုံးစံအတိုင်းဖြစ်ပြီး၊ ထိုမှတဆင့် အဆုတ်ကူးစက်ပိုးဝင်ခြင်း သို့မဟုတ် အဆုတ်ပြည်တည်နာဖြစ်ကာ၊ သွေးဆိပ်တက်ခြင်း နှင့် ကျောက်ကပ်ပျက်စီးခြင်းတို့ကြောင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်နိုင်ကြောင်း အကြံပြုထားသည်။ == '''လေဒီဂျိန်းနှင့် ဘုရင်မ မေရီ''' == အက်ဒွပ်ကွယ်လွန်ပြီး '''နှစ်ပတ်အကြာတွင်''' တော်ဝင်ဘုရင့်ကောင်စီ သည် ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို တားဆီးရန် အက်ဒွပ်၏ ကြိုးပမ်းမှုများရှိခဲ့သော်လည်း သူ၏ဖအေတူမအေကွဲ အစ်မဖြစ်သူအား ပထမမြောက်မေရီဘုရင်မ အဖြစ် တရားဝင်ကြေညာခဲ့သည်။ လေဒီမေရီသည် အက်ဒွပ်ကို ဖေဖော်ဝါရီလတွင် နောက်ဆုံးတွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ နော်သမ်ဘာလန်မြို့စားနှင့် စပိန်သံအမတ်များမှတစ်ဆင့် မောင်တော်၏ ကျန်းမာရေးအခြေအနေကို စဉ်ဆက်မပြတ် သိရှိနေခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ် ကွယ်လွန်တော့မည်ကို သိရှိသွားသောအခါ သူမသည် လန်ဒန်အနီးရှိ ဟန်းစ်ဒွန်အိမ်တော် မှ ထွက်ခွာပြီး သူမ၏ ကုန်းမြေပိုင်နက်များရှိရာ နော်ဖော့ခ် ရှိ ကန်းနင်းဟော သို့ အမြန်ဆုံး မောင်းနှင်ထွက်ခွာခဲ့သည်၊ အကြောင်းမှာ ထိုနေရာရှိ သူမ၏ မြေငှားလယ်သမားများ၏ ထောက်ခံမှုကို ရရှိနိုင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ နော်သမ်ဘာလန်သည် မေရီ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခြင်း သို့မဟုတ် ဥရောပတိုက်မှ စစ်ကူများ ရောက်ရှိလာခြင်းတို့ကို တားဆီးရန် နော်ဖော့ခ်ကမ်းရိုးတန်းသို့ စစ်သင်္ဘောများ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သူသည် မိမိ၏စစ်အင်အားများကို စုစည်းနေစဉ်အတွင်း ဘုရင်ကြီးကွယ်လွန်သည့် သတင်းကို ဆိုင်းငံ့ထားခဲ့ပြီး၊ ဂျိန်းဂရေး ကို ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက်တွင် လန်ဒန်တာဝါသို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ ထိုနေ့တွင်ပင် လန်ဒန်လမ်းမများပေါ်၌ ဂျိန်းအား ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ပြည်သူများအကြား မကျေနပ်သည့် တီးတိုးသံများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ တော်ဝင်ကောင်စီသည် မေရီထံမှ စာတစ်စောင်ကို လက်ခံရရှိခဲ့ပြီး၊ ၎င်းစာတွင် သူမကိုယ်သူမ ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာထားပြီးဖြစ်သကဲ့သို့ ကောင်စီအနေဖြင့်လည်း မိမိအား ဘုရင်မအဖြစ် တရားဝင်ကြေညာပေးရန်နှင့် ထီးနန်းအတွက် မိမိ၏ "ရပိုင်ခွင့်နှင့် ဘွဲ့ထူး" ကို အခိုင်အမာ တောင်းဆိုထားသည်။ ကောင်စီက ပြန်လည်တုံ့ပြန်ရာတွင် ဂျိန်းသည် အက်ဒဝပ်၏ အာဏာစက်အရ ဘုရင်မဖြစ်ပြီး၊ မေရီမှာမူ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် တရားမဝင်သူဖြစ်ကာ "အခြေခံနိမ့်ကျပြီး မိုက်မဲသော လူနည်းစု" ၏ ထောက်ခံမှုကိုသာ ရရှိထားသူဖြစ်ကြောင်း ပြန်ကြားခဲ့သည်။ နော်သမ်ဘာလန်သည် မိမိ၏ တွက်ချက်မှု ကြီးမားစွာ မှားယွင်းသွားကြောင်း မကြာမီပင် သဘောပေါက်ခဲ့သည်၊ အထူးသဖြင့် အက်ဒွပ်မကွယ်လွန်မီ မေရီ၏ကိုယ်ကို ဖမ်းဆီးထိန်းချုပ်ရန် ပျက်ကွက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ မေရီ၏ထံသို့ စုရုံးရောက်ရှိလာသူ အများစုမှာ ကက်သလစ်ဘာသာကို ပြန်လည်ထူထောင်ရန်နှင့် ပရိုတက်စတစ်ဝါဒကို အနိုင်ယူရန် မျှော်လင့်ထားကြသော ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း၊ သူမ၏ ထောက်ခံသူများထဲတွင် ဘာသာရေးထက် သူမ၏ တရားဝင်ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်ကို ပိုမိုအလေးထားကြသူ အမြောက်အမြားလည်း ပါဝင်သည်။ နော်သမ်ဘာလန်သည် လန်ဒန်ရှိ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်နေသော ကောင်စီကို ထိန်းချုပ်မှုကို စွန့်လွှတ်ကာ၊ မှူးမတ်မျိုးနွယ်များနှင့် "မရေမတွက်နိုင်သော သာမန်ပြည်သူလူထုကြီး" အပါအဝင် မေရီကို ထောက်ခံမှု ပိုမိုအားကောင်းလာသည်ဟူသော သတင်းများ ထွက်ပေါ်နေသည့် အရှေ့အန်ဂလီယာ သို့ မစီစဉ်ရသေးသော မေရီနောက် လိုက်လံဖမ်းဆီးရေး စစ်ဆင်ရေးကို စတင်ခဲ့ရသည်။ ဇူလိုင် ၁၄ ရက်တွင် နော်သမ်ဘာလန်သည် စစ်သည် ၃,၀၀၀ ဖြင့် လန်ဒန်မှ ချီတက်ခဲ့ပြီး နောက်တစ်နေ့တွင် ကိန်းဘရစ်ချ် သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုအတောအတွင်း မေရီသည် ဆာဖော့ခ် ရှိ ဖရမ်လင်ဟမ်ရဲတိုက် တွင် သူမ၏စစ်အင်အားစုများကို စုစည်းခဲ့ပြီး ဇူလိုင် ၁၉ ရက်တွင် စစ်သည် '''၂၀,၀၀၀ နီးပါးရှိသော''' စစ်တပ်ကြီးကို ဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအခါမှ တော်ဝင်ကောင်စီသည် မိမိတို့ ကြီးမားသော အမှားကြီးတစ်ခုကို လုပ်ဆောင်မိပြီဖြစ်ကြောင်း သဘောပေါက်သွားခဲ့သည်။ အာရန်ဒယ်မြို့စား နှင့် ပင်းဘရုခ်မြို့စားတို့က ဦးဆောင်၍ ဇူလိုင် ၁၉ ရက်တွင် ကောင်စီသည် မေရီအား ဘုရင်မအဖြစ် ပြည်သူလူထုရှေ့မှောက်၌ တရားဝင်ကြေညာခဲ့ရာ၊ '''ဂျိန်း၏ ကိုးရက်တာ နန်းစံသက်''' ကုန်ဆုံးသွားခဲ့သည်။ ဤကြေညာချက်ကြောင့် လန်ဒန်တစ်မြို့လုံးတွင် အတိုင်းထက်အလွန် ဝမ်းမြောက်အောင်ပွဲခံခဲ့ကြသည်။ ကိန်းဘရစ်ချ်တွင် သောင်တင်နေသော နော်သမ်ဘာလန်ကိုယ်တိုင်လည်း ကောင်စီထံမှ ပေးပို့သော စာပါအတိုင်း မေရီအား ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာခဲ့ရသည်။ ဝီလျံပေ့ဂျတ်နှင့် အာရန်ဒယ်မြို့စားတို့သည် ဖရမ်လင်ဟမ်သို့ မြင်းစီးထွက်ခွာကာ မေရီထံမှ ခွင့်လွှတ်ပန်ကြားခဲ့ကြပြီး၊ အာရန်ဒယ်သည် ဇူလိုင် ၂၄ ရက်တွင် နော်သမ်ဘာလန်ကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ နော်သမ်ဘာလန်သည် ပရိုတက်စတစ်ဝါဒကို စွန့်လွှတ်ပြီးနောက် မကြာမီ သြဂုတ် ၂၂ ရက်တွင် '''ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။''' သူ၏ ဘာသာရေးစွန့်လွှတ်မှုသည် သူ၏ချွေးမဖြစ်သူ ဂျိန်းကို စိတ်ပျက်စေခဲ့ပြီး၊ ဂျိန်းသည်လည်း သူမ၏ဖခင် ဝိုင်ရတ်ပုန်ကန်မှု တွင် ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၅၅၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ ရက်တွင် '''ခေါင်းဖြတ်စင်သို့ လိုက်ပါသွားခဲ့ရသည်။''' == '''ပရိုတက်စတစ်ဝါဒ၏ အမွေအနှစ်''' == အက်ဒွပ်သည် ခြောက်နှစ်သာ စိုးစံခဲ့ပြီး အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သော်လည်း၊ သူ၏နန်းသက်သည် အင်္ဂလန်ဘာသာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုနှင့် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း၏ ဖွဲ့စည်းပုံအပေါ် ရေရှည်တည်တံ့သော ပံ့ပိုးကူညီမှုများကို လုပ်ဆောင်ပေးခဲ့သည်။ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ နောက်ဆုံးဆယ်စုနှစ်တွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးမှာ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ရပ်တန့်နေခဲ့ပြီး ကက်သလစ်တန်ဖိုးများဘက်သို့ ပြန်လည်ယိမ်းနေခဲ့သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် အက်ဒွပ်၏ နန်းသက်တွင်မူ ဘုရားကျောင်းသည် အခြေခံအားဖြင့် ကက်သလစ်ဝတ်ပြုထုံးတမ်းနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံမှသည် ပရိုတက်စတစ်အဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သော ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲသွားကာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးတွင် အစွန်းရောက်တိုးတက်မှုများကို တွေ့မြင်ခဲ့ရသည်။ အထူးသဖြင့် ဘုံဝတ်ပြုဆုတောင်းစာအုပ်၊ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်၏ ဘုန်းကြီးသိက္ခာပေးထုံးတမ်းနှင့် ကရမ်မာ၏ အပိုဒ်ခွဲ ၄၂ ခုပါဝင်သော အယူဝါဒကြေညာချက်တို့သည် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သော အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း ဝတ်ပြုမှုများ၏ အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်ကိုယ်တိုင် ဤအပြောင်းအလဲများကို အပြည့်အဝ ထောက်ခံခဲ့ပြီး၊ ယင်းတို့မှာ သောမတ်စ်ကရမ်မာ၊ ဟျူးလက်တီးမား နှင့် နီကိုလပ်စ်ရစ်ဒ်လေ ကဲ့သို့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများ၏ လက်ရာများဖြစ်သော်လည်း၊ ဘုရင်၏ ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းမှုသည် သူ၏လက်ထက်တွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို အရှိန်မြှင့်တင်ရန် တွန်းအားတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်မ မေရီသည် မောင်တော်လက်ထက်က လုပ်ဆောင်ခဲ့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးလုပ်ငန်းများကို ဖျက်ဆီးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ကြီးမားသော အဟန့်အတားများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ သူမသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာစိုးမိုးမှုကို ယုံကြည်သော်လည်း၊ အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်း၏ အထွတ်အထိပ်ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ အုပ်ချုပ်ခဲ့ရသဖြင့် ဤဆန့်ကျင်ဘက်အခြေအနေကို သူမက မလိုလားခဲ့ချေ။ သူမသည် ပုဂ္ဂလိကမြေရှင်များထံ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ရောင်းချခြင်းခံခဲ့ရသော ကြီးမားလှသော ဘုရားကျောင်းပိုင်ပစ္စည်းများကို ပြန်လည်သိမ်းဆည်းရန် လုံးဝမတတ်နိုင်ခဲ့ပေ။ သူမသည် ထိပ်တန်းပရိုတက်စတစ် ဓမ္မဆရာအချို့ကို '''မီးရှို့ကွပ်မျက်ခဲ့သော်လည်း'''၊ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမား အများအပြားမှာ ပြည်ပသို့ တိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသည် သို့မဟုတ် အင်္ဂလန်အတွင်း လျှို့ဝှက်စွာ လှုပ်ရှားနေကြပြီး၊ သူမ တားဆီး၍မရနိုင်သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး ဝါဒဖြန့်စာပေများကို အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ပရိုတက်စတစ်ဝါဒမှာ အင်္ဂလိပ်ပြည်သူတို့၏ ရင်ထဲတွင် အမြစ်မတွယ်သေးဘဲ၊ အကယ်၍ မေရီသာ အသက်ပိုရှည်ခဲ့ပါက သူမ၏ ကက်သလစ်ပြန်လည်ထူထောင်ရေးမှာ အောင်မြင်နိုင်ပြီး၊ အက်ဒဝပ်၏ စိုးစံမှုမှာသာ သမိုင်းတွင် ပုံမှန်မဟုတ်သော သွေဖည်မှုတစ်ခု ဖြစ်သွားနိုင်သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် မေရီ ကွယ်လွန်သောအခါ အင်္ဂလန်ဘာသာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုသည် ၎င်း၏လမ်းကြောင်းအတိုင်း ပြန်လည်စတင်ခဲ့ပြီး၊ အက်ဒွပ်လက်ထက်က ပြုလုပ်ခဲ့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုအများစုကို '''အဲလိဇဘက်ခေတ် ဘာသာရေး ပြန်လည်အခြေချမှု''' တွင် ပြန်လည်အသက်သွင်းခဲ့သည်။ ဘုရင်မအဲလိဇဘက်သည် မေရီ၏ ကောင်စီဝင်များနှင့် ဘုန်းတော်ကြီးများကို အက်ဒွပ်၏ လူဟောင်းများဖြစ်ကြသော နော်သမ်ဘာလန်၏ အတွင်းရေးမှူးဟောင်း ဝီလျံစီဆီလ် နှင့် ၁၅၅၉ ခုနှစ် ပါလီမန်ဖွင့်ပွဲတွင် ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေးတရား ဟောကြားခဲ့သူ အက်ဒွပ်၏ ဆရာဟောင်း ရစ်ချက်ကော့စ်တို့ဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည်။ ပါလီမန်သည် နောက်နှစ်နွေဦးတွင် ဝတ်ပြုထုံးတမ်း ညီညွတ်ရေးအက်ဥပဒေကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းအက်ဥပဒေအရ ကရမ်မာ၏ ၁၅၅၂ ခုနှစ် ဆုတောင်းစာအုပ်ကို ပြင်ဆင်ချက်အချို့ဖြင့် ပြန်လည်အသုံးပြုစေခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ၁၅၆၃ ခုနှစ်၏ အပိုဒ်ခွဲ ၃၉ ခုပါဝင်သော ဘာသာရေးအခြေခံမူများ သည်လည်း ကရမ်မာ၏ အပိုဒ်ခွဲ ၄၂ ခုကို အဓိကအခြေခံထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အက်ဒဝပ်လက်ထက်က ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုများသည် အဲလိဇဘက်၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများအတွက် အရေးကြီးသော ကိုးကားစရာ အရင်းအမြစ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ---- ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{Lifetime|၁၅၃၇|၁၅၅၃}} [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ရေမြေ့သခင်များ]] qn4lfnxh84uj2tze8qu1nq3fmfpusr4 0 292040 1055623 1054870 2026-09-28T12:56:55Z I'm Rinn 148432 1055623 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = ပထမမြောက်မေရီဘုရင်မ | image = File:Anthonis Mor 001.jpg | caption = Portrait by [[Antonis Mor]], 1554 | alt = Mary has a high forehead, thin lips and hair parted in the middle | succession = [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ဘုရင်မ]] နှင့် [[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏မင်းဆက်များ]] | more_text = ([[Style of the English sovereigns|more...]]) | reign = ဇူလိုင် ၁၅၅၃ - ၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈ | coronation = ၁ အောက်တိုဘာ ၁၅၅၃ | cor_type = [[Coronation of Mary I|Coronation]] | predecessor = [[လေဒီဂျိန်းဂရေး]] ''(ဖယ်ရှားခံရ)'' သို့ [[ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင်]] | regent = [[စပိန်မှဒုတိယမြောက်ဖိလစ်ဘုရင်]] (၁၅၅၄-၁၅၅၈) | reg_type = Co-monarch | successor = [[ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] | succession1 = [[စပိန်နိုင်ငံရဲ့ကြင်ယာတော်မိဖုရား]] | reign1 = ၁၆ ဇန်နဝါရီ ၁၅၅၆ &nbsp;–<br/>၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈ | reign_type1 = Tenure | birth_date = ၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅၁၆ | birth_place = [[ပလက်စန်တီးယားနန်းတော်]],ဂရင်းနစ်မြို့၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ | death_date = ၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈ (အသက် ၄၂) | death_place = [[စိန့်ဂျိမ်း၏နန်းတော်]], ဝက်စ်မင်စတာ၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ | burial_date = ၁၄ ဒီဇင်ဘာ ၁၅၅၈ | burial_place = [[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားကျောင်း]], လန်ဒန် | spouse = [[စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂]] | house = [[တူးဒါမင်းဆက်]] | father = [[အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]] | mother = [[ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန်]] | religion = [[ကက်သလစ်ဘာသာဝင်]] | signature = Mary I Signature.svg | signature_alt = Cursive signature with the words "Marye the quene" }} '''<big>ပထမမြောက်မေရီဘုရင်မ</big>''' (၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅၁၆ – ၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈) သည် ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လမှစ၍ အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်၏ ဘုရင်မ ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၅၅၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလမှစ၍ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် (၂) ၏ ကြင်ယာတော်အဖြစ် စပိန်နိုင်ငံ၏ မိဖုရားကြီး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဖခင်ဖြစ်သူ အဌမမြောက်ဟင်နရီ ဘုရင်လက်ထက်တွင် စတင်ခဲ့သော အင်္ဂလန်ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု ကို ပြောင်းပြန်လှန်ရန် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ယခင်ဘုရင်နှစ်ပါး လက်ထက်က သိမ်းဆည်းခံခဲ့ရသော အသင်းတော်ပိုင်ပစ္စည်းများကို ပြန်လည်ပေးအပ်ရန် ၎င်း၏ကြိုးပမ်းမှုကို ပါလီမန်က အကြီးအကျယ် ပိတ်ဆို့ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်း၏ ၅ နှစ်တာ အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း ဘာသာရေးကွဲလွဲသူ ကြီးကြီးမားမား ၂၈၀ ကျော်ကို တိုင်တန်း၍ မီးရှို့ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ယင်းကို "မေရီ၏ နှိပ်စက်ညှင်းပန်းမှုများ" ဟု လူသိများကြပြီး၊ နောက်ပိုင်း သမိုင်းဝေဖန်သူများက ၎င်းအား '''"သွေးစွန်းသော မေရီ"''' ဟု သမိုင်းတွင် ကမ္ပည်းထိုး ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ မေရီသည် အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး နှင့် ၎င်း၏ ပထမဆုံးဇနီး ကက်သရင်း အော့ဖ် အာရဂွန် တို့မှ မွေးဖွားပြီး အဖတ်တင်ကျန်ရစ်သော တစ်ဦးတည်းသော သမီးဖြစ်သည်။ ၁၅၃၃ ခုနှစ်တွင် မိဘများ၏ လက်ထပ်ပွဲ ပျက်ပြယ်သွားပြီးနောက် ၎င်းသည် တရားမဝင်ကလေးအဖြစ် ကြေညာခံရပြီး ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် လိုင်းမှ ပယ်ထုတ်ခြင်းခံခဲ့ရသော်လည်း၊ ၁၅၄၃ ခုနှစ် တတိယအကြိမ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုအက်ဥပဒေ အရ ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ဖအေတူမအေကွဲ မောင်ငယ်ဖြစ်သူ ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် သည် ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် အသက် ၉ နှစ်အရွယ်၌ ဖခင်ဖြစ်သူ၏ ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ ၁၅၅၃ ခုနှစ်တွင် အက်ဒွပ် သည် သေလုမြောပါး ဖျားနာလာသောအခါ မေရီအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်မှ ဖယ်ရှားရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်း၏လက်ထက်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ပရိုတက်စတင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို မေရီက ပြောင်းပြန်လှန်ပစ်လိမ့်မည်ဟု ၎င်းမှန်ကန်စွာ တွေးတောမိခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အက်ဒဝက် ကွယ်လွန်သောအခါ အဓိက နိုင်ငံရေးသမားများက ၎င်းတို့၏ ပရိုတက်စတင့်ဝမ်းကွဲဖြစ်သူ '''လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး''' ကို ဘုရင်မအဖြစ် အစားထိုး ကြေညာခဲ့ကြသည်။ သို့သော် မေရီသည် အရှေ့အန်ဂလီယာ တွင် စစ်အင်အားကို လျင်မြန်စွာ စည်းရုံးပြီး ဂျိန်းကို နန်းချခဲ့ကာ၊ နောက်ပိုင်းတွင် ဂျိန်းသည် ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ မေရီသည် — အငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်သော ဂျိန်းနှင့် ဧကရီဘုရင်မ မာတစ်ဒါ တို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကို ချန်လှပ်ထားလျှင် — အင်္ဂလန်၏ ပထမဆုံးသော '''အမျိုးသမီး အုပ်ချုပ်သူဘုရင်မ''' '''(Queen Regnant)''' ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ၎င်းသည် စပိန်မင်းသား ဖိလစ်နှင့် ထိမ်းမြားခဲ့ပြီး၊ ၁၅၅၆ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ် နန်းတက်လာသောအခါ ဟက်ဘ်စဘတ်စပိန် ၏ ကြင်ယာတော်မိဖုရားကြီး '''(Queen Consort)''' ဖြစ်လာခဲ့သည်။ စပိန်ဘုရင်နှင့် လက်ထပ်ခြင်းသည် အင်္ဂလန်တွင် အလွန်အငြင်းပွားဖွယ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် မေရီ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ ၎င်း၏ ညီမငယ်ဖြစ်သူနှင့် ထီးနန်းဆက်ခံသူ ပထမ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး က အင်္ဂလန်တွင် ကက်သလစ်ဘာသာကို ပြန်လည်အခြေချရန် မေရီ၏ ကြိုးပမ်းမှုအားလုံးကို ရုပ်သိမ်းကာ ပြောင်းပြန်လှန်ပစ်ခဲ့သည်။ မှတ်ချက် - Queen Regnant သည် မိမိကိုယ်တိုင် စီမံအုပ်ချုပ်ရသော ဘုရင်မကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်ပြီး Queen Consort သည် ကြင်ယာတော်မိဖုရားသာဖြစ်ပြီး မည်သည့်စီမံအုပ်ချုပ်မှုမျိုးကိုမှ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ပိုင်ခွင့်မရှိ။ == '''မွေးဖွားခြင်းနှင့် မိသားစု''' == '''မေရီ''' ကို ၁၅၁၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ ဂရင်းနစ် ရှိ ပလက်စန်းတီးယားနန်းတော် ၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်နှင့် ပထမဆုံးဇနီး ကက်သရင်း အော့ဖ် အာရဂွန်တို့၏ သားသမီးများထဲတွင် မွေးကင်းစကလေးဘဝကို ကျော်လွန်၍ ရှင်သန်နိုင်ခဲ့သည့် တစ်ဦးတည်းသော သမီးဖြစ်သည်။ မေရီကို မမွေးဖွားမီ မိခင်ဖြစ်သူတွင် ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျခြင်းနှင့် အသေမွေးခြင်း သုံးကြိမ် ရှိခဲ့ပြီး၊ ကွန်ဝေါမြို့စား ဟင်နရီ အမည်ရှိ သားတော်တစ်ဦးမှာလည်း မွေးဖွားပြီးမကြာမီ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။<ref>Loades, pp. 12–13; Weir, pp. 152–153.</ref> မေရီကို မွေးဖွားပြီး သုံးရက်အကြာတွင် ဂရင်းနစ်ရှိ အော့ဗ်ဆားဗန့် ဖရိုင်းယားစ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၌ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်အဖြစ် နှစ်ခြင်းမင်္ဂလာ ပြုလုပ်ပေးခဲ့သည်။<ref>Porter, p. 13; Waller, p. 16; Whitelock, p. 7.</ref> ၎င်း၏ ခရစ်ယာန်မိဘအုပ်ထိန်းသူများတွင် ဝန်ကြီးချုပ် သောမတ်စ် ဝေါလ်ဆေး၊ ၎င်း၏ အဘွားတော်စပ်သူ ဒီဗွန်ကောင့်တက်စ် ကက်သရင်း နှင့် နော့ဖစ်ဒူးကတ်စတန် အက်ဂ်နက်စ် ဟောင်းဝပ် တို့ ပါဝင်သည်။<ref>Porter, pp. 13, 37; Waller, p. 17.</ref> အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်၏ အမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူ ဆလစ္စဘရီကောင့်တက်စ် မာဂရက် ပိုးလ် က မေရီ၏ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်အဖြစ် အတည်ပြုခြင်း အခမ်းအနားတွင် အာမခံသူအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။<ref>Porter, p. 13; Waller, p. 17; Whitelock, p. 7.</ref> နောက်တစ်နှစ်တွင် မေရီသည် ၎င်း၏ဝမ်းကွဲဖြစ်သူ ဖရန့်စစ် ဘရန်ဒွန်၏ ဘာသာရေးအာမခံသူအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရာ ငယ်ငယ်ရွယ်ရွယ်ဖြင့် ခရစ်ယာန်မိခင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>Loades, p. 28; Porter, p. 15.</ref> မေရီကို မွေးဖွားစဉ်က ဖခင်ဖြစ်သူ၏ တော်ဝင်အုပ်ထိန်းသူဟောင်း အဲလိဇဘက် ဒန်တွန် ၏ လက်ထဲတွင် အပ်နှံစောင့်ရှောက်စေခဲ့သည်။<ref>Hickey, J. A. (2025). Preparing Tudor Kings and Princes to Rule: The Men and Women Who Trained the Royals. Storbritannien: Pen & Sword History. p. 152-</ref> ၁၅၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဆလစ္စဘရီကောင့်တက်စ်ကို မေရီ၏ အုပ်ထိန်းသူအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>Loades, p. 29; Porter, p. 16; Waller, p. 20; Whitelock, p. 21.</ref> ထို့နောက် ၁၅၂၁ မှ ၁၅၂၅ ခုနှစ်အထိ အေမီ ဘိုလင်း က အုပ်ထိန်းသူအဖြစ် ခေတ္တအစားထိုးခဲ့ပြီးနောက် ၁၅၂၅ ခုနှစ်တွင် ဆလစ္စဘရီကောင့်တက်စ်ကပင် ရာထူးကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။ ၁၅၃၀ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ဆာ ဂျွန် ဟပ်ဆေး သည် မေရီ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ကင့်မြို့စား ဂျော့ခ်ျဂရေး၏ သမီးဖြစ်သူ ၎င်း၏ဇနီး လေဒီ အန်း သည် မေရီ၏ အနီးကပ်အစေခံတစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>Hoyle, p. 407.</ref> == '''ငယ်ဘဝ''' == မေရီသည် ငယ်စဉ်ကပင် ဉာဏ်ပညာ ထက်မြက်ထူးချွန်သော ကလေးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၅၂၀ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လတွင် အသက် ၄ နှစ်ခွဲခန့်သာ ရှိသေးသော မေရီသည် နန်းတော်သို့ လာရောက်လည်ပတ်သည့် ပြင်သစ်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ကို ဗာဂျင်နယ် (ဟာပစီကော့ဒ် စန္ဒရားအမျိုးအစားတစ်မျိုး) တီးခတ်ပြ၍ ဧည့်ခံဖျော်ဖြေခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အစောပိုင်း ပညာရေးအများစုကို မိခင်ဖြစ်သူက တာဝန်ယူခဲ့ပြီး၊ မိခင်က စပိန်လူသားပဒေသာပညာရှင် ဟွမ် လူဝီ ဗီးဗက်စ် ထံမှ အကြံဉာဏ်များ ရယူကာ မိန်းကလေးများ ပညာရေးဆိုင်ရာ ကျမ်းတစ်စောင်ဖြစ်သော ''De Institutione Feminae Christianae'' ကို ရေးသားစေခဲ့သည်။ အသက် ၉ နှစ်အရွယ်တွင် မေရီသည် လာတင်ဘာသာကို ဖတ်ရှုနိုင်၊ ရေးသားနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ပြင်သစ်ဘာသာ၊ စပိန်ဘာသာ၊ ဂီတ၊ အကနှင့် ဂရိဘာသာရပ်များကိုလည်း လေ့လာခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) သည် သမီးဖြစ်သူကို အလွန်အလိုလိုက်ချစ်ခင်ပြီး ဗင်းနစ်သံတမန် ဆီဘက်စတီယန် ဂျူးစတီးနီးယား ကို မေရီသည် ဘယ်သောအခါမျှ ငိုယိုခြင်းမရှိကြောင်း ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားစွာ ပြောကြားခဲ့သည်။ မေရီသည် အသားဖြူဝင်းပြီး ပြာလဲ့သောမျက်ဝန်းနှင့် နီညိုရောင် သို့မဟုတ် ရွှေနီရောင် ဆံကေသာ ရှိရာ ယင်းမှာ မိဘနှစ်ပါးစလုံးထံမှ ဆင်းသက်လာသော ရုပ်ရည်လက္ခဏာများ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ပါးပြင်နီမြန်းသော စရိုက်မှာမူ ဖခင်ထံမှ ဆက်ခံရရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီသည် မေရီကို ချစ်ခင်သော်လည်း ၎င်း၏အိမ်ထောင်ရေးတွင် သားတော်တစ်ဦးမျှ မထွန်းကားခဲ့ခြင်းအပေါ် ပြင်းထန်စွာ စိတ်ပျက်ခဲ့သည်။ မေရီ အသက် ၉ နှစ်အရွယ်သို့ ရောက်သောအခါ ဟင်နရီနှင့် ကက်သရင်းတို့တွင် သားသမီး ထပ်မံထွန်းကားရန် လမ်းမရှိတော့ကြောင်း ထင်ရှားလာသဖြင့် ဟင်နရီတွင် တရားဝင် ထီးနန်းဆက်ခံမည့် အမျိုးသားအမွေခံ မရှိဘဲ ဖြစ်နေခဲ့သည်။ ၁၅၂၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ဝေလနှင့် နယ်စပ်ဒေသကောင်စီ ကို ဦးဆောင်ရန် မေရီကို ဝေလနယ်စပ်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းအား လတ်ဒ်လိုရဲတိုက် တွင် ကိုယ်ပိုင်နန်းတွင်းအဖွဲ့ ထားရှိခွင့်ပြုခဲ့ပြီး များသောအားဖြင့် ဝေလမင်းသား များအတွက်သာ သတ်မှတ်ထားလေ့ရှိသည့် တော်ဝင်အခွင့်အာဏာ အများအပြားကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သမိုင်းအရ မေရီသည် ထိုဘွဲ့အမည်ကို တရားဝင် အပ်နှင်းခြင်းမခံရဖူးသော်လည်း ဗီးဗက်စ်နှင့် အခြားသူများက ၎င်းအား "ဝေလမင်းသမီး" ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းသည် ဝေလနယ်စပ်ဒေသတွင် သုံးနှစ်ခန့် ဖြတ်သန်းခဲ့ပြီး ဖခင်ဖြစ်သူ၏ နန်းတော်သို့လည်း ပုံမှန်သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့ကာ ၁၅၂၈ ခုနှစ်လယ်ပိုင်းတွင် လန်ဒန်ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ နေအိမ်များသို့ အမြဲတမ်း ပြန်လည်ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ မေရီ၏ ငယ်ဘဝတစ်လျှောက်လုံးတွင် ဟင်နရီသည် သမီးဖြစ်သူအတွက် အနာဂတ်အိမ်ထောင်ရေးဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးမှုများကို စဉ်ဆက်မပြတ် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ မေရီ အသက် ၂ နှစ်အရွယ်တွင် ပြင်သစ်ဘုရင် ဖရန့်စစ် (၁) ၏ သားငယ်ဖြစ်သူ ပြင်သစ်အိမ်ရှေ့မင်းသား ဖရန့်စစ် နှင့် စုလျားရစ်ပတ်ရန် ကတိပြုခဲ့သော်လည်း သုံးနှစ်အကြာတွင် ထိုစာချုပ် ပျက်ပြယ်သွားခဲ့သည်။ ၁၅၂၂ ခုနှစ်၊ အသက် ၆ နှစ်အရွယ်တွင် ၎င်းအား အသက် ၂၂ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော ဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ သန့်ရှင်းသောရောမအင်ပါယာ ဧကရာဇ် ချားလ်စ် (၅) နှင့် လက်ထပ်ရန် စာချုပ်ချုပ်ဆိုခဲ့သော်လည်း၊ နှစ်အနည်းငယ်အကြာတွင် ချားလ်စ်က ဟင်နရီ၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် စုလျားရစ်ပတ်မှုကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟင်နရီ၏ အဓိကအကြံပေး ကာဒီနယ် ဝူလ်ဆေးသည် ပြင်သစ်တို့နှင့် လက်ထပ်ရေးဆွေးနွေးမှုများကို ပြန်လည်စတင်ခဲ့ပြီး၊ အင်္ဂလန်နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် လိုလားနေသော ပြင်သစ်ဘုရင် ဖရန့်စစ် (၁) နှင့် မေရီကို လက်ထပ်ရန် ဟင်နရီက အကြံပြုခဲ့သည်။ လက်ထပ်ရေးစာချုပ်တစ်ခု ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး မေရီသည် ဖရန့်စစ် (၁) သို့မဟုတ် ၎င်း၏ ဒုတိယသားတော် အော်လင်းမြို့စား ဟင်နရီ တို့ထဲမှ တစ်ဦးဦးနှင့် လက်ထပ်ရန် သတ်မှတ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဝူလ်ဆေးသည် လက်ထပ်ပွဲမလိုဘဲ ပြင်သစ်နှင့် မဟာမိတ်စာချုပ်ကို ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၂၈ ခုနှစ်တွင် ဝူလ်ဆေး၏ ကိုယ်စားလှယ် သောမတ်စ် မက်ဂနပ်စ် သည် မေရီအား ၎င်း၏ဝမ်းကွဲဖြစ်သူ စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်းစ် (၅) ) နှင့် လက်ထပ်ရန် စိတ်ကူးကို စကော့တလန်သံတမန် အဒမ် အိုတာဘန်း နှင့် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ ဗင်းနစ်လူမျိုး မာရီယို ဆာဗော်ဂနာနို၏ အဆိုအရ ထိုအချိန်တွင် မေရီသည် လှပချောမောပြီး ကိုယ်လုံးကိုယ်ပေါက် ပြေပြစ်ကာ အသားအရေ လှပသော အမျိုးသမီးငယ်တစ်ဦးအဖြစ် ဖွံ့ဖြိုးလာနေပြီ ဖြစ်သည်။ == '''အရွယ်ရောက်ပြီးချိန်''' == ၁၅၃၆ ခုနှစ်တွင် မိဖုရား အန်းဘိုလင်းသည် ဘုရင်၏ အမျက်တော်ရှာခြင်းကို ခံရပြီး ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်။ အဲလစ်ဇဘက်သည်လည်း မေရီကဲ့သို့ပင် တရားမဝင်ကလေးအဖြစ် ကြေညာခံရပြီး ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် အခွင့်အရေးများ ရုပ်သိမ်းခံခဲ့ရသည်။ အန်းဘိုလန်းကို ကွပ်မျက်ပြီး နှစ်ပတ်အတွင်း ဟင်နရီသည် ဂျိန်း ဆေးမွား နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းက ခင်ပွန်းဖြစ်သူအား မေရီနှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်အောင် စည်းရုံးပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ဟင်နရီသည် မေရီအနေဖြင့် ၎င်းအား အင်္ဂလန်အသင်းတော်၏ အကြီးအကဲအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုရန်၊ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာကို ငြင်းပယ်ရန်၊ မိဘများ၏ လက်ထပ်ပွဲမှာ ဥပဒေနှင့်မညီကြောင်း ဝန်ခံရန်နှင့် မိမိကိုယ်ကိုယ် တရားမဝင်ကလေးအဖြစ် လက်ခံရန် အတင်းအကျပ် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ မေရီသည် "ဘုရားသခင်နှင့် မိမိ၏ အမှားအမှန်သိစိတ်" ခွင့်ပြုသရွေ့ ဖခင်၏ အာဏာကို နာခံခြင်းဖြင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ဆုံးတွင် ဟင်နရီ၏ တောင်းဆိုချက်အားလုံးကို သဘောတူညီသည့် စာရွက်စာတမ်းကို လက်မှတ်ရေးထိုးရန် အကျပ်ကိုင် ခြိမ်းခြောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဖခင်နှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ပြီးနောက် မေရီသည် နန်းတော်တွင် ၎င်း၏နေရာကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ၎င်းအား ကိုယ်ပိုင်နန်းတွင်းအဖွဲ့ ပြန်လည်ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး မေရီ အနှစ်သက်ဆုံးဖြစ်သူ စူဇန် ကလန်ရင်ရှူး ကိုလည်း ရာထူးပြန်ပေးခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း မေရီ၏ သုံးစွဲမှုမှတ်တမ်းများအရ ၎င်းသည် ဟတ်ဖီးလ်အိမ်တော်၊ ဘိုလျူးနန်းတော်၊ ရစ်ချမွန်နှင့် ဟန်ဒန်တို့အပြင် ဂရင်းနစ်၊ ဝက်စ်မင်စတာနှင့် ဟန်ပတန်ကုတ်ရှိ ဟင်နရီ၏ နန်းတော်များတွင် အဓိက နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ ၎င်း၏ အသုံးစရိတ်များတွင် အဖိုးတန်အဝတ်အစားများနှင့် ၎င်းအနှစ်သက်ဆုံး အပန်းဖြေမှုတစ်ခုဖြစ်သည့် ဖဲကစားခြင်း (လောင်းကစားခြင်း) တို့ ပါဝင်သည်။ အင်္ဂလန်မြောက်ပိုင်းရှိ ပုန်ကန်သူများသည် ဟင်နရီ၏ ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းတို့၏ တောင်းဆိုချက်တစ်ခုမှာ မေရီအား တရားဝင် အဆင့်အတန်း ပြန်လည်ပေးရန် ဖြစ်သည်။ "ကရုဏာတော်ခရီးစဉ်" ဟု လူသိများသော ထိုပုန်ကန်မှုကို ဘုရင်က ရက်ရက်စက်စက် နှိမ်နင်းခဲ့သည်။ မေရီ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ်ဟောင်း လော့ဒ် ဟပ်ဆေး အပါအဝင် ပုန်ကန်သူများ ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသော်လည်း မေရီ တိုက်ရိုက်ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့သည့် အရိပ်အယောင် မရှိပေ။ ၁၅၃၇ ခုနှစ်တွင် မိဖုရားဂျိန်းသည် သားတော် '''အက်ဒွပ်''' ကို မွေးဖွားပြီးနောက် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်သည် အမျိုးသားဖြစ်၍ မေရီကို ကျော်ဖြတ်ကာ အင်္ဂလန်ထီးနန်း၏ တရားဝင်အမွေခံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မေရီသည် မောင်ငယ်၏ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်ဖြစ်မှုတွင် အာမခံသူ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး မိဖုရား၏ ဈာပနတွင်လည်း အဓိက ဝမ်းနည်းပူဆွေးသူအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဟင်နရီဘုရင်သည် မေရီအား တရားဝင်အဆင့်အတန်း ပြန်ပေးရန် သို့မဟုတ် ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်လိုင်း သတ်မှတ်ပေးရန် ငြင်းဆန်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ၁၅၄၂ ခုနှစ်တွင် မေရီက မိမိကိုယ်ကိုယ် "ခရစ်ယာန်လောကတစ်ခုလုံးတွင် အဆိုးဆုံးသော အမျိုးသမီး" ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၁၅၃၉ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းမှစ၍ နိုင်ဘတ်မြို့စား ဖိလစ် က မေရီကို လက်ထပ်ခွင့်တောင်းခဲ့သော်လည်း ၎င်းမှာ လူသာရန် ပရိုတက်စတင့်တစ်ဦးဖြစ်၍ မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ၁၅၃၉ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ် သောမတ်စ် ကရွမ်းဝဲလ် သည် ကလိဗ်စ်နယ် နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ မေရီနှင့် ကလိဗ်စ်မြို့စား ဝီလျံတို့ကို ပေးစားရန် စိတ်ကူးရှိခဲ့သော်လည်း အကောင်အထည်မပေါ်ခဲ့ဘဲ၊ ဟင်နရီဘုရင်နှင့် မြို့စား၏နှမ အန်း အော့ဖ် ကလိဗ်စ်တို့ ထိမ်းမြားရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ဘုရင်က အန်းကို ပထမဆုံးအကြိမ် တွေ့ရသောအခါ ရုပ်ဆိုးသည်ဟု ယူဆခဲ့သော်လည်း နိုင်ငံရေးအကြောင်းပြချက်ကြောင့် လက်ထပ်ပွဲကို မဖျက်သိမ်းနိုင်ခဲ့ပေ။ ကရွမ်းဝဲလ်သည် ဘုရင်၏မျက်နှာသာပေးမှု ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး ၁၅၄၀ ဇွန်လတွင် နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည် (၎င်း၏ စွပ်စွဲချက်တစ်ခုမှာ မေရီကို ၎င်းကိုယ်တိုင် လက်ထပ်ရန် ကြံစည်ခဲ့သည်ဟူသော အချက်ဖြစ်သည်)။ အန်းက လက်ထပ်ပွဲ ပျက်ပြယ်ခြင်းကို သဘောတူခဲ့ပြီးနောက် ကရွမ်းဝဲလ်မှာ ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်။ ၁၅၄၁ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် မေရီ၏ အုပ်ထိန်းသူဟောင်းနှင့် ခရစ်ယာန်မိခင်ဖြစ်သူ ဆလစ္စဘရီကောင့်တက်စ်ကို ကက်သလစ်ပူးပေါင်းကြံစည်မှု အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ရက်ရက်စက်စက် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၂ ခုနှစ်၊ ဟင်နရီ၏ ပဉ္စမမြောက်ဇနီး ကက်သရင်း ဟောင်းဝပ် ကွပ်မျက်ခံရပြီးနောက် ဘုရင်သည် မေရီအား နန်းတွင်းခရစ္စမတ်ပွဲတော်သို့ ဖိတ်ကြားခဲ့ပြီး၊ မိဖုရားမရှိသည့်ကာလအတွင်း မေရီက နန်းတွင်းဧည့်ခံပွဲ အစီအစဉ်များကို တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၅၄၃ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ဆဋ္ဌမမြောက်နှင့် နောက်ဆုံးဇနီး '''ကက်သရင်း ပါး''' နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး ၎င်းက တော်ဝင်မိသားစုကို ပြန်လည်စည်းလုံးစေခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် '''၁၅၄၄ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုအက်ဥပဒေ'''အရ မေရီနှင့် အဲလိဇဘက်တို့ကို အက်ဒွပ် ၏နောက်တွင် ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်လိုင်းသို့ ပြန်လည်ထည့်သွင်းပေးခဲ့သော်လည်း ဥပဒေအရမူ ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် တရားမဝင်ကလေးများအဖြစ် ဆက်ရှိနေခဲ့သည်။ ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ကွယ်လွန်၍ အက်ဒွပ် နန်းတက်ခဲ့သည်။ မေရီသည် နော့ဖစ်၊ ဆပ်ဖစ်နှင့် အက်ဆက်စ်တို့ရှိ မြေယာများကို အမွေရရှိခဲ့သည်။ အက်ဒွပ် သည် ကလေးသာရှိသေးသဖြင့် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာမှာ ပရိုတက်စတင့်များကြီးစိုးသော အုပ်ထိန်းသူကောင်စီထံသို့ ရောက်ရှိသွားပြီး ၎င်းတို့က တစ်နိုင်ငံလုံးကို ပရိုတက်စတင့်ဘာသာ သွတ်သွင်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ မေရီသည် ရောမကက်သလစ်ဘာသာအပေါ် သစ္စာမြဲမြံစွာဖြင့် ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင်ဝတ်ပြုဆောင်တွင် ရိုးရာမက်စ် ဝတ်ပြုပွဲကို ပေါ်ပေါ်ထင်ထင် ဆက်လက်ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ၎င်း၏ဝမ်းကွဲ ဧကရာဇ် ချားလ်စ် (၅) ထံ နိုင်ငံရေးအရ အကူအညီတောင်းခံခဲ့သည်။ အက်ဒဝက် စိုးစံစဉ်ကာလအများစုတွင် မေရီသည် ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင်မြေယာများ၌သာ နေထိုင်ခဲ့ပြီး နန်းတော်သို့ ခဲယဉ်းစွာ လာရောက်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ် ခရစ္စမတ်တွင် အသက် ၁၃ နှစ်အရွယ် အက်ဒဝက်သည် အသက် ၃၄ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော မေရီအား ၎င်း၏ဘာသာရေးဥပဒေများကို လျစ်လျူရှုမှုအတွက် လူပုံအလယ်တွင် ပြင်းထန်စွာ ပြစ်တင်ဝေဖန်ခဲ့သဖြင့် နှစ်ဦးစလုံး နန်းတွင်းအဖွဲ့ရှေ့တွင် မျက်ရည်ကျခဲ့ကြသည်။ မေရီသည် ကက်သလစ်ဘာသာကို စွန့်လွှတ်ရန် အက်ဒဝက်၏ တောင်းဆိုချက်များကို ထပ်လဲလဲ ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ == '''ထီးနန်းတက်ခြင်း''' == ၁၅၀၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ် '''ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင်'''သည် အဆုတ်ရောဂါ (တီဘီရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိ) ဖြင့် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မေရီထံ ထီးနန်းရောက်ရှိသွားပါက ကက်သလစ်ဘာသာကို ပြန်လည်အခြေချပြီး ၎င်းတို့၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ဖျက်ဆီးပစ်မည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် မေရီအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်လိုင်းမှ ဖယ်ရှားရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ နော့သမ်ဘာလန်မြို့စား ဂျွန် ဒတ်ဒလေ ၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် အက်ဒဝက်သည် ၎င်း၏သေတမ်းစာတွင် မေရီနှင့် (ပရိုတက်စတင့်ဖြစ်သော်လည်း) အဲလိဇဘက် နှစ်ဦးစလုံးကို ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်မှ ပယ်ထုတ်ခဲ့သည်။ ယင်းလုပ်ရပ်သည် ၁၁၄၄ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုအက်ဥပဒေကို ဆန့်ကျင်လျက်၊ အက်ဒဝက်သည် နော့သမ်ဘာလန်မြို့စား၏ ချွေးမဖြစ်သူ '''လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး''' ကို ၎င်း၏ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် အမည်စာရင်းတင်သွင်းခဲ့သည်။ အက်ဒွပ် မကွယ်လွန်မီ မေရီအား လန်ဒန်သို့ လာရောက်ရန် ဆင့်ခေါ်ခဲ့သော်လည်း ယင်းမှာ ၎င်းအား ဖမ်းဆီးပြီး ဂျိန်း နန်းတက်ရန် လမ်းခင်းသည့် အကွက်ရွှေ့မှုဖြစ်ကြောင်း သတိပေးချက်ရရှိခဲ့သဖြင့် မေရီသည် လန်ဒန်သို့မသွားဘဲ ကက်သလစ်ဘာသာဝင် အများအပြားရှိရာ အရှေ့အန်ဂလီယာ သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့သည်။ ဇူလိုင်လ ၉ ရက်နေ့တွင် ၎င်းသည် မိမိကိုယ်သူ တရားဝင်ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာရန် '''ဘုရင့်အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့''' ထံ စာရေးသား အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ၁၅၀၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် လေဒီ ဂျိန်း ဂရေးကို နော့သမ်ဘာလန်နှင့် ၎င်း၏နောက်လိုက်များက ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်အရောက်တွင် မေရီနှင့် ၎င်း၏ထောက်ခံသူများသည် ဆပ်ဖစ်ရှိ ဖရမ်လင်ဂမ်ရဲတိုက်တွင် စစ်အင်အားအမြောက်အမြား စုစည်းမိသွားခဲ့သည်။ နော့သမ်ဘာလန်အပေါ် မှူးမတ်များ၏ ထောက်ခံမှု ပြိုလဲသွားခဲ့ပြီး '''ဇူလိုင်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဂျိန်းသည် နန်းချခြင်းခံခဲ့ရသည်'''။ ဂျိန်းနှင့် နော့သမ်ဘာလန်မြို့စားတို့သည် လန်ဒန်မျှော်စင်တွင် အကျဉ်းချခံခဲ့ရသည်။ ၁၅၀၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် မေရီသည် နှမဖြစ်သူ အဲလစ်ဇဘက်နှင့်အတူ မှူးမတ်ပေါင်း ၈၀၀ ကျော် ခြံရံလျက် ပြည်သူလူထု၏ တစ်ခဲနက်ထောက်ခံမှုလှိုင်းဖြင့် လန်ဒန်မြို့အတွင်းသို့ အောင်ပွဲခံ ချီတက်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ == '''နန်းစံကာလ''' == ဘုရင်မကြီးမေရီ နန်းတက်လာပြီးနောက် ပထမဆုံး လုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် အလုပ်များအနက် တစ်ခုမှာ လန်ဒန်မျှော်စင်တွင် အကျဉ်းကျနေသော ရိုမန်ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များဖြစ်သည့် တတိယအဆင့်နော်ဖော့ခ်မြို့စားကြီး သောမတ်စ် ဟောင်းဝပ် နှင့် စတီဖင် ဂါဒီနာတို့အပြင် သူမ၏ အမျိုးအနွယ်တော်စပ်သူ အက်ဒွပ် ကော်တနီတို့ကိုပါ ပြန်လွှတ်ပေးရန် အမိန့်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ နုပျိုလှပသော လေဒီဂျိန်း မှာ နော့သမ်ဘာလန်၏ အာဏာသိမ်းရန် ကြံစည်မှုတွင် အသုံးချခံ ဓားစာခံသက်သက်သာ ဖြစ်ကြောင်းကို မေရီ နားလည်ထားသည်။ ထို့ကြောင့် အာဏာသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းမှုအပြီး နောက်ဆက်တွဲကာလတွင် အဆင့်မြင့်ပူးပေါင်းကြံစည်သူများထဲမှ နော့သမ်ဘာလန် တစ်ဦးတည်းကိုသာ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ လေဒီဂျိန်းနှင့် သူမ၏ခင်ပွန်းဖြစ်သူ လော့ဒ် ဂေးဖို့ဒ် ဒတ်ဒ်လေတို့သည် အပြစ်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသော်လည်း ချက်ချင်းကွပ်မျက်ခြင်းမပြုဘဲ လန်ဒန်မျှော်စင်တွင်သာ စောင့်ကြည့်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ပြီး လေဒီဂျိန်း၏ဖခင်ဖြစ်သူ တစ်ဦးမြောက် ဆပ်ဖော့ခ်မြို့စားကြီး ဟင်နရီ ဂရေး ကိုမူ ပြန်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ သို့သော် လေဒီဂျိန်းကို ထီးနန်းတင်မြှောက်ရန် ကြံစည်မှုတွင် '''ဘုရင့်အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့''' အဖွဲ့ဝင် အားလုံးနီးပါး ပါဝင်ပတ်သက်နေသဖြင့် မေရီသည် ခက်ခဲသော အခြေအနေနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ သူမသည် ဂါဒီနာကို အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့တွင် ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး ဝင်ချက်စတာ၏ ဆရာတော် ရာထူးနှင့် နိုင်ငံတော်အဓိပတိ ရာထူး နှစ်ခုစလုံးကို ပေးအပ်ခဲ့ကာ ၎င်းသည် ထိုရာထူးများကို ၁၅၅၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ဆူဆန် ကလဲရင်စီးယပ်စ် သည် ဝတ်ရုံတော်ထိန်းချုပ် ) ဖြစ်လာခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာ ၃၀ ရက်တွင် သူမအား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ပွဲလမ်းသဘင်များနှင့် ဖျော်ဖြေပွဲများကို ကျင်းပခဲ့ပြီး မေရီ လန်ဒန်မြို့အတွင်း လှည့်လည်လှည့်လည်ပွဲ၌ ဝီလျံ မန်ဒီ ၏ ကြီးကျယ်ခမ်းနားလှသော ဓမ္မတေး ''Vox Patris caelestis'' ကို သီဆိုပူဇော်ခဲ့ကြသည်။ ထိုဓမ္မတေးသည် (ကျမ်းစာလာ) ရှောလမုန်၏သီချင်းနှင့် ကညာစင်မေရီ ကောင်းကင်ဘုံသို့ ပင့်ဆောင်ခြင်းခံရမှုကို ရည်ညွှန်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၅၅၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁ ရက်တွင် ဂါဒီနာသည် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၌ မေရီကို ဘိသိက်မြှောက် သရဖူဆောင်းပေးခဲ့သည်။ == '''စပိန်နိုင်ငံနှင့် ထိမ်းမြားခြင်း''' == ယခုအခါ အသက် ၃၇ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော မေရီသည် ခင်ပွန်းတစ်ဦး ရှာဖွေရန်နှင့် ထီးနန်းဆက်ခံမည့် ရင်သွေးတစ်ဦး မွေးဖွားရန် အာရုံစိုက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်၏ သေတမ်းစာနှင့် ၁၅၄၄ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှု အက်ဥပဒေအရ နောက်ထပ် ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် အစဉ်အဆက်ရှိနေသည့် အဲလိဇဘက် အား ထီးနန်းမရရှိစေရန် တားဆီးရန်အတွက် ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်ပြည်သူများက မိဖုရားကြီးကို လက်ထပ်စေချင်ကြသော်လည်း အင်္ဂလန်၏ အရေးကိစ္စများတွင် ပြည်ပအာဏာစွက်ဖက်မှုများ ဖြစ်လာနိုင်သဖြင့် နိုင်ငံခြားသားတစ်ဦးနှင့် လက်မထပ်သင့်ကြောင်း အများသဘောတူ ယူဆထားကြသည်။ ၁၅၅၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့သည် သူမထံ သွားရောက်ပြီး အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ခင်ပွန်းတစ်ဦးကိုသာ ရွေးချယ်ရန် တရားဝင်တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ အထင်ရှားဆုံး သတ်မှတ်ထားသော ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများမှာ မကြာသေးမီကမှ ဒက်ဗွန်မြို့စား အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသော သူမ၏ ဆွေးမျိုးတော်စပ်သူ အက်ဒွပ် ကော်တနီနှင့် ကက်သလစ် ကာဒီနယ် ရက်ဂျီနယ် ပိုးလ်) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် စပိန်ဘုရင်လည်းဖြစ်သော မေရီ၏ တစ်ဝမ်းကွဲမောင်နှမတော်စပ်သူ ပဉ္စမမြောက် ချားလ်စ် က အင်္ဂလန်နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်းဖြင့် ဥရောပတွင် ၎င်း၏ဩဇာအာဏာ အကြီးမားဆုံးဖြစ်လာမည်ကို မြင်မိသည်။ ထို့ကြောင့် ကမ္ဘာ့ဘာသာရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအရ အကျိုးစီးပွားချင်း ကိုက်ညီမည့်သူအဖြစ် ၎င်း၏ တစ်ဦးတည်းသော တရားဝင်သားတော် ဖိလစ်ကို အဆိုပြုရန် အင်္ဂလန်သို့ ဝန်ကြီးတစ်ဦး စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ထိုစပိန်မင်းသားသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်အနည်းငယ်ခန့်က ၎င်း၏သား ကားလို့စ် ၏ မိခင်ဖြစ်သူ ပထမဇနီး ပေါ်တူဂီမှ မာရီယာ မာနူအဲလာ ကွယ်လွန်သွားသဖြင့် မုဆိုးဖိုဖြစ်နေပြီး၊ ဥရောပတိုက်ကြီးနှင့် ကမ္ဘာသစ် (အမေရိကတိုက်) ရှိ ကျယ်ပြန့်လှသော နယ်မြေများကို ဆက်ခံမည့် ထီးနန်းလျာ ဖြစ်သည်။ ဖိလစ်နှင့် မေရီ နှစ်ဦးစလုံးသည် ဂျွန် အော့ဖ် ဂေါင့် ၏ အနွယ်တော်များ ဖြစ်ကြသည်။ လက်ထပ်ထိမ်းမြားမှု ညှိနှိုင်းမှုများ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအနေဖြင့် တီရှန် ရေးဆွဲထားသော ဖိလစ်၏ ပုံတူပန်းချီကားကို ၁၅၅၃ ခုနှစ် နောက်ဆုံးနှစ်ဝက်တွင် မေရီထံသို့ ပေးပို့ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်၏ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးအတွက် ချားလ်စ်၏ မိသားစုဖြစ်သော ဟပ်ဘ်စဘတ်တော်ဝင်မိသားစုနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော ဆက်ဆံရေး တည်ဆောက်ရန် လိုအပ်သည်ဟု မေရီက ယုံကြည်သဖြင့် ဖိလစ်နှင့် လက်ထပ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ထိမ်းမြားမှု သဘောတူစာချုပ်ကို ဘုရင့်အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့ထံ တင်ပြခဲ့သည်။ စာချုပ်ပါ အချက်အလက်များသည် အင်္ဂလန်ဘက်မှ အပြတ်အသတ် အသာစီးရပြီး ကာကွယ်ပိုင်ခွင့် အချက်အလက်များစွာ ပါဝင်နေသော်လည်း အင်္ဂလန်သည် ဖိလစ်၏ စစ်ပွဲများအတွင်း ဆွဲသွင်းခံရပြီး ဟပ်ဘ်စဘတ် အင်ပါယာ၏ ပြည်နယ်တစ်ခု သက်သက်သာ ဖြစ်သွားလိမ့်မည်ဟု လူအများက တွေးပူခဲ့ကြသည်။ပြည်ပစစ်ပွဲများတွင် အင်္ဂလန် ပါဝင်ပတ်သက်ရမည့် ကုန်ကျစရိတ်များအတွက် အခွန်အခများ ပိုမိုပေးဆောင်ရမည်ကို ကြိုတင်မြင်နေကြသည့် မြေပိုင်ရှင် လူကုံထံများနှင့် လွှတ်တော်အမတ်များအတွက် ဤအချက်သည် အထူးစိုးရိမ်စရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်အဓိပတိ ဂါဒီနာနှင့် အင်္ဂလန်အောက်လွှတ်တော်တို့က အင်္ဂလန်သည် ဟပ်ဘ်စဘတ်တို့၏ လက်အောက်ခံ နိုင်ငံငယ်လေးတစ်ခုအဖြစ် လျှောကျသွားမည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတစ်ဦးနှင့်သာ လက်ထပ်ရန် မေရီအား အသနားခံတင်ပြခဲ့ကြသော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ဤလက်ထပ်မှုသည် အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများကြားတွင် ရေပန်းမစားဘဲ လူကြိုက်နည်းခဲ့သည်။ ဂါဒီနာနှင့် ၎င်း၏မဟာမိတ်များသည် မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ်ကို အခြေခံ၍ ကန့်ကွက်ခဲ့ကြပြီး၊ ပရိုတက်စတင့် ဘာသာဝင်များကမူ ကက်သလစ်ဘာသာကို ပြန်လည်အသက်သွင်းပြီး စပိန်ဘုရင် ရောက်ရှိလာပါက ပရိုတက်စတင့် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိများကို စီရင်ရန်အတွက် ဘာသာရေးခုံရုံး ပါ ရောက်ရှိလာလိမ့်မည်ကို စိုးရိမ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်ပြည်သူ အများအပြားသည် ဘာသာရေးခုံရုံး၏ အကျဉ်းသားများ ခံစားခဲ့ရသည့် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုများနှင့် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများအကြောင်း ဇာတ်လမ်းများကို သိရှိထားကြပြီး၊ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင် ဘာသာရေးစစ်ဆေးသူများ၏ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှု ကို ခံစားခဲ့ရဖူးသူများပင် ရှိခဲ့သည်။ မေရီနှင့် ဖိလစ်တို့၏ လက်ထပ်တော့မည့်အရေးကို အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများသာမကဘဲ ထိတ်လန့်ခဲ့ကြသည်မဟုတ်ပေ။ ပြင်သစ်နိုင်ငံသည်လည်း အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့ မဟာမိတ်ဖွဲ့မည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံဆိုင်ရာ ပြင်သစ်သံအမတ် အန်တွိုင်း ဒီ နိုအိုင်းလ် သည် "စစ်မက်ဖြစ်ပွားလိမ့်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့ပြီး တွေ့သမျှ မကျေနပ်သူ မှန်သမျှနှင့် ချက်ချင်းပင် လျှို့ဝှက်ပူးပေါင်း ကြံစည်မှုများ စတင်ခဲ့သည်"။ ၁၅၅၃ ခုနှစ် ခရစ္စမတ်မတိုင်မီတွင် စပိန်ဆန့်ကျင်ရေး သီချင်းများနှင့် စာစောင်များသည် လန်ဒန်မြို့ လမ်းမများပေါ်တွင် ပျံ့နှံ့နေခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ === '''ဆာ သောမတ်စ် ဝိုင်ယက်''' === မေရီက ဖိလစ်နှင့် လက်ထပ်ရန် ဇွတ်အတင်း ဆုံးဖြတ်သောအခါ ပုန်ကန်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ သောမတ်စ် ဝိုင်ယက် (လူငယ်) သည် မေရီကို နန်းချ၍ အဲလိဇဘတ်ကို နန်းတင်ရန် ကင့်ထ် နယ်မှ စစ်သည်အင်အားကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ယခုအခါ "ဝိုင်ယက်၏ ပုန်ကန်မှု" ဟု လူသိများသော ပိုမိုကျယ်ပြန့်သည့် ပူးပေါင်းကြံစည်မှု၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်ပြီး လေဒီဂျိန်း၏ဖခင် ဆပ်ဖော့ခ်မြို့စားကြီး ဟင်နရီ ဂရေးလည်း ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့သည်။ မေရီက သူမအနေဖြင့် လွှတ်တော်ကို ခေါ်ယူပြီး ဤလက်ထပ်မှုအရေးကို ဆွေးနွေးမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ အကယ်၍ လွှတ်တော်က ဤလက်ထပ်မှုသည် တိုင်းပြည်အတွက် အကျိုးမရှိဟု ဆုံးဖြတ်ပါက သူမအနေဖြင့် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခြင်းမပြုဘဲ ရပ်ဆိုင်းမည်ဖြစ်ကြောင်း လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့သည်။ ဝိုင်ယက်သည် ကင့်ထ်နယ်တွင် လူအင်အား ၂,၅၀၀ ခန့်ကို စုစည်းခဲ့ပြီး နော်ဖော့ခ်မြို့စားကြီး၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်ရှိ အစိုးရတပ်အချို့ ၎င်းတို့ဘက်သို့ ဘက်ပြောင်းလာသောအခါ ၎င်း၏တပ်ဖွဲ့သည် ပိုမိုအင်အားတောင့်တင်းလာခဲ့သည်။ သို့သော် ကူးလင်းရဲတိုက် ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ရာတွင် ၎င်းဘက်မှ နှောင့်နှေးကြန့်ကြာမှုကြောင့် မေရီသည် လန်ဒန်၏ ခံစစ်ကို အားကောင်းအောင် ပြုလုပ်ရန်နှင့် ဂစ်လ်ဒ်ဟောတွင် မိန့်ခွန်းပြောကြားခြင်းဖြင့် မြို့သူမြို့သားများ၏ သစ္စာစောင့်သိမှုကို ရယူရန် အချိန်ရသွားခဲ့သည်။ ဝိုင်ယက်သည် မြို့တော်သို့ ချီတက်လာသောအခါ လုဒ်ဂိတ် တံခါးမှာ ပိတ်ဆို့ခြင်းခံထားရပြီး ၎င်း၏စစ်တပ်သည် လန်ဒန်မျှော်စင်၏ မြင်ကွင်းရှေ့မှာပင် လက်နက်ချခဲ့ရသည်။ ဝိုင်ယက်ကို ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ဝိုင်ယက်၊ ဆပ်ဖော့ခ်မြို့စားကြီး၊ လေဒီဂျိန်းနှင့် သူမ၏ခင်ပွန်း ဂေးဖို့ဒ် ဒတ်ဒ်လေ တို့ကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ထိုအကြံအစည်တွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေသည့် ကော်တနီကို ထောင်ချခဲ့ပြီးနောက် ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခဲ့သည်။ အဲလိဇဘတ်သည် ဝိုင်ယက်အရေးတွင် မိမိ၌ အပြစ်မရှိကြောင်း ငြင်းဆိုခဲ့သော်လည်း လန်ဒန်မျှော်စင်တွင် နှစ်လကြာ အကျဉ်းချခံခဲ့ရပြီးနောက် ဝုဒ်စတော့ခ်နန်းတော်တွင် နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ထိန်းသိမ်းထားခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ မေရီသည် — သမိုင်းတွင် အငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်ခဲ့သော ဧကရီ မာထေးလ်ဒါ နှင့် လေဒီဂျိန်း ဂရေး တို့၏ ခဏတာစိုးစံမှုများကို ချန်လှပ်ထားလျှင် — အင်္ဂလန်၏ ပထမဆုံးသော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် မိဖုရားကြီးဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အင်္ဂလန်၏ အများသုံးဥပဒေ အရ ဇနီးဖြစ်သူ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများနှင့် ဘွဲ့ထူးများသည် လက်ထပ်ပြီးနောက် ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ ပိုင်ဆိုင်မှု ဖြစ်လာသည်ဟူသော အယူအဆ ရှိသောကြောင့် သူမ လက်ထပ်မည့် မည်သည့်အမျိုးသားမဆို လက်တွေ့နှင့် အမည်နာမအရ အင်္ဂလန်၏ ဘုရင်ဖြစ်လာလိမ့်မည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့ကြသည်။ မေရီ၏ အဘိုးအဘွားများဖြစ်ကြသော ဖာဒီနန် နှင့် အစ္စဘဲလား တို့သည် လက်ထပ်ထားစဉ်အတွင်း မိမိတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ နိုင်ငံများကိုယ်စီတွင် အချုပ်အခြာအာဏာကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ အင်္ဂလန်တွင်မူ ထိုသို့သော အစဉ်အလာမျိုး ကြုံဖူးခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ [၁၀၈] မိဖုရားကြီး မေရီ၏ ထိမ်းမြားမှု အက်ဥပဒေ အရ ဖိလစ်ကို "အင်္ဂလန်ဘုရင်" ဟု ဘွဲ့ခေါ်တွင်စေမည်ဖြစ်ပြီး၊ တရားဝင်စာရွက်စာတမ်းများ အားလုံး (လွှတ်တော်အက်ဥပဒေများ အပါအဝင်) တွင် ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံး၏ အမည်များကို ရက်စွဲတပ်ရမည်ဖြစ်ကာ၊ လွှတ်တော်ကို ၎င်းတို့ဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦး၏ ပူးတွဲအာဏာဖြင့်သာ ခေါ်ယူရမည် ဖြစ်သော်လည်း ဤအချက်များသည် မေရီ သက်ရှိထင်ရှားရှိစဉ် ကာလအတွက်သာ ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်သည် ဖိလစ်၏ဖခင် ဆင်နွှဲသည့် မည်သည့်စစ်ပွဲတွင်မဆို စစ်ရေးအရ ကူညီရန် တာဝန်မရှိသည့်အပြင် ဖိလစ်သည် ဇနီးဖြစ်သူ၏ သဘောတူညီချက်မပါဘဲ မည်သည့်အရာကိုမျှ လုပ်ဆောင်ခွင့်မရှိ သို့မဟုတ် အင်္ဂလန်ရှိ ရာထူးနေရာများတွင် နိုင်ငံခြားသားများကို ခန့်အပ်ပိုင်ခွင့် မရှိပေ။ ဖိလစ်သည် ဤစည်းကမ်းချက်များကို မကျေနပ်သော်လည်း လက်ထပ်မှု အောင်မြင်စေရန်အတွက် သဘောတူလက်ခံခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မေရီအပေါ် မေတ္တာသက်ဝင်ခြင်းမရှိဘဲ နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ဗျူဟာမြောက် အကျိုးအမြတ်အတွက်သာ ဤလက်ထပ်မှုကို လိုလားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏လက်ထောက်ဖြစ်သူ ရူ အီ ဂိုးမက်စ် ဒီ ဆီလ်ဗာ က ဘရပ်ဆဲလ်ရှိ အဆက်အသွယ်တစ်ဦးထံ စာရေးသားရာတွင် "ဒီလက်ထပ်ပွဲဟာ ကာမဂုဏ်အာရုံအတွက် မဟုတ်ဘဲ ဒီတိုင်းပြည်ရဲ့ မငြိမ်မသက်မှုတွေကို ကုစားဖို့နဲ့ နယ်သာလန်ဒေသတွေကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ဖို့အတွက်သာ ဆုံးဖြတ်ခဲ့တာဖြစ်တယ်" ဟု ဆိုထားသည်။ မေရီနှင့် ဖိလစ်တို့မှ မွေးဖွားလာမည့် ကလေးသည် အင်္ဂလန်ထီးနန်းကိုသာမက၊ ဖိလစ်၏ သားကြီး ဒွန် ကားလို့စ် သားသမီးမရှိဘဲ ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပါက စပိန်အင်ပါယာကိုပါ ဆက်ခံမည့် အမွေခံဖြစ်လာမည် ဖြစ်သည်။ [၁၁၂] ၎င်း၏သားတော်အား မေရီ၏ အဆင့်အတန်းနှင့် ညီမျှစေရန်အတွက် ဧကရီ ချားလ်စ် (၅) သည် နေပယ်လ်စ် ၏ ရာဇပလ္လင်အပြင် ဂျေရုဆလင်နိုင်ငံတော်အပေါ် ၎င်း၏ အခွင့်အရေးတောင်းဆိုမှုကိုပါ ဖိလစ်ထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် မေရီသည် လက်ထပ်ပြီးနောက် နေပယ်လ်စ်၏ မိဖုရားနှင့် ဂျေရုဆလင်၏ အမည်ခံမိဖုရား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၅၅၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဝင်ချက်စတာ ကသီဒရယ် ၌ ကျင်းပခဲ့သော ၎င်းတို့၏ မင်္ဂလာပွဲသည် ၎င်းတို့နှစ်ဦး ပထမဆုံးအကြိမ် တွေ့ဆုံပြီးနောက် နှစ်ရက်အကြာတွင်ပင် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဖိလစ်သည် အင်္ဂလိပ်စာ မပြောတတ်သဖြင့် ၎င်းတို့သည် စပိန်၊ ပြင်သစ် နှင့် လက်တင်ဘာသာစကားများကို ရောနှော၍ ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ '''အတုအယောင်ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း''' ''(ပုံစာ- တော်ဝင်ဇနီးမောင်နှံ၏ အခန်းတွင်း မြင်ကွင်း။ မိဖုရားကြီး မေရီသည် တော်ဝင်အမှတ်တံဆိပ်အောက်တွင် ထိုင်နေပြီး ဖိလစ်က သူမ၏အနားတွင် မတ်တတ်ရပ်နေသည်။ ဟန်းစ် အီဝေါ့တ် ရေးဆွဲသည့် မေရီနှင့် ဖိလစ်)'' ၁၅၅၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် မေရီသည် ရာသီသွေး လာခြင်း ရပ်တန့်သွားခဲ့သည်။ သူမသည် ကိုယ်အလေးချိန် တက်လာပြီး နံနက်ပိုင်းတွင် ပျို့အန်ခြင်း ဝေဒနာကို ခံစားခဲ့ရသည်။ သူမ၏ ဆရာဝန်များ အပါအဝင် နန်းတွင်းသူ နန်းတွင်းသား အားလုံးနီးပါးက သူမတွင် ကိုယ်ဝန်ရှိနေပြီဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ [၁၁၆] လွှတ်တော်ကလည်း မေရီ ကလေးမွေးဖွားစဉ် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပါက ဖိလစ်အား ရင်ခွင်ပိုက်အုပ်ချုပ်သူ (Regent) အဖြစ် ခန့်အပ်မည့် ၁၅၅၄ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှု အက်ဥပဒေကို အတည်ပြုခဲ့သည်။ ၁၅၅၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် တော်ဝင်ဝတ်ပြုကျောင်း နှင့် ကာပီလာ ဖလာမန်းကား သီချင်းဆိုအဖွဲ့များ ပူးတွဲသီဆိုရန်အတွက် မေရီသည် သောမတ်စ် တဲလစ်ထံမှ ''Missa Puer natus est nobis'' (ငါတို့အတွက် ကလေးငယ်တစ်ဦး မွေးဖွားပြီ) ဟူသော ဓမ္မတေးကို အပ်နှံခဲ့သည်။ ဤပွဲတော်သုံး သီချင်းကြီးသည် အင်္ဂလန်အတွက် သားယောက်ျားလေးတစ်ဦး မွေးဖွားလာခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည့် 'A Child is born for us' ဟူသော သာမန်ဓမ္မတေးအပေါ် အခြေခံထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘတ်သည် ၁၅၅ ခုနှစ် ဧပြီလ နောက်ဆုံးပတ်တွင် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့ပြီး မကြာမီ သားဖွားတော့မည့် အခြေအနေကို သက်သေအဖြစ် စောင့်ကြည့်ရန် နန်းတွင်းသို့ ခေါ်ယူခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဗင်းနစ်သံအမတ် ဂျိုဗန်နီ မီချီလီ (Giovanni Michieli) ၏ အဆိုအရ မေရီ ကွယ်လွန်သွားပါက ဖိလစ်သည် အဲလိဇဘတ်ကို လက်ထပ်ရန် စီစဉ်ထားပုံရသည်ဟု ဆိုသော်လည်း၊ ဖိလစ်က ၎င်း၏ယောက်ဖတော် သြစတြီးယားမှ မက်ဆီမီလီယံ ထံ ရေးသားသော စာတွင်မူ မေရီ၌ တကယ်ကိုယ်ဝန်ရှိ၊ မရှိကို မသေချာကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ မေရီ၏ ကိုယ်ဝန်သည် အဲလိဇဘတ်အတွက် ကောင်းကျိုးနှင့် ဆိုးကျိုး ဒွန်တွဲနေသည် - အကယ်၍ မေရီသည် ကလေးမွေးဖွားစဉ် ကွယ်လွန်သွားပါက အဲလိဇဘတ်သည် မိဖုရားကြီးအသစ် ဖြစ်လာမည် ဖြစ်သော်လည်း၊ မေရီက ကျန်းမာသော ကလေးတစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့လျှင်မူ အဲလိဇဘတ် မိဖုရားဖြစ်လာမည့် အခွင့်အလမ်းမှာ အလွန်နည်းပါးသွားမည် ဖြစ်သည်။ မေရီသည် သားယောက်ျားလေးတစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့ပြီဟူသော ကောလာဟလအတုအယောင်များ ဥရောပတစ်ခွင် ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပြီးနောက် ဧပြီလကုန်တွင် လန်ဒန်သာသနာနယ်၌ ဘုရားသခင်ထံ ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းသည့် ဝတ်ပြုပွဲများကို ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ မေနှင့် ဇွန်လတစ်လျှောက်လုံး ကလေးမွေးဖွားရန် သိသိသာသာ နောက်ကျနေခြင်းကြောင့် မေရီတွင် ကိုယ်ဝန်မရှိဟူသော အတင်းအဖျင်းစကားများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ဝတ်ရုံတော်ထိန်းချုပ် ဆူဆန် ကလဲရင်စီးယပ်စ် ကလည်း မိမိ၏ သံသယများကို ပြင်သစ်သံအမတ် အန်တွိုင်း ဒီ နိုအိုင်းလ် ထံ ဖွင့်ဟခဲ့သည်။ မေရီသည် ၁၅၅၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လအထိ ကိုယ်ဝန်ဆောင်လက္ခဏာများကို ဆက်လက်ပြသနေခဲ့သော်လည်း၊ ထိုလတွင် သူမ၏ ဗိုက်မှာ ပြန်ချပ်သွားခဲ့သည်။ သံအမတ် မီချီလီ က ထိုကိုယ်ဝန်ကို "တခြားဘာမှ ဖြစ်မလာဘဲ လေပွတာနဲ့ပဲ လမ်းဆုံးသွားတယ်" ဟု အထင်သေးစွာ လှောင်ပြောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ကလေးအလွန်လိုချင်သော မေရီ၏ ပြင်းပြသည့် စိတ်ဆန္ဒကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် '''သားယောင်ဆောင်ခြင်း (အချည်းနှီးသော ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း)''' သာ ဖြစ်ဖို့များသည်။ သားယောင်ဆောင်ခြင်း အရှက်ရမှုဖြစ်ပြီးပြီးချင်း သြဂုတ်လတွင် ဖိလစ်သည် ဖလန်းဒါးစ် နယ်ရှိ ပြင်သစ်ကို တိုက်ခိုက်မည့် ၎င်း၏စစ်တပ်များကို ကွပ်ကဲရန် အင်္ဂလန်မှ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ မေရီသည် ရင်ကွဲမတတ် ခံစားရပြီး ပြင်းထန်သော စိတ်ဓာတ်ကျရောဂါ ဝေဒနာကို ခံစားခဲ့ရသည်။ မိဖုရားကြီး၏ ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုကို မြင်တွေ့ရသော မီချီလီက သူမသည် ခင်ပွန်းဖြစ်သူကို "အလွန်အကျွံ ချစ်မြတ်နိုးပြီး" သူထွက်ခွာသွားချိန်တွင် လွန်စွာဖြေမဆယ်နိုင် ဖြစ်ကျန်ခဲ့ကြောင်း ရေးသားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘတ်သည် အောက်တိုဘာလအထိ နန်းတွင်း၌ ဆက်လက်ရှိနေခဲ့ပြီး မိဖုရားကြီး၏ မျက်နှာသာပေးမှုကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့ပုံရသည်။ မေရီတွင် သားသမီးမရှိသဖြင့် သူမ၏ ညီမတော်ပြီးနောက် အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံရန် နောက်ထပ် အခွင့်အရေးရှိသူမှာ ပြင်သစ်အိမ်ရှေ့မင်းသား ဖရန်စစ်နှင့် စေ့စပ်ထားသည့် စကော့တလန် မိဖုရားကြီး မေရီ ဖြစ်နေသည်ကို ဖိလစ်က စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ ကက်သလစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို သေချာစေရန်နှင့် အင်္ဂလန်တွင် ဟပ်ဘ်စဘတ်တို့၏ အကျိုးစီးပွားကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် အဲလိဇဘတ်အား ၎င်း၏တစ်ဝမ်းကွဲမောင်နှမဖြစ်သူ ဆဗွိုင်းမြို့စား အီမန်နျူရယ် ဖီလီဘတ်နှင့် လက်ထပ်ပေးသင့်ကြောင်း ဖိလစ်က ဇနီးဖြစ်သူအား ဖျောင်းဖျခဲ့သော်လည်း၊ အဲလိဇဘတ်က သဘောမတူ ငြင်းဆန်ခဲ့သလို လွှတ်တော်၏ သဘောတူညီချက် ရရှိရန်လည်း မဖြစ်နိုင်ခဲ့ပေ။ == '''ဘာသာရေး မူဝါဒ''' == နန်းတက်ပြီးနောက် နောက်တစ်လတွင် မေရီသည် သူမနှင့် သူမ၏ တော်ဝင်မိသားစုဝင်များကို ကန့်သတ်ချက်မရှိဘဲ လျှို့ဝှက်စွာ ဝတ်ပြုခွင့်ပြုခဲ့သကဲ့သို့ပင်၊ သူမ၏ တိုင်းသူပြည်သား မည်သူ့ကိုမျှ သူမ၏ ဘာသာရေးနောက်သို့ လိုက်ရန် အဓမ္မမစေခိုင်းပါဟူသော ကြေညာချက်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၅၅၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလကုန်တွင် သောမတ်စ် ခရမ်မာ ၊ ဂျွန် ဘရက်ဒ်ဖို့ဒ် ၊ ဂျွန် ရော့ဂျာစ် ၊ ဂျွန် ဟူးပါး နှင့် ဟျူး လက်တီးမား တို့ အပါအဝင် ထိပ်တန်း ပရိုတက်စတင့် သာသနာပိုင်များကို အကျဉ်းချခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာလအစောပိုင်းတွင် ကျင်းပခဲ့သော မေရီ၏ ပထမဆုံးသော လွှတ်တော်က သူမ၏ မိဘများ၏ လက်ထပ်မှုကို တရားဝင်သည်ဟု ကြေညာခဲ့ပြီး အက်ဒွပ်ဘုရင်၏ ဘာသာရေးဥပဒေများကို ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ချာ့ခ်ျကျောင်း၏ အယူဝါဒကို ၁၅၃၉ ခုနှစ် အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်၏ "ခြောက်ချက်ပါ အခြေခံဥပဒေ" ပုံစံအတိုင်း ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ထိုအချက်များထဲတွင် ခရစ်ယာန်ဓမ္မဆရာများ အိမ်ထောင်မပြုရဟူသော စည်းကမ်းကို ပြန်လည်အတည်ပြုခဲ့သည်။ အိမ်ထောင်ပြုထားသော ဘုန်းတော်ကြီးများသည် ၎င်းတို့၏ ချာ့ခ်ျပိုင်ပိုင်ခွင့်များနှင့် ရာထူးများကို ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။မေရီအစိုးရ၏ ဤပထမဆုံးသော လုပ်ဆောင်ချက်များသည် အစွန်းရောက် ပရိုတက်စတင့်များ၏ အဆိုးဆုံးသော စိုးရိမ်ထိတ်လန့်မှုများကို အတည်ပြုပေးခဲ့ရုံသာမက၊ အင်္ဂလန်ချာ့ခ်ျကျောင်းကို ရောမဗာတီကန်၏ လက်အောက်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိစေခြင်းကို ဆန့်ကျင်သော ဟင်နရီခေတ် ရှေးရိုးစွဲဝါဒီများအကြားတွင်လည်း စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ မေရီက စပိန်မင်းသား ဖိလစ်နှင့် လက်ထပ်ရန် အဆိုပြုကြောင်း ကြေညာသောအခါ ပရိုတက်စတင့်တို့၏ စိုးရိမ်စိတ်မှာ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ဖိလစ်၏ဖခင်ဖြစ်သူ သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ၏ ဧကရီ ပဉ္စမမြောက် ချားလ်စ်သည် ကက်သလစ်ဥရောပတွင် သြဇာအာဏာအကြီးမားဆုံး အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသူ ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ မေရီသည် သူမ၏ဖခင်က တည်ထောင်ခဲ့သော ရောမနှင့် လမ်းခွဲမှုကိုလည်းကောင်း၊ မောင်တော်ဘုရင်၏ ရင်ခွင်ပိုက်အဖွဲ့က တည်ထောင်ခဲ့သော ပရိုတက်စတင့်ဝါဒကိုလည်းကောင်း ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ဖိလစ်သည် အင်္ဂလန်ချာ့ခ်ျကို ရောမအာဏာစက်အောက်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိစေရန်အတွက် ဟင်နရီ၏ ဘာသာရေးဥပဒေများကို ရုပ်သိမ်းရန် လွှတ်တော်ကို ဖျောင်းဖျခဲ့သည်။ သဘောတူညီချက်တစ်ခု ရရှိရန် လပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်ခဲ့ပြီး မေရီနှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျူးလိယပ်စ် (၃) တို့သည် ကြီးမားသော လိုက်လျောမှုတစ်ခုကို ပြုလုပ်ခဲ့ရသည် - သိမ်းဆည်းခံထားရသော ဘုန်းကြီးကျောင်းပိုင်မြေများကို ချာ့ခ်ျကျောင်းသို့ ပြန်မပေးတော့ဘဲ ဩဇာတိက္ကမရှိသော ပိုင်ရှင်အသစ်များ၏ လက်ထဲတွင်ပဲ ဆက်လက်ထားရှိရန် သဘောတူခဲ့ရသည်။၁၅၅၄ ခုနှစ်ကုန်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးက ဤသဘောတူညီချက်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး၊ ၁၅၅၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် လွှတ်တော်က မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နှိပ်ကွပ်ရေး အက်ဥပဒေများ ကို ပြန်လည်အသက်သွင်းခဲ့သည်။ ဂျွန် ဖောက်စ် အပါအဝင် ချမ်းသာကြွယ်ဝသော ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင် ၈၀၀ ခန့်သည် ပြည်ပသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသည်။ တိုင်းပြည်ထဲတွင် ကျန်ရစ်ပြီး မိမိတို့၏ ယုံကြည်ချက်ကို လူသိရှင်ကြား ဆက်လက်ကြေညာနေသူများသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဥပဒေများ၏ ပစ်မှတ်များ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပထမဆုံး ကွပ်မျက်မှုများကို ၁၅၅၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလအတွင်း ငါးရက်ကြာ ပြုလုပ်ခဲ့သည် - ဖေဖော်ဝါရီ ၄ ရက်တွင် ဂျွန် ရော့ဂျာစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၈ ရက်တွင် လောရင့်စ် ဆန်းဒါးစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၉ ရက်တွင် ရိုးလန်း တေလာနှင့် ဂျွန် ဟူးပါး တို့ကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ အကျဉ်းချခံထားရသော ကန်တာဘာရီ၏ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး သောမတ်စ် ခရမ်မာ သည် ဆရာတော် နီကိုးလပ်စ် ရစ်ဒ်လေ နှင့် လက်တီးမား တို့ မီးတိုင်တွင် အရှင်လတ်လတ် မီးရှို့ကွပ်မျက်ခံရသည်ကို အဓမ္မ စောင့်ကြည့်ခိုင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် သူသည် မိမိ၏ အာဘော်ကို ရုပ်သိမ်းကာ ပရိုတက်စတင့် ဓမ္မပညာကို စွန့်ပယ်ပြီး ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ပုံမှန်ဥပဒေလုပ်ထုံးလုပ်နည်းအရ သူသည် နောင်တရသူအဖြစ် အပြစ်မှ လွတ်ငြိမ်းခွင့် ရသင့်သော်လည်း မေရီက သူ့ကို ခွင့်မလွှတ်ခဲ့ပေ။ သူ မီးရှို့ကွပ်မျက်ခံရမည့်နေ့တွင် သူသည် မိမိ၏ နောင်တရစကားကို စိတ်ကြီးစွာဖြင့် ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ စုစုပေါင်း လူပေါင်း ၂၈၀ ကျော်ကို မီးရှို့ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ဤမီးရှို့ကွပ်မျက်မှုများသည် အများပြည်သူအကြား မနှစ်မြို့စရာ အလွန်ဖြစ်ခဲ့သဖြင့် ဖိလစ်၏ ဘာသာရေးအဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးဖြစ်သော အယ်လ်ဖွန်ဆို ဒီ ကက်စထရို ကိုယ်တိုင်ကပင် ထိုလုပ်ရပ်ကို ရှုတ်ချခဲ့ပြီး၊ နောက်ထပ် အကြံပေးတစ်ဦးဖြစ်သူ ဆိုင်မွန် ရီနတ် ကလည်း ဤကဲ့သို့သော "ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော နှိမ်နင်းမှု" သည် "ပုန်ကန်မှုကို ဖြစ်စေနိုင်သည်" ဟု သတိပေးခဲ့သည်။ သို့သော် မေရီသည် ဤမူဝါဒကို သူမ၏ နန်းစံသက်တမ်းတစ်လျှောက်လုံး ဇွတ်အတင်း ဆက်လက်ကျင့်သုံးခဲ့ရာ အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများအကြား ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေးနှင့် စပိန်ဆန့်ကျင်ရေး စိတ်ဓာတ်များကို ပိုမိုပြင်းထန်လာစေခဲ့သည်။ သေဆုံးသွားသူများသည်လည်း အာဇာနည်များအဖြစ် ချီးကျူးမြှောက်စားခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ မေရီ၏ ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသော အထိန်းတော်၏ သားဖြစ်သူ ရက်ဂျီနယ် ပိုးလ် သည် ၁၅၅၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ သံတမန်အဖြစ် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ၁၅၅၆ ခုနှစ် မတ်လတွင် ခရမ်မာ ကို ကွပ်မျက်ပြီးပြီးချင်း သူသည် ဘုန်းတော်ကြီးအဖြစ် သိက္ခာထပ်ခြင်းခံရပြီး ကန်တာဘာရီ၏ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူသည် ရာထူးရရှိထားစဉ်အတွင်း အရေးပါသော ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ရာထူးများတွင် စပိန်ဓမ္မဆရာများနှင့် ဘာသာရေးအကြံပေးအများအပြားကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဟွမ် ဒီ ဗီလာဂါစီယာ အား အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်၏ ဓမ္မပညာပါမောက္ခအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ သူသည် နောက်ပိုင်းတွင် ခရမ်မာ ၏ အယူဝါဒစွန့်ပယ်မှုကို ရရှိအောင် စွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ချီးကျူးခံခဲ့ရသည်။ ကူအန်နီကာ၏ ဆရာတော်ဖြစ်သူ အယ်လ်ဖွန်ဆို ဒီ ကက်စထရို ကမူ ကက်သလစ်ဘာသာကို ပြန်လည်အသက်သွင်းရန် ပိုမိုကြိုးပမ်းသင့်ကြောင်း တိုက်တွန်းခဲ့ပြီး၊ ၁၅၅၆ ခုနှစ်တွင် ဘာသာရေးကွဲလွဲသူ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိများကို ပိုမိုပြင်းထန်စွာ နှိပ်ကွပ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ မိဖုရားကြီးတွင် သားသမီးမရှိသ၍ သူမ၏ ညီမဝမ်းကွဲဖြစ်သူ အဲလိဇဘတ်သည် ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူ ဖြစ်နေသည်။ မေရီသည် သူမ၏ ညီမဖြစ်သူ၏ ပရိုတက်စတင့် ယုံကြည်ချက်အပေါ် စိုးရိမ်သဖြင့် (အဲလိဇဘတ်သည် တာဝန်အရသာ ဝတ်ပြုပွဲတက်ရောက်ခဲ့ပြီး၊ ဝိုင်ယက်ပုန်ကန်မှုအပြီး ထောင်ကျရာမှ အသက်ဘေးမှလွတ်ရန် ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ဟန်ပြပြောင်းလဲခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်)၊ သူမအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်စာရင်းမှ ပယ်ဖျက်ပြီး ကက်သလစ်ဘာသာဝင်စစ်စစ်ဖြစ်သော သူမ၏ တစ်ဝမ်းကွဲ မာဂရက် ဒေါက်ဂလပ်စ် ကို အမွေခံအဖြစ် အမည်ပေးရန် အလေးအနက် စဉ်းစားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူမ၏ တစ်ဝမ်းကွဲအား ထီးနန်းလျာအသစ် ဖြစ်စေရန်အတွက် မေရီသည် ၁၅၄၄ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှု အက်ဥပဒေနှင့် အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်၏ သေတမ်းစာပါ အချက်အလက်များကို ပယ်ဖျက်ရန် သို့မဟုတ် ပြင်ဆင်ရန် လွှတ်တော်သို့ တောင်းဆိုရမည် ဖြစ်သည်။ (ထိုဥပဒေတွင် အဲလိဇဘတ်သည် မေရီပြီးလျှင် ထီးနန်းဆက်ခံရမည်ဖြစ်ပြီး၊ သူမပြီးနောက် ပြင်သစ်မိဖုရားဟောင်းနှင့် ဆပ်ဖော့ခ်မြို့စားကတော် မေရီတူးဒါ၏ အနွယ်တော်များဖြစ်သော ဂရေး မိသားစုက ဆက်ခံရမည်ဟု ပြဋ္ဌာန်းထားသည်)။ မေရီသည် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များဖြစ်ကြသည့် လွှတ်တော်အမတ်များ၏ ကန့်ကွက်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီး၊ ၎င်းတို့သည် ထီးနန်းဆက်ခံမှုအစဉ်အလာကို ပြင်ဆင်ရန် ဝန်လေးခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် မေရီနှင့် ဖိလစ်တို့၏ ပူးတွဲအုပ်ချုပ်မှုကို မကျေနပ်ကြသော လွှတ်တော်အမတ်များအကြားတွင် အဲလိဇဘတ်မှာ အလွန်ရေပန်းစားပြီး မျက်နှာသာပေးခြင်း ခံထားရသူ ဖြစ်သည်။ == '''နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ''' == အိုင်ယာလန်နိုင်ငံကို တူးဒါမင်းဆက်က သိမ်းပိုက်သည့် လုပ်ငန်းစဉ်ကို ပိုမိုအကောင်အထည်ဖော်ရန်အတွက် မေရီနှင့် ဖိလစ်တို့၏ နန်းစံကာလအတွင်း အင်္ဂလိပ်အခြေချနေထိုင်သူများကို အိုင်ယာလန်အလယ်ပိုင်းဒေသ တွင် နေရာချထားခဲ့သည်။ မိဖုရားနှင့် ဘုရင်ကို အစွဲပြု၍ ကွင်းစ်ကောင်တီ နှင့် ကင်းစ်ကောင်တီ (နောက်ပိုင်းတွင် လေအစ်ရှ်နှင့် အိုဖာလီ ကောင်တီများဟု ခေါ်တွင်သည်) ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး နယ်မြေချဲ့ထွင်အခြေချမှု ကို စတင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ အဓိကမြို့ကြီးများကိုလည်း မိဖုရားနှင့်ဘုရင်ကို အစွဲပြုကာ မေရီဘရော့ခ်(နောက်ပိုင်းတွင် ပို့တ်လေအစ်ရှ်ဟု ခေါ်သည်) နှင့် ဖိလစ်တောင်း(နောက်ပိုင်းတွင် ဒေန်ဂျင်းဟု ခေါ်သည်) ဟု အသီးသီး အမည်ပေးခဲ့သည်။ ၁၅၅၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် မေရီ၏ ယောက္ခမဖြစ်သူ (ဖိလစ်၏ဖခင်) ချားလ်စ်ဧကရီသည် ထီးနန်းစွန့်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် မေရီနှင့် ဖိလစ်တို့မှာ တကွဲတပြားစီ ဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည် - ဖိလစ်ကို ဘရပ်ဆဲလ်မြို့တွင် စပိန်ဘုရင်အဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း မေရီမှာမူ အင်္ဂလန်တွင်သာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ ဖိလစ်သည် ၁၅၅၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ပြင်သစ်တို့နှင့် မတည်ငြိမ်သော စစ်ပြေငြိမ်းရေးစာချုပ်ကို ညှိနှိုင်းခဲ့သည်။ နောက်တစ်လတွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံဆိုင်ရာ ပြင်သစ်သံအမတ် အန်တွိုင်း ဒီ နိုအိုင်းလ်သည် မေရီကို ဆန့်ကျင်ပုန်ကန်မည့် လျှို့ဝှက်အကြံအစည်တစ်ခုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေကြောင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ထိုအကြံအစည်မှာ ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသော နော့သမ်ဘာလန်မြို့စား၏ တစ်ဝမ်းကွဲညီအစ်ကိုတော်စပ်သူ ဟင်နရီ ဒတ်ဒ်လေ က ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် ကျူးကျော်ရေးတပ်ဖွဲ့တစ်ခု စုစည်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ "ဒတ်ဒ်လေ ပူးပေါင်းကြံစည်မှု" ဟု လူသိများသော ထိုအကြံအစည်မှာ သစ္စာဖောက်ခံရသဖြင့် ပေါက်ကြားသွားခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်ရှိ ပူးပေါင်းကြံစည်သူများကို ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ ဒတ်ဒ်လေသည် ပြင်သစ်တွင် ဆက်လက်ပြည်နှင်ဒဏ်ခံနေခဲ့ပြီး သံအမတ် နိုအိုင်းလ်သည်လည်း ဘေးကင်းရန်အတွက် အင်္ဂလန်မှ ပညာရှိရှိဖြင့် ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ ဖိလစ်သည် ပြင်သစ်ကို ပြန်လည်ဆင်နွှဲမည့် စစ်ပွဲတွင် စပိန်ဘက်မှ ကူညီပေးရန် မေရီအား ဖျောင်းဖျရန်အတွက် ၁၅၅၇ ခုနှစ် မတ်လမှ ဇူလိုင်လအထိ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လာခဲ့သည်။ မေရီက စစ်ကြေညာရန် လိုလားခဲ့သော်လည်း သူမ၏ အတိုင်ပင်ခံအမတ်များက ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။ အကြောင်းမှာ ပြင်သစ်နှင့် ကုန်သွယ်ရေး ထိခိုက်ပျက်စီးနိုင်ခြင်း၊ ၎င်းသည် ထိမ်းမြားမှု သဘောတူစာချုပ်ပါ "ပြည်ပစစ်ပွဲများတွင် မပါဝင်ရ" ဟူသော ပြဋ္ဌာန်းချက်နှင့် ဆန့်ကျင်နေခြင်းတို့အပြင် ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင်လက်ထက်မှ ကျန်ရစ်သော စီးပွားရေးအမွေဆိုးနှင့် ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သော ရာသီဥတုပျက်စီးမှု၊ ကောက်ပဲသီးနှံ အထွက်နှုန်းမကောင်းမှုတို့ကြောင့် အင်္ဂလန်တွင် ရိက္ခာနှင့် ဘဏ္ဍာရေး မလုံလောက်ခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ၁၅၅၇ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဂိုဏ်းချုပ် ရက်ဂျီနယ် ပိုးလ်၏ တူဖြစ်သူ သောမတ်စ် စတက်ဖို့ဒ် က ပြင်သစ်တို့၏ အကူအညီဖြင့် အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ပြီး စကာဘရော့ခ်ရဲတိုက် ကို သိမ်းပိုက်ကာ မေရီကို နန်းချရန် ကြိုးပမ်းမှု (မအောင်မြင်ခဲ့ပါ) ဖြစ်ပွားပြီးနောက်တွင်မှ စစ်ကြေညာခဲ့သည်။ ဤစစ်ပွဲကြောင့် အင်္ဂလန်နှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအဖွဲ့အစည်း ကြား ဆက်ဆံရေး တင်းမာသွားခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ပေါလ် (၄) သည် ပြင်သစ်ဘုရင် ဒုတိယမြောက် ဟင်နရီနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သြဂုတ်လတွင် စိန့်ကွမ်တင်တိုက်ပွဲ အပြီးတွင် အင်္ဂလိပ်တပ်ဖွဲ့များ အောင်ပွဲရရှိခဲ့ပြီး မျက်မြင်သက်သေတစ်ဦးက "နှစ်ဦးစလုံး အလွန်ကောင်းမွန်စွာ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြပြီး အင်္ဂလိပ်တွေက အကောင်းဆုံး တိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့တယ်" ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ သို့သော် အောင်ပွဲခံချိန်မှာ ခဏတာသာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ပြင်သစ်တပ်ဖွဲ့များက ဥရောပတိုက်မကြီးပေါ်ရှိ အင်္ဂလန်၏ နောက်ဆုံးပိုင်နက်ဖြစ်သော ကာလေ့စ် မြို့ကို သိမ်းပိုက်လိုက်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုနယ်မြေသည် ဘဏ္ဍာရေးအရ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးဖြစ်စေသော်လည်း ၎င်းကို ဆုံးရှုံးလိုက်ရခြင်းမှာ မိဖုရားကြီး၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို အကြီးအကျယ် ကျဆင်းစေခဲ့သော ထိုးနှက်ချက်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဟိုလင်ရှက်ဒ်၏ ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများအရ မေရီက "ငါသေလို့ ငါ့ရင်ဘတ်ကို ခွဲကြည့်ရင် 'ကာလေ့စ်' ဆိုတဲ့ စာလုံးကို ငါ့နှလုံးသားထဲမှာ တွေ့ရလိမ့်မယ်" ဟု နောက်ပိုင်းတွင် ညည်းတွားမြည်တမ်းခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည် (သို့သော် ဤစကားမှာ အချက်အလက်အစစ်အမှန် မဟုတ်ဘဲ လုပ်ကြံပြောဆိုခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်)။ == '''ကုန်သွယ်ရေးနှင့် အခွန်ဘဏ္ဍာ''' == မေရီ နန်းစံသည့် နှစ်များအတွင်း ရာသီဥတုမှာ အစဉ်တစိုက် စိုစွတ်ထိုင်းမှိုင်းနေခဲ့သည်။ မိုးဆက်တိုက်ရွာသွန်းခြင်းနှင့် ရေကြီးခြင်းတို့ကြောင့် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှု ဘေးဆိုးကြီး ဆိုက်ရောက်ခဲ့သည်။ နောက်ထပ်ပြဿနာတစ်ခုမှာ အန့်တွပ် (Antwerp) မြို့နှင့် ပြုလုပ်သော အထည်အလိပ်ကုန်သွယ်ရေး ကျဆင်းသွားခြင်း ဖြစ်သည်။ မေရီသည် ဖိလစ်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလန်သည် ကမ္ဘာသစ် (အမေရိကတိုက်) နှင့် စပိန်တို့ ပြုလုပ်သော အလွန်အကျိုးအမြတ်များသည့် ကုန်သွယ်ရေးမှ မည်သည့်အကျိုးကျေးဇူးမျှ မရရှိခဲ့ပေ။ စပိန်တို့သည် ၎င်းတို့၏ ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများကို အလွန်အမင်း မနာလိုဝန်တိုစွာ စောင့်ရှောက်ခဲ့ကြပြီး မေရီအနေဖြင့်လည်း သူမ၏ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ တိုင်းသူပြည်သားများအပေါ် အင်္ဂလိပ်တို့က မှောင်ခိုကူးခြင်း သို့မဟုတ် ပင်လယ်ဓားပြတိုက်ခြင်းများကို ခွင့်မပြုနိုင်ခဲ့ပေ။ ကုန်သွယ်ရေး တိုးမြှင့်ရန်နှင့် အင်္ဂလန်၏ စီးပွားရေးကို ကယ်တင်ရန် ကြိုးပမ်းမှုအဖြစ် မေရီ၏ အတိုင်ပင်ခံအမတ်များသည် နော့သမ်ဘာလန်မြို့စား ချမှတ်ခဲ့သော ကုန်သွယ်ရေး အခွင့်အလမ်းသစ်များ ရှာဖွေသည့် မူဝါဒကို ဆက်လက်ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ သူမသည် ဘုရင်ခံ ဆီဘက်ရှီယန် ကာဘော့ဒ်) ကြီးစူးသော လက်အောက်ရှိ မက်စကိုဗီ ကုမ္ပဏီ ကို တော်ဝင်အခွင့်အာဏာလိုင်စင် ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး [၁၆၉] ဒီယိုဂို ဟိုမမ် ထံမှ ကမ္ဘာ့မြေပုံစာအုပ် (World Atlas) တစ်အုပ်ကို ရေးဆွဲစေခဲ့သည်။ ဂျွန် လော့ခ်နှင့် ဝီလျံ တောင်ဝါဆန်ကဲ့သို့သော စွန့်စားရှာဖွေသူများသည် အာဖရိကကမ်းရိုးတန်းနှင့် ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများ တည်ဆောက်ရန် တောင်ဘက်သို့ ရေကြောင်းခရီး နှင်ခဲ့ကြသည်။ ဘဏ္ဍာရေးအရ မေရီ၏ အစိုးရအဖွဲ့သည် ခေတ်မီအစိုးရပုံစံ (ကုန်ကျစရိတ် ပိုမိုမြင့်မားသော ပုံစံ) နှင့် အလယ်ခေတ်သုံး အခွန်အတုတ်နှင့် အခကြေးငွေ ကောက်ခံသည့် စနစ်တို့ကို အဆင်ပြေအောင် ပေါင်းစပ်ညှိနှိုင်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။မေရီသည် အက်ဒွပ်ဘုရင်လက်ထက်က ခန့်အပ်ခြင်းခံရသော တစ်ဦးမြောက် ဝင်ချက်စတာနယ်စားကြီး ဝီလျံ ပေါလက် ကို နိုင်ငံတော်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး အဖြစ် ဆက်လက်ခန့်အပ်ထားခဲ့ပြီး အခွန်ဘဏ္ဍာ ကောက်ခံမှုစနစ်ကို ကြီးကြပ်စေခဲ့သည်။ သို့သော် တင်သွင်းလာသော သွင်းကုန်အသစ်များအပေါ် အခွန်နှုန်းထားသစ်များ မကောက်ခံနိုင်ခြင်းကြောင့် အဓိက အခွန်ဘဏ္ဍာရရှိမည့် အရင်းအမြစ်တစ်ခုကို လျစ်လျူရှုသလို ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် မေရီအစိုးရသည် တင်သွင်းလာသော ကုန်ပစ္စည်းတိုင်းအတွက် အခွန်နှုန်းထားများနှင့် တာဝန်များကို စာရင်းပြုစုထားသည့် ပြင်ဆင်ထားသော "Book of Rates" (၁၅၅၈ ခုနှစ် အခွန်နှုန်းထားစာအုပ်) ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဤထုတ်ဝေမှုကို ၁၆၀၄ ခုနှစ်အထိ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ အင်္ဂလိပ်ဒင်္ဂါးပြားများ၏ တန်ဖိုးမှာ အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်နှင့် ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင် နှစ်ဦးစလုံး၏ လက်ထက်တွင် ကျဆင်းခဲ့သည်။ မေရီသည် ငွေကြေးစနစ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအတွက် အစီအစဉ်များကို မူကြမ်းရေးဆွဲခဲ့သော်လည်း ၎င်းတို့ကို သူမကွယ်လွန်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင်မှသာ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ခဲ့သည်။ == '''နတ်ရွာစံခြင်း''' == ၁၅၅၇ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ် လာရောက်လည်ပတ်ပြီးနောက် မေရီသည် သူမ၌ ကိုယ်ဝန်ပြန်ရှိလာပြီဟု ထင်မှတ်ခဲ့ပြီး ၁၅၅၈ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကလေးမွေးဖွားရန် တွက်ချက်ခဲ့သည်။ သူမ၏ သေတမ်းစာတွင် ကလေးအရွယ်မရောက်သေးမီကာလအတွင်း ခင်ပွန်းဖြစ်သူအား ရင်ခွင်ပိုက်အုပ်ချုပ်သူအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရန် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ကလေးမွေးဖွားလာခြင်းမရှိဘဲ အဲလိဇဘတ်သည် သူမ၏ တရားဝင်ထီးနန်းဆက်ခံသူ ဖြစ်လာမည်ကို မေရီ တွန်းလှန်ရခက်စွာ လက်ခံခဲ့ရသည်။ မေရီသည် ၁၅၅၈ ခုနှစ် မေလမှစတင်၍ အားအင်ချိနဲ့ကာ နာမကျန်းဖြစ်လာခဲ့သည်။ သားအိမ်အကျိတ် (သို့မဟုတ်) သားအိမ်ကင်ဆာကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည့် ဝေဒနာကို အပြင်းအထန်ခံစားရင်း ၁၅၅၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်တွင် အသက် ၄၂ နှစ်အရွယ်၌ စိန့်ဂျိမ်းစ်နန်းတော် တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ သူမသည် ထိုခေတ်က ဖြစ်ပွားနေသော တုပ်ကွေးကပ်ရောဂါကြောင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ထိုရောဂါကြောင့်ပင် ဂိုဏ်းချုပ် ပိုးလ်သည်လည်း ထိုနေ့နောက်ပိုင်း၌ပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူမ၏နောက်တွင် ညီမတော် ပထမမြောက် အဲလိဇဘတ် က ထီးနန်းဆက်ခံခဲ့သည်။ ဘရပ်ဆဲလ်မြို့သို့ ရောက်ရှိနေသော ဖိလစ်က ၎င်း၏ညီမ ဂျိုအန်နာ ထံသို့ "သူမကွယ်လွန်တာအတွက် ငါတော်တော်လေး ဝမ်းနည်းမိပါတယ်" ဟု စာရေးသားခဲ့သည်။ မေရီ၏ ဈာပနကို ဒီဇင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ မေရီ၏ သေတမ်းစာတွင် သူမ၏မိခင်အနား၌ သင်္ဂြိုဟ်ရန် ဆန္ဒပြုထားသော်လည်း ဒီဇင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုး ရှိ ဂူဗိမာန်တစ်ခုတွင် သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အဲလိဇဘတ်နှင့်အတူ ထိုဂူကို ပူးတွဲအသုံးပြုခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘတ်၏နောက်တွင် ထီးနန်းဆက်ခံသော ပထမမြောက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင် က ထိုဂူဗိမာန်ပေါ်တွင် ရေးထိုးခဲ့သော ကမ္ပည်းစာမှာ လက်တင်ဘာသာဖြင့် ''"Regno consortes et urna, hic obdormimus Elizabetha et Maria sorores, in spe resurrectionis"'' ဖြစ်ပြီး အဓိပ္ပာယ်မှာ "'''တိုင်းပြည်နှင့် ဂူဗိမာန်တွင် အတူတူရှိခဲ့ကြသော အဲလိဇဘတ်နှင့် မေရီ ညီအစ်မနှစ်ဦးသည် ရှင်ပြန်ထမြောက်ခြင်း မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် ဤနေရာတွင် အိပ်စက်အနားယူနေကြသည်"''' ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ == '''သမိုင်းချန်ရစ်မှု (အမွေအနှစ်)''' == ဝင်ချက်စတာ၏ ဆရာတော် ဂျွန် ဝှိုက်က မေရီ၏ ဈာပနဝတ်ပြုပွဲတွင် "'''သူမသည် ဘုရင်တစ်ပါး၏ သမီးတော်၊ ဘုရင်တစ်ပါး၏ ညီမတော်၊ ဘုရင်တစ်ပါး၏ ဇနီးသည် ဖြစ်သည်။ သူမသည် မိဖုရားကြီးတစ်ပါး ဖြစ်သလို ထိုဘွဲ့ထူးအရ ဘုရင်တစ်ပါးလည်း ဖြစ်ပေသည်'''" ဟု ချီးကျူးစကား ပြောကြားခဲ့သည်။ သူမသည် ပြိုင်ဘက်များ၏ ထီးနန်းတောင်းဆိုမှုများနှင့် ပြင်းထန်သော ကန့်ကွက်မှုများ ရှိလင့်ကစား အင်္ဂလန်၏ ထီးနန်းကို အောင်မြင်စွာ ရယူနိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံးသော အမျိုးသမီးဖြစ်ပြီး သူမ၏ နန်းစံအစောပိုင်းကာလတွင် အထူးသဖြင့် အင်္ဂလန်ရှိ ရိုမန်ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များထံမှ အများပြည်သူ၏ ထောက်ခံမှုနှင့် စာနာမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ ထိုခေတ်ကတည်းက ပရိုတက်စတင့်စာရေးဆရာများသည် မေရီ၏ နန်းစံကာလကို ကန့်ကွက်ရှုတ်ချလေ့ရှိကြသည်။ ၁၇ ရာစုသို့ ရောက်သောအခါ သူမ၏ ဘာသာရေးနှိမ်နင်းမှုများကို အစွဲပြု၍ '''"Bloody Mary" (သွေးစွန်းသော မေရီ)''' ဟူသော အမည်ဆိုးကို ပေးခဲ့ကြသည်။ ဂျွန် နော့စ် က မေရီကို ၎င်း၏စာအုပ်တွင် ဝေဖန်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ဂျွန် ဖောက်စ် ကလည်း ၎င်း၏ ''Actes and Monuments'' (၁၅၆၃) စာအုပ်တွင် သူမကို အထူးပင် နာမည်ဖျက် ရေးသားခဲ့သည်။ ဖောက်စ်၏ စာအုပ်သည် နောက်ပိုင်းရာစုနှစ်များတစ်လျှောက် လူကြိုက်များခဲ့ပြီး မေရီအား သွေးဆာနေသော အာဏာရှင်အဖြစ် ပြည်သူများ သတ်မှတ်လာအောင် ပုံဖော်ရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် လူစီ ဝုဒ်ဒင်း (Lucy Wooding) က မေရီအပေါ် ဖော်ပြချက်များတွင် အမျိုးသမီးမုန်းတီးရေး စိတ်ဓာတ်များ ပါဝင်နေသည်ကို ထောက်ပြခဲ့သည် - "သူမသည် 'ရန်ငြိုးကြီးပြီး ပြင်းထန်သူ' အဖြစ်လည်းကောင်း၊ တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပင် 'ကျောရိုးမရှိဘဲ အားနည်းသူ' အဖြစ်လည်းကောင်း ပြင်းထန်စွာ ဝေဖန်ခံခဲ့ရပြီး၊ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများကို လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပေးခြင်းနှင့် သူမ၏ခင်ပွန်းအား အာဏာလွှဲပြောင်းပေးခြင်းကဲ့သို့သော လုပ်ရပ်များအတွက်လည်း ဝေဖန်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်"။ ၂၁ ရာစုတွင် မေရီအား ယခင်နန်းစံနှစ်များအတွင်း ပရိုတက်စတင့် သြဇာလွှမ်းမိုးမှု တိုးပွားလာပြီးနောက် အင်္ဂလန်တွင် ရိုမန်ကက်သလစ်ဘာသာ၏ ဦးဆောင်မှုကို ပြန်လည်ရရှိရန် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကြိုးပမ်းခဲ့သူအဖြစ် မှတ်မိကြသည်။ ပရိုတက်စတင့် သမိုင်းပညာရှင်များသည် သူမ၏ ၅ နှစ်တာ နန်းစံသက်တမ်းအတွင်း ပရိုတက်စတင့် ရာပေါင်းများစွာကို မီးတိုင်တွင် မီးရှို့ကွပ်မျက်ခဲ့သည်ကို အဓိကထား၍ သူမ၏ နန်းစံကာလကို အစဉ်တစိုက် ရှုတ်ချခဲ့ကြသည်။ ၂၀ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် အိပ်ခ်ျ ဖက်ဒီ အမ် ပရက်စကော့တ်က မေရီသည် သည်းမခံတတ်သော အာဏာရှင်ဖြစ်သည်ဟူသော အစဉ်အလာအယူအဆကို ပြုပြင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ သမိုင်းပညာရပ်ဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများသည် မေရီအပေါ် ယခင်က ရိုးရှင်းစွာ သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည့် အကဲဖြတ်ချက်များကို ပိုမိုသံသယဝင်လာခဲ့ကြသည်။ ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များမှစ၍ သမိုင်းအမြင် ပြန်လည်သုံးသပ်မှုများ ကြောင့် ပညာရှင်များအကြားတွင် သူမ၏ ဂုဏ်သိက္ခာမှာ အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ ခရစ္စတိုဖာ ဟိတ်ဂ် က သူမ၏ ဘာသာရေးပွဲလမ်းသဘင်များနှင့် ကက်သလစ်ကျင့်ထုံးများကို ပြန်လည်အသက်သွင်းခြင်းကို ပြည်သူများက ယေဘုယျအားဖြင့် ကြိုဆိုခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုသည်။ သူက "'''မေရီ နန်းစံတဲ့ နောက်ဆုံးနှစ်တွေဟာ ပရိုတက်စတင့်တွေ အောင်ပွဲရဖို့အတွက် စက်ဆုပ်ဖွယ် ပြင်ဆင်မှုတွေ မဟုတ်ဘဲ ကက်သလစ်အင်အားကို ဆက်လက်ခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့တာ ဖြစ်တယ်'''" ဟု ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ကက်သလစ်များသည် မေရီကို ကောင်းမွန်စွာ သတိရလေ့ရှိကြပြီး သူမကွယ်လွန်ပြီး ဆယ်စုနှစ်များစွာအကြာတွင် ဂျွန် သရော့ခ်မော်တန် ၏ ကမ္ပည်းစာတွင် "ပျော်ရွှင်ဖွယ်ကောင်းသော အမှတ်တရရှိသည့် မိဖုရားကြီး မေရီ" ဟု ရည်ညွှန်းထားသည်။သောမတ်စ် တဲလစ်၊ ဝီလျံ ဘတ်ဒ် ကဲ့သို့သော တေးရေးဆရာများ၏ ပူဆွေးသောကရောက်ဖွယ် တေးသီချင်းများသည် မေရီ၏ နန်းစံကာလအပေါ် ကက်သလစ်တို့၏ လွမ်းဆွတ်မှုကြောင့် ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဂျွန် လင်ဂတ်ကဲ့သို့သော ကက်သလစ်သမိုင်းပညာရှင်များက မေရီ၏ မူဝါဒများ ကျရှုံးခဲ့ရခြင်းမှာ ၎င်းတို့ မှားယွင်းနေ၍မဟုတ်ဘဲ ထိုမူဝါဒများကို ခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်ရန် သူမ၏ နန်းစံသက်တမ်းမှာ တိုတောင်းလွန်းခြင်းနှင့် သူမ ထိန်းချုပ်မရသော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ အခြားနိုင်ငံများတွင် ကက်သလစ်တန်ပြန်ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး ကို ဂျေဆူးအစ်သာသနာပြုများက ဦးဆောင်ခဲ့သော်လည်း မေရီ၏ အဓိကဘာသာရေးအကြံပေး ကာဒီနယ် ရက်ဂျီနယ် ပိုးလ်က အင်္ဂလန်သို့ ဂျေဆူးအစ်များကို ဝင်ရောက်ခွင့်မပြုခဲ့ပေ။ ဖိလစ်နှင့် သူမ၏ လက်ထပ်မှုသည် တိုင်းသူပြည်သားများအကြား လူကြိုက်နည်းခဲ့ပြီး သူမ၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများသည် နက်ရှိုင်းသော မကျေနပ်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ပြင်သစ်ထံ ကာလေ့စ်မြို့ကို စစ်ရေးအရ ဆုံးရှုံးလိုက်ရခြင်းမှာ အင်္ဂလိပ်တို့၏ ဂုဏ်သိက္ခာအတွက် ခါးသီးသော အရှက်ရမှု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကောက်ပဲသီးနှံ အထွက်နှုန်းမကောင်းခြင်းကလည်း ပြည်သူတို့၏ မကျေနပ်မှုကို ပိုမိုတိုးပွားစေခဲ့သည်။ ဖိလစ်သည် ၎င်း၏ အချိန်အများစုကို ပြည်ပတွင်သာ ကုန်ဆုံးခဲ့ပြီး မေရီမှာ အင်္ဂလန်တွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သဖြင့် သူမသည် ခင်ပွန်းမရှိ၍ စိတ်ဓာတ်ကျခဲ့ရပြီး သားသမီးမရနိုင်ခြင်းကြောင့်လည်း စိတ်ထိခိုက်ခဲ့ရသည်။ သူမကွယ်လွန်ပြီးနောက် ဖိလစ်သည် အဲလိဇဘတ်ကို လက်ထပ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း သူမက ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ မေရီ၏ အုပ်ချုပ်မှုသည် ရလဒ်အားဖြင့် ထိရောက်မှုမရှိဘဲ လူကြိုက်နည်းခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် အဲလိဇဘတ်ခေတ်၏ အောင်မြင်မှုများအဖြစ် ချီးကျူးခံခဲ့ရသည့် ဘဏ္ဍာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု၊ ရေတပ်ချဲ့ထွင်မှုနှင့် ကိုလိုနီနယ်မြေ စွန့်စားရှာဖွေမှု မူဝါဒများကို မေရီ၏ နန်းစံကာလကတည်းက စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == '''ဘွဲ့ထူးများ၊ အသုံးအနှုန်းများနှင့် အမှတ်တံဆိပ်များ''' == မေရီ နန်းတက်စဉ်က အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီနှင့် ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်တို့ကဲ့သို့ပင် "ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်ကြောင့် အင်္ဂလန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့၏ မိဖုရား၊ ဘာသာသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူနှင့် အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်ချာ့ခ်ျကျောင်း၏ မြေပြင်ပေါ်ရှိ အမြင့်ဆုံးအဓိပတိ" ဟု တရားဝင် ဘွဲ့ခေါ်တွင်စေခဲ့သည်။ ချာ့ခ်ျ၏ အမြင့်ဆုံးအဓိပတိဟူသော ဘွဲ့မှာ မေရီ၏ ကက်သလစ်အယူဝါဒနှင့် ဆန့်ကျင်နေသဖြင့် ၁၅၅၃ ခုနှစ် ခရစ္စမတ်အပြီးတွင် ထိုဘွဲ့ကို ချန်လှပ်ခဲ့သည်။ ဖိလစ်နှင့် ချုပ်ဆိုခဲ့သော ထိမ်းမြားမှုစာချုပ်အရ တရားဝင်ပူးတွဲဘွဲ့တွင် မေရီသာမက ဖိလစ်၏ ပိုင်နက်များနှင့် တောင်းဆိုမှုများကိုပါ ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့သည် - "ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်ကြောင့် အင်္ဂလန်၊ ပြင်သစ်၊ နေပယ်လ်စ်၊ ဂျေရုဆလင်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့၏ ဘုရင်နှင့် မိဖုရား၊ ဘာသာသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများ၊ စပိန်နှင့် စစ္စလီတို့၏ မင်းသားနှင့် မင်းသမီး၊ သြစတြီးယား၏ အာခ်ဒျုခ်များ၊ မီလန်၊ ဘာဂန်ဒီနှင့် ဘရာဘန့်တို့၏ ဒျုခ်များ၊ ဟပ်ဘ်စဘတ်၊ ဖလန်းဒါးစ်နှင့် တိုင်ရိုးလ်တို့၏ ကောင့်တ်များ"။ ၁၅၅၄ ခုနှစ်ကတည်းက အသုံးပြုခဲ့သော ဤဘွဲ့ကို ၁၅၅၆ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ်က စပိန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံသောအခါ "ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်ကြောင့် အင်္ဂလန်၊ စပိန်၊ ပြင်သစ်၊ စစ္စလီနှစ်ရပ်၊ ဂျေရုဆလင်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့၏ ဘုရင်နှင့် မိဖုရား၊ ဘာသာသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများ၊ သြစတြီးယား၏ အာခ်ဒျုခ်များ၊ ဘာဂန်ဒီ၊ မီလန်နှင့် ဘရာဘန့်တို့၏ ဒျုခ်များ၊ ဟပ်ဘ်စဘတ်၊ ဖလန်းဒါးစ်နှင့် တိုင်ရိုးလ်တို့၏ ကောင့်တ်များ" ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ပထမမြောက် မေရီ၏ အမှတ်တံဆိပ်မှာ စတုတ္ထမြောက် ဟင်နရီဘုရင် လက်ထက်ကတည်းက အစဉ်အဆက် အသုံးပြုခဲ့သော အမှတ်တံဆိပ်အတိုင်းပင် ဖြစ်သည် - စတုရန်းပုံ လေးကွက်တွင် (ပြင်သစ်အတွက်) ပြာပြာလွင်လွင် နောက်ခံပေါ်တွင် ရွှေရောင်နှင်းပန်းသုံးပွင့်နှင့် (အင်္ဂလန်အတွက်) နီနီရဲရဲ နောက်ခံပေါ်တွင် ရှေ့သို့လျှောက်နေသော ရွှေရောင်ခြင်္သေ့သုံးကောင် ပုံစံဖြစ်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် သူမ၏ အမှတ်တံဆိပ်ကို ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ အမှတ်တံဆိပ်နှင့် ဘေးချင်းယှဉ်၍ ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ သူမသည် "အမှန်တရားသည် အချိန်၏ သမီးပျိုဖြစ်သည်" (Latin: ''Veritas Temporis Filia'') ဟူသော စကားကို သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်ဆောင်ပုဒ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{Lifetime|၁၅၁၆|၁၅၅၈}} [[Category:အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်မများ]] k0ja1ycoq74rdty8ws5c63cxo4we5h3 1055626 1055623 2026-09-28T13:05:37Z I'm Rinn 148432 1055626 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = ပထမမြောက်မေရီဘုရင်မ | image = File:Anthonis Mor 001.jpg | caption = Portrait by [[Antonis Mor]], 1554 | alt = Mary has a high forehead, thin lips and hair parted in the middle | succession = [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ဘုရင်မ]] နှင့် [[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏မင်းဆက်များ]] | more_text = ([[Style of the English sovereigns|more...]]) | reign = ဇူလိုင် ၁၅၅၃ - ၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈ | coronation = ၁ အောက်တိုဘာ ၁၅၅၃ | cor_type = [[Coronation of Mary I|Coronation]] | predecessor = [[လေဒီဂျိန်းဂရေး]] ''(ဖယ်ရှားခံရ)'' သို့ [[ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင်]] | regent = [[စပိန်မှဒုတိယမြောက်ဖိလစ်ဘုရင်]] (၁၅၅၄-၁၅၅၈) | reg_type = Co-monarch | successor = [[ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] | succession1 = [[စပိန်နိုင်ငံရဲ့ကြင်ယာတော်မိဖုရား]] | reign1 = ၁၆ ဇန်နဝါရီ ၁၅၅၆ &nbsp;–<br/>၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈ | reign_type1 = Tenure | birth_date = ၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅၁၆ | birth_place = [[ပလက်စန်တီးယားနန်းတော်]],ဂရင်းနစ်မြို့၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ | death_date = ၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈ (အသက် ၄၂) | death_place = [[စိန့်ဂျိမ်း၏နန်းတော်]], ဝက်စ်မင်စတာ၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ | burial_date = ၁၄ ဒီဇင်ဘာ ၁၅၅၈ | burial_place = [[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားကျောင်း]], လန်ဒန် | spouse = [[စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂]] | house = [[တူးဒါမင်းဆက်]] | father = [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]] | mother = [[ကက်သရင်းအော့ဖ်အာရဂွန်]] | religion = [[ကက်သလစ်ဘာသာဝင်]] | signature = Mary I Signature.svg | signature_alt = Cursive signature with the words "Marye the quene" }} '''<big>ပထမမြောက်မေရီဘုရင်မ</big>''' (၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅၁၆ – ၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈) သည် ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လမှစ၍ အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်၏ ဘုရင်မ ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၅၅၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလမှစ၍ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် (၂) ၏ ကြင်ယာတော်အဖြစ် စပိန်နိုင်ငံ၏ မိဖုရားကြီး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဖခင်ဖြစ်သူ အဌမမြောက်ဟင်နရီ ဘုရင်လက်ထက်တွင် စတင်ခဲ့သော အင်္ဂလန်ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု ကို ပြောင်းပြန်လှန်ရန် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ယခင်ဘုရင်နှစ်ပါး လက်ထက်က သိမ်းဆည်းခံခဲ့ရသော အသင်းတော်ပိုင်ပစ္စည်းများကို ပြန်လည်ပေးအပ်ရန် ၎င်း၏ကြိုးပမ်းမှုကို ပါလီမန်က အကြီးအကျယ် ပိတ်ဆို့ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်း၏ ၅ နှစ်တာ အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း ဘာသာရေးကွဲလွဲသူ ကြီးကြီးမားမား ၂၈၀ ကျော်ကို တိုင်တန်း၍ မီးရှို့ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ယင်းကို "မေရီ၏ နှိပ်စက်ညှင်းပန်းမှုများ" ဟု လူသိများကြပြီး၊ နောက်ပိုင်း သမိုင်းဝေဖန်သူများက ၎င်းအား '''"သွေးစွန်းသော မေရီ"''' ဟု သမိုင်းတွင် ကမ္ပည်းထိုး ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ မေရီသည် အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး နှင့် ၎င်း၏ ပထမဆုံးဇနီး ကက်သရင်း အော့ဖ် အာရဂွန် တို့မှ မွေးဖွားပြီး အဖတ်တင်ကျန်ရစ်သော တစ်ဦးတည်းသော သမီးဖြစ်သည်။ ၁၅၃၃ ခုနှစ်တွင် မိဘများ၏ လက်ထပ်ပွဲ ပျက်ပြယ်သွားပြီးနောက် ၎င်းသည် တရားမဝင်ကလေးအဖြစ် ကြေညာခံရပြီး ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် လိုင်းမှ ပယ်ထုတ်ခြင်းခံခဲ့ရသော်လည်း၊ ၁၅၄၃ ခုနှစ် တတိယအကြိမ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုအက်ဥပဒေ အရ ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ဖအေတူမအေကွဲ မောင်ငယ်ဖြစ်သူ ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် သည် ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် အသက် ၉ နှစ်အရွယ်၌ ဖခင်ဖြစ်သူ၏ ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ ၁၅၅၃ ခုနှစ်တွင် အက်ဒွပ် သည် သေလုမြောပါး ဖျားနာလာသောအခါ မေရီအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်မှ ဖယ်ရှားရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်း၏လက်ထက်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ပရိုတက်စတင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို မေရီက ပြောင်းပြန်လှန်ပစ်လိမ့်မည်ဟု ၎င်းမှန်ကန်စွာ တွေးတောမိခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အက်ဒဝက် ကွယ်လွန်သောအခါ အဓိက နိုင်ငံရေးသမားများက ၎င်းတို့၏ ပရိုတက်စတင့်ဝမ်းကွဲဖြစ်သူ '''လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး''' ကို ဘုရင်မအဖြစ် အစားထိုး ကြေညာခဲ့ကြသည်။ သို့သော် မေရီသည် အရှေ့အန်ဂလီယာ တွင် စစ်အင်အားကို လျင်မြန်စွာ စည်းရုံးပြီး ဂျိန်းကို နန်းချခဲ့ကာ၊ နောက်ပိုင်းတွင် ဂျိန်းသည် ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ မေရီသည် — အငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်သော ဂျိန်းနှင့် ဧကရီဘုရင်မ မာတစ်ဒါ တို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကို ချန်လှပ်ထားလျှင် — အင်္ဂလန်၏ ပထမဆုံးသော '''အမျိုးသမီး အုပ်ချုပ်သူဘုရင်မ''' '''(Queen Regnant)''' ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ၎င်းသည် စပိန်မင်းသား ဖိလစ်နှင့် ထိမ်းမြားခဲ့ပြီး၊ ၁၅၅၆ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ် နန်းတက်လာသောအခါ ဟက်ဘ်စဘတ်စပိန် ၏ ကြင်ယာတော်မိဖုရားကြီး '''(Queen Consort)''' ဖြစ်လာခဲ့သည်။ စပိန်ဘုရင်နှင့် လက်ထပ်ခြင်းသည် အင်္ဂလန်တွင် အလွန်အငြင်းပွားဖွယ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် မေရီ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ ၎င်း၏ ညီမငယ်ဖြစ်သူနှင့် ထီးနန်းဆက်ခံသူ ပထမ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး က အင်္ဂလန်တွင် ကက်သလစ်ဘာသာကို ပြန်လည်အခြေချရန် မေရီ၏ ကြိုးပမ်းမှုအားလုံးကို ရုပ်သိမ်းကာ ပြောင်းပြန်လှန်ပစ်ခဲ့သည်။ မှတ်ချက် - Queen Regnant သည် မိမိကိုယ်တိုင် စီမံအုပ်ချုပ်ရသော ဘုရင်မကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်ပြီး Queen Consort သည် ကြင်ယာတော်မိဖုရားသာဖြစ်ပြီး မည်သည့်စီမံအုပ်ချုပ်မှုမျိုးကိုမှ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ပိုင်ခွင့်မရှိ။ == '''မွေးဖွားခြင်းနှင့် မိသားစု''' == '''မေရီ''' ကို ၁၅၁၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ ဂရင်းနစ် ရှိ ပလက်စန်းတီးယားနန်းတော် ၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်နှင့် ပထမဆုံးဇနီး ကက်သရင်း အော့ဖ် အာရဂွန်တို့၏ သားသမီးများထဲတွင် မွေးကင်းစကလေးဘဝကို ကျော်လွန်၍ ရှင်သန်နိုင်ခဲ့သည့် တစ်ဦးတည်းသော သမီးဖြစ်သည်။ မေရီကို မမွေးဖွားမီ မိခင်ဖြစ်သူတွင် ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျခြင်းနှင့် အသေမွေးခြင်း သုံးကြိမ် ရှိခဲ့ပြီး၊ ကွန်ဝေါမြို့စား ဟင်နရီ အမည်ရှိ သားတော်တစ်ဦးမှာလည်း မွေးဖွားပြီးမကြာမီ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။<ref>Loades, pp. 12–13; Weir, pp. 152–153.</ref> မေရီကို မွေးဖွားပြီး သုံးရက်အကြာတွင် ဂရင်းနစ်ရှိ အော့ဗ်ဆားဗန့် ဖရိုင်းယားစ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၌ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်အဖြစ် နှစ်ခြင်းမင်္ဂလာ ပြုလုပ်ပေးခဲ့သည်။<ref>Porter, p. 13; Waller, p. 16; Whitelock, p. 7.</ref> ၎င်း၏ ခရစ်ယာန်မိဘအုပ်ထိန်းသူများတွင် ဝန်ကြီးချုပ် သောမတ်စ် ဝေါလ်ဆေး၊ ၎င်း၏ အဘွားတော်စပ်သူ ဒီဗွန်ကောင့်တက်စ် ကက်သရင်း နှင့် နော့ဖစ်ဒူးကတ်စတန် အက်ဂ်နက်စ် ဟောင်းဝပ် တို့ ပါဝင်သည်။<ref>Porter, pp. 13, 37; Waller, p. 17.</ref> အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်၏ အမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူ ဆလစ္စဘရီကောင့်တက်စ် မာဂရက် ပိုးလ် က မေရီ၏ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်အဖြစ် အတည်ပြုခြင်း အခမ်းအနားတွင် အာမခံသူအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။<ref>Porter, p. 13; Waller, p. 17; Whitelock, p. 7.</ref> နောက်တစ်နှစ်တွင် မေရီသည် ၎င်း၏ဝမ်းကွဲဖြစ်သူ ဖရန့်စစ် ဘရန်ဒွန်၏ ဘာသာရေးအာမခံသူအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရာ ငယ်ငယ်ရွယ်ရွယ်ဖြင့် ခရစ်ယာန်မိခင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>Loades, p. 28; Porter, p. 15.</ref> မေရီကို မွေးဖွားစဉ်က ဖခင်ဖြစ်သူ၏ တော်ဝင်အုပ်ထိန်းသူဟောင်း အဲလိဇဘက် ဒန်တွန် ၏ လက်ထဲတွင် အပ်နှံစောင့်ရှောက်စေခဲ့သည်။<ref>Hickey, J. A. (2025). Preparing Tudor Kings and Princes to Rule: The Men and Women Who Trained the Royals. Storbritannien: Pen & Sword History. p. 152-</ref> ၁၅၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဆလစ္စဘရီကောင့်တက်စ်ကို မေရီ၏ အုပ်ထိန်းသူအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>Loades, p. 29; Porter, p. 16; Waller, p. 20; Whitelock, p. 21.</ref> ထို့နောက် ၁၅၂၁ မှ ၁၅၂၅ ခုနှစ်အထိ အေမီ ဘိုလင်း က အုပ်ထိန်းသူအဖြစ် ခေတ္တအစားထိုးခဲ့ပြီးနောက် ၁၅၂၅ ခုနှစ်တွင် ဆလစ္စဘရီကောင့်တက်စ်ကပင် ရာထူးကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။ ၁၅၃၀ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ဆာ ဂျွန် ဟပ်ဆေး သည် မေရီ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ကင့်မြို့စား ဂျော့ခ်ျဂရေး၏ သမီးဖြစ်သူ ၎င်း၏ဇနီး လေဒီ အန်း သည် မေရီ၏ အနီးကပ်အစေခံတစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>Hoyle, p. 407.</ref> == '''ငယ်ဘဝ''' == မေရီသည် ငယ်စဉ်ကပင် ဉာဏ်ပညာ ထက်မြက်ထူးချွန်သော ကလေးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၅၂၀ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လတွင် အသက် ၄ နှစ်ခွဲခန့်သာ ရှိသေးသော မေရီသည် နန်းတော်သို့ လာရောက်လည်ပတ်သည့် ပြင်သစ်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ကို ဗာဂျင်နယ် (ဟာပစီကော့ဒ် စန္ဒရားအမျိုးအစားတစ်မျိုး) တီးခတ်ပြ၍ ဧည့်ခံဖျော်ဖြေခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အစောပိုင်း ပညာရေးအများစုကို မိခင်ဖြစ်သူက တာဝန်ယူခဲ့ပြီး၊ မိခင်က စပိန်လူသားပဒေသာပညာရှင် ဟွမ် လူဝီ ဗီးဗက်စ် ထံမှ အကြံဉာဏ်များ ရယူကာ မိန်းကလေးများ ပညာရေးဆိုင်ရာ ကျမ်းတစ်စောင်ဖြစ်သော ''De Institutione Feminae Christianae'' ကို ရေးသားစေခဲ့သည်။ အသက် ၉ နှစ်အရွယ်တွင် မေရီသည် လာတင်ဘာသာကို ဖတ်ရှုနိုင်၊ ရေးသားနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ပြင်သစ်ဘာသာ၊ စပိန်ဘာသာ၊ ဂီတ၊ အကနှင့် ဂရိဘာသာရပ်များကိုလည်း လေ့လာခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၈) သည် သမီးဖြစ်သူကို အလွန်အလိုလိုက်ချစ်ခင်ပြီး ဗင်းနစ်သံတမန် ဆီဘက်စတီယန် ဂျူးစတီးနီးယား ကို မေရီသည် ဘယ်သောအခါမျှ ငိုယိုခြင်းမရှိကြောင်း ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားစွာ ပြောကြားခဲ့သည်။ မေရီသည် အသားဖြူဝင်းပြီး ပြာလဲ့သောမျက်ဝန်းနှင့် နီညိုရောင် သို့မဟုတ် ရွှေနီရောင် ဆံကေသာ ရှိရာ ယင်းမှာ မိဘနှစ်ပါးစလုံးထံမှ ဆင်းသက်လာသော ရုပ်ရည်လက္ခဏာများ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ပါးပြင်နီမြန်းသော စရိုက်မှာမူ ဖခင်ထံမှ ဆက်ခံရရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီသည် မေရီကို ချစ်ခင်သော်လည်း ၎င်း၏အိမ်ထောင်ရေးတွင် သားတော်တစ်ဦးမျှ မထွန်းကားခဲ့ခြင်းအပေါ် ပြင်းထန်စွာ စိတ်ပျက်ခဲ့သည်။ မေရီ အသက် ၉ နှစ်အရွယ်သို့ ရောက်သောအခါ ဟင်နရီနှင့် ကက်သရင်းတို့တွင် သားသမီး ထပ်မံထွန်းကားရန် လမ်းမရှိတော့ကြောင်း ထင်ရှားလာသဖြင့် ဟင်နရီတွင် တရားဝင် ထီးနန်းဆက်ခံမည့် အမျိုးသားအမွေခံ မရှိဘဲ ဖြစ်နေခဲ့သည်။ ၁၅၂၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ဝေလနှင့် နယ်စပ်ဒေသကောင်စီ ကို ဦးဆောင်ရန် မေရီကို ဝေလနယ်စပ်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းအား လတ်ဒ်လိုရဲတိုက် တွင် ကိုယ်ပိုင်နန်းတွင်းအဖွဲ့ ထားရှိခွင့်ပြုခဲ့ပြီး များသောအားဖြင့် ဝေလမင်းသား များအတွက်သာ သတ်မှတ်ထားလေ့ရှိသည့် တော်ဝင်အခွင့်အာဏာ အများအပြားကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သမိုင်းအရ မေရီသည် ထိုဘွဲ့အမည်ကို တရားဝင် အပ်နှင်းခြင်းမခံရဖူးသော်လည်း ဗီးဗက်စ်နှင့် အခြားသူများက ၎င်းအား "ဝေလမင်းသမီး" ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းသည် ဝေလနယ်စပ်ဒေသတွင် သုံးနှစ်ခန့် ဖြတ်သန်းခဲ့ပြီး ဖခင်ဖြစ်သူ၏ နန်းတော်သို့လည်း ပုံမှန်သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့ကာ ၁၅၂၈ ခုနှစ်လယ်ပိုင်းတွင် လန်ဒန်ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ နေအိမ်များသို့ အမြဲတမ်း ပြန်လည်ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ မေရီ၏ ငယ်ဘဝတစ်လျှောက်လုံးတွင် ဟင်နရီသည် သမီးဖြစ်သူအတွက် အနာဂတ်အိမ်ထောင်ရေးဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးမှုများကို စဉ်ဆက်မပြတ် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ မေရီ အသက် ၂ နှစ်အရွယ်တွင် ပြင်သစ်ဘုရင် ဖရန့်စစ် (၁) ၏ သားငယ်ဖြစ်သူ ပြင်သစ်အိမ်ရှေ့မင်းသား ဖရန့်စစ် နှင့် စုလျားရစ်ပတ်ရန် ကတိပြုခဲ့သော်လည်း သုံးနှစ်အကြာတွင် ထိုစာချုပ် ပျက်ပြယ်သွားခဲ့သည်။ ၁၅၂၂ ခုနှစ်၊ အသက် ၆ နှစ်အရွယ်တွင် ၎င်းအား အသက် ၂၂ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော ဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ သန့်ရှင်းသောရောမအင်ပါယာ ဧကရာဇ် ချားလ်စ် (၅) နှင့် လက်ထပ်ရန် စာချုပ်ချုပ်ဆိုခဲ့သော်လည်း၊ နှစ်အနည်းငယ်အကြာတွင် ချားလ်စ်က ဟင်နရီ၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် စုလျားရစ်ပတ်မှုကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟင်နရီ၏ အဓိကအကြံပေး ကာဒီနယ် ဝူလ်ဆေးသည် ပြင်သစ်တို့နှင့် လက်ထပ်ရေးဆွေးနွေးမှုများကို ပြန်လည်စတင်ခဲ့ပြီး၊ အင်္ဂလန်နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် လိုလားနေသော ပြင်သစ်ဘုရင် ဖရန့်စစ် (၁) နှင့် မေရီကို လက်ထပ်ရန် ဟင်နရီက အကြံပြုခဲ့သည်။ လက်ထပ်ရေးစာချုပ်တစ်ခု ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး မေရီသည် ဖရန့်စစ် (၁) သို့မဟုတ် ၎င်း၏ ဒုတိယသားတော် အော်လင်းမြို့စား ဟင်နရီ တို့ထဲမှ တစ်ဦးဦးနှင့် လက်ထပ်ရန် သတ်မှတ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဝူလ်ဆေးသည် လက်ထပ်ပွဲမလိုဘဲ ပြင်သစ်နှင့် မဟာမိတ်စာချုပ်ကို ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၂၈ ခုနှစ်တွင် ဝူလ်ဆေး၏ ကိုယ်စားလှယ် သောမတ်စ် မက်ဂနပ်စ် သည် မေရီအား ၎င်း၏ဝမ်းကွဲဖြစ်သူ စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်းစ် (၅) ) နှင့် လက်ထပ်ရန် စိတ်ကူးကို စကော့တလန်သံတမန် အဒမ် အိုတာဘန်း နှင့် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ ဗင်းနစ်လူမျိုး မာရီယို ဆာဗော်ဂနာနို၏ အဆိုအရ ထိုအချိန်တွင် မေရီသည် လှပချောမောပြီး ကိုယ်လုံးကိုယ်ပေါက် ပြေပြစ်ကာ အသားအရေ လှပသော အမျိုးသမီးငယ်တစ်ဦးအဖြစ် ဖွံ့ဖြိုးလာနေပြီ ဖြစ်သည်။ == '''အရွယ်ရောက်ပြီးချိန်''' == ၁၅၃၆ ခုနှစ်တွင် မိဖုရား အန်းဘိုလင်းသည် ဘုရင်၏ အမျက်တော်ရှာခြင်းကို ခံရပြီး ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်။ အဲလစ်ဇဘက်သည်လည်း မေရီကဲ့သို့ပင် တရားမဝင်ကလေးအဖြစ် ကြေညာခံရပြီး ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် အခွင့်အရေးများ ရုပ်သိမ်းခံခဲ့ရသည်။ အန်းဘိုလန်းကို ကွပ်မျက်ပြီး နှစ်ပတ်အတွင်း ဟင်နရီသည် ဂျိန်း ဆေးမွား နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းက ခင်ပွန်းဖြစ်သူအား မေရီနှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်အောင် စည်းရုံးပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ဟင်နရီသည် မေရီအနေဖြင့် ၎င်းအား အင်္ဂလန်အသင်းတော်၏ အကြီးအကဲအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုရန်၊ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အာဏာကို ငြင်းပယ်ရန်၊ မိဘများ၏ လက်ထပ်ပွဲမှာ ဥပဒေနှင့်မညီကြောင်း ဝန်ခံရန်နှင့် မိမိကိုယ်ကိုယ် တရားမဝင်ကလေးအဖြစ် လက်ခံရန် အတင်းအကျပ် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ မေရီသည် "ဘုရားသခင်နှင့် မိမိ၏ အမှားအမှန်သိစိတ်" ခွင့်ပြုသရွေ့ ဖခင်၏ အာဏာကို နာခံခြင်းဖြင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ဆုံးတွင် ဟင်နရီ၏ တောင်းဆိုချက်အားလုံးကို သဘောတူညီသည့် စာရွက်စာတမ်းကို လက်မှတ်ရေးထိုးရန် အကျပ်ကိုင် ခြိမ်းခြောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဖခင်နှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ပြီးနောက် မေရီသည် နန်းတော်တွင် ၎င်း၏နေရာကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ၎င်းအား ကိုယ်ပိုင်နန်းတွင်းအဖွဲ့ ပြန်လည်ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး မေရီ အနှစ်သက်ဆုံးဖြစ်သူ စူဇန် ကလန်ရင်ရှူး ကိုလည်း ရာထူးပြန်ပေးခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း မေရီ၏ သုံးစွဲမှုမှတ်တမ်းများအရ ၎င်းသည် ဟတ်ဖီးလ်အိမ်တော်၊ ဘိုလျူးနန်းတော်၊ ရစ်ချမွန်နှင့် ဟန်ဒန်တို့အပြင် ဂရင်းနစ်၊ ဝက်စ်မင်စတာနှင့် ဟန်ပတန်ကုတ်ရှိ ဟင်နရီ၏ နန်းတော်များတွင် အဓိက နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ ၎င်း၏ အသုံးစရိတ်များတွင် အဖိုးတန်အဝတ်အစားများနှင့် ၎င်းအနှစ်သက်ဆုံး အပန်းဖြေမှုတစ်ခုဖြစ်သည့် ဖဲကစားခြင်း (လောင်းကစားခြင်း) တို့ ပါဝင်သည်။ အင်္ဂလန်မြောက်ပိုင်းရှိ ပုန်ကန်သူများသည် ဟင်နရီ၏ ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းတို့၏ တောင်းဆိုချက်တစ်ခုမှာ မေရီအား တရားဝင် အဆင့်အတန်း ပြန်လည်ပေးရန် ဖြစ်သည်။ "ကရုဏာတော်ခရီးစဉ်" ဟု လူသိများသော ထိုပုန်ကန်မှုကို ဘုရင်က ရက်ရက်စက်စက် နှိမ်နင်းခဲ့သည်။ မေရီ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ်ဟောင်း လော့ဒ် ဟပ်ဆေး အပါအဝင် ပုန်ကန်သူများ ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသော်လည်း မေရီ တိုက်ရိုက်ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့သည့် အရိပ်အယောင် မရှိပေ။ ၁၅၃၇ ခုနှစ်တွင် မိဖုရားဂျိန်းသည် သားတော် '''အက်ဒွပ်''' ကို မွေးဖွားပြီးနောက် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ အက်ဒွပ်သည် အမျိုးသားဖြစ်၍ မေရီကို ကျော်ဖြတ်ကာ အင်္ဂလန်ထီးနန်း၏ တရားဝင်အမွေခံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မေရီသည် မောင်ငယ်၏ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်ဖြစ်မှုတွင် အာမခံသူ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး မိဖုရား၏ ဈာပနတွင်လည်း အဓိက ဝမ်းနည်းပူဆွေးသူအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဟင်နရီဘုရင်သည် မေရီအား တရားဝင်အဆင့်အတန်း ပြန်ပေးရန် သို့မဟုတ် ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်လိုင်း သတ်မှတ်ပေးရန် ငြင်းဆန်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ၁၅၄၂ ခုနှစ်တွင် မေရီက မိမိကိုယ်ကိုယ် "ခရစ်ယာန်လောကတစ်ခုလုံးတွင် အဆိုးဆုံးသော အမျိုးသမီး" ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၁၅၃၉ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းမှစ၍ နိုင်ဘတ်မြို့စား ဖိလစ် က မေရီကို လက်ထပ်ခွင့်တောင်းခဲ့သော်လည်း ၎င်းမှာ လူသာရန် ပရိုတက်စတင့်တစ်ဦးဖြစ်၍ မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ၁၅၃၉ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ် သောမတ်စ် ကရွမ်းဝဲလ် သည် ကလိဗ်စ်နယ် နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ မေရီနှင့် ကလိဗ်စ်မြို့စား ဝီလျံတို့ကို ပေးစားရန် စိတ်ကူးရှိခဲ့သော်လည်း အကောင်အထည်မပေါ်ခဲ့ဘဲ၊ ဟင်နရီဘုရင်နှင့် မြို့စား၏နှမ အန်း အော့ဖ် ကလိဗ်စ်တို့ ထိမ်းမြားရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ဘုရင်က အန်းကို ပထမဆုံးအကြိမ် တွေ့ရသောအခါ ရုပ်ဆိုးသည်ဟု ယူဆခဲ့သော်လည်း နိုင်ငံရေးအကြောင်းပြချက်ကြောင့် လက်ထပ်ပွဲကို မဖျက်သိမ်းနိုင်ခဲ့ပေ။ ကရွမ်းဝဲလ်သည် ဘုရင်၏မျက်နှာသာပေးမှု ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး ၁၅၄၀ ဇွန်လတွင် နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည် (၎င်း၏ စွပ်စွဲချက်တစ်ခုမှာ မေရီကို ၎င်းကိုယ်တိုင် လက်ထပ်ရန် ကြံစည်ခဲ့သည်ဟူသော အချက်ဖြစ်သည်)။ အန်းက လက်ထပ်ပွဲ ပျက်ပြယ်ခြင်းကို သဘောတူခဲ့ပြီးနောက် ကရွမ်းဝဲလ်မှာ ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်။ ၁၅၄၁ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် မေရီ၏ အုပ်ထိန်းသူဟောင်းနှင့် ခရစ်ယာန်မိခင်ဖြစ်သူ ဆလစ္စဘရီကောင့်တက်စ်ကို ကက်သလစ်ပူးပေါင်းကြံစည်မှု အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ရက်ရက်စက်စက် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၂ ခုနှစ်၊ ဟင်နရီ၏ ပဉ္စမမြောက်ဇနီး ကက်သရင်း ဟောင်းဝပ် ကွပ်မျက်ခံရပြီးနောက် ဘုရင်သည် မေရီအား နန်းတွင်းခရစ္စမတ်ပွဲတော်သို့ ဖိတ်ကြားခဲ့ပြီး၊ မိဖုရားမရှိသည့်ကာလအတွင်း မေရီက နန်းတွင်းဧည့်ခံပွဲ အစီအစဉ်များကို တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၅၄၃ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ဆဋ္ဌမမြောက်နှင့် နောက်ဆုံးဇနီး '''ကက်သရင်း ပါး''' နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး ၎င်းက တော်ဝင်မိသားစုကို ပြန်လည်စည်းလုံးစေခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် '''၁၅၄၄ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုအက်ဥပဒေ'''အရ မေရီနှင့် အဲလိဇဘက်တို့ကို အက်ဒွပ် ၏နောက်တွင် ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်လိုင်းသို့ ပြန်လည်ထည့်သွင်းပေးခဲ့သော်လည်း ဥပဒေအရမူ ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် တရားမဝင်ကလေးများအဖြစ် ဆက်ရှိနေခဲ့သည်။ ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ကွယ်လွန်၍ အက်ဒွပ် နန်းတက်ခဲ့သည်။ မေရီသည် နော့ဖစ်၊ ဆပ်ဖစ်နှင့် အက်ဆက်စ်တို့ရှိ မြေယာများကို အမွေရရှိခဲ့သည်။ အက်ဒွပ် သည် ကလေးသာရှိသေးသဖြင့် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာမှာ ပရိုတက်စတင့်များကြီးစိုးသော အုပ်ထိန်းသူကောင်စီထံသို့ ရောက်ရှိသွားပြီး ၎င်းတို့က တစ်နိုင်ငံလုံးကို ပရိုတက်စတင့်ဘာသာ သွတ်သွင်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ မေရီသည် ရောမကက်သလစ်ဘာသာအပေါ် သစ္စာမြဲမြံစွာဖြင့် ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင်ဝတ်ပြုဆောင်တွင် ရိုးရာမက်စ် ဝတ်ပြုပွဲကို ပေါ်ပေါ်ထင်ထင် ဆက်လက်ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ၎င်း၏ဝမ်းကွဲ ဧကရာဇ် ချားလ်စ် (၅) ထံ နိုင်ငံရေးအရ အကူအညီတောင်းခံခဲ့သည်။ အက်ဒဝက် စိုးစံစဉ်ကာလအများစုတွင် မေရီသည် ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင်မြေယာများ၌သာ နေထိုင်ခဲ့ပြီး နန်းတော်သို့ ခဲယဉ်းစွာ လာရောက်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ် ခရစ္စမတ်တွင် အသက် ၁၃ နှစ်အရွယ် အက်ဒဝက်သည် အသက် ၃၄ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော မေရီအား ၎င်း၏ဘာသာရေးဥပဒေများကို လျစ်လျူရှုမှုအတွက် လူပုံအလယ်တွင် ပြင်းထန်စွာ ပြစ်တင်ဝေဖန်ခဲ့သဖြင့် နှစ်ဦးစလုံး နန်းတွင်းအဖွဲ့ရှေ့တွင် မျက်ရည်ကျခဲ့ကြသည်။ မေရီသည် ကက်သလစ်ဘာသာကို စွန့်လွှတ်ရန် အက်ဒဝက်၏ တောင်းဆိုချက်များကို ထပ်လဲလဲ ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ == '''ထီးနန်းတက်ခြင်း''' == ၁၅၀၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ် '''ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင်'''သည် အဆုတ်ရောဂါ (တီဘီရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိ) ဖြင့် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မေရီထံ ထီးနန်းရောက်ရှိသွားပါက ကက်သလစ်ဘာသာကို ပြန်လည်အခြေချပြီး ၎င်းတို့၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ဖျက်ဆီးပစ်မည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် မေရီအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်လိုင်းမှ ဖယ်ရှားရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ နော့သမ်ဘာလန်မြို့စား ဂျွန် ဒတ်ဒလေ ၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် အက်ဒဝက်သည် ၎င်း၏သေတမ်းစာတွင် မေရီနှင့် (ပရိုတက်စတင့်ဖြစ်သော်လည်း) အဲလိဇဘက် နှစ်ဦးစလုံးကို ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်မှ ပယ်ထုတ်ခဲ့သည်။ ယင်းလုပ်ရပ်သည် ၁၁၄၄ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုအက်ဥပဒေကို ဆန့်ကျင်လျက်၊ အက်ဒဝက်သည် နော့သမ်ဘာလန်မြို့စား၏ ချွေးမဖြစ်သူ '''လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး''' ကို ၎င်း၏ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် အမည်စာရင်းတင်သွင်းခဲ့သည်။ အက်ဒွပ် မကွယ်လွန်မီ မေရီအား လန်ဒန်သို့ လာရောက်ရန် ဆင့်ခေါ်ခဲ့သော်လည်း ယင်းမှာ ၎င်းအား ဖမ်းဆီးပြီး ဂျိန်း နန်းတက်ရန် လမ်းခင်းသည့် အကွက်ရွှေ့မှုဖြစ်ကြောင်း သတိပေးချက်ရရှိခဲ့သဖြင့် မေရီသည် လန်ဒန်သို့မသွားဘဲ ကက်သလစ်ဘာသာဝင် အများအပြားရှိရာ အရှေ့အန်ဂလီယာ သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့သည်။ ဇူလိုင်လ ၉ ရက်နေ့တွင် ၎င်းသည် မိမိကိုယ်သူ တရားဝင်ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာရန် '''ဘုရင့်အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့''' ထံ စာရေးသား အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ၁၅၀၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် လေဒီ ဂျိန်း ဂရေးကို နော့သမ်ဘာလန်နှင့် ၎င်း၏နောက်လိုက်များက ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်အရောက်တွင် မေရီနှင့် ၎င်း၏ထောက်ခံသူများသည် ဆပ်ဖစ်ရှိ ဖရမ်လင်ဂမ်ရဲတိုက်တွင် စစ်အင်အားအမြောက်အမြား စုစည်းမိသွားခဲ့သည်။ နော့သမ်ဘာလန်အပေါ် မှူးမတ်များ၏ ထောက်ခံမှု ပြိုလဲသွားခဲ့ပြီး '''ဇူလိုင်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဂျိန်းသည် နန်းချခြင်းခံခဲ့ရသည်'''။ ဂျိန်းနှင့် နော့သမ်ဘာလန်မြို့စားတို့သည် လန်ဒန်မျှော်စင်တွင် အကျဉ်းချခံခဲ့ရသည်။ ၁၅၀၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် မေရီသည် နှမဖြစ်သူ အဲလစ်ဇဘက်နှင့်အတူ မှူးမတ်ပေါင်း ၈၀၀ ကျော် ခြံရံလျက် ပြည်သူလူထု၏ တစ်ခဲနက်ထောက်ခံမှုလှိုင်းဖြင့် လန်ဒန်မြို့အတွင်းသို့ အောင်ပွဲခံ ချီတက်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ == '''နန်းစံကာလ''' == ဘုရင်မကြီးမေရီ နန်းတက်လာပြီးနောက် ပထမဆုံး လုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် အလုပ်များအနက် တစ်ခုမှာ လန်ဒန်မျှော်စင်တွင် အကျဉ်းကျနေသော ရိုမန်ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များဖြစ်သည့် တတိယအဆင့်နော်ဖော့ခ်မြို့စားကြီး သောမတ်စ် ဟောင်းဝပ် နှင့် စတီဖင် ဂါဒီနာတို့အပြင် သူမ၏ အမျိုးအနွယ်တော်စပ်သူ အက်ဒွပ် ကော်တနီတို့ကိုပါ ပြန်လွှတ်ပေးရန် အမိန့်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ နုပျိုလှပသော လေဒီဂျိန်း မှာ နော့သမ်ဘာလန်၏ အာဏာသိမ်းရန် ကြံစည်မှုတွင် အသုံးချခံ ဓားစာခံသက်သက်သာ ဖြစ်ကြောင်းကို မေရီ နားလည်ထားသည်။ ထို့ကြောင့် အာဏာသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းမှုအပြီး နောက်ဆက်တွဲကာလတွင် အဆင့်မြင့်ပူးပေါင်းကြံစည်သူများထဲမှ နော့သမ်ဘာလန် တစ်ဦးတည်းကိုသာ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ လေဒီဂျိန်းနှင့် သူမ၏ခင်ပွန်းဖြစ်သူ လော့ဒ် ဂေးဖို့ဒ် ဒတ်ဒ်လေတို့သည် အပြစ်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသော်လည်း ချက်ချင်းကွပ်မျက်ခြင်းမပြုဘဲ လန်ဒန်မျှော်စင်တွင်သာ စောင့်ကြည့်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ပြီး လေဒီဂျိန်း၏ဖခင်ဖြစ်သူ တစ်ဦးမြောက် ဆပ်ဖော့ခ်မြို့စားကြီး ဟင်နရီ ဂရေး ကိုမူ ပြန်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ သို့သော် လေဒီဂျိန်းကို ထီးနန်းတင်မြှောက်ရန် ကြံစည်မှုတွင် '''ဘုရင့်အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့''' အဖွဲ့ဝင် အားလုံးနီးပါး ပါဝင်ပတ်သက်နေသဖြင့် မေရီသည် ခက်ခဲသော အခြေအနေနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ သူမသည် ဂါဒီနာကို အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့တွင် ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး ဝင်ချက်စတာ၏ ဆရာတော် ရာထူးနှင့် နိုင်ငံတော်အဓိပတိ ရာထူး နှစ်ခုစလုံးကို ပေးအပ်ခဲ့ကာ ၎င်းသည် ထိုရာထူးများကို ၁၅၅၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ဆူဆန် ကလဲရင်စီးယပ်စ် သည် ဝတ်ရုံတော်ထိန်းချုပ် ) ဖြစ်လာခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာ ၃၀ ရက်တွင် သူမအား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ပွဲလမ်းသဘင်များနှင့် ဖျော်ဖြေပွဲများကို ကျင်းပခဲ့ပြီး မေရီ လန်ဒန်မြို့အတွင်း လှည့်လည်လှည့်လည်ပွဲ၌ ဝီလျံ မန်ဒီ ၏ ကြီးကျယ်ခမ်းနားလှသော ဓမ္မတေး ''Vox Patris caelestis'' ကို သီဆိုပူဇော်ခဲ့ကြသည်။ ထိုဓမ္မတေးသည် (ကျမ်းစာလာ) ရှောလမုန်၏သီချင်းနှင့် ကညာစင်မေရီ ကောင်းကင်ဘုံသို့ ပင့်ဆောင်ခြင်းခံရမှုကို ရည်ညွှန်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၅၅၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁ ရက်တွင် ဂါဒီနာသည် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၌ မေရီကို ဘိသိက်မြှောက် သရဖူဆောင်းပေးခဲ့သည်။ == '''စပိန်နိုင်ငံနှင့် ထိမ်းမြားခြင်း''' == ယခုအခါ အသက် ၃၇ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော မေရီသည် ခင်ပွန်းတစ်ဦး ရှာဖွေရန်နှင့် ထီးနန်းဆက်ခံမည့် ရင်သွေးတစ်ဦး မွေးဖွားရန် အာရုံစိုက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်၏ သေတမ်းစာနှင့် ၁၅၄၄ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှု အက်ဥပဒေအရ နောက်ထပ် ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် အစဉ်အဆက်ရှိနေသည့် အဲလိဇဘက် အား ထီးနန်းမရရှိစေရန် တားဆီးရန်အတွက် ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်ပြည်သူများက မိဖုရားကြီးကို လက်ထပ်စေချင်ကြသော်လည်း အင်္ဂလန်၏ အရေးကိစ္စများတွင် ပြည်ပအာဏာစွက်ဖက်မှုများ ဖြစ်လာနိုင်သဖြင့် နိုင်ငံခြားသားတစ်ဦးနှင့် လက်မထပ်သင့်ကြောင်း အများသဘောတူ ယူဆထားကြသည်။ ၁၅၅၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့သည် သူမထံ သွားရောက်ပြီး အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ခင်ပွန်းတစ်ဦးကိုသာ ရွေးချယ်ရန် တရားဝင်တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ အထင်ရှားဆုံး သတ်မှတ်ထားသော ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများမှာ မကြာသေးမီကမှ ဒက်ဗွန်မြို့စား အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသော သူမ၏ ဆွေးမျိုးတော်စပ်သူ အက်ဒွပ် ကော်တနီနှင့် ကက်သလစ် ကာဒီနယ် ရက်ဂျီနယ် ပိုးလ်) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် စပိန်ဘုရင်လည်းဖြစ်သော မေရီ၏ တစ်ဝမ်းကွဲမောင်နှမတော်စပ်သူ ပဉ္စမမြောက် ချားလ်စ် က အင်္ဂလန်နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်းဖြင့် ဥရောပတွင် ၎င်း၏ဩဇာအာဏာ အကြီးမားဆုံးဖြစ်လာမည်ကို မြင်မိသည်။ ထို့ကြောင့် ကမ္ဘာ့ဘာသာရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအရ အကျိုးစီးပွားချင်း ကိုက်ညီမည့်သူအဖြစ် ၎င်း၏ တစ်ဦးတည်းသော တရားဝင်သားတော် ဖိလစ်ကို အဆိုပြုရန် အင်္ဂလန်သို့ ဝန်ကြီးတစ်ဦး စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ထိုစပိန်မင်းသားသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်အနည်းငယ်ခန့်က ၎င်း၏သား ကားလို့စ် ၏ မိခင်ဖြစ်သူ ပထမဇနီး ပေါ်တူဂီမှ မာရီယာ မာနူအဲလာ ကွယ်လွန်သွားသဖြင့် မုဆိုးဖိုဖြစ်နေပြီး၊ ဥရောပတိုက်ကြီးနှင့် ကမ္ဘာသစ် (အမေရိကတိုက်) ရှိ ကျယ်ပြန့်လှသော နယ်မြေများကို ဆက်ခံမည့် ထီးနန်းလျာ ဖြစ်သည်။ ဖိလစ်နှင့် မေရီ နှစ်ဦးစလုံးသည် ဂျွန် အော့ဖ် ဂေါင့် ၏ အနွယ်တော်များ ဖြစ်ကြသည်။ လက်ထပ်ထိမ်းမြားမှု ညှိနှိုင်းမှုများ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအနေဖြင့် တီရှန် ရေးဆွဲထားသော ဖိလစ်၏ ပုံတူပန်းချီကားကို ၁၅၅၃ ခုနှစ် နောက်ဆုံးနှစ်ဝက်တွင် မေရီထံသို့ ပေးပို့ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်၏ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးအတွက် ချားလ်စ်၏ မိသားစုဖြစ်သော ဟပ်ဘ်စဘတ်တော်ဝင်မိသားစုနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော ဆက်ဆံရေး တည်ဆောက်ရန် လိုအပ်သည်ဟု မေရီက ယုံကြည်သဖြင့် ဖိလစ်နှင့် လက်ထပ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ထိမ်းမြားမှု သဘောတူစာချုပ်ကို ဘုရင့်အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့ထံ တင်ပြခဲ့သည်။ စာချုပ်ပါ အချက်အလက်များသည် အင်္ဂလန်ဘက်မှ အပြတ်အသတ် အသာစီးရပြီး ကာကွယ်ပိုင်ခွင့် အချက်အလက်များစွာ ပါဝင်နေသော်လည်း အင်္ဂလန်သည် ဖိလစ်၏ စစ်ပွဲများအတွင်း ဆွဲသွင်းခံရပြီး ဟပ်ဘ်စဘတ် အင်ပါယာ၏ ပြည်နယ်တစ်ခု သက်သက်သာ ဖြစ်သွားလိမ့်မည်ဟု လူအများက တွေးပူခဲ့ကြသည်။ပြည်ပစစ်ပွဲများတွင် အင်္ဂလန် ပါဝင်ပတ်သက်ရမည့် ကုန်ကျစရိတ်များအတွက် အခွန်အခများ ပိုမိုပေးဆောင်ရမည်ကို ကြိုတင်မြင်နေကြသည့် မြေပိုင်ရှင် လူကုံထံများနှင့် လွှတ်တော်အမတ်များအတွက် ဤအချက်သည် အထူးစိုးရိမ်စရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်အဓိပတိ ဂါဒီနာနှင့် အင်္ဂလန်အောက်လွှတ်တော်တို့က အင်္ဂလန်သည် ဟပ်ဘ်စဘတ်တို့၏ လက်အောက်ခံ နိုင်ငံငယ်လေးတစ်ခုအဖြစ် လျှောကျသွားမည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတစ်ဦးနှင့်သာ လက်ထပ်ရန် မေရီအား အသနားခံတင်ပြခဲ့ကြသော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ဤလက်ထပ်မှုသည် အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများကြားတွင် ရေပန်းမစားဘဲ လူကြိုက်နည်းခဲ့သည်။ ဂါဒီနာနှင့် ၎င်း၏မဟာမိတ်များသည် မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ်ကို အခြေခံ၍ ကန့်ကွက်ခဲ့ကြပြီး၊ ပရိုတက်စတင့် ဘာသာဝင်များကမူ ကက်သလစ်ဘာသာကို ပြန်လည်အသက်သွင်းပြီး စပိန်ဘုရင် ရောက်ရှိလာပါက ပရိုတက်စတင့် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိများကို စီရင်ရန်အတွက် ဘာသာရေးခုံရုံး ပါ ရောက်ရှိလာလိမ့်မည်ကို စိုးရိမ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်ပြည်သူ အများအပြားသည် ဘာသာရေးခုံရုံး၏ အကျဉ်းသားများ ခံစားခဲ့ရသည့် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုများနှင့် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများအကြောင်း ဇာတ်လမ်းများကို သိရှိထားကြပြီး၊ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင် ဘာသာရေးစစ်ဆေးသူများ၏ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှု ကို ခံစားခဲ့ရဖူးသူများပင် ရှိခဲ့သည်။ မေရီနှင့် ဖိလစ်တို့၏ လက်ထပ်တော့မည့်အရေးကို အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများသာမကဘဲ ထိတ်လန့်ခဲ့ကြသည်မဟုတ်ပေ။ ပြင်သစ်နိုင်ငံသည်လည်း အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့ မဟာမိတ်ဖွဲ့မည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံဆိုင်ရာ ပြင်သစ်သံအမတ် အန်တွိုင်း ဒီ နိုအိုင်းလ် သည် "စစ်မက်ဖြစ်ပွားလိမ့်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့ပြီး တွေ့သမျှ မကျေနပ်သူ မှန်သမျှနှင့် ချက်ချင်းပင် လျှို့ဝှက်ပူးပေါင်း ကြံစည်မှုများ စတင်ခဲ့သည်"။ ၁၅၅၃ ခုနှစ် ခရစ္စမတ်မတိုင်မီတွင် စပိန်ဆန့်ကျင်ရေး သီချင်းများနှင့် စာစောင်များသည် လန်ဒန်မြို့ လမ်းမများပေါ်တွင် ပျံ့နှံ့နေခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ === '''ဆာ သောမတ်စ် ဝိုင်ယက်''' === မေရီက ဖိလစ်နှင့် လက်ထပ်ရန် ဇွတ်အတင်း ဆုံးဖြတ်သောအခါ ပုန်ကန်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ သောမတ်စ် ဝိုင်ယက် (လူငယ်) သည် မေရီကို နန်းချ၍ အဲလိဇဘတ်ကို နန်းတင်ရန် ကင့်ထ် နယ်မှ စစ်သည်အင်အားကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ယခုအခါ "ဝိုင်ယက်၏ ပုန်ကန်မှု" ဟု လူသိများသော ပိုမိုကျယ်ပြန့်သည့် ပူးပေါင်းကြံစည်မှု၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်ပြီး လေဒီဂျိန်း၏ဖခင် ဆပ်ဖော့ခ်မြို့စားကြီး ဟင်နရီ ဂရေးလည်း ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့သည်။ မေရီက သူမအနေဖြင့် လွှတ်တော်ကို ခေါ်ယူပြီး ဤလက်ထပ်မှုအရေးကို ဆွေးနွေးမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ အကယ်၍ လွှတ်တော်က ဤလက်ထပ်မှုသည် တိုင်းပြည်အတွက် အကျိုးမရှိဟု ဆုံးဖြတ်ပါက သူမအနေဖြင့် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခြင်းမပြုဘဲ ရပ်ဆိုင်းမည်ဖြစ်ကြောင်း လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့သည်။ ဝိုင်ယက်သည် ကင့်ထ်နယ်တွင် လူအင်အား ၂,၅၀၀ ခန့်ကို စုစည်းခဲ့ပြီး နော်ဖော့ခ်မြို့စားကြီး၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်ရှိ အစိုးရတပ်အချို့ ၎င်းတို့ဘက်သို့ ဘက်ပြောင်းလာသောအခါ ၎င်း၏တပ်ဖွဲ့သည် ပိုမိုအင်အားတောင့်တင်းလာခဲ့သည်။ သို့သော် ကူးလင်းရဲတိုက် ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ရာတွင် ၎င်းဘက်မှ နှောင့်နှေးကြန့်ကြာမှုကြောင့် မေရီသည် လန်ဒန်၏ ခံစစ်ကို အားကောင်းအောင် ပြုလုပ်ရန်နှင့် ဂစ်လ်ဒ်ဟောတွင် မိန့်ခွန်းပြောကြားခြင်းဖြင့် မြို့သူမြို့သားများ၏ သစ္စာစောင့်သိမှုကို ရယူရန် အချိန်ရသွားခဲ့သည်။ ဝိုင်ယက်သည် မြို့တော်သို့ ချီတက်လာသောအခါ လုဒ်ဂိတ် တံခါးမှာ ပိတ်ဆို့ခြင်းခံထားရပြီး ၎င်း၏စစ်တပ်သည် လန်ဒန်မျှော်စင်၏ မြင်ကွင်းရှေ့မှာပင် လက်နက်ချခဲ့ရသည်။ ဝိုင်ယက်ကို ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ဝိုင်ယက်၊ ဆပ်ဖော့ခ်မြို့စားကြီး၊ လေဒီဂျိန်းနှင့် သူမ၏ခင်ပွန်း ဂေးဖို့ဒ် ဒတ်ဒ်လေ တို့ကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ထိုအကြံအစည်တွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေသည့် ကော်တနီကို ထောင်ချခဲ့ပြီးနောက် ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခဲ့သည်။ အဲလိဇဘတ်သည် ဝိုင်ယက်အရေးတွင် မိမိ၌ အပြစ်မရှိကြောင်း ငြင်းဆိုခဲ့သော်လည်း လန်ဒန်မျှော်စင်တွင် နှစ်လကြာ အကျဉ်းချခံခဲ့ရပြီးနောက် ဝုဒ်စတော့ခ်နန်းတော်တွင် နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ထိန်းသိမ်းထားခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ မေရီသည် — သမိုင်းတွင် အငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်ခဲ့သော ဧကရီ မာထေးလ်ဒါ နှင့် လေဒီဂျိန်း ဂရေး တို့၏ ခဏတာစိုးစံမှုများကို ချန်လှပ်ထားလျှင် — အင်္ဂလန်၏ ပထမဆုံးသော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် မိဖုရားကြီးဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အင်္ဂလန်၏ အများသုံးဥပဒေ အရ ဇနီးဖြစ်သူ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများနှင့် ဘွဲ့ထူးများသည် လက်ထပ်ပြီးနောက် ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ ပိုင်ဆိုင်မှု ဖြစ်လာသည်ဟူသော အယူအဆ ရှိသောကြောင့် သူမ လက်ထပ်မည့် မည်သည့်အမျိုးသားမဆို လက်တွေ့နှင့် အမည်နာမအရ အင်္ဂလန်၏ ဘုရင်ဖြစ်လာလိမ့်မည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့ကြသည်။ မေရီ၏ အဘိုးအဘွားများဖြစ်ကြသော ဖာဒီနန် နှင့် အစ္စဘဲလား တို့သည် လက်ထပ်ထားစဉ်အတွင်း မိမိတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ နိုင်ငံများကိုယ်စီတွင် အချုပ်အခြာအာဏာကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ အင်္ဂလန်တွင်မူ ထိုသို့သော အစဉ်အလာမျိုး ကြုံဖူးခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ [၁၀၈] မိဖုရားကြီး မေရီ၏ ထိမ်းမြားမှု အက်ဥပဒေ အရ ဖိလစ်ကို "အင်္ဂလန်ဘုရင်" ဟု ဘွဲ့ခေါ်တွင်စေမည်ဖြစ်ပြီး၊ တရားဝင်စာရွက်စာတမ်းများ အားလုံး (လွှတ်တော်အက်ဥပဒေများ အပါအဝင်) တွင် ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံး၏ အမည်များကို ရက်စွဲတပ်ရမည်ဖြစ်ကာ၊ လွှတ်တော်ကို ၎င်းတို့ဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦး၏ ပူးတွဲအာဏာဖြင့်သာ ခေါ်ယူရမည် ဖြစ်သော်လည်း ဤအချက်များသည် မေရီ သက်ရှိထင်ရှားရှိစဉ် ကာလအတွက်သာ ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်သည် ဖိလစ်၏ဖခင် ဆင်နွှဲသည့် မည်သည့်စစ်ပွဲတွင်မဆို စစ်ရေးအရ ကူညီရန် တာဝန်မရှိသည့်အပြင် ဖိလစ်သည် ဇနီးဖြစ်သူ၏ သဘောတူညီချက်မပါဘဲ မည်သည့်အရာကိုမျှ လုပ်ဆောင်ခွင့်မရှိ သို့မဟုတ် အင်္ဂလန်ရှိ ရာထူးနေရာများတွင် နိုင်ငံခြားသားများကို ခန့်အပ်ပိုင်ခွင့် မရှိပေ။ ဖိလစ်သည် ဤစည်းကမ်းချက်များကို မကျေနပ်သော်လည်း လက်ထပ်မှု အောင်မြင်စေရန်အတွက် သဘောတူလက်ခံခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မေရီအပေါ် မေတ္တာသက်ဝင်ခြင်းမရှိဘဲ နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ဗျူဟာမြောက် အကျိုးအမြတ်အတွက်သာ ဤလက်ထပ်မှုကို လိုလားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏လက်ထောက်ဖြစ်သူ ရူ အီ ဂိုးမက်စ် ဒီ ဆီလ်ဗာ က ဘရပ်ဆဲလ်ရှိ အဆက်အသွယ်တစ်ဦးထံ စာရေးသားရာတွင် "ဒီလက်ထပ်ပွဲဟာ ကာမဂုဏ်အာရုံအတွက် မဟုတ်ဘဲ ဒီတိုင်းပြည်ရဲ့ မငြိမ်မသက်မှုတွေကို ကုစားဖို့နဲ့ နယ်သာလန်ဒေသတွေကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ဖို့အတွက်သာ ဆုံးဖြတ်ခဲ့တာဖြစ်တယ်" ဟု ဆိုထားသည်။ မေရီနှင့် ဖိလစ်တို့မှ မွေးဖွားလာမည့် ကလေးသည် အင်္ဂလန်ထီးနန်းကိုသာမက၊ ဖိလစ်၏ သားကြီး ဒွန် ကားလို့စ် သားသမီးမရှိဘဲ ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပါက စပိန်အင်ပါယာကိုပါ ဆက်ခံမည့် အမွေခံဖြစ်လာမည် ဖြစ်သည်။ [၁၁၂] ၎င်း၏သားတော်အား မေရီ၏ အဆင့်အတန်းနှင့် ညီမျှစေရန်အတွက် ဧကရီ ချားလ်စ် (၅) သည် နေပယ်လ်စ် ၏ ရာဇပလ္လင်အပြင် ဂျေရုဆလင်နိုင်ငံတော်အပေါ် ၎င်း၏ အခွင့်အရေးတောင်းဆိုမှုကိုပါ ဖိလစ်ထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် မေရီသည် လက်ထပ်ပြီးနောက် နေပယ်လ်စ်၏ မိဖုရားနှင့် ဂျေရုဆလင်၏ အမည်ခံမိဖုရား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၅၅၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဝင်ချက်စတာ ကသီဒရယ် ၌ ကျင်းပခဲ့သော ၎င်းတို့၏ မင်္ဂလာပွဲသည် ၎င်းတို့နှစ်ဦး ပထမဆုံးအကြိမ် တွေ့ဆုံပြီးနောက် နှစ်ရက်အကြာတွင်ပင် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဖိလစ်သည် အင်္ဂလိပ်စာ မပြောတတ်သဖြင့် ၎င်းတို့သည် စပိန်၊ ပြင်သစ် နှင့် လက်တင်ဘာသာစကားများကို ရောနှော၍ ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ '''အတုအယောင်ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း''' ''(ပုံစာ- တော်ဝင်ဇနီးမောင်နှံ၏ အခန်းတွင်း မြင်ကွင်း။ မိဖုရားကြီး မေရီသည် တော်ဝင်အမှတ်တံဆိပ်အောက်တွင် ထိုင်နေပြီး ဖိလစ်က သူမ၏အနားတွင် မတ်တတ်ရပ်နေသည်။ ဟန်းစ် အီဝေါ့တ် ရေးဆွဲသည့် မေရီနှင့် ဖိလစ်)'' ၁၅၅၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် မေရီသည် ရာသီသွေး လာခြင်း ရပ်တန့်သွားခဲ့သည်။ သူမသည် ကိုယ်အလေးချိန် တက်လာပြီး နံနက်ပိုင်းတွင် ပျို့အန်ခြင်း ဝေဒနာကို ခံစားခဲ့ရသည်။ သူမ၏ ဆရာဝန်များ အပါအဝင် နန်းတွင်းသူ နန်းတွင်းသား အားလုံးနီးပါးက သူမတွင် ကိုယ်ဝန်ရှိနေပြီဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ [၁၁၆] လွှတ်တော်ကလည်း မေရီ ကလေးမွေးဖွားစဉ် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပါက ဖိလစ်အား ရင်ခွင်ပိုက်အုပ်ချုပ်သူ (Regent) အဖြစ် ခန့်အပ်မည့် ၁၅၅၄ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှု အက်ဥပဒေကို အတည်ပြုခဲ့သည်။ ၁၅၅၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် တော်ဝင်ဝတ်ပြုကျောင်း နှင့် ကာပီလာ ဖလာမန်းကား သီချင်းဆိုအဖွဲ့များ ပူးတွဲသီဆိုရန်အတွက် မေရီသည် သောမတ်စ် တဲလစ်ထံမှ ''Missa Puer natus est nobis'' (ငါတို့အတွက် ကလေးငယ်တစ်ဦး မွေးဖွားပြီ) ဟူသော ဓမ္မတေးကို အပ်နှံခဲ့သည်။ ဤပွဲတော်သုံး သီချင်းကြီးသည် အင်္ဂလန်အတွက် သားယောက်ျားလေးတစ်ဦး မွေးဖွားလာခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည့် 'A Child is born for us' ဟူသော သာမန်ဓမ္မတေးအပေါ် အခြေခံထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘတ်သည် ၁၅၅ ခုနှစ် ဧပြီလ နောက်ဆုံးပတ်တွင် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့ပြီး မကြာမီ သားဖွားတော့မည့် အခြေအနေကို သက်သေအဖြစ် စောင့်ကြည့်ရန် နန်းတွင်းသို့ ခေါ်ယူခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဗင်းနစ်သံအမတ် ဂျိုဗန်နီ မီချီလီ (Giovanni Michieli) ၏ အဆိုအရ မေရီ ကွယ်လွန်သွားပါက ဖိလစ်သည် အဲလိဇဘတ်ကို လက်ထပ်ရန် စီစဉ်ထားပုံရသည်ဟု ဆိုသော်လည်း၊ ဖိလစ်က ၎င်း၏ယောက်ဖတော် သြစတြီးယားမှ မက်ဆီမီလီယံ ထံ ရေးသားသော စာတွင်မူ မေရီ၌ တကယ်ကိုယ်ဝန်ရှိ၊ မရှိကို မသေချာကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ မေရီ၏ ကိုယ်ဝန်သည် အဲလိဇဘတ်အတွက် ကောင်းကျိုးနှင့် ဆိုးကျိုး ဒွန်တွဲနေသည် - အကယ်၍ မေရီသည် ကလေးမွေးဖွားစဉ် ကွယ်လွန်သွားပါက အဲလိဇဘတ်သည် မိဖုရားကြီးအသစ် ဖြစ်လာမည် ဖြစ်သော်လည်း၊ မေရီက ကျန်းမာသော ကလေးတစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့လျှင်မူ အဲလိဇဘတ် မိဖုရားဖြစ်လာမည့် အခွင့်အလမ်းမှာ အလွန်နည်းပါးသွားမည် ဖြစ်သည်။ မေရီသည် သားယောက်ျားလေးတစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့ပြီဟူသော ကောလာဟလအတုအယောင်များ ဥရောပတစ်ခွင် ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပြီးနောက် ဧပြီလကုန်တွင် လန်ဒန်သာသနာနယ်၌ ဘုရားသခင်ထံ ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းသည့် ဝတ်ပြုပွဲများကို ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ မေနှင့် ဇွန်လတစ်လျှောက်လုံး ကလေးမွေးဖွားရန် သိသိသာသာ နောက်ကျနေခြင်းကြောင့် မေရီတွင် ကိုယ်ဝန်မရှိဟူသော အတင်းအဖျင်းစကားများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ဝတ်ရုံတော်ထိန်းချုပ် ဆူဆန် ကလဲရင်စီးယပ်စ် ကလည်း မိမိ၏ သံသယများကို ပြင်သစ်သံအမတ် အန်တွိုင်း ဒီ နိုအိုင်းလ် ထံ ဖွင့်ဟခဲ့သည်။ မေရီသည် ၁၅၅၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လအထိ ကိုယ်ဝန်ဆောင်လက္ခဏာများကို ဆက်လက်ပြသနေခဲ့သော်လည်း၊ ထိုလတွင် သူမ၏ ဗိုက်မှာ ပြန်ချပ်သွားခဲ့သည်။ သံအမတ် မီချီလီ က ထိုကိုယ်ဝန်ကို "တခြားဘာမှ ဖြစ်မလာဘဲ လေပွတာနဲ့ပဲ လမ်းဆုံးသွားတယ်" ဟု အထင်သေးစွာ လှောင်ပြောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ကလေးအလွန်လိုချင်သော မေရီ၏ ပြင်းပြသည့် စိတ်ဆန္ဒကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် '''သားယောင်ဆောင်ခြင်း (အချည်းနှီးသော ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း)''' သာ ဖြစ်ဖို့များသည်။ သားယောင်ဆောင်ခြင်း အရှက်ရမှုဖြစ်ပြီးပြီးချင်း သြဂုတ်လတွင် ဖိလစ်သည် ဖလန်းဒါးစ် နယ်ရှိ ပြင်သစ်ကို တိုက်ခိုက်မည့် ၎င်း၏စစ်တပ်များကို ကွပ်ကဲရန် အင်္ဂလန်မှ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ မေရီသည် ရင်ကွဲမတတ် ခံစားရပြီး ပြင်းထန်သော စိတ်ဓာတ်ကျရောဂါ ဝေဒနာကို ခံစားခဲ့ရသည်။ မိဖုရားကြီး၏ ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုကို မြင်တွေ့ရသော မီချီလီက သူမသည် ခင်ပွန်းဖြစ်သူကို "အလွန်အကျွံ ချစ်မြတ်နိုးပြီး" သူထွက်ခွာသွားချိန်တွင် လွန်စွာဖြေမဆယ်နိုင် ဖြစ်ကျန်ခဲ့ကြောင်း ရေးသားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘတ်သည် အောက်တိုဘာလအထိ နန်းတွင်း၌ ဆက်လက်ရှိနေခဲ့ပြီး မိဖုရားကြီး၏ မျက်နှာသာပေးမှုကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့ပုံရသည်။ မေရီတွင် သားသမီးမရှိသဖြင့် သူမ၏ ညီမတော်ပြီးနောက် အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံရန် နောက်ထပ် အခွင့်အရေးရှိသူမှာ ပြင်သစ်အိမ်ရှေ့မင်းသား ဖရန်စစ်နှင့် စေ့စပ်ထားသည့် စကော့တလန် မိဖုရားကြီး မေရီ ဖြစ်နေသည်ကို ဖိလစ်က စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ ကက်သလစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို သေချာစေရန်နှင့် အင်္ဂလန်တွင် ဟပ်ဘ်စဘတ်တို့၏ အကျိုးစီးပွားကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် အဲလိဇဘတ်အား ၎င်း၏တစ်ဝမ်းကွဲမောင်နှမဖြစ်သူ ဆဗွိုင်းမြို့စား အီမန်နျူရယ် ဖီလီဘတ်နှင့် လက်ထပ်ပေးသင့်ကြောင်း ဖိလစ်က ဇနီးဖြစ်သူအား ဖျောင်းဖျခဲ့သော်လည်း၊ အဲလိဇဘတ်က သဘောမတူ ငြင်းဆန်ခဲ့သလို လွှတ်တော်၏ သဘောတူညီချက် ရရှိရန်လည်း မဖြစ်နိုင်ခဲ့ပေ။ == '''ဘာသာရေး မူဝါဒ''' == နန်းတက်ပြီးနောက် နောက်တစ်လတွင် မေရီသည် သူမနှင့် သူမ၏ တော်ဝင်မိသားစုဝင်များကို ကန့်သတ်ချက်မရှိဘဲ လျှို့ဝှက်စွာ ဝတ်ပြုခွင့်ပြုခဲ့သကဲ့သို့ပင်၊ သူမ၏ တိုင်းသူပြည်သား မည်သူ့ကိုမျှ သူမ၏ ဘာသာရေးနောက်သို့ လိုက်ရန် အဓမ္မမစေခိုင်းပါဟူသော ကြေညာချက်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၅၅၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလကုန်တွင် သောမတ်စ် ခရမ်မာ ၊ ဂျွန် ဘရက်ဒ်ဖို့ဒ် ၊ ဂျွန် ရော့ဂျာစ် ၊ ဂျွန် ဟူးပါး နှင့် ဟျူး လက်တီးမား တို့ အပါအဝင် ထိပ်တန်း ပရိုတက်စတင့် သာသနာပိုင်များကို အကျဉ်းချခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာလအစောပိုင်းတွင် ကျင်းပခဲ့သော မေရီ၏ ပထမဆုံးသော လွှတ်တော်က သူမ၏ မိဘများ၏ လက်ထပ်မှုကို တရားဝင်သည်ဟု ကြေညာခဲ့ပြီး အက်ဒွပ်ဘုရင်၏ ဘာသာရေးဥပဒေများကို ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ချာ့ခ်ျကျောင်း၏ အယူဝါဒကို ၁၅၃၉ ခုနှစ် အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်၏ "ခြောက်ချက်ပါ အခြေခံဥပဒေ" ပုံစံအတိုင်း ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ထိုအချက်များထဲတွင် ခရစ်ယာန်ဓမ္မဆရာများ အိမ်ထောင်မပြုရဟူသော စည်းကမ်းကို ပြန်လည်အတည်ပြုခဲ့သည်။ အိမ်ထောင်ပြုထားသော ဘုန်းတော်ကြီးများသည် ၎င်းတို့၏ ချာ့ခ်ျပိုင်ပိုင်ခွင့်များနှင့် ရာထူးများကို ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။မေရီအစိုးရ၏ ဤပထမဆုံးသော လုပ်ဆောင်ချက်များသည် အစွန်းရောက် ပရိုတက်စတင့်များ၏ အဆိုးဆုံးသော စိုးရိမ်ထိတ်လန့်မှုများကို အတည်ပြုပေးခဲ့ရုံသာမက၊ အင်္ဂလန်ချာ့ခ်ျကျောင်းကို ရောမဗာတီကန်၏ လက်အောက်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိစေခြင်းကို ဆန့်ကျင်သော ဟင်နရီခေတ် ရှေးရိုးစွဲဝါဒီများအကြားတွင်လည်း စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ မေရီက စပိန်မင်းသား ဖိလစ်နှင့် လက်ထပ်ရန် အဆိုပြုကြောင်း ကြေညာသောအခါ ပရိုတက်စတင့်တို့၏ စိုးရိမ်စိတ်မှာ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ဖိလစ်၏ဖခင်ဖြစ်သူ သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ၏ ဧကရီ ပဉ္စမမြောက် ချားလ်စ်သည် ကက်သလစ်ဥရောပတွင် သြဇာအာဏာအကြီးမားဆုံး အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသူ ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ မေရီသည် သူမ၏ဖခင်က တည်ထောင်ခဲ့သော ရောမနှင့် လမ်းခွဲမှုကိုလည်းကောင်း၊ မောင်တော်ဘုရင်၏ ရင်ခွင်ပိုက်အဖွဲ့က တည်ထောင်ခဲ့သော ပရိုတက်စတင့်ဝါဒကိုလည်းကောင်း ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ဖိလစ်သည် အင်္ဂလန်ချာ့ခ်ျကို ရောမအာဏာစက်အောက်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိစေရန်အတွက် ဟင်နရီ၏ ဘာသာရေးဥပဒေများကို ရုပ်သိမ်းရန် လွှတ်တော်ကို ဖျောင်းဖျခဲ့သည်။ သဘောတူညီချက်တစ်ခု ရရှိရန် လပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်ခဲ့ပြီး မေရီနှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျူးလိယပ်စ် (၃) တို့သည် ကြီးမားသော လိုက်လျောမှုတစ်ခုကို ပြုလုပ်ခဲ့ရသည် - သိမ်းဆည်းခံထားရသော ဘုန်းကြီးကျောင်းပိုင်မြေများကို ချာ့ခ်ျကျောင်းသို့ ပြန်မပေးတော့ဘဲ ဩဇာတိက္ကမရှိသော ပိုင်ရှင်အသစ်များ၏ လက်ထဲတွင်ပဲ ဆက်လက်ထားရှိရန် သဘောတူခဲ့ရသည်။၁၅၅၄ ခုနှစ်ကုန်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးက ဤသဘောတူညီချက်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး၊ ၁၅၅၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် လွှတ်တော်က မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နှိပ်ကွပ်ရေး အက်ဥပဒေများ ကို ပြန်လည်အသက်သွင်းခဲ့သည်။ ဂျွန် ဖောက်စ် အပါအဝင် ချမ်းသာကြွယ်ဝသော ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင် ၈၀၀ ခန့်သည် ပြည်ပသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသည်။ တိုင်းပြည်ထဲတွင် ကျန်ရစ်ပြီး မိမိတို့၏ ယုံကြည်ချက်ကို လူသိရှင်ကြား ဆက်လက်ကြေညာနေသူများသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဥပဒေများ၏ ပစ်မှတ်များ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပထမဆုံး ကွပ်မျက်မှုများကို ၁၅၅၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလအတွင်း ငါးရက်ကြာ ပြုလုပ်ခဲ့သည် - ဖေဖော်ဝါရီ ၄ ရက်တွင် ဂျွန် ရော့ဂျာစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၈ ရက်တွင် လောရင့်စ် ဆန်းဒါးစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၉ ရက်တွင် ရိုးလန်း တေလာနှင့် ဂျွန် ဟူးပါး တို့ကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ အကျဉ်းချခံထားရသော ကန်တာဘာရီ၏ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး သောမတ်စ် ခရမ်မာ သည် ဆရာတော် နီကိုးလပ်စ် ရစ်ဒ်လေ နှင့် လက်တီးမား တို့ မီးတိုင်တွင် အရှင်လတ်လတ် မီးရှို့ကွပ်မျက်ခံရသည်ကို အဓမ္မ စောင့်ကြည့်ခိုင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် သူသည် မိမိ၏ အာဘော်ကို ရုပ်သိမ်းကာ ပရိုတက်စတင့် ဓမ္မပညာကို စွန့်ပယ်ပြီး ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ပုံမှန်ဥပဒေလုပ်ထုံးလုပ်နည်းအရ သူသည် နောင်တရသူအဖြစ် အပြစ်မှ လွတ်ငြိမ်းခွင့် ရသင့်သော်လည်း မေရီက သူ့ကို ခွင့်မလွှတ်ခဲ့ပေ။ သူ မီးရှို့ကွပ်မျက်ခံရမည့်နေ့တွင် သူသည် မိမိ၏ နောင်တရစကားကို စိတ်ကြီးစွာဖြင့် ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ စုစုပေါင်း လူပေါင်း ၂၈၀ ကျော်ကို မီးရှို့ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ဤမီးရှို့ကွပ်မျက်မှုများသည် အများပြည်သူအကြား မနှစ်မြို့စရာ အလွန်ဖြစ်ခဲ့သဖြင့် ဖိလစ်၏ ဘာသာရေးအဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးဖြစ်သော အယ်လ်ဖွန်ဆို ဒီ ကက်စထရို ကိုယ်တိုင်ကပင် ထိုလုပ်ရပ်ကို ရှုတ်ချခဲ့ပြီး၊ နောက်ထပ် အကြံပေးတစ်ဦးဖြစ်သူ ဆိုင်မွန် ရီနတ် ကလည်း ဤကဲ့သို့သော "ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော နှိမ်နင်းမှု" သည် "ပုန်ကန်မှုကို ဖြစ်စေနိုင်သည်" ဟု သတိပေးခဲ့သည်။ သို့သော် မေရီသည် ဤမူဝါဒကို သူမ၏ နန်းစံသက်တမ်းတစ်လျှောက်လုံး ဇွတ်အတင်း ဆက်လက်ကျင့်သုံးခဲ့ရာ အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများအကြား ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေးနှင့် စပိန်ဆန့်ကျင်ရေး စိတ်ဓာတ်များကို ပိုမိုပြင်းထန်လာစေခဲ့သည်။ သေဆုံးသွားသူများသည်လည်း အာဇာနည်များအဖြစ် ချီးကျူးမြှောက်စားခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ မေရီ၏ ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသော အထိန်းတော်၏ သားဖြစ်သူ ရက်ဂျီနယ် ပိုးလ် သည် ၁၅၅၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ သံတမန်အဖြစ် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ၁၅၅၆ ခုနှစ် မတ်လတွင် ခရမ်မာ ကို ကွပ်မျက်ပြီးပြီးချင်း သူသည် ဘုန်းတော်ကြီးအဖြစ် သိက္ခာထပ်ခြင်းခံရပြီး ကန်တာဘာရီ၏ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူသည် ရာထူးရရှိထားစဉ်အတွင်း အရေးပါသော ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ရာထူးများတွင် စပိန်ဓမ္မဆရာများနှင့် ဘာသာရေးအကြံပေးအများအပြားကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဟွမ် ဒီ ဗီလာဂါစီယာ အား အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်၏ ဓမ္မပညာပါမောက္ခအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ သူသည် နောက်ပိုင်းတွင် ခရမ်မာ ၏ အယူဝါဒစွန့်ပယ်မှုကို ရရှိအောင် စွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ချီးကျူးခံခဲ့ရသည်။ ကူအန်နီကာ၏ ဆရာတော်ဖြစ်သူ အယ်လ်ဖွန်ဆို ဒီ ကက်စထရို ကမူ ကက်သလစ်ဘာသာကို ပြန်လည်အသက်သွင်းရန် ပိုမိုကြိုးပမ်းသင့်ကြောင်း တိုက်တွန်းခဲ့ပြီး၊ ၁၅၅၆ ခုနှစ်တွင် ဘာသာရေးကွဲလွဲသူ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိများကို ပိုမိုပြင်းထန်စွာ နှိပ်ကွပ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ မိဖုရားကြီးတွင် သားသမီးမရှိသ၍ သူမ၏ ညီမဝမ်းကွဲဖြစ်သူ အဲလိဇဘတ်သည် ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူ ဖြစ်နေသည်။ မေရီသည် သူမ၏ ညီမဖြစ်သူ၏ ပရိုတက်စတင့် ယုံကြည်ချက်အပေါ် စိုးရိမ်သဖြင့် (အဲလိဇဘတ်သည် တာဝန်အရသာ ဝတ်ပြုပွဲတက်ရောက်ခဲ့ပြီး၊ ဝိုင်ယက်ပုန်ကန်မှုအပြီး ထောင်ကျရာမှ အသက်ဘေးမှလွတ်ရန် ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ဟန်ပြပြောင်းလဲခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်)၊ သူမအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်စာရင်းမှ ပယ်ဖျက်ပြီး ကက်သလစ်ဘာသာဝင်စစ်စစ်ဖြစ်သော သူမ၏ တစ်ဝမ်းကွဲ မာဂရက် ဒေါက်ဂလပ်စ် ကို အမွေခံအဖြစ် အမည်ပေးရန် အလေးအနက် စဉ်းစားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူမ၏ တစ်ဝမ်းကွဲအား ထီးနန်းလျာအသစ် ဖြစ်စေရန်အတွက် မေရီသည် ၁၅၄၄ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှု အက်ဥပဒေနှင့် အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်၏ သေတမ်းစာပါ အချက်အလက်များကို ပယ်ဖျက်ရန် သို့မဟုတ် ပြင်ဆင်ရန် လွှတ်တော်သို့ တောင်းဆိုရမည် ဖြစ်သည်။ (ထိုဥပဒေတွင် အဲလိဇဘတ်သည် မေရီပြီးလျှင် ထီးနန်းဆက်ခံရမည်ဖြစ်ပြီး၊ သူမပြီးနောက် ပြင်သစ်မိဖုရားဟောင်းနှင့် ဆပ်ဖော့ခ်မြို့စားကတော် မေရီတူးဒါ၏ အနွယ်တော်များဖြစ်သော ဂရေး မိသားစုက ဆက်ခံရမည်ဟု ပြဋ္ဌာန်းထားသည်)။ မေရီသည် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များဖြစ်ကြသည့် လွှတ်တော်အမတ်များ၏ ကန့်ကွက်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီး၊ ၎င်းတို့သည် ထီးနန်းဆက်ခံမှုအစဉ်အလာကို ပြင်ဆင်ရန် ဝန်လေးခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် မေရီနှင့် ဖိလစ်တို့၏ ပူးတွဲအုပ်ချုပ်မှုကို မကျေနပ်ကြသော လွှတ်တော်အမတ်များအကြားတွင် အဲလိဇဘတ်မှာ အလွန်ရေပန်းစားပြီး မျက်နှာသာပေးခြင်း ခံထားရသူ ဖြစ်သည်။ == '''နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ''' == အိုင်ယာလန်နိုင်ငံကို တူးဒါမင်းဆက်က သိမ်းပိုက်သည့် လုပ်ငန်းစဉ်ကို ပိုမိုအကောင်အထည်ဖော်ရန်အတွက် မေရီနှင့် ဖိလစ်တို့၏ နန်းစံကာလအတွင်း အင်္ဂလိပ်အခြေချနေထိုင်သူများကို အိုင်ယာလန်အလယ်ပိုင်းဒေသ တွင် နေရာချထားခဲ့သည်။ မိဖုရားနှင့် ဘုရင်ကို အစွဲပြု၍ ကွင်းစ်ကောင်တီ နှင့် ကင်းစ်ကောင်တီ (နောက်ပိုင်းတွင် လေအစ်ရှ်နှင့် အိုဖာလီ ကောင်တီများဟု ခေါ်တွင်သည်) ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး နယ်မြေချဲ့ထွင်အခြေချမှု ကို စတင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ အဓိကမြို့ကြီးများကိုလည်း မိဖုရားနှင့်ဘုရင်ကို အစွဲပြုကာ မေရီဘရော့ခ်(နောက်ပိုင်းတွင် ပို့တ်လေအစ်ရှ်ဟု ခေါ်သည်) နှင့် ဖိလစ်တောင်း(နောက်ပိုင်းတွင် ဒေန်ဂျင်းဟု ခေါ်သည်) ဟု အသီးသီး အမည်ပေးခဲ့သည်။ ၁၅၅၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် မေရီ၏ ယောက္ခမဖြစ်သူ (ဖိလစ်၏ဖခင်) ချားလ်စ်ဧကရီသည် ထီးနန်းစွန့်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် မေရီနှင့် ဖိလစ်တို့မှာ တကွဲတပြားစီ ဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည် - ဖိလစ်ကို ဘရပ်ဆဲလ်မြို့တွင် စပိန်ဘုရင်အဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း မေရီမှာမူ အင်္ဂလန်တွင်သာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ ဖိလစ်သည် ၁၅၅၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ပြင်သစ်တို့နှင့် မတည်ငြိမ်သော စစ်ပြေငြိမ်းရေးစာချုပ်ကို ညှိနှိုင်းခဲ့သည်။ နောက်တစ်လတွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံဆိုင်ရာ ပြင်သစ်သံအမတ် အန်တွိုင်း ဒီ နိုအိုင်းလ်သည် မေရီကို ဆန့်ကျင်ပုန်ကန်မည့် လျှို့ဝှက်အကြံအစည်တစ်ခုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေကြောင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ထိုအကြံအစည်မှာ ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသော နော့သမ်ဘာလန်မြို့စား၏ တစ်ဝမ်းကွဲညီအစ်ကိုတော်စပ်သူ ဟင်နရီ ဒတ်ဒ်လေ က ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် ကျူးကျော်ရေးတပ်ဖွဲ့တစ်ခု စုစည်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ "ဒတ်ဒ်လေ ပူးပေါင်းကြံစည်မှု" ဟု လူသိများသော ထိုအကြံအစည်မှာ သစ္စာဖောက်ခံရသဖြင့် ပေါက်ကြားသွားခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်ရှိ ပူးပေါင်းကြံစည်သူများကို ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ ဒတ်ဒ်လေသည် ပြင်သစ်တွင် ဆက်လက်ပြည်နှင်ဒဏ်ခံနေခဲ့ပြီး သံအမတ် နိုအိုင်းလ်သည်လည်း ဘေးကင်းရန်အတွက် အင်္ဂလန်မှ ပညာရှိရှိဖြင့် ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ ဖိလစ်သည် ပြင်သစ်ကို ပြန်လည်ဆင်နွှဲမည့် စစ်ပွဲတွင် စပိန်ဘက်မှ ကူညီပေးရန် မေရီအား ဖျောင်းဖျရန်အတွက် ၁၅၅၇ ခုနှစ် မတ်လမှ ဇူလိုင်လအထိ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လာခဲ့သည်။ မေရီက စစ်ကြေညာရန် လိုလားခဲ့သော်လည်း သူမ၏ အတိုင်ပင်ခံအမတ်များက ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။ အကြောင်းမှာ ပြင်သစ်နှင့် ကုန်သွယ်ရေး ထိခိုက်ပျက်စီးနိုင်ခြင်း၊ ၎င်းသည် ထိမ်းမြားမှု သဘောတူစာချုပ်ပါ "ပြည်ပစစ်ပွဲများတွင် မပါဝင်ရ" ဟူသော ပြဋ္ဌာန်းချက်နှင့် ဆန့်ကျင်နေခြင်းတို့အပြင် ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင်လက်ထက်မှ ကျန်ရစ်သော စီးပွားရေးအမွေဆိုးနှင့် ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သော ရာသီဥတုပျက်စီးမှု၊ ကောက်ပဲသီးနှံ အထွက်နှုန်းမကောင်းမှုတို့ကြောင့် အင်္ဂလန်တွင် ရိက္ခာနှင့် ဘဏ္ဍာရေး မလုံလောက်ခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ၁၅၅၇ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဂိုဏ်းချုပ် ရက်ဂျီနယ် ပိုးလ်၏ တူဖြစ်သူ သောမတ်စ် စတက်ဖို့ဒ် က ပြင်သစ်တို့၏ အကူအညီဖြင့် အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ပြီး စကာဘရော့ခ်ရဲတိုက် ကို သိမ်းပိုက်ကာ မေရီကို နန်းချရန် ကြိုးပမ်းမှု (မအောင်မြင်ခဲ့ပါ) ဖြစ်ပွားပြီးနောက်တွင်မှ စစ်ကြေညာခဲ့သည်။ ဤစစ်ပွဲကြောင့် အင်္ဂလန်နှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအဖွဲ့အစည်း ကြား ဆက်ဆံရေး တင်းမာသွားခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ပေါလ် (၄) သည် ပြင်သစ်ဘုရင် ဒုတိယမြောက် ဟင်နရီနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သြဂုတ်လတွင် စိန့်ကွမ်တင်တိုက်ပွဲ အပြီးတွင် အင်္ဂလိပ်တပ်ဖွဲ့များ အောင်ပွဲရရှိခဲ့ပြီး မျက်မြင်သက်သေတစ်ဦးက "နှစ်ဦးစလုံး အလွန်ကောင်းမွန်စွာ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြပြီး အင်္ဂလိပ်တွေက အကောင်းဆုံး တိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့တယ်" ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ သို့သော် အောင်ပွဲခံချိန်မှာ ခဏတာသာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ပြင်သစ်တပ်ဖွဲ့များက ဥရောပတိုက်မကြီးပေါ်ရှိ အင်္ဂလန်၏ နောက်ဆုံးပိုင်နက်ဖြစ်သော ကာလေ့စ် မြို့ကို သိမ်းပိုက်လိုက်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုနယ်မြေသည် ဘဏ္ဍာရေးအရ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးဖြစ်စေသော်လည်း ၎င်းကို ဆုံးရှုံးလိုက်ရခြင်းမှာ မိဖုရားကြီး၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို အကြီးအကျယ် ကျဆင်းစေခဲ့သော ထိုးနှက်ချက်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဟိုလင်ရှက်ဒ်၏ ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများအရ မေရီက "ငါသေလို့ ငါ့ရင်ဘတ်ကို ခွဲကြည့်ရင် 'ကာလေ့စ်' ဆိုတဲ့ စာလုံးကို ငါ့နှလုံးသားထဲမှာ တွေ့ရလိမ့်မယ်" ဟု နောက်ပိုင်းတွင် ညည်းတွားမြည်တမ်းခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည် (သို့သော် ဤစကားမှာ အချက်အလက်အစစ်အမှန် မဟုတ်ဘဲ လုပ်ကြံပြောဆိုခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်)။ == '''ကုန်သွယ်ရေးနှင့် အခွန်ဘဏ္ဍာ''' == မေရီ နန်းစံသည့် နှစ်များအတွင်း ရာသီဥတုမှာ အစဉ်တစိုက် စိုစွတ်ထိုင်းမှိုင်းနေခဲ့သည်။ မိုးဆက်တိုက်ရွာသွန်းခြင်းနှင့် ရေကြီးခြင်းတို့ကြောင့် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှု ဘေးဆိုးကြီး ဆိုက်ရောက်ခဲ့သည်။ နောက်ထပ်ပြဿနာတစ်ခုမှာ အန့်တွပ် (Antwerp) မြို့နှင့် ပြုလုပ်သော အထည်အလိပ်ကုန်သွယ်ရေး ကျဆင်းသွားခြင်း ဖြစ်သည်။ မေရီသည် ဖိလစ်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလန်သည် ကမ္ဘာသစ် (အမေရိကတိုက်) နှင့် စပိန်တို့ ပြုလုပ်သော အလွန်အကျိုးအမြတ်များသည့် ကုန်သွယ်ရေးမှ မည်သည့်အကျိုးကျေးဇူးမျှ မရရှိခဲ့ပေ။ စပိန်တို့သည် ၎င်းတို့၏ ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများကို အလွန်အမင်း မနာလိုဝန်တိုစွာ စောင့်ရှောက်ခဲ့ကြပြီး မေရီအနေဖြင့်လည်း သူမ၏ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ တိုင်းသူပြည်သားများအပေါ် အင်္ဂလိပ်တို့က မှောင်ခိုကူးခြင်း သို့မဟုတ် ပင်လယ်ဓားပြတိုက်ခြင်းများကို ခွင့်မပြုနိုင်ခဲ့ပေ။ ကုန်သွယ်ရေး တိုးမြှင့်ရန်နှင့် အင်္ဂလန်၏ စီးပွားရေးကို ကယ်တင်ရန် ကြိုးပမ်းမှုအဖြစ် မေရီ၏ အတိုင်ပင်ခံအမတ်များသည် နော့သမ်ဘာလန်မြို့စား ချမှတ်ခဲ့သော ကုန်သွယ်ရေး အခွင့်အလမ်းသစ်များ ရှာဖွေသည့် မူဝါဒကို ဆက်လက်ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ သူမသည် ဘုရင်ခံ ဆီဘက်ရှီယန် ကာဘော့ဒ်) ကြီးစူးသော လက်အောက်ရှိ မက်စကိုဗီ ကုမ္ပဏီ ကို တော်ဝင်အခွင့်အာဏာလိုင်စင် ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး [၁၆၉] ဒီယိုဂို ဟိုမမ် ထံမှ ကမ္ဘာ့မြေပုံစာအုပ် (World Atlas) တစ်အုပ်ကို ရေးဆွဲစေခဲ့သည်။ ဂျွန် လော့ခ်နှင့် ဝီလျံ တောင်ဝါဆန်ကဲ့သို့သော စွန့်စားရှာဖွေသူများသည် အာဖရိကကမ်းရိုးတန်းနှင့် ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများ တည်ဆောက်ရန် တောင်ဘက်သို့ ရေကြောင်းခရီး နှင်ခဲ့ကြသည်။ ဘဏ္ဍာရေးအရ မေရီ၏ အစိုးရအဖွဲ့သည် ခေတ်မီအစိုးရပုံစံ (ကုန်ကျစရိတ် ပိုမိုမြင့်မားသော ပုံစံ) နှင့် အလယ်ခေတ်သုံး အခွန်အတုတ်နှင့် အခကြေးငွေ ကောက်ခံသည့် စနစ်တို့ကို အဆင်ပြေအောင် ပေါင်းစပ်ညှိနှိုင်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။မေရီသည် အက်ဒွပ်ဘုရင်လက်ထက်က ခန့်အပ်ခြင်းခံရသော တစ်ဦးမြောက် ဝင်ချက်စတာနယ်စားကြီး ဝီလျံ ပေါလက် ကို နိုင်ငံတော်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး အဖြစ် ဆက်လက်ခန့်အပ်ထားခဲ့ပြီး အခွန်ဘဏ္ဍာ ကောက်ခံမှုစနစ်ကို ကြီးကြပ်စေခဲ့သည်။ သို့သော် တင်သွင်းလာသော သွင်းကုန်အသစ်များအပေါ် အခွန်နှုန်းထားသစ်များ မကောက်ခံနိုင်ခြင်းကြောင့် အဓိက အခွန်ဘဏ္ဍာရရှိမည့် အရင်းအမြစ်တစ်ခုကို လျစ်လျူရှုသလို ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် မေရီအစိုးရသည် တင်သွင်းလာသော ကုန်ပစ္စည်းတိုင်းအတွက် အခွန်နှုန်းထားများနှင့် တာဝန်များကို စာရင်းပြုစုထားသည့် ပြင်ဆင်ထားသော "Book of Rates" (၁၅၅၈ ခုနှစ် အခွန်နှုန်းထားစာအုပ်) ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဤထုတ်ဝေမှုကို ၁၆၀၄ ခုနှစ်အထိ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ အင်္ဂလိပ်ဒင်္ဂါးပြားများ၏ တန်ဖိုးမှာ အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်နှင့် ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင် နှစ်ဦးစလုံး၏ လက်ထက်တွင် ကျဆင်းခဲ့သည်။ မေရီသည် ငွေကြေးစနစ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအတွက် အစီအစဉ်များကို မူကြမ်းရေးဆွဲခဲ့သော်လည်း ၎င်းတို့ကို သူမကွယ်လွန်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင်မှသာ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ခဲ့သည်။ == '''နတ်ရွာစံခြင်း''' == ၁၅၅၇ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ် လာရောက်လည်ပတ်ပြီးနောက် မေရီသည် သူမ၌ ကိုယ်ဝန်ပြန်ရှိလာပြီဟု ထင်မှတ်ခဲ့ပြီး ၁၅၅၈ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကလေးမွေးဖွားရန် တွက်ချက်ခဲ့သည်။ သူမ၏ သေတမ်းစာတွင် ကလေးအရွယ်မရောက်သေးမီကာလအတွင်း ခင်ပွန်းဖြစ်သူအား ရင်ခွင်ပိုက်အုပ်ချုပ်သူအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရန် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ကလေးမွေးဖွားလာခြင်းမရှိဘဲ အဲလိဇဘတ်သည် သူမ၏ တရားဝင်ထီးနန်းဆက်ခံသူ ဖြစ်လာမည်ကို မေရီ တွန်းလှန်ရခက်စွာ လက်ခံခဲ့ရသည်။ မေရီသည် ၁၅၅၈ ခုနှစ် မေလမှစတင်၍ အားအင်ချိနဲ့ကာ နာမကျန်းဖြစ်လာခဲ့သည်။ သားအိမ်အကျိတ် (သို့မဟုတ်) သားအိမ်ကင်ဆာကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည့် ဝေဒနာကို အပြင်းအထန်ခံစားရင်း ၁၅၅၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်တွင် အသက် ၄၂ နှစ်အရွယ်၌ စိန့်ဂျိမ်းစ်နန်းတော် တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ သူမသည် ထိုခေတ်က ဖြစ်ပွားနေသော တုပ်ကွေးကပ်ရောဂါကြောင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ထိုရောဂါကြောင့်ပင် ဂိုဏ်းချုပ် ပိုးလ်သည်လည်း ထိုနေ့နောက်ပိုင်း၌ပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူမ၏နောက်တွင် ညီမတော် ပထမမြောက် အဲလိဇဘတ် က ထီးနန်းဆက်ခံခဲ့သည်။ ဘရပ်ဆဲလ်မြို့သို့ ရောက်ရှိနေသော ဖိလစ်က ၎င်း၏ညီမ ဂျိုအန်နာ ထံသို့ "သူမကွယ်လွန်တာအတွက် ငါတော်တော်လေး ဝမ်းနည်းမိပါတယ်" ဟု စာရေးသားခဲ့သည်။ မေရီ၏ ဈာပနကို ဒီဇင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ မေရီ၏ သေတမ်းစာတွင် သူမ၏မိခင်အနား၌ သင်္ဂြိုဟ်ရန် ဆန္ဒပြုထားသော်လည်း ဒီဇင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုး ရှိ ဂူဗိမာန်တစ်ခုတွင် သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အဲလိဇဘတ်နှင့်အတူ ထိုဂူကို ပူးတွဲအသုံးပြုခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘတ်၏နောက်တွင် ထီးနန်းဆက်ခံသော ပထမမြောက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင် က ထိုဂူဗိမာန်ပေါ်တွင် ရေးထိုးခဲ့သော ကမ္ပည်းစာမှာ လက်တင်ဘာသာဖြင့် ''"Regno consortes et urna, hic obdormimus Elizabetha et Maria sorores, in spe resurrectionis"'' ဖြစ်ပြီး အဓိပ္ပာယ်မှာ "'''တိုင်းပြည်နှင့် ဂူဗိမာန်တွင် အတူတူရှိခဲ့ကြသော အဲလိဇဘတ်နှင့် မေရီ ညီအစ်မနှစ်ဦးသည် ရှင်ပြန်ထမြောက်ခြင်း မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် ဤနေရာတွင် အိပ်စက်အနားယူနေကြသည်"''' ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ == '''သမိုင်းချန်ရစ်မှု (အမွေအနှစ်)''' == ဝင်ချက်စတာ၏ ဆရာတော် ဂျွန် ဝှိုက်က မေရီ၏ ဈာပနဝတ်ပြုပွဲတွင် "'''သူမသည် ဘုရင်တစ်ပါး၏ သမီးတော်၊ ဘုရင်တစ်ပါး၏ ညီမတော်၊ ဘုရင်တစ်ပါး၏ ဇနီးသည် ဖြစ်သည်။ သူမသည် မိဖုရားကြီးတစ်ပါး ဖြစ်သလို ထိုဘွဲ့ထူးအရ ဘုရင်တစ်ပါးလည်း ဖြစ်ပေသည်'''" ဟု ချီးကျူးစကား ပြောကြားခဲ့သည်။ သူမသည် ပြိုင်ဘက်များ၏ ထီးနန်းတောင်းဆိုမှုများနှင့် ပြင်းထန်သော ကန့်ကွက်မှုများ ရှိလင့်ကစား အင်္ဂလန်၏ ထီးနန်းကို အောင်မြင်စွာ ရယူနိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံးသော အမျိုးသမီးဖြစ်ပြီး သူမ၏ နန်းစံအစောပိုင်းကာလတွင် အထူးသဖြင့် အင်္ဂလန်ရှိ ရိုမန်ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များထံမှ အများပြည်သူ၏ ထောက်ခံမှုနှင့် စာနာမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ ထိုခေတ်ကတည်းက ပရိုတက်စတင့်စာရေးဆရာများသည် မေရီ၏ နန်းစံကာလကို ကန့်ကွက်ရှုတ်ချလေ့ရှိကြသည်။ ၁၇ ရာစုသို့ ရောက်သောအခါ သူမ၏ ဘာသာရေးနှိမ်နင်းမှုများကို အစွဲပြု၍ '''"Bloody Mary" (သွေးစွန်းသော မေရီ)''' ဟူသော အမည်ဆိုးကို ပေးခဲ့ကြသည်။ ဂျွန် နော့စ် က မေရီကို ၎င်း၏စာအုပ်တွင် ဝေဖန်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ဂျွန် ဖောက်စ် ကလည်း ၎င်း၏ ''Actes and Monuments'' (၁၅၆၃) စာအုပ်တွင် သူမကို အထူးပင် နာမည်ဖျက် ရေးသားခဲ့သည်။ ဖောက်စ်၏ စာအုပ်သည် နောက်ပိုင်းရာစုနှစ်များတစ်လျှောက် လူကြိုက်များခဲ့ပြီး မေရီအား သွေးဆာနေသော အာဏာရှင်အဖြစ် ပြည်သူများ သတ်မှတ်လာအောင် ပုံဖော်ရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် လူစီ ဝုဒ်ဒင်း (Lucy Wooding) က မေရီအပေါ် ဖော်ပြချက်များတွင် အမျိုးသမီးမုန်းတီးရေး စိတ်ဓာတ်များ ပါဝင်နေသည်ကို ထောက်ပြခဲ့သည် - "သူမသည် 'ရန်ငြိုးကြီးပြီး ပြင်းထန်သူ' အဖြစ်လည်းကောင်း၊ တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပင် 'ကျောရိုးမရှိဘဲ အားနည်းသူ' အဖြစ်လည်းကောင်း ပြင်းထန်စွာ ဝေဖန်ခံခဲ့ရပြီး၊ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများကို လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပေးခြင်းနှင့် သူမ၏ခင်ပွန်းအား အာဏာလွှဲပြောင်းပေးခြင်းကဲ့သို့သော လုပ်ရပ်များအတွက်လည်း ဝေဖန်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်"။ ၂၁ ရာစုတွင် မေရီအား ယခင်နန်းစံနှစ်များအတွင်း ပရိုတက်စတင့် သြဇာလွှမ်းမိုးမှု တိုးပွားလာပြီးနောက် အင်္ဂလန်တွင် ရိုမန်ကက်သလစ်ဘာသာ၏ ဦးဆောင်မှုကို ပြန်လည်ရရှိရန် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကြိုးပမ်းခဲ့သူအဖြစ် မှတ်မိကြသည်။ ပရိုတက်စတင့် သမိုင်းပညာရှင်များသည် သူမ၏ ၅ နှစ်တာ နန်းစံသက်တမ်းအတွင်း ပရိုတက်စတင့် ရာပေါင်းများစွာကို မီးတိုင်တွင် မီးရှို့ကွပ်မျက်ခဲ့သည်ကို အဓိကထား၍ သူမ၏ နန်းစံကာလကို အစဉ်တစိုက် ရှုတ်ချခဲ့ကြသည်။ ၂၀ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် အိပ်ခ်ျ ဖက်ဒီ အမ် ပရက်စကော့တ်က မေရီသည် သည်းမခံတတ်သော အာဏာရှင်ဖြစ်သည်ဟူသော အစဉ်အလာအယူအဆကို ပြုပြင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ သမိုင်းပညာရပ်ဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများသည် မေရီအပေါ် ယခင်က ရိုးရှင်းစွာ သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည့် အကဲဖြတ်ချက်များကို ပိုမိုသံသယဝင်လာခဲ့ကြသည်။ ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များမှစ၍ သမိုင်းအမြင် ပြန်လည်သုံးသပ်မှုများ ကြောင့် ပညာရှင်များအကြားတွင် သူမ၏ ဂုဏ်သိက္ခာမှာ အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ ခရစ္စတိုဖာ ဟိတ်ဂ် က သူမ၏ ဘာသာရေးပွဲလမ်းသဘင်များနှင့် ကက်သလစ်ကျင့်ထုံးများကို ပြန်လည်အသက်သွင်းခြင်းကို ပြည်သူများက ယေဘုယျအားဖြင့် ကြိုဆိုခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုသည်။ သူက "'''မေရီ နန်းစံတဲ့ နောက်ဆုံးနှစ်တွေဟာ ပရိုတက်စတင့်တွေ အောင်ပွဲရဖို့အတွက် စက်ဆုပ်ဖွယ် ပြင်ဆင်မှုတွေ မဟုတ်ဘဲ ကက်သလစ်အင်အားကို ဆက်လက်ခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့တာ ဖြစ်တယ်'''" ဟု ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ကက်သလစ်များသည် မေရီကို ကောင်းမွန်စွာ သတိရလေ့ရှိကြပြီး သူမကွယ်လွန်ပြီး ဆယ်စုနှစ်များစွာအကြာတွင် ဂျွန် သရော့ခ်မော်တန် ၏ ကမ္ပည်းစာတွင် "ပျော်ရွှင်ဖွယ်ကောင်းသော အမှတ်တရရှိသည့် မိဖုရားကြီး မေရီ" ဟု ရည်ညွှန်းထားသည်။သောမတ်စ် တဲလစ်၊ ဝီလျံ ဘတ်ဒ် ကဲ့သို့သော တေးရေးဆရာများ၏ ပူဆွေးသောကရောက်ဖွယ် တေးသီချင်းများသည် မေရီ၏ နန်းစံကာလအပေါ် ကက်သလစ်တို့၏ လွမ်းဆွတ်မှုကြောင့် ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဂျွန် လင်ဂတ်ကဲ့သို့သော ကက်သလစ်သမိုင်းပညာရှင်များက မေရီ၏ မူဝါဒများ ကျရှုံးခဲ့ရခြင်းမှာ ၎င်းတို့ မှားယွင်းနေ၍မဟုတ်ဘဲ ထိုမူဝါဒများကို ခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်ရန် သူမ၏ နန်းစံသက်တမ်းမှာ တိုတောင်းလွန်းခြင်းနှင့် သူမ ထိန်းချုပ်မရသော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ အခြားနိုင်ငံများတွင် ကက်သလစ်တန်ပြန်ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး ကို ဂျေဆူးအစ်သာသနာပြုများက ဦးဆောင်ခဲ့သော်လည်း မေရီ၏ အဓိကဘာသာရေးအကြံပေး ကာဒီနယ် ရက်ဂျီနယ် ပိုးလ်က အင်္ဂလန်သို့ ဂျေဆူးအစ်များကို ဝင်ရောက်ခွင့်မပြုခဲ့ပေ။ ဖိလစ်နှင့် သူမ၏ လက်ထပ်မှုသည် တိုင်းသူပြည်သားများအကြား လူကြိုက်နည်းခဲ့ပြီး သူမ၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများသည် နက်ရှိုင်းသော မကျေနပ်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ပြင်သစ်ထံ ကာလေ့စ်မြို့ကို စစ်ရေးအရ ဆုံးရှုံးလိုက်ရခြင်းမှာ အင်္ဂလိပ်တို့၏ ဂုဏ်သိက္ခာအတွက် ခါးသီးသော အရှက်ရမှု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကောက်ပဲသီးနှံ အထွက်နှုန်းမကောင်းခြင်းကလည်း ပြည်သူတို့၏ မကျေနပ်မှုကို ပိုမိုတိုးပွားစေခဲ့သည်။ ဖိလစ်သည် ၎င်း၏ အချိန်အများစုကို ပြည်ပတွင်သာ ကုန်ဆုံးခဲ့ပြီး မေရီမှာ အင်္ဂလန်တွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သဖြင့် သူမသည် ခင်ပွန်းမရှိ၍ စိတ်ဓာတ်ကျခဲ့ရပြီး သားသမီးမရနိုင်ခြင်းကြောင့်လည်း စိတ်ထိခိုက်ခဲ့ရသည်။ သူမကွယ်လွန်ပြီးနောက် ဖိလစ်သည် အဲလိဇဘတ်ကို လက်ထပ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း သူမက ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ မေရီ၏ အုပ်ချုပ်မှုသည် ရလဒ်အားဖြင့် ထိရောက်မှုမရှိဘဲ လူကြိုက်နည်းခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် အဲလိဇဘတ်ခေတ်၏ အောင်မြင်မှုများအဖြစ် ချီးကျူးခံခဲ့ရသည့် ဘဏ္ဍာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု၊ ရေတပ်ချဲ့ထွင်မှုနှင့် ကိုလိုနီနယ်မြေ စွန့်စားရှာဖွေမှု မူဝါဒများကို မေရီ၏ နန်းစံကာလကတည်းက စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == '''ဘွဲ့ထူးများ၊ အသုံးအနှုန်းများနှင့် အမှတ်တံဆိပ်များ''' == မေရီ နန်းတက်စဉ်က အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီနှင့် ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်တို့ကဲ့သို့ပင် "ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်ကြောင့် အင်္ဂလန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့၏ မိဖုရား၊ ဘာသာသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူနှင့် အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်ချာ့ခ်ျကျောင်း၏ မြေပြင်ပေါ်ရှိ အမြင့်ဆုံးအဓိပတိ" ဟု တရားဝင် ဘွဲ့ခေါ်တွင်စေခဲ့သည်။ ချာ့ခ်ျ၏ အမြင့်ဆုံးအဓိပတိဟူသော ဘွဲ့မှာ မေရီ၏ ကက်သလစ်အယူဝါဒနှင့် ဆန့်ကျင်နေသဖြင့် ၁၅၅၃ ခုနှစ် ခရစ္စမတ်အပြီးတွင် ထိုဘွဲ့ကို ချန်လှပ်ခဲ့သည်။ ဖိလစ်နှင့် ချုပ်ဆိုခဲ့သော ထိမ်းမြားမှုစာချုပ်အရ တရားဝင်ပူးတွဲဘွဲ့တွင် မေရီသာမက ဖိလစ်၏ ပိုင်နက်များနှင့် တောင်းဆိုမှုများကိုပါ ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့သည် - "ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်ကြောင့် အင်္ဂလန်၊ ပြင်သစ်၊ နေပယ်လ်စ်၊ ဂျေရုဆလင်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့၏ ဘုရင်နှင့် မိဖုရား၊ ဘာသာသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများ၊ စပိန်နှင့် စစ္စလီတို့၏ မင်းသားနှင့် မင်းသမီး၊ သြစတြီးယား၏ အာခ်ဒျုခ်များ၊ မီလန်၊ ဘာဂန်ဒီနှင့် ဘရာဘန့်တို့၏ ဒျုခ်များ၊ ဟပ်ဘ်စဘတ်၊ ဖလန်းဒါးစ်နှင့် တိုင်ရိုးလ်တို့၏ ကောင့်တ်များ"။ ၁၅၅၄ ခုနှစ်ကတည်းက အသုံးပြုခဲ့သော ဤဘွဲ့ကို ၁၅၅၆ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ်က စပိန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံသောအခါ "ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်ကြောင့် အင်္ဂလန်၊ စပိန်၊ ပြင်သစ်၊ စစ္စလီနှစ်ရပ်၊ ဂျေရုဆလင်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့၏ ဘုရင်နှင့် မိဖုရား၊ ဘာသာသာသနာကို စောင့်ရှောက်သူများ၊ သြစတြီးယား၏ အာခ်ဒျုခ်များ၊ ဘာဂန်ဒီ၊ မီလန်နှင့် ဘရာဘန့်တို့၏ ဒျုခ်များ၊ ဟပ်ဘ်စဘတ်၊ ဖလန်းဒါးစ်နှင့် တိုင်ရိုးလ်တို့၏ ကောင့်တ်များ" ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ပထမမြောက် မေရီ၏ အမှတ်တံဆိပ်မှာ စတုတ္ထမြောက် ဟင်နရီဘုရင် လက်ထက်ကတည်းက အစဉ်အဆက် အသုံးပြုခဲ့သော အမှတ်တံဆိပ်အတိုင်းပင် ဖြစ်သည် - စတုရန်းပုံ လေးကွက်တွင် (ပြင်သစ်အတွက်) ပြာပြာလွင်လွင် နောက်ခံပေါ်တွင် ရွှေရောင်နှင်းပန်းသုံးပွင့်နှင့် (အင်္ဂလန်အတွက်) နီနီရဲရဲ နောက်ခံပေါ်တွင် ရှေ့သို့လျှောက်နေသော ရွှေရောင်ခြင်္သေ့သုံးကောင် ပုံစံဖြစ်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် သူမ၏ အမှတ်တံဆိပ်ကို ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ အမှတ်တံဆိပ်နှင့် ဘေးချင်းယှဉ်၍ ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ သူမသည် "အမှန်တရားသည် အချိန်၏ သမီးပျိုဖြစ်သည်" (Latin: ''Veritas Temporis Filia'') ဟူသော စကားကို သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်ဆောင်ပုဒ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{Lifetime|၁၅၁၆|၁၅၅၈}} [[Category:အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်မများ]] 2sctu6o7oawze7lk96599dirsaiss32 0 292055 1055628 1055097 2026-09-28T13:11:33Z I'm Rinn 148432 1055628 wikitext text/x-wiki {{Short description|King of Scotland from 1567 to 1625, King of England and Ireland from 1603}} {{Infobox royalty | image = JamesIEngland (cropped 2).jpg | caption = Portrait, {{circa| 1605}} | succession1 = [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံဘုရင်]] နှင့် [[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံပြည့်ရှင်ဘုရင်များ]] | more_text1 = ([[Styles of English and Scottish sovereigns|more...]]) | coronation1 = ၂၅ ဇူလိုင် ၁၆၀၃ | predecessor1 = [[ပထမမြောက်အယ်လီဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] | successor1 = [[ပထမမြောက် ချားလ်စ်ဘုရင်ကြီး|ပထမမြောက် ချားလ်စ်ဘုရင်ကြီး]] | succession = [[စကော့တလန်ဘုရင်]] | reign = ၂၄ ဇူလိုင် ၁၅၆၇ – ၂၇ မတ် ၁၆၂၅ | coronation = ၂၉ ဇူလိုင် ၁၅၆၇ | predecessor = [[စကော့တလန်ဘုရင်မမေရီ]] | reg_type = Regents | successor = [[ပထမမြောက် ချားလ်စ်ဘုရင်ကြီး]] | spouse = [[ဒိန်းမတ်မှအန်း]] | issue = * [[ဝေလမင်းသားဟင်နရီဖရက်ဒရစ်ချ်]] * [[ဘိုမီးယားဘုရင်မအဲလိဇဘက်]] * [[မာဂရက်စတူးအက် (၁၅၉၈-၁၆၀၀)]] * [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံပြည့်ရှင် ပထမချားလ်စ်ဘုရင်]] * [[ကင်တာနှင့်လုံးမြို့စားရောဘတ်ထ်]] * [[မေရီစတူးအက် (၁၆၀၅-၁၆၀၇)]] * [[ဆိုဖီယာစတူးအက်]] | house = [[စတူးအက်အိမ်တော်]] | father = [[ဟင်နရီစတူးအက် (လော့ဒန်လေ)]] | mother = [[စကော့တလန်ဘုရင်မမေရီ]] | birth_date = ၁၉ ဇွန် ၁၅၆၆ | birth_place = [[အီဒင်ဘာ့ဂ်ရဲတိုက်]]၊ အီဒင်ဘာ့ဂ်၊ စကော့တလန် | death_date = ၂၇ မတ် ၁၆၂၅ (အသက် ၅၈) | death_place = [[သီအိုဘတ့်သ်အိမ်တော်]], ဟတ်သ်ဖို့သ်ရှိုင်းယား၊ စကော့တလန် | burial_date = ၇ မေ ၁၆၂၅ | burial_place = [[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]] | signature = James I of England signature.svg | alt = James's signature |name=ပထမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင်}}'''<big>ဆဌမနှင့် ပထမမြောက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်</big>''' (ဂျိမ်းစ် ချားလ်စ် စတူးအတ်၊ ၁၅၆၆ ဇွန် ၁၉ – ၁၆၂၅ မတ် ၂၇) သည် ၁၅၆၇ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၄ ရက်မှစ၍ '''ဆဋ္ဌမမြောက် ဂျိမ်းစ် အဖြစ် စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်''' ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ် ၂၄ ရက်တွင် စကော့တလန်နှင့် အင်္ဂလန် ထီးနန်းများ ပူးပေါင်းချိန်မှစ၍ ၁၆၂၅ ခုနှစ် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ '''ပထမမြောက် ဂျိမ်းစ် အဖြစ် အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့၏ ဘုရင်''' အဖြစ် စိုးစံခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နိုင်ငံနှစ်ခုလုံးကို ပိုမိုနီးကပ်သော နိုင်ငံရေးပူးပေါင်းမှုဖြစ်စေရန် ရေရှည်ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း စကော့တလန်နှင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံတို့သည် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်တစ်ဦးတည်းအောက်တွင် သီးခြားလွှတ်တော်၊ တရားစီရင်ရေးနှင့် ဥပဒေများဖြင့် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံများအဖြစ်သာ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ '''''မှတ်ချက်။ စကော့တလန်တွင် အုပ်ချုပ်သည့်အခါ ဆဌမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ဖြစ်ပြီး အင်္ဂလန်တွင် ဘုရင်ကြီးဖြစ်လာသည့်အခါ ပထမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ဟု ခံယူတော်မူသည်။ ထို့ကြောင့် ဆဌမမြောက်နှင့် ပထမ ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ဟုခေါ်ကြသည်။''''' ဂျိမ်းစ်သည် စကော့တလန်ဘုရင်မ မေရီ၏ သားတော်ဖြစ်ပြီး၊ အင်္ဂလန်ဘုရင်နှင့် အိုင်ယာလန်အရှင်သခင် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ မြစ်တော်စပ်သူဖြစ်သောကြောင့် ထီးနန်းသုံးခုလုံးကို ဆက်ခံနိုင်ခွင့်ရှိသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မိခင်ဖြစ်သူ ရာထူးမှ အတင်းအကျပ် နုတ်ထွက်ခိုင်းခြင်း ခံရပြီးနောက် ၎င်းသည် '''သက်တော် ၁၃ လသား အရွယ်တွင် စကော့တလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည်'''။ မိခင်ဖြစ်သူမှာ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်ဖြစ်သော်လည်း ဂျိမ်းစ်ကို ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင်အဖြစ် မွေးမြူပျိုးထောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းအရွယ်မရောက်သေးမီကာလအတွင်း ဘုရင်ခံလေးဦးက အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး၊ ထိုကာလသည် ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် တရားဝင်ကုန်ဆုံးခဲ့သော်လည်း ၁၅၈၃ ခုနှစ်ရောက်မှသာ အစိုးရအာဏာကို အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံမှ အန်း နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ သားသမီး သုံးဦးဖြစ်သော ဟင်နရီ ဖရက်ဒရစ်၊ အယ်လီဇဘက် နှင့် ချားလ်စ် တို့သည် အရွယ်ရောက်သည်အထိ အသက်ရှင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ်သည် သားသမီးမရှိဘဲ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည့် အင်္ဂလန်တူးဒါ မင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးဘုရင်မဖြစ်သော ၎င်း၏ ဝမ်းကွဲမောင်နှမတော်စပ်သူ ပထမမြောက် အဲလီဇဘက်၏ ရာထူးကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ ၎င်းသည် နိုင်ငံသုံးခုလုံးကို ၂၂ နှစ်ကြာ စိုးစံခဲ့ပြီး ထိုကာလကို '''ဂျာကိုဘီယံခေတ်''' ဟု လူသိများသည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ် ထီးနန်းများပူးပေါင်းပြီးနောက် ၎င်းသည် အင်္ဂလန်တွင်သာ အခြေစိုက်နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ စကော့တလန်သို့ ၁၆၁၇ ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ်သာ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ကာ မိမိကိုယ်ကိုယ် ဂရိတ်ဗြိတိန်နှင့် အိုင်ယာလန်၏ ဘုရင်အဖြစ် ခေါ်ဝေါ်သမုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်အတွက် လွှတ်တော်တစ်ခုတည်း ထားရှိရန် တွန်းအားပေးခဲ့သည်။ ၎င်း၏စိုးစံမှုအတွင်း အိုင်ယာလန်မြောက်ပိုင်းသို့ ဗြိတိသျှတို့ အခြေချနေထိုင်ခြင်း နှင့် အမေရိကတိုက်များ၌ အင်္ဂလိပ်တို့ နယ်ချဲ့အခြေစိုက်ခြင်းများ စတင်ခဲ့သည်။ စကော့တလန်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ၅၇ နှစ်နှင့် ၂၄၆ ရက်ကြာ စိုးစံမှုသည် စကော့တလန်ဘုရင်များထဲတွင် '''သက်တမ်းအရှည်ဆုံး''' ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် စကော့တလန်တွင် ၎င်း၏ ရည်မှန်းချက်အများစုကို အောင်မြင်အောင် ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလန်တွင်မူ ၁၆၀၅ ခုနှစ် ယမ်းမှုန့်လုပ်ကြံမှု နှင့် အင်္ဂလန်လွှတ်တော်နှင့် ပဋိပက္ခများအပါအဝင် ကြီးမားသော အခက်အခဲများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်လက်ထက်တွင် ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား၊ ဂျွန် ဒန်း၊ ဘင် ဂျွန်ဆင် နှင့် ဖရန်စစ် ဘေကွန် ကဲ့သို့သော စာဆိုတော်များ၏ စာပေယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားလာမှုနှင့်အတူ အယ်လီဇဘက်ခေတ် စာပေနှင့် ပြဇာတ်များ၏ "ရွှေခေတ်" သည် ဆက်လက်ရှင်သန်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်သည် စာပေအမြောက်အမြား ရေးသားခဲ့သူဖြစ်ပြီး ''Daemonologie'' (၁၅၉၇)၊ ''The True Law of Free Monarchies'' (၁၅၉၈) နှင့် ''Basilikon Doron'' (၁၅၉၉) စသည့် စာအုပ်များကို ရေးသားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် သမ္မာကျမ်းစာကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ စောစောစီးစီး ဘာသာပြန်ဆိုခြင်း (နောက်ပိုင်းတွင် ၎င်းကို အစွဲပြု၍ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏အမြင် ဟု ခေါ်တွင်သည်) နှင့် ၁၆၀၄ ခုနှစ် ဝတ်ပြုစာအုပ် ပြင်ဆင်ခြင်းတို့ကို ပံ့ပိုးကူညီခဲ့သည်။ ခေတ်ပြိုင်နန်းတွင်းအရာရှိ အန်တိုနီ ဝဲလ်ဒွန် က ဂျိမ်းစ်အား "ခရစ်ယာန်လောကတွင် အသိဉာဏ်အရှိဆုံး လူမိုက်" (အသေးအဖွဲကိစ္စများတွင် တော်သော်လည်း အခြားကိစ္စများတွင် မိုက်မဲသူ) ဟု တင်စားခဲ့ပြီး ယင်းဂုဏ်ပုဒ်သည် ၎င်း၏စရိုက်လက္ခဏာနှင့် ယှဉ်တွဲလျက် ရှိနေခဲ့သည်။ သို့သော် ၂၀ ရာစုနောက်ပိုင်းမှစ၍ သမိုင်းပညာရှင်များသည် ဂျိမ်းစ်၏ ဂုဏ်သတင်းကို ပြန်လည်သုံးသပ်လာကြပြီး ၎င်းအား လေးနက်တည်ငြိမ်ကာ တွေးခေါ်မြော်မြင်တတ်သော ဘုရင်တစ်ဦးအဖြစ် ရှုမြင်လာကြသည်။ ၎င်းသည် ငြိမ်းချမ်းရေးမူဝါဒကို ပြတ်ပြတ်သားသား ဆုပ်ကိုင်ထားခဲ့ပြီး အထူးသဖြင့် ဥရောပအလယ်ပိုင်းကို ပျက်စီးစေခဲ့သော အနှစ်သုံးဆယ်စစ်ပွဲကဲ့သို့သော ဘာသာရေးစစ်ပွဲများတွင် ပါဝင်ပတ်သက်မှုကို ရှောင်ရှားရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ကက်သလစ် စပိန်နိုင်ငံနှင့် စစ်ဖြစ်လိုသော အင်္ဂလန်လွှတ်တော်တွင်းရှိ စစ်လိုလားသည့် အစုအဖွဲ့များ ထွက်ပေါ်လာခြင်းကို တားဆီးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ စတူးအတ်မင်းဆက်၏ ပထမဆုံး အင်္ဂလန်ဘုရင်ဖြစ်သော ၎င်းကို ဒုတိယမြောက် သားတော်ဖြစ်သူ '''ပထမမြောက် ချားလ်စ်''' က ထီးနန်းဆက်ခံခဲ့သည်။ == '''ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဘဝအစောပိုင်း''' == === မွေးဖွားခြင်း === '''ဂျိမ်းစ်''' သည် စကော့တလန်ဘုရင်မ '''မေရီ''' နှင့် သူမ၏ ဒုတိယမြောက်ခင်ပွန်း '''ဟင်နရီ စတူးဝပ်''' ( လော့ဒ် ဒါန်လေ) တို့မှ မွေးဖွားသော တစ်ဦးတည်းသော သားတော်ဖြစ်သည်။ မေရီနှင့် ဒါန်လေတို့ နှစ်ဦးစလုံးသည် အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဟင်နရီ (၇) မင်းကြီး၏ သမီးတော်ကြီး မာဂရက်တူးဒါ (အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး၏ အစ်မတော်) မှတစ်ဆင့် တော်စပ်သော မြစ်တော်များ ဖြစ်ကြသည်။ မေရီ၏ စကော့တလန်နိုင်ငံအပေါ် အုပ်ချုပ်စိုးစံမှုမှာ မတည်မငြိမ်ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ သူမနှင့် ခင်ပွန်းဖြစ်သူတို့မှာ ရိုမန်ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသည့်အတွက် ပရိုတက်စတင့် မှူးမတ်မျိုးနွယ်များ၏ ပုန်ကန်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ မေရီနှင့် ဒါန်လေတို့၏ အိမ်ထောင်ရေး အဆင်မပြေဖြစ်နေစဉ်အတွင်း ဒါန်လေသည် ပုန်ကန်သူများနှင့် တိတ်တဆိတ် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခဲ့ပြီး ဂျိမ်းစ်မင်းသား မွေးဖွားရန် သုံးလအလိုတွင် ဘုရင်မ၏ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာအတွင်းရေးမှူး ဒါဗစ် ရစ်ဇီယို ကို လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ရာ၌ ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်မင်းသားကို '''၁၅၆၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၉ ရက်'''တွင် '''အက်ဒင်ဗာရာ ရုန်းတော်''' ၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူသည် ဘုရင်မ၏ သားကြီးဖြစ်ပြီး ထီးမွေနန်းမွေ ဆက်ခံမည့်သူဖြစ်သည့်အတွက် အလိုအလျောက် '''ရော့သ်ဆေးနယ်စား''' ၊ '''စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ မင်းသားနှင့် အကြီးအကဲ''' ) ဘွဲ့ထူးများကို ရရှိခဲ့သည်။ မွေးဖွားပြီး ငါးရက်အကြာတွင် အင်္ဂလိပ်သံတမန် ဟင်နရီ ကီလီဂရူး) သည် မကျန်းမမာဖြစ်နေဆဲဖြစ်ပြီး တိုးတိုးသာ စကားပြောနိုင်ရှာသော ဘုရင်မကြီးကို လာရောက်တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ကလေးငယ်မှာ "နို့ထိန်းထံမှ နို့စို့နေပြီး"၊ "ခန္ဓာကိုယ် အချိုးအစား ပြေပြစ်ကာ ကောင်းမွန်ထက်မြက်မည့် မင်းသားတစ်ပါး ဖြစ်လာမည့် လက္ခဏာရှိသည်" ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ မင်းသားငယ်အား ဒီဇင်ဘာ ၁၇ ရက်တွင် စတာလင်ရုန်းတော် (Stirling Castle) ၌ ကျင်းပသော ကက်သလစ်ဘာသာရေး အခမ်းအနားတွင် '''"ချားလ်စ် ဂျိမ်းစ်"''' သို့မဟုတ် '''"ဂျိမ်းစ် ချားလ်စ်"''' ဟု ခရစ်ယာန်ဘာသာအမည် (ဗတ္တိဇံ) ပေးခဲ့သည်။ သူ၏ နတ်ထိန်း (မိဘကိုယ်စား စောင့်ရှောက်မည့်သူ) များမှာ - * ပြင်သစ်ဘုရင် ချားလ်စ် (၉) (ဘရီယန်နယ်စား ဂျွန် မှ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်) * အင်္ဂလန်ဘုရင်မ အဲလိဇဘတ် (၁) (ဘက်ဒ်ဖို့ဒ်နယ်စား ဖရန်စစ် ရပ်ဆဲလ် မှ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်) * ဆာဗွိုင်းနယ်စား အီမန်နျူရယ် ဖိလစ်ဘာ့တ် (သံအမတ် ဖိလစ်ဘာ့တ် ဒူခရော့ခ် မှ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုခေတ်ကာလ ဓလေ့ထုံးတမ်းအရ စိန့်အင်ဒရူးစ် ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီးအား ကလေးငယ်၏ ခံတွင်းထဲသို့ တံထွေးထွေးခွင့်ပြုရမည် ဖြစ်သော်လည်း မေရီဘုရင်မက ထိုဘုန်းတော်ကြီးကို "ကျောက်ပေါက်မာ ကူးစက်တတ်သော ဘုန်းကြီး" ဟု ခေါ်ဆိုကာ ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပြင်သစ်လူမျိုး ဘက်စ်တီယန် ပါဂျက်ဇ် စီစဉ်သော ဧည့်ခံဖျော်ဖြေပွဲတွင် လူများက ဆက်ထရ် ( ဂရိဒဏ္ဍာရီလာ လူတစ်ပိုင်း ဆိတ်တစ်ပိုင်းသတ္တဝါ) များကဲ့သို့ ဝတ်ဆင်ပြီး အမြီးများ တပ်ဆင်ကာ ကပြခဲ့ကြရာ၊ အင်္ဂလိပ်ဧည့်သည်တော်များက ထိုအပြုအမူကို မိမိတို့အား စော်ကားရန် ရည်ရွယ်လုပ်ဆောင်ခြင်းဟု ထင်မှတ်ကာ စိတ်ဆိုးဒေါသထွက်ခဲ့ကြသည်။ လော့ဒ် ဒါန်လေ (ဂျိမ်းစ်၏ဖခင်) သည် '''၁၅၆၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၀ ရက်'''တွင် အက်ဒင်ဗာရာမြို့ရှိ ကာ့ခ် အို ဖီးလ်ဒ် ၌ လုပ်ကြံခံခဲ့ရပြီး၊ ၎င်းသည် ရစ်ဇီယို အသတ်ခံရမှုအတွက် ကလဲ့စားချေခြင်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ဂျိမ်းစ်မင်းသားငယ်သည် သူ၏ဖခင်ပိုင်ဆိုင်သော '''အော်လ်ဘနီနယ်စား''' နှင့် '''ရော့စ်နယ်စား''' ဘွဲ့ထူးများကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ မေရီဘုရင်မသည် ထိုအချိန်တွင်ပင် လူထုအကြား ရေပန်းစားမှု မရှိတော့ဘဲ ဖြစ်နေပြီး၊ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ သေဆုံးပြီး သုံးလအကြာ ('''၁၅၆၇ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၅ ရက်''') တွင် ဒါန်လေကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်ဟု လူအများ သင်္ကာမကင်းဖြစ်နေကြသော ဘော့သ်ဝဲလ်နယ်စား '''ဂျိမ်းစ် ဟက်ပ်ဘန်း''' နှင့် ထပ်မံအိမ်ထောင်ပြုလိုက်ခြင်းကြောင့် သူမအပေါ် လူထု၏ မကျေနပ်မှုများ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့သည်။ ၁၅၆၇ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ပရိုတက်စတင့် ပုန်ကန်သူများက မေရီဘုရင်မကို ဖမ်းဆီးပြီး လော့ခ်လဲဗင်ရဲတိုက် တွင် အကျဉ်းချထားခဲ့ရာ၊ သူမသည် သားတော်ကို နောက်ဘယ်သောအခါမှ ပြန်လည်မတွေ့မြင်ခဲ့ရတော့ပေ။ သူမသည် '''၁၅၆၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၄ ရက်'''တွင် မွေးကင်းစကလေးငယ်ဖြစ်သော '''ဂျိမ်းစ်မင်းသားငယ်အတွက် ထီးနန်းကို စွန့်လွှတ်ပေးခဲ့ရပြီး'''၊ သူမ၏ ဖအေတူမအေကွဲ မောင်တော်စပ်သူ မိုရေးနယ်စား ဂျိမ်းစ် စတူးဝပ်ကို ဘုရင်ခံအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ရသည်။ ဤဖြစ်ရပ်ကြောင့် ဂျိမ်းစ်သည် စကော့တလန်သမိုင်းတွင် မွေးကင်းစကလေးငယ်ဘဝဖြင့် နန်းတက်ခဲ့ရသည့် တတိယမြောက် ဆက်တိုက်ဖြစ်ရပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == '''ဘုရင်ခံများ အုပ်ချုပ်သည့်ကာလ''' == ဂျိမ်းစ်မင်းသားငယ်ကို ဘေးကင်းလုံခြုံသော စတာလင်ရဲတိုက်) တွင် "ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန်၊ ပြုစုပျိုးထောင်ရန်နှင့် ကျွေးမွေးစောင့်ရှောက်ရန်" '''မားနယ်စားနှင့် နယ်စားကတော်''' တို့ထံ အပ်နှံခဲ့သည်။ '''၁၅၆၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၉ ရက်'''တွင် စတာလင်မြို့ရှိ ဟိုးလီးရုဒ်ဘုရားကျောင်း၌ အော့ကနီဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး အာဒံ ဘော့သ်ဝဲလ် က သက်တမ်း '''၁၃ လသားအရွယ်'''သာ ရှိသေးသော ဂျိမ်းစ်မင်းသားငယ်ကို စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်အဖြစ် ဘိသိက်မြှောက်ခဲ့သည်။ နန်းတက်ပွဲ အခမ်းအနားတွင် ဂျွန် နော့စ် က သာသနာပြုတရား ဟောကြားခဲ့သည်။ စကော့တလန် အုပ်ချုပ်သူလူတန်းစားအများစု၏ ဘာသာရေးယုံကြည်ချက်နှင့်အညီ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကို စကော့တလန် ပရိုတက်စတင့်အသင်းတော် ဝင်တစ်ဦးအဖြစ် ပျိုးထောင်ခဲ့သည်။ မင်းတိုင်ပင်အမတ်များအဖွဲ့ က ဂျော့ဂျ် ဘူခါနန် )၊ ပီတာ ယန်း ၊ အာဒံ အာစကင် နှင့် ဒါဗစ် အာစကင် တို့ကို ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဆရာများ သို့မဟုတ် ကျူတာများအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်ငယ်၏ အဓိကဆရာကြီးဖြစ်သူ ဘူခါနန်သည် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကို ရိုက်နှက်ဆုံးမလေ့ရှိသော်လည်း ၎င်း၏ရင်ထဲတွင် စာပေနှင့် ပညာရပ်များအပေါ် တစ်သက်တာ အမြတ်တနိုးတန်ဖိုးထားမှုကိုလည်း ကိန်းအောင်းစေခဲ့သည်။ ဘူခါနန်သည် ၎င်း၏ ''De Jure Regni apud Scotos'' ဟူသော ကျမ်းစာတွင် ရေးသားထားသည့်အတိုင်း စည်းမျက်နှာဘောင်အတွင်းရှိသော မင်းစနစ်ကို လက်ခံသည့်၊ ဘုရားသခင်ကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေသော ပရိုတက်စတင့်ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်လာစေရန် ပုံသွင်းခဲ့သည်။ ၁၅၆၈ ခုနှစ်တွင် မေရီဘုရင်မသည် လော့ခ်လဲဗင်ရုန်းတော်မှ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်သွားခဲ့ရာမှ နှစ်ပေါင်းများစွာ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပွားသော အကြမ်းဖက်ပဋိပက္ခများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ မိုရေးနယ်စားသည် လန်ဆိုက်ဒ်တိုက်ပွဲ တွင် မေရီ၏တပ်များကို အနိုင်တိုက်ခဲ့သဖြင့် မေရီသည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရပြီး ထိုနေရာတွင် အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မ၏ အကျဉ်းချထားခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၂၃ ရက်တွင် မိုရေးနယ်စားသည် ဂျိမ်းစ် ဟာမီလ်တန် (James Hamilton) ၏ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ နောက်ထပ် ဘုရင်ခံဖြစ်လာသူမှာ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဖခင်ဘက်မှ အဖိုးတော်စပ်သူ လင်းနော့စ်နယ်စား '''မက်သယူ စတူးဝပ်''' ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် တစ်နှစ်အကြာတွင် မေရီကို ထောက်ခံသူများ၏ ဝင်ရောက်စီးနင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ပြင်းထန်စွာ ဒဏ်ရာရရှိကာ စတာလင်ရုန်းတော်အတွင်း၌ပင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသော မားနယ်စားသည်လည်း စတာလင်မြို့တွင်ပင် ပြင်းထန်သော ရောဂါဝေဒနာ ခံစားရပြီး '''၁၅၇၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၂၈ ရက်'''တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ် မဲလ်ဗေးလ် ၏ မှတ်တမ်းအရ မားနယ်စား၏ နာမကျန်းဖြစ်မှုသည် မော်တွန်နယ်စား ဂျိမ်းစ် ဒေါက်ဂလပ်စ် ကျင်းပသော ဒဲလ်ကီးသ်နန်းတော် မိတ်ဆုံစားပွဲအပြီးတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့နောက် မော်တွန်နယ်စား သည် မားနယ်စား၏ ရာထူးနေရာကို ဆက်ခံရန် ရွေးကောက်ခံခဲ့ရပြီး၊ နည်းလမ်းပေါင်းစုံဖြင့် ကြည့်လျှင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဘုရင်ခံများထဲတွင် '''အထိရောက်ဆုံး လုပ်ဆောင်နိုင်သူ''' ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၎င်း၏ လောဘရမ္မက်ကြီးမှုကြောင့် ရန်သူများပြားခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဖခင် လော့ဒ် ဒါန်လေနှင့် တစ်ဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ ပြင်သစ်လူမျိုး '''အက်စ်မေး စတူးဝပ်''' စကော့တလန်သို့ ရောက်ရှိလာပြီး ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဩဇာအရှိဆုံး မျက်နှာသာပေးခံရသူ အဖြစ် လျင်မြန်စွာ နေရာရလာသောအခါ မော်တွန်နယ်စားသည် မျက်နှာသာပေးခံရမှု လျော့နည်းသွားခဲ့သည်။ '''၁၅၇၉ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက်'''တွင် အက်ဒင်ဗာရာမြို့သို့ ဝင်ရောက်သည့် အခမ်းအနား၌ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကို အရွယ်ရောက်ပြီးသော အုပ်ချုပ်သူမင်းအဖြစ် တရားဝင်ကြေညာခဲ့သည်။ မော်တွန်နယ်စားသည် ဒါန်လေကို လုပ်ကြံမှုတွင် ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့သည်ဟူသော စွပ်စွဲချက်ဖြင့် '''၁၅၈၁ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂ ရက်'''တွင် ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဩဂုတ်လ ၈ ရက်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အက်စ်မေး စတူးဝပ်ကို '''လင်းနော့စ်နယ်စားကြီး''' အဖြစ် တိုးမြှင့်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး ထိုစဉ်က စကော့တလန်တွင် တစ်ဦးတည်းသော နယ်စားကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် သက်တမ်း ၁၅ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော ဘုရင်သည် ၎င်းနယ်စားကြီး၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုအောက်တွင် နောက်ထပ် တစ်နှစ်ခန့် ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည်။ == '''စကော့တလန်နိုင်ငံအား အုပ်ချုပ်ခြင်း''' == ဂျိမ်းစ်ဘုရင် အလွန်မျက်နှာသာပေးရသော လင်းနော့စ်နယ်စားကြီး သည် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းလာသူ ဖြစ်သော်လည်း စကော့တလန် ကယ်လ်ဗင်ဝါဒီများ၏ ယုံကြည်မှုကို မရရှိခဲ့ပေ။ ၎င်းတို့သည် နယ်စားကြီးနှင့် ဘုရင်တို့အကြား ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ ချစ်ခင်တွယ်တာမှုကို ပြသနေကြသည်ကို သတိပြုမိကြပြီး လင်းနော့စ်သည် "ဘုရင်မင်းမြတ်အား ကာမဂုဏ်ခံစားလိုစိတ် ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် သွေးဆောင်နေသည်" ဟု စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်။ ၁၅၈၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် "ရုသ်ဗင်စီးနင်းမှု" ဟု လူသိများလာမည့် ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ပရိုတက်စတင့် နယ်စားများဖြစ်ကြသည့် ဂေါရီနယ်စား ဝီလျံ ရုသ်ဗင် နှင့် အန်ဂတ်စ်နယ်စား အာချီဘောလ် ဒေါက်ဂလပ်စ် တို့သည် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကို ရုသ်ဗင်ရုန်းတော်သို့ မျှားခေါ်ကာ ဖမ်းဆီးအကျဉ်းချခဲ့ပြီး လင်းနော့စ်ကို စကော့တလန်နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာသွားစေရန် အကျပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၈၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၉ ရက် ဘုရင် အကျဉ်းကျနေစဉ်အတွင်း၊ ၁၅၇၉ ခုနှစ်က ဘုရင်ကိုယ်တိုင် ခန့်အပ်ခဲ့သော နန်းတွင်းဓမ္မကထိက ဂျွန် ခရိတ်ဂ်သည် ဘုရင်ထုတ်ပြန်ခဲ့သော အမိန့်ကြေညာချက်သည် သာသနာ့ဝန်ထမ်းများအပေါ် စော်ကားလွန်းလှသည်ဟု ဆိုကာ တရားပလ္လင်ပေါ်မှနေ၍ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ပြစ်တင်ဝေဖန်ခဲ့သဖြင့် "ဘုရင်မင်းမြတ် မျက်ရည်ကျခဲ့ရရှာသည်"။ ၁၅၈၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၇ ရက်တွင် ဖော့ကလန် မှ ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်လာပြီးနောက် ၎င်း၏ တိုင်းပြည်အပေါ် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို ပိုမိုဆုပ်ကိုင်လာနိုင်ခဲ့သည်။ ဘုရင်သည် စကော့တလန်အသင်းတော် အပေါ် တော်ဝင်အာဏာ သက်ရောက်စေရန် "လူမည်းအက်ဥပဒေ" ကို အတင်းအကျပ် ပြဌာန်းခဲ့ပြီး သူ၏ဆရာဟောင်း ဘူခါနန်၏ ရေးသားချက်များကိုလည်း ရှုံ့ချခဲ့သည်။ ၁၅၈၄ ခုနှစ်မှ ၁၆၀၃ ခုနှစ်အကြားတွင် ဘုရင်သည် ထိရောက်သော တော်ဝင်အစိုးရတစ်ရပ်ကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ပြီး မှူးမတ်များအကြားတွင်လည်း အတော်အသင့် ငြိမ်းချမ်းမှုကို ဖော်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ၁၅၉၂ ခုနှစ်အထိ အစိုးရအဖွဲ့ကို ဦးဆောင်ခဲ့သူ ဂျွန် မိန်းတလန်း ၏ ကျွမ်းကျင်စွာ ကူညီပံ့ပိုးပေးမှုများ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၅၉၆ ခုနှစ်တွင် "အော့တေးဗီးယန်းစ်" ဟု လူသိများသော လူရှစ်ဦးပါ ကော်မရှင်တစ်ခုက ပျက်စီးယိုယွင်းနေသော ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဘဏ္ဍာရေးအခြေအနေကို အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သော်လည်း အကျိုးစီးပွားသက်ဆိုင်သူများ၏ ဆန့်ကျင်မှုကို ခံခဲ့ရသည်။ ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေးဝါဒကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အက်ဒင်ဗာရာမြို့ အဓိကရုဏ်းအပြီး တစ်နှစ်အတွင်း ထိုကော်မရှင်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ရပြီး၊ နန်းတွင်းအဖွဲ့သည်လည်း လင်လစ်ဂိုး သို့ ယာယီရွှေ့ပြောင်းခဲ့ရသည်။ ဘုရင်၏ အသက်အန္တရာယ်ကို နောက်ဆုံးအကြိမ် လုပ်ကြံရန် ကြိုးပမ်းမှုသည် ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဂေါရီအိမ်တော်) ၌ ဂေါရီနယ်စား ဂျွန် ရုသ်ဗင်၏ ညီဖြစ်သူ အလက်ဇန္ဒား ရုသ်ဗင် က ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကို ကိုယ်ထိလက်ရောက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပုံရသည်။ ရုသ်ဗင်သည် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ကိုယ်ရံတော်စာမျက်နှာ ဂျွန် ရမ်ဆေး ၏ ဓားဖြင့် ထိုးသတ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရပြီး၊ နောက်ဆက်တွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ရုန်းရင်းဆန်ခတ်မှုအတွင်း ဂေါရီနယ်စားလည်း သေဆုံးသွားခဲ့သည်။ အခင်းဖြစ်ပွားရာတွင် အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သူ သက်သေ အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်နှင့် ရုသ်ဗင်မိသားစုတို့၏ ယခင်က သမိုင်းကြောင်းများကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဘုရင်က ၎င်းတို့ထံတွင် ငွေကြေးအမြောက်အမြား ကြွေးမြီတင်နေသည့် အချက်ကြောင့်လည်းကောင်း ဘုရင်၏ ထွက်ဆိုချက်ကို လူတိုင်းက အကြွင်းမဲ့ မယုံကြည်ခဲ့ကြပေ။ ၁၅၈၆ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံနှင့် "ဘာဝစ်စာချုပ်"ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုစာချုပ်နှင့် ၁၅၈၇ ခုနှစ်တွင် ၎င်း၏မိခင် ကွပ်မျက်ခံရမှု (ထိုလုပ်ရပ်ကို ဘုရင်က "မုချမဖြစ်သင့်ဘဲ ထူးဆန်းသော လုပ်ထုံးလုပ်နည်း" ဟု ရှုံ့ချခဲ့သည်) တို့သည် နယ်စပ်တောင်ဘက်ရှိ အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံနိုင်ရန် လမ်းစပွင့်သွားစေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီးသည် အိမ်ထောင်မရှိ၊ သားသမီးမထွန်းကားသဖြင့် ဂျိမ်းစ်သည် သူမ၏ ထီးနန်းကို ဆက်ခံရန် အနီးစပ်ဆုံးသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို သေချာပေါက် ရရှိစေရေးသည် သူ၏ မူဝါဒ၏ အဓိက အုတ်မြစ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၅၈၈ ခုနှစ် စပိန်ရေတပ် အကျပ်အတည်းအတွင်း ၎င်းက အဲလိဇဘတ်အား "အရှင်မင်းကြီး၏ သွေးရင်းသားရင်းသားတော်နှင့် အရှင်မင်းကြီးတိုင်းပြည်၏ ရဲဘော်ရဲဘက်" အဖြစ် ပံ့ပိုးကူညီမည်ဟု ကတိပြုခဲ့သည်။ အဲလိဇဘတ်သည် ၁၅၈၆ ခုနှစ်မှစ၍ ဂျိမ်းစ်ထံသို့ နှစ်စဉ် ထောက်ပံ့ကြေးငွေများ ပေးပို့ခဲ့ရာ ၎င်းက စကော့တလန်၏ ရေးရာများအပေါ် ဩဇာသက်ရောက်စေခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းနှစ်များတွင် ဂျိမ်းစ်သည် စုစုပေါင်း စတာလင်ပေါင် ၅၈,၅၀၀ ရရှိခဲ့သည်။ ထိုငွေများကို သောမတ်စ် ဖိုးလစ် နှင့် ရောဘတ် ဂျူစီ တို့က စီမံခန့်ခွဲခဲ့ပြီး ၎င်း၏ အတော်များများကို တော်ဝင်အဝတ်အစားများအတွက် အထည်အလိပ်များ ဝယ်ယူရာတွင် သုံးစွဲခဲ့သည်။ == '''ထိမ်းမြားမင်္ဂလာပြုခြင်း''' == ဂျိမ်းစ်သည် အမျိုးသမီးများအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု နည်းပါးခဲ့သဖြင့် သူ၏ လူငယ်ဘဝတစ်လျှောက်လုံး ကာမဂုဏ်စောင့်ထိန်းမှု ရှိသည်ဟု ချီးမွမ်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။ လင်းနော့စ်နှင့် ခွဲခွာခဲ့ရပြီးနောက်တွင်လည်း သူသည် အမျိုးသားအဖော်အပေါင်းများနှင့်သာ ဆက်လက်၍ ဝန်းရံနေထိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူ၏ အုပ်ချုပ်မှုကို ပိုမိုခိုင်မာစေရန်အတွက် သင့်တော်သော အိမ်ထောင်တစ်ခု ပြုရန် လိုအပ်ခဲ့ပြီး၊ ပရိုတက်စတင့် ဒိန်းမတ်ဘုရင် ဖရက်ဒရစ် (၂) ၏ သမီးတော်ငယ်၊ အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ် '''ဒိန်းမတ်နိုင်ငံမှ အန်းမင်းသမီး'''ကို ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ၁၅၈၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ကိုပင်ဟေဂင်မြို့၌ ကိုယ်စားလှယ်ဖြင့် လက်ထပ်ပွဲ ပြုလုပ်ပြီးနောက် မကြာမီ အန်းမင်းသမီးသည် စကော့တလန်သို့ သင်္ဘောဖြင့် ထွက်ခွာခဲ့သော်လည်း မုန်တိုင်းများကြောင့် နော်ဝေကမ်းရိုးတန်းသို့ ကပ်ခဲ့ရသည်။ ပင်လယ်ကူးခရီးစဉ်ကို ဖျက်သိမ်းလိုက်ရကြောင်း ကြားသိရသောအခါ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အန်းမင်းသမီးကို ကိုယ်တိုင်သွားရောက်ခေါ်ယူရန် ခြံရံသူအင်အား ၃၀၀ နှင့်အတူ လိုက်သ် ဆိပ်ကမ်းမှ သင်္ဘောဖြင့် ထွက်ခွာခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဒေးဗစ် ဟဲရစ် ဝီလ်ဆင်က ဤဖြစ်ရပ်ကို "သူ့ဘဝ၏ တစ်ခုတည်းသော ရိုမန်းတစ်ဆန်သည့် အခိုက်အတန့်" ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ဤဖြစ်ရပ်ကြောင့် ဂျိမ်းစ်နှင့် အနာဂတ် ဒိန်းမတ်ဘုရင် ခရစ်ရှန် (၄) တို့အကြား အပြန်အလှန် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်မှု ရရှိခဲ့ပြီး ခရစ်ရှန် (၄) လန်ဒန်သို့ နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် လာရောက်လည်ပတ်ပြီးနောက် ထိုဘုရင်နှစ်ပါးအကြား ဆက်ဆံရေး ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့သည်။ အန်းနှင့် ဂျိမ်းစ်တို့သည် နိုဝင်ဘာ ၂၃ ရက်တွင် အော့စလိုမြို့ရှိ ဘုန်းတော်ကြီးနန်းတော် ၌ တရားဝင် ထိမ်းမြားမင်္ဂလာပြုခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်သည် တင်တောင်းပဏ္ဏာအဖြစ် ဒိန်းမတ် ဒါလာ ၇၅,၀၀၀ နှင့် ယောက္ခမဖြစ်သူ ဆိုဖီ ထံမှ လက်ဖွဲ့အဖြစ် ဒါလာ ၁၀,၀၀၀ ရရှိခဲ့သည်။ အယ်လ်စီနို နှင့် ကိုပင်ဟေဂင်တို့တွင် ခေတ္တနေထိုင်ပြီး တိုင်ခို ဗြာဟေး (နက္ခတ်ဗေဒင်ပညာရှင်) နှင့် တွေ့ဆုံပြီးနောက် ဂျိမ်းစ်နှင့် အန်းတို့သည် ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ် မေလ ၁ ရက်တွင် စကော့တလန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ အချက်အလက်အားလုံးအရ ဂျိမ်းစ်သည် အစပိုင်းတွင် အန်းအပေါ် အလွန်စွဲလန်းခဲ့ပြီး ၎င်းတို့အိမ်ထောင်ရေး၏ အစောပိုင်းနှစ်များတွင် သူမအပေါ် အမြဲတစေ စိတ်ရှည်မှုနှင့် ချစ်ခင်မြတ်နိုးမှုကို ပြသခဲ့ပုံရသည်။ ၎င်းတို့သည် နန်းတွင်းသူနန်းတွင်းသားများ၏ မင်္ဂလာပွဲ အခမ်းအနားများသို့ တက်ရောက်ခဲ့ကြပြီး မျက်နှာဖုံးစွပ် ကခုန်ပွဲ ဝတ်စုံများဖြင့် အတူတကွ ကခဲ့ကြသည်။ တော်ဝင်ဇနီးမောင်နှံသည် အရွယ်ရောက်သည်အထိ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သော သားသမီးသုံးဦး ထွန်းကားခဲ့သည် - * '''ဟင်နရီ ဖရက်ဒရစ်''' (ဝေလမင်းသား) - ၁၆၁၂ ခုနှစ်တွင် အသက် ၁၈ နှစ်အရွယ်၌ အူရောင်ငန်းဖျားရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သည်။ * '''အဲလိဇဘတ်''' - နောက်ပိုင်းတွင် ဘိုဟီးမီးယားဘုရင်မ ဖြစ်လာသည်။ * '''ချားလ်စ်''' - ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသူ (ပထမမြောက်ချားလ်စ်ဘုရင်ကြီး)။ ၁၆၁၃ ခုနှစ်တွင် စကော့တလန်လူမျိုး သံတမန်နှစ်ဦးဖြစ်ကြသည့် ဂျိမ်းစ် စပန်းစ် နှင့် ရောဘတ် အန်စထရူသာ တို့သည် ဒိန်းမတ်နှင့် ဆွီဒင်နိုင်ငံတို့အကြား ငြိမ်းချမ်းရေးရရှိရန် စေ့စပ်ညှိနှိုင်းပေးခဲ့သည်။ အန်းဘုရင်မသည် နာမကျန်းမှု ဝေဒနာများကို မကြာခဏ ခံစားခဲ့ရပြီး ၁၆၁၇ ခုနှစ်မှစ၍ ပြင်းထန်စွာ ဖျားနာခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် သူမ၏ နောက်ဆုံး နာမကျန်းဖြစ်ချိန်အတွင်း သုံးကြိမ်သာ လာရောက်ကြည့်ရှုခဲ့သည်။ သူမသည် ခင်ပွန်းဖြစ်သူထက် စော၍ ၁၆၁၉ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ === '''စုန်းမရှာဖွေမှုများ''' === ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စုန်းမရှာဖွေနှိမ်နင်းမှုများနှင့် အကျွမ်းတဝင်ရှိပြီးသားဖြစ်သည့် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့ပြီးနောက်၊ စုန်းကဝေအတတ်ပညာရပ်ကို လေ့လာလိုက်စားရန် စိတ်ဝင်စားမှု နိုးကြားလာခဲ့ပြီး ၎င်းပညာရပ်ကို ဓမ္မပညာ ၏ ခက်မတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သူသည် စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ ၁၅၆၃ ခုနှစ် စုန်းကဝေအတတ်ဆိုင်ရာ အက်ဥပဒေအောက်တွင် ပထမဆုံးအကြိမ် အကြီးအကျယ် စုန်းမအမဲလိုက် နှိမ်နင်းမှုဖြစ်သည့် "နော့သ် ဘာဝစ် စုန်းမခွင်" သို့ ကိုယ်တိုင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ သင်္ဘောကို မုန်တိုင်းများတိုက်ခတ်စေရန် စုန်းကဝေအတတ်ကို အသုံးပြုခဲ့သည်ဟူသော စွပ်စွဲချက်ဖြင့် လူအတော်များများ ပြစ်ဒဏ်စီရင်ခြင်း ခံခဲ့ရပြီး၊ ထိုသူများထဲတွင် အက်ဂ်နက်စ် ဆမ်ဆန်မှာ အထင်ရှားဆုံးဖြစ်သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စုန်းမများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့် အန္တရာယ်ကို စိုးရိမ်လာခဲ့ပြီး သူကိုယ်တိုင် ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့သည့် အတွေ့အကြုံများကို အခြေခံကာ ၁၅၉၇ ခုနှစ်တွင် ''Daemonologie'' (မိစ္ဆာဗေဒ) အမည်ရှိ ကျမ်းစာတစ်စောင်ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ၎င်းကျမ်းစာသည် စုန်းကဝေအတတ် လုပ်ဆောင်မှုများကို ဆန့်ကျင်ထားပြီး ရှေးဟောင်းရှိတ်စပီးယား၏ ''Macbeth'' (မက္ကဘတ်) ပြဇာတ်အတွက် နောက်ခံအချက်အလက်များကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စုန်းမဟု စွပ်စွဲခံရသော အမျိုးသမီးများကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ရာတွင် ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ကြီးကြပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၉၉ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် သူ၏ အမြင်များမှာ ပိုမိုဝေဖန်ပိုင်းခြားတတ်လာပြီး သံသယစိတ် ရှိလာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် သူ၏သားတော် ဟင်နရီမင်းသားထံသို့ အင်္ဂလန်နိုင်ငံမှနေ၍ ရေးသားခဲ့သော ပေးစာတစ်စောင်တွင် ဘုရင်က - "ဟိုကောင်မလေးရဲ့ ဟန်ဆောင်လိမ်ညာမှုကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့တဲ့အတွက် ဝမ်းမြောက်ပါတယ်။ မင်းဟာ အဲဒီလို လိမ်ညာမှုတွေကို ဖော်ထုတ်ရာမှာ ငါ့ရဲ့ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံနိုင်တဲ့သူ ဖြစ်ပါစေလို့ ဘုရားသခင်ထံ ဆုတောင်းပါတယ်။ ... အခုခေတ်မှာ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ တန်ခိုးပြာဋိဟာရ အများစုဟာ လှည့်စားမှုတွေသာ ဖြစ်နေတတ်တာမို့ စွပ်စွဲချက်တွေကို ယုံကြည်တဲ့နေရာမှာ တရားသူကြီးတွေ ဘယ်လောက်အထိ သတိထားသင့်တယ်ဆိုတာ မင်းမြင်နိုင်ပါတယ်" ဟု ရေးသားချီးမွမ်းခဲ့သည်။ === ကုန်းမြင့်ဒေသနှင့် ကျွန်းစုများအရေး === ၁၄၉၃ ခုနှစ်တွင် စကော့တလန်ဘုရင် စတုတ္ထမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင် က အနောက်ဘက်ကျွန်းစုများ၏ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ ကို အဓမ္မဖျက်သိမ်းခဲ့ခြင်းကြောင့် အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းဒေသတွင် ရုန်းရင်းဆန်ခတ် အခြေအနေများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ် (၄) သည် ဟက်ဘရိုက်စ်ကျွန်းစု ၏ စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းထားသော စစ်အင်အားကို နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ သူနှင့် သူ့နောက်တက်သည့် ဘုရင်များသည် အစားထိုး အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ်တစ်ခု ပံ့ပိုးပေးရန် ဆန္ဒ သို့မဟုတ် စွမ်းဆောင်ရည် မရှိခဲ့ကြပေ။ ထို့ကြောင့် ၁၆ ရာစုကို ''linn nan creach'' ဟုခေါ်သည့် "လုယက်တိုက်ခိုက်မှုများပြားသောခေတ်" ဟု သိကြသည်။ ထို့ပြင် ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု (Reformation) ၏ သက်ရောက်မှုများသည် ဂေလစ်စကားပြောဒေသ သို့ ရောက်ရှိရန် နှေးကွေးခဲ့သဖြင့်၊ ဤဒေသနှင့် ဗဟိုချက်မနိုင်ငံရေးထိန်းချုပ်ရာဒေသ အကြားတွင် ဘာသာရေးအရ သပ်လျှိုခွဲခြားသကဲ့သို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပဉ္စမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင် သည် ဟက်ဘရိုက်စ်ကျွန်းစုသို့ လှည့်လည်ခဲ့ပြီး မျိုးနွယ်စုခေါင်းဆောင်များကို ၎င်းနှင့်အတူ လိုက်ပါရန် အတင်းအကျပ်စေခိုင်းခဲ့သဖြင့် ခေတ္တမျှ ငြိမ်းချမ်းသွားခဲ့သော်လည်း၊ မကြာမီ မျိုးနွယ်စုများအကြား ပြန်လည်ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ် (၆) အုပ်ချုပ်ချိန်အတွင်း၌မူ ဟက်ဘရိုက်စ်ကျွန်းစုသားများကို စကော့တလန် ခရစ်ယာန်ဘာသာနှင့် နိုင်ငံတော်၏ မွေးဖွားရာအခြေခံမြေအဖြစ် မရှုမြင်တော့ဘဲ ဥပဒေမဲ့ရိုင်းစိုင်းသူများအဖြစ် သရုပ်ဖော်ခဲ့ကြသည်။ တရားဝင်စာရွက်စာတမ်းများတွင် ကုန်းမြင့်ဒေသ (Highlands) ရှိ လူမျိုးစုများကို "ဘုရားသခင်ကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေခြင်းနှင့် သိနားလည်ခြင်းကင်းမဲ့သူများ" နှင့် "ရိုင်းစိုင်းအောက်တန်းကျသော ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှု အမျိုးမျိုး" ကို ပြုလုပ်တတ်သူများအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ် (၄) နှင့် ဂျိမ်းစ် (၅) တို့ ကောင်းစွာပြောဆိုနိုင်ခဲ့ကြသော "ဂေလစ်ဘာသာစကား" (Gaelic language) ကို ဂျိမ်းစ် (၆) ခေတ်တွင် "အားစ်" (Erse) သို့မဟုတ် အိုင်းရစ်ရှ်ဘာသာစကားဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြပြီး ၎င်းစကားမှာ မွေးရာပါမဟုတ်ဘဲ သူစိမ်းပြင်ပစကားဖြစ်သည်ဟူသော သဘောကို သက်ရောက်စေခဲ့သည်။ လွှတ်တော်က ဂေလစ်ဘာသာစကားသည် ကုန်းမြင့်ဒေသသားများ၏ အပြစ်အနာအဆာများအတွက် အဓိကအကြောင်းရင်းဖြစ်သည်ဟု ဆုံးဖြတ်ကာ ၎င်းဘာသာစကားကို ပယ်ဖျက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့သော နောက်ခံအခြေအနေများကြောင့် ၁၅၉၈ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ် (၆) သည် "ဖိုက်ဖ်ဒေသမှ အမျိုးကောင်းသား စွန့်စားသူများ" (Gentleman Adventurers of Fife) အား "အလွန်ရိုင်းစိုင်းလှသော လူးဝစ်ကျွန်း" (Isle of Lewis) ကို ယဉ်ကျေးအောင်လုပ်ဆောင်ရန် အခွင့်အာဏာ ပေးခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က နယ်သစ်တည်သူများသည် ဒေသခံများနှင့် "သဘောတူညီချက်အရ" မဟုတ်ဘဲ "၎င်းတို့ကို အမြစ်ပြတ်ချေမှုန်းခြင်းဖြင့်" လုပ်ဆောင်ရမည်ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ စတိုနိုဝေး (Stornoway) သို့ ၎င်းတို့ ဆိုက်ရောက်ချိန်တွင် ကနဦး၌ အဆင်ပြေခဲ့သော်လည်း၊ မာဒေါ့ခ် မက်လောက်ဒ် (Murdoch MacLeod) နှင့် နေးလ် မက်လောက်ဒ် (Neil MacLeod) တို့ ဦးဆောင်သော ဒေသခံတပ်များ၏ တိုက်ထုတ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ နယ်သစ်တည်သူများသည် ၁၆၀၅ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယအကြိမ် ထပ်မံကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ထိုရလဒ်အတိုင်းပင် ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၆၀၇ ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်သော တတိယအကြိမ် ကြိုးပမ်းမှုမှသာ ပိုမိုအောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့သည်။ ၁၆၀٩ ခုနှစ်တွင် "အိုင်အိုနာ ပြဌာန်းချက်များ" (Statutes of Iona) ကို ဥပဒေအဖြစ် ပြဌာန်းခဲ့ပြီး၊ ၎င်းဥပဒေအရ မျိုးနွယ်စုခေါင်းဆောင်များသည် ကုန်းမြင့်ဒေသရှိ ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းအုပ်နယ်မြေများအတွက် ပရိုတက်စတင့်ဓမ္မဆရာများကို ထောက်ပံ့ရန်၊ လှည့်လည်တေးဆိုသူ (Bards) များကို ဥပဒေပြင်ပအဖြစ် သတ်မှတ်ရန်၊ ၎င်းတို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်များအတွက် အဖြေပေးရန် အက်ဒင်ဗာရာမြို့သို့ ပုံမှန်အစီရင်ခံရန်နှင့် ၎င်းတို့၏ ထီးမွေနန်းမွေဆက်ခံမည့်သူများကို အင်္ဂလိပ်စကားပြော ပရိုတက်စတင့်ကျောင်းများတွင် ပညာသင်ကြားစေရန် စကော့တလန်အောက်ပိုင်းဒေသ (Lowland Scotland) သို့ စေလွှတ်ရန် လိုအပ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် "ဂေလစ်ဘာသာစကားကို အမြစ်ပြတ်ချေမှုန်းရန်၊ ၎င်း၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုကို ဖျက်ဆီးရန်နှင့် ၎င်းကို ထိန်းသိမ်းထားသူများကို နှိပ်ကွပ်ရန် အတိအကျ ရည်ရွယ်ထားသော" လုပ်ငန်းစဉ်ကြီး စတင်ခဲ့လေသည်။ မြောက်ဘက်ကျွန်းစုများတွင်မူ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ တစ်ဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ အော့ကနီနယ်စား ပက်ထရစ် စတူးဝပ် (Patrick Stewart, Earl of Orkney) က အိုင်အိုနာပြဌာန်းချက်များကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သောကြောင့် အကျဉ်းချခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ လင်မယားမမြောက်ဘဲ မွေးဖွားသောသား ရောဘတ်သည် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကို မအောင်မြင်သော ပုန်ကန်မှုတစ်ခု ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် နယ်စားကြီးနှင့် ၎င်း၏သားဖြစ်သူတို့မှာ ကြိုးပေးကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းတို့၏ ပိုင်ဆိုင်မှုမြေယာများကို သိမ်းယူခဲ့ပြီး အော့ကနီ (Orkney) နှင့် ရှက်တလန် (Shetland) ကျွန်းစုများကို ဘုရင်နိုင်ငံတော်ပိုင်အဖြစ် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ == '''ဘုရင်စနစ် သီအိုရီ''' == ၁၅၉၇-၉၈ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ''The True Law of Free Monarchies'' (လွတ်လပ်သော ဘုရင်စနစ်များ၏ မှန်ကန်သောဥပဒေ) နှင့် ''Basilikon Doron'' (တော်ဝင်လက်ဆောင်) ကျမ်းစာများကို ရေးသားခဲ့ပြီး ၎င်းကျမ်းများတွင် ဘုရင်စနစ်အတွက် ဓမ္မပညာဆိုင်ရာ အခြေခံအချက်ကို အကျိုးအကြောင်းပြ ဆွေးနွေးထားသည်။ ''True Law'' (မှန်ကန်သောဉပဒေ) ကျမ်းတွင် သူက "ဘုရင်တို့၏ တရားဝင်သော နတ်ပေးအာဏာ" (Divine right of kings) ကို ချပြခဲ့ပြီး၊ ကျမ်းစာလာ အကြောင်းပြချက်များအရ ဘုရင်များသည် အခြားသော လူသားများထက် ပိုမိုမြင့်မြတ်သော သတ္တဝါများဖြစ်သည်ဟု ရှင်းလင်းထားသော်လည်း "အမြင့်ဆုံးထိုင်ခုံသည် ထိုင်ရန်အချောချောဆုံး (အန္တရာယ်အရှိဆုံး) ဖြစ်သည်" ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ထိုစာတမ်းက အကြွင်းမဲ့အာဏာပိုင် ဘုရင်စနစ်သီအိုရီကို တင်ပြထားပြီး ဘုရင်တစ်ပါးသည် တော်ဝင်အထူးအာဏာဖြင့် ဥပဒေသစ်များကို ပြဌာန်းနိုင်သော်လည်း ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းများနှင့် ဘုရားသခင်ကိုလည်း ရိုသေဂရုစိုက်ရမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ အကယ်၍ မိုက်မဲသောဘုရင်များကို အပြစ်ပေးရန် လိုအပ်ပါက ဘုရားသခင်က "မိမိအလိုရှိရာ ကပ်ဆိုးဒဏ်ချက်များကို ဖန်တီးနှိပ်ကွပ်လိမ့်မည်" ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ''Basilikon Doron'' (တော်ဝင်လက်ဆောင်) ကျမ်းကိုမူ အသက်လေးနှစ်အရွယ် ဟင်နရီမင်းသားအတွက် လမ်းညွှန်စာအုပ်အဖြစ် ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ဘုရင်အဖြစ် အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် ပိုမိုလက်တွေ့ကျသော လမ်းညွှန်ချက်များကို ပေးထားသည်။ ဤလက်ရာသည် အလွန်အရေးအသားကောင်းမွန်ပြီး ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ စကားပြေအရေးအသားများထဲတွင် အကောင်းဆုံးနမူနာတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ပါလီမန်လွှတ်တော်များကို ဘုရင်၏ "အဓိကတရားရုံး" မျှသာဟု နားလည်ထားသော ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အယူအဆက အင်္ဂလန်အောက်လွှတ်တော် (House of Commons) နှင့် နောက်ပိုင်းတွင် ကြုံတွေ့ရမည့် အခက်အခဲများကို ကြိုတင်အရိပ်အယောင် ပြနေခဲ့သည်။ သူက ဟင်နရီမင်းသားအား "ဥပဒေသစ်များ ပြဌာန်းရန် အလွန်တရာ လိုအပ်မှလွဲ၍ ပါလီမန်များကို မခေါ်ယူပါနှင့်၊ ထိုသို့ လိုအပ်ခြင်းမျိုးကလည်း ဖြစ်ခဲလှသည်" ဟု လမ်းညွှန်ခဲ့သည်။ ''True Law'' ကျမ်းတွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က ပဒေသီယယ်ရှင်ဘုရင်တစ်ပါးသည် မိမိ၏ လက်အောက်ခံနယ်မြေကို ပိုင်ဆိုင်သကဲ့သို့ တိုင်းပြည်ကို ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု အခိုင်အမာဆိုထားသည်။ အကြောင်းမှာ ဘုရင်များသည် "မည်သည့် လူတန်းစား အဆင့်အတန်း သို့မဟုတ် ပါလီမန်များ မပေါ်ပေါက်မီ၊ ဥပဒေများ မပြဌာန်းမီကတည်းက ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ အစပိုင်းတွင် ဘုရင်များသာ အလုံးစုံပိုင်ဆိုင်သော မြေယာများကို ၎င်းတို့က ခွဲဝေပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဘုရင်များသည် ဥပဒေများကို ဖန်တီးသူများနှင့် စတင်သူများဖြစ်ပြီး၊ ဥပဒေများက ဘုရင်များကို ဖန်တီးခဲ့ခြင်းမဟုတ်ကြောင်း မလွဲမသွေ သက်ရောက်နေပါသည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ == '''စာပေနှင့် ပြဇာတ်အနုပညာကို အားပေးချီးမြှောက်မှု''' == ၁၅၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှင့် ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် မိမိ၏ မွေးရပ်မြေမှ စာပေအနုပညာကို မြှင့်တင်ခဲ့သည်။ သူသည် ၁၅၈၄ ခုနှစ်၊ အသက် ၁၈ နှစ်အရွယ်တွင် ''Some Rules and Cautions to be Observed and Eschewed in Scottish Prosody'' (စကော့တလန် ကဗျာလင်္ကာစပ်နည်းတွင် လိုက်နာရန်နှင့် ရှောင်ကြဉ်ရန် စည်းကမ်းချက်များနှင့် သတိပေးချက်အချို့) ဟူသော ကျမ်းစာကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ကဗျာရေးဖွဲ့နည်း လမ်းညွှန်စာအုပ်ဖြစ်သလို၊ ဉာဏ်သစ်အလင်းခေတ် ၏ အခြေခံမူများကို အသုံးချ၍ မိမိ၏ မိခင်ဘာသာစကားဖြစ်သော စကော့ဘာသာစကား ၏ ကဗျာရိုးရာဓလေ့ကို ဖော်ပြထားခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် သူသည် စာပေနှင့် ဂီတပညာရပ် နှစ်ခုစလုံး ဆက်စပ်နေသည်ဟု ရှုမြင်သဖြင့် ဂီတသင်ကြားမှုကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန်နှင့် မြှင့်တင်ရန်အတွက် ဥပဒေကြောင်းအရ ပြဌာန်းချက်များကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ သူ၏ အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း ပြဌာန်းခဲ့သော အက်ဥပဒေတစ်ခုတွင် စကော့တလန်မြို့ပြ များအနေဖြင့် တေးဂီတကျောင်း များတွင် ဂီတသင်ကြားမှုကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန်နှင့် ထောက်ပံ့ကူညီရန် တိုက်တွန်းထားသည်။ ဤရည်မှန်းချက်များကို ပိုမိုအောင်မြင်စေရန်အတွက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် နောင်တွင် ဝေဖန်ရေးသမားများက "ကက်စတေးလျန်း ဝိုင်းတော်သားများ" ) ဟု ခေါ်ဆိုကြမည့် စကော့တလန် ဂျကိုဘီယံ နန်းတွင်းကဗျာဆရာများနှင့် ဂီတပညာရှင်များ အစုအဖွဲ့၏ နာယကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အကြီးအကဲအဖြစ်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထိုအဖွဲ့တွင် ဝီလျံ ဖောင်လာ နှင့် ဘုရင်၏ အကြိုက်ဆုံးဖြစ်သူ အလက်ဇန္ဒား မွန်ဂိုမေရီ တို့ အပါအဝင် အခြားသူများ ပါဝင်ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကိုယ်တိုင်သည်လည်း ကဗျာဆရာတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၎င်းအဖွဲ့၏ လက်တွေ့ကဗျာရေးဖွဲ့နေသော အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရခြင်းကို ဝမ်းမြောက်ဂုဏ်ယူခဲ့သည်။ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှောင်းပိုင်းသို့ ရောက်သောအခါ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံရန် အလားအလာ ပိုမိုများပြားလာခြင်းကြောင့် မိခင်စကော့တလန်၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုကို အလေးထားမှုမှာ အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ လျော့နည်းသွားခဲ့သည်။ ဝီလျံ အလက်ဇန္ဒားနှင့် အခြားသော နန်းတွင်းကဗျာဆရာများသည် ၎င်းတို့၏ ရေးသားမှု ဘာသာစကားကို အင်္ဂလိပ်ဆန်အောင် စတင်ပြောင်းလဲခဲ့ကြပြီး ၁၆၀၃ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ဘုရင်နှင့်အတူ လန်ဒန်မြို့သို့ လိုက်ပါသွားခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စာပေလောကတွင် ကိုယ်တိုင်တက်ကြွစွာ ပါဝင်သူနှင့် နာယကတစ်ဦးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ရှုထောင့်ပေါင်းစုံမှကြည့်လျှင် အင်္ဂလိပ်ဉာဏ်သစ်အလင်းခေတ် ကဗျာနှင့် ပြဇာတ်အနုပညာအတွက် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုပေးနိုင်ခဲ့သည့် ထူးခြားသောအရှိန်အဝါရှိသူတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ သူ၏ လက်ထက်တွင် ထိုအနုပညာရပ်များသည် အမြင့်ဆုံးအဆင့်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူ၏ဘိုးဘေးဖြစ်သူ စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်းစ် (၁) အပါအဝင် စကော့တလန်ရိုးရာ မြင့်မားသောအရေးအသား စတိုင်များကို အားပေးချီးမြှောက်မှုမှာမူ ဘေးဖယ်ခြင်း ခံလိုက်ရသည်။ ၁၅၉၉ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ပြဇာတ်အနုပညာကို အားပေးထောက်ခံကြောင်း ခိုင်မာသော အရိပ်အယောင်တစ်ခုကို ပြသခဲ့သည်။ သူသည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသော စကော့တလန်အသင်းတော် ၏ ကန့်ကွက်မှုများကို ပယ်ချကာ အင်္ဂလိပ်ပြဇာတ်အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့အတွက် အက်ဒင်ဗာရာမြို့၏ High Street လမ်းမကြီးအလွန်တွင် ပြဇာတ်ရုံတစ်ခု ပံ့ပိုးပေးရမည်ဟု အတင်းအကျပ် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။ == '''အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံခြင်း''' == ၁၆၀၁ ခုနှစ်မှစ၍ အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီး၏ ဘဝနောက်ဆုံးနှစ်များတွင် အင်္ဂလိပ်နိုင်ငံရေးသမားအချို့—အထူးသဖြင့် သူမ၏ အဓိကဝန်ကြီး ရောဘတ် ဆီစီလ်—သည် ထီးနန်းဆက်ခံမှု ချောမွေ့အဆင်ပြေစေရန်အတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်သောအားဖြင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်နှင့် လျှို့ဝှက်စာပေးစာယူ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်မကြီး ကွယ်လွန်ခါနီးအချိန် ဖြစ်သော ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဆီဆင်လ်သည် အင်္ဂလန်ထီးနန်းဆက်ခံမည့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ကြေညာချက်မူကြမ်းကို ပေးပို့ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီးသည် မတ်လ ၂၄ ရက် မိုးသောက်ယံအချိန်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းနေ့ နှောင်းပိုင်းတွင်ပင် လန်ဒန်မြို့၌ ဂျိမ်းစ်အား အင်္ဂလန်ဘုရင်အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ဧပြီလ ၅ ရက်နေ့တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် လန်ဒန်သို့ သွားရောက်ရန် အက်ဒင်ဗာရာမြို့မှ ထွက်ခွာခဲ့ပြီး သုံးနှစ်တစ်ကြိမ် ပြန်လာပါမည်ဟု ကတိပြုခဲ့သော်လည်း (ထိုကတိကို သူ မတည်ခဲ့ပါ)၊ တောင်ဘက်သို့ ဖြည်းညှင်းစွာ ခရီးဆက်ခဲ့သည်။ လမ်းခရီးတစ်လျှောက်ရှိ ဒေသခံမှူးမတ်များက သူ့ကို ခမ်းနားကြီးကျယ်စွာ ဧည့်ခံကျွေးမွေးခဲ့ကြပြီး၊ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် သူ၏နယ်မြေအသစ်နှင့် လက်အောက်ခံပြည်သူများ၏ ချမ်းသာကြွယ်ဝမှုကို အံ့သြမှင်တက်ခဲ့ကာ မိမိကိုယ်မိမိ "ကျောက်ဆောင်ကုတင်ကို စွန့်ပြီး ထူထဲအိစက်တဲ့ ကြက်မွှေးမွေ့ရာနဲ့ လဲလှယ်လိုက်ရသလိုပဲ" ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီး၏ သင်္ဂြိုဟ်ပွဲအပြီး ကိုးရက်အကြာဖြစ်သော မေလ ၇ ရက်နေ့တွင် မြို့တော်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သူ၏ လက်အောက်ခံပြည်သူအသစ်များသည် ထီးနန်းဆက်ခံမှုကြောင့် တိုင်းပြည်အတွင်း ဆူပူအုံကြွမှု သို့မဟုတ် ပြင်ပကျူးကျော်မှုများ မဖြစ်ပွားခဲ့သည့်အတွက် စိတ်သက်သာရာရကာ ဘုရင်သစ်ကို ဖူးမြော်ရန် တိုးဝှေ့လာခဲ့ကြသည်။ လန်ဒန်သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် သူသည် လာရောက်ကြည့်ရှုကြသော လူအုပ်ကြီး၏ ဝိုင်းဝန်းအုံခဲခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အင်္ဂလန်နန်းတက်ပွဲ အခမ်းအနားကို ၁၆၀၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ သို့သော် ပလိပ်ရောဂါကူးစက်ပြန့်ပွားမှုကြောင့် ပွဲလမ်းသဘင် ဆင်နွှဲမှုများကို ကန့်သတ်ခဲ့ရသည်။ သောမတ်စ် ဒက်ကာ နှင့် ဘန် ဂျွန်ဆင် ကဲ့သို့သော ပြဇာတ်ကဗျာဆရာများက ခမ်းနားထည်ဝါသော ပုံဆောင်ခိုင်းနှိုင်းချက်များဖြင့် စီစဉ်တင်ဆက်သည့် လန်ဒန်မြို့သို့ တော်ဝင်ဝင်ရောက်ခြင်း အခမ်းအနားကိုမူ ၁၆၀၄ ခုနှစ် မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့သို့ ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့ရသည်။ ဒက်ကာက ထိုမြင်ကွင်းကို "လမ်းမတွေပေါ်မှာ လူတွေနဲ့ ချင်းချင်းထပ်နေပြီး၊ အဖိုးတန်ကုန်ပစ္စည်းတွေနေရာမှာ ကလေးတွေကို ဆိုင်ခန်းတွေလို ခင်းကျင်းထားသလိုပဲ၊ ပွင့်ဟနေတဲ့ ပြတင်းပေါက်မှန်မှန်သမျှမှာလည်း အမျိုးသမီးတွေနဲ့ ပြည့်နှက်နေတယ်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ဆက်ခံခဲ့သည့် အင်္ဂလန်ဘုရင်နိုင်ငံတော်တွင် စိန်ခေါ်မှုပြဿနာများ ရှိနေခဲ့သည်။ ကုန်သွယ်မှု လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုများနှင့် အခွန်အတုပ်ကြီးလေးမှုများကြောင့် ပြည်သူများအကြား မကျေနပ်မှုများ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖြစ်ပေါ်နေပြီး၊ အိုင်ယာလန်နိုင်ငံအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ပွဲစရိတ်များသည်လည်း အစိုးရအဖွဲ့အတွက် ကြီးလေးသော ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး ဖြစ်လာခဲ့ကာ ထိုအချိန်တွင် အစိုးရ၌ စတာလင်ပေါင် ၄၀၀,၀၀၀ မျှ အကြွေးတင်ရှိနေခဲ့သည်။ == '''အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် စတင်စိုးစံခြင်းနှင့် ဂရိတ်ဗြိတိန်ဘုရင်''' == ထီးနန်းဆက်ခံမှုမှာ ချောမွေ့ပုံရပြီး ပြည်သူများ၏ သောင်းသောင်းဖျဖျ ကြိုဆိုမှုကို ရရှိခဲ့သော်လည်း ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အင်္ဂလန်တွင် စတင်စိုးစံသည့် ပထမဆုံးနှစ်၌ပင် လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု နှစ်ခုကို ရင်ဆိုင်ကျော်ဖြတ်ခဲ့ရသည်။ ၎င်းတို့မှာ "ဘိုင်လုပ်ကြံမှု" နှင့် "မိန်းလုပ်ကြံမှု" တို့ဖြစ်ကြပြီး၊ ထိုဖြစ်ရပ်များကြောင့် ဟင်နရီ ဘရွတ်ခ် နှင့် ဝေါ်လ်တာ ရာလေ တို့ အပါအဝင် အခြားသူများ ဖမ်းဆီးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ထံမှ အစိုးရအဖွဲ့ အပြောင်းအလဲသစ်ကို မျှော်လင့်ထားသူများသည် ကနဦးတွင် စိတ်ပျက်ခဲ့ကြရသည်။ အကြောင်းမှာ ဘုရင်သည် ဆီလ်စီနှင့် လျှို့ဝှက်စီစဉ်ထားသည့်အတိုင်း အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီး၏ မင်းတိုင်ပင်အမတ်ဟောင်းများကိုပင် ရာထူး၌ ဆက်လက်ခန့်အပ်ထားခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် မကြာမီမှာပင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ၎င်းအား ရေရှည်ထောက်ခံခဲ့သူ ဟင်နရီ ဟိုးဝပ် နှင့် ၎င်း၏တူဖြစ်သူ သောမတ်စ်ဟောင်းဝပ် တို့အပြင် စကော့တလန် မှူးမတ်ငါးဦးကိုပါ မင်းတိုင်ပင်အမတ်များအဖွဲ့ ထဲသို့ ထည့်သွင်းခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင် အုပ်ချုပ်သည့် အစောပိုင်းနှစ်များတွင် အင်္ဂလန်အစိုးရ၏ နေ့စဉ်လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို လျှို့ဝှက်ပါးနပ်သော ဆီဆင်လ် (နောက်ပိုင်းတွင် ဆလစ်ဘာရီနယ်စား ဖြစ်လာသူ) က တင်းကျပ်စွာ စီမံခန့်ခွဲခဲ့သည်။ ၎င်းအား အတွေ့အကြုံရင့်ကျက်ပြီး ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က အဲလ်စ်မီယာနယ်စားနှင့် အဓိပတိ အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သော သောမတ်စ် အက်ဂါတွန် နှင့် တော်ဝင်ဘဏ္ဍာထိန်း အဖြစ် ဆက်လက်တာဝန်ယူခဲ့ပြီး မကြာမီ ဒေါ့ဆက်နယ်စား ဖြစ်လာမည့် သောမတ်စ် ဆက်ခ်ဗီးလ်တို့က ကျွမ်းကျင်စွာ ကူညီပံ့ပိုးပေးခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ပိုမိုကြီးမားသော ကိစ္စရပ်များဖြစ်သည့် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်တို့အကြား ပိုမိုနီးကပ်သော ပေါင်းစည်းမှုစီမံကိန်းနှင့် နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ ကိစ္စရပ်များအပေါ် အာရုံစိုက်ရန် အချိန်ရခဲ့သလို၊ သူနှစ်သက်သော အပန်းဖြေမှုများ (အထူးသဖြင့် အမဲလိုက်ခြင်း) ကိုလည်း လွတ်လပ်စွာ အချိန်ပေး ခံစားနိုင်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စကော့တလန်နှင့် အင်္ဂလန်တို့၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရ ပေါင်းစည်းမှုကို အခြေခံ၍ ဘုရင်တစ်ပါး၊ ပါလီမန်တစ်ခုနှင့် ဥပဒေတစ်ခုတည်းအောက်တွင် တစ်နိုင်ငံတည်းအဖြစ် တည်ထောင်ရန် ရည်မှန်းချက်ကြီးမားခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုအစီအစဉ်သည် အင်္ဂလန်ပါလီမန်နှင့် စကော့တလန်ပါလီမန် နှစ်ခုစလုံး၏ ဆန့်ကျင်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က အင်္ဂလန်ပါလီမန်သို့ "ဘုရားသခင်က ငါတို့အားလုံးကို ပင်လယ်တစ်ခုတည်းက ဝန်းရံထားပြီး ၎င်းဘာသာ သဘာဝအရ ခွဲခြား၍မရတဲ့ ကျွန်းတစ်ကျွန်းတည်းပေါ်မှာ အတူတူ ဖန်ဆင်းပေးထားတာ မဟုတ်ဘူးလား" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၆၀၄ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် အောက်လွှတ်တော်က ဥပဒေကြောင်းအရ အကြောင်းပြချက်များဖြင့် သူ့ကို "ဂရိတ်ဗြိတိန်ဘုရင်"ဟု ဘွဲ့တော်ခံယူရန် တောင်းဆိုမှုကို ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၁၆၀၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သူသည် "အင်္ဂလန်ဘုရင်" နှင့် "စကော့တလန်ဘုရင်" ဟူသော ဘွဲ့များအစား "ဂရိတ်ဗြိတိန်ဘုရင်" ဟူသော ဘွဲ့တော်ကို ကိုယ်တိုင် ပြောင်းလဲခံယူခဲ့သည်။ ဖရန်စစ် ဘေကွန် က ဘုရင်အနေဖြင့် ထိုဘွဲ့စတိုင်ကို "မည်သည့် ဥပဒေကြောင်းအရ အရေးယူဆောင်ရွက်မှု၊ စာချုပ်စာတမ်း သို့မဟုတ် အာမခံချက်" များတွင်မှ အသုံးပြု၍မရကြောင်း သတိပေးခဲ့ပြီး ထိုဘွဲ့ကို အင်္ဂလိပ်ဥပဒေများတွင် အသုံးမပြုခဲ့ကြပေ။ သို့သော် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စကော့တလန်ပါလီမန်အား ထိုဘွဲ့ကို မဖြစ်မနေ အသုံးပြုစေခဲ့ပြီး ၎င်းကို တိုင်းပြည်နှစ်ခုစလုံး၏ အမိန့်ကြေညာချက်များ၊ ဒင်္ဂါးပြားများ၊ ပေးစာများနှင့် စာချုပ်စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒတွင်မူ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ပိုမိုအောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့သည်။ စပိန်နိုင်ငံနှင့် မည်သည့်အခါကမျှ စစ်မဖြစ်ခဲ့ဖူးသောကြောင့် သူသည် ရေရှည်ဖြစ်ပွားနေသည့် အင်္ဂလိပ်-စပိန်စစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး၊ Robert Cecil နှင့် ယခုအခါ နော့သမ်ပတန်နယ်စား ဖြစ်လာသူ ဟင်နရီဟောင်းဝပ် တို့ ပါဝင်သည့် သံတမန်အဖွဲ့၏ ကျွမ်းကျင်သော စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုများကြောင့် ၁၆၀၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် နိုင်ငံနှစ်ခုအကြား ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးနိုင်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ထိုစာချုပ်ကို ဂုဏ်ပြုသည့်အနေဖြင့် ခမ်းနားကြီးကျယ်သော မိတ်ဆုံစားပွဲတစ်ခုကို တည်ခင်းဧည့်ခံခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အင်္ဂလန်ရှိ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များအတွက် လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ခွင့်ရရှိရေးသည် စပိန်မူဝါဒ၏ အဓိကရည်မှန်းချက်အဖြစ် ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သဖြင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်အတွက် အမြဲတစေ အကျပ်ရိုက်စရာ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ သူသည် ပြည်ပတွင် ကက်သလစ်များကို နှိပ်ကွပ်သူအဖြစ် သံသယဝင်ခြင်းခံရပြီး၊ ပြည်တွင်း၌မူ မင်းတိုင်ပင်အမတ်များအဖွဲ့က ကက်သလစ်များအပေါ် ပိုမိုတင်းကျပ်စွာ ကိုင်တွယ်ရန် တိုက်တွန်းခြင်းကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ == '''ဂန်းပါဝါဒါ လုပ်ကြံမှု''' == ၁၆၀၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၄ ရက်မှ ၅ ရက်သို့ ကူးပြောင်းသော ညအချိန် (ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ပထမဆုံး အင်္ဂလိပ်ပါလီမန် ဒုတိယအကြိမ်မြောက် ညီလာခံ ဖွင့်လှစ်မည့် အကြိုည) တွင် ပါလီမန်အဆောက်အအုံ၏ မြေအောက်ခန်းအတွင်း၌ အစိုးရကို ဆန့်ကျင်သူ ကက်သလစ်ဘာသာဝင် '''ဂိုင်း ဖော့ခ်စ်''' ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဖော့ခ်စ်သည် နောက်တစ်နေ့တွင် ပါလီမန်အဆောက်အအုံကို ဖောက်ခွဲဖျက်ဆီးရန်အတွက် ယမ်းစည် ၃၆ စည်နှင့် မလှမ်းမကမ်းတွင်ရှိသော ထင်းပုံကြီးကို စောင့်ကြပ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အဆိုအရ ၎င်းလုပ်ရပ်သည် "ငါ့တစ်ဦးတည်း သို့မဟုတ် ငါ့ဇနီးနဲ့ ငါ့ရဲ့သားသမီးတွေတင်မကဘဲ နိုင်ငံတော်တစ်ခုလုံးရဲ့ ယန္တရားကြီးတစ်ခုလုံးကို" ပျက်စီးစေရန် ရည်ရွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤတုန်လှုပ်ချောက်ချားဖွယ် "ဂန်းပါဝါဒါ လုပ်ကြံမှု" ကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဘုရင်နှင့် သားတော်များ ဘေးကင်းခဲ့သည့်အတွက် တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် စိတ်သက်သာရာရမှုနှင့် ဝမ်းမြောက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဆလစ်ဘာရီနယ်စားသည် ဤအခြေအနေကို အသုံးချကာ အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီး လက်ထက်ကထက်ပင် ပိုမိုများပြားသော အခွန်ဘဏ္ဍာငွေများကို ပါလီမန်ထံမှ တောင်းခံရယူနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုမအောင်မြင်သော ကြံစည်မှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်သူ ဂိုင်းဖော့ခ်စ်နှင့် အခြားသူများမှာ ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ == '''ဘုရင်နှင့် ပါလီမန်''' == ဂန်းပါဝါဒါလုပ်ကြံမှုအပြီးတွင် ဘုရင်နှင့် ပါလီမန်အကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုမှာ ထူးခြားသော ဖြစ်ရပ်တစ်ခုသာ ဖြစ်ခဲ့ပြီး အမြဲတမ်းမဟုတ်ခဲ့ပေ။ ယင်းအစား ၁၆၀၄ ခုနှစ်က ကျင်းပခဲ့သော ယခင်ပါလီမန်ညီလာခံသည်သာ ဘုရင်နှင့် ပါလီမန် နှစ်ဦးနှစ်ဖက်စလုံး၏ သဘောထားကို တစ်သက်တာလုံး ပုံသွင်းပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကနဦး ကြုံတွေ့ရသည့် အခက်အခဲများသည် တမင်ရန်လိုမှုကြောင့်ထက် အပြန်အလှန် နားလည်မှုလွဲမှားခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၆၀၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၇ ရက်နေ့တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် နိုင်ငံနှစ်ခုလုံးလုံးလျားလျား ပေါင်းစည်းရေး သို့မဟုတ် ဘဏ္ဍာရေးထောက်ပံ့မှုများအတွက် ပါလီမန်၏ ထောက်ခံမှုကို မရရှိခဲ့ပြီးနောက် ဒေါသတကြီးဖြင့် ပါလီမန်ညီလာခံကို ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့သည်။ သူက ညီလာခံပိတ်ပွဲ မိန့်ခွန်းတွင် "ကျေးဇူးတင်စရာ မလိုတဲ့နေရာမှာ ငါ ကျေးဇူးတင်မှာ မဟုတ်ဘူး၊ ငါဟာ လူမိုက်တွေကို ချီးမွမ်းတတ်တဲ့ လူမျိုးမဟုတ်ဘူး ... မင်းတို့ ဘယ်လောက်တောင် အမှားတွေ လုပ်ခဲ့သလဲဆိုတာ မြင်တဲ့အတိုင်းပဲ ... နောင်အနာဂတ်မှာ မင်းတို့ရဲ့ လွတ်လပ်ခွင့်ကို ပိုပြီးတော့ အိန္ဒြေရရနဲ့ သတိထား သုံးစွဲကြဖို့ မျှော်လင့်ပါတယ်" ဟု ခါးခါးသီးသီး ပြောကြားခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ စိုးစံမှု တိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ သူ၏ အစိုးရအဖွဲ့သည် ကြီးထွားလာသော ဘဏ္ဍာရေး ဖိအားများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ၎င်းမှာ ငွေကြေးဖောင်းပွမှုကြောင့်သာမက ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ နန်းတွင်းအဖွဲ့၏ ဖြုန်းတီးမှုနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ မကျွမ်းကျင်မှုများကြောင့်လည်း ဖြစ်သည်။ ၁၆၁၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဆလစ်ဘာရီသည် "မဟာပဋိညာဉ်" ဟု လူသိများသော စီမံကိန်းတစ်ခုကို တင်ပြခဲ့သည်။ ၎င်းအရ ဘုရင်က လိုက်လျောမှု ၁၀ ခု ပြုလုပ်ပေးမည့်အစား ပါလီမန်က ဘုရင်၏ ကြွေးမြီများကို ဆပ်ရန်အတွက် စတာလင်ပေါင် ၆၀၀,၀၀၀ နှင့် နှစ်စဉ် ထောက်ပံ့ကြေး ပေါင် ၂၀၀,၀၀၀ ကို ပေးအပ်ရန် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ထိုသို့ စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုများသည် အလွန်တရာ အခြေအတင် ဖြစ်ပွားကာ ကြာမြင့်လွန်းလှသဖြင့် နောက်ဆုံးတွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စိတ်ရှည်မှု ကုန်ဆုံးသွားပြီး ၁၆၁၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာ ၃၁ ရက်တွင် ပါလီမန်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ သူက ဆလစ်ဘာရီအား "မင်းရဲ့ အကြီးဆုံးအမှားကတော့ သည်းခြေရည်ထဲကနေ ပျားရည်ထုတ်ဖို့ အမြဲတမ်း မျှော်လင့်နေခဲ့တာပဲ" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့သော ပုံစံအတိုင်းပင် ၁၆၁၄ ခုနှစ်၏ "လွဲချော်ခဲ့သော ပါလီမန်" ) တွင်လည်း ထပ်မံဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ အောက်လွှတ်တော်က ဘုရင်လိုအပ်သော ငွေကြေးပေးရန် တွန့်ဆုတ်နေခဲ့သဖြင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ပါလီမန်သက်တမ်း ကိုးပတ်မျှသာ ရှိသေးချိန်တွင် ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ၁၆၂၁ ခုနှစ်အထိ ပါလီမန်မခေါ်ဘဲ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး၊ နန်းတွင်းအတွက် ငွေကြေးရှာဖွေစုဆောင်းရာတွင် ကျွမ်းကျင်သော ကုန်သည် လိုင်ယွန်နယ် ခရမ်ဖီးလ်ဒ် ကဲ့သို့သော အရာရှိများကို အသုံးပြုခဲ့ကာ၊ အခြားသော ဝင်ငွေရလမ်းတစ်ခုအနေဖြင့် ဘာရွန်နက် အဆင့်အတန်းနှင့် အခြားသော ဘွဲ့ထူး ဂုဏ်ထူးများကို အသစ်ဖန်တီး၍ ရောင်းချခြင်းဖြင့် ငွေရှာခဲ့သည်။ == '''စပိန်နိုင်ငံနှင့် ထိမ်းမြားရန် ကြိုးပမ်းမှု''' == တော်ဝင်ဝင်ငွေရရှိနိုင်မည့် အခြားလမ်းကြောင်းတစ်ခုမှာ ဝေလမင်းသား '''ချားလ်စ်''' (Charles) နှင့် စပိန်မင်းသမီး '''မာရီယာ အန်နာ''' တို့ ထိမ်းမြားမင်္ဂလာပြုခြင်းမှ ရရှိလာမည့် စပိန်နိုင်ငံ၏ တင်တောင်းပဏ္ဏာ (Dowry) ဖြစ်သည်။ "စပိန်မင်္ဂလာပွဲ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသော ဤမူဝါဒသည် စပိန်နိုင်ငံနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ပြီး စစ်ပွဲစရိတ်များကို ရှောင်ရှားနိုင်မည့် နည်းလမ်းတစ်ခုအဖြစ် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်အတွက် ဆွဲဆောင်မှုရှိခဲ့သည်။ ထိုမင်္ဂလာပွဲကို အမှန်တကယ် လက်ထပ်ပြီးမြောက်အောင် လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြင့်ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုများကို အသက်ဆက်ရှင်အောင် ဆွဲဆန့်ထားခြင်းဖြင့်ဖြစ်စေ ငြိမ်းချမ်းရေးကို ထိရောက်စွာ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ ဤအချက်သည် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က ထိုစေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုများကို ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုနီးပါး အချိန်ဆွဲခဲ့သည့် အကြောင်းရင်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ဤမူဝါဒကို ဟောင်းဝပ်မိသားစုများ နှင့် ကက်သလစ်အမြင်ဘက်သို့ ယိုင်ကြသော အခြားဝန်ကြီးများ၊ သံတမန်များ (၎င်းတို့ကို စုပေါင်း၍ "စပိန်ဂိုဏ်း" - Spanish Party ဟု သိကြသည်) က ထောက်ခံခဲ့ကြသော်လည်း၊ ပရိုတက်စတင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင်မူ အလွန်တရာ သံသယဝင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၁၆၁၆ ခုနှစ်တွင် '''ဝေါ်လ်တာ ရာလေ''' အကျဉ်းထောင်မှ လွတ်မြောက်လာသောအခါ၊ သူသည် စပိန်လူမျိုးများနှင့် မည်သည့်တိုက်ပွဲမျှ မဖြစ်ပွားစေရဟု ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ တင်းကျပ်သော ညွှန်ကြားချက်ဖြင့် တောင်အမေရိကသို့ ရွှေရှာဖွေရေးခရီး ထွက်ခွာခဲ့သည်။ သို့သော် ရာလေ၏ စွန့်စားခန်းသည် ကံဆိုးမိုးမှောင်ကျကာ လုံးလုံးလျားလျား ပျက်စီးခဲ့ရပြီး သူ၏သားဖြစ်သူ ဝေါ်လ်တာသည် စပိန်တို့နှင့် တိုက်ပွဲအတွင်း သေဆုံးခဲ့သည်။ ရာလေ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်ရောက်လာသောအခါ၊ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က သူ့ကို ကွပ်မျက်စေခဲ့သဖြင့် စပိန်အလိုကျ လိုက်လျောမှုကို ဆန့်ကျင်ကြသော အင်္ဂလိပ်လူထုတစ်ရပ်လုံး အမျက်ဒေါသထွက်ခဲ့ကြသည်။ ၁၆၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပေါ်ပေါက်လာသော "နှစ်သုံးဆယ်စစ်ပွဲ" ကြောင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ မူဝါဒမှာ ပိုမိုအကျပ်ရိုက်သွားခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် သူ၏ပရိုတက်စတင့် သမက်တော် ဖရက်ဒရစ် (၅)သည် ကက်သလစ် ဧကရာဇ် ဖာဒီနန် (၂) ကြောင့် ဘိုဟီးမီးယားထီးနန်းမှ ဖယ်ရှားခြင်းခံခဲ့ရပြီး၊ စပိန်တပ်များကလည်း ဖရက်ဒရစ်ပိုင်ဆိုင်သော ရိုင်းလန်း နယ်မြေကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဝင်ရောက်ကျူးကျော်ခဲ့ကြသည်။ ၁၆၂၁ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က သမက်တော်ကို ကူညီရန် စစ်ရေးအရ အင်အားစိုက်ထုတ်နိုင်ရေးအတွက် ပါလီမန်ကို ခေါ်ယူလိုက်သောအခါ ပြဿနာများ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ အောက်လွှတ်တော်က ဖရက်ဒရစ်အား ထိရောက်စွာ စစ်ကူပေးနိုင်ရန် မလုံလောက်သော ဘဏ္ဍာငွေများကိုသာ ပေးအပ်ခဲ့ပြီး၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း—အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီး လက်ထက်က စပိန်ရွှေသင်္ဘောများကို ရေတပ်ဖြင့် တိုက်ခိုက်ပြီး ရရှိခဲ့သော အကျိုးအမြတ်များကို သတိရကာ—စပိန်နိုင်ငံကို တိုက်ရိုက်စစ်ကြေညာရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ၁၆၂၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် အက်ဒ်ဝပ် ကို့ခ် ၏ လှုံ့ဆော်မှုကြောင့် အောက်လွှတ်တော်သည် စပိန်နှင့် စစ်ဖြစ်ပွားရေးသာမက ချားလ်စ်မင်းသားအား ပရိုတက်စတင့် အမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့်သာ လက်ထပ်ရန်နှင့် ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေး ဥပဒေများကို ပိုမိုတင်းကျပ်စွာ အာဏာတည်စေရန် အသနားခံစာတစ်စောင်ကို ပြုစုခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကမူ ၎င်းတို့အား ဘုရင်၏ အထူးအာဏာ ကိစ္စရပ်များတွင် ဝင်ရောက်မစွက်ဖက်ရန်နှင့် စွက်ဖက်ပါက အပြစ်ပေးခံရမည်ဟု ပြတ်ပြတ်သားသား သတိပေးခဲ့သဖြင့်၊ အောက်လွှတ်တော်အမတ်များက မိမိတို့၏ လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခွင့် အပါအဝင် ရပိုင်ခွင့်များကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန် ကန့်ကွက်လွှာတစ်စောင်ကို ထုတ်ပြန်ကာ တုံ့ပြန်ခဲ့ကြသည်။ ဘက်ကင်ဟမ်နယ်စားကြီး ဂျော့ဂ်ျ ဗီလီယာစ် နှင့် စပိန်သံအမတ် ဂွန်ဒိုမာနယ်စား တို့၏ တိုက်တွန်းမှုကြောင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ထိုကန့်ကွက်လွှာကို မှတ်တမ်းစာအုပ်ထဲမှ ဆုတ်ဖြဲပစ်ခဲ့ပြီး ပါလီမန်ကို ဖျက်သိမ်းလိုက်သည်။ ၁၆၂၃ ခုနှစ်အစောပိုင်းတွင် အသက် ၂၂ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော ချားလ်စ်မင်းသားနှင့် ဘက်ကင်ဟမ်တို့သည် မိမိတို့ဘာသာ ဦးဆောင်ကာ စပိန်မင်းသမီး မာရီယာ အန်နာ၏ စိတ်ကို တိုက်ရိုက်ဖမ်းစားနိုင်ရန်အတွက် မည်သူမည်ဝါဖြစ်ကြောင်း ဖုံးကွယ်၍ စပိန်နိုင်ငံသို့ လျှို့ဝှက်ခရီးထွက်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ထိုခရီးစဉ်မှာ မအောင်မြင်သော အမှားတစ်ခုသာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ မင်းသမီး မာရီယာ အန်နာသည် ချားလ်စ်ကို အလွန်မုန်းတီးခဲ့ပြီး၊ စပိန်တို့က ၎င်းတို့အား ပါလီမန်မှ ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေး ဥပဒေများကို ပယ်ဖျက်ပေးရန်ဟူသော အချက်အပါအဝင် တင်းကျပ်သော စည်းကမ်းချက်များကို ချပြခဲ့သည်။ စာချုပ်တစ်ခုကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသော်လည်း ချားလ်စ်နှင့် ဘက်ကင်ဟမ်တို့သည် အောက်တိုဘာလတွင် မင်းသမီးကို ခေါ်ဆောင်မလာနိုင်ဘဲ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး၊ ထိုစာချုပ်ကို ချက်ချင်းပင် စွန့်လွှတ်လိုက်ကြသဖြင့် ဗြိတိန်ပြည်သူများ အလွန်တရာ ဝမ်းမြောက်ခဲ့ကြသည်။ စပိန်ခရီးစဉ်ကြောင့် စိတ်ပျက်သွားခဲ့ကြသော ချားလ်စ်နှင့် ဘက်ကင်ဟမ်တို့သည် ယခုအခါ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ စပိန်မူဝါဒကို ပြောင်းပြန်လှန်လိုက်ကြပြီး ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့် ထိမ်းမြားရန်နှင့် ဟက်ဘ်စ်ဘာ့ဂ် အင်ပါယာကို စစ်ကြေညာရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ လိုအပ်သော ဘဏ္ဍာငွေရှာဖွေရန်အတွက် ၎င်းတို့က ဂျိမ်းစ်ဘုရင်အား အခြားပါလီမန်တစ်ခု ခေါ်ယူရန် နားချခဲ့ကြသဖြင့် ၁၆၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ပါလီမန်ညီလာခံ ကျင်းပခဲ့သည်။ ဤတစ်ကြိမ်တွင်မူ အောက်လွှတ်တော်အတွင်းရှိ ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေး အုန်းအုန်းကျွက်ကျွက် သဘောထားများသည် နန်းတွင်းနှင့်ပါ ထပ်တူကျခဲ့ပြီး၊ နန်းတွင်း၏ မူဝါဒထိန်းချုပ်မှုမှာ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ထံမှ ချားလ်စ်နှင့် ဘက်ကင်ဟမ်တို့ထံသို့ ရွှေ့ပြောင်းနေပြီဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့က ဘုရင်အား စစ်ကြေညာရန် ဖိအားပေးခဲ့ကြပြီး စရိတ်ကြီးလေးမှုကို အကြောင်းပြကာ ထိုအစီအစဉ်ကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သော တော်ဝင်ဘဏ္ဍာထိန်း ခရမ်ဖီးလ်ဒ် (ယခုအခါ မစ်ဒဲလ်ဆက်စ်နယ်စား ဖြစ်လာသူ) ကို ရာထူးမှ ဖယ်ရှားရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၆၂၄ ခုနှစ် ပါလီမန်၏ ရလဒ်မှာ မရေမရာဖြစ်ခဲ့သည် - ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စစ်ကြေညာရန် သို့မဟုတ် စစ်စရိတ်ထောက်ပံ့ရန် ငြင်းဆန်နေဆဲဖြစ်သော်လည်း၊ ချားလ်စ်ကမူ အောက်လွှတ်တော်သည် စပိန်နှင့် စစ်ဖြစ်ပွားရေးအတွက် ငွေကြေးထောက်ပံ့ရန် ကတိပြုထားပြီးဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။ ဤယူဆချက်သည် နောက်ပိုင်းတွင် သူကိုယ်တိုင် စိုးစံသည့်ကာလ၌ ပါလီမန်နှင့် ကြုံတွေ့ရမည့် ပြဿနာများအတွက် အကြောင်းရင်းတစ်ရပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == '''ဘုရင်နှင့် အသင်းတော်''' == ဂန်းပါဝါဒါလုပ်ကြံမှု ဖြစ်ပွားပြီးနောက်၊ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အင်္ဂလိပ် ကက်သလစ်များကို ထိန်းချုပ်ရန် ပြင်းထန်သော အစီအမံများကို ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ၁၆၀၆ ခုနှစ် မေလတွင် ပါလီမန်သည် "ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ အမိန့်ကို ငြင်းဆန်သူများဆိုင်ရာ အက်ဥပဒေ" ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး ၎င်းအရ မည်သည့်နိုင်ငံသားကိုမဆို ဘုရင်အပေါ် ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ အာဏာသက်ရောက်မှုကို ငြင်းပယ်သည့် "သစ္စာခံခြင်း ကတိသစ္စာ" ကို တောင်းဆိုနိုင်သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ထိုကတိသစ္စာကို ခံယူသော ကက်သလစ်များအပေါ် ညှာတာခဲ့ပြီး နန်းတွင်း၌ပင် လျှို့ဝှက်ကက်သလစ်ဘာသာကိုးကွယ်မှု ကို လျစ်လျူရှုပေးခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဟင်နရီဟောင်းဝပ် သည် လျှို့ဝှက်ကက်သလစ်ဘာသာဝင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး သူ၏ ကွယ်လွန်ခါနီး နောက်ဆုံးလများတွင် ကက်သလစ်အသင်းတော်သို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်ထီးနန်း တက်စကတည်းက ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် မိမိအနေဖြင့် အင်္ဂလန်ရှိ ကက်သလစ်များ၏ ထောက်ပံ့မှုကို လိုအပ်နိုင်သည်ဟု တွေးဆခဲ့သဖြင့်၊ ကက်သလစ်ဘာသာကို လိုလားသူတစ်ဦးဖြစ်သည့် နော့သမ်ဘာလန်နယ်စားကြီး ဟင်နရီ ပါစီ အား မိမိအနေဖြင့် "ငြိမ်ငြိမ်သက်သက်နေပြီး ဥပဒေကို အပေါ်ယံမျှသာ လိုက်နာရိုသေသူ မည်သူ့ကိုမဆို နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမည်မဟုတ်ကြောင်း" ကတိပြုခဲ့သည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ်၏ "မီလီနရီ အသနားခံစာ" တွင် ပျူရီတန်ဓမ္မဆရာများက အခြားအရာများနှင့်အတူ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်အဖြစ် အတည်ပြုခြင်း စနစ် ၊ မင်္ဂလာလက်စွပ်များ အသုံးပြုခြင်းနှင့် "ဘုန်းကြီး" ဟူသော ဝေါဟာရကို ဖျက်သိမ်းပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြပြီး၊ ဝတ်ရုံနှင့် ဦးထုပ်များကို ဝတ်ဆင်ခြင်းကိုလည်း မိမိတို့အလိုအလျောက် ရွေးချယ်ခွင့်ပြုရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ကနဦးတွင် စည်းကမ်းချက်များကို တင်းကျပ်စွာ လိုက်နာစေခဲ့သဖြင့် ပျူရီတန်အများစုအကြား နှိပ်ကွပ်ခံရသည်ဟု ခံစားခဲ့ကြရသော်လည်း၊ ဘုရင်၏ စိုးစံမှု သက်တမ်းကြာလာသည်နှင့်အမျှ ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခြင်းနှင့် ဆိုင်းငံ့ခြင်းများမှာ ရှားပါးလာခဲ့သည်။ ၁၆၀၄ ခုနှစ် "ဟမ်ပတန်ကုတ် ညီလာခံ" ၏ ရလဒ်အနေဖြင့် ပျူရီတန်တို့၏ တောင်းဆိုချက်အချို့ကို ၁၆၀４ ခုနှစ်ထုတ် ဘုံဆုတောင်းစာအုပ် တွင် ထည့်သွင်းပေးခဲ့သော်လည်း အများစုမှာ မကျေနပ်ကြသေးပေ။ ထိုညီလာခံသည် ထိုစဉ်က အသုံးပြုနေကြသော ကွဲပြားသည့် ဘာသာပြန်ဆိုချက်များအကြား အမှားအယွင်းများကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် သမ္မာကျမ်းစာ (Bible) ၏ ဘာသာပြန်ဆိုချက်အသစ်ကို ပြုစုရန် တာဝန်ပေးခဲ့သည်။ နောင်တွင် '''"ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ဗားရှင်း"''' (King James Version သို့မဟုတ် KJV) ဟု လူသိများလာမည့် ထိုကျမ်းစာကို ၁၆၁၁ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့ပြီး၊ ၎င်းကို ဂျကိုဘီယံခေတ် စကားပြေအရေးအသား၏ ပြောင်မြောက်လှသော လက်ရာတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ကြကာ ယနေ့တိုင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုနေဆဲ ဖြစ်သည်။ စကော့တလန်နိုင်ငံတွင်မူ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စကော့တလန်အသင်းတော် (Kirk) ကို အင်္ဂလိပ်အသင်းတော်နှင့် "အတတ်နိုင်ဆုံး တူညီအောင်" လုပ်ဆောင်ရန်နှင့် ဂိုဏ်းအုပ်စနစ် ကို ပြန်လည်တည်ထောင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သဖြင့် ပရက်စ်ဘီတေးရီးယန်း များ၏ ပြင်းထန်သော ဆန့်ကျင်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အင်္ဂလန်ထီးနန်းတက်ပြီးနောက် ၁၆၁၇ ခုနှစ်တွင် စကော့တလန်သို့ တစ်ဦးတည်းသော အကြိမ်အဖြစ် ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ပြီး အန်ဂလီကန် ဘာသာရေးထုံးတမ်းများကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် မျှော်လင့်ခဲ့သည်။ ဘုရင်၏ ဂိုဏ်းအုပ်များက ၎င်း၏ "ပါ့သ်မြို့၏ ပြဌာန်းချက် ငါးရပ်" ကို နောက်တစ်နှစ်တွင် ကျင်းပသော အထွေထွေညီလာခံ၌ အတင်းအကျပ် အတည်ပြုစေခဲ့သော်လည်း ထိုဆုံးဖြတ်ချက်များကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် စကော့တလန်ရှိ အသင်းတော်မှာ စိတ်ဝမ်းကွဲပြားလျက် ကျန်ရစ်ခဲ့ပြီး ၎င်းသည် သူ၏သားတော်အတွက် နောင်တွင် ကြုံတွေ့ရမည့် ပြဿနာများ၏ ရေသာသောက်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == '''ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာ ဆက်ဆံရေးများ''' == ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် သူ၏တစ်သက်တာလုံးတွင် နန်းတွင်းရှိ အမျိုးသားအရာရှိများနှင့် နီးကပ်သော ဆက်ဆံရေးများ ရှိခဲ့သဖြင့် ထိုဆက်ဆံရေးများ၏ တကယ့်သဘောသဘာဝ အစစ်အမှန်နှင့် ပတ်သက်၍ သမိုင်းပညာရှင်များအကြား အခြေအတင် ငြင်းခုံစရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ စကော့တလန်နိုင်ငံတွင် ရှိစဉ်ကမူ အန်း မာရေး သည် ဘုရင်၏ ရွှေထားသော အပျော်အပါးမယား (Mistress) ဖြစ်သည်ဟု လူသိများခဲ့သည်။ သူ အင်္ဂလန်ထီးနန်း တက်ပြီးနောက်တွင်မူ သူ၏ ငြိမ်းချမ်းပြီး ပညာရပ်အပေါ် အာရုံစိုက်သော သဘောထားသည် ယခင် အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မကြီး၏ စစ်လိုလားပြီး မြူဆွယ်တတ်သော အပြုအမူများနှင့် သိသိသာသာ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုခေတ်ကာလက ကဗျာတိုတစ်ခုတွင် ''"Rex fuit Elizabeth, nunc est regina Iacobus"'' (အဲလိဇဘတ်က ဘုရင်ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ယခု ဂျိမ်းစ်က ဘုရင်မ ဖြစ်နေသည်) ဟု ပုတ်ခတ်ရေးသားခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ ရေးသားသူအချို့ကမူ ပထမမြောက် လင်းနော့စ်နယ်စားကြီး အက်စ်မေး စတူးဝပ်၊ ပထမမြောက် ဆမ်းမားဆက်နယ်စား ရော့ဘတ် ကား ၊ နှင့် ပထမမြောက် ဘက်ကင်ဟမ်နယ်စားကြီး ဂျော့ဂ်ျ ဗီလီယာစ် တို့သည် ဘုရင်၏ ချစ်သူများဖြစ်ကြသည်ဟု ကောက်ချက်ချကြသည်။ ဂျွန် အိုဂလန်ဒါ က "ဘုရင်ဂျိမ်းစ်သည် သူ၏မျက်နှာသာပေးခံရသူများ၊ အထူးသဖြင့် ဘက်ကင်ဟမ်နယ်စားကြီးအပေါ်တွင် ကလူမြူဆွယ် အလိုလိုက်နေပုံမျိုးကို မည်သည့် အချစ်ကြီးလှချည်ရဲ့ဆိုတဲ့ လင်ယောက်ျားကမှ မိမိ၏ လှပသောဇနီးအပေါ် ပြုမူတာမျိုး ငါတစ်ခါမျှ မမြင်ဖူးသေးပါ" ဟု မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။ ဆာ အက်ဒ်ဝပ် ပေတွန် ကလည်း ဘုရင်သည် နယ်စားကြီးအား "အပျော်အပါးမယားတစ်ယောက်လို ဖက်လှဲတကင်း နမ်းရှုံ့လေ့ရှိသည်" ဟု ပြန်ပြောင်းပြောပြခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၈ ခုနှစ်အတွင်း နော့သမ်ပတန်ရှိုင်းယားရှိ အက်ပီသရုပ်ထ်ခန်းမ ကို ခေတ်မီနည်းစနစ်ဖြင့် ပြန်လည်ပြုပြင်မွမ်းမံရာတွင် ယခင်က မသိရှိခဲ့ရသော ဂျိမ်းစ်ဘုရင်နှင့် ဗီလီယာစ် (ဘက်ကင်ဟမ်) တို့၏ အိပ်ခန်းများကို ချိတ်ဆက်ထားသည့် လျှို့ဝှက်စင်္ကြံလမ်းတစ်ခုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ ရေးသားသူ အချို့ကမူ ထိုဆက်ဆံရေးများသည် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်ဆံရေးမဟုတ်ဟု ငြင်းချက်ထုတ်ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ကိုယ်တိုင်ရေးသားခဲ့သော ''Basilikon Doron'' ကျမ်းတွင် ယောက်ျားချင်း ဆက်ဆံခြင်း (Sodomy) ကို "မင်းတို့အနေနဲ့ ကိုယ်ချင်းစာတရားအရ ဘယ်သောအခါမျှ ခွင့်မလွှတ်သင့်တဲ့ ရာဇဝတ်မှုတွေ" ထဲတွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြထားပြီး၊ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဇနီးဖြစ်သူ အန်းဘုရင်မသည် အသက်ရှင်သော သားသမီးခုနစ်ဦး မွေးဖွားပေးခဲ့သည့်အပြင် နှစ်ကြိမ် အသေမွေးဖွားခဲ့ပြီး အနည်းဆုံး သုံးကြိမ်ထက်မနည်း ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျခဲ့ဖူးသည်။ ထိုခေတ်ကာလက ဟျူးဂတ်နိုး ကဗျာဆရာ သီအိုဖီးလ် ဒီ ဗီအော ကမူ "အင်္ဂလန်ဘုရင်သည် ဘက်ကင်ဟမ်နယ်စားကြီးနှင့် လိင်ဆက်ဆံသည်မှာ လူသိရှင်ကြားပင် ဖြစ်သည်" ဟု မှတ်တမ်းတင် ရေးသားခဲ့သည်။ ဘက်ကင်ဟမ်ကိုယ်တိုင်ကလည်း သူသည် ဘုရင်နှင့် ကုတင်တစ်ခုတည်းတွင် အတူအိပ်ခဲ့ကြောင်း သက်သေပြနိုင်မည့် စာတစ်စောင်ကို နောင်နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာသောအခါ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ထံ ရေးသားခဲ့ရာတွင် - "အရှင်မင်းကြီးသည် အကျွန်ုပ်အား ယခုအချိန်တွင် ... ဖာန်ဟမ် မှာ ရှိစဉ်ကထက် ပို၍ ချစ်ပါသေးသလော၊ ထိုစဉ်က သခင်နှင့် ခွေး (ဘုရင်နှင့် ၎င်း) အကြား ကုတင်ခေါင်းရင်းကိုပင် ရှာမတွေ့နိုင်အောင် ရှိခဲ့သည့် အချိန်ကို အကျွန်ုပ် ဘယ်တော့မှ မေ့မည်မဟုတ်ပါ" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၇ ရာစု နန်းတွင်းလူနေမှုဘဝ နောက်ခံအခြေအနေအရ ဘက်ကင်ဟမ်၏ စကားလုံးများသည် ချစ်ခင်ရင်းနှီးမှုကို ဖော်ပြသော်လည်း လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ မဟုတ်ဘဲ အဓိပ္ပာယ် ဝေဝါးလျက်သာ ရှိနေနိုင်ပါသည်။ ထို့ပြင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် လိင်နှစ်မျိုးစလုံးစိတ်ဝင်စားသူ (Bisexual - ကျား၊ မ နှစ်ဦးစလုံးကို စိတ်ဝင်စားသူ) ဖြစ်နိုင်ခြေလည်း ရှိပါသည်။ ၁၆၁၂ ခုနှစ်တွင် ဆလစ်ဘာရီနယ်စား ကွယ်လွန်သွားသောအခါ အာဏာလေဟာနယ်ကို လုယူရန် ကြိုးပမ်းနေကြသူများအကြား ၎င်းအတွက် ဝမ်းနည်းပူဆွေးသူ အလွန်နည်းပါးခဲ့သည်။ ဆလစ်ဘာရီ မကွယ်လွန်မီအချိန်အထိ သူကြီးကြပ်ခဲ့သော အဲလိဇဘတ်ခေတ်က အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားသည် အတော်အတန် ထိရောက်စွာ လည်ပတ်နိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းနောက်ပိုင်းတွင်မူ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အစိုးရအဖွဲ့သည် ကျဆင်းခြင်းနှင့် နာမည်ပျက်ခြင်း အဆင့်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဆလစ်ဘာရီ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် မိမိကိုယ်တိုင် တိုင်းပြည်၏ အဓိက အစိုးရအဖွဲ့ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် လူကိုယ်တိုင် အုပ်ချုပ်ရန် စိတ်ကူးရခဲ့ပြီး၊ သူ၏ စကော့တလန်လူမျိုး မျက်နှာသာပေးခံရသူ လူငယ်လေး ရော့ဘတ် ကား အား ဆလစ်ဘာရီ၏ တာဝန်ဟောင်း အတော်များများကို လွှဲအပ်လုပ်ကိုင်စေခဲ့သည်။ သို့သော် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ရုံးလုပ်ငန်းကိစ္စရပ်များကို သေချာစွာ အနီးကပ် မကြီးကြပ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြားမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ မကြာမီမှာပင် ဟောင်းဝပ်အုပ်စု သမက်ဖြစ်သူ ဝီလျံနွိုက်စ်၊ လော့ဒ်နွိုက်စ်၊ ချားလစ်ဟောင်းဝပ် (နော့တင်ဟန်နယ်စား) နှင့် သောမတ်စ်လိပ်က် က အစိုးရအဖွဲ့နှင့် ရာထူးနေရာပေးခွင့် အာဏာအတော်များများကို ထိန်းချုပ်လိုက်ကြသည်။ ဩဇာကြီးမားလှသော ကား ပင်လျှင် ဟိုးဝပ်အုပ်စုဘက်သို့ ပါသွားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မိမိအပေါ် ပုံအောပေးထားသော တာဝန်ကြီးများကို ထမ်းဆောင်ရန် အတွေ့အကြုံ မရှိသလောက်ဖြစ်သဖြင့် အစိုးရရုံးစာရွက်စာတမ်းများ ကိုင်တွယ်ရာတွင် သူ၏ ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွေ သောမတ်စ် အိုဗာဘာရီ၏ အကူအညီကို အမြဲတစေ အားကိုးခဲ့ရသည်။ ထိုအတောအတွင်း ကား သည် ဆပ်ဖော့ခ်နယ်စား၏ သမီးဖြစ်ပြီး အက်ဆက်စ်နယ်စားကတော် ဖြစ်သူ ဖရန်စစ် ဟောင်းဝပ် နှင့် ဖောက်ပြန်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ဖရန်စစ်အား ယခုအခါ ဆမ်းမားဆက်နယ်စား ဖြစ်လာသူ ကား နှင့် လက်ထပ်နိုင်စေရန်အတွက် သူမ၏ ယခင်အိမ်ထောင်ရေးကို တရားဝင် ပယ်ဖျက်ပေးခြင်းဖြင့် ကူညီပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၆၁၅ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် အိုဗာဘာရီသည် အဆိပ်ခတ်ခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ သူသည် ၁၆၁၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလက ဘုရင်၏ အမိန့်အရ ချုပ်နှောင်ခြင်းခံထားရသည့် လန်ဒန်မျှော်စင် အတွင်း၌ ကွယ်လွန်သွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုလုပ်ကြံမှုအတွက် ပြစ်ဒဏ်စီရင်ခြင်းခံရသူများထဲတွင် ဆမ်းမားဆက် နယ်စားနှင့် နယ်စားကတော်တို့ ပါဝင်ခဲ့ကြပြီး၊ ထိုအတောအတွင်း ဘုရင်၏ အချစ်တော် ရာထူးနေရာတွင် ကား ၏ နေရာ၌ ဗီလီယာစ် က အစားထိုး နေရာရရှိသွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် နယ်စားကတော်ကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးခဲ့ပြီး နယ်စားကြီး၏ သေဒဏ်ကို လျှော့ပေါ့ပေးခဲ့ကာ နောက်ဆုံးတွင် ၁၆၂၄ ခုနှစ်၌ ၎င်းကိုပါ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးခဲ့သည်။ ယခုကဲ့သို့သော အရှုပ်တော်ပုံကြီးတွင် ဘုရင်ကိုယ်တိုင် ပါဝင်ပတ်သက်နေခြင်းက ပြည်သူများနှင့် စာပေလောကအကြား ဝေဖန်ခန့်မှန်းမှုများ အကြီးအကျယ် ဖြစ်ပွားစေခဲ့ပြီး ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ နန်းတွင်းအဖွဲ့ကို အကျင့်ပျက်ခြစားမှုနှင့် ပျက်စီးယိုယွင်းမှု ပုံရိပ်များဖြင့် ပြန်လည်ကုစား၍မရအောင် ညှိုးနွမ်းစေခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟိုးဝပ်မိသားစုများ နိဂုံးချုပ် ပျက်စီးသွားပြီးနောက် ၁၆၁၉ ခုနှစ်တွင် ဗီလီယာစ် (ဘက်ကင်ဟမ်) သည် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း ပြိုင်ဘက်မရှိ အမြင့်ဆုံး ဩဇာအာဏာရှိသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == '''ကျန်းမာရေးနှင့် ကွယ်လွန်ခြင်း''' == ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် သူ၏ အသက်ကြီးပိုင်းနှစ်များတွင် အဆစ်အမြစ်ရောင်ရောဂါ ၊ ဂေါက်ရောဂါ နှင့် ကျောက်ကပ်တွင် ကျောက်တည်ခြင်း ဝေဒနာများကို ပိုမိုပြင်းထန်စွာ ခံစားခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင် သူသည် သွားများလည်း ကျိုးကုန်ပြီး အရက်ကိုလည်း အလွန်အကျွံ သောက်သုံးခဲ့သည်။ ဘုရင်သည် သူ၏ ဘဝနောက်ဆုံးနှစ်အတွင်း မကြာခဏ ပြင်းထန်စွာ နာမကျန်းဖြစ်ခဲ့သဖြင့် လန်ဒန်သို့လည်း ခဲခဲယဉ်းယဉ်းသာ လာရောက်နိုင်တော့ဘဲ တဖြည်းဖြည်းနှင့် အစိုးရအဖွဲ့၏ အပြင်အပသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ရသည်။ ထိုအချိန်တွင် ဘက်ကင်ဟမ်သည် မိမိ၏ အနာဂတ် ရာထူးတည်မြဲရေးအတွက် ချားလ်စ်မင်းသားအပေါ် ၎င်း၏ ထိန်းချုပ်မှုကို ပိုမိုခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်နေခဲ့သည်။ သီအိုရီတစ်ခုအရမူ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် သူ၏မျိုးဆက်ဖြစ်သူ ဂျော့ဂ်ျ (၃) တွင်လည်း အချို့သော လက္ခဏာများ ပြသခဲ့ဖူးသည့် "ပေါ်ဖီရီယာ" (Porphyria - သွေးနီဥဆိုင်ရာ မျိုးရိုးလိုက်ရောဂါ) ဝေဒနာကို ခံစားခဲ့ရခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က သူ၏ ဆရာဝန် သီအိုဒေါ ဒီ မေယန်း အား မိမိ၏ ဆီးသည် "အလီကန်တေး ဝိုင်နီကဲ့သို့ အနီရင့်ရောင်" ထွက်နေကြောင်း ပြောပြခဲ့ဖူးသည်။ သို့သော် အချို့သော ပညာရှင်များကမူ ထိုသီအိုရီကို ပယ်ချကြသည်။ အထူးသဖြင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်တွင် ဆီးကို အနီရောင် ပြောင်းလဲစေနိုင်သည့် သွေးပါခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေသော ကျောက်ကပ်ကျောက်တည်သည့် ရောဂါအခံ ရှိနေခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၁၆၂၅ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ပြင်းထန်သော အဆစ်အမြစ်ရောင်ရောဂါ၊ ဂေါက်ရောဂါနှင့် သတိလစ် မူးလဲခြင်း ဝေဒနာများကို ဆက်တိုက်ခံစားခဲ့ရပြီး၊ မတ်လတွင် သုံးရက်တစ်ခါတက်သော အဖျားရောဂါ ဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ဖျားနာကာ လေဖြတ်ဝေဒနာ ခံစားခဲ့ရသည်။ သူသည် '''၁၆၂၅ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၇ ရက်'''တွင် ဟတ်ဖို့ဒ်ရှိုင်းယားရှိ သီယိုဘတ်သ်အိမ်တော် ၌ အသက် '''၅၈ နှစ်အရွယ်'''တွင် ပြင်းထန်သော သွေးဝမ်းကိုက်ရောဂါ ခံစားရပြီးနောက်၊ ကုတင်ဘေးတွင် ဘက်ကင်ဟမ် ရှိနေစဉ် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ မေလ ၇ ရက်တွင် ပြုလုပ်သော ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဈာပန အခမ်းအနားမှာ ခမ်းနားထည်ဝါသော်လည်း စနစ်တကျမရှိဘဲ ရုန်းရင်းဆန်ခတ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ လင်ကွန်းဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး ဂျွန် ဝီလျံစ် က သာသနာပြုတရား ဟောကြားခဲ့ရာတွင် - "ရှောလမုန်မင်းကြီးသည် အသက်ခြောက်ဆယ်ခန့်အထိ နေထိုင်သွားပြီးနောက် ငြိမ်းချမ်းစွာ ကွယ်လွန်ခဲ့သည် ... ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည်လည်း ထို့အတူပင် ဖြစ်ကြောင်း သင်တို့သိပါသည်" ဟု မိန့်ကြားခဲ့သည်။ ထိုတရားဒေသနာကို နောက်ပိုင်းတွင် ''Great Britain's Salomon'' (ဂရိတ်ဗြိတိန်၏ ရှောလမုန်မင်းကြီး) ဟူသော အမည်ဖြင့် စာအုပ်အဖြစ် ရိုက်နှိပ်ခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ရုပ်ကလာပ်ကို ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၌ သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ သူ၏ ဂူဗိမာန် တည်နေရာမှာ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် ပျောက်ဆုံးနေခဲ့ပြီးနောက်၊ ၁၉ ရာစုအတွင်း တူးဖော်မှုတစ်ခု ပြုလုပ်စဉ်အခါမှသာ ဟင်နရီ (၇) ၏ မြေအောက်လှိုဏ်ဂူအတွင်း၌ သူ၏ ခဲဖြင့်လုပ်ထားသော ခေါင်းတလားကို ပြန်လည်ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ == '''သမိုင်းဝင်အမွေအနှစ်''' == ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ပြည်သူအများက ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဝမ်းနည်းပူဆွေးခဲ့ကြသည်။ သူ၌ ချို့ယွင်းချက်များ ရှိသော်လည်း ဂျကိုဘီယံခေတ်အတွင်း အဆက်မပြတ်သော ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် အာဏာစက်အောက်တွင် အခွန်အတုပ် သက်သာမှုကို ခံစားခဲ့ရသည့် ပြည်သူလူထု၏ ချစ်ခင်မြတ်နိုးမှုကို အပြည့်အဝ ရရှိထားဆဲ ဖြစ်သည်။ ကယ်လီနယ်စား ) က "သူသည် ငြိမ်းချမ်းစွာ နေထိုင်သွားခဲ့သကဲ့သို့ ငြိမ်းချမ်းစွာပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ငါတို့၏ ဘုရင်သစ် [ချားလ်စ် ၁ မင်းကြီး] သည်လည်း သူ၏ခြေရာကို လိုက်နိုင်ပါစေကြောင်း ဘုရားသခင်ထံ ဆုတောင်းပါသည်" ဟု မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။ သို့သော် နယ်စားကြီး၏ ဆုတောင်းချက်မှာ အချည်းနှီးသာ ဖြစ်ခဲ့ရသည် - ချားလ်စ် (၁) နှင့် ဘက်ကင်ဟမ်နယ်စားကြီးတို့ အာဏာရလာသောအခါ အဆင်အခြင်မဲ့သော စစ်ရေးစွန့်စားမှုများကို ဆက်တိုက်လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသဖြင့် အရှက်ရဖွယ် ကပ်ဆိုးကြီးများဖြင့်သာ နိဂုံးချုပ်ခဲ့ရသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အမဲလိုက်ခြင်းကဲ့သို့သော အပန်းဖြေမှုများအတွက် အစိုးရရုံးလုပ်ငန်းများကို မကြာခဏ ပစ်ပယ်ထားလေ့ရှိပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် အရှုပ်တော်ပုံများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော နန်းတွင်း၌ မျက်နှာသာပေးခံရသူများအပေါ် အလွန်အကျွံ မှီခိုလာခြင်းက ယခင် အဲလိဇဘတ် (၁) ဘုရင်မကြီး စနစ်တကျ တည်ဆောက်ခဲ့သော ဘုရင်စနစ်၏ ရိုသေလေးစားဖွယ် ပုံရိပ်ကို ကျဆင်းပျက်ပြားစေခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ လက်ထက်တွင် အင်္ဂလိပ်နှင့် စကော့တလန် ပရိုတက်စတင့်များက အိုင်ယာလန်မြောက်ပိုင်း အာလ်စတာဒေသသို့ ဝင်ရောက်အခြေချသည့် စီမံကိန်း စတင်ခဲ့ပြီး၊ ၁၆၀၇ ခုနှစ်တွင် ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်၌ ဂျိမ်းစ်တောင်း (Jamestown) မြို့ တည်ထောင်ခြင်း၊ ၁၆၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် နယူးဖောင်လန်၌ ကျူးပါးစ်ကို့ဗ် တို့ကို တည်ထောင်ခြင်းဖြင့် မြောက်အမေရိကတိုက်ကို အင်္ဂလိပ်တို့ နယ်ချဲ့အခြေချခြင်း လုပ်ငန်းစဉ် ခြေလှမ်းစတင်ခဲ့သည်။ နောက်ထပ် နှစ်ပေါင်း ၁၅၀ အတွင်း အင်္ဂလန်သည် ထိုတိုက်ကြီးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် စပိန်၊ နယ်သာလန်၊ ပြင်သစ်တို့နှင့် စစ်ပြိုင်ခဲ့ရပြီး၊ အိုင်ယာလန်ရှိ ပရိုတက်စတင့်နှင့် ကက်သလစ်များအကြား ဘာသာရေးအရ စိတ်ဝမ်းကွဲပြားမှုမှာ နှစ်ပေါင်း ၄၀၀ ကြာသည်အထိ တည်ရှိနေခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် မိမိ၏ အုပ်ချုပ်ရာနယ်မြေများကို ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရ ပေါင်းစည်းရုံထက်မကဘဲ ဗဟိုချက်မတစ်ခုတည်းရှိသော ဗြိတိသျှနိုင်ငံတော် ကြီး ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် တက်ကြွစွာ ကြိုးပမ်းခြင်းဖြင့် အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ချပေးခဲ့သည်။ ၁၇ ရာစုအလယ်ပိုင်းက စတူးဝပ်မင်းဆက်ကို ဆန့်ကျင်သော သမိုင်းပညာရှင်များထံမှ ဆင်းသက်လာသည့် ရိုးရာအယူအဆအရ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အကြွင်းမဲ့အာဏာပိုင်စနစ်ကို လိုလားမှု၊ ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ တာဝန်မဲ့မှုနှင့် လူထုမနှစ်သက်သော အချစ်တော်များကို မြှောက်စားခဲ့မှုတို့သည် အင်္ဂလိပ်ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားရခြင်း၏ အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ချပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် သူ၏သားတော် ချားလ်စ်ထံသို့ ပါလီမန်ကို မထောက်ထားဘဲ "ဘုရင်တို့၏ နတ်ပေးအာဏာ" ကို အကန်းယုံ ယုံကြည်သည့် အန္တရာယ်ရှိသော စိတ်ဓာတ်ကို အမွေပေးခဲ့ရာ၊ ၎င်းသည် နောက်ဆုံးတွင် ချားလ်စ် (၁) ကွပ်မျက်ခံရခြင်းနှင့် ဘုရင်စနစ် ဖျက်သိမ်းခံရခြင်းတို့ဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့ရသည်။ လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်းသုံးရာကျော်အတွင်း ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ဂုဏ်သတင်းမှာ ၎င်းရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခဲ့သဖြင့် ရန်ငြိုးထားကာ ၁၇ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ဘုရင်အကြောင်း ပုတ်ခတ်ရေးသားခဲ့သူ အန်ထော်နီ ဝဲလ်ဒွန် (Anthony Weldon) ၏ ပြင်းထန်သော သရော်စာများကြောင့် ထိခိုက်ကျဆင်းခဲ့ရသည်။ ၁၆၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း ရေးသားခဲ့သော အခြားသော ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ဆန့်ကျင်ရေး သမိုင်းကျမ်းများတွင် - * အက်ဒ်ဝပ် ပေတွန်၏ ''Divine Catastrophe of the Kingly Family of the House of Stuarts'' (၁၆၅၂) * အာသာ ဝီလ်ဆင်၏ ''History of Great Britain, Being the Life and Reign of King James I'' (၁၆၅၈) * ဖရန်စစ် အော့စ်ဘန်း၏ ''Historical Memoirs of the Reigns of Queen Elizabeth and King James'' (၁၆၅၈) တို့ ပါဝင်သည်။ ဒေးဗစ် ဟဲရစ် ဝီလ်ဆင်၏ ၁၉၅၆ ခုနှစ်ထုတ် အတ္ထုပ္ပတ္တိစာအုပ်သည်လည်း ဤကဲ့သို့သော ရန်လိုသည့်အမြင်ကို ဆက်လက်သယ်ဆောင်ခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဂျင်းနီ ဝေါမော့လ်ဒ် ၏ စကားအရ ဝီလ်ဆင်၏ စာအုပ်သည် "စာမျက်နှာတိုင်းတွင် စာရေးသူက သူရေးသားနေသည့် ဘုရင်အပေါ် မုန်းတီးစိတ် တိုးပွားလာသည်ကို ထင်ရှားစွာ ပြသနေသည့် အံ့ဩစရာ ကောင်းလှသော မြင်ကွင်းကျမ်းကြီး" ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ သို့သော်လည်း ဝီလ်ဆင်နောက်ပိုင်းတွင်မူ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ စကော့တလန်နိုင်ငံနှင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို စတင်စိုးစံချိန် အစောပိုင်းကာလအတွင်း အစိုးရအဖွဲ့၏ တည်ငြိမ်မှု၊ ဘာသာရေးနှင့် စစ်ပွဲများအပေါ် သူ၏ အတော်အတန် အမြော်အမြင်ရှိသော အမြင်များကြောင့် သမိုင်းပညာရှင်အများစုက သူ့အပေါ် ပြန်လည်သုံးသပ်လာကြပြီး ၎င်း၏ ဂုဏ်သတင်းကို ရှေးယခင် ဝေဖန်ရှုံ့ချမှုများမှ ကယ်တင်ပေးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဤသမိုင်းဝင်အမြင်သစ်ကို ကိုယ်စားပြုသည့် လက်ရာမှာ ပေါ်လင်း ခရော့ဖ်တ် ၏ ၂၀၀၃ ခုနှစ်ထုတ် အတ္ထုပ္ပတ္တိ ဖြစ်သည်။ ဝေဖန်ရေးသမား ဂျွန် ခရမ်ဆီက သူမ၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိချက်များကို ဤသို့ အကျဉ်းချုပ်ဖော်ပြခဲ့သည် -<blockquote>"ခရော့ဖ်တ်၏ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်အပေါ် ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်မှာ သင့်တင့်လျောက်ပတ်စွာ မျှတမှုရှိသည်။ သူမသည် အင်္ဂလိပ်-စကော့တလန် ပေါင်းစည်းရေးကဲ့သို့သော ကိစ္စရပ်များတွင် ဘုရင်၏ စေတနာကောင်းများ၊ မတူကွဲပြားသောအမြင်များအပေါ် ပွင့်လင်းစွာ လက်ခံမှုများနှင့် တိုင်းပြည်၏ ဘဏ္ဍာရေးအခြေအနေအတွင်း ငြိမ်းချမ်းသော နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒကို ကျင့်သုံးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည့် အစီအစဉ်များကို အသိအမှတ်ပြုထားသည်။ သူ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် ကွဲပြားခြားနားသော ပြည်သူများအကြား ပွတ်တိုက်မှုများကို လျော့ပါးစေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူသည် ပြဿနာသစ်များကိုလည်း ဖန်တီးခဲ့သည်၊ အထူးသဖြင့် အိုင်ယာလန်တွင် ဘုရင်၏ အကျိုးစီးပွားအုပ်စုများကို ကွဲပြားစေခဲ့သည့် နယ်ချဲ့အခြေချမှုကို အားပေးခဲ့ခြင်း၊ သူ၏ ရက်ရောလွန်းသော ရာထူးဆုလာဘ်ပေးမှုများမှ နိုင်ငံရေးအရ အကျိုးအမြတ် လုံလောက်စွာ မရရှိခဲ့ခြင်း၊ (အထူးသဖြင့် ပုံရိပ်ကို အလွန်အလေးထားသော အဲလိဇဘတ်ခေတ်အပြီး) ဘုရင်စနစ်၏ တော်ဝင်ပုံရိပ်အပေါ် ဂရုစိုက်မှု အားနည်းခဲ့ခြင်း၊ ဘာသာရေးအရ အမုန်းပွားစေပြီး အင်္ဂလိပ်အသင်းတော်အတွင်း အာမေးနီးယန်းဝါဒီ (Arminians) များ နေရာရလာစေရန် လမ်းဖွင့်ပေးခဲ့သည့် စပိန်လိုလားသော နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒကို ကျင့်သုံးခဲ့ခြင်းနှင့် စကော့တလန်အသင်းတော်အပေါ် မလိုလားအပ်သော ဘာသာရေးအပြောင်းအလဲများကို အတင်းအကျပ် လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ဤဝေဖန်ချက်အများစုသည် ဂျိမ်းစ်ဘုရင် စိုးစံခဲ့သည့် ကာလရှည် ရှုထောင့်မှ ကြည့်လျှင် သူ၏ သားတော် ချားလ်စ် (၁) ထံသို့ ပိုမိုရှုပ်ထွေးပြီး ပြဿနာများလှသော အမွေအနှစ်များကို ချန်ထားရစ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကြောင်း နားလည်နိုင်ပါသည်ဟု သုံးသပ်ထားသည်။"</blockquote> == '''ဘွဲ့ထူး၊ အမည်နာမ၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်များနှင့် အမှတ်တံဆိပ်များ''' == === '''ဘွဲ့ထူးနှင့် အမည်နာမများ''' === စကော့တလန်နိုင်ငံတွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်အား ၁၆၀၄ ခုနှစ်အထိ '''"စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်၊ ဂျိမ်းစ်ဆဋ္ဌမ"''' ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်တွင် လန်ဒန်မြို့၌ သူ့ကို '''"ယုံကြည်ခြင်း၏ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူ၊ အင်္ဂလန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့၏ ဘုရင်၊ ဂျိမ်းစ်ပထမ"''' အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ၁၆၀၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၀ ရက်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ဝက်စ်မင်စတာ၌ အမိန့်ကြေညာချက်တစ်စောင် ထုတ်ပြန်ကာ သူ၏ ဘွဲ့တော်အမည်နာမကို '''"ယုံကြည်ခြင်း၏ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူ၊ ဂရိတ်ဗြိတိန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့၏ ဘုရင်၊ စသည်ဖြင့်..."''' (King of Great Brittaine, France and Ireland, Defender of the Faith, &c.) ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ထိုဘွဲ့စတိုင်ကို အင်္ဂလိပ်ဥပဒေများတွင် အသုံးမပြုခဲ့သော်လည်း အမိန့်ကြေညာချက်များ၊ ဒင်္ဂါးပြားများ၊ ပေးစာများ၊ စာချုပ်များနှင့် စကော့တလန်နိုင်ငံအတွင်း၌ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံကို အမှန်တကယ် အုပ်ချုပ်ခြင်း မရှိခဲ့သော်လည်း၊ ၁၃၄၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၈၀၁ ခုနှစ်အတွင်းရှိ အခြားသော အင်္ဂလန်ဘုရင်များနည်းတူ မိမိကိုယ်မိမိ "ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်" ဟု ဘွဲ့တော် ခံယူခဲ့သည်။ == လက်နက်တံဆိပ်များနှင့် အမှတ်တံဆိပ်များ == ဂျိမ်းစ်သည် စကော့တလန်ဘုရင် ဖြစ်ခဲ့စဉ်က စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ ရှေးဟောင်းတော်ဝင် လက်နက်တံဆိပ်ကို အသုံးပြုခဲ့သည် - ၎င်းမှာ ရွှေရောင်နောက်ခံ (Or) တွင် နှုတ်ခမ်းနှင့်ခြေသည်းများ ပြာလဲ့၍ (Azure) ဒေါသတကြီး နောက်ခြေဖြင့် ရပ်နေသော နီရဲသည့် ခြင်္သေ့တစ်ကောင် ပါဝင်ပြီး၊ ၎င်းခြင်္သေ့ကို ထိပ်ချင်းဆိုင် နှင်းပန်းပုံစံများဖြင့် အနားသတ်ထားသော နီရဲသည့် တော်ဝင်အနားကွပ်နှစ်ထပ် အတွင်း၌ ထည့်သွင်းထားသည်။ ထိုလက်နက်တံဆိပ်ကို ချို၊ လည်ဆံမွေးနှင့် ခြေသည်းများ သဘာဝအတိုင်းရွှေရောင်တောက်နေပြီး၊ လက်ဝါးကပ်တိုင်ပုံစံနှင့် နှင်းပန်းပုံစံများဖြင့် ဖန်တီးထားသော ရွှေရောင်သရဖူငယ် ကို လည်ပင်းတွင် ဆင်မြန်းထားသည့် ငွေဖြူရောင် ယူနီကွန်း နှစ်ကောင်က ဘေးမှ ပင့်မထားသည်။ ထိုယူနီကွန်းများ၏ လည်ပင်းတွင် ချည်နှောင်ထားသော ရွှေရောင်သံကြိုးသည် ရှေ့ခြေထောက်နှစ်ခုကြားမှတစ်ဆင့် ကျောပြင်ပေါ်သို့ ဖြတ်သန်းကျော်ခွသွားသည်။ တံဆိပ်၏ ထိပ်ဆုံးအမှတ်အသား မှာ တော်ဝင်ရွှေသရဖူ ဆင်မြန်းထားပြီး ရှေ့တည့်တည့်သို့ မျက်နှာမူကာ ထိုင်နေသော နီရဲသည့် ခြင်္သေ့တစ်ကောင် ) ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်း၏ ညာဘက်လက်သည်းဖြင့် ဓားတစ်စင်းကိုလည်းကောင်း၊ ဘယ်ဘက်လက်သည်းဖြင့် ရာဇလှံတံတစ်စင်းကိုလည်းကောင်း သဘာဝအတိုင်း မတ်မတ်ကိုင်မြှောက်ထားသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ လက်ထက်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန် ထီးနန်းနှစ်ခု ပေါင်းစည်းခြင်း ကို ၎င်းတို့၏ လက်နက်တံဆိပ်များ၊ ဘေးမှပင့်မသူ သတ္တဝါများနှင့် အမှတ်တံဆိပ်များကို ပေါင်းစပ်ခြင်းဖြင့် အမှုအရာပြောင်းလဲမှု သရုပ်ဖော်ခဲ့သည်။ ထိုလက်နက်တံဆိပ်များကို မည်သို့ စီမံခင်းကျင်းရမည်၊ နှင့် မည်သည့်ဘုရင်နိုင်ငံက ဦးစားပေးနေရာ ယူရမည်ဟူသော အငြင်းပွားမှုကို တိုင်းပြည်တစ်ခုစီအတွက် မတူညီသော တံဆိပ်များကို သီးခြားစီ အသုံးပြုစေခြင်းဖြင့် ဖြေရှင်းခဲ့သည်။ '''အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် အသုံးပြုသော လက်နက်တံဆိပ်များမှာ -''' လေးစိတ်စိတ်ထားသည့် တံဆိပ်အကွက်တွင် ပထမနှင့် စတုတ္ထအကွက်ကို ထပ်မံ၍ လေးစိတ်စီခွဲထားပြီး၊ ၎င်းတို့၏ ပထမနှင့် စတုတ္ထနေရာတွင် ပြာလဲ့သောနောက်ခံ၌ ရွှေရောင်နှင်းပန်းသုံးပွင့် (ပြင်သစ်နိုင်ငံအတွက်)၊ ဒုတိယနှင့် တတိယနေရာတွင် နီရဲသောနောက်ခံ၌ အဝါရောင် အလျားလိုက်လမ်းလျှောက်နေပြီး ရှေ့သို့မျက်နှာမူထားသော ခြင်္သေ့သုံးကောင် (အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွက်) ထည့်သွင်းထားသည်။ ဒုတိယအကွက်ကြီးတွင် ရွှေရောင်နောက်ခံ၌ နှင်းပန်းပုံစံအနားကွပ်အတွင်း နီရဲ၍ နောက်ခြေဖြင့် ရပ်နေသော ခြင်္သေ့တစ်ကောင် (စကော့တလန်နိုင်ငံအတွက်) ပါဝင်ပြီး၊ တတိယအကွက်ကြီးတွင် ပြာလဲ့သောနောက်ခံ၌ ငွေကြိုးတပ်ဆင်ထားသော ရွှေရောင်စောင်းတစ်လက် (အိုင်ယာလန်နိုင်ငံအတွက်) ပါဝင်သည်။ (ဤသည်မှာ အိုင်ယာလန်နိုင်ငံကို တော်ဝင်လက်နက်တံဆိပ်အတွင်း ပထမဆုံးအကြိမ် ထည့်သွင်းခြင်း ဖြစ်သည်)။ ဘေးမှ ပင့်မပေးသူ သတ္တဝါများမှာ - ညာဘက်တွင် တော်ဝင်သရဖူဆင်မြန်းထားပြီး ရှေ့သို့မျက်နှာမူကာ နောက်ခြေဖြင့်ရပ်နေသော ရွှေရောင်ခြင်္သေ့တစ်ကောင် ဖြစ်လာပြီး၊ ဘယ်ဘက်တွင် စကော့တလန်၏ ယူနီကွန်း ဖြစ်လာသည်။ တူးဒါ မင်းဆက်များ စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည့် နီရဲသောနဂါး နေရာတွင် ဤယူနီကွန်းက အစားထိုး ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုယူနီကွန်းသည် ပေါင်းစည်းထားသော ဘုရင်နိုင်ငံနှစ်ခု၏ တော်ဝင်လက်နက်တံဆိပ်များတွင် ယနေ့တိုင် ဆက်လက်တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်၏ ထိပ်ဆုံးအမှတ်အသား နှင့် ဆောင်ပုဒ်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ အောက်ခြေမျက်နှာပြင်တွင်မူ တူဒါနှင်းဆီပွင့်ခက်နှင့်အတူ ကလဗာရွက်နှင့် စကော့တလန်ဆူးပင် တို့ကို ပင်စည်တစ်ခုတည်းတွင် အတူတကွ ကိုင်းဆက်ထားလေ့ရှိသည်။ ဤလက်နက်တံဆိပ်များကို ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ကိုယ်ပိုင်ဆောင်ပုဒ်ဖြစ်သော ''"Beati pacifici"'' (ငြိမ်းချမ်းမှုကို ဖော်ဆောင်သူများသည် မင်္ဂလာရှိကြကုန်၏) ဟူသော စာသားနှင့်အတူ မကြာခဏ ပြသလေ့ရှိသည်။ '''စကော့တလန်နိုင်ငံတွင် အသုံးပြုသော လက်နက်တံဆိပ်များမှာ -''' လေးစိတ်စိတ်ထားသည့် တံဆိပ်အကွက်တွင် ပထမနှင့် စတုတ္ထနေရာ၌ စကော့တလန်၊ ဒုတိယနေရာ၌ အင်္ဂလန်နှင့် ပြင်သစ်၊ တတိယနေရာ၌ အိုင်ယာလန်တို့ကို ထည့်သွင်းထားပြီး၊ အင်္ဂလန်၏အထက်တွင် စကော့တလန်က ဦးစားပေးနေရာ ယူထားသည်။ ဘေးမှ ပင့်မပေးသူ သတ္တဝါများမှာ - ညာဘက်တွင် တော်ဝင်သရဖူ ဆင်မြန်းထားသော စကော့တလန်၏ ယူနီကွန်းဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ပြာလဲ့သောနောက်ခံ၌ ငွေဖြူရောင် ကြက်ခြေခတ်ပါသည့် အလံ (စိန့်အင်ဒရူးစ် လက်ဝါးကပ်တိုင်အလံ - Cross of Saint Andrew) လွှင့်ထူထားသော လှံတစ်စင်းကို ကိုင်မြှောက်ထားသည်။ ဘယ်ဘက်တွင်မူ သရဖူဆင်မြန်းထားသော အင်္ဂလန်၏ ခြင်္သေ့ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ငွေဖြူရောင်နောက်ခံ၌ နီရဲသော လက်ဝါးကပ်တိုင်ပါသည့် အလံ (စိန့်ဂျော့ဂျ် လက်ဝါးကပ်တိုင်အလံ - Cross of Saint George) လွှင့်ထူထားသော အလားတူ လှံတစ်စင်းကို ကိုင်မြှောက်ထားသည်။ စကော့တလန်၏ ထိပ်ဆုံးအမှတ်အသားနှင့် ဆောင်ပုဒ်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားပြီး၊ စကော့တလန်၏ ထုံးတမ်းစဉ်လာအရ ''"In defens"'' (၎င်းမှာ "In My Defens God Me Defend" - ငါ့ကိုကာကွယ်ရာ၌ ဘုရားသခင်သည် ငါ့ကို စောင့်ရှောက်တော်မူ၏ ဟူသော စာသား၏ အတိုကောက်ဖြစ်သည်) ဆောင်ပုဒ်ကို ထိပ်ဆုံးအမှတ်အသား၏ အထက်တွင် ရေးထိုးထားသည်။ တော်ဝင်အမှတ်တံဆိပ်များ (Royal badges) အဖြစ် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် - တူဒါနှင်းဆီ (Tudor rose)၊ စကော့တလန်ဆူးပင် (Thistle - စကော့တလန်နိုင်ငံအတွက်ဖြစ်ပြီး စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်းစ် ၃ မင်းကြီးက ပထမဆုံး စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်)၊ တော်ဝင်သရဖူအောက်တွင် တူဒါနှင်းဆီနှင့် စကော့တလန်ဆူးပင်ကို တစ်ဝက်စီ ပေါင်းစပ်ထားသောအမှတ်၊ စောင်းတစ်လက် (အိုင်ယာလန်နိုင်ငံအတွက်) နှင့် နှင်းပန်းပုံစံ (ပြင်သစ်နိုင်ငံအတွက်) တို့ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ == '''သားတော်သမီးတော်များ''' == ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ မိဖုရားခေါင်ကြီး ဒိန်းမတ်နိုင်ငံမှ အန်း သည် ကလေးငယ် ခုနစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့ပြီး ၎င်းတို့အနက် သုံးဦးသာ အရွယ်ရောက်သည်အထိ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်ခဲ့သည် - * '''ဟင်နရီ ဖရက်ဒရစ် (Henry Frederick - ဝေလမင်းသား)''' (၁၅၉၄ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉ ရက် – ၁၆၁၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ ၆ ရက်)။ အသက် ၁၈ နှစ်အရွယ်တွင် တိုင်ဖွိုက်အဖျားရောဂါ (Typhoid fever) ဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ * '''အဲလိဇဘတ် (Elizabeth - ဘိုဟီးမီးယားဘုရင်မ)''' (၁၅၉၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ် ၁၉ ရက် – ၁၆၆၂ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃ ရက်)။ ၁၆၁၃ ခုနှစ်တွင် ဖရက်ဒရစ် (၅) (Frederick V, Elector Palatine) နှင့် ထိမ်းမြားမင်္ဂလာပြုခဲ့သည်။ အသက် ၆၅ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်သည်။ * '''မာဂရက် (Margaret)''' (၁၅၉၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၂၄ ရက် – ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ်၊ မတ်လ)။ အသက် ၁ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်သည်။ * '''ချားလ်စ် (၁) (Charles I - အင်္ဂလန်၊ စကော့တလန်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့၏ ဘုရင်)''' (၁၆၀၀ ပြည့်နှစ်၊ နိုဝင်ဘာ ၁၉ ရက် – ၁၆၄၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၃၀ ရက်တွင် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံရသည်)။ ၁၆၂၅ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံမှ ဟင်နရီယက်တာ မာရီယာ (Henrietta Maria of France) နှင့် ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင် (၁) & (၆) ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ * '''ရောဘတ် (Robert - ကင်တိုင်းယာနယ်စား)''' (၁၆၀၂ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၁၈ ရက် – ၁၆၀၂ ခုနှစ်၊ မေ ၂၇ ရက်)။ သက်တမ်း ၄ လသားအရွယ်တွင် ကွယ်လွန်သည်။ * '''မေရီ (Mary)''' (၁၆၀၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၈ ရက် – ၁၆၀၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၁၆ ရက်)။ အသက် ၂ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်သည်။ * '''ဆိုဖီယာ (Sophia)''' (၁၆၀၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ)။ မွေးဖွားပြီး ၄၈ နာရီအတွင်း ကွယ်လွန်သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{Lifetime|၁၅၆၆|၁၆၂၅}} 58ddcnjknq3mj268dtz15ocbl7pq0l3 0 292068 1055597 1055583 2026-09-28T12:18:08Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1055597 wikitext text/x-wiki {{Short description|King of Scotland from 1567 to 1625, King of England and Ireland from 1603}}{{Infobox royalty|image=King_Charles_I_after_original_by_van_Dyck.jpg|caption=Portrait, {{circa| 1636}}|succession=[[အင်္ဂလန်နိုင်ငံဘုရင်ကြီး]]နှင့်[[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံဘုရင်ကြီး]]|reign=၂၇ မတ် ၁၆၂၅ - ၃၀ ဇန်နဝါရီ ၁၆၄၉|coronation=၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၆၂၆|predecessor=[[ပထမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင်]]|successor=[[ဒုတိယမြောက်ချားလ်စ်ဘုရင်]]နှင့်[[နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့]]|spouse=[[ဟင်ရီရက်တာ မာရီယာ အော့ဖ် ဖရန့်စ်]]|issue=* [[ဒုတိယမြောက်ချားလ်စ်ဘုရင်]] * [[နယ်သာလန်နိုင်ငံ၏တော်ဝင်မင်းသမီးမေရီ]] * [[သတ္တမမြောက်စကော့တလန်ဘုရင် နှင့် ဒုတိယမြောက်အင်္ဂလန်နိုင်ငံဘုရင် ဂျိမ်းစ်]] * [[အဲလိဇဘက်]] * [[အန်း]] * [[ဂလိုစတာမြို့စားဟင်နရီ]] * [[ဟင်နရီရက်တာ၊ ဒတ်ချက်စ် အော့ဗ် အော်လင်း]]|house=[[စတူးအက်အိမ်တော်]]|father=[[ဆဌမမြောက် နှင့် ပထမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင်]]|mother=[[ဒိန်းမတ်မှအန်း]]|birth_date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၁၆၀၀|birth_place=[[ဒွန်ဖန်လိုင်းနန်းတော်]]၊ ဒွန်ဖန်လိုင်း၊ စကော့တလန်|death_date=၃၀ ဇန်နဝါရီ ၁၆၄၉|death_place=ဝှိုက်စ်ဟော၊ ဝက်စ်မင်စတာ၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ|burial_date=၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၆၄၉|burial_place=စိန့်ဂျော့်ချ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၊ ဝင်စတာရဲတိုက် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ|signature=UK-Royal-Signature_Charles.svg|alt=James's signature|name=ပထမမြောက်ချားလ်စ်ဘုရင်ကြီး}}'''<big>ပထမမြောက်ချားလ်စ်ဘုရင်</big>''' (၁၆၀၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၉ ရက် – ၁၆၄၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၃၀ ရက်) သည် ၁၆၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ ရက်နေ့မှစ၍ ၁၆၄၉ ခုနှစ်တွင် ကွပ်မျက်ခြင်းမခံရမီအထိ '''အင်္ဂလန်၊ စကော့တလန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့၏ ဘုရင်''' ဖြစ်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ်ကို စကော့တလန်ပြည့်ရှင် ဆဌမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ဒုတိယမြောက်သားတော်အဖြစ် စတူးအတ်မင်းဆက်ထဲတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် ခမည်းတော်ဖြစ်သူက အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံရရှိပြီးနောက် ၎င်းသည် အင်္ဂလန်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ၎င်း၏ဘဝသက်တမ်းအများစုကို ထိုနေရာ၌ပင် ကုန်ဆုံးစေခဲ့သည်။ ၁၆၁၂ ခုနှစ်တွင် နောင်တော်ဖြစ်သူ ဝေလမင်းသား ဟင်နရီ ဖရက်ဒရစ် ကွယ်လွန်သွားပြီးနောက် ၎င်းသည် အင်္ဂလန်၊ စကော့တလန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့၏ အိမ်ရှေ့စံမင်းသား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ စပိန်နိုင်ငံမှ မင်းသမီး မာရီယာ အန်နာနှင့် လက်ထပ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုမှာ မအောင်မြင်ဘဲ လူကြိုက်နည်းခဲ့ပြီး၊ ၁၆၂၃ ခုနှစ်တွင် စပိန်နိုင်ငံသို့ ရှစ်လကြာ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့ခြင်းဖြင့် ထိုထိမ်းမြားမှုဆွေးနွေးပွဲများမှာ အချည်းနှီးသာဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြရာ ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်ရပ်အပြီး နှစ်နှစ်အကြာ၊ ၎င်းနန်းတက်ပြီး သိပ်မကြာမီမှာပင် ပြင်သစ်မင်းသမီး ဟင်နရီယက်တာ မာရီယာနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ၁၆၂၅ ခုနှစ်တွင် နန်းတက်ပြီးနောက်၊ ဘုရင်၏ အခွင့်အာဏာများကို ကန့်သတ်ရန် ကြိုးပမ်းသော အင်္ဂလန်ပါလီမန်နှင့် ချားလ်စ်သည် သဘောထားကွဲလွဲ အငြင်းပွားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် "ဘုရင်တို့၏ အခွင့်အာဏာသည် နတ်ဘုရားထံမှ ဆင်းသက်လာသည်" ဟူသော အယူအဆကို ယုံကြည်ပြီး မိမိ၏အသိစိတ်အတိုင်းသာ အုပ်ချုပ်ရန် သန္နိဋ္ဌာန်ချထားသူ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏နိုင်ငံသားအများအပြားက ၎င်း၏မူဝါဒများကို ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြပြီး၊ အထူးသဖြင့် ပါလီမန်၏သဘောတူညီချက်မပါဘဲ အခွန်အတုပ်များ ကောက်ခံခြင်းကို မကျေမနပ်ဖြစ်ကာ ၎င်း၏လုပ်ရပ်များကို ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော အာဏာရှင်ဆန်သည့် ဘုရင်တစ်ပါး၏ လုပ်ရပ်များအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်း၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာ မူဝါဒများနှင့် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်တစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် အင်္ဂလန်ပရူရီတန်များ နှင့် စကော့တလန် ကော့ဗနန်တာများ ) ကဲ့သို့သော ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းသစ်များ၏ မုန်းတီးမှုနှင့် မယုံကြည်မှုများကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ ၎င်းတို့က ချားလ်စ်၏ အယူအဆများသည် ကက်သလစ်ဆန်လွန်းသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ၎င်းသည် အင်္ဂလီကန်အသင်းတော်ကြီးကို ထောက်ခံခဲ့ပြီး နှစ်သုံးဆယ်စစ်ပွဲ အတွင်း ဥရောပတိုက်ကြီးရှိ ပရိုတက်စတင့်တပ်ဖွဲ့များကို အောင်မြင်စွာ မကူညီနိုင်ခဲ့ပေ။ စကော့တလန်အသင်းတော်ကို အင်္ဂလီကန်ထုံးတမ်းစဉ်လာများအတိုင်း လိုက်နာရန် အတင်းအကျပ် ဖိအားပေးခဲ့ခြင်းကြောင့် ဘုန်းကြီးများ၏စစ်ပွဲ ဟုခေါ်သော စစ်ပွဲများဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်ပါလီမန်တို့၏ အခန်းကဏ္ဍကို ပိုမိုအားကောင်းလာစေကာ ၎င်း၏နန်းကျပျက်စီးခြင်းကို မြန်ဆန်စေခဲ့သည်။ ၁၆၄၂ ခုနှစ်မှစ၍ ချားလ်စ်သည် အင်္ဂလန်ပြည်တွင်းစစ် တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်ပါလီမန်တပ်မတော်များကို ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ၁၆၄၅ ခုနှစ်တွင် ပါလီမန်လိုလားသော တပ်မတော်၏ လက်ချက်ဖြင့် စစ်ရှုံးခဲ့ပြီးနောက်၊ ၎င်းအခြေစိုက်ရာ အောက်စဖို့ဒ် မှ မြောက်ဘက်သို့ ထွက်ပြေးခဲ့သည်။ ချားလ်စ်သည် စကော့တလန်တပ်ဖွဲ့များထံ လက်နက်ချခဲ့ပြီး၊ အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်ပါလီမန်တို့အကြား ရေရှည်ဆွေးနွေးပွဲများအပြီးတွင် ၎င်းအား လန်ဒန်ရှိ ပါလီမန် ထံသို့ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ်သည် ၎င်းအား ဖမ်းဆီးထားသူများ တောင်းဆိုသည့် စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်ကို လက်ခံရန် ငြင်းဆန်ခဲ့ပြီး၊ ၁၆၄၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ခေတ္တမျှ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ဝိုက်ကျွန်း တွင် ပြန်လည်အကျဉ်းချခံရပြီးနောက် စကော့တလန်နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခဲ့သော်လည်း၊ ၁၆၄၈ ခုနှစ်ကုန်တွင် အသစ်ဖွဲ့စည်းထားသောစစ်တပ်သည် အင်္ဂလန်တစ်ဝှမ်းလုံးကို အုပ်ချုပ်ရေးခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ်သည် နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုကြီး (ဖြင့် စစ်ဆေးစီရင်ခြင်း၊ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရပြီး ၁၆၄၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ဘုရင်စနစ်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်ဓနသဟာယ အမည်ရှိ သမ္မတနိုင်ငံကို ထူထောင်ခဲ့သည်။ ၁၆၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ချားလ်စ်၏သားတော် ချားလ်စ် (၂) မင်းမြတ် ဘုရင်ဖြစ်လာပြီးနောက်မှသာ ဘုရင်စနစ်ကို ပြန်လည်အသက်သွင်းနိုင်ခဲ့သည်။ == '''ငယ်ဘဝ''' == စကော့တလန်ပြည့်ရှင် ဂျိမ်းစ် (၆) မင်းမြတ်နှင့် ဒိန်းမတ်မင်းသမီး အန်းတို့၏ ဒုတိယမြောက်သားတော်ဖြစ်သူ ချားလ်စ်ကို ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဖိုက်ဖ်နယ်ရှိ ဒန်းဖန်းလင်း နန်းတော် ၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် အီဒင်ဘာ့ဂ်မြို့၊ ဟိုလီရုဒ်နန်းတော်ရှိ တော်ဝင်ဘုရားကျောင်း၌ ကျင်းပသည့် ပရိုတက်စတင့် ဘာသာရေးအခမ်းအနားတွင် ၎င်းအား ရော့စ်နယ်၏ အခြေစိုက်ဆရာတော် ဒေးဗစ် လင်းဆေးက ရေဖျန်းမင်္ဂလာပေးခဲ့သည်။ ထို့ပြင် စကော့တလန်ဘုရင်၏ ဒုတိယမြောက် သားတော်များအား ပေးအပ်လေ့ရှိသည့် အစဉ်အလာဘွဲ့အမည်ဖြစ်သော '''အယ်လ်ဘာနီ မြို့စား''' ဘွဲ့အပြင်၊ အော်မွန် နယ်စား၊ ရော့စ် အမတ် (Earl of နှင့် အာ့ဒ်မန်နောက် သခင် ဟူသော လက်အောက်ခံ ဘွဲ့ထူးများကိုလည်း ပေးအပ်ခြင်းခံရသည်။ ဆဌမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင် မင်းမြတ်သည် အင်္ဂလန်ဘုရင်မ အဲလိဇဘက် (၁) ၏ တစ်ဝမ်းကွဲ တူတော်စပ်သူ ဖြစ်ပြီး၊ ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဘုရင်မကြီး သားသမီးမရှိဘဲ ကွယ်လွန်သွားသောအခါ ၎င်းသည် ဂျိမ်းစ် (၁) အဖြစ် အင်္ဂလန်၏ ဘုရင်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ချားလ်စ်သည် ငယ်စဉ်က အားနည်းပြီး ကျန်းမာရေးချို့တဲ့သော ကလေးငယ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ထိုနှစ် ဧပြီလနှင့် ဇွန်လဆန်းပိုင်းတွင် ၎င်း၏ မိဘများနှင့် မောင်နှမများ အင်္ဂလန်သို့ ထွက်ခွာသွားကြစဉ်၊ ချားလ်စ်မှာမူ နုနယ်လွန်းသော ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် စကော့တလန်တွင်ပင် ကျန်ရစ်ခဲ့ရပြီး ခမည်းတော်၏ မိတ်ဆွေဖြစ်သူ လော့ဒ် ဖိုက်ဗီ အား အုပ်ထိန်းသူအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၆၀၄ ခုနှစ်၊ ချားလ်စ် အသက် သုံးနှစ်ခွဲအရွယ်သို့ ရောက်သောအခါ ဒန်းဖန်းလင်းနန်းတော်၏ ခန်းမဆောင်ကြီးအတွင်း တစ်ဦးတည်း အကူအညီမပါဘဲ လမ်းလျှောက်နိုင်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်း၏မိသားစုနှင့် ပြန်လည်ဆုံစည်းရန် အင်္ဂလန်သို့ ခရီးနှင်နိုင်လောက်အောင် ကြံ့ခိုင်ပြီဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၆၀၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လလယ်တွင် ၎င်းသည် ဒန်းဖန်းလင်းမှ အင်္ဂလန်သို့ ထွက်ခွာခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏ ကျန်ရှိသောဘဝ သက်တမ်းအများစုကို ထိုနေရာ၌ပင် ကုန်ဆုံးစေခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်တွင် ချားလ်စ်ကို နန်းတွင်းအမတ် ဆာ ရောဘတ် ကာရီ၏ ဇနီးဖြစ်သူ အဲလိဇဘက်၊ လေဒီ ကာရီ ၏ လက်အောက်တွင် စောင့်ရှောက်ထားခဲ့သည်။ လေဒီ ကာရီသည် ချားလ်စ်၏ အားနည်းသော ခြေကျင်းဝတ်များ သန်မာလာစေရန် စပိန်သားရေနှင့် ကြေးဝါတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဖိနပ်အမြင့်များကို စီးစေခဲ့သည်။ ၎င်းသည် စကားပြောဖွံ့ဖြိုးမှုလည်း နှေးကွေးခဲ့ပြီး ဘဝတစ်လျှောက်လုံး စကားထစ်သည့် ဝေဒနာကို ခံစားခဲ့ရသည်။ ၁၆၀၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် အင်္ဂလန်ဧကရာဇ်၏ ဒုတိယသားတော်များ ရရှိမြဲ အစဉ်အလာအတိုင်း ချားလ်စ်အား '''ယော့ခ် မြို့စား''' ဘွဲ့ ပေးအပ်ခဲ့ပြီး သူရဲကောင်းဘွဲ့ကိုပါ ပေးခဲ့သည်။ စကော့တလန် သာသနာပြုဆရာ တစ်ဦးဖြစ်သူ သောမတ်စ် မာရေး ကို ၎င်း၏ ပညာသင်ဆရာအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ်သည် ဂန္ထဝင်စာပေ၊ ဘာသာစကားများ၊ သင်္ချာနှင့် ဘာသာရေး အစရှိသည့် ပုံမှန်ဘာသာရပ်များကို သင်ယူခဲ့သည်။ ၁၆၁၁ ခုနှစ်တွင် ၎င်းအား (ဂါတာသူကောင်းပြုဘွဲ့) သူရဲကောင်းဘွဲ့ ပေးအပ်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ချားလ်စ်သည် ရစ်ကက် အရိုးပျော့ရောဂါကြောင့် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ၎င်း၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ မစွမ်းမသန်မှုများကို အောင်မြင်စွာ ကျော်လွှားနိုင်ခဲ့ပုံရသည်။ ၎င်းသည် ကျွမ်းကျင်သော မြင်းစီးသမား၊ သေနတ်ပစ်သမားတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ဓားခုတ်ပညာကိုလည်း လေ့လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ဖြစ်လင့်ကစား ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပိုမိုသန်မာပြီး အရပ်အမောင်း ပိုမိုမြင့်မားကာ မိမိက အလွန်ကြည်ညိုပြီး အတုယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ရသည့် နောင်တော် ဝေလမင်းသား ဟင်နရီ ဖရက်ဒရစ်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ချားလ်စ်၏ လူထုကြား ထင်ပေါ်မှုမှာ မှေးမှိန်နေခဲ့ဆဲဖြစ်သည်။ သို့သော် ၁၆၁၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလဆန်းတွင် နောင်တော် ဟင်နရီသည် အူဖျားယောင်ဖျားရောဂါ (သို့မဟုတ် Porphyria ရောဂါ) ဟု သံသယရှိဖွယ် ရောဂါတစ်ခုဖြင့် အသက် ၁၈ နှစ်အရွယ်၌ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ နှစ်ပတ်အကြာတွင် အသက် ၁၂ နှစ် ပြည့်ခဲ့သည့် ချားလ်စ်သည် အိမ်ရှေ့စံမင်းသား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ရှင်ဘုရင်၏ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သော အကြီးဆုံးသားတော်အဖြစ် ကွန်ဝေါမြို့စား နှင့် ရော့သ်ဆေးမြို့စား ဘွဲ့များအပါအဝင် ဘွဲ့တံဆိပ်အတော်များများကို အလိုအလျောက် ရရှိခဲ့သည်။ ၁၆၁၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ၎င်းအား '''ဝေလမင်းသား''' '''(အိမ်ရှေ့စံမင်းသားဘွဲ့)''' နှင့် ချက်စတာ အမတ် အဖြစ် တရားဝင် ချီးမြှင့်မြှောက်စားခဲ့သည်။ == '''အိမ်ရှေ့စံဘဝ''' == ၁၆၁၃ ခုနှစ်တွင် ချားလ်စ်၏အစ်မဖြစ်သူ အဲလိဇဘက်သည် ပလတ်တနိတ်နယ်၏ မင်းရွေးမှူး ဖရက်ဒရစ် (၅) (နှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခဲ့ပြီး ဟိုက်ဒဲလ်ဘာ့ဂ်မြို့ သို့ ပြောင်းရွှေ့သွားခဲ့သည်။ ၁၆၁၇ ခုနှစ်တွင် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်တစ်ဦးဖြစ်သည့် ဩစတြီးယားနိုင်ငံမှ ဟပ်စ်ဘတ်မင်းသား ဖာဒီနန်သည် ဘိုဟီးမီးယားနိုင်ငံ၏ ဘုရင်အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဘိုဟီးမီးယားပြည်သူတို့သည် တော်လှန်ပုန်ကန်ကြပြီး ကက်သလစ်ဘုရင်ခံများကို ပြတင်းပေါက်မှ ပစ်ချခဲ့ကြသည်။ ၁၆၁၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဘိုဟီးမီးယားလွှတ်တော်က ပရိုတက်စတင့်မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်သူ ဖရက်ဒရစ်အား ၎င်းတို့၏ ဧကရာဇ်အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ကြပြီး၊ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဖာဒီနန်သည် သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ၏ ဧကရာဇ်အဖြစ် ရွေးကောက်ခံခဲ့ရသည်။ ဖရက်ဒရစ်က အင်ပါယာဧကရာဇ်ကို အာခံပြီး ဘိုဟီးမီးယားထီးနန်းကို လက်ခံလိုက်ခြင်းသည် နောက်ပိုင်းတွင် နှစ်သုံးဆယ်စစ်ပွဲ အဖြစ် ကူးစက်ကျယ်ပြန့်လာမည့် ရုန်းရင်းဆန်းခတ်မှုများ၏ အစပျိုးခြင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကနဦးတွင် ဘိုဟီးမီးယားဒေသတွင်း၌သာ ကန့်သတ်ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဤပဋိပက္ခသည် ဥရောပစစ်ပွဲကြီးအဖြစ် ကျယ်ပြန့်လာခဲ့ပြီး၊ အင်္ဂလန်ပါလီမန်နှင့် ပြည်သူတို့က ယင်းကို ကက်သလစ်နှင့် ပရိုတက်စတင့်တို့အကြား ပြတ်ပြတ်သားသား ကွဲပြားသွားသည့် ဥရောပတိုက်ကြီး၏ အားပြိုင်မှုကြီးတစ်ခုအဖြစ် လျင်မြန်စွာ ရှုမြင်လာကြသည်။ ၁၆၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဘုရင်ဖရက်ဒရစ်သည် ပရပ်ခ်မြို့အနီး၌ ဖြစ်ပွားသော အဖြူရောင်တောင်ကုန်း တိုက်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီး ၎င်း၏ မျိုးရိုးလိုက်ပိုင်ဆိုင်သည့် ပလတ်တနိတ်နယ်မြေများကို စပိန်ပိုင်နယ်သာလန်မှ ရောက်ရှိလာသော ဟပ်စ်ဘတ်တပ်ဖွဲ့များက ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ဘုရင်ဂျိမ်းစ်သည် မင်းသားချားလ်စ်နှင့် ဖာဒီနန်၏တူမဖြစ်သူ စပိန်မင်းသမီး မာရီယာ အန်နာတို့ ထိမ်းမြားလက်ထပ်ရန် ကြိုးပမ်းနေခဲ့ပြီး စပိန်နှင့် အိမ်ထောင်ဖက်စပ်ခြင်းကို ဥရောပတွင် ငြိမ်းချမ်းရေးရရှိစေမည့် သံတမန်ရေးရာ နည်းလမ်းတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်လာခဲ့သည်။ စပိန်နိုင်ငံနှင့် ထိုသို့ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခြင်းသည် ပြည်သူများအကြားတွင်ကော ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ နန်းတွင်း၌ပါ လူကြိုက်နည်းလှသည်။ အင်္ဂလန်ပါလီမန်သည် စပိန်နှင့် ကက်သလစ်ဘာသာအပေါ် သိသိသာသာ ရန်လိုခဲ့ပြီး၊ ထို့ကြောင့် ၁၆၂၁ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က ပါလီမန်ကို ခေါ်ယူသောအခါ အမတ်များသည် ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေး ဥပဒေများကို ပိုမိုတင်းကျပ်ရန်၊ စပိန်ကို ရေကြောင်းမှ စစ်ဆင်နွှဲရန်နှင့် ဝေလမင်းသားအတွက် ပရိုတက်စတင့်အမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့်သာ လက်ထပ်ရန် မျှော်လင့်ခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ တရားသူကြီးချုပ် ဖရန်စစ် ဘေကွန်သည် ခြစားမှုဖြင့် အထက်လွှတ်တော် တွင် စွပ်စွဲပြစ်တင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဤစွပ်စွဲပြစ်တင်မှုသည် ၁၄၅၉ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ဘုရင်၏ တရားဝင်ခွင့်ပြုချက် (ပုံစံဖြင့် ခွင့်ပြုချက်) မပါဘဲ ပထမဆုံးအကြိမ် ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤဖြစ်ရပ်သည် အရေးကြီးသော အစဉ်အလာတစ်ခု ဖြစ်သွားခဲ့ပြီး၊ အကြောင်းမှာ ထိုစွပ်စွဲပြစ်တင်မှု လုပ်ငန်းစဉ်ကို နောက်ပိုင်းတွင် ချားလ်စ်နှင့် ၎င်းအား ထောက်ခံသူများဖြစ်ကြသည့် ဘာကင်ဟမ်မြို့စား ဂျော့ခ်ျ ဗီလီယာစ် ၊ ဆရာတော်ကြီး ဝီလျံ လော့ဒ်) နှင့် စထရက်ဖို့ဒ်အမတ် သောမတ်စ် ဝဲန့်ဝေါ့တ် တို့ကို အရေးယူရာတွင် ပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့ကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က အောက်လွှတ်တော်အနေဖြင့် ပြည်တွင်းရေးကိစ္စရပ်များကိုသာ သီးသန့်အာရုံစိုက်ရန် အတင်းအကျပ် ပြောဆိုခဲ့သော်လည်း၊ အမတ်များကမူ ၎င်းတို့တွင် လွှတ်တော်အတွင်း လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခွင့်ရှိကြောင်း ကန့်ကွက်ခဲ့ကြပြီး စပိန်နှင့် စစ်ဖြစ်ပွားရန်နှင့် ဝေလမင်းသားအတွက် ပရိုတက်စတင့် မင်းသမီးတစ်ပါးကိုသာ တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ၎င်း၏ခမည်းတော်ကဲ့သို့ပင် ချားလ်စ်သည် မိမိ၏ထိမ်းမြားမှုကိစ္စကို အောက်လွှတ်တော်တွင် ဆွေးနွေးခြင်းသည် မသင့်လျော်သည့်အပြင် ခမည်းတော်၏ ဘုရင်အာဏာစက်ကို ချိုးဖောက်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆခဲ့သည်။ ၁၆၂၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အမတ်များ၏ ရိုင်းစိုင်းမှုနှင့် ခေါင်းမာမှုတို့အပေါ် ဒေါသထွက်ကာ ပါလီမန်ကို ဖျက်သိမ်းလိုက်သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အချစ်တော်ဖြစ်ပြီး မင်းသားအပေါ် သြဇာညောင်းသူ ဘာကင်ဟမ် နှင့် ချားလ်စ်တို့သည် ကာလရှည်ကြာ ကြန့်ကြာနေသည့် စပိန်နှင့် အိမ်ထောင်ဖက်စပ်ရေးကိစ္စကို သဘောတူညီမှုရရှိရန် ကြိုးပမ်းသည့်အနေဖြင့် ၁၆၂၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် လူသိမခံဘဲ လျှို့ဝှက်စွာ စပိန်သို့ သွားရောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုခရီးစဉ်သည် အရှက်ရဖွယ် မအောင်မြင်မှုတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ စပိန်မင်းသမီးက ချားလ်စ်ကို ဘာသာမဲ့တစ်ဦးထက် မပိုဟု ယူဆခဲ့ပြီး စပိန်တို့ကလည်း အစပိုင်းတွင် လက်ထပ်ရန် အခြေအနေတစ်ရပ်အနေဖြင့် ၎င်းအား ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့က အင်္ဂလန်တွင် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို လွတ်လပ်ခွင့်ပေးရန်နှင့် အင်္ဂလန်၏ (ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေး) ပြစ်ဒဏ်ခတ်ဥပဒေများကို ပယ်ဖျက်ပေးရန် ဇွတ်အတင်း တောင်းဆိုခဲ့ကြရာ၊ ယင်းကို ပါလီမန်က သဘောတူမည်မဟုတ်ကြောင်း ချားလ်စ် သိရှိခဲ့သည်။ ထို့ပြင် အင်္ဂလန်ဘက်က စာချုပ်ပါ အခြေအနေအားလုံးကို လိုက်နာခြင်း ရှိ၊ မရှိ သေချာစေရန် မင်္ဂလာဆောင်ပြီးနောက် တစ်နှစ်အထိ မင်းသမီးကို စပိန်၌ပင် ဆက်ထားမည်ဟု တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ဘာကင်ဟမ်နှင့် စပိန်ဝန်ကြီးချုပ် အိုလီဗာရက်စ်မြို့စား တို့အကြား တစ်ဦးချင်း ရန်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့သောကြောင့် ချားလ်စ်သည် အဆုံးသတ်တွင် အချည်းနှီးဖြစ်သွားမည့် ထိုဆွေးနွေးပွဲများကို ကိုယ်တိုင် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာလတွင် ၎င်းသည် သတို့သမီးမပါဘဲ လန်ဒန်သို့ ပြန်ရောက်လာသောအခါ ပြည်သူများက အလွန်ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာနှင့် စိတ်သက်သာရာရစွာ ကြိုဆိုခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းနှင့် ဘာကင်ဟမ်တို့သည် စစ်တိုက်ရန် ဝန်လေးနေသော ဂျိမ်းစ်ဘုရင်အား စပိန်ကို စစ်ကြေညာရန် ဖိအားပေးခဲ့ကြသည်။ ပရိုတက်စတင့် အကြံပေးများ၏ တိုက်တွန်းမှုကြောင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စစ်စရိတ်အတွက် အထောက်အပံ့ကြေး တောင်းခံရန် ၁၆၂၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ပါလီမန်ကို ခေါ်ယူခဲ့သည်။ ချားလ်စ်နှင့် ဘာကင်ဟမ်တို့သည် စစ်စရိတ်ကြီးမားမှုကို အကြောင်းပြကာ စစ်ဖြစ်ပွားခြင်းကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သည့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး မစ်ဒယ်ဆက်စ်အမတ် လိုင်ယွန်နယ် ခရန်းဖီးလ်ဒ် အား စွပ်စွဲပြစ်တင်မှုကို ထောက်ခံခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းသည်လည်း ဘေကွန်ကဲ့သို့ပင် လျင်မြန်စွာ ရာထူးမှ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က ဘာကင်ဟမ်အား "မင်းဟာ လူမိုက်ပဲ" ဟု ပြောဆိုခဲ့ပြီး၊ ချားလ်စ်ကိုလည်း ပါလီမန်၏ လက်နက်တစ်ခုအဖြစ် စွပ်စွဲပြစ်တင်ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်ကို ပြန်လည်အသက်သွင်းခဲ့မှုအတွက် နောင်တွင် နောင်တရလိမ့်မည်ဟု ကြိုတင်သတိပေးခဲ့သည်။ အန့်စ် ဗွန် မန်းစ်ဖဲလ်ဒ် ဦးဆောင်သော ရန်ပုံငွေ မလုံလောက်သည့် ယာယီစစ်တပ်တစ်ခုသည် ပလတ်တနိတ်နယ်ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် ထွက်ခွာခဲ့သော်လည်း ရိက္ခာထောက်ပံ့မှု အလွန်ညံ့ဖျင်းသဖြင့် ဒတ်ခ်ျကမ်းရိုးတန်းထက် ကျော်လွန်၍ပင် ရှေ့မတိုးနိုင်ခဲ့ချေ။ ၁၆၂၄ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ကျန်းမာရေး ပိုမိုဆိုးရွားလာသည့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ပါလီမန်ကို ထိန်းချုပ်ရန် ခက်ခဲလာခဲ့သည်။ ၁၆၂၅ ခုနှစ် မတ်လတွင် ၎င်းကွယ်လွန်ချိန်၌ ချားလ်စ်နှင့် ဘာကင်ဟမ်တို့သည် တိုင်းပြည်ကို လက်တွေ့ (de facto) ထိန်းချုပ်ထားပြီး ဖြစ်သည်။ == '''နန်းစံကာလအစောပိုင်း''' == စပိန်နှင့် အိမ်ထောင်ဖက်စပ်ရေး ပျက်ပြားသွားပြီးနောက် ချားလ်စ်နှင့် ဘာကင်ဟမ်တို့သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံဘက်သို့ အာရုံပြောင်းခဲ့ကြသည်။ ၁၆၂၅ ခုနှစ် မေလ ၁ ရက်နေ့တွင် ချားလ်စ်သည် အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်ရှိ ပြင်သစ်မင်းသမီး ဟင်နရီယက်တာ မာရီယာနှင့် ပါရီမြို့ နိုတာဒမ် ဘုရားကျောင်းကြီး ၏ တံခါးဝရှေ့၌ ကိုယ်စားလှယ်ဖြင့် ထိမ်းမြားမင်္ဂလာပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် စပိန်သို့သွားရာ လမ်းခရီးတွင် မင်းသမီးကို ပါရီမြို့၌ မြင်တွေ့ခဲ့ဖူးခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦးသည် ၁၆၂၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ကန်တာဘာရီမြို့၌ ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ပထမဆုံးအကြိမ် ဆုံတွေ့ခဲ့ကြသည်။ ကန့်ကွက်မှုမှန်သမျှကို ကြိုတင်ကာကွယ်ရန်အတွက် ချားလ်စ်သည် ၎င်း၏ပထမဆုံး ပါလီမန်အစည်းအဝေး ဖွင့်လှစ်မည့်ရက်ကို မင်္ဂလာဦးည ပြီးဆုံးသည့်အချိန်အထိ ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့သည်။ အောက်လွှတ်တော်အမတ် အများအပြားက ၎င်းအနေဖြင့် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်တစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်ခြင်းကို ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။ အကြောင်းမှာ ဘုရင်သည် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များအပေါ် ကန့်သတ်ချက်များကို ရုပ်သိမ်းပေးပြီး ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသော အင်္ဂလန်အသင်းတော်၏ တရားဝင်ရပ်တည်မှုကို ထိခိုက်စေမည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့ကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ချားလ်စ်က ပါလီမန်သို့ ဘာသာရေးကန့်သတ်ချက်များကို လျှော့ချမည်မဟုတ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်း၏ခဲအိုဖြစ်သူ ပြင်သစ်ဘုရင် လူဝီ (၁၃) နှင့် ချုပ်ဆိုခဲ့သည့် လျှို့ဝှက်မင်္ဂလာဆောင်စာချုပ်တွင်မူ ထိုသို့လျှော့ချပေးမည်ဟု အတိအလင်း ကတိပြုခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ထိုစာချုပ်အရ ပြင်သစ်တို့ထံ အင်္ဂလန်စစ်သင်္ဘော ခုနစ်စင်း ငှားရမ်းပေးခဲ့ပြီး ယင်းသင်္ဘောများကို ၁၆၂၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် လာရိုရှဲလ် ဒေသရှိ ပရိုတက်စတင့် ဟျူးဂတ်နိုးများ ကို နှိမ်နင်းရာတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၁၆၂၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၌ ချားလ်စ်၏ ဘိသိက်ခံပွဲကို ကျင်းပခဲ့သော်လည်း ၎င်း၏ မိဖုရားမှာမူ ပရိုတက်စတင့် ဘာသာရေးအခမ်းအနားတွင် ပါဝင်ရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သဖြင့် ၎င်း၏ဘေး၌ ရှိမနေခဲ့ပေ။ ချားလ်စ်သည် ပရူရီတန်များအကြား နာမည်ပျက်နေသည့် အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ကာဗင်ဝါဒဆန့်ကျင်ရေး သာသနာပြုဆရာ ရစ်ချက် မွန်တာဂူ) ကို ထောက်ခံခဲ့ခြင်းကြောင့် ၎င်း၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများအပေါ် မယုံကြည်မှုများ ပိုမိုတိုးပွားလာခဲ့သည်။ မွန်တာဂူသည် ကက်သလစ်ဘာသာရေးစာစောင်ကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ''A New Gag for an Old Goose (၁၆၂၄)'' အမည်ရှိ ၎င်း၏စာစောင်တွင် ဘုရားသခင်က ကယ်တင်ခြင်းနှင့် ပျက်စီးခြင်းကို ကြိုတင်သတ်မှတ်ထားသည်ဟူသော ကာဗင်ဝါဒ၏ ကံကြမ္မာကြိုတင်ပြဋ္ဌာန်းမှုအယူအဆ ကို ဆန့်ကျင်ငြင်းခုံခဲ့သည်။ အာမေးနီးယန်း ဟု လူသိများသော ကာဗင်ဝါဒဆန့်ကျင်ရေးသမားများသည် လူသားတို့အနေဖြင့် မိမိတို့၏ လွတ်လပ်သောဆန္ဒကို အသုံးပြု၍ ကယ်တင်ခြင်းကို လက်ခံနိုင် သို့မဟုတ် ငြင်းပယ်နိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ အာမေးနီးယန်းဘာသာရေးပညာရှင်များသည် ချားလ်စ်ကြံစည်ခဲ့သော စပိန်နှင့် အိမ်ထောင်ဖက်စပ်ရေးကို ထောက်ခံခဲ့သည့် အနည်းငယ်သော အစုအဖွဲ့ထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ကွယ်လွန်ပြီး ချားလ်စ်နန်းတက်ပြီး သိပ်မကြာမီ ၁၆၂၅ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ပံ့ပိုးမှုဖြင့် မွန်တာဂူသည် ''Appello Caesarem'' အမည်ရှိ အခြားစာစောင်တစ်ခုကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ မွန်တာဂူအား ပါလီမန်ရှိ ပရူရီတန်အမတ်များ၏ ပြစ်တင်ဝေဖန်မှုမှ ကာကွယ်ရန်အတွက် ချားလ်စ်သည် ၎င်းအား တော်ဝင်ဓမ္မဆရာအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ရာ၊ ချားလ်စ်သည် ကက်သလစ်ဘာသာ ပြန်လည်ဦးမော့လာစေရန် လျှို့ဝှက်ကြိုးပမ်းမှုအဖြစ် အာမေးနီးယန်းဝါဒကို မျက်နှာသာပေးနေသည်ဟူသော ပရူရီတန်အများစု၏ သံသယကို ပိုမိုကြီးထွားစေခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်ပါလီမန်သည် ဥရောပတိုက်ကုန်းတွင်းပိုင်း စစ်ပွဲတွင် တိုက်ရိုက်ပါဝင်ပတ်သက်မည့်အစား ကမ္ဘာသစ် (အမေရိကတိုက်) ရှိ စပိန်ကိုလိုနီများကို ကုန်ကျစရိတ်သက်သာသော ရေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုမျိုး ပြုလုပ်ရန် ပိုမိုနှစ်သက်ကြပြီး၊ စပိန်တို့၏ ရတနာတင်သင်္ဘောအုပ်စုများကို ဖမ်းဆီးရမိရန် မျှော်လင့်ခဲ့ကြသည်။ ပါလီမန်သည် အထောက်အပံ့ကြေး ပေါင် ၁၄၀,၀၀၀ ပေးရန် မဲခွဲဆုံးဖြတ်ခဲ့သော်လည်း ယင်းပမာဏမှာ ချားလ်စ်၏ စစ်အစီအစဉ်များအတွက် မလုံလောက်ပေ။ ထို့ပြင် အောက်လွှတ်တော်သည် ဘုရင်၏ တန်ချိန်ခွန်နှင့် ပေါင်ခွန် (သွင်းကုန်ထုတ်ကုန် အကောက်ခွန်နှစ်မျိုး) ကောက်ခံခွင့် အာဏာကို တစ်နှစ်သာ ကန့်သတ်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ အမှန်စင်စစ် ဟင်နရီ (၆) လက်ထက်ကတည်းက ယခင်ဧကရာဇ်များသည် ထိုအခွင့်အရေးကို တစ်သက်တာလုံးအတွက် ရရှိခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။ ဤနည်းဖြင့် ပါလီမန်သည် အကောက်ခွန်ဝင်ငွေကို အလုံးစုံပြန်လည်သုံးသပ်ပြီးမှသာ အခွန်နှုန်းထားများကို အတည်ပြုရန် ရွှေ့ဆိုင်းထားနိုင်သည်။ ထိုဥပဒေကြမ်းသည် အထက်လွှတ်တော်တွင် ပထမအကြိမ် ဖတ်ကြားပြီးနောက် ရှေ့မတိုးနိုင်ခဲ့ပေ။ တန်ချိန်ခွန်နှင့် ပေါင်ခွန်ကောက်ခံရန် ပါလီမန်ဥပဒေ မရရှိခဲ့သော်လည်း ချားလ်စ်သည် ထိုအကောက်ခွန်များကို ဆက်လက်ကောက်ခံခဲ့သည်။ ဘာကင်ဟမ်၏ ဦးဆောင်မှုအောက်တွင် စပိန်ကို ရေကြောင်းမှ သွားရောက်တိုက်ခိုက်သည့် စစ်ဆင်ရေးမှာ စနစ်တကျပြင်ဆင်မှုမရှိဘဲ အကောင်အထည်ဖော်မှု ညံ့ဖျင်းခဲ့သဖြင့် အခြေအနေ အလွန်ဆိုးရွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် အောက်လွှတ်တော်သည် မြို့စားကြီးအား ရာထူးမှစွပ်စွဲပြစ်တင်ရန် လုပ်ငန်းစဉ်များကို စတင်ခဲ့သည်။ ၁၆၂၆ ခုနှစ် မေလတွင် ချားလ်စ်သည် ဘာကင်ဟမ်ကို ထောက်ခံကြောင်း ပြသသည့်အနေဖြင့် ၎င်းအား ကိန်းဘရစ်ချ်တက္ကသိုလ်၏ အဓိပတိအဖြစ် အမည်စာရင်းတင်သွင်းခဲ့ပြီး၊ ဘာကင်ဟမ်အား ဆန့်ကျင်ပြောဆိုခဲ့သည့် အမတ်နှစ်ဦးဖြစ်သော ဒတ်ဒ်လေ ဒစ်ဂျက်စ် နှင့် ဆာ ဂျွန် အီလီယော့တို့ကို လွှတ်တော်တံခါးဝတွင် ဖမ်းဆီးစေခဲ့သည်။ အောက်လွှတ်တော်သည် ၎င်းတို့၏ အမတ်နှစ်ဦး အကျဉ်းချခံရမှုအပေါ် အလွန်အမင်းဒေါသထွက်ခဲ့ကြပြီး၊ တစ်ပတ်ခန့် ထိန်းသိမ်းခံရပြီးနောက် နှစ်ဦးစလုံး ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ ၁၆၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် အောက်လွှတ်တော်သည် ဘာကင်ဟမ်ကို တိုက်ရိုက်တိုက်ခိုက်သည့် ကန့်ကွက်လွှာတစ်ရပ်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး၊ "ဒီဩဇာကြီးမားတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ကို နိုင်ငံတော်ရဲ့ အရေးကြီးတဲ့ ကိစ္စရပ်တွေမှာ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းကနေ မဖယ်ရှားသရွေ့ ကျွန်တော်မျိုးတို့အနေနဲ့ အောင်မြင်မှုရဖို့ မျှော်လင့်ချက်မရှိပါကြောင်း၊ တိုင်းပြည်အတွက် ပေးအပ်ခဲ့တဲ့ သို့မဟုတ် ပေးအပ်နိုင်မယ့် ငွေကြေးမှန်သမျှဟာလည်း ၎င်းရဲ့လွဲမှားစွာအသုံးချမှုကြောင့် တိုင်းပြည်ရဲ့ အကျိုးစီးပွားကို ထိခိုက်နစ်နာစေတဲ့ဘက်ကိုသာ ဦးတည်သွားမှာကို စိုးရိမ်ရပါကြောင်း၊ ယခင်ကနှင့် မကြာသေးမီက ပေးအပ်ခဲ့သည့် များပြားလှသော ထောက်ပံ့မှုများကြောင့် စိတ်မချမ်းမြေ့ဖွယ် အတွေ့အကြုံများကို တွေ့ကြုံခဲ့ရပြီးဖြစ်ပါကြောင်း မိတ္တူတော်ဦးတင်အပ်ပါသည်" ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကန့်ကွက်မှုများရှိလင့်ကစား ချားလ်စ်သည် မိမိ၏ မိတ်ဆွေကို ရာထူးမှထုတ်ပယ်ရန် ငြင်းဆန်ခဲ့ပြီး ပါလီမန်ကိုသာ ဖျက်သိမ်းလိုက်သည်။ ထိုအတောအတွင်း ချားလ်စ်နှင့် ဟင်နရီယက်တာ မာရီယာတို့အကြား ပြည်တွင်းရေး အိမ်ထောင်ရေးရန်ပွဲများသည် ၎င်းတို့၏ အိမ်ထောင်ရေးအစောပိုင်းနှစ်များကို ပျက်စီးစေခဲ့သည်။ ၎င်းမင်းသမီး၏ မင်္ဂလာလက်ဖွဲ့ပိုင်ဆိုင်ခွင့်၊ ၎င်း၏ အိမ်တော်ထိန်းများ ခန့်အပ်မှုနှင့် ၎င်း၏ ဘာသာရေးဝတ်ပြုမှုတို့အပေါ် အငြင်းပွားမှုများသည် ၁၆၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဘုရင်က မင်းသမီး၏ ပြင်သစ်အခြွေအရံအများစုကို တိုင်းပြည်မှ နှင်ထုတ်လိုက်သည်အထိ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဟင်နရီယက်တာ မာရီယာနှင့် လက်ထပ်ရန် အခြေအနေတစ်ရပ်အနေဖြင့် ပြင်သစ်တို့ထံ အင်္ဂလန်သင်္ဘောများ ထောက်ပံ့ပေးရန် သဘောတူညီခဲ့သော်လည်း၊ ၁၆၂၇ ခုနှစ်တွင် ချားလ်စ်သည် လာရိုရှဲလ်ရှိ ဟျူးဂတ်နိုးများကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ပြင်သစ်ကမ်းရိုးတန်းကို စစ်ဆင်နွှဲခဲ့သည်။ ဘာကင်ဟမ် ဦးဆောင်သော ထိုစစ်ဆင်ရေးသည်လည်း နောက်ဆုံးတွင် မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ဘာကင်ဟမ်အနေဖြင့် ဟျူးဂတ်နိုးများကို မကာကွယ်နိုင်ခဲ့ခြင်းနှင့် စိန့်မာတင်ဒီရေးစ် မှ ဆုတ်ခွာခဲ့ရခြင်းတို့သည် ပြင်သစ်ဘုရင် လူဝီ (၁၃) က လာရိုရှဲလ်ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ရန် တွန်းအားပေးသကဲ့သို့ဖြစ်စေခဲ့ပြီး၊ အင်္ဂလန်ပါလီမန်နှင့် ပြည်သူတို့က မြို့စားကြီးအပေါ် မုန်းတီးမှုကို ပိုမိုကြီးထွားစေခဲ့သည်။ ချားလ်စ်သည် ပါလီမန်၏ သဘောတူညီချက်မပါဘဲ ကောက်ခံသော အခွန်တစ်မျိုးဖြစ်သည့် "အတင်းအကျပ် ချေးငွေ" ဖြင့် စစ်စရိတ်ရှာရန် ကြိုးပမ်းခြင်းဖြင့် နောက်ထပ် မငြိမ်မသက်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ၁၆၂၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဘုရင့်တရားရုံးရှိ စံပြအမှုတစ်ခုဖြစ်သော "Five Knights' Case" တွင် ဘုရင်သည် အတင်းအကျပ်ချေးငွေ ပေးဆောင်ရန် ငြင်းဆန်သူများကို တရားစီရင်ခြင်းမရှိဘဲ အကျဉ်းချပိုင်ခွင့်ရှိသည့် အထူးအခွင့်အာဏာ ရှိကြောင်း ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ၁၆၂၈ ခုနှစ် မတ်လတွင် ပါလီမန်ကို ထပ်မံခေါ်ယူခဲ့ပြီး၊ မေလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် အခွင့်အရေးတောင်းဆိုလွှာ ကို အတည်ပြုခဲ့ကာ ချားလ်စ်အနေဖြင့် ပါလီမန်၏ သဘောတူညီချက်မပါဘဲ အခွန်မကောက်ခံရန်၊ အရပ်သားများအပေါ် စစ်အုပ်ချုပ်ရေး မပြဋ္ဌာန်းရန်၊ တရားဥပဒေလုပ်ထုံးလုပ်နည်းမပါဘဲ အကျဉ်းမချရန်နှင့် စစ်တပ်များကို အရပ်သားများ၏ နေအိမ်များတွင် နေရာမချရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ချားလ်စ်သည် ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ထိုတောင်းဆိုလွှာကို သဘောတူလက်ခံခဲ့သော်လည်း၊ ထိုလကုန်တွင် ပါလီမန်ကို ရွှေ့ဆိုင်းလိုက်ပြီး ပါလီမန်၏ ခွင့်ပြုချက်မပါဘဲ အကောက်ခွန်များ ကောက်ခံပိုင်ခွင့်ရှိကြောင်း ၎င်း၏အခွင့်အာဏာကို ပြန်လည်အတည်ပြုခဲ့သည်။ ၁၆၂၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ဘာကင်ဟမ်သည် လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ချားလ်စ်သည် အလွန်အမင်း စိတ်ထိခိုက်ခဲ့ရသည်။ ကလဲရင်ဒန်အမတ် အက်ဒဝပ် ဟိုက်ဒ် ၏ ပြောကြားချက်အရ ဘုရင်သည် "၎င်း၏ ကုတင်ပေါ်သို့ ပစ်လှဲချကာ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ငိုကြွေးမြည်တမ်းခဲ့ပြီး မျက်ရည်များစွာ စီးကျခဲ့သည်" ဟု ဆိုသည်။ ၎င်းသည် ၎င်း၏ အခန်းထဲတွင် နှစ်ရက်တိုင်တိုင် ဝမ်းနည်းပူဆွေးနေခဲ့သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် ပြည်သူများကမူ ဘာကင်ဟမ် ကွယ်လွန်မှုအပေါ် ဝမ်းမြောက်ခဲ့ကြရာ၊ ယင်းက နန်းတွင်းနှင့် ပြည်သူကြား၊ ဘုရင်နှင့် အောက်လွှတ်တော်ကြားရှိ ကွာဟချက်ကို ပိုမိုထင်ရှားစေခဲ့သည်။ ဘာကင်ဟမ် ကွယ်လွန်သွားခြင်းသည် စပိန်နှင့် စစ်ပွဲကို ထိရောက်စွာ အဆုံးသတ်စေခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ဦးဆောင်မှုဆိုင်ရာ ပြဿနာကို ဖယ်ရှားနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ ချားလ်စ်နှင့် ပါလီမန်အကြား ပဋိပက္ခများကိုမူ အဆုံးမသတ်နိုင်ခဲ့ပေ။ သို့သော်လည်း ထိုဖြစ်ရပ်သည် ချားလ်စ်နှင့် ၎င်း၏ မိဖုရားအကြား ဆက်ဆံရေး တိုးတက်ကောင်းမွန်လာမှုနှင့် တိုက်ဆိုင်နေခဲ့ပြီး၊ ၁၆၂၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ၎င်းတို့၏ ယခင်ရန်ပွဲဟောင်းများ အဆုံးသတ်သွားခဲ့သည်။ ချားလ်စ်၏ သံယောဇဉ်တွယ်မှုများသည် ဘာကင်ဟမ်ထံမှ ဟင်နရီယက်တာ မာရီယာထံသို့ ပြောင်းရွှေ့သွားခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ မိဖုရားတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ကိုယ်ဝန်ရှိလာခဲ့ပြီး ၎င်းတို့အကြား သံယောဇဉ် ပိုမိုခိုင်မြဲလာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် သီလနှင့် ပြည့်စုံသော မိသားစုဘဝ၏ စံပြပုံရိပ်ကို ဆောင်ကြဉ်းနိုင်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ နန်းတွင်းသည်လည်း စနစ်တကျရှိမှုနှင့် ကိုယ်ကျင့်တရား ကောင်းမွန်မှုတို့၏ စံပြတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == '''တစ်ပါးတည်း အုပ်ချုပ်ခဲ့သည့်ကာလ''' == === '''ပါလီမန်ကို ရွှေ့ဆိုင်းခြင်း''' === ၁၆၂၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ချားလ်စ်သည် ၁၆၂၈ ခုနှစ် ဇွန်လကတည်းက ရွှေ့ဆိုင်းထားခဲ့သော အင်္ဂလန်ပါလီမန်၏ ဒုတိယအကြိမ်မြောက် အစည်းအဝေးကို တန်ချိန်ခွန်နှင့် ပေါင်ခွန်ကိစ္စအပေါ် သင့်တင့်မျှတသော မိန့်ခွန်းတစ်စောင်ဖြင့် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ သို့သော် အောက်လွှတ်တော်အမတ်များသည် တန်ချိန်ခွန်နှင့် ပေါင်ခွန်ကို မပေးဆောင်သဖြင့် ၎င်း၏ကုန်ပစ္စည်းများ သိမ်းဆည်းခံခဲ့ရသည့် ပါလီမန်အမတ် ဂျွန် ရိုးလ် ) ၏ ဖြစ်ရပ်ကို ထောက်ပြကာ ချားလ်စ်၏ မူဝါဒများကို ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်ကြောင်း အသံထွက်လာကြသည်။ အမတ်အများအပြားက ဤသို့ အခွန်အတင်းအကျပ် ကောက်ခံခြင်းသည် အခွင့်အရေးတောင်းဆိုလွှာ ကို ချိုးဖောက်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ရှုမြင်ကြသည်။ မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် ချားလ်စ်က ပါလီမန်အစည်းအဝေးကို ရွှေ့ဆိုင်းရန် အမိန့်ပေးသောအခါ၊ အမတ်များသည် လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ ဆာ ဂျွန် ဖင့်ခ် ကို ၎င်း၏ထိုင်ခုံတွင် အတင်းဖိသိပ်ထားကာ ကက်သလစ်ဘာသာ၊ အာမေးနီးယန်းဝါဒ၊ တန်ချိန်ခွန်နှင့် ပေါင်ခွန်တို့ကို ဆန့်ကျင်သည့် ဆုံးဖြတ်ချက်များကို လွှတ်တော်အတွင်း ဖတ်ကြားအတည်ပြုနိုင်သည်အထိ အစည်းအဝေးအချိန်ကို ဆွဲဆန့်ခဲ့ကြသည်။ ဤလုပ်ရပ်မှာ ချားလ်စ်အတွက် လုံးဝသည်းခံနိုင်စရာမရှိသဖြင့် ၎င်းသည် ပါလီမန်ကို ဖျက်သိမ်းလိုက်ပြီး ဆာ ဂျွန် အီလီယော့ အပါအဝင် ပါလီမန်ခေါင်းဆောင် ကိုးဦးကို ယင်းကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ အကျဉ်းချခဲ့သည်။ ထိုသို့ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ထိုသူများကို သမိုင်းဝင်အာဇာနည်များ ဖြစ်သွားစေခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြမှုကို လူထုက ပိုမိုထောက်ခံလာစေခဲ့သည်။ ဘုရင်တစ်ဦးတည်း အုပ်ချုပ်ရေးကို ဆက်လုပ်ရန်အတွက် ငြိမ်းချမ်းရေးရယူရန် လိုအပ်လာသည်။ ရှေ့လျှောက်တွင် ဥရောပစစ်ပွဲအတွက် ပါလီမန်ထံမှ ရန်ပုံငွေတောင်းခံရန် နည်းလမ်းမရှိတော့ခြင်း၊ ဘာကင်ဟမ်၏ အကူအညီလည်း မရှိတော့ခြင်းတို့ကြောင့် ချားလ်စ်သည် ပြင်သစ်၊ စပိန်နိုင်ငံတို့နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး ရယူလိုက်သည်။ ထို့နောက်ပိုင်း ချားလ်စ်သည် ပါလီမန်မခေါ်ဘဲ အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို ၁၁ နှစ်တိုင်တိုင် တစ်ဦးတည်း အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး ယင်းကာလကို '''"ဘုရင်တစ်ဦးတည်း အုပ်ချုပ်ခဲ့သည့်ကာလ" )''' သို့မဟုတ် '''"၁၁ နှစ်တာ အာဏာရှင်စနစ်"''' ဟု လူသိများသည်။ ပါလီမန်မပါဘဲ အုပ်ချုပ်ခြင်းသည် ထိုခေတ်အခါက ထူးခြားသောကိစ္စမဟုတ်ဘဲ ယခင်အစဉ်အလာ အထောက်အထားများလည်း ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ပါလီမန်တစ်ခုတည်းသာ ဥပဒေအကြောင်းအရ အခွန်တိုးကောက်နိုင်ခွင့်ရှိသဖြင့် ပါလီမန်မရှိဘဲ တော်ဝင်ဘဏ္ဍာတိုက်အတွက် ရန်ပုံငွေရှာဖွေရန် ချားလ်စ်၏ အရည်အချင်းမှာ ၎င်း၏ အစဉ်အလာပိုင်ခွင့်များနှင့် အထူးအခွင့်အာဏာများပေါ်တွင်သာ ကန့်သတ်ထားသကဲ့သို့ ဖြစ်နေခဲ့သည်။ === '''ဘဏ္ဍာရေး''' === အဲလိဇဘက် (၁) နှင့် ဂျိမ်းစ် (၁) တို့၏ နန်းစံကာလများအတွင်းကတည်းက ကြီးမားသော ဘဏ္ဍာရေးလိုငွေပြမှုများ ဖြစ်ပေါ်နေခဲ့သည်။ စပိန်နှင့် ပြင်သစ်တို့ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် ဘာကင်ဟမ်၏ ရေတိုစစ်ဆင်ရေးများ ရှိခဲ့သော်လည်း ချားလ်စ်တွင် ပြည်ပစစ်ပွဲများ ဆင်နွှဲရန် ဘဏ္ဍာရေးအင်အား မရှိသလောက်ဖြစ်နေခဲ့သည်။ ၎င်း၏ နန်းစံတစ်လျှောက်လုံးတွင် ကာကွယ်ရေးအတွက် စေတနာ့ဝန်ထမ်းတပ်ဖွဲ့များကိုသာ အဓိကအားကိုးခဲ့ရပြီး၊ ၎င်း၏ အစ်မဖြစ်သူ အဲလိဇဘက်ကို ကူညီရန်နှင့် ပလတ်တနိတ်နယ်မြေ ပြန်လည်ရရှိရေး ဟူသော ပြည်ပမူဝါဒရည်မှန်းချက်အတွက် သံတမန်ရေးရာ ကြိုးပမ်းမှုများကိုသာ အားပြုခဲ့ရသည်။ ထိုစဉ်က အင်္ဂလန်သည် တရားဝင်ကုန်စည်ခွန် နှင့် ပုံမှန်တိုက်ရိုက်အခွန် ကောက်ခံခြင်းမရှိသဖြင့် ဥရောပတွင် အခွန်အနည်းဆုံးကောက်ခံသော နိုင်ငံဖြစ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ ပါလီမန်ကို ပြန်မခေါ်ဘဲ ဝင်ငွေရှာရန်အတွက် ချားလ်စ်သည် ရာစုနှစ်တစ်ခုကျော်ကြာ ဆိုင်းငံ့ထားပြီး လူမေ့လုနီးပါးဖြစ်နေသည့် '''"သူရဲကောင်းဘွဲ့ အတင်းအကျပ်ပေးဆောင်စေသည့်ဥပဒေ"''' ကို ပြန်လည်အသက်သွင်းခဲ့သည်။ ယင်းဥပဒေအရ မြေယာမှ တစ်နှစ်လျှင် ပေါင် ၄၀ သို့မဟုတ် ထိုထက်ပို၍ ဝင်ငွေရရှိသူ မည်သူမဆို ဘုရင့်ဘိသိက်ခံပွဲသို့ လာရောက်ပြီး သူရဲကောင်းဘွဲ့ခံယူရမည် ဖြစ်သည်။ ဤဥပဒေဟောင်းကို အသုံးချ၍ ချားလ်စ်သည် ၁၆၂၆ ခုနှစ် ၎င်း၏ ဘိသိက်ခံပွဲသို့ တက်ရောက်ရန် ပျက်ကွက်ခဲ့သူများကို ဒဏ်ငွေရိုက်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ် ကောက်ခံခဲ့သည့် အဓိကအခွန်မှာ '''"သင်္ဘောအခွန်"''' ဟုခေါ်သော ပဒေသရာဇ်အခွန်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး၊ ယင်းသည် တန်ချိန်ခွန်နှင့် ပေါင်ခွန်တို့ထက်ပင် ပိုမိုလူကြိုက်နည်းခဲ့သလို ပိုမို၍လည်း ဝင်ငွေရရှိခဲ့သည်။ ယခင်က သင်္ဘောအခွန်ကို စစ်မက်ဖြစ်ပွားချိန်နှင့် ကမ်းရိုးတန်းဒေသများတွင်သာ ကောက်ခံခွင့်ပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ သို့သော် ငြိမ်းချမ်းရေးကာလတွင်လည်း ကာကွယ်ရေးအတွက် တာဝန်ရှိသဖြင့် တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် ဤအခွန်ကို ကောက်ခံရန် ဥပဒေကြောင်းအရ ပိတ်ပင်တားဆီးမှု မရှိကြောင်း ချားလ်စ်က ငြင်းခုံခဲ့သည်။ ရေတပ်ဘဏ္ဍာတိုက်သို့ တိုက်ရိုက်ပေးသွင်းရသည့် သင်္ဘောအခွန်သည် ၁၆၃၄ မှ ၁၆၃၈ ခုနှစ်အကြား တစ်နှစ်လျှင် ပေါင် ၁၅၀,၀၀၀ မှ ပေါင် ၂၀၀,၀၀၀ အထိ ရရှိခဲ့ပြီး၊ ထိုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ဝင်ငွေပြန်လည်ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ သင်္ဘောအခွန်အပေါ် ဆန့်ကျင်မှုများ တဖြည်းဖြည်း ကြီးထွားလာသော်လည်း အင်္ဂလန်၏ အယူခံတရားသူကြီး ၁၂ ဦးက အချို့သော တရားသူကြီးများတွင် သံသယစိတ်ရှိနေလင့်ကစား ဤအခွန်သည် ဘုရင်၏ အထူးအခွင့်အာဏာအတွင်းတွင်သာ ရှိကြောင်း ဆုံးဖြတ်ပေးခဲ့သည်။ ၁၆၃၇-၃၈ ခုနှစ်တွင် အခွန်မဆောင်သဖြင့် ဂျွန် ဟမ်းဒန် အား တရားစွဲဆိုမှုသည် လူထုကန့်ကွက်ဆန္ဒပြမှုအတွက် စင်မြင့်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ တရားသူကြီးများကလည်း ဟမ်းဒန်အား ၇ မဲ - ၅ မဲ ဟူသော ကပ်သီးကပ်သတ်မဲအဖြေဖြင့်သာ အမှုရှုံးစေခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ချားလ်စ်သည် ကုန်သွယ်မှု လက်ဝါးကြီးအုပ်ခွင့်များကို ပေးအပ်ခြင်းဖြင့်လည်း ငွေရှာခဲ့သည်။ အမှန်စင်စစ် ထိုသို့ပြုလုပ်ခြင်းကို တားမြစ်သည့် ဥပဒေရှိသော်လည်း ဤနည်းလမ်းဖြင့် ၁၆၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ နှောင်းပိုင်းတွင် တစ်နှစ်လျှင် ခန့်မှန်းခြေ ပေါင် ၁၀၀,၀၀၀ အထိ ရရှိခဲ့သည်။ ထိုသို့ လက်ဝါးကြီးအုပ်ခွင့်ပေးခဲ့ရာတွင် ဆပ်ပြာလုပ်ငန်းလည်း ပါဝင်ပြီး ယင်းကို ကက်သလစ်အချို့က နောက်ကွယ်က ပံ့ပိုးထားသောကြောင့် '''"ကက်သလစ်ဆပ်ပြာ"''' ဟု ကဲ့ရဲ့ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ချားလ်စ်သည် စကော့တလန်မှ ဆင်းသက်လာသော မှူးမတ်များထံမှလည်း ပေါင်နှံပစ္စည်းပြန်လည်သိမ်းဆည်းခွင့်ဥပဒေ ၁၆၂၅ (Act of Revocation - 1625) ကို အသုံးပြုကာ ရန်ပုံငွေရှာခဲ့ရာ များစွာ အချင်းများခဲ့ကြရသည်။ ယင်းဥပဒေအရ ၁၅၄၀ ခုနှစ်ကတည်းက မှူးမတ်များကို ပေးအပ်ခဲ့သည့် တော်ဝင် သို့မဟုတ် အသင်းတော်ပိုင် မြေယာလက်ဆောင်အားလုံးကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းလိုက်ပြီး၊ ဆက်လက်ပိုင်ဆိုင်လိုပါက တစ်နှစ်လျှင် မြေငှားခ ပေးဆောင်ရမည် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ဝင်ငွေအများဆုံးရရှိစေရန် မြေယာများကို အသုံးချခြင်းနှင့် နယ်နိမိတ်ကျော်လွန်ကျူးကျော်သူများကို ဒဏ်ရိုက်ခြင်းတို့ ပြုလုပ်ရန် အင်္ဂလန်ရှိ တော်ဝင်သစ်တောများ၏ နယ်နိမိတ်များကို ရှေးဟောင်းအတိုင်း ပြန်လည်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤအစီအစဉ်၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ သစ်တောများကို ဖျက်သိမ်းပြီး စားကျက်မြေနှင့် စိုက်ပျိုးရေးမြေအဖြစ် ပြောင်းလဲရောင်းချရန် ဖြစ်သည်၊ သို့မဟုတ် Forest of Dean သစ်တောကဲ့သို့ သံသတ္တုလုပ်ငန်းအတွက် အကောင်အထည်ဖော်ရန် ဖြစ်သည်။ သစ်တောများ ဖျက်သိမ်းခြင်းကြောင့် Western Rising ဟု လူသိများသော အဓိကရုဏ်းများနှင့် မငြိမ်မသက်မှုများ မကြာခဏ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဤမငြိမ်မသက်မှုများ ဖြစ်ပွားနေသည့် နောက်ခံသမိုင်းကြောင်းနှင့်အတူ ချားလ်စ်သည် ၁၆၄၀ ပြည့်နှစ် နှစ်လယ်ပိုင်းတွင် ဒေဝါလီခံရမည့်အခြေအနေနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ မိမိတို့၏ နစ်နာချက်များကိုသာ အာရုံစိုက်နေကြသော လန်ဒန်စီးပွားရေးဇုန် နှင့် ပြည်ပအင်အားကြီးနိုင်ငံများသည် ဘုရင်အား ချေးငွေထုတ်ပေးရန် ငြင်းဆန်ခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ အကျပ်အတည်းဆိုက်နေစဉ်အတွင်း ဇူလိုင်လတွင် ချားလ်စ်သည် လန်ဒန်ရဲတိုက်ရှိ ဒင်္ဂါးသွန်းစက်ရုံ၌ ယုံကြည်စိတ်ချစွာ အပ်နှံထားသည့် ပေါင် ၁၃၀,၀၀၀ တန်ဖိုးရှိသော ငွေတုံးများကို အတင်းအကျပ် သိမ်းယူခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် ပိုင်ရှင်များကို အတိုးနှုန်း ၈% ဖြင့် ပြန်လည်ပေးဆပ်မည်ဟု ကတိပြုခဲ့သည်။ ဩဂုတ်လတွင် အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ က ချေးငွေပေးရန် ငြင်းဆန်ခဲ့ပြီးနောက်၊ လော့ဒ် ကော့တန်တန်သည် ကုမ္ပဏီ၏ ငရုတ်ကောင်းနှင့် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် သိုလှောင်မှုများကို သိမ်းဆည်းကာ ပေါင် ၆၀,၀၀၀ (ယင်း၏ ဈေးကွက်ပေါက်ဈေးထက် များစွာလျော့နည်းသောဈေး) ဖြင့် ရောင်းချခဲ့ပြီး၊ ထိုငွေကိုလည်း နောက်ပိုင်းတွင် အတိုးနှင့်တကွ ပြန်လည်ပေးဆပ်မည်ဟု ကတိပြုခဲ့သည်။ == '''ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာ ပဋိပက္ခများ''' == ချားလ်စ်၏ နန်းစံတစ်လျှောက်လုံးတွင် အင်္ဂလန်သာသနာပြု ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး သည် နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးငြင်းခုံမှုများ၏ ရှေ့တန်းတွင် ရှိနေခဲ့သည်။ အာမေးနီးယန်းဓမ္မပညာသည် ဓမ္မဆရာများ၏ အာဏာစက်နှင့် ကယ်တင်ခြင်းကို ငြင်းပယ်နိုင် သို့မဟုတ် လက်ခံနိုင်သည့် လူသားတစ်ဦးချင်းစီ၏ အရည်အချင်းကို အလေးပေးထားရာ၊ ယင်းကို ဆန့်ကျင်သူများက မိစ္ဆာအယူဝါဒအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ကက်သလစ်ဘာသာကို ပြန်လည်အသက်သွင်းမည့် လမ်းစတစ်ခုအဖြစ်လည်းကောင်း ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ ပရူရီတန် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများသည် ချားလ်စ်အား အာမေးနီးယန်းဝါဒအပေါ် စာနာမှုလွန်ကဲသည်ဟု ယူဆကြပြီး၊ အင်္ဂလန်အသင်းတော်ကို ပိုမိုရှေးရိုးဆန်ပြီး ပူဇော်သက္ကာဆိုင်ရာ လမ်းကြောင်း သို့ ရွှေ့ပြောင်းလိုသည့် ၎င်း၏ဆန္ဒကို ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် ပရိုတက်စတင့် ကိုးကွယ်သည့် ၎င်း၏နိုင်ငံသားများသည် ဥရောပစစ်ပွဲကို အနီးကပ်စောင့်ကြည့်နေခဲ့ကြပြီး၊ ချားလ်စ်၏ စပိန်နိုင်ငံနှင့် သံတမန်ရေးရာ ဆက်သွယ်မှုများအပြင် ပြည်ပရှိ ပရိုတက်စတင့်တို့၏ အရေးကိစ္စကို ထိရောက်စွာ မကူညီနိုင်ခဲ့မှုတို့အပေါ် ပိုမိုစိတ်ပျက်လာခဲ့ကြသည်။ ၁၆၃၃ ခုနှစ်တွင် ချားလ်စ်သည် ဝီလျံ လော့ဒ် အား ကန်တာဘာရီမြို့၏ ဆရာတော်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် (အင်္ဂလီကန်ထုံးတမ်းစဉ်လာအတိုင်း) ဘာသာရေးတစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန် မြှင့်တင်မည့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများစွာကို စတင်ခဲ့သည်။ ယင်းတွင် ထုံးတမ်းစဉ်လာမလိုက်နာသော ဟောပြောသူများကို ကန့်သတ်ခြင်း၊ Book of Common Prayer စာအုပ်ပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်အတိုင်း ဝတ်ပြုဆုတောင်းပွဲများကို ကျင်းပရန် ဇွတ်အတင်းတောင်းဆိုခြင်း၊ ယဇ်ပလ္လင်၏ ပူဇော်သက္ကာမင်္ဂလာကို အလေးပေးစေရန် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်းများ၏ အတွင်းပိုင်းဗိသုကာလက်ရာများကို ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်းနှင့် ဥပုသ်နေ့ တွင် လောကီအပန်းဖြေမှုများကို ခွင့်ပြုပေးသည့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ Declaration of Sports အမိန့်ပြန်တမ်းကို ပြန်လည်ထုတ်ပြန်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ပရူရီတန်များကို ခန့်အပ်နိုင်ရန်အတွက် ဘုရားကျောင်းပိုင်ဆိုင်ခွင့်နှင့် ဘုန်းတော်ကြီးရာထူးများကို ဝယ်ယူပေးသည့် Feoffees for Impropriations အဖွဲ့အစည်းကိုလည်း ဖျက်သိမ်းလိုက်သည်။ ဆရာတော်ကြီး လော့ဒ်သည် ၎င်း၏ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ဆန့်ကျင်သူများကို တိုင်းပြည်တွင် သြဇာအကြီးမားဆုံး တရားရုံးနှစ်ခုဖြစ်သည့် Court of High Commission နှင့် Star Chamber တို့တွင် တရားစွဲဆိုအရေးယူခဲ့သည်။ ထိုတရားရုံးများသည် ဆန့်ကျင်ဘက်ဘာသာရေးအမြင်များကို ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မှုကြောင့် ကြောက်ရွံ့ခြင်းခံခဲ့ရပြီး၊ လူကြီးလူကောင်းများကို ဂုဏ်သိက္ခာကျဆင်းစေသည့် ပြစ်ဒဏ်များ ချမှတ်ခြင်းကြောင့် အထက်တန်းလွှတ်တော်နှင့် မြေပိုင်ရှင်လူတန်းစားများအကြား ရေပန်းမစားဘဲ လူမုန်းများခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ၁၆၃၇ ခုနှစ်တွင် ဝီလျံ ပရင် ဟင်နရီ ဘာတန် နှင့် ဂျွန် ဘတ်စ်ဝစ် တို့သည် ဆရာတော်ကြီးစနစ်ဆန့်ကျင်ရေး (Anti-episcopal) စာစောင်များ ထုတ်ဝေမှုကြောင့် ထိပ်တုံးရိုက်ခြင်း၊ ကြိမ်ဒဏ်ပေးခြင်း၊ နားရွက်ဖြတ်တောက်ကာ ရုပ်ပျက်ဆင်းပျက်ဖြစ်စေခြင်းတို့ ခံခဲ့ရသည့်အပြင် သက်တမ်းမကုန်ဆုံးနိုင်သော ထောင်ဒဏ်များ ချမှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ချားလ်စ်သည် ၎င်း၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများကို စကော့တလန်နိုင်ငံတွင် အတင်းအကျပ် ပြဋ္ဌာန်းရန် ကြိုးပမ်းသောအခါ အခက်အခဲများစွာနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ချားလ်စ်သည် စကော့တလန်တွင် မွေးဖွားခဲ့သော်လည်း စကော့တလန်နှင့် စိမ်းကားသွားခဲ့ပြီး၊ ငယ်ဘဝနောက်ပိုင်း ၎င်း၏ ပထမဆုံးသော စကော့တလန်ခရီးစဉ်မှာ ၁၆၃၁ ခုနှစ် ၎င်း၏ စကော့တလန်ဘိသိက်ခံပွဲအတွက် ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ ဝတ်ပြုမှုထုံးတမ်းများမှ ရှေးရိုးဓလေ့အများစုကို ဖယ်ရှားထားပြီးဖြစ်သော စကော့တလန်သားတို့ စိတ်ပျက်ရသည်မှာ ချားလ်စ်သည် ဘိသိက်ခံပွဲကို အင်္ဂလီကန် ထုံးတမ်းစဉ်လာအတိုင်း ကျင်းပရန် ဇွတ်အတင်းတောင်းဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၆၃၇ ခုနှစ်တွင် ၎င်းသည် စကော့တလန်ပါလီမန် သို့မဟုတ် စကော့တလန်အသင်းတော် နှင့် တစ်စုံတစ်ရာ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးခြင်းမရှိဘဲ၊ အင်္ဂလန်၏ Book of Common Prayer နှင့် ထပ်တူနီးပါးတူညီသော ဆုတောင်းစာအုပ်အသစ်ကို စကော့တလန်တွင် အသုံးပြုရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ယင်းစာအုပ်ကို ချားလ်စ်၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် စကော့တလန်ဆရာတော်များက ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်သော်လည်း၊ စကော့တလန်သားအများစုက ယင်းကို စကော့တလန်သို့ အင်္ဂလီကန်ဝါဒ သွတ်သွင်းမည့် ကိရိယာတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်ကာ ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြသည်။ ဇူလိုင်လ ၂၃ ရက်၊ ဆုတောင်းစာအုပ်အသစ်ကို စတင်အသုံးပြုသည့် ပထမဆုံး တနင်္ဂနွေနေ့တွင် အီဒင်ဘာ့ဂ်မြို့၌ အဓိကရုဏ်းများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး မငြိမ်မသက်မှုများသည် စကော့တလန်အသင်းတော်တစ်ခုလုံးသို့ ကူးစက်သွားခဲ့သည်။ ပြည်သူများသည် စကော့တလန်၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသော ဘာသာရေးကို ထိန်းသိမ်းရန်နှင့် အသင်းတော်နှင့် ပါလီမန်က ခွင့်ပြုမထားသော မည်သည့်ဆန်းသစ်မှုမျိုးကိုမဆို ငြင်းပယ်ရန် လက်မှတ်ရေးထိုးထားသည့် အမျိုးသားပဋိညာဉ်စာချုပ် ကို ပြန်လည်အတည်ပြုရန်အတွက် စည်းရုံးလှုပ်ရှားလာကြသည်။ ၁၆၃၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် စကော့တလန်အသင်းတော်၏ အထွေထွေညီလာခံ ကျင်းပသောအခါ ဆုတောင်းစာအုပ်အသစ်ကို ရှုတ်ချခဲ့ပြီး၊ ဆရာတော်ကြီးများအုပ်ချုပ်သည့်စနစ် ကို ဖျက်သိမ်းကာ သက်ကြီးဝါကြီးအမှုတော်ဆောင်များနှင့် ဒီကွန်များက အုပ်ချုပ်သည့် ပရက်စ်ဘီတေးရီးယန်းစနစ် ကို အစားထိုးအတည်ပြုခဲ့သည်။ == '''ဆရာတော်ကြီးများစစ်ပွဲ''' == ချားလ်စ်သည် စကော့တလန်ရှိ မငြိမ်မသက်မှုများကို မိမိ၏အာဏာကို ပုန်ကန်ခြင်းအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့ပြီး ယင်းက ၁၆၃၉ ခုနှစ်တွင် ပထမအကြိမ် ဆရာတော်ကြီးများစစ်ပွဲ ကို ဖြစ်ပွားစေခဲ့သည်။ ၎င်းသည် စစ်တိုက်ရန်အတွက် အင်္ဂလန်ပါလီမန်ထံမှ ထောက်ပံ့ကြေးမတောင်းခံဘဲ ပါလီမန်အကူအညီမပါဘဲ စစ်တပ်တစ်ခုကို ကိုယ်တိုင်စုဆောင်းကာ စကော့တလန်နယ်စပ်ရှိ Berwick-upon-Tweed သို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ သို့သော် မိမိ၏တပ်ဖွဲ့များသည် စကော့တလန်သားများထက် အရေအတွက်အားဖြင့် များစွာလျော့နည်းသည်ဟု ဘုရင်က ယုံကြည်ပြီး စစ်ရှုံးမည်ကို စိုးရိမ်သောကြောင့် ထိုစစ်တပ်သည် ကော့ဗနန်တာတပ်များနှင့် ရင်ဆိုင်မတိုက်ခိုက်ခဲ့ပေ။ Berwick စာချုပ်တွင် ချားလ်စ်သည် ၎င်း၏ စကော့တလန်ခံတပ်များကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ခွင့်ရရှိခဲ့ပြီး ကော့ဗနန်တာတို့၏ ယာယီအစိုးရကို ဖျက်သိမ်းနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ စကော့တလန်ပါလီမန်နှင့် စကော့တလန်အသင်းတော် အထွေထွေညီလာခံနှစ်ခုစလုံးကို ခေါ်ယူခွင့်ပြုရမည်ဟူသော အဆုံးအဖြတ်ဖြစ်စေသည့် လိုက်လျောမှုကိုမူ ပေးခဲ့ရသည်။ ပထမအကြိမ် ဆရာတော်ကြီးများစစ်ပွဲတွင် စစ်ရေးအရ ကျရှုံးမှုသည် ချားလ်စ်အတွက် ဘဏ္ဍာရေးနှင့် သံတမန်ရေးရာ အကျပ်အတည်းကို ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ပလတ်တနိတ်ဆွေမျိုးများကို ဆက်လက်ကူညီနေစဉ် တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပင် စပိန်နိုင်ငံထံမှ ရန်ပုံငွေရှာရန် ကြိုးပမ်းမှုများကြောင့် Battle of the Downs တိုက်ပွဲတွင် လူသိရှင်ကြား အရှက်ကွဲမှု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရသောအခါ အကျပ်အတည်းမှာ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသွားခဲ့သည်။ ထိုတိုက်ပွဲတွင် ကန့် ကမ်းရိုးတန်းအလွန်တွင် အစွမ်းအစမရှိဘဲ ရပ်ကြည့်နေရသော အင်္ဂလန်ရေတပ်၏ ရှေ့မှောက်၌ပင် ဒတ်ခ်ျတပ်များက စပိန်၏ ရွှေငွေတင်သင်္ဘောအုပ်စုကို ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ်သည် စစ်ဆင်ရေးအသစ်တစ်ခုကို မစတင်မီ အချိန်ဆွဲရန်အတွက် စကော့တလန်သားများနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးမှုများကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ဘဏ္ဍာရေးချို့တဲ့မှုကြောင့် ထိုကဲ့သို့သော စွန့်စားမှုအတွက် ရန်ပုံငွေရှာရန် ပါလီမန်ကို အစည်းအဝေးခေါ်ယူရန် အတင်းအကျပ် ဖိအားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ၁၆၄၀ ပြည့်နှစ် အစောပိုင်းလများတွင် အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန် ပါလီမန်နှစ်ခုစလုံးကို ခေါ်ယူခဲ့သည်။ ၁၆၄၀ ပြည့်နှစ် မတ်လတွင် အိုင်ယာလန်ပါလီမန်က မေလကုန်တွင် စစ်သည်အင်အား ၉,၀၀၀ ရှိသော စစ်တပ်တစ်ခု ဖွဲ့စည်းပေးမည်ဟူသော ကတိဖြင့် ပေါင် ၁၈၀,၀၀၀ တန်ဖိုးရှိ အထောက်အပံ့ကြေးကို စနစ်တကျ မဲခွဲအတည်ပြုပေးခဲ့သည်။ သို့သော် မတ်လတွင် ပြုလုပ်သည့် အင်္ဂလန်အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် နန်းတွင်းလိုလားသော ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများ အခြေအနေမကောင်းခဲ့ဘဲ၊ ဧပြီလတွင် ပြုလုပ်သည့် အင်္ဂလန်ပါလီမန်နှင့် ချားလ်စ်၏ ဆွေးနွေးမှုများသည် လျင်မြန်စွာပင် ရှေ့မတိုးသာ နောက်မဆုတ်သာ အခြေအနေ (Stalemate) သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ နော့သမ်ဘာလန် နှင့် စထရက်ဖို့ဒ်အမတ်တို့သည် ဘုရင်အနေဖြင့် ပေါင် ၆၅၀,၀၀၀ (လာမည့်စစ်ပွဲစရိတ်ကို ပေါင် ၁ သန်းဟု ခန့်မှန်းထားသော်လည်း) ရရှိလျှင် သင်္ဘောအခွန်ကို စွန့်လွှတ်ရန် သဘောတူမည့် အပြန်အလှန် လိုက်လျောမှု သဘောတူညီချက်တစ်ခုကို ကြားဝင်စေ့စပ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ သို့သော်ငြားလည်း ဤမျှနှင့် အောက်လွှတ်တော်တွင် အများသဘောတူညီချက် မရရှိနိုင်ခဲ့ပေ။ အထက်လွှတ်တော်၏ ထောက်ခံမှုကို ရရှိထားဆဲဖြစ်သော ချားလ်စ်သည် ပါလီမန်အမတ်များ၏ ထပ်မံပြုပြင်ပြောင်းလဲရန် တောင်းဆိုမှုများကို လျစ်လျူရှုခဲ့သည်။ နော့သမ်ဘာလန်အမတ်၏ ကန့်ကွက်မှုများရှိလင့်ကစား '''"ပါလီမန်တို"''' ဟု လူသိများလာမည့် ထိုပါလီမန်ကို စတင်ဖွဲ့စည်းပြီး တစ်လမပြည့်မီ ၁၆၄၀ ပြည့်နှစ် မေလတွင် ဖျက်သိမ်းလိုက်သည်။ ဤအဆင့်တွင် ၁၆၃၂ ခုနှစ်ကတည်းက အိုင်ယာလန်၏ ဘုရင်ခံချုပ် ဖြစ်ခဲ့သူ စထရက်ဖို့ဒ်အမတ် သည် ချားလ်စ်၏ ညာလက်ရုံးအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး၊ ဆရာတော်ကြီး လော့ဒ်နှင့်အတူ ၎င်းက "Thorough" ဟု ခေါ်ဆိုသည့် မူဝါဒတစ်ခုကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ယင်းသည် ဒေသခံ သို့မဟုတ် အစိုးရဆန့်ကျင်ရေး အကျိုးစီးပွားများကို စနစ်တကျ ဖိနှိပ်ပြီး ဗဟိုတော်ဝင်အာဏာစက်ကို ပိုမိုထိရောက် ထက်မြက်လာစေရန် ရည်ရွယ်သည်။ စထရက်ဖို့ဒ်သည် မူလက ဘုရင်ကို ဝေဖန်သူတစ်ဦးဖြစ်သော်လည်း ဘာကင်ဟမ်မြို့စား၏ စည်းရုံးမှုလည်း ပါဝင်သဖြင့် ၁၆၂၈ ခုနှစ်တွင် တော်ဝင်အမှုထမ်းအဖြစ် ဘက်ပြောင်းလာခဲ့ပြီး၊ ထိုအချိန်မှစ၍ လော့ဒ်နှင့်အတူ ချားလ်စ်၏ သြဇာအရှိဆုံး ဝန်ကြီးများအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ အင်္ဂလန် "ပါလီမန်တို" ပျက်ပြားသွားခြင်းကြောင့် ပိုမိုအားတက်လာသည့် စကော့တလန်ပါလီမန်သည် ဘုရင်၏ သဘောတူညီချက်မပါဘဲ မိမိဘာသာ အုပ်ချုပ်နိုင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး၊ ၁၆၄၀ ပြည့်နှစ် ဩဂုတ်လတွင် ကော့ဗနန်တာ စစ်တပ်သည် အင်္ဂလန်၏ နော့သမ်ဘာလန်ခရိုင်အတွင်းသို့ ချီတက်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ဘုရင်၏ သေနာပတိဖြစ်သူ လော့ဒ် နော့သမ်ဘာလန် ဖျားနာသွားပြီးနောက်၊ စထရက်ဖို့ဒ်ကိုယ်တိုင် မဟာလေးညှင်းရောဂ ဂေါက်ရောဂါ နှင့် ဝမ်းကိုက်ရောဂါများ ပူးတွဲခံစားနေရလင့်ကစား၊ ချားလ်စ်နှင့် စထရက်ဖို့ဒ်တို့သည် အင်္ဂလန်တပ်ဖွဲ့များကို ကွပ်ကဲရန် မြောက်ဘက်သို့ သွားရောက်ခဲ့ကြသည်။ စကော့တလန် စစ်သည်အများစုမှာ နှစ်သောက်ဆယ်စစ်ပွဲတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည့် စစ်ပြန်များဖြစ်ကြသဖြင့် အင်္ဂလန်စစ်သည်များထက် စိတ်ဓာတ်နှင့် လေ့ကျင့်မှုအပိုင်းတွင် များစွာ သာလွန်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် နယူးကာဆယ် (Newcastle upon Tyne) သို့ မရောက်မချင်း တစ်စုံတစ်ရာ ဆန့်ကျင်မှုကို မကြုံတွေ့ခဲ့ရဘဲ၊ နယူးကာဆယ်တွင် ဖြစ်ပွားသည့် Newburn တိုက်ပွဲ၌ အင်္ဂလန်တပ်များကို အနိုင်ရရှိကာ ထိုမြို့နှင့် အိမ်နီးနားချင်းဖြစ်သော ဒါရမ် နယ်မြေကိုပါ သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြသည်။ ပါလီမန်ခေါ်ယူရန် တောင်းဆိုမှုများ ပိုမိုများပြားလာသောအခါ ချားလ်စ်သည် မှူးမတ်မျိုးနွယ်များ၏ မဟာကောင်စီ ( ကို ခေါ်ယူသည့် ထူးခြားသောခြေလှမ်းကို လှမ်းခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာ ၂၄ ရက်တွင် ယော့ခ်မြို့၌ ထိုကောင်စီ စတင်ဆုံတွေ့ချိန်တွင် ချားလ်စ်သည် ပါလီမန်ခေါ်ယူရန်ဟူသော အများသဘောတူ အကြံပြုချက်ကို လိုက်နာရန် ဆုံးဖြတ်ပြီး ဖြစ်သည်။ နိုဝင်ဘာလတွင် ပါလီမန်ခေါ်ယူမည်ဖြစ်ကြောင်း မှူးမတ်များကို အကြောင်းကြားပြီးနောက်၊ ထိုအတောအတွင်း စကော့တလန်သားများကို ရင်ဆိုင်ရန် ၎င်း၏စစ်တပ်ကို ထိန်းသိမ်းထားမည့် ရန်ပုံငွေ မည်သို့ရှာရမည်ကို စဉ်းစားပေးရန် ၎င်းတို့အား တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ၎င်းတို့က ငြိမ်းချမ်းရေးရယူရန် အကြံပြုခဲ့ကြသည်။ ၁၆၄၀ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာလတွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည့် အရှက်ရဖွယ် ရစ်ပွန်စာချုပ် ဖြင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ညှိနှိုင်းခဲ့ကြသည်။ ယင်းစာချုပ်အရ စကော့တလန်သားများသည် နော့သမ်ဘာလန်နှင့် ဒါရမ်တို့ကို ဆက်လက်သိမ်းပိုက်ထားမည်ဖြစ်ပြီး၊ အပြီးသတ် သဘောတူညီချက်မရမချင်းနှင့် အင်္ဂလန်ပါလီမန်ကို ပြန်လည်မခေါ်ယူမချင်း တစ်ရက်လျှင် ပေါင် ၈၅၀ ကို ကာလအကန့်အသတ်မရှိ ပေးဆောင်ရမည်ဟု ဖော်ပြထားရာ၊ ထိုစကော့တလန်တပ်များကို ပေးချေရန် လုံလောက်သော ရန်ပုံငွေရှာဖွေရန်အတွက် အင်္ဂလန်ပါလီမန်ကို ပြန်လည်ခေါ်ယူရန် မဖြစ်မနေ လိုအပ်သွားခဲ့သည်။ == '''ပါလီမန်ရှည်''' == === '''တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာခြင်း''' === "ပါလီမန်တို" ကဲ့သို့ပင် "ပါလီမန်ရှည်" သည်လည်း ချားလ်စ်အတွက် ခက်ခဲသော ပါလီမန်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ယင်းပါလီမန်ကို ၁၆၄၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့တွင် စတင်စုဝေးခဲ့ပြီး၊ ဘုရင်၏ အဓိကအကြံပေးအရာရှိများကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုကြီးဖြင့် စွပ်စွဲပြစ်တင်ရန်လုပ်ငန်းစဉ်များကို လျင်မြန်စွာ စတင်ခဲ့သည်။ စထရက်ဖို့ဒ် အမတ်ကို နိုဝင်ဘာ ၁၀ ရက်တွင် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့ပြီး၊ ဆရာတော်ကြီး လော့ဒ် ကို ဒီဇင်ဘာ ၁၈ ရက်တွင် စွပ်စွဲပြစ်တင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် တော်ဝင်တံဆိပ်တော်ထိန်းချုပ် ဖြစ်လာသူ ဖင့်ခ် ကို နောက်တစ်နေ့တွင် စွပ်စွဲပြစ်တင်ခဲ့ရာ ၎င်းသည် ချားလ်စ်၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ဒီဇင်ဘာ ၂၁ ရက်တွင် သည်ဟိဂ်မြို့ သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်သွားခဲ့သည်။ ဘုရင်အနေဖြင့် မိမိဆန္ဒအလျောက် ပါလီမန်ကို မဖျက်သိမ်းနိုင်စေရန် ပါလီမန်သည် ၁၆၄၀ ပြည့်နှစ် သုံးနှစ်တစ်ကြိမ်ဥပဒေ (Triennial Act 1640) ကို အတည်ပြုခဲ့သည်။ ယင်းဥပဒေအရ အနည်းဆုံး သုံးနှစ်လျှင်တစ်ကြိမ် ပါလီမန်ကို မဖြစ်မနေခေါ်ယူရန် သတ်မှတ်ထားပြီး၊ အကယ်၍ ဘုရင်က ခေါ်ယူရန် ပျက်ကွက်ပါက တံဆိပ်တော်ထိန်းချုပ်နှင့် မှူးမတ် ၁၂ ဦးတို့က ပါလီမန်ကို ခေါ်ယူခွင့်ပြုထားသည်။ ထိုဥပဒေကို အထောက်အပံ့ကြေး ဥပဒေကြမ်းတစ်ခုနှင့် ပူးတွဲတင်ပြခဲ့သဖြင့် ရန်ပုံငွေရရှိရေးအတွက် ချားလ်စ်သည် ၁၆၄၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် မကျေမနပ်ဖြင့် တော်ဝင်သဘောတူညီချက်ပေးခဲ့ရသည်။ စထရက်ဖို့ဒ်သည် ပါလီမန်အမတ်များ (အထူးသဖြင့် ဂျွန် ပင်မ် - John Pym) ၏ အဓိကပစ်မှတ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ၁၆၄၁ ခုနှစ် မတ်လ ၂၂ ရက်တွင် ၎င်းအား နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် စစ်ဆေးစီရင်ခြင်း စတင်ခဲ့သည်။ သို့သော် အင်္ဂလန်ကို နှိမ်နင်းရန် စထရက်ဖို့ဒ်က အိုင်ယာလန်စစ်တပ်ကို အသုံးပြုမည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့ကြောင်း ဆာ ဟင်နရီ ဗိန်း၏ အဓိကစွပ်စွဲချက်မှာ ခိုင်လုံသော သက်သေမရှိသဖြင့် ဧပြီ ၁၀ ရက်တွင် ပင်မ်၏ တရားစွဲဆိုမှု ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ပင်မ်နှင့် ၎င်း၏ မဟာမိတ်များသည် စထရက်ဖို့ဒ်တွင် အပြစ်ရှိကြောင်း တိုက်ရိုက်ကြေညာပြီး သေဒဏ်ပေးပိုင်ခွင့်ရှိသည့် အထူးဥပဒေကြမ်း တစ်ရပ်ကို ချက်ချင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ်က စထရက်ဖို့ဒ်အား "ဘုရင်တစ်ပါး၏ ကတိစကားအရ သင်၏အသက်၊ ဂုဏ်သိက္ခာ သို့မဟုတ် စည်းစိမ်ဥစ္စာကို တစ်စုံတစ်ရာ ထိခိုက်စေရမည်မဟုတ်" ဟု အာမခံထားခဲ့ပြီး၊ အကယ်၍ ချားလ်စ်က သဘောတူညီချက် မပေးပါက ထိုအထူးဥပဒေမှာ အောင်မြင်နိုင်မည်မဟုတ်ပေ။ ထို့အပြင် အမတ်အများအပြားနှင့် မှူးမတ်အများစုကလည်း အမတ်တစ်ဦး၏ စကားအရ "တရားမျှတမှု ဓားကိုသုံးပြီး လူသတ်မှုမကျူးလွန်လို" သဖြင့် ယင်းအထူးဥပဒေကို ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာခြင်းနှင့် စထရက်ဖို့ဒ်ကို ကူညီရန် ဘုရင်လိုလားသော စစ်ဗိုလ်ရှိများက စစ်တပ်ဖြင့် အာဏာသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းမှုတွင် ချားလ်စ်ကိုယ်တိုင် ပါဝင်ပတ်သက်နေခြင်းတို့က အခြေအနေကို စတင်ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။ အောက်လွှတ်တော်သည် ဧပြီ ၂၀ ရက်တွင် ထိုဥပဒေကြမ်းကို မဲအပြတ်အသတ်ဖြင့် (ထောက်ခံ ၂၀၄ မဲ၊ ကန့်ကွက် ၅၉ မဲ၊ ကြားနေ ၂၃၀ မဲ) အတည်ပြုခဲ့ပြီး၊ မေလတွင် အထက်လွှတ်တော်ကလည်း (ထောက်ခံ ၂၆ မဲ၊ ကန့်ကွက် ၁၉ မဲ၊ ပျက်ကွက် ၇၉ မဲဖြင့်) သဘောတူ လိုက်လျောခဲ့ရသည်။ မေလ ၃ ရက်နေ့တွင် ပါလီမန်၏ ကန့်ကွက်ရှုတ်ချလွှာ ၌ ချားလ်စ်၏ "အာဏာရှင်ဆန်ပြီး ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော အစိုးရ" ၏ "ဆိုးညစ်သောအကြံပေးမှုများ" ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ထိုအသနားခံလွှာတွင် လက်မှတ်ရေးထိုးသူများသည် ဘုရင်၏ "ရုပ်ကလပ်၊ ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် စည်းစိမ်" ကို ကာကွယ်ရန် တာဝန်ယူထားကြသော်လည်း၊ "စစ်မှန်သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသော ဘာသာရေး"၊ ပါလီမန်နှင့် "နိုင်ငံသားတို့၏ အခွင့်အရေးနှင့် လွတ်လပ်ခွင့်များ" ကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန်လည်း သစ္စာဆိုခဲ့ကြသည်။ မငြိမ်မသက်မှုများအကြား မိမိမိသားစု၏ လုံခြုံရေးအတွက် စိုးရိမ်သဖြင့် ချားလ်စ်သည် ၎င်း၏တရားသူကြီးများနှင့် ဆရာတော်များကို တိုင်ပင်ပြီးနောက် မေလ ၉ ရက်နေ့တွင် စထရက်ဖို့ဒ်အား အထူးဥပဒေဖြင့် သေဒဏ်ပေးရန် သဘောတူညီချက် ပေးခဲ့ရသည်။ စထရက်ဖို့ဒ်သည် သုံးရက်အကြာတွင် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင် မေလအစောပိုင်းတွင် ချားလ်စ်သည် အင်္ဂလန်ပါလီမန်၏ သဘောတူညီချက်မပါဘဲ ပါလီမန်ကို မဖျက်သိမ်းရဟူသော မကြုံစဖူး ထူးခြားသည့် ဥပဒေတစ်ရပ်ကိုလည်း သဘောတူခဲ့ရသည်။ နောက်ဆက်တွဲ လများတွင် သင်္ဘောအခွန်၊ သူရဲကောင်းဘွဲ့ အတင်းအကျပ်ပေးဆောင်စေမှုကြောင့် ရိုက်သည့်ဒဏ်ငွေများနှင့် ပါလီမန်သဘောတူညီချက်မပါဘဲ ကောက်ခံသော ကုန်စည်ခွန်များကို တရားမဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး၊ Star Chamber နှင့် High Commission တရားရုံးများကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ ကျန်ရှိသော အခွန်ကောက်ခံမှုပုံစံအားလုံးကို တန်ချိန်ခွန်နှင့် ပေါင်ခွန်ဥပဒေ ဖြင့် တရားဝင်ဖြစ်စေပြီး စနစ်တကျ ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ အောက်လွှတ်တော်သည် ဆရာတော်များနှင့် ဆရာတော်ကြီးများအုပ်ချုပ်သည့်စနစ် ကို တိုက်ခိုက်သည့် ဥပဒေကြမ်းများကိုလည်း တင်သွင်းခဲ့သော်လည်း အထက်လွှတ်တော်တွင် ပယ်ချခံခဲ့ရသည်။ ချားလ်စ်သည် အင်္ဂလန်တွင် အရေးကြီးသော လိုက်လျောမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး၊ ဆရာတော်ကြီးများစစ်ပွဲ၏ အပြီးသတ်သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခြင်းဖြင့် စကော့တလန်တွင် ၎င်း၏အခြေအနေကို ခေတ္တတိုးတက်ကောင်းမွန်အောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၆၄၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လမှ နိုဝင်ဘာလအထိ စကော့တလန်သို့ သွားရောက်လည်ပတ်စဉ် စကော့တလန်၌ ပရက်စ်ဘီတေးရီးယန်းစနစ် ကို တရားဝင်ထူထောင်ရန် လိုက်လျောပေးခြင်းဖြင့် စကော့တလန်သားတို့၏ ထောက်ခံမှုကို ရယူခဲ့သည်။ သို့သော် စကော့တလန်တွင် "The Incident" ဟု လူသိများသော ဘုရင်လိုလားသူများ၏ အာဏာသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် ချားလ်စ်၏ ယုံကြည်စိတ်ချရမှုမှာ သိသိသာသာ ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ === '''အိုင်ယာလန် ပုန်ကန်မှု''' === အိုင်ယာလန်၏ လူဦးရေကို နိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုရေးအရ အဓိကအုပ်စု သုံးစုအဖြစ် ခွဲခြားထားသည်။ ယင်းတို့မှာ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များဖြစ်ကြသည့် ဂေးလစ်အိုင်ရစ်လူမျိုးများ (Gaelic Irish)၊ အလယ်ခေတ် နော်မန်တို့မှ ဆင်းသက်လာပြီး ကက်သလစ်ဘာသာကိုပင် အဓိကကိုးကွယ်ကြသည့် အိုင်ရစ်မျိုးနွယ်ဟောင်းများ (Old English) နှင့် အင်္ဂလန်ပါလီမန်၊ ကော့ဗနန်တာတို့နှင့် ပူးပေါင်းထားပြီး အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်တို့မှ လာရောက်အခြေချကြသည့် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင် အိုင်ရစ်မျိုးနွယ်သစ်များ (New English) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ စထရက်ဖို့ဒ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးသည် အိုင်ယာလန်စီးပွားရေးကို တိုးတက်စေခဲ့ပြီး အခွန်ဝင်ငွေကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်ခဲ့သော်လည်း အာဏာသုံး၍ တင်းတင်းကျပ်ကျပ် အမိန့်ပေးလုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဘုရင်ကို ထောက်ခံရန်အတွက် ကြီးမားသော ကက်သလစ်စစ်တပ်တစ်ခုကို လေ့ကျင့်ပေးခဲ့ပြီး အိုင်ယာလန်ပါလီမန်၏ အာဏာကို မှေးမှိန်စေခဲ့သည်။ တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပင် ပရိုတက်စတင့်များ အခြေချနေထိုင်ရန်အတွက် ကက်သလစ်များထံမှ မြေယာများကို ဆက်လက်သိမ်းယူခဲ့ပြီး၊ ပရက်စ်ဘီတေးရီးယန်းများ လုံးဝမနှစ်သက်သည့် လော့ဒ်ဒီယံအင်္ဂလီကန်ဝါဒ (Laudian Anglicanism) ကို မြှင့်တင်ခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် ထိုလူမျိုးစုသုံးစုစလုံးမှာ မကျေမနပ် ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ စထရက်ဖို့ဒ်အား စွပ်စွဲပြစ်တင်မှုသည် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံရေးအတွက် လမ်းစအသစ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ အားလုံးက ပူးပေါင်း၍ ၎င်းအား ဆန့်ကျင်သည့် သက်သေအထောက်အထားများကို တင်ပြခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလန်ပါလီမန်နည်းတူ အိုင်ယာလန်ပါလီမန်ရှိ အိုင်ရစ်မျိုးနွယ်ဟောင်း (Old English) အမတ်များကလည်း ၎င်းတို့အနေဖြင့် စထရက်ဖို့ဒ်ကိုသာ ဆန့်ကျင်ခြင်းဖြစ်ပြီး ချားလ်စ်အပေါ် သစ္စာစောင့်သိဆဲဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့က ဘုရင်သည် ဆိုးညစ်သောအကြံပေးများ၏ လမ်းမှားသို့ ပို့ဆောင်ခြင်းကို ခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်ကြောင်းနှင့် ထို့အပြင် စထရက်ဖို့ဒ်ကဲ့သို့သော ဘုရင်ခံချုပ်မျိုးသည် ဘုရင်ကိုယ်တိုင် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် တိုက်ရိုက်ပါဝင်ပတ်သက်ခွင့်ရအောင် ဆောင်ရွက်ပေးမည့်အစား အာဏာရှင်တစ်ဦးအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာနိုင်ကြောင်း ဆွေးနွေးငြင်းခုံခဲ့ကြသည်။ စထရက်ဖို့ဒ် အာဏာလက်လွတ်ဖြစ်သွားခြင်းသည် အိုင်ယာလန်တွင် ချားလ်စ်၏ သြဇာလွှမ်းမိုးမှုကို လျော့နည်းစေခဲ့သည်။ စထရက်ဖို့ဒ် အကျဉ်းချခံထားရစဉ်အတွင်း အိုင်ရစ်စစ်တပ်ကို ဖျက်သိမ်းရန် အင်္ဂလန်အောက်လွှတ်တော်က သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ဘဲ၊ နောက်ဆုံးတွင် ရန်ပုံငွေမလုံလောက်မှုကြောင့် စထရက်ဖို့ဒ်၏ တရားစီရင်မှုအပြီးတွင် ချားလ်စ်သည် ထိုစစ်တပ်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ရသည်။ ဌာနေကက်သလစ်များထံမှ လာရောက်အခြေချသူ ပရိုတက်စတင့်များထံသို့ မြေယာပိုင်ဆိုင်ခွင့် လွှဲပြောင်းပေးမှုအပေါ် အငြင်းပွားမှုများ (အထူးသဖြင့် အာလ်စတာဒေသ - Ulster တွင် မြေယာချထားပေးမှုများနှင့် ပတ်သက်၍) နှင့် အိုင်ယာလန်ပါလီမန်ကို အင်္ဂလန်ပါလီမန်၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် လုပ်ဆောင်မှုများအပေါ် မကျေနပ်မှုတို့ ပေါင်းစပ်ကာ ပုန်ကန်မှု၏ မျိုးစေ့များကို ပျိုးထောင်ခဲ့သည်။ ၁၆၄၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလနှောင်းပိုင်းတွင် ဂေးလစ်အိုင်ရစ်များနှင့် အိုင်ရစ်မျိုးနွယ်သစ် (New English) တို့အကြား လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခ ဖြစ်ပွားသောအခါ၊ အိုင်ရစ်မျိုးနွယ်ဟောင်း (Old English) များသည် ဘုရင်အပေါ် ၎င်းတို့၏ သစ္စာရှိမှုကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ထုတ်ဖော်ပြောဆိုရင်း ဂေးလစ်အိုင်ရစ်များဘက်မှ ရပ်တည်ခဲ့ကြသည်။ ၁၆၄၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် အောက်လွှတ်တော်သည် "မဟာကန့်ကွက်လွှာ" (Grand Remonstrance) ကို အတည်ပြုခဲ့သည်။ ယင်းသည် ချားလ်စ်နန်းတက်စကတည်းက ၎င်း၏ဝန်ကြီးများ ကျူးလွန်ခဲ့သည့် လုပ်ရပ်များအပေါ် ရှည်လျားလှသော နစ်နာချက်စာရင်း ဖြစ်သည် (ယင်းလုပ်ရပ်များသည် ဘုရင်ကိုယ်တိုင် သတိမထားမိဘဲ ပါဝင်နေသည့် ကက်သလစ်တို့၏ ကြီးမားသော ပူးပေါင်းကြံစည်မှုကြီး၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာဆိုကြသည်)။ သို့သော် ယင်းသည် နည်းလမ်းများစွာဖြင့် ပင်မ် (Pym) ဘက်က လွန်ကဲသွားခဲ့ပြီး ၁၅၉ မဲ - ၁၄၈ မဲ၊ သာလွန်မဲ ၁၁ မဲဖြင့်သာ ကပ်သီးကပ်သတ် အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ထိုကန့်ကွက်လွှာသည် ယင်း၏ တိုက်ခိုက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသော အထက်လွှတ်တော်တွင် ထောက်ခံမှု အလွန်နည်းပါးခဲ့သည်။ အိုင်ယာလန်ပုန်ကန်မှု သတင်းများနှင့်အတူ ချားလ်စ်ကိုယ်တိုင် ပူးပေါင်းပါဝင်နေသည်ဟူသော မမှန်ကန်သည့် ကောလာဟလများကြောင့် တင်းမာမှုများ ပိုမိုမြင့်တက်လာခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာလတစ်လျှောက်လုံးတွင် အိုင်ယာလန်ရှိ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှု သမိုင်းကြောင်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ထိတ်လန့်ဖွယ် စာစောင်များစွာ ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပြီး၊ ယင်းတို့တွင် အိုင်ရစ်မျိုးနွယ်ဟောင်း မှူးမတ်များက မထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သော ဌာနေအိုင်ရစ်များ၏ အိုင်ရစ်မျိုးနွယ်သစ် (New English) အခြေချနေထိုင်သူများကို အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ ပါဝင်သည်။ အင်္ဂလန်တွင် ကက်သလစ် (Papist) တို့၏ ပူးပေါင်းကြံစည်မှု ကောလာဟလများ ပျံ့နှံ့ခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်၏ ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေး အမြင်များ ပိုမိုအားကောင်းလာကာ ချားလ်စ်၏ ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် အာဏာစက်ကို ထိခိုက်စေခဲ့သည်။ ချားလ်စ်က အိုင်ယာလန်ပုန်ကန်မှုကို နှိမ်နင်းရန် ရန်ပုံငွေတောင်းခံသောအခါ အင်္ဂလန်ပါလီမန်သည် ၎င်း၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို မယုံကြည်ခဲ့ကြပေ။ အောက်လွှတ်တော်အမတ် အများအပြားက ၎င်းစုဆောင်းမည့် စစ်တပ်များကို နောက်ပိုင်းတွင် ပါလီမန်ကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ရာ၌ အသုံးပြုလာမည်ကို သံသယရှိခဲ့ကြသည်။ ပင်မ် တင်သွင်းခဲ့သည့် စစ်တပ်အက်ဥပဒေကြမ်း (Militia Bill) သည် စစ်တပ်ထိန်းချုပ်ခွင့်ကို ဘုရင့်ထံမှ လုယူရန် ရည်ရွယ်ခြင်းဖြစ်သော်လည်း၊ ချားလ်စ်သည် ထားရှိဘိ၊ အထက်လွှတ်တော်၏ ထောက်ခံမှုကိုပင် မရရှိခဲ့ချေ။ ထို့ကြောင့် အောက်လွှတ်တော်သည် ထိုဥပဒေကြမ်းကို တော်ဝင်သဘောတူညီချက် မလိုအပ်ဟု ၎င်းတို့အခိုင်အမာဆိုသည့် အမိန့်ညွှန်ကြားချက် (Ordinance) အဖြစ် အတည်ပြုခဲ့သည်။ ဤစစ်တပ်အမိန့်ညွှန်ကြားချက် (Militia Ordinance) ကြောင့် အထက်လွှတ်တော်အမတ် အများအပြား ဘုရင်ဘက်သို့ ပြောင်းလဲထောက်ခံလာခဲ့ကြပုံရသည်။ မိမိ၏ အခြေအနေကို ခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်ရန် ကြိုးပမ်းသည့်အနေဖြင့် ချားလ်စ်သည် လန်ဒန်ရဲတိုက် (Tower of London) ကို နာမည်ဆိုးဖြင့်ကျော်ကြားသော်လည်း အရည်အချင်းရှိသည့် စစ်ဗိုလ်ချုပ် သောမတ်စ် လန်းစ်ဖို့ဒ် (Colonel Thomas Lunsford) ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် ထားရှိခဲ့ရာ၊ ယင်းလုပ်ရပ်ကြောင့် ဥပဒေမဲ့မှုများ လျင်မြန်စွာ ဖြစ်ပေါ်နေပြီဖြစ်သော လန်ဒန်မြို့တွင် ကြီးမားသော မုန်းတီးမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ပါလီမန်သည် မိမိ၏မိဖုရားအား အိုင်ရစ်ပုန်ကန်သူများနှင့် ပူးပေါင်းကြံစည်သည်ဟု စွပ်စွဲကာ ရာထူးမှ စွပ်စွဲပြစ်တင်ရန် ကြံစည်နေသည်ဟူသော ကောလာဟလများ ချားလ်စ်ထံသို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ၊ ၎င်းသည် ပြတ်ပြတ်သားသား အရေးယူဆောင်ရွက်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။ === '''ပါလီမန်အမတ် ငါးဦး''' === ချားလ်စ်သည် အင်္ဂလန်ပါလီမန်အမတ်အချို့က ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသော စကော့တလန်သားများနှင့် ပူးပေါင်းကြံစည်ခဲ့သည်ဟု သံသယရှိခဲ့ပြီး ယင်းသည်လည်း မှန်ကန်နိုင်ခြေရှိသည်။ ၁၆၄၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃ ရက်နေ့တွင် ချားလ်စ်သည် နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုကြီးဖြင့် အောက်လွှတ်တော်အမတ် ငါးဦးဖြစ်သော '''ပင်မ် (Pym)'''၊ '''ဂျွန် ဟမ်းဒန် (John Hampden)'''၊ '''ဒန်းဇီ ဟိုးလစ် (Denzil Holles)'''၊ '''ဝီလျံ စထရုတ် (William Strode)'''၊ '''ဆာ အာသာ ဟာဆယ်ရစ်ဂ် (Sir Arthur Haselrig)''' နှင့် မှူးမတ်တစ်ဦးဖြစ်သူ '''လော့ဒ် မန်ဒီဗီးလ် (Lord Mandeville)''' တို့ကို ဖမ်းဆီးအပ်နှံရန် ပါလီမန်သို့ ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ ပါလီမန်က ငြင်းဆန်သောအခါ၊ မိဖုရား ဟင်နရီယက်တာ မာရီယာ၏ တိုက်တွန်းမှုကြောင့် ချားလ်စ်သည် ထိုအမတ်ငါးဦးကို အင်အားသုံး၍ ကိုယ်တိုင်သွားရောက်ဖမ်းဆီးရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပုံရသည်။ သို့သော် ဝရမ်းသတင်းမှာ ဘုရင်မရောက်မီ ပါလီမန်သို့ ကြိုတင်ပေါက်ကြားသွားခဲ့သဖြင့် ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် ချားလ်စ်သည် လက်နက်ကိုင်အစောင့်အရှောက်များနှင့်အတူ အောက်လွှတ်တော်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာချိန်တွင် ၎င်းတို့အလိုရှိနေသည့် အမတ်များသည် လှေဖြင့် ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်သွားခဲ့ကြပြီး ဖြစ်သည်။ ချားလ်စ်သည် လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ ဝီလျံ လင်းသဲလ် (William Lenthall) အား ၎င်း၏ထိုင်ခုံမှ ဖယ်ရှားပြီးနောက် ထိုအမတ်များ ဘယ်ကိုထွက်ပြေးသွားသလဲဟု မေးမြန်းခဲ့သည်။ လင်းသဲလ်က ဒူးထောက်လျက်ဖြင့် '''"ဘုရင့်မင်းမြတ်ခင်ဗျာ၊ ကျွန်တော်မျိုးဟာ ဒီနေရာမှာ လွှတ်တော်က လမ်းညွှန်တဲ့အတိုင်း လုပ်ဆောင်ရမယ့် အစေခံတစ်ဦးသာဖြစ်လို့ လွှတ်တော်ရဲ့ လမ်းညွှန်ချက်မပါဘဲ ကြည့်မြင်ဖို့ မျက်စိလည်းမရှိ၊ ပြောဆိုဖို့ လျှာလည်းမရှိပါကြောင်း"''' ဟု နာမည်ကျော်စကားဖြင့် ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့သည်။ ချားလ်စ်က '''"ငါ့ရဲ့ ငှက်တွေအားလုံး ပျံသန်းသွားကြပြီ"''' ဟု စိတ်ပျက်လက်ပျက် ရေရွတ်ခဲ့ရပြီး လက်ဗလာဖြင့် ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ ဤသို့ ဖမ်းဆီးရန် ကြိုးပမ်းမှု လွဲချော်သွားခြင်းသည် ချားလ်စ်အတွက် နိုင်ငံရေးအရ အကြီးအကျယ် အထိနာစေခဲ့သည်။ ယခင်က မည်သည့်အင်္ဂလန်ဧကရာဇ်မျှ အောက်လွှတ်တော်အတွင်းသို့ ကိုယ်တိုင်ဝင်ရောက်ခဲ့ဖူးခြင်းမရှိသဖြင့် အမတ်များကို ဖမ်းဆီးရန် လွှတ်တော်ခန်းမဆောင်အတွင်းသို့ မကြုံစဖူး ကျူးကျော်ဝင်ရောက်မှုမှာ ပါလီမန်၏ အခွင့်အရေးကို ဆိုးရွားစွာ ချိုးဖောက်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ ချားလ်စ်သည် မိမိကိုယ်မိမိ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများနှင့် မငြိမ်မသက်မှုများကို ကာကွယ်ပေးသူအဖြစ် ပုံဖော်ရန် ကြိုးပမ်းနေသည့် ၎င်း၏ထောက်ခံသူများ၏ ကြိုးပမ်းမှုကို ဤလုပ်ရပ်တစ်ခုတည်းဖြင့် ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သည်။ ပါလီမန်သည် လန်ဒန်မြို့ကို လျင်မြန်စွာ ထိန်းချုပ်လိုက်သဖြင့် ချားလ်စ်သည် ဇန်နဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် မြို့တော်မှ ဟန်ပတန်ကုတ်နန်းတော် (Hampton Court Palace) သို့ ထွက်ပြေးခဲ့ရပြီး၊ နှစ်ရက်အကြာတွင် ဝင်ဆာရဲတိုက် (Windsor Castle) သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ၎င်း၏မိဖုရားနှင့် အကြီးဆုံးသမီးတော်တို့ကို ဘေးကင်းရာ ပြည်ပသို့ စေလွှတ်ပြီးနောက်၊ ဟားလ်မြို့ (Hull) ရှိ စစ်လက်နက်တိုက်ကို သိမ်းပိုက်ရန် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် မြောက်ဘက်သို့ ခရီးနှင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဧပြီလတွင် ရောက်ရှိချိန်၌ ပါလီမန်လိုလားသော မြို့တော်ဝန် ဆာ ဂျွန် ဟိုသမ် (Sir John Hotham) က ၎င်းအား မြို့ထဲသို့ ဝင်ရောက်ခွင့်မပြုဘဲ ငြင်းပယ်ခဲ့သဖြင့် ချားလ်စ်မှာ စိတ်ပျက်လက်ပျက်ဖြင့် ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ == '''အင်္ဂလန်ပြည်တွင်းစစ်''' == ၁၆၄၂ ခုနှစ် နှစ်လယ်ပိုင်းတွင် နှစ်ဖက်စလုံးသည် လက်နက်စွဲကိုင်ရန် ပြင်ဆင်လာကြသည်။ ချားလ်စ်သည် အလယ်ခေတ်ထုံးတမ်းစဉ်လာအတိုင်း ဘုရင့်အမိန့်ပြန်တမ်း (Commission of array) ဖြင့် စစ်တပ်ကို စုဆောင်းခဲ့ပြီး၊ ပါလီမန်ကလည်း ၎င်းတို့၏ ပြည်သူ့စစ်တပ်အတွက် စေတနာ့ဝန်ထမ်းများကို ခေါ်ယူခဲ့သည်။ ညှိနှိုင်းမှုများမှာ အချည်းနှီးဖြစ်ခဲ့ပြီးနောက် ချားလ်စ်သည် ၁၆၄၂ ခုနှစ် သြဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် နော့တင်ဟမ်မြို့၌ (Nottingham) တော်ဝင်အလံတော်ကို လွှင့်ထူ၍ စစ်ကြေညာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ၎င်း၏တပ်ဖွဲ့များသည် အင်္ဂလန်အလယ်ပိုင်း (Midlands)၊ ဝေလပြည်နယ်၊ အနောက်ဘက်ဒေသများနှင့် အင်္ဂလန်မြောက်ပိုင်းတို့ကို အကြမ်းဖျင်း ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့ပြီး အောက်စဖို့ဒ် (Oxford) တွင် ၎င်း၏နန်းတွင်းကို အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ ပါလီမန်ကမူ လန်ဒန်မြို့၊ အရှေ့တောင်ဘက်ဒေသများနှင့် အရှေ့အန်ဂလီယာ (East Anglia) အပြင် အင်္ဂလန်ရေတပ်ကိုပါ ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သည်။ အသေးစား တိုက်ပွဲငယ်အချို့ ဖြစ်ပွားပြီးနောက် နှစ်ဖက်စစ်တပ်များသည် ၁၆၄၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် '''အက်ဂျ်ဟေးလ် (Edgehill)''' တိုက်ပွဲ၌ အပြင်းအထန် စတင်ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ချားလ်စ်၏ တူတော်စပ်သူ ရိုင်းမင်းသား ရူးပတ် (Prince Rupert) သည် တော်ဝင်တပ်မှူး လင်ဆေးအမတ် ရောဘတ် ဘာတီး (Robert Bertie, 1st Earl of Lindsey) ၏ စစ်ဗျူဟာကို သဘောမတူခဲ့ရာတွင် ချားလ်စ်က ရူးပတ်ဘက်မှ ရပ်တည်ပေးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် လင်ဆေးသည် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်သွားခဲ့သဖြင့် ချားလ်စ်ကိုယ်တိုင် အထွေထွေသေနာပတိအဖြစ် တာဝန်ယူကာ စစ်သူကြီး ပက်ထရစ် ရုသ်ဗင် (Patrick Ruthven) ၏ အကူအညီဖြင့် ကွပ်ကဲခဲ့သည်။ ရူးပတ်၏ မြင်းတပ်သည် ပါလီမန်တပ်များကို အောင်မြင်စွာ ထိုးဖောက်တိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ စစ်မြေပြင်သို့ ချက်ချင်းပြန်မလှည့်ဘဲ ပါလီမန်တပ်၏ ရိက္ခာနှင့် အထုပ်အပိုး တင်ဆောင်လာသော လှည်းတန်းများကို လုယက်ရန် ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ ဗိုလ်မှူးကြီးအဖြစ် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သော လင်ဆေးမှာမူ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ပြီး ဆေးကုသမှုမခံရဘဲ သွေးလွန်ကာ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ထိုတိုက်ပွဲသည် နေဝင်မိုးချုပ်သွားသည်အထိ တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက် အပြတ်အသတ် အနိုင်မရဘဲ အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ်၏ ကိုယ်ပိုင်စကားအရ ထိုစစ်မြေပြင်အတွေ့အကြုံသည် ၎င်းအား "အလွန်အမင်းနှင့် နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း ဝမ်းနည်းပူဆွေးစေခဲ့သည်" ဟု ဆိုသည်။ ၎င်းသည် အောက်စဖို့ဒ်တွင် စစ်တပ်ကို ပြန်လည်စုစည်းခဲ့ပြီး လန်ဒန်သို့ ချက်ချင်းသွားရောက်တိုက်ခိုက်ရန် ရူးပတ်၏ အကြံပြုချက်ကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ တစ်ပတ်အကြာ နိုဝင်ဘာ ၃ ရက်တွင် မြို့တော်သို့ ချီတက်ခဲ့ပြီး လမ်းခရီးတွင် ဘရန့်ဖို့ဒ် (Brentford) ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ကာ တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပင် ပါလီမန်ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် ဆက်လက်ညှိနှိုင်းနေခဲ့သည်။ လန်ဒန်မြို့အပြင်ဘက် Turnham Green သို့ ရောက်သောအခါ တော်ဝင်စစ်တပ်သည် မြို့ပြပြည်သူ့စစ်တပ်၏ ခုခံမှုကို ကြုံတွေ့ရပြီး၊ အရေအတွက်အားဖြင့် သာလွန်သော ပါလီမန်တပ်များနှင့် ရင်ဆိုင်ရသဖြင့် ချားလ်စ်သည် ပြန်လည်ဆုတ်ခွာရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အောက်စဖို့ဒ်တွင် ဆောင်းခိုရင်း မြို့၏ကာကွယ်ရေးကို အားကောင်းအောင်လုပ်ဆောင်ကာ လာမည့်ရာသီ စစ်ဆင်ရေးအတွက် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ နှစ်ဖက်အကြား ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးမှုများမှာ ဧပြီလတွင် ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ စစ်ပွဲသည် နောက်ထပ် နှစ်အနည်းငယ်အထိ အဖြေမထွက်ဘဲ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေခဲ့ပြီး၊ မိဖုရား ဟင်နရီယက်တာ မာရီယာသည် ၁၆၄၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလမှစ၍ ဗြိတိန်သို့ ၁၇ လကြာ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ၁၆၄၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ရူးပတ်က ဘရစ္စတိုမြို့ကို (Bristol) သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်၊ ချားလ်စ်သည် ထိုဆိပ်ကမ်းမြို့သို့ သွားရောက်ခဲ့ပြီး ဆဲဗန်းမြစ် (Severn) အထက်ပိုင်းရှိ ဂလော့စတာမြို့ကို (Gloucester) ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ခဲ့သည်။ မြို့ရိုးများကို မြေအောက်မှ ဖြိုလှဲမည့် ၎င်း၏အစီအစဉ်မှာ မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် ပျက်ပြားခဲ့ရပြီး ပါလီမန်စစ်ကူတပ်များ ချဉ်းကပ်လာသောအခါ ချားလ်စ်သည် ပိတ်ဆို့မှုကို ရုပ်သိမ်းကာ Sudeley ရဲတိုက်သို့ ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။ ပါလီမန်စစ်တပ်က လန်ဒန်ဘက်သို့ ပြန်လှည့်သွားသောအခါ ချားလ်စ်က နောက်မှ လိုက်လံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ထိုစစ်တပ်နှစ်ခုသည် စက်တင်ဘာ ၂၀ ရက်တွင် ဘာခ်ရှိုင်းယားနယ်ရှိ နယူးဘရီ (Newbury) ၌ ဆုံတွေ့ခဲ့ကြသည်။ အက်ဂျ်ဟေးလ်တိုက်ပွဲကဲ့သို့ပင် ဤတိုက်ပွဲသည်လည်း ညမှောင်သည်အထိ အဖြေမထွက်ဘဲ ဖြစ်နေခဲ့သဖြင့် စစ်တပ်များ လမ်းခွဲခဲ့ကြသည်။ ၁၆၄၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ချားလ်စ်သည် အောက်စဖို့ဒ်၌ ပါလီမန်တစ်ခုကို ခေါ်ယူခဲ့ရာ မှူးမတ် ၄၀ ခန့်နှင့် အောက်လွှတ်တော်အမတ် ၁၁၈ ဦး တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ခြုံငုံပြောရလျှင် ၁၆၄၅ ခုနှစ် မတ်လအထိ တည်ရှိခဲ့သော ထိုအောက်စဖို့ဒ်ပါလီမန်ကို မှူးမတ်အများစုနှင့် အောက်လွှတ်တော်၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့်က ထောက်ခံခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ထိုလွှတ်တော်၏ ထိရောက်မှုမရှိခြင်းအပေါ် ချားလ်စ်က စိတ်ပျက်ခဲ့ပြီး မိဖုရားထံရေးသော လျှို့ဝှက်ပေးစာများတွင် ယင်းလွှတ်တော်ကို "မျိုးစပ်လွှတ်တော်" (Mongrel) ဟု နှိမ့်ချခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ၁၆၄၄ ခုနှစ်တွင် ချားလ်စ်သည် အင်္ဂလန်တောင်ပိုင်းတွင်သာ ရှိနေခဲ့ပြီး၊ ရူးပတ်ကမူ ပါလီမန်နှင့် စကော့တလန် ကော့ဗနန်တာ စစ်တပ်များ၏ ခြိမ်းခြောက်မှုကို ခံနေရသော နယူးအာ့ခ် (Newark) နှင့် ယော့ခ် (York) မြို့များကို ကူညီရန် မြောက်ဘက်သို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ်သည် ဇွန်လနှောင်းပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားသည့် Cropredy Bridge တိုက်ပွဲတွင် အောင်ပွဲရရှိခဲ့သော်လည်း၊ မြောက်ဘက်ရှိ တော်ဝင်တပ်များမှာမူ ရက်ပိုင်းအကြာတွင် ဖြစ်ပွားသည့် '''မာစတန်မူး (Marston Moor)''' တိုက်ပွဲတွင် အကြီးအကျယ် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရသည်။ ဘုရင်သည် တောင်ပိုင်းတွင် စစ်ဆင်ရေးကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး အက်ဆက်စ်အမတ် ရောဘတ် ဒီဗာရိုး (Robert Devereux, 3rd Earl of Essex) ဦးဆောင်သော ပါလီမန်စစ်တပ်ကို ဝိုင်းရံကာ လက်နက်ဖြုတ်သိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏အခြေစိုက်ရာ အောက်စဖို့ဒ်သို့ မြောက်ဘက်အတိုင်း ပြန်လာစဉ် ဆောင်းတွင်းမရောက်မီ နယူးဘရီတွင် ဒုတိယအကြိမ် ထပ်မံတိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း ဤတိုက်ပွဲသည်လည်း အဖြေမထွက်ဘဲ ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ ဆောင်းရာသီအတွင်း နှစ်ဖက်စလုံး လက်နက်ခဲယမ်းစုဆောင်းပြီး ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းနေစဉ် ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးရန် ကြိုးပမ်းမှုများမှာလည်း ထပ်မံမအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ၁၆၄၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဖြစ်ပွားသည့် '''နေစဘီ (Naseby)''' တိုက်ပွဲ၌ ရူးပတ်၏ မြင်းတပ်သည် ပါလီမန်၏ တပ်မတော်သစ် (New Model Army) ၏ နံဘေးတောင်ပံကို အောင်မြင်စွာ ထိုးဖောက်တိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့ပြန်သည်။ သို့သော် စစ်မြေပြင်၏ အခြားနေရာများတွင်မူ ပါလီမန်တပ်များက ချားလ်စ်၏ စစ်သည်များကို နောက်သို့ တွန်းပို့ထားနိုင်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ်သည် မိမိ၏စစ်သည်များကို စိတ်ဓာတ်မြှင့်တင်ပေးရန် ရှေ့သို့ မြင်းစီးထွက်ခဲ့သော်လည်း၊ ထိုသို့လုပ်ဆောင်စဉ် ကန်းဝပ်တ်အမတ် ရောဘတ် ဒယ်ဇဲလ် (Robert Dalzell, 1st Earl of Carnwath) က ဘုရင့်လုံခြုံရေးအတွက် စိုးရိမ်သဖြင့် ဘုရင့်မြင်းဇက်ကြိုးကို ဆွဲကိုင်ကာ နောက်သို့ ဆွဲခေါ်သွားခဲ့သည်။ တော်ဝင်စစ်သည်များက ကန်းဝပ်တ်၏ လုပ်ရပ်ကို နောက်ဆုတ်ရန် အချက်ပြမှုအဖြစ် မှားယွင်းစွာ ယူဆခဲ့ကြသဖြင့် ၎င်းတို့၏ စစ်ကြောင်းတစ်ခုလုံး ပြိုလဲသွားခဲ့ရသည်။ ဤတိုက်ပွဲသည် စစ်ရေးအသာစီးရမှုကို ပါလီမန်ဘက်သို့ အပြီးသတ် ရောက်ရှိသွားစေခဲ့သည်။ ထို့နောက်ပိုင်းတွင် တော်ဝင်တပ်များ ဆက်တိုက်ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် အောက်စဖို့ဒ်မြို့ပါ ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ခြင်း ခံခဲ့ရရာ၊ ချားလ်စ်သည် ၁၆၄၆ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် (အစေခံတစ်ဦးအဖြစ် ရုပ်ဖျက်၍) မြို့မှ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် နယူးအာ့ခ်မြို့ကို ဝိုင်းရံထားသော စကော့တလန် ပရက်စ်ဘီတေးရီးယန်း စစ်တပ်ထံသို့ မိမိကိုယ်ကို အပ်နှံခဲ့ပြီး မြောက်ဘက်ရှိ နယူးကာဆယ် (Newcastle upon Tyne) သို့ ခေါ်ဆောင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ကိုးလကြာ ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးပြီးနောက် စကော့တလန်သားများသည် အင်္ဂလန်ပါလီမန်နှင့် သဘောတူညီချက် ရရှိခဲ့ကြသည်။ ယင်းမှာ ပေါင် ၁၀၀,၀၀၀ (နှင့် နောင်တွင် နောက်ထပ်ငွေများ ပေးအပ်ရန် ကတိပြုချက်) ဖြင့် အပြန်အလှန်အဖြစ် စကော့တလန်သားများသည် နယူးကာဆယ်မှ ဆုတ်ခွာပေးခဲ့ပြီး၊ ၁၆၄" ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ချားလ်စ်အား အင်္ဂလန်ပါလီမန် ကိုယ်စားလှယ်များထံသို့ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ == '''တရားစီရင်ခြင်း''' == ချားလ်စ်ကို ၁၆၄၈ ခုနှစ်ကုန်တွင် ဟတ်စ်တ်ရဲတိုက် (Hurst Castle) သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ဝင်ဆာရဲတိုက် (Windsor Castle) သို့ ထပ်မံရွှေ့ပြောင်းခဲ့သည်။ ၁၆၄၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် '''ရန့်ပ်ပါလီမန် (Rump Parliament)''' ၏ အောက်လွှတ်တော်က ၎င်းအား နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် တရားစွဲဆိုရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သော်လည်း အထက်လွှတ်တော်က ထိုစွဲချက်ကို ပယ်ချခဲ့သည်။ ရှင်ဘုရင်တစ်ပါးကို တရားစီရင်ရန် ကြံစည်မှုမှာ ထိုခေတ်အခါက အလွန်ထူးဆန်းသော ကိစ္စရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်၏ အယူခံတရားရုံးကြီး သုံးခုမှ တရားသူကြီးချုပ်များဖြစ်ကြသည့် ဟင်နရီ ရိုးလ် (Henry Rolle)၊ အိုလီဗာ စိန့်ဂျွန် (Oliver St John) နှင့် ဂျွန် ဝိုင်းလ်ဒ် (John Wilde) တို့အားလုံးက ဤတရားစွဲဆိုမှုသည် ဥပဒေနှင့်မညီဘဲ တရားမဝင်ကြောင်း ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ရန့်ပ်ပါလီမန် အောက်လွှတ်တော်သည် ၎င်းတို့တစ်ဦးတည်းဖြင့် ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းနိုင်ခွင့်ရှိကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး၊ ချားလ်စ်ကို စစ်ဆေးစီရင်ရန် သီးသန့်တရားရုံးတစ်ခု ဖွဲ့စည်းမည့် ဥပဒေကြမ်းကို အတည်ပြုကာ ယင်းဥပဒေကြမ်းသည် ဘုရင့်သဘောတူညီချက်မလိုဘဲ အာဏာတည်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ထိုဥပဒေအရ ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် '''တရားမျှတမှုဆိုင်ရာ တရားရုံးချုပ် (High Court of Justice)''' တွင် ကော်မရှင်နာအဖွဲ့ဝင် ၁၃၅ ဦး ပါဝင်သော်လည်း၊ အများစုမှာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် ငြင်းဆန်ခဲ့ကြ သို့မဟုတ် တမင်တကာ ရှောင်ရှားခဲ့ကြသည်။ ၁၆၄" ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ဝက်စ်မင်စတာခန်းမ၌ (Westminster Hall) စတင်ခဲ့သော ချားလ်စ်၏ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုနှင့် "အခြားကြီးလေးသော ရာဇဝတ်မှုများ" စစ်ဆေးစီရင်ရေးသို့ (ပါလီမန်ကို အခိုင်အမာထောက်ခံသူများ ဖြစ်ကြသည့်) ကော်မရှင်နာ ၆၈ ဦးသာ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဂျွန် ဘရက်ဒ်ရှော (John Bradshaw) က တရားရုံးဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပြီး၊ တရားစွဲဆိုမှုကို ရှေ့နေချုပ် ဂျွန် ကွတ်ခ် (John Cook) က ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ်သည် နိုင်ငံတော်အကျိုးစီးပွားထက် မိမိ၏ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားကို ရှေးရှုရန် ၎င်း၏အာဏာကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအပေါ် သစ္စာဖောက်မှု ကျူးလွန်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲခံရသည်။ စွဲချက်တွင် ၎င်းသည် "မိမိစိတ်တိုင်းကျ အုပ်ချုပ်ရန်အတွက် အကန့်အသတ်မရှိသော အာဏာရှင်စနစ်ကို ထူထောင်ထိန်းသိမ်းရန်နှင့် ပြည်သူတို့၏ အခွင့်အရေးနှင့် လွတ်လပ်ခွင့်များကို ဖြိုဖျက်ရန် ဆိုးညစ်သောအကြံအစည်များ" ကို ကြံစည်ခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ယင်းကို အကောင်အထည်ဖော်ရန်အတွက် ၎င်းသည် "လက်ရှိပါလီမန်နှင့် ပါလီမန်က ကိုယ်စားပြုသော ပြည်သူများအပေါ် သစ္စာဖောက်ဖျက်ကာ မလိုမုန်းထားစိတ်ဖြင့် စစ်မီးမွှေးခဲ့သည်" ဟုလည်းကောင်း၊ ယင်း "ချားလ်စ် စတူးအတ်၏ ဆိုးညစ်သောအကြံအစည်များ၊ စစ်ပွဲများနှင့် မကောင်းသော လုပ်ရပ်များသည် ပြည်သူလူထု၏ အကျိုးစီးပွား၊ အများပိုင်အခွင့်အရေး၊ လွတ်လပ်မှု၊ တရားမျှတမှုနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးတို့ကို ဆန့်ကျင်၍ မိမိနှင့် မိမိမိသားစုအတွက် ကိုယ်ကျိုးစီးပွား၊ အာဏာစက်နှင့် လုပ်ကြံဖန်တီးထားသော အထူးအခွင့်အာဏာများကို မြှင့်တင်ထိန်းသိမ်းရန်အတွက်သာ ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်" ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ယနေ့ခေတ်ကာလ စစ်ဗိုလ်ချုပ်များတွင် တာဝန်ရှိမှု (Command responsibility) ဟူသော သဘောတရားကို အစပျိုးသည့်အနေဖြင့်၊ အဆိုပါစွဲချက်တွင် ၎င်းအား "ထိုစစ်ပွဲများအတွင်း ကျူးလွန်ခဲ့သည့် သို့မဟုတ် ထိုစစ်ပွဲများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် နိုင်ငံတော်အပေါ် သစ္စာဖောက်မှု၊ လူသတ်မှု၊ လုယက်မှု၊ မီးရှို့မှု၊ ဖျက်ဆီးမှု၊ နစ်နာဆုံးရှုံးမှုများနှင့် ဒုစရိုက်မှုအားလုံးအတွက် အပြစ်ရှိကြောင်း" သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ စစ်ပွဲအတွင်း လူဦးရေ၏ ၆ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သော ခန့်မှန်းခြေ လူပေါင်း ၃၀၀,၀၀၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။ တရားစီရင်မှု၏ ပထမဆုံး သုံးရက်တာအတွင်း ချားလ်စ်အား အပြစ်ရှိ၊ မရှိ ထွက်ဆိုရန် တောင်းဆိုသည့်အခါတိုင်း ၎င်းက ငြင်းဆန်ခဲ့ပြီး၊ '''"ကျွန်ုပ်ကို ဘယ်လိုအာဏာမျိုး၊ ဘယ်လိုတရားဝင်လုပ်ပိုင်ခွင့်မျိုးနဲ့ ဒီနေရာကို ခေါ်ယူစစ်ဆေးတာလဲဆိုတာ သိချင်တယ်"''' ဟူသော စကားဖြင့် ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။ ၎င်းက မည်သည့်တရားရုံးမျှ ဧရာဇ်တစ်ပါးအပေါ် စီရင်ပိုင်ခွင့်မရှိကြောင်း၊ မိမိ၏ အုပ်ချုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာကို ဘုရားသခင်နှင့် အင်္ဂလန်၏ အစဉ်အလာဥပဒေများက ပေးအပ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး၊ မိမိကို စစ်ဆေးနေသူများ၏ အာဏာမှာ လက်နက်အားကိုးအကြမ်းဖက်မှုသာဖြစ်ကြောင်း လျှောက်လဲခဲ့သည်။ ချားလ်စ်က ဤတရားစီရင်မှုသည် တရားမဝင်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုကာ အောက်ပါအတိုင်း ရှင်းလင်းခဲ့သည် -<blockquote>"လောကီအာဏာ မည်မျှပင်ကြီးမားစေကာမူ (သင်တို့၏ ဘုရင်ဖြစ်သော) ကျွန်ုပ်ကို ရာဇဝတ်ကောင်တစ်ဦးအဖြစ် တရားစွဲဆိုပိုင်ခွင့်မရှိပါ။ ယနေ့လုပ်ဆောင်ချက်များသည် ဘုရားသခင်၏ ဥပဒေများနှင့် ညီညွတ်မှုမရှိပါ။ အကြောင်းမှာ ဓမ္မဟောင်းကျမ်းနှင့် ဓမ္မသစ်ကျမ်း နှစ်ခုစလုံးတွင် ဘုရင်များအပေါ် ရိုသေနာခံရန် အာဏာကို အတိအလင်း အာမခံထားပြီး တင်းကျပ်စွာ မိန့်မှာထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤမြေပြင်၏ ဥပဒေနှင့် ပတ်သက်၍လည်း ဘုရင်အား တရားစွဲဆိုပိုင်ခွင့်ရှိသည်ဟု မည်သည့်ပညာတတ်ရှေ့နေမျှ အတည်ပြုလိမ့်မည်မဟုတ်ကြောင်း ကျွန်ုပ် အပြည့်အဝယုံကြည်သည်။ အကြောင်းမှာ ဥပဒေအားလုံးသည် ဘုရင့်နာမတော်ဖြင့်သာ လည်ပတ်နေသောကြောင့်ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့၏ အခြေခံမူတစ်ခုမှာ 'ဘုရင်သည် မည်သည့်အခါမျှ အမှားမလုပ်' (The King can do no wrong) ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ အထက်လွှတ်တော်ကိုလည်း လုံးဝဖယ်ထုတ်ထားပြီး၊ အောက်လွှတ်တော်မှာမူ ၎င်းတို့၏ အမတ်အများစုမှာ လွှတ်တော်တက်ရောက်ခွင့်မရအောင် အကျဉ်းချခံထားရခြင်း သို့မဟုတ် ခြိမ်းခြောက်ခံထားရခြင်းများကို လူတိုင်းသိရှိကြသည်။ ကျွန်ုပ်လက်နက်စွဲကိုင်ခဲ့ခြင်းမှာ မိမိ၏အာဏာက ရှေးဟောင်းအစိုးရစနစ်ကို လုံးဝပြောင်းလဲပစ်လိုက်ပြီဟု ထင်မြင်ယူဆနေကြသူများ၏ရန်မှ ဤနိုင်ငံ၏ အခြေခံဥပဒေများကို ကာကွယ်ရန်အတွက်သာ ဖြစ်သည်။"</blockquote>ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် တရားရုံးက ဧရာဇ်တို့၏ တရားစွဲဆိုမှုကင်းလွတ်ခွင့် အခွင့်အာဏာ (Sovereign immunity) ကို စိန်ခေါ်ခဲ့ပြီး '''"အင်္ဂလန်ဘုရင်ဆိုသည်မှာ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးတစ်ယောက်မဟုတ်ဘဲ၊ နိုင်ငံတော်၏ ဥပဒေများနှင့်အညီသာ အုပ်ချုပ်ရန် ကန့်သတ်ထားသော အာဏာကို အပ်နှင်းခံထားရသည့် ရာထူးသက်သက်သာဖြစ်သည်"''' ဟု တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။ သုံးရက်မြောက်နေ့ အဆုံးတွင် ချားလ်စ်ကို တရားရုံးမှ ခေါ်ထုတ်သွားခဲ့ပြီးနောက်၊ တရားရုံးသည် ၎င်းမရှိခိုက် နောက်ထပ်နှစ်ရက်တိုင်တိုင် ၎င်းအား ဆန့်ကျင်သည့် သက်သေ ၃၀ ကျော်ကို စစ်ဆေးခဲ့ကာ ဇန်နဝါရီ ၂၆ ရက်တွင် ၎င်းအား သေဒဏ်ချမှတ်ခဲ့သည်။ နောက်တစ်နေ့တွင် ဘုရင်ကြီးကို ကော်မရှင်၏ အများပြည်သူဆိုင်ရာ အစည်းအဝေးရှေ့မှောက်သို့ ခေါ်ဆောင်လာပြီး အပြစ်ရှိကြောင်း ကြေညာကာ ပြစ်ဒဏ်စီရင်ချက် ဖတ်ကြားခဲ့သည်။ စီရင်ချက်တွင် "အဆိုပါ သစ္စာဖောက်မှုနှင့် ရာဇဝတ်မှုအားလုံးအတွက် ဤတရားရုံးက အဆိုပါ ချားလ်စ် စတူးအတ်အား အာဏာရှင်၊ သစ္စာဖောက်၊ လူသတ်သမားနှင့် ဤနိုင်ငံရှိ ကောင်းမွန်သော ပြည်သူတို့၏ အများပြည်သူဆိုင်ရာ ရန်သူအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ၎င်း၏ကိုယ်ခန္ဓာမှ ဦးခေါင်းကို ဖြတ်တောက်၍ သေဒဏ်ပေးရန် စီရင်ချက်ချမှတ်သည်" ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ကော်မရှင်နာအဖွဲ့ဝင် ၅၉ ဦးက ချားလ်စ်၏ သေဒဏ်ကွပ်မျက်မှုအမိန့်လွှာ (Death warrant) တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ == '''ကွပ်မျက်ခြင်း''' == ချားလ်စ်အား ကွပ်မျက်ရန်ရက်ကို ၁၆၄၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၀ ရက်နေ့အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ သားသမီးများအနက် အဲလိဇဘက်နှင့် ဟင်နရီ နှစ်ဦးသာ ပါလီမန်တပ်များ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် အင်္ဂလန်၌ ကျန်ရှိနေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အား ဇန်နဝါရီ ၂၉ ရက်တွင် ဘုရင်ကြီးထံ သွားရောက်တွေ့ဆုံခွင့်ပြုခဲ့ပြီး ဘုရင်ကြီးက ၎င်းတို့အား မျက်ရည်စက်လက်ဖြင့် နှုတ်ဆက်ခဲ့သည်။ နောက်တစ်နေ့မနက်တွင် ဘုရင်ကြီးက အင်္ကျီနှစ်ထည် ထပ်စီးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ရာသီဥတုအေးလွန်းသဖြင့် မိမိကိုယ်ခန္ဓာတုန်ရင်ခြင်းကို ကြည့်ရှုနေသည့် လူထုက ကြောက်ရွံ့နေသည်ဟု မှားယွင်းစွာ မထင်မှတ်စေရန်အတွက် ဖြစ်သည်။ ဘုရင်ကြီးက '''"ရာသီဥတုက အရမ်းအေးလွန်းလို့ ကျွန်ုပ်ကို တုန်ရင်စေနိုင်တယ်၊ အဲဒါကို ကြည့်နေတဲ့သူအချို့က ကြောက်လို့ တုန်နေတာလို့ ထင်သွားကြလိမ့်မယ်။ ကျွန်ုပ်အပေါ် အဲဒီလို အစွန်းအထင်းမျိုး မခံချင်ဘူး"''' ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ၎င်းအား ပိတ်လှောင်ထားသည့် စိန့်ဂျိမ်းစ်နန်းတော် (St James's Palace) မှတစ်ဆင့် ကွပ်မျက်မည့် စင်မြင့်ကို ဆောက်လုပ်ထားသော ဝှိုက်ဟောနန်းတော် (Palace of Whitehall) ရှိ ဘန်ကွက်တင်းဟောက်စ် (Banqueting House) ရှေ့သို့ စစ်သားများ၏ အစောင့်အရှောက်ဖြင့် လမ်းလျှောက်ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ ချားလ်စ်ကို ကြည့်ရှုသူ ပြည်သူလူထုနှင့် ဝေးကွာစေရန် စစ်သားအဆင့်ဆင့်ဖြင့် ဝန်းရံတားဆီးထားသဖြင့် ၎င်း၏ နောက်ဆုံးမိန့်ခွန်းကို စင်မြင့်ပေါ်တွင် အတူရှိနေသူများသာ ကြားခဲ့ရသည်။ ၎င်းက မိမိ၏ သစ္စာရှိအမှုထမ်း စထရက်ဖို့ဒ်ကို ကွပ်မျက်ခြင်းမှ မတားဆီးနိုင်ခဲ့သည့် မိမိ၏အမှားကြောင့် ယခုကဲ့သို့ ကံကြမ္မာဆိုးနှင့် ကြုံရခြင်းဖြစ်သည်ဟု အပြစ်တင်ခဲ့သည် - "ကျွန်ုပ် ဇွတ်အတည်ပြုပေးခဲ့တဲ့ မတရားတဲ့ စီရင်ချက်တစ်ခုအတွက် အခု ကျွန်ုပ်အပေါ် မတရားတဲ့ စီရင်ချက်နဲ့ ပြန်ပြီး ပြစ်ဒဏ်ခတ်ခံရတာပဲ ဖြစ်တယ်။" ၎င်းက မိမိသည်လည်း အခြားသူများနည်းတူ ပြည်သူတို့၏ လွတ်လပ်ခွင့်ကို အလိုရှိခဲ့ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည် - "ဒါပေမယ့် ကျွန်ုပ် ပြောရမှာက ပြည်သူတွေရဲ့ လွတ်လပ်ခွင့်ဆိုတာ အုပ်ချုပ်မှုစနစ်တစ်ခု ရှိနေခြင်းအပေါ်မှာပဲ တည်မှီပါတယ်။ အုပ်ချုပ်ရေးမှာ ပြည်သူတွေ ပါဝင်ပတ်သက်ခွင့် ရဖို့ မဟုတ်ပါဘူး၊ အဲဒါက သူတို့နဲ့ မဆိုင်တဲ့အရာပါ။ နိုင်ငံသားတစ်ယောက်နဲ့ ဧကရာဇ်တစ်ပါးဆိုတာ လုံးဝဥဿုံ ကွဲပြားခြားနားတဲ့ အရာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။" ၎င်းက ဆက်လက်၍ "ကျွန်ုပ်ဟာ ပျက်စီးလွယ်တဲ့ လောကီသရဖူကနေ ဘယ်တော့မှ မပျက်စီးနိုင်ဘဲ ဘယ်လိုမငြိမ်မသက်မှုမှ မရှိတော့တဲ့ ထာဝရသရဖူဆီသို့ သွားပါတော့မယ်" ဟု ဆိုခဲ့သည်။ မွန်းလွဲ ၂ နာရီခန့်တွင် အသက် ၄၈ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော ချားလ်စ်သည် ဆုတောင်းစကားဆိုပြီးနောက် ၎င်း၏ဦးခေါင်းကို သစ်တုံးပေါ်သို့ တင်လိုက်ပြီး မိမိအဆင်သင့်ဖြစ်ပြီဖြစ်ကြောင်း လက်နှစ်ဖက်ကို ဆန့်ထုတ်၍ အာဏာပိုင်အား အချက်ပြခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၎င်း၏ဦးခေါင်းကို တစ်ချက်တည်းဖြင့် ပြတ်တောက်ကာ ကွပ်မျက်လိုက်သည်။ မျက်မြင်သက်သေ ဖိလစ် ဟင်နရီ (Philip Henry) ၏ ပြောကြားချက်အရ စုဝေးနေသော လူအုပ်ကြီးထံမှ "ယခင်က တစ်ခါမှမကြားဖူးသလို နောက်နောင်လည်း မကြားချင်တော့တဲ့" ညည်းတွားသံကြီး တစ်ခု ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပြီး၊ အချို့သော ပြည်သူများသည် ဘုရင်ကြီး၏ သွေးများကို အမှတ်တရအဖြစ် ၎င်းတို့၏ လက်ကိုင်ပုဝါများနှင့် တို့ယူခဲ့ကြသည်။ စစ်ဗိုလ်ချုပ် ကရွမ်းဝဲလ် (Cromwell) သည် ချားလ်စ်၏ ခေါင်းတလားဆီသို့ လာရောက်ကြည့်ရှုကာ "ရက်စက်လှတဲ့ မလွှဲသာမရှောင်သာမှုပဲ" ဟု သက်ပြင်းချကာ ပြောဆိုခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ကွပ်မျက်သူ အာဏာပိုင်မှာ မျက်နှာဖုံးစွပ်ပြီး ရုပ်ဖျက်ထားသဖြင့် ၎င်းမှာ မည်သူမည်ဝါဖြစ်ကြောင်း ငြင်းခုံနေကြဆဲ ဖြစ်သည်။ ကော်မရှင်နာများသည် လန်ဒန်၏ သာမန်လက်ပွတ်သမား ရစ်ချက် ဘရန်ဒန် (Richard Brandon) ထံ ချဉ်းကပ်ခဲ့ကြသော်လည်း ထိုခေတ်အခါက အလွန်များပြားလှသော ပမာဏဖြစ်သည့် ပေါင် ၂၀၀ ပေးမည်ဟု ကမ်းလှမ်းခဲ့လင့်ကစား ၎င်းက အစပိုင်းတွင် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် သေဒဏ်ပေးမည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခံရသဖြင့် ၎င်းကပင် လိုက်လျောပြီး ကွပ်မျက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သလို၊ ဂျော့ခ်ျ ဂျွိုက်စ် (George Joyce)၊ ဝီလျံ ဟျူးလက် (William Hulet) နှင့် ဟျူး ပီတာစ် (Hugh Peters) အစရှိသူတို့၏ အမည်များကိုလည်း သံသယရှိသူများအဖြစ် အမည်စာရင်း တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။ ၁၈၁၃ ခုနှစ်တွင် ဝင်ဆာ၌ ဘုရင်ကြီး၏ ရုပ်အလောင်းကို ပြန်လည်စစ်ဆေးချက်အရ တစ်ချက်တည်းဖြင့် သန့်ရှင်းစွာ ပြတ်တောက်သွားခြင်းကို ထောက်ရှု၍ ဤကွပ်မျက်မှုကို အတွေ့အကြုံရင့်ကျက်သော ခေါင်းဖြတ်ကျွမ်းကျင်သူတစ်ဦးက ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။ ထိုခေတ်အခါက နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်တစ်ဦး၏ ဖြတ်တောက်ထားသော ဦးခေါင်းကို မြှောက်ပြ၍ "သစ္စာဖောက်ရဲ့ ဦးခေါင်းကို ကြည့်ကြလော့" ဟု လူအုပ်ကြီးအား ပြသလေ့ရှိသည့် အစဉ်အလာအတိုင်း ချားလ်စ်၏ ဦးခေါင်းကိုလည်း မြှောက်ပြခဲ့သော်လည်း ထိုစကားစုကိုမူ အသုံးမပြုခဲ့ပေ၊ အကြောင်းမှာ ကွပ်မျက်သူသည် ၎င်း၏အသံကို လူများမှတ်မိသွားမည်ကို မလိုလားသောကြောင့် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည်။ ကွပ်မျက်ပြီးနောက် နောက်တစ်နေ့တွင် ဘုရင်ကြီး၏ ဦးခေါင်းကို ၎င်း၏ခန္ဓာကိုယ်နှင့် ပြန်လည်ချုပ်ပေးခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် ရုပ်အလောင်းကို ဆေးစိမ်ကာ ခဲခေါင်းတလားထဲသို့ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ကော်မရှင်သည် ချားလ်စ်၏ ရုပ်အလောင်းကို ဝက်စ်မင်စတာ အက်ဘီ (Westminster Abbey) ၌ သင်္ဂြိုဟ်ခွင့်မပြုသဖြင့် ၎င်း၏ရုပ်အလောင်းကို ဖေဖော်ဝါရီ ၇ ရက် ညတွင် ဝင်ဆာ (Windsor) သို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့သည်။ ၁၆၄၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်နေ့တွင် ဝင်ဆာရဲတိုက်ရှိ St George's Chapel ဘုရားကျောင်း၏ သီချင်းဆိုရာ နေရာ (Quire) ၌ ဟင်နရီ (၈) နှင့် ၎င်း၏ တတိယမြောက် မိဖုရား ဂျိန်း ဆေးမိုး (Jane Seymour) တို့၏ ခေါင်းတလားများ ဘေးတွင် ဆိတ်ကွယ်ရာ၌ သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်ကြီး၏ သားတော် ချားလ်စ် (၂) မင်းမြတ်သည် နောက်ပိုင်းတွင် လန်ဒန်မြို့ ဟိုက်ပန်းခ် (Hyde Park) ၌ ခမ်းနားထည်ဝါသော တော်ဝင်ဂူဗိမာန်တစ်ခု တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ခဲ့သော်လည်း ဘယ်သောအခါမှ တည်ဆောက်မဖြစ်ခဲ့ချေ။ == '''အမွေအနှစ်''' == ချားလ်စ် ကွပ်မျက်ခံရပြီး ဆယ်ရက်အကြာ ၎င်း၏ရုပ်အလောင်းကို မြေမြှုပ်သင်္ဂြိုဟ်သည့်နေ့တွင် ၎င်းကိုယ်တိုင် ရေးသားခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသော ကိုယ်တိုင်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ စာအုပ်တစ်အုပ်ကို စတင်ရောင်းချခဲ့သည်။ ''Eikon Basilike'' (ဂရိဘာသာဖြင့် "တော်ဝင်ပုံတူ") ဟု အမည်ရသည့် ဤစာအုပ်တွင် တော်ဝင်မူဝါဒများအတွက် ကာကွယ်လျှောက်လဲချက်များ ပါဝင်ပြီး တော်ဝင်လိုလားသူများအတွက် ထိရောက်သော ဝါဒဖြန့်လက်နက်တစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ ဂျွန် မီလ်တန် (John Milton) က ပါလီမန်ဘက်မှ တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ''Eikonoklastes'' ("ရုပ်တုဖျက်ဆီးသူ") အမည်ရှိ စာအုပ်ကို ရေးသားခဲ့သော်လည်း ထိုတုံ့ပြန်ချက်မှာ တော်ဝင်လိုလားသူများ၏ စာအုပ်က ပေးစွမ်းသည့် စာနာသနားမှုလှိုင်းလုံးကို မကျော်လွှားနိုင်ခဲ့ပေ။ အင်္ဂလီကန်များနှင့် တော်ဝင်လိုလားသူများသည် (ချားလ်စ်၏) အာဇာနည်ပုံရိပ်ကို ပုံဖော်ခဲ့ကြပြီး၊ ၁၆၆၀ ပြည့်နှစ် ကန်တာဘာရီနှင့် ယော့ခ် ဘာသာရေးညီလာခံများတွင် "အာဇာနည်ဘုရင် ချားလ်စ်" (King Charles the Martyr) အား အင်္ဂလန်အသင်းတော်၏ ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု ပြက္ခဒိန်ထဲသို့ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ အဆင့်မြင့် အင်္ဂလီကန်အသင်းတော်ဝင်များသည် ၎င်းကွယ်လွန်သည့် နှစ်ပတ်လည်နေ့များတွင် အထူးဝတ်ပြုဆုတောင်းပွဲများ ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ ဖာမောက်သ် (Falmouth) နှင့် တွန်ဘရစ်ချ် ဝဲလ်စ် (Tunbridge Wells) ရှိ ဘုရားကျောင်းများနှင့် Society of King Charles the Martyr ကဲ့သို့သော အင်္ဂလီကန် ဘာသာရေးအသင်းအဖွဲ့များကို ၎င်းအား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်စနစ် ပျက်သုဉ်းသွားပြီးနောက် အင်္ဂလန်သည် သမ္မတနိုင်ငံ သို့မဟုတ် "ဓနသဟာယ" (Commonwealth) ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ရန့်ပ်ပါလီမန် (Rump Commons) အောက်လွှတ်တော်က အထက်လွှတ်တော်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်ကောင်စီ (Council of State) က အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို ရယူခဲ့သည်။ ဗြိတိန်နှင့် အိုင်ယာလန်ရှိ သိသာထင်ရှားသော စစ်ရေးအရ ဆန့်ကျင်မှုမှန်သမျှကို အိုလီဗာ ကရွမ်းဝဲလ် (Oliver Cromwell) ၏ တပ်ဖွဲ့များက အင်္ဂလို-စကော့တလန်စစ်ပွဲနှင့် အိုင်ယာလန်ကို ကရွမ်းဝဲလ်အုပ်ချုပ်ရေးအောက် သိမ်းပိုက်မှုများဖြင့် ချေမှုန်းခဲ့သည်။ ကရွမ်းဝဲလ်သည် ၁၆၅၃ ခုနှစ်တွင် ရန့်ပ်ပါလီမန်ကို အတင်းအကျပ် ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး၊ ထိုသို့ဖြင့် မိမိကိုယ်မိမိ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးချုပ် (Lord Protector) အဖြစ် တင်မြှောက်ကာ ပရိုတက်တိုရိတ် (Protectorate) အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။ ၁၆၅၈ ခုနှစ်တွင် ၎င်းကွယ်လွန်သောအခါ အရည်အချင်းမရှိသည့် ၎င်း၏သားတော် ရစ်ချက် (Richard) က ရာထူးကို ခေတ္တဆက်ခံခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပါလီမန်ကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ၁၆၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ချားလ်စ် (၁) ၏ အကြီးဆုံးသားတော် ချားလ်စ် (၂) မင်းမြတ်ထံသို့ ဘုရင်စနစ်ကို ပြန်လည်အပ်နှင်းကာ ထီးနန်းပြန်လည်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ်သည် ၁၆၄၂ ခုနှစ်တွင် ပါလီမန်၏ လွတ်လပ်ခွင့်ကို ပြင်းထန်စွာချိုးဖောက်၍ အောက်လွှတ်တော်ခန်းမဆောင်အတွင်းသို့ မကြုံစဖူး ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့မှုနှင့် ပါလီမန်အမတ် ငါးဦးကို ဖမ်းဆီးရန် ကြိုးပမ်းသော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့သည့် ဖြစ်ရပ်ကို နှစ်စဉ် ပါလီမန်ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနား (State Opening of Parliament) များတွင် သတိရအောက်မေ့စရာ အစဉ်အလာတစ်ရပ်အဖြစ် ပြုလုပ်ကြဆဲဖြစ်သည်။ === '''အနုပညာ''' === ၁၆၂၃ ခုနှစ်တွင် စပိန်နန်းတွင်းသို့ သွားရောက်ခဲ့သည့် ခရီးစဉ်မှ စိတ်ကူးဉာဏ်အချို့ ရရှိခဲ့ပြီးနောက်၊ ချားလ်စ်သည် အနုပညာအပေါ် ဝါသနာကြီးပြီး အကဲဖြတ်တတ်သော စုဆောင်းသူတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ကာ သမိုင်းတွင် အကောင်းဆုံးသော အနုပညာစုဆောင်းမှုများထဲမှ တစ်ခုကို စုဆောင်းနိုင်ခဲ့သည်။ စပိန်နိုင်ငံတွင် ၎င်းသည် ဗီလာက်စ်ကွက်ဇ် (Velázquez) ၏ ခဲခြစ်ပန်းချီရေးဆွဲခြင်းကို ခံခဲ့ပြီး တီရှန် (Titian) နှင့် ကော်ရက်ဂျီယို (Correggio) တို့၏ လက်ရာများအပါအဝင် အခြားလက်ရာများကိုပါ ရယူခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်တွင်မူ ၎င်း၏ ကော်မရှင်အပ်နှံမှုများအနက် ဝှိုက်ဟောရှိ ဘန်ကွက်တင်းဟောက်စ် (Banqueting House) ၏ မျက်နှာကြက်ပန်းချီကို ပီတာ ပေါလ် ရူးဘန်းစ် (Peter Paul Rubens) အား ရေးဆွဲစေခဲ့ပြီး၊ ဂျရတ် ဗန် ဟွန့်သ်ဟော့စ်တ် (Gerard van Honthorst)၊ ဒန်နီရယ် မီတန်စ် (Daniel Mytens) နှင့် အန်သိုနီ ဗန် ဒိုက် (Anthony van Dyck) တို့ကဲ့သို့သော အခြားဥရောပမြောက်ပိုင်း အနုပညာရှင်များ၏ ပန်းချီလက်ရာများကိုလည်း အပ်နှံရေးဆွဲစေခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ရင်းနှီးသော လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များဖြစ်ကြသည့် ဘာကင်ဟမ်မြို့စားနှင့် အာရန်ဒယ်အမတ် သောမတ်စ် ဟိုးဝပ် (Thomas Howard, 21st Earl of Arundel) တို့သည်လည်း ၎င်း၏ စိတ်ဝင်စားမှုကို မျှဝေခံစားခဲ့ကြပြီး ၎င်းတို့အုပ်စုကို ဝှိုက်ဟောအုပ်စု (Whitehall Group) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ၁၆၂" နှင့် ၁၆၂၈ ခုနှစ်များတွင် ချားလ်စ်သည် မန်တူအာမြို့စား (Duke of Mantua) ၏ စုဆောင်းမှုတစ်ခုလုံးကို ဝယ်ယူခဲ့ပြီး ယင်းတွင် တီရှန်၊ ကော်ရက်ဂျီယို၊ ရာဖာအယ်လ် (Raphael)၊ ကာရာဗက်ဂျီယို (Caravaggio)၊ အန်ဒရီယာ ဒယ်လ် ဆာတို (Andrea del Sarto) နှင့် အန်ဒရီယာ မန်တေးဂ်ညာ (Andrea Mantegna) တို့၏ လက်ရာများ ပါဝင်သည်။ ၎င်း၏ စုဆောင်းမှုမှာ ပိုမိုကြီးထွားလာခဲ့ပြီး ဘာနီနီ (Gian Lorenzo Bernini)၊ ပီတာ ဘရူးဂဲလ် (Pieter Bruegel the Elder)၊ လီယိုနာဒို ဒါဗင်ချီ (Leonardo da Vinci)၊ ဟန်းစ် ဟိုးဘိန်း (Hans Holbein the Younger)၊ ဝန်းဆင့်စလပ်စ် ဟော်လာ (Wenceslaus Hollar)၊ တင်တိုရက်တို (Tintoretto) နှင့် ဗီရွန်နီးစ် (Veronese) တို့အပြင် ဒူရာ (Albrecht Dürer) နှင့် ရက်မ်းဗရန့် (Rembrandt) တို့၏ ကိုယ်တိုင်ရေးပုံတူပန်းချီများအထိ လွှမ်းခြုံနိုင်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ခန့်မှန်းခြေ ပန်းချီကားပေါင်း ၁,၇၆၀ ရှိခဲ့ပြီး ယင်းတို့အနက် အများစုကို ပါလီမန်က ရောင်းချကာ ခွဲဖြန့်ပစ်ခဲ့သည်။ === '''သုံးသပ်ချက်များ''' === ဂျွန် ဖိလစ် ကင်ယွန် (John Philipps Kenyon) ၏ စကားအရ "ချားလ်စ် စတူးအတ်သည် ရှေ့နောက်မညီမှုများနှင့် အငြင်းပွားဖွယ်ရာများ ပြည့်နှက်နေသည့် လူတစ်ဦးဖြစ်သည်" ဟု ဆိုသည်။ ၎င်းအား စံပြအာဇာနည်တစ်ဦးအဖြစ် ယူဆကြသည့် ရှေးရိုးစွဲဝါဒီ (High Tories) များက ကြည်ညိုလေးစားကြသော်လည်း၊ ၎င်းသည် လှည့်ဖြားတတ်ပြီး အမြင်မှားနေသူတစ်ဦးအဖြစ် ယူဆကြသော ဆင်မြူရယ် ရောဆန် ဂါဒီနာ (Samuel Rawson Gardiner) ကဲ့သို့သော ဝှစ်ဂ် (Whig) သမိုင်းပညာရှင်များကမူ ၎င်းကို ရှုတ်ချခဲ့ကြသည်။ မကြာသေးမီက ဆယ်စုနှစ်များအတွင်း သမိုင်းပညာရှင်အများစုက ၎င်းအား ဝေဖန်ခဲ့ကြပြီး၊ ကယ်ဗင် ရှာ့ပ် (Kevin Sharpe) တစ်ဦးတည်းသာ ၎င်းအပေါ် စာနာသော အမြင်ကို တင်ပြခဲ့သော်လည်း အများစုက လက်မခံခဲ့ကြပေ။ ရှာ့ပ်က ဘုရင်သည် တက်ကြွပြီး အသိစိတ်ရှိသူတစ်ဦးဖြစ်သည်ဟု ငြင်းခုံခဲ့သော်လည်း၊ ဘာရီ ကောင်းဝပ် (Barry Coward) ကမူ ချားလ်စ်သည် "ဟင်နရီ (၆) လက်ထက်ကတည်းက ကြည့်လျှင် အင်္ဂလန်၏ အရည်အချင်းမရှိဆုံး ဧကရာဇ်ဖြစ်သည်" ဟု ယူဆခဲ့သည်။ ယင်းအမြင်ကို ရော်နယ် ဟတ်တန် (Ronald Hutton) ကလည်း ထောက်ခံခဲ့ပြီး ၎င်းအား "အလယ်ခေတ်ကတည်းက ကြည့်လျှင် ကျွန်ုပ်တို့ ရရှိခဲ့သမျှထဲ၌ အဆိုးဆုံးသော ဘုရင်ဖြစ်သည်" ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ စစ်ပွဲအတွင်း ပါလီမန်က ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခဲ့သည့် ဆရာတော်ကြီး ဝီလျံ လော့ဒ် (William Laud) က ချားလ်စ်အား "ကြီးမြတ်တဲ့သူတစ်ဦး ဘယ်လိုဖြစ်ရမလဲ၊ သို့မဟုတ် ဘယ်လိုကြီးမြတ်အောင် လုပ်ရမလဲဆိုတာကို မသိရှာတဲ့ နူးညံ့သိမ်မွေ့ပြီး သနားကြင်နာတတ်တဲ့ မင်းသားတစ်ပါး" ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ချားလ်စ်သည် ၎င်း၏ ခမည်းတော်ထက် ပိုမိုတည်ငြိမ်ပြီး ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့သော်လည်း ခေါင်းမာသူ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် မိမိကိုယ်မိမိ ပျက်စီးခြင်းသို့ ပို့ဆောင်မည့် လူကြိုက်နည်းသော မမူဝါဒများကို တမင်တကာ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ်နှင့် ဂျိမ်းစ် နှစ်ဦးစလုံးသည် ဘုရင်တို့၏ အခွင့်အာဏာသည် နတ်ဘုရားထံမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟူသော အယူအဆကို ရှေ့တန်းတင်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ ဂျိမ်းစ်၏ အကြွင်းမဲ့ အထူးအခွင့်အာဏာဆိုင်ရာ ရည်မှန်းချက်များကို ၎င်း၏နိုင်ငံသားများနှင့် အပြန်အလှန် လိုက်လျောမှု၊ အများသဘောတူညီချက်များဖြင့် ထိန်းညှိခဲ့ပြီး၊ ချားလ်စ်ကမူ မိမိအနေဖြင့် လိုက်လျောရန် မလိုသည့်အပြင် မိမိ၏ လုပ်ရပ်များကို ရှင်းပြရန်ပင် မလိုအပ်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မိမိကိုယ်မိမိ ဘုရားသခင်ထံတွင်သာ အဖြေပေးရန် တာဝန်ရှိသည်ဟု ယူဆခဲ့သည်။ ၎င်းက '''"မင်းညီမင်းသားတို့သည် မိမိတို့၏ လုပ်ရပ်များအတွက် (လူသားတို့ထံ) အစီရင်ခံရန် တာဝန်မရှိ၊ ဘုရားသခင်တစ်ပါးတည်းထံ၌သာ တာဝန်ရှိသည်"''' ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ '''ဘွဲ့တံဆိပ်များ၊ အဆောင်အယောင်များ၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များနှင့် အမှတ်တံဆိပ်များ''' '''ဘွဲ့တံဆိပ်များနှင့် ခေါ်ဝေါ်သုံးနှုန်းပုံများ''' * '''၁၆၀၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၃ – ၁၆၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇:''' အယ်လ်ဘာနီ မြို့စား၊ အော်မွန် နယ်စား၊ ရော့စ် အမတ် နှင့် အာ့ဒ်မန်နောက် သခင် (Duke of Albany, Marquess of Ormonde, Earl of Ross and Lord Ardmannoch) * '''၁၆၀၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၆ – ၁၆၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇:''' ယော့ခ် မြို့စား (Duke of York) * '''၁၆၁၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၆ – ၁၆၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇:''' ကွန်ဝေါနှင့် ရော့သ်ဆေး မြို့စား (Duke of Cornwall and Rothesay) * '''၁၆၁၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၄ – ၁၆၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇:''' ဝေလမင်းသားနှင့် ချက်စတာ အမတ် (Prince of Wales and Earl of Chester) * '''၁၆၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ – ၁၆Active ဇန်နဝါရီ ၃၀:''' ရှင်ဘုရင် မင်းမြတ် (His Majesty The King) အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ဘုရင်အဖြစ် ချားလ်စ် (၁) ၏ တရားဝင်ခေါ်ဝေါ်သုံးနှုန်းပုံမှာ '''"ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်ကြောင့် အင်္ဂလန်၊ စကော့တလန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့၏ ဘုရင်၊ ခရစ်ယာန်သာသနာတော်ကို စောင့်ရှောက်သူ အစရှိသည်ဖြင့်..."''' (Charles, by the Grace of God, King of England, Scotland, France and Ireland, Defender of the Faith, etc.) ဖြစ်သည်။ "ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်" ဟူသော ခေါ်ဝေါ်သုံးနှုန်းမှုမှာ အမည်ခံမျှသာဖြစ်ပြီး၊ ပြင်သစ်နယ်မြေကို လက်တွေ့တွင် မည်မျှပင် ထိန်းချုပ်ထားနိုင်သည်ဖြစ်စေ အက်ဒဝပ် (၃) မှ ဂျော့ခ်ျ (၃) အထိ အင်္ဂလန်ဧကရာဇ်တိုင်းက အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ၎င်း၏ သေဒဏ်ကွပ်မျက်မှုအမိန့်လွှာကို ရေးသားသူများကမူ ၎င်းအား '''"ချားလ်စ် စတူးအတ်၊ အင်္ဂလန်ဘုရင်"''' ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ '''ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ''' * '''KB:''' Knight of the Bath သူရဲကောင်းဘွဲ့ (၁၆၀၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၆) * '''KG:''' Knight of the Garter သူရဲကောင်းဘွဲ့ (၁၆၁၁ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၄) === '''နိုင်ငံတော်အမှတ်တံဆိပ်''' === ယော့ခ်မြို့စားဘဝတွင် ချားလ်စ်သည် တော်ဝင်အမှတ်တံဆိပ်အပေါ်၌ အမှတ်အသားအဖြစ် အဖြူရောင် (Argent) အခွင်သုံးခုပါသော တန်းတစ်ခု (label) ထည့်သွင်းထားပြီး၊ တစ်ခုချင်းစီတွင် ရဲရဲနီသော စက်ဝိုင်းပုံ (Gules torteaux) သုံးခုစီ ပါရှိသည်။ ဝေလမင်းသားဘဝတွင်မူ ရိုးရိုးအဖြူရောင် အခွင်သုံးခုပါသော တန်းဖြင့် ခွဲခြားထားသည့် တော်ဝင်အမှတ်တံဆိပ်ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ဘုရင်အဖြစ် နန်းတက်သောအခါ ချားလ်စ်သည် မည်သည့်အမှတ်အသားမျှ ထပ်မံခွဲခြားထားခြင်းမရှိသည့် မူလတော်ဝင်အမှတ်တံဆိပ် (Royal arms undifferenced) ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ယင်းကို လေးစိတ် စိတ်ထားပြီး - * '''ပထမနှင့် စတုတ္ထမြောက် အကွက်ကြီးများ (I and IV):''' ယင်းအကွက်ကြီးများကို ထပ်မံ၍ လေးစိတ်စိတ်ထားကာ ပြင်သစ်နိုင်ငံအတွက် အပြာရောင်နောက်ခံတွင် ရွှေရောင်နှင်းပန်းပုံ သုံးပွင့် (Azure three fleurs-de-lis Or) နှင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွက် အနီရောင်နောက်ခံတွင် ရှေ့တည့်ကြည့်လျက် လမ်းလျှောက်နေသော ရွှေရောင်ခြင်္သေ့ သုံးကောင် (Gules three lions passant guardant in pale Or) ကို ထည့်သွင်းထားသည်။ * '''ဒုတိယမြောက် အကွက် (II):''' စကော့တလန်နိုင်ငံအတွက် ရွှေရောင်နောက်ခံတွင် နှင်းပန်းနွယ်များ ဝန်းရံထားသည့် အနီရောင် ခြေနှစ်ချောင်းထောက် မတ်တတ်ရပ်ခြင်္သေ့ပုံ (Or a lion rampant within a tressure flory-counter-flory Gules) ပါရှိသည်။ * '''တတိယမြောက် အကွက် (III):''' အိုင်ယာလန်နိုင်ငံအတွက် အပြာရောင်နောက်ခံတွင် ငွေရောင်ကြိုးတပ်ထားသည့် ရွှေရောင်စောင်းပုံ (Azure a harp Or stringed Argent) ပါရှိသည်။ စကော့တလန်နိုင်ငံတွင် အသုံးပြုသောအခါ၌မူ စကော့တလန်အမှတ်တံဆိပ်ကို ပထမနှင့် စတုတ္ထမြောက် အကွက်များတွင် ထားရှိပြီး၊ အင်္ဂလန်နှင့် ပြင်သစ်အမှတ်တံဆိပ်များကို ဒုတိယမြောက် အကွက်တွင် ပြောင်းလဲနေရာချထားသည်။ == '''သားသမီးများ''' == ချားလ်စ်တွင် သားသမီး ကိုးဦး ထွန်းကားခဲ့ပြီး ယင်းတို့အနက် ငါးဦးသာ လူလားမြောက်သည့် အရွယ်အထိ အသက်ရှင်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ သားတော်နှစ်ဦးမှာ နောက်ပိုင်းတွင် ဘုရင်အဖြစ် ထီးနန်းဆက်ခံခဲ့ကြပြီး၊ ကလေးနှစ်ဦးမှာမူ မွေးဖွားစဉ် သို့မဟုတ် မွေးဖွားပြီး သိပ်မကြာမီမှာပင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြသည်။ '''ချားလ်စ် ဂျိမ်းစ်၊ ကွန်ဝေါနှင့် ရော့သ်ဆေး မြို့စား''' | ၁၆၂၉ ခုနှစ် မေလ ၁၃ ရက် | ၁၆၂၉ ခုနှစ် မေလ ၁၃ ရက် | မွေးဖွားသည့်နေ့၌ပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ "ဝေလမင်းသား ချားလ်စ်" အမည်ဖြင့် သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ '''ချားလ်စ် (၂) မင်းမြတ်''' | ၁၆၃၀ ပြည့်နှစ် မေလ ၂၉ ရက် | ၁၆၈၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက် | ၁၆၆၂ ခုနှစ်တွင် ကတ်သရင်း အော့ဖ် ဘရာဂန်ဇာ (Catherine of Braganza) နှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခဲ့သည်။ တရားဝင် ဥပဒေနွယ်ဖွား သားသမီး မထွန်းကားခဲ့သော်လည်း ၎င်းကိုယ်တိုင် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည့် တရားမဝင် သားသမီး အမြောက်အမြား ရှိခဲ့သည်။ '''မေရီ၊ တော်ဝင်မင်းသမီး''' | ၁၆၃၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက် | ၁၆၆၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၄ ရက် | ၁၆၄၁ ခုနှစ်တွင် ဩရိန်းမင်းသား ဝီလျံ (၂) (William II, Prince of Orange) နှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတွင် '''ဝီလျံ (၃) နှင့် (၂)''' (William III & II) ဟုခေါ်သော သားတော်တစ်ပါး ထွန်းကားခဲ့သည်။ ''(မှတ်ချက်။ ။ ဤသားတော်သည် နောက်ပိုင်းတွင် အင်္ဂလန်ကို ဝီလျံ (၃) အဖြစ်လည်းကောင်း၊ စကော့တလန်ကို ဝီလျံ (၂) အဖြစ်လည်းကောင်း အုပ်ချုပ်ခဲ့သည့် ဘုရင်ဖြစ်လာပါသည်)'' '''ဂျိမ်းစ် (၂) နှင့် (၇) မင်းမြတ်''' | ၁၆၃၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၄ ရက် | ၁၇၀၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၆ ရက် | (၁) ၁၆၅၉ ခုနှစ်တွင် အန်း ဟိုက်ဒ် နှင့် ပထမဆုံး ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့တွင် ဘုရင်မ မယ်ရီ (၂) နှင့် ဗြိတိန်ဘုရင်မ အန်း တို့အပါအဝင် သားသမီးများ ထွန်းကားခဲ့သည်။ (၂) ၁၆၇၃ ခုနှစ်တွင် မိုဒနားမှ မယ်ရီ နှင့် ဒုတိယအကြိမ် ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခဲ့ပြီး သားသမီးများ ထွန်းကားခဲ့သည်။ ''(မှတ်ချက်။ ။ ၎င်းသည် အင်္ဂလန်တွင် ဂျိမ်းစ် (၂) အဖြစ်လည်းကောင်း၊ စကော့တလန်တွင် ဂျိမ်းစ် (၇) အဖြစ်လည်းကောင်း စိုးစံခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏ သမီးတော်နှစ်ဦးစလုံးမှာလည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဘုရင်မများ ဖြစ်လာခဲ့ကြပါသည်)'' '''အဲလိဇဘက်''' | ၁၆၃၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၉ ရက် | ၁၆၅၀ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလ ၈ ရက် | ငယ်စဉ်ကပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ '''အန်း'''| ၁၆၃၇ ခုနှစ် မတ်လ ၁၇ ရက် | ၁၆၄၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလ ၅ ရက် | ငယ်စဉ်ကပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ '''ကတ်သရင်း''' | ၁၆၃၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၉ ရက် | ၁၆၃၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၉ ရက် | မွေးဖွားသည့်နေ့၌ပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ '''ဟင်နရီ၊ ဂလော့စတာ မြို့စား''' | ၁၆၄၀ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လ ၈ ရက် | ၁၆၆၀ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၃ ရက် | သားသမီး မထွန်းကားခဲ့ပေ။ '''ဟင်နရီယက်တာ (Henrietta)''' | ၁၆၄၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၆ ရက် | ၁၆၇၀ ပြည့်နှစ် ဇွန်လ ၃၀ ရက် | ၁၆၆၁ ခုနှစ်တွင် အော်လီယွန် မြို့စား ဖိလစ် နှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခဲ့သည်။ သားသမီးများ ထွန်းကားခဲ့သည်။ ''(မှတ်ချက်။ ။ ဤသမီးတော်သည် အစောပိုင်းတွင် မေးမြန်းခဲ့သော Henrietta, Duchess of Orléans ပင် ဖြစ်သည်)'' ==ကိုးကား== {{Reflist}} https://www.britannica.com/biography/Charles-I-king-of-Great-Britain-and-Ireland https://www.royal.uk/charles-i {{Lifetime|၁၆၀၀|၁၆၄၉}} [[Category:ထီးနန်းစွန့်လွှတ်လိုက်ရသော ရေမြေ့သခင်များ]] kkgiqw8ckzhfpqakv418m7ryiyjglef 1055617 1055597 2026-09-28T12:31:24Z Dr Lotus Black 31011 1055617 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|image=King_Charles_I_after_original_by_van_Dyck.jpg|caption=Portrait, {{circa| 1636}}|succession=[[အင်္ဂလန်နိုင်ငံဘုရင်ကြီး]]နှင့်[[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံဘုရင်ကြီး]]|reign=၂၇ မတ် ၁၆၂၅ - ၃၀ ဇန်နဝါရီ ၁၆၄၉|coronation=၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၆၂၆|predecessor=[[ပထမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင်]]|successor=[[ဒုတိယမြောက်ချားလ်စ်ဘုရင်]]နှင့်[[နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့]]|spouse=[[ဟင်ရီရက်တာ မာရီယာ အော့ဖ် ဖရန့်စ်]]|issue=* [[ဒုတိယမြောက်ချားလ်စ်ဘုရင်]] * [[နယ်သာလန်နိုင်ငံ၏တော်ဝင်မင်းသမီးမေရီ]] * [[သတ္တမမြောက်စကော့တလန်ဘုရင် နှင့် ဒုတိယမြောက်အင်္ဂလန်နိုင်ငံဘုရင် ဂျိမ်းစ်]] * [[အဲလိဇဘက်]] * [[အန်း]] * [[ဂလိုစတာမြို့စားဟင်နရီ]] * [[ဟင်နရီရက်တာ၊ ဒတ်ချက်စ် အော့ဗ် အော်လင်း]]|house=[[စတူးအက်အိမ်တော်]]|father=[[ဆဌမမြောက် နှင့် ပထမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင်]]|mother=[[ဒိန်းမတ်မှအန်း]]|birth_date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၁၆၀၀|birth_place=[[ဒွန်ဖန်လိုင်းနန်းတော်]]၊ ဒွန်ဖန်လိုင်း၊ စကော့တလန်|death_date=၃၀ ဇန်နဝါရီ ၁၆၄၉|death_place=ဝှိုက်စ်ဟော၊ ဝက်စ်မင်စတာ၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ|burial_date=၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၆၄၉|burial_place=စိန့်ဂျော့်ချ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၊ ဝင်စတာရဲတိုက် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ|signature=UK-Royal-Signature_Charles.svg|alt=James's signature|name=ပထမမြောက်ချားလ်စ်ဘုရင်ကြီး}} '''<big>ပထမမြောက်ချားလ်စ်ဘုရင်</big>''' (၁၆၀၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၉ ရက် – ၁၆၄၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၃၀ ရက်) သည် ၁၆၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ ရက်နေ့မှစ၍ ၁၆၄၉ ခုနှစ်တွင် ကွပ်မျက်ခြင်းမခံရမီအထိ '''အင်္ဂလန်၊ စကော့တလန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့၏ ဘုရင်''' ဖြစ်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ်ကို စကော့တလန်ပြည့်ရှင် ဆဌမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ဒုတိယမြောက်သားတော်အဖြစ် စတူးအတ်မင်းဆက်ထဲတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် ခမည်းတော်ဖြစ်သူက အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံရရှိပြီးနောက် ၎င်းသည် အင်္ဂလန်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ၎င်း၏ဘဝသက်တမ်းအများစုကို ထိုနေရာ၌ပင် ကုန်ဆုံးစေခဲ့သည်။ ၁၆၁၂ ခုနှစ်တွင် နောင်တော်ဖြစ်သူ ဝေလမင်းသား ဟင်နရီ ဖရက်ဒရစ် ကွယ်လွန်သွားပြီးနောက် ၎င်းသည် အင်္ဂလန်၊ စကော့တလန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့၏ အိမ်ရှေ့စံမင်းသား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ စပိန်နိုင်ငံမှ မင်းသမီး မာရီယာ အန်နာနှင့် လက်ထပ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုမှာ မအောင်မြင်ဘဲ လူကြိုက်နည်းခဲ့ပြီး၊ ၁၆၂၃ ခုနှစ်တွင် စပိန်နိုင်ငံသို့ ရှစ်လကြာ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့ခြင်းဖြင့် ထိုထိမ်းမြားမှုဆွေးနွေးပွဲများမှာ အချည်းနှီးသာဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြရာ ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်ရပ်အပြီး နှစ်နှစ်အကြာ၊ ၎င်းနန်းတက်ပြီး သိပ်မကြာမီမှာပင် ပြင်သစ်မင်းသမီး ဟင်နရီယက်တာ မာရီယာနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ၁၆၂၅ ခုနှစ်တွင် နန်းတက်ပြီးနောက်၊ ဘုရင်၏ အခွင့်အာဏာများကို ကန့်သတ်ရန် ကြိုးပမ်းသော အင်္ဂလန်ပါလီမန်နှင့် ချားလ်စ်သည် သဘောထားကွဲလွဲ အငြင်းပွားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် "ဘုရင်တို့၏ အခွင့်အာဏာသည် နတ်ဘုရားထံမှ ဆင်းသက်လာသည်" ဟူသော အယူအဆကို ယုံကြည်ပြီး မိမိ၏အသိစိတ်အတိုင်းသာ အုပ်ချုပ်ရန် သန္နိဋ္ဌာန်ချထားသူ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏နိုင်ငံသားအများအပြားက ၎င်း၏မူဝါဒများကို ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြပြီး၊ အထူးသဖြင့် ပါလီမန်၏သဘောတူညီချက်မပါဘဲ အခွန်အတုပ်များ ကောက်ခံခြင်းကို မကျေမနပ်ဖြစ်ကာ ၎င်း၏လုပ်ရပ်များကို ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော အာဏာရှင်ဆန်သည့် ဘုရင်တစ်ပါး၏ လုပ်ရပ်များအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်း၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာ မူဝါဒများနှင့် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်တစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် အင်္ဂလန်ပရူရီတန်များ နှင့် စကော့တလန် ကော့ဗနန်တာများ ) ကဲ့သို့သော ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းသစ်များ၏ မုန်းတီးမှုနှင့် မယုံကြည်မှုများကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ ၎င်းတို့က ချားလ်စ်၏ အယူအဆများသည် ကက်သလစ်ဆန်လွန်းသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ၎င်းသည် အင်္ဂလီကန်အသင်းတော်ကြီးကို ထောက်ခံခဲ့ပြီး နှစ်သုံးဆယ်စစ်ပွဲ အတွင်း ဥရောပတိုက်ကြီးရှိ ပရိုတက်စတင့်တပ်ဖွဲ့များကို အောင်မြင်စွာ မကူညီနိုင်ခဲ့ပေ။ စကော့တလန်အသင်းတော်ကို အင်္ဂလီကန်ထုံးတမ်းစဉ်လာများအတိုင်း လိုက်နာရန် အတင်းအကျပ် ဖိအားပေးခဲ့ခြင်းကြောင့် ဘုန်းကြီးများ၏စစ်ပွဲ ဟုခေါ်သော စစ်ပွဲများဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်ပါလီမန်တို့၏ အခန်းကဏ္ဍကို ပိုမိုအားကောင်းလာစေကာ ၎င်း၏နန်းကျပျက်စီးခြင်းကို မြန်ဆန်စေခဲ့သည်။ ၁၆၄၂ ခုနှစ်မှစ၍ ချားလ်စ်သည် အင်္ဂလန်ပြည်တွင်းစစ် တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်ပါလီမန်တပ်မတော်များကို ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ၁၆၄၅ ခုနှစ်တွင် ပါလီမန်လိုလားသော တပ်မတော်၏ လက်ချက်ဖြင့် စစ်ရှုံးခဲ့ပြီးနောက်၊ ၎င်းအခြေစိုက်ရာ အောက်စဖို့ဒ် မှ မြောက်ဘက်သို့ ထွက်ပြေးခဲ့သည်။ ချားလ်စ်သည် စကော့တလန်တပ်ဖွဲ့များထံ လက်နက်ချခဲ့ပြီး၊ အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်ပါလီမန်တို့အကြား ရေရှည်ဆွေးနွေးပွဲများအပြီးတွင် ၎င်းအား လန်ဒန်ရှိ ပါလီမန် ထံသို့ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ်သည် ၎င်းအား ဖမ်းဆီးထားသူများ တောင်းဆိုသည့် စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်ကို လက်ခံရန် ငြင်းဆန်ခဲ့ပြီး၊ ၁၆၄၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ခေတ္တမျှ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ဝိုက်ကျွန်း တွင် ပြန်လည်အကျဉ်းချခံရပြီးနောက် စကော့တလန်နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခဲ့သော်လည်း၊ ၁၆၄၈ ခုနှစ်ကုန်တွင် အသစ်ဖွဲ့စည်းထားသောစစ်တပ်သည် အင်္ဂလန်တစ်ဝှမ်းလုံးကို အုပ်ချုပ်ရေးခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ်သည် နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုကြီး (ဖြင့် စစ်ဆေးစီရင်ခြင်း၊ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရပြီး ၁၆၄၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ဘုရင်စနစ်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်ဓနသဟာယ အမည်ရှိ သမ္မတနိုင်ငံကို ထူထောင်ခဲ့သည်။ ၁၆၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ချားလ်စ်၏သားတော် ချားလ်စ် (၂) မင်းမြတ် ဘုရင်ဖြစ်လာပြီးနောက်မှသာ ဘုရင်စနစ်ကို ပြန်လည်အသက်သွင်းနိုင်ခဲ့သည်။ == '''ငယ်ဘဝ''' == စကော့တလန်ပြည့်ရှင် ဂျိမ်းစ် (၆) မင်းမြတ်နှင့် ဒိန်းမတ်မင်းသမီး အန်းတို့၏ ဒုတိယမြောက်သားတော်ဖြစ်သူ ချားလ်စ်ကို ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဖိုက်ဖ်နယ်ရှိ ဒန်းဖန်းလင်း နန်းတော် ၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် အီဒင်ဘာ့ဂ်မြို့၊ ဟိုလီရုဒ်နန်းတော်ရှိ တော်ဝင်ဘုရားကျောင်း၌ ကျင်းပသည့် ပရိုတက်စတင့် ဘာသာရေးအခမ်းအနားတွင် ၎င်းအား ရော့စ်နယ်၏ အခြေစိုက်ဆရာတော် ဒေးဗစ် လင်းဆေးက ရေဖျန်းမင်္ဂလာပေးခဲ့သည်။ ထို့ပြင် စကော့တလန်ဘုရင်၏ ဒုတိယမြောက် သားတော်များအား ပေးအပ်လေ့ရှိသည့် အစဉ်အလာဘွဲ့အမည်ဖြစ်သော '''အယ်လ်ဘာနီ မြို့စား''' ဘွဲ့အပြင်၊ အော်မွန် နယ်စား၊ ရော့စ် အမတ် (Earl of နှင့် အာ့ဒ်မန်နောက် သခင် ဟူသော လက်အောက်ခံ ဘွဲ့ထူးများကိုလည်း ပေးအပ်ခြင်းခံရသည်။ ဆဌမမြောက်ဂျိမ်းစ်ဘုရင် မင်းမြတ်သည် အင်္ဂလန်ဘုရင်မ အဲလိဇဘက် (၁) ၏ တစ်ဝမ်းကွဲ တူတော်စပ်သူ ဖြစ်ပြီး၊ ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဘုရင်မကြီး သားသမီးမရှိဘဲ ကွယ်လွန်သွားသောအခါ ၎င်းသည် ဂျိမ်းစ် (၁) အဖြစ် အင်္ဂလန်၏ ဘုရင်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ချားလ်စ်သည် ငယ်စဉ်က အားနည်းပြီး ကျန်းမာရေးချို့တဲ့သော ကလေးငယ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ထိုနှစ် ဧပြီလနှင့် ဇွန်လဆန်းပိုင်းတွင် ၎င်း၏ မိဘများနှင့် မောင်နှမများ အင်္ဂလန်သို့ ထွက်ခွာသွားကြစဉ်၊ ချားလ်စ်မှာမူ နုနယ်လွန်းသော ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် စကော့တလန်တွင်ပင် ကျန်ရစ်ခဲ့ရပြီး ခမည်းတော်၏ မိတ်ဆွေဖြစ်သူ လော့ဒ် ဖိုက်ဗီ အား အုပ်ထိန်းသူအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၆၀၄ ခုနှစ်၊ ချားလ်စ် အသက် သုံးနှစ်ခွဲအရွယ်သို့ ရောက်သောအခါ ဒန်းဖန်းလင်းနန်းတော်၏ ခန်းမဆောင်ကြီးအတွင်း တစ်ဦးတည်း အကူအညီမပါဘဲ လမ်းလျှောက်နိုင်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်း၏မိသားစုနှင့် ပြန်လည်ဆုံစည်းရန် အင်္ဂလန်သို့ ခရီးနှင်နိုင်လောက်အောင် ကြံ့ခိုင်ပြီဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၆၀၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လလယ်တွင် ၎င်းသည် ဒန်းဖန်းလင်းမှ အင်္ဂလန်သို့ ထွက်ခွာခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏ ကျန်ရှိသောဘဝ သက်တမ်းအများစုကို ထိုနေရာ၌ပင် ကုန်ဆုံးစေခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်တွင် ချားလ်စ်ကို နန်းတွင်းအမတ် ဆာ ရောဘတ် ကာရီ၏ ဇနီးဖြစ်သူ အဲလိဇဘက်၊ လေဒီ ကာရီ ၏ လက်အောက်တွင် စောင့်ရှောက်ထားခဲ့သည်။ လေဒီ ကာရီသည် ချားလ်စ်၏ အားနည်းသော ခြေကျင်းဝတ်များ သန်မာလာစေရန် စပိန်သားရေနှင့် ကြေးဝါတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဖိနပ်အမြင့်များကို စီးစေခဲ့သည်။ ၎င်းသည် စကားပြောဖွံ့ဖြိုးမှုလည်း နှေးကွေးခဲ့ပြီး ဘဝတစ်လျှောက်လုံး စကားထစ်သည့် ဝေဒနာကို ခံစားခဲ့ရသည်။ ၁၆၀၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် အင်္ဂလန်ဧကရာဇ်၏ ဒုတိယသားတော်များ ရရှိမြဲ အစဉ်အလာအတိုင်း ချားလ်စ်အား '''ယော့ခ် မြို့စား''' ဘွဲ့ ပေးအပ်ခဲ့ပြီး သူရဲကောင်းဘွဲ့ကိုပါ ပေးခဲ့သည်။ စကော့တလန် သာသနာပြုဆရာ တစ်ဦးဖြစ်သူ သောမတ်စ် မာရေး ကို ၎င်း၏ ပညာသင်ဆရာအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ်သည် ဂန္ထဝင်စာပေ၊ ဘာသာစကားများ၊ သင်္ချာနှင့် ဘာသာရေး အစရှိသည့် ပုံမှန်ဘာသာရပ်များကို သင်ယူခဲ့သည်။ ၁၆၁၁ ခုနှစ်တွင် ၎င်းအား (ဂါတာသူကောင်းပြုဘွဲ့) သူရဲကောင်းဘွဲ့ ပေးအပ်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ချားလ်စ်သည် ရစ်ကက် အရိုးပျော့ရောဂါကြောင့် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ၎င်း၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ မစွမ်းမသန်မှုများကို အောင်မြင်စွာ ကျော်လွှားနိုင်ခဲ့ပုံရသည်။ ၎င်းသည် ကျွမ်းကျင်သော မြင်းစီးသမား၊ သေနတ်ပစ်သမားတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ဓားခုတ်ပညာကိုလည်း လေ့လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ဖြစ်လင့်ကစား ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပိုမိုသန်မာပြီး အရပ်အမောင်း ပိုမိုမြင့်မားကာ မိမိက အလွန်ကြည်ညိုပြီး အတုယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ရသည့် နောင်တော် ဝေလမင်းသား ဟင်နရီ ဖရက်ဒရစ်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ချားလ်စ်၏ လူထုကြား ထင်ပေါ်မှုမှာ မှေးမှိန်နေခဲ့ဆဲဖြစ်သည်။ သို့သော် ၁၆၁၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလဆန်းတွင် နောင်တော် ဟင်နရီသည် အူဖျားယောင်ဖျားရောဂါ (သို့မဟုတ် Porphyria ရောဂါ) ဟု သံသယရှိဖွယ် ရောဂါတစ်ခုဖြင့် အသက် ၁၈ နှစ်အရွယ်၌ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ နှစ်ပတ်အကြာတွင် အသက် ၁၂ နှစ် ပြည့်ခဲ့သည့် ချားလ်စ်သည် အိမ်ရှေ့စံမင်းသား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ရှင်ဘုရင်၏ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သော အကြီးဆုံးသားတော်အဖြစ် ကွန်ဝေါမြို့စား နှင့် ရော့သ်ဆေးမြို့စား ဘွဲ့များအပါအဝင် ဘွဲ့တံဆိပ်အတော်များများကို အလိုအလျောက် ရရှိခဲ့သည်။ ၁၆၁၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ၎င်းအား '''ဝေလမင်းသား''' '''(အိမ်ရှေ့စံမင်းသားဘွဲ့)''' နှင့် ချက်စတာ အမတ် အဖြစ် တရားဝင် ချီးမြှင့်မြှောက်စားခဲ့သည်။ == '''အိမ်ရှေ့စံဘဝ''' == ၁၆၁၃ ခုနှစ်တွင် ချားလ်စ်၏အစ်မဖြစ်သူ အဲလိဇဘက်သည် ပလတ်တနိတ်နယ်၏ မင်းရွေးမှူး ဖရက်ဒရစ် (၅) (နှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခဲ့ပြီး ဟိုက်ဒဲလ်ဘာ့ဂ်မြို့ သို့ ပြောင်းရွှေ့သွားခဲ့သည်။ ၁၆၁၇ ခုနှစ်တွင် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်တစ်ဦးဖြစ်သည့် ဩစတြီးယားနိုင်ငံမှ ဟပ်စ်ဘတ်မင်းသား ဖာဒီနန်သည် ဘိုဟီးမီးယားနိုင်ငံ၏ ဘုရင်အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဘိုဟီးမီးယားပြည်သူတို့သည် တော်လှန်ပုန်ကန်ကြပြီး ကက်သလစ်ဘုရင်ခံများကို ပြတင်းပေါက်မှ ပစ်ချခဲ့ကြသည်။ ၁၆၁၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဘိုဟီးမီးယားလွှတ်တော်က ပရိုတက်စတင့်မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်သူ ဖရက်ဒရစ်အား ၎င်းတို့၏ ဧကရာဇ်အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ကြပြီး၊ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဖာဒီနန်သည် သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ၏ ဧကရာဇ်အဖြစ် ရွေးကောက်ခံခဲ့ရသည်။ ဖရက်ဒရစ်က အင်ပါယာဧကရာဇ်ကို အာခံပြီး ဘိုဟီးမီးယားထီးနန်းကို လက်ခံလိုက်ခြင်းသည် နောက်ပိုင်းတွင် နှစ်သုံးဆယ်စစ်ပွဲ အဖြစ် ကူးစက်ကျယ်ပြန့်လာမည့် ရုန်းရင်းဆန်းခတ်မှုများ၏ အစပျိုးခြင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကနဦးတွင် ဘိုဟီးမီးယားဒေသတွင်း၌သာ ကန့်သတ်ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဤပဋိပက္ခသည် ဥရောပစစ်ပွဲကြီးအဖြစ် ကျယ်ပြန့်လာခဲ့ပြီး၊ အင်္ဂလန်ပါလီမန်နှင့် ပြည်သူတို့က ယင်းကို ကက်သလစ်နှင့် ပရိုတက်စတင့်တို့အကြား ပြတ်ပြတ်သားသား ကွဲပြားသွားသည့် ဥရောပတိုက်ကြီး၏ အားပြိုင်မှုကြီးတစ်ခုအဖြစ် လျင်မြန်စွာ ရှုမြင်လာကြသည်။ ၁၆၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဘုရင်ဖရက်ဒရစ်သည် ပရပ်ခ်မြို့အနီး၌ ဖြစ်ပွားသော အဖြူရောင်တောင်ကုန်း တိုက်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီး ၎င်း၏ မျိုးရိုးလိုက်ပိုင်ဆိုင်သည့် ပလတ်တနိတ်နယ်မြေများကို စပိန်ပိုင်နယ်သာလန်မှ ရောက်ရှိလာသော ဟပ်စ်ဘတ်တပ်ဖွဲ့များက ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ဘုရင်ဂျိမ်းစ်သည် မင်းသားချားလ်စ်နှင့် ဖာဒီနန်၏တူမဖြစ်သူ စပိန်မင်းသမီး မာရီယာ အန်နာတို့ ထိမ်းမြားလက်ထပ်ရန် ကြိုးပမ်းနေခဲ့ပြီး စပိန်နှင့် အိမ်ထောင်ဖက်စပ်ခြင်းကို ဥရောပတွင် ငြိမ်းချမ်းရေးရရှိစေမည့် သံတမန်ရေးရာ နည်းလမ်းတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်လာခဲ့သည်။ စပိန်နိုင်ငံနှင့် ထိုသို့ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခြင်းသည် ပြည်သူများအကြားတွင်ကော ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ နန်းတွင်း၌ပါ လူကြိုက်နည်းလှသည်။ အင်္ဂလန်ပါလီမန်သည် စပိန်နှင့် ကက်သလစ်ဘာသာအပေါ် သိသိသာသာ ရန်လိုခဲ့ပြီး၊ ထို့ကြောင့် ၁၆၂၁ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က ပါလီမန်ကို ခေါ်ယူသောအခါ အမတ်များသည် ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေး ဥပဒေများကို ပိုမိုတင်းကျပ်ရန်၊ စပိန်ကို ရေကြောင်းမှ စစ်ဆင်နွှဲရန်နှင့် ဝေလမင်းသားအတွက် ပရိုတက်စတင့်အမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့်သာ လက်ထပ်ရန် မျှော်လင့်ခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ တရားသူကြီးချုပ် ဖရန်စစ် ဘေကွန်သည် ခြစားမှုဖြင့် အထက်လွှတ်တော် တွင် စွပ်စွဲပြစ်တင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဤစွပ်စွဲပြစ်တင်မှုသည် ၁၄၅၉ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ဘုရင်၏ တရားဝင်ခွင့်ပြုချက် (ပုံစံဖြင့် ခွင့်ပြုချက်) မပါဘဲ ပထမဆုံးအကြိမ် ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤဖြစ်ရပ်သည် အရေးကြီးသော အစဉ်အလာတစ်ခု ဖြစ်သွားခဲ့ပြီး၊ အကြောင်းမှာ ထိုစွပ်စွဲပြစ်တင်မှု လုပ်ငန်းစဉ်ကို နောက်ပိုင်းတွင် ချားလ်စ်နှင့် ၎င်းအား ထောက်ခံသူများဖြစ်ကြသည့် ဘာကင်ဟမ်မြို့စား ဂျော့ခ်ျ ဗီလီယာစ် ၊ ဆရာတော်ကြီး ဝီလျံ လော့ဒ်) နှင့် စထရက်ဖို့ဒ်အမတ် သောမတ်စ် ဝဲန့်ဝေါ့တ် တို့ကို အရေးယူရာတွင် ပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့ကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က အောက်လွှတ်တော်အနေဖြင့် ပြည်တွင်းရေးကိစ္စရပ်များကိုသာ သီးသန့်အာရုံစိုက်ရန် အတင်းအကျပ် ပြောဆိုခဲ့သော်လည်း၊ အမတ်များကမူ ၎င်းတို့တွင် လွှတ်တော်အတွင်း လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခွင့်ရှိကြောင်း ကန့်ကွက်ခဲ့ကြပြီး စပိန်နှင့် စစ်ဖြစ်ပွားရန်နှင့် ဝေလမင်းသားအတွက် ပရိုတက်စတင့် မင်းသမီးတစ်ပါးကိုသာ တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ၎င်း၏ခမည်းတော်ကဲ့သို့ပင် ချားလ်စ်သည် မိမိ၏ထိမ်းမြားမှုကိစ္စကို အောက်လွှတ်တော်တွင် ဆွေးနွေးခြင်းသည် မသင့်လျော်သည့်အပြင် ခမည်းတော်၏ ဘုရင်အာဏာစက်ကို ချိုးဖောက်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆခဲ့သည်။ ၁၆၂၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အမတ်များ၏ ရိုင်းစိုင်းမှုနှင့် ခေါင်းမာမှုတို့အပေါ် ဒေါသထွက်ကာ ပါလီမန်ကို ဖျက်သိမ်းလိုက်သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အချစ်တော်ဖြစ်ပြီး မင်းသားအပေါ် သြဇာညောင်းသူ ဘာကင်ဟမ် နှင့် ချားလ်စ်တို့သည် ကာလရှည်ကြာ ကြန့်ကြာနေသည့် စပိန်နှင့် အိမ်ထောင်ဖက်စပ်ရေးကိစ္စကို သဘောတူညီမှုရရှိရန် ကြိုးပမ်းသည့်အနေဖြင့် ၁၆၂၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် လူသိမခံဘဲ လျှို့ဝှက်စွာ စပိန်သို့ သွားရောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုခရီးစဉ်သည် အရှက်ရဖွယ် မအောင်မြင်မှုတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ စပိန်မင်းသမီးက ချားလ်စ်ကို ဘာသာမဲ့တစ်ဦးထက် မပိုဟု ယူဆခဲ့ပြီး စပိန်တို့ကလည်း အစပိုင်းတွင် လက်ထပ်ရန် အခြေအနေတစ်ရပ်အနေဖြင့် ၎င်းအား ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့က အင်္ဂလန်တွင် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို လွတ်လပ်ခွင့်ပေးရန်နှင့် အင်္ဂလန်၏ (ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေး) ပြစ်ဒဏ်ခတ်ဥပဒေများကို ပယ်ဖျက်ပေးရန် ဇွတ်အတင်း တောင်းဆိုခဲ့ကြရာ၊ ယင်းကို ပါလီမန်က သဘောတူမည်မဟုတ်ကြောင်း ချားလ်စ် သိရှိခဲ့သည်။ ထို့ပြင် အင်္ဂလန်ဘက်က စာချုပ်ပါ အခြေအနေအားလုံးကို လိုက်နာခြင်း ရှိ၊ မရှိ သေချာစေရန် မင်္ဂလာဆောင်ပြီးနောက် တစ်နှစ်အထိ မင်းသမီးကို စပိန်၌ပင် ဆက်ထားမည်ဟု တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ဘာကင်ဟမ်နှင့် စပိန်ဝန်ကြီးချုပ် အိုလီဗာရက်စ်မြို့စား တို့အကြား တစ်ဦးချင်း ရန်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့သောကြောင့် ချားလ်စ်သည် အဆုံးသတ်တွင် အချည်းနှီးဖြစ်သွားမည့် ထိုဆွေးနွေးပွဲများကို ကိုယ်တိုင် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာလတွင် ၎င်းသည် သတို့သမီးမပါဘဲ လန်ဒန်သို့ ပြန်ရောက်လာသောအခါ ပြည်သူများက အလွန်ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာနှင့် စိတ်သက်သာရာရစွာ ကြိုဆိုခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းနှင့် ဘာကင်ဟမ်တို့သည် စစ်တိုက်ရန် ဝန်လေးနေသော ဂျိမ်းစ်ဘုရင်အား စပိန်ကို စစ်ကြေညာရန် ဖိအားပေးခဲ့ကြသည်။ ပရိုတက်စတင့် အကြံပေးများ၏ တိုက်တွန်းမှုကြောင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် စစ်စရိတ်အတွက် အထောက်အပံ့ကြေး တောင်းခံရန် ၁၆၂၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ပါလီမန်ကို ခေါ်ယူခဲ့သည်။ ချားလ်စ်နှင့် ဘာကင်ဟမ်တို့သည် စစ်စရိတ်ကြီးမားမှုကို အကြောင်းပြကာ စစ်ဖြစ်ပွားခြင်းကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သည့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး မစ်ဒယ်ဆက်စ်အမတ် လိုင်ယွန်နယ် ခရန်းဖီးလ်ဒ် အား စွပ်စွဲပြစ်တင်မှုကို ထောက်ခံခဲ့ကြပြီး၊ ၎င်းသည်လည်း ဘေကွန်ကဲ့သို့ပင် လျင်မြန်စွာ ရာထူးမှ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်က ဘာကင်ဟမ်အား "မင်းဟာ လူမိုက်ပဲ" ဟု ပြောဆိုခဲ့ပြီး၊ ချားလ်စ်ကိုလည်း ပါလီမန်၏ လက်နက်တစ်ခုအဖြစ် စွပ်စွဲပြစ်တင်ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်ကို ပြန်လည်အသက်သွင်းခဲ့မှုအတွက် နောင်တွင် နောင်တရလိမ့်မည်ဟု ကြိုတင်သတိပေးခဲ့သည်။ အန့်စ် ဗွန် မန်းစ်ဖဲလ်ဒ် ဦးဆောင်သော ရန်ပုံငွေ မလုံလောက်သည့် ယာယီစစ်တပ်တစ်ခုသည် ပလတ်တနိတ်နယ်ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် ထွက်ခွာခဲ့သော်လည်း ရိက္ခာထောက်ပံ့မှု အလွန်ညံ့ဖျင်းသဖြင့် ဒတ်ခ်ျကမ်းရိုးတန်းထက် ကျော်လွန်၍ပင် ရှေ့မတိုးနိုင်ခဲ့ချေ။ ၁၆၂၄ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ကျန်းမာရေး ပိုမိုဆိုးရွားလာသည့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် ပါလီမန်ကို ထိန်းချုပ်ရန် ခက်ခဲလာခဲ့သည်။ ၁၆၂၅ ခုနှစ် မတ်လတွင် ၎င်းကွယ်လွန်ချိန်၌ ချားလ်စ်နှင့် ဘာကင်ဟမ်တို့သည် တိုင်းပြည်ကို လက်တွေ့ (de facto) ထိန်းချုပ်ထားပြီး ဖြစ်သည်။ == '''နန်းစံကာလအစောပိုင်း''' == စပိန်နှင့် အိမ်ထောင်ဖက်စပ်ရေး ပျက်ပြားသွားပြီးနောက် ချားလ်စ်နှင့် ဘာကင်ဟမ်တို့သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံဘက်သို့ အာရုံပြောင်းခဲ့ကြသည်။ ၁၆၂၅ ခုနှစ် မေလ ၁ ရက်နေ့တွင် ချားလ်စ်သည် အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်ရှိ ပြင်သစ်မင်းသမီး ဟင်နရီယက်တာ မာရီယာနှင့် ပါရီမြို့ နိုတာဒမ် ဘုရားကျောင်းကြီး ၏ တံခါးဝရှေ့၌ ကိုယ်စားလှယ်ဖြင့် ထိမ်းမြားမင်္ဂလာပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် စပိန်သို့သွားရာ လမ်းခရီးတွင် မင်းသမီးကို ပါရီမြို့၌ မြင်တွေ့ခဲ့ဖူးခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦးသည် ၁၆၂၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ကန်တာဘာရီမြို့၌ ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ပထမဆုံးအကြိမ် ဆုံတွေ့ခဲ့ကြသည်။ ကန့်ကွက်မှုမှန်သမျှကို ကြိုတင်ကာကွယ်ရန်အတွက် ချားလ်စ်သည် ၎င်း၏ပထမဆုံး ပါလီမန်အစည်းအဝေး ဖွင့်လှစ်မည့်ရက်ကို မင်္ဂလာဦးည ပြီးဆုံးသည့်အချိန်အထိ ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့သည်။ အောက်လွှတ်တော်အမတ် အများအပြားက ၎င်းအနေဖြင့် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်တစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်ခြင်းကို ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။ အကြောင်းမှာ ဘုရင်သည် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များအပေါ် ကန့်သတ်ချက်များကို ရုပ်သိမ်းပေးပြီး ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသော အင်္ဂလန်အသင်းတော်၏ တရားဝင်ရပ်တည်မှုကို ထိခိုက်စေမည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့ကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ချားလ်စ်က ပါလီမန်သို့ ဘာသာရေးကန့်သတ်ချက်များကို လျှော့ချမည်မဟုတ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်း၏ခဲအိုဖြစ်သူ ပြင်သစ်ဘုရင် လူဝီ (၁၃) နှင့် ချုပ်ဆိုခဲ့သည့် လျှို့ဝှက်မင်္ဂလာဆောင်စာချုပ်တွင်မူ ထိုသို့လျှော့ချပေးမည်ဟု အတိအလင်း ကတိပြုခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ထိုစာချုပ်အရ ပြင်သစ်တို့ထံ အင်္ဂလန်စစ်သင်္ဘော ခုနစ်စင်း ငှားရမ်းပေးခဲ့ပြီး ယင်းသင်္ဘောများကို ၁၆၂၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် လာရိုရှဲလ် ဒေသရှိ ပရိုတက်စတင့် ဟျူးဂတ်နိုးများ ကို နှိမ်နင်းရာတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၁၆၂၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၌ ချားလ်စ်၏ ဘိသိက်ခံပွဲကို ကျင်းပခဲ့သော်လည်း ၎င်း၏ မိဖုရားမှာမူ ပရိုတက်စတင့် ဘာသာရေးအခမ်းအနားတွင် ပါဝင်ရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သဖြင့် ၎င်း၏ဘေး၌ ရှိမနေခဲ့ပေ။ ချားလ်စ်သည် ပရူရီတန်များအကြား နာမည်ပျက်နေသည့် အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ကာဗင်ဝါဒဆန့်ကျင်ရေး သာသနာပြုဆရာ ရစ်ချက် မွန်တာဂူ) ကို ထောက်ခံခဲ့ခြင်းကြောင့် ၎င်း၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများအပေါ် မယုံကြည်မှုများ ပိုမိုတိုးပွားလာခဲ့သည်။ မွန်တာဂူသည် ကက်သလစ်ဘာသာရေးစာစောင်ကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ''A New Gag for an Old Goose (၁၆၂၄)'' အမည်ရှိ ၎င်း၏စာစောင်တွင် ဘုရားသခင်က ကယ်တင်ခြင်းနှင့် ပျက်စီးခြင်းကို ကြိုတင်သတ်မှတ်ထားသည်ဟူသော ကာဗင်ဝါဒ၏ ကံကြမ္မာကြိုတင်ပြဋ္ဌာန်းမှုအယူအဆ ကို ဆန့်ကျင်ငြင်းခုံခဲ့သည်။ အာမေးနီးယန်း ဟု လူသိများသော ကာဗင်ဝါဒဆန့်ကျင်ရေးသမားများသည် လူသားတို့အနေဖြင့် မိမိတို့၏ လွတ်လပ်သောဆန္ဒကို အသုံးပြု၍ ကယ်တင်ခြင်းကို လက်ခံနိုင် သို့မဟုတ် ငြင်းပယ်နိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ အာမေးနီးယန်းဘာသာရေးပညာရှင်များသည် ချားလ်စ်ကြံစည်ခဲ့သော စပိန်နှင့် အိမ်ထောင်ဖက်စပ်ရေးကို ထောက်ခံခဲ့သည့် အနည်းငယ်သော အစုအဖွဲ့ထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ကွယ်လွန်ပြီး ချားလ်စ်နန်းတက်ပြီး သိပ်မကြာမီ ၁၆၂၅ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ ပံ့ပိုးမှုဖြင့် မွန်တာဂူသည် ''Appello Caesarem'' အမည်ရှိ အခြားစာစောင်တစ်ခုကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ မွန်တာဂူအား ပါလီမန်ရှိ ပရူရီတန်အမတ်များ၏ ပြစ်တင်ဝေဖန်မှုမှ ကာကွယ်ရန်အတွက် ချားလ်စ်သည် ၎င်းအား တော်ဝင်ဓမ္မဆရာအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ရာ၊ ချားလ်စ်သည် ကက်သလစ်ဘာသာ ပြန်လည်ဦးမော့လာစေရန် လျှို့ဝှက်ကြိုးပမ်းမှုအဖြစ် အာမေးနီးယန်းဝါဒကို မျက်နှာသာပေးနေသည်ဟူသော ပရူရီတန်အများစု၏ သံသယကို ပိုမိုကြီးထွားစေခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်ပါလီမန်သည် ဥရောပတိုက်ကုန်းတွင်းပိုင်း စစ်ပွဲတွင် တိုက်ရိုက်ပါဝင်ပတ်သက်မည့်အစား ကမ္ဘာသစ် (အမေရိကတိုက်) ရှိ စပိန်ကိုလိုနီများကို ကုန်ကျစရိတ်သက်သာသော ရေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုမျိုး ပြုလုပ်ရန် ပိုမိုနှစ်သက်ကြပြီး၊ စပိန်တို့၏ ရတနာတင်သင်္ဘောအုပ်စုများကို ဖမ်းဆီးရမိရန် မျှော်လင့်ခဲ့ကြသည်။ ပါလီမန်သည် အထောက်အပံ့ကြေး ပေါင် ၁၄၀,၀၀၀ ပေးရန် မဲခွဲဆုံးဖြတ်ခဲ့သော်လည်း ယင်းပမာဏမှာ ချားလ်စ်၏ စစ်အစီအစဉ်များအတွက် မလုံလောက်ပေ။ ထို့ပြင် အောက်လွှတ်တော်သည် ဘုရင်၏ တန်ချိန်ခွန်နှင့် ပေါင်ခွန် (သွင်းကုန်ထုတ်ကုန် အကောက်ခွန်နှစ်မျိုး) ကောက်ခံခွင့် အာဏာကို တစ်နှစ်သာ ကန့်သတ်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ အမှန်စင်စစ် ဟင်နရီ (၆) လက်ထက်ကတည်းက ယခင်ဧကရာဇ်များသည် ထိုအခွင့်အရေးကို တစ်သက်တာလုံးအတွက် ရရှိခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။ ဤနည်းဖြင့် ပါလီမန်သည် အကောက်ခွန်ဝင်ငွေကို အလုံးစုံပြန်လည်သုံးသပ်ပြီးမှသာ အခွန်နှုန်းထားများကို အတည်ပြုရန် ရွှေ့ဆိုင်းထားနိုင်သည်။ ထိုဥပဒေကြမ်းသည် အထက်လွှတ်တော်တွင် ပထမအကြိမ် ဖတ်ကြားပြီးနောက် ရှေ့မတိုးနိုင်ခဲ့ပေ။ တန်ချိန်ခွန်နှင့် ပေါင်ခွန်ကောက်ခံရန် ပါလီမန်ဥပဒေ မရရှိခဲ့သော်လည်း ချားလ်စ်သည် ထိုအကောက်ခွန်များကို ဆက်လက်ကောက်ခံခဲ့သည်။ ဘာကင်ဟမ်၏ ဦးဆောင်မှုအောက်တွင် စပိန်ကို ရေကြောင်းမှ သွားရောက်တိုက်ခိုက်သည့် စစ်ဆင်ရေးမှာ စနစ်တကျပြင်ဆင်မှုမရှိဘဲ အကောင်အထည်ဖော်မှု ညံ့ဖျင်းခဲ့သဖြင့် အခြေအနေ အလွန်ဆိုးရွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် အောက်လွှတ်တော်သည် မြို့စားကြီးအား ရာထူးမှစွပ်စွဲပြစ်တင်ရန် လုပ်ငန်းစဉ်များကို စတင်ခဲ့သည်။ ၁၆၂၆ ခုနှစ် မေလတွင် ချားလ်စ်သည် ဘာကင်ဟမ်ကို ထောက်ခံကြောင်း ပြသသည့်အနေဖြင့် ၎င်းအား ကိန်းဘရစ်ချ်တက္ကသိုလ်၏ အဓိပတိအဖြစ် အမည်စာရင်းတင်သွင်းခဲ့ပြီး၊ ဘာကင်ဟမ်အား ဆန့်ကျင်ပြောဆိုခဲ့သည့် အမတ်နှစ်ဦးဖြစ်သော ဒတ်ဒ်လေ ဒစ်ဂျက်စ် နှင့် ဆာ ဂျွန် အီလီယော့တို့ကို လွှတ်တော်တံခါးဝတွင် ဖမ်းဆီးစေခဲ့သည်။ အောက်လွှတ်တော်သည် ၎င်းတို့၏ အမတ်နှစ်ဦး အကျဉ်းချခံရမှုအပေါ် အလွန်အမင်းဒေါသထွက်ခဲ့ကြပြီး၊ တစ်ပတ်ခန့် ထိန်းသိမ်းခံရပြီးနောက် နှစ်ဦးစလုံး ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ ၁၆၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် အောက်လွှတ်တော်သည် ဘာကင်ဟမ်ကို တိုက်ရိုက်တိုက်ခိုက်သည့် ကန့်ကွက်လွှာတစ်ရပ်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး၊ "ဒီဩဇာကြီးမားတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ကို နိုင်ငံတော်ရဲ့ အရေးကြီးတဲ့ ကိစ္စရပ်တွေမှာ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းကနေ မဖယ်ရှားသရွေ့ ကျွန်တော်မျိုးတို့အနေနဲ့ အောင်မြင်မှုရဖို့ မျှော်လင့်ချက်မရှိပါကြောင်း၊ တိုင်းပြည်အတွက် ပေးအပ်ခဲ့တဲ့ သို့မဟုတ် ပေးအပ်နိုင်မယ့် ငွေကြေးမှန်သမျှဟာလည်း ၎င်းရဲ့လွဲမှားစွာအသုံးချမှုကြောင့် တိုင်းပြည်ရဲ့ အကျိုးစီးပွားကို ထိခိုက်နစ်နာစေတဲ့ဘက်ကိုသာ ဦးတည်သွားမှာကို စိုးရိမ်ရပါကြောင်း၊ ယခင်ကနှင့် မကြာသေးမီက ပေးအပ်ခဲ့သည့် များပြားလှသော ထောက်ပံ့မှုများကြောင့် စိတ်မချမ်းမြေ့ဖွယ် အတွေ့အကြုံများကို တွေ့ကြုံခဲ့ရပြီးဖြစ်ပါကြောင်း မိတ္တူတော်ဦးတင်အပ်ပါသည်" ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကန့်ကွက်မှုများရှိလင့်ကစား ချားလ်စ်သည် မိမိ၏ မိတ်ဆွေကို ရာထူးမှထုတ်ပယ်ရန် ငြင်းဆန်ခဲ့ပြီး ပါလီမန်ကိုသာ ဖျက်သိမ်းလိုက်သည်။ ထိုအတောအတွင်း ချားလ်စ်နှင့် ဟင်နရီယက်တာ မာရီယာတို့အကြား ပြည်တွင်းရေး အိမ်ထောင်ရေးရန်ပွဲများသည် ၎င်းတို့၏ အိမ်ထောင်ရေးအစောပိုင်းနှစ်များကို ပျက်စီးစေခဲ့သည်။ ၎င်းမင်းသမီး၏ မင်္ဂလာလက်ဖွဲ့ပိုင်ဆိုင်ခွင့်၊ ၎င်း၏ အိမ်တော်ထိန်းများ ခန့်အပ်မှုနှင့် ၎င်း၏ ဘာသာရေးဝတ်ပြုမှုတို့အပေါ် အငြင်းပွားမှုများသည် ၁၆၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဘုရင်က မင်းသမီး၏ ပြင်သစ်အခြွေအရံအများစုကို တိုင်းပြည်မှ နှင်ထုတ်လိုက်သည်အထိ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဟင်နရီယက်တာ မာရီယာနှင့် လက်ထပ်ရန် အခြေအနေတစ်ရပ်အနေဖြင့် ပြင်သစ်တို့ထံ အင်္ဂလန်သင်္ဘောများ ထောက်ပံ့ပေးရန် သဘောတူညီခဲ့သော်လည်း၊ ၁၆၂၇ ခုနှစ်တွင် ချားလ်စ်သည် လာရိုရှဲလ်ရှိ ဟျူးဂတ်နိုးများကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ပြင်သစ်ကမ်းရိုးတန်းကို စစ်ဆင်နွှဲခဲ့သည်။ ဘာကင်ဟမ် ဦးဆောင်သော ထိုစစ်ဆင်ရေးသည်လည်း နောက်ဆုံးတွင် မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ဘာကင်ဟမ်အနေဖြင့် ဟျူးဂတ်နိုးများကို မကာကွယ်နိုင်ခဲ့ခြင်းနှင့် စိန့်မာတင်ဒီရေးစ် မှ ဆုတ်ခွာခဲ့ရခြင်းတို့သည် ပြင်သစ်ဘုရင် လူဝီ (၁၃) က လာရိုရှဲလ်ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ရန် တွန်းအားပေးသကဲ့သို့ဖြစ်စေခဲ့ပြီး၊ အင်္ဂလန်ပါလီမန်နှင့် ပြည်သူတို့က မြို့စားကြီးအပေါ် မုန်းတီးမှုကို ပိုမိုကြီးထွားစေခဲ့သည်။ ချားလ်စ်သည် ပါလီမန်၏ သဘောတူညီချက်မပါဘဲ ကောက်ခံသော အခွန်တစ်မျိုးဖြစ်သည့် "အတင်းအကျပ် ချေးငွေ" ဖြင့် စစ်စရိတ်ရှာရန် ကြိုးပမ်းခြင်းဖြင့် နောက်ထပ် မငြိမ်မသက်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ၁၆၂၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဘုရင့်တရားရုံးရှိ စံပြအမှုတစ်ခုဖြစ်သော "Five Knights' Case" တွင် ဘုရင်သည် အတင်းအကျပ်ချေးငွေ ပေးဆောင်ရန် ငြင်းဆန်သူများကို တရားစီရင်ခြင်းမရှိဘဲ အကျဉ်းချပိုင်ခွင့်ရှိသည့် အထူးအခွင့်အာဏာ ရှိကြောင်း ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ၁၆၂၈ ခုနှစ် မတ်လတွင် ပါလီမန်ကို ထပ်မံခေါ်ယူခဲ့ပြီး၊ မေလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် အခွင့်အရေးတောင်းဆိုလွှာ ကို အတည်ပြုခဲ့ကာ ချားလ်စ်အနေဖြင့် ပါလီမန်၏ သဘောတူညီချက်မပါဘဲ အခွန်မကောက်ခံရန်၊ အရပ်သားများအပေါ် စစ်အုပ်ချုပ်ရေး မပြဋ္ဌာန်းရန်၊ တရားဥပဒေလုပ်ထုံးလုပ်နည်းမပါဘဲ အကျဉ်းမချရန်နှင့် စစ်တပ်များကို အရပ်သားများ၏ နေအိမ်များတွင် နေရာမချရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ချားလ်စ်သည် ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ထိုတောင်းဆိုလွှာကို သဘောတူလက်ခံခဲ့သော်လည်း၊ ထိုလကုန်တွင် ပါလီမန်ကို ရွှေ့ဆိုင်းလိုက်ပြီး ပါလီမန်၏ ခွင့်ပြုချက်မပါဘဲ အကောက်ခွန်များ ကောက်ခံပိုင်ခွင့်ရှိကြောင်း ၎င်း၏အခွင့်အာဏာကို ပြန်လည်အတည်ပြုခဲ့သည်။ ၁၆၂၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ဘာကင်ဟမ်သည် လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ချားလ်စ်သည် အလွန်အမင်း စိတ်ထိခိုက်ခဲ့ရသည်။ ကလဲရင်ဒန်အမတ် အက်ဒဝပ် ဟိုက်ဒ် ၏ ပြောကြားချက်အရ ဘုရင်သည် "၎င်း၏ ကုတင်ပေါ်သို့ ပစ်လှဲချကာ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ငိုကြွေးမြည်တမ်းခဲ့ပြီး မျက်ရည်များစွာ စီးကျခဲ့သည်" ဟု ဆိုသည်။ ၎င်းသည် ၎င်း၏ အခန်းထဲတွင် နှစ်ရက်တိုင်တိုင် ဝမ်းနည်းပူဆွေးနေခဲ့သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် ပြည်သူများကမူ ဘာကင်ဟမ် ကွယ်လွန်မှုအပေါ် ဝမ်းမြောက်ခဲ့ကြရာ၊ ယင်းက နန်းတွင်းနှင့် ပြည်သူကြား၊ ဘုရင်နှင့် အောက်လွှတ်တော်ကြားရှိ ကွာဟချက်ကို ပိုမိုထင်ရှားစေခဲ့သည်။ ဘာကင်ဟမ် ကွယ်လွန်သွားခြင်းသည် စပိန်နှင့် စစ်ပွဲကို ထိရောက်စွာ အဆုံးသတ်စေခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ဦးဆောင်မှုဆိုင်ရာ ပြဿနာကို ဖယ်ရှားနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ ချားလ်စ်နှင့် ပါလီမန်အကြား ပဋိပက္ခများကိုမူ အဆုံးမသတ်နိုင်ခဲ့ပေ။ သို့သော်လည်း ထိုဖြစ်ရပ်သည် ချားလ်စ်နှင့် ၎င်း၏ မိဖုရားအကြား ဆက်ဆံရေး တိုးတက်ကောင်းမွန်လာမှုနှင့် တိုက်ဆိုင်နေခဲ့ပြီး၊ ၁၆၂၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ၎င်းတို့၏ ယခင်ရန်ပွဲဟောင်းများ အဆုံးသတ်သွားခဲ့သည်။ ချားလ်စ်၏ သံယောဇဉ်တွယ်မှုများသည် ဘာကင်ဟမ်ထံမှ ဟင်နရီယက်တာ မာရီယာထံသို့ ပြောင်းရွှေ့သွားခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ မိဖုရားတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ကိုယ်ဝန်ရှိလာခဲ့ပြီး ၎င်းတို့အကြား သံယောဇဉ် ပိုမိုခိုင်မြဲလာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် သီလနှင့် ပြည့်စုံသော မိသားစုဘဝ၏ စံပြပုံရိပ်ကို ဆောင်ကြဉ်းနိုင်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ နန်းတွင်းသည်လည်း စနစ်တကျရှိမှုနှင့် ကိုယ်ကျင့်တရား ကောင်းမွန်မှုတို့၏ စံပြတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == '''တစ်ပါးတည်း အုပ်ချုပ်ခဲ့သည့်ကာလ''' == === '''ပါလီမန်ကို ရွှေ့ဆိုင်းခြင်း''' === ၁၆၂၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ချားလ်စ်သည် ၁၆၂၈ ခုနှစ် ဇွန်လကတည်းက ရွှေ့ဆိုင်းထားခဲ့သော အင်္ဂလန်ပါလီမန်၏ ဒုတိယအကြိမ်မြောက် အစည်းအဝေးကို တန်ချိန်ခွန်နှင့် ပေါင်ခွန်ကိစ္စအပေါ် သင့်တင့်မျှတသော မိန့်ခွန်းတစ်စောင်ဖြင့် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ သို့သော် အောက်လွှတ်တော်အမတ်များသည် တန်ချိန်ခွန်နှင့် ပေါင်ခွန်ကို မပေးဆောင်သဖြင့် ၎င်း၏ကုန်ပစ္စည်းများ သိမ်းဆည်းခံခဲ့ရသည့် ပါလီမန်အမတ် ဂျွန် ရိုးလ် ) ၏ ဖြစ်ရပ်ကို ထောက်ပြကာ ချားလ်စ်၏ မူဝါဒများကို ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်ကြောင်း အသံထွက်လာကြသည်။ အမတ်အများအပြားက ဤသို့ အခွန်အတင်းအကျပ် ကောက်ခံခြင်းသည် အခွင့်အရေးတောင်းဆိုလွှာ ကို ချိုးဖောက်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ရှုမြင်ကြသည်။ မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် ချားလ်စ်က ပါလီမန်အစည်းအဝေးကို ရွှေ့ဆိုင်းရန် အမိန့်ပေးသောအခါ၊ အမတ်များသည် လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ ဆာ ဂျွန် ဖင့်ခ် ကို ၎င်း၏ထိုင်ခုံတွင် အတင်းဖိသိပ်ထားကာ ကက်သလစ်ဘာသာ၊ အာမေးနီးယန်းဝါဒ၊ တန်ချိန်ခွန်နှင့် ပေါင်ခွန်တို့ကို ဆန့်ကျင်သည့် ဆုံးဖြတ်ချက်များကို လွှတ်တော်အတွင်း ဖတ်ကြားအတည်ပြုနိုင်သည်အထိ အစည်းအဝေးအချိန်ကို ဆွဲဆန့်ခဲ့ကြသည်။ ဤလုပ်ရပ်မှာ ချားလ်စ်အတွက် လုံးဝသည်းခံနိုင်စရာမရှိသဖြင့် ၎င်းသည် ပါလီမန်ကို ဖျက်သိမ်းလိုက်ပြီး ဆာ ဂျွန် အီလီယော့ အပါအဝင် ပါလီမန်ခေါင်းဆောင် ကိုးဦးကို ယင်းကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ အကျဉ်းချခဲ့သည်။ ထိုသို့ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ထိုသူများကို သမိုင်းဝင်အာဇာနည်များ ဖြစ်သွားစေခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြမှုကို လူထုက ပိုမိုထောက်ခံလာစေခဲ့သည်။ ဘုရင်တစ်ဦးတည်း အုပ်ချုပ်ရေးကို ဆက်လုပ်ရန်အတွက် ငြိမ်းချမ်းရေးရယူရန် လိုအပ်လာသည်။ ရှေ့လျှောက်တွင် ဥရောပစစ်ပွဲအတွက် ပါလီမန်ထံမှ ရန်ပုံငွေတောင်းခံရန် နည်းလမ်းမရှိတော့ခြင်း၊ ဘာကင်ဟမ်၏ အကူအညီလည်း မရှိတော့ခြင်းတို့ကြောင့် ချားလ်စ်သည် ပြင်သစ်၊ စပိန်နိုင်ငံတို့နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး ရယူလိုက်သည်။ ထို့နောက်ပိုင်း ချားလ်စ်သည် ပါလီမန်မခေါ်ဘဲ အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို ၁၁ နှစ်တိုင်တိုင် တစ်ဦးတည်း အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး ယင်းကာလကို '''"ဘုရင်တစ်ဦးတည်း အုပ်ချုပ်ခဲ့သည့်ကာလ" )''' သို့မဟုတ် '''"၁၁ နှစ်တာ အာဏာရှင်စနစ်"''' ဟု လူသိများသည်။ ပါလီမန်မပါဘဲ အုပ်ချုပ်ခြင်းသည် ထိုခေတ်အခါက ထူးခြားသောကိစ္စမဟုတ်ဘဲ ယခင်အစဉ်အလာ အထောက်အထားများလည်း ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ပါလီမန်တစ်ခုတည်းသာ ဥပဒေအကြောင်းအရ အခွန်တိုးကောက်နိုင်ခွင့်ရှိသဖြင့် ပါလီမန်မရှိဘဲ တော်ဝင်ဘဏ္ဍာတိုက်အတွက် ရန်ပုံငွေရှာဖွေရန် ချားလ်စ်၏ အရည်အချင်းမှာ ၎င်း၏ အစဉ်အလာပိုင်ခွင့်များနှင့် အထူးအခွင့်အာဏာများပေါ်တွင်သာ ကန့်သတ်ထားသကဲ့သို့ ဖြစ်နေခဲ့သည်။ === '''ဘဏ္ဍာရေး''' === အဲလိဇဘက် (၁) နှင့် ဂျိမ်းစ် (၁) တို့၏ နန်းစံကာလများအတွင်းကတည်းက ကြီးမားသော ဘဏ္ဍာရေးလိုငွေပြမှုများ ဖြစ်ပေါ်နေခဲ့သည်။ စပိန်နှင့် ပြင်သစ်တို့ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် ဘာကင်ဟမ်၏ ရေတိုစစ်ဆင်ရေးများ ရှိခဲ့သော်လည်း ချားလ်စ်တွင် ပြည်ပစစ်ပွဲများ ဆင်နွှဲရန် ဘဏ္ဍာရေးအင်အား မရှိသလောက်ဖြစ်နေခဲ့သည်။ ၎င်း၏ နန်းစံတစ်လျှောက်လုံးတွင် ကာကွယ်ရေးအတွက် စေတနာ့ဝန်ထမ်းတပ်ဖွဲ့များကိုသာ အဓိကအားကိုးခဲ့ရပြီး၊ ၎င်း၏ အစ်မဖြစ်သူ အဲလိဇဘက်ကို ကူညီရန်နှင့် ပလတ်တနိတ်နယ်မြေ ပြန်လည်ရရှိရေး ဟူသော ပြည်ပမူဝါဒရည်မှန်းချက်အတွက် သံတမန်ရေးရာ ကြိုးပမ်းမှုများကိုသာ အားပြုခဲ့ရသည်။ ထိုစဉ်က အင်္ဂလန်သည် တရားဝင်ကုန်စည်ခွန် နှင့် ပုံမှန်တိုက်ရိုက်အခွန် ကောက်ခံခြင်းမရှိသဖြင့် ဥရောပတွင် အခွန်အနည်းဆုံးကောက်ခံသော နိုင်ငံဖြစ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ ပါလီမန်ကို ပြန်မခေါ်ဘဲ ဝင်ငွေရှာရန်အတွက် ချားလ်စ်သည် ရာစုနှစ်တစ်ခုကျော်ကြာ ဆိုင်းငံ့ထားပြီး လူမေ့လုနီးပါးဖြစ်နေသည့် '''"သူရဲကောင်းဘွဲ့ အတင်းအကျပ်ပေးဆောင်စေသည့်ဥပဒေ"''' ကို ပြန်လည်အသက်သွင်းခဲ့သည်။ ယင်းဥပဒေအရ မြေယာမှ တစ်နှစ်လျှင် ပေါင် ၄၀ သို့မဟုတ် ထိုထက်ပို၍ ဝင်ငွေရရှိသူ မည်သူမဆို ဘုရင့်ဘိသိက်ခံပွဲသို့ လာရောက်ပြီး သူရဲကောင်းဘွဲ့ခံယူရမည် ဖြစ်သည်။ ဤဥပဒေဟောင်းကို အသုံးချ၍ ချားလ်စ်သည် ၁၆၂၆ ခုနှစ် ၎င်း၏ ဘိသိက်ခံပွဲသို့ တက်ရောက်ရန် ပျက်ကွက်ခဲ့သူများကို ဒဏ်ငွေရိုက်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ် ကောက်ခံခဲ့သည့် အဓိကအခွန်မှာ '''"သင်္ဘောအခွန်"''' ဟုခေါ်သော ပဒေသရာဇ်အခွန်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး၊ ယင်းသည် တန်ချိန်ခွန်နှင့် ပေါင်ခွန်တို့ထက်ပင် ပိုမိုလူကြိုက်နည်းခဲ့သလို ပိုမို၍လည်း ဝင်ငွေရရှိခဲ့သည်။ ယခင်က သင်္ဘောအခွန်ကို စစ်မက်ဖြစ်ပွားချိန်နှင့် ကမ်းရိုးတန်းဒေသများတွင်သာ ကောက်ခံခွင့်ပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ သို့သော် ငြိမ်းချမ်းရေးကာလတွင်လည်း ကာကွယ်ရေးအတွက် တာဝန်ရှိသဖြင့် တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် ဤအခွန်ကို ကောက်ခံရန် ဥပဒေကြောင်းအရ ပိတ်ပင်တားဆီးမှု မရှိကြောင်း ချားလ်စ်က ငြင်းခုံခဲ့သည်။ ရေတပ်ဘဏ္ဍာတိုက်သို့ တိုက်ရိုက်ပေးသွင်းရသည့် သင်္ဘောအခွန်သည် ၁၆၃၄ မှ ၁၆၃၈ ခုနှစ်အကြား တစ်နှစ်လျှင် ပေါင် ၁၅၀,၀၀၀ မှ ပေါင် ၂၀၀,၀၀၀ အထိ ရရှိခဲ့ပြီး၊ ထိုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ဝင်ငွေပြန်လည်ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ သင်္ဘောအခွန်အပေါ် ဆန့်ကျင်မှုများ တဖြည်းဖြည်း ကြီးထွားလာသော်လည်း အင်္ဂလန်၏ အယူခံတရားသူကြီး ၁၂ ဦးက အချို့သော တရားသူကြီးများတွင် သံသယစိတ်ရှိနေလင့်ကစား ဤအခွန်သည် ဘုရင်၏ အထူးအခွင့်အာဏာအတွင်းတွင်သာ ရှိကြောင်း ဆုံးဖြတ်ပေးခဲ့သည်။ ၁၆၃၇-၃၈ ခုနှစ်တွင် အခွန်မဆောင်သဖြင့် ဂျွန် ဟမ်းဒန် အား တရားစွဲဆိုမှုသည် လူထုကန့်ကွက်ဆန္ဒပြမှုအတွက် စင်မြင့်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ တရားသူကြီးများကလည်း ဟမ်းဒန်အား ၇ မဲ - ၅ မဲ ဟူသော ကပ်သီးကပ်သတ်မဲအဖြေဖြင့်သာ အမှုရှုံးစေခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ချားလ်စ်သည် ကုန်သွယ်မှု လက်ဝါးကြီးအုပ်ခွင့်များကို ပေးအပ်ခြင်းဖြင့်လည်း ငွေရှာခဲ့သည်။ အမှန်စင်စစ် ထိုသို့ပြုလုပ်ခြင်းကို တားမြစ်သည့် ဥပဒေရှိသော်လည်း ဤနည်းလမ်းဖြင့် ၁၆၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ နှောင်းပိုင်းတွင် တစ်နှစ်လျှင် ခန့်မှန်းခြေ ပေါင် ၁၀၀,၀၀၀ အထိ ရရှိခဲ့သည်။ ထိုသို့ လက်ဝါးကြီးအုပ်ခွင့်ပေးခဲ့ရာတွင် ဆပ်ပြာလုပ်ငန်းလည်း ပါဝင်ပြီး ယင်းကို ကက်သလစ်အချို့က နောက်ကွယ်က ပံ့ပိုးထားသောကြောင့် '''"ကက်သလစ်ဆပ်ပြာ"''' ဟု ကဲ့ရဲ့ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ချားလ်စ်သည် စကော့တလန်မှ ဆင်းသက်လာသော မှူးမတ်များထံမှလည်း ပေါင်နှံပစ္စည်းပြန်လည်သိမ်းဆည်းခွင့်ဥပဒေ ၁၆၂၅ (Act of Revocation - 1625) ကို အသုံးပြုကာ ရန်ပုံငွေရှာခဲ့ရာ များစွာ အချင်းများခဲ့ကြရသည်။ ယင်းဥပဒေအရ ၁၅၄၀ ခုနှစ်ကတည်းက မှူးမတ်များကို ပေးအပ်ခဲ့သည့် တော်ဝင် သို့မဟုတ် အသင်းတော်ပိုင် မြေယာလက်ဆောင်အားလုံးကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းလိုက်ပြီး၊ ဆက်လက်ပိုင်ဆိုင်လိုပါက တစ်နှစ်လျှင် မြေငှားခ ပေးဆောင်ရမည် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ဝင်ငွေအများဆုံးရရှိစေရန် မြေယာများကို အသုံးချခြင်းနှင့် နယ်နိမိတ်ကျော်လွန်ကျူးကျော်သူများကို ဒဏ်ရိုက်ခြင်းတို့ ပြုလုပ်ရန် အင်္ဂလန်ရှိ တော်ဝင်သစ်တောများ၏ နယ်နိမိတ်များကို ရှေးဟောင်းအတိုင်း ပြန်လည်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤအစီအစဉ်၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ သစ်တောများကို ဖျက်သိမ်းပြီး စားကျက်မြေနှင့် စိုက်ပျိုးရေးမြေအဖြစ် ပြောင်းလဲရောင်းချရန် ဖြစ်သည်၊ သို့မဟုတ် Forest of Dean သစ်တောကဲ့သို့ သံသတ္တုလုပ်ငန်းအတွက် အကောင်အထည်ဖော်ရန် ဖြစ်သည်။ သစ်တောများ ဖျက်သိမ်းခြင်းကြောင့် Western Rising ဟု လူသိများသော အဓိကရုဏ်းများနှင့် မငြိမ်မသက်မှုများ မကြာခဏ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဤမငြိမ်မသက်မှုများ ဖြစ်ပွားနေသည့် နောက်ခံသမိုင်းကြောင်းနှင့်အတူ ချားလ်စ်သည် ၁၆၄၀ ပြည့်နှစ် နှစ်လယ်ပိုင်းတွင် ဒေဝါလီခံရမည့်အခြေအနေနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ မိမိတို့၏ နစ်နာချက်များကိုသာ အာရုံစိုက်နေကြသော လန်ဒန်စီးပွားရေးဇုန် နှင့် ပြည်ပအင်အားကြီးနိုင်ငံများသည် ဘုရင်အား ချေးငွေထုတ်ပေးရန် ငြင်းဆန်ခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ အကျပ်အတည်းဆိုက်နေစဉ်အတွင်း ဇူလိုင်လတွင် ချားလ်စ်သည် လန်ဒန်ရဲတိုက်ရှိ ဒင်္ဂါးသွန်းစက်ရုံ၌ ယုံကြည်စိတ်ချစွာ အပ်နှံထားသည့် ပေါင် ၁၃၀,၀၀၀ တန်ဖိုးရှိသော ငွေတုံးများကို အတင်းအကျပ် သိမ်းယူခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် ပိုင်ရှင်များကို အတိုးနှုန်း ၈% ဖြင့် ပြန်လည်ပေးဆပ်မည်ဟု ကတိပြုခဲ့သည်။ ဩဂုတ်လတွင် အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ က ချေးငွေပေးရန် ငြင်းဆန်ခဲ့ပြီးနောက်၊ လော့ဒ် ကော့တန်တန်သည် ကုမ္ပဏီ၏ ငရုတ်ကောင်းနှင့် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် သိုလှောင်မှုများကို သိမ်းဆည်းကာ ပေါင် ၆၀,၀၀၀ (ယင်း၏ ဈေးကွက်ပေါက်ဈေးထက် များစွာလျော့နည်းသောဈေး) ဖြင့် ရောင်းချခဲ့ပြီး၊ ထိုငွေကိုလည်း နောက်ပိုင်းတွင် အတိုးနှင့်တကွ ပြန်လည်ပေးဆပ်မည်ဟု ကတိပြုခဲ့သည်။ == '''ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာ ပဋိပက္ခများ''' == ချားလ်စ်၏ နန်းစံတစ်လျှောက်လုံးတွင် အင်္ဂလန်သာသနာပြု ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး သည် နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးငြင်းခုံမှုများ၏ ရှေ့တန်းတွင် ရှိနေခဲ့သည်။ အာမေးနီးယန်းဓမ္မပညာသည် ဓမ္မဆရာများ၏ အာဏာစက်နှင့် ကယ်တင်ခြင်းကို ငြင်းပယ်နိုင် သို့မဟုတ် လက်ခံနိုင်သည့် လူသားတစ်ဦးချင်းစီ၏ အရည်အချင်းကို အလေးပေးထားရာ၊ ယင်းကို ဆန့်ကျင်သူများက မိစ္ဆာအယူဝါဒအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ကက်သလစ်ဘာသာကို ပြန်လည်အသက်သွင်းမည့် လမ်းစတစ်ခုအဖြစ်လည်းကောင်း ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ ပရူရီတန် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများသည် ချားလ်စ်အား အာမေးနီးယန်းဝါဒအပေါ် စာနာမှုလွန်ကဲသည်ဟု ယူဆကြပြီး၊ အင်္ဂလန်အသင်းတော်ကို ပိုမိုရှေးရိုးဆန်ပြီး ပူဇော်သက္ကာဆိုင်ရာ လမ်းကြောင်း သို့ ရွှေ့ပြောင်းလိုသည့် ၎င်း၏ဆန္ဒကို ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် ပရိုတက်စတင့် ကိုးကွယ်သည့် ၎င်း၏နိုင်ငံသားများသည် ဥရောပစစ်ပွဲကို အနီးကပ်စောင့်ကြည့်နေခဲ့ကြပြီး၊ ချားလ်စ်၏ စပိန်နိုင်ငံနှင့် သံတမန်ရေးရာ ဆက်သွယ်မှုများအပြင် ပြည်ပရှိ ပရိုတက်စတင့်တို့၏ အရေးကိစ္စကို ထိရောက်စွာ မကူညီနိုင်ခဲ့မှုတို့အပေါ် ပိုမိုစိတ်ပျက်လာခဲ့ကြသည်။ ၁၆၃၃ ခုနှစ်တွင် ချားလ်စ်သည် ဝီလျံ လော့ဒ် အား ကန်တာဘာရီမြို့၏ ဆရာတော်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် (အင်္ဂလီကန်ထုံးတမ်းစဉ်လာအတိုင်း) ဘာသာရေးတစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန် မြှင့်တင်မည့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများစွာကို စတင်ခဲ့သည်။ ယင်းတွင် ထုံးတမ်းစဉ်လာမလိုက်နာသော ဟောပြောသူများကို ကန့်သတ်ခြင်း၊ Book of Common Prayer စာအုပ်ပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်အတိုင်း ဝတ်ပြုဆုတောင်းပွဲများကို ကျင်းပရန် ဇွတ်အတင်းတောင်းဆိုခြင်း၊ ယဇ်ပလ္လင်၏ ပူဇော်သက္ကာမင်္ဂလာကို အလေးပေးစေရန် အင်္ဂလန်ဘုရားကျောင်းများ၏ အတွင်းပိုင်းဗိသုကာလက်ရာများကို ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်းနှင့် ဥပုသ်နေ့ တွင် လောကီအပန်းဖြေမှုများကို ခွင့်ပြုပေးသည့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ Declaration of Sports အမိန့်ပြန်တမ်းကို ပြန်လည်ထုတ်ပြန်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ပရူရီတန်များကို ခန့်အပ်နိုင်ရန်အတွက် ဘုရားကျောင်းပိုင်ဆိုင်ခွင့်နှင့် ဘုန်းတော်ကြီးရာထူးများကို ဝယ်ယူပေးသည့် Feoffees for Impropriations အဖွဲ့အစည်းကိုလည်း ဖျက်သိမ်းလိုက်သည်။ ဆရာတော်ကြီး လော့ဒ်သည် ၎င်း၏ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ဆန့်ကျင်သူများကို တိုင်းပြည်တွင် သြဇာအကြီးမားဆုံး တရားရုံးနှစ်ခုဖြစ်သည့် Court of High Commission နှင့် Star Chamber တို့တွင် တရားစွဲဆိုအရေးယူခဲ့သည်။ ထိုတရားရုံးများသည် ဆန့်ကျင်ဘက်ဘာသာရေးအမြင်များကို ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မှုကြောင့် ကြောက်ရွံ့ခြင်းခံခဲ့ရပြီး၊ လူကြီးလူကောင်းများကို ဂုဏ်သိက္ခာကျဆင်းစေသည့် ပြစ်ဒဏ်များ ချမှတ်ခြင်းကြောင့် အထက်တန်းလွှတ်တော်နှင့် မြေပိုင်ရှင်လူတန်းစားများအကြား ရေပန်းမစားဘဲ လူမုန်းများခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ၁၆၃၇ ခုနှစ်တွင် ဝီလျံ ပရင် ဟင်နရီ ဘာတန် နှင့် ဂျွန် ဘတ်စ်ဝစ် တို့သည် ဆရာတော်ကြီးစနစ်ဆန့်ကျင်ရေး (Anti-episcopal) စာစောင်များ ထုတ်ဝေမှုကြောင့် ထိပ်တုံးရိုက်ခြင်း၊ ကြိမ်ဒဏ်ပေးခြင်း၊ နားရွက်ဖြတ်တောက်ကာ ရုပ်ပျက်ဆင်းပျက်ဖြစ်စေခြင်းတို့ ခံခဲ့ရသည့်အပြင် သက်တမ်းမကုန်ဆုံးနိုင်သော ထောင်ဒဏ်များ ချမှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ချားလ်စ်သည် ၎င်း၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများကို စကော့တလန်နိုင်ငံတွင် အတင်းအကျပ် ပြဋ္ဌာန်းရန် ကြိုးပမ်းသောအခါ အခက်အခဲများစွာနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ချားလ်စ်သည် စကော့တလန်တွင် မွေးဖွားခဲ့သော်လည်း စကော့တလန်နှင့် စိမ်းကားသွားခဲ့ပြီး၊ ငယ်ဘဝနောက်ပိုင်း ၎င်း၏ ပထမဆုံးသော စကော့တလန်ခရီးစဉ်မှာ ၁၆၃၁ ခုနှစ် ၎င်း၏ စကော့တလန်ဘိသိက်ခံပွဲအတွက် ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ ဝတ်ပြုမှုထုံးတမ်းများမှ ရှေးရိုးဓလေ့အများစုကို ဖယ်ရှားထားပြီးဖြစ်သော စကော့တလန်သားတို့ စိတ်ပျက်ရသည်မှာ ချားလ်စ်သည် ဘိသိက်ခံပွဲကို အင်္ဂလီကန် ထုံးတမ်းစဉ်လာအတိုင်း ကျင်းပရန် ဇွတ်အတင်းတောင်းဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၆၃၇ ခုနှစ်တွင် ၎င်းသည် စကော့တလန်ပါလီမန် သို့မဟုတ် စကော့တလန်အသင်းတော် နှင့် တစ်စုံတစ်ရာ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးခြင်းမရှိဘဲ၊ အင်္ဂလန်၏ Book of Common Prayer နှင့် ထပ်တူနီးပါးတူညီသော ဆုတောင်းစာအုပ်အသစ်ကို စကော့တလန်တွင် အသုံးပြုရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ယင်းစာအုပ်ကို ချားလ်စ်၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် စကော့တလန်ဆရာတော်များက ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်သော်လည်း၊ စကော့တလန်သားအများစုက ယင်းကို စကော့တလန်သို့ အင်္ဂလီကန်ဝါဒ သွတ်သွင်းမည့် ကိရိယာတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်ကာ ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြသည်။ ဇူလိုင်လ ၂၃ ရက်၊ ဆုတောင်းစာအုပ်အသစ်ကို စတင်အသုံးပြုသည့် ပထမဆုံး တနင်္ဂနွေနေ့တွင် အီဒင်ဘာ့ဂ်မြို့၌ အဓိကရုဏ်းများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး မငြိမ်မသက်မှုများသည် စကော့တလန်အသင်းတော်တစ်ခုလုံးသို့ ကူးစက်သွားခဲ့သည်။ ပြည်သူများသည် စကော့တလန်၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသော ဘာသာရေးကို ထိန်းသိမ်းရန်နှင့် အသင်းတော်နှင့် ပါလီမန်က ခွင့်ပြုမထားသော မည်သည့်ဆန်းသစ်မှုမျိုးကိုမဆို ငြင်းပယ်ရန် လက်မှတ်ရေးထိုးထားသည့် အမျိုးသားပဋိညာဉ်စာချုပ် ကို ပြန်လည်အတည်ပြုရန်အတွက် စည်းရုံးလှုပ်ရှားလာကြသည်။ ၁၆၃၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် စကော့တလန်အသင်းတော်၏ အထွေထွေညီလာခံ ကျင်းပသောအခါ ဆုတောင်းစာအုပ်အသစ်ကို ရှုတ်ချခဲ့ပြီး၊ ဆရာတော်ကြီးများအုပ်ချုပ်သည့်စနစ် ကို ဖျက်သိမ်းကာ သက်ကြီးဝါကြီးအမှုတော်ဆောင်များနှင့် ဒီကွန်များက အုပ်ချုပ်သည့် ပရက်စ်ဘီတေးရီးယန်းစနစ် ကို အစားထိုးအတည်ပြုခဲ့သည်။ == '''ဆရာတော်ကြီးများစစ်ပွဲ''' == ချားလ်စ်သည် စကော့တလန်ရှိ မငြိမ်မသက်မှုများကို မိမိ၏အာဏာကို ပုန်ကန်ခြင်းအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့ပြီး ယင်းက ၁၆၃၉ ခုနှစ်တွင် ပထမအကြိမ် ဆရာတော်ကြီးများစစ်ပွဲ ကို ဖြစ်ပွားစေခဲ့သည်။ ၎င်းသည် စစ်တိုက်ရန်အတွက် အင်္ဂလန်ပါလီမန်ထံမှ ထောက်ပံ့ကြေးမတောင်းခံဘဲ ပါလီမန်အကူအညီမပါဘဲ စစ်တပ်တစ်ခုကို ကိုယ်တိုင်စုဆောင်းကာ စကော့တလန်နယ်စပ်ရှိ Berwick-upon-Tweed သို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ သို့သော် မိမိ၏တပ်ဖွဲ့များသည် စကော့တလန်သားများထက် အရေအတွက်အားဖြင့် များစွာလျော့နည်းသည်ဟု ဘုရင်က ယုံကြည်ပြီး စစ်ရှုံးမည်ကို စိုးရိမ်သောကြောင့် ထိုစစ်တပ်သည် ကော့ဗနန်တာတပ်များနှင့် ရင်ဆိုင်မတိုက်ခိုက်ခဲ့ပေ။ Berwick စာချုပ်တွင် ချားလ်စ်သည် ၎င်း၏ စကော့တလန်ခံတပ်များကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ခွင့်ရရှိခဲ့ပြီး ကော့ဗနန်တာတို့၏ ယာယီအစိုးရကို ဖျက်သိမ်းနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ စကော့တလန်ပါလီမန်နှင့် စကော့တလန်အသင်းတော် အထွေထွေညီလာခံနှစ်ခုစလုံးကို ခေါ်ယူခွင့်ပြုရမည်ဟူသော အဆုံးအဖြတ်ဖြစ်စေသည့် လိုက်လျောမှုကိုမူ ပေးခဲ့ရသည်။ ပထမအကြိမ် ဆရာတော်ကြီးများစစ်ပွဲတွင် စစ်ရေးအရ ကျရှုံးမှုသည် ချားလ်စ်အတွက် ဘဏ္ဍာရေးနှင့် သံတမန်ရေးရာ အကျပ်အတည်းကို ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ပလတ်တနိတ်ဆွေမျိုးများကို ဆက်လက်ကူညီနေစဉ် တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပင် စပိန်နိုင်ငံထံမှ ရန်ပုံငွေရှာရန် ကြိုးပမ်းမှုများကြောင့် Battle of the Downs တိုက်ပွဲတွင် လူသိရှင်ကြား အရှက်ကွဲမှု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရသောအခါ အကျပ်အတည်းမှာ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသွားခဲ့သည်။ ထိုတိုက်ပွဲတွင် ကန့် ကမ်းရိုးတန်းအလွန်တွင် အစွမ်းအစမရှိဘဲ ရပ်ကြည့်နေရသော အင်္ဂလန်ရေတပ်၏ ရှေ့မှောက်၌ပင် ဒတ်ခ်ျတပ်များက စပိန်၏ ရွှေငွေတင်သင်္ဘောအုပ်စုကို ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ်သည် စစ်ဆင်ရေးအသစ်တစ်ခုကို မစတင်မီ အချိန်ဆွဲရန်အတွက် စကော့တလန်သားများနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးမှုများကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ဘဏ္ဍာရေးချို့တဲ့မှုကြောင့် ထိုကဲ့သို့သော စွန့်စားမှုအတွက် ရန်ပုံငွေရှာရန် ပါလီမန်ကို အစည်းအဝေးခေါ်ယူရန် အတင်းအကျပ် ဖိအားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ၁၆၄၀ ပြည့်နှစ် အစောပိုင်းလများတွင် အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန် ပါလီမန်နှစ်ခုစလုံးကို ခေါ်ယူခဲ့သည်။ ၁၆၄၀ ပြည့်နှစ် မတ်လတွင် အိုင်ယာလန်ပါလီမန်က မေလကုန်တွင် စစ်သည်အင်အား ၉,၀၀၀ ရှိသော စစ်တပ်တစ်ခု ဖွဲ့စည်းပေးမည်ဟူသော ကတိဖြင့် ပေါင် ၁၈၀,၀၀၀ တန်ဖိုးရှိ အထောက်အပံ့ကြေးကို စနစ်တကျ မဲခွဲအတည်ပြုပေးခဲ့သည်။ သို့သော် မတ်လတွင် ပြုလုပ်သည့် အင်္ဂလန်အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် နန်းတွင်းလိုလားသော ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများ အခြေအနေမကောင်းခဲ့ဘဲ၊ ဧပြီလတွင် ပြုလုပ်သည့် အင်္ဂလန်ပါလီမန်နှင့် ချားလ်စ်၏ ဆွေးနွေးမှုများသည် လျင်မြန်စွာပင် ရှေ့မတိုးသာ နောက်မဆုတ်သာ အခြေအနေ (Stalemate) သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ နော့သမ်ဘာလန် နှင့် စထရက်ဖို့ဒ်အမတ်တို့သည် ဘုရင်အနေဖြင့် ပေါင် ၆၅၀,၀၀၀ (လာမည့်စစ်ပွဲစရိတ်ကို ပေါင် ၁ သန်းဟု ခန့်မှန်းထားသော်လည်း) ရရှိလျှင် သင်္ဘောအခွန်ကို စွန့်လွှတ်ရန် သဘောတူမည့် အပြန်အလှန် လိုက်လျောမှု သဘောတူညီချက်တစ်ခုကို ကြားဝင်စေ့စပ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ သို့သော်ငြားလည်း ဤမျှနှင့် အောက်လွှတ်တော်တွင် အများသဘောတူညီချက် မရရှိနိုင်ခဲ့ပေ။ အထက်လွှတ်တော်၏ ထောက်ခံမှုကို ရရှိထားဆဲဖြစ်သော ချားလ်စ်သည် ပါလီမန်အမတ်များ၏ ထပ်မံပြုပြင်ပြောင်းလဲရန် တောင်းဆိုမှုများကို လျစ်လျူရှုခဲ့သည်။ နော့သမ်ဘာလန်အမတ်၏ ကန့်ကွက်မှုများရှိလင့်ကစား '''"ပါလီမန်တို"''' ဟု လူသိများလာမည့် ထိုပါလီမန်ကို စတင်ဖွဲ့စည်းပြီး တစ်လမပြည့်မီ ၁၆၄၀ ပြည့်နှစ် မေလတွင် ဖျက်သိမ်းလိုက်သည်။ ဤအဆင့်တွင် ၁၆၃၂ ခုနှစ်ကတည်းက အိုင်ယာလန်၏ ဘုရင်ခံချုပ် ဖြစ်ခဲ့သူ စထရက်ဖို့ဒ်အမတ် သည် ချားလ်စ်၏ ညာလက်ရုံးအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး၊ ဆရာတော်ကြီး လော့ဒ်နှင့်အတူ ၎င်းက "Thorough" ဟု ခေါ်ဆိုသည့် မူဝါဒတစ်ခုကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ယင်းသည် ဒေသခံ သို့မဟုတ် အစိုးရဆန့်ကျင်ရေး အကျိုးစီးပွားများကို စနစ်တကျ ဖိနှိပ်ပြီး ဗဟိုတော်ဝင်အာဏာစက်ကို ပိုမိုထိရောက် ထက်မြက်လာစေရန် ရည်ရွယ်သည်။ စထရက်ဖို့ဒ်သည် မူလက ဘုရင်ကို ဝေဖန်သူတစ်ဦးဖြစ်သော်လည်း ဘာကင်ဟမ်မြို့စား၏ စည်းရုံးမှုလည်း ပါဝင်သဖြင့် ၁၆၂၈ ခုနှစ်တွင် တော်ဝင်အမှုထမ်းအဖြစ် ဘက်ပြောင်းလာခဲ့ပြီး၊ ထိုအချိန်မှစ၍ လော့ဒ်နှင့်အတူ ချားလ်စ်၏ သြဇာအရှိဆုံး ဝန်ကြီးများအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ အင်္ဂလန် "ပါလီမန်တို" ပျက်ပြားသွားခြင်းကြောင့် ပိုမိုအားတက်လာသည့် စကော့တလန်ပါလီမန်သည် ဘုရင်၏ သဘောတူညီချက်မပါဘဲ မိမိဘာသာ အုပ်ချုပ်နိုင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး၊ ၁၆၄၀ ပြည့်နှစ် ဩဂုတ်လတွင် ကော့ဗနန်တာ စစ်တပ်သည် အင်္ဂလန်၏ နော့သမ်ဘာလန်ခရိုင်အတွင်းသို့ ချီတက်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ဘုရင်၏ သေနာပတိဖြစ်သူ လော့ဒ် နော့သမ်ဘာလန် ဖျားနာသွားပြီးနောက်၊ စထရက်ဖို့ဒ်ကိုယ်တိုင် မဟာလေးညှင်းရောဂ ဂေါက်ရောဂါ နှင့် ဝမ်းကိုက်ရောဂါများ ပူးတွဲခံစားနေရလင့်ကစား၊ ချားလ်စ်နှင့် စထရက်ဖို့ဒ်တို့သည် အင်္ဂလန်တပ်ဖွဲ့များကို ကွပ်ကဲရန် မြောက်ဘက်သို့ သွားရောက်ခဲ့ကြသည်။ စကော့တလန် စစ်သည်အများစုမှာ နှစ်သောက်ဆယ်စစ်ပွဲတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည့် စစ်ပြန်များဖြစ်ကြသဖြင့် အင်္ဂလန်စစ်သည်များထက် စိတ်ဓာတ်နှင့် လေ့ကျင့်မှုအပိုင်းတွင် များစွာ သာလွန်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် နယူးကာဆယ် (Newcastle upon Tyne) သို့ မရောက်မချင်း တစ်စုံတစ်ရာ ဆန့်ကျင်မှုကို မကြုံတွေ့ခဲ့ရဘဲ၊ နယူးကာဆယ်တွင် ဖြစ်ပွားသည့် Newburn တိုက်ပွဲ၌ အင်္ဂလန်တပ်များကို အနိုင်ရရှိကာ ထိုမြို့နှင့် အိမ်နီးနားချင်းဖြစ်သော ဒါရမ် နယ်မြေကိုပါ သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြသည်။ ပါလီမန်ခေါ်ယူရန် တောင်းဆိုမှုများ ပိုမိုများပြားလာသောအခါ ချားလ်စ်သည် မှူးမတ်မျိုးနွယ်များ၏ မဟာကောင်စီ ( ကို ခေါ်ယူသည့် ထူးခြားသောခြေလှမ်းကို လှမ်းခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာ ၂၄ ရက်တွင် ယော့ခ်မြို့၌ ထိုကောင်စီ စတင်ဆုံတွေ့ချိန်တွင် ချားလ်စ်သည် ပါလီမန်ခေါ်ယူရန်ဟူသော အများသဘောတူ အကြံပြုချက်ကို လိုက်နာရန် ဆုံးဖြတ်ပြီး ဖြစ်သည်။ နိုဝင်ဘာလတွင် ပါလီမန်ခေါ်ယူမည်ဖြစ်ကြောင်း မှူးမတ်များကို အကြောင်းကြားပြီးနောက်၊ ထိုအတောအတွင်း စကော့တလန်သားများကို ရင်ဆိုင်ရန် ၎င်း၏စစ်တပ်ကို ထိန်းသိမ်းထားမည့် ရန်ပုံငွေ မည်သို့ရှာရမည်ကို စဉ်းစားပေးရန် ၎င်းတို့အား တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ၎င်းတို့က ငြိမ်းချမ်းရေးရယူရန် အကြံပြုခဲ့ကြသည်။ ၁၆၄၀ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာလတွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည့် အရှက်ရဖွယ် ရစ်ပွန်စာချုပ် ဖြင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ညှိနှိုင်းခဲ့ကြသည်။ ယင်းစာချုပ်အရ စကော့တလန်သားများသည် နော့သမ်ဘာလန်နှင့် ဒါရမ်တို့ကို ဆက်လက်သိမ်းပိုက်ထားမည်ဖြစ်ပြီး၊ အပြီးသတ် သဘောတူညီချက်မရမချင်းနှင့် အင်္ဂလန်ပါလီမန်ကို ပြန်လည်မခေါ်ယူမချင်း တစ်ရက်လျှင် ပေါင် ၈၅၀ ကို ကာလအကန့်အသတ်မရှိ ပေးဆောင်ရမည်ဟု ဖော်ပြထားရာ၊ ထိုစကော့တလန်တပ်များကို ပေးချေရန် လုံလောက်သော ရန်ပုံငွေရှာဖွေရန်အတွက် အင်္ဂလန်ပါလီမန်ကို ပြန်လည်ခေါ်ယူရန် မဖြစ်မနေ လိုအပ်သွားခဲ့သည်။ == '''ပါလီမန်ရှည်''' == === '''တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာခြင်း''' === "ပါလီမန်တို" ကဲ့သို့ပင် "ပါလီမန်ရှည်" သည်လည်း ချားလ်စ်အတွက် ခက်ခဲသော ပါလီမန်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ယင်းပါလီမန်ကို ၁၆၄၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့တွင် စတင်စုဝေးခဲ့ပြီး၊ ဘုရင်၏ အဓိကအကြံပေးအရာရှိများကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုကြီးဖြင့် စွပ်စွဲပြစ်တင်ရန်လုပ်ငန်းစဉ်များကို လျင်မြန်စွာ စတင်ခဲ့သည်။ စထရက်ဖို့ဒ် အမတ်ကို နိုဝင်ဘာ ၁၀ ရက်တွင် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့ပြီး၊ ဆရာတော်ကြီး လော့ဒ် ကို ဒီဇင်ဘာ ၁၈ ရက်တွင် စွပ်စွဲပြစ်တင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် တော်ဝင်တံဆိပ်တော်ထိန်းချုပ် ဖြစ်လာသူ ဖင့်ခ် ကို နောက်တစ်နေ့တွင် စွပ်စွဲပြစ်တင်ခဲ့ရာ ၎င်းသည် ချားလ်စ်၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ဒီဇင်ဘာ ၂၁ ရက်တွင် သည်ဟိဂ်မြို့ သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်သွားခဲ့သည်။ ဘုရင်အနေဖြင့် မိမိဆန္ဒအလျောက် ပါလီမန်ကို မဖျက်သိမ်းနိုင်စေရန် ပါလီမန်သည် ၁၆၄၀ ပြည့်နှစ် သုံးနှစ်တစ်ကြိမ်ဥပဒေ (Triennial Act 1640) ကို အတည်ပြုခဲ့သည်။ ယင်းဥပဒေအရ အနည်းဆုံး သုံးနှစ်လျှင်တစ်ကြိမ် ပါလီမန်ကို မဖြစ်မနေခေါ်ယူရန် သတ်မှတ်ထားပြီး၊ အကယ်၍ ဘုရင်က ခေါ်ယူရန် ပျက်ကွက်ပါက တံဆိပ်တော်ထိန်းချုပ်နှင့် မှူးမတ် ၁၂ ဦးတို့က ပါလီမန်ကို ခေါ်ယူခွင့်ပြုထားသည်။ ထိုဥပဒေကို အထောက်အပံ့ကြေး ဥပဒေကြမ်းတစ်ခုနှင့် ပူးတွဲတင်ပြခဲ့သဖြင့် ရန်ပုံငွေရရှိရေးအတွက် ချားလ်စ်သည် ၁၆၄၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် မကျေမနပ်ဖြင့် တော်ဝင်သဘောတူညီချက်ပေးခဲ့ရသည်။ စထရက်ဖို့ဒ်သည် ပါလီမန်အမတ်များ (အထူးသဖြင့် ဂျွန် ပင်မ် - John Pym) ၏ အဓိကပစ်မှတ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ၁၆၄၁ ခုနှစ် မတ်လ ၂၂ ရက်တွင် ၎င်းအား နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် စစ်ဆေးစီရင်ခြင်း စတင်ခဲ့သည်။ သို့သော် အင်္ဂလန်ကို နှိမ်နင်းရန် စထရက်ဖို့ဒ်က အိုင်ယာလန်စစ်တပ်ကို အသုံးပြုမည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့ကြောင်း ဆာ ဟင်နရီ ဗိန်း၏ အဓိကစွပ်စွဲချက်မှာ ခိုင်လုံသော သက်သေမရှိသဖြင့် ဧပြီ ၁၀ ရက်တွင် ပင်မ်၏ တရားစွဲဆိုမှု ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ပင်မ်နှင့် ၎င်း၏ မဟာမိတ်များသည် စထရက်ဖို့ဒ်တွင် အပြစ်ရှိကြောင်း တိုက်ရိုက်ကြေညာပြီး သေဒဏ်ပေးပိုင်ခွင့်ရှိသည့် အထူးဥပဒေကြမ်း တစ်ရပ်ကို ချက်ချင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ်က စထရက်ဖို့ဒ်အား "ဘုရင်တစ်ပါး၏ ကတိစကားအရ သင်၏အသက်၊ ဂုဏ်သိက္ခာ သို့မဟုတ် စည်းစိမ်ဥစ္စာကို တစ်စုံတစ်ရာ ထိခိုက်စေရမည်မဟုတ်" ဟု အာမခံထားခဲ့ပြီး၊ အကယ်၍ ချားလ်စ်က သဘောတူညီချက် မပေးပါက ထိုအထူးဥပဒေမှာ အောင်မြင်နိုင်မည်မဟုတ်ပေ။ ထို့အပြင် အမတ်အများအပြားနှင့် မှူးမတ်အများစုကလည်း အမတ်တစ်ဦး၏ စကားအရ "တရားမျှတမှု ဓားကိုသုံးပြီး လူသတ်မှုမကျူးလွန်လို" သဖြင့် ယင်းအထူးဥပဒေကို ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာခြင်းနှင့် စထရက်ဖို့ဒ်ကို ကူညီရန် ဘုရင်လိုလားသော စစ်ဗိုလ်ရှိများက စစ်တပ်ဖြင့် အာဏာသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းမှုတွင် ချားလ်စ်ကိုယ်တိုင် ပါဝင်ပတ်သက်နေခြင်းတို့က အခြေအနေကို စတင်ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။ အောက်လွှတ်တော်သည် ဧပြီ ၂၀ ရက်တွင် ထိုဥပဒေကြမ်းကို မဲအပြတ်အသတ်ဖြင့် (ထောက်ခံ ၂၀၄ မဲ၊ ကန့်ကွက် ၅၉ မဲ၊ ကြားနေ ၂၃၀ မဲ) အတည်ပြုခဲ့ပြီး၊ မေလတွင် အထက်လွှတ်တော်ကလည်း (ထောက်ခံ ၂၆ မဲ၊ ကန့်ကွက် ၁၉ မဲ၊ ပျက်ကွက် ၇၉ မဲဖြင့်) သဘောတူ လိုက်လျောခဲ့ရသည်။ မေလ ၃ ရက်နေ့တွင် ပါလီမန်၏ ကန့်ကွက်ရှုတ်ချလွှာ ၌ ချားလ်စ်၏ "အာဏာရှင်ဆန်ပြီး ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော အစိုးရ" ၏ "ဆိုးညစ်သောအကြံပေးမှုများ" ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ထိုအသနားခံလွှာတွင် လက်မှတ်ရေးထိုးသူများသည် ဘုရင်၏ "ရုပ်ကလပ်၊ ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် စည်းစိမ်" ကို ကာကွယ်ရန် တာဝန်ယူထားကြသော်လည်း၊ "စစ်မှန်သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသော ဘာသာရေး"၊ ပါလီမန်နှင့် "နိုင်ငံသားတို့၏ အခွင့်အရေးနှင့် လွတ်လပ်ခွင့်များ" ကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန်လည်း သစ္စာဆိုခဲ့ကြသည်။ မငြိမ်မသက်မှုများအကြား မိမိမိသားစု၏ လုံခြုံရေးအတွက် စိုးရိမ်သဖြင့် ချားလ်စ်သည် ၎င်း၏တရားသူကြီးများနှင့် ဆရာတော်များကို တိုင်ပင်ပြီးနောက် မေလ ၉ ရက်နေ့တွင် စထရက်ဖို့ဒ်အား အထူးဥပဒေဖြင့် သေဒဏ်ပေးရန် သဘောတူညီချက် ပေးခဲ့ရသည်။ စထရက်ဖို့ဒ်သည် သုံးရက်အကြာတွင် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင် မေလအစောပိုင်းတွင် ချားလ်စ်သည် အင်္ဂလန်ပါလီမန်၏ သဘောတူညီချက်မပါဘဲ ပါလီမန်ကို မဖျက်သိမ်းရဟူသော မကြုံစဖူး ထူးခြားသည့် ဥပဒေတစ်ရပ်ကိုလည်း သဘောတူခဲ့ရသည်။ နောက်ဆက်တွဲ လများတွင် သင်္ဘောအခွန်၊ သူရဲကောင်းဘွဲ့ အတင်းအကျပ်ပေးဆောင်စေမှုကြောင့် ရိုက်သည့်ဒဏ်ငွေများနှင့် ပါလီမန်သဘောတူညီချက်မပါဘဲ ကောက်ခံသော ကုန်စည်ခွန်များကို တရားမဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး၊ Star Chamber နှင့် High Commission တရားရုံးများကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ ကျန်ရှိသော အခွန်ကောက်ခံမှုပုံစံအားလုံးကို တန်ချိန်ခွန်နှင့် ပေါင်ခွန်ဥပဒေ ဖြင့် တရားဝင်ဖြစ်စေပြီး စနစ်တကျ ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ အောက်လွှတ်တော်သည် ဆရာတော်များနှင့် ဆရာတော်ကြီးများအုပ်ချုပ်သည့်စနစ် ကို တိုက်ခိုက်သည့် ဥပဒေကြမ်းများကိုလည်း တင်သွင်းခဲ့သော်လည်း အထက်လွှတ်တော်တွင် ပယ်ချခံခဲ့ရသည်။ ချားလ်စ်သည် အင်္ဂလန်တွင် အရေးကြီးသော လိုက်လျောမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး၊ ဆရာတော်ကြီးများစစ်ပွဲ၏ အပြီးသတ်သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခြင်းဖြင့် စကော့တလန်တွင် ၎င်း၏အခြေအနေကို ခေတ္တတိုးတက်ကောင်းမွန်အောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၆၄၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လမှ နိုဝင်ဘာလအထိ စကော့တလန်သို့ သွားရောက်လည်ပတ်စဉ် စကော့တလန်၌ ပရက်စ်ဘီတေးရီးယန်းစနစ် ကို တရားဝင်ထူထောင်ရန် လိုက်လျောပေးခြင်းဖြင့် စကော့တလန်သားတို့၏ ထောက်ခံမှုကို ရယူခဲ့သည်။ သို့သော် စကော့တလန်တွင် "The Incident" ဟု လူသိများသော ဘုရင်လိုလားသူများ၏ အာဏာသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် ချားလ်စ်၏ ယုံကြည်စိတ်ချရမှုမှာ သိသိသာသာ ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ === '''အိုင်ယာလန် ပုန်ကန်မှု''' === အိုင်ယာလန်၏ လူဦးရေကို နိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုရေးအရ အဓိကအုပ်စု သုံးစုအဖြစ် ခွဲခြားထားသည်။ ယင်းတို့မှာ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များဖြစ်ကြသည့် ဂေးလစ်အိုင်ရစ်လူမျိုးများ (Gaelic Irish)၊ အလယ်ခေတ် နော်မန်တို့မှ ဆင်းသက်လာပြီး ကက်သလစ်ဘာသာကိုပင် အဓိကကိုးကွယ်ကြသည့် အိုင်ရစ်မျိုးနွယ်ဟောင်းများ (Old English) နှင့် အင်္ဂလန်ပါလီမန်၊ ကော့ဗနန်တာတို့နှင့် ပူးပေါင်းထားပြီး အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်တို့မှ လာရောက်အခြေချကြသည့် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင် အိုင်ရစ်မျိုးနွယ်သစ်များ (New English) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ စထရက်ဖို့ဒ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးသည် အိုင်ယာလန်စီးပွားရေးကို တိုးတက်စေခဲ့ပြီး အခွန်ဝင်ငွေကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်ခဲ့သော်လည်း အာဏာသုံး၍ တင်းတင်းကျပ်ကျပ် အမိန့်ပေးလုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဘုရင်ကို ထောက်ခံရန်အတွက် ကြီးမားသော ကက်သလစ်စစ်တပ်တစ်ခုကို လေ့ကျင့်ပေးခဲ့ပြီး အိုင်ယာလန်ပါလီမန်၏ အာဏာကို မှေးမှိန်စေခဲ့သည်။ တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပင် ပရိုတက်စတင့်များ အခြေချနေထိုင်ရန်အတွက် ကက်သလစ်များထံမှ မြေယာများကို ဆက်လက်သိမ်းယူခဲ့ပြီး၊ ပရက်စ်ဘီတေးရီးယန်းများ လုံးဝမနှစ်သက်သည့် လော့ဒ်ဒီယံအင်္ဂလီကန်ဝါဒ (Laudian Anglicanism) ကို မြှင့်တင်ခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် ထိုလူမျိုးစုသုံးစုစလုံးမှာ မကျေမနပ် ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ စထရက်ဖို့ဒ်အား စွပ်စွဲပြစ်တင်မှုသည် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံရေးအတွက် လမ်းစအသစ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ အားလုံးက ပူးပေါင်း၍ ၎င်းအား ဆန့်ကျင်သည့် သက်သေအထောက်အထားများကို တင်ပြခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလန်ပါလီမန်နည်းတူ အိုင်ယာလန်ပါလီမန်ရှိ အိုင်ရစ်မျိုးနွယ်ဟောင်း (Old English) အမတ်များကလည်း ၎င်းတို့အနေဖြင့် စထရက်ဖို့ဒ်ကိုသာ ဆန့်ကျင်ခြင်းဖြစ်ပြီး ချားလ်စ်အပေါ် သစ္စာစောင့်သိဆဲဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့က ဘုရင်သည် ဆိုးညစ်သောအကြံပေးများ၏ လမ်းမှားသို့ ပို့ဆောင်ခြင်းကို ခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်ကြောင်းနှင့် ထို့အပြင် စထရက်ဖို့ဒ်ကဲ့သို့သော ဘုရင်ခံချုပ်မျိုးသည် ဘုရင်ကိုယ်တိုင် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် တိုက်ရိုက်ပါဝင်ပတ်သက်ခွင့်ရအောင် ဆောင်ရွက်ပေးမည့်အစား အာဏာရှင်တစ်ဦးအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာနိုင်ကြောင်း ဆွေးနွေးငြင်းခုံခဲ့ကြသည်။ စထရက်ဖို့ဒ် အာဏာလက်လွတ်ဖြစ်သွားခြင်းသည် အိုင်ယာလန်တွင် ချားလ်စ်၏ သြဇာလွှမ်းမိုးမှုကို လျော့နည်းစေခဲ့သည်။ စထရက်ဖို့ဒ် အကျဉ်းချခံထားရစဉ်အတွင်း အိုင်ရစ်စစ်တပ်ကို ဖျက်သိမ်းရန် အင်္ဂလန်အောက်လွှတ်တော်က သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ဘဲ၊ နောက်ဆုံးတွင် ရန်ပုံငွေမလုံလောက်မှုကြောင့် စထရက်ဖို့ဒ်၏ တရားစီရင်မှုအပြီးတွင် ချားလ်စ်သည် ထိုစစ်တပ်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ရသည်။ ဌာနေကက်သလစ်များထံမှ လာရောက်အခြေချသူ ပရိုတက်စတင့်များထံသို့ မြေယာပိုင်ဆိုင်ခွင့် လွှဲပြောင်းပေးမှုအပေါ် အငြင်းပွားမှုများ (အထူးသဖြင့် အာလ်စတာဒေသ - Ulster တွင် မြေယာချထားပေးမှုများနှင့် ပတ်သက်၍) နှင့် အိုင်ယာလန်ပါလီမန်ကို အင်္ဂလန်ပါလီမန်၏ လက်အောက်ခံဖြစ်စေရန် လုပ်ဆောင်မှုများအပေါ် မကျေနပ်မှုတို့ ပေါင်းစပ်ကာ ပုန်ကန်မှု၏ မျိုးစေ့များကို ပျိုးထောင်ခဲ့သည်။ ၁၆၄၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလနှောင်းပိုင်းတွင် ဂေးလစ်အိုင်ရစ်များနှင့် အိုင်ရစ်မျိုးနွယ်သစ် (New English) တို့အကြား လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခ ဖြစ်ပွားသောအခါ၊ အိုင်ရစ်မျိုးနွယ်ဟောင်း (Old English) များသည် ဘုရင်အပေါ် ၎င်းတို့၏ သစ္စာရှိမှုကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ထုတ်ဖော်ပြောဆိုရင်း ဂေးလစ်အိုင်ရစ်များဘက်မှ ရပ်တည်ခဲ့ကြသည်။ ၁၆၄၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် အောက်လွှတ်တော်သည် "မဟာကန့်ကွက်လွှာ" (Grand Remonstrance) ကို အတည်ပြုခဲ့သည်။ ယင်းသည် ချားလ်စ်နန်းတက်စကတည်းက ၎င်း၏ဝန်ကြီးများ ကျူးလွန်ခဲ့သည့် လုပ်ရပ်များအပေါ် ရှည်လျားလှသော နစ်နာချက်စာရင်း ဖြစ်သည် (ယင်းလုပ်ရပ်များသည် ဘုရင်ကိုယ်တိုင် သတိမထားမိဘဲ ပါဝင်နေသည့် ကက်သလစ်တို့၏ ကြီးမားသော ပူးပေါင်းကြံစည်မှုကြီး၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာဆိုကြသည်)။ သို့သော် ယင်းသည် နည်းလမ်းများစွာဖြင့် ပင်မ် (Pym) ဘက်က လွန်ကဲသွားခဲ့ပြီး ၁၅၉ မဲ - ၁၄၈ မဲ၊ သာလွန်မဲ ၁၁ မဲဖြင့်သာ ကပ်သီးကပ်သတ် အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ထိုကန့်ကွက်လွှာသည် ယင်း၏ တိုက်ခိုက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသော အထက်လွှတ်တော်တွင် ထောက်ခံမှု အလွန်နည်းပါးခဲ့သည်။ အိုင်ယာလန်ပုန်ကန်မှု သတင်းများနှင့်အတူ ချားလ်စ်ကိုယ်တိုင် ပူးပေါင်းပါဝင်နေသည်ဟူသော မမှန်ကန်သည့် ကောလာဟလများကြောင့် တင်းမာမှုများ ပိုမိုမြင့်တက်လာခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာလတစ်လျှောက်လုံးတွင် အိုင်ယာလန်ရှိ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှု သမိုင်းကြောင်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ထိတ်လန့်ဖွယ် စာစောင်များစွာ ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပြီး၊ ယင်းတို့တွင် အိုင်ရစ်မျိုးနွယ်ဟောင်း မှူးမတ်များက မထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သော ဌာနေအိုင်ရစ်များ၏ အိုင်ရစ်မျိုးနွယ်သစ် (New English) အခြေချနေထိုင်သူများကို အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ ပါဝင်သည်။ အင်္ဂလန်တွင် ကက်သလစ် (Papist) တို့၏ ပူးပေါင်းကြံစည်မှု ကောလာဟလများ ပျံ့နှံ့ခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်၏ ကက်သလစ်ဆန့်ကျင်ရေး အမြင်များ ပိုမိုအားကောင်းလာကာ ချားလ်စ်၏ ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် အာဏာစက်ကို ထိခိုက်စေခဲ့သည်။ ချားလ်စ်က အိုင်ယာလန်ပုန်ကန်မှုကို နှိမ်နင်းရန် ရန်ပုံငွေတောင်းခံသောအခါ အင်္ဂလန်ပါလီမန်သည် ၎င်း၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို မယုံကြည်ခဲ့ကြပေ။ အောက်လွှတ်တော်အမတ် အများအပြားက ၎င်းစုဆောင်းမည့် စစ်တပ်များကို နောက်ပိုင်းတွင် ပါလီမန်ကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ရာ၌ အသုံးပြုလာမည်ကို သံသယရှိခဲ့ကြသည်။ ပင်မ် တင်သွင်းခဲ့သည့် စစ်တပ်အက်ဥပဒေကြမ်း (Militia Bill) သည် စစ်တပ်ထိန်းချုပ်ခွင့်ကို ဘုရင့်ထံမှ လုယူရန် ရည်ရွယ်ခြင်းဖြစ်သော်လည်း၊ ချားလ်စ်သည် ထားရှိဘိ၊ အထက်လွှတ်တော်၏ ထောက်ခံမှုကိုပင် မရရှိခဲ့ချေ။ ထို့ကြောင့် အောက်လွှတ်တော်သည် ထိုဥပဒေကြမ်းကို တော်ဝင်သဘောတူညီချက် မလိုအပ်ဟု ၎င်းတို့အခိုင်အမာဆိုသည့် အမိန့်ညွှန်ကြားချက် (Ordinance) အဖြစ် အတည်ပြုခဲ့သည်။ ဤစစ်တပ်အမိန့်ညွှန်ကြားချက် (Militia Ordinance) ကြောင့် အထက်လွှတ်တော်အမတ် အများအပြား ဘုရင်ဘက်သို့ ပြောင်းလဲထောက်ခံလာခဲ့ကြပုံရသည်။ မိမိ၏ အခြေအနေကို ခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်ရန် ကြိုးပမ်းသည့်အနေဖြင့် ချားလ်စ်သည် လန်ဒန်ရဲတိုက် (Tower of London) ကို နာမည်ဆိုးဖြင့်ကျော်ကြားသော်လည်း အရည်အချင်းရှိသည့် စစ်ဗိုလ်ချုပ် သောမတ်စ် လန်းစ်ဖို့ဒ် (Colonel Thomas Lunsford) ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် ထားရှိခဲ့ရာ၊ ယင်းလုပ်ရပ်ကြောင့် ဥပဒေမဲ့မှုများ လျင်မြန်စွာ ဖြစ်ပေါ်နေပြီဖြစ်သော လန်ဒန်မြို့တွင် ကြီးမားသော မုန်းတီးမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ပါလီမန်သည် မိမိ၏မိဖုရားအား အိုင်ရစ်ပုန်ကန်သူများနှင့် ပူးပေါင်းကြံစည်သည်ဟု စွပ်စွဲကာ ရာထူးမှ စွပ်စွဲပြစ်တင်ရန် ကြံစည်နေသည်ဟူသော ကောလာဟလများ ချားလ်စ်ထံသို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ၊ ၎င်းသည် ပြတ်ပြတ်သားသား အရေးယူဆောင်ရွက်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။ === '''ပါလီမန်အမတ် ငါးဦး''' === ချားလ်စ်သည် အင်္ဂလန်ပါလီမန်အမတ်အချို့က ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသော စကော့တလန်သားများနှင့် ပူးပေါင်းကြံစည်ခဲ့သည်ဟု သံသယရှိခဲ့ပြီး ယင်းသည်လည်း မှန်ကန်နိုင်ခြေရှိသည်။ ၁၆၄၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃ ရက်နေ့တွင် ချားလ်စ်သည် နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုကြီးဖြင့် အောက်လွှတ်တော်အမတ် ငါးဦးဖြစ်သော '''ပင်မ် (Pym)'''၊ '''ဂျွန် ဟမ်းဒန် (John Hampden)'''၊ '''ဒန်းဇီ ဟိုးလစ် (Denzil Holles)'''၊ '''ဝီလျံ စထရုတ် (William Strode)'''၊ '''ဆာ အာသာ ဟာဆယ်ရစ်ဂ် (Sir Arthur Haselrig)''' နှင့် မှူးမတ်တစ်ဦးဖြစ်သူ '''လော့ဒ် မန်ဒီဗီးလ် (Lord Mandeville)''' တို့ကို ဖမ်းဆီးအပ်နှံရန် ပါလီမန်သို့ ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ ပါလီမန်က ငြင်းဆန်သောအခါ၊ မိဖုရား ဟင်နရီယက်တာ မာရီယာ၏ တိုက်တွန်းမှုကြောင့် ချားလ်စ်သည် ထိုအမတ်ငါးဦးကို အင်အားသုံး၍ ကိုယ်တိုင်သွားရောက်ဖမ်းဆီးရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပုံရသည်။ သို့သော် ဝရမ်းသတင်းမှာ ဘုရင်မရောက်မီ ပါလီမန်သို့ ကြိုတင်ပေါက်ကြားသွားခဲ့သဖြင့် ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် ချားလ်စ်သည် လက်နက်ကိုင်အစောင့်အရှောက်များနှင့်အတူ အောက်လွှတ်တော်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာချိန်တွင် ၎င်းတို့အလိုရှိနေသည့် အမတ်များသည် လှေဖြင့် ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်သွားခဲ့ကြပြီး ဖြစ်သည်။ ချားလ်စ်သည် လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ ဝီလျံ လင်းသဲလ် (William Lenthall) အား ၎င်း၏ထိုင်ခုံမှ ဖယ်ရှားပြီးနောက် ထိုအမတ်များ ဘယ်ကိုထွက်ပြေးသွားသလဲဟု မေးမြန်းခဲ့သည်။ လင်းသဲလ်က ဒူးထောက်လျက်ဖြင့် '''"ဘုရင့်မင်းမြတ်ခင်ဗျာ၊ ကျွန်တော်မျိုးဟာ ဒီနေရာမှာ လွှတ်တော်က လမ်းညွှန်တဲ့အတိုင်း လုပ်ဆောင်ရမယ့် အစေခံတစ်ဦးသာဖြစ်လို့ လွှတ်တော်ရဲ့ လမ်းညွှန်ချက်မပါဘဲ ကြည့်မြင်ဖို့ မျက်စိလည်းမရှိ၊ ပြောဆိုဖို့ လျှာလည်းမရှိပါကြောင်း"''' ဟု နာမည်ကျော်စကားဖြင့် ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့သည်။ ချားလ်စ်က '''"ငါ့ရဲ့ ငှက်တွေအားလုံး ပျံသန်းသွားကြပြီ"''' ဟု စိတ်ပျက်လက်ပျက် ရေရွတ်ခဲ့ရပြီး လက်ဗလာဖြင့် ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ ဤသို့ ဖမ်းဆီးရန် ကြိုးပမ်းမှု လွဲချော်သွားခြင်းသည် ချားလ်စ်အတွက် နိုင်ငံရေးအရ အကြီးအကျယ် အထိနာစေခဲ့သည်။ ယခင်က မည်သည့်အင်္ဂလန်ဧကရာဇ်မျှ အောက်လွှတ်တော်အတွင်းသို့ ကိုယ်တိုင်ဝင်ရောက်ခဲ့ဖူးခြင်းမရှိသဖြင့် အမတ်များကို ဖမ်းဆီးရန် လွှတ်တော်ခန်းမဆောင်အတွင်းသို့ မကြုံစဖူး ကျူးကျော်ဝင်ရောက်မှုမှာ ပါလီမန်၏ အခွင့်အရေးကို ဆိုးရွားစွာ ချိုးဖောက်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ ချားလ်စ်သည် မိမိကိုယ်မိမိ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများနှင့် မငြိမ်မသက်မှုများကို ကာကွယ်ပေးသူအဖြစ် ပုံဖော်ရန် ကြိုးပမ်းနေသည့် ၎င်း၏ထောက်ခံသူများ၏ ကြိုးပမ်းမှုကို ဤလုပ်ရပ်တစ်ခုတည်းဖြင့် ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သည်။ ပါလီမန်သည် လန်ဒန်မြို့ကို လျင်မြန်စွာ ထိန်းချုပ်လိုက်သဖြင့် ချားလ်စ်သည် ဇန်နဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် မြို့တော်မှ ဟန်ပတန်ကုတ်နန်းတော် (Hampton Court Palace) သို့ ထွက်ပြေးခဲ့ရပြီး၊ နှစ်ရက်အကြာတွင် ဝင်ဆာရဲတိုက် (Windsor Castle) သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ၎င်း၏မိဖုရားနှင့် အကြီးဆုံးသမီးတော်တို့ကို ဘေးကင်းရာ ပြည်ပသို့ စေလွှတ်ပြီးနောက်၊ ဟားလ်မြို့ (Hull) ရှိ စစ်လက်နက်တိုက်ကို သိမ်းပိုက်ရန် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် မြောက်ဘက်သို့ ခရီးနှင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဧပြီလတွင် ရောက်ရှိချိန်၌ ပါလီမန်လိုလားသော မြို့တော်ဝန် ဆာ ဂျွန် ဟိုသမ် (Sir John Hotham) က ၎င်းအား မြို့ထဲသို့ ဝင်ရောက်ခွင့်မပြုဘဲ ငြင်းပယ်ခဲ့သဖြင့် ချားလ်စ်မှာ စိတ်ပျက်လက်ပျက်ဖြင့် ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ == '''အင်္ဂလန်ပြည်တွင်းစစ်''' == ၁၆၄၂ ခုနှစ် နှစ်လယ်ပိုင်းတွင် နှစ်ဖက်စလုံးသည် လက်နက်စွဲကိုင်ရန် ပြင်ဆင်လာကြသည်။ ချားလ်စ်သည် အလယ်ခေတ်ထုံးတမ်းစဉ်လာအတိုင်း ဘုရင့်အမိန့်ပြန်တမ်း (Commission of array) ဖြင့် စစ်တပ်ကို စုဆောင်းခဲ့ပြီး၊ ပါလီမန်ကလည်း ၎င်းတို့၏ ပြည်သူ့စစ်တပ်အတွက် စေတနာ့ဝန်ထမ်းများကို ခေါ်ယူခဲ့သည်။ ညှိနှိုင်းမှုများမှာ အချည်းနှီးဖြစ်ခဲ့ပြီးနောက် ချားလ်စ်သည် ၁၆၄၂ ခုနှစ် သြဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် နော့တင်ဟမ်မြို့၌ (Nottingham) တော်ဝင်အလံတော်ကို လွှင့်ထူ၍ စစ်ကြေညာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ၎င်း၏တပ်ဖွဲ့များသည် အင်္ဂလန်အလယ်ပိုင်း (Midlands)၊ ဝေလပြည်နယ်၊ အနောက်ဘက်ဒေသများနှင့် အင်္ဂလန်မြောက်ပိုင်းတို့ကို အကြမ်းဖျင်း ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့ပြီး အောက်စဖို့ဒ် (Oxford) တွင် ၎င်း၏နန်းတွင်းကို အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ ပါလီမန်ကမူ လန်ဒန်မြို့၊ အရှေ့တောင်ဘက်ဒေသများနှင့် အရှေ့အန်ဂလီယာ (East Anglia) အပြင် အင်္ဂလန်ရေတပ်ကိုပါ ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သည်။ အသေးစား တိုက်ပွဲငယ်အချို့ ဖြစ်ပွားပြီးနောက် နှစ်ဖက်စစ်တပ်များသည် ၁၆၄၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် '''အက်ဂျ်ဟေးလ် (Edgehill)''' တိုက်ပွဲ၌ အပြင်းအထန် စတင်ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ချားလ်စ်၏ တူတော်စပ်သူ ရိုင်းမင်းသား ရူးပတ် (Prince Rupert) သည် တော်ဝင်တပ်မှူး လင်ဆေးအမတ် ရောဘတ် ဘာတီး (Robert Bertie, 1st Earl of Lindsey) ၏ စစ်ဗျူဟာကို သဘောမတူခဲ့ရာတွင် ချားလ်စ်က ရူးပတ်ဘက်မှ ရပ်တည်ပေးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် လင်ဆေးသည် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်သွားခဲ့သဖြင့် ချားလ်စ်ကိုယ်တိုင် အထွေထွေသေနာပတိအဖြစ် တာဝန်ယူကာ စစ်သူကြီး ပက်ထရစ် ရုသ်ဗင် (Patrick Ruthven) ၏ အကူအညီဖြင့် ကွပ်ကဲခဲ့သည်။ ရူးပတ်၏ မြင်းတပ်သည် ပါလီမန်တပ်များကို အောင်မြင်စွာ ထိုးဖောက်တိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ စစ်မြေပြင်သို့ ချက်ချင်းပြန်မလှည့်ဘဲ ပါလီမန်တပ်၏ ရိက္ခာနှင့် အထုပ်အပိုး တင်ဆောင်လာသော လှည်းတန်းများကို လုယက်ရန် ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ ဗိုလ်မှူးကြီးအဖြစ် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သော လင်ဆေးမှာမူ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ပြီး ဆေးကုသမှုမခံရဘဲ သွေးလွန်ကာ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ထိုတိုက်ပွဲသည် နေဝင်မိုးချုပ်သွားသည်အထိ တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက် အပြတ်အသတ် အနိုင်မရဘဲ အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ်၏ ကိုယ်ပိုင်စကားအရ ထိုစစ်မြေပြင်အတွေ့အကြုံသည် ၎င်းအား "အလွန်အမင်းနှင့် နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း ဝမ်းနည်းပူဆွေးစေခဲ့သည်" ဟု ဆိုသည်။ ၎င်းသည် အောက်စဖို့ဒ်တွင် စစ်တပ်ကို ပြန်လည်စုစည်းခဲ့ပြီး လန်ဒန်သို့ ချက်ချင်းသွားရောက်တိုက်ခိုက်ရန် ရူးပတ်၏ အကြံပြုချက်ကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ တစ်ပတ်အကြာ နိုဝင်ဘာ ၃ ရက်တွင် မြို့တော်သို့ ချီတက်ခဲ့ပြီး လမ်းခရီးတွင် ဘရန့်ဖို့ဒ် (Brentford) ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ကာ တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပင် ပါလီမန်ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် ဆက်လက်ညှိနှိုင်းနေခဲ့သည်။ လန်ဒန်မြို့အပြင်ဘက် Turnham Green သို့ ရောက်သောအခါ တော်ဝင်စစ်တပ်သည် မြို့ပြပြည်သူ့စစ်တပ်၏ ခုခံမှုကို ကြုံတွေ့ရပြီး၊ အရေအတွက်အားဖြင့် သာလွန်သော ပါလီမန်တပ်များနှင့် ရင်ဆိုင်ရသဖြင့် ချားလ်စ်သည် ပြန်လည်ဆုတ်ခွာရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အောက်စဖို့ဒ်တွင် ဆောင်းခိုရင်း မြို့၏ကာကွယ်ရေးကို အားကောင်းအောင်လုပ်ဆောင်ကာ လာမည့်ရာသီ စစ်ဆင်ရေးအတွက် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ နှစ်ဖက်အကြား ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးမှုများမှာ ဧပြီလတွင် ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ စစ်ပွဲသည် နောက်ထပ် နှစ်အနည်းငယ်အထိ အဖြေမထွက်ဘဲ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေခဲ့ပြီး၊ မိဖုရား ဟင်နရီယက်တာ မာရီယာသည် ၁၆၄၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလမှစ၍ ဗြိတိန်သို့ ၁၇ လကြာ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ၁၆၄၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ရူးပတ်က ဘရစ္စတိုမြို့ကို (Bristol) သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်၊ ချားလ်စ်သည် ထိုဆိပ်ကမ်းမြို့သို့ သွားရောက်ခဲ့ပြီး ဆဲဗန်းမြစ် (Severn) အထက်ပိုင်းရှိ ဂလော့စတာမြို့ကို (Gloucester) ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ခဲ့သည်။ မြို့ရိုးများကို မြေအောက်မှ ဖြိုလှဲမည့် ၎င်း၏အစီအစဉ်မှာ မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် ပျက်ပြားခဲ့ရပြီး ပါလီမန်စစ်ကူတပ်များ ချဉ်းကပ်လာသောအခါ ချားလ်စ်သည် ပိတ်ဆို့မှုကို ရုပ်သိမ်းကာ Sudeley ရဲတိုက်သို့ ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။ ပါလီမန်စစ်တပ်က လန်ဒန်ဘက်သို့ ပြန်လှည့်သွားသောအခါ ချားလ်စ်က နောက်မှ လိုက်လံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ထိုစစ်တပ်နှစ်ခုသည် စက်တင်ဘာ ၂၀ ရက်တွင် ဘာခ်ရှိုင်းယားနယ်ရှိ နယူးဘရီ (Newbury) ၌ ဆုံတွေ့ခဲ့ကြသည်။ အက်ဂျ်ဟေးလ်တိုက်ပွဲကဲ့သို့ပင် ဤတိုက်ပွဲသည်လည်း ညမှောင်သည်အထိ အဖြေမထွက်ဘဲ ဖြစ်နေခဲ့သဖြင့် စစ်တပ်များ လမ်းခွဲခဲ့ကြသည်။ ၁၆၄၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ချားလ်စ်သည် အောက်စဖို့ဒ်၌ ပါလီမန်တစ်ခုကို ခေါ်ယူခဲ့ရာ မှူးမတ် ၄၀ ခန့်နှင့် အောက်လွှတ်တော်အမတ် ၁၁၈ ဦး တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ခြုံငုံပြောရလျှင် ၁၆၄၅ ခုနှစ် မတ်လအထိ တည်ရှိခဲ့သော ထိုအောက်စဖို့ဒ်ပါလီမန်ကို မှူးမတ်အများစုနှင့် အောက်လွှတ်တော်၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့်က ထောက်ခံခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ထိုလွှတ်တော်၏ ထိရောက်မှုမရှိခြင်းအပေါ် ချားလ်စ်က စိတ်ပျက်ခဲ့ပြီး မိဖုရားထံရေးသော လျှို့ဝှက်ပေးစာများတွင် ယင်းလွှတ်တော်ကို "မျိုးစပ်လွှတ်တော်" (Mongrel) ဟု နှိမ့်ချခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ၁၆၄၄ ခုနှစ်တွင် ချားလ်စ်သည် အင်္ဂလန်တောင်ပိုင်းတွင်သာ ရှိနေခဲ့ပြီး၊ ရူးပတ်ကမူ ပါလီမန်နှင့် စကော့တလန် ကော့ဗနန်တာ စစ်တပ်များ၏ ခြိမ်းခြောက်မှုကို ခံနေရသော နယူးအာ့ခ် (Newark) နှင့် ယော့ခ် (York) မြို့များကို ကူညီရန် မြောက်ဘက်သို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ်သည် ဇွန်လနှောင်းပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားသည့် Cropredy Bridge တိုက်ပွဲတွင် အောင်ပွဲရရှိခဲ့သော်လည်း၊ မြောက်ဘက်ရှိ တော်ဝင်တပ်များမှာမူ ရက်ပိုင်းအကြာတွင် ဖြစ်ပွားသည့် '''မာစတန်မူး (Marston Moor)''' တိုက်ပွဲတွင် အကြီးအကျယ် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရသည်။ ဘုရင်သည် တောင်ပိုင်းတွင် စစ်ဆင်ရေးကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး အက်ဆက်စ်အမတ် ရောဘတ် ဒီဗာရိုး (Robert Devereux, 3rd Earl of Essex) ဦးဆောင်သော ပါလီမန်စစ်တပ်ကို ဝိုင်းရံကာ လက်နက်ဖြုတ်သိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏အခြေစိုက်ရာ အောက်စဖို့ဒ်သို့ မြောက်ဘက်အတိုင်း ပြန်လာစဉ် ဆောင်းတွင်းမရောက်မီ နယူးဘရီတွင် ဒုတိယအကြိမ် ထပ်မံတိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း ဤတိုက်ပွဲသည်လည်း အဖြေမထွက်ဘဲ ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ ဆောင်းရာသီအတွင်း နှစ်ဖက်စလုံး လက်နက်ခဲယမ်းစုဆောင်းပြီး ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းနေစဉ် ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးရန် ကြိုးပမ်းမှုများမှာလည်း ထပ်မံမအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ၁၆၄၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဖြစ်ပွားသည့် '''နေစဘီ (Naseby)''' တိုက်ပွဲ၌ ရူးပတ်၏ မြင်းတပ်သည် ပါလီမန်၏ တပ်မတော်သစ် (New Model Army) ၏ နံဘေးတောင်ပံကို အောင်မြင်စွာ ထိုးဖောက်တိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့ပြန်သည်။ သို့သော် စစ်မြေပြင်၏ အခြားနေရာများတွင်မူ ပါလီမန်တပ်များက ချားလ်စ်၏ စစ်သည်များကို နောက်သို့ တွန်းပို့ထားနိုင်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ်သည် မိမိ၏စစ်သည်များကို စိတ်ဓာတ်မြှင့်တင်ပေးရန် ရှေ့သို့ မြင်းစီးထွက်ခဲ့သော်လည်း၊ ထိုသို့လုပ်ဆောင်စဉ် ကန်းဝပ်တ်အမတ် ရောဘတ် ဒယ်ဇဲလ် (Robert Dalzell, 1st Earl of Carnwath) က ဘုရင့်လုံခြုံရေးအတွက် စိုးရိမ်သဖြင့် ဘုရင့်မြင်းဇက်ကြိုးကို ဆွဲကိုင်ကာ နောက်သို့ ဆွဲခေါ်သွားခဲ့သည်။ တော်ဝင်စစ်သည်များက ကန်းဝပ်တ်၏ လုပ်ရပ်ကို နောက်ဆုတ်ရန် အချက်ပြမှုအဖြစ် မှားယွင်းစွာ ယူဆခဲ့ကြသဖြင့် ၎င်းတို့၏ စစ်ကြောင်းတစ်ခုလုံး ပြိုလဲသွားခဲ့ရသည်။ ဤတိုက်ပွဲသည် စစ်ရေးအသာစီးရမှုကို ပါလီမန်ဘက်သို့ အပြီးသတ် ရောက်ရှိသွားစေခဲ့သည်။ ထို့နောက်ပိုင်းတွင် တော်ဝင်တပ်များ ဆက်တိုက်ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် အောက်စဖို့ဒ်မြို့ပါ ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ခြင်း ခံခဲ့ရရာ၊ ချားလ်စ်သည် ၁၆၄၆ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် (အစေခံတစ်ဦးအဖြစ် ရုပ်ဖျက်၍) မြို့မှ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် နယူးအာ့ခ်မြို့ကို ဝိုင်းရံထားသော စကော့တလန် ပရက်စ်ဘီတေးရီးယန်း စစ်တပ်ထံသို့ မိမိကိုယ်ကို အပ်နှံခဲ့ပြီး မြောက်ဘက်ရှိ နယူးကာဆယ် (Newcastle upon Tyne) သို့ ခေါ်ဆောင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ကိုးလကြာ ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးပြီးနောက် စကော့တလန်သားများသည် အင်္ဂလန်ပါလီမန်နှင့် သဘောတူညီချက် ရရှိခဲ့ကြသည်။ ယင်းမှာ ပေါင် ၁၀၀,၀၀၀ (နှင့် နောင်တွင် နောက်ထပ်ငွေများ ပေးအပ်ရန် ကတိပြုချက်) ဖြင့် အပြန်အလှန်အဖြစ် စကော့တလန်သားများသည် နယူးကာဆယ်မှ ဆုတ်ခွာပေးခဲ့ပြီး၊ ၁၆၄" ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ချားလ်စ်အား အင်္ဂလန်ပါလီမန် ကိုယ်စားလှယ်များထံသို့ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ == '''တရားစီရင်ခြင်း''' == ချားလ်စ်ကို ၁၆၄၈ ခုနှစ်ကုန်တွင် ဟတ်စ်တ်ရဲတိုက် (Hurst Castle) သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ဝင်ဆာရဲတိုက် (Windsor Castle) သို့ ထပ်မံရွှေ့ပြောင်းခဲ့သည်။ ၁၆၄၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် '''ရန့်ပ်ပါလီမန် (Rump Parliament)''' ၏ အောက်လွှတ်တော်က ၎င်းအား နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် တရားစွဲဆိုရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သော်လည်း အထက်လွှတ်တော်က ထိုစွဲချက်ကို ပယ်ချခဲ့သည်။ ရှင်ဘုရင်တစ်ပါးကို တရားစီရင်ရန် ကြံစည်မှုမှာ ထိုခေတ်အခါက အလွန်ထူးဆန်းသော ကိစ္စရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်၏ အယူခံတရားရုံးကြီး သုံးခုမှ တရားသူကြီးချုပ်များဖြစ်ကြသည့် ဟင်နရီ ရိုးလ် (Henry Rolle)၊ အိုလီဗာ စိန့်ဂျွန် (Oliver St John) နှင့် ဂျွန် ဝိုင်းလ်ဒ် (John Wilde) တို့အားလုံးက ဤတရားစွဲဆိုမှုသည် ဥပဒေနှင့်မညီဘဲ တရားမဝင်ကြောင်း ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ရန့်ပ်ပါလီမန် အောက်လွှတ်တော်သည် ၎င်းတို့တစ်ဦးတည်းဖြင့် ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းနိုင်ခွင့်ရှိကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး၊ ချားလ်စ်ကို စစ်ဆေးစီရင်ရန် သီးသန့်တရားရုံးတစ်ခု ဖွဲ့စည်းမည့် ဥပဒေကြမ်းကို အတည်ပြုကာ ယင်းဥပဒေကြမ်းသည် ဘုရင့်သဘောတူညီချက်မလိုဘဲ အာဏာတည်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ထိုဥပဒေအရ ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် '''တရားမျှတမှုဆိုင်ရာ တရားရုံးချုပ် (High Court of Justice)''' တွင် ကော်မရှင်နာအဖွဲ့ဝင် ၁၃၅ ဦး ပါဝင်သော်လည်း၊ အများစုမှာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် ငြင်းဆန်ခဲ့ကြ သို့မဟုတ် တမင်တကာ ရှောင်ရှားခဲ့ကြသည်။ ၁၆၄" ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ဝက်စ်မင်စတာခန်းမ၌ (Westminster Hall) စတင်ခဲ့သော ချားလ်စ်၏ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုနှင့် "အခြားကြီးလေးသော ရာဇဝတ်မှုများ" စစ်ဆေးစီရင်ရေးသို့ (ပါလီမန်ကို အခိုင်အမာထောက်ခံသူများ ဖြစ်ကြသည့်) ကော်မရှင်နာ ၆၈ ဦးသာ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဂျွန် ဘရက်ဒ်ရှော (John Bradshaw) က တရားရုံးဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပြီး၊ တရားစွဲဆိုမှုကို ရှေ့နေချုပ် ဂျွန် ကွတ်ခ် (John Cook) က ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ်သည် နိုင်ငံတော်အကျိုးစီးပွားထက် မိမိ၏ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားကို ရှေးရှုရန် ၎င်း၏အာဏာကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအပေါ် သစ္စာဖောက်မှု ကျူးလွန်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲခံရသည်။ စွဲချက်တွင် ၎င်းသည် "မိမိစိတ်တိုင်းကျ အုပ်ချုပ်ရန်အတွက် အကန့်အသတ်မရှိသော အာဏာရှင်စနစ်ကို ထူထောင်ထိန်းသိမ်းရန်နှင့် ပြည်သူတို့၏ အခွင့်အရေးနှင့် လွတ်လပ်ခွင့်များကို ဖြိုဖျက်ရန် ဆိုးညစ်သောအကြံအစည်များ" ကို ကြံစည်ခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ယင်းကို အကောင်အထည်ဖော်ရန်အတွက် ၎င်းသည် "လက်ရှိပါလီမန်နှင့် ပါလီမန်က ကိုယ်စားပြုသော ပြည်သူများအပေါ် သစ္စာဖောက်ဖျက်ကာ မလိုမုန်းထားစိတ်ဖြင့် စစ်မီးမွှေးခဲ့သည်" ဟုလည်းကောင်း၊ ယင်း "ချားလ်စ် စတူးအတ်၏ ဆိုးညစ်သောအကြံအစည်များ၊ စစ်ပွဲများနှင့် မကောင်းသော လုပ်ရပ်များသည် ပြည်သူလူထု၏ အကျိုးစီးပွား၊ အများပိုင်အခွင့်အရေး၊ လွတ်လပ်မှု၊ တရားမျှတမှုနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးတို့ကို ဆန့်ကျင်၍ မိမိနှင့် မိမိမိသားစုအတွက် ကိုယ်ကျိုးစီးပွား၊ အာဏာစက်နှင့် လုပ်ကြံဖန်တီးထားသော အထူးအခွင့်အာဏာများကို မြှင့်တင်ထိန်းသိမ်းရန်အတွက်သာ ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်" ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ယနေ့ခေတ်ကာလ စစ်ဗိုလ်ချုပ်များတွင် တာဝန်ရှိမှု (Command responsibility) ဟူသော သဘောတရားကို အစပျိုးသည့်အနေဖြင့်၊ အဆိုပါစွဲချက်တွင် ၎င်းအား "ထိုစစ်ပွဲများအတွင်း ကျူးလွန်ခဲ့သည့် သို့မဟုတ် ထိုစစ်ပွဲများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် နိုင်ငံတော်အပေါ် သစ္စာဖောက်မှု၊ လူသတ်မှု၊ လုယက်မှု၊ မီးရှို့မှု၊ ဖျက်ဆီးမှု၊ နစ်နာဆုံးရှုံးမှုများနှင့် ဒုစရိုက်မှုအားလုံးအတွက် အပြစ်ရှိကြောင်း" သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ စစ်ပွဲအတွင်း လူဦးရေ၏ ၆ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သော ခန့်မှန်းခြေ လူပေါင်း ၃၀၀,၀၀၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။ တရားစီရင်မှု၏ ပထမဆုံး သုံးရက်တာအတွင်း ချားလ်စ်အား အပြစ်ရှိ၊ မရှိ ထွက်ဆိုရန် တောင်းဆိုသည့်အခါတိုင်း ၎င်းက ငြင်းဆန်ခဲ့ပြီး၊ '''"ကျွန်ုပ်ကို ဘယ်လိုအာဏာမျိုး၊ ဘယ်လိုတရားဝင်လုပ်ပိုင်ခွင့်မျိုးနဲ့ ဒီနေရာကို ခေါ်ယူစစ်ဆေးတာလဲဆိုတာ သိချင်တယ်"''' ဟူသော စကားဖြင့် ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။ ၎င်းက မည်သည့်တရားရုံးမျှ ဧရာဇ်တစ်ပါးအပေါ် စီရင်ပိုင်ခွင့်မရှိကြောင်း၊ မိမိ၏ အုပ်ချုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာကို ဘုရားသခင်နှင့် အင်္ဂလန်၏ အစဉ်အလာဥပဒေများက ပေးအပ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး၊ မိမိကို စစ်ဆေးနေသူများ၏ အာဏာမှာ လက်နက်အားကိုးအကြမ်းဖက်မှုသာဖြစ်ကြောင်း လျှောက်လဲခဲ့သည်။ ချားလ်စ်က ဤတရားစီရင်မှုသည် တရားမဝင်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုကာ အောက်ပါအတိုင်း ရှင်းလင်းခဲ့သည် -<blockquote>"လောကီအာဏာ မည်မျှပင်ကြီးမားစေကာမူ (သင်တို့၏ ဘုရင်ဖြစ်သော) ကျွန်ုပ်ကို ရာဇဝတ်ကောင်တစ်ဦးအဖြစ် တရားစွဲဆိုပိုင်ခွင့်မရှိပါ။ ယနေ့လုပ်ဆောင်ချက်များသည် ဘုရားသခင်၏ ဥပဒေများနှင့် ညီညွတ်မှုမရှိပါ။ အကြောင်းမှာ ဓမ္မဟောင်းကျမ်းနှင့် ဓမ္မသစ်ကျမ်း နှစ်ခုစလုံးတွင် ဘုရင်များအပေါ် ရိုသေနာခံရန် အာဏာကို အတိအလင်း အာမခံထားပြီး တင်းကျပ်စွာ မိန့်မှာထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤမြေပြင်၏ ဥပဒေနှင့် ပတ်သက်၍လည်း ဘုရင်အား တရားစွဲဆိုပိုင်ခွင့်ရှိသည်ဟု မည်သည့်ပညာတတ်ရှေ့နေမျှ အတည်ပြုလိမ့်မည်မဟုတ်ကြောင်း ကျွန်ုပ် အပြည့်အဝယုံကြည်သည်။ အကြောင်းမှာ ဥပဒေအားလုံးသည် ဘုရင့်နာမတော်ဖြင့်သာ လည်ပတ်နေသောကြောင့်ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့၏ အခြေခံမူတစ်ခုမှာ 'ဘုရင်သည် မည်သည့်အခါမျှ အမှားမလုပ်' (The King can do no wrong) ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ အထက်လွှတ်တော်ကိုလည်း လုံးဝဖယ်ထုတ်ထားပြီး၊ အောက်လွှတ်တော်မှာမူ ၎င်းတို့၏ အမတ်အများစုမှာ လွှတ်တော်တက်ရောက်ခွင့်မရအောင် အကျဉ်းချခံထားရခြင်း သို့မဟုတ် ခြိမ်းခြောက်ခံထားရခြင်းများကို လူတိုင်းသိရှိကြသည်။ ကျွန်ုပ်လက်နက်စွဲကိုင်ခဲ့ခြင်းမှာ မိမိ၏အာဏာက ရှေးဟောင်းအစိုးရစနစ်ကို လုံးဝပြောင်းလဲပစ်လိုက်ပြီဟု ထင်မြင်ယူဆနေကြသူများ၏ရန်မှ ဤနိုင်ငံ၏ အခြေခံဥပဒေများကို ကာကွယ်ရန်အတွက်သာ ဖြစ်သည်။"</blockquote>ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် တရားရုံးက ဧရာဇ်တို့၏ တရားစွဲဆိုမှုကင်းလွတ်ခွင့် အခွင့်အာဏာ (Sovereign immunity) ကို စိန်ခေါ်ခဲ့ပြီး '''"အင်္ဂလန်ဘုရင်ဆိုသည်မှာ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးတစ်ယောက်မဟုတ်ဘဲ၊ နိုင်ငံတော်၏ ဥပဒေများနှင့်အညီသာ အုပ်ချုပ်ရန် ကန့်သတ်ထားသော အာဏာကို အပ်နှင်းခံထားရသည့် ရာထူးသက်သက်သာဖြစ်သည်"''' ဟု တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။ သုံးရက်မြောက်နေ့ အဆုံးတွင် ချားလ်စ်ကို တရားရုံးမှ ခေါ်ထုတ်သွားခဲ့ပြီးနောက်၊ တရားရုံးသည် ၎င်းမရှိခိုက် နောက်ထပ်နှစ်ရက်တိုင်တိုင် ၎င်းအား ဆန့်ကျင်သည့် သက်သေ ၃၀ ကျော်ကို စစ်ဆေးခဲ့ကာ ဇန်နဝါရီ ၂၆ ရက်တွင် ၎င်းအား သေဒဏ်ချမှတ်ခဲ့သည်။ နောက်တစ်နေ့တွင် ဘုရင်ကြီးကို ကော်မရှင်၏ အများပြည်သူဆိုင်ရာ အစည်းအဝေးရှေ့မှောက်သို့ ခေါ်ဆောင်လာပြီး အပြစ်ရှိကြောင်း ကြေညာကာ ပြစ်ဒဏ်စီရင်ချက် ဖတ်ကြားခဲ့သည်။ စီရင်ချက်တွင် "အဆိုပါ သစ္စာဖောက်မှုနှင့် ရာဇဝတ်မှုအားလုံးအတွက် ဤတရားရုံးက အဆိုပါ ချားလ်စ် စတူးအတ်အား အာဏာရှင်၊ သစ္စာဖောက်၊ လူသတ်သမားနှင့် ဤနိုင်ငံရှိ ကောင်းမွန်သော ပြည်သူတို့၏ အများပြည်သူဆိုင်ရာ ရန်သူအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ၎င်း၏ကိုယ်ခန္ဓာမှ ဦးခေါင်းကို ဖြတ်တောက်၍ သေဒဏ်ပေးရန် စီရင်ချက်ချမှတ်သည်" ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ကော်မရှင်နာအဖွဲ့ဝင် ၅၉ ဦးက ချားလ်စ်၏ သေဒဏ်ကွပ်မျက်မှုအမိန့်လွှာ (Death warrant) တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ == '''ကွပ်မျက်ခြင်း''' == ချားလ်စ်အား ကွပ်မျက်ရန်ရက်ကို ၁၆၄၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၀ ရက်နေ့အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ သားသမီးများအနက် အဲလိဇဘက်နှင့် ဟင်နရီ နှစ်ဦးသာ ပါလီမန်တပ်များ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် အင်္ဂလန်၌ ကျန်ရှိနေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အား ဇန်နဝါရီ ၂၉ ရက်တွင် ဘုရင်ကြီးထံ သွားရောက်တွေ့ဆုံခွင့်ပြုခဲ့ပြီး ဘုရင်ကြီးက ၎င်းတို့အား မျက်ရည်စက်လက်ဖြင့် နှုတ်ဆက်ခဲ့သည်။ နောက်တစ်နေ့မနက်တွင် ဘုရင်ကြီးက အင်္ကျီနှစ်ထည် ထပ်စီးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ရာသီဥတုအေးလွန်းသဖြင့် မိမိကိုယ်ခန္ဓာတုန်ရင်ခြင်းကို ကြည့်ရှုနေသည့် လူထုက ကြောက်ရွံ့နေသည်ဟု မှားယွင်းစွာ မထင်မှတ်စေရန်အတွက် ဖြစ်သည်။ ဘုရင်ကြီးက '''"ရာသီဥတုက အရမ်းအေးလွန်းလို့ ကျွန်ုပ်ကို တုန်ရင်စေနိုင်တယ်၊ အဲဒါကို ကြည့်နေတဲ့သူအချို့က ကြောက်လို့ တုန်နေတာလို့ ထင်သွားကြလိမ့်မယ်။ ကျွန်ုပ်အပေါ် အဲဒီလို အစွန်းအထင်းမျိုး မခံချင်ဘူး"''' ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ၎င်းအား ပိတ်လှောင်ထားသည့် စိန့်ဂျိမ်းစ်နန်းတော် (St James's Palace) မှတစ်ဆင့် ကွပ်မျက်မည့် စင်မြင့်ကို ဆောက်လုပ်ထားသော ဝှိုက်ဟောနန်းတော် (Palace of Whitehall) ရှိ ဘန်ကွက်တင်းဟောက်စ် (Banqueting House) ရှေ့သို့ စစ်သားများ၏ အစောင့်အရှောက်ဖြင့် လမ်းလျှောက်ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ ချားလ်စ်ကို ကြည့်ရှုသူ ပြည်သူလူထုနှင့် ဝေးကွာစေရန် စစ်သားအဆင့်ဆင့်ဖြင့် ဝန်းရံတားဆီးထားသဖြင့် ၎င်း၏ နောက်ဆုံးမိန့်ခွန်းကို စင်မြင့်ပေါ်တွင် အတူရှိနေသူများသာ ကြားခဲ့ရသည်။ ၎င်းက မိမိ၏ သစ္စာရှိအမှုထမ်း စထရက်ဖို့ဒ်ကို ကွပ်မျက်ခြင်းမှ မတားဆီးနိုင်ခဲ့သည့် မိမိ၏အမှားကြောင့် ယခုကဲ့သို့ ကံကြမ္မာဆိုးနှင့် ကြုံရခြင်းဖြစ်သည်ဟု အပြစ်တင်ခဲ့သည် - "ကျွန်ုပ် ဇွတ်အတည်ပြုပေးခဲ့တဲ့ မတရားတဲ့ စီရင်ချက်တစ်ခုအတွက် အခု ကျွန်ုပ်အပေါ် မတရားတဲ့ စီရင်ချက်နဲ့ ပြန်ပြီး ပြစ်ဒဏ်ခတ်ခံရတာပဲ ဖြစ်တယ်။" ၎င်းက မိမိသည်လည်း အခြားသူများနည်းတူ ပြည်သူတို့၏ လွတ်လပ်ခွင့်ကို အလိုရှိခဲ့ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည် - "ဒါပေမယ့် ကျွန်ုပ် ပြောရမှာက ပြည်သူတွေရဲ့ လွတ်လပ်ခွင့်ဆိုတာ အုပ်ချုပ်မှုစနစ်တစ်ခု ရှိနေခြင်းအပေါ်မှာပဲ တည်မှီပါတယ်။ အုပ်ချုပ်ရေးမှာ ပြည်သူတွေ ပါဝင်ပတ်သက်ခွင့် ရဖို့ မဟုတ်ပါဘူး၊ အဲဒါက သူတို့နဲ့ မဆိုင်တဲ့အရာပါ။ နိုင်ငံသားတစ်ယောက်နဲ့ ဧကရာဇ်တစ်ပါးဆိုတာ လုံးဝဥဿုံ ကွဲပြားခြားနားတဲ့ အရာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။" ၎င်းက ဆက်လက်၍ "ကျွန်ုပ်ဟာ ပျက်စီးလွယ်တဲ့ လောကီသရဖူကနေ ဘယ်တော့မှ မပျက်စီးနိုင်ဘဲ ဘယ်လိုမငြိမ်မသက်မှုမှ မရှိတော့တဲ့ ထာဝရသရဖူဆီသို့ သွားပါတော့မယ်" ဟု ဆိုခဲ့သည်။ မွန်းလွဲ ၂ နာရီခန့်တွင် အသက် ၄၈ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော ချားလ်စ်သည် ဆုတောင်းစကားဆိုပြီးနောက် ၎င်း၏ဦးခေါင်းကို သစ်တုံးပေါ်သို့ တင်လိုက်ပြီး မိမိအဆင်သင့်ဖြစ်ပြီဖြစ်ကြောင်း လက်နှစ်ဖက်ကို ဆန့်ထုတ်၍ အာဏာပိုင်အား အချက်ပြခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၎င်း၏ဦးခေါင်းကို တစ်ချက်တည်းဖြင့် ပြတ်တောက်ကာ ကွပ်မျက်လိုက်သည်။ မျက်မြင်သက်သေ ဖိလစ် ဟင်နရီ (Philip Henry) ၏ ပြောကြားချက်အရ စုဝေးနေသော လူအုပ်ကြီးထံမှ "ယခင်က တစ်ခါမှမကြားဖူးသလို နောက်နောင်လည်း မကြားချင်တော့တဲ့" ညည်းတွားသံကြီး တစ်ခု ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပြီး၊ အချို့သော ပြည်သူများသည် ဘုရင်ကြီး၏ သွေးများကို အမှတ်တရအဖြစ် ၎င်းတို့၏ လက်ကိုင်ပုဝါများနှင့် တို့ယူခဲ့ကြသည်။ စစ်ဗိုလ်ချုပ် ကရွမ်းဝဲလ် (Cromwell) သည် ချားလ်စ်၏ ခေါင်းတလားဆီသို့ လာရောက်ကြည့်ရှုကာ "ရက်စက်လှတဲ့ မလွှဲသာမရှောင်သာမှုပဲ" ဟု သက်ပြင်းချကာ ပြောဆိုခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ကွပ်မျက်သူ အာဏာပိုင်မှာ မျက်နှာဖုံးစွပ်ပြီး ရုပ်ဖျက်ထားသဖြင့် ၎င်းမှာ မည်သူမည်ဝါဖြစ်ကြောင်း ငြင်းခုံနေကြဆဲ ဖြစ်သည်။ ကော်မရှင်နာများသည် လန်ဒန်၏ သာမန်လက်ပွတ်သမား ရစ်ချက် ဘရန်ဒန် (Richard Brandon) ထံ ချဉ်းကပ်ခဲ့ကြသော်လည်း ထိုခေတ်အခါက အလွန်များပြားလှသော ပမာဏဖြစ်သည့် ပေါင် ၂၀၀ ပေးမည်ဟု ကမ်းလှမ်းခဲ့လင့်ကစား ၎င်းက အစပိုင်းတွင် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် သေဒဏ်ပေးမည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခံရသဖြင့် ၎င်းကပင် လိုက်လျောပြီး ကွပ်မျက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သလို၊ ဂျော့ခ်ျ ဂျွိုက်စ် (George Joyce)၊ ဝီလျံ ဟျူးလက် (William Hulet) နှင့် ဟျူး ပီတာစ် (Hugh Peters) အစရှိသူတို့၏ အမည်များကိုလည်း သံသယရှိသူများအဖြစ် အမည်စာရင်း တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။ ၁၈၁၃ ခုနှစ်တွင် ဝင်ဆာ၌ ဘုရင်ကြီး၏ ရုပ်အလောင်းကို ပြန်လည်စစ်ဆေးချက်အရ တစ်ချက်တည်းဖြင့် သန့်ရှင်းစွာ ပြတ်တောက်သွားခြင်းကို ထောက်ရှု၍ ဤကွပ်မျက်မှုကို အတွေ့အကြုံရင့်ကျက်သော ခေါင်းဖြတ်ကျွမ်းကျင်သူတစ်ဦးက ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။ ထိုခေတ်အခါက နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်တစ်ဦး၏ ဖြတ်တောက်ထားသော ဦးခေါင်းကို မြှောက်ပြ၍ "သစ္စာဖောက်ရဲ့ ဦးခေါင်းကို ကြည့်ကြလော့" ဟု လူအုပ်ကြီးအား ပြသလေ့ရှိသည့် အစဉ်အလာအတိုင်း ချားလ်စ်၏ ဦးခေါင်းကိုလည်း မြှောက်ပြခဲ့သော်လည်း ထိုစကားစုကိုမူ အသုံးမပြုခဲ့ပေ၊ အကြောင်းမှာ ကွပ်မျက်သူသည် ၎င်း၏အသံကို လူများမှတ်မိသွားမည်ကို မလိုလားသောကြောင့် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည်။ ကွပ်မျက်ပြီးနောက် နောက်တစ်နေ့တွင် ဘုရင်ကြီး၏ ဦးခေါင်းကို ၎င်း၏ခန္ဓာကိုယ်နှင့် ပြန်လည်ချုပ်ပေးခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် ရုပ်အလောင်းကို ဆေးစိမ်ကာ ခဲခေါင်းတလားထဲသို့ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ကော်မရှင်သည် ချားလ်စ်၏ ရုပ်အလောင်းကို ဝက်စ်မင်စတာ အက်ဘီ (Westminster Abbey) ၌ သင်္ဂြိုဟ်ခွင့်မပြုသဖြင့် ၎င်း၏ရုပ်အလောင်းကို ဖေဖော်ဝါရီ ၇ ရက် ညတွင် ဝင်ဆာ (Windsor) သို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့သည်။ ၁၆၄၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်နေ့တွင် ဝင်ဆာရဲတိုက်ရှိ St George's Chapel ဘုရားကျောင်း၏ သီချင်းဆိုရာ နေရာ (Quire) ၌ ဟင်နရီ (၈) နှင့် ၎င်း၏ တတိယမြောက် မိဖုရား ဂျိန်း ဆေးမိုး (Jane Seymour) တို့၏ ခေါင်းတလားများ ဘေးတွင် ဆိတ်ကွယ်ရာ၌ သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်ကြီး၏ သားတော် ချားလ်စ် (၂) မင်းမြတ်သည် နောက်ပိုင်းတွင် လန်ဒန်မြို့ ဟိုက်ပန်းခ် (Hyde Park) ၌ ခမ်းနားထည်ဝါသော တော်ဝင်ဂူဗိမာန်တစ်ခု တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ခဲ့သော်လည်း ဘယ်သောအခါမှ တည်ဆောက်မဖြစ်ခဲ့ချေ။ == '''အမွေအနှစ်''' == ချားလ်စ် ကွပ်မျက်ခံရပြီး ဆယ်ရက်အကြာ ၎င်း၏ရုပ်အလောင်းကို မြေမြှုပ်သင်္ဂြိုဟ်သည့်နေ့တွင် ၎င်းကိုယ်တိုင် ရေးသားခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသော ကိုယ်တိုင်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ စာအုပ်တစ်အုပ်ကို စတင်ရောင်းချခဲ့သည်။ ''Eikon Basilike'' (ဂရိဘာသာဖြင့် "တော်ဝင်ပုံတူ") ဟု အမည်ရသည့် ဤစာအုပ်တွင် တော်ဝင်မူဝါဒများအတွက် ကာကွယ်လျှောက်လဲချက်များ ပါဝင်ပြီး တော်ဝင်လိုလားသူများအတွက် ထိရောက်သော ဝါဒဖြန့်လက်နက်တစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ ဂျွန် မီလ်တန် (John Milton) က ပါလီမန်ဘက်မှ တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ''Eikonoklastes'' ("ရုပ်တုဖျက်ဆီးသူ") အမည်ရှိ စာအုပ်ကို ရေးသားခဲ့သော်လည်း ထိုတုံ့ပြန်ချက်မှာ တော်ဝင်လိုလားသူများ၏ စာအုပ်က ပေးစွမ်းသည့် စာနာသနားမှုလှိုင်းလုံးကို မကျော်လွှားနိုင်ခဲ့ပေ။ အင်္ဂလီကန်များနှင့် တော်ဝင်လိုလားသူများသည် (ချားလ်စ်၏) အာဇာနည်ပုံရိပ်ကို ပုံဖော်ခဲ့ကြပြီး၊ ၁၆၆၀ ပြည့်နှစ် ကန်တာဘာရီနှင့် ယော့ခ် ဘာသာရေးညီလာခံများတွင် "အာဇာနည်ဘုရင် ချားလ်စ်" (King Charles the Martyr) အား အင်္ဂလန်အသင်းတော်၏ ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု ပြက္ခဒိန်ထဲသို့ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ အဆင့်မြင့် အင်္ဂလီကန်အသင်းတော်ဝင်များသည် ၎င်းကွယ်လွန်သည့် နှစ်ပတ်လည်နေ့များတွင် အထူးဝတ်ပြုဆုတောင်းပွဲများ ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ ဖာမောက်သ် (Falmouth) နှင့် တွန်ဘရစ်ချ် ဝဲလ်စ် (Tunbridge Wells) ရှိ ဘုရားကျောင်းများနှင့် Society of King Charles the Martyr ကဲ့သို့သော အင်္ဂလီကန် ဘာသာရေးအသင်းအဖွဲ့များကို ၎င်းအား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်စနစ် ပျက်သုဉ်းသွားပြီးနောက် အင်္ဂလန်သည် သမ္မတနိုင်ငံ သို့မဟုတ် "ဓနသဟာယ" (Commonwealth) ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ရန့်ပ်ပါလီမန် (Rump Commons) အောက်လွှတ်တော်က အထက်လွှတ်တော်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်ကောင်စီ (Council of State) က အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို ရယူခဲ့သည်။ ဗြိတိန်နှင့် အိုင်ယာလန်ရှိ သိသာထင်ရှားသော စစ်ရေးအရ ဆန့်ကျင်မှုမှန်သမျှကို အိုလီဗာ ကရွမ်းဝဲလ် (Oliver Cromwell) ၏ တပ်ဖွဲ့များက အင်္ဂလို-စကော့တလန်စစ်ပွဲနှင့် အိုင်ယာလန်ကို ကရွမ်းဝဲလ်အုပ်ချုပ်ရေးအောက် သိမ်းပိုက်မှုများဖြင့် ချေမှုန်းခဲ့သည်။ ကရွမ်းဝဲလ်သည် ၁၆၅၃ ခုနှစ်တွင် ရန့်ပ်ပါလီမန်ကို အတင်းအကျပ် ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး၊ ထိုသို့ဖြင့် မိမိကိုယ်မိမိ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးချုပ် (Lord Protector) အဖြစ် တင်မြှောက်ကာ ပရိုတက်တိုရိတ် (Protectorate) အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။ ၁၆၅၈ ခုနှစ်တွင် ၎င်းကွယ်လွန်သောအခါ အရည်အချင်းမရှိသည့် ၎င်း၏သားတော် ရစ်ချက် (Richard) က ရာထူးကို ခေတ္တဆက်ခံခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပါလီမန်ကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ၁၆၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ချားလ်စ် (၁) ၏ အကြီးဆုံးသားတော် ချားလ်စ် (၂) မင်းမြတ်ထံသို့ ဘုရင်စနစ်ကို ပြန်လည်အပ်နှင်းကာ ထီးနန်းပြန်လည်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ်သည် ၁၆၄၂ ခုနှစ်တွင် ပါလီမန်၏ လွတ်လပ်ခွင့်ကို ပြင်းထန်စွာချိုးဖောက်၍ အောက်လွှတ်တော်ခန်းမဆောင်အတွင်းသို့ မကြုံစဖူး ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့မှုနှင့် ပါလီမန်အမတ် ငါးဦးကို ဖမ်းဆီးရန် ကြိုးပမ်းသော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့သည့် ဖြစ်ရပ်ကို နှစ်စဉ် ပါလီမန်ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနား (State Opening of Parliament) များတွင် သတိရအောက်မေ့စရာ အစဉ်အလာတစ်ရပ်အဖြစ် ပြုလုပ်ကြဆဲဖြစ်သည်။ === '''အနုပညာ''' === ၁၆၂၃ ခုနှစ်တွင် စပိန်နန်းတွင်းသို့ သွားရောက်ခဲ့သည့် ခရီးစဉ်မှ စိတ်ကူးဉာဏ်အချို့ ရရှိခဲ့ပြီးနောက်၊ ချားလ်စ်သည် အနုပညာအပေါ် ဝါသနာကြီးပြီး အကဲဖြတ်တတ်သော စုဆောင်းသူတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ကာ သမိုင်းတွင် အကောင်းဆုံးသော အနုပညာစုဆောင်းမှုများထဲမှ တစ်ခုကို စုဆောင်းနိုင်ခဲ့သည်။ စပိန်နိုင်ငံတွင် ၎င်းသည် ဗီလာက်စ်ကွက်ဇ် (Velázquez) ၏ ခဲခြစ်ပန်းချီရေးဆွဲခြင်းကို ခံခဲ့ပြီး တီရှန် (Titian) နှင့် ကော်ရက်ဂျီယို (Correggio) တို့၏ လက်ရာများအပါအဝင် အခြားလက်ရာများကိုပါ ရယူခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်တွင်မူ ၎င်း၏ ကော်မရှင်အပ်နှံမှုများအနက် ဝှိုက်ဟောရှိ ဘန်ကွက်တင်းဟောက်စ် (Banqueting House) ၏ မျက်နှာကြက်ပန်းချီကို ပီတာ ပေါလ် ရူးဘန်းစ် (Peter Paul Rubens) အား ရေးဆွဲစေခဲ့ပြီး၊ ဂျရတ် ဗန် ဟွန့်သ်ဟော့စ်တ် (Gerard van Honthorst)၊ ဒန်နီရယ် မီတန်စ် (Daniel Mytens) နှင့် အန်သိုနီ ဗန် ဒိုက် (Anthony van Dyck) တို့ကဲ့သို့သော အခြားဥရောပမြောက်ပိုင်း အနုပညာရှင်များ၏ ပန်းချီလက်ရာများကိုလည်း အပ်နှံရေးဆွဲစေခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ရင်းနှီးသော လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များဖြစ်ကြသည့် ဘာကင်ဟမ်မြို့စားနှင့် အာရန်ဒယ်အမတ် သောမတ်စ် ဟိုးဝပ် (Thomas Howard, 21st Earl of Arundel) တို့သည်လည်း ၎င်း၏ စိတ်ဝင်စားမှုကို မျှဝေခံစားခဲ့ကြပြီး ၎င်းတို့အုပ်စုကို ဝှိုက်ဟောအုပ်စု (Whitehall Group) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ၁၆၂" နှင့် ၁၆၂၈ ခုနှစ်များတွင် ချားလ်စ်သည် မန်တူအာမြို့စား (Duke of Mantua) ၏ စုဆောင်းမှုတစ်ခုလုံးကို ဝယ်ယူခဲ့ပြီး ယင်းတွင် တီရှန်၊ ကော်ရက်ဂျီယို၊ ရာဖာအယ်လ် (Raphael)၊ ကာရာဗက်ဂျီယို (Caravaggio)၊ အန်ဒရီယာ ဒယ်လ် ဆာတို (Andrea del Sarto) နှင့် အန်ဒရီယာ မန်တေးဂ်ညာ (Andrea Mantegna) တို့၏ လက်ရာများ ပါဝင်သည်။ ၎င်း၏ စုဆောင်းမှုမှာ ပိုမိုကြီးထွားလာခဲ့ပြီး ဘာနီနီ (Gian Lorenzo Bernini)၊ ပီတာ ဘရူးဂဲလ် (Pieter Bruegel the Elder)၊ လီယိုနာဒို ဒါဗင်ချီ (Leonardo da Vinci)၊ ဟန်းစ် ဟိုးဘိန်း (Hans Holbein the Younger)၊ ဝန်းဆင့်စလပ်စ် ဟော်လာ (Wenceslaus Hollar)၊ တင်တိုရက်တို (Tintoretto) နှင့် ဗီရွန်နီးစ် (Veronese) တို့အပြင် ဒူရာ (Albrecht Dürer) နှင့် ရက်မ်းဗရန့် (Rembrandt) တို့၏ ကိုယ်တိုင်ရေးပုံတူပန်းချီများအထိ လွှမ်းခြုံနိုင်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ခန့်မှန်းခြေ ပန်းချီကားပေါင်း ၁,၇၆၀ ရှိခဲ့ပြီး ယင်းတို့အနက် အများစုကို ပါလီမန်က ရောင်းချကာ ခွဲဖြန့်ပစ်ခဲ့သည်။ === '''သုံးသပ်ချက်များ''' === ဂျွန် ဖိလစ် ကင်ယွန် (John Philipps Kenyon) ၏ စကားအရ "ချားလ်စ် စတူးအတ်သည် ရှေ့နောက်မညီမှုများနှင့် အငြင်းပွားဖွယ်ရာများ ပြည့်နှက်နေသည့် လူတစ်ဦးဖြစ်သည်" ဟု ဆိုသည်။ ၎င်းအား စံပြအာဇာနည်တစ်ဦးအဖြစ် ယူဆကြသည့် ရှေးရိုးစွဲဝါဒီ (High Tories) များက ကြည်ညိုလေးစားကြသော်လည်း၊ ၎င်းသည် လှည့်ဖြားတတ်ပြီး အမြင်မှားနေသူတစ်ဦးအဖြစ် ယူဆကြသော ဆင်မြူရယ် ရောဆန် ဂါဒီနာ (Samuel Rawson Gardiner) ကဲ့သို့သော ဝှစ်ဂ် (Whig) သမိုင်းပညာရှင်များကမူ ၎င်းကို ရှုတ်ချခဲ့ကြသည်။ မကြာသေးမီက ဆယ်စုနှစ်များအတွင်း သမိုင်းပညာရှင်အများစုက ၎င်းအား ဝေဖန်ခဲ့ကြပြီး၊ ကယ်ဗင် ရှာ့ပ် (Kevin Sharpe) တစ်ဦးတည်းသာ ၎င်းအပေါ် စာနာသော အမြင်ကို တင်ပြခဲ့သော်လည်း အများစုက လက်မခံခဲ့ကြပေ။ ရှာ့ပ်က ဘုရင်သည် တက်ကြွပြီး အသိစိတ်ရှိသူတစ်ဦးဖြစ်သည်ဟု ငြင်းခုံခဲ့သော်လည်း၊ ဘာရီ ကောင်းဝပ် (Barry Coward) ကမူ ချားလ်စ်သည် "ဟင်နရီ (၆) လက်ထက်ကတည်းက ကြည့်လျှင် အင်္ဂလန်၏ အရည်အချင်းမရှိဆုံး ဧကရာဇ်ဖြစ်သည်" ဟု ယူဆခဲ့သည်။ ယင်းအမြင်ကို ရော်နယ် ဟတ်တန် (Ronald Hutton) ကလည်း ထောက်ခံခဲ့ပြီး ၎င်းအား "အလယ်ခေတ်ကတည်းက ကြည့်လျှင် ကျွန်ုပ်တို့ ရရှိခဲ့သမျှထဲ၌ အဆိုးဆုံးသော ဘုရင်ဖြစ်သည်" ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ စစ်ပွဲအတွင်း ပါလီမန်က ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခဲ့သည့် ဆရာတော်ကြီး ဝီလျံ လော့ဒ် (William Laud) က ချားလ်စ်အား "ကြီးမြတ်တဲ့သူတစ်ဦး ဘယ်လိုဖြစ်ရမလဲ၊ သို့မဟုတ် ဘယ်လိုကြီးမြတ်အောင် လုပ်ရမလဲဆိုတာကို မသိရှာတဲ့ နူးညံ့သိမ်မွေ့ပြီး သနားကြင်နာတတ်တဲ့ မင်းသားတစ်ပါး" ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ချားလ်စ်သည် ၎င်း၏ ခမည်းတော်ထက် ပိုမိုတည်ငြိမ်ပြီး ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့သော်လည်း ခေါင်းမာသူ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် မိမိကိုယ်မိမိ ပျက်စီးခြင်းသို့ ပို့ဆောင်မည့် လူကြိုက်နည်းသော မမူဝါဒများကို တမင်တကာ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ချားလ်စ်နှင့် ဂျိမ်းစ် နှစ်ဦးစလုံးသည် ဘုရင်တို့၏ အခွင့်အာဏာသည် နတ်ဘုရားထံမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟူသော အယူအဆကို ရှေ့တန်းတင်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ ဂျိမ်းစ်၏ အကြွင်းမဲ့ အထူးအခွင့်အာဏာဆိုင်ရာ ရည်မှန်းချက်များကို ၎င်း၏နိုင်ငံသားများနှင့် အပြန်အလှန် လိုက်လျောမှု၊ အများသဘောတူညီချက်များဖြင့် ထိန်းညှိခဲ့ပြီး၊ ချားလ်စ်ကမူ မိမိအနေဖြင့် လိုက်လျောရန် မလိုသည့်အပြင် မိမိ၏ လုပ်ရပ်များကို ရှင်းပြရန်ပင် မလိုအပ်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မိမိကိုယ်မိမိ ဘုရားသခင်ထံတွင်သာ အဖြေပေးရန် တာဝန်ရှိသည်ဟု ယူဆခဲ့သည်။ ၎င်းက '''"မင်းညီမင်းသားတို့သည် မိမိတို့၏ လုပ်ရပ်များအတွက် (လူသားတို့ထံ) အစီရင်ခံရန် တာဝန်မရှိ၊ ဘုရားသခင်တစ်ပါးတည်းထံ၌သာ တာဝန်ရှိသည်"''' ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ '''ဘွဲ့တံဆိပ်များ၊ အဆောင်အယောင်များ၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များနှင့် အမှတ်တံဆိပ်များ''' '''ဘွဲ့တံဆိပ်များနှင့် ခေါ်ဝေါ်သုံးနှုန်းပုံများ''' * '''၁၆၀၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၃ – ၁၆၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇:''' အယ်လ်ဘာနီ မြို့စား၊ အော်မွန် နယ်စား၊ ရော့စ် အမတ် နှင့် အာ့ဒ်မန်နောက် သခင် (Duke of Albany, Marquess of Ormonde, Earl of Ross and Lord Ardmannoch) * '''၁၆၀၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၆ – ၁၆၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇:''' ယော့ခ် မြို့စား (Duke of York) * '''၁၆၁၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၆ – ၁၆၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇:''' ကွန်ဝေါနှင့် ရော့သ်ဆေး မြို့စား (Duke of Cornwall and Rothesay) * '''၁၆၁၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၄ – ၁၆၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇:''' ဝေလမင်းသားနှင့် ချက်စတာ အမတ် (Prince of Wales and Earl of Chester) * '''၁၆၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ – ၁၆Active ဇန်နဝါရီ ၃၀:''' ရှင်ဘုရင် မင်းမြတ် (His Majesty The King) အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ဘုရင်အဖြစ် ချားလ်စ် (၁) ၏ တရားဝင်ခေါ်ဝေါ်သုံးနှုန်းပုံမှာ '''"ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်ကြောင့် အင်္ဂလန်၊ စကော့တလန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့၏ ဘုရင်၊ ခရစ်ယာန်သာသနာတော်ကို စောင့်ရှောက်သူ အစရှိသည်ဖြင့်..."''' (Charles, by the Grace of God, King of England, Scotland, France and Ireland, Defender of the Faith, etc.) ဖြစ်သည်။ "ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်" ဟူသော ခေါ်ဝေါ်သုံးနှုန်းမှုမှာ အမည်ခံမျှသာဖြစ်ပြီး၊ ပြင်သစ်နယ်မြေကို လက်တွေ့တွင် မည်မျှပင် ထိန်းချုပ်ထားနိုင်သည်ဖြစ်စေ အက်ဒဝပ် (၃) မှ ဂျော့ခ်ျ (၃) အထိ အင်္ဂလန်ဧကရာဇ်တိုင်းက အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ၎င်း၏ သေဒဏ်ကွပ်မျက်မှုအမိန့်လွှာကို ရေးသားသူများကမူ ၎င်းအား '''"ချားလ်စ် စတူးအတ်၊ အင်္ဂလန်ဘုရင်"''' ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ '''ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ''' * '''KB:''' Knight of the Bath သူရဲကောင်းဘွဲ့ (၁၆၀၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၆) * '''KG:''' Knight of the Garter သူရဲကောင်းဘွဲ့ (၁၆၁၁ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၄) === '''နိုင်ငံတော်အမှတ်တံဆိပ်''' === ယော့ခ်မြို့စားဘဝတွင် ချားလ်စ်သည် တော်ဝင်အမှတ်တံဆိပ်အပေါ်၌ အမှတ်အသားအဖြစ် အဖြူရောင် (Argent) အခွင်သုံးခုပါသော တန်းတစ်ခု (label) ထည့်သွင်းထားပြီး၊ တစ်ခုချင်းစီတွင် ရဲရဲနီသော စက်ဝိုင်းပုံ (Gules torteaux) သုံးခုစီ ပါရှိသည်။ ဝေလမင်းသားဘဝတွင်မူ ရိုးရိုးအဖြူရောင် အခွင်သုံးခုပါသော တန်းဖြင့် ခွဲခြားထားသည့် တော်ဝင်အမှတ်တံဆိပ်ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ဘုရင်အဖြစ် နန်းတက်သောအခါ ချားလ်စ်သည် မည်သည့်အမှတ်အသားမျှ ထပ်မံခွဲခြားထားခြင်းမရှိသည့် မူလတော်ဝင်အမှတ်တံဆိပ် (Royal arms undifferenced) ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ယင်းကို လေးစိတ် စိတ်ထားပြီး - * '''ပထမနှင့် စတုတ္ထမြောက် အကွက်ကြီးများ (I and IV):''' ယင်းအကွက်ကြီးများကို ထပ်မံ၍ လေးစိတ်စိတ်ထားကာ ပြင်သစ်နိုင်ငံအတွက် အပြာရောင်နောက်ခံတွင် ရွှေရောင်နှင်းပန်းပုံ သုံးပွင့် (Azure three fleurs-de-lis Or) နှင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွက် အနီရောင်နောက်ခံတွင် ရှေ့တည့်ကြည့်လျက် လမ်းလျှောက်နေသော ရွှေရောင်ခြင်္သေ့ သုံးကောင် (Gules three lions passant guardant in pale Or) ကို ထည့်သွင်းထားသည်။ * '''ဒုတိယမြောက် အကွက် (II):''' စကော့တလန်နိုင်ငံအတွက် ရွှေရောင်နောက်ခံတွင် နှင်းပန်းနွယ်များ ဝန်းရံထားသည့် အနီရောင် ခြေနှစ်ချောင်းထောက် မတ်တတ်ရပ်ခြင်္သေ့ပုံ (Or a lion rampant within a tressure flory-counter-flory Gules) ပါရှိသည်။ * '''တတိယမြောက် အကွက် (III):''' အိုင်ယာလန်နိုင်ငံအတွက် အပြာရောင်နောက်ခံတွင် ငွေရောင်ကြိုးတပ်ထားသည့် ရွှေရောင်စောင်းပုံ (Azure a harp Or stringed Argent) ပါရှိသည်။ စကော့တလန်နိုင်ငံတွင် အသုံးပြုသောအခါ၌မူ စကော့တလန်အမှတ်တံဆိပ်ကို ပထမနှင့် စတုတ္ထမြောက် အကွက်များတွင် ထားရှိပြီး၊ အင်္ဂလန်နှင့် ပြင်သစ်အမှတ်တံဆိပ်များကို ဒုတိယမြောက် အကွက်တွင် ပြောင်းလဲနေရာချထားသည်။ == '''သားသမီးများ''' == ချားလ်စ်တွင် သားသမီး ကိုးဦး ထွန်းကားခဲ့ပြီး ယင်းတို့အနက် ငါးဦးသာ လူလားမြောက်သည့် အရွယ်အထိ အသက်ရှင်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ သားတော်နှစ်ဦးမှာ နောက်ပိုင်းတွင် ဘုရင်အဖြစ် ထီးနန်းဆက်ခံခဲ့ကြပြီး၊ ကလေးနှစ်ဦးမှာမူ မွေးဖွားစဉ် သို့မဟုတ် မွေးဖွားပြီး သိပ်မကြာမီမှာပင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြသည်။ '''ချားလ်စ် ဂျိမ်းစ်၊ ကွန်ဝေါနှင့် ရော့သ်ဆေး မြို့စား''' | ၁၆၂၉ ခုနှစ် မေလ ၁၃ ရက် | ၁၆၂၉ ခုနှစ် မေလ ၁၃ ရက် | မွေးဖွားသည့်နေ့၌ပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ "ဝေလမင်းသား ချားလ်စ်" အမည်ဖြင့် သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ '''ချားလ်စ် (၂) မင်းမြတ်''' | ၁၆၃၀ ပြည့်နှစ် မေလ ၂၉ ရက် | ၁၆၈၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက် | ၁၆၆၂ ခုနှစ်တွင် ကတ်သရင်း အော့ဖ် ဘရာဂန်ဇာ (Catherine of Braganza) နှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခဲ့သည်။ တရားဝင် ဥပဒေနွယ်ဖွား သားသမီး မထွန်းကားခဲ့သော်လည်း ၎င်းကိုယ်တိုင် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည့် တရားမဝင် သားသမီး အမြောက်အမြား ရှိခဲ့သည်။ '''မေရီ၊ တော်ဝင်မင်းသမီး''' | ၁၆၃၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက် | ၁၆၆၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၄ ရက် | ၁၆၄၁ ခုနှစ်တွင် ဩရိန်းမင်းသား ဝီလျံ (၂) (William II, Prince of Orange) နှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတွင် '''ဝီလျံ (၃) နှင့် (၂)''' (William III & II) ဟုခေါ်သော သားတော်တစ်ပါး ထွန်းကားခဲ့သည်။ ''(မှတ်ချက်။ ။ ဤသားတော်သည် နောက်ပိုင်းတွင် အင်္ဂလန်ကို ဝီလျံ (၃) အဖြစ်လည်းကောင်း၊ စကော့တလန်ကို ဝီလျံ (၂) အဖြစ်လည်းကောင်း အုပ်ချုပ်ခဲ့သည့် ဘုရင်ဖြစ်လာပါသည်)'' '''ဂျိမ်းစ် (၂) နှင့် (၇) မင်းမြတ်''' | ၁၆၃၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၄ ရက် | ၁၇၀၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၆ ရက် | (၁) ၁၆၅၉ ခုနှစ်တွင် အန်း ဟိုက်ဒ် နှင့် ပထမဆုံး ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့တွင် ဘုရင်မ မယ်ရီ (၂) နှင့် ဗြိတိန်ဘုရင်မ အန်း တို့အပါအဝင် သားသမီးများ ထွန်းကားခဲ့သည်။ (၂) ၁၆၇၃ ခုနှစ်တွင် မိုဒနားမှ မယ်ရီ နှင့် ဒုတိယအကြိမ် ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခဲ့ပြီး သားသမီးများ ထွန်းကားခဲ့သည်။ ''(မှတ်ချက်။ ။ ၎င်းသည် အင်္ဂလန်တွင် ဂျိမ်းစ် (၂) အဖြစ်လည်းကောင်း၊ စကော့တလန်တွင် ဂျိမ်းစ် (၇) အဖြစ်လည်းကောင်း စိုးစံခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏ သမီးတော်နှစ်ဦးစလုံးမှာလည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဘုရင်မများ ဖြစ်လာခဲ့ကြပါသည်)'' '''အဲလိဇဘက်''' | ၁၆၃၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၉ ရက် | ၁၆၅၀ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလ ၈ ရက် | ငယ်စဉ်ကပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ '''အန်း'''| ၁၆၃၇ ခုနှစ် မတ်လ ၁၇ ရက် | ၁၆၄၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလ ၅ ရက် | ငယ်စဉ်ကပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ '''ကတ်သရင်း''' | ၁၆၃၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၉ ရက် | ၁၆၃၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၉ ရက် | မွေးဖွားသည့်နေ့၌ပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ '''ဟင်နရီ၊ ဂလော့စတာ မြို့စား''' | ၁၆၄၀ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လ ၈ ရက် | ၁၆၆၀ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၃ ရက် | သားသမီး မထွန်းကားခဲ့ပေ။ '''ဟင်နရီယက်တာ (Henrietta)''' | ၁၆၄၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၆ ရက် | ၁၆၇၀ ပြည့်နှစ် ဇွန်လ ၃၀ ရက် | ၁၆၆၁ ခုနှစ်တွင် အော်လီယွန် မြို့စား ဖိလစ် နှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခဲ့သည်။ သားသမီးများ ထွန်းကားခဲ့သည်။ ''(မှတ်ချက်။ ။ ဤသမီးတော်သည် အစောပိုင်းတွင် မေးမြန်းခဲ့သော Henrietta, Duchess of Orléans ပင် ဖြစ်သည်)'' ==ကိုးကား== {{Reflist}} https://www.britannica.com/biography/Charles-I-king-of-Great-Britain-and-Ireland https://www.royal.uk/charles-i {{Lifetime|၁၆၀၀|၁၆၄၉}} [[Category:ထီးနန်းစွန့်လွှတ်လိုက်ရသော ရေမြေ့သခင်များ]] kqro4q9fun654gbq9sb1p2lso9vz5la 0 292071 1055634 1055094 2026-09-28T13:44:12Z Dr Lotus Black 31011 ပြန်ညွှန်းကို [[အယ်လီဇဘက် ပထမ (အင်္ဂလန်ဘုရင်မ)]] မှ [[ပထမ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည် 1055634 wikitext text/x-wiki #Redirect[[ပထမ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] ju3qvd5y2whbpfkatv5xwu9xe2fmwxl 0 292072 1055633 1055095 2026-09-28T13:43:20Z Dr Lotus Black 31011 ပြန်ညွှန်းကို [[အယ်လီဇဘက် ပထမ (အင်္ဂလန်ဘုရင်မ)]] မှ [[ပထမ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည် 1055633 wikitext text/x-wiki #Redirect[[ပထမ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] ju3qvd5y2whbpfkatv5xwu9xe2fmwxl 0 292166 1055619 1055446 2026-09-28T12:51:18Z Dr Lotus Black 31011 Notability tagged 1055619 wikitext text/x-wiki {{Notability}} {{Infobox company | name = မြန်မာ ကိုယ်ခံပညာပေါင်းစုံ အားကစား | logo = 3MA Logo.png | logo_size = 220px | trade_name = 3MA | type = ပုဂ္ဂလိက အဖွဲ့အစည်း | industry = [[ကိုယ်ခံပညာပေါင်းစုံ အားကစား]] (MMA) | founded = ၂၀၂၃ စက်တင်ဘာလ ၁၇ ရက် | founders = အန်တွန် (Anton) | headquarters = [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | area_served = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | key_people = အန်တွန် (Anton) | website = }} '''မြန်မာ ကိုယ်ခံပညာပေါင်းစုံ အားကစား''' (လူသိများသော အမည် '''3MA''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရန်ကုန်မြို့]]တွင် အခြေစိုက်သည့် [[ကိုယ်ခံပညာပေါင်းစုံ အားကစား]] (MMA) ပြိုင်ပွဲကျင်းပရေး အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ အဖွဲ့အစည်းသည် ပြည်တွင်း ကစားသမားများ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်သည့် MMA ပြိုင်ပွဲများကို ဦးစီးကျင်းပလျက် ရှိသည်။<ref>{{cite news |date=2024-01-17 |title=3MA kickboxing and MMA event set for ANS Fight Zone |url=https://www.mdn.gov.mm/en/3ma-kickboxing-and-mma-event-set-ans-fight-zone-21-jan |publisher=Myanmar Digital News}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.mdn.gov.mm/my/3ma-9-mma-piungpaikiie-pthmttaichiungttng-aeaangcnhink-alaithiuphng-aniungr |title=3MA-9 MMA ပြိုင်ပွဲတွင် ပထမပွဲစဉ်အဖြစ် အောင်ဆန်းဟိန်းနှင့် အလင်းသိုက်တို့ အနိုင်ရ |publisher=မြန်မာ့အလင်း (MDN) |access-date=2026-09-27}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == 3MA ကို မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း MMA အားကစားနည်း ပိုမိုထွန်းကားလာစေရန်အတွက် ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် အန်တွန် (Anton) က တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=3MA Fight Center |url=https://www.tapology.com/fightcenter/promotions/3ma |access-date=2026-09-19 |publisher=Tapology}}</ref> ဤအဖွဲ့အစည်းသည် ဝိတ်တန်း အမျိုးအစားအလိုက် ပြိုင်ပွဲများကို ပုံမှန် ကျင်းပပေးလျက် ရှိသည်။ == ပွဲစဉ်များ == 3MA မှ ကျင်းပခဲ့သော ပွဲစဉ်များ၏ စာရင်းမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်- {| class="wikitable" !ပွဲစဉ် !ရက်စွဲ !နေရာ !ကွင်းနေရာ |- |3MA 11 |အောက်တိုဘာ ၄၊ ၂၀၂၆ |ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ |3MA Arena |- |3MA 10 |စက်တင်ဘာ ၆၊ ၂၀၂၆ |ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ |3MA Arena |- |3MA 9 |ဇူလိုင် ၂၆၊ ၂၀၂၆ |ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ |3MA Arena |- |3MA 8 |ဒီဇင်ဘာ ၇၊ ၂၀၂၅ |ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ | |- |3MA 7 |ဇူလိုင် ၂၇၊ ၂၀၂၅ |ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ | |- |3MA 6 |ဒီဇင်ဘာ ၂၂၊ ၂၀၂၄ |ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ | |- |3MA 5 |အောက်တိုဘာ ၂၀၊ ၂၀၂၄ |ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ | |- |3MA 4 |ဩဂုတ် ၂၅၊ ၂၀၂၄ |ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ | |- |3MA 3 |ဇန်နဝါရီ ၂၁၊ ၂၀၂၄ |ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ | |- |3MA 2 |နိုဝင်ဘာ ၄၊ ၂၀၂၃ |ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ | |} == ထင်ရှားသော ကစားသမားများ == * [[ကျော်ဝေယံ]] * [[၀င်းဇော်]] * [[ဂင်ဆန်းမောင်]] (Gin Pu) == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[ကိုယ်ခံပညာပေါင်းစုံ အားကစား]] == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} 4idazhac0qnnkfx1v1ez1nnz0oenkzg 0 292169 1055727 1055510 2026-09-29T11:35:29Z Ninjastrikers 22896 notability? 1055727 wikitext text/x-wiki {{Notability|person}} {{Infobox martial artist | name = ဂင်ဆန်းမောင် | image =Ginpo.png | birth_name = | other_names = ဂင်ပူ | birth_date = {{Birth date and age|2005|2|12}} | birth_place = [[ကလေးမြို့]], [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]], မြန်မာနိုင်ငံ | nationality = မြန်မာ | height = {{height|ft=5|in=7}} | weight_class = [[ဘန်တန်ဝိတ်]] | style = [[ကိုယ်ခံပညာသိုင်းပေါင်းစုံတိုက်ခိုက်ရေးကစားသမား]], [[လက်ဝှေ့]] | ethnicity = [[ဇိုမီးလူမျိုး|ဇိုမီး]] | years_active = 2024–လက်ရှိ | team = | mma_total = 3 | mma_wins = 3 | mma_losses = 0 | mma_draws = 0 | box_total = 2 | box_wins = 1 | box_losses = 1 | box_draws = 0 }} '''ဂင်ဆန်းမောင်''' ([[တီးတိန်ဘာသာစကား|တီးတိန်ချင်း]]: Gin Sian Maung, '''ဂင်ပူ''' ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြ) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ကိုယ်ခံပညာသိုင်းပေါင်းစုံတိုက်ခိုက်ရေးနှင့် လက်ဝှေ့ကစားသမားတစ်ဦး <ref name="tapology">{{cite web |url=https://www.tapology.com/fightcenter/fighters/482812-gin-sian-muang |title=Gin Sian Maung Profile |publisher=Tapology |access-date=2026-09-28}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.asbcnews.org/aye-aye-pyae-and-gin-sin-maung-received-the-best-boxers-trophies-at-the-myanmar-divisions-and-states-boxing-championships/ |title=Aye Aye Pyae and Gin Sin Maung received the best boxers' trophies at the Myanmar Divisions and States Boxing Championships |publisher=ASBC News |access-date=2026-09-28}}</ref> ဖြစ်သည်။ == အစောပိုင်းဘဝ == ဂင်ဆန်းမောင်ကို ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကလေးမြို့]]တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူသည် [[တီးတိန်လူမျိုး|ဇိုမီး]](ချင်း)မျိုးနွယ် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ == အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း မှတ်တမ်း == မောင်သည် ကိုယ်ခံပညာသိုင်းပေါင်းစုံတိုက်ခိုက်ရေးနှင့် လက်ဝှေ့နှစ်မျိုးစလုံးတွင် ယှဉ်ပြိုင်ကစားနေသူဖြစ်သည်။ သူ၏ ကိုယ်ခံပညာသိုင်းပေါင်းစုံတိုက်ခိုက်ရေးကစားသမားဘဝတွင် ရှုံးပွဲမရှိသေးဘဲ အနိုင် ၃ ပွဲ၊ ရှုံးပွဲ မရှိ ရလဒ်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ == (MMA) မှတ်တမ်း == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ Professional record breakdown |- ! style="width:5em;" | 3 matches ! style="width:5em;" | 3 wins ! style="width:5em;" | 0 losses |- ! By knockout | style="background:#ccffcc;" | 2 | style="background:#ffcccc;" | 0 |- ! By submission | style="background:#ccffcc;" | 1 | style="background:#ffcccc; pointer-events:none;" | 0 |- ! By decision | style="background:#ccffcc; pointer-events:none;" | 0 | style="background:#ffcccc; pointer-events:none;" | 0 |- ! Draw | colspan="2" style="background:#ffffcc;" | 0 |- ! No contest | colspan="2" style="background:#dcdcdc;" | 0 |} === MMA ပွဲစဉ်များ === {| class="wikitable sortable" ! Res. ! Record ! Opponent ! Method ! Event ! Date ! Round ! Time ! Location ! Notes |- | {{Yes2}} Win | 3–0 | Hsar Law La | Submission (rear-naked choke) | 3MA 10 | {{dts|2026|09|06}} | 1 | 3:33 | Yangon, Myanmar | |- | {{Yes2}} Win | 2–0 | Kyaw Wai Yan | KO/TKO (Ground & Pound) | 3MA 8 | {{dts|2025|12|07}} | 3 | 1:30 | Yangon, Myanmar | |- | {{Yes2}} Win | 1–0 | Diamond Win | KO/TKO (Head-Kick) | 3MA 5 | {{dts|2024|10|20}} | 1 | 2:18 | Yangon, Myanmar | |} == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[:Category:၂၀၀၅ မွေးဖွားသူများ]] [[:Category:အသက်ရှင်ထင်ရှားရှိသူများ]] [[:Category:မြန်မာ့ကိုယ်ခံပညာသိုင်းပေါင်းစုံတိုက်ခိုက်ရေးကစားသမား]] [[:Category:မြန်မာ လက်ဝှေ့သမားများ]] [[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်မှ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၀၅ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးမှ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] 33uq6alkdw9zieeu3qrqx3bdzxjdl0b 0 292171 1055601 1055457 2026-09-28T12:23:19Z Mkant00 135890 1055601 wikitext text/x-wiki {{တမ်းပလိတ်:ဖြစ်တန်စွမ်း}} [[File:Dice measure.svg|thumb|400px|အန်စာတုံးကို ဆက်တိုက် 2 ကြိမ် ပစ်ခြင်းအတွက် ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း (probability space) ပုံကြမ်းဖြစ်သည်။ [[နမူနာ ရပ်ဝန်း]] (sample space) <math>\Omega</math> တွင် ဖြစ်နိုင်သော ရလဒ် (outcome) 36 ခုလုံး ပါဝင်သည်။ အရောင်ခြယ်ထားသည့် မတူညီသော [[အဖြစ်အပျက်]] (event) 3 ခုနှင့် ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] (probability) များကို ပြသထားသည်။ ဤနေရာတွင် တစ်ပိုင်းတစ်စ တစ်ပြေးညီ ဖြန့်ဖြူးခြင်း (discrete uniform distribution) ဖြစ်သည်ဟု ယူဆထားသည်။]] ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း ဆိုသည်မှာ စုစုပေါင်း အတိုင်းအတာ (measure) 1 ရှိသော အတိုင်းအတာ ရပ်ဝန်း (measure space) <math>(\Omega, \mathcal{F}, P)</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ကျပန်း စမ်းသပ်ချက် (random experiment) ၏ မော်ဒယ်ကို ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းထားခြင်းပင်ဖြစ်သည်။<ref>Loève (1955), p. 14.</ref> == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Formal Definition) == ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း (probability space) <math>(\Omega, \mathcal{F}, P)</math> တွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်။<ref>Stroock (1999), p. 2.</ref> *[[နမူနာ ရပ်ဝန်း]] (sample space) <math>\Omega</math> သည် ရလဒ် (outcome) များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အလိုရှိရာ (arbitrary) ဗလာမဟုတ်သော[[အစု]] (non-empty set) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ *ဆစ်ဂ်မာ-အက္ခရာသင်္ချာ (sigma-algebra) <math>\mathcal{F} \subseteq 2^\Omega</math> သည် <math>\Omega</math> ၏ [[အစုပိုင်း]] (subset) များ စုစည်းမှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို [[အဖြစ်အပျက်]] (event) များဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းသည် အောက်ပါအချက်များနှင့် ကိုက်ညီရမည်။ :* <math>\Omega \in \mathcal{F}</math> ဖြစ်ရမည်။ :* ဖြည့်စွက်စု (complement) များအောက်တွင် [[အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ]] (closure property) ပြည့်စုံမှုရှိရမည်။ အကယ်၍ <math>A \in \mathcal{F}</math> ဖြစ်ပါက <math>(\Omega \setminus A) \in \mathcal{F}</math> ဖြစ်ရမည်။ :* ရေတွက်နိုင်သော ပေါင်းစပ်စု (countable union) များအောက်တွင် အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ ပြည့်စုံမှုရှိရမည်။ အကယ်၍ <math>i = 1, 2, \dots</math> အတွက် <math>A_i \in \mathcal{F}</math> ဖြစ်ပါက <math>\bigcup_{i=1}^\infty A_i \in \mathcal{F}</math> ဖြစ်ရမည်။ *ဖြစ်တန်စွမ်း အတိုင်းအတာ (probability measure) <math>P : \mathcal{F} \to [0,1]</math> သည် [[ဖန်ရှင်|အစုဖန်ရှင်]] (set function) တစ်ခု ဖြစ်ပြီး အောက်ပါအချက်များနှင့် ကိုက်ညီရမည်။ :* ရေတွက်နိုင်သော ပေါင်းစပ်နိုင်မှု (countable additivity) ရှိရမည်။ အကယ်၍ <math>\{A_i\}_{i=1}^\infty \subseteq \mathcal{F}</math> သည် အစုံလိုက် ဘုံမပါသော[[အစု]] (pairwise disjoint set) များ၏ [[ကိန်းစဉ်]] (sequence) တစ်ခု ဖြစ်ပါက <math>P\left(\bigcup_{i=1}^\infty A_i\right) = \sum_{i=1}^\infty P(A_i)</math> ဖြစ်ရမည်။ :* ယူနစ် အတိုင်းအတာ (unit measure) ဖြစ်ရမည်။ <math>P(\Omega) = 1</math> ဖြစ်သည်။ == တစ်ပိုင်းတစ်စဖြစ်သော အခြေအနေ (Discrete Case) == ရေတွက်နိုင်သော (countable) [[နမူနာ ရပ်ဝန်း]] (sample space) <math>\Omega</math> အတွက် <math>\mathcal{F}</math> ကို ယေဘုယျအားဖြင့် [[အစု|ပါဝါအစု]] (power set) <math>2^\Omega</math> အဖြစ် ရွေးချယ်လေ့ရှိသည်။ တစ်ပိုင်းတစ်စ [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] ဖြန့်ဖြူးခြင်း (discrete probability distribution) ကို <math>\sum_{\omega \in \Omega} p(\omega) = 1</math> ဖြစ်စေမည့် ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု [[ဖန်ရှင်]] (probability mass function) <math>p : \Omega \to [0,1]</math> ဖြင့် ထိန်းချုပ်ထားသည်။ ဖြစ်တန်စွမ်း အတိုင်းအတာ (probability measure) ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>A \subseteq \Omega</math> အားလုံးအတွက် ဖြစ်သည်။ :<math>P(A) = \sum_{\omega \in A} p(\omega)</math> == ယေဘုယျနှင့် အက်တမ်မဲ့ အခြေအနေများ (General and Non-Atomic Cases) == <math>P(A) > 0</math> ရှိသော မည်သည့် [[အဖြစ်အပျက်]] (event) <math>A</math> ကိုမျှ တိကျစွာ ပိုငယ်ပြီး အပေါင်းဖြစ်သော (positive) [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] (probability) ရှိသည့် အဖြစ်အပျက်ငယ်များအဖြစ် ထပ်မံခွဲခြား၍မရနိုင်ပါက ယင်းရပ်ဝန်း (space) ကို အက်တမ်မဲ့ (non-atomic) ဟု ဆိုသည်။ စံ (standard) ဘိုရဲလ် (Borel) ရပ်ဝန်းများတွင် ဤအချက်အရ <math>\omega \in \Omega</math> အားလုံးအတွက် <math>P(\{\omega\}) = 0</math> ဖြစ်စေသည်။ ဤအခြေအနေတွင် <math>P(A)</math> ကို [[ပေါင်းခြင်း]] (summation) မှတစ်ဆင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်၍မရနိုင်ပေ။ ဖြစ်တန်စွမ်းများကို ယေဘုယျအားဖြင့် ထုတ်လုပ်ကိန်း[[အစု]] (generator set) များထံသို့ သတ်မှတ်ပေးလေ့ရှိသည်။ ထို့အပြင် ထုတ်လုပ်ခံ (generated) ဆစ်ဂ်မာ-အက္ခရာသင်္ချာ (sigma-algebra) <math>\mathcal{F}</math> အပေါ်တွင် <math>P</math> ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ရန်အတွက် ကာရာသီယိုဒိုရီ၏ တိုးချဲ့ချက် သီအိုရမ် (Carathéodory's extension theorem) ကို အသုံးချနိုင်သည်။ <math>\mathcal{F}</math> ၌ ပါဝင်သော အစု (set) များကို တိုင်းတာနိုင်သော (measurable) အစုများဟု ခေါ်ဆိုသည်။ == ပြည့်စုံသော ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း (Complete Probability Space) == <math>P(B) = 0</math> ဖြစ်သော <math>B \in \mathcal{F}</math> အားလုံးအတွက် မည်သည့် [[အစုပိုင်း]] (subset) မဆို <math>A \subseteq B</math> သည် <math>A \in \mathcal{F}</math> နှင့် <math>P(A) = 0</math> ဖြစ်စေပါက ထို ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း (probability space) <math>(\Omega, \mathcal{F}, P)</math> သည် ပြည့်စုံသည် (complete) ဟု ဆိုနိုင်သည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Loève |first=Michel |title=Probability Theory |volume=1 |publication-place=New York |publisher=D. Van Nostrand Company |date=1955}} * {{Citation |last=Stroock |first=Daniel W. |title=Probability Theory: An Analytic View |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |date=1999 |isbn=978-0521663496}} [[Category:ဖြစ်တန်စွမ်း]] bzu78673fxz0g7tkpyva2zmlooimsoa 0 292173 1055602 1055459 2026-09-28T12:23:31Z Mkant00 135890 1055602 wikitext text/x-wiki {{တမ်းပလိတ်:ဖြစ်တန်စွမ်း}} [[File:Sample space.png|thumb|263x263px|အဆုံးရှိ (finite) နမူနာ ရပ်ဝန်း (sample space) နှင့် [[အဖြစ်အပျက်]] (event) များကို ပုံဖော်ပြသထားခြင်းဖြစ်သည်။ အနီရောင် ဘဲဥပုံသည် [[ကိန်း]]တစ်ခု [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|မကိန်း]] (odd number) ဖြစ်သည့် အဖြစ်အပျက်ဖြစ်ပြီး အပြာရောင် ဘဲဥပုံသည် ကိန်းတစ်ခု [[သုဒ္ဓကိန်း]] (prime number) ဖြစ်သည့် အဖြစ်အပျက်ဖြစ်သည်။]] [[File:Coin tossing.JPG|thumb|အကြွေစေ့တစ်စေ့ကို ပစ်တင်ခြင်းသည် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] သေချာသလောက်နီးပါး တူညီသော (almost equally likely) ရလဒ် (outcome) 2 ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် နမူနာ ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။]] ကျပန်း စမ်းသပ်ချက် (random trial) တစ်ခု၏ နမူနာ ရပ်ဝန်း <math>\Omega</math> ဆိုသည်မှာ ထိုစမ်းသပ်ချက်မှ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ရလဒ်များအားလုံး၏ [[အစု]] (set) ပင်ဖြစ်သည်။<ref>Stark & Woods (2002), p. 7.</ref> ၎င်းသည် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] မော်ဒယ် (probability model) တစ်ခုတွင် [[အစု|အလုံးစုံပါဝင်စု]] (universal set) အဖြစ် လုပ်ဆောင်သည်။ == နဂိုမှန်အဆိုဆိုင်ရာ အခြေအနေများ (Axiomatic Conditions) == တစ်ပိုင်းတစ်စ (discrete) နမူနာ ရပ်ဝန်း (sample space) <math>\Omega = \{\omega_1, \omega_2, \dots\}</math> အတွက် ၎င်း၏ [[အစုဝင်]] (element) များသည် သင်္ချာနည်းကျအရ သီးခြားကွဲပြားကြသည်။ လက်တွေ့ကမ္ဘာ စမ်းသပ်ချက်ကို လုပ်ဆောင်မှုတိုင်းသည် ရလဒ် (outcome) တစ်ခုဖြစ်သော <math>\omega_i \in \Omega</math> သို့ တိကျစွာ ပုံဖော်ပေးသည်။<ref>Tsitsiklis (2018), p. 2.</ref> == နမူနာ ရပ်ဝန်း အများအပြား (Multiple Sample Spaces) == အကယ်၍ စမ်းသပ်ချက်တစ်ခုသည် တစ်ပြိုင်နက်ဖြစ်သော ကိန်းရှင် (variable) များကို မှတ်တမ်းတင်ရန် လိုအပ်ပါက တစ်ခုချင်းစီသော နမူနာ ရပ်ဝန်း (sample space) များ၏ [[ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်]] (Cartesian product) ကို အသုံးပြု၍ ပူးတွဲ နမူနာ ရပ်ဝန်း (joint sample space) <math>\Omega = \Omega_1 \times \Omega_2</math> ကို တည်ဆောက်သည်။ == အနန္တ နမူနာ ရပ်ဝန်းများ (Infinite Sample Spaces) == <math>\Omega</math> သည် ရေတွက်၍မရသော [[အနန္တ]] (uncountably infinite) ဖြစ်နေပြီး စံ (standard) အဆက်မပြတ် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] ဖြန့်ဖြူးခြင်း (continuous distribution) များကို မော်ဒယ်တည်ဆောက်သောအခါ အဆက်မပြတ် (continuous) အတိုင်းအတာ သီအိုရီ (measure theory) ကို အသုံးချရသည်။ ဥပမာအားဖြင့် လီဘက်ဂ် အတိုင်းအတာ (Lebesgue measure) ကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ <math>\Omega</math> ၏ [[အစုပိုင်း]] (subset) တိုင်းကို ဖြစ်တန်စွမ်း (probability) တစ်ခု သတ်မှတ်ပေး၍ မရနိုင်ပေ။ ၎င်းတို့ကို တိုင်းတာနိုင်သော (measurable) ဆစ်ဂ်မာ-အက္ခရာသင်္ချာ (sigma-algebra) တွင်သာ ပါဝင်ရန် ကန့်သတ်ထားရမည်ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last1=Stark |first1=Henry |last2=Woods |first2=John W. |title=Probability and Random Processes with Applications to Signal Processing |edition=3rd |publisher=Pearson |date=2002 |isbn=978-8177583564}} * {{Citation |last=Tsitsiklis |first=John |title=Sample Spaces |publisher=Massachusetts Institute of Technology |date=2018}} [[ကဏ္ဍ:ဖြစ်တန်စွမ်း]] fzaq781amki8q5f4fil3n2wwqcywbyp 0 292174 1055603 1055461 2026-09-28T12:23:43Z Mkant00 135890 1055603 wikitext text/x-wiki {{တမ်းပလိတ်:ဖြစ်တန်စွမ်း}} [[File:Venn A subset B.svg|thumb|150px|အဖြစ်အပျက် (event) တစ်ခုကို ပြသထားသည့် အွိုင်လာ ပုံကြမ်း (Euler diagram) ဖြစ်သည်။ <math>B</math> သည် [[နမူနာ ရပ်ဝန်း]] (sample space) ဖြစ်ပြီး <math>A</math> သည် အဖြစ်အပျက်တစ်ခုဖြစ်သည်။]] အဖြစ်အပျက် <math>E</math> ဆိုသည်မှာ ဖြစ်တန်စွမ်းတစ်ခု သတ်မှတ်ပေးထားသည့် [[နမူနာ ရပ်ဝန်း]] <math>\Omega</math> ၏ တိုင်းတာနိုင်သော (measurable) [[အစုပိုင်း]] (subset) တစ်ခုပင်ဖြစ်သည်။<ref>Leon-Garcia (2008), p. 23.</ref> [[အစု|အစုဝင်တစ်ခုတည်းပါဝင်သောအစု]] (singleton set) များသည် တိုင်းတာနိုင်သည်ဟု ယူဆပါက ရလဒ် (outcome) တစ်ခုတည်းတိတိကျကျ <math>\{\omega\}</math> ပါဝင်သော အဖြစ်အပျက်ကို အခြေခံ အဖြစ်အပျက် (elementary event) ဟု ခေါ်သည်။ စမ်းသပ်ချက်တစ်ခုမှ ရလဒ် <math>\omega \in \Omega</math> ကို ထုတ်ပေးပါက အဖြစ်အပျက် <math>E</math> ဖြစ်ပွားခဲ့သည်ဟု မှတ်ယူနိုင်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ <math>\omega \in E</math> ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ == အဆက်မပြတ် [[ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း|ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်းများရှိ]] အဖြစ်အပျက်များ (Events in Continuous Probability Spaces) == <math>\Omega</math> သည် အဆုံးရှိ (finite) သို့မဟုတ် ရေတွက်နိုင်သော [[အနန္တ]] (countably infinite) ဖြစ်နေသောအခါ [[အစု|ပါဝါအစု]] (power set) <math>2^\Omega</math> ၏ [[အစုဝင်]] (element) အားလုံးကို အဖြစ်အပျက် (event) များအဖြစ် ယေဘုယျအားဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။<ref>Širjaev (2016), p. 15.</ref> ရေတွက်၍မရသော အနန္တ (uncountably infinite) ဖြစ်သည့် <math>\Omega</math> အပေါ်ရှိ အဆက်မပြတ် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] ဖြန့်ဖြူးခြင်း (continuous probability distribution) များအတွက် [[အစုပိုင်း]] (subset) တိုင်းကို အဖြစ်အပျက်တစ်ခုအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခြင်းသည် [[အစု|တိုင်းတာ၍မရသော အစု]] (non-measurable set) များကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>\mathbb{R}</math> အပေါ်ရှိ တစ်ပြေးညီ ဖြန့်ဖြူးခြင်း (uniform distribution) ကို ကြည့်နိုင်သည်။ ထိုတိုင်းတာ၍မရသော အစုများအတွက် ဖြစ်တန်စွမ်း (probability) များကို ရှေ့နောက်ညီညွတ်စွာဖြင့် သတ်မှတ်ပေး၍မရနိုင်ပေ။ ဖြစ်တန်စွမ်း [[နဂိုမှန်အဆို]] (probability axiom) များကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် အဖြစ်အပျက်များကို ရွေးချယ်ထားသော ဆစ်ဂ်မာ-အက္ခရာသင်္ချာ (sigma-algebra) တစ်ခု၏ အစုဝင်များအဖြစ်သာ တင်းကျပ်စွာ ကန့်သတ်ထားရသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ၎င်းသည် ဘိုရဲလ် ဆစ်ဂ်မာ-အက္ခရာသင်္ချာ (Borel sigma-algebra) သို့မဟုတ် လီဘက်ဂ် တိုင်းတာနိုင်သော အစု (Lebesgue measurable set) များ ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းခြင်း (formalization) အရ ဆစ်ဂ်မာ-အက္ခရာသင်္ချာထဲတွင် မပါဝင်သော မည်သည့်အစုပိုင်း <math>A \subset \Omega</math> ကိုမဆို အဖြစ်အပျက်တစ်ခုအဖြစ် တိကျပြတ်သားစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်မထားပေ။ == ကျပန်းကိန်းရှင် သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (Random Variable Notation) == အဖြစ်အပျက် (event) များကို တိုင်းတာနိုင်သော [[ဖန်ရှင်]] (measurable function) များ၏ ပရက်ဒီကိတ် (predicate) များအနေဖြင့် ယေဘုယျအားဖြင့် ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ [[ကိန်းစစ်]]တန်ဖိုးရှိ ကျပန်းကိန်းရှင် (real-valued random variable) <math>X : \Omega \to \mathbb{R}</math> တစ်ခုသည် တိုင်းတာနိုင်သော ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြစ်သည်။ အပိုင်းအခြား (interval) <math>(u, v]</math> ကို ပုံဖော်နေသည့် [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#မူလပုံရိပ်_(Preimage)|ပြောင်းပြန်ပုံရိပ်]] (inverse image) ပုံဖော်မှု (mapping) သည် အောက်ပါအဖြစ်အပျက်ကို ထုတ်လုပ်ပေးသည်။ :<math>\{ \omega \in \Omega \mid u < X(\omega) \leq v \}</math> ၎င်းကို [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သင်္ကေတများစာရင်း|သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း]] (probability notation) တွင် <math>u < X \leq v</math> ဟုအတိုကောက် ရေးသားလေ့ရှိသည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Leon-Garcia |first=Alberto |title=Probability, Statistics and Random Processes for Electrical Engineering |publication-place=Upper Saddle River |publisher=Pearson |date=2008 |isbn=978-0131471221}} * {{Citation |last=Širjaev |first=Albert N. |title=Probability-1 |edition=3rd |series=Graduate Texts in Mathematics |publication-place=New York |publisher=Springer |date=2016 |isbn=978-0-387-72205-4}} [[ကဏ္ဍ:ဖြစ်တန်စွမ်း]] 4479sj74p9e5978f71xy8ms7qw19m5q 0 292175 1055604 1055463 2026-09-28T12:23:57Z Mkant00 135890 1055604 wikitext text/x-wiki {{တမ်းပလိတ်:ဖြစ်တန်စွမ်း}} [[File:Probability-measure.svg|thumb|300px|<math>2^3</math> [[အဖြစ်အပျက်]] (event) များအတွက် ဆစ်ဂ်မာ-အက္ခရာသင်္ချာ (sigma-algebra) ကို ယူနစ် အပိုင်းအခြား (unit interval) ထံသို့ ပုံဖော်ပေးသော [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] အတိုင်းအတာ (probability measure) ပုံကြမ်းဖြစ်သည်။]] ဖြစ်တန်စွမ်း အတိုင်းအတာ ဆိုသည်မှာ ဆစ်ဂ်မာ-အက္ခရာသင်္ချာတစ်ခုအပေါ်တွင် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသော [[ကိန်းစစ်]]တန်ဖိုးရှိ အစု[[ဖန်ရှင်]] (real-valued set function) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အတိုင်းအတာ (measure) တစ်ခု၏ ဂုဏ်သတ္တိ (property) များနှင့် ကိုက်ညီပြီး [[နမူနာ ရပ်ဝန်း]] (sample space) တစ်ခုလုံးအတွက် တန်ဖိုး <math>1</math> ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။<ref>Roussas (2004), p. 47.</ref> == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Formal Definition) == တိုင်းတာနိုင်သော ရပ်ဝန်း (measurable space) <math>(\Omega, \mathcal{F})</math> တစ်ခုအတွက် အစု[[ဖန်ရှင်]] (set function) <math>P : \mathcal{F} \to [0,1]</math> သည် အောက်ပါအချက်များနှင့် ကိုက်ညီပါက [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] အတိုင်းအတာ ဖြစ်သည်။ *'''ယူနစ် အတိုင်းအတာ (unit measure)''' တွင် <math>P(\Omega) = 1</math> နှင့် <math>P(\emptyset) = 0</math> ဖြစ်သည်။ *'''ရေတွက်နိုင်သော ပေါင်းစပ်နိုင်မှု (countable additivity)''' အရ အစုံလိုက် ဘုံမပါသော[[အစု]] (pairwise disjoint set) များ၏ ရေတွက်နိုင်သော (countable) စုစည်းမှုများဖြစ်သည့် <math>A_1, A_2, \ldots \in \mathcal{F}</math> အားလုံးအတွက် အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ :<math>P\left(\bigcup_{i \in \mathbb{N}} A_i\right) = \sum_{i \in \mathbb{N}} P(A_i)</math> ဥပမာအားဖြင့် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] (probability) များအဖြစ် <math>P(\{1\}) = 1/4</math> နှင့် <math>P(\{2\}) = 1/4</math> အပြင် <math>P(\{3\}) = 1/2</math> ရှိသော [[နမူနာ ရပ်ဝန်း]] <math>\Omega = \{1, 2, 3\}</math> တစ်ခုကို ပေးထားသည်ဟု ဆိုပါစို့။ ရေတွက်နိုင်သော ပေါင်းစပ်နိုင်မှုအရ <math>P(\{1, 3\}) = 1/4 + 1/2 = 3/4</math> ဖြစ်စေသည်။ == လှုံ့ဆော်ခံအတိုင်းအတာများ (Induced Measures) == [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] အတိုင်းအတာ <math>P</math> နှင့် <math>P(A) > 0</math> ရှိသော [[အဖြစ်အပျက်]] <math>A \in \mathcal{F}</math> တို့ကို ပေးထားပါက အဖြစ်အပျက်များ၏ ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection) အပေါ် အခြေခံသော ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် ဖြစ်တန်စွမ်း (conditional probability) ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ :<math>P(B \mid A) = \frac{P(A \cap B)}{P(A)}</math> ဤ[[ဖန်ရှင်]] (function) သည် ဖြစ်တန်စွမ်း အတိုင်းအတာတစ်ခု၏ လိုအပ်ချက်များ အားလုံးနှင့် ကိုက်ညီသည်။<ref>Dekking et al. (2005), p. 25.</ref><ref>Gray (2009), p. 163.</ref> == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last1=Dekking |first1=Frederik Michel |last2=Kraaikamp |first2=Cornelis |last3=Lopuhaä |first3=Hendrik Paul |last4=Meester |first4=Ludolf Erwin |date=2005 |title=A Modern Introduction to Probability and Statistics |series=Springer Texts in Statistics |publication-place=London |publisher=Springer |doi=10.1007/1-84628-168-7 |isbn=978-1-85233-896-1}} * {{Citation |last=Gray |first=Robert M. |date=2009 |title=Probability, Random Processes, and Ergodic Properties |edition=2nd |publisher=Springer |isbn=978-1-4419-1089-9}} * {{Citation |last=Roussas |first=George G. |date=2004 |title=An Introduction to Measure-Theoretic Probability |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-599022-6}} [[ကဏ္ဍ:ဖြစ်တန်စွမ်း]] mrbuuml4d1u0rmoh6lyxo15io91v8y7 0 292176 1055605 1055464 2026-09-28T12:24:12Z Mkant00 135890 1055605 wikitext text/x-wiki {{တမ်းပလိတ်:ဖြစ်တန်စွမ်း}} [[File:Dice Distribution (bar).svg|right|thumb|အကယ်၍ [[နမူနာ ရပ်ဝန်း]] (sample space) သည် အန်စာတုံးနှစ်ခုကို ပစ်လိုက်ရာမှ ရရှိလာနိုင်သော [[ကိန်း]]များ[[အစု]]ဖြစ်ပြီး စိတ်ဝင်စားသော ကျပန်းကိန်းရှင်သည် ထိုအန်စာတုံးနှစ်ခုမှ ကိန်းများ၏ ပေါင်းလဒ် <math>S</math> ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ ထိုအခါ <math>S</math> သည် တစ်ပိုင်းတစ်စ ကျပန်းကိန်းရှင် (discrete random variable) တစ်ခုဖြစ်သည်။]] ကျပန်းကိန်းရှင် ဆိုသည်မှာ ကျပန်း [[အဖြစ်အပျက်]] (random event) များ၏ [[ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း]] (probability space) တစ်ခုကို တန်ဖိုးများ၏ တိုင်းတာနိုင်သော ရပ်ဝန်း (measurable space) တစ်ခုနှင့် ချိတ်ဆက်ပေးသော တိုင်းတာနိုင်သော [[ဖန်ရှင်]] (measurable function) တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>Deisenroth et al. (2020), p. 15.</ref> == အတိုင်းအတာ-သီအိုရီဆိုင်ရာ တည်ဆောက်ပုံ (Measure-Theoretic Setup) == <math>(\Omega, \mathcal{F}, P)</math> သည် [[ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း]] တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>(E, \mathcal{E})</math> သည် တိုင်းတာနိုင်သော ရပ်ဝန်း တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ ကျပန်းကိန်းရှင် <math>X</math> ဆိုသည်မှာ တိုင်းတာနိုင်သော [[ဖန်ရှင်]] <math>X \colon \Omega \to E</math> တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤအခြေအနေအတွက် [[အစုပိုင်း]] (subset) <math>B \in \mathcal{E}</math> တိုင်း၏ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#မူလပုံရိပ်_(Preimage)|မူလပုံရိပ်]] (preimage) <math>X^{-1}(B) = \{\omega \in \Omega \mid X(\omega) \in B\}</math> သည် <math>\mathcal{F}</math> တွင် ပါဝင်ရန် လိုအပ်သည်။<ref>Fristedt & Gray (1996), p. 11.</ref> တိုင်းတာနိုင်သော[[အစု]] <math>B \subseteq E</math> ထံသို့ <math>X</math> က ပုံဖော်ပေးသည့် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] (probability) သည် <math>X</math> ၏ ရှေ့သို့တွန်းပို့ချက် အတိုင်းအတာ (pushforward measure) သို့မဟုတ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (distribution) ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ပေးသည်။ :<math>P_X(B) = P(X \in B) = P(\{\omega \in \Omega \mid X(\omega) \in B\})</math> == တစ်ပိုင်းတစ်စနှင့် အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော အခြေအနေများ (Discrete and Continuous Cases) == အကယ်၍ <math>E = \mathbb{R}</math> ဖြစ်ပြီး <math>X</math> ၏ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်]] (image) သည် ရေတွက်နိုင်သော (countable) [[အစု]] (set) ဖြစ်ပါက <math>X</math> သည် ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင်ဖြင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြထားသော တစ်ပိုင်းတစ်စ ကျပန်းကိန်းရှင်ဖြစ်သည်။<ref>Yates et al. (2003), p. 399.</ref> ဥပမာအားဖြင့် <math>\Omega = \{\text{heads}, \text{tails}\}</math> ဖြစ်သော မျှတသည့် အကြွေစေ့ပစ်ခြင်း (fair coin toss) တစ်ခုအတွက် <math>X(\text{heads}) = 1</math> နှင့် <math>X(\text{tails}) = 0</math> ဟု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခြင်းက ဒြပ်ထု ဖန်ရှင် <math>P_X(1) = P_X(0) = 1/2</math> ကို ရရှိစေသည်။ အကယ်၍ အဆက်မပြတ် ကျပန်းကိန်းရှင် (continuous random variable) တစ်ခု၏ ဖြန့်ဖြူးခြင်းသည် လီဘက်ဂ် အတိုင်းအတာ (Lebesgue measure) နှင့် သက်ဆိုင်၍ (with respect to) ပကတိ အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော (absolutely continuous) အခြေအနေရှိပါက ၎င်းသည် ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ [[ဖန်ရှင်]] (probability density function) <math>f_X</math> တစ်ခုကို ရရှိသည်။<ref>Castañeda, Arunachalam & Dharmaraja (2012), p. 67.</ref> == ကျပန်းကိန်းရှင်များ၏ ဖန်ရှင်များ (Functions of Random Variables) == အကယ်၍ <math>X</math> သည် <math>\Omega</math> အပေါ်ရှိ [[ကိန်းစစ်]]တန်ဖိုးရှိ ကျပန်းကိန်းရှင် (real-valued random variable) တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>g \colon \mathbb{R} \to \mathbb{R}</math> သည် ဘိုရဲလ်-တိုင်းတာနိုင်သော [[ဖန်ရှင်]] (Borel-measurable function) တစ်ခုဖြစ်ပါက ၎င်းတို့၏ [[ပေါင်းစပ်ခြင်း အော်ပရေတာ|ပေါင်းစပ်ဖန်ရှင်]] (composite function) <math>Y = g(X)</math> သည်လည်း ကျပန်းကိန်းရှင်တစ်ခုဖြစ်သည်။ <math>Y</math> ၏ စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (cumulative distribution function) မှာ <math>F_Y(y) = P(g(X) \le y)</math> ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အကယ်၍ <math>X</math> သည် သိပ်သည်းဆ (density) <math>f_X(x) = \frac{1}{\sqrt{2\pi}}e^{-x^2/2}</math> ရှိသော စံ ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (standard normal distribution) တစ်ခုကို လိုက်နာပြီး <math>Y = X^2</math> ဖြစ်ပါက <math>y > 0</math> အတွက် ပြောင်းပြန် အသွင်ပြောင်းခြင်း (inverse transformation) <math>x = \pm \sqrt{y}</math> သည် အောက်ပါရလဒ်ကို ရရှိစေသည်။ :<math>f_Y(y) = f_X(\sqrt{y})\left|\frac{1}{2\sqrt{y}}\right| + f_X(-\sqrt{y})\left|\frac{-1}{2\sqrt{y}}\right| = \frac{1}{\sqrt{2\pi y}}e^{-y/2}</math> ၎င်းသည် လွတ်လပ်စွာပြောင်းလဲနိုင်သော အတိုင်းအတာ အရေအတွက် (degree of freedom) တစ်ခုရှိသော ကိုင်-နှစ်ထပ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (chi-squared distribution) တစ်ခုဖြစ်သည်။ == ကျပန်းကိန်းရှင်များ၏ ထပ်တူညီမှု (Equivalence of Random Variables) == * '''ညီမျှခြင်း (equality)''' တွင် အကယ်၍ <math>X</math> နှင့် <math>Y</math> တို့ကို တူညီသော [[ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း]] <math>(\Omega, \mathcal{F}, P)</math> အပေါ်တွင် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားပါက <math>\omega \in \Omega</math> အားလုံးအတွက် <math>X(\omega) = Y(\omega)</math> ဖြစ်သည်။ * '''သေချာသလောက်နီးပါး ညီမျှခြင်း (almost sure equality)''' တွင် အကယ်၍ <math>X</math> နှင့် <math>Y</math> တို့ကို တူညီသော ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း <math>(\Omega, \mathcal{F}, P)</math> အပေါ်တွင် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားပါက <math>P(X \neq Y) = 0</math> ဖြစ်သည်။ * '''ဖြန့်ဖြူးခြင်းဆိုင်ရာ ညီမျှခြင်း (equality in distribution)''' တွင် <math>x</math> အားလုံးအတွက် <math>P(X \le x) = P(Y \le x)</math> ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last1=Castañeda |first1=L. |last2=Arunachalam |first2=V. |last3=Dharmaraja |first3=S. |title=Introduction to Probability and Stochastic Processes with Applications |date=2012 |publisher=Wiley |isbn=978-1-118-34494-1}} * {{Citation |last1=Deisenroth |first1=Marc Peter |last2=Faisal |first2=A. Aldo |last3=Ong |first3=Cheng Soon |title=Mathematics for Machine Learning |date=2020 |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-47004-9}} * {{Citation |last1=Fristedt |first1=Bert |last2=Gray |first2=Lawrence |title=A Modern Approach to Probability Theory |date=1996 |publication-place=Boston |publisher=Birkhäuser |isbn=3-7643-3807-5}} * {{Citation |last1=Yates |first1=Daniel S. |last2=Moore |first2=David S. |last3=Starnes |first3=Daren S. |title=The Practice of Statistics |edition=2nd |date=2003 |publication-place=New York |publisher=W. H. Freeman and Company |isbn=978-0-7167-4773-4}} [[ကဏ္ဍ:ဖြစ်တန်စွမ်း]] f2r0w4fs76c52gyq8jricj94mb3ku14 0 292177 1055606 1055465 2026-09-28T12:24:26Z Mkant00 135890 1055606 wikitext text/x-wiki {{တမ်းပလိတ်:ဖြစ်တန်စွမ်း}} [[File:Largenumbers.svg|thumb|စမ်းသပ်ချက်များ အရေအတွက် များပြားလာသည်နှင့်အမျှ အန်စာတုံးပစ်ခြင်းများ၏ [[ကိန်းစဉ်]] ပျမ်းမျှတန်ဖိုး (sequence average) များသည် မျှော်မှန်းတန်ဖိုး (expected value) <math>3.5</math> ထံသို့ စုဆုံခြင်း (convergence) ကို ပြသထားသော ပုံဖြစ်သည်။]] [[File:Beta first moment.svg|thumb|ဖြစ်တန်စွမ်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း (probability distribution) ၏ ဒြပ်ထု (mass) သည် မျှော်မှန်းတန်ဖိုးတွင် မျှခြေဖြစ်နေပုံကို ပြသထားသည်။ ဤနေရာတွင် ဘီတာ ဖြန့်ဖြူးခြင်း (beta distribution) ဖြစ်သည်။]] [[File:Roland Uhl 2023 Charakterisierung des Erwartungswertes Bild1.svg|upright=1.07|thumb|မျှော်မှန်းတန်ဖိုး <math>\mu</math> နှင့် မီဒီယန် (median) <math>m</math> တို့ဖြစ်သည်။]] [[ကျပန်းကိန်းရှင်]] (random variable) <math>X</math> တစ်ခု၏ မျှော်မှန်းတန်ဖိုး သို့မဟုတ် ပထမ မိုးမန့် (first moment) ဆိုသည်မှာ ၎င်း၏ ရလဒ် (outcome) များ၏ ယေဘုယျပြုထားသော အလေးဆပေး ပျမ်းမျှတန်ဖိုး (generalized weighted average) ဖြစ်ပြီး [[ဖြစ်တန်စွမ်း အတိုင်းအတာ]] (probability measure) နှင့် သက်ဆိုင်သော [[အင်တီဂရေးရှင်း|လီဘက်ဂ် အင်တီဂရယ်]] (Lebesgue integral) အဖြစ် ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref>Billingsley (1995), p. 273.</ref> == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Formal Definitions) == * '''အဆုံးရှိ ရလဒ်များ (finite outcomes)''' တွင် တန်ဖိုးများ <math>x_1, \dots, x_k</math> နှင့် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] (probability) များ <math>p_1, \dots, p_k</math> ရှိသော တစ်ပိုင်းတစ်စ [[ကျပန်းကိန်းရှင်]] (discrete random variable) <math>X</math> တစ်ခုအတွက် မျှော်မှန်းတန်ဖိုးမှာ <math>\operatorname{E}[X] = \sum_{i=1}^k x_i p_i</math> ဖြစ်သည်။<ref>Billingsley (1995), p. 76.</ref> * '''ရေတွက်နိုင်သော ရလဒ်များ (countable outcomes)''' တွင် ရေတွက်နိုင်သော [[အနန္တ]] (countably infinite) တန်ဖိုးများအတွက် ပေါင်းလဒ်ကို မှန်ကန်စွာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားခြင်း (well-defined) ရှိပါက <math>\operatorname{E}[X] = \sum_{i=1}^\infty x_i p_i</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် <math>\infty - \infty</math> ပုံစံ မဖြစ်စေရန် လိုအပ်သည်။<ref>Feller (1968), §IX.2.</ref> * '''အဆက်မပြတ် သိပ်သည်းဆ (continuous density)''' တွင် အကယ်၍ <math>X</math> သည် ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ [[ဖန်ရှင်]] (probability density function) <math>f</math> တစ်ခုကို လက်ခံရရှိပြီး အင်တီဂရယ် (integral) ကို မှန်ကန်စွာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားခြင်း ရှိပါက <math>\operatorname{E}[X] = \int_{-\infty}^\infty x f(x)\, dx</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် <math>\infty - \infty</math> ပုံစံ မဖြစ်စေရန် လိုအပ်သည်။<ref>Ross (2019), §2.4.2.</ref> * '''အတိုင်းအတာ-သီအိုရီဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းဖော်ပြမှု (measure-theoretic formulation)''' တွင် [[ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း]] (probability space) <math>(\Omega, \Sigma, P)</math> တစ်ခုအတွက် <math>\operatorname{E}[X] = \int_\Omega X\, dP</math> ဖြစ်သည်။ * '''[[အနန္တ]] မျှော်မှန်းချက်များ (infinite expectations)''' တွင် [[ကျပန်းကိန်းရှင်]] <math>X</math> ကို အပေါင်းနှင့် အနုတ် အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော <math>X^+</math> နှင့် <math>X^-</math> အဖြစ် ခွဲခြားနိုင်သည်။ အကယ်၍ <math>\operatorname{E}[X^+] = \infty</math> ဖြစ်ပြီး <math>\operatorname{E}[X^-] < \infty</math> ဖြစ်ပါက <math>\operatorname{E}[X] = \infty</math> ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ၎င်းတို့နှစ်ခုစလုံး [[အနန္တ]] (infinite) ဖြစ်ပါက <math>\operatorname{E}[X]</math> ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်မထားပေ။ ဥပမာအားဖြင့် ကော်ချီ ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Cauchy distribution) သို့မဟုတ် စိန့်ပီတာစဘတ် ဝိရောဓိ (St. Petersburg paradox) တို့တွင် တွေ့နိုင်သည်။ == အဓိက ဂုဏ်သတ္တိများ (Core Properties) == * '''မျဉ်းဖြောင့်ဖြစ်မှု (linearity)''' တွင် မျှော်မှန်းတန်ဖိုးများသည် အဆုံးရှိ (finite) ဖြစ်ပါက <math>\operatorname{E}[aX + bY] = a\operatorname{E}[X] + b\operatorname{E}[Y]</math> ဖြစ်သည်။ * '''အစဉ်လိုက်ဖြစ်မှု (monotonicity)''' တွင် မျှော်မှန်းချက်နှစ်ခုလုံးကို မှန်ကန်စွာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားခြင်းရှိပြီး သေချာသလောက်နီးပါး (almost surely) <math>X \le Y</math> ဖြစ်ပါက <math>\operatorname{E}[X] \le \operatorname{E}[Y]</math> ဖြစ်သည်။ * '''မသိစိတ်လွှမ်းမိုးသော စာရင်းအင်းပညာရှင်၏ နိယာမ (law of the unconscious statistician)''' တွင် <math>\operatorname{E}[g(X)] = \int_{\mathbb{R}} g(x) f(x)\, dx</math> ဖြစ်သည်။ == အခြေခံ မညီမျှခြင်းများ (Fundamental Inequalities) == * '''မာကော့ဗ်၏ မညီမျှခြင်း (Markov's inequality)''' တွင် အနုတ်မဟုတ်သော (non-negative) <math>X</math> နှင့် <math>a > 0</math> တို့အတွက် <math>P(X \ge a) \le \frac{\operatorname{E}[X]}{a}</math> ဖြစ်သည်။ * '''ချေဘီရှက်ဗ်၏ မညီမျှခြင်း (Chebyshev's inequality)''' တွင် <math>a > 0</math> အတွက် <math>P(|X - \operatorname{E}[X]| \ge a) \le \frac{\operatorname{Var}[X]}{a^2}</math> ဖြစ်သည်။ * '''ဂျန်ဆင်၏ မညီမျှခြင်း (Jensen's inequality)''' တွင် ခုံးသော [[ဖန်ရှင်]] (convex function) <math>f</math> တစ်ခုအတွက် <math>f(\operatorname{E}[X]) \le \operatorname{E}[f(X)]</math> ဖြစ်သည်။ * '''ဟိုလ်ဒါ၏ မညီမျှခြင်း (Hölder's inequality)''' တွင် <math>p^{-1} + q^{-1} = 1</math> ဖြစ်စေမည့် <math>p, q > 1</math> တို့အတွက် <math>\operatorname{E}[|XY|] \le (\operatorname{E}[|X|^p])^{1/p}(\operatorname{E}[|Y|^q])^{1/q}</math> ဖြစ်သည်။ == စုဆုံခြင်း သီအိုရမ်များ (Convergence Theorems) == သီးခြား အခြေအနေများနှင့် မကိုက်ညီပါက [[စုဆုံမှတ်]] (limit) များနှင့် မျှော်မှန်းချက်များသည် ယေဘုယျအားဖြင့် [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (commutative property) ဖြင့် ပြည့်စုံလေ့မရှိပေ။ * '''အစဉ်လိုက် စုဆုံခြင်း သီအိုရမ် (monotone convergence theorem)''' အရ အကယ်၍ သေချာသလောက်နီးပါး <math>0 \le X_n \uparrow X</math> ဖြစ်ပါက <math>\lim_{n \to \infty} \operatorname{E}[X_n] = \operatorname{E}[X]</math> ဖြစ်သည်။ * '''ဖာတူး၏ အထောက်အကူပြု သီအိုရမ် (Fatou's lemma)''' အရ အနုတ်မဟုတ်သော <math>X_n</math> အတွက် <math>\operatorname{E}[\liminf_{n \to \infty} X_n] \le \liminf_{n \to \infty} \operatorname{E}[X_n]</math> ဖြစ်သည်။ * '''လွှမ်းမိုးခံ စုဆုံခြင်း သီအိုရမ် (dominated convergence theorem)''' အရ အကယ်၍ သေချာသလောက်နီးပါး <math>X_n \to X</math> ဖြစ်ပြီး <math>\operatorname{E}[Y] < \infty</math> ဖြစ်သော <math>|X_n| \le Y</math> အခြေအနေရှိပါက <math>\lim_{n \to \infty} \operatorname{E}[X_n] = \operatorname{E}[X]</math> ဖြစ်စေသည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Billingsley |first=Patrick |title=Probability and Measure |edition=3rd |date=1995 |publication-place=New York |publisher=John Wiley & Sons |isbn=0-471-00710-2}} * {{Citation |last=Feller |first=William |title=An Introduction to Probability Theory and Its Applications, Vol. 1 |edition=3rd |date=1968 |publication-place=New York |publisher=John Wiley & Sons}} * {{Citation |last=Ross |first=Sheldon M. |title=Introduction to Probability Models |edition=12th |date=2019 |publication-place=London |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-814346-9}} [[ကဏ္ဍ:ဖြစ်တန်စွမ်း]] lyacppev3kzadqsxj2yynyy98o9pxtc 0 292178 1055607 1055468 2026-09-28T12:24:43Z Mkant00 135890 1055607 wikitext text/x-wiki {{တမ်းပလိတ်:ဖြစ်တန်စွမ်း}} [[File:Comparison standard deviations.svg|thumb|400px|right|တူညီသော ပျမ်းမျှတန်ဖိုး (mean) ရှိသော်လည်း မတူညီသော ကွဲလွဲချက် (variance) များရှိသည့် စုစုပေါင်းအုပ်စု (population) နှစ်ခုမှ နမူနာ (sample) များ၏ ဥပမာဖြစ်သည်။]] [[File:Scaled chi squared.svg|thumb|250px|ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (normal distribution) ကို လိုက်နာသော အမှီအခိုကင်းသည့် (independent) နမူနာများအတွက် <math>S^2/\sigma^2</math> ၏ ဖြန့်ဖြူးခြင်းဖြစ်သည်။]] [[File:Scaled chi squared cdf.svg|thumb|250px|<math>S^2/\sigma^2</math> ၏ စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း (cumulative distribution) ဖြစ်သည်။]] ကွဲလွဲချက် ဆိုသည်မှာ [[ကျပန်းကိန်းရှင်]] (random variable) <math>X</math> တစ်ခုသည် ၎င်း၏ ပျမ်းမျှတန်ဖိုး <math>\mu = \operatorname{E}[X]</math> မှ သွေဖည်မှုအား နှစ်ထပ်ကိန်းတင်ထားခြင်း၏ [[မျှော်မှန်းတန်ဖိုး]] (expected value) အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသော စာရင်းအင်းဆိုင်ရာ ပြန့်ကြဲမှု (statistical dispersion) အတိုင်းအတာ (measure) တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Wasserman (2005), p. 51.</ref> ၎င်းသည် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] ဖြန့်ဖြူးခြင်း (probability distribution) တစ်ခု၏ ဒုတိယ ဗဟို မိုးမန့် (second central moment) ပင်ဖြစ်သည်။ == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Formal Definition) == ဒုတိယ မိုးမန့် <math>\operatorname{E}[X^2]</math> သည် အဆုံးရှိ (finite) ဖြစ်ပါက <math>\sigma^2</math> ဟုလည်း သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသော ကွဲလွဲချက် <math>\operatorname{Var}(X)</math> ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ :<math>\operatorname{Var}(X) = \operatorname{E}\left[(X - \mu)^2\right] = \operatorname{E}[X^2] - (\operatorname{E}[X])^2</math> * '''တစ်ပိုင်းတစ်စဖြစ်သော အခြေအနေ (discrete case)''' တွင် တန်ဖိုးများ <math>x_i</math> ရှိ ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု [[ဖန်ရှင်]] (probability mass function) <math>p_i</math> တစ်ခုအတွက် <math>\operatorname{Var}(X) = \sum_{i} p_i (x_i - \mu)^2</math> ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>\mu = 3.5</math> ရှိသော မျှတသည့် မျက်နှာပြင် <math>6</math> ခုပါ အန်စာတုံးတစ်ခု၏ ကွဲလွဲချက်မှာ <math>\frac{1}{6} \sum_{i=1}^6 (i - 3.5)^2 = \frac{35}{12} \approx 2.92</math> ဖြစ်သည်။ * '''အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော အခြေအနေ (continuous case)''' တွင် ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ [[ဖန်ရှင်]] (probability density function) <math>f(x)</math> တစ်ခုအတွက် <math>\operatorname{Var}(X) = \int_{-\infty}^\infty (x - \mu)^2 f(x)\,dx</math> ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကိန်းရှင်ကြားခံ (parameter) <math>\lambda</math> ရှိသော ထပ်ကိန်းတင် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (exponential distribution) တစ်ခု၏ ကွဲလွဲချက်မှာ <math>\int_0^\infty x^2 \lambda e^{-\lambda x} \,dx - \left(\frac{1}{\lambda}\right)^2 = \frac{1}{\lambda^2}</math> ဖြစ်သည်။ == ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် မျဉ်းဖြောင့်ပေါင်းစပ်ခြင်းများ (Properties and Linear Combinations) == * '''နေရာရွှေ့ခြင်းတွင် မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ (invariance to shift)''' တွင် <math>\operatorname{Var}(X + a) = \operatorname{Var}(X)</math> ဖြစ်သည်။ * '''အရွယ်ပြောင်းခြင်း (scaling)''' တွင် <math>\operatorname{Var}(aX) = a^2\operatorname{Var}(X)</math> ဖြစ်သည်။ * '''ဘီယန်းနေးမီ၏ ထပ်တူညီမှု (Bienaymé's identity)''' အရ အမှီအခိုကင်းသော သို့မဟုတ် ဆက်စပ်မှုမရှိသော (uncorrelated) [[ကျပန်းကိန်းရှင်]]များအတွက် <math>\operatorname{Var}\left(\sum_{i=1}^n X_i\right) = \sum_{i=1}^n \operatorname{Var}(X_i)</math> ဖြစ်သည်။<ref>Bienaymé (1853), p. 309.</ref> * '''ယေဘုယျ မျဉ်းဖြောင့်ပေါင်းစပ်ခြင်း (general linear combination)''' တွင် <math>\operatorname{Var}\left(\sum_{i=1}^n a_i X_i\right) = \sum_{i=1}^n a_i^2 \operatorname{Var}(X_i) + 2\sum_{1 \le i < j \le n} a_i a_j \operatorname{Cov}(X_i, X_j)</math> ဖြစ်သည်။ == စုစုပေါင်းအုပ်စုနှင့် နမူနာ ကွဲလွဲချက် (Population vs. Sample Variance) == အရွယ်အစား <math>N</math> ရှိသော အဆုံးရှိ စုစုပေါင်းအုပ်စု (finite population) တစ်ခု၏ စုစုပေါင်းအုပ်စု ကွဲလွဲချက် (population variance) ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။ :<math>\sigma^2 = \frac{1}{N} \sum_{i=1}^N (x_i - \mu)^2</math> စုစုပေါင်းအုပ်စုတစ်ခုမှ ရယူထားသော အမှီအခိုကင်းပြီး အချိုးညီစွာ ဖြန့်ဖြူးထားသည့် (independent and identically distributed) ကျပန်း နမူနာ (random sample) <math>X_1, \dots, X_n</math> မှ ကွဲလွဲချက်ကို ခန့်မှန်းတွက်ချက်သောအခါ စုစုပေါင်းအုပ်စု ပုံသေနည်းကို တိုက်ရိုက်အသုံးပြုခြင်းက ဘက်လိုက် နမူနာ ကွဲလွဲချက် (biased sample variance) ကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိစေသည်။ :<math>\tilde{S}^2 = \frac{1}{n} \sum_{i=1}^n (X_i - \overline{X})^2</math> နမူနာ ပျမ်းမျှတန်ဖိုး (sample mean) <math>\overline{X}</math> သည် စုစုပေါင်းအုပ်စု ပျမ်းမျှတန်ဖိုးမှ အမှန်တကယ် သွေဖည်မှုများကို လျှော့ချခန့်မှန်းမိသောကြောင့် <math>\operatorname{E}[\tilde{S}^2] = \frac{n-1}{n}\sigma^2</math> ဖြစ်သည်။ ဘက်မလိုက် နမူနာ ကွဲလွဲချက် (unbiased sample variance) ကို တွက်ချက်ရန်အတွက် ဘက်ဆယ်၏ ပြင်ဆင်ချက် (Bessel's correction) ကို အောက်ပါအတိုင်း အသုံးပြုသည်။<ref>Reichmann (1961), App. 8.</ref> :<math>S^2 = \frac{n}{n-1}\tilde{S}^2 = \frac{1}{n-1} \sum_{i=1}^n (X_i - \overline{X})^2</math> အကယ်၍ အချက်အလက်များကို ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း တစ်ခုမှ နမူနာကောက်ယူထားခြင်းဖြစ်ပါက <math>(n-1)S^2/\sigma^2</math> ၏ ဖြန့်ဖြူးခြင်းသည် လွတ်လပ်စွာပြောင်းလဲနိုင်သော အတိုင်းအတာ အရေအတွက် (degree of freedom) <math>n-1</math> ခုရှိသော ကိုင်-နှစ်ထပ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (chi-squared distribution) တစ်ခုကို တိကျစွာ လိုက်နာသည်။<ref>Knight (2000), Prop. 2.11.</ref> == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Bienaymé |first=Irénée-Jules |title=Considérations à l'appui de la découverte de Laplace sur la loi de probabilité dans la méthode des moindres carrés |journal=Comptes rendus de l'Académie des sciences Paris |volume=37 |date=1853}} * {{Citation |last=Knight |first=K. |title=Mathematical Statistics |date=2000 |publication-place=New York |publisher=Chapman and Hall}} * {{Citation |last=Reichmann |first=W. J. |title=Use and Abuse of Statistics |date=1961 |publication-place=London |publisher=Methuen}} * {{Citation |last=Wasserman |first=Larry |title=All of Statistics: A Concise Course in Statistical Inference |date=2005 |publisher=Springer Texts in Statistics |isbn=978-1-4419-2322-6}} [[ကဏ္ဍ:ဖြစ်တန်စွမ်း]] gh768h0gzld1t534ienm6istpcs3od1 100 292183 1055641 1055505 2026-09-28T13:52:44Z Salai Rungtoi 22844 1055641 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=09|day=28|content= <!-- All news items below this line --> '''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ''' *[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] **[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]၊ [[ရခိုင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၃–လက်ရှိ)]] ***ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်း အာရက္ခတပ်တော် (AA) ထိန်းချုပ်ထားသည့် ကျောက်တော်မြို့ရှိ အိန္ဒိယစျေးဝန်းကျင်ကို စစ်တပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် သေဆုံးသူ ၃၃ ဦးနှင့် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူ ၃၆ ဦးအထိ ရှိကြောင်း AA က သတင်းထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/cq70dp1p14jxt (ဘီဘီစီ)] '''ဘေးအန္တရာယ်နှင့် မတော်တဆမှုများ''' *[[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]] **[[ထားဝယ်မြို့]]ရှိ ကရပ်ပြင်၊ ကညုံ၊ ရှမ္မလည်ဆွဲ၊ ကြက်စားပြင်နှင့် ဘုမ္မော စသည့် ရပ်ကွက်များရှိ လမ်းအချို့တွင် တစ်ထပ်နေအိမ်အချို့ ရေမြုပ်နေခဲ့သည်။ [https://www.daweiwatch.com/28/09/2026/137565/ (Dawei Watch)] '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *[[စမ်းချောင်းမြို့နယ်]] သီရိခေမာရပ်ကွက် ခတ္တာလမ်း၊ အမှတ် (၂၃)၊ ရွိုင်ရယ်ခတ္တာဟိုတယ်သည် လျှပ်စစ်မီးခိုးယူသုံးစွဲထားကြောင်း စစ်ဆေးပေါ်ပေါက်သဖြင့် မီတာအား ချက်ချင်းဖြုတ်ယူသိမ်းဆည်းခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်မှနစ်နာဆုံးရှုံးခဲ့သည့် ငွေကျပ် ၁၃၈ ဒသမ ၂၃၆ သန်းကို ပြန်လည်ပေးသွင်းစေရေးနှင့် လျှပ်စစ်ဥပဒေနှင့်အညီ အရေးယူဆောင်ရွက်နိုင်ရန် ပိုင်ရှင်ဖြစ်သူ ဦးထက်အောင်လှိုင်၊ ဦးကျော်ခိုင်တို့နှင့် မန်နေဂျာ ဦးနေမင်းအောင်တို့ကို စမ်းချောင်းမြို့မ ရဲစခန်းတွင် အမှုအမှတ် (ပ-၃၉၉/၂၀၂၆) ဖြင့် အမှုဖွင့်လှစ်ဆောင်ရွက် ထားရှိသည်။ [https://www.moi.gov.mm/news/88614 (MOI)] <!-- All news items above this line -->}} f3qo78b2gyi49piwkv9tupajpmo8u7y 1055644 1055641 2026-09-28T13:57:23Z Salai Rungtoi 22844 1055644 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=09|day=28|content= <!-- All news items below this line --> '''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ''' *[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] **[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]၊ [[ရခိုင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၃–လက်ရှိ)]] ***[[ရခိုင်ပြည်နယ်]]အတွင်း [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) ထိန်းချုပ်ထားသည့် [[ကျောက်တော်မြို့]]ရှိ အိန္ဒိယစျေးဝန်းကျင်ကို စစ်တပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် သေဆုံးသူ ၃၃ ဦးနှင့် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူ ၃၆ ဦးအထိ ရှိကြောင်း AA က သတင်းထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/cq70dp1p14jxt (ဘီဘီစီ)] '''ဘေးအန္တရာယ်နှင့် မတော်တဆမှုများ''' *[[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]] **အားကောင်းသော မုန်တိုင်းငယ်သည် မြန်မာနိုင်ငံကို စတင်ဖြတ်ကျော်နေပြီဖြစ်ပြီး နောက် ၄၈ နာရီအတွင်း [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ နေပြည်တော်၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီးနှင့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတို့ကို ဖြတ်ကျော်နိုင်ကြောင်း မိုးလေဝသဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ [https://burmese.dvb.no/post/190560 (DVB)] **[[ထားဝယ်မြို့]]ရှိ ကရပ်ပြင်၊ ကညုံ၊ ရှမ္မလည်ဆွဲ၊ ကြက်စားပြင်နှင့် ဘုမ္မော စသည့် ရပ်ကွက်များရှိ လမ်းအချို့တွင် တစ်ထပ်နေအိမ်အချို့ ရေမြုပ်နေခဲ့သည်။ [https://www.daweiwatch.com/28/09/2026/137565/ (Dawei Watch)] '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *[[စမ်းချောင်းမြို့နယ်]] သီရိခေမာရပ်ကွက် ခတ္တာလမ်း၊ အမှတ် (၂၃)၊ ရွိုင်ရယ်ခတ္တာဟိုတယ်သည် လျှပ်စစ်မီးခိုးယူသုံးစွဲထားကြောင်း စစ်ဆေးပေါ်ပေါက်သဖြင့် မီတာအား ချက်ချင်းဖြုတ်ယူသိမ်းဆည်းခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်မှနစ်နာဆုံးရှုံးခဲ့သည့် ငွေကျပ် ၁၃၈ ဒသမ ၂၃၆ သန်းကို ပြန်လည်ပေးသွင်းစေရေးနှင့် လျှပ်စစ်ဥပဒေနှင့်အညီ အရေးယူဆောင်ရွက်နိုင်ရန် ပိုင်ရှင်ဖြစ်သူ ဦးထက်အောင်လှိုင်၊ ဦးကျော်ခိုင်တို့နှင့် မန်နေဂျာ ဦးနေမင်းအောင်တို့ကို စမ်းချောင်းမြို့မ ရဲစခန်းတွင် အမှုအမှတ် (ပ-၃၉၉/၂၀၂၆) ဖြင့် အမှုဖွင့်လှစ်ဆောင်ရွက် ထားရှိသည်။ [https://www.moi.gov.mm/news/88614 (MOI)] <!-- All news items above this line -->}} 9e1jx182paoha59califkbw32f5ut5v 1055670 1055644 2026-09-29T02:23:43Z Salai Rungtoi 22844 1055670 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=09|day=28|content= <!-- All news items below this line --> '''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ''' *[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] **[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]၊ [[ရခိုင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၃–လက်ရှိ)]] ***[[ရခိုင်ပြည်နယ်]]အတွင်း [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) ထိန်းချုပ်ထားသည့် [[ကျောက်တော်မြို့]]ရှိ အိန္ဒိယစျေးဝန်းကျင်ကို စစ်တပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် သေဆုံးသူ ၃၃ ဦးနှင့် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူ ၃၆ ဦးအထိ ရှိကြောင်း AA က သတင်းထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/cq70dp1p14jxt (ဘီဘီစီ)] '''ဘေးအန္တရာယ်နှင့် မတော်တဆမှုများ''' *[[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]] **အားကောင်းသော မုန်တိုင်းငယ်သည် မြန်မာနိုင်ငံကို စတင်ဖြတ်ကျော်နေပြီဖြစ်ပြီး နောက် ၄၈ နာရီအတွင်း [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ နေပြည်တော်၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီးနှင့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတို့ကို ဖြတ်ကျော်နိုင်ကြောင်း မိုးလေဝသဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ [https://burmese.dvb.no/post/190560 (DVB)] **[[ထားဝယ်မြို့]]ရှိ ကရပ်ပြင်၊ ကညုံ၊ ရှမ္မလည်ဆွဲ၊ ကြက်စားပြင်နှင့် ဘုမ္မော စသည့် ရပ်ကွက်များရှိ လမ်းအချို့တွင် တစ်ထပ်နေအိမ်အချို့ ရေမြုပ်နေခဲ့သည်။ [https://www.daweiwatch.com/28/09/2026/137565/ (Dawei Watch)] '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *[[စမ်းချောင်းမြို့နယ်]] သီရိခေမာရပ်ကွက် ခတ္တာလမ်း၊ အမှတ် (၂၃)၊ ရွိုင်ရယ်ခတ္တာဟိုတယ်သည် လျှပ်စစ်မီးခိုးယူသုံးစွဲထားကြောင်း စစ်ဆေးပေါ်ပေါက်သဖြင့် မီတာအား ချက်ချင်းဖြုတ်ယူသိမ်းဆည်းခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်မှနစ်နာဆုံးရှုံးခဲ့သည့် ငွေကျပ် ၁၃၈ ဒသမ ၂၃၆ သန်းကို ပြန်လည်ပေးသွင်းစေရေးနှင့် လျှပ်စစ်ဥပဒေနှင့်အညီ အရေးယူဆောင်ရွက်နိုင်ရန် ပိုင်ရှင်ဖြစ်သူ ဦးထက်အောင်လှိုင်၊ ဦးကျော်ခိုင်တို့နှင့် မန်နေဂျာ ဦးနေမင်းအောင်တို့ကို စမ်းချောင်းမြို့မ ရဲစခန်းတွင် အမှုအမှတ် (ပ-၃၉၉/၂၀၂၆) ဖြင့် အမှုဖွင့်လှစ်ဆောင်ရွက် ထားရှိသည်။ [https://www.moi.gov.mm/news/88614 (MOI)] '''နိုင်ငံရေးနှင့် ရွေးကောက်ပွဲများ''' * ဦးဌေးအောင်အား [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးအဖြစ်ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့ကြောင်း နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက အမိန့်အမှတ် ၆၇ / ၂၀၂၆ ဖြင့် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ [https://www.moi.gov.mm/index.php/news/88622 (MOI)] <!-- All news items above this line -->}} q5z2msgs0wkxnejs72emrazmarxpyi0 0 292185 1055678 1055516 2026-09-29T03:56:24Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1055678 wikitext text/x-wiki {{Infobox Chinese | title = ''ဟွာရှား'' | pic = Ma Yuan - Water Album - The Yellow River Breaches its Course.jpg | piccap = [[ဆုန်းမင်းဆက်]] ပန်းချီဆရာ [[မားယွမ် (ပန်းချီဆရာ)|မားယွမ်]] ရေးဆွဲခဲ့သည့် ''မြစ်ဝါမြစ် ရေလျှံခြင်း'' ပန်းချီ | picsize = 260px | t = {{linktext|華夏}} | s = 华夏 | p = Huáxià | mi = {{IPAc-cmn|h|ua|2|x|ia|4}} | bpmf = {{bpmfsp|ㄏㄨㄚˊ|ㄒㄧˋ}} | gr = Hwashiah | w = {{tonesup|Hua2-hsia4}} | l = လှပ၍ ကြီးကျယ်မြင့်မြတ်သော | gan = fa4 ha5 | poj = hôa-hā | wuu = gho ya | j = waa4 haa6 | h = fa11 ha55 | mc = hwæ hæ^X | oc-bs = &ast;{{IPA|N-qʷʰˤra{{efn|Derived from {{lang|zh|花}} "flower" {{transliteration|cmn|huā}} ← {{transliteration|och|qʷʰˤra}}.<ref>{{cite book|last1= Baxter|first1= William H.|author-link1= William H. Baxter|last2= Sagart|first2= Laurent|author-link2= Laurent Sagart|year= 2014|title= Old Chinese:A New Reconstruction|page= 7, 83, 342}}</ref> In 2024, Sagart & Baxter revise {{lang|zh|花}}'s reconstructed Old Chinese pronunciation to {{transliteration|och|*X.pʰˤra}}<ref>Sagart, Laurent; Baxter, William H. (2024). "[https://www.academia.edu/122145224/Alternation_between_Middle_Chinese_p_h_and_xw_in_Chinese_word_families Alternation between Middle Chinese p(h) and xw in Chinese word families]". Paris: Journées de linguistique d'Asie orientale 37e [37th Paris Meeting on East Asian Linguistics]. Slides 22-26</ref> yet not that of {{lang|zh|華}}.}} [ɢ]ˤraʔ}}}} '''''ဟွာရှား''''' ({{lang-zh|華夏|p=Huáxià}}) ဟူသည် တရုတ်လူမျိုးတို့၏ သမိုင်းဝင် ဘုံအယူအဆတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်လူမျိုး]] ဘိုးဘွားများ၏ [[ယဉ်ကျေးမှု|ဘုံယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်]] အပေါ် မိမိတို့ကိုယ်တိုင် သတိပြုနားလည်မှုကို ညွှန်ပြသည်။ ဤအယူအဆ၏ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သော အထောက်အထားကို ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၃၀၀ ဝန်းကျင်က ရေးသားခဲ့သည့် ''ကျိုအော့ကျွမ်း'' (Zuo Zhuan) မှတ်တမ်းတွင် တွေ့ရှိရပြီး ခရစ်တော်မပေါ်မီ ခေတ်များအတွင်း မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် တည်ရှိခဲ့သော ပြည်နယ်များကို ရည်ညွှန်းခဲ့သည်။ [[ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ|ကွန်ဖြူးရှပ်]] ပညာရှင် ကုန်းယင်ဒါက ထိုဝေါဟာရနှစ်လုံးအနက် ''ရှား'' (''Xià'') မှာ ကြီးကျယ်မြင့်မြတ်မှုကိုလည်းကောင်း၊ ''ဟွာ'' (''Huá'') မှာ အဝတ်အစား တန်ဆာများ၏ လှပဆန်းပြားမှုကိုလည်းကောင်း ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ရှင်းပြခဲ့သည်။ ခေတ်သစ် သမိုင်းပညာတွင် ဟွာရှား ဆိုသည်မှာ စစ်မက်ဖြစ်ပွားနေသော နိုင်ငံငယ်များ ကာလအတွင်း ပေါ်ထွက်လာသည့် ထူးခြားသော ယဉ်ကျေးမှုလက္ခဏာရှိသည့် ဟန်လူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများအဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသော [[မြစ်ဝါမြစ်|မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း]] တစ်လျှောက်ရှိ လူမျိုးစုများ ပေါင်းစည်းမှုကို ရည်ညွှန်းသည်။ ယနေ့တိုင် ထိုအသုံးအနှုန်းကို ဆက်လက် အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်ပြီး [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] နှင့် [[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ]] (ထိုင်ဝမ်) နှစ်ခုလုံး၏ တရားဝင် တရုတ်အမည်များတွင် ''ဟွာရှား'' (Huaxia) နှင့် ''ကျုန်းကော့'' (Zhongguo) တို့ကို ပေါင်းစပ်ထားသော ''ကျုန်းဟွာ'' (Zhonghua) ကို ထည့်သွင်းထားသည်။ ထို့အပြင် တရုတ်နွယ်ဖွား သို့မဟုတ် တရုတ်လူမျိုးကို ရည်ညွှန်းသည့် 華人 (ဟွာရန်) ဟူသော စကားလုံးသည်လည်း ''ဟွာရှား'' မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ==မှတ်စု== {{Notelist}} ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ရှေးခေတ်လူမျိုးများ]] gfdwme9gv7hhwwzzacxaz6n2824grj1 1055682 1055678 2026-09-29T04:05:44Z Chenzeyan29 141880 1055682 wikitext text/x-wiki {{Infobox Chinese | title = ''ဟွာရှား'' | pic = Ma Yuan - Water Album - The Yellow River Breaches its Course.jpg | piccap = [[စုန့်မင်းဆက်]] ပန်းချီဆရာ [[မားယွမ် (ပန်းချီဆရာ)|မားယွမ်]] ရေးဆွဲခဲ့သည့် ''မြစ်ဝါမြစ် ရေလျှံခြင်း'' ပန်းချီ | picsize = 260px | t = {{linktext|華夏}} | s = 华夏 | p = Huáxià | mi = {{IPAc-cmn|h|ua|2|x|ia|4}} | bpmf = {{bpmfsp|ㄏㄨㄚˊ|ㄒㄧˋ}} | gr = Hwashiah | w = {{tonesup|Hua2-hsia4}} | l = လှပ၍ ကြီးကျယ်မြင့်မြတ်သော | gan = fa4 ha5 | poj = hôa-hā | wuu = gho ya | j = waa4 haa6 | h = fa11 ha55 | mc = hwæ hæ^X | oc-bs = &ast;{{IPA|N-qʷʰˤra{{efn|Derived from {{lang|zh|花}} "flower" {{transliteration|cmn|huā}} ← {{transliteration|och|qʷʰˤra}}.<ref>{{cite book|last1= Baxter|first1= William H.|author-link1= William H. Baxter|last2= Sagart|first2= Laurent|author-link2= Laurent Sagart|year= 2014|title= Old Chinese:A New Reconstruction|page= 7, 83, 342}}</ref> In 2024, Sagart & Baxter revise {{lang|zh|花}}'s reconstructed Old Chinese pronunciation to {{transliteration|och|*X.pʰˤra}}<ref>Sagart, Laurent; Baxter, William H. (2024). "[https://www.academia.edu/122145224/Alternation_between_Middle_Chinese_p_h_and_xw_in_Chinese_word_families Alternation between Middle Chinese p(h) and xw in Chinese word families]". Paris: Journées de linguistique d'Asie orientale 37e [37th Paris Meeting on East Asian Linguistics]. Slides 22-26</ref> yet not that of {{lang|zh|華}}.}} [ɢ]ˤraʔ}}}} '''''ဟွာရှား''''' ({{lang-zh|華夏|p=Huáxià}}) ဟူသည် တရုတ်လူမျိုးများနှင့် ရှေးခေတ် တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုကို ကိုယ်စားပြုသည့် တရုတ်လူမျိုးတို့၏ သမိုင်းဝင် ဘုံအယူအဆတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်လူမျိုး]] ဘိုးဘွားများ၏ [[ယဉ်ကျေးမှု|ဘုံယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်]] အပေါ် မိမိတို့ကိုယ်တိုင် သတိပြုနားလည်မှုကို ညွှန်ပြသည်။ ဤအယူအဆ၏ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သော အထောက်အထားကို ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၃၀၀ ဝန်းကျင်က ရေးသားခဲ့သည့် ''ကျိုအော့ကျွမ်း'' (Zuo Zhuan) မှတ်တမ်းတွင် တွေ့ရှိရပြီး ခရစ်တော်မပေါ်မီ ခေတ်များအတွင်း မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် တည်ရှိခဲ့သော ပြည်နယ်များကို ရည်ညွှန်းခဲ့သည်။ [[ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ|ကွန်ဖြူးရှပ်]] ပညာရှင် ကုန်းယင်ဒါက ထိုဝေါဟာရနှစ်လုံးအနက် ''ရှား'' (''Xià'') မှာ ကြီးကျယ်မြင့်မြတ်မှုကိုလည်းကောင်း၊ ''ဟွာ'' (''Huá'') မှာ အဝတ်အစား တန်ဆာများ၏ လှပဆန်းပြားမှုကိုလည်းကောင်း ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ရှင်းပြခဲ့သည်။ ခေတ်သစ် သမိုင်းပညာတွင် ဟွာရှား ဆိုသည်မှာ စစ်မက်ဖြစ်ပွားနေသော နိုင်ငံငယ်များ ကာလအတွင်း ပေါ်ထွက်လာသည့် ထူးခြားသော ယဉ်ကျေးမှုလက္ခဏာရှိသည့် ဟန်လူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများအဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသော [[မြစ်ဝါမြစ်|မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း]] တစ်လျှောက်ရှိ လူမျိုးစုများ ပေါင်းစည်းမှုကို ရည်ညွှန်းသည်။ ယနေ့တိုင် ထိုအသုံးအနှုန်းကို ဆက်လက် အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်ပြီး [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] နှင့် [[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ]] (ထိုင်ဝမ်) နှစ်ခုလုံး၏ တရားဝင် တရုတ်အမည်များတွင် ''ဟွာရှား'' (Huaxia) နှင့် ''ကျုန်းကော့'' (Zhongguo) တို့ကို ပေါင်းစပ်ထားသော ''ကျုန်းဟွာ'' (Zhonghua) ကို ထည့်သွင်းထားသည်။ ထို့အပြင် တရုတ်နွယ်ဖွား သို့မဟုတ် တရုတ်လူမျိုးကို ရည်ညွှန်းသည့် 華人 (ဟွာရန်) ဟူသော စကားလုံးသည်လည်း ''ဟွာရှား'' မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ == ဝေါဟာရရင်းမြစ် == "ဟွာ" (華) နှင့် "ရှား" (夏) ဟူသော စာလုံးနှစ်လုံး ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး ရှေးခေတ် တရုတ်လူမျိုးတို့က ၎င်းတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားရာ ဒေသနှင့် လူမျိုးစုများကို တင်စားခေါ်ဝေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |title=The Cambridge History of Ancient China: From the Origins of Civilization to 221 BC |publisher=Cambridge University Press |year=1999 |editor-last=Loewe |editor-first=Michael |editor-last2=Shaughnessy |editor-first2=Edward L.}}</ref> "ဟွာ" ဝေါဟာရသည် အစောပိုင်းတွင် ကျက်သရေမင်္ဂလာရှိခြင်း၊ တောက်ပခြင်း သို့မဟုတ် ရှေးဟောင်း အလယ်ပိုင်းဒေသရှိ တောင်ကုန်းအမည်ကို ရည်ညွှန်းလေ့ရှိပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားမှုကို ကိုယ်စားပြုလာသည်။ "ရှား" ဝေါဟာရမှာမူ တရုတ်သမိုင်း၏ ပထမဆုံးအကြိမ် တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည့် ရှေးခေတ် [[ရှားမင်းဆက်]] နှင့် ယင်းဒေသတစ်ဝိုက်ရှိ လူမျိုးစုများကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |title=A History of Chinese Civilization |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |author=Gernet, Jacques}}</ref> ဤဝေါဟာရ နှစ်ခုကို ပေါင်းစပ်လိုက်ခြင်းဖြင့် အခြားသော "လူရိုင်း" သို့မဟုတ် ယဉ်ကျေးမှုမမီသေးဟု ယူဆရသည့် ပြင်ပလူမျိုးစုများနှင့် မတူကွဲပြားသည့် တရုတ်တို့၏ ထွန်းကားပြန့်ပွားလာသော ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်းနှင့် လူမျိုးစုအုပ်စုကို ဆိုလိုပေသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== သမိုင်းကြောင်းအရ ဟွာရှားဟူသော အသုံးအနှုန်းသည် [[ဂျိုးမင်းဆက်]] (Zhou dynasty) လက်ထက် (ဘီစီ ၁၁ ရာစုမှ ဘီစီ ၂၅၆ ခုနှစ်ခန့်) တွင် အစပြုပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |title=Early Chinese History: The State of the Field |publisher=University of Washington Press |year=1978 |author=Keightley, David N.}}</ref> ထိုခေတ်ကာလက အဝါမြစ် (Yellow River) ဝှမ်းတစ်ဝိုက်တွင် အခြေစိုက်နေထိုင်ကြပြီး ဘုံယဉ်ကျေးမှု၊ ဘုံဓလေ့ထုံးတမ်းများနှင့် တရုတ်စာပေအရေးအသားတို့ကို မျှဝေခံစားကြသော တိုင်းနိုင်ငံငယ်များအချင်းချင်း မိမိတို့ကိုယ်ကို ရည်ညွှန်းခေါ်ဝေါ်ရာတွင် သုံးနှုန်းခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်း [[ကျင်မင်းဆက်]] (Qin dynasty) နှင့် [[ဟန်မင်းဆက်]] (Han dynasty) တို့လက်ထက်တွင် တရုတ်နိုင်ငံတော်ကြီး တည်ထောင်စုစည်းမိလာသောအခါတွင်မူ "ဟွာရှား" အယူအနှုန်းသည် "ဟန်တရုတ်လူမျိုး" (Han Chinese) များနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ အမြစ်တွယ်နေပြီဖြစ်သော တရုတ်လူမျိုးစုအသိုက်အဝန်းကြီးတစ်ခုလုံး၏ အဓိက အမှတ်အသားနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ အမည်နာမတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ပေသည်။ ==မှတ်စု== {{Notelist}} ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ရှေးခေတ်လူမျိုးများ]] 9xs1cw5wdrhny852wyrg13joqcllubp 1055683 1055682 2026-09-29T04:07:06Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1055683 wikitext text/x-wiki {{Infobox Chinese | title = ''ဟွာရှား'' | pic = Ma Yuan - Water Album - The Yellow River Breaches its Course.jpg | piccap = [[စုန့်မင်းဆက်]] ပန်းချီဆရာ [[မားယွမ် (ပန်းချီဆရာ)|မားယွမ်]] ရေးဆွဲခဲ့သည့် ''မြစ်ဝါမြစ် ရေလျှံခြင်း'' ပန်းချီ | picsize = 260px | t = {{linktext|華夏}} | s = 华夏 | p = Huáxià | mi = {{IPAc-cmn|h|ua|2|x|ia|4}} | bpmf = {{bpmfsp|ㄏㄨㄚˊ|ㄒㄧˋ}} | gr = Hwashiah | w = {{tonesup|Hua2-hsia4}} | l = လှပ၍ ကြီးကျယ်မြင့်မြတ်သော | gan = fa4 ha5 | poj = hôa-hā | wuu = gho ya | j = waa4 haa6 | h = fa11 ha55 | mc = hwæ hæ^X | oc-bs = &ast;{{IPA|N-qʷʰˤra{{efn|Derived from {{lang|zh|花}} "flower" {{transliteration|cmn|huā}} ← {{transliteration|och|qʷʰˤra}}.<ref>{{cite book|last1= Baxter|first1= William H.|author-link1= William H. Baxter|last2= Sagart|first2= Laurent|author-link2= Laurent Sagart|year= 2014|title= Old Chinese:A New Reconstruction|page= 7, 83, 342}}</ref> In 2024, Sagart & Baxter revise {{lang|zh|花}}'s reconstructed Old Chinese pronunciation to {{transliteration|och|*X.pʰˤra}}<ref>Sagart, Laurent; Baxter, William H. (2024). "[https://www.academia.edu/122145224/Alternation_between_Middle_Chinese_p_h_and_xw_in_Chinese_word_families Alternation between Middle Chinese p(h) and xw in Chinese word families]". Paris: Journées de linguistique d'Asie orientale 37e [37th Paris Meeting on East Asian Linguistics]. Slides 22-26</ref> yet not that of {{lang|zh|華}}.}} [ɢ]ˤraʔ}}}} '''''ဟွာရှား''''' ({{lang-zh|華夏|p=Huáxià}}) ဟူသည် တရုတ်လူမျိုးများနှင့် ရှေးခေတ် တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုကို ကိုယ်စားပြုသည့် တရုတ်လူမျိုးတို့၏ သမိုင်းဝင် ဘုံအယူအဆတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်လူမျိုး]] ဘိုးဘွားများ၏ [[ယဉ်ကျေးမှု|ဘုံယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်]] အပေါ် မိမိတို့ကိုယ်တိုင် သတိပြုနားလည်မှုကို ညွှန်ပြသည်။ ဤအယူအဆ၏ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သော အထောက်အထားကို ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၃၀၀ ဝန်းကျင်က ရေးသားခဲ့သည့် ''ကျိုအော့ကျွမ်း'' (Zuo Zhuan) မှတ်တမ်းတွင် တွေ့ရှိရပြီး ခရစ်တော်မပေါ်မီ ခေတ်များအတွင်း မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် တည်ရှိခဲ့သော ပြည်နယ်များကို ရည်ညွှန်းခဲ့သည်။ [[ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ|ကွန်ဖြူးရှပ်]] ပညာရှင် ကုန်းယင်ဒါက ထိုဝေါဟာရနှစ်လုံးအနက် ''ရှား'' (''Xià'') မှာ ကြီးကျယ်မြင့်မြတ်မှုကိုလည်းကောင်း၊ ''ဟွာ'' (''Huá'') မှာ အဝတ်အစား တန်ဆာများ၏ လှပဆန်းပြားမှုကိုလည်းကောင်း ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ရှင်းပြခဲ့သည်။ ခေတ်သစ် သမိုင်းပညာတွင် ဟွာရှား ဆိုသည်မှာ စစ်မက်ဖြစ်ပွားနေသော နိုင်ငံငယ်များ ကာလအတွင်း ပေါ်ထွက်လာသည့် ထူးခြားသော ယဉ်ကျေးမှုလက္ခဏာရှိသည့် ဟန်လူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများအဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသော [[မြစ်ဝါမြစ်|မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း]] တစ်လျှောက်ရှိ လူမျိုးစုများ ပေါင်းစည်းမှုကို ရည်ညွှန်းသည်။ ယနေ့တိုင် ထိုအသုံးအနှုန်းကို ဆက်လက် အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်ပြီး [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] နှင့် [[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ]] (ထိုင်ဝမ်) နှစ်ခုလုံး၏ တရားဝင် တရုတ်အမည်များတွင် ''ဟွာရှား'' (Huaxia) နှင့် ''ကျုန်းကော့'' (Zhongguo) တို့ကို ပေါင်းစပ်ထားသော ''ကျုန်းဟွာ'' (Zhonghua) ကို ထည့်သွင်းထားသည်။ ထို့အပြင် တရုတ်နွယ်ဖွား သို့မဟုတ် တရုတ်လူမျိုးကို ရည်ညွှန်းသည့် 華人 (ဟွာရန်) ဟူသော စကားလုံးသည်လည်း ''ဟွာရှား'' မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ == ဝေါဟာရရင်းမြစ် == "ဟွာ" (華) နှင့် "ရှား" (夏) ဟူသော စာလုံးနှစ်လုံး ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး ရှေးခေတ် တရုတ်လူမျိုးတို့က ၎င်းတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားရာ ဒေသနှင့် လူမျိုးစုများကို တင်စားခေါ်ဝေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |title=The Cambridge History of Ancient China: From the Origins of Civilization to 221 BC |publisher=Cambridge University Press |year=1999 |editor-last=Loewe |editor-first=Michael |editor-last2=Shaughnessy |editor-first2=Edward L.}}</ref> "ဟွာ" ဝေါဟာရသည် အစောပိုင်းတွင် ကျက်သရေမင်္ဂလာရှိခြင်း၊ တောက်ပခြင်း သို့မဟုတ် ရှေးဟောင်း အလယ်ပိုင်းဒေသရှိ တောင်ကုန်းအမည်ကို ရည်ညွှန်းလေ့ရှိပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားမှုကို ကိုယ်စားပြုလာသည်။ "ရှား" ဝေါဟာရမှာမူ တရုတ်သမိုင်း၏ ပထမဆုံးအကြိမ် တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည့် ရှေးခေတ် [[ရှားမင်းဆက်]] နှင့် ယင်းဒေသတစ်ဝိုက်ရှိ လူမျိုးစုများကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |title=A History of Chinese Civilization |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |author=Gernet, Jacques}}</ref> ဤဝေါဟာရ နှစ်ခုကို ပေါင်းစပ်လိုက်ခြင်းဖြင့် အခြားသော "လူရိုင်း" သို့မဟုတ် ယဉ်ကျေးမှုမမီသေးဟု ယူဆရသည့် ပြင်ပလူမျိုးစုများနှင့် မတူကွဲပြားသည့် တရုတ်တို့၏ ထွန်းကားပြန့်ပွားလာသော ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်းနှင့် လူမျိုးစုအုပ်စုကို ဆိုလိုပေသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== သမိုင်းကြောင်းအရ ဟွာရှားဟူသော အသုံးအနှုန်းသည် [[ဂျိုးမင်းဆက်]] (Zhou dynasty) လက်ထက် (ဘီစီ ၁၁ ရာစုမှ ဘီစီ ၂၅၆ ခုနှစ်ခန့်) တွင် အစပြုပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |title=Early Chinese History: The State of the Field |publisher=University of Washington Press |year=1978 |author=Keightley, David N.}}</ref> ထိုခေတ်ကာလက မြစ်ဝါမြစ် ဝှမ်းတစ်ဝိုက်တွင် အခြေစိုက်နေထိုင်ကြပြီး ဘုံယဉ်ကျေးမှု၊ ဘုံဓလေ့ထုံးတမ်းများနှင့် တရုတ်စာပေအရေးအသားတို့ကို မျှဝေခံစားကြသော တိုင်းနိုင်ငံငယ်များအချင်းချင်း မိမိတို့ကိုယ်ကို ရည်ညွှန်းခေါ်ဝေါ်ရာတွင် သုံးနှုန်းခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်း [[ကျင်မင်းဆက်]] (Qin dynasty) နှင့် [[ဟန်မင်းဆက်]] (Han dynasty) တို့လက်ထက်တွင် တရုတ်နိုင်ငံတော်ကြီး တည်ထောင်စုစည်းမိလာသောအခါတွင်မူ "ဟွာရှား" အယူအနှုန်းသည် "ဟန်တရုတ်လူမျိုး" (Han Chinese) များနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ အမြစ်တွယ်နေပြီဖြစ်သော တရုတ်လူမျိုးစုအသိုက်အဝန်းကြီးတစ်ခုလုံး၏ အဓိက အမှတ်အသားနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ အမည်နာမတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ပေသည်။ ==မှတ်စု== {{Notelist}} ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ရှေးခေတ်လူမျိုးများ]] 9bjpgfkm2trq9psfny3vn8hverqcfv6 1055685 1055683 2026-09-29T04:09:14Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1055685 wikitext text/x-wiki {{Infobox Chinese | title = ''ဟွာရှား'' | pic = Ma Yuan - Water Album - The Yellow River Breaches its Course.jpg | piccap = [[စုန့်မင်းဆက်]] ပန်းချီဆရာ [[မားယွမ် (ပန်းချီဆရာ)|မားယွမ်]] ရေးဆွဲခဲ့သည့် ''မြစ်ဝါမြစ် ရေလျှံခြင်း'' ပန်းချီ | picsize = 260px | t = {{linktext|華夏}} | s = 华夏 | p = Huáxià | mi = {{IPAc-cmn|h|ua|2|x|ia|4}} | bpmf = {{bpmfsp|ㄏㄨㄚˊ|ㄒㄧˋ}} | gr = Hwashiah | w = {{tonesup|Hua2-hsia4}} | l = လှပ၍ ကြီးကျယ်မြင့်မြတ်သော | gan = fa4 ha5 | poj = hôa-hā | wuu = gho ya | j = waa4 haa6 | h = fa11 ha55 | mc = hwæ hæ^X | oc-bs = &ast;{{IPA|N-qʷʰˤra{{efn|Derived from {{lang|zh|花}} "flower" {{transliteration|cmn|huā}} ← {{transliteration|och|qʷʰˤra}}.<ref>{{cite book|last1= Baxter|first1= William H.|author-link1= William H. Baxter|last2= Sagart|first2= Laurent|author-link2= Laurent Sagart|year= 2014|title= Old Chinese:A New Reconstruction|page= 7, 83, 342}}</ref> In 2024, Sagart & Baxter revise {{lang|zh|花}}'s reconstructed Old Chinese pronunciation to {{transliteration|och|*X.pʰˤra}}<ref>Sagart, Laurent; Baxter, William H. (2024). "[https://www.academia.edu/122145224/Alternation_between_Middle_Chinese_p_h_and_xw_in_Chinese_word_families Alternation between Middle Chinese p(h) and xw in Chinese word families]". Paris: Journées de linguistique d'Asie orientale 37e [37th Paris Meeting on East Asian Linguistics]. Slides 22-26</ref> yet not that of {{lang|zh|華}}.}} [ɢ]ˤraʔ}}}} '''''ဟွာရှား''''' ({{lang-zh|華夏|p=Huáxià}}) ဟူသည် တရုတ်လူမျိုးများနှင့် ရှေးခေတ် တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုကို ကိုယ်စားပြုသည့် တရုတ်လူမျိုးတို့၏ သမိုင်းဝင် ဘုံအယူအဆတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်လူမျိုး]] ဘိုးဘွားများ၏ [[ယဉ်ကျေးမှု|ဘုံယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်]] အပေါ် မိမိတို့ကိုယ်တိုင် သတိပြုနားလည်မှုကို ညွှန်ပြသည်။ ဤအယူအဆ၏ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သော အထောက်အထားကို ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၃၀၀ ဝန်းကျင်က ရေးသားခဲ့သည့် ''ကျိုအော့ကျွမ်း'' (Zuo Zhuan) မှတ်တမ်းတွင် တွေ့ရှိရပြီး ခရစ်တော်မပေါ်မီ ခေတ်များအတွင်း မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် တည်ရှိခဲ့သော ပြည်နယ်များကို ရည်ညွှန်းခဲ့သည်။ [[ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ|ကွန်ဖြူးရှပ်]] ပညာရှင် ကုန်းယင်ဒါက ထိုဝေါဟာရနှစ်လုံးအနက် ''ရှား'' (''Xià'') မှာ ကြီးကျယ်မြင့်မြတ်မှုကိုလည်းကောင်း၊ ''ဟွာ'' (''Huá'') မှာ အဝတ်အစား တန်ဆာများ၏ လှပဆန်းပြားမှုကိုလည်းကောင်း ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ရှင်းပြခဲ့သည်။ ခေတ်သစ် သမိုင်းပညာတွင် ဟွာရှား ဆိုသည်မှာ စစ်မက်ဖြစ်ပွားနေသော နိုင်ငံငယ်များ ကာလအတွင်း ပေါ်ထွက်လာသည့် ထူးခြားသော ယဉ်ကျေးမှုလက္ခဏာရှိသည့် ဟန်လူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများအဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသော [[မြစ်ဝါမြစ်|မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း]] တစ်လျှောက်ရှိ လူမျိုးစုများ ပေါင်းစည်းမှုကို ရည်ညွှန်းသည်။ ယနေ့တိုင် ထိုအသုံးအနှုန်းကို ဆက်လက် အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်ပြီး [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] နှင့် [[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ]] (ထိုင်ဝမ်) နှစ်ခုလုံး၏ တရားဝင် တရုတ်အမည်များတွင် ''ဟွာရှား'' (Huaxia) နှင့် ''ကျုန်းကော့'' (Zhongguo) တို့ကို ပေါင်းစပ်ထားသော ''ကျုန်းဟွာ'' (Zhonghua) ကို ထည့်သွင်းထားသည်။ ထို့အပြင် တရုတ်နွယ်ဖွား သို့မဟုတ် တရုတ်လူမျိုးကို ရည်ညွှန်းသည့် 華人 (ဟွာရန်) ဟူသော စကားလုံးသည်လည်း ''ဟွာရှား'' မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ == ဝေါဟာရရင်းမြစ် == "ဟွာ" (華) နှင့် "ရှား" (夏) ဟူသော စာလုံးနှစ်လုံး ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး ရှေးခေတ် တရုတ်လူမျိုးတို့က ၎င်းတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားရာ ဒေသနှင့် လူမျိုးစုများကို တင်စားခေါ်ဝေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |title=The Cambridge History of Ancient China: From the Origins of Civilization to 221 BC |publisher=Cambridge University Press |year=1999 |editor-last=Loewe |editor-first=Michael |editor-last2=Shaughnessy |editor-first2=Edward L.}}</ref> "ဟွာ" ဝေါဟာရသည် အစောပိုင်းတွင် ကျက်သရေမင်္ဂလာရှိခြင်း၊ တောက်ပခြင်း သို့မဟုတ် ရှေးဟောင်း အလယ်ပိုင်းဒေသရှိ တောင်ကုန်းအမည်ကို ရည်ညွှန်းလေ့ရှိပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားမှုကို ကိုယ်စားပြုလာသည်။ "ရှား" ဝေါဟာရမှာမူ တရုတ်သမိုင်း၏ ပထမဆုံးအကြိမ် တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည့် ရှေးခေတ် [[ရှားမင်းဆက်]] နှင့် ယင်းဒေသတစ်ဝိုက်ရှိ လူမျိုးစုများကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |title=A History of Chinese Civilization |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |author=Gernet, Jacques}}</ref> ဤဝေါဟာရ နှစ်ခုကို ပေါင်းစပ်လိုက်ခြင်းဖြင့် အခြားသော "လူရိုင်း" သို့မဟုတ် ယဉ်ကျေးမှုမမီသေးဟု ယူဆရသည့် ပြင်ပလူမျိုးစုများနှင့် မတူကွဲပြားသည့် တရုတ်တို့၏ ထွန်းကားပြန့်ပွားလာသော ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်းနှင့် လူမျိုးစုအုပ်စုကို ဆိုလိုပေသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== သမိုင်းကြောင်းအရ ဟွာရှားဟူသော အသုံးအနှုန်းသည် [[ဂျိုးမင်းဆက်]] (Zhou dynasty) လက်ထက် (ဘီစီ ၁၁ ရာစုမှ ဘီစီ ၂၅၆ ခုနှစ်ခန့်) တွင် အစပြုပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |title=Early Chinese History: The State of the Field |publisher=University of Washington Press |year=1978 |author=Keightley, David N.}}</ref> ထိုခေတ်ကာလက မြစ်ဝါမြစ် ဝှမ်းတစ်ဝိုက်တွင် အခြေစိုက်နေထိုင်ကြပြီး ဘုံယဉ်ကျေးမှု၊ ဘုံဓလေ့ထုံးတမ်းများနှင့် တရုတ်စာပေအရေးအသားတို့ကို မျှဝေခံစားကြသော တိုင်းနိုင်ငံငယ်များအချင်းချင်း မိမိတို့ကိုယ်ကို ရည်ညွှန်းခေါ်ဝေါ်ရာတွင် သုံးနှုန်းခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်း [[ကျင်မင်းဆက်]] (Qin dynasty) နှင့် [[ဟန်မင်းဆက်]] (Han dynasty) တို့လက်ထက်တွင် တရုတ်နိုင်ငံတော်ကြီး တည်ထောင်စုစည်းမိလာသောအခါတွင်မူ "ဟွာရှား" အယူအနှုန်းသည် [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]] များနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ အမြစ်တွယ်နေပြီဖြစ်သော တရုတ်လူမျိုးစုအသိုက်အဝန်းကြီးတစ်ခုလုံး၏ အဓိက အမှတ်အသားနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ အမည်နာမတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ပေသည်။ ==မှတ်စု== {{Notelist}} ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ရှေးခေတ်လူမျိုးများ]] r4puqdpphnm7g4x39bghy0kf9a4yqed 0 292196 1055611 1055580 2026-09-28T12:25:51Z Mkant00 135890 1055611 wikitext text/x-wiki {{တမ်းပလိတ်:ဖြစ်တန်စွမ်း}} [[Image:Normal Distribution PDF.svg|300px|thumb|right|အနီရောင် မျဉ်းကွေးသည် စံ ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (standard normal distribution) ဖြစ်သည်။]] [[Image:Normal Distribution CDF.svg|300px|thumb|right|ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (normal distribution) ၏ စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း [[ဖန်ရှင်]] (cumulative distribution function) ဖြစ်သည်။]] ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း သို့မဟုတ် ဂေါက်ရှန်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Gaussian distribution) သည် [[ကိန်းစစ်]]တန်ဖိုးရှိ [[ကျပန်းကိန်းရှင်]] (real-valued random variable) တစ်ခုအတွက် အဆက်မပြတ် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] ဖြန့်ဖြူးခြင်း (continuous probability distribution) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဂေါက်ရှန်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ပါရှိသော ကျပန်းကိန်းရှင် <math>X</math> ကို ပုံမှန် သွေဖည်ကိန်း (normal deviate) ဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းကို <math>X \sim \mathcal{N}(\mu,\sigma^2)</math> ဟု သင်္ကေတပြု ဖော်ပြသည်။ == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Formal Definitions) == === စံ ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Standard Normal Distribution) === စံ ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (standard normal distribution) သည် <math>\mu=0</math> နှင့် <math>\sigma^2=1</math> ဖြစ်သော အထူး အခြေအနေ (special case) ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] သိပ်သည်းဆ [[ဖန်ရှင်]] (probability density function) (PDF) သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">\varphi(z) = \frac{e^{-z^2/2}}{\sqrt{2\pi}}</math> စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (cumulative distribution function) (CDF) ကို <math>\Phi</math> ဖြင့် သင်္ကေတပြု ဖော်ပြသည်။ <math display="block">\Phi(x) = \frac{1}{\sqrt{2\pi}} \int_{-\infty}^x e^{-t^2/2} \, dt = \frac{1}{2} \left[1 + \operatorname{erf}\left( \frac{x}{\sqrt{2}} \right) \right]</math> ဤနေရာတွင် <math>\operatorname{erf}</math> သည် အမှား ဖန်ရှင် (error function) ဖြစ်သည်။ === ယေဘုယျ ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (General Normal Distribution) === စံ ပုံမှန် သွေဖည်ကိန်း (standard normal deviate) <math>Z</math> ကို နေရာရွှေ့ခြင်းနှင့် အရွယ်ပြောင်းခြင်း (scaling) ပြုလုပ်၍ ယေဘုယျ ပုံမှန် သွေဖည်ကိန်း (general normal deviate) <math>X = \sigma Z + \mu</math> အဖြစ် ဖွဲ့စည်းနိုင်သည်။ <math>\sigma^2 > 0</math> အတွက် <math>X \sim \mathcal{N}(\mu, \sigma^2)</math> ၏ PDF သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">f(x) = \frac{1}{\sqrt{2\pi\sigma^2}} \exp{\left(-\frac{(x-\mu)^2}{2\sigma^2}\right)}</math> ကိန်းရှင်ကြားခံ (parameter) <math>\mu</math> သည် ပျမ်းမျှတန်ဖိုး (mean)၊ မီဒီယန် (median) နှင့် မုဒ် (mode) ဖြစ်သည်။ ကိန်းရှင်ကြားခံ <math>\sigma^2</math> သည် [[ကွဲလွဲချက်]] (variance) ဖြစ်သည်။ <math>\sigma</math> သည် စံသွေဖည်ကိန်း (standard deviation) ဖြစ်သည်။<ref>Tsokos and Wooten (2016), p. 231.</ref> ယေဘုယျ (general) CDF သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">F(x) = \Phi\left(\frac{x-\mu}{\sigma}\right) = \frac{1}{2} \left[1 + \operatorname{erf}\left(\frac{x-\mu}{\sigma \sqrt{2}}\right)\right]</math> ကွမ်တိုင် [[ဖန်ရှင်]] (quantile function) အား ပြောင်းပြန် (inverse) CDF ဟုလည်း သတ်မှတ်ပြီး ပြောင်းပြန် အမှား ဖန်ရှင် (inverse error function) မှတစ်ဆင့် ဖော်ပြနိုင်သည်။ <math display="block">F^{-1}(p) = \mu + \sigma\Phi^{-1}(p) = \mu + \sigma\sqrt{2} \operatorname{erf}^{-1}(2p - 1)</math> === အခြားရွေးချယ်နိုင်သော ကိန်းရှင်ကြားခံညီမျှခြင်းများဖြင့် ဖော်ပြခြင်း (Alternative Parameterization) === တိကျမှု (precision) <math>\tau</math> ကို [[ကွဲလွဲချက်]] ၏ အချိုးပြောင်းပြန် (reciprocal) အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>\tau = 1/\sigma^2</math> ဖြစ်သည်။ တိကျမှုဖြင့် ကိန်းရှင်ကြားခံအဖြစ် ဖော်ပြထားသော ဖြန့်ဖြူးခြင်း (distribution) သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>Bernardo and Smith (2000), p. 121.</ref> <math display="block">f(x) = \sqrt{\frac{\tau}{2\pi}} e^{-\tau(x-\mu)^2/2}</math> == အဓိက သီအိုရမ်များ နှင့် ဂုဏ်သတ္တိများ (Core Theorems and Properties) == === မိုးမန့်များ (Moments) === ပျမ်းမျှတန်ဖိုး (mean) <math>\mu</math> နှင့် [[ကွဲလွဲချက်]] (variance) <math>\sigma^2</math> ပါရှိသော ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (normal distribution) တစ်ခုအတွက် [[အနုတ်ကိန်း|အနုတ်ကိန်းမဟုတ်သော]] [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (non-negative integers) <math>p \in \mathbb{Z}_{\ge 0}</math> အပေါ် အခြေခံသော ဗဟို မိုးမန့်များ (central moments) <math>\operatorname{E}\left[(X-\mu)^p\right]</math> မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">\operatorname{E}\left[(X-\mu)^p\right] = \begin{cases} 0 & \text{if } p \text{ is odd,} \\ \sigma^p (p-1)!! & \text{if } p \text{ is even.} \end{cases}</math> ဤနေရာတွင် <math>!!</math> သည် ဖက်တိုရီရယ် နှစ်ထပ် (double factorial) ကို ဖော်ပြသည်။<ref>Papoulis (2002), p. 148.</ref> === ဖူရီယာ အသွင်ပြောင်းခြင်း နှင့် ထုတ်လုပ် ဖန်ရှင်များ (Fourier Transform and Generating Functions) === <math>\mathcal{N}(\mu, \sigma^2)</math> ၏ ဖူရီယာ အသွင်ပြောင်းခြင်း (Fourier transform) သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် <math>-t</math> တွင် တန်ဖိုးရှာထားသော ဝိသေသလက္ခဏာ [[ဖန်ရှင်]] (characteristic function) လည်း ဖြစ်သည်။<ref>Bryc (1995), p. 23.</ref> <math display="block">\hat{f}(t) = \int_{-\infty}^\infty f(x)e^{-itx} \, dx = e^{-i\mu t} e^{- \sigma^2 t^2/2}</math> မိုးမန့်ထုတ်လုပ် ဖန်ရှင် (moment-generating function) <math>M(t) = \operatorname{E}[e^{tX}]</math> သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">M(t) = \exp\left(\mu t + \frac{1}{2}\sigma^2 t^2\right)</math> စုဆောင်းကိန်းထုတ်လုပ် ဖန်ရှင် (cumulant-generating function) မှာ <math>g(t) = \ln M(t) = \mu t + \frac{1}{2} \sigma^2 t^2</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း သည် ပထမ နှစ်ခုထက် ကျော်လွန်သော စုဆောင်းကိန်းများ (cumulants) တိကျစွာ သုညဖြစ်သည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique) ဖြန့်ဖြူးခြင်း (distribution) ဖြစ်သည်။ === အကြီးဆုံး အင်ထရိုပီ (Maximum Entropy) === သတ်မှတ်ထားသော အဆုံးရှိ ပျမ်းမျှတန်ဖိုး (finite mean) <math>\mu</math> နှင့် [[ကွဲလွဲချက်]] <math>\sigma^2</math> ပါရှိသည့် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] ဖြန့်ဖြူးခြင်းများ (probability distributions) အားလုံးအနက် ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း သည် ဒစ်ဖရန်ရှယ် အင်ထရိုပီ (differential entropy) ကို အကြီးဆုံးဖြစ်စေသည်။<ref>Cover and Thomas (2006), p. 254.</ref> <math display="block">H(X) = - \int_{-\infty}^\infty f(x)\ln f(x)\, dx = \frac{1}{2}(1+\ln(2\pi\sigma^2))</math> === ပုံမှန် ကိန်းရှင်များအပေါ် တွက်ချက်မှုများ (Operations on Normal Variables) === ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း တွင် [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်းများ]] (linear transformations) အတွက် [[အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ]] ရှိသည်။ <math>a \neq 0</math> အတွက် <math>X \sim \mathcal{N}(\mu, \sigma^2)</math> ဖြစ်လျှင် <math>aX + b \sim \mathcal{N}(a\mu + b, a^2\sigma^2)</math> ဖြစ်သည်။ <math>X_1 \sim \mathcal{N}(\mu_1, \sigma_1^2)</math> နှင့် <math>X_2 \sim \mathcal{N}(\mu_2, \sigma_2^2)</math> တို့သည် အမှီအခိုကင်းသော (independent) ကိန်းများ ဖြစ်လျှင် ၎င်းတို့၏ ပေါင်းလဒ် သည် ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးမှု ဖြစ်သည်။<ref>Bryc (1995), p. 27.</ref> <math display="block">X_1 + X_2 \sim \mathcal{N}(\mu_1 + \mu_2, \sigma_1^2 + \sigma_2^2)</math> === ဗဟို စုဆုံမှတ် သီအိုရမ် (Central Limit Theorem) === <math>X_1, \ldots, X_n</math> ကို ပျမ်းမျှတန်ဖိုး <math>\mu</math> နှင့် [[ကွဲလွဲချက်]] <math>\sigma^2</math> ပါရှိသော အမှီအခိုကင်းပြီး အချိုးညီစွာ ဖြန့်ဖြူးထားသော [[ကျပန်းကိန်းရှင်|ကျပန်းကိန်းရှင်များ]] (independent and identically distributed random variables) ဟု သတ်မှတ်ပါစို့။ စံသတ်မှတ်ထားသော နမူနာ ပျမ်းမျှတန်ဖိုး (standardized sample mean) <math>Z</math> ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။ <math display="block">Z = \sqrt{n}\left(\frac{\frac{1}{n}\sum_{i=1}^n X_i - \mu}{\sigma}\right)</math> <math>n \to \infty</math> သို့ ချဉ်းကပ်သွားသည်နှင့်အမျှ <math>Z</math> အတွက် ဖြန့်ဖြူးခြင်းများ၏ [[ကိန်းစဉ်]] (sequence of distributions) သည် စံ ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (standard normal distribution) <math>\mathcal{N}(0,1)</math> သို့ ဖြန့်ဖြူးခြင်းဆိုင်ရာ စုဆုံသည် (converges in distribution)။ == စာရင်းအင်းဆိုင်ရာ ကောက်ချက်ချခြင်း (Statistical Inference) == === ကိန်းရှင်ကြားခံ ခန့်မှန်းတွက်ချက်ခြင်း (Parameter Estimation) === <math>\mathcal{N}(\mu, \sigma^2)</math> မှ အရွယ်အစား <math>n \ge 2</math> ရှိသည့် နမူနာ (sample) <math>(x_1, \ldots, x_n)</math> တစ်ခု ပေးထားပါက <math>\mu</math> နှင့် <math>\sigma^2</math> အတွက် အများဆုံး ဖြစ်နိုင်ခြေရှိ ခန့်မှန်းကိန်းများ (maximum likelihood estimators) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>Krishnamoorthy (2006), p. 127.</ref> <math display="block">\hat{\mu} = \overline{x} = \frac{1}{n}\sum_{i=1}^n x_i, \qquad \hat{\sigma}^2 = \frac{1}{n} \sum_{i=1}^n (x_i - \overline{x})^2</math> နမူနာ ပျမ်းမျှတန်ဖိုး (sample mean) <math>\hat{\mu}</math> သည် တစ်ပြေးညီ အငယ်ဆုံး [[ကွဲလွဲချက်]]ရှိသော ဘက်မလိုက် ခန့်မှန်းကိန်း (uniformly minimum variance unbiased estimator) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဘက်မလိုက် နမူနာ ကွဲလွဲချက် (unbiased sample variance) သည် ဘက်ဆယ်၏ ပြင်ဆင်ချက် (Bessel's correction) ကို အသုံးပြုထားသည်။ ၎င်းကို အောက်ပါအတိုင်း တွက်ချက်ရယူသည်။ <math display="block">s^2 = \frac{n}{n-1} \hat{\sigma}^2 = \frac{1}{n-1} \sum_{i=1}^n (x_i - \overline{x})^2</math> === ယုံကြည်မှု အပိုင်းအခြားများ (Confidence Intervals) === ကော့ခ်ရန်၏ သီအိုရမ် (Cochran's theorem) အရ <math>\hat{\mu}</math> နှင့် <math>s^2</math> တို့သည် အမှီအခိုကင်းသော (independent) ကိန်းများ ဖြစ်သည်။ ယင်းက အထောက်အကူပြု (ancillary) <math>t</math>-စာရင်းအင်းကိန်း (statistic) တည်ဆောက်မှုကို ဖြစ်စေသည်။ အဆိုပါကိန်းသည် လွတ်လပ်စွာပြောင်းလဲနိုင်သော အတိုင်းအတာ အရေအတွက် (degrees of freedom) <math>n-1</math> ပါရှိသည့် စတူးဒန့် t-ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Student's t-distribution) အတိုင်း ဖြစ်ပေါ်သည်။<ref>Krishnamoorthy (2006), p. 130.</ref> <math display="block">t = \frac{\hat{\mu}-\mu}{s/\sqrt{n}} \sim t_{n-1}</math> ရရှိလာသော <math>\mu</math> နှင့် <math>\sigma^2</math> အတွက် တိကျသော (exact) <math>(1-\alpha)</math> ယုံကြည်မှု အပိုင်းအခြားများ (confidence intervals) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">\mu \in \left[ \hat{\mu} - t_{n-1,1-\alpha/2} \frac{s}{\sqrt{n}}, \hat{\mu} + t_{n-1,1-\alpha/2} \frac{s}{\sqrt{n}} \right]</math> <math display="block">\sigma^2 \in \left[ \frac{n-1}{\chi^2_{n-1,1-\alpha/2}}s^2, \frac{n-1}{\chi^2_{n-1,\alpha/2}}s^2 \right]</math> ဤနေရာတွင် <math>t_{k,p}</math> နှင့် <math>\chi^2_{k,p}</math> တို့သည် အသီးသီးသော <math>t</math> နှင့် <math>\chi^2</math> ဖြန့်ဖြူးခြင်းများ (distributions) ၏ အကြိမ် <math>p</math> မြောက် ကွမ်တိုင်များ (quantiles) ကို ဖော်ပြသည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last1=Bernardo |first1=José M. |last2=Smith |first2=Adrian F. M. |title=Bayesian Theory |publication-place=Chichester |publisher=Wiley |date=2000 |isbn=978-0-471-49464-5}} * {{Citation |last=Bryc |first=Wlodzimierz |title=The Normal Distribution: Characterizations with Applications |publication-place=New York |publisher=Springer-Verlag |date=1995 |isbn=978-0-387-97990-8}} * {{Citation |last1=Cover |first1=Thomas M. |last2=Thomas |first2=Joy A. |title=Elements of Information Theory |edition=2nd |publication-place=Hoboken |publisher=John Wiley and Sons |date=2006 |isbn=978-0-471-24195-9}} * {{Citation |last=Krishnamoorthy |first=Kalimuthu |title=Handbook of Statistical Distributions with Applications |publication-place=Boca Raton |publisher=Chapman & Hall/CRC |date=2006 |isbn=978-1-58488-635-8}} * {{Citation |last=Papoulis |first=Athanasios |title=Probability, Random Variables and Stochastic Processes |edition=4th |publication-place=New York |publisher=McGraw-Hill |date=2002 |isbn=978-0-07-281725-6}} * {{Citation |last1=Tsokos |first1=Chris |last2=Wooten |first2=Rebecca |title=The Joy of Finite Mathematics |publication-place=Boston |publisher=Academic Press |date=2016 |isbn=978-0-12-802967-1 |doi=10.1016/b978-0-12-802967-1.00007-3}} [[Category:ဖြစ်တန်စွမ်း]] 3umk2bhc3oafq0wh7c5wt6b451bfj37 0 292197 1055612 1055581 2026-09-28T12:26:07Z Mkant00 135890 1055612 wikitext text/x-wiki {{တမ်းပလိတ်:ဖြစ်တန်စွမ်း}} [[File:Binomial distribution pmf.svg|300px|thumb|right|ဘိုင်နိုမီရယ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (binomial distribution) အတွက် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] ဒြပ်ထု [[ဖန်ရှင်]] (probability mass function) ဖြစ်သည်။]] [[File:Binomial distribution cdf.svg|300px|thumb|right|ဘိုင်နိုမီရယ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း အတွက် စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း [[ဖန်ရှင်]] (cumulative distribution function) ဖြစ်သည်။]] ဘိုင်နိုမီရယ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း သည် အမှီအခိုကင်းသော (independent) ဘာနူးလီ စမ်းသပ်ချက်များ (Bernoulli trials) <math>n</math> ခု အစဉ်လိုက်ပါဝင်သည့် တစ်ပိုင်းတစ်စ [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] ဖြန့်ဖြူးခြင်း (discrete probability distribution) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ စမ်းသပ်ချက် တစ်ခုစီတွင် အောင်မြင်နိုင်ခြေ ဖြစ်တန်စွမ်း (probability) <math>p \in [0,1]</math> နှင့် ကျရှုံးနိုင်ခြေ ဖြစ်တန်စွမ်း <math>q = 1-p</math> တို့ ပါရှိကြသည်။ [[ကျပန်းကိန်းရှင်]] (random variable) <math>X</math> သည် ဘိုင်နိုမီရယ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း အတိုင်း ဖြစ်ပေါ်ပါက ၎င်းကို <math>X \sim \operatorname{B}(n, p)</math> ဟု သင်္ကေတပြု ဖော်ပြသည်။ == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Formal Definitions) == === ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင် (Probability Mass Function) === အမှီအခိုကင်းသော (independent) စမ်းသပ်ချက် <math>n</math> ကြိမ်တွင် တိကျစွာ အောင်မြင်မှု <math>k</math> ကြိမ် ရရှိနိုင်မည့် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] (probability) ကို ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု [[ဖန်ရှင်]] (probability mass function) (PMF) ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။ <math display="block">\Pr(X = k) = \binom{n}{k}p^k(1-p)^{n-k}</math> <math>k \in \{0, 1, 2, \dots, n\}</math> အတွက် ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>\binom{n}{k} = \frac{n!}{k!(n-k)!}</math> သည် ဘိုင်နိုမီရယ် မြှောက်ဖော်ကိန်း (binomial coefficient) ဖြစ်သည်။ === စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (Cumulative Distribution Function) === စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း [[ဖန်ရှင်]] (cumulative distribution function) (CDF) သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">F(k;n,p) = \Pr(X \le k) = \sum_{i=0}^{\lfloor k \rfloor} \binom{n}{i}p^i(1-p)^{n-i}</math> ၎င်းကို ပုံမှန်ပြုလုပ်ထားသော မပြည့်စုံသည့် ဘီတာ ဖန်ရှင် (regularized incomplete beta function) <math>I</math> ကို အသုံးပြု၍ ထပ်တူညီစွာ ဖော်ပြနိုင်သည်။<ref>Wadsworth (1960), p. 52.</ref> <math display="block">F(k;n,p) = I_{1-p}(n-k, k+1) = (n-k) \binom{n}{k} \int_0^{1-p} t^{n-k-1} (1-t)^k \, dt</math> <math>0 \le k \le n-1</math> ဖြစ်သော [[ကိန်းပြည့်]] (integer) များအတွက် ဖြစ်သည်။ == အဓိက သီအိုရမ်များ နှင့် ဂုဏ်သတ္တိများ (Core Theorems and Properties) == === မိုးမန့်များ (Moments) === <math>X \sim \operatorname{B}(n, p)</math> အတွက် <math>q = 1-p</math> ဟု သတ်မှတ်ပါစို့။ [[မျှော်မှန်းတန်ဖိုး]] (expected value) နှင့် [[ကွဲလွဲချက်]] (variance) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>Feller (1968), p. 151.</ref> <math display="block">\operatorname{E}[X] = np</math> <math display="block">\operatorname{Var}(X) = npq</math> မိုးမန့်ထုတ်လုပ် [[ဖန်ရှင်]] (moment-generating function) မှာ <math>M_X(t) = \operatorname{E}[e^{tX}] = (q+p e^t)^n</math> ဖြစ်သည်။ === မုဒ် နှင့် မီဒီယန် (Mode and Median) === မုဒ် (mode) သည် <math>(n+1)p - 1 \le M < (n+1)p</math> အခြေအနေကို ပြည့်စုံစေသော [[ကိန်းပြည့်]] (integer) <math>M</math> ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>(n+1)p</math> သည် ကိန်းပြည့်ဖြစ်ပါက ဖြန့်ဖြူးခြင်း (distribution) သည် <math>(n+1)p</math> နှင့် <math>(n+1)p-1</math> တို့တွင် အထွတ်နှစ်ခုပါ (bimodal) သဘာဝကို ပြသသည်။ မီဒီယန် (median) <math>m</math> သည် <math>\lfloor np \rfloor \le m \le \lceil np \rceil</math> ကြားတွင် ကန့်သတ်ချက်ခံထားရသည် (bounded)။<ref>Kaas and Buhrman (1980), p. 13.</ref> <math>p=1/2</math> ဖြစ်၍ <math>n</math> သည် [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|မကိန်း]] (odd number) ဖြစ်သည့် အခြေအနေမှအပ <math>|m - np| \le \min\{p, 1-p\}</math> ဖြစ်ချိန်တွင် မီဒီယန်ကို <math>m = \lfloor np \rceil</math> အဖြစ် တစ်ခုတည်းသီးသန့် (uniquely) သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ဤတန်ဖိုးသည် အနီးစပ်ဆုံး ကိန်းပြည့်သို့ အနီးစပ်ဆုံး ယူခြင်း (rounded) ကို ဆိုလိုသည်။ === အမြီး ကန့်သတ်ချက်များ (Tail Bounds) === <math>k \le np</math> ဖြစ်ချိန်တွင် ချာနော့ဖ် ကန့်သတ်ချက် (Chernoff bound) သည် အောက်ဘက် အမြီး (lower tail) <math>F(k;n,p)</math> အတွက် ပြတ်သားသော အထက်ကန့်သတ်ချက် (upper bound) တစ်ခုကို ပေးစွမ်းသည်။<ref>Arratia and Gordon (1989), p. 125.</ref> <math display="block">F(k;n,p) \le \exp\left(-n D\left(\frac{k}{n}\parallel p\right)\right)</math> ဤနေရာတွင် <math>D(a \parallel p) = a\ln\frac{a}{p} + (1-a)\ln\frac{1-a}{1-p}</math> သည် ကူးလ်ဘက်-လိုက်ဘလာ ကွဲလွဲမှု (Kullback–Leibler divergence) ဖြစ်သည်။ ဟော့ဖ်ဒင်း၏ မညီမျှခြင်း (Hoeffding's inequality) သည် ပိုမို ချောင်ချိ၍ ရိုးရှင်းသော ကန့်သတ်ချက်ကို ပေးစွမ်းသည်။ <math display="block">F(k;n,p) \le \exp\left(-2n\left(p-\frac{k}{n}\right)^2\right)</math> === စုဆုံမှတ် ဖြန့်ဖြူးခြင်းများ (Limiting Distributions) === * '''ပွာဆွန်း စုဆုံမှတ် သီအိုရမ် (Poisson Limit Theorem) တွင်''' <math>np = \lambda</math> သည် ကိန်းသေ (fixed) ဖြစ်နေစေလျက် <math>n \to \infty</math> နှင့် <math>p \to 0</math> သို့ ချဉ်းကပ်သွားသောအခါ <math>\operatorname{B}(n,p)</math> သည် [[မျှော်မှန်းတန်ဖိုး]] (expected value) <math>\lambda</math> ပါရှိသည့် ပွာဆွန်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Poisson distribution) သို့ စုဆုံသည် (converges)။ * '''ဒေမွာဗ်-လာပလေ့စ် သီအိုရမ် (de Moivre–Laplace Theorem) တွင်''' ကိန်းသေ <math>p \in (0,1)</math> အတွက် <math>n \to \infty</math> သို့ ချဉ်းကပ်သွားသောအခါ စံသတ်မှတ်ထားသော ကိန်းရှင် (standardized variable) <math>Z = \frac{X-np}{\sqrt{np(1-p)}}</math> သည် စံ ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (standard normal distribution) <math>\mathcal{N}(0,1)</math> သို့ ဖြန့်ဖြူးခြင်းဆိုင်ရာ စုဆုံသည် (converges in distribution)။ == စာရင်းအင်းဆိုင်ရာ ကောက်ချက်ချခြင်း (Statistical Inference) == === ကိန်းရှင်ကြားခံ ခန့်မှန်းတွက်ချက်ခြင်း (Parameter Estimation) === စမ်းသပ်ချက် <math>n</math> ကြိမ်တွင် အောင်မြင်မှု <math>x</math> ကြိမ်ကို လေ့လာတွေ့ရှိချက် (observation) အဖြစ် ပေးထားပါက <math>p</math> ၏ အများဆုံး ဖြစ်နိုင်ခြေရှိ ခန့်မှန်းကိန်း (maximum likelihood estimator) (MLE) နှင့် အငယ်ဆုံး [[ကွဲလွဲချက်]]ရှိ ဘက်မလိုက် ခန့်မှန်းကိန်း (minimum-variance unbiased estimator) သည် နမူနာ အချိုး (sample proportion) ဖြစ်သည်။ <math display="block">\hat{p} = \frac{x}{n}</math> ကွန်ဂျူဂိတ် ကြိုတင်ဖြစ်တန်စွမ်း (conjugate prior) <math>\operatorname{Beta}(\alpha, \beta)</math> အောက်ရှိ ဘေးယက်စ် ခန့်မှန်းတွက်ချက်ခြင်း (Bayesian estimation) အတွက် နောက်ဆက်တွဲ ပျမ်းမျှတန်ဖိုး ခန့်မှန်းကိန်း (posterior mean estimator) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">\hat{p}_b = \frac{x+\alpha}{n+\alpha+\beta}</math> <math>\alpha = \beta = 1/2</math> ဖြစ်သော ဂျက်ဖရီစ် ကြိုတင်ဖြစ်တန်စွမ်း (Jeffreys prior) ကို အသုံးပြုပါက ရလဒ်မှာ <math>\hat{p}_{\text{Jeffreys}} = \frac{x+0.5}{n+1}</math> ဖြစ်သည်။ === ယုံကြည်မှု အပိုင်းအခြားများ (Confidence Intervals) === <math>z</math> သည် စံ ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (standard normal distribution) ၏ <math>1 - \alpha/2</math> ကွမ်တိုင် (quantile) ကို ဖော်ပြသည်ဟု သတ်မှတ်ပါစို့။ စံ ဝေါလ်ဒ် အပိုင်းအခြား (interval) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">\hat{p} \pm z \sqrt{ \frac{\hat{p}(1-\hat{p})}{n} }</math> ဝီလ်ဆင် ရမှတ် အပိုင်းအခြား သည် ပုံမှန် ခန့်မှန်းတွက်ချက်မှု (normal approximation) ကန့်သတ်ချက် (constraint) အောက်တွင် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုအရ တိကျသော (analytically exact) အခြေအနေ ရှိသည်။<ref>Wilson (1927), p. 209.</ref> <math display="block">\frac{ \hat{p} + \frac{z^2}{2n} \pm z \sqrt{ \frac{\hat{p}(1-\hat{p})}{n} + \frac{z^2}{4n^2} } }{ 1 + \frac{z^2}{n} }</math> == ဆက်စပ်နေသော ဖြန့်ဖြူးခြင်းများ (Related Distributions) == === ဘိုင်နိုမီရယ်များ၏ ပေါင်းလဒ်များ (Sums of Binomials) === <math>X \sim \operatorname{B}(n, p)</math> နှင့် <math>Y \sim \operatorname{B}(m, p)</math> တို့သည် အမှီအခိုကင်းသော (independent) ကိန်းများ ဖြစ်ပါက ၎င်းတို့၏ ပေါင်းလဒ်ကို ကိန်းရှင်ကြားခံများ (parameters) <math>n+m</math> နှင့် <math>p</math> ပါရှိသည့် ဘိုင်နိုမီရယ် ဖြန့်ဖြူးထားသော (binomially distributed) ကိန်းအဖြစ် ရရှိသည်။<ref>Dekking, Kraaikamp, Lopohaa, and Meester (2005), p. 43.</ref> <math display="block">X + Y \sim \operatorname{B}(n+m, p)</math> === ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် ဘိုင်နိုမီရယ်များ (Conditional Binomials) === <math>X \sim \operatorname{B}(n, p)</math> နှင့် <math>Y \mid X \sim \operatorname{B}(X, q)</math> ဖြစ်လျှင် <math>Y</math> ၏ မာဂျင်နယ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (marginal distribution) သည် ဘိုင်နိုမီရယ် ဖြန့်ဖြူးထားသော ပုံစံ ဖြစ်သည်။ <math display="block">Y \sim \operatorname{B}(n, pq)</math> == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last1=Arratia |first1=R. |last2=Gordon |first2=L. |title=Tutorial on large deviations for the binomial distribution |journal=Bulletin of Mathematical Biology |volume=51 |issue=1 |date=1989 |doi=10.1007/BF02458840}} * {{Citation |last1=Dekking |first1=F. M. |last2=Kraaikamp |first2=C. |last3=Lopohaa |first3=H. P. |last4=Meester |first4=L. E. |title=A Modern Introduction to Probability and Statistics |publication-place=London |publisher=Springer-Verlag |date=2005 |isbn=978-1-85233-896-1}} * {{Citation |last=Feller |first=William |title=An Introduction to Probability Theory and Its Applications |edition=3rd |publication-place=New York |publisher=Wiley |date=1968}} * {{Citation |last1=Kaas |first1=R. |last2=Buhrman |first2=J. M. |title=Mean, Median and Mode in Binomial Distributions |journal=Statistica Neerlandica |volume=34 |issue=1 |date=1980 |doi=10.1111/j.1467-9574.1980.tb00681.x}} * {{Citation |last=Wadsworth |first=G. P. |title=Introduction to Probability and Random Variables |publication-place=New York |publisher=McGraw-Hill |date=1960}} * {{Citation |last=Wilson |first=Edwin B. |title=Probable inference, the law of succession, and statistical inference |journal=Journal of the American Statistical Association |volume=22 |issue=158 |date=1927 |doi=10.2307/2276774}} [[Category:ဖြစ်တန်စွမ်း]] 4mv3mnaiwmpyn1myo5jgy3fmrp8acqz 0 292198 1055613 1055584 2026-09-28T12:26:30Z Mkant00 135890 1055613 wikitext text/x-wiki {{တမ်းပလိတ်:ဖြစ်တန်စွမ်း}} [[File:poisson pmf.svg|325px|thumb|right|ရေပြင်ညီဝင်ရိုး (horizontal axis) သည် အညွှန်း (index) <math>k</math> ဖြစ်သည်။ <math>\lambda</math> သည် မျှော်မှန်း ဖြစ်ပွားမှုနှုန်း ဖြစ်သည်။]] [[File:poisson cdf.svg|325px|thumb|right|ပွာဆွန်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Poisson distribution) ၏ စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (cumulative distribution function) ဖြစ်သည်။]] ပွာဆွန်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း သည် အချိန် သို့မဟုတ် ရပ်ဝန်း (space) ၏ သတ်မှတ်ထားသော အပိုင်းအခြား (interval) တစ်ခုအတွင်း [[အဖြစ်အပျက်|အဖြစ်အပျက်များ]] (events) အရေအတွက်တစ်ခု ဖြစ်ပွားခြင်း၏ [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] (probability) ကို ဖော်ပြသော တစ်ပိုင်းတစ်စ ဖြစ်တန်စွမ်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း (discrete probability distribution) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဖြန့်ဖြူးခြင်းကို လိုက်နာသော [[ကျပန်းကိန်းရှင်|တစ်ပိုင်းတစ်စ ကျပန်းကိန်းရှင်]] (discrete random variable) <math>X</math> ကို <math>X \sim \operatorname{Pois}(\lambda)</math> ဟု သင်္ကေတဖြင့် ဖော်ပြသည်။ ဤနေရာတွင် ကိန်းရှင်ကြားခံ (parameter) <math>\lambda \in (0, \infty)</math> သည် မျှော်မှန်း ဖြစ်ပွားမှုနှုန်းကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသည်။ ၎င်း၏ အထောက်အပံ့ (support) သည် [[ကိန်းပြည့်|အနုတ်မဟုတ်သော ကိန်းပြည့်များ]] (non-negative integers) ၏ [[အစု]] (set) <math>k \in \mathbb{N}_0</math> ဖြစ်သည်။ == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Formal Definitions) == === ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင် (Probability Mass Function) === ဖြစ်ပွားမှု (occurrence) အရေအတွက် <math>k</math> အတိအကျ လေ့လာတွေ့ရှိခြင်း (observing) ၏ [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] (probability) ကို ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင် (probability mass function) (PMF) အရ ရရှိသည်။<ref>Yates and Goodman (2014), p. 60.</ref> <math display="block">\Pr(X = k) = \frac{\lambda^k e^{-\lambda}}{k!}</math> ဤနေရာတွင် <math>e</math> သည် အွိုင်လာ၏ ကိန်း (Euler's number) ဖြစ်ပြီး <math>k!</math> သည် <math>k</math> ၏ ဖက်တိုရီရယ် (factorial) ဖြစ်သည်။ === စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (Cumulative Distribution Function) === စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (cumulative distribution function) (CDF) ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။ <math display="block">F(k; \lambda) = \Pr(X \le k) = e^{-\lambda} \sum_{j=0}^{\lfloor k\rfloor} \frac{\lambda^j}{j!}</math> ၎င်းကို အထက် မပြည့်စုံသည့် ဂါမာ ဖန်ရှင် (upper incomplete gamma function) <math>\Gamma(x,y)</math> အား အသုံးပြု၍ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုနည်းအရ (analytically) လည်း ဖော်ပြနိုင်သည်။<ref>Johnson, Kemp, and Kotz (2005), p. 156.</ref> <math display="block">F(k; \lambda) = \frac{\Gamma(\lfloor k+1 \rfloor, \lambda)}{\lfloor k \rfloor !}</math> == အဓိက သီအိုရမ်များနှင့် ဂုဏ်သတ္တိများ (Core Theorems and Properties) == === မိုးမန့်များ (Moments) === ပွာဆွန်း ဖြန့်ဖြူးခြင်းရှိသော [[ကျပန်းကိန်းရှင်]] (Poisson-distributed random variable) <math>X \sim \operatorname{Pois}(\lambda)</math> အတွက် [[မျှော်မှန်းတန်ဖိုး]] (expected value) နှင့် [[ကွဲလွဲချက်]] (variance) တို့သည် တူညီကြသည်။<ref>Johnson, Kemp, and Kotz (2005), p. 163.</ref> <math display="block">\operatorname{E}[X] = \operatorname{Var}(X) = \lambda</math> <math>n</math> ကြိမ်မြောက် ဖက်တိုရီရယ် မိုးမန့် (factorial moment) သည် <math>\operatorname{E}[X(X-1)\cdots(X-n+1)] = \lambda^n</math> ဖြစ်သည်။ ပွာဆွန်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Poisson distribution) ၏ စုဆောင်းကိန်းများ (cumulants) အားလုံးသည် <math>\lambda</math> နှင့် ညီမျှသည်။ === မုဒ် နှင့် မီဒီယန် (Mode and Median) === <math>\lambda</math> သည် [[ကိန်းပြည့်]] (integer) မဟုတ်သောအခါ မုဒ် (mode) သည် <math>\lfloor \lambda \rfloor</math> အတိအကျဖြစ်သည်။ <math>\lambda</math> သည် [[ကိန်းပြည့်|အပေါင်းကိန်းပြည့်]] (positive integer) ဖြစ်သောအခါ ဖြန့်ဖြူးခြင်း (distribution) သည် <math>\lambda</math> နှင့် <math>\lambda - 1</math> တို့တွင် မုဒ်များရှိသော အထွတ်နှစ်ခုပါ (bimodal) ဖြစ်သည်။ မီဒီယန် (median) <math>\nu</math> သည် အောက်ပါအတိုင်း တိကျစွာ ကန့်သတ်ချက်ခံထားရသည် (strictly bounded) ။<ref>Choi (1994), p. 245.</ref> <math display="block">\lambda - \ln 2 \le \nu < \lambda + \frac{1}{3}</math> === ပွာဆွန်း ကိန်းရှင်များ၏ ပေါင်းလဒ်များ (Sums of Poisson Variables) === ဤဖြန့်ဖြူးခြင်းသည် အမှီအခိုကင်းသော ကိန်းရှင်များ (independent variables) အတွက် အပေါင်းတွက်ချက်မှုအောက်တွင် [[အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ]] (closed under addition) ရှိသည်။ <math>i = 1, \dots, n</math> အတွက် <math>X_i \sim \operatorname{Pois}(\lambda_i)</math> တို့သည် အမှီအခိုကင်းသော (independent) ဖြစ်ပါက ၎င်းတို့၏ ပေါင်းလဒ် (sum) သည် ပွာဆွန်း ဖြန့်ဖြူးခြင်းရှိသည်။<ref>Lehmann (1986), p. 65.</ref> <math display="block">\sum_{i=1}^n X_i \sim \operatorname{Pois}\left(\sum_{i=1}^n \lambda_i\right)</math> === အမြီး ကန့်သတ်ချက်များ (Tail Bounds) === ချာနော့ဖ် ကန့်သတ်ချက် (Chernoff bound) သက်သေပြချက်ကို အသုံးပြုခြင်းအားဖြင့် <math>x > \lambda</math> အတွက် [[ဖြစ်တန်စွမ်း|အမြီး ဖြစ်တန်စွမ်းများ]] (tail probabilities) သည် တိကျစွာ ကန့်သတ်ချက်ခံထားရသည်။<ref>Mitzenmacher and Upfal (2005), p. 97.</ref> <math display="block">\Pr(X \ge x) \le \frac{(e\lambda)^x e^{-\lambda}}{x^x}</math> <math display="block">\Pr(X \le x) \le \frac{(e\lambda)^x e^{-\lambda}}{x^x} \quad \text{for } 0 < x < \lambda</math> == စုဆုံမှတ် သီအိုရမ်များ (Limiting Theorems) == === ရှားပါး အဖြစ်အပျက်များ နိယာမ (Law of Rare Events) === စမ်းသပ်ချက်များ၏ အရေအတွက် <math>n \to \infty</math> သို့ ချဉ်းကပ်ပြီး အောင်မြင်မှု [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] (probability) <math>p \to 0</math> သို့ ချဉ်းကပ်သွားသောအခါ ပွာဆွန်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Poisson distribution) သည် [[ဘိုင်နိုမီရယ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း]] (binomial distribution) <math>\operatorname{B}(n, p)</math> ၏ [[စုဆုံမှတ်]] (limit) ဖြစ်သည်။ ဤဖြစ်စဉ်တွင် မျှော်မှန်း အောင်မြင်မှု အရေအတွက် <math>np = \lambda</math> သည် ကိန်းသေ (constant) အဖြစ် တည်ရှိနေသည်။ <math display="block">\lim_{n \to \infty} \binom{n}{k} \left(\frac{\lambda}{n}\right)^k \left(1-\frac{\lambda}{n}\right)^{n-k} = \frac{\lambda^k e^{-\lambda}}{k!}</math> == စာရင်းအင်းဆိုင်ရာ ကောက်ချက်ချခြင်း (Statistical Inference) == === ကိန်းရှင်ကြားခံ ခန့်မှန်းတွက်ချက်ခြင်း (Parameter Estimation) === <math>\operatorname{Pois}(\lambda)</math> မှ အမှီအခိုကင်းသော လေ့လာတွေ့ရှိချက်များ (independent observations) <math>k_1, \dots, k_n</math> ပါဝင်သည့် နမူနာ (sample) <math>n</math> ခု ပေးထားသောအခါ <math>\lambda</math> အတွက် အများဆုံး ဖြစ်နိုင်ခြေရှိ ခန့်မှန်းကိန်း (maximum likelihood estimator) (MLE) သည် နမူနာ ပျမ်းမျှတန်ဖိုး (sample mean) ဖြစ်သည်။<ref>Yates and Goodman (2014), p. 65.</ref> <math display="block">\widehat{\lambda}_{\text{MLE}} = \frac{1}{n}\sum_{i=1}^n k_i</math> နမူနာ ပေါင်းလဒ် (sample sum) <math>\sum_{i=1}^n k_i</math> သည် <math>\lambda</math> အတွက် ပြည့်စုံသော (complete) နှင့် လုံလောက်သော စာရင်းအင်းကိန်း (sufficient statistic) ဖြစ်သည်။ === ယုံကြည်မှု အပိုင်းအခြားများ (Confidence Intervals) === လေ့လာတွေ့ရှိချက် ပေါင်းလဒ် <math>K = \sum_{i=1}^n k_i</math> ပေးထားသောအခါ ပျမ်းမျှတန်ဖိုး (mean) <math>\mu = n\lambda</math> အတွက် တိကျသော (exact) ယုံကြည်မှု အပိုင်းအခြား (confidence interval) သည် ကိုင်-နှစ်ထပ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (chi-squared distribution) <math>\chi^2</math> အပေါ်တွင် မှီခိုသည်။ ဤအပိုင်းအခြားသည် အနည်းဆုံး လွှမ်းခြုံမှု <math>1 - \alpha</math> ကို အာမခံပေးသော ကွန်ဆာဗေးတစ် (conservative) ဖြစ်သည်။<ref>Johnson, Kemp, and Kotz (2005), p. 176.</ref> <math display="block">\frac{1}{2}\chi^2(\alpha/2; 2K) \le \mu \le \frac{1}{2}\chi^2(1-\alpha/2; 2K+2)</math> ဤနေရာတွင် <math>\chi^2(p; v)</math> သည် လွတ်လပ်စွာပြောင်းလဲနိုင်သော အတိုင်းအတာ အရေအတွက် (degrees of freedom) <math>v</math> နှင့်အတူ အောက်ဘက် အမြီး (lower tail) ဧရိယာ <math>p</math> တွင် တန်ဖိုးရှာထားသော ကွမ်တိုင် ဖန်ရှင် (quantile function) ဖြစ်သည်။ === ဘေးယက်စ် ကောက်ချက်ချခြင်း (Bayesian Inference) === ဘေးယက်စ် ကောက်ချက်ချခြင်း (Bayesian inference) တွင် <math>\lambda</math> အတွက် ကွန်ဂျူဂိတ် ကြိုတင်ဖြစ်တန်စွမ်း (conjugate prior) သည် ဂါမာ ဖြန့်ဖြူးခြင်း (gamma distribution) ဖြစ်သည်။ <math>\lambda \sim \operatorname{Gamma}(\alpha, \beta)</math> ကို ပုံသဏ္ဌာန် (shape) <math>\alpha</math> နှင့် နှုန်း (rate) <math>\beta</math> တို့ဖြင့် ကိန်းရှင်ကြားခံအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပါက (parameterized) နမူနာ <math>n</math> ခု <math>k_i</math> ပေးထားသောအခါ နောက်ဆက်တွဲ ဖြန့်ဖြူးခြင်း (posterior distribution) သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>Fink (1997), p. 12.</ref> <math display="block">\lambda \mid k_1, \dots, k_n \sim \operatorname{Gamma}\left(\alpha + \sum_{i=1}^n k_i, \beta + n\right)</math> == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Choi |first=Kwok P. |title=On the medians of gamma distributions and an equation of Ramanujan |journal=Proceedings of the American Mathematical Society |volume=121 |issue=1 |date=1994 |doi=10.2307/2160389}} * {{Citation |last=Fink |first=Daniel |title=A Compendium of Conjugate Priors |date=1997}} * {{Citation |last1=Johnson |first1=Norman L. |last2=Kemp |first2=Adrienne W. |last3=Kotz |first3=Samuel |title=Univariate Discrete Distributions |edition=3rd |publication-place=New York |publisher=John Wiley & Sons |date=2005 |isbn=978-0-471-27246-5}} * {{Citation |last=Lehmann |first=Erich Leo |title=Testing Statistical Hypotheses |edition=2nd |publication-place=New York |publisher=Springer Verlag |date=1986 |isbn=978-0-387-94919-2}} * {{Citation |last1=Mitzenmacher |first1=Michael |last2=Upfal |first2=Eli |title=Probability and Computing: Randomized Algorithms and Probabilistic Analysis |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |date=2005 |isbn=978-0-521-83540-4}} * {{Citation |last1=Yates |first1=Roy D. |last2=Goodman |first2=David J. |title=Probability and Stochastic Processes: A Friendly Introduction for Electrical and Computer Engineers |edition=2nd |publication-place=Hoboken |publisher=Wiley |date=2014 |isbn=978-0-471-45259-1}} [[Category: ဖြစ်တန်စွမ်း]] 1xqvcxxrglpgrq3b48a6py01ty2s5gq 0 292199 1055614 1055587 2026-09-28T12:26:45Z Mkant00 135890 1055614 wikitext text/x-wiki {{တမ်းပလိတ်:ဖြစ်တန်စွမ်း}} [[File:Exponential distribution pdf - public domain.svg|300px|thumb|right|ထပ်ကိန်းတင် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (exponential distribution) ၏ ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင် (probability density function) ဖြစ်သည်။]] [[File:Exponential distribution cdf - public domain.svg|300px|thumb|right|ထပ်ကိန်းတင် ဖြန့်ဖြူးခြင်း၏ စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (cumulative distribution function) ဖြစ်သည်။]] ထပ်ကိန်းတင် ဖြန့်ဖြူးခြင်း သည် အနုတ်မဟုတ်သော (non-negative) [[ကျပန်းကိန်းရှင်]] (random variable) <math>X \in [0, \infty)</math> အတွက် အဆက်မပြတ် ဖြစ်တန်စွမ်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း (continuous probability distribution) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပွာဆွန်း အမှတ် လုပ်ငန်းစဉ် (Poisson point process) တစ်ခုရှိ [[အဖြစ်အပျက်|အဖြစ်အပျက်များ]] (events) ကြားမှ အကွာအဝေး (distance) ကို အများအားဖြင့် ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ ကိန်းရှင် (variable) တစ်ခုသည် ဤဖြန့်ဖြူးခြင်း (distribution) ကို လိုက်နာပါက ၎င်းကို <math>X \sim \operatorname{Exp}(\lambda)</math> ဟု သင်္ကေတဖြင့် ဖော်ပြသည်။ ဤနေရာတွင် <math>\lambda > 0</math> သည် နှုန်း ကိန်းရှင်ကြားခံ (rate parameter) ဖြစ်သည်။ == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Formal Definitions) == === ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင် (Probability Density Function) === ထပ်ကိန်းတင် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (exponential distribution) ၏ ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင် (probability density function) (PDF) သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">f(x;\lambda) = \begin{cases} \lambda e^{-\lambda x} & x \ge 0 \\ 0 & x < 0 \end{cases}</math> အခြားနည်းလမ်းအားဖြင့် ၎င်းကို စကေး ကိန်းရှင်ကြားခံ (scale parameter) <math>\beta = 1/\lambda</math> ဖြင့် ကိန်းရှင်ကြားခံအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည် (parameterized) ။ သို့ဖြစ်၍ <math>x \ge 0</math> အတွက် <math>f(x;\beta) = \frac{1}{\beta} e^{-x/\beta}</math> ကို ရရှိသည်။ === စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (Cumulative Distribution Function) === စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (cumulative distribution function) (CDF) သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">F(x;\lambda) = \begin{cases} 1 - e^{-\lambda x} & x \ge 0 \\ 0 & x < 0 \end{cases}</math> ကွမ်တိုင် ဖန်ရှင် (quantile function) ကို <math>0 \le p < 1</math> အတွက် အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ထားသည်။ ဤဖန်ရှင်သည် CDF ၏ ပြောင်းပြန် (inverse) ဖြစ်သည်။ <math display="block">F^{-1}(p;\lambda) = \frac{-\ln(1-p)}{\lambda}</math> == အဓိက သီအိုရမ်များနှင့် ဂုဏ်သတ္တိများ (Core Theorems and Properties) == === မိုးမန့်များ (Moments) === <math>X \sim \operatorname{Exp}(\lambda)</math> အတွက် [[မျှော်မှန်းတန်ဖိုး]] (expected value) နှင့် [[ကွဲလွဲချက်]] (variance) တို့သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>Shao (2003), p. 144.</ref> <math display="block">\operatorname{E}[X] = \frac{1}{\lambda}, \qquad \operatorname{Var}(X) = \frac{1}{\lambda^2}</math> <math>n \in \mathbb{N}</math> အတွက် ယေဘုယျ မိုးမန့်များ (raw moments) သည် <math>\operatorname{E}[X^n] = \frac{n!}{\lambda^n}</math> ဖြစ်သည်။ မီဒီယန် (median) သည် <math>\frac{\ln(2)}{\lambda}</math> ဖြစ်သည်။ === မှတ်ဉာဏ်မဲ့ ဂုဏ်သတ္တိ (Memoryless Property) === ထပ်ကိန်းတင် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (exponential distribution) သည် မှတ်ဉာဏ်မဲ့ ဂုဏ်သတ္တိ (memoryless property) ပိုင်ဆိုင်သည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique) အဆက်မပြတ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (continuous distribution) ဖြစ်ပြီး အောက်ပါအခြေအနေကို ကိုက်ညီစေသည်။ <math display="block">\Pr(X > s + t \mid X > s) = \Pr(X > t) \qquad \forall s, t \ge 0</math> ဤ ထပ်တူညီမှု (equivalence) သည် ကိန်းသေ (constant) အန္တရာယ်နှုန်း (hazard rate) တစ်ခုကို ဆိုလိုသည်။ === ထပ်ကိန်းတင် ကိန်းရှင်များအပေါ် တွက်ချက်မှုများ (Operations on Exponential Variables) === <math>X_1, \dots, X_n</math> တို့ကို အသီးသီးသော နှုန်း ကိန်းရှင်ကြားခံများ (rate parameters) <math>\lambda_1, \dots, \lambda_n</math> ပါရှိသည့် အမှီအခိုကင်းသော ထပ်ကိန်းတင် ကျပန်းကိန်းရှင်များ (independent exponential random variables) ဟု သတ်မှတ်ပါစို့။ ဤကိန်းရှင်များ၏ အငယ်ဆုံးတန်ဖိုး (minimum) သည်လည်း ထပ်ကိန်းတင် ဖြန့်ဖြူးခြင်းရှိသည် (exponentially distributed) ။<ref>Shao (2003), p. 144.</ref> <math display="block">\min\{X_1, \dots, X_n\} \sim \operatorname{Exp}\left(\sum_{i=1}^n \lambda_i\right)</math> သီးသန့် ကိန်းရှင်တစ်ခုဖြစ်သော <math>X_k</math> မှ ဤအငယ်ဆုံးတန်ဖိုးကို ရရှိမည့် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] (probability) သည် အမျိုးအစားလိုက် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (categorical distribution) ကို လိုက်နာသည်။ <math display="block">\Pr(X_k = \min\{X_1, \dots, X_n\}) = \frac{\lambda_k}{\sum_{i=1}^n \lambda_i}</math> <math>X_1</math> နှင့် <math>X_2</math> တို့သည် နှုန်း ကိန်းရှင်ကြားခံများ <math>\lambda_1</math> နှင့် <math>\lambda_2</math> တို့ပါဝင်သော အမှီအခိုကင်းသော (independent) ထပ်ကိန်းတင်များ ဖြစ်သည်ဟု ယူဆပါစို့။ ဤနေရာတွင် <math>\lambda_1 \neq \lambda_2</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ ပေါင်းလဒ် (sum) <math>Z = X_1 + X_2</math> ၏ ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင် (PDF) ကို ကွန်ဗော်လူးရှင်း (convolution) မှတစ်ဆင့် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ <math display="block">f_Z(z) = \frac{\lambda_1 \lambda_2}{\lambda_2 - \lambda_1} \left( e^{-\lambda_1 z} - e^{-\lambda_2 z} \right) \qquad (z \ge 0)</math> == ဆက်စပ် ဖြန့်ဖြူးခြင်းများ (Related Distributions) == * <math>X_1, \dots, X_n \sim \operatorname{Exp}(\lambda)</math> တို့သည် အမှီအခိုကင်းသော (independent) ဖြစ်ပါက ၎င်းတို့၏ ပေါင်းလဒ် (sum) သည် အာလန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Erlang distribution) ကို လိုက်နာသည်။ ၎င်းသည် ဂါမာ ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Gamma distribution) ၏ အထူးအခြေအနေတစ်ခုဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ <math>\sum_{i=1}^n X_i \sim \operatorname{Gamma}(n, \lambda)</math> ကို ရရှိသည်။ * <math>X, Y \sim \operatorname{Exp}(\lambda)</math> တို့သည် အမှီအခိုကင်းသော ဖြစ်ပါက ၎င်းတို့၏ ခြားနားခြင်းရလဒ် (difference) သည် လာပလေ့စ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Laplace distribution) ကို လိုက်နာပြီး <math>X - Y \sim \operatorname{Laplace}(0, 1/\lambda)</math> ဖြစ်သည်။ * <math>\operatorname{Exp}(\lambda)</math> သည် <math>\operatorname{Weibull}(1/\lambda, 1)</math> နှင့် <math>\operatorname{Gamma}(1, \lambda)</math> တို့နှင့် ထပ်တူညီသော (equivalent) ဖြစ်သည်။ == စာရင်းအင်းဆိုင်ရာ ကောက်ချက်ချခြင်း (Statistical Inference) == === ကိန်းရှင်ကြားခံ ခန့်မှန်းတွက်ချက်ခြင်း (Parameter Estimation) === အမှီအခိုကင်းပြီး အချိုးညီစွာ ဖြန့်ဖြူးထားသော (independent and identically distributed) နမူနာ (sample) <math>x_1, \dots, x_n</math> ပေးထားသောအခါ နှုန်း ကိန်းရှင်ကြားခံ (rate parameter) <math>\lambda</math> အတွက် အများဆုံး ဖြစ်နိုင်ခြေရှိ ခန့်မှန်းကိန်း (maximum likelihood estimator) (MLE) သည် နမူနာ ပျမ်းမျှတန်ဖိုး (sample mean) <math>\overline{x}</math> ၏ အချိုးပြောင်းပြန် (reciprocal) ဖြစ်သည်။<ref>Johnson and Wichern (2007), p. 231.</ref> <math display="block">\widehat{\lambda}_{\text{MLE}} = \frac{n}{\sum_{i=1}^n x_i} = \frac{1}{\overline{x}}</math> ထို MLE သည် ဘက်လိုက် (biased) ဖြစ်သည်။ နမူနာ အရွယ်အစား (sample size) <math>n \ge 2</math> ပေးထားသောအခါ <math>\lambda</math> အတွက် တစ်ပြေးညီ အငယ်ဆုံး ကွဲလွဲချက်ရှိသော ဘက်မလိုက် ခန့်မှန်းကိန်း (uniformly minimum-variance unbiased estimator) (UMVUE) သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>Elfessi and Reineke (2001), p. 2.</ref> <math display="block">\widehat{\lambda}_{\text{UMVUE}} = \frac{n-1}{\sum_{i=1}^n x_i}</math> === ဖစ်ရှာ သတင်းအချက်အလက် (Fisher Information) === နမူနာ တစ်ခုတည်းအတွက် ဖစ်ရှာ သတင်းအချက်အလက် (Fisher information) <math>\mathcal{I}(\lambda)</math> ကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။ <math display="block">\mathcal{I}(\lambda) = \operatorname{E}\left[ \left(\frac{\partial}{\partial\lambda} \ln f(x;\lambda)\right)^2 \right] = \frac{1}{\lambda^2}</math> === ယုံကြည်မှု အပိုင်းအခြားများ (Confidence Intervals) === နှုန်း ကိန်းရှင်ကြားခံ <math>\lambda</math> အတွက် တိကျသော (exact) <math>100(1-\alpha)\%</math> ယုံကြည်မှု အပိုင်းအခြား (confidence interval) သည် ကိုင်-နှစ်ထပ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (chi-squared distribution) အပေါ်တွင် မှီခိုသည်။<ref>Ross (2009), p. 267.</ref> <math display="block">\frac{\chi^2_{\alpha/2, 2n}}{2n\overline{x}} \le \lambda \le \frac{\chi^2_{1-\alpha/2, 2n}}{2n\overline{x}}</math> ဤနေရာတွင် <math>\chi^2_{p, v}</math> သည် လွတ်လပ်စွာပြောင်းလဲနိုင်သော အတိုင်းအတာ အရေအတွက် (degrees of freedom) <math>v</math> ပါရှိသည့် ကိုင်-နှစ်ထပ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း၏ <math>p</math> ကြိမ်မြောက် ရာခိုင်နှုန်းပြကိန်း (percentile) ကို ဖော်ပြသည်။ === ဘေးယက်စ် ကောက်ချက်ချခြင်း (Bayesian Inference) === ထပ်ကိန်းတင် (exponential) နှုန်း ကိန်းရှင်ကြားခံ <math>\lambda</math> အတွက် ကွန်ဂျူဂိတ် ကြိုတင်ဖြစ်တန်စွမ်း (conjugate prior) သည် ဂါမာ ဖြန့်ဖြူးခြင်း (gamma distribution) ဖြစ်သည်။ <math>\lambda \sim \operatorname{Gamma}(\alpha, \beta)</math> ကို ပုံသဏ္ဌာန် (shape) <math>\alpha</math> နှင့် နှုန်း (rate) <math>\beta</math> တို့ဖြင့် ကိန်းရှင်ကြားခံအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပါက (parameterized) နမူနာ ပေးထားသောအခါ နောက်ဆက်တွဲ သိပ်သည်းဆ (posterior density) သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>Elfessi and Reineke (2001), p. 3.</ref> <math display="block">\lambda \mid x_1, \dots, x_n \sim \operatorname{Gamma}\left(\alpha + n, \beta + \sum_{i=1}^n x_i\right)</math> == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last1=Elfessi |first1=Abdulaziz |last2=Reineke |first2=David M. |title=A Bayesian Look at Classical Estimation: The Exponential Distribution |journal=Journal of Statistics Education |volume=9 |issue=1 |date=2001 |doi=10.1080/10691898.2001.11910648}} * {{Citation |last1=Johnson |first1=Richard Arnold |last2=Wichern |first2=Dean W. |title=Applied Multivariate Statistical Analysis |publication-place=Upper Saddle River |publisher=Pearson Prentice Hall |date=2007 |isbn=978-0-13-187715-3}} * {{Citation |last=Ross |first=Sheldon M. |title=Introduction to Probability and Statistics for Engineers and Scientists |edition=4th |publication-place=Burlington |publisher=Academic Press |date=2009 |isbn=978-0-12-370483-2}} * {{Citation |last=Shao |first=Jun |title=Mathematical Statistics |edition=2nd |publication-place=New York |publisher=Springer Science+Business Media |date=2003 |isbn=978-0-387-95382-3}} [[Category:ဖြစ်တန်စွမ်း]] 7t01tc9ej8sh9c2r3ex6qqc189v5j4z 0 292200 1055615 1055588 2026-09-28T12:27:01Z Mkant00 135890 1055615 wikitext text/x-wiki {{တမ်းပလိတ်:ဖြစ်တန်စွမ်း}} [[File:Probability density function of Pareto distribution.svg|300px|thumb|right|စကေး (scale) <math>x_\text{m} = 1</math> ပါရှိသည့် အမျိုးမျိုးသော ပုံသဏ္ဌာန် ကိန်းရှင်ကြားခံများ (shape parameters) <math>\alpha</math> အတွက် ပါရီတို (Pareto) အမျိုးအစား 1 ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင်များ (probability density functions) ဖြစ်သည်။]] [[File:Cumulative distribution function of Pareto distribution.svg|300px|thumb|right|ပါရီတို အမျိုးအစား 1 စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင်များ (cumulative distribution functions) ဖြစ်သည်။]] [[File:ParetoLorenzSVG.svg|300px|thumb|right|အမျိုးမျိုးသော ပါရီတို ဖြန့်ဖြူးခြင်းများအတွက် လိုရန်ဇ် မျဉ်းကွေးများ (Lorenz curves) ဖြစ်သည်။]] ပါရီတို ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Pareto distribution) သည် <math>[x_\text{m}, \infty)</math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားသော အဆက်မပြတ် (continuous) ထပ်ကိန်း နိယာမ (power-law) ဖြစ်တန်စွမ်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း (probability distribution) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းကို စကေး ကိန်းရှင်ကြားခံ (scale parameter) <math>x_\text{m} > 0</math> နှင့် ပုံသဏ္ဌာန် ကိန်းရှင်ကြားခံ (shape parameter) <math>\alpha > 0</math> တို့ဖြင့်ဖော်ပြသည်။ ထိုပုံသဏ္ဌာန် ကိန်းရှင်ကြားခံကို အမြီး အညွှန်း (tail index) သို့မဟုတ် ပါရီတို အညွှန်း (Pareto index) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။ [[ကျပန်းကိန်းရှင်]] (random variable) တစ်ခုသည် စံ (standard) ပါရီတို အမျိုးအစား 1 ဖြန့်ဖြူးခြင်းကို လိုက်နာပါက ၎င်းကို <math>X \sim \operatorname{Pareto}(x_\text{m}, \alpha)</math> ဟု သင်္ကေတဖြင့် ဖော်ပြသည်။ == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Formal Definitions) == === ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင် (Probability Density Function) === <math>x \ge x_\text{m}</math> အတွက် ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင် (probability density function) (PDF) သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>Arnold (1983), p. 12.</ref> <math display="block">f_X(x) = \frac{\alpha x_\text{m}^\alpha}{x^{\alpha+1}}</math> <math>x < x_\text{m}</math> အတွက် PDF သည် သုညအတိအကျ (identically zero) ဖြစ်သည်။ === စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (Cumulative Distribution Function) === စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (cumulative distribution function) (CDF) သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">F_X(x) = 1 - \left(\frac{x_\text{m}}{x}\right)^\alpha \qquad (x \ge x_\text{m})</math> ဖြည့်စွက် (complementary) CDF သည် တိကျစွာ (strictly) <math>\Pr(X > x) = (x_\text{m}/x)^\alpha</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ရှင်သန်မှု ဖန်ရှင် (survival function) ဟုလည်း ခေါ်သည်။ == အဓိက သီအိုရမ်များနှင့် ဂုဏ်သတ္တိများ (Core Theorems and Properties) == === မိုးမန့်များ (Moments) === <math>X \sim \operatorname{Pareto}(x_\text{m}, \alpha)</math> အတွက် [[မျှော်မှန်းတန်ဖိုး]] (expected value) သည် <math>\alpha > 1</math> ဖြစ်မှသာလျှင် စုဆုံသည် (converges) ။<ref>Johnson, Kotz, and Balakrishnan (1994), p. 574.</ref> <math display="block">\operatorname{E}[X] = \frac{\alpha x_\text{m}}{\alpha - 1} \qquad (\alpha > 1)</math> [[ကွဲလွဲချက်]] (variance) သည် <math>\alpha > 2</math> ဖြစ်မှသာလျှင် အဆုံးရှိ (finite) ဖြစ်သည်။ <math display="block">\operatorname{Var}(X) = \frac{x_\text{m}^2 \alpha}{(\alpha - 1)^2(\alpha - 2)} \qquad (\alpha > 2)</math> ယေဘုယျ မိုးမန့်များ (raw moments) သည် <math>\alpha > n</math> အတွက် <math>\operatorname{E}[X^n] = \frac{\alpha x_\text{m}^n}{\alpha - n}</math> အဖြစ် တည်ရှိသည် (exist) ။ မိုးမန့်ထုတ်လုပ် ဖန်ရှင် (moment-generating function) သည် <math>t > 0</math> အတွက် ဖြာထွက်သည် (diverges) ။ ထို့ပြင် ဝိသေသလက္ခဏာ ဖန်ရှင် (characteristic function) သည် မပြည့်စုံသည့် ဂါမာ ဖန်ရှင် (incomplete gamma function) <math>\Gamma(s, z)</math> ကို အသုံးပြုထားသည်။ <math display="block">\varphi(t) = \alpha(-i x_\text{m} t)^\alpha \Gamma(-\alpha, -i x_\text{m} t)</math> === ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် ဖြန့်ဖြူးခြင်းများ (Conditional Distributions) === <math>X \ge x_1</math> ပေးထားသောအခါ <math>X</math> ၏ ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (conditional distribution) သည် တူညီသော ပုံသဏ္ဌာန် ကိန်းရှင်ကြားခံ (shape parameter) <math>\alpha</math> ဖြင့် ဆက်လက်တည်ရှိနေသော်လည်း စကေး (scale) အသစ် <math>x_1</math> ဖြင့် ကန့်သတ်ချက်ခံထားရသည် (bounded) ။ ဤနေရာတွင် <math>x_1 > x_\text{m}</math> ဖြစ်သည်။ <math display="block">\Pr(X \ge x \mid X \ge x_1) = \left(\frac{x_1}{x}\right)^\alpha \qquad (x \ge x_1)</math> ရလဒ်အနေဖြင့် [[မျှော်မှန်းတန်ဖိုး|ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် မျှော်မှန်းတန်ဖိုး]] သည် <math>\alpha > 1</math> အတွက် <math>x_1</math> နှင့် တိကျစွာ အချိုးကျသည် (strictly proportional) ။ === လိုရန်ဇ် မျဉ်းကွေး နှင့် ဂျီနီ မြှောက်ဖော်ကိန်း (Lorenz Curve and Gini Coefficient) === <math>\alpha > 1</math> အတွက် လိုရန်ဇ် မျဉ်းကွေး (Lorenz curve) <math>L(F)</math> သည် ဖြန့်ဖြူးခြင်း၏ စုစည်းမှု (concentration) ကို တွက်ချက်ဖော်ပြသည် (evaluates) ။ <math display="block">L(F) = 1 - (1 - F)^{1 - 1/\alpha}</math> ပြီးပြည့်စုံသော ညီမျှမှု မျဉ်း (line of perfect equality) နှင့် လိုရန်ဇ် မျဉ်းကွေးတို့ကြားရှိ အရွယ်ပြောင်းဧရိယာ (scaled area) ကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသည့် ဂျီနီ မြှောက်ဖော်ကိန်း (Gini coefficient) <math>G</math> ကို အောက်ပါအတိုင်း တွက်ချက်ရရှိသည်။ <math display="block">G = \frac{1}{2\alpha - 1} \qquad (\alpha > 1)</math> == ယေဘုယျပြုထားသော ပါရီတို ဖြန့်ဖြူးခြင်းများ (Generalized Pareto Distributions) == စံ ပါရီတို ဖြန့်ဖြူးခြင်း (standard Pareto distribution) ကို ရှင်သန်မှု ဖန်ရှင်များ (survival functions) ဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော အဆင့်ဆင့်ဖွဲ့စည်းပုံ (hierarchical) မူဘောင်တစ်ခုသို့ ယေဘုယျပြုသည် (generalized) ။ ၎င်းစံဖြန့်ဖြူးခြင်းကို အမျိုးအစား 1 ဟု သတ်မှတ်သည်။<ref>Kleiber and Kotz (2003), p. 59.</ref> * '''အမျိုးအစား 1 -''' <math>x \ge \sigma</math> အတွက် <math>\Pr(X > x) = \left( \frac{x}{\sigma} \right)^{-\alpha}</math> ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>\sigma > 0</math> နှင့် <math>\alpha > 0</math> ဖြစ်သည်။ * '''အမျိုးအစား 2 သို့မဟုတ် လိုမက်စ် အမျိုးအစား -''' <math>x \ge \mu</math> အတွက် <math>\Pr(X > x) = \left( 1 + \frac{x-\mu}{\sigma} \right)^{-\alpha}</math> ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>\sigma > 0</math> နှင့် <math>\alpha > 0</math> ဖြစ်သည်။ * '''အမျိုးအစား 3 -''' <math>x \ge \mu</math> အတွက် <math>\Pr(X > x) = \left( 1 + \left(\frac{x-\mu}{\sigma}\right)^{1/\gamma} \right)^{-1}</math> ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>\sigma > 0</math> နှင့် <math>\gamma > 0</math> ဖြစ်သည်။ * '''အမျိုးအစား 4 -''' <math>x \ge \mu</math> အတွက် <math>\Pr(X > x) = \left( 1 + \left(\frac{x-\mu}{\sigma}\right)^{1/\gamma} \right)^{-\alpha}</math> ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>\sigma > 0, \gamma > 0</math> နှင့် <math>\alpha > 0</math> တို့ ဖြစ်သည်။ ဖဲလား-ပါရီတို ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Feller-Pareto distribution) သည် ဘီတာ-ဖြန့်ဖြူးခြင်းရှိသော [[ကျပန်းကိန်းရှင်|ကျပန်းကိန်းရှင်များ]] (beta-distributed random variables) အပေါ် အသွင်ပြောင်းခြင်းများ (transformations) ကို အသုံးပြုခြင်းအားဖြင့် အမျိုးအစား 4 ကို ယေဘုယျပြုထားသည်။<ref>Feller (1971), p. 50.</ref> == ဆက်စပ် ဖြန့်ဖြူးခြင်းများ (Related Distributions) == * <math>X \sim \operatorname{Pareto}(x_\text{m}, \alpha)</math> ဖြစ်ပါက ၎င်း၏ လော့ဂရစ်သမ်ဆိုင်ရာ အသွင်ပြောင်းခြင်း (logarithmic transformation) သည် ထပ်ကိန်းတင် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (exponential distribution) ကို လိုက်နာပြီး <math>\ln(X/x_\text{m}) \sim \operatorname{Exp}(\alpha)</math> ဖြစ်သည်။ * ပါရီတို ကိန်းရှင်တစ်ခု၏ ပြောင်းပြန် (inverse) <math>1/X</math> သည် <math>(0, 1/x_\text{m}]</math> ကြားတွင် ကန့်သတ်ချက်ခံထားရသော (bounded) ထပ်ကိန်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း (power distribution) ကိုလိုက်နာသည်။ == စာရင်းအင်းဆိုင်ရာ ကောက်ချက်ချခြင်း (Statistical Inference) == === ကိန်းရှင်ကြားခံ ခန့်မှန်းတွက်ချက်ခြင်း (Parameter Estimation) === ပါရီတို ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Pareto distribution) မှ ထုတ်ယူထားသော အမှီအခိုကင်းသော နမူနာ (independent sample) <math>x_1, \dots, x_n</math> ကို ပေးထားသောအခါ ဖြစ်နိုင်ခြေ (likelihood) သည် အငယ်ဆုံး လေ့လာတွေ့ရှိချက် (smallest observation) တွင် အများဆုံးဖြစ်စေသည် (maximized) ။ သို့ဖြစ်၍ စကေး ကိန်းရှင်ကြားခံ (scale parameter) အတွက် အများဆုံး ဖြစ်နိုင်ခြေရှိ ခန့်မှန်းကိန်း (maximum likelihood estimator) (MLE) သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>Malik (1970), p. 126.</ref> <math display="block">\widehat{x}_\text{m} = \min_{1 \le i \le n} x_i</math> အနည်းဆုံး ကွဲပြားသော (distinct) လေ့လာတွေ့ရှိချက် နှစ်ခုပါဝင်သည့် နမူနာ အရွယ်အစား (sample size) <math>n \ge 2</math> ကို ပေးထားသောအခါ ပုံသဏ္ဌာန် ကိန်းရှင်ကြားခံ (shape parameter) <math>\alpha</math> အတွက် အများဆုံး ဖြစ်နိုင်ခြေရှိ ခန့်မှန်းကိန်း သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">\widehat{\alpha} = \frac{n}{\sum_{i=1}^n \ln(x_i / \widehat{x}_\text{m})}</math> == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Arnold |first=Barry C. |title=Pareto Distributions |publication-place=Fairland |publisher=International Co-operative Publishing House |date=1983 |isbn=978-0-89974-012-6}} * {{Citation |last=Feller |first=William |title=An Introduction to Probability Theory and its Applications |volume=2 |edition=2nd |publication-place=New York |publisher=John Wiley & Sons |date=1971}} * {{Citation |last1=Johnson |first1=Norman L. |last2=Kotz |first2=Samuel |last3=Balakrishnan |first3=Narayanaswamy |title=Continuous Univariate Distributions |volume=1 |edition=2nd |publication-place=New York |publisher=John Wiley & Sons |date=1994 |isbn=978-0-471-58495-7}} * {{Citation |last1=Kleiber |first1=Christian |last2=Kotz |first2=Samuel |title=Statistical Size Distributions in Economics and Actuarial Sciences |publication-place=Hoboken |publisher=John Wiley & Sons |date=2003 |isbn=978-0-471-15064-0}} * {{Citation |last=Malik |first=Henrick J. |title=Estimation of the Parameters of the Pareto Distribution |journal=Metrika |volume=15 |date=1970 |doi=10.1007/BF02613565}} [[Category:ဖြစ်တန်စွမ်း]] 6frvc7l9r281os876jya9ewk767v1bs 0 292201 1055608 1055592 2026-09-28T12:24:59Z Mkant00 135890 1055608 wikitext text/x-wiki {{တမ်းပလိတ်:ဖြစ်တန်စွမ်း}} [[Image:Discrete probability distrib.svg|right|thumb|ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင် (probability mass function) ၏ ဂရပ်။ ဤဖန်ရှင်၏ တန်ဖိုးအားလုံးသည် အနုတ်မဟုတ်သော (non-negative) တန်ဖိုးများ ဖြစ်ရမည်ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့၏ ပေါင်းလဒ်သည် 1 နှင့် ညီမျှရမည်ဖြစ်သည်။]] [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] (probability) နှင့် စာရင်းအင်းပညာ (statistics) တွင် ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင်သည် တစ်ပိုင်းတစ်စ [[ကျပန်းကိန်းရှင်]] (discrete random variable) တစ်ခုက သတ်မှတ်ထားသော တန်ဖိုးတစ်ခုနှင့် တိကျစွာ ညီမျှနေမည့် ဖြစ်တန်စွမ်းကို ဖော်ပြပေးသော [[ဖန်ရှင်]] ဖြစ်သည်။<ref>Stewart (2011), p. 105.</ref> အဆိုပါ ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင်သည် [[အရင်းအမြစ်စု]] (domain) သည် တစ်ပိုင်းတစ်စ (discrete) ဖြစ်နေသော [[စကေလာ]] (scalar) သို့မဟုတ် ကိန်းရှင်များစွာပါ ကျပန်းကိန်းရှင်များ (multivariate random variables) အတွက် တစ်ပိုင်းတစ်စ ဖြစ်တန်စွမ်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း (discrete probability distribution) ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ရာတွင် အဓိကနည်းလမ်း ဖြစ်သည်။ == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Formal Definition) == တစ်ပိုင်းတစ်စ ကျပန်းကိန်းရှင် <math>X</math> ၏ ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင်သည် အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသော ဖန်ရှင် <math>p_X: \mathbb{R} \to [0,1]</math> ဖြစ်သည်။ <math display="block">p_X(x) = \operatorname{P}(X = x)</math> ၎င်းသည် <math>-\infty < x < \infty</math> အတွက်ဖြစ်ပြီး <math>\operatorname{P}</math> သည် [[ဖြစ်တန်စွမ်း အတိုင်းအတာ]] (probability measure) ဖြစ်သည်။<ref>Dekking, Kraaikamp, Lopuhaä, and Meester (2005), p. 43.</ref> ဖန်ရှင် <math>p_X(x)</math> ကို <math>p(x)</math> အဖြစ် မကြာခဏ ရှင်းလင်းစွာ ရေးသားလေ့ရှိသည်။<ref>Rao (1996), p. 112.</ref> ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော တန်ဖိုးအားလုံးနှင့် ဆက်စပ်နေသည့် ဖြစ်တန်စွမ်းများသည် အနုတ်မဟုတ်သော တန်ဖိုးများ ဖြစ်ရမည်ဖြစ်ပြီး ပေါင်းလဒ်သည် 1 နှင့် ညီမျှရမည်ဖြစ်သည်။ <math display="block">\sum_x p_X(x) = 1, \qquad p_X(x) \geq 0.</math> <math>X</math> ၏ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်]] (image) တွင် ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင် <math>p_X(x)</math> သည် တိကျစွာ အပေါင်းဖြစ်သော (strictly positive) ရေတွက်နိုင်သောအစုပိုင်း (countable subset) တစ်ခု ပါဝင်သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် ရေတွက်နိုင်သော အရေအတွက်ရှိသည့် <math>x</math> ၏ တန်ဖိုးများမှလွဲ၍ ကျန်ရှိသော တန်ဖိုးအားလုံးအတွက် ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင်သည် တိကျစွာ သုည ဖြစ်သည်။ == အတိုင်းအတာ-သီအိုရီဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းဖော်ပြမှု (Measure-Theoretic Formulation) == တစ်ပိုင်းတစ်စ ကျပန်းကိန်းရှင် <math>X</math> ၏ ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင်သည် ရေတွက်ခြင်း အတိုင်းအတာ (counting measure) နှင့် သက်ဆိုင်သော <math>X</math> ၏ ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင် (probability density function) ဖြစ်သည်။ <math>(A, \mathcal{A}, \operatorname{P})</math> ကို [[ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း]] (probability space) တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး <math>(B, \mathcal{B})</math> ကို အောက်ခံ ဆစ်ဂ်မာ-အက္ခရာသင်္ချာ (sigma-algebra) သည် တစ်ပိုင်းတစ်စဖြစ်နေသော တိုင်းတာနိုင်သော ရပ်ဝန်း (measurable space) တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပါ။ ၎င်း ဆစ်ဂ်မာ-အက္ခရာသင်္ချာတွင် <math>B</math> ၏ အစုဝင်တစ်ခုတည်းပါဝင်သောအစု (singleton set) အားလုံး ပါဝင်သည်။ ကျပန်းကိန်းရှင် (random variable) <math>X \colon A \to B</math> ၏ ပုံရိပ်သည် ရေတွက်နိုင်ပါက ၎င်းသည် တစ်ပိုင်းတစ်စ ဖြစ်သည်။ ရှေ့သို့တွန်းပို့ချက် အတိုင်းအတာ (pushforward measure) <math>X_{*}(\operatorname{P})</math> သည် <math>B</math> အပေါ်ရှိ ဖြစ်တန်စွမ်း အတိုင်းအတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အစုဝင်တစ်ခုတည်းပါဝင်သောအစုများပေါ်သို့ ကန့်သတ်ခြင်း (restriction) ပြုလုပ်သောအခါ <math>b \in B</math> တစ်ခုစီအတွက် <math>f_X(b) = \operatorname{P}(X^{-1}(b)) = \operatorname{P}(X = b)</math> ဟု ပေးထားသော ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင် <math>f_X \colon B \to \mathbb{R}</math> ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ <math>(B, \mathcal{B}, \mu)</math> သည် ရေတွက်ခြင်း အတိုင်းအတာ <math>\mu</math> ပါဝင်သော အတိုင်းအတာ ရပ်ဝန်း (measure space) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ပါ။ ရေတွက်ခြင်း အတိုင်းအတာနှင့် သက်ဆိုင်သော <math>X</math> ၏ ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင် <math>f</math> သည် ရှေ့သို့တွန်းပို့ချက် အတိုင်းအတာ <math>X_*(\operatorname{P})</math> ၏ ရေဒွန်-နီကိုဒင်းမ် ဆင်းသက်ချက် (Radon-Nikodym derivative) ဖြစ်သည်။ <math display="block">f = \frac{dX_*(\operatorname{P})}{d\mu}</math> မည်သည့် <math>b \in B</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">\operatorname{P}(X=b) = \operatorname{P}(X^{-1}(b)) = X_*(\operatorname{P})(\{b\}) = \int_{\{b\}} f \, d\mu = f(b)</math> ဤအချက်က <math>f</math> သည် ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင်တစ်ခုအဖြစ် တိကျစွာ အလုပ်လုပ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ == ကိန်းရှင်များစွာပါ အခြေအနေ (Multivariate Case) == တစ်ပိုင်းတစ်စ ကျပန်း ဗက်တာ (discrete random vector) <math>\mathbf{X} = (X_1, \ldots, X_n)</math> အတွက် ပူးတွဲ ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင် (joint probability mass function) သည် ကျပန်းကိန်းရှင်များအတွက် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော လက်တွေ့ရလဒ်များ (realizations) ပေါင်းစပ်မှု တစ်ခုစီ၏ ဖြစ်တန်စွမ်းကို ဖော်ပြသည်။ <math display="block">p_{\mathbf{X}}(\mathbf{x}) = \operatorname{P}(X_1 = x_1, \ldots, X_n = x_n)</math> == ဥပမာများ (Examples) == ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင်များသည် အဓိကကျသော တစ်ပိုင်းတစ်စ ဖြန့်ဖြူးခြင်း (discrete distribution) များကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ပေးသည်။ အဆုံးရှိသော အရင်းအမြစ်စု (finite domain) အတွက် ဘာနူးလီ ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Bernoulli distribution) သည် ရလဒ် (outcome) နှစ်ခု ပါဝင်သော စမ်းသပ်ချက်တစ်ခုတည်းကို မော်ဒယ်တည်ဆောက်ပေးသည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>x \in \{0,1\}</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် [[ဘိုင်နိုမီရယ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း]] (binomial distribution) သည် အမှီအခိုကင်းသော စမ်းသပ်ချက် (independent trial) <math>n</math> ခုတွင် အောင်မြင်မှု အရေအတွက်ကို မော်ဒယ်တည်ဆောက်ပေးသည်။ ရေတွက်နိုင်သော အနန္တ (infinite countable) အရင်းအမြစ်စုအတွက် ဂျီဩမေတြီ ဖြန့်ဖြူးခြင်း (geometric distribution) သည် အောင်မြင်မှု တစ်ခုတည်းကို ရရှိရန် လိုအပ်သော စမ်းသပ်ချက် အရေအတွက်ကို မော်ဒယ်တည်ဆောက်ပေးပြီး ၎င်းကို အပေါင်းကိန်းပြည့် (positive integer) အားလုံးအပေါ် တန်ဖိုးရှာဖွေထားသည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Dekking |first=F. M. |last2=Kraaikamp |first2=C. |last3=Lopuhaä |first3=H. P. |last4=Meester |first4=L. E. |title=A Modern Introduction to Probability and Statistics: Understanding Why and How |publication-place=London |publisher=Springer-Verlag |date=2005 |isbn=978-1-85233-896-1}} * {{Citation |last=Rao |first=Singiresu S. |title=Engineering Optimization: Theory and Practice |edition=3rd |publication-place=New York |publisher=Wiley |date=1996 |isbn=0-471-55034-5}} * {{Citation |last=Stewart |first=William J. |title=Probability, Markov Chains, Queues, and Simulation: The Mathematical Basis of Performance Modeling |publication-place=Princeton |publisher=Princeton University Press |date=2011 |isbn=978-1-4008-3281-1}} [[ကဏ္ဍ:ဖြစ်တန်စွမ်း]] dio5kx29pw3agch06c87tu8zpulc0e8 0 292202 1055610 1055593 2026-09-28T12:25:30Z Mkant00 135890 1055610 wikitext text/x-wiki {{တမ်းပလိတ်:ဖြစ်တန်စွမ်း}} [[File:Exponential distribution cdf.svg|thumb|300px|[[ထပ်ကိန်းတင် ဖြန့်ဖြူးခြင်း]] (exponential distribution) အတွက် စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (cumulative distribution function)။]] [[File:Normal Distribution CDF.svg|thumb|300px|[[ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း]] (normal distribution) အတွက် စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင်။]] [[ကိန်းစစ်]]တန်ဖိုးရှိ ကျပန်းကိန်းရှင် (real-valued random variable) <math>X</math> အတွက် <math>x</math> တွင် တန်ဖိုးရှာဖွေထားသော စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင်သည် <math>X</math> က <math>x</math> ထက် ငယ်သော သို့မဟုတ် ညီသော တန်ဖိုးတစ်ခုကို ယူမည့် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] (probability) ဖြစ်သည်။<ref>Deisenroth, Faisal, and Ong (2020), p. 181.</ref> == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Formal Definitions) == [[File:Discrete probability distribution with a countable set of discontinuities.svg|right|thumb|300px|ရေတွက်နိုင်သော အနန္တ (countably infinite) အရေအတွက်ရှိသည့် [[အဆက်မပြတ်_ဖန်ရှင်#အဆက်မပြတ်မဖြစ်သော_ဖန်ရှင်များ_(Discontinuous_Functions)|အဆက်မပြတ်မဖြစ်ခြင်းများ]] (discontinuities) ပါဝင်သော စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင်၏ ဥပမာ။]] [[File:Discrete probability distribution illustration.svg|right|thumb|300px|အပေါ်မှ အောက်သို့ဖော်ပြရလျှင် တစ်ပိုင်းတစ်စ ဖြစ်တန်စွမ်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း (discrete probability distribution)၊ အဆက်မပြတ် ဖြစ်တန်စွမ်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း (continuous probability distribution) နှင့် အရော ဖြန့်ဖြူးခြင်း (mixed distribution) တို့၏ စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင်။]] === ကိန်းရှင်တစ်ခုတည်းပါ အခြေအနေ (Univariate Case) === ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိ ကျပန်းကိန်းရှင် <math>X</math> ၏ စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင်သည် အောက်ပါအတိုင်း ပေးထားသော ဖန်ရှင် <math>F_X : \mathbb{R} \to [0,1]</math> ဖြစ်သည်။<ref>Park (2018), p. 77.</ref> <math display="block">F_X(x) = \operatorname{P}(X\leq x)</math> <math>a < b</math> ဖြစ်ပြီး <math>X</math> သည် တစ်ပိုင်းအပိတ် အပိုင်းအခြား (semi-closed interval) <math>(a,b]</math> အတွင်း တည်ရှိနေရန် ဖြစ်တန်စွမ်းမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>Park (2018), p. 84.</ref> <math display="block">\operatorname{P}(a < X \le b)= F_X(b) - F_X(a)</math> ပကတိ အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော (absolutely continuous) ကျပန်းကိန်းရှင် (random variable) <math>X</math> အတွက် ၎င်း၏ စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင်ကို [[ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင်]] (probability density function) <math>f_X</math> ၏ အင်တီဂရယ် (integral) အဖြစ် ဖော်ပြနိုင်သည်။<ref>Park (2018), p. 86.</ref> <math display="block">F_X(x) = \int_{-\infty}^x f_X(t) \, dt</math> ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင်ကို နေရာတိုင်းနီးပါး (almost everywhere) [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်း]] (differentiation) ဖြင့် စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင်မှတဆင့် သတ်မှတ်နိုင်သည်။<ref>Montgomery and Runger (2003), p. 104.</ref> <math display="block">f_X(x) = \frac{dF_X(x)}{dx}</math> === ကိန်းရှင်များစွာပါ အခြေအနေ (Multivariate Case) === ကျပန်းကိန်းရှင် <math>N</math> ခုဖြစ်သည့် <math>X_1,\ldots,X_N</math> တို့အတွက် ၎င်းတို့ကို ကျပန်း [[ဗက်တာ]] (random vector) <math>\mathbf{X} = (X_1, \ldots, X_N)^T</math> အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူပါက ပူးတွဲ စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (joint CDF) <math>F_{\mathbf{X}}</math> ကို အောက်ပါအတိုင်း ပေးထားသည်။<ref>Park (2018), p. 89.</ref> <math display="block">F_{\mathbf{X}}(\mathbf{x}) = \operatorname{P}(X_1 \leq x_1,\ldots,X_N \leq x_N)</math> မည်သည့် ကျပန်းကိန်းရှင် နှစ်ခု <math>X</math> နှင့် <math>Y</math> အတွက်မဆို ဟိုက်ပါထောင့်မှန်စတုဂံ (hyperrectangle) အပေါ်ရှိ ဖြစ်တန်စွမ်းသည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">\operatorname{P}(a < X \leq b, c < Y \leq d) = F_{X,Y}(b, d) - F_{X,Y}(a, d) - F_{X,Y}(b, c) + F_{X,Y}(a, c)</math> == အဓိက သီအိုရမ်များနှင့် ဂုဏ်သတ္တိများ (Core Theorems and Properties) == [[File:Roland Uhl 2023 Erwartungswert der Augenzahl.svg|upright=1.6|thumb|300px|right|border|အဆုံးရှိ တစ်ပိုင်းတစ်စ ကိန်းရှင်၏ စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင်နှင့် မျှော်မှန်းတန်ဖိုး။]] [[File:CDF plot with two red rectangles, illustrating (-x)F(x) and x(1-F(x)).png|thumb|300px|[[မျှော်မှန်းတန်ဖိုး]] (expected value) မညီမျှခြင်းများကို ရှင်းလင်းဖော်ပြထားသော အနီရောင် ထောင့်မှန်စတုဂံ နှစ်ခုပါဝင်သည့် စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် ပုံကြမ်း။]] စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် <math>F_X</math> တိုင်းသည် အစဉ်လိုက် မလျော့သော (monotonically non-decreasing) နှင့် ညာဘက်မှ အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း (right-continuous) ဂုဏ်သတ္တိများ ရှိသည်။ ၎င်းသည် càdlàg ဖန်ရှင် (càdlàg function) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် <math display="block">\lim_{x \to -\infty} F_X(x) = 0, \quad \lim_{x \to +\infty} F_X(x) = 1</math> ဖြစ်သည်။ <math>X</math> သည် တစ်ပိုင်းတစ်စ ကျပန်းကိန်းရှင် (discrete random variable) ဖြစ်ပါက ၎င်း၏ စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင်တွင် <math>x_i</math> ၌ ခုန်သွားသော အဆက်မပြတ်မဖြစ်ခြင်း (jump discontinuity) တစ်ခု ရှိရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ <math>\operatorname{P}(X=x_i) > 0</math> ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ <math display="block">F_X(x) = \sum_{x_i \leq x} p(x_i)</math> မည်သည့် တန်ဖိုး <math>b</math> တွင်မဆို တစ်ပိုင်းတစ်စ အစိတ်အပိုင်း (discrete component) ကို <math>\operatorname{P}(X=b) = F_X(b) - \lim_{x \to b^-} F_X(x)</math> ဖြင့် ပေးထားသည်။ <math>X</math> တွင် အဆုံးရှိသော မျှော်မှန်းချက် (finite expectation) ရှိပါက မျှော်မှန်းတန်ဖိုးကို လီဘက်ဂ်-စတီးလ်ဂျက်စ် အင်တီဂရယ် (Lebesgue-Stieltjes integral) ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ပေးထားသည်။ <math display="block">\operatorname{E}[X] = \int_{-\infty}^\infty t\,dF_X(t)</math> မည်သည့် <math>x \geq 0</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">x (1-F_X(x)) \leq \int_x^{\infty} t\,dF_X(t) \quad \text{and} \quad x F_X(-x) \leq \int_{-\infty}^{-x} (-t)\,dF_X(t)</math> ရလဒ်အနေဖြင့် <math>\lim_{x \to -\infty} x F_X(x) = 0</math> နှင့် <math>\lim_{x \to +\infty} x (1-F_X(x)) = 0</math> ဖြစ်သည်။ အပိုင်းလိုက် အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်း (integration by parts) ကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် [[မျှော်မှန်းတန်ဖိုး]]သည် အောက်ပါအတိုင်း ထွက်ပေါ်လာသည်။<ref>Uhl (2023), p. 8.</ref> <math display="block">\operatorname{E}[X] = \int_0^\infty \big(1 - F_X(x)\big)\,dx - \int_{-\infty}^0 F_X(x)\,dx</math> == ဆင်းသက် ဖန်ရှင်များ (Derived Functions) == === ဖြည့်စွက် စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (Complementary Cumulative Distribution Function) === ဖြည့်စွက် စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (complementary cumulative distribution function) (ccdf) သို့မဟုတ် အမြီး ဖြန့်ဖြူးခြင်း (tail distribution) သည် ကျပန်းကိန်းရှင်က သတ်မှတ်ထားသော အဆင့်တစ်ခုအထက်တွင် တိကျစွာ ရှိနေမည့် ဖြစ်တန်စွမ်းကို တန်ဖိုးရှာဖွေပေးသည်။ <math display="block">\bar{F}_X(x) = \operatorname{P}(X > x) = 1 - F_X(x)</math> အဆုံးရှိသော မျှော်မှန်းချက်ပါဝင်သည့် အနုတ်မဟုတ်သော (non-negative) အဆက်မပြတ် ကျပန်းကိန်းရှင် (continuous random variable) တစ်ခုအတွက်နှင့် <math>x > 0</math> အတွက် မာကော့ဗ်၏ မညီမျှခြင်း (Markov's inequality) က အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။<ref>Zwillinger and Kokoska (2010), p. 49.</ref> <math display="block">\bar{F}_X(x) \leq \frac{\operatorname{E}[X]}{x}</math> <math>x \to \infty</math> ဖြစ်သွားသောအခါ <math>\bar{F}_X(x) = o(1/x)</math> ဖြစ်သည်။ === ပြောင်းပြန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (Inverse Distribution Function) (ကွမ်တိုင် ဖန်ရှင်) === စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် <math>F_X</math> သည် တိကျစွာ အစဉ်လိုက် တိုးသော (strictly increasing) နှင့် [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော]] (continuous) ဖန်ရှင် ဖြစ်ပါက <math>p \in (0,1)</math> အတွက် ပြောင်းပြန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (inverse distribution function) သို့မဟုတ် ကွမ်တိုင် ဖန်ရှင် (quantile function) <math>F^{-1}(p)</math> သည် <math>F_X(x) = p</math> ဖြစ်စေသော တစ်ခုတည်းသီးသန့် ကိန်းစစ် (unique real number) <math>x</math> ဖြစ်သည်။ ယေဘုယျပြုထားသော ပြောင်းပြန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (generalized inverse distribution function) သည် ပြောင်းပြန်လှန်၍မရနိုင်သော (non-invertible) အရင်းအမြစ်စု (domain) များကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းပေးသည်။ <math display="block">F^{-1}(p) = \inf \{x \in \mathbb{R}: F_X(x) \geq p \}, \quad \forall p \in (0,1)</math> အဓိက ဂုဏ်သတ္တိများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်။<ref>Chan (2021), p. 18.</ref> * <math>F^{-1}</math> သည် အစဉ်လိုက် မလျော့သော (non-decreasing) ဖန်ရှင် ဖြစ်သည်။ * <math>0 < F_X(x) < 1</math> အတွက် <math>F^{-1}(F_X(x)) \leq x</math> ဖြစ်ပြီး <math>F_X(F^{-1}(p)) \geq p</math> ဖြစ်သည်။ * <math>F^{-1}(p) \leq x</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ မှာ <math>p \leq F_X(x)</math> ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ * <math>Y \sim U(0, 1)</math> ဖြစ်ပါက <math>F^{-1}(Y)</math> သည် <math>F_X</math> အတိုင်း ဖြန့်ဖြူးထားသည်။ ဤအချက်သည် ပြောင်းပြန် အသွင်ပြောင်းခြင်း ဖြင့် နမူနာကောက်ယူခြင်း (inverse transform sampling) ၏ အခြေခံ ဖြစ်သည်။ == ဥပမာများ (Examples) == * '''တစ်ပြေးညီ ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Uniform Distribution) -''' <math>X \sim U(0,1)</math> ဖြစ်ပါက <math>x \in [0,1]</math> အတွက် <math>F_X(x) = x</math> ဖြစ်သည်။ * '''ထပ်ကိန်းတင် ဖြန့်ဖြူးခြင်း -''' <math>x \geq 0</math> နှင့် နှုန်း ကိန်းရှင်ကြားခံ (rate parameter) <math>\lambda > 0</math> အတွက် <math>F_X(x) = 1 - e^{-\lambda x}</math> ဖြစ်သည်။ * '''ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း -''' ပျမ်းမျှတန်ဖိုး (mean) <math>\mu</math> နှင့် စံသွေဖည်ကိန်း (standard deviation) <math>\sigma</math> အတွက် <math>F_X(x) = \frac{1}{\sigma\sqrt{2\pi}} \int_{-\infty}^x \exp\left( -\frac{(t - \mu)^2}{2\sigma^2} \right) dt</math> ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Chan |first=Stanley H. |title=Introduction to Probability for Data Science |publication-place=Ann Arbor |publisher=Michigan Publishing |date=2021 |isbn=978-1-60785-746-4}} * {{Citation |last1=Deisenroth |first1=Marc Peter |last2=Faisal |first2=A. Aldo |last3=Ong |first3=Cheng Soon |title=Mathematics for Machine Learning |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |date=2020 |isbn=978-1-108-45514-5}} * {{Citation |last1=Montgomery |first1=Douglas C. |last2=Runger |first2=George C. |title=Applied Statistics and Probability for Engineers |edition=3rd |publication-place=Hoboken |publisher=John Wiley & Sons |date=2003 |isbn=0-471-20454-4}} * {{Citation |last=Park |first=Kun Il |title=Fundamentals of Probability and Stochastic Processes with Applications to Communications |publication-place=Cham |publisher=Springer |date=2018 |isbn=978-3-319-68074-3}} * {{Citation |last=Uhl |first=Roland |title=Charakterisierung des Erwartungswertes am Graphen der Verteilungsfunktion |publication-place=Brandenburg |publisher=Technische Hochschule Brandenburg |date=2023 |doi=10.25933/opus4-2986}} * {{Citation |last1=Zwillinger |first1=Daniel |last2=Kokoska |first2=Stephen |title=CRC Standard Probability and Statistics Tables and Formulae |publication-place=Boca Raton |publisher=CRC Press |date=2010 |isbn=978-1-58488-059-2}} [[ကဏ္ဍ:ဖြစ်တန်စွမ်း]] q0kdnqq6cav5oziwb9izbnkkngoa55e 0 292203 1055609 1055595 2026-09-28T12:25:14Z Mkant00 135890 1055609 wikitext text/x-wiki {{တမ်းပလိတ်:ဖြစ်တန်စွမ်း}} [[File:4 continuous probability density functions.png|thumb|300px|အဆက်မပြတ် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] သိပ်သည်းဆ [[ဖန်ရှင်]] (continuous probability density function) လေးခု၏ ဥပမာများ။]] ပကတိ အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော (absolutely continuous) [[ကျပန်းကိန်းရှင်]] (random variable) တစ်ခု၏ [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] သိပ်သည်းဆ [[ဖန်ရှင်]]သည် ဒေသအလိုက် (locally) ယူနစ်အလျားတစ်ခုအပေါ်ရှိ ဖြစ်တန်စွမ်း (probability) ကို ဖော်ပြပေးသော ဖန်ရှင်ဖြစ်ပြီး ကျပန်းကိန်းရှင်က တိုင်းတာနိုင်သောအစု (measurable set) တစ်ခုအတွင်း ကျရောက်မည့် ဖြစ်တန်စွမ်းကို အဆိုပါအစုအပေါ် တွက်ချက်ထားသည့် ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင်၏ [[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရယ်]] (integral) ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Formal Definitions) == === ကိန်းရှင်တစ်ခုတည်းပါ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Univariate Definition) === [[ကျပန်းကိန်းရှင်]] <math>X</math> တွင် အပိုင်းအခြား (interval) <math>[a,b]</math> အတွင်း ကျရောက်မည့် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]]သည် အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်ခဲ့လျှင် ၎င်းတွင် ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ [[ဖန်ရှင်]] <math>f_X</math> ရှိသည်။ ဤနေရာတွင် <math>f_X</math> သည် အနုတ်မဟုတ်သော (non-negative) လီဘက်ဂ် အင်တီဂရိတ်လုပ်နိုင်စွမ်းရှိသော (Lebesgue-integrable) ဖန်ရှင် ဖြစ်သည်။ <math display="block">\operatorname{P}(a \le X \le b) = \int_a^b f_X(x) \, dx</math> အဆက်မပြတ် ကျပန်းကိန်းရှင် (continuous random variable) တစ်ခုက မည်သည့် တိကျသော တန်ဖိုးတစ်ခုတည်းကိုမဆို ယူမည့် ဖြစ်တန်စွမ်းသည် သုည ဖြစ်သည်။ === အတိုင်းအတာ-သီအိုရီဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းဖော်ပြမှု (Measure-Theoretic Formulation) === <math>X</math> သည် [[ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း]] (probability space) တစ်ခုမှ တိုင်းတာနိုင်သော ရပ်ဝန်း (measurable space) <math>(\mathcal{X}, \mathcal{A})</math> သို့ ပုံဖော်ပေးသော ကျပန်းကိန်းရှင် ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ပါစို့။ ၎င်း တိုင်းတာနိုင်သော ရပ်ဝန်းသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ဘိုရဲလ် အစုများ (Borel sets) ပါဝင်သော <math>\mathbb{R}^n</math> ဖြစ်သည်။ <math>X</math> ၏ ဖြစ်တန်စွမ်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း (probability distribution) သည် ရှေ့သို့တွန်းပို့ချက် အတိုင်းအတာ (pushforward measure) <math>X_*(\operatorname{P})</math> ဖြစ်သည်။ ရှေ့သို့တွန်းပို့ချက် အတိုင်းအတာသည် ရည်ညွှန်း အတိုင်းအတာ (reference measure) တစ်ခု <math>\mu</math> နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ပကတိ အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော အခြေအနေတွင် အဆိုပါ ရည်ညွှန်း အတိုင်းအတာနှင့် သက်ဆိုင်သော <math>X</math> ၏ သိပ်သည်းဆ <math>f</math> ကို ရေဒွန်-နီကိုဒင်းမ် ဆင်းသက်ချက် (Radon-Nikodym derivative) အဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ ဤအခြေအနေတွင် <math>X_*(\operatorname{P}) \ll \mu</math> ဖြစ်ပြီး အဆိုပါ ရည်ညွှန်း အတိုင်းအတာသည် ပုံမှန်အားဖြင့် အဆက်မပြတ် ကိန်းရှင်များအတွက် လီဘက်ဂ် အတိုင်းအတာ (Lebesgue measure) ဖြစ်သည်။ <math display="block">f = \frac{dX_*(\operatorname{P})}{d\mu}</math> ယင်းက မည်သည့် တိုင်းတာနိုင်သောအစု <math>A \in \mathcal{A}</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်ကြောင်း အာမခံသည်။ <math display="block">\operatorname{P}(X \in A) = \int_{X^{-1}(A)} d\operatorname{P} = \int_A f \, d\mu</math> ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ (probability density) များဖြစ်သည့် <math>f</math> နှင့် <math>g</math> တို့သည် နေရာတိုင်းနီးပါး (almost everywhere) တွင် <math>\mu</math> နှင့် ညီမျှနေပါက ၎င်းတို့သည် တူညီသော ဖြစ်တန်စွမ်း ဖြန့်ဖြူးခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။ == အဓိက သီအိုရမ်များနှင့် ဂုဏ်သတ္တိများ (Core Theorems and Properties) == [[စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင်]] <math>F_X</math> ကို [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] သိပ်သည်းဆ [[ဖန်ရှင်]]၏ [[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရယ်]]ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ပေးထားသည်။ <math display="block">F_X(x) = \int_{-\infty}^x f_X(u) \, du</math> ဖြန့်ဖြူးခြင်းတစ်ခုက သိပ်သည်းဆဖန်ရှင်တစ်ခုကို လက်ခံပါက ၎င်း၏ စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင်သည် ပကတိ [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော ဖန်ရှင်]] ဖြစ်သည်။<ref>Scalas (2025), p. 28.</ref> [[ကဲကုလပ်၏ အခြေခံသီအိုရမ်]] (Fundamental Theorem of Calculus) အရ ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင်သည် နေရာတိုင်းနီးပါးတွင် စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင်၏ [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်]] (derivative) ဖြစ်သည်။ <math display="block">f_X(x) = \frac{d}{dx} F_X(x)</math> <math>X</math> ၏ [[မျှော်မှန်းတန်ဖိုး]] (expected value) တည်ရှိခဲ့လျှင် ၎င်းကို အောက်ပါအတိုင်း တွက်ချက်သည်။ <math display="block">\operatorname{E}[X] = \int_{-\infty}^\infty x\,f_X(x)\,dx</math> == ကိန်းရှင်များစွာပါ ဖြန့်ဖြူးခြင်းများ (Multivariate Distributions) == အဆက်မပြတ် [[ကျပန်းကိန်းရှင်|ကျပန်းကိန်းရှင်များ]] (continuous random variables) ဖြစ်သည့် <math>X_1, \ldots, X_n</math> အတွက် ပူးတွဲ [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] သိပ်သည်းဆ [[ဖန်ရှင်]] (joint probability density function) သည် <math>n</math>-အတိုင်းအတာရှိသော [[အရင်းအမြစ်စု]] (n-dimensional domain) <math>D</math> အပေါ်ရှိ ဖြန့်ဖြူးခြင်းကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ <math display="block">\operatorname{P}((X_1,\ldots,X_n) \in D) = \int_D f_{X_1,\ldots,X_n}(x_1,\ldots,x_n)\,dx_1 \cdots dx_n</math> <math>X_i</math> ၏ မာဂျင်နယ် သိပ်သည်းဆ (marginal density) ကို အခြား ကိန်းရှင်များအားလုံးကို အင်တီဂရိတ်လုပ်၍ ဖယ်ထုတ်ခြင်းဖြင့် ရှာဖွေနိုင်သည်။ <math display="block">f_{X_i}(x_i) = \int_{\mathbb{R}^{n-1}} f_{X_1,\ldots,X_n}(x_1,\ldots,x_n)\, dx_1 \cdots dx_{i-1}\,dx_{i+1}\cdots dx_n</math> ကျပန်းကိန်းရှင်များ <math>X_1, \ldots, X_n</math> သည် စာရင်းအင်းအရ အမှီအခိုကင်းရန် (statistically independent) လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ ၎င်းတို့၏ ပူးတွဲ သိပ်သည်းဆ (joint density) သည် ၎င်းတို့၏ မာဂျင်နယ် သိပ်သည်းဆများ၏ [[မြှောက်လဒ်]]အဖြစ် ခွဲခြမ်းခံရခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ <math display="block">f_{X_1,\ldots,X_n}(x_1,\ldots,x_n) = \prod_{i=1}^n f_{X_i}(x_i) \quad \text{almost everywhere}</math> == အသွင်ပြောင်းခြင်းများနှင့် တွက်ချက်မှုများ (Transformations and Operations) == === ကိန်းရှင်များ ပြောင်းလဲခြင်း (စကေလာ) (Change of Variables (Scalar)) === <math>g: \mathbb{R} \to \mathbb{R}</math> သည် သုညမဟုတ်သော (non-zero) ဆင်းသက်ချက်တစ်ခု ပါဝင်သည့် တိကျစွာ အစဉ်လိုက်ဖြစ်သော [[ဆင်းသက်ချက်_(ဒစ်ဖရန်ရှယ်_ကဲကုလပ်)#ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရနိုင်မှု_နှင့်_အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း_(Differentiability_and_Continuity)|ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော ဖန်ရှင်]] (strictly monotonic differentiable function) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ပါစို့။ အသွင်ပြောင်း [[ကျပန်းကိန်းရှင်]] (transformed variable) <math>Y = g(X)</math> ၏ သိပ်သည်းဆကို [[ဒစ်ဖရန်ရှယ်]] [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] တည်မြဲခြင်း (conservation of differential probability) <math>|f_Y(y) dy| = |f_X(x) dx|</math> ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ပေးထားသည်။<ref>Siegrist (2020).</ref> <math display="block">f_Y(y) = f_X(g^{-1}(y)) \left| \frac{d}{dy} g^{-1}(y) \right|</math> === ကိန်းရှင်များ ပြောင်းလဲခြင်း (ဗက်တာ) (Change of Variables (Vector)) === <math>\mathbf{x}</math> သည် ပူးတွဲ သိပ်သည်းဆ <math>f_X</math> ပါဝင်သော <math>n</math>-အတိုင်းအတာရှိ ကျပန်းကိန်းရှင် (n-dimensional random variable) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ယူဆပါစို့။ <math>\mathbf{y} = G(\mathbf{x})</math> ဖြစ်ပြီး ဤနေရာတွင် <math>G</math> သည် <math>C^1</math> [[ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ်ဇင်]] (diffeomorphism) ဖြစ်ပါက <math>\mathbf{y}</math> တွင် သိပ်သည်းဆ <math>f_Y</math> ရှိသည်။ ၎င်း ဖန်ရှင်သည် ဆင်ဂူလာမဟုတ်သော (non-singular) [[ဂျေးကိုဘီယန် ကိန်းအုံနှင့် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး|ဂျေးကိုဘီယန်]] (Jacobian) ပါဝင်သည့် ဘိုင်ဂျက်တစ်ဖြစ်ပြီး အဆက်မပြတ် ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော ဖန်ရှင် (bijective continuously differentiable function) တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>Devore and Berk (2007), p. 263.</ref> <math display="block">f_Y(\mathbf{y}) = f_X\left(G^{-1}(\mathbf{y})\right) \left| \det\left[\frac{\partial G^{-1}(\mathbf{z})}{\partial \mathbf{z}}\right]_{\mathbf{z}=\mathbf{y}} \right|</math> ဤနေရာတွင် [[အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး]] (determinant) သည် ပြောင်းပြန် အသွင်ပြောင်းခြင်း (inverse transform) ၏ ဂျေးကိုဘီယန် ဖြစ်သည်။ <math>(x_1, x_2) \to (y_1, y_2)</math> သို့ ပုံဖော်ပေးသော 2-အတိုင်းအတာရှိ အခြေအနေအတွက်-<ref>Stirzaker (2007), p. 195.</ref> <math display="block">f_Y(y_1,y_2) = f_X\left(G_1^{-1}(\mathbf{y}), G_2^{-1}(\mathbf{y})\right) \left| \frac{\partial G_1^{-1}}{\partial y_1} \frac{\partial G_2^{-1}}{\partial y_2} - \frac{\partial G_1^{-1}}{\partial y_2} \frac{\partial G_2^{-1}}{\partial y_1} \right|</math> သတိမမူမိသော စာရင်းအင်းပညာရှင်၏ နိယာမ (Law of the Unconscious Statistician) အရ [[မျှော်မှန်းတန်ဖိုး]]တည်ရှိမည်ဆိုပါက <math>Y = g(X)</math> ၏ မျှော်မှန်းတန်ဖိုးကို တွက်ချက်ရန် <math>f_Y(y)</math> ကို မဖြစ်မနေ လိုအပ်မည်မဟုတ်ပေ။ ဤနေရာတွင် <math>\operatorname{E}[|g(X)|] < \infty</math> ဖြစ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အောက်ပါအတိုင်း တန်ဖိုးရှာဖွေနိုင်သည်။ <math display="block">\operatorname{E}[g(X)] = \int_{-\infty}^\infty g(x) f_X(x)\,dx</math> === အမှီအခိုကင်းသော ကိန်းရှင်များ၏ ပေါင်းလဒ်များ (Sums of Independent Variables) === အမှီအခိုကင်းသော (independent) အဆက်မပြတ် ကျပန်းကိန်းရှင် နှစ်ခု <math>U</math> နှင့် <math>V</math> တို့၏ ပေါင်းလဒ် သိပ်သည်းဆသည် ၎င်းတို့ တစ်ခုချင်းစီ၏ သိပ်သည်းဆများကို ကွန်ဗော်လူးရှင်း (convolution) လုပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">f_{U+V}(x) = (f_U * f_V)(x) = \int_{-\infty}^\infty f_U(y) f_V(x - y)\,dy</math> === အမှီအခိုကင်းသော ကိန်းရှင်များ၏ စားလဒ်များ (Quotients of Independent Variables) === စားလဒ် (quotient) <math>Y = U/V</math> အတွက် ကိန်းရှင်နှစ်ခုပါ အသွင်ပြောင်းခြင်း (bivariate transformation) တစ်ခုက <math>(U,V) \to (Y,Z)</math> သို့ ပုံဖော်ပေးပြီး ထိုနေရာတွင် <math>Z=V</math> ဖြစ်သည်။ ဂျေးကိုဘီယန်၏ ပကတိ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး (absolute determinant) သည် <math>|z|</math> ဖြစ်သည်။ <math>Z</math> ကို မာဂျင်နယ်ဖြစ်အောင် ဖယ်ထုတ်လိုက်ပါက စားလဒ်အတွက် သိပ်သည်းဆ ရရှိမည်ဖြစ်သည်။ <math display="block">f_Y(y) = \int_{-\infty}^\infty f_U(yz)\,f_V(z)\, |z| \, dz</math> <math>U</math> နှင့် <math>V</math> တို့သည် အမှီအခိုကင်းသော စံ ပုံမှန် ကိန်းရှင်များ (standard normal variables) ဖြစ်ပါက ဤ[[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရယ်]]သည် စံ ကော်ချီ ဖြန့်ဖြူးခြင်း (standard Cauchy distribution) ၏ သိပ်သည်းဆအဖြစ် ထွက်ပေါ်လာမည်ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား (References) == *{{Citation |last1=Devore |first1=Jay L. |last2=Berk |first2=Kenneth N. |title=Modern Mathematical Statistics with Applications |publication-place=Belmont |publisher=Cengage |date=2007 |isbn=978-0-534-40473-4}} *{{Citation |last=Scalas |first=Enrico |title=Introduction to Probability Theory for Economists |publication-place=Pisa |publisher=Self-published |date=2025}} *{{Citation |last=Siegrist |first=Kyle |title=Transformations of Random Variables |publisher=LibreTexts Statistics |date=2020}} *{{Citation |last=Stirzaker |first=David |title=Elementary Probability |edition=2nd |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |date=2007 |isbn=978-0-521-53428-4}} [[ကဏ္ဍ:ဖြစ်တန်စွမ်း]] nkuayzi65c3x8i1i7psf2dqoeperq3e 14 292204 1055598 2026-09-28T12:18:48Z Dr Lotus Black 31011 " [[ကဏ္ဍ:ရေမြေ့သခင်များ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055598 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ရေမြေ့သခင်များ]] mwwf8ndyvl20erm84ayr2fd8h29vpjt 10 292205 1055599 2026-09-28T12:22:33Z Mkant00 135890 "{{Sidebar with collapsible lists | name = ဖြစ်တန်စွမ်း | title = [[ဖြစ်တန်စွမ်း|ဖြစ်တန်စွမ်း သီအိုရီ (Probability theory)]] | style = width: 28em; | image = [[File:Standard deviation diagram micro.svg|200px]] | listclass = hlist | listtitlestyle = text-ali..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055599 wikitext text/x-wiki {{Sidebar with collapsible lists | name = ဖြစ်တန်စွမ်း | title = [[ဖြစ်တန်စွမ်း|ဖြစ်တန်စွမ်း သီအိုရီ (Probability theory)]] | style = width: 28em; | image = [[File:Standard deviation diagram micro.svg|200px]] | listclass = hlist | listtitlestyle = text-align: center; | expanded = all | list1name = basics | list1title = အခြေခံ သဘောတရားများ | list1 = * [[ဖြစ်တန်စွမ်း|ဖြစ်တန်စွမ်း (Probability)]] * [[ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း|ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း (Probability space)]] * [[နမူနာ ရပ်ဝန်း|နမူနာ ရပ်ဝန်း (Sample space)]] * [[အဖြစ်အပျက်|အဖြစ်အပျက် (Event)]] * [[ဖြစ်တန်စွမ်း အတိုင်းအတာ|ဖြစ်တန်စွမ်း အတိုင်းအတာ (Probability measure)]] | list2name = variables | list2title = ကျပန်းကိန်းရှင် နှင့် ဖန်ရှင်များ | list2 = * [[ကျပန်းကိန်းရှင်|ကျပန်းကိန်းရှင် (Random variable)]] * [[မျှော်မှန်းတန်ဖိုး|မျှော်မှန်းတန်ဖိုး (Expected value)]] * [[ကွဲလွဲချက်|ကွဲလွဲချက် (Variance)]] * [[ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင်|ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင် (Probability mass function)]] * [[ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင်|ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင် (Probability density function)]] * [[စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင်|စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (Cumulative distribution function)]] | list3name = distributions | list3title = ဖြန့်ဖြူးခြင်းများ | list3 = * [[ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း|ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Normal distribution)]] * [[ဘိုင်နိုမီရယ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း|ဘိုင်နိုမီရယ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Binomial distribution)]] * [[ပွာဆွန်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း|ပွာဆွန်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Poisson distribution)]] * [[ထပ်ကိန်းတင် ဖြန့်ဖြူးခြင်း|ထပ်ကိန်းတင် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Exponential distribution)]] * [[ပါရီတို ဖြန့်ဖြူးခြင်း|ပါရီတို ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Pareto distribution)]] | list4name = process | list4title = စတော့ကတ်စတစ် လုပ်ငန်းစဉ်များ | list4 = * [[စတော့ကတ်စတစ် လုပ်ငန်းစဉ်|စတော့ကတ်စတစ် လုပ်ငန်းစဉ် (Stochastic process)]] * [[မာကော့ဗ် ချိတ်တန်း|မာကော့ဗ် ချိတ်တန်း (Markov chain)]] * [[ကျပန်း လျှောက်လှမ်းခြင်း|ကျပန်း လျှောက်လှမ်းခြင်း (Random walk)]] | list5name = theorems | list5title = သီအိုရမ်နှင့် နိယာမများ | list5 = * [[ကိန်းကြီးများ နိယာမ|ကိန်းကြီးများ နိယာမ (Law of large numbers)]] * [[ဗဟို စုဆုံမှတ် သီအိုရမ်|ဗဟို စုဆုံမှတ် သီအိုရမ် (Central limit theorem)]] * [[ဘေးယက်စ်၏ သီအိုရမ်|ဘေးယက်စ်၏ သီအိုရမ် (Bayes' theorem)]] * [[ရေဒွန်-နီကိုဒင်းမ် သီအိုရမ်|ရေဒွန်-နီကိုဒင်းမ် သီအိုရမ် (Radon-Nikodym theorem)]] | below = }}<noinclude> [[ကဏ္ဍ:ဖြစ်တန်စွမ်း]] </noinclude> j3a380pfw5jkaup29ez5tq12qrd6vch 1055618 1055599 2026-09-28T12:36:55Z Dr Lotus Black 31011 As of now, we categorize under math template category 1055618 wikitext text/x-wiki {{Sidebar with collapsible lists | name = ဖြစ်တန်စွမ်း | title = [[ဖြစ်တန်စွမ်း|ဖြစ်တန်စွမ်း သီအိုရီ (Probability theory)]] | style = width: 28em; | image = [[File:Standard deviation diagram micro.svg|200px]] | listclass = hlist | listtitlestyle = text-align: center; | expanded = all | list1name = basics | list1title = အခြေခံ သဘောတရားများ | list1 = * [[ဖြစ်တန်စွမ်း|ဖြစ်တန်စွမ်း (Probability)]] * [[ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း|ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း (Probability space)]] * [[နမူနာ ရပ်ဝန်း|နမူနာ ရပ်ဝန်း (Sample space)]] * [[အဖြစ်အပျက်|အဖြစ်အပျက် (Event)]] * [[ဖြစ်တန်စွမ်း အတိုင်းအတာ|ဖြစ်တန်စွမ်း အတိုင်းအတာ (Probability measure)]] | list2name = variables | list2title = ကျပန်းကိန်းရှင် နှင့် ဖန်ရှင်များ | list2 = * [[ကျပန်းကိန်းရှင်|ကျပန်းကိန်းရှင် (Random variable)]] * [[မျှော်မှန်းတန်ဖိုး|မျှော်မှန်းတန်ဖိုး (Expected value)]] * [[ကွဲလွဲချက်|ကွဲလွဲချက် (Variance)]] * [[ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင်|ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင် (Probability mass function)]] * [[ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင်|ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင် (Probability density function)]] * [[စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင်|စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (Cumulative distribution function)]] | list3name = distributions | list3title = ဖြန့်ဖြူးခြင်းများ | list3 = * [[ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း|ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Normal distribution)]] * [[ဘိုင်နိုမီရယ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း|ဘိုင်နိုမီရယ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Binomial distribution)]] * [[ပွာဆွန်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း|ပွာဆွန်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Poisson distribution)]] * [[ထပ်ကိန်းတင် ဖြန့်ဖြူးခြင်း|ထပ်ကိန်းတင် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Exponential distribution)]] * [[ပါရီတို ဖြန့်ဖြူးခြင်း|ပါရီတို ဖြန့်ဖြူးခြင်း (Pareto distribution)]] | list4name = process | list4title = စတော့ကတ်စတစ် လုပ်ငန်းစဉ်များ | list4 = * [[စတော့ကတ်စတစ် လုပ်ငန်းစဉ်|စတော့ကတ်စတစ် လုပ်ငန်းစဉ် (Stochastic process)]] * [[မာကော့ဗ် ချိတ်တန်း|မာကော့ဗ် ချိတ်တန်း (Markov chain)]] * [[ကျပန်း လျှောက်လှမ်းခြင်း|ကျပန်း လျှောက်လှမ်းခြင်း (Random walk)]] | list5name = theorems | list5title = သီအိုရမ်နှင့် နိယာမများ | list5 = * [[ကိန်းကြီးများ နိယာမ|ကိန်းကြီးများ နိယာမ (Law of large numbers)]] * [[ဗဟို စုဆုံမှတ် သီအိုရမ်|ဗဟို စုဆုံမှတ် သီအိုရမ် (Central limit theorem)]] * [[ဘေးယက်စ်၏ သီအိုရမ်|ဘေးယက်စ်၏ သီအိုရမ် (Bayes' theorem)]] * [[ရေဒွန်-နီကိုဒင်းမ် သီအိုရမ်|ရေဒွန်-နီကိုဒင်းမ် သီအိုရမ် (Radon-Nikodym theorem)]] | below = }}<noinclude> [[ကဏ္ဍ:သင်္ချာ တမ်းပလိတ်များ]] </noinclude> qw8q40737dryhdpinuirf69ke8atbp5 0 292206 1055621 2026-09-28T12:54:48Z I'm Rinn 148432 [[အယ်လီဇဘက် ပထမ (အင်္ဂလန်ဘုရင်မ)]] စာမျက်နှာကို [[ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] သို့ I'm Rinnက ရွှေ့ခဲ့သည်: သဒ္ဒါပြင်ခြင်း 1055621 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] ndbtwchorizn50vdy5ewemhwo337a17 1055631 1055621 2026-09-28T13:37:43Z Dr Lotus Black 31011 ပြန်ညွှန်းကို [[ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] မှ [[ပထမ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည် 1055631 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ပထမ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] d6glur3uvfv9jy9kngy862wsgt2yqnw 0 292207 1055630 2026-09-28T13:37:16Z Dr Lotus Black 31011 [[ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] စာမျက်နှာကို [[ပထမ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] သို့ Dr Lotus Blackက ရွှေ့ခဲ့သည်: spacing 1055630 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ပထမ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] d6glur3uvfv9jy9kngy862wsgt2yqnw 0 292208 1055637 2026-09-28T13:48:47Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[ပထမ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1055637 wikitext text/x-wiki #Redirect[[ပထမ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] ju3qvd5y2whbpfkatv5xwu9xe2fmwxl 0 292209 1055638 2026-09-28T13:50:16Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[ပထမ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1055638 wikitext text/x-wiki #Redirect[[ပထမ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] ju3qvd5y2whbpfkatv5xwu9xe2fmwxl 0 292210 1055639 2026-09-28T13:52:01Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[ပထမ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1055639 wikitext text/x-wiki #Redirect[[ပထမ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] ju3qvd5y2whbpfkatv5xwu9xe2fmwxl 0 292211 1055642 2026-09-28T13:57:06Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[ပရိုတက်စတင့်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1055642 wikitext text/x-wiki #Redirect[[ပရိုတက်စတင့်]] o4zvtpzdiwzjarlh7p62zxczzomnixc 0 292212 1055645 2026-09-28T14:03:10Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[ပထမမြောက် ချားလ်စ်ဘုရင်ကြီး]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1055645 wikitext text/x-wiki #Redirect[[ပထမမြောက် ချားလ်စ်ဘုရင်ကြီး]] ohgoymtsijujk5wl48mzlxpw69g61v8 1 292213 1055646 2026-09-28T14:34:02Z ပိုလေး 148783 /* ပညာရေး */ အပိုင်းသစ် 1055646 wikitext text/x-wiki == ပညာရေး == ပညာရေးသည်အားဏားသိပ်ပြီးကတည်ကနေးကွေးခဲ့သည်၊ [[အသုံးပြုသူ:ပိုလေး|ပိုလေး]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ပိုလေး|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၃၄၊ ၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) krarzt3cb32qcfx2f68hr22ofnva61x 3 292214 1055647 2026-09-28T15:04:04Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1055647 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် ပိုလေး ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၀၄၊ ၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) cnwd0juqefd270p5w76zs4yfrua9b3i 0 292215 1055648 2026-09-28T15:44:33Z Mkant00 135890 "File:Snake-in-the-box and Hamiltonian path.svg|thumb|right|အနီရောင်ဖြင့် ပြသထားသော ဟာမီလ်တန် လမ်းကြောင်းတစ်ခု ပါဝင်သည့် အတိုင်းအတာသုံးခုရှိသော (three-dimensional) ဟိုက်ပါ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055648 wikitext text/x-wiki [[File:Snake-in-the-box and Hamiltonian path.svg|thumb|right|အနီရောင်ဖြင့် ပြသထားသော ဟာမီလ်တန် လမ်းကြောင်းတစ်ခု ပါဝင်သည့် အတိုင်းအတာသုံးခုရှိသော (three-dimensional) ဟိုက်ပါကုဗတုံး ဂရပ် (hypercube graph)။]] [[File:Trail but not path.svg|250px|thumb|right|လမ်းကြောင်း မဖြစ်သော လမ်းယဉ်]] [[ဂရပ်သီအိုရီ]] (graph theory) တွင် လမ်းကြောင်း (path) သည် မတူညီသော ထိပ်စွန်းမှတ် (vertex) များ၏ [[ကိန်းစဉ်]] (sequence) တစ်ခုကို ဆက်သွယ်ပေးသည့် အနား (edge) များ၏ အဆုံးရှိ သို့မဟုတ် [[အနန္တ]]ဖြစ်သော ကိန်းစဉ်ဖြစ်သည်။ == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Formal definitions) == === လျှောက်လှမ်းခြင်း၊ လမ်းယဉ် နှင့် လမ်းကြောင်း (Walk, trail and path) === * '''လျှောက်လှမ်းခြင်း (walk):''' ထိပ်စွန်းမှတ် (vertex) များ၏ [[ကိန်းစဉ်]] (sequence) တစ်ခုကို ဆက်သွယ်ပေးသည့် အနား (edge) များ၏ အဆုံးရှိ သို့မဟုတ် [[အနန္တ]]ဖြစ်သော ကိန်းစဉ်ဖြစ်သည်။<ref>Bender & Williamson (2010), p. 162.</ref> :<math>\Phi</math> သည် အင်ဆီးဒန့်စ် [[ဖန်ရှင်]] (incidence function) ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကာ <math>G = (V, E, \Phi)</math> ကို ဂရပ် (graph) တစ်ခုဟု သတ်မှတ်ပါ။ အဆုံးရှိ လျှောက်လှမ်းခြင်းဆိုသည်မှာ <math>(e_1, e_2, \dots, e_{n-1})</math> ဟူသော အနားများ၏ ကိန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းအတွက် <math>(v_1, v_2, \dots, v_n)</math> ဟူသော ထိပ်စွန်းမှတ်များ၏ ကိန်းစဉ်တစ်ခု ရှိရမည်ဖြစ်ပြီး <math>i = 1, 2, \dots, n-1</math> အတွက် <math>\Phi(e_i) = \{v_i, v_{i+1}\}</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်း <math>(v_1, v_2, \dots, v_n)</math> ကိန်းစဉ်သည် ထိပ်စွန်းမှတ် ကိန်းစဉ်ဖြစ်သည်။ <math>v_1 = v_n</math> ဖြစ်ပါက လျှောက်လှမ်းခြင်းသည် အပိတ် ဖြစ်သည်။ ထိုသို့မဟုတ်ပါက အဖွင့် ဖြစ်သည်။ * '''လမ်းယဉ် (trail):''' အနားများအားလုံး မတူညီဘဲ ကွဲပြားနေသော လျှောက်လှမ်းခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Bender & Williamson (2010), p. 162.</ref> * '''လမ်းကြောင်း (path):''' ထိပ်စွန်းမှတ်များအားလုံး ကွဲပြားနေသော လမ်းယဉ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်း၏ အနားများအားလုံးသည်လည်း ကွဲပြားနေမည်ဖြစ်သည်။<ref>Bender & Williamson (2010), p. 162.</ref> အလေးဆပေးဂရပ် (weighted graph) တစ်ခုရှိ အဆုံးရှိ လျှောက်လှမ်းခြင်း၊ လမ်းယဉ် သို့မဟုတ် လမ်းကြောင်းတစ်ခု၏ အလေးဆ (weight) သည် ဖြတ်သန်းသွားသော အနားများ၏ အလေးဆများကို ပေါင်းထားသော ပေါင်းလဒ် ဖြစ်သည်။ === လားရာပြ လျှောက်လှမ်းခြင်း၊ လမ်းယဉ် နှင့် လမ်းကြောင်း (Directed walk, trail and path) === * '''လားရာပြ လျှောက်လှမ်းခြင်း (directed walk):''' ထိပ်စွန်းမှတ်များ၏ [[ကိန်းစဉ်]]တစ်ခုကို ဆက်သွယ်ထားပြီး တူညီသော ဦးတည်ချက်သို့ လားရာပြထားသည့် အနားများ၏ ကိန်းစဉ်ဖြစ်သည်။<ref>Bender & Williamson (2010), p. 162.</ref> :<math>\Phi</math> သည် အင်ဆီးဒန့်စ် [[ဖန်ရှင်]]ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကာ <math>G = (V, E, \Phi)</math> ကို လားရာပြဂရပ် (directed graph) တစ်ခုဟု သတ်မှတ်ပါ။ အဆုံးရှိ လားရာပြ လျှောက်လှမ်းခြင်းဆိုသည်မှာ <math>(v_1, v_2, \dots, v_n)</math> ဟူသော ထိပ်စွန်းမှတ်များ၏ ကိန်းစဉ်နှင့် ကိုက်ညီသည့် <math>(e_1, e_2, \dots, e_{n-1})</math> အနားများ၏ ကိန်းစဉ်ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>i = 1, 2, \dots, n-1</math> အတွက် <math>\Phi(e_i) = (v_i, v_{i+1})</math> ဖြစ်သည်။ * '''လားရာပြ လမ်းယဉ် (directed trail):''' အနားများအားလုံး မတူညီဘဲ ကွဲပြားနေသော လားရာပြ လျှောက်လှမ်းခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Bender & Williamson (2010), p. 162.</ref> * '''လားရာပြ လမ်းကြောင်း (directed path):''' ထိပ်စွန်းမှတ်များအားလုံး ကွဲပြားနေသော လားရာပြ လမ်းယဉ်ဖြစ်သည်။<ref>Bender & Williamson (2010), p. 162.</ref> == အဆင့်ဆင့်တွက်နည်းဆိုင်ရာ လမ်းကြောင်း ပြဿနာများ (Algorithmic path problems) == * '''အတိုဆုံးလမ်းကြောင်း (shortest path):''' ၎င်းကို အနုတ်ကိန်းမဟုတ်သော (non-negative) အနား (edge) အလေးဆ (weight) များအတွက် [[အဆင့်ဆင့်တွက်နည်း|ဒိုက်စထရာ၏ အဆင့်ဆင့်တွက်နည်း]] (Dijkstra's algorithm) ဖြင့် ဖြေရှင်းသည်။ ရောက်ရှိနိုင်သော [[အနုတ်ကိန်း]] ကွင်းပိတ် (negative cycle) များ မပါဝင်သည့် အနုတ်ကိန်း အလေးဆရှိသော ဂရပ် (graph) များအတွက် ဘဲလ်မန်း-ဖို့ဒ် အဆင့်ဆင့်တွက်နည်း (Bellman–Ford algorithm) ဖြင့် ဖြေရှင်းသည်။ အနုတ်ကိန်း ကွင်းပိတ်များ မပါဝင်သော စုံတွဲအားလုံး၏ အတိုဆုံးလမ်းကြောင်းများအတွက် ဖလွိုက်ဒ်-ဝါရှယ် အဆင့်ဆင့်တွက်နည်း (Floyd–Warshall algorithm) ဖြင့် ဖြေရှင်းသည်။ * '''အရှည်ဆုံး လမ်းကြောင်း (longest path):''' ၎င်းပြဿနာသည် အကြီးဆုံး အလျားရှိသော လမ်းကြောင်း (path) ကို တွက်ချက်ခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ယေဘုယျအားဖြင့် NP ခက်ခဲသော ပြဿနာဖြစ်သည်။ * '''k လမ်းကြောင်း အစုခွဲစနစ် ပြဿနာ (k-path partition problem):''' ၎င်းသည် အရှည်ဆုံးအားဖြင့် <math>k</math> အလျားရှိပြီး ထိပ်စွန်းမှတ် (vertex) များ ဘုံမပါသော (vertex-disjoint) လမ်းကြောင်းများ၏ အငယ်ဆုံး စုစည်းမှုတစ်ခုဖြစ်လာစေရန် ဂရပ်တစ်ခုကို အစုခွဲစနစ် (partition) ပြုလုပ်ရသည့် ပြဿနာဖြစ်သည်။<ref>Chen, Goebel, Lin, Su, Xu, & Zhang (2019), p. 150.</ref> == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last1=Bender |first1=Edward A. |last2=Williamson |first2=S. Gill |title=Lists, Decisions and Graphs. With an Introduction to Probability |date=2010}} * {{Citation |last1=Chen |first1=Yong |last2=Goebel |first2=Randy |last3=Lin |first3=Guohui |last4=Su |first4=Bing |last5=Xu |first5=Yao |last6=Zhang |first6=An |title=An improved approximation algorithm for the minimum 3-path partition problem |journal=Journal of Combinatorial Optimization |volume=38 |issue=1 |pages=150–164 |date=2019 |doi=10.1007/s10878-018-00372-z |mr=3980327 |zbl=1459.90099}} [[ကဏ္ဍ:ကွန်ဘိုင်နတိုးရစ်]] o3sj4sxpqaihcxf63kdrn7vk5334s6f 0 292216 1055650 2026-09-28T16:12:25Z Mkant00 135890 "ဂရပ် C*-အက္ခရာသင်္ချာ (graph C*-algebra) သည် လားရာပြဂရပ် (directed graph) တစ်ခုမှ တည်ဆောက်ထားသော အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ကြယ်ပွင့်-အက္ခရာသင်္ချာ|C*-အက..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055650 wikitext text/x-wiki ဂရပ် C*-အက္ခရာသင်္ချာ (graph C*-algebra) သည် လားရာပြဂရပ် (directed graph) တစ်ခုမှ တည်ဆောက်ထားသော အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော [[ကြယ်ပွင့်-အက္ခရာသင်္ချာ|C*-အက္ခရာသင်္ချာ]] (universal C*-algebra) တစ်ခုဖြစ်သည်။ == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Formal definitions) == လားရာပြဂရပ် (directed graph) <math>E = (E^0, E^1, r, s)</math> တစ်ခုတွင် ရေတွက်နိုင်သော (countable) ထိပ်စွန်းမှတ် (vertex) များ[[အစု]] <math>E^0</math> နှင့် ရေတွက်နိုင်သော အနား (edge) များအစု <math>E^1</math> တို့ ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်အစု]]/အရင်းအမြစ် [[ဖန်ရှင်|ပုံဖော်မှုများ]] (range/source maps) ဖြစ်သော <math>r, s : E^1 \rightarrow E^0</math> တို့လည်း ပါဝင်သည်။ * <math>s^{-1}(v) = \emptyset</math> ဖြစ်ပါက ထိပ်စွန်းမှတ် <math>v \in E^0</math> ကို စုပ်ယူမှတ် (sink) ဟု ခေါ်သည်။ * <math>s^{-1}(v)</math> သည် [[အနန္တ]] (infinite) ဖြစ်ပါက ထိပ်စွန်းမှတ် <math>v \in E^0</math> ကို အနန္တ ထုတ်လွှတ်မှတ် (infinite emitter) ဟု ခေါ်သည်။ * ထိပ်စွန်းမှတ်တစ်ခုသည် စုပ်ယူမှတ် သို့မဟုတ် အနန္တ ထုတ်လွှတ်မှတ် ဖြစ်ပါက ဆင်ဂူလာဖြစ်သော (singular) မှတ် ဖြစ်သည်။ ထိုသို့မဟုတ်ပါက ပုံမှန် (regular) မှတ် ဖြစ်သည်။ * ဂရပ် (graph) တစ်ခုတွင် အနန္တ ထုတ်လွှတ်မှတ်များ မပါဝင်ပါက ၎င်းကို အတန်းအလိုက် အဆုံးရှိသော (row-finite) ဂရပ်ဟု ခေါ်သည်။ [[လမ်းကြောင်း]] (path) ဟူသည် <math>r(e_i) = s(e_{i+1})</math> ဖြစ်သော အနားများ၏ အဆုံးရှိ [[ကိန်းစဉ်]] (sequence) <math>e_1 e_2 \ldots e_n</math> ဖြစ်သည်။ ကွင်းပိတ် (cycle) ဟူသည် <math>r(e_n) = s(e_1)</math> ဖြစ်သော လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။ <math>e_1 \ldots e_n</math> ကွင်းပိတ်တစ်ခုအတွက် ထွက်ပေါက် (exit) ဆိုသည်မှာ အချို့သော <math>i</math> အတွက် <math>s(f) = s(e_i)</math> နှင့် <math>f \neq e_i</math> ဖြစ်သည့် အနား <math>f \in E^1</math> တစ်ခုဖြစ်သည်။ * အခြေအနေ (L): ဂရပ်ရှိ ကွင်းပိတ်တိုင်းတွင် ထွက်ပေါက်တစ်ခုစီ ရှိသည်။ * အခြေအနေ (K): ဂရပ်ရှိ မည်သည့် ထိပ်စွန်းမှတ်မျှ ရိုးရှင်းသော ကွင်းပိတ် (simple cycle) တစ်ခုတည်းပေါ်တွင် အတိအကျ ကျရောက်နေခြင်း မရှိပေ။ == ခွန့်ဇ်-ခရီးဂါး ဆက်သွယ်ချက်များ (The Cuntz-Krieger relations) == ခွန့်ဇ်-ခရီးဂါး E-စုစည်းမှု (Cuntz-Krieger E-family) ဆိုသည်မှာ [[ကြယ်ပွင့်-အက္ခရာသင်္ချာ|C*-အက္ခရာသင်္ချာ]] (C*-algebra) တစ်ခုအတွင်းရှိ <math>\{s_e, p_v : e \in E^1, v \in E^0\}</math> စုစည်းမှု (collection) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုစုစည်းမှုတွင် <math>\{s_e\}</math> တို့သည် အချင်းချင်း ထောင့်မှန်ကျသော (mutually orthogonal) [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်အစု]] (range) များပါရှိသည့် [[အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု|တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု]] (partial isometry) များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်း <math>\{p_v\}</math> တို့သည် အချင်းချင်း ထောင့်မှန်ကျသော ပရိုဂျက်ရှင်း (projection) များ ဖြစ်ကြသည်။ ထို့အပြင် အောက်ပါအချက်များနှင့်လည်း ပြည့်စုံရမည်ဖြစ်သည်။ *CK1 သတ်မှတ်ချက်အရ အနား (edge) <math>e \in E^1</math> အားလုံးအတွက် <math>s_e^*s_e = p_{r(e)}</math> ဖြစ်သည်။ *CK2 သတ်မှတ်ချက်အရ <math>v</math> သည် ပုံမှန် (regular) ထိပ်စွန်းမှတ် (vertex) တစ်ခုဖြစ်တိုင်း <math>p_v = \sum_{s(e)=v} s_e s_e^*</math> ဖြစ်သည်။ *CK3 သတ်မှတ်ချက်အရ <math>e \in E^1</math> အားလုံးအတွက် <math>s_e s_e^* \le p_{s(e)}</math> ဖြစ်သည်။ ဂရပ် C*-အက္ခရာသင်္ချာ (graph C*-algebra) <math>C^*(E)</math> သည် အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ခွန့်ဇ်-ခရီးဂါး E-စုစည်းမှု (universal Cuntz-Krieger E-family) တစ်ခုက ထုတ်လုပ်ပေးသော (generated by) C*-အက္ခရာသင်္ချာဖြစ်သည်။<ref>Kumjian, Pask, & Raeburn (1998), p. 161.</ref> အတန်းအလိုက် အဆုံးရှိသော (row-finite) ဂရပ် (graph) များအတွက် CK3 သတ်မှတ်ချက်သည် ပိုလျှံနေသောအချက်ဖြစ်သည်။ == အဓိက သီအိုရမ်များ (Core theorems) == === ဂေ့ချ် သက်ရောက်ချက် (The gauge action) === အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိ (universal property) သည် ယူနီမော်ဂျူလာ (unimodular) <math>z \in \mathbb{T}</math> အားလုံးအတွက် <math>\gamma_z(s_e) = zs_e</math> နှင့် <math>\gamma_z(p_v) = p_v</math> အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော အားကောင်းစွာ အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော (strongly continuous) [[အုပ်စုသက်ရောက်ချက်|သက်ရောက်ချက်]] (action) <math>\gamma: \mathbb{T} \to \operatorname{Aut} C^*(E)</math> တစ်ခုကိုပေးသည်။ === တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်မှု သီအိုရမ်များ (Uniqueness theorems) === * ဂေ့ချ်အရ မပြောင်းလဲသော တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်မှု သီအိုရမ်: <math>\phi : C^*(E) \to A</math> ကို [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|*-ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (*-homomorphism) တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပါ။ <math>z \in \mathbb{T}</math> အားလုံးအတွက် <math>\beta_z \circ \phi = \phi \circ \gamma_z</math> ဖြစ်စေမည့် ဂေ့ချ် သက်ရောက်ချက် (gauge action) <math>\beta : \mathbb{T} \to \operatorname{Aut} A</math> တစ်ခု တည်ရှိခဲ့လျှင်နှင့် <math>v \in E^0</math> အားလုံးအတွက် <math>\phi(p_v) \neq 0</math> ဖြစ်ခဲ့လျှင် <math>\phi</math> သည် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်]] (injective) ဖြစ်သည်။ * ခွန့်ဇ်-ခရီးဂါး တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်မှု သီအိုရမ်: <math>E</math> သည် အခြေအနေ (L) ကို ပြည့်စုံစေပြီး <math>\phi : C^*(E) \to A</math> သည် <math>v \in E^0</math> အားလုံးအတွက် <math>\phi(p_v) \neq 0</math> ဖြစ်သည့် *-ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့လျှင် <math>\phi</math> သည် အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သည်။ === အိုင်ဒီးလ် တည်ဆောက်ပုံ (Ideal structure) === <math>s(e) \in H \implies r(e) \in H</math> ဖြစ်ပါက [[အစုပိုင်း]] (subset) <math>H \subseteq E^0</math> သည် မျိုးဆက်ခံ ဂုဏ်သတ္တိ (hereditary) ရှိသည်။ <math>\{r(e) : s(e) = v\} \subseteq H</math> ကို ပြည့်စုံစေသော ပုံမှန် (regular) ထိပ်စွန်းမှတ် (vertex) တိုင်းသည် <math>H</math> တွင်လည်း ပါဝင်နေပါက <math>H</math> သည် ပြည့်ဝသည် (saturated)။ အတန်းအလိုက် အဆုံးရှိသော (row-finite) ဂရပ် (graph) များအတွက် <math>H \mapsto I_H</math> ပုံဖော်မှုသည် <math>E</math> ၏ ပြည့်ဝသော မျိုးဆက်ခံ အစုပိုင်းများမှ <math>C^*(E)</math> ၏ ဂေ့ချ်အရ မပြောင်းလဲသော [[အိုင်ဒီးလ်]] (gauge-invariant ideal) များအပေါ်သို့ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|လတ္တစ် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (lattice isomorphism) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းပေးသည်။ ဤနေရာတွင် <math>I_H</math> သည် <math>\{p_v : v \in H\}</math> မှ ထုတ်လုပ်ပေးသော [[အိုင်ဒီးလ်|အပိတ် နှစ်ဖက် အိုင်ဒီးလ်]] (closed two-sided ideal) ဖြစ်သည်။ <math>E</math> သည် အခြေအနေ (K) ကို ပြည့်စုံစေပါက <math>C^*(E)</math> ၏ အိုင်ဒီးလ်တိုင်းသည် ဂေ့ချ်အရ မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ ရှိသည်။ == ဆင်ဂူလာဖြစ်ခြင်းများ ဖြေရှင်းမှု (Desingularization) == ဒရီနင်-တွမ်ဖို့ဒ် ဆင်ဂူလာဖြစ်ခြင်းများ ဖြေရှင်းမှု (desingularization) သည် ရေတွက်နိုင်သော (countable) ဂရပ် (graph) <math>E</math> တစ်ခုကို အတန်းအလိုက် အဆုံးရှိသော (row-finite) ဂရပ် <math>F</math> အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲပေးသည်။ ဤနေရာတွင် <math>C^*(E)</math> သည် <math>C^*(F)</math> နှင့် [[မိုရီတာ ထပ်တူညီမှု]] (Morita equivalent) ရှိသည်။<ref>Drinen & Tomforde (2005), p. 105.</ref> ၎င်းဖြေရှင်းမှုသည် အနန္တ (infinite) အမြီးများ ပူးတွဲခြင်းနှင့် ၎င်းအမြီးများတစ်လျှောက် အနား (edge) များကို ပြန်လည်ဖြန့်ဝေခြင်းတို့ဖြင့် အနန္တ ထုတ်လွှတ်မှတ် (infinite emitter) များကို အစားထိုးပေးသည်။ == K-သီအိုရီ (K-theory) == <math>E</math> ကို စုပ်ယူမှတ် (sink) များ မပါဝင်သော အတန်းအလိုက် အဆုံးရှိသော (row-finite) ဂရပ် (graph) တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပါ။ ထိပ်စွန်းမှတ် (vertex) [[ကိန်းအုံ]] (matrix) <math>A_E</math> သည် <math>E^0 \times E^0</math> ကိန်းအုံဖြစ်သည်။ ထိုနေရာတွင် <math>A_E(v,w)</math> သည် <math>v</math> မှ <math>w</math> သို့ သွားသော အနား (edge) များ၏ အရေအတွက်ဖြစ်သည်။ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|K-အုပ်စု]] (K-group) များကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။ :<math>K_0(C^*(E)) \cong \operatorname{coker} (I - A_E^t)</math> :<math>K_1(C^*(E)) \cong \ker (I - A_E^t)</math> ဤနေရာတွင် <math>I - A_E^t</math> သည် <math>\bigoplus_{E^0} \mathbb{Z}</math> အတွင်းရှိ [[ဗက်တာ|တိုင် ဗက်တာ]] (column vector) များအပေါ် [[မြှောက်ခြင်း|ဘယ်ဘက်မှ မြှောက်ခြင်း]] (left multiplication) အားဖြင့် သက်ရောက်မှုပြုသည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last1=Drinen |first1=Doug |last2=Tomforde |first2=Mark |title=The C*-algebras of arbitrary graphs |journal=Rocky Mountain Journal of Mathematics |volume=35 |issue=1 |pages=105–135 |date=2005 |doi=10.1216/rmjm/1181069770 |mr=2135898 |zbl=1092.46045}} * {{Citation |last1=Kumjian |first1=Alex |last2=Pask |first2=David |last3=Raeburn |first3=Iain |title=Cuntz-Krieger algebras of directed graphs |journal=Pacific Journal of Mathematics |volume=184 |issue=1 |pages=161–174 |date=1998 |doi=10.2140/pjm.1998.184.161 |mr=1626528 |zbl=0912.46046}} [[ကဏ္ဍ:ဖန်ရှင်နယ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] n4rz1tf469oitmcp33dhenp01yxvjy4 0 292217 1055651 2026-09-28T16:22:00Z Mkant00 135890 "[[File:Academ Reflections with parallel axis on wallpaper.svg|thumb|upright=1.4|ပြောင်းပြန် အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု (opposite isometry) နှစ်ခု၏ [[ပေါင်းစပ်ခြင်း အော်ပရေတာ|ပေါင်းစပ်ခြင်း]] (com..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055651 wikitext text/x-wiki [[File:Academ Reflections with parallel axis on wallpaper.svg|thumb|upright=1.4|ပြောင်းပြန် အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု (opposite isometry) နှစ်ခု၏ [[ပေါင်းစပ်ခြင်း အော်ပရေတာ|ပေါင်းစပ်ခြင်း]] (composition) သည် တိုက်ရိုက် အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု (direct isometry) တစ်ခုဖြစ်သည်။ မျဉ်းတစ်ကြောင်းအတွင်းရှိ အချိုးညီရောင်ပြန်ဟပ်ခြင်း (reflection) သည် ပြောင်းပြန် အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ပြိုင်တူ ရွှေ့ပြောင်းခြင်း (translation) <math>T</math> သည် တိုက်ရိုက် အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှုတစ်ခုဖြစ်ပြီး ပုံမပျက် ရွေ့လျားမှု (rigid motion) တစ်ခုဖြစ်သည်။]] အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု (isometry) သို့မဟုတ် ထပ်တူညီ အသွင်ပြောင်းခြင်း (congruent transformation) ဆိုသည်မှာ [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း]] (metric space) များအကြား အကွာအဝေးကို ထိန်းသိမ်းထားသော [[ဖန်ရှင်|ပုံဖော်မှု]] (distance-preserving map) တစ်ခုဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ၎င်းအသွင်ပြောင်းခြင်း (transformation) သည် အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတစ်ခုမှ ၎င်းကိုယ်တိုင်သို့ သက်ရောက်ပါက ၎င်းသည် ရွေ့လျားမှု (motion) တစ်ခုဖြစ်သည်။ == အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများ (Metric spaces) == <math>(X, d_X)</math> နှင့် <math>(Y, d_Y)</math> တို့ကို [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း|အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများ]]အဖြစ် သတ်မှတ်ပါ။ [[ဖန်ရှင်|ပုံဖော်မှု]] (map) <math>f : X \to Y</math> သည် <math>a, b \in X</math> အားလုံးအတွက် <math>d_X(a,b) = d_Y(f(a),f(b))</math> ကို ပြည့်စုံစေပါက ၎င်းကို အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှုတစ်ခု သို့မဟုတ် အကွာအဝေးကို ထိန်းသိမ်းထားသော ပုံဖော်မှုတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှုတစ်ခုသည် တိကျစွာ [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်]] (strictly injective) ဖြစ်သည်။<ref>Beckman & Quarles (1953), p. 810.</ref> အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှုတိုင်းသည် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ထည့်သွင်းခြင်း (topological embedding) တစ်ခုဖြစ်သည်။ အလုံးစုံ အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု (global isometry) သို့မဟုတ် အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းသော [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isometric isomorphism) ဆိုသည်မှာ [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်တစ်]] (bijective) ဖြစ်သော အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှုဖြစ်သည်။ [[လမ်းကြောင်း]] အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု (path isometry) သို့မဟုတ် မျဉ်းပိုင်းအတိုင်း အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု (arcwise isometry) ဆိုသည်မှာ မျဉ်းကွေး (curve) များ၏ အလျား (length) များကို ထိန်းသိမ်းထားသော ပုံဖော်မှုဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့သော ပုံဖော်မှုသည် အလုံးစုံ အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းခြင်းသဘောတရားအရ အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှုတစ်ခု ဖြစ်ရန်မလိုအပ်ဘဲ တိကျစွာ အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်ရန်လည်း မလိုအပ်ပေ။ == စံနှုန်းသတ်မှတ်ထားသော ဗက်တာရပ်ဝန်းများ (Normed vector spaces) == [[ကိန်းစစ်]] စံနှုန်းသတ်မှတ်ထားသော ရပ်ဝန်းများ (real normed spaces) အကြား <math>0 \to 0</math> ကို ပုံဖော်ပေးသော မည်သည့် [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ်]] (surjective) ဖြစ်သည့် အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု <math>A : X \to Y</math> မဆို အလယ်မှတ် (midpoint) များကို အလယ်မှတ်များသို့ ပုံဖော်ပေးပြီး ၎င်းသည် <math>\mathbb{R}</math> အပေါ်တွင် တိကျစွာ မျဉ်းဖြောင့် (strictly linear) ဖြစ်ကြောင်း မာဇူးရ်-အူလမ် သီအိုရမ် (Mazur–Ulam theorem) က ဖော်ပြထားသည်။<ref>Narici & Beckenstein (2011), pp. 275–339.</ref> စံနှုန်းသတ်မှတ်ထားသော [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (normed vector space) များဖြစ်သည့် <math>V</math> နှင့် <math>W</math> တို့အတွက် မျဉ်းဖြောင့် အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု (linear isometry) ဆိုသည်မှာ စံနှုန်းများ (norms) ကို ထိန်းသိမ်းထားသော [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှု]] <math>A : V \to W</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို <math>v \in V</math> အားလုံးအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။ :<math>\|Av\|_W = \|v\|_V</math> အကယ်၍ <math>V</math> နှင့် <math>W</math> တို့သည် [[ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း|ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်းများ]]ဖြစ်ပါက ၎င်းသည် <math>\langle v, v \rangle_V = \langle Av, Av \rangle_W</math> ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုပြီး တစ်နည်းအားဖြင့် <math>A^\dagger A = \operatorname{Id}_V</math> နှင့် ထပ်တူညီသည် (equivalently)။ == ရီးမန်း မန်နီဖိုးများ (Riemannian manifolds) == <math>(M, g)</math> နှင့် <math>(M', g')</math> တို့ကို [[မန်နီဖိုး#ဆီမီး-ရီးမန်း_မန်နီဖိုးများ_(Semi-Riemannian_Manifolds)|ဆူဒို-ရီးမန်း မန်နီဖိုး]] (pseudo-Riemannian manifold) များအဖြစ် သတ်မှတ်ပါ။ အကယ်၍ <math>g = f^* g'</math> ဖြစ်ပါက [[ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ်ဇင်]] (diffeomorphism) <math>f : M \to M'</math> သည် အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုနေရာတွင် <math>f^* g'</math> သည် <math>f</math> ဖြင့် မက်ထရစ် တန်ဆာ (metric tensor) <math>g'</math> ကို ပြုလုပ်ထားသော ပူးလ်ဘက် (pullback) ဖြစ်သည်။ အခြားတစ်နည်းအားဖြင့် ရှေ့သို့တွန်းပို့ချက် (pushforward) <math>f_*</math> ကို အသုံးပြု၍ <math>M</math> ပေါ်ရှိ မည်သည့် [[ဗက်တာစက်ကွင်း]] (vector field) များဖြစ်သော <math>v, w</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>g(v, w) = (g'(f_* v, f_* w)) \circ f</math> မိုင်ယာစ်-စတင်းရော့ဒ် သီအိုရမ် (Myers–Steenrod theorem) အရ ဆက်စပ်နေသော (connected) [[မန်နီဖိုး#ရီးမန်း_မန်နီဖိုးများ_(Riemannian_Manifolds)|ရီးမန်း မန်နီဖိုး]] (Riemannian manifold) နှစ်ခုအကြားရှိ မည်သည့် အလုံးစုံ အကွာအဝေးကို ထိန်းသိမ်းထားသော ပုံဖော်မှု (မက်ထရစ် အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု) မဆို ချောမွေ့သော ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ်ဇင် (smooth diffeomorphism) တစ်ခုဖြစ်ရန် မဖြစ်မနေလိုအပ်ပြီး ရီးမန်းဆိုင်ရာ အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု (Riemannian isometry) တစ်ခုဖြစ်သည်။ == ယေဘုယျပြုထားခြင်းများ (Generalizations) == * <math>\varepsilon > 0</math> အတွက် <math>\varepsilon</math>-အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု သို့မဟုတ် ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် ခန့်မှန်းတွက်ချက်မှု (Hausdorff approximation) သည် <math>|d_Y(f(x),f(x')) - d_X(x,x')| < \varepsilon</math> ဖြစ်သည့် ပုံဖော်မှု <math>f : X \to Y</math> တစ်ခုဖြစ်ပြီး မည်သည့် <math>y \in Y</math> အတွက်မဆို <math>d_Y(y, f(x)) < \varepsilon</math> ကို ပြည့်စုံစေမည့် <math>x \in X</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ ဤပုံဖော်မှုကို [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်သည်]]ဟု (continuous) မယူဆထားပေ။ * သရုပ်မဲ့ ထပ်တူရပါသော C*-အက္ခရာသင်္ချာ (unital C*-algebra) တစ်ခုအတွင်းရှိ [[အစုဝင်]] <math>a</math> တစ်ခုသည် <math>a^* a = 1</math> ဖြစ်ပါက [[ကြယ်ပွင့်-အက္ခရာသင်္ချာ|C*-အက္ခရာသင်္ချာ]] အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last1=Beckman |first1=F. S. |last2=Quarles |first2=D. A. |title=On isometries of Euclidean spaces |journal=Proceedings of the American Mathematical Society |volume=4 |issue=5 |pages=810–815 |date=1953 |doi=10.2307/2032415}} * {{Citation |last=Coxeter |first=H. S. M. |title=Introduction to Geometry |edition=2nd |publisher=John Wiley & Sons |date=1969 |isbn=978-0-471-50458-0}} * {{Citation |last1=Narici |first1=Lawrence |last2=Beckenstein |first2=Edward |title=Topological Vector Spaces |edition=2nd |publisher=CRC Press |date=2011 |isbn=978-1584888666}} * {{Citation |last=Wilansky |first=Albert |title=Modern Methods in Topological Vector Spaces |publisher=McGraw-Hill |date=2013 |isbn=978-0-07-070180-9}} [[Category:ကဏ္ဍ:သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း]] hno2tf765b83diw1hzfm90ximedxm8i 1055652 1055651 2026-09-28T16:22:15Z Mkant00 135890 1055652 wikitext text/x-wiki [[File:Academ Reflections with parallel axis on wallpaper.svg|thumb|upright=1.4|ပြောင်းပြန် အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု (opposite isometry) နှစ်ခု၏ [[ပေါင်းစပ်ခြင်း အော်ပရေတာ|ပေါင်းစပ်ခြင်း]] (composition) သည် တိုက်ရိုက် အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု (direct isometry) တစ်ခုဖြစ်သည်။ မျဉ်းတစ်ကြောင်းအတွင်းရှိ အချိုးညီရောင်ပြန်ဟပ်ခြင်း (reflection) သည် ပြောင်းပြန် အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ပြိုင်တူ ရွှေ့ပြောင်းခြင်း (translation) <math>T</math> သည် တိုက်ရိုက် အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှုတစ်ခုဖြစ်ပြီး ပုံမပျက် ရွေ့လျားမှု (rigid motion) တစ်ခုဖြစ်သည်။]] အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု (isometry) သို့မဟုတ် ထပ်တူညီ အသွင်ပြောင်းခြင်း (congruent transformation) ဆိုသည်မှာ [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း]] (metric space) များအကြား အကွာအဝေးကို ထိန်းသိမ်းထားသော [[ဖန်ရှင်|ပုံဖော်မှု]] (distance-preserving map) တစ်ခုဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ၎င်းအသွင်ပြောင်းခြင်း (transformation) သည် အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတစ်ခုမှ ၎င်းကိုယ်တိုင်သို့ သက်ရောက်ပါက ၎င်းသည် ရွေ့လျားမှု (motion) တစ်ခုဖြစ်သည်။ == အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများ (Metric spaces) == <math>(X, d_X)</math> နှင့် <math>(Y, d_Y)</math> တို့ကို [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း|အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများ]]အဖြစ် သတ်မှတ်ပါ။ [[ဖန်ရှင်|ပုံဖော်မှု]] (map) <math>f : X \to Y</math> သည် <math>a, b \in X</math> အားလုံးအတွက် <math>d_X(a,b) = d_Y(f(a),f(b))</math> ကို ပြည့်စုံစေပါက ၎င်းကို အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှုတစ်ခု သို့မဟုတ် အကွာအဝေးကို ထိန်းသိမ်းထားသော ပုံဖော်မှုတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှုတစ်ခုသည် တိကျစွာ [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်]] (strictly injective) ဖြစ်သည်။<ref>Beckman & Quarles (1953), p. 810.</ref> အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှုတိုင်းသည် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ထည့်သွင်းခြင်း (topological embedding) တစ်ခုဖြစ်သည်။ အလုံးစုံ အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု (global isometry) သို့မဟုတ် အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းသော [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isometric isomorphism) ဆိုသည်မှာ [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်တစ်]] (bijective) ဖြစ်သော အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှုဖြစ်သည်။ [[လမ်းကြောင်း]] အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု (path isometry) သို့မဟုတ် မျဉ်းပိုင်းအတိုင်း အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု (arcwise isometry) ဆိုသည်မှာ မျဉ်းကွေး (curve) များ၏ အလျား (length) များကို ထိန်းသိမ်းထားသော ပုံဖော်မှုဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့သော ပုံဖော်မှုသည် အလုံးစုံ အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းခြင်းသဘောတရားအရ အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှုတစ်ခု ဖြစ်ရန်မလိုအပ်ဘဲ တိကျစွာ အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်ရန်လည်း မလိုအပ်ပေ။ == စံနှုန်းသတ်မှတ်ထားသော ဗက်တာရပ်ဝန်းများ (Normed vector spaces) == [[ကိန်းစစ်]] စံနှုန်းသတ်မှတ်ထားသော ရပ်ဝန်းများ (real normed spaces) အကြား <math>0 \to 0</math> ကို ပုံဖော်ပေးသော မည်သည့် [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ်]] (surjective) ဖြစ်သည့် အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု <math>A : X \to Y</math> မဆို အလယ်မှတ် (midpoint) များကို အလယ်မှတ်များသို့ ပုံဖော်ပေးပြီး ၎င်းသည် <math>\mathbb{R}</math> အပေါ်တွင် တိကျစွာ မျဉ်းဖြောင့် (strictly linear) ဖြစ်ကြောင်း မာဇူးရ်-အူလမ် သီအိုရမ် (Mazur–Ulam theorem) က ဖော်ပြထားသည်။<ref>Narici & Beckenstein (2011), pp. 275–339.</ref> စံနှုန်းသတ်မှတ်ထားသော [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (normed vector space) များဖြစ်သည့် <math>V</math> နှင့် <math>W</math> တို့အတွက် မျဉ်းဖြောင့် အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု (linear isometry) ဆိုသည်မှာ စံနှုန်းများ (norms) ကို ထိန်းသိမ်းထားသော [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှု]] <math>A : V \to W</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို <math>v \in V</math> အားလုံးအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။ :<math>\|Av\|_W = \|v\|_V</math> အကယ်၍ <math>V</math> နှင့် <math>W</math> တို့သည် [[ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း|ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်းများ]]ဖြစ်ပါက ၎င်းသည် <math>\langle v, v \rangle_V = \langle Av, Av \rangle_W</math> ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုပြီး တစ်နည်းအားဖြင့် <math>A^\dagger A = \operatorname{Id}_V</math> နှင့် ထပ်တူညီသည် (equivalently)။ == ရီးမန်း မန်နီဖိုးများ (Riemannian manifolds) == <math>(M, g)</math> နှင့် <math>(M', g')</math> တို့ကို [[မန်နီဖိုး#ဆီမီး-ရီးမန်း_မန်နီဖိုးများ_(Semi-Riemannian_Manifolds)|ဆူဒို-ရီးမန်း မန်နီဖိုး]] (pseudo-Riemannian manifold) များအဖြစ် သတ်မှတ်ပါ။ အကယ်၍ <math>g = f^* g'</math> ဖြစ်ပါက [[ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ်ဇင်]] (diffeomorphism) <math>f : M \to M'</math> သည် အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုနေရာတွင် <math>f^* g'</math> သည် <math>f</math> ဖြင့် မက်ထရစ် တန်ဆာ (metric tensor) <math>g'</math> ကို ပြုလုပ်ထားသော ပူးလ်ဘက် (pullback) ဖြစ်သည်။ အခြားတစ်နည်းအားဖြင့် ရှေ့သို့တွန်းပို့ချက် (pushforward) <math>f_*</math> ကို အသုံးပြု၍ <math>M</math> ပေါ်ရှိ မည်သည့် [[ဗက်တာစက်ကွင်း]] (vector field) များဖြစ်သော <math>v, w</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>g(v, w) = (g'(f_* v, f_* w)) \circ f</math> မိုင်ယာစ်-စတင်းရော့ဒ် သီအိုရမ် (Myers–Steenrod theorem) အရ ဆက်စပ်နေသော (connected) [[မန်နီဖိုး#ရီးမန်း_မန်နီဖိုးများ_(Riemannian_Manifolds)|ရီးမန်း မန်နီဖိုး]] (Riemannian manifold) နှစ်ခုအကြားရှိ မည်သည့် အလုံးစုံ အကွာအဝေးကို ထိန်းသိမ်းထားသော ပုံဖော်မှု (မက်ထရစ် အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု) မဆို ချောမွေ့သော ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ်ဇင် (smooth diffeomorphism) တစ်ခုဖြစ်ရန် မဖြစ်မနေလိုအပ်ပြီး ရီးမန်းဆိုင်ရာ အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု (Riemannian isometry) တစ်ခုဖြစ်သည်။ == ယေဘုယျပြုထားခြင်းများ (Generalizations) == * <math>\varepsilon > 0</math> အတွက် <math>\varepsilon</math>-အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု သို့မဟုတ် ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် ခန့်မှန်းတွက်ချက်မှု (Hausdorff approximation) သည် <math>|d_Y(f(x),f(x')) - d_X(x,x')| < \varepsilon</math> ဖြစ်သည့် ပုံဖော်မှု <math>f : X \to Y</math> တစ်ခုဖြစ်ပြီး မည်သည့် <math>y \in Y</math> အတွက်မဆို <math>d_Y(y, f(x)) < \varepsilon</math> ကို ပြည့်စုံစေမည့် <math>x \in X</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ ဤပုံဖော်မှုကို [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်သည်]]ဟု (continuous) မယူဆထားပေ။ * သရုပ်မဲ့ ထပ်တူရပါသော C*-အက္ခရာသင်္ချာ (unital C*-algebra) တစ်ခုအတွင်းရှိ [[အစုဝင်]] <math>a</math> တစ်ခုသည် <math>a^* a = 1</math> ဖြစ်ပါက [[ကြယ်ပွင့်-အက္ခရာသင်္ချာ|C*-အက္ခရာသင်္ချာ]] အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last1=Beckman |first1=F. S. |last2=Quarles |first2=D. A. |title=On isometries of Euclidean spaces |journal=Proceedings of the American Mathematical Society |volume=4 |issue=5 |pages=810–815 |date=1953 |doi=10.2307/2032415}} * {{Citation |last=Coxeter |first=H. S. M. |title=Introduction to Geometry |edition=2nd |publisher=John Wiley & Sons |date=1969 |isbn=978-0-471-50458-0}} * {{Citation |last1=Narici |first1=Lawrence |last2=Beckenstein |first2=Edward |title=Topological Vector Spaces |edition=2nd |publisher=CRC Press |date=2011 |isbn=978-1584888666}} * {{Citation |last=Wilansky |first=Albert |title=Modern Methods in Topological Vector Spaces |publisher=McGraw-Hill |date=2013 |isbn=978-0-07-070180-9}} [[ကဏ္ဍ:သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း]] 6ydymcyg4lqi19qny9s1v0q2gddr9ch 0 292218 1055653 2026-09-28T16:31:07Z Mkant00 135890 "ခွန့်ဇ် အက္ခရာသင်္ချာ (Cuntz algebra) <math>\mathcal{O}_n</math> သည် တိကျသော ဆက်သွယ်ချက် (relation) များကို ပြည့်စုံစေသည့် အနန္တအတိုင်းအတာရှိသော (infinite-dimensional) ခွ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055653 wikitext text/x-wiki ခွန့်ဇ် အက္ခရာသင်္ချာ (Cuntz algebra) <math>\mathcal{O}_n</math> သည် တိကျသော ဆက်သွယ်ချက် (relation) များကို ပြည့်စုံစေသည့် အနန္တအတိုင်းအတာရှိသော (infinite-dimensional) ခွဲထုတ်၍ရသော (separable) [[ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း]] (Hilbert space) <math>\mathcal{H}</math> တစ်ခု၏ [[အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု]] (isometry) <math>n</math> ခုမှ ထုတ်လုပ်ပေးသော (generated by) အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော [[ကြယ်ပွင့်-အက္ခရာသင်္ချာ|C*-အက္ခရာသင်္ချာ]] (universal C*-algebra) ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ခွဲထုတ်၍ရသော ရိုးရှင်းသော (simple) သီးသန့် အနန္တဖြစ်သော (purely infinite) C*-အက္ခရာသင်္ချာတစ်ခု၏ အခြေခံကျသော ဥပမာတစ်ခုဖြစ်သည်။ == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Formal definitions) == [[ကိန်းပြည့်]] (integer) <math>n \geq 2</math> တစ်ခုအတွက် အောက်ပါဆက်သွယ်ချက်ကို ပြည့်စုံစေကာ ခွဲထုတ်၍ရသော [[ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း]] <math>\mathcal{H}</math> တစ်ခုပေါ်တွင် သက်ရောက်နေသော <math>s_i^*s_i = 1</math> ဖြစ်သော [[အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု|အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှုများ]]၏ [[အစု]] (set) <math>\{s_i\}_{i=1}^n</math> တစ်ခုက ထုတ်လုပ်ပေးသော [[ကြယ်ပွင့်-အက္ခရာသင်္ချာ|C*-အက္ခရာသင်္ချာ]]ကို <math>\mathcal{A}</math> အဖြစ် သတ်မှတ်ပါ။ ဆက်သွယ်ချက်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\sum_{i=1}^n s_i s_i^* = 1</math> ဤအလုံးစုံအကျုံးဝင်သော C*-အက္ခရာသင်္ချာသည် ခွန့်ဇ် အက္ခရာသင်္ချာ <math>\mathcal{O}_n</math> ပင်ဖြစ်သည်။<ref>Cuntz (1977), p. 173.</ref> == အဓိက သီအိုရမ်များနှင့် ဂုဏ်သတ္တိများ (Core theorems and properties) == === အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း (Classification) === ခွန့်ဇ် အက္ခရာသင်္ချာများသည် ကွဲပြားသော <math>n, m</math> များအတွက် အချင်းချင်း အိုင်ဆိုမော်ဖစ်မဖြစ်သော (pairwise non-isomorphic) အက္ခရာသင်္ချာများ ဖြစ်ကြသည်။ <math>\mathcal{O}_n</math> ၏ <math>K_0</math> [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (group) သည် <math>\mathbb{Z}/(n-1)\mathbb{Z}</math> ဖြစ်သည်။ <math>K_0</math> သည် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) အရ မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ (invariant) ဖြစ်သောကြောင့် <math>n \neq m</math> ဖြစ်သည့်အခါ <math>\mathcal{O}_n \not\cong \mathcal{O}_m</math> ဖြစ်သည်။ === ခွန့်ဇ် အက္ခရာသင်္ချာများနှင့် အပေါင်းအခြေခံအကြို ကတ်တဂိုရီများ (Cuntz algebras and preadditive categories) === <math>\mathcal{O}_n</math> ၏ သတ်မှတ်ချက် ဆက်သွယ်ချက်များသည် အပေါင်းအခြေခံအကြို ကတ်တဂိုရီများ (preadditive categories) အတွက် ဘိုင်မြှောက်လဒ် (biproduct) ၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်နှင့် ကိုက်ညီသည်။ [[ကြယ်ပွင့်-အက္ခရာသင်္ချာ|C*-အက္ခရာသင်္ချာများ]]အပေါ်ရှိ ထပ်တူရပါသော (unital) *-[[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်|အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များ]]၏ C*-ကတ်တဂိုရီ (C*-category) တွင် အကယ်၍ <math>\mathcal{O}_n</math> ဆက်သွယ်ချက်များကို ပြည့်စုံစေသည့် [[အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု|အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှုများ]] <math>\{S_k\}_{k=1}^n</math> တည်ရှိခဲ့ပါက ထပ်တူရပါသော *-အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင် <math>\rho:A\to A</math> သည် အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များဖြစ်သည့် <math>\sigma_1, \dots, \sigma_n</math> တို့၏ [[တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ်]] (direct sum) ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို <math>x\in A</math> အားလုံးအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။ :<math>\rho(x) = \sum_{k=1}^n S_k\sigma_k(x)S_k^*</math> ဤနေရာတွင် <math>S_k : \sigma_k \to \rho</math> သည် ပါဝင်ခြင်း မော်ဖစ်ဇင် (inclusion morphism) အဖြစ် လုပ်ဆောင်ပြီး <math>S_k^* : \rho \to \sigma_k</math> သည် ပရိုဂျက်ရှင်း မော်ဖစ်ဇင် (projection morphism) အဖြစ် လုပ်ဆောင်သည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Cuntz |first=Joachim |title=Simple C*-algebras generated by isometries |journal=Communications in Mathematical Physics |volume=57 |issue=2 |pages=173–185 |date=1977 |doi=10.1007/BF01625776}} [[ကဏ္ဍ:ဖန်ရှင်နယ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] moj1ab2df2wwu8zl8gfoanxw9itws6b 0 292219 1055654 2026-09-28T16:39:02Z Mkant00 135890 "လစ်ဗစ် လမ်းကြောင်း အက္ခရာသင်္ချာ (Leavitt path algebra) သည် လစ်ဗစ် အက္ခရာသင်္ချာ (Leavitt algebra) များကို ယေဘုယျပြုထားပြီး လားရာပြဂရပ် (directed graph) တစ်ခု..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055654 wikitext text/x-wiki လစ်ဗစ် လမ်းကြောင်း အက္ခရာသင်္ချာ (Leavitt path algebra) သည် လစ်ဗစ် အက္ခရာသင်္ချာ (Leavitt algebra) များကို ယေဘုယျပြုထားပြီး လားရာပြဂရပ် (directed graph) တစ်ခုမှ တည်ဆောက်ထားသော [[အက္ခရာသင်္ချာ]] (algebra) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို [[ဂရပ် C*-အက္ခရာသင်္ချာ]] (graph C*-algebra) များ၏ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အလားတူများအဖြစ် ယူဆကြသည်။ == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Formal definitions) == လားရာပြဂရပ်သည် ရေတွက်နိုင်သော (countable) ထိပ်စွန်းမှတ် (vertex) များ[[အစု]] (set) <math>E^0</math> နှင့် ရေတွက်နိုင်သော အနား (edge) များအစု <math>E^1</math> တို့ ပါဝင်သော လေးခုတွဲ (quadruple) <math>E=(E^0, E^1, r, s)</math> တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အနားတစ်ခုစီ၏ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်အစု]] (range) နှင့် အရင်းအမြစ် (source) ကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ပေးသော [[ဖန်ရှင်|ပုံဖော်မှု]] (map) များဖြစ်သည့် <math>r, s : E^1 \rightarrow E^0</math> တို့လည်း ပါဝင်သည်။ * <math>s^{-1}(v) = \emptyset</math> ဖြစ်ပါက ထိပ်စွန်းမှတ် <math>v \in E^0</math> ကို စုပ်ယူမှတ် (sink) ဟု ခေါ်သည်။ * <math>s^{-1}(v)</math> သည် [[အနန္တ]] (infinite) ဖြစ်ပါက ထိပ်စွန်းမှတ် <math>v \in E^0</math> ကို အနန္တ ထုတ်လွှတ်မှတ် (infinite emitter) ဟု ခေါ်သည်။ * ထိပ်စွန်းမှတ်တစ်ခုသည် စုပ်ယူမှတ် သို့မဟုတ် အနန္တ ထုတ်လွှတ်မှတ် ဖြစ်ပါက ဆင်ဂူလာဖြစ်သော (singular) မှတ် ဖြစ်သည်။ အရင်းအမြစ် <math>v</math> ပါရှိသော အနားများ၏ အရေအတွက်သည် အဆုံးရှိ (finite) ဖြစ်ပြီး သုညမဟုတ်ပါက ၎င်းသည် ပုံမှန် (regular) မှတ် ဖြစ်သည်။ * ဂရပ် (graph) တစ်ခုတွင် အနန္တ ထုတ်လွှတ်မှတ်များ မပါဝင်ပါက ၎င်းကို အတန်းအလိုက် အဆုံးရှိသော (row-finite) ဂရပ်ဟု ခေါ်သည်။ [[လမ်းကြောင်း]] (path) ဟူသည် <math>r(e_i) = s(e_{i+1})</math> ဖြစ်သော အနားများ၏ အဆုံးရှိ [[ကိန်းစဉ်]] (sequence) <math>e_1 e_2 \ldots e_n</math> ဖြစ်သည်။ ထိပ်စွန်းမှတ်များကို အလျား (length) 0 ရှိသော လမ်းကြောင်းများအဖြစ် ယူဆသည်။ အနန္တ လမ်းကြောင်းတစ်ခုသည် <math>r(e_i) = s(e_{i+1})</math> ဖြစ်သော အနားများ၏ ရေတွက်နိုင်သော အနန္တ ကိန်းစဉ် <math>e_1 e_2 \ldots </math> ဖြစ်သည်။ ကွင်းပိတ် (cycle) ဟူသည် <math>r(e_n) = s(e_1)</math> ဖြစ်သော လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။ <math>e_1 e_2 \ldots e_n</math> ကွင်းပိတ်တစ်ခုအတွက် ထွက်ပေါက် (exit) ဆိုသည်မှာ အချို့သော <math>i</math> အတွက် <math>s(f) = s(e_i)</math> နှင့် <math>f \neq e_i</math> ဖြစ်သည့် အနား <math>f \in E^1</math> တစ်ခုဖြစ်သည်။ <math>2 \leq i \leq n</math> အားလုံးအတွက် <math>s(e_i) \neq s(e_1)</math> ဖြစ်ပါက ကွင်းပိတ်သည် ရိုးရှင်းသော ကွင်းပိတ် (simple cycle) ဖြစ်သည်။ * အခြေအနေ (L) : ဂရပ်ရှိ ကွင်းပိတ်တိုင်းတွင် ထွက်ပေါက်တစ်ခုစီ ရှိသည်။ * အခြေအနေ (K) : ဂရပ်ရှိ မည်သည့် ထိပ်စွန်းမှတ်မျှ ရိုးရှင်းသော ကွင်းပိတ်တစ်ခုတည်းပေါ်တွင် အတိအကျ ကျရောက်နေခြင်း မရှိပေ။ == ခွန့်ဇ်-ခရီးဂါး ဆက်သွယ်ချက်များ (The Cuntz-Krieger relations) == [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) <math>K</math> တစ်ခုကိုသတ်မှတ်ပါ။ ခွန့်ဇ်-ခရီးဂါး E-စုစည်းမှု(Cuntz-Krieger E-family) ဆိုသည်မှာ <math>K</math>-[[အက္ခရာသင်္ချာ]] တစ်ခုအတွင်းရှိ <math>\{ s_e^*, s_e, p_v : e \in E^1, v \in E^0 \}</math> စုစည်းမှု (collection) တစ်ခုဖြစ်ပြီး အောက်ပါအချက်များကို ပြည့်စုံစေရမည်ဖြစ်သည်။ *CK0 သတ်မှတ်ချက်အရ <math>v, w \in E^0</math> အားလုံးအတွက် <math> p_v p_w = \delta_{v,w} p_v </math> ဖြစ်သည်။ *CK1 သတ်မှတ်ချက်အရ <math>e, f \in E^1</math> အားလုံးအတွက် <math> s_e^* s_f = \delta_{e,f} p_{r(e)} </math> ဖြစ်သည်။ *CK2 သတ်မှတ်ချက်အရ <math>v</math> သည် ပုံမှန် ထိပ်စွန်းမှတ်တစ်ခုဖြစ်တိုင်း <math>p_v = \sum_{s(e)=v} s_e s_e^*</math> ဖြစ်သည်။ *CK3 သတ်မှတ်ချက်အရ <math>e \in E^1</math> အားလုံးအတွက် <math>p_{s(e)} s_e = s_e</math> ဖြစ်သည်။ *CK4 သတ်မှတ်ချက်အရ <math>e \in E^1</math> အားလုံးအတွက် <math>s_e p_{r(e)} = s_e</math> ၊ <math>p_{r(e)} s_e^* = s_e^*</math> နှင့် <math>s_e^* p_{s(e)} = s_e^*</math> ဖြစ်သည်။ လစ်ဗစ် လမ်းကြောင်း အက္ခရာသင်္ချာ <math>L_K(E)</math> သည် ခွန့်ဇ်-ခရီးဂါး E-စုစည်းမှုတစ်ခုက ထုတ်လုပ်ပေးသော (generated by) အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော (universal) <math>K</math>-အက္ခရာသင်္ချာဖြစ်သည်။ [[လမ်းကြောင်း]] <math>\alpha := e_1 \ldots e_n</math> တစ်ခုအတွက် <math>p_v^* := p_v</math> ၊ <math>s_\alpha := s_{e_1} \ldots s_{e_n}</math> နှင့် <math>s_\alpha^* := s_{e_n}^* \ldots s_{e_1}^*</math> အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ အဆိုပါ အက္ခရာသင်္ချာကို လမ်းကြောင်းများဖြင့် ဖြန့်ကျက် (span) ထားသည်။ ၎င်းကို <math>L_K(E) = \operatorname{span}_K \{ s_\alpha s_\beta^* : \alpha, \beta \text{ are paths in } E \}</math> ဟု ဖော်ပြသည်။ အကယ်၍ <math>K</math> တွင် [[အင်ဗော်လူးရှင်း]] (involution) <math>\lambda \mapsto \overline{\lambda}</math> တစ်ခု ပါရှိပါက တွက်ချက်မှု (operation) <math>\sum \lambda_i s_{\alpha_i} s_{\beta_i}^* \mapsto \sum \overline{\lambda_i} s_{\beta_i} s_{\alpha_i}^*</math> သည် <math>L_K(E)</math> ကို [[ကြယ်ပွင့်-အက္ခရာသင်္ချာ|*-အက္ခရာသင်္ချာ]] (*-algebra) တစ်ခုဖြစ်စေသည်။<ref>Abrams, Ara, & Siles Molina (2017), p. 15.</ref> == ဥပမာများနှင့် ဂုဏ်သတ္တိများ (Examples and properties) == {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- ! လားရာပြဂရပ် <math>E</math> !! လစ်ဗစ် လမ်းကြောင်း အက္ခရာသင်္ချာ <math>L_K(E)</math> |- | <math>\bullet</math> || အောက်ခံ [[ဖီးလ်ဒ်]] (underlying field) <math>K</math> |- | [[File:Graph-one-edge-one-vertex.svg|80px]] || <math>K</math> တွင် မြှောက်ဖော်ကိန်း (coefficient) များပါရှိသည့် [[ပိုလီနိုမီရယ်|လော်ရင့် ပိုလီနိုမီရယ်များ]] (Laurent polynomials) <math>K[x,x^{-1}]</math> |- | <math>v_1 \to v_2 \to \cdots \to v_n</math> || <math>K</math> အပေါ်ရှိ <math>n \times n</math> [[ကိန်းအုံ|ကိန်းအုံများ]] (matrices) <math>M_n(K)</math> |- | <math>\bullet \to \bullet \to \bullet \to \cdots</math> || ရေတွက်နိုင်သော အညွှန်းတပ်ထားပြီး အဆုံးရှိ ထောက်ပံ့ထားသော ကိန်းအုံများ (countably indexed, finitely supported matrices) <math>M_\infty(K)</math> |- | [[File:C-M-n-graph.svg|200px]] || <math>K[x,x^{-1}]</math> အတွင်း [[အစုဝင်]]များ ပါရှိသည့် ကိန်းအုံများ <math>M_n(K[x,x^{-1}])</math> |- | [[File:O-n-graph.jpg|130px]] || လစ်ဗစ် အက္ခရာသင်္ချာ <math>L_K(n)</math> |- | [[File:K-unitization-graph.svg|130px]] || <math>M_\infty(K)</math> ၏ ထပ်တူရပါဝင်စေခြင်း (unitization) <math>M_\infty(K)^1</math> |} {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- ! <math>E</math> ၏ ဂုဏ်သတ္တိ !! <math>L_K(E)</math> ၏ ဂုဏ်သတ္တိ |- | <math>E</math> သည် အဆုံးရှိ ကွင်းပိတ်မဲ့ ဂရပ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ || <math>L_K(E)</math> သည် [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]]အဆုံးရှိသော (finite dimensional) ဖြစ်သည်။ |- | <math>E^0</math> သည် အဆုံးရှိသည်။ || <math>L_K(E)</math> သည် ထပ်တူရပါသော (unital) ဖြစ်သည်။ |- | <math>E</math> တွင် ကွင်းပိတ်များ မပါဝင်ပေ။ || <math>L_K(E)</math> သည် အာလ်ထရာ-ကိန်းအုံဆိုင်ရာ (ultramatrical) <math>K</math>-အက္ခရာသင်္ချာတစ်ခုဖြစ်သည်။ |- | style="text-align:left;" | <math>E</math> သည် အခြေအနေ (L) ကို ပြည့်စုံစေသည်။ ထိပ်စွန်းမှတ်တိုင်းသည် မည်သည့် [[အနန္တ]] လမ်းကြောင်းနှင့်မဆို လားရာပြ [[လမ်းကြောင်း]]ကတစ်ဆင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ထိပ်စွန်းမှတ်တိုင်းသည် မည်သည့် ဆင်ဂူလာဖြစ်သော မှတ်နှင့်မဆို ဆက်သွယ်ထားသည်။ || <math>L_K(E)</math> သည် ရိုးရှင်းသော (simple) ဖြစ်သည်။ |- | style="text-align:left;" | <math>E</math> သည် အခြေအနေ (L) ကို ပြည့်စုံစေသည်။ ထိပ်စွန်းမှတ်တိုင်းတွင် ကွင်းပိတ်တစ်ခုဆီသို့သွားသော လမ်းကြောင်းတစ်ခု ရှိသည်။ || <math>L_K(E)</math> ၏ သုညမဟုတ်သော [[အိုင်ဒီးလ်|ဘယ် အိုင်ဒီးလ်]] (left ideal) တိုင်းတွင် အနန္တ ထပ်တူရပေးအစုဝင် (infinite idempotent) တစ်ခု ပါဝင်သည်။ |} == အဆင့်သတ်မှတ်ခြင်း (The grading) == [[လမ်းကြောင်း]] <math>\alpha</math> တစ်ခု၏ အလျားကို <math>|\alpha|</math> အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ရာတွင် စပန် <math>L_K(E)_n := \operatorname{span}_K \{ s_\alpha s_\beta^* : |\alpha|-|\beta| = n \}</math> သည် <math>L_K(E) = \bigoplus_{n \in \mathbb{Z}} L_K(E)_n</math> ဖြစ်စေသည့် <math>\mathbb{Z}</math>-အဆင့်သတ်မှတ်ခြင်း (grading) တစ်ခုကို <math>L_K(E)</math> အပေါ်တွင် တည်ဆောက်ပေးသည်။ == အဓိက သီအိုရမ်များ (Core theorems) == * အဆင့်သတ်မှတ် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်မှု သီအိုရမ် (Graded Uniqueness Theorem) : အကယ်၍ <math>A</math> သည် အဆင့်သတ်မှတ်ထားသော <math>K</math>-[[အက္ခရာသင်္ချာ]]တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>\phi : L_K(E) \to A</math> သည် <math>v \in E^0</math> အားလုံးအတွက် <math>\phi(p_v) \neq 0</math> ဖြစ်သည့် အဆင့်သတ်မှတ် အက္ခရာသင်္ချာ [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (homomorphism) တစ်ခုဖြစ်ပါက <math>\phi</math> သည် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သည်]] (injective)။<ref>Abrams, Ara, & Siles Molina (2017), p. 65.</ref> * ခွန့်ဇ်-ခရီးဂါး တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်မှု သီအိုရမ် (Cuntz-Krieger Uniqueness Theorem) : အကယ်၍ <math>E</math> သည် အခြေအနေ (L) ကို ပြည့်စုံစေပြီး <math>\phi : L_K(E) \to A</math> သည် <math>v \in E^0</math> အားလုံးအတွက် <math>\phi(p_v) \neq 0</math> ဖြစ်သည့် <math>K</math>-အက္ခရာသင်္ချာ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုဖြစ်ပါက <math>\phi</math> သည် အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သည်။<ref>Abrams, Ara, & Siles Molina (2017), p. 67.</ref> == အိုင်ဒီးလ် တည်ဆောက်ပုံ (Ideal structure) == <math>s(e) \in H \implies r(e) \in H</math> ဖြစ်ပါက [[အစုပိုင်း]] (subset) <math>H \subseteq E^0</math> သည် မျိုးဆက်ခံ ဂုဏ်သတ္တိ (hereditary) ရှိသည်။ ပုံမှန် ထိပ်စွန်းမှတ် <math>v</math> တိုင်းအတွက် <math>r(s^{-1}(v)) \subseteq H \implies v \in H</math> ဖြစ်ပါက <math>H</math> သည် ပြည့်ဝသည် (saturated)။ ပြည့်ဝသော မျိုးဆက်ခံ အစုပိုင်း <math>H</math> တစ်ခုအတွက် <math>I_H</math> သည် <math>\{ p_v : v \in H \}</math> မှ ထုတ်လုပ်ပေးသော <math>L_K(E)</math> အတွင်းရှိ နှစ်ဖက် အဆင့်သတ်မှတ် [[အိုင်ဒီးလ်]] (two-sided graded ideal) ဖြစ်သည်။ အတန်းအလိုက် အဆုံးရှိသော ဂရပ် <math>E</math> တစ်ခုအတွက် *၎င်း ပုံဖော်မှု <math>H \mapsto I_H</math> သည် <math>E</math> ၏ ပြည့်ဝသော မျိုးဆက်ခံ အစုပိုင်းများမှ <math>L_K(E)</math> ၏ အဆင့်သတ်မှတ် အိုင်ဒီးလ်များအပေါ်သို့ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|လတ္တစ် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (lattice isomorphism) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းပေးသည်။ *စားလဒ် (quotient) <math>L_K(E)/I_H</math> သည် <math>L_K(E \setminus H)</math> နှင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|*-အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သည်]] (*-isomorphic)။ *<math>I_H</math> သည် <math>L_K(E_H)</math> နှင့် [[မိုရီတာ ထပ်တူညီမှု]] (Morita equivalent) ရှိသည်။ ထိုနေရာတွင် <math>E_H</math> ၌ ထိပ်စွန်းမှတ်အစု <math>H</math> နှင့် အနားများ <math>s^{-1}(H)</math> ပါရှိသည်။ *<math>E</math> သည် အခြေအနေ (K) ကို ပြည့်စုံစေပါက <math>L_K(E)</math> ၏ အိုင်ဒီးလ်တိုင်းသည် အဆင့်သတ်မှတ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last1=Abrams |first1=Gene |last2=Ara |first2=Pere |last3=Siles Molina |first3=Mercedes |title=Leavitt Path Algebras |series=Lecture Notes in Mathematics |volume=2191 |publisher=Springer |publication-place=London |date=2017 |isbn=978-1-4471-7343-4 |doi=10.1007/978-1-4471-7344-1}} [[ကဏ္ဍ:ဖန်ရှင်နယ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] iwkavumcw4s4khkd8jjgxldw5jjgs2s 0 292220 1055655 2026-09-28T16:49:13Z Mkant00 135890 "[[File:Example of simple undirected graph 3.svg|thumb|upright=0.8|<math>6</math> ခုရှိသော ထိပ်စွန်းမှတ် (vertex) များနှင့် <math>7</math> ခုရှိသော အနား (edge) များပါရှိသည့် ဂရပ် (graph) တစ်ခု။]] File:Undirected..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055655 wikitext text/x-wiki [[File:Example of simple undirected graph 3.svg|thumb|upright=0.8|<math>6</math> ခုရှိသော ထိပ်စွန်းမှတ် (vertex) များနှင့် <math>7</math> ခုရှိသော အနား (edge) များပါရှိသည့် ဂရပ် (graph) တစ်ခု။]] [[File:Undirected, directed, mixed, multigraph.svg|thumb|ဂရပ်တစ်ခုတွင် အနားများဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသော ထိပ်စွန်းမှတ်များ ပါဝင်သည်။ ၎င်းဂရပ်ကို အောက်ပါအတိုင်း တစ်ခါတစ်ရံ ခေါ်ဆိုကြသည်။ အပေါ် ဘယ်ဘက်ပုံသည် လားရာမဲ့ ဂရပ် (undirected graph) ဖြစ်သည်။ အပေါ် ညာဘက်ပုံသည် လားရာပြဂရပ် (directed graph) ဖြစ်သည်။ လားရာမဲ့ ဂရပ်များနှင့် လားရာပြဂရပ်များကို ရောနှောဂရပ် (mixed graph) အဖြစ် ပေါင်းစပ်နိုင်သည်။ အောက် ဘယ်ဘက်ပုံသည် ရောနှောဂရပ်ဖြစ်သည်။ ရိုးရှင်းသော ဂရပ် (simple graph) သည် မာလ်တီဂရပ် (multigraph) နှင့် ကွဲပြားသည်။ အောက် ညာဘက်ပုံသည် မာလ်တီဂရပ်ဖြစ်သည်။]] ဂရပ်သီအိုရီ (graph theory) သည် ဂရပ်များကို လေ့လာသော ပညာရပ်ဖြစ်သည်။ ဤဂရပ်များသည် အရာဝတ္ထု (object) များအကြား စုံတွဲလိုက် ဆက်သွယ်ချက်များကို မော်ဒယ်တည်ဆောက်ရာတွင် အသုံးပြုသော [[သင်္ချာ]] တည်ဆောက်ပုံ (mathematical structure) များ ဖြစ်ကြသည်။ == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Formal definitions) == ဂရပ် (graph) သည် တည်ဆောက်ပုံတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းတည်ဆောက်ပုံတွင် ထိပ်စွန်းမှတ် (vertex) များ၏ [[အစု]] (set) တစ်ခုနှင့် အနား (edge) များ၏ အစုတစ်ခု ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် အနားတစ်ခုစီကို ၎င်း၏ အစွန်းမှတ် (endpoint) များနှင့် ပုံဖော်မှု (mapping) ပြုလုပ်ပေးသည့် အင်ဆီးဒန့်စ် ဆက်သွယ်ချက် (incidence relation) တစ်ခုလည်း ပါဝင်သည်။ အနားတစ်ခုဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသော ထိပ်စွန်းမှတ်နှစ်ခုကို အစွန်းမှတ်များဟု ခေါ်သည်။ * '''လားရာမဲ့ ဂရပ် (undirected graph):''' အနားများက ထိပ်စွန်းမှတ်နှစ်ခုကို [[ခေါက်ချိုးညီ|အချိုးညီစွာ]] (symmetrically) ဆက်သွယ်ပေးထားသော ဂရပ်ဖြစ်သည်။ * '''လားရာပြဂရပ် (directed graph):''' အနားတစ်ခုစီတွင် သတ်မှတ်ထားသော ဦးတည်ချက် (orientation) ပါရှိသည့် ဂရပ်ဖြစ်သည်။ ထိုဦးတည်ချက်ကို မြား (arrow) ဖြင့် ဖော်ပြသည်။<ref>Ore (1962), p. 2.</ref> * '''ရောနှောဂရပ် (mixed graph):''' လားရာပြအနားများရော လားရာမဲ့အနားများပါ ပါဝင်သော ဂရပ်ဖြစ်သည်။<ref>Ore (1962), p. 3.</ref> * '''မာလ်တီဂရပ် (multigraph):''' တူညီသော အစွန်းမှတ်စုံတွဲတစ်ခုတည်းကို အနားများစွာက မျှဝေအသုံးပြုခွင့်ပေးထားသော ဂရပ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းဂရပ်တွင် ထိပ်စွန်းမှတ်တစ်ခုကို ၎င်းကိုယ်တိုင်နှင့် ပြန်လည်ဆက်သွယ်ထားသော အနားများလည်း ပါဝင်ခွင့်ရှိသည်။ ထိုသို့ဆက်သွယ်ထားသော အနားများကို ကွင်းပိတ် (loop) များဟု ခေါ်သည်။<ref>Bollobás (2013), p. 7.</ref> * '''အလေးဆပေးဂရပ် (weighted graph):''' ၎င်း၏ အနားများကို ကိန်းဂဏန်းဆိုင်ရာ အလေးဆ (weight) များ သတ်မှတ်ပေးထားသော ဂရပ်ဖြစ်သည်။ == ဘာသာရပ်ခွဲများနှင့် အဓိက ဂုဏ်သတ္တိများ (Subareas and core properties) == * '''တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ဂရပ်သီအိုရီ (topological graph theory): ''' ဂရပ် (graph) များကို [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း]] (topological space) များအဖြစ် လေ့လာသည်။ ပုံစံတကျ (formally) အားဖြင့် ၎င်းတို့ကို [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာတစ်ခုရှိသော]] (one-dimensional) CW ကွန်ပလက်စ် (CW complex) များအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ရိုးရှင်းသော ဂရပ် (simple graph) များအတွက်မူ အရိုးရှင်းဆုံးပုံ ကွန်ပလက်စ် (simplicial complex) များအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။<ref>Gross & Tucker (2012), p. 1.</ref> * '''ဂရပ် ထည့်သွင်းခြင်း (graph embedding):''' မျက်နှာပြင် (surface) တစ်ခုပေါ်တွင် ဂရပ်တစ်ခုကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု (representation) ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာတွင် အမှတ် (point) များကို ထိပ်စွန်းမှတ် (vertex) များနှင့် ချိတ်ဆက်ထားပြီး ရိုးရှင်းသော မျဉ်းပိုင်း (arc) များကို အနား (edge) များနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ မည်သည့် မျဉ်းပိုင်းများမှ အတွင်းပိုင်းအမှတ် (interior point) များ၌ အချင်းချင်း ဖြတ်သန်းသွားခြင်း မရှိပေ။ * '''ဂရပ်ပိုင်းငယ် (graph minor):''' ဂရပ် <math>H</math> ကို ဂရပ် <math>G</math> မှ ထိပ်စွန်းမှတ်များ သို့မဟုတ် အနားများကို ဖျက်ပစ်ခြင်းနှင့် အနားများကို ကျုံ့ခြင်း (contracting) များ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းနိုင်လျှင် <math>H</math> သည် <math>G</math> ၏ ဂရပ်ပိုင်းငယ် ဖြစ်သည်။ ဗဂ်နာ၏ သီအိုရမ် (Wagner's theorem) အရ အဆုံးရှိဂရပ် (finite graph) တစ်ခု ပြင်ညီ (planar) ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ ၎င်း၏ ဂရပ်ပိုင်းငယ်တွင် ပြည့်စုံသော ဂရပ် (complete graph) <math>K_5</math> နှင့် အစုနှစ်ပိုင်းခွဲ ဂရပ် (bipartite graph) <math>K_{3,3}</math> တို့ မပါဝင်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။<ref>Lovász (2006), p. 77.</ref> * '''ဖြတ်မှတ်အရေအတွက် (crossing number):''' ဂရပ်တစ်ခုကို ပြင်ညီ (plane) ပေါ်တွင် ဆွဲရာ၌ အနားများ အချင်းချင်း ဖြတ်သန်းသွားသော အနည်းဆုံးအရေအတွက် ဖြစ်သည်။ * '''ဗို့အား ဂရပ် (voltage graph):''' ၎င်း၏ အနားများကို [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (group) တစ်ခု၏ [[အစုဝင်]] (element) များဖြင့် ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော ဂုဏ်သတ္တိရှိစွာ (invertibly) အမည်တပ်ထားသော လားရာပြဂရပ် (directed graph) ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ဆင်းသက်ဂရပ် (derived graph) များ တည်ဆောက်ရာတွင် အသုံးပြုသည်။<ref>Gross & Tucker (2012), p. 57.</ref> === အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ဂရပ်သီအိုရီ (Algebraic graph theory) === [[Image:Petersen1 tiny.svg|thumb|200px|ပီတာဆန် ဂရပ် (Petersen graph) သည် အလွန် [[ခေါက်ချိုးညီ|အချိုးညီမှု]] (symmetric) ရှိသည်။ ၎င်း၏ [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင် အုပ်စု]] (automorphism group) သည် ပါမြူတေးရှင်းအပြည့် အုပ်စု (symmetric group) <math>S_5</math> ဖြစ်သည်။]] အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ဂရပ်သီအိုရီ (algebraic graph theory) သည် [[မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ]] (linear algebra) နှင့် [[အုပ်စုသီအိုရီ]] (group theory) တို့ကို အသုံးပြုသည်။ * '''ရောင်စဉ် ဂရပ်သီအိုရီ (spectral graph theory):''' လားရာမဲ့ ဂရပ် (undirected graph) တစ်ခု၏ [[ကိန်းအုံ|ကပ်လျက်ရှိမှု ကိန်းအုံ]] (adjacency matrix) နှင့် [[ကိန်းအုံ|လာပလေ့ဆီယန် ကိန်းအုံ]] (Laplacian matrix) တို့၏ [[ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာနှင့် ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး|ဝိသေသ ပိုလီနိုမီရယ်]] (characteristic polynomial) များကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသည်။ ၎င်းတို့၏ [[ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာနှင့် ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး|ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး]] (eigenvalue) များနှင့် [[ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာနှင့် ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး|ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာ]] (eigenvector) များကိုလည်း လေ့လာသည်။ လာပလေ့ဆီယန် ကိန်းအုံဆိုသည်မှာ [[ကိန်းအုံ|ဒီဂရီ (degree) ကိန်းအုံ]]ထဲမှ ကပ်လျက်ရှိမှု ကိန်းအုံကို နုတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ * '''ဂရပ် အချိုးညီမှုများ (graph symmetries):''' [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင် အုပ်စု]] (automorphism group) များကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသည်။ ဖရုခ်တ်၏ သီအိုရမ် (Frucht's theorem) အရ အဆုံးရှိအုပ်စုတိုင်းသည် အဆုံးရှိ လားရာမဲ့ ဂရပ်တစ်ခု၏ အချိုးညီအုပ်စု (symmetry group) ဖြစ်သည်။<ref>Gross & Tucker (2012), p. 70.</ref> * '''ဂရပ်ဆိုင်ရာ မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိများ (graph invariants):''' သရုပ်မဲ့ တည်ဆောက်ပုံ (abstract structure) အပေါ်တွင်သာ တိကျစွာ မှီခိုနေသော အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိ (algebraic property) များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် [[ပိုလီနိုမီရယ်|ခရိုမက်တစ် ပိုလီနိုမီရယ်]] (chromatic polynomial) များနှင့် [[ပိုလီနိုမီရယ်|တတ် ပိုလီနိုမီရယ်]] (Tutte polynomial) များ ပါဝင်သည်။ === ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ ဂရပ်သီအိုရီ (Geometric graph theory) === [[File:Euclidean minimum spanning tree.svg|thumb|ယူကလစ် (Euclidean) အငယ်ဆုံး ဖြန့်ကျက်သစ်ပင်ဂရပ် (minimum spanning tree)။]] ဤသီအိုရီသည် ယူကလစ် ရပ်ဝန်း (Euclidean space) ထဲတွင် မျဉ်းဖြောင့်များ သို့မဟုတ် အဆက်မပြတ် မျဉ်းကွေးများဖြင့် ဆွဲထားသော ဂရပ်များ၏ စီစဉ်တွဲစပ်မှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိ (combinatorial property) များနှင့် ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိ (geometric property) များအပေါ် အဓိကထားလေ့လာသည်။ * '''ပြင်ညီ မျဉ်းဖြောင့် ဂရပ် (planar straight-line graph):''' ထိပ်စွန်းမှတ်များကို အမှတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး အနားများကို အချင်းချင်း ဖြတ်သန်းမှုမရှိသော (non-crossing) မျဉ်းဖြောင့်ပိုင်း (line segment) များအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည့် ပြင်ညီဂရပ် (planar graph) ဖြစ်သည်။ ဖာရီ၏ သီအိုရမ် (Fáry's theorem) အရ မည်သည့် ရိုးရှင်းသော ပြင်ညီဂရပ်မဆို ထိုကဲ့သို့သော ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုမျိုး ရှိနိုင်သည်။ * '''ဖြတ်မှတ် ဂရပ် (intersection graph):''' ထိပ်စွန်းမှတ်တစ်ခုစီကို [[အစု]] (set) တစ်ခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသော ဂရပ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ အစုများအကြား ဗလာမဟုတ်သော ထပ်တူပိုင်းအစု (non-empty intersection) ရှိပါက ထိုထိပ်စွန်းမှတ်များကို ဆက်သွယ်ထားသည်။ ဥပမာအနေဖြင့် အကြွေစေ့ ဂရပ် (coin graph) သို့မဟုတ် စက်ဝိုင်း အစုအပြုံများကို ပြသနိုင်သည်။ ကီးဘီ-အန်ဒရေးယက်ဗ်-သာစတန် သီအိုရမ် (Koebe–Andreev–Thurston theorem) အရ အချင်းချင်း ဖြတ်သန်းမှုမရှိသော စက်ဝိုင်းများ၏ ဖြတ်မှတ် ဂရပ်များသည် ရိုးရှင်းသော ပြင်ညီဂရပ်များနှင့် အတိအကျ ကိုက်ညီမှု (correspond) ရှိသည်။<ref>Thurston (2002), p. 330.</ref> === အစွန်းရောက် ဂရပ်သီအိုရီ (Extremal graph theory) === [[File:Biclique K 5 5.svg|thumb|မန်တယ်လ်၏ သီအိုရမ် (Mantel's theorem) က တြိဂံကင်းစင်သော ဂရပ် (triangle-free graph) တစ်ခု၏ အစွန်းရောက်ကိန်း (extremal number) သည် <math>\lfloor n^2/4 \rfloor</math> ဖြစ်ကြောင်း ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။]] ဤသီအိုရီသည် သီးခြား ဂရပ်ပိုင်း (subgraph) များ မပါဝင်သော ရိုးရှင်းသည့် ဂရပ်များအတွင်းရှိ အစွန်းရောက်ကိန်း (extremal number) ကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသည်။ အစွန်းရောက်ကိန်းဆိုသည်မှာ ပေးထားသော ထိပ်စွန်းမှတ်အရေအတွက်အတွက် ရှိနိုင်သည့် အများဆုံး အနားအရေအတွက် ဖြစ်သည်။<ref>Chartrand, Jordon, Vatter, & Zhang (2024), p. 221.</ref> တူရန်၏ သီအိုရမ် (Turán's theorem) နှင့် အဲဒို့ရှ်-စတုန်း သီအိုရမ် (Erdős–Stone theorem) တို့သည် ပြည့်စုံသော ဂရပ်ပိုင်းများ မပါဝင်သည့် ဂရပ်များအတွက် အစွန်းရောက် ကန့်သတ်ချက် (extremal bound) များကို ယေဘုယျပြုထားခြင်း (generalize) ဖြစ်သည်။ မန်တယ်လ်၏ သီအိုရမ်က ထိပ်စွန်းမှတ် <math>n</math> ခုပါဝင်သော တြိဂံကင်းစင်သော ဂရပ် (triangle-free graph) တစ်ခု၏ အစွန်းရောက်ကိန်းသည် <math>\lfloor n^2/4 \rfloor</math> ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ === ကျပန်း ဂရပ်သီအိုရီ (Random graph theory) === [[File:Random minimum spanning tree.svg|thumb|ကျပန်းသတ်မှတ်ထားသော အလေးဆများပေါ်ရှိ ကျပန်း အငယ်ဆုံး ဖြန့်ကျက်သစ်ပင်ဂရပ်။]] ဤသီအိုရီသည် ဖြစ်တန်စွမ်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း (probability distribution) များဖြင့် ထုတ်လုပ်ထားသော ဂရပ်များကို လေ့လာသည်။ ဥပမာအနေဖြင့် အဲဒို့ရှ်-ရေညီ မော်ဒယ်ကို ပြနိုင်သည်။ ၎င်းတွင် တစ်ပြေးညီ ဖြန့်ကျက်သစ်ပင်ဂရပ် (uniform spanning tree) များ၊ ဖြာထွက် လုပ်ငန်းစဉ် (branching process) များနှင့် ကျပန်း ဘိုင်နရီ သစ်ပင်ဂရပ် (random binary tree) များကဲ့သို့သော စတော့ကတ်စတစ် (stochastic) တည်ဆောက်ပုံများ ပါဝင်သည်။<ref>Bollobás (2001), p. xi.</ref> == တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ ပြဿနာများ (Computational problems) == * '''ဂရပ်ပိုင်း အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် (subgraph isomorphism):''' ပိုမိုကြီးမားသော ဂရပ် (graph) တစ်ခုအတွင်း၌ ပုံသေ ဂရပ်တစ်ခုကို ဂရပ်ပိုင်း (subgraph) အဖြစ် ရှာဖွေခြင်းဖြစ်သည်။ အကြီးဆုံးသော ပြည့်စုံသည့် ဂရပ်ပိုင်းကို ရှာဖွေခြင်းသည် အကြီးဆုံး ကလစ်ခ် ပြဿနာ (maximum clique problem) ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် NP ခက်ခဲသော (NP-hard) ပြဿနာဖြစ်သည်။ * '''ဂရပ် အရောင်ခြယ်ခြင်း (graph coloring):''' ကပ်လျက်ရှိသော ထိပ်စွန်းမှတ် (vertex) များ တူညီသည့် အရောင် မရှိစေရန်အတွက် အနည်းဆုံး အရောင်အရေအတွက်ဖြင့် သတ်မှတ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အရောင်လေးမျိုး သီအိုရမ်ကဲ့သို့သော သီအိုရမ်များက ထိန်းချုပ်ထားသည်။ * '''လမ်းကြောင်း ပြဿနာ (route problem) များ:''' ၎င်းတို့တွင် [[လမ်းကြောင်း|ဟာမီလ်တန် လမ်းကြောင်း]] (Hamiltonian path) ပြဿနာနှင့် [[လမ်းကြောင်း|အတိုဆုံးလမ်းကြောင်း]] (shortest path) ပြဿနာတို့ ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် နယ်လှည့်အရောင်းသမား ပြဿနာ (Traveling Salesman Problem) လည်း ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့သည် NP ခက်ခဲသော ပြဿနာများ ဖြစ်ကြသည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Bollobás |first=Béla |title=Modern Graph Theory |publisher=Springer |date=2013 |isbn=978-1-4612-0619-4 |mr=1633290 |zbl=0902.05016}} * {{Citation |last=Bollobás |first=Béla |title=Random Graphs |edition=2nd |publisher=Cambridge University Press |date=2001 |isbn=0-521-79722-5 |mr=1864966 |zbl=0979.05003}} * {{Citation |last1=Chartrand |first1=Gary |last2=Jordon |first2=Heather |last3=Vatter |first3=Vincent |last4=Zhang |first4=Ping |title=Graphs & Digraphs |edition=7th |publisher=CRC Press |date=2024 |isbn=978-1-032-13340-9}} * {{Citation |last1=Gross |first1=Jonathan L. |last2=Tucker |first2=Thomas W. |title=Topological Graph Theory |publisher=Dover Publications |date=2012 |isbn=978-0-486-41741-7 |mr=1897368 |zbl=1010.05021}} * {{Citation |last=Lovász |first=László |title=Graph minor theory |journal=Bulletin of the American Mathematical Society |volume=43 |issue=1 |pages=75–86 |date=2006 |doi=10.1090/S0273-0979-05-01088-8 |mr=2188176 |zbl=1110.05080}} * {{Citation |last=Ore |first=Øystein |title=Theory of Graphs |publisher=American Mathematical Society |series=American Mathematical Society Colloquium Publications |volume=38 |date=1962 |mr=0150753 |zbl=0114.39602}} * {{Citation |last=Thurston |first=William |title=The Geometry and Topology of 3-manifolds |publisher=MSRI Publications |date=2002}} [[ကဏ္ဍ:ကွန်ဘိုင်နတိုးရစ်]] crji2s6991mg5j6aefaez9hxdmgqvla 3 292221 1055659 2026-09-28T21:04:47Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1055659 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-52002-15 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၂၁:၀၄၊ ၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) p8v5hm67rzlkvm1jsediajq0r1bo2ax 100 292222 1055667 2026-09-29T02:10:54Z Salai Rungtoi 22844 "{{Current events|year=2026|month=09|day=29|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055667 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=09|day=29|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}} 21090qvygek9hvqrryrbgs17sewf59h 1055675 1055667 2026-09-29T02:57:58Z Salai Rungtoi 22844 1055675 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=09|day=29|content= <!-- All news items below this line --> '''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ''' *[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] **[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]၊ [[ရခိုင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၃–လက်ရှိ)]] ***[[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကျောက်တော်မြို့]]ရှိ [[ကစ္ဆပနဒီ|ကစ္ဆပနဒီတံတား]]ဝန်းကျင်နှင့် အိန္ဒိယဈေးဝန်းကျင်တို့ လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခံရမှုတွင် အရပ်သား ၄၉ ဦး အစုလိုက်အပြုံလိုက် သေဆုံးကာ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိသူ ၆၀ နီးပါး ရှိလာပြီဖြစ်ကြောင်း [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/cm2kwld0dn47t (BBC Burmese)] <!-- All news items above this line -->}} 4l77w9dufyv200sgnvquhwq3y562heh 1055721 1055675 2026-09-29T09:30:09Z Salai Rungtoi 22844 1055721 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=09|day=29|content= <!-- All news items below this line --> '''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ''' *[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] **[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]၊ [[ရခိုင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၃–လက်ရှိ)]] ***[[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကျောက်တော်မြို့]]ရှိ [[ကစ္ဆပနဒီ|ကစ္ဆပနဒီတံတား]]ဝန်းကျင်နှင့် အိန္ဒိယဈေးဝန်းကျင်တို့ လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခံရမှုတွင် အရပ်သား ၄၉ ဦး အစုလိုက်အပြုံလိုက် သေဆုံးကာ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိသူ ၆၀ နီးပါး ရှိလာပြီဖြစ်ကြောင်း [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/cm2kwld0dn47t (BBC Burmese)] ***[[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] ဝင်များကို အဓိကထောက်ပံ့သည့် ပြည်သူ့တော်လှန်ရေးထောက်ပို့အစီအစဉ် (PRF) တွင် ရှမ်းပြည်နယ်၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးမှ ငွေကြေးထောက်ပံ့သူ ၂၁ ဦးကို ဖမ်းဆီးထားကြောင်း နေပြည်တော်က သတင်းထုတ်ပြန်သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/cm2kwld0dn47t (BBC)] <!-- All news items above this line -->}} itw3ba1r890ej4gjiiufz1yqtra7km7 0 292223 1055677 2026-09-29T03:56:18Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1055677 wikitext text/x-wiki #Redirect[[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]] 7irj463jxt47kvpjzaa8t9ujm5z6bxx 0 292224 1055679 2026-09-29T04:01:16Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[ပထမ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1055679 wikitext text/x-wiki #Redirect[[ပထမ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] ju3qvd5y2whbpfkatv5xwu9xe2fmwxl 0 292225 1055680 2026-09-29T04:04:55Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[ပထမ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1055680 wikitext text/x-wiki #Redirect[[ပထမ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] ju3qvd5y2whbpfkatv5xwu9xe2fmwxl 0 292226 1055681 2026-09-29T04:05:26Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[ပထမ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1055681 wikitext text/x-wiki #Redirect[[ပထမ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] ju3qvd5y2whbpfkatv5xwu9xe2fmwxl 0 292227 1055684 2026-09-29T04:07:58Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[ပထမ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1055684 wikitext text/x-wiki #Redirect[[ပထမ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး]] ju3qvd5y2whbpfkatv5xwu9xe2fmwxl 1 292228 1055713 2026-09-29T08:03:29Z ~2026-52354-62 148807 /* ဘယ်ကနေ မြစ်ဖျားခံစီးဆင်းတာလဲ */ အပိုင်းသစ် 1055713 wikitext text/x-wiki == ဘယ်ကနေ မြစ်ဖျားခံစီးဆင်းတာလဲ == ကချင်ပြည်နယ်မှာစီးဆင်း‌ေတဲ့ မြစ်စုံ အဆုံးက မြို့ [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/~2026-52354-62|~2026-52354-62]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-52354-62|talk]]) ၀၈:၀၃၊ ၂၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) cjjyi7zk9v4qu7miem69sb08ysts4n8 3 292229 1055714 2026-09-29T08:05:57Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1055714 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-52354-62 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၀၅၊ ၂၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) c18tub1tkpvutlo89k7xczr6fde2wai