ဝီကီပီးဒီးယား mywiki https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွေးနွေးချက် အသုံးပြုသူ အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက် ဝီကီပီးဒီးယား ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွေးနွေးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွေးနွေးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက် မုခ်ဝ မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက် စာမူကြမ်း စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက် TimedText TimedText talk မော်ဂျူး မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက် Event Event talk 0 2999 1055830 951632 2026-09-30T13:46:04Z ပရဟိတ 147401 /* နောက်ဆုံးနေ့ရက် */ 1055830 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့|ဝဏ္ဏကျော်ထင်]] [[သီရိပျံချီဘွဲ့ |သီရိပျံချီ]] [[မဟာသရေစည်သူဘွဲ့ |မဟာသရေစည်သူ]] | name = ဦးသန့် |native_name = | nationality = မြန်မာ | image = U Thant (1963).jpg | caption =ဦးသန့် (၁၉၆၃ ခုနှစ်) | alt = Official portrait of U Thant with a UN flag in the background. | order = တတိယမြောက် [[အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်|အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးချုပ်]] | term_start = ၃၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၆၁ | term_end = ၃၁ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၇၁ | predecessor = [[ဒက်ဟမ်းမားရှိုး]] | successor = [[ကွတ်ဝေါလ်ဟိုင်း]] | birth_date = {{birth date|1909|1|22|df=y}} | birth_place = [[ပန်းတနော်မြို့]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = {{nowrap|{{death date and age|1974|11|25|1909|1|22|df=yes}}}} | death_place = [[နယူးယောက်မြို့]]၊ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] | death_cause = အဆုတ်ကင်ဆာ | resting_place = ရွှေတိဂုံဘုရား တောင်ဘက်မုခ်၊ ရန်ကုန်၊ မြန်မာ | parents = ဦးဖိုးနှစ် နှင့် ဒေါ်နန်းသောင် | spouse = ဒေါ်သိန်းတင် (၁၉၈၉ ကွယ်လွန်) | children = {{unbulleted list |မောင်ဘို |တင်မောင်သန့် |အေးအေးသန့်}} | relations = {{unbulleted list |ခန့် {{small|(ညီအစ်ကို)}} |သောင်း {{small|(ညီအစ်ကို)}} |တင်မောင် {{small|(ညီအစ်ကို)}} |[[သန့်မြင့်ဦး]] {{small|(မြေး)}}}} | religion = [[ထေရဝါဒ|ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |signature = U Thant Signature.svg }} မဟာသရေစည်သူ '''ဦးသန့်''' (၂၂ ဇန်နဝါရီ ၁၉၀၉ – ၂၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၇၄) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား သံတမန်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့[[ကုလသမဂ္ဂ]]၏ တတိယမြောက် [[အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်|အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးချုပ်]]ဖြစ်ကာ ၁၉၆၁ မှ ၁၉၇၁ ခုနှစ်အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ကုလသမဂ္ဂ၏ ဒုတိယမြောက် အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် [[ဒက်ဟမ်းမားရှိုး]] ၁၉၆၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလအတွင်း လေယာဉ်ပျက်ကျ သေဆုံးပြီးနောက်ပိုင်း ၎င်း၏ နေရာတွင် အရွေးချယ်ခံခဲ့ရခြင်း ဖြစ်ကာ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်တာဝန်ကို ဥရောပသားမဟုတ်သူများထဲမှ ပထမဆုံးထမ်းဆောင်သူလည်း ဖြစ်သည်။ အာရှတွင် ပထမဦးဆုံး ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးချုပ် ဖြစ်သည်။ ဦးသန့်အား ၎င်းမွေးဖွားရာ ပန်းတနော်မြို့ကို ရည်စူး၍ ပန်းတနော် ဦးသန့် ဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်။အင်္ဂလိပ်လိုမှာ ''U Thant'' ဖြစ်သည်။ == ငယ်စဉ်ဘဝ == [[File:U Thant and his mom.jpg|thumb|left|150px|ဦးသန့် နှင့် မွေးသမိခင် ဒေါ်နန်းသောင်]] ဦးသန့်ကို ၁၉ဝ၉- ခုနှစ်ဇန်နဝါရီလ ၂၂ ရက်သောကြာနေ့တွင် [[ဧရာဝတီတိုင်း]]၊ [[ပန်းတနော်မြို့]]၌ အဖဦးဖိုးနှစ်၊ အမိ ဒေါ်နန်းသောင်တို့ မှ ဖွားမြင်ခဲ့လေသည်။ မွေးချင်း ညီအစ်ကို လေးဦးအနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ မိဘများမှာ အောင်မြင်သော မြေပိုင်ရှင်နှင့် ဆန်ကုန်သည်များဖြစ်ကြသည်။ ဖခင်ဦးဖိုးနှစ်သည် ကာလကတ္တား မြို့ (ယခု ကိုလ်းကားတား) အထိ သွားရောက်ပညာသင်ကြားခဲ့ဖူးသူဖြစ်ရာ အင်္ဂလိပ်စာကို ကောင်းစွာတတ်ကျွမ်းသူ ဖြစ်သည်။ ဦးသန့်၏ဖခင် ဦးဖိုးနှစ်၏ အမျိုးအနွယ်တို့မှာ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကိုယုံကြည်ကြသူများ ဖြစ်ကြပြီး ရန်ကုန်မြို့၌ ''[[သူရိယသတင်းစာ]]''ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။<ref>(2006) The River of Lost Footsteps. Farrar, Straus and Giroux. ISBN 0-374-16342-1.</ref> ထိုခေတ်က မြန်မာလူမျိုးများတွင် အင်္ဂလိပ်စာ တတ်ကျွမ်းသူ ရှားပါးလှရာ၊ မောင်သန့်လေးမှာ ဖခင်ထံမှ အင်္ဂလိပ်စာနှင့် စာပေဗဟုသုတတို့ကို သင်ယူလေ့လာ ဆည်းပူးခွင့် ရရှိခဲ့လေသည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံသုတေသနအသင်း]]ကို တည်ထောင်ရာတွင်လည်း အဖွဲ့ဝင်တစ်ယောက်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ မောင်သန့်သည် ငယ်စဉ်ကပင် စာရေးဆရာလုပ်ရန် ဝါသနာ ထုံခဲ့ရာ ရှေးခေတ်မြန်မာစာပေ ပညာရှင်ကြီးများရေးသားခဲ့သော ပျို့၊ ကဗျာ၊ မော်ကွန်းရာဇဝင်စသည့် ရှေးဟောင်းစာပေများနှင့် ရာဇဝင်များကို အချိန်ရလျှင်ရသလို လေ့လာလိုက်စားခဲ့သည်။ ဤသို့ ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ၊ ရှင်မဟာ သီလဝံသမှ စ၍ နတ်ရှင်နောင်၊ နဝဒေး၊ လှိုင်ထိပ်ခေါင်တင်၊ မြဝတီမင်းကြီးဦးစ၊ စလေဦးပုည အဆုံး မြန်မာစာဆို တော်ကြီးများ၏ လက်ရာအဖုံဖုံကို လေ့လာဖတ်ရှုမှတ်သားခဲ့သည်။ မောင်သန့် ၁၂ နှစ်သားအရွယ်မှာပင် ဖခင်ဖြစ်သူ၏စာအုပ်စင်မှ ရှိတ်စပီးယား၊ နာမည်ကျော် စုံထောက် စာရေးဆရာ ဆာအာသာကိုနင်ဒွိုင်း စသူတို့၏ အင်္ဂလိပ်ဝတ္တုကြီးများကို မွှေနှောက်ရှာဖွေ၍ ဖတ်ရှုတတ် နေလေပြီ။ သို့သော် မောင်သန့်အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် ဖခင်ကြီးရုတ်တရက်ကွယ်လွန်သွားခဲ့ရာ၊ မိခင်ဖြစ်သူ ဒေါ်နန်းသောင်မှာ သားလေးယောက်နှင့်ဘဝကို ရုန်းကန်ကြိုးစားရတော့သည်။ [[ပန်းတနော်]]အထက်တန်းကျောင်းနှင့် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]တွင် [[သမိုင်း]]ဘာသာရပ်ကို သင်ယူ လေ့လာခဲ့သည်။ တက္ကသိုလ် ပြီးဆုံးသောအခါ ပန်းတနော်မြို့ အမျိုးသားကျောင်းတွင် ဆရာလုပ်ရန် ပြန်လာခဲ့သည်။ အသက် ၂၅ နှစ်တွင် ထိုကျောင်း၏ ကျောင်းအုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် အနီးအနားရှိ မအူပင်မြို့တွင် နေထိုင်ပြီး ပညာအုပ်ဖြစ်သော နောင်တစ်ချိန်၌ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်လာမည့် [[ဦးနု]] နှင့် ခင်မင်ရင်းနှီးခဲ့သည်။ ဦးသန့်သည် ''သီလဝ'' ဟူသော ကလောင်အမည်ဖြင့် အချို့မဂ္ဂဇင်းနှင့် သတင်းစာအတွက် ဆောင်းပါး အပတ်စဉ်ရေးပေးသည်။ ဦးသန့်သည် စာအုပ်အချို့ကိုလည်း ဘာသာပြန်ခဲ့သည်။<ref>Naing, Saw Yan (January 22, 2009). [http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=14975 Remembering U Thant and His Achievements] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120328084801/http://irrawaddy.org/article.php?art_id=14975 |date=28 March 2012 }}. ''The Irrawaddy''.</ref> == ပြည်သူ့ဝန်ထမ်းဘဝ == [[File:U Thant's family 1964.PNG|thumb|ဦးသန့် နှင့် ၎င်း၏ မိသားစုဝင်များ၊ရှေ့တန်း(ဝဲမှယာ) ဦးသန့်၊ မိခင်ကြီး ဒေါ်နန်းသောင်၊ အစ်ကိုကြီး ဦးခန့်၊နောက်တန်း(ဝဲမှယာ)အစ်ကို ဦးတင်မောင်၊ ဒေါက်တာတင်မြင့်ဦး+(သမီး)မအေးအေးသန့်၊ အစ်ကိုလတ် ဦးသောင်း တို့နှင့် ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် တွေ့ရစဉ်။]] လွတ်လပ်ရေးရခါစမြန်မာနိုင်ငံတွင် ဦးနု ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာသောအခါ ဦးသန့်ကို ရန်ကုန်သို့ ခေါ်ယူပြီး ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် အသံလွှင့်ဌာန၏ ညွှန်ကြားရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ နောက်နှစ်များတွင် ဦးသန့်အား မြန်မာအစိုးရ၏ ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာနတွင် အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဦးသန့်သည် ၁၉၅၁ ခုနှစ် မှ ၁၉၅၇ ခုနှစ်အထိ ဝန်ကြီးချုပ်၏ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး မိန့်ခွန်းများ ရေးသားပေးခြင်း၊ နိုင်ငံခြား ခရီးစဉ်များ စီစဉ်ပေးခြင်း နှင့် နိုင်ငံခြားမှ ဧည့်သည်တော်များကို လက်ခံတွေ့ဆုံခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတကာ ကွန်ဖရင့် အများအပြားကို တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၅ ခုနှစ် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]] [[ဘန်ဒေါင်းမြို့]] တွင် ကျင်းပသည့် [[ဘက်မလိုက်လှုပ်ရှားမှု]] ကို မွေးဖွားပေးခဲ့သော ပထမအကြိမ် [[အာရှ]] - [[အာဖရိက]] နိုင်ငံများဆိုင်ရာ ညီလာခံတွင် အတွင်းရေးမှူး အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ [[အ.ထ.က(၂)ဒဂုံ|မြို့မကျောင်း]] အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဝင်လူကြီးအဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |title=မြို့မအမျိုးသားကျောင်းသမိုင်း |date=၂၀၁၂ |publisher=ဦးစိုးဝင်း |page=Page 130-131}}</ref> နောင်တွင် တည့်တည့်မှန်မှန်လုပ်တတ်သော၊ မှန်သည်ထင်လျှင် အလျှော့မပေးတတ်သော ဦးသန့် နှင့် တိုင်းပြည်ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သည့် ဦးနုတို့ မသင့်မမြတ်ဖြစ်ရာမှ ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ဦးသန့်အား ကုလသမဂ္ဂဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ကာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ နယူးယောက်မြို့သို့ စေလွတ်ခဲ့သည်။ ဦးသန့်သည် ၁၉၅၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၁ ခုနှစ်အထိ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကုလသမဂ္ဂအမြဲတမ်းကိုယ်စားလှယ် အဖြစ်သာမက [[အယ်လ်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ]]၏ လွတ်လပ်ရေး စေ့စပ်ဆွေးနွေးမှုများတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင် မြန်မာအစိုးရသည် ဦးသန့်ကို '''ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ''' ပြန်တမ်းအရ [[မဟာသရေစည်သူ|မဟာသရေစည်သူဘွဲ့]]နှင့် ဗိုလ်ရာထူး ပေးအပ်သည်။<ref>H.W. Wilson Company (1962). ''Current biography, Volume 23.'' H. W. Wilson Co.</ref> == ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် == [[File:U-Thant-10617.jpg|thumb|left|150px]] [[File:UThant2.gif|thumb|left|150px]] ဦးသန့်သည် ကုလသမဂ္ဂ၏ တတိယမြောက် အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် ဖြစ်ပြီး ယင်းရာထူးအား အာရှနိုင်ငံများထဲမှ ပထမဦးဆုံး ရရှိသူဖြစ်သည်။ ဦးသန့်သည် ၁၉၆၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃ ရက်မှ စတင်ကာ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် ဒက်ဟမ်းမားရှိုး၏ မကုန်ဆုံးသေးသော သက်တမ်းကို ဖြည့်ဆည်းရန် လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ ထောက်ခံချက်ဖြင့် အထွေထွေညီလာခံမှ ယာယီ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ၁၉၆၂ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် အထွေထွေညီလာခံမှ ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်အဖြစ် ၁၉၆၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃ ရက် သက်တမ်းအထိ ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ပထမသက်တမ်းအတွင်းတွင် ကျူးဘားဒုံးပျံပြဿနာ (Cuban Missile Crisis) ကို ဖြေရှင်းပေးရာတွင် ပါဝင်စေ့စပ်ပေးမှု နှင့် ကွန်ဂိုပြည်တွင်းစစ်ကို ပြီးဆုံးစေခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် အများက အသိအမှတ်ပြုခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ဦးသန့်သည် ၁၉၆၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂ရက်တွင် လုံခြုံရေးကောင်စီမှ တညီတညွတ်တည်း ထောက်ခံမှုဖြင့် အထွေထွေညီလာခံမှ ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် ဒုတိယသက်တမ်းအဖြစ် ထပ်မံခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် ဒုတိယသက်တမ်းမှာ ၁၉၇၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်နေ့ သူအငြိမ်းစားယူမည့် အချိန်အထိ ဖြစ်သည်။ သူ၏ အတွင်းရေးမှူးချုပ် သက်တမ်းအတွင်းတွင် ကုလသမဂ္ဂသို့ အာရှ နှင့် အာဖရိကမှ ဒါဇင်မျှသော နိုင်ငံတို့ ဝင်ရောက်ရေးအတွက် ကြည့်ရှုစောင့်ကြပ်ခဲ့ရပြီး သူသည် တောင်အာဖရိက အသားအရောင်ခွဲခြားမှု ကို အပြင်းအထန် ဆန့်ကျင်သူဖြစ်သည်။ ထို့အပြင်သူသည် UNDP, UN University, UNCTAD နှင့် UN Environmental Programme အပါအဝင် ယူအင်န် ဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးနှင့် သက်ဆိုင်သော အေဂျင်စီ၊ ရန်ပုံငွေအဖွဲ့နှင့် ပရိုဂရမ် အမြောက်အမြားကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဦးသန့်သည် မြောက်မြားလှသော ကြားဝင်ဖျန်ဖြေမှုများကို အောင်မြင်စွာ ဆောင်ရွက်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ၁၉၆၂တွင် ယီမင်အရေးနှင့် ၁၉၆၈တွင် ဘာရိန်းအရေးတို့ဖြစ်သည်။ ယင်းကိစ္စတို့သည် ဒေသတွင်း ငြိမ်းချမ်းရေးကိုထိပါးစေနိုင်သည့် စစ်ဖြစ်ကြမည့် အရေးများဖြစ်ပြီး ဦးသန့်၏ လိမ္မာပါးနပ်စွာ ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးမှုကြောင့်သာ စစ်ကိုရှောင်လွှဲနိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ [[File:UThant5.jpg|thumb|right|150px|ဦးသန့်ပုံပါ ကုလသမဂ္ဂစာအိတ်]] [[File:UThant6.gif|thumb|right|150px| ဦးသန့် နှင့် ကျူးဘားခေါင်းဆောင် ကပ်စထရို]] သူ့အရင် အထွေအထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် နှစ်ယောက်နှင့်မတူပဲ သူသည် သက်တမ်းဆယ်နှစ်ပြည့်မြောက်သည်နှင့် အနားယူခဲ့သည်။ ဦးသန့်ကို တာဝန်ပေးခန့်အပ်ခဲ့စဉ် ၁၉၆၁ခုနှစ်က [[ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု]]က အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်သုံးဦး ထားရှိမည့် Trioka အစီအစဉ်ကို ကြိုးပမ်းလာခဲ့ဖူးသည်။ ယင်းအစီအစဉ်မှာ စစ်အေးစစ်ပွဲ ဆင်နွှဲနေကြသော ဆိုဗီယက်နှင့် အမေရိကန် ဦးဆောင်သည့် နိုင်ငံများဘက်မှ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်နှစ်ဦးနှင့် အခြားတစ်ဦး ပေါင်းသုံးဦးဖြစ်သည်။ ၁၉၆၆ ခုနှစ် ဦးသန့်အား ဒုတိယသက်တမ်းအတွက် ထပ်မံတာဝန်ပေးသောအခါ ဦးသန့်၏ ပထမအကြိမ်သက်တမ်းအတွင်း စွမ်းဆောင်မှုများကြောင့် အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် တာဝန်ဝတ္တရား၏ အရေးပါမှုကို သိရှိလာသော ဆိုဗီယက်တို့သည် ယင်းအစီအစဉ်ကို ထပ်မံမတင်ပြတော့ပဲ တစ်ဦးတည်းသာ ခန့်အပ်ရန် သဘောတူခဲ့သည်။ ဒုတိယသက်တမ်းအတွင်း ဦးသန့်သည် [[အာရပ်အစ္စရေးခြောက်ရက်စစ်ပွဲ]] (၁၉၆၇)၊ [[ပရာ့ဂ်နွေဦးတော်လှန်ရေး]]နှင့် [[ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယားနိုင်ငံ]] သို့ ဆိုဗီယက်ကျူးကျော်မှု အရေးအခင်း၊ ၁၉၇၁တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံကိုလွတ်လပ်ရေး ရရှိစေမည့် [[အိန္ဒိယပါကစ္စတန်စစ်ပွဲ]] စသည်တို့ကို အေးငြိမ်းအောင် ဖြေရှင်းပေးနိုင်ခဲ့သည်။ [[အီဂျစ်]]သမ္မတ နာဆာ၏တောင်းဆိုမှုကြောင့် ၁၉၆၇တွင် ဆိုင်းနိုင်းကျွန်းဆွယ်မှ ကုလငြိမ်းချမ်းရေးတပ်များ ရုပ်သိမ်းပေးရန် သဘောတူညီခဲ့မှုအတွက် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]နှင့် [[အစ္စရေးနိုင်ငံ]]တို့၏ ပြင်းထန်စွာ ဝေဖန်ပြစ်တင်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ဦးသန့်သည် အစ္စရေးနိုင်ငံအား စစ်မတိုက်ရန် နောက်ဆုံးမိနစ်ပိုင်းအချိန်အထိ အီဂျစ်သမ္မတ နာဆာထံ သွားရောက်တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ ဦးသန့်သည် ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲ ကိစ္စတွင် အမေရိကန်ကို လူသိရှင်ကြား ဝေဖန်ပြစ်တင်ခဲ့သည့်အတွက် တစ်ချိန်က သူနှင့် အလွန်အင်မတန် ရင်းနှီးခဲ့သော အမေရိကန်အစိုးရနှင့် ဆက်ဆံရေး ယိုယွင်းလာခဲ့သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အစိုးရအဖွဲ့နှင့် ဗီယက်နမ်တို့ကြား တိုက်ရိုက်တွေ့ဆုံဆွေးနွေးနိုင်ရေးအတွက် သူ၏တိတ်တဆိတ်ကြိုးပမ်းမှုအား သမ္မတ ဂျွန်ဆင် အစိုးရအဖွဲ့၏ ငြင်းပယ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ဦးသန့်သည် အမျိုးအမည်မသိယာဉ်ပျံများ (UFO) ကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ စိတ်ဝင်တစားလေ့လာခဲ့သည်။ ၁၉၆၇တွင် သူသည် အမေရိကန်လူမျိုး ရူပဗေဒပညာရှင် ဒေါက်တာဂျိမ်းစ်အီးမက္ကဒေါ်နယ်အား UFO နှင့်ပတ်သက်၍ ကုလသမဂ္ဂတွင် စကားပြောနိုင်ရန် စီစဉ်ပေးခဲ့ဖူးသည်။ <ref>Letter to U Thant / James E. McDonald. - Tucson, Ariz. : J.E. McDonald, 1967. - 2 s;Druffel, Ann; ''Firestorm: Dr. James E. McDonald's Fight for UFO Science''; 2003, Wild Flower Press; ISBN 0-926524-58-5</ref> ၁၉၇၁ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၃ရက်နေ့တွင် ဦးသန့်က သူသည် မည်သည့်အကြောင်းပြချက်နှင့်မျှ တတိယသက်တမ်း အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် အဖြစ် ဆက်လက်လုပ်ကိုင်တော့မည်မဟုတ်ကြောင်း ပြတ်သားစွာ ပြောဆိုလိုက်သည်။ ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဆက်ခံမည့်သူကို သီတင်းပါတ်ပေါင်းများစွာ အပူတပြင်း ရှာဖွေခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် [[ကွတ်ဝါးလ်ဟိုင်း]] ကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ ဦးသန့်သည် ၎င်း၏သက်တမ်းမကုန်ဆုံးမီ ၁၀ ရက်အလို ကွတ်ဝါးလ်ဟိုင်း၏ ၅၃ နှစ်ပြည့်မွေးနေ့ဖြစ်သော ၁၉၇၁ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ရက်နေ့တွင် တာဝန်ဝတ္တရားများကို လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ကုလသမဂ္ဂ၏ အထွေထွေညီလာခံတွင် သူ၏နောက်ဆုံးနှုတ်ဆက်မိန့်ခွန်းပြောရာ၌ သူသည် သူ၏ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကြီးအခုမှ ကျသွားကြောင်း၊ အခုမှ စိတ်သက်သာပြီး လွတ်မြောက်မှုကို ခံစားရကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ နယူးယောက်တိုင်းမ်စ် သတင်းစာ၏ ၁၉၇၁ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၇ရက်နေ့ အယ်ဒီတာ့အာဘော်တွင် ဦးသန့်လွတ်မြောက်ခြင်း ''The Liberation of U Thant'' ဟူသောခေါင်းစီးဖြင့် ငြိမ်းချမ်းရေးအကျိုးတော်ဆောင်ဦးသန့်ကို အငြိမ်းစားယူပြီးနောက်တွင်လည်း လိုအပ်ဦးမည်ဖြစ်ကြောင်း ချီးကျူးဂုဏ်ပြု ရေးသားခဲ့သည်။ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ်ကာလအတွင်း ဦးသန့်သည် Palisade နှင့် Douglas Avenues လမ်းကြား၊ ၂၃၂လမ်းအနီးရှိ ၄.၇၅ ဧကမျှကျယ်သော Riverdale, Bronx ခြံတွင် နေထိုင်ခဲ့သည်။<ref>Dunlap, David W. [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE5D81731F935A25752C1A961948260 "Bronx Residents Fighting Plans Of a Developer"], ''The New York Times'', November 16, 1987. Accessed May 4, 2008. "A battle has broken out in the Bronx over the future of the peaceful acreage where U Thant lived when he headed the United Nations. A group of neighbors from Riverdale and Spuyten Duyvil has demanded that the city acquire as a public park the 4.75-acre parcel known as the Douglas-U Thant estate, north of 232d Street, between Palisade and Douglas Avenues. "</ref> == နောက်ဆုံးနေ့ရက် == [[File:Tomb of U Thant.jpg|thumbnail|ဦးသန့်၏ အုတ်ဂူ]] ၁၉၇၄ နိုဝင်ဘာ ၂၅ ရက်တွင် ဦးသန့်သည် [[နယူးယောက်မြို့]]၌ [[ပါးစောင်ကင်ဆာ]]ဖြင့်ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။<ref name="NYTObit">{{cite news |last1=Whitman |first1=Alden |title=U Thant Is Dead of Cancer at 65 |url=https://www.nytimes.com/1974/11/26/archives/u-thant-is-dead-of-cancer-at-65-ut-thant-is-dead-of-cancer-united.html |accessdate=6 April 2018 |work=The New York Times |date=26 November 1974}}</ref> ဦးသန့်၏ရုပ်ကလာပ်ကို မြန်မာပြည်သို့ ပြန်လည်သယ်ဆောင်ခဲ့သော်လည်း ထိုစဉ်က ပြည်တွင်းနိုင်ငံရေး အခြေအနေကြောင့် နိုင်ငံတော်အခမ်းအနားဖြင့် ဂုဏ်ပြုသင်္ဂြိုဟ်ခြင်း မပြုခဲ့ပါ။ ထိုစဉ်က သမ္မတဖြစ်သူ [[ဦးနေဝင်း]]သည် ဦးသန့်အား မြန်မာပြည်သူများက ချစ်ခင်ကြသည်ကို စိုးရိမ်၍လည်းကောင်း၊ ဦးသန့်၏မိတ်ဆွေဖြစ်သော [[ဦးနု]]မှ ဦးသန့်အကြောင်းပြကာ ဒီမိုကရေစီရေး ဆန္ဒပြမည်ကို စိုးရိမ်၍လည်းကောင်း ဦးသန့်၏ ရုပ်အလောင်းထည့်ထားသော ခေါင်းတလား ရန်ကုန်လေဆိပ်သို့ ရောက်သည့်တိုင် အဆင့်မြင့်အရာရှိကြီးများက လာရောက် ကြိုဆိုခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ လာရောက်ကြိုဆိုခဲ့သော ဒုတိယပညာရေးဝန်​ကြီး ဦးအောင်ထွန်းအား ထို့နောက် ရာထူးမှ အနားပေးခဲ့သည်။<ref>''Asian almanac, Volume 13.'' (1975). s.n. p. 6809.</ref> ဦးနေဝင်းက ဦးသန့်၏ ရုပ်အလောင်းအား အစိုးရအဖွဲ့မှ မည်သူ့ကိုမျှ မပါဝင်စေပဲ သင်္ဂြိုဟ်စေခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၅ရက်နေ့တွင် ဦးသန့်အားမမြှုပ်နှံမီ နာရီအနည်းငယ်မျှအလိုတွင် အများပြည်သူ နောက်ဆုံးဂါရဝပြုနိုင်ရန် ရန်ကုန်မြို့ ကျိုက္ကဆံကွင်းတွင် ပြသထားသည်။ ထိုစဉ်တွင် သာမန်သုဿာန်တွင် မြှုပ်နှံမည်ကို မလိုလားကြသော ကျောင်းသားနှင့်ပြည်သူအချို့က ဦးသန့်၏ ရုပ်အလောင်းအား လုယူသွားခဲ့သည်။ ထို့နောက်ကျောင်းသားများက ဦးသန့်၏ ရုပ်အလောင်းကို ယခင် ဦးနေဝင်းမှ ၁၉၆၂ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၈ ရက်နေ့တွင် ဒိုင်းနမိုက်ဖြင့် ဖောက်ခွဲဖျက်ဆီးခဲ့သော ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားသမဂ္ဂနေရာဟောင်းတွင် မြှပ်နှံသင်္ဂြိုဟ်လိုက်သည်။<ref>{{cite news| url=http://www.guardian.co.uk/news/2002/dec/06/guardianobituaries |location=London |work=The Guardian | first=Martin | last=Smith | title=General Ne Win | date=December 6, 2002}}</ref> ဒီဇင်ဘာလ ၅ရက်နေ့မှ ၁၁ရက်နေ့အတွင်း ကျောင်းသားများသည် ယာယီဦးသန့်ဗိမ္မာန်ပြုလုပ်ကြပြီး အစိုးရဆန့်ကျင်ရေးတရားများ ဟောပြောကြသည်။ ၁၉၇၄ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၁ရက်နေ့ နံနက်လင်းအားကြီးအချိန်တွင် အစိုးရစစ်တပ်မှ ကျောင်းဝင်းအတွင်းရှိ ကျောင်းသားအချို့ကို ဝင်ရောက်ပစ်ခတ်ပြီး ဦးသန့်၏ ရုပ်အလောင်းကို ပြန်လည်ယူဆောင်သွားကာ [[ရွှေတိဂုံစေတီတော်]] ခြေရင်းတွင် မြှပ်နှံပေးလိုက်သည်။ ယင်းသို့ တရကြမ်း ဝင်ရောက်လုယူမှုကြောင့် ကျောင်းသားများနှင့် ပြည်သူအများပါဝင်သော အုံကြွမှုကြီး ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မြို့နှင့် အနီးဝန်းကျင်တွင် စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာခဲ့သည်။ ယင်းနောက် လူထုအုံကြွမှုကို အပြင်းအထန်နှိမ်နင်းခဲ့သဖြင့် ကျောင်းသားများနှင့် ပြည်သူများ သေဆုံးခဲ့သည်။ ယင်းကို [[ဦးသန့် အရေးအခင်း‎]]ဟု ခေါ်တွင်သည်။ ၁၉၇၈တွင် ဦးသန့်ရေးသော ကုလမှရှုမြင်ချက် (View from the UN) စာအုပ်ကို အမေရိကန်ပုံနှိပ်တိုက် (American publishing house) မှ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ နယူးယောက်မြို့တော် [[ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂဌာနချုပ်]]အနီးရှိ မြစ်တွင်းမှ [[ဘဲလ်မောင့်ကျွန်း]] [[(Belmont Island)]] ကို ဦးသန့်အားဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ဦးသန့်ကျွန်းဟု နာမည်ပြောင်းပေးခဲ့ကြသည်။ == မိသားစု == ဦးသန့်သည် ဒေါ်သိန်းတင်နှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားကာ သား သမီး၃ ဦး၊ မြေး ၄ ဦးနှင့် မြစ် ၃ ဦး ထွန်းကားခဲ့သည်။ ဦးသန့်၏ တစ်ဦးတည်းသော မြေးယောက်ျား [[သန့်မြင့်ဦး|ဦးသန့်မြင့်ဦး]] သည် သမိုင်းပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ကုလသမဂ္ဂ နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာဌာနတွင် ဝါရင့်ဝန်ထမ်းဖြစ်ပြီး ''The River of Lost Footsteps'' (ခြေရာပျောက်မြစ်) ကို ရေးသားခဲ့သည်။ == ဦးသန့်အားဂုဏ်ပြုခေါ်ဝေါ်ခဲ့သောနာမည်များ == * ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် အားကြိုးမာန်တက် ရှေးရှုလုပ်ကိုင်ကြသော အဖွဲ့အစည်းများနှင့် တစ်သီးပုဂ္ဂလများအား [[ဦးသန့်ငြိမ်းချမ်းရေးဆု]] အားတီထွင်ချီးမြှင့်သည်။ * [[မလေးရှားနိုင်ငံ|မလေးရှား]]၏ မြို့တော်[[ကွာလာလမ်ပူမြို့|ကွာလာလမ်ပူ]]မှ သံရုံးများရှိသောလမ်းကို Jalan U Thant (ဦးသန့်လမ်း) ဟု ဦးသန့်ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် နာမည်ပေးခဲ့သည်။ * ကုလသမဂ္ဂရုံးချုပ်၏ အရှေ့ဘက် မျက်နှာချင်းဆိုင်တွင်ရှိသော မြစ်အတွင်းရှိ ကျွန်းငယ်လေးအား [[ဦးသန့်ကျွန်း]] ဟု ဦးသန့်အား ဂုဏ်ပြုသော အားဖြင့်ခေါ်တွင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=http://www.nytimes.com/1996/10/06/nyregion/fyi-652520.html |work=The New York Times |first=Daniel B. |last=Schneider |title=F.Y.I. |date=October 6, 1996}}</ref> * ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုကျိုမြို့၊ ကုလသမဂ္ဂတက္ကသိုလ် United Nations University (UNU) ဌာနချုပ်တွင် ဦးသန့်ဂုဏ်ပြုသင်ကြားပို့ချချက်များဟူသော သင်ခန်းစာကို ပုံမှန် သင်ကြားပေးလျက် ရှိသည်။ * ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုကျိုမြို့၊ ကုလသမဂ္ဂတက္ကသိုလ် United Nations University (UNU) ဌာနချုပ်တွင် အဓိကကွန်ဖရင့်ခန်းမကြီးအား ဦးသန့်အမည်ဖြင့် မှည့်ခေါ်ထားသည်။ * ကုလသမဂ္ဂအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာသင်တန်းကျောင်း (United Nations International School) တွင် ဦးသန့်ပညာသင်ဆုကို ပေးအပ်ချီးမြှင့်သည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|2}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [https://web.archive.org/web/20081202190856/http://www.un.org/av/photo/subjects/sg3.htm UN Photos of U Thant] * [http://www.un.org/Overview/SG/sg3bio.html Official U.N.S.G. biography] * [http://www.irrawaddy.org/aviewer.asp?a=6343&z=107 Burma's Tomb Raiders] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061220100319/http://www.irrawaddy.org/aviewer.asp?a=6343&z=107 |date=20 December 2006 }} {{s-start}} {{s-dip}} {{s-bef |before={{flagicon|Sweden}} [[ဒက်ဟမ်းမားရှိုး]]}} {{s-ttl |title=ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် |years=1961–1971}} {{s-aft |after={{flagicon|Austria}} [[ကွတ်ဝေါလ်ဟိုင်း]]}} {{end}} {{ကုလသမဂ္ဂ အတွင်းရေးမှူးချုပ်များ}} [[Category:ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်များ]] [[Category:မြန်မာ သံအမတ်ကြီးများ]] {{lifetime|၁၉၀၉|၁၉၇၄}} {{DEFAULTSORT:သန့်၊ ဦး}} 720tsh681j1atv5buttri4rt6dp7ef9 0 4815 1055838 812960 2026-09-30T15:08:38Z ~2026-52676-29 148872 /* မြန်မာပြန် */ 1055838 wikitext text/x-wiki {{ပိဋကတ်သုံးပုံ}} '''ဓဇဂ္ဂသုတ်''' သည် [[ပရိတ်ကြီး ၁၁ သုတ်]] တွင် ပါဝင်သည်။ ဘုန်းကြီးကျောင်းများတွင် နေကာစ [[သာမဏေ]]ငယ်၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းသားတို့သည် အခြေခံစာများအနက် [[မင်္ဂလသုတ်]] [[ရတနာရွှေချိုင့်]] [[အတွင်းအောင်ခြင်း]] [[အပြင်အောင်ခြင်း]] စသည်တို့သင်အံပြီးသောအခါ ပရိတ်ကြီး ၁၁ သုတ်ကိုလည်း မဖြစ်မနေ သင်ယူရသည်။ ထိုသို့ သင်ယူလေ့ကျက်ရာတွင် ဓဇဂ္ဂသုတ်သည် ရှည်လည်းရှည်၊ မှတ်သားရလည်းခက်သဖြင့် သာမဏေငယ်တို့ စိတ်ပျက်ပြီး လူထွက်တတ်သည့် အဖြစ်များရှိခဲ့ဖူးသည်။ ထို့ကြောင့် “ဓားကိုဖျက် ဝါးမျက်၊ ရှင်ကိုဖျက် ဓဇဂ်”ဟုသော မြန်မာစကားလည်း ပေါ်လာခဲ့သည်။ ==ဓဇဂ္ဂသုတ် ပါဠိတော်== {| class="wikitable" |၁။ ယဿာနုဿရဏေနာပိ၊ အန္တလိက္ခေပိ ပါဏိနော။ ပတိဋ္ဌမဓိဂစ္ဆန္တိ၊ ဘူမိယံ ဝိယ သဗ္ဗထာ၊ |၁။ယတ်သာနုတ်သရဏေနာပိ အန်တလိတ်ခေပိ ပါဏိနော ပတိတ်ထ မဓိဂစ်ဆန်တိ ဘူမိယံ ဝိယ သတ်ဗထာ |- |၂။ သဗ္ဗုပဒ္ဒဝဇာလမှာ၊ ယက္ခစောရာဒိ သမ္ဘဝါ။ ဂဏာနာ န စ မုတ္တာနံ၊ ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမ ဟေ။ |၂။သတ်ဗုပတ်ဒဝဇာလမ်မှာ၊ ယက်ခ-စောရာဒိ-သမ်ဘဝ ဂဏာနာ-န စ-မုတ်တာနံ၊ ပရိတ်တံ တံ ဘဏာမ ဟေ |- |၃။ ဧဝံ မေ သုတံ၊ ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ။ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ၊ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ။ |၃။ အေဝံ မေ သုတံ၊ အေကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ်ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ၊ အ-နာထ ပိန်ဒီကတ်သ အာရာမေ။ |- |၄။ တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ ဘိက္ခဝေါတိ၊ ဘဒ္ဒန္တေတိ တေ ဘိက္ခူ - ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ။ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ၊ ဘူတပုဗ္ဗံ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝါသုရသင်္ဂါမော၊ သမုပဗျူဠှော အဟောသိ။ အထ ခေါ ဘိက္ခဝေ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော။ ဒေဝေ တာဝတိံ သေ အာမန္တေသိ၊ သစေ မာရိသာ ဒေဝါနံ၊ သင်္ဂါမဂတာနံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ၊ မမေဝ တသ္မိံ သမယေ၊ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ။ မမံ ဟိ ဝေါ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ၊ ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ လောမဟံသော ဝါ၊ သော ပဟီယိဿတိ။ |၄။တတ်တရခေါ ဘဂဝါ ဘိတ်ခူ အာမန်တေသိ ဘိတ်ခဝေါတိ ဘဒန်တေ” တိ တေ ဘိတ်ခူ ဘဂ-ဝတော ပစ်စတ်သောသုံ ဘဂဝါ အေတေဒဝေါစ ဘူတ-ပုတ်ဗံ ဘိတ်ခဝေ ဒေဝါသုရသင်ဂါမော သမုပဗျူလှော အဟောသိ အထခေါဘိတ်ခဝေသက်ကော ဒေဝါနံမိန်ဒေါ ဒေဝေ တာဝတိန် သေ အာမန်တေသိ သစေ မာရိသာ ဒေဝါနံ၊ သင်ဂါမ-ဂတာနံ အုပ်ပစ်ဇေယ ဘယံ ဝါ ဆမ်ဘိတတ်တံ ဝါ လောမဟံသောဝါ မ-မေဝေ တတ်သမိမ် သမယေ ဓဇက်ဂံ အုန်လောကေယာထ မမံ ဟိ ဝေါ ဓဇက်ဂံ အုန်လောက ယတံ ယံ ဘဝိတ်သတိ ဘယံ ဝါ ဆမ်ဘိတတ်တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ သော ပဟီယိတ်သတိ |- |၅။ နော စေ မေ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ၊ အထ ပဇာပတိဿ ဒေဝရာဇဿ- ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ။ ပဇာပတိဿ ဟိ ဝေါ ဒေဝရာဇဿ၊ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ၊ ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ လောမဟံသော ဝါ၊ သော ပဟီယိဿတိ။ |၅။ နော စေ မေ ဓဇက်ဂံ အုန်လောကယာထ အထ ပဇာပတိတ်သ ဒေဝ-ရာဇတ်သ ဓဇက်ဂံ အုန်လောကေယာထ ပဇာပတိတ်သ ဟိ ဝေါ ဒေဝ-ရာဇတ်သ* ဓဇက်ဂံ အုန်လောကယတံ ယံ ဘဝိတ်သတိ ဘယံ ဝါ ဆမ်ဘိတတ်တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ သော ပဟီယိတ်သတိ |- |၆။ နော စေ ပဇာပတိဿ ဒေဝရာဇဿ၊ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ၊ အထ ၀ရုဏဿ ဒေဝရာဇဿ၊ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ။ ဝရုဏဿ ဟိ ဝေါ ဒေဝရာဇဿ၊ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ၊ ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ လောမဟံသော ဝါ၊ သော ပဟီယိဿတိ။ |၆။နောစေ ပဇာပတိတ်သ ဒေဝ-ရာဇတ်သ ဓဇက်ဂံ အုန်လောကေယာထ အထ ဂရုဏတ်သ ဒေဝ-ရာဇတ်သ ဓဇက်ဂံ အုန်လောကေယာထ ဝရုဏတ်သ ဟိ ဝေါ ဒေဝ-ရာဇတ်သ ဓဇက်ဂံ အုန်လောကယတံ ယံ ဘဝိတ်သတိ ဘယံ ဝါ ဆမ်ဘိတတ်တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ သော ပဟီယိတ်သတိ |- |၇။ နော စေ ဝရုဏဿ ဒေဝရာဇဿ၊ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ၊ အထ ဤသာနဿ ဒေဝရာဇဿ၊ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ။ ဤသာနဿ ဟိ ဝေါ ဒေဝရာဇဿ။ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ၊ ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ လောမဟံသော ဝါ၊ သော ပဟီယိဿတီ တိ။ |၇။ နော စေ ဝရုဏတ်သ ဒေဝ-ရာဇတ်သ ဓဇက်ဂံ အုန်လောကေယာထ အထ အီသာနတ်သ ဒေဝ-ရာဇတ်သ ဓဇက်ဂံ အုန်လောကေယာထ အီသာနတ်သ ဟိ ဝေါ ဒေဝ-ရာဇတ်သ ဓဇက်ဂံ အုန်လောကယတံ ယံ ဘဝိတ်သတိ ဘယံ ဝါ ဆမ်ဘိတတ်တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ သော ပဟီယိတ်သတီ တိ |- |၈။ တံ ခေါ ပန ဘိက္ခဝေ၊ သက္ကဿ ဝါ ဒေဝါနမိန္ဒဿ၊ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ၊ ပဇာပတိဿ ဝါ ဒေဝရာဇဿ၊ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ၊ ဝရုဏဿ ဝါ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ၊ ဤသာနဿ ဝါ ဒေဝရာဇဿ၊ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ၊ ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ လောမဟံသော ဝါ၊ သော ပဟီယေထာပိ နောပိ ပဟီယေထ။ |၈။ တံ ခေါ ပန ဘိတ်ခဝေ သက်ကတ်သ ဝါ ဒေဝါန-မိန်ဒတ်သ ဓဇက်ဂံ အုန်လောကယတံ ပဇာပတိတ်သ ဝါ ဒေဝရာဇတ်သ ဓဇက်ဂံ အုန်လောကယ-တံ ဝရုဏတ်သ ဝါ ဒေဝရာဇတ်သ ဓဇက်ဂံ အုန်လောကယတံ အီသာနတ်သ ဝါ ဒေဝရာဇတ်သ ဓဇက်ဂံ အုန်လောကယတံ ယံ ဘဝိတ်သတိ ဘယံ ဝါ ဆမ်ဘိတတ်တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ သော ပဟီယေထာပိ နောပိ ပဟီယေထ |- |၉။ တံ ကိဿ ဟေတု၊ သက္ကော ဟိ ဘိက္ခဝေ ဒေဝါနမိန္ဒော၊ အဝီတရာဂေါ အဝီတဒေါသော၊ အဝီတမောဟော၊ ဘီရု ဆမ္ဘီ ဥတြာသီ ပလာယီတိ။ |၉။တံ ကိတ်သ ဟေတု သက်ကော ဟိ ဘိတ်ခဝေ ဒေဝါန-မိန်ဒေါ အ-ဝီတ-ရာဂေါ အ-ဝီတ-ဒေါသော အ-ဝီတ-မောဟော ဘီရု ဆမ်ဘီ အုတ်တရာသီ ပလာယီတီ |- |၁၀။ အဟဉ္စ ခေါ ဘိက္ခဝေ ဧဝံ ဝဒါမိ၊ သစေ တုမှာကံ ဘိက္ခဝေ၊ အရညဂတာနံ ဝါ ရုက္ခမူလဂတာနံ ဝါ၊ သုညာဂါရဂတာနံ ဝါ၊ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ လောမဟံသော ဝါ၊ မမေဝ တသ္မိံ သမယေ အနုဿရေယျာထ။ |၁၀။ အဟင်စ ခေါ ဘိတ်ခဝေ ဧဝံ ဝဒါမိ သစေ တုမ်မှာကံ ဘိတ်ခဝေ အရင်ည-ဂတာနံ ဝါ ရုတ်ခ-မူလဂတာနံ ဝါ သုန်ညာ-ဂါရ- -ဂတာနံ ဝါ၊ အုတ်ပစ်ဇေယ ဘယံ ဝါ ဆမ်ဘိတတ်တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ၊ မမေဝ တတ်သမိမ် သမယေ အနုတ်သရေယာထ |- |၁၁။ ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော၊ သုဂတော လောကဝိဒူ၊ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ၊ သတ္ထာဒေဝမနုဿာနံ။ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ တိ။ |၁၁။ အိတိပိသော ဘဂဝါ အရဟံ၊ သမ်မာသံဗုတ်ဓော ဝိတ်ဇာစရဏသမ်ပန်နော သုဂတော လောက- ဝိဒူ အနုတ်တရော ပုရိသ ဒမ်မ-သာရထိ သတ်ထာဒေဝမနုတ်သာနံ၊ ဗုတ်ဓော, ဘဂဝါ” တိ |- |၁၂။ မမံ ဟိ ဝေါ ဘိက္ခဝေ အနုဿရတံ၊ ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ လောမဟံသော ဝါ၊ သော ပဟီယိဿတိ။ |၁၂။မမံ ဟိ ဝေါ ဘိတ်ခဝေ အနုတ်သရ-တံ ယံ ဘဝိတ်သတိ ဘယံဝါ ဆမ်ဘိတတ်တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ သော ပဟီယိတ်သတိ |- |၁၃။ နော စေ မံ အနုဿရေယျာထ၊ အထ ဓမ္မံ အနုဿရေယျာထ၊ |၁၃။နော စေ မံ အနုတ်သရေယာထ အထ ဓမ်မံ အနုတ်သရေယာထ |- |၁၄။ သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော၊ သန္ဒိဋ္ဌိကော အကာလိကော ဧဟိပဿိကော ဩပနေယျိကော ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟီတိ။ |၁၄။သွက်ခါတော ဘဂဝ-တာ ဓမ်မော သန်ဒိတ်ထိကော, အကာလိကော အေဟိပတ်သိကော ဩပနေ-ယိကော* ပစ်စတ်တံ ဝေဒိတတ်ဗော ဝိန်ညုဟီ”တိ |- |၁၅။ ဓမ္မံ ဟိ ဝေါ ဘိက္ခဝေ အနုဿရတံ။ ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ လောမဟံသော ဝါ၊ သော ပဟီယိဿတိ။ |၁၅။ ဓမ်မံ ဟိ ဝေါ ဘိတ်ခဝေ အနုတ်သရဏံ ယံ ဘဝိတ်သတိ ဘယံ ဝါ ဆမ်ဘိတတ်တံ ဝါ၊ လောမဟံသော ဝါ သော ပဟီယိတ်သတိ |- |၁၆။ နော စေ ဓမ္မံ အနုဿရေယျာထ၊ အထ သံဃံ အနုဿရေယျာထ။ |၁၆။နော စေ ဓမ်မံ အနုတ်သရေယာထ အထ သံဃံ အနုတ်သရေယာထ |- |၁၇။ သုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝါတော သာဝကသံဃော၊ ဥဇုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော၊ ဉာယပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော၊ သာမီစိပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော၊ ယဒိဒံ စတ္တာရိ ပုရိသယုဂါနိ၊ အဋ္ဌ ပုရိသပုဂ္ဂလာ၊ ဧသ ဘဂဝတော သာဝကသံဃော၊ အာဟုနေယျော ပါဟုနေယျော၊ ဒက္ခိဏေယျော အဉ္ဇလိကရဏီယော၊ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာတိ။ |၁၇။ သုပ်ပတိပန်နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃာ အုဇုပ်ပတိပန်နော ဘဂဝတော သာဝက သံယော ညာယပ်ပတိပန်နော ဘဂဝတော သာဝက သံဃော၊ သာမီစိပ်ပတိပန်နော ဘဂဝတော သာဝက သံယော ယဒိဒံ စတ်တာရိ ပုရိသ-ယုဂါနိ အတ်ထ ပုရိသ-ပုတ်ဂလာ အေသ ဘဂဝတော သာဝကသံဃော အာဟုနေယော, ပါဟုနေယော ဒက်ခိဏေယျော၊အစ်ဇလိ ကရဏီယော အနုတ်တရံ ပုန်ညက်ခစ်တံ လောကတ် သာ”တိ |- |၁၈။ သံဃံ ဟိ ဝေါ ဘိက္ခဝေ အနုဿရတံ၊ ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ လောမဟံသော ဝါ၊ သော ပဟီယိဿတိ။ |၁၈။ သံယံ ဟိ ဝေါ ဘိတ်ခဝေ အနုတ်သရ-တံ ယံ ဘဝိတ်သတိ ဘယံ ဝါ ဆမ်ဘိတတ်တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ သော ပဟီယိတ်သတိ |- |၁၉။ တံ ကိဿ ဟေတု၊ တထာဂတော ဟိ ဘိက္ခဝေ။ အရဟံ သမ္မောသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ ဝီတရာဂေါ ဝီတဒေါသော ဝီတမောဟော၊ အဘီရု အဆမ္ဘီ အနုတြာသီ အပလာယီတိ။ |၁၉။တံ ကိတ်သ-ဟေတု တ-ထာဂတော ဟိ ဘိတ်ခဝေ အရဟံ သမ်မာသမ်ဗုတ်ဓော ဝီတ-ရာဂေါ ဝီတ-ဒေါသော ဂီတ-မောဟော အ-ဘီရု အ-ဆမ်ဘီ အနုတ်တရာသီ - အပလာယီတိ |- |၂၀။ ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ၊ ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော၊ အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ။ |၂၀။ အိဒ မဝေါစ ဘဂဝါ အိဒံ ဝတ်တဝါန သုဂတော အထာပရံ အေတဒဝေါစ သတ်ထာ |- |၂၁။ အရညေ ရုက္ခမူလေ ဝါ၊ သုညာဂါရေဝ ဘိက္ခဝေါ။ အနုဿရေထ သမ္ဗုဒ္ဓံ၊ ဘယံ တုမှာက နော သိယာ။ |၂၁။အရင်ည ရုတ်ခ-မူလေ-ဝါ သုန်ညာဂါရေဝ ဘိတ်ခဝေါ အနုတ်သရေထ သမ်ဗုတ်ဓံ၊ ဘယံ တုမ်မှာက နော သိယာ |- |၂၂။ နော စေ ဗုဒ္ဓံ သရေယျာထ၊ လောကဇေဋ္ဌံ နရာသဘံ၊ အထ ဓမ္မံ သရေယျာထ၊ နိယျာနိကံ သုဒေသိတံ၊ |၂၂။နော စေ ဗုတ်ဓံ သရေယာထ လောကဇစ်ထံ နရာသဘံ အထ ဓမ်မံ သရေယာထ နိန်ယာနိကံ သုဒေသိတံ |- |၂၃။ နော စေ ဓမ္မံ သရေယျာထ၊ နိယျာနိကံ သုဒေသိတံ။ အထ သံဃံ သရေယျာထ။ ပုညက္ခတ္တံ အနုတ္တရံ။ |၂၃။နော စေ ဓမ်မံ သရေယာထ နိန်ယာနိကံ သု-ဒေသိတံ အထ သံယံ သရယောထ ပုန်ညက်ခစ်တံ အနုတ်တရံ |- |၂၄။ ဧဝံ ဗုဒ္ဓံ သရန္တာနံ၊ ဓမ္မံ သံဃဉ္စ ဘိက္ခဝေါ၊ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ လောမဟံသော န ဟေဿတိ။ |၂၄။အေဝံ ဗုတ်ဓံ သရန်တာနံ၊ ဓမ်မံ သံဃင်စ ဘိတ်ခဝေါ ဘယံ ဝါ ဆမ်ဘိတတ်တံ ဝါ၊ လောမဟံသော န-ဟစ်သတိ |- |ဓဇဂ္ဂသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ။ |ဓဇက်ဂ သုတ်တံ-နိတ်ထိတံ |} ==ရွတ်ဖတ်ရခြင်းအကျိုး== ဤသုတ်ကို ရွတ်ဖတ်ပွားများလျှင် ပိုမို၍ ဉာဏ်ကောင်းလာစေနိုင်သည်။ မည်သည့်နေရာသို့ဖြစ်စေ နေ့နေ့ညည တစ်ယောက်တည်း သွားရဲလာရဲ နေရဲစေသည်။ စိတ်တန်ခိုးလည်း ကြီးလာလိမ့်မည်။ ပရိသတ်အလယ်မှာ ပြောရဲဆိုရဲ ရှိလာနိုင်သည်။ မိမိ၏ ဘဝအခြေအနေ ခိုင်မြဲစေသည်။ ရာထူး တည်မြဲရေး၊ စည်းစိမ် တည်မြဲရေးအတွက် အကျိုးပြုလိမ့်မည်။ (ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာဂုဏ်တော် များကို သီးသန့် ပွားများနိုင်သည်။ ==မြန်မာပြန်== # ဤဓဇဂ္ဂသုတ်ပရိတ်တော်ကို အောက်မေ့ဆင်ခြင်ကာမျှဖြင့် ကောင်းကင်၌ပင် တည်ခိုက်ကြုံသော် မြေပြင်မှာလို ခိုင်ခိုင်မြဲမြဲ တည်ခွင့်ရလေသည်။ # ဤဓဇဂ္ဂသုတ် ပရိတ်တော်ကြောင့် ဘီလူးဘေး၊ ခိုးသူဘေးစသော ဘေးအန္တရာယ် အသွယ်သွယ်မှ လွတ်မြောက်ကြရသော လူတို့ကိုရေတွက်၍ မကုန်နိုင်ပါချေ။ ယခုအခါ ဤပရိတ်တော်ကို ကျွန်ုပ်တို့ စုပေါင်း ရွတ်ကြပါကုန်စို့။ # သံဃဥက္ကဋ္ဌ သံဃနာယက ဖြစ်တော်မူသော မဟာကဿပ အရှင်ဘုရား…. အကျွန်ုပ် အာနန္ဒာသည် ဤဓဇဂ္ဂသုတ် ပရိတ်တော်ကို မြတ်စွာဘုရားထံတော်မှ တိုက်ရိုက် ဤကဲ့သို့ ကြားနာ မှတ်သားထားလိုက်ပါ၏။ အခါတစ်ပါး၌ မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္တိပြည် အနာထပိဏ်သူဌေးကြီး၏ နှလုံးမွေ့လျော် ပျော်ဖွယ်ရာရှိသော ဇေတဝန် ကျောင်းကြီး၌ သီတင်းသုံးနေပါသည်။ #ထိုသို့နေတော်မူစဉ်အခါ မြတ်စွာဘုရားက "ရဟန်းတို့" ဟူ၍ ရဟန်းအများကို ခေါ်တော်မူပါသည်။ ရဟန်းတို့လည်း မြတ်စွာဘုရား စကားတော်ကို ခံယူရန် အသင့်ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားက ဤသို့မိန့်ကြား ဟောမြွက်တော်မူပါသည်။ "ချစ်သားတို့… ရှေးအခါက တာဝတိံသာနတ်နှင့် အသုရာ နတ်စစ်သည်တို့ စစ်ခင်းခဲ့ကြဖူး၏။ ထိုအခါ သိကြားမင်းသည် တာဝတိံသာနတ် စစ်သည်တို့ကို ခေါ်ယူပြီး ဤသို့ပြောကြားခဲ့၏။ "အမောင်နတ်သားတို့၊ သင်တို့သည် စစ်မြေပြင်မှာ ကြောက်ရွံ့ခြင်း၊ တုန်လှုပ်ခြင်း၊ ကြက်သီးမွေးညှင်း ထခြင်းများ ဖြစ်ခဲ့သည် ရှိသော် ငါသိကြားမင်း၏ တံခွန်ဖျားကို မော်၍ ကြည့်လိုက်ကြကုန်လော့။ ဤသို့ ကြည့်လိုက်ပါလျှင် သင်တို့ အကြောက်ပြေကြလိမ့်မည်။ မတုန်မလှုပ် ရဲရင့်လာကြလိမ့်မည်။ ကြက်သီးမွေးညှင်း ထခြင်းများလည်း ပြေပျောက်သွားကြလိမ့်မည်"။ #"အကယ်၍ ငါ၏တံခွန်ဖျားကို မော်၍ မကြည့်ဖြစ်လျှင် ပဇာပတိ နတ်မင်း၏ တံခွန်ဖျားကို မော်၍ ကြည့်ကြ၊ ဤသို့ ပဇာပတိနတ်မင်း၏ တံခွန်ဖျားကို ကြည့်ကြလျှင်လည်း ကြောက်ခြင်း၊ တုန်လှုပ်ခြင်း၊ ကြက်သီးမွေးညှင်း ထခြင်းများ ပျောက်ကင်းသွားလိမ့်မည်"။ #"အကယ်၍ ပဇာပတိနတ်မင်း၏ တံခွန်ဖျားကို မကြည့်ဖြစ်ခဲ့သော် ဝရုဏနတ်မင်း၏ တံခွန်ဖျားကို မော်၍ကြည့်ကြ၊ ဝရုဏနတ်မင်း၏ တံခွန်ဖျားကို မော်၍ကြည့်ဖြစ်ကြလျှင်လည်း ကြောက်ခြင်း၊ တုန်လှုပ်ခြင်း၊ ကြက်သီးမွေးညှင်း ထခြင်းများ ပြေပျောက်သွားပေလိမ့်မည်"။ #"အကယ်၍ ဝရုဏနတ်မင်း၏ တံခွန်ဖျားကို မကြည့်ဖြစ်ခဲ့သော် ဤသာနနတ်မင်း၏ တံခွန်ဖျားကို မော်၍ ကြည့်ကြ၊ ဤသာနနတ်မင်း၏တံခွန်ဖျားကို မော်၍ကြည့်ဖြစ်ကြလျှင် ကြောက်ခြင်း၊ တုန်လှုပ်ခြင်း၊ ကြက်သီးမွေးညှင်း ထခြင်းများ ပြေပျောက်သွားပေလိမ့်မည်။" ဤသို့လျှင် သိကြားမင်းက တာဝတိံသာနတ်တို့ကို အသိပေးလေ၏။ #ချစ်သားရဟန်းတို့… နတ်တို့အရှင် သိကြားမင်း၏ တံခွန်ဖျားကို မော်၍ကြည့်သောနတ်များ၊ သို့တည်းမဟုတ် ပဇာပတိနတ်မင်း၊ ဝရုဏနတ်မင်း၊ ဤသာနနတ်မင်းတို့၏ တံခွန်ဖျားကို မော်၍ ကြည့်သော နတ်များအား ကြောက်လန့်ခြင်း၊ တုန်လှုပ်ခြင်း၊ ကြက်သီးမွေးညှင်း ထခြင်းများ ပျောက်သော်လည်း ပျောက်မည်၊ မပျောက်ဘဲလည်း နေချင်နေလိမ့်မည်။ #အကြောင်းမူကား နတ်တို့အရှင် သိကြားမင်းလည်း ရာဂကင်းသူ မဟုတ်၊ ဒေါသကင်းသူ မဟုတ်၊ မောဟကင်းသူ မဟုတ်၊ သူကိုယ်နှိုက်က ကြောက်တတ်၏။ တဆတ်ဆတ်တုန်တတ်၏။ လန့်ဖျပ်တတ်၏။ ထွက်ပြေးတတ်၏ ။ #ချစ်သားရဟန်းတို့… ငါဘုရားသည်ကား မလွဲဧကန် ဤသို့ ဟောပေအံ့၊ ရဟန်းတို့အနေနှင့် တောထဲ၌ တစ်ပါးတည်း နေသောအခါ သစ်ပင်ရင်း၌ နေသောအခါ ဆိတ်ငြိမ်ရာအရပ်များ၌ နေသောအခါများ၌ ကြောက်ရွံ့ခြင်း၊ တုန်လှုပ်ခြင်း၊ ကြက်သီးမွေးညှင်း ထခြင်း တစ်ခုခုဖြစ်လာခဲ့လျှင် ဘုရားဂုဏ်တော်ကို ဤသို့ အောက်မေ့ကြကုန်လော့။ #မြတ်စွာဘုရားသည် ကိလေသာတို့မှ ကင်းဝေးတော်မူ၏။ ကိလေသာ ရန်သူတို့ကို ပယ်သတ်ပြီး ဖြစ်၏။ သံသရာ စက်ဝန်း၏ အကန့်အထောက်များကို ဖျက်ဆီးပြီး ဖြစ်၏။ ပစ္စည်းလေးပါး ပူဇော်အထူးကို ခံယူတော်မူထိုက်၏။ ဆိတ်ကွယ်ရာ အရပ်၌ပင်လျှင် မကောင်းမှုဒုစရိုက်ကို ရှောင်တော်မူ၏။ ##သို့ဖြစ်၍ "အရဟံ" ဟူသော ဂုဏ်တော်နှင့် ပြည့်စုံတော်မူပါပေသည်။ ##မြတ်စွာဘုရားသည် ကောင်းမွန်လှစွာ သယမ္ဘူဉာဏ် မြတ်မဟာဖြင့် မိမိအလိုလို သစ္စာလေးပါး တရားမြတ်ကို ထိုးထွင်း၍ သိတော်မူ၏။ သို့ဖြစ်၍ "သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ" ဟူသော ဂုဏ်တော်နှင့် ပြည့်စုံတော်မူပါပေ၏။ ##မြတ်စွာဘုရားသည် [[ဝိဇ္ဇာသုံးပါး]]၊ [[ဝိဇ္ဇာရှစ်ပါး]]၊ [[စရဏ တစ်ဆယ့်ငါးပါး]]တို့နှင့် လုံးဝဥဿုံ ပြည့်စုံတော်မူပါပေ၏။ သို့ဖြစ်၍ "ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္န" ဟူသော ဂုဏ်တော်နှင့် ပြည့်စုံတော်မူပါပေ၏။ ##မြတ်စွာဘုရားသည် နိဗ္ဗာန်သို့သာလျှင် ဖြောင့်ဖြောင့်မတ်မတ် ကောင်းစွာသွားတော်မူ၏။ စကားဆိုရန် ခွန်းခြောက်တန်တို့တွင် ဟုတ်မှန်ကျိုးကြောင်း စကားကောင်းကိုသာ ဆိုတော်မူတတ်၏။ သို့ဖြစ်၍ "သုဂတ" ဟူသော ဂုဏ်တော်နှင့် ပြည့်စုံတော်မူပါပေ၏။ ##မြတ်စွာဘုရားသည် ကာမလောက၊ ရူပလောက၊ အရူပလောက ဟူသော လောကသုံးပါး၊ တစ်နည်းအားဖြင့် သတ္တလောက၊ သင်္ခါရလောက၊ ဩကာသလောက ဟူသော လောကကြီးသုံးပါးတို့ကို မဖောက်မပြန် သယမ္ဘူဉာဏ်ဖြင့် အမှန်ထိုးထွင်း အလင်းထင်ပေါ် သိမြင်တော်မူ၏။ သို့ဖြင့်၍ "လောကဝိဒူ" ဟူသော ဂုဏ်တော်နှင့် ပြည့်စုံတော်မူပါပေ၏။ ##မြတ်စွာဘုရားသည် မိမိကိုယ်တိုင်လည်း အတုမရှိ သူတစ်ပါးတို့အားလည်း အတုမရှိသော မိမိ၏တရားဖြင့် ဆုံးမတတ်၏။ ဆုံးမထိုက်သောလူ၊ နတ်၊ ဘီလူး၊ တိရစ္ဆာန်ကြမ်းများကိုပင် သေဝပ် ငြိမ်သက်အောင် နိုင်နင်းစွာ ဆုံးတော်မူနိုင်၏။ သို့ဖြစ်၍ "အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ" ဟူသော ဂုဏ်တော်နှင့် ပြည့်စုံတော်မူပါပေ၏။ ##မြတ်စွာဘုရားသည် လူအပေါင်း နတ်အပေါင်းတို့အား ကောင်းစွာ သွန်သင်ဆုံးမတတ်သော လူနတ်တို့၏ ဆရာကောင်း ဖြစ်တော်မူ၏။ သို့ဖြစ်၍ "သတ္ထာဒေဝမနုဿာန" ဟူသော ဂုဏ်တော်နှင့် ပြည့်စုံတော်မူပါပေ၏။ ##မြတ်စွာဘုရားသည် တရားအားလုံးကို ကိုယ်တိုင်လည်း ထိုးထွင်းသိမြင်တော်မူ၏။ သူတစ်ပါးတို့အားလည်း သစ္စာလေးပါး တရားကို သိမြင်အောင် ဟောပြော ပြသနိုင်၏။ သို့ဖြစ်၍ "ဗုဒ္ဓ" ဟူသော ဂုဏ်တော်နှင့် ပြည့်စုံတော်မူပါပေ၏။ ##မြတ်စွာဘုရားသည် အစိုးရခြင်း၊ တရားရှိခြင်း၊ အခြံအရံမျာခြင်း၊ ကျက်သရေရှိခြင်း၊ အလိုအတိုင်း ဖြစ်ခြင်း၊ လုံ့လ စွမ်းအား အပြည့်ရှိခြင်း ဟူသော ဘုန်းတော် ခြောက်ပါးနှင့်လည်း ပြည့်စုံတော်မူပါပေ၏။ သို့ဖြစ်၍ "ဘဂဝါ" ဟူသော ဂုဏ်တော်နှင့် ပြည့်စုံတော်မူပါပေ၏။ # ဤကဲ့သို့ ငါဘုရား၏ ဂုဏ်တော် ကျေးဇူးတော်တို့ကို ဆင်ခြင်အောက်မေ့ကြလော့။ ဘုရားဂုဏ်ကို ဆင်ခြင် အောက်မေ့မိသည် ရှိသော် သင်တို့အား ကြောက်ရွံ့ခြင်း၊ တုန်လှုပ်ခြင်း၊ ကြက်သီးမွေးညှင်း ထခြင်း ဟူသမျှ ပျောက်ကင်းသွားပေလိမ့်မည် ။ # အကယ်၍ ဘုရားဂုဏ်တော်ကို မဆင်ခြင် မအောက်မေ့မိသည်ရှိသော် မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားထားသော တရားတော်၏ ဂုဏ်တော်ကို ဤသို့အောက်မေ့သတိရကြ။ # တရားတော်သည် မြတ်စွာဘုရားက ကောင်းစွာ ဟောကြားထားသော တရားတော် ဖြစ်သောကြောင့် "သွာက္ခာတ" ဟူသော ဂုဏ်တော်နှင့် ပြည့်စုံပါပေ၏။ ## တရားတော်သည် မျက်မှောက်၌ပင် ကောင်းကျိုးချမ်းသာကို ပေးတတ်သောကြောင့် "သန္ဒိဋ္ဌိက" ဟူသော ဂုဏ်တော်နှင့် ပြည့်စုံပါပေ၏။ ## တရားတော်သည် အခါမလင့် အကျိုးပေးတတ်သောကြောင့် "အကာလိက" ဂုဏ်တော်နှင့် ပြည့်စုံပါပေ၏။ ## တရားတော်သည် လာပါ၊ ရှုပါ၊ ကျင့်ကြံပါ ဟူ၍ မပါပါအောင် ခေါ်ဆောင် တိုက်တွန်း ပြညွှန်းခြင်းငှာ ထိုက်သောကြောင့် "ဧဟိပဿိက" ဂုဏ်တော်နှင့် ပြည့်စုံပါပေ၏။ ## တရားတော်သည် လူတို့အား နတ်ရွာနိဗ္ဗာန်သို့ ပို့ဆောင်ပေးတတ်သောကြောင့် "ဩပနေယျိက" ဂုဏ်တော်နှင့် ပြည့်စုံပါပေ၏။ ## တရားတော်သည် ပညာရှိသူ ရှင်လူအပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့အနေဖြင့် အသီးသီး တစ်ဦးစီ တစ်ဦးစီ မိမိတို့၏ စိတ်၌ ကပ်၍ ဆောင်ထားထိုက်သောကြောင့် "ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟိ" ဟူသော ဂုဏ်တော်နှင့် ပြည့်စုံပါပေ၏ ။ # ဤသို့လျှင် တရားတော်၏ဂုဏ်တော်ကို ဆင်ခြင် အောက်မေ့မိသောသူအား ကြောက်ခြင်း၊ တုန်လှုပ်ခြင်း၊ ကြက်သီးမွေးညှင်း ထခြင်း ဟူသမျှ လုံးဝ ပျောက်ကင်းသွားပေလိမ့်မည်။ # အကယ်၍ ဘုရားဂုဏ်တော်ကိုသော်လည်းကောင်း၊ တရားဂုဏ်တော်ကိုသော်လည်းကောင်း မဆင်ခြင် မအောက်မေ့ဖြစ်ပါက မြတ်စွာဘုရား၏ တပည့်သား သံဃာတော်၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို အောက်မေ့ရာ၏။ # မြတ်စွာဘုရား၏ တပည့်သား သံဃာတော်သည် နိဗ္ဗာန်အကျိုးငှာ ကောင်းသောအကျင့်ကိုသာ ကျင့်တော်မူတတ်ပေ၏။ သို့ဖြစ်၍ "သုပ္ပဋိပန္န" ဟူသောဂုဏ် ရှိပေ၏။ ## သံဃာတော်သည် နိဗ္ဗာန်မဂ်ဖိုလ် ရရှိရေးအတွက် ဖြောင့်မတ်စွာ လမ်းမှန်သော အကျင့်ကိုသာ ကျင့်တော်မူပါပေ၏။ သို့ဖြစ်၍ "ဥဇုပ္ပဋိပန္န" ဟူသောဂုဏ် ရှိပေ၏။ ## သံဃာတော်သည် နိဗ္ဗာန်ရရှိရေးနှင့် သင့်လျော်လောက်ပတ်သော အကျင့်ကိုသာ ကျင့်တော်မူပါပေ၏။ သို့ဖြစ်၍ "ဉာယပ္ပဋိပန္န" ဟူသောဂုဏ် ရှိပေ၏။ ## သံဃာတော်သည် အရိုအသေပြုခြင်းကို ခံယူထိုက်အောင် အကျင့်သီလကို ကောင်းစွာ ဖြည့်ကျင့်တော်မူပါပေ၏။ သို့ဖြစ်၍ "သာမိစိပ္ပဋိပန္န" ဟူသောဂုဏ် ရှိပေ၏။ ## ထိုဘုရားတပည့် အရိယာသံဃာသည် (အချုပ်အားဖြင့်) အရေအတွက်(၄)စုံ၊ ပုဂ္ဂိုလ်(၈)ယောက် ရှိပေ၏။ ထိုသံဃာတော်သည် အဝေးမှ တကူးတက ဆောင်ယူ၍ ပူဇော်သမှု ပြုခြင်းကိုလည်း ခံယူထိုက်၏။ သို့ဖြစ်၍ "အာဟုနေယျ" ဟူသောဂုဏ် ရှိပေ၏။ ## ဧည့်သည်တို့အား ရည်စူး၍ အထူးပြုလုပ်ထားသော ပစ္စည်းဝတ္ထုတို့ကိုလည်း မိမိအား လှူလျှင် ကောင်းစွာ ခံယူထိုက်၏။ သို့ဖြစ်၍ "ပါဟုနေယျ" ဟူသောဂုဏ် ရှိပေ၏။ ## လောက၌ အမြတ်ဆုံး အကောင်းဆုံးဖြစ်သော အလှူကိုလည်း ထိုက်ထိုက်တန်တန် ခံယူနိုင်ပေ၏။ သို့ဖြစ်၍ "ဒက္ခိဏေယျ" ဟူသောဂုဏ် ရှိပေ၏။ ## လူနတ်တို့၏ ရှိခိုးခြင်းကိုလည်း ခံထိုက်၏။ သို့ဖြစ်၍ "အဉ္ဇလိကရဏီယ" ဟူသောဂုဏ် ရှိပေ၏။ ## လူတို့က ကောင်းမှုတည်းဟူသော မျိုးစေ့ကို စိုက်ပျိုးရာ ကြဲချရာ အတုမရှိ လယ်မြေကောင်းသဖွယ်လည်း ဖြစ်၏။ သို့ဖြစ်၍ "အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ" ဟူသောဂုဏ် ရှိပေ၏။ # ဤသို့လျှင် သံဃာတော်၏ ဂုဏ်တော် ကျေးဇူးတော်တို့ကို ဆင်ခြင်အောက်မေ့ရာ၏။ သံဃာ့ဂုဏ်သို့ စိတ်ညွှတ်၍ အာရုံပြုမိသော သင်တို့အား ကြောက်လန့်ခြင်း၊ တုန်လှုပ်ခြင်း၊ ကြက်သီးမွေးညှင်း ထခြင်းဟူသမျှ ကင်းပျောက်သွားလိမ့်မည်။ # ထိုစကားမှန်ပေ၏။ အကြောင်းမူကား ဝိပဿီ စသော ရှေးရှေးသော ဘုရားရှင်များနည်းတူ ကောင်းစွာ ပွင့်ထွန်းလာသော ငါဘုရားသည် လူသူလေးပါးကင်းသည့် ဆိတ်ကွယ်ရာအရပ်၌ပင် မကောင်းမှုကို မပြုမလုပ်၊ ကောင်းစွာ ကိုယ်တိုင် သစ္စာတရားမြတ်ကို ထိုးထွင်းသိမြင်ပြီးဖြစ်၏။ တဏှာရာဂ လုံးဝကင်း၏။ အမျက်ဒေါသ လုံးဝကင်း၏။ မသိမောဟ လုံးဝ ကင်း၏။ ကြောက်လည်း မကြောက်တတ်၊ အကြောက်အလန့် မရှိ၊ ကြောက်၍တုန်လှုပ်သည်ဟူ၍ လုံးဝမရှိ၊ မထိတ်တတ်၊ မလန့်တတ်၊ ကြောက်လန့်၍ ထွက်ပြေးသည် ဟူ၍လည်း ဘယ်အခါမျှမရှိ။ ထို့ကြောင့် ဤသို့သော ဘုရားဂုဏ်၊ တရားဂုဏ်၊ သံဃာဂုဏ်ကို အာရုံညွှတ်၍ ကြည်ညိုစိတ်ထား ပွားများသူများမှာ ကြောက်ခြင်း၊ တုန်လှုပ်ခြင်း၊ ကြက်သီးမွေးညှင်းထခြင်းဟူသမျှ ကင်းပျောက်ရမြဲ ဖြစ်လေ၏ ။ # မြတ်စွာဘုရားသည် ဤစကားကို မိန့်တော်မူ၏။ ထို့နောက်ဆက်လက်၍ ဤသို့တဖန် မိန့်ကြားတော်မူပြန်၏ - # ချစ်သားရဟန်းတို့… သင်တို့သည် တော၌ဖြစ်စေ၊ သစ်ပင်ရင်း၌ဖြစ်စေ၊ ဆိတ်ကွယ်ရာအရပ်၌ ဖြစ်စေ (နေခိုက်) ဘုရားဂုဏ်တော်ကို သတိရကြ၊ သတိရလျှင် သင်တို့ မကြောက်မရွံ့ နေနိုင်ကြလတ္တံ ။ # လူနတ်တို့၏ အကြီးအမြတ် ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရား၏ ဂုဏ်တော်ကို မဆင်ခြင် မအောက်မေ့ ဖြစ်ကြလျှင် သံသရာမှ ထွက်မြောက်ကြောင်း ကောင်းစွာဟောကြားထားသော တရားတော်၏ ဂုဏ်ကို သတိရကြ။ # တရားတော်၏ဂုဏ်ကို အမှတ်မရကြလျှင် ကောင်းမှုမျိုးစေ့ စိုက်ပျိုးရာ အတုမရှိ လယ်မြေကောင်းနှင့်တူသော သံဃာတော်၏ ဂုဏ်ကို ဆင်ခြင်ပွားများကြ။ # ဤကဲ့သို့ မြတ်စွာဘုရား၏ ကျေးဇူးတော် ဂုဏ်တော်ကိုဖြစ်စေ၊ တရားတော်မြတ်၏ ကျေးဇူးတော် ဂုဏ်တော်ကိုဖြစ်စေ၊ သံဃာတော်၏ ကျေးဇူးတော် ဂုဏ်တော်ကိုဖြစ်စေ ဆင်ခြင်အောက်မေ့သည်ရှိသော် ကြောက်လန့်ခြင်း၊ တုန်လှုပ်ခြင်း၊ ကြက်သီးမွေးညှင်း ထခြင်း ဟူသမျှ လုံးဝ မဖြစ်ပေါ်လတ္တံ။ -------------------- <ref>-သံ၊၁၊၂၂၀-၂။ သံ၊မြန်၊၁၊၂၀၅-၇။ သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၁၁-၂။ သံ၊ဋီ၊၁၊၃၃၁-၂။ ။ -သံယုတ္တနိကာယ၊ သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၁၁-သက္ကသံယုတ္တ၊ ပဌမဝဂ္ဂ၊ တတိယသုတ်။</ref> ပရိတ္တ(၁၁)သုတ်အပါအဝင် သုတ်ဖြစ်ပါသည်။ နတ်, အသူရာတို့စစ်ပွဲ၌ ဘယ, ဆမ္ဘိတတ္တ, လောမဟံသဖြစ်သော နတ်တို့သည် သိကြားမင်း, ပဇာပတိနတ်မင်း, ဝရုဏနတ်မင်း, ဤသာနနတ်မင်းကြီးတို့၏ ရထားဦး အောင်လံတံခွန်ဖျားကိုကြည့်လျှင် ယင်းတို့ ပျောက်ကင်းလိမ့်မည်ဟု သိကြားမင်းက မိန့်ကြားသော်လည်း သိကြားမင်းသည် ရာဂ, ဒေါသ, မောဟ မကင်းသေးသောကြောင့် ပျောက်ချင်လည်းပျောက်လိမ့်မည်၊ မပျောက်ချင်လည်း မပျောက်နိုင်။ အရည, ရုက္ခမူလ, သုညာဂါရ၌နေ၍ ဘာဝနာလုပ်ငန်း အားထုတ်ကြကုန်သော ရဟန်းတို့အား ယင်းသဘာဝတို့ဖြစ်ပေါ်လာလျှင် ဘုရားဂုဏ်တော်, တရား ဂုဏ်တော်, သံဃာဂုဏ်တော် တစ်မျိုးမျိုးကို ပွားများလျှင် ယင်းတို့ ပျောက်ကင်းသွား မည်။ မြတ်စွာဘုရားသည် ရာဂ, ဒေါသ, မောဟ ကင်းပြီးသောကြောင့် ဖြစ်ပုံကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။ အဋ္ဌကထာ၌ သိကြားမင်း၏ ဝေဇယန္တာရထားအကြောင်းနှင့် “ဓဇဂ္ဂ ပရိတ္တံ မံ ရက္ခတု ဟု ရွတ်ဆိုခြင်းကြောင့် ဒီဃဝါပီစေတီတော်အကြည်မှ ကျလာ သောရဟန်း အသက်ဘေးမှ ချမ်းသာခဲ့ပုံကို ဖွင့်ဆိုထားပါသည်။ <ref>ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် '''တိပိဋကသူစိကျမ်း''' နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် '''တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ'''</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:ပရိတ်ကြီး]] [[Category:သံယုတ္တနိကာယ်]] nqwwl73ywyynyodrzdvy9pud9o5y6i7 1055844 1055838 2026-09-30T16:56:39Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[Special:Contributions/~2026-52676-29|~2026-52676-29]] ([[User talk:~2026-52676-29|ဆွေးနွေးချက်]]) ၏ မူဟောင်း [[Special:Diff/1055838|1055838]] ကို ပြန်ပြင်လိုက်သည် 1055844 wikitext text/x-wiki {{ပိဋကတ်သုံးပုံ}} '''ဓဇဂ္ဂသုတ်''' သည် [[ပရိတ်ကြီး ၁၁ သုတ်]] တွင် ပါဝင်သည်။ ဘုန်းကြီးကျောင်းများတွင် နေကာစ [[သာမဏေ]]ငယ်၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းသားတို့သည် အခြေခံစာများအနက် [[မင်္ဂလသုတ်]] [[ရတနာရွှေချိုင့်]] [[အတွင်းအောင်ခြင်း]] [[အပြင်အောင်ခြင်း]] စသည်တို့သင်အံပြီးသောအခါ ပရိတ်ကြီး ၁၁ သုတ်ကိုလည်း မဖြစ်မနေ သင်ယူရသည်။ ထိုသို့ သင်ယူလေ့ကျက်ရာတွင် ဓဇဂ္ဂသုတ်သည် ရှည်လည်းရှည်၊ မှတ်သားရလည်းခက်သဖြင့် သာမဏေငယ်တို့ စိတ်ပျက်ပြီး လူထွက်တတ်သည့် အဖြစ်များရှိခဲ့ဖူးသည်။ ထို့ကြောင့် “ဓားကိုဖျက် ဝါးမျက်၊ ရှင်ကိုဖျက် ဓဇဂ်”ဟုသော မြန်မာစကားလည်း ပေါ်လာခဲ့သည်။ ==ဓဇဂ္ဂသုတ် ပါဠိတော်== {| class="wikitable" |၁။ ယဿာနုဿရဏေနာပိ၊ အန္တလိက္ခေပိ ပါဏိနော။ ပတိဋ္ဌမဓိဂစ္ဆန္တိ၊ ဘူမိယံ ဝိယ သဗ္ဗထာ၊ |၁။ယတ်သာနုတ်သရဏေနာပိ အန်တလိတ်ခေပိ ပါဏိနော ပတိတ်ထ မဓိဂစ်ဆန်တိ ဘူမိယံ ဝိယ သတ်ဗထာ |- |၂။ သဗ္ဗုပဒ္ဒဝဇာလမှာ၊ ယက္ခစောရာဒိ သမ္ဘဝါ။ ဂဏာနာ န စ မုတ္တာနံ၊ ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမ ဟေ။ |၂။သတ်ဗုပတ်ဒဝဇာလမ်မှာ၊ ယက်ခ-စောရာဒိ-သမ်ဘဝ ဂဏာနာ-န စ-မုတ်တာနံ၊ ပရိတ်တံ တံ ဘဏာမ ဟေ |- |၃။ ဧဝံ မေ သုတံ၊ ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ။ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ၊ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ။ |၃။ အေဝံ မေ သုတံ၊ အေကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ်ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ၊ အ-နာထ ပိန်ဒီကတ်သ အာရာမေ။ |- |၄။ တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ ဘိက္ခဝေါတိ၊ ဘဒ္ဒန္တေတိ တေ ဘိက္ခူ - ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ။ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ၊ ဘူတပုဗ္ဗံ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝါသုရသင်္ဂါမော၊ သမုပဗျူဠှော အဟောသိ။ အထ ခေါ ဘိက္ခဝေ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော။ ဒေဝေ တာဝတိံ သေ အာမန္တေသိ၊ သစေ မာရိသာ ဒေဝါနံ၊ သင်္ဂါမဂတာနံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ၊ မမေဝ တသ္မိံ သမယေ၊ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ။ မမံ ဟိ ဝေါ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ၊ ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ လောမဟံသော ဝါ၊ သော ပဟီယိဿတိ။ |၄။တတ်တရခေါ ဘဂဝါ ဘိတ်ခူ အာမန်တေသိ ဘိတ်ခဝေါတိ ဘဒန်တေ” တိ တေ ဘိတ်ခူ ဘဂ-ဝတော ပစ်စတ်သောသုံ ဘဂဝါ အေတေဒဝေါစ ဘူတ-ပုတ်ဗံ ဘိတ်ခဝေ ဒေဝါသုရသင်ဂါမော သမုပဗျူလှော အဟောသိ အထခေါဘိတ်ခဝေသက်ကော ဒေဝါနံမိန်ဒေါ ဒေဝေ တာဝတိန် သေ အာမန်တေသိ သစေ မာရိသာ ဒေဝါနံ၊ သင်ဂါမ-ဂတာနံ အုပ်ပစ်ဇေယ ဘယံ ဝါ ဆမ်ဘိတတ်တံ ဝါ လောမဟံသောဝါ မ-မေဝေ တတ်သမိမ် သမယေ ဓဇက်ဂံ အုန်လောကေယာထ မမံ ဟိ ဝေါ ဓဇက်ဂံ အုန်လောက ယတံ ယံ ဘဝိတ်သတိ ဘယံ ဝါ ဆမ်ဘိတတ်တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ သော ပဟီယိတ်သတိ |- |၅။ နော စေ မေ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ၊ အထ ပဇာပတိဿ ဒေဝရာဇဿ- ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ။ ပဇာပတိဿ ဟိ ဝေါ ဒေဝရာဇဿ၊ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ၊ ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ လောမဟံသော ဝါ၊ သော ပဟီယိဿတိ။ |၅။ နော စေ မေ ဓဇက်ဂံ အုန်လောကယာထ အထ ပဇာပတိတ်သ ဒေဝ-ရာဇတ်သ ဓဇက်ဂံ အုန်လောကေယာထ ပဇာပတိတ်သ ဟိ ဝေါ ဒေဝ-ရာဇတ်သ* ဓဇက်ဂံ အုန်လောကယတံ ယံ ဘဝိတ်သတိ ဘယံ ဝါ ဆမ်ဘိတတ်တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ သော ပဟီယိတ်သတိ |- |၆။ နော စေ ပဇာပတိဿ ဒေဝရာဇဿ၊ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ၊ အထ ၀ရုဏဿ ဒေဝရာဇဿ၊ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ။ ဝရုဏဿ ဟိ ဝေါ ဒေဝရာဇဿ၊ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ၊ ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ လောမဟံသော ဝါ၊ သော ပဟီယိဿတိ။ |၆။နောစေ ပဇာပတိတ်သ ဒေဝ-ရာဇတ်သ ဓဇက်ဂံ အုန်လောကေယာထ အထ ဂရုဏတ်သ ဒေဝ-ရာဇတ်သ ဓဇက်ဂံ အုန်လောကေယာထ ဝရုဏတ်သ ဟိ ဝေါ ဒေဝ-ရာဇတ်သ ဓဇက်ဂံ အုန်လောကယတံ ယံ ဘဝိတ်သတိ ဘယံ ဝါ ဆမ်ဘိတတ်တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ သော ပဟီယိတ်သတိ |- |၇။ နော စေ ဝရုဏဿ ဒေဝရာဇဿ၊ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ၊ အထ ဤသာနဿ ဒေဝရာဇဿ၊ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ။ ဤသာနဿ ဟိ ဝေါ ဒေဝရာဇဿ။ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ၊ ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ လောမဟံသော ဝါ၊ သော ပဟီယိဿတီ တိ။ |၇။ နော စေ ဝရုဏတ်သ ဒေဝ-ရာဇတ်သ ဓဇက်ဂံ အုန်လောကေယာထ အထ အီသာနတ်သ ဒေဝ-ရာဇတ်သ ဓဇက်ဂံ အုန်လောကေယာထ အီသာနတ်သ ဟိ ဝေါ ဒေဝ-ရာဇတ်သ ဓဇက်ဂံ အုန်လောကယတံ ယံ ဘဝိတ်သတိ ဘယံ ဝါ ဆမ်ဘိတတ်တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ သော ပဟီယိတ်သတီ တိ |- |၈။ တံ ခေါ ပန ဘိက္ခဝေ၊ သက္ကဿ ဝါ ဒေဝါနမိန္ဒဿ၊ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ၊ ပဇာပတိဿ ဝါ ဒေဝရာဇဿ၊ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ၊ ဝရုဏဿ ဝါ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ၊ ဤသာနဿ ဝါ ဒေဝရာဇဿ၊ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ၊ ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ လောမဟံသော ဝါ၊ သော ပဟီယေထာပိ နောပိ ပဟီယေထ။ |၈။ တံ ခေါ ပန ဘိတ်ခဝေ သက်ကတ်သ ဝါ ဒေဝါန-မိန်ဒတ်သ ဓဇက်ဂံ အုန်လောကယတံ ပဇာပတိတ်သ ဝါ ဒေဝရာဇတ်သ ဓဇက်ဂံ အုန်လောကယ-တံ ဝရုဏတ်သ ဝါ ဒေဝရာဇတ်သ ဓဇက်ဂံ အုန်လောကယတံ အီသာနတ်သ ဝါ ဒေဝရာဇတ်သ ဓဇက်ဂံ အုန်လောကယတံ ယံ ဘဝိတ်သတိ ဘယံ ဝါ ဆမ်ဘိတတ်တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ သော ပဟီယေထာပိ နောပိ ပဟီယေထ |- |၉။ တံ ကိဿ ဟေတု၊ သက္ကော ဟိ ဘိက္ခဝေ ဒေဝါနမိန္ဒော၊ အဝီတရာဂေါ အဝီတဒေါသော၊ အဝီတမောဟော၊ ဘီရု ဆမ္ဘီ ဥတြာသီ ပလာယီတိ။ |၉။တံ ကိတ်သ ဟေတု သက်ကော ဟိ ဘိတ်ခဝေ ဒေဝါန-မိန်ဒေါ အ-ဝီတ-ရာဂေါ အ-ဝီတ-ဒေါသော အ-ဝီတ-မောဟော ဘီရု ဆမ်ဘီ အုတ်တရာသီ ပလာယီတီ |- |၁၀။ အဟဉ္စ ခေါ ဘိက္ခဝေ ဧဝံ ဝဒါမိ၊ သစေ တုမှာကံ ဘိက္ခဝေ၊ အရညဂတာနံ ဝါ ရုက္ခမူလဂတာနံ ဝါ၊ သုညာဂါရဂတာနံ ဝါ၊ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ လောမဟံသော ဝါ၊ မမေဝ တသ္မိံ သမယေ အနုဿရေယျာထ။ |၁၀။ အဟင်စ ခေါ ဘိတ်ခဝေ ဧဝံ ဝဒါမိ သစေ တုမ်မှာကံ ဘိတ်ခဝေ အရင်ည-ဂတာနံ ဝါ ရုတ်ခ-မူလဂတာနံ ဝါ သုန်ညာ-ဂါရ- -ဂတာနံ ဝါ၊ အုတ်ပစ်ဇေယ ဘယံ ဝါ ဆမ်ဘိတတ်တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ၊ မမေဝ တတ်သမိမ် သမယေ အနုတ်သရေယာထ |- |၁၁။ ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော၊ သုဂတော လောကဝိဒူ၊ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ၊ သတ္ထာဒေဝမနုဿာနံ။ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ တိ။ |၁၁။ အိတိပိသော ဘဂဝါ အရဟံ၊ သမ်မာသံဗုတ်ဓော ဝိတ်ဇာစရဏသမ်ပန်နော သုဂတော လောက- ဝိဒူ အနုတ်တရော ပုရိသ ဒမ်မ-သာရထိ သတ်ထာဒေဝမနုတ်သာနံ၊ ဗုတ်ဓော, ဘဂဝါ” တိ |- |၁၂။ မမံ ဟိ ဝေါ ဘိက္ခဝေ အနုဿရတံ၊ ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ လောမဟံသော ဝါ၊ သော ပဟီယိဿတိ။ |၁၂။မမံ ဟိ ဝေါ ဘိတ်ခဝေ အနုတ်သရ-တံ ယံ ဘဝိတ်သတိ ဘယံဝါ ဆမ်ဘိတတ်တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ သော ပဟီယိတ်သတိ |- |၁၃။ နော စေ မံ အနုဿရေယျာထ၊ အထ ဓမ္မံ အနုဿရေယျာထ၊ |၁၃။နော စေ မံ အနုတ်သရေယာထ အထ ဓမ်မံ အနုတ်သရေယာထ |- |၁၄။ သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော၊ သန္ဒိဋ္ဌိကော အကာလိကော ဧဟိပဿိကော ဩပနေယျိကော ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟီတိ။ |၁၄။သွက်ခါတော ဘဂဝ-တာ ဓမ်မော သန်ဒိတ်ထိကော, အကာလိကော အေဟိပတ်သိကော ဩပနေ-ယိကော* ပစ်စတ်တံ ဝေဒိတတ်ဗော ဝိန်ညုဟီ”တိ |- |၁၅။ ဓမ္မံ ဟိ ဝေါ ဘိက္ခဝေ အနုဿရတံ။ ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ လောမဟံသော ဝါ၊ သော ပဟီယိဿတိ။ |၁၅။ ဓမ်မံ ဟိ ဝေါ ဘိတ်ခဝေ အနုတ်သရဏံ ယံ ဘဝိတ်သတိ ဘယံ ဝါ ဆမ်ဘိတတ်တံ ဝါ၊ လောမဟံသော ဝါ သော ပဟီယိတ်သတိ |- |၁၆။ နော စေ ဓမ္မံ အနုဿရေယျာထ၊ အထ သံဃံ အနုဿရေယျာထ။ |၁၆။နော စေ ဓမ်မံ အနုတ်သရေယာထ အထ သံဃံ အနုတ်သရေယာထ |- |၁၇။ သုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝါတော သာဝကသံဃော၊ ဥဇုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော၊ ဉာယပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော၊ သာမီစိပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော၊ ယဒိဒံ စတ္တာရိ ပုရိသယုဂါနိ၊ အဋ္ဌ ပုရိသပုဂ္ဂလာ၊ ဧသ ဘဂဝတော သာဝကသံဃော၊ အာဟုနေယျော ပါဟုနေယျော၊ ဒက္ခိဏေယျော အဉ္ဇလိကရဏီယော၊ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာတိ။ |၁၇။ သုပ်ပတိပန်နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃာ အုဇုပ်ပတိပန်နော ဘဂဝတော သာဝက သံယော ညာယပ်ပတိပန်နော ဘဂဝတော သာဝက သံဃော၊ သာမီစိပ်ပတိပန်နော ဘဂဝတော သာဝက သံယော ယဒိဒံ စတ်တာရိ ပုရိသ-ယုဂါနိ အတ်ထ ပုရိသ-ပုတ်ဂလာ အေသ ဘဂဝတော သာဝကသံဃော အာဟုနေယော, ပါဟုနေယော ဒက်ခိဏေယျော၊အစ်ဇလိ ကရဏီယော အနုတ်တရံ ပုန်ညက်ခစ်တံ လောကတ် သာ”တိ |- |၁၈။ သံဃံ ဟိ ဝေါ ဘိက္ခဝေ အနုဿရတံ၊ ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ လောမဟံသော ဝါ၊ သော ပဟီယိဿတိ။ |၁၈။ သံယံ ဟိ ဝေါ ဘိတ်ခဝေ အနုတ်သရ-တံ ယံ ဘဝိတ်သတိ ဘယံ ဝါ ဆမ်ဘိတတ်တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ သော ပဟီယိတ်သတိ |- |၁၉။ တံ ကိဿ ဟေတု၊ တထာဂတော ဟိ ဘိက္ခဝေ။ အရဟံ သမ္မောသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ ဝီတရာဂေါ ဝီတဒေါသော ဝီတမောဟော၊ အဘီရု အဆမ္ဘီ အနုတြာသီ အပလာယီတိ။ |၁၉။တံ ကိတ်သ-ဟေတု တ-ထာဂတော ဟိ ဘိတ်ခဝေ အရဟံ သမ်မာသမ်ဗုတ်ဓော ဝီတ-ရာဂေါ ဝီတ-ဒေါသော ဂီတ-မောဟော အ-ဘီရု အ-ဆမ်ဘီ အနုတ်တရာသီ - အပလာယီတိ |- |၂၀။ ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ၊ ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော၊ အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ။ |၂၀။ အိဒ မဝေါစ ဘဂဝါ အိဒံ ဝတ်တဝါန သုဂတော အထာပရံ အေတဒဝေါစ သတ်ထာ |- |၂၁။ အရညေ ရုက္ခမူလေ ဝါ၊ သုညာဂါရေဝ ဘိက္ခဝေါ။ အနုဿရေထ သမ္ဗုဒ္ဓံ၊ ဘယံ တုမှာက နော သိယာ။ |၂၁။အရင်ည ရုတ်ခ-မူလေ-ဝါ သုန်ညာဂါရေဝ ဘိတ်ခဝေါ အနုတ်သရေထ သမ်ဗုတ်ဓံ၊ ဘယံ တုမ်မှာက နော သိယာ |- |၂၂။ နော စေ ဗုဒ္ဓံ သရေယျာထ၊ လောကဇေဋ္ဌံ နရာသဘံ၊ အထ ဓမ္မံ သရေယျာထ၊ နိယျာနိကံ သုဒေသိတံ၊ |၂၂။နော စေ ဗုတ်ဓံ သရေယာထ လောကဇစ်ထံ နရာသဘံ အထ ဓမ်မံ သရေယာထ နိန်ယာနိကံ သုဒေသိတံ |- |၂၃။ နော စေ ဓမ္မံ သရေယျာထ၊ နိယျာနိကံ သုဒေသိတံ။ အထ သံဃံ သရေယျာထ။ ပုညက္ခတ္တံ အနုတ္တရံ။ |၂၃။နော စေ ဓမ်မံ သရေယာထ နိန်ယာနိကံ သု-ဒေသိတံ အထ သံယံ သရယောထ ပုန်ညက်ခစ်တံ အနုတ်တရံ |- |၂၄။ ဧဝံ ဗုဒ္ဓံ သရန္တာနံ၊ ဓမ္မံ သံဃဉ္စ ဘိက္ခဝေါ၊ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ လောမဟံသော န ဟေဿတိ။ |၂၄။အေဝံ ဗုတ်ဓံ သရန်တာနံ၊ ဓမ်မံ သံဃင်စ ဘိတ်ခဝေါ ဘယံ ဝါ ဆမ်ဘိတတ်တံ ဝါ၊ လောမဟံသော န-ဟစ်သတိ |- |ဓဇဂ္ဂသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ။ |ဓဇက်ဂ သုတ်တံ-နိတ်ထိတံ |} ==ရွတ်ဖတ်ရခြင်းအကျိုး== ဤသုတ်ကို ရွတ်ဖတ်ပွားများလျှင် ပိုမို၍ ဉာဏ်ကောင်းလာစေနိုင်သည်။ မည်သည့်နေရာသို့ဖြစ်စေ နေ့နေ့ညည တစ်ယောက်တည်း သွားရဲလာရဲ နေရဲစေသည်။ စိတ်တန်ခိုးလည်း ကြီးလာလိမ့်မည်။ ပရိသတ်အလယ်မှာ ပြောရဲဆိုရဲ ရှိလာနိုင်သည်။ မိမိ၏ ဘဝအခြေအနေ ခိုင်မြဲစေသည်။ ရာထူး တည်မြဲရေး၊ စည်းစိမ် တည်မြဲရေးအတွက် အကျိုးပြုလိမ့်မည်။ (ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာဂုဏ်တော် များကို သီးသန့် ပွားများနိုင်သည်။ ==မြန်မာပြန်== # ဤဓဇဂ္ဂသုတ်ပရိတ်တော်ကို အောက်မေ့ဆင်ခြင်ကာမျှဖြင့် ကောင်းကင်၌ပင် တည်ခိုက်ကြုံသော်လည်း မြေပြင်မှာလို ခိုင်ခိုင်မြဲမြဲ တည်ခွင့်ရလေသည်။ # ဤဓဇဂ္ဂသုတ် ပရိတ်တော်ကြောင့် ဘီလူးဘေး၊ ခိုးသူဘေးစသော ဘေးအန္တရာယ် အသွယ်သွယ်မှ လွတ်မြောက်ကြရသော လူတို့ကိုရေတွက်၍ မကုန်နိုင်ပါချေ။ ယခုအခါ ဤပရိတ်တော်ကို ကျွန်ုပ်တို့ စုပေါင်း ရွတ်ကြပါကုန်စို့။ # သံဃဥက္ကဋ္ဌ သံဃနာယက ဖြစ်တော်မူသော မဟာကဿပ အရှင်ဘုရား…. အကျွန်ုပ် အာနန္ဒာသည် ဤဓဇဂ္ဂသုတ် ပရိတ်တော်ကို မြတ်စွာဘုရားထံတော်မှ တိုက်ရိုက် ဤကဲ့သို့ ကြားနာ မှတ်သားထားလိုက်ပါ၏။ အခါတစ်ပါး၌ မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္တိပြည် အနာထပိဏ်သူဌေးကြီး၏ နှလုံးမွေ့လျော် ပျော်ဖွယ်ရာရှိသော ဇေတဝန် ကျောင်းကြီး၌ သီတင်းသုံးနေပါသည်။ #ထိုသို့နေတော်မူစဉ်အခါ မြတ်စွာဘုရားက "ရဟန်းတို့" ဟူ၍ ရဟန်းအများကို ခေါ်တော်မူပါသည်။ ရဟန်းတို့လည်း မြတ်စွာဘုရား စကားတော်ကို ခံယူရန် အသင့်ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားက ဤသို့မိန့်ကြား ဟောမြွက်တော်မူပါသည်။ "ချစ်သားတို့… ရှေးအခါက တာဝတိံသာနတ်နှင့် အသုရာ နတ်စစ်သည်တို့ စစ်ခင်းခဲ့ကြဖူး၏။ ထိုအခါ သိကြားမင်းသည် တာဝတိံသာနတ် စစ်သည်တို့ကို ခေါ်ယူပြီး ဤသို့ပြောကြားခဲ့၏။ "အမောင်နတ်သားတို့၊ သင်တို့သည် စစ်မြေပြင်မှာ ကြောက်ရွံ့ခြင်း၊ တုန်လှုပ်ခြင်း၊ ကြက်သီးမွေးညှင်း ထခြင်းများ ဖြစ်ခဲ့သည် ရှိသော် ငါသိကြားမင်း၏ တံခွန်ဖျားကို မော်၍ ကြည့်လိုက်ကြကုန်လော့။ ဤသို့ ကြည့်လိုက်ပါလျှင် သင်တို့ အကြောက်ပြေကြလိမ့်မည်။ မတုန်မလှုပ် ရဲရင့်လာကြလိမ့်မည်။ ကြက်သီးမွေးညှင်း ထခြင်းများလည်း ပြေပျောက်သွားကြလိမ့်မည်"။ #"အကယ်၍ ငါ၏တံခွန်ဖျားကို မော်၍ မကြည့်ဖြစ်လျှင် ပဇာပတိ နတ်မင်း၏ တံခွန်ဖျားကို မော်၍ ကြည့်ကြ၊ ဤသို့ ပဇာပတိနတ်မင်း၏ တံခွန်ဖျားကို ကြည့်ကြလျှင်လည်း ကြောက်ခြင်း၊ တုန်လှုပ်ခြင်း၊ ကြက်သီးမွေးညှင်း ထခြင်းများ ပျောက်ကင်းသွားလိမ့်မည်"။ #"အကယ်၍ ပဇာပတိနတ်မင်း၏ တံခွန်ဖျားကို မကြည့်ဖြစ်ခဲ့သော် ဝရုဏနတ်မင်း၏ တံခွန်ဖျားကို မော်၍ကြည့်ကြ၊ ဝရုဏနတ်မင်း၏ တံခွန်ဖျားကို မော်၍ကြည့်ဖြစ်ကြလျှင်လည်း ကြောက်ခြင်း၊ တုန်လှုပ်ခြင်း၊ ကြက်သီးမွေးညှင်း ထခြင်းများ ပြေပျောက်သွားပေလိမ့်မည်"။ #"အကယ်၍ ဝရုဏနတ်မင်း၏ တံခွန်ဖျားကို မကြည့်ဖြစ်ခဲ့သော် ဤသာနနတ်မင်း၏ တံခွန်ဖျားကို မော်၍ ကြည့်ကြ၊ ဤသာနနတ်မင်း၏တံခွန်ဖျားကို မော်၍ကြည့်ဖြစ်ကြလျှင် ကြောက်ခြင်း၊ တုန်လှုပ်ခြင်း၊ ကြက်သီးမွေးညှင်း ထခြင်းများ ပြေပျောက်သွားပေလိမ့်မည်။" ဤသို့လျှင် သိကြားမင်းက တာဝတိံသာနတ်တို့ကို အသိပေးလေ၏။ #ချစ်သားရဟန်းတို့… နတ်တို့အရှင် သိကြားမင်း၏ တံခွန်ဖျားကို မော်၍ကြည့်သောနတ်များ၊ သို့တည်းမဟုတ် ပဇာပတိနတ်မင်း၊ ဝရုဏနတ်မင်း၊ ဤသာနနတ်မင်းတို့၏ တံခွန်ဖျားကို မော်၍ ကြည့်သော နတ်များအား ကြောက်လန့်ခြင်း၊ တုန်လှုပ်ခြင်း၊ ကြက်သီးမွေးညှင်း ထခြင်းများ ပျောက်သော်လည်း ပျောက်မည်၊ မပျောက်ဘဲလည်း နေချင်နေလိမ့်မည်။ #အကြောင်းမူကား နတ်တို့အရှင် သိကြားမင်းလည်း ရာဂကင်းသူ မဟုတ်၊ ဒေါသကင်းသူ မဟုတ်၊ မောဟကင်းသူ မဟုတ်၊ သူကိုယ်နှိုက်က ကြောက်တတ်၏။ တဆတ်ဆတ်တုန်တတ်၏။ လန့်ဖျပ်တတ်၏။ ထွက်ပြေးတတ်၏ ။ #ချစ်သားရဟန်းတို့… ငါဘုရားသည်ကား မလွဲဧကန် ဤသို့ ဟောပေအံ့၊ ရဟန်းတို့အနေနှင့် တောထဲ၌ တစ်ပါးတည်း နေသောအခါ သစ်ပင်ရင်း၌ နေသောအခါ ဆိတ်ငြိမ်ရာအရပ်များ၌ နေသောအခါများ၌ ကြောက်ရွံ့ခြင်း၊ တုန်လှုပ်ခြင်း၊ ကြက်သီးမွေးညှင်း ထခြင်း တစ်ခုခုဖြစ်လာခဲ့လျှင် ဘုရားဂုဏ်တော်ကို ဤသို့ အောက်မေ့ကြကုန်လော့။ #မြတ်စွာဘုရားသည် ကိလေသာတို့မှ ကင်းဝေးတော်မူ၏။ ကိလေသာ ရန်သူတို့ကို ပယ်သတ်ပြီး ဖြစ်၏။ သံသရာ စက်ဝန်း၏ အကန့်အထောက်များကို ဖျက်ဆီးပြီး ဖြစ်၏။ ပစ္စည်းလေးပါး ပူဇော်အထူးကို ခံယူတော်မူထိုက်၏။ ဆိတ်ကွယ်ရာ အရပ်၌ပင်လျှင် မကောင်းမှုဒုစရိုက်ကို ရှောင်တော်မူ၏။ ##သို့ဖြစ်၍ "အရဟံ" ဟူသော ဂုဏ်တော်နှင့် ပြည့်စုံတော်မူပါပေသည်။ ##မြတ်စွာဘုရားသည် ကောင်းမွန်လှစွာ သယမ္ဘူဉာဏ် မြတ်မဟာဖြင့် မိမိအလိုလို သစ္စာလေးပါး တရားမြတ်ကို ထိုးထွင်း၍ သိတော်မူ၏။ သို့ဖြစ်၍ "သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ" ဟူသော ဂုဏ်တော်နှင့် ပြည့်စုံတော်မူပါပေ၏။ ##မြတ်စွာဘုရားသည် [[ဝိဇ္ဇာသုံးပါး]]၊ [[ဝိဇ္ဇာရှစ်ပါး]]၊ [[စရဏ တစ်ဆယ့်ငါးပါး]]တို့နှင့် လုံးဝဥဿုံ ပြည့်စုံတော်မူပါပေ၏။ သို့ဖြစ်၍ "ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္န" ဟူသော ဂုဏ်တော်နှင့် ပြည့်စုံတော်မူပါပေ၏။ ##မြတ်စွာဘုရားသည် နိဗ္ဗာန်သို့သာလျှင် ဖြောင့်ဖြောင့်မတ်မတ် ကောင်းစွာသွားတော်မူ၏။ စကားဆိုရန် ခွန်းခြောက်တန်တို့တွင် ဟုတ်မှန်ကျိုးကြောင်း စကားကောင်းကိုသာ ဆိုတော်မူတတ်၏။ သို့ဖြစ်၍ "သုဂတ" ဟူသော ဂုဏ်တော်နှင့် ပြည့်စုံတော်မူပါပေ၏။ ##မြတ်စွာဘုရားသည် ကာမလောက၊ ရူပလောက၊ အရူပလောက ဟူသော လောကသုံးပါး၊ တစ်နည်းအားဖြင့် သတ္တလောက၊ သင်္ခါရလောက၊ ဩကာသလောက ဟူသော လောကကြီးသုံးပါးတို့ကို မဖောက်မပြန် သယမ္ဘူဉာဏ်ဖြင့် အမှန်ထိုးထွင်း အလင်းထင်ပေါ် သိမြင်တော်မူ၏။ သို့ဖြင့်၍ "လောကဝိဒူ" ဟူသော ဂုဏ်တော်နှင့် ပြည့်စုံတော်မူပါပေ၏။ ##မြတ်စွာဘုရားသည် မိမိကိုယ်တိုင်လည်း အတုမရှိ သူတစ်ပါးတို့အားလည်း အတုမရှိသော မိမိ၏တရားဖြင့် ဆုံးမတတ်၏။ ဆုံးမထိုက်သောလူ၊ နတ်၊ ဘီလူး၊ တိရစ္ဆာန်ကြမ်းများကိုပင် သေဝပ် ငြိမ်သက်အောင် နိုင်နင်းစွာ ဆုံးတော်မူနိုင်၏။ သို့ဖြစ်၍ "အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ" ဟူသော ဂုဏ်တော်နှင့် ပြည့်စုံတော်မူပါပေ၏။ ##မြတ်စွာဘုရားသည် လူအပေါင်း နတ်အပေါင်းတို့အား ကောင်းစွာ သွန်သင်ဆုံးမတတ်သော လူနတ်တို့၏ ဆရာကောင်း ဖြစ်တော်မူ၏။ သို့ဖြစ်၍ "သတ္ထာဒေဝမနုဿာန" ဟူသော ဂုဏ်တော်နှင့် ပြည့်စုံတော်မူပါပေ၏။ ##မြတ်စွာဘုရားသည် တရားအားလုံးကို ကိုယ်တိုင်လည်း ထိုးထွင်းသိမြင်တော်မူ၏။ သူတစ်ပါးတို့အားလည်း သစ္စာလေးပါး တရားကို သိမြင်အောင် ဟောပြော ပြသနိုင်၏။ သို့ဖြစ်၍ "ဗုဒ္ဓ" ဟူသော ဂုဏ်တော်နှင့် ပြည့်စုံတော်မူပါပေ၏။ ##မြတ်စွာဘုရားသည် အစိုးရခြင်း၊ တရားရှိခြင်း၊ အခြံအရံမျာခြင်း၊ ကျက်သရေရှိခြင်း၊ အလိုအတိုင်း ဖြစ်ခြင်း၊ လုံ့လ စွမ်းအား အပြည့်ရှိခြင်း ဟူသော ဘုန်းတော် ခြောက်ပါးနှင့်လည်း ပြည့်စုံတော်မူပါပေ၏။ သို့ဖြစ်၍ "ဘဂဝါ" ဟူသော ဂုဏ်တော်နှင့် ပြည့်စုံတော်မူပါပေ၏။ # ဤကဲ့သို့ ငါဘုရား၏ ဂုဏ်တော် ကျေးဇူးတော်တို့ကို ဆင်ခြင်အောက်မေ့ကြလော့။ ဘုရားဂုဏ်ကို ဆင်ခြင် အောက်မေ့မိသည် ရှိသော် သင်တို့အား ကြောက်ရွံ့ခြင်း၊ တုန်လှုပ်ခြင်း၊ ကြက်သီးမွေးညှင်း ထခြင်း ဟူသမျှ ပျောက်ကင်းသွားပေလိမ့်မည် ။ # အကယ်၍ ဘုရားဂုဏ်တော်ကို မဆင်ခြင် မအောက်မေ့မိသည်ရှိသော် မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားထားသော တရားတော်၏ ဂုဏ်တော်ကို ဤသို့အောက်မေ့သတိရကြ။ # တရားတော်သည် မြတ်စွာဘုရားက ကောင်းစွာ ဟောကြားထားသော တရားတော် ဖြစ်သောကြောင့် "သွာက္ခာတ" ဟူသော ဂုဏ်တော်နှင့် ပြည့်စုံပါပေ၏။ ## တရားတော်သည် မျက်မှောက်၌ပင် ကောင်းကျိုးချမ်းသာကို ပေးတတ်သောကြောင့် "သန္ဒိဋ္ဌိက" ဟူသော ဂုဏ်တော်နှင့် ပြည့်စုံပါပေ၏။ ## တရားတော်သည် အခါမလင့် အကျိုးပေးတတ်သောကြောင့် "အကာလိက" ဂုဏ်တော်နှင့် ပြည့်စုံပါပေ၏။ ## တရားတော်သည် လာပါ၊ ရှုပါ၊ ကျင့်ကြံပါ ဟူ၍ မပါပါအောင် ခေါ်ဆောင် တိုက်တွန်း ပြညွှန်းခြင်းငှာ ထိုက်သောကြောင့် "ဧဟိပဿိက" ဂုဏ်တော်နှင့် ပြည့်စုံပါပေ၏။ ## တရားတော်သည် လူတို့အား နတ်ရွာနိဗ္ဗာန်သို့ ပို့ဆောင်ပေးတတ်သောကြောင့် "ဩပနေယျိက" ဂုဏ်တော်နှင့် ပြည့်စုံပါပေ၏။ ## တရားတော်သည် ပညာရှိသူ ရှင်လူအပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့အနေဖြင့် အသီးသီး တစ်ဦးစီ တစ်ဦးစီ မိမိတို့၏ စိတ်၌ ကပ်၍ ဆောင်ထားထိုက်သောကြောင့် "ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟိ" ဟူသော ဂုဏ်တော်နှင့် ပြည့်စုံပါပေ၏ ။ # ဤသို့လျှင် တရားတော်၏ဂုဏ်တော်ကို ဆင်ခြင် အောက်မေ့မိသောသူအား ကြောက်ခြင်း၊ တုန်လှုပ်ခြင်း၊ ကြက်သီးမွေးညှင်း ထခြင်း ဟူသမျှ လုံးဝ ပျောက်ကင်းသွားပေလိမ့်မည်။ # အကယ်၍ ဘုရားဂုဏ်တော်ကိုသော်လည်းကောင်း၊ တရားဂုဏ်တော်ကိုသော်လည်းကောင်း မဆင်ခြင် မအောက်မေ့ဖြစ်ပါက မြတ်စွာဘုရား၏ တပည့်သား သံဃာတော်၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို အောက်မေ့ရာ၏။ # မြတ်စွာဘုရား၏ တပည့်သား သံဃာတော်သည် နိဗ္ဗာန်အကျိုးငှာ ကောင်းသောအကျင့်ကိုသာ ကျင့်တော်မူတတ်ပေ၏။ သို့ဖြစ်၍ "သုပ္ပဋိပန္န" ဟူသောဂုဏ် ရှိပေ၏။ ## သံဃာတော်သည် နိဗ္ဗာန်မဂ်ဖိုလ် ရရှိရေးအတွက် ဖြောင့်မတ်စွာ လမ်းမှန်သော အကျင့်ကိုသာ ကျင့်တော်မူပါပေ၏။ သို့ဖြစ်၍ "ဥဇုပ္ပဋိပန္န" ဟူသောဂုဏ် ရှိပေ၏။ ## သံဃာတော်သည် နိဗ္ဗာန်ရရှိရေးနှင့် သင့်လျော်လောက်ပတ်သော အကျင့်ကိုသာ ကျင့်တော်မူပါပေ၏။ သို့ဖြစ်၍ "ဉာယပ္ပဋိပန္န" ဟူသောဂုဏ် ရှိပေ၏။ ## သံဃာတော်သည် အရိုအသေပြုခြင်းကို ခံယူထိုက်အောင် အကျင့်သီလကို ကောင်းစွာ ဖြည့်ကျင့်တော်မူပါပေ၏။ သို့ဖြစ်၍ "သာမိစိပ္ပဋိပန္န" ဟူသောဂုဏ် ရှိပေ၏။ ## ထိုဘုရားတပည့် အရိယာသံဃာသည် (အချုပ်အားဖြင့်) အရေအတွက်(၄)စုံ၊ ပုဂ္ဂိုလ်(၈)ယောက် ရှိပေ၏။ ထိုသံဃာတော်သည် အဝေးမှ တကူးတက ဆောင်ယူ၍ ပူဇော်သမှု ပြုခြင်းကိုလည်း ခံယူထိုက်၏။ သို့ဖြစ်၍ "အာဟုနေယျ" ဟူသောဂုဏ် ရှိပေ၏။ ## ဧည့်သည်တို့အား ရည်စူး၍ အထူးပြုလုပ်ထားသော ပစ္စည်းဝတ္ထုတို့ကိုလည်း မိမိအား လှူလျှင် ကောင်းစွာ ခံယူထိုက်၏။ သို့ဖြစ်၍ "ပါဟုနေယျ" ဟူသောဂုဏ် ရှိပေ၏။ ## လောက၌ အမြတ်ဆုံး အကောင်းဆုံးဖြစ်သော အလှူကိုလည်း ထိုက်ထိုက်တန်တန် ခံယူနိုင်ပေ၏။ သို့ဖြစ်၍ "ဒက္ခိဏေယျ" ဟူသောဂုဏ် ရှိပေ၏။ ## လူနတ်တို့၏ ရှိခိုးခြင်းကိုလည်း ခံထိုက်၏။ သို့ဖြစ်၍ "အဉ္ဇလိကရဏီယ" ဟူသောဂုဏ် ရှိပေ၏။ ## လူတို့က ကောင်းမှုတည်းဟူသော မျိုးစေ့ကို စိုက်ပျိုးရာ ကြဲချရာ အတုမရှိ လယ်မြေကောင်းသဖွယ်လည်း ဖြစ်၏။ သို့ဖြစ်၍ "အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ" ဟူသောဂုဏ် ရှိပေ၏။ # ဤသို့လျှင် သံဃာတော်၏ ဂုဏ်တော် ကျေးဇူးတော်တို့ကို ဆင်ခြင်အောက်မေ့ရာ၏။ သံဃာ့ဂုဏ်သို့ စိတ်ညွှတ်၍ အာရုံပြုမိသော သင်တို့အား ကြောက်လန့်ခြင်း၊ တုန်လှုပ်ခြင်း၊ ကြက်သီးမွေးညှင်း ထခြင်းဟူသမျှ ကင်းပျောက်သွားလိမ့်မည်။ # ထိုစကားမှန်ပေ၏။ အကြောင်းမူကား ဝိပဿီ စသော ရှေးရှေးသော ဘုရားရှင်များနည်းတူ ကောင်းစွာ ပွင့်ထွန်းလာသော ငါဘုရားသည် လူသူလေးပါးကင်းသည့် ဆိတ်ကွယ်ရာအရပ်၌ပင် မကောင်းမှုကို မပြုမလုပ်၊ ကောင်းစွာ ကိုယ်တိုင် သစ္စာတရားမြတ်ကို ထိုးထွင်းသိမြင်ပြီးဖြစ်၏။ တဏှာရာဂ လုံးဝကင်း၏။ အမျက်ဒေါသ လုံးဝကင်း၏။ မသိမောဟ လုံးဝ ကင်း၏။ ကြောက်လည်း မကြောက်တတ်၊ အကြောက်အလန့် မရှိ၊ ကြောက်၍တုန်လှုပ်သည်ဟူ၍ လုံးဝမရှိ၊ မထိတ်တတ်၊ မလန့်တတ်၊ ကြောက်လန့်၍ ထွက်ပြေးသည် ဟူ၍လည်း ဘယ်အခါမျှမရှိ။ ထို့ကြောင့် ဤသို့သော ဘုရားဂုဏ်၊ တရားဂုဏ်၊ သံဃာဂုဏ်ကို အာရုံညွှတ်၍ ကြည်ညိုစိတ်ထား ပွားများသူများမှာ ကြောက်ခြင်း၊ တုန်လှုပ်ခြင်း၊ ကြက်သီးမွေးညှင်းထခြင်းဟူသမျှ ကင်းပျောက်ရမြဲ ဖြစ်လေ၏ ။ # မြတ်စွာဘုရားသည် ဤစကားကို မိန့်တော်မူ၏။ ထို့နောက်ဆက်လက်၍ ဤသို့တဖန် မိန့်ကြားတော်မူပြန်၏ - # ချစ်သားရဟန်းတို့… သင်တို့သည် တော၌ဖြစ်စေ၊ သစ်ပင်ရင်း၌ဖြစ်စေ၊ ဆိတ်ကွယ်ရာအရပ်၌ ဖြစ်စေ (နေခိုက်) ဘုရားဂုဏ်တော်ကို သတိရကြ၊ သတိရလျှင် သင်တို့ မကြောက်မရွံ့ နေနိုင်ကြလတ္တံ ။ # လူနတ်တို့၏ အကြီးအမြတ် ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရား၏ ဂုဏ်တော်ကို မဆင်ခြင် မအောက်မေ့ ဖြစ်ကြလျှင် သံသရာမှ ထွက်မြောက်ကြောင်း ကောင်းစွာဟောကြားထားသော တရားတော်၏ ဂုဏ်ကို သတိရကြ။ # တရားတော်၏ဂုဏ်ကို အမှတ်မရကြလျှင် ကောင်းမှုမျိုးစေ့ စိုက်ပျိုးရာ အတုမရှိ လယ်မြေကောင်းနှင့်တူသော သံဃာတော်၏ ဂုဏ်ကို ဆင်ခြင်ပွားများကြ။ # ဤကဲ့သို့ မြတ်စွာဘုရား၏ ကျေးဇူးတော် ဂုဏ်တော်ကိုဖြစ်စေ၊ တရားတော်မြတ်၏ ကျေးဇူးတော် ဂုဏ်တော်ကိုဖြစ်စေ၊ သံဃာတော်၏ ကျေးဇူးတော် ဂုဏ်တော်ကိုဖြစ်စေ ဆင်ခြင်အောက်မေ့သည်ရှိသော် ကြောက်လန့်ခြင်း၊ တုန်လှုပ်ခြင်း၊ ကြက်သီးမွေးညှင်း ထခြင်း ဟူသမျှ လုံးဝ မဖြစ်ပေါ်လတ္တံ။ -------------------- <ref>-သံ၊၁၊၂၂၀-၂။ သံ၊မြန်၊၁၊၂၀၅-၇။ သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၁၁-၂။ သံ၊ဋီ၊၁၊၃၃၁-၂။ ။ -သံယုတ္တနိကာယ၊ သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၁၁-သက္ကသံယုတ္တ၊ ပဌမဝဂ္ဂ၊ တတိယသုတ်။</ref> ပရိတ္တ(၁၁)သုတ်အပါအဝင် သုတ်ဖြစ်ပါသည်။ နတ်, အသူရာတို့စစ်ပွဲ၌ ဘယ, ဆမ္ဘိတတ္တ, လောမဟံသဖြစ်သော နတ်တို့သည် သိကြားမင်း, ပဇာပတိနတ်မင်း, ဝရုဏနတ်မင်း, ဤသာနနတ်မင်းကြီးတို့၏ ရထားဦး အောင်လံတံခွန်ဖျားကိုကြည့်လျှင် ယင်းတို့ ပျောက်ကင်းလိမ့်မည်ဟု သိကြားမင်းက မိန့်ကြားသော်လည်း သိကြားမင်းသည် ရာဂ, ဒေါသ, မောဟ မကင်းသေးသောကြောင့် ပျောက်ချင်လည်းပျောက်လိမ့်မည်၊ မပျောက်ချင်လည်း မပျောက်နိုင်။ အရည, ရုက္ခမူလ, သုညာဂါရ၌နေ၍ ဘာဝနာလုပ်ငန်း အားထုတ်ကြကုန်သော ရဟန်းတို့အား ယင်းသဘာဝတို့ဖြစ်ပေါ်လာလျှင် ဘုရားဂုဏ်တော်, တရား ဂုဏ်တော်, သံဃာဂုဏ်တော် တစ်မျိုးမျိုးကို ပွားများလျှင် ယင်းတို့ ပျောက်ကင်းသွား မည်။ မြတ်စွာဘုရားသည် ရာဂ, ဒေါသ, မောဟ ကင်းပြီးသောကြောင့် ဖြစ်ပုံကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။ အဋ္ဌကထာ၌ သိကြားမင်း၏ ဝေဇယန္တာရထားအကြောင်းနှင့် “ဓဇဂ္ဂ ပရိတ္တံ မံ ရက္ခတု ဟု ရွတ်ဆိုခြင်းကြောင့် ဒီဃဝါပီစေတီတော်အကြည်မှ ကျလာ သောရဟန်း အသက်ဘေးမှ ချမ်းသာခဲ့ပုံကို ဖွင့်ဆိုထားပါသည်။ <ref>ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် '''တိပိဋကသူစိကျမ်း''' နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် '''တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ'''</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:ပရိတ်ကြီး]] [[Category:သံယုတ္တနိကာယ်]] 2o6eshy76g9disktk9ewmm4dyziejj1 0 5153 1055905 773666 2026-10-01T09:44:26Z Zawzawaungthwin 100038 ကိုးကားချက် ထည့်သွင်း 1055905 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ဦးဘကလေး | image = Bakalay.jpg | caption = | birth_date = {{birth date and age|၁၈၉၀|၂|၉}} | birth_place = [[ပုသိမ်မြို့]], [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | death_date = {{death date and age|၁၉၄၅|၆|၅|၁၈၉၀|၂|၉}} | death_place = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | resting_place = | occupation = ကာတွန်းဆရာ၊ ကုမ္ပဏီမန်နေဂျာ | years_active = | known_for = ဦးရွှေရိုး အက တီထွင်သူ | religion = အစ္စလာမ်ဘာသာ | notable_works = | spouse = ခင်ခင် | children = | parents = ဘိုးသင်း၊ သဲမှုန် | relatives = | awards = }} '''ကာတွန်း ဦးဘကလေး''' (၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈၉၀ – ၅ ဇွန် ၁၉၄၅) သည် မြန်မာ့ပထမဆုံး ကာတွန်းလက်ရာများကို စတင်ဖန်တီးခဲ့သူ၊ ကျော်ကြားသည့် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး နာမည်ကျော် ဦးရွှေရိုးအကကို တီထွင်ဖန်တီးခဲ့သူ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news |title=အစ္စလာမ်ဘာသာဝင် ပထမမြန်မာ ကာတွန်းဆရာနဲ့ ရုပ်ရှင်မင်းသား |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-58900232 |access-date=2026-10-01 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး == ကာတွန်း ဦးဘကလေးကို ၁၈၉၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၉ ရက်နေ့ တွင် [[ပုသိမ်မြို့]]၊ ထောင်ကုန်းရပ်၊ အရက်ဖိုလမ်း အမှတ်၃ နေအိမ်တွင် အလယ်တန်းပြဆရာ ဦးဘိုးသင်း နှင့် ဒေါ်သဲမှုန်တို့က မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း အစ်ကိုတစ်ဦးရှိပြီး မောင်ဘကြီးဟုခေါ်သည်။ ဦးဘကလေးသည် ငယ်စဉ်ကတည်းက ဉာဏ်ကောင်းသူလည်းဖြစ်ပြီး အသက် ၁၆နှစ်အရွယ်တွင် အင်္ဂလိပ်မြန်မာအထက်တန်းကျောင်းမှ [[သင်္ချာ]]၊အင်္ဂလိပ် နှစ်ဘာသာဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင်သည်။ ကျောင်းသားဘဝက ပန်းချီပြိုင်ပွဲ တွင် ဘုရင်ခံ၏ဆုတံဆိပ် ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရဖူးသည်။ ဆယ်တန်းအောင်မြင်ပြီးနောက်တွင် ရန်ကုန်ကောလိပ်သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဥပစာတန်းအောင်မြင်ပြီး ဘီအေတန်းအရောက် ၁၉၁၆ ခုနှစ် တွင် ဖခင်ဆုံးပါးသွားသဖြင့် ကျောင်းမှထွက်လိုက်ရသည်။ မိမိပညာဆည်းပူးခဲ့သည့် အထက်တန်းကျောင်းတွင် ကျောင်းဆရာအဖြစ် အသက်မွေးခဲ့သော်လည်း မျက်နှာဖြူပညာဝန်ကို ဘုရားထူးရသည့် အလုပ်ကို မနှစ်မြို့သဖြင့် နောက်ဆုံးတွင် အလုပ်မှထွက်ကာ ရန်ကုန်သို့ပြောင်းရွေ့နေထိုင်သည်။ == မြန်မာကာတွန်း == ဦးဘကလေးသည် အားလပ်ချိန်များတွင် [[ပန်းချီ]]ဆွဲရင်း ကောလိပ်ကျောင်းသားဘဝ ၁၉၁၅တွင် ကာတွန်းလက်ရာ တစ်ခုကို စမ်းသပ်ရေးဆွဲကြည့်ခဲ့သည်။ သူ၏ကာတွန်းမှာ မြို့အုပ်လုပ်ရန် ရည်ရွယ်ပြီးကောလိပ်တက်နေသော ကောလိပ်ကျောင်းသားအချို့အား ပျက်ရယ်ပြုရေးဆွဲထားခြင်းဖြစ်သည်။ အနောက်နိုင်ငံများတွင် ၁၈၆၀ပြည့်နှစ်များမှစကာ ကာတွန်းရုပ်ပြောင်များပေါ်ပေါက်လာသည့် နည်းတူ မြန်မာ့ကာတွန်းလောကတွင်လည်း ၁၉၁၅ ခုနှစ် တွင် ဦးဘကလေးဆွဲသည့် လက်ရာမှာ ပထမဆုံးသော ကာတွန်းလက်ရာဖြစ်သည် ဟုဆိုကြသည်။ ဦးဘကလေးသည် အင်္ဂလိပ်စာကျွမ်းကျင်သဖြင့် သူ၏ကာတွန်းကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားဖော်ပြခဲ့ရာ ရန်ကုန်တိုင်း အင်္ဂလိပ်သတင်းစာ အယ်ဒီတာ မစ္စတာနော်လင်က များစွာနှစ်ခြိုက်ခဲ့သည်။ သို့ဖြင့် ခရစ်စမတ်နေ့ အထူးထုတ် ရန်ကုန်တိုင်းစာစောင်တွင် ကာတွန်းပုံရေးဆွဲစေရာ ၎င်းကာတွန်းလက်ရာမှာ နိုင်ငံရပ်ခြားသို့ပင် ပြန့်နှံခဲ့သည်။ ထိုနောက် ၁၉၁၇ မတ်လထုတ် သူရိယမဂ္ဂဇင်းတွင် ရှေးရိုးအဒေါ်ပျိုကြီးနှင့် ခေတ်ဆန်ဆန်တူမပျိုတို့ စကားပြောဆိုနေဟန်ကို ပထမဆုံးမြန်မာဘာသာ ကာတွန်းလက်ရာအဖြစ် ရေးဆွဲခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင်လည်း သူရိယတွင်ပင် ကုန်ပစ္စည်းကြော်ငြာအချို့ကို ရေးဆွဲပေးခဲ့သေးသည်။ == မြန်မာအဆွေကုမ္ပဏီမန်နေဂျာ == ကိုလိုနီခေတ်ဦးကာလက ရန်ကုန်တွင် မြန်မာအဆွေအမည်ရှိ မြန်မာကုမ္ပဏီကြီးတစ်ခုရှိခဲ့ဖူးသည်။ ပြည်မြို့စစ်ကဲကြီး၏ အဆက်အနွယ်ဖြစ်သူ ဒေါ်ဆင်ကလေးက ပြည်မြို့တွင် တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ရာ တိုးတက်ကြီးပွားလာသဖြင့် ရန်ကုန်သို့ ပြောင်းရွေ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်ဆင်ကလေး ကွယ်လွန်သွားပြီးနောက် ညီမဒေါ်ငြိမ်းရှင် နှင့် မတ်ဖြစ်သူ စက်ရှင်ရုံးစာရေးကြီးဟောင်း ဦးဘညွှန့်တို့ ကုမ္ပဏီကို ဆက်ခံခဲ့ကြသည်။ ၂၊ဖေဖော်ဝါရီ ၊ ၁၉၁၈တွင် ဆူးလေဘုရားခြေရင်းတွင် မြန်မာအဆွေကုမ္ပဏီကို ဖွင့်လှစ်သောအခါ ဦးဘကလေး က ကုမ္ပဏီ ကြော်ငြာမန်နေဂျာအဖြစ် အလုပ်ရသည်။ အလုပ်တစ်ဖက်ဖြင့် ကာတွန်းများမပြတ်ရေးဆွဲခဲ့သည်။ အစ်ကို ဦးဘကြီးကိုလည်း ကုမ္ပဏီစာရေးအဖြစ် ခန့်ထားခဲ့သည်။ မြန်မာအဆွေတွင် အလုပ်လုပ်နေစဉ်အတွင်း ကုမ္ပဏီအတွက် ကြော်ငြာများအပြင် အိန်အန်တောင်ဆေးတိုက် မှ ထုတ်လုပ်သော ဗလရှင်ဆေးပြားနှင့် ကျားဘမ်းပရုပ်ဆီ ၊ဘုံဘေဘားမားအိမ်ထောင်ပရိဘောဂတိုက်တို့အတွက် ကြော်ငြာများ ရေးဆွဲပေးခဲ့သေးသည်။ ထို့ပြင် သူရိယ၊ ပညာအလင်း၊ လန်ဒန်အတ်၊ ဗန္ဓုလ၊ ဒီးဒုတ် အစရှိသည့် ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်းများတွင်လည်း ဘကြီးမေတ္တာတုံ၊ရွှေတလေး၊ဘကလေး အစရှိသော နာမည်များဖြင့် ကာတွန်းများရေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ မြန်မာအဆွေကုမ္ပဏီ ပိုင်ရှင်သမီး ဒေါ်ခင်ခင် နှင့် ဖူးစာဆုံကာ ၁၉၁၉၊ဇွန်လတွင် အိမ်ထောင်ကျသည်။ == ဦးရွှေရိုးအက == ၁၉၂၁ ခုနှစ် တွင် ယောက်ဖဖြစ်သူ ဦးတင်နွယ်က ဘားမားဖလင်းအမည်ဖြင့် ကုမ္ပဏီထောင်ကာ ရုပ်ရှင်လောကသို့ ဝင်ရောက်သည်။ ၁၉၂၃ ခုနှစ် တွင် တောမြိုင်စွန်းက လွမ်းအောင်ဖန် အမည် (အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် Echo From The Wilds)ဖြင့် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား တစ်ကားကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ထိုဇာတ်ကားတွင် ဦးဘကလေးက မင်းသားမောင်ဘဌေး(ဦးညီပု)၏ လူယုံတော်အဖိုးကြီး ဦးရွှေရိုးအဖြစ် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဇာတ်ရံအဖြစ်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သော်လည်း သရုပ်ဆောင်ကောင်းလှသဖြင့် နာမည်ကျော်ကြားလာပြီး “အဘရေ” ၊ “တောသားလေးရွှေရိုး” ၊ “ရွှေမင်းဝင်” ၊“တစ်ခိုင်လုံးရွှေ” ၊“တစ်ခိုင်လုံးစိန်” ၊ “ပလုပ်တုပ်တုပ်”၊ “မှိုင်းဝေဝေ”၊ “ရွှေတလေး” ၊ “ရွှေရိုးဘယ်မလဲ” ၊ “ကြင်စဦး” ၊ “ဝေလွင်လွင်”၊ “ကိုလူပျို” ၊“သုံးပွင့်ဆိုင်”၊ “ခင်မောင်ကြီး” ၊ “ရွှေပေလွှာ” အစရှိသည့် ဇာတ်ကားများစွာတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ အဘရေ ဇာတ်ကားတွင် အဘဦးရွှေရိုးအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ရာတွင် ပုသိမ်ထီးဆောင်းကာ ခြေထောက်ဆက်ကာဆက်ကာဖြင့် ကပြသည့်ပုံစံမှာ အလွန်လူကြိုက်များသွားပြီးနောက် ထိုအကမှာ မြန်မာလူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအတွင်း လျင်မြန်စွာပြန့်နှံ့ခဲ့သည်။ ထိုခေတ်ကာလများက ဦးရွှေရိုးအဖြစ် သရုပ်ဆောင်သူ ဦးဘကလေးအား မြန်မာ့ [[ချာလီ ချက်ပလင်|ချာလီချက်ပလင်]] ဟုပင် တင်စားရေးသားခဲ့ပြီး၊ နိုင်ငံခြားဇာတ်ကားများကို ယှဉ်နိုင်ကြောင်း ချီးမွမ်းရေးသားခဲ့ကြသည်။ == စာပေလက်ရာ == ဦးဘကလေးသည် သူ၏ကာတွန်းများတွင် ပါဝင်သည့် ကဗျာများကိုလည်း ကိုယ်တိုင် ရေးဖွဲ့လေ့ရှိသည်။ မြောင်းမြသို့ အလည်အပတ်ရောက်သွားစဉ် ဘုရင်ခံသစ် ဆာဟရူးလင်းစဒေါင်းစတီဗင်ဆင် လာရောက်မည်ဆို၍ ကမ်းလုံးညွှတ်မျှ ကြီးကျယ်ခမ်းနားစွာ ကြိုဆိုနေသည့်ဟန်ကို ကာတွန်းရေးဆွဲပြီး ၁၆.၂.၁၉၃၂ ရက်စွဲပါ ဗန္ဓုလဂျာနယ်တွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့သည်။ ထိုကာတွန်းပါ “မြောင်းမြသွား၊များလိုက်တဲ့ အကြိုတော်၊ ကရဝိတ်ဖောင်ဟင်္သာမကရ်းတွေနဲ့၊ စိမ်းနီပြာမီးရောင် လွှမ်းပါလို့၊ ကမ်းညွှတ်လုနော်” အစချီ လေးဆစ်ကဗျာမှာ ဦးဘကလေး၏ စာပေလက်ရာဖြစ်သည်။ ဦးဘကလေးသည် ဆောင်းပါအချို့ကိုလည်းရေးဖွဲ့ခဲ့ရာတွင် ၁၉၃၉၊မတ်လ ထုတ်ကြီးပွားရေးမဂ္ဂဇင်း၌ ဖော်ပြခဲ့သည့် “ဦးဟိန်စွန်း၊ နာမည်ကျော် ကာတွန်းဆရာကြီး” ဟူသောဆောင်းပါးမှာ ထင်ရှားသည်။ ထိုဆောင်းပါးတွင် “ကိုဟိန်စွန်းမှာ ဗာစီတီကောလိပ်ကျောင်းတွင် စာအုပ်ဂျပိုး ထိုးနေသည့်အခါ ကျွန်တော်မှာ ရုပ်ရှင်နှင့် ကာတွန်းဂျပိုးလုပ်နေပါသည်။ ကျွန်တော်တို့ နှစ်ယောက်လုံး၏ ဝါသနာမှာ ပန်းချီဘက်ကဖြစ်သည့်အတိုင်း တောင်ခြစ်မြောက်ခြစ်နှင့် ကာတွန်းဟု အမည်ပေးပြီး မလှိမ့်တပတ်နှင့် သတင်းစာများသို့ ပေးပို့ပါကြောင်း” ဟူ၍ရေးသားခဲ့သည်။ == ရုပ်ရှင်နယ် == ဥိးဘကလေးသည် ကာတွန်းဘက်တွင် ထင်ရှားသကဲ့သို့ ရုပ်ရှင်နယ်၌လည်း လူသိများခဲ့သည်။ မိမိသရုပ်ဆောင်ရမည့် လူ့သဘာဝစရိုက်ဟန်ပန်တို့ကို စနစ်တကျလေ့လာသည်။ ကိုယ်တိုင်အချိန်ယူလေ့ကျင့်သည်။ “မှိုင်းဝေဝေ”ဇာတ်ကားအတွက် ဘုန်းကြီးကျောင်းသား သာဂိအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ရန် သရက်တောကျောင်းတိုက်ဝမှ နေ၍ ဘုန်းကြီးကျောင်းသားများ၏ ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံ၊ ပြောပုံဆိုပုံများကို အသေးစိတ် သွားရောက်လေ့လာခဲ့သည်။ ကျရာဇာတ်ရုပ်ကိုလည်း ပီပြင်စွာ သရုပ်ဆောင် နိုင်သည်။ “ပလုပ်တုတ်တုတ်” ဇာတ်ကားတွင် မိုးကျမယ်အမျိုးသမီး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ “ရွှေတလေး”ဇာတ်ကားတွင် လန်ချားသမား ရန်ကနား အဖြစ်လည်းကောင်း၊ မှိုင်းဝေဝေဇာတ်ကားတွင် ကောလိပ်ကျောင်းသား မောင်သက်ဖေ၊အဖိုးကြီးဦးသက်ဖေ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းသား သာဂိ၊ ဆွံအနေသူ ငဆွံတို့အဖြစ် အမျိုးမျိုးသော ဇာတ်ရုပ်များကို ရုပ်ဖျက်ပြီး ပီပြင်စွာ သရုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ မြန်မာအဆွေ နှင့် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား ရှစ်ကားရိုက်ကူးခဲ့ပြီးနောက် ဇနီးဒေါ်ခင်ခင်နှင့် သဘောထားခြင်းမတိုက်ဆိုင်သောကြောင့် အလုပ်မှထွက်ခဲ့သည်။ == ဒုတိယအိမ်ထောင် == ဒေါ်ခင်ခင်နှင့် ခုနှစ်နှစ်ကြာ ပေါင်းသင်းပြီးနောက် ကွာရှင်းပြတ်စဲခဲ့သည်။ ထို့နောက်မြန်မာလူမျိုးများထဲတွင် ပထမဆုံး အရေးပိုင်ဖြစ်ခဲ့သည့် ဦးဖေ၏ သမီး ဒေါ်ခင်ထားနှင့် အကြောင်းပါသည်။ ဒေါ်ခင်ထားမှာ အင်္ဂလန်တွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ လက်ထပ်ပြီးနောက် '''ရွှေရိုးပစ်ချား''' အမည်ရှိ ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီ ကိုတည်ထောင်ကာ သရုပ်ဆောင် မင်းသားအဖြစ်သာမက ၊ ဇာတ်ညွှန်းဆရာ၊ ဒါရိုက်တာအဖြစ်ပါ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ဝေလွင်လွင်(၁၉၂၈) နှင့် ကြင်ဦးစ(၁၉၂၉) ဇာတ်ကားများတွင် ကိုယ်တိုင်ပါဝင် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဒုတိယအိမ်ထောင်ကျပြီး မကြာမှီ ဦးဘကလေးသည် အရက်ကို စွဲမြဲစွာသောက်တတ်လာ၏။ ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်ခင်ထားက သူ့အားစိတ်ရှည်လက်ရှည် ပြုစုပေးခဲ့သည် ဟုဆိုသည်။ ၁၉၃၀ ကမ္ဘာ့စီးပွားပျက်ကပ်ဆိုက်စဉ် မြန်မာရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီများ အားလုံးနီးပါး ရပ်ဆိုင်းသွားရာ ဦးဘကလေးလည်း အလုပ်လက်မဲ့ဘဝသို့ ရောက်ရရှာသည်။ == ဘဝနိဂုံး == ဦးဘကလေးသည် လွစ္စလမ်း(ယနေ့ ဆိပ်ကမ်းသာလမ်း) ၌နေထိုင်စဉ်အတွင်း ၁၉၃၈ခုနှစ် ဇွန်လတွင် နောက်ဖေးဆောင်ပြိုကျကာ ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရရှိခဲ့သည်။ ဆေးရုံသုံးလကျော် တက်ရောက်ကုသမှုခံယူခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၃၉တွင် ပုသိမ်သို့ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်အတွင်း စိတ္တဇဝေဒနာကို ခံစားနေရကာ ဆင်းရဲဒုက္ခလည်းကြုံနေရသောကြောင့် ကာတွန်းဦးဟိန်စွန်းက ရန်ကုန်ရှိ အပေါင်းအသင်းများထံမှ ငွေကြေးကောက်ခံ၍ သွားရောက်ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သေးသည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားသောအခါ ဦးဘကလေးတို့သည် ပုသိမ်မှ ဟင်္သာတသို့လည်းကောင်း၊ ဟင်္သာတမှ ဒေါင့်ကြီးနယ်သို့လည်းကောင်း ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့သည်။၁၉၄၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၅ ရက်နေ့ တွင် ဦးဘကလေး ကွယ်လွန်သည်။ [[အစ္စလာမ်]]ဘာသာဝင် တစ်ဦးဖြစ်သည့်အတွက် ဘာသာအယူအတိုင်း သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့ကြသည်။ == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{Reflist}} * ရွှေရိုး (လူထုဒေါ်အမာ) * မြန်မာ့ စွယ်စုံကျမ်း (အတွဲ - ၈) [[ကဏ္ဍ:၁၈၉၀ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၄၅ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:ပထမ မြန်မာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ကာတွန်းဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာမွတ်စလင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] bkgkmzztoxntnn690qf7dr8778iw170 0 11030 1055831 944861 2026-09-30T13:59:20Z ပရဟိတ 147401 သဒ္ဒါအသုံးအနှုန်းပြင်ဆင်ခြင်း 1055831 wikitext text/x-wiki {{Wiktionary}} {{copyedit}} '''အိုးစည်'''သည် ပြည်သူနှင့် အနီးကပ်ဆုံး တူရိယာဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ မှီတင်းနေထိုင်ကြသော တိုင်းရင်းသားများတွင် ရိုးရာတူရိယာများ ရှိကြသည်။ ထင်ရှားသော တူရိယာမှာ အိုးစည် ဖြစ်ပါသည်။ ပွဲလမ်းသဘင်၊ အလှူမင်္ဂလာ ကျင်းပကြသောအခါ မြိုင်မြိုင်ဆိုင်ဆိုင် ပျော်ရွှင်စွာ တီးခတ်ကြပါသည်။ ရှေးခေတ်က [[စောင်းကောက်|စောင်း]]၊ [[ငြှင်း]]၊ [[မိကျောင်း(တူရိယာ)]] စသည်တို့မှာ နန်းတော်သုံး တူရိယာများဖြစ်ကြသည်။ လယ်သမား၊ အလုပ်သမားသုံး တူရိယာမှာ အိုးစည်ပင် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ရတနာပုံခေတ် မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်၌ အတွင်းတော်တွင် အိုးစည်အကများ ခေတ်စားခဲ့၍ ရှေ့တော်ပြေးအိုးစည်၊ သမီးတော်အိုးစည်၊ နန်းမတော်အိုးစည် စသည်ဖြင့် ခွဲခြားထားလေသည်။ အတွင်းတော်သုံး အိုးစည်အဆောင်အယောင်တို့မှာ လက်တံတွင် ရွှေပိန်းချလျက် အိုးစည်နှုတ်ခမ်းတွင် မှန်စီရွှေချရသည်။ အိုးစည်၏ မျက်နှာဝကို ကတ္တီပါ ကြာယပ်တို့ဖြင့် ဆင်ယင်ရသည်ဟု မှတ်တမ်းများ တွေ့ရှိရသဖြင့် အိုးစည်သည် နန်းသုံးတော်ဝင်လည်း ဖြစ်ကြောင်းသိရသည်။ အိုးစည်၏ တီးချက်၊ တီးကွက်၊ တီးလက်များကို လိုက်၍ အိုးစည်သီချင်း၊ အိုးစည်အကများ ထွန်းကား ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ == သမိုင်း == အိုးစည်သည် သမိုင်းမတင်မီခေတ်ကတည်း စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော တူရိယာဖြစ်သည်ဟု ပညာရှင်တို့က ယူဆကြသည်။ မြန်မာတို့နှင့်ဆက်နွယ်နေသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဖြစ်သည့် [[ရှမ်း]]၊[[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[ကချင်]]နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်တောင်ပိုင်းဒေသရှိ အချို့တိုင်းရင်းသားတို့လည်း အိုးစည်တီးခတ်သည်ကိုတွေ့ရှိရသည်။ ရှမ်းလူမျိုးတို့၏အိုးစည်မှာ အလွန်ရှည်လျားပြီး[[ရှမ်းအိုးစည်]]ဟုခေါ်ကာ ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ အမှတ်သင်္ကေတအဖြစ် တည်ရှိသည်။<ref>မောင်သိန်းနိုင်၏ မြန်မာ့ဇာတ်သဘင် သမိုင်း(၁၉၆၈-ခု၊ စာပေဗိမာန်ထုတ်)</ref> အိုးစည်သည် လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၂၀၀၀ ခန့်ကတည်းက ပေါ်ထွန်းလာခဲ့ပြီး အာတတ တစ်ဖက်ညာပိတ်ပြီး ဘယ်ဖွင့်သောစည်နှင့် ဝိတတ တစ်ဖက်ဘယ်ပိတ် ညာဖွင့်သောစည် အမျိုးအစားထဲမှာ ပါဝင်လျက် ရှိသည်။ ပုဂံခေတ် နံရံဆေးရေး ပန်းချီများတွင် အိုးစည်ပုံ ရေးဆွဲထားတာကို မြင်တွေ့ရသောကြောင့် အိုးစည်တူရိယာသည် မြန်မာ့ရိုးရာ တူရိယာများတွင် ရှေးအကျဆုံး တူရိယာ တစ်ခုဟု ဆိုနိုင်ပါသည်။ ပုဂံခေတ်အိုးစည်မှာ ခပ်သေးသေး ပုံစံမျိုးဖြစ်ပြီး ခေတ်ကာလ ပြောင်းလဲသွားသည်နှင့်အညီ တဖြည်းဖြည်း ပုံစံအမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲသွားသည်ကိုလည်း မြင်တွေ့လာရပါသည်။ မြန်မာဘုရင်များ လက်ထက်တွင် နန်းတွင်းသုံးအိုးစည်နှင့် ကျေးလက်သုံးအိုးစည်ဟု နှစ်မျိုးရှိခဲ့ဖူးသည်။ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး လက်ထက်က စတင်ပြီး အိုးစည်ကို ထီးသုံး၊ နန်းသုံးအဖြစ် အသုံးပြုလာခဲ့ပါသည် ။ သို့သော် ရတနာပုံခေတ် မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်၌ အတွင်းတော်တွင် အိုးစည်အကများ ခေတ်စားခဲ့၍ ရှေ့တော်ပြေးအိုးစည်၊ သမီးတော်အိုးစည်၊ နန်းမတော်အိုးစည် စသည်ဖြင့် ခွဲခြားထားလေသည်။ အတွင်းတော်သုံး အိုးစည်အဆောင်အယောင်တို့မှာ လက်တံတွင် ရွှေပိန်းချလျက် အိုးစည်နှုတ်ခမ်းတွင် မှန်စီရွှေချရသည်။ အိုးစည်၏ မျက်နှာဝကို ကတ္တီပါ ကြာယပ်တို့ဖြင့် ဆင်ယင်ရသည်ဟု မှတ်တမ်းများ တွေ့ရှိရသဖြင့် အိုးစည်သည် နန်းသုံးတော်ဝင်လည်း ဖြစ်ကြောင်းသိရသည်။ ထီးသုံး၊ နန်းသုံး ဖြစ်လာခဲ့တဲ့ အိုးစည်ကို နှုတ်ခမ်းဝကို မှန်စီရွှေချခြင်း၊ မျက်နှာပြင်ထိပ်ကို ကတ္တီပါကြာယပ်ဖြင့် သေသေသပ်သပ် အလှဆင်ပြီး အသုံးပြုလာခဲ့ပါတယ်။ နန်းသုံးအိုးစည် ဖြစ်လာတာနဲ့အညီ သမီးတော် အိုးစည်၊ ရှေ့တော်ပြေး အိုးစည်၊ နန်းမတော် အိုးစည် စသည်ဖြင့် အမည်ကင်းပွန်း တပ်ထားပါသည်။ ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၉၀၄ ခုနှစ်က အီးဂျေဘိုးလ်စတန်း ရေးသားခဲ့တဲ့ အိုးစည် အတိုင်းအတာအရ အိုးစည်ရဲ့ အလျားက ၂ ပေနဲ့ ၄လက်မ၊ မျက်နှာပြင် ရှစ်လက်မ ရှိပြီးတော့ အိုးစည်ကလေးမှာတော့ ၁ ပေနဲ့ ၃ လက်မရှိတယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။ ယနေ့ခေတ် မြင်တွေ့နေရတဲ့ အိုးစည်တွေက ကုန်ဘောင်းခေတ်မှာ အသုံးပြုခဲ့တဲ့ အိုးစည်တွေနဲ့ ပုံစံများစွာ တူညီတာကိုလည်း တွေ့မြင်လာရပါတယ်။ ရှေးယခင် ခေတ်အဆက်ဆက်က အိုးစည်ကို ကျေးလက် တောရွာများမှာ အများဆုံး အသုံးပြုခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ သမိုင်းမတိုင်မီ ခေတ်အခါကတည်းက ပေါ်ပေါက်ခဲ့တဲ့ အိုးစည်က တောင်သူ လယ်သမား ကျေးလက်ပြည်သူတွေ တီးခတ်လေ့ရှိတဲ့ တူရိယာတစ်ခု ဖြစ်တဲ့အတွက် အိုးစည်ရဲ့ စည်းချက်တွေကို အကြောင်းပြုပြီးတော့ အိုးစည်သီချင်း၊ အိုးစည်အကတွေလည်း အမျိုးမျိုး ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပါတယ်။ == အိုးစည်အမျိုးအစားများ == === ကချင်အိုးစည် === ကချင်တိုင်းရင်းသားများ၏ မနောပွဲတော်၊ ကောက်သစ်စားပွဲတော် ရိုးရာပွဲများတွင် ကချင်အိုးစည်နှင့် အကများ တွဲဖက်ဆင်နွှဲလေ့ ရှိကြသည်။ ကချင်ရိုးရာ [[ထောင်ကာအက]]ကို ကခုန်သောအခါ အိုးစည်တူရိယာသည် အဓိက ဖြစ်သည်။ နေရာမရွေး အချိန်မရွေး တီးနိုင်သော တူရိယာဖြစ်သည်။ အိုးစည်ကို လက်ပံပင်ကဲ့သို့ ပျော့၍ ပေါ့သော သစ်အမျိုးအစားဖြင့် ထွင်းလုပ်ကြသည်။ အရှည်မှာ လေးပေ၊ လေးပေခွဲခန့် ရှည်၏။ စည်အဝမှာ တစ်ပေခန့်ကျယ်၏။ ဆိတ်နွား သားရေများဖြင့် ပိတ်ကြသည်။ ဗုံပတ်စာကို ဗုံအဝ၌ ပတ်လည်ဝိုင်း၍ ကပ်ကြသည်။ ပွဲတိုင်းသုံးကြ၍ ကျေးရွာတိုင်းတွင် ထားရှိကြသည်။ === ရှမ်းအိုးစည် === ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများတွင်လည်း ရိုးရာပွဲတော်၊ အလှူပွဲတော်တွင် အိုးစည်သံတွေ ဝေနေတတ်ပါသည်။ အိုးစည်နှင့်တွဲဖက်ပြီး ကိန္နရီကိန္နရာအက၊ တိုးနယားအက၊ ဓားသိုင်းအကများသည် ထင်ရှားကျော်ကြားလှပါသည်။ ရှမ်းအိုးစည်မှာ ကိုယ်ထည် ရှည်လျားသည်။ === ပအိုဝ်း၊ ပလောင်၊ အင်း၊ ဓနု အိုးစည်များ === ပအိုဝ်း၊ ပလောင်၊ အင်း၊ ဓနု တိုင်းရင်းသားတွေမှာလည်း ရိုးရာပွဲတော်၊ အလှူပွဲများ ကျင်းပတဲ့အခါ ပျော်ရွှင်စွာ သီချင်းတွေ ဟစ်ကြွေးကာ အိုးစည် သံစဉ်အလိုက် ကခုန်ကြပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ အိုးစည်ပုံ သဏ္ဌာန်မှာ ဗမာ တိုင်းရင်းသား အိုးစည်ပုံစံမျိုးဖြစ်ပြီး မျက်နှာ၀ ကျယ်ပါတယ်။ === ဗမာအိုးစည် === ဗမာတိုင်းရင်းသားတို့ အိုးစည်မှာ ကိုယ်ထည်ပိုင်းကို မှန်စီရွှေချ ပြုလုပ်ပြီး အလှဆင်ထားပါတယ်။ ဘုရားပွဲတော်၊ ရိုးရာပွဲလမ်းသဘင် အလှူပွဲများတွင် အိုးစည်၊ ပလွေ၊ လင်းကွင်း၊ ဝါးလက်ခုပ်များနဲ့ အပြိုင် တီးခတ်ကာ ပျော်ရွှင်စွာ မြူးကြွစွာ ကခုန်လေ့ ရှိပါတယ်။ ==== နန်းတွင်းအိုးစည် ==== ရတနာပုံခေတ် မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်၌ အတွင်းတော်တွင် အိုးစည်အကများ ခေတ်စားခဲ့၍ ရှေ့တော်ပြေးအိုးစည်၊ သမီးတော်အိုးစည်၊ နန်းမတော်အိုးစည် စသည်ဖြင့် ခွဲခြားထားလေသည်။ အတွင်းတော်သုံး အိုးစည်အဆောင်အယောင်တို့မှာ လက်တံတွင် ရွှေပိန်းချလျက် အိုးစည်နှုတ်ခမ်းတွင် မှန်စီရွှေချရသည်။ အိုးစည်၏ မျက်နှာဝကို ကတ္တီပါ ကြာယပ်တို့ဖြင့် ဆင်ယင်ရသည်ဟု မှတ်တမ်းများ တွေ့ရှိရသည်။ ==== ကျေးလက်အိုးစည် ==== ကျေးလက်သုံးအိုးစည်မှာ သာမန် အရပ်သားသုံး၊ နန်းတွင်း အဆောင်အယောင်များ မပါသည့် အိုးစည် ဖြစ်သည်။ == အိုးစည်ပြုလုပ်ပုံ == အိုးစည်ကို ပတ်လုံးပြုလုပ်သကဲ့သို့ ပြုလုပ်ရခြင်းဖြစ်ကာ သားရေကျက်ခြင်း၊ မျက်နှာခြစ် ဆေးဒန်းသုတ်ခြင်း၊ ပတ်စာဝိုင်း ကွင်းခြင်းနဲ့ တံဆိပ်ရိုက်ခြင်းတို့ လုပ်ဆောင်ပြီး အိုးစည်ကောင်းတစ်လုံးဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ရပါသည်။ ထိုအဆင့်များပြီးဆုံးလျှင် အိုးစည်ကို သရိုးပန်ဖော်ခြင်းကို ပြုလုပ်ပြီး မှန်စီရွှေချကာ အလှဆင်ခြင်းကို ပြုလုပ်ရပါမည်။ == တီးခတ်ပုံအိုးစည်ဟာ မြန်မာ့ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှု သားရေတူရိယာတစ်မျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ == === တီးနည်း ‌လေး မျိုး === အိုးစည်ကို ပတ်စာကပ်ပြီး လက်နှစ်ဖက်နဲ့ တီးရတဲ့အတွက် အများအားဖြင့် ဘယ်လက်နဲ့ အသံကို အုပ်ကာတီးပြီး ညာလက်နဲ့ အသံကို လိုသလိုထွက်အောင် တီးလေ့ရှိပါတယ်။ အိုးစည်တီးနည်းတွေကတော့ '''ဘယ်စောင်း၊ ညာစောင်း ခတ်တီးနည်း'''၊ '''ဘယ်တည့် ညာတည့် ရိုက်တီးနည်း'''၊ '''ဘယ်ထူ၊ ညာထူထူ တီးနည်း'''နဲ့ '''ဘယ်ညာဖိတ်တီးနည်း''' စသည်ဖြင့် အိုးစည်တီးခတ်နည်း လေးမျိုး ရှိပါတယ်။ အိုးစည် တီးခတ်ရာမှာ အိုးစည်ကို ဘယ်စောင်း၊ ညာစောင်း တီးခတ်ရင် “တပ်ဗရန်း” အသံထွက်လေ့ ရှိပါတယ်။ ဘယ်တည့်၊ ညာတည့် ရိုက်တီးမယ်ဆိုရင် “တိုးတိုးတိုးတိုး” ဆိုတဲ့ အသံထွက်ပေါ်ပါတယ်။ ဘယ်ထူ၊ ညာထူ တီးလိုက်မယ်ဆိုရင် “ထုံထုံထုံထုံ” ဟု အသံထွက်သလို အိုးစည်ကို ဘယ်ညာပိတ် တီးမယ်ဆိုရင် “တပ်ပရပ်” ဆိုပြီး အိုးစည်သံကို ကြားရမှာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ === အိုးစည်ကြီး အိုးစည်‌သေး === အိုးစည် တီးခတ်ရာမှာ ခေါ်သံနဲ့ထုသံ ကောင်းမွန်ရန်အတွက် အိုးစည်ကောင်းဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ မျက်နှာဝကျဉ်းတဲ့ အိုးစည် အလုံးသေးက ခေါ်သံကို ကောင်းကောင်း အသံထွက်သော်လည်း ထုသံ မကောင်းပါ။ မျက်နှာဝကျယ်တဲ့ အိုးစည်ကြီးများက ထုသံ ကောင်းကောင်းထွက်သော်လည်း အိုးစည် အလုံးသေးလို ခေါ်သံကောင်းကောင်း မထွက်တာကိုလည်း တွေ့ရပါတယ်။ အိုးစည်ကြီးက ထုသံကောင်းပြီး အိုးစည်သေးက ခေါ်သံကောင်းကောင်း ထွက်ရှိတဲ့အတွက် [[ဆိုင်းဝိုင်း]]ကြီးတွေနဲ့ တွဲဖက်တီးရာမှာ ဟန်ပြအလှတီးတဲ့ အိုးစည်ကို အသုံးမပြုတာကို တွေ့မြင်ရပါတယ်။ ဆိုင်းဝိုင်းကြီးတွေနဲ့ တွဲဖက်တီးရာမှာ အိုးစည်သံပေါ်အောင် အယိုင်တီး အိုးစည်ကို အသုံးပြုလေ့ ရှိပါတယ်။ === အိုးစည်အက === အိုး စည်ကို တီးခတ် ရင် 'က' တီး တီး တတ်သူ တွေ ရှိ ပါတယ်။ အိုးစည် အက လို့ ‌ေါ် ပါတယ်။ တပြိုင်တဲ့ အိုးစည် တလုံး ထက် ပို ပြီး တီးခတ် ကပြ ကြတာလည်း ရှိပါတယ်။ === တွဲဖက်အက === မြန်မာ့ကျေးလက် ဒေသတွေ၊ မြို့ပြအရပ် ဒေသတွေမှာ ဘုရားပွဲတွေ၊ အလှူပွဲတွေ ကျင်းပတဲ့အခါ အိုးစည်၊ ဒိုးပတ်တီးဝိုင်းနဲ့ တွဲဖက်ပြီး ကပြနေကြတာကတော့ ဦးရွှေရိုးနဲ့ ဒေါ်မိုးအကပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးရွှေရိုးနဲ့ ဒေါ်မိုးအကဟာ ရိုးရာအက မဟုတ်ပါ။ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ရ၀ ကျော်လောက် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဖြစ်တဲ့ “တောမြိုင်စွန်းမှ လွမ်းအောင်ဖန်” အမည်ရှိတဲ့ ဇာတ်ကား ဇာတ်ဝင်ခန်းမှာ ဦးရွှေရိုးဆိုတဲ့ ဇာတ်ကောင်ဟာ တောနယ်ကနေ မြို့ပေါ်ရောက်လာပြီး အတီးအက ခွတီးခွကျပုံစံနဲ့ ပုသိမ်ထီးကိုဆောင်းပြီး တောင်ရှည်ပုဆိုးကွက်တုံး၊ ရင်ဖုံးတိုက်ပုံ ဝတ်ဆင်ကာ နှုတ်ခမ်းမွေးကားကား၊ မချိုမချဉ် မျက်နှာပေးနဲ့ အပျိုကြီး ဒေါ်မိုးကို ပိုးပန်းတဲ့ သရုပ်ဆောင်တာကို ရုပ်ရှင်ကြည့် ပရိသတ်က နှစ်သက်သဘောကျပြီး အဲဒီလို ပုံစံမျိုး ဝတ်ဆင် သရုပ်ဖော်ကပြရင်း မြန်မာ့ အိုးစည်၊ ဒိုးပတ်ဝိုင်းနဲ့ တွဲဖက်ကပြတဲ့ အက ဖြစ်လာပါတော့တယ်။<ref>http://www.news-eleven.com/entertainment/%E1%80%A1%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%8A%E1%80%B9{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> သူငယ်တော် အက ကိုလည်း အိုးစည်နဲ့ တွဲဖက် တင်ဆက် ကြ လေ့ ရှိ ပါ တယ်။ == ကိုးကား == <references/> {{မြန်မာ့တူရိယာများ}} {{ကချင်ရိုးရာတူရိယာများ}} [[Category:မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှု]] [[Category:အနုပညာ]] [[Category:တူရိယာ]] [[Category:မြန်မာ့တူရိယာများ]] 80e7n28cvenz996wg8vn5qy4xofo0ak 0 17495 1055902 1055555 2026-10-01T09:29:44Z Zawzawaungthwin 100038 infobox ထည့်သွင်းခြင်း 1055902 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]]<br /> ပတ္တလား ဘကလေး | image = UBakalay.jpeg | caption = အလင်္ကာကျော်စွာ ပတ္တလား ဦးဘကလေး | birth_date = {{birth date|၁၈၇၈|၁၁|၂၄}} | birth_place = [[မန္တလေးမြို့]] | death_date = {{death date and age|၁၉၆၀|၇|၉|၁၈၇၈|၁၁|၂၄}} | death_place = [[မန္တလေးမြို့]] | resting_place = | occupation = [[ပတ္တလား]] တီးပညာရှင်၊ ဂီတပညာရှင် | years_active = | known_for = | spouse = | children = | parents = ခင်မောင်၊ ဒေါ်သီ | awards = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]] (၁၉၅၂) }} '''အလင်္ကာကျော်စွာ ပတ္တလား ဦးဘကလေး''' (၂၄ နိုဝင်ဘာ ၁၈၇၈ – ၉ ဇူလိုင် ၁၉၆၀) သည် မြန်မာ့တူရိယာ ဂီတလောက၊ အထူးသဖြင့် မန္တလေးတူရိယာ ဂီတလောကတွင် ထင်ရှားကျော်ကြားသော အနုပညာရှင်ကြီး တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ပတ္တလားတီးခတ်ရာတွင် အထူးကျွမ်းကျင်ပြီး ခေတ်ပြိုင်အငြိမ့်သဘင်များတွင် တီးဝိုင်းခေါင်းဆောင်အဖြစ် နှစ်ပေါင်းများစွာ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ကာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဂီတပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် သက်တမ်းတစ်လျှောက်လုံး အားသွန်ခွန်စိုက် ပါဝင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ == ဘဝဖြတ်သန်းမှု == ဦးဘကလေးသည် [[ပတ္တလား]] အပြင် [[ပလွေ|ပြွေ]]၊ [[ဘာဂျာ]]စသော တူရိယာများကိုပါ တီးမှုတ်နိုင်သည်။သို့သော် ဦးဘကလေး အကျွမ်းကျင်ဆုံးမှာ ပတ္တလားဖြစ်လေသည်။ ဦးဘကလေး၏ အမည်ရင်းသည် ဦးဘဖြစ်သည်။ သို့သော် တစ်ခေတ်တည်း တစ်ချိန်တည်း၌ပင် မန္တလေးတွင် တူရိယာဂီတလောက၌ အခြားဆရာဘတစ်ဦးလည်း ရှိနေပြန်ရာ၊ အသက်အရွယ်ကို လိုက်၍ ဆရာဘကြီး၊ ဆရာဘကလေးဟု ခေါ်ဝေါ်ကြရာမှ ဦးဘကလေးဟု ခေါ်တွင်ခဲ့လေသည်။ ဦးဘကလေးသည် ၁၂၄ဝ ပြည့်နှစ် နတ်တော်လဆန်း ၁ ရက်နေ့တွင် မန္တလေးမြို့ စိတ္တရမဟီရပ်၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ မိဘများသည် ဦးခင်မောင်နှင့် ဒေါ်သီတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဦးခင်မောင်သည် ဆွေတော် မျိုးတော် အနွယ်ဝင်တစ်ဦး ဖြစ်၍ ဘုရင့်အပါး၌ တာဝန်ရှိက ခိုင်းစေရန် ရွေးချယ်ထားသော မဟာလေးဆယ်တော် စာရင်းဝင်ဟု ဆိုကြသည်။ ဦးခင်မောင်၏ ဖခင်သည် အမှုတော်ထမ်း ဝန်မင်းတစ်ဦးဖြစ်သည်။ အမိ ဒေါ်သီသည် မှူးမျိုး မတ်မျိုးမှ ဆင်းသက်သူဟု သိရသည်။ ဦးဘကလေး၏ သားချင်းများမှာ ညီဖြစ်သူ ဦးလှ(ကွယ်လွန်သူ) နှင့် နှမ ဒေါ်ဦးတို့ဖြစ်ကြသည်။ဖခင် ဦးခင်မောင်သည် တူရိယာဂီတဘက်၌ ဝါသနာထုံသည်။ ပတ္တလားတီး ကျွမ်းကျင်ရုံမက၊ ပတ္တလားကိုပင် လုပ်ကိုင်တတ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ဖခင်၏ ဝါသနာဆက်နွယ်ပါလာသော ဦးဘကလေးသည်လည်း ငယ်စဉ် ကပင် ပတ္တလားကို တီးခေါက်တတ်လာခဲ့သည်။ အသက် ၇ နှစ်အရွယ်တွင် ဟော်ကုန်းရပ်ရှိ ဆရာဦး၏ မြန်မာစာသင်ကျောင်းတွင် ပညာစတင်သင်ကြားခဲ့သည်။ သို့သော် စာသင်ကြားခြင်းထက် ပတ္တလားတီးခေါက်ရန် ပို၍စိတ်ပါခဲ့သည်။ အသက် ၂ဝ အရွယ်တွင် သင်္ကန်းဝတ်၍ အနောက်ပြင် ခင်မကန်တိုက်ရှိ ဦးလေးတော်သူ ဦးဒီပထံ၌ စာပေအနည်းငယ် ဆက်လက် သင်ကြားရပြန်သည်။ သို့သော် သင်္ကန်းဝတ်ဖြင့် ၂ လ ၃ လခန့်သာ နေပြီးလျှင် လူဝတ်လဲခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် စာပေ ပညာကို ရေးနိုင် ဖတ်နိုင်ရုံမျှသာ သင်ကြားဖူးခဲ့သည်။ ပဉ္စင်းလူထွက်ပြီးချိန်တွင် ပတ္တလားကိုကား အတော်အတန် တီးတတ်နေလေပြီ။ ဦးဘကလေး အသက် ၁၆ နှစ် အရွယ်ကပင် မိဘနှစ်ပါးသည် ရှေ့ဆင့် နောက်ဆင့် ကွယ်လွန်သွားကြရာ၊ လယ်မြေ ဥယျာဉ် ပစ္စည်းပစ္စယ အတော်အတန် ကျန်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဆရာ ကြီးသည် ပတ္တလား တီးရန်သာ အာရုံစူးစိုက်နေခဲ့၍ ထိုလယ်မြေ ပစ္စည်းတို့ကို ရောင်းချစားသောက်ခဲ့လေသည်။ ပတ္တလားကောင်းစွာ တီးတတ်ရန်အတွက် ထိုခေတ်က အကျော်အမော်ကြီးများ ဖြစ်ကြသော တူရိယာ ဂီတဆရာ ကြီးများထံ ချဉ်းကပ်၍ ငွေပေးပြီးလျှင် သင်ယူခဲ့သည်။ ဆရာကြီး၏ လက်ဦးဆရာမှာ ပတ္တလားဆရာနု ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ပတ္တလားနှင့် စန္ဒရားဆရာညွန့်ထံတွင် သင်ယူခဲ့ပြန်သည်။ ဆရာကြီး၏ ပတ္တလားတီးပုံ တီးနည်းစံနစ်သည် ဆရာညွန့်ကြီး၏ နည်းဟုဆိုကြသည်။ ယင်းသည့်နောက်တွင် ဆိုင်းဆရာ ဦးကျော်ဇံ၊ ဆရာလတ်နှင့် စောင်းဆရာကြီး [[မောင်မောင်ကြီး၊ ဒေဝဣန္ဒာ|ဒေဝ ဣန္ဒာ ဦးမောင်မောင်ကြီး]] တို့ထံတွင် ဂီတပညာများ ဆက်လက်ဆည်းပူးခဲ့ပြန်သည်။ ပတ္တလားတီးရာတွင် သီချင်းများနှင့်တကွ သီဆိုတီးရသဖြင့် ဦးဘကလေးသည် သီချင်းအများအပြား ရရှိခဲ့သည်။ သူ့ခေတ်သူ့အခါက သီချင်းအရဆုံး ပတ္တလားဆရာ တစ်ဦးအဖြစ် ထင်ရှားခဲ့လေသည်။တူရိယာဂီတပညာ အတော်အတန် လုံလောက် ပြည့်စုံလျှင်၊ ဦးဘကလေးသည် ထိုခေတ်က ထင်ရှား ကျော်ကြားသော အငြိမ့်သဘင်များတွင် တီးဝိုင်းခေါင်းဆောင် ပတ္တလားဆရာအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ ပထမတွင် ဆရာဘကြီး၏အငြိမ့်၌ ၆ နှစ်ခန့်ပါဝင်ခဲ့သည်၊ ထို့အငြိမ့်မှ မင်းသမီးများမှာ ဒေလီညွန့်၊ မစိန်တု၊ ဩဘာညွန့်တို့ဖြစ်၍ လူရွှင်တော်များမှာ ဦးသင်္ခါနှင့် ဦးဓာတ်ခိုးတို့ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ဦးဘကလေးသည် ဦးချစ်ဖွယ်နှင့် ဒေါ်စိန်သုံတို့၏ အငြိမ့်၊ ထားဝယ်ပြန် အငြိမ့်တို့တွင်လည်း ပတ္တလားဆရာအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့လေသည်။ အငြိမ့်ထဲ၌ လိုက်နေစဉ်တွင်ပင် တူရိယာ ဂီတပညာကို အခွင့်သင့်တိုင်း ဆက်လက်ဆည်းပူးသည်။ ထို့ကြောင့် ဦးဘကလေး၏ လက်သံသည် တိုးတက်ပြောင်မြောက်လာသည်။ ဦးဘကလေးသည် ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ် ခန့်က ဗြိတိသျှအစိုးရမင်းများက ရွှေတံဆိပ် ငွေတံဆိပ်ဆုများ ပေးအပ်ခြင်းခံခဲ့ရလေသည်။ == ဘဝနိဂုံး == အငြိမ့်လောက၌ အနှစ် ၃ဝ ခန့်လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီးနောက် ဦးဘကလေးသည် အသက် ၄၈ နှစ်ခန့်တွင် အနားယူလိုက်သည်။ သို့သော် တတ်သည့်ပညာ မနေသာ၍ မိမိ၏ ပညာကို တောင်းခံလာသူများအား ပညာ ဖြန့်ဝေသင်ကြားပေးနေခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ထူးချွန်သော ဂီတပညာရှင်အဖြစ် နိုင်ငံတော် အစိုးရက [[အလင်္ကာကျော်စွာ]] ဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြှင့်သည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် သက်ဆိုင်ရာတို့နှင့် တပည့်တပန်းများ၏ တောင်းပန်မှုကြောင့် အသက် ၈ဝ တွင်းသို့ချဉ်းကပ်လာနေသည့် ၎င်း၏ အသက်အရွယ်ကို ပဓာနမထားဘဲ မန္တလေးမြို့ နိုင်ငံတော် ပန်တျာကျောင်းတွင် အဆိုနှင့် အတီးပညာများကို သင်ကြားပြသပေးရသော နည်းပြဆရာပြီးအဖြစ် ဝင်ရောက်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဦးဘကလေး သည် မန္တလေး ပန်တျာကျောင်း၌ ဆက်လက်အမှုထမ်းဆောင်ယင်း အသက် ၈၂ နှစ်အရွယ် ၁၃၂၂ ခုနှစ် ဝါဆို လပြည့်ကျော် ၂ ရက် ( ၁၉၆ဝ-ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လ ၉ ရက်နေ့) တွင် မန္တလေးမြို့၌ပင် ကွယ်လွန်အနိစ္စ ရောက်ခဲ့သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈)</ref> ==ကိုးကား== <references/> [[Category:၁၈၇၈ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:၁၉၆၀ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တူရိယာပညာရှင်များ]] kuui8q5cnmaq32v8d1db5o5m1oko0ka 1055903 1055902 2026-10-01T09:30:03Z Zawzawaungthwin 100038 [[ဘကလေး၊ ဦး၊ (ပတ္တလား)]] စာမျက်နှာကို [[ဘကလေး (ပတ္တလား)]] သို့ Zawzawaungthwinက ရွှေ့ခဲ့သည်: မလိုအပ်သော စကားဘညှပ်၊ သံတူကြောင်းကွဲများ ဖယ်ရှားခြင်း 1055902 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]]<br /> ပတ္တလား ဘကလေး | image = UBakalay.jpeg | caption = အလင်္ကာကျော်စွာ ပတ္တလား ဦးဘကလေး | birth_date = {{birth date|၁၈၇၈|၁၁|၂၄}} | birth_place = [[မန္တလေးမြို့]] | death_date = {{death date and age|၁၉၆၀|၇|၉|၁၈၇၈|၁၁|၂၄}} | death_place = [[မန္တလေးမြို့]] | resting_place = | occupation = [[ပတ္တလား]] တီးပညာရှင်၊ ဂီတပညာရှင် | years_active = | known_for = | spouse = | children = | parents = ခင်မောင်၊ ဒေါ်သီ | awards = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]] (၁၉၅၂) }} '''အလင်္ကာကျော်စွာ ပတ္တလား ဦးဘကလေး''' (၂၄ နိုဝင်ဘာ ၁၈၇၈ – ၉ ဇူလိုင် ၁၉၆၀) သည် မြန်မာ့တူရိယာ ဂီတလောက၊ အထူးသဖြင့် မန္တလေးတူရိယာ ဂီတလောကတွင် ထင်ရှားကျော်ကြားသော အနုပညာရှင်ကြီး တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ပတ္တလားတီးခတ်ရာတွင် အထူးကျွမ်းကျင်ပြီး ခေတ်ပြိုင်အငြိမ့်သဘင်များတွင် တီးဝိုင်းခေါင်းဆောင်အဖြစ် နှစ်ပေါင်းများစွာ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ကာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဂီတပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် သက်တမ်းတစ်လျှောက်လုံး အားသွန်ခွန်စိုက် ပါဝင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ == ဘဝဖြတ်သန်းမှု == ဦးဘကလေးသည် [[ပတ္တလား]] အပြင် [[ပလွေ|ပြွေ]]၊ [[ဘာဂျာ]]စသော တူရိယာများကိုပါ တီးမှုတ်နိုင်သည်။သို့သော် ဦးဘကလေး အကျွမ်းကျင်ဆုံးမှာ ပတ္တလားဖြစ်လေသည်။ ဦးဘကလေး၏ အမည်ရင်းသည် ဦးဘဖြစ်သည်။ သို့သော် တစ်ခေတ်တည်း တစ်ချိန်တည်း၌ပင် မန္တလေးတွင် တူရိယာဂီတလောက၌ အခြားဆရာဘတစ်ဦးလည်း ရှိနေပြန်ရာ၊ အသက်အရွယ်ကို လိုက်၍ ဆရာဘကြီး၊ ဆရာဘကလေးဟု ခေါ်ဝေါ်ကြရာမှ ဦးဘကလေးဟု ခေါ်တွင်ခဲ့လေသည်။ ဦးဘကလေးသည် ၁၂၄ဝ ပြည့်နှစ် နတ်တော်လဆန်း ၁ ရက်နေ့တွင် မန္တလေးမြို့ စိတ္တရမဟီရပ်၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ မိဘများသည် ဦးခင်မောင်နှင့် ဒေါ်သီတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဦးခင်မောင်သည် ဆွေတော် မျိုးတော် အနွယ်ဝင်တစ်ဦး ဖြစ်၍ ဘုရင့်အပါး၌ တာဝန်ရှိက ခိုင်းစေရန် ရွေးချယ်ထားသော မဟာလေးဆယ်တော် စာရင်းဝင်ဟု ဆိုကြသည်။ ဦးခင်မောင်၏ ဖခင်သည် အမှုတော်ထမ်း ဝန်မင်းတစ်ဦးဖြစ်သည်။ အမိ ဒေါ်သီသည် မှူးမျိုး မတ်မျိုးမှ ဆင်းသက်သူဟု သိရသည်။ ဦးဘကလေး၏ သားချင်းများမှာ ညီဖြစ်သူ ဦးလှ(ကွယ်လွန်သူ) နှင့် နှမ ဒေါ်ဦးတို့ဖြစ်ကြသည်။ဖခင် ဦးခင်မောင်သည် တူရိယာဂီတဘက်၌ ဝါသနာထုံသည်။ ပတ္တလားတီး ကျွမ်းကျင်ရုံမက၊ ပတ္တလားကိုပင် လုပ်ကိုင်တတ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ဖခင်၏ ဝါသနာဆက်နွယ်ပါလာသော ဦးဘကလေးသည်လည်း ငယ်စဉ် ကပင် ပတ္တလားကို တီးခေါက်တတ်လာခဲ့သည်။ အသက် ၇ နှစ်အရွယ်တွင် ဟော်ကုန်းရပ်ရှိ ဆရာဦး၏ မြန်မာစာသင်ကျောင်းတွင် ပညာစတင်သင်ကြားခဲ့သည်။ သို့သော် စာသင်ကြားခြင်းထက် ပတ္တလားတီးခေါက်ရန် ပို၍စိတ်ပါခဲ့သည်။ အသက် ၂ဝ အရွယ်တွင် သင်္ကန်းဝတ်၍ အနောက်ပြင် ခင်မကန်တိုက်ရှိ ဦးလေးတော်သူ ဦးဒီပထံ၌ စာပေအနည်းငယ် ဆက်လက် သင်ကြားရပြန်သည်။ သို့သော် သင်္ကန်းဝတ်ဖြင့် ၂ လ ၃ လခန့်သာ နေပြီးလျှင် လူဝတ်လဲခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် စာပေ ပညာကို ရေးနိုင် ဖတ်နိုင်ရုံမျှသာ သင်ကြားဖူးခဲ့သည်။ ပဉ္စင်းလူထွက်ပြီးချိန်တွင် ပတ္တလားကိုကား အတော်အတန် တီးတတ်နေလေပြီ။ ဦးဘကလေး အသက် ၁၆ နှစ် အရွယ်ကပင် မိဘနှစ်ပါးသည် ရှေ့ဆင့် နောက်ဆင့် ကွယ်လွန်သွားကြရာ၊ လယ်မြေ ဥယျာဉ် ပစ္စည်းပစ္စယ အတော်အတန် ကျန်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဆရာ ကြီးသည် ပတ္တလား တီးရန်သာ အာရုံစူးစိုက်နေခဲ့၍ ထိုလယ်မြေ ပစ္စည်းတို့ကို ရောင်းချစားသောက်ခဲ့လေသည်။ ပတ္တလားကောင်းစွာ တီးတတ်ရန်အတွက် ထိုခေတ်က အကျော်အမော်ကြီးများ ဖြစ်ကြသော တူရိယာ ဂီတဆရာ ကြီးများထံ ချဉ်းကပ်၍ ငွေပေးပြီးလျှင် သင်ယူခဲ့သည်။ ဆရာကြီး၏ လက်ဦးဆရာမှာ ပတ္တလားဆရာနု ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ပတ္တလားနှင့် စန္ဒရားဆရာညွန့်ထံတွင် သင်ယူခဲ့ပြန်သည်။ ဆရာကြီး၏ ပတ္တလားတီးပုံ တီးနည်းစံနစ်သည် ဆရာညွန့်ကြီး၏ နည်းဟုဆိုကြသည်။ ယင်းသည့်နောက်တွင် ဆိုင်းဆရာ ဦးကျော်ဇံ၊ ဆရာလတ်နှင့် စောင်းဆရာကြီး [[မောင်မောင်ကြီး၊ ဒေဝဣန္ဒာ|ဒေဝ ဣန္ဒာ ဦးမောင်မောင်ကြီး]] တို့ထံတွင် ဂီတပညာများ ဆက်လက်ဆည်းပူးခဲ့ပြန်သည်။ ပတ္တလားတီးရာတွင် သီချင်းများနှင့်တကွ သီဆိုတီးရသဖြင့် ဦးဘကလေးသည် သီချင်းအများအပြား ရရှိခဲ့သည်။ သူ့ခေတ်သူ့အခါက သီချင်းအရဆုံး ပတ္တလားဆရာ တစ်ဦးအဖြစ် ထင်ရှားခဲ့လေသည်။တူရိယာဂီတပညာ အတော်အတန် လုံလောက် ပြည့်စုံလျှင်၊ ဦးဘကလေးသည် ထိုခေတ်က ထင်ရှား ကျော်ကြားသော အငြိမ့်သဘင်များတွင် တီးဝိုင်းခေါင်းဆောင် ပတ္တလားဆရာအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ ပထမတွင် ဆရာဘကြီး၏အငြိမ့်၌ ၆ နှစ်ခန့်ပါဝင်ခဲ့သည်၊ ထို့အငြိမ့်မှ မင်းသမီးများမှာ ဒေလီညွန့်၊ မစိန်တု၊ ဩဘာညွန့်တို့ဖြစ်၍ လူရွှင်တော်များမှာ ဦးသင်္ခါနှင့် ဦးဓာတ်ခိုးတို့ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ဦးဘကလေးသည် ဦးချစ်ဖွယ်နှင့် ဒေါ်စိန်သုံတို့၏ အငြိမ့်၊ ထားဝယ်ပြန် အငြိမ့်တို့တွင်လည်း ပတ္တလားဆရာအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့လေသည်။ အငြိမ့်ထဲ၌ လိုက်နေစဉ်တွင်ပင် တူရိယာ ဂီတပညာကို အခွင့်သင့်တိုင်း ဆက်လက်ဆည်းပူးသည်။ ထို့ကြောင့် ဦးဘကလေး၏ လက်သံသည် တိုးတက်ပြောင်မြောက်လာသည်။ ဦးဘကလေးသည် ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ် ခန့်က ဗြိတိသျှအစိုးရမင်းများက ရွှေတံဆိပ် ငွေတံဆိပ်ဆုများ ပေးအပ်ခြင်းခံခဲ့ရလေသည်။ == ဘဝနိဂုံး == အငြိမ့်လောက၌ အနှစ် ၃ဝ ခန့်လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီးနောက် ဦးဘကလေးသည် အသက် ၄၈ နှစ်ခန့်တွင် အနားယူလိုက်သည်။ သို့သော် တတ်သည့်ပညာ မနေသာ၍ မိမိ၏ ပညာကို တောင်းခံလာသူများအား ပညာ ဖြန့်ဝေသင်ကြားပေးနေခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ထူးချွန်သော ဂီတပညာရှင်အဖြစ် နိုင်ငံတော် အစိုးရက [[အလင်္ကာကျော်စွာ]] ဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြှင့်သည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် သက်ဆိုင်ရာတို့နှင့် တပည့်တပန်းများ၏ တောင်းပန်မှုကြောင့် အသက် ၈ဝ တွင်းသို့ချဉ်းကပ်လာနေသည့် ၎င်း၏ အသက်အရွယ်ကို ပဓာနမထားဘဲ မန္တလေးမြို့ နိုင်ငံတော် ပန်တျာကျောင်းတွင် အဆိုနှင့် အတီးပညာများကို သင်ကြားပြသပေးရသော နည်းပြဆရာပြီးအဖြစ် ဝင်ရောက်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဦးဘကလေး သည် မန္တလေး ပန်တျာကျောင်း၌ ဆက်လက်အမှုထမ်းဆောင်ယင်း အသက် ၈၂ နှစ်အရွယ် ၁၃၂၂ ခုနှစ် ဝါဆို လပြည့်ကျော် ၂ ရက် ( ၁၉၆ဝ-ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လ ၉ ရက်နေ့) တွင် မန္တလေးမြို့၌ပင် ကွယ်လွန်အနိစ္စ ရောက်ခဲ့သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈)</ref> ==ကိုးကား== <references/> [[Category:၁၈၇၈ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:၁၉၆၀ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တူရိယာပညာရှင်များ]] kuui8q5cnmaq32v8d1db5o5m1oko0ka 0 21014 1055868 1055756 2026-09-30T21:55:32Z Mr. Ko Zaw 148884 1055868 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = Wira Thani | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map = Myanmar | pushpin_map_caption = ဝီရဌာနီ တည်နေရာ၊ မြန်မာ။ | pushpin_mapsize = 300 | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name1 = [[ရခိုင်]] | subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | subdivision_name2 = [[စစ်တွေခရိုင်|စစ်တွေ]] | subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] | subdivision_name3 = ဝီရဌာနီမြို့နယ်<ref>GAD, Feb 2011.</ref> | latNS = N | latd = 20.180984 | longEW = E | longd = 93.068169 | P-code = MMR012007701 }} '''ဝီရဌာနီမြို့ သ'''ည် [[စစ်တွေခရိုင်]]၊ ပေါက်တောမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သည်။ [[စစ်တွေမြို့]]၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ၁၅မိုင်ခန့် အကွာတွင် ရှိသော [[ကုလားတန်မြစ်]] ၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ မြို့နယ်သည် စတုရန်း ၄၉၆ မိုင် ကျယ်ဝန်းသည်။မြို့၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ၀.၁၄ မိုင်ခန့် ကျယ်ဝန်းသည်။ စစ်တွေမှ [[မင်းပြားမြို့|အဉ္စနပူရမြို့]]သို့ သွားသော ရေလမ်း ကုန်းလမ်း နှစ်ခုလုံးပေါ်တွင် တည်ရှိ၍ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ကောင်းမွန်သည်။ မြို့နယ်တစ်ဝန်းတွင် [[ဆန်စပါး]] စိုက်ပျိုးသည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ် [[သန်းခေါင်စာရင်း]]အရ လူဦးရေ ၂၉၅၆ ယောက်ခန့် ရှိသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၆)၊ စာမျက်နှာ (၄၁၂)</ref> [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]]နှင့် [[တပ်မတော်]]တို့အကြား အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ပျက်ပြယ်ပြီးနောက် [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ်ကာလ]] ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ပေါက်တောမြို့အား ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ထိန်းချုပ်ထားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |author=Hein Htoo Zan |date=2023-11-16 |title=AA Captures Town in Rakhine, Prompting Bombardment by Myanmar Military |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/aa-captures-town-in-rakhine-prompting-bombardment-by-myanmar-military.html |access-date=2023-11-16 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> တပ်မတော်က ရေကြောင်း၊ လေကြောင်းတို့မှ အပြင်းအထန် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ပြီး မြို့အား နောက်တစ်ရက်တွင် ပြန်လည်ရယူခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=17 November 2023 |title=Myanmar junta retakes town captured by AA near Rakhine capital |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-junta-retakes-town-captured-by-aa-near-rakhine-capital/ |access-date=18 November 2023 |website=Myanmar Now}}</ref> သို့သော်လည်း ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ဝီရဌာနီမြို့အား ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=25 January 2024 |title=Arakan Army Captures Key Town From Junta in Myanmar’s Rakhine State |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-captures-key-town-from-junta-in-myanmars-rakhine-state.html |website=The Irrawaddy}}</ref> ==မြို့သမိုင်းကြောင်း== ဝီရဌာနီမြို့သည် ရှေးရခိုင်ဘုရင်မင်းများလက်ထက်ကပင်တည်ရှိခဲ့သော မြို့တစ်မြို့မဟုတ်ပဲ အင်္ဂလိပ် ခေတ်ဦးပိုင်းအတွင်း ပေါ်ထွန်းလာသော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။ ခရစ် (၁၇၈၄) ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ထီးနန်း အရေးနိမ့်ခဲ့ရပြီးနောက် ရခိုင်ပြည်အဝှမ်း စစ်ဒဏ်ကြောင့် ဖရိုဖရဲဖြစ်ကာ ရမ္မာ၀တီ ရမ်းဗြဲဇင်ချောင်းကျွန်းရွာတွင် နေထိုင်လျက်ရှိသော ရွာစားကြီး ဦးစံဖြူနှင့် မယားမိမလှတို့ မိသားစု တစ်ခုလုံးသည် တောင်ရင်းကျွန်းအရပ်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာကြသည်။ အဆိုပါမိသားစုတို့သည် ယခုပေါက်တောအနီး သရွဲကျွန်းရွာနားရှိ ဦးမြဖော်အောင်၏ ကျွဲနွားစားကျက်များဖြစ်သော ပေါက်တောကွင်းကို ရခိုင် ငွေသားဒင်္ဂါး (၃၅) ပြားဖြင့် ဝယ်ယူ၍ ရပ်ရွာတည်ထောင်သည်။ စားကျက်များ တစ်ကွင်းလုံးတွင် ပေါက်ရောက်လျက်ရှိသော ပေါက်ပင်ကြီးများကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းကာ ခရစ် (၁၇၈၇) ခုနှစ်တွင် ရပ်ရွာတည်ထောင်သည်။ ရပ်ရွာအမည်ကို ပေါက်ပင်ကြီးများ တည်ရှိရာကို အကြောင်းပြု၍၎င်း၊ သရွဲစားကျက်များကို အစွဲပြု၍၎င်း (သရွဲပေါက်တော) ဟု တွင်ခေါ်သည်။ ခရစ် (၁၈၂၄) ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ပြည်ကို အင်္ဂလိပ်တို့ကသိမ်းယူလိုက်သည့်အခါ သရွဲပေါက်တောရွာမှာလည်း ဗြိတိသျှတို့၏လက်အောက်အတွင်းသို့ ကျရောက်ရသည်။ ကျွန်းရွာတည်ရှိရာ၏အရပ်ဝန်းကျင်သည် သယ်ယူ ပို့ဆောင်ရေး၊ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးအရ ဆိပ်ကမ်းကျသောနေရာကောင်း တစ်ခုဖြစ်၍ နောင်တွင် စည်ကားလာခရာ ခရစ် (၁၈၉၀) ပြည့်နှစ်တွင် ဤကျွန်းရွာကို အင်္ဂလိပ်မင်းတို့က နယ်ပိုင်ရုံးစိုက် အုပ်ချုပ်ရာ မြို့တစ်မြို့အဖြစ် သတ်မှတ်၍ (ပေါက်တောမြို့) ဟူ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ === မြို့နာမည် ပြောင်းလဲခြင်း === အာရက္ခဒေသရှိ [[မင်းပြားမြို့|အဉ္စနပူရမြို့]]နှင့် ပေါက်တောမြို့တို့၏ အမည်များကို အာရက္ခပြည်သူ့တော်လှန်ရေးအစိုးရက သမိုင်းဝင်အမည်သစ်များဖြင့် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ပြီး မြို့ဆိုင်းဘုတ်အသစ်များကို ၂၀၂၆ ဇူလိုင်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် စတင်စိုက်ထူခဲ့သည်။ အဆိုပါ ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ချက်အရ မင်းပြားမြို့ကို “အဉ္စနပူရ” မြို့အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ပေါက်တောမြို့ကို “ဝီရဌာနီ” မြို့အဖြစ်လည်းကောင်း သတ်မှတ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2026/07/28/97840|title=မင်းပြားနှင့် ပေါက်တော မြို့အမည်များကို AA အမည်သစ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်|access-date=28 July 2026|website=Mizzima|url-status=live}}</ref> ==တည်နေရာ၊ အကျယ်အဝန်းနှင့် လူဦးရေ== ဝီရဌာနီမြို့နယ်သည် မြောက်လတ္တီတွဒ် (၂၀) ဒီဂရီ (၁၀) မိနစ် (၃၆) စက္ကန့်၊ အရှေ့လောင်ဂျီကျု (၉၃) ဒီဂရီ (၁၄) မိနစ် (၁၈) စက္ကန့် အကြား၌ တည်ရှိသည်။ မြို့နယ်၏မြောက်ဘက်တွင် မြောက်ဦးမြို့နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်၊ အရှေ့ဘက်တွင် မြေပုံမြို့နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် စစ်တွေမြို့နယ်များနှင့် နယ်နမိတ်ချင်း ထိစပ်လျက်ရှိသည်။ မြို့နယ်တခုလုံး၏ အကျယ်အဝန်းသည် ၄၀၃.၇၄-စတုရန်းမိုင် ရှိသည်။ ရပ်ကွက် (၅) ရပ်ကွက်၊ ကျွန်းရွာအုပ်စု (၅၃) အုပ်စုနှင့် ကျွန်းရွာပေါင်း (၁၇၈) ရွာ ပါဝင်သည်။ ဝီရဌာနီမြို့ပေါ်၏အကျယ်အဝန်းသည် ၀.၆၈ စတုရန်း မိုင်ရှိသည်။ ၁၉၉၉- ခုနှစ် စာရင်းအရ ရပ်ကွက် (၅) ရပ်ကွက်၌ မြို့ပေါ်လူဦးရေ ၁၄,၀၉၄- ဦးနေထိုင်ပြီး ကျွန်းရွာ (၁၇၈) ရွာ၌ လူဦးရေ ၁၂၃,၉၁၆-ဦး နေထိုင်သည်။ တစ်မြို့နယ်လုံး၏ လူဦးရေ စုစုပေါင်းသည် ၁၃၈,၀၁၀-ဦး ဖြစ်သည်။ ==မြေမျက်နှာသွင်ပြင်နှင့် ရေဆင်း== ဝီရာဌာနီမြို့နယ်သည် ပင်လယ်နှင့် နီးကပ်စွာ တည်ရှိသော မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ရေ မျက်နှာပြင်၏ (၁၁) ပေအမြင့်တွင် တည်ရှိသည်။ ဤမြို့နယ်၌ ဖရုံကာကျွန်း (၃) ကျွန်း၊ တောင်ရင်းကျွန်း၊ ပြားကျွန်း၊ ဝင်းကျွန်း၊ ပြည်စိုးကြီးကျွန်း (ပြည်သူကြီးကျွန်း)၊ သလွန်တောင်ကျွန်း၊ စိုင်းတုတ်ကျွန်း၊ နန်းတက်ကျွန်း၊ ငပြီကျွန်းဟူ၍ ကျွန်းကြီး (၁၁) ကျွန်းဖြင့် ပါဝင် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဖရုံကာကျွန်းသုံးကျွန်းနှင့် တောင်ရင်းကျွန်းမှအပ ကျန်သည့်ကျွန်းများမှာ မြေပြန့်လွင်ပြင် ကျွန်းများ ဖြစ်သည်။ ထိုကျွန်းများအကြားတွင် လှည့်ပတ်စီးဆင်းလျက်ရှိသောမြစ်ချောင်းများအနက် ပေါက်ဆိန်ကျမြစ်သည် တောင်ဘက် ပင်လယ်ထဲသို့ စီးဝင်သည်။ မြို့နယ်၏ အလယ်ဗဟိုမှ စီးဆင်းနေသော ကျွဲကူးမြစ်မှာ မြောက်မှ တောင်အရပ်သို့ စီးဆင်းပြီး အနောက်တောင်ထောင့်အရပ်သို့ ကွေးညွတ်ကာ ဂစ္ဆပနဒီမြစ်၀နှင့် ပေါင်းဆုံလျှက် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ထဲသို့ စီးဝင်သည်။ ==အုပ်ချုပ်ရေး== ဝီရဌာနီမြို့ကို ခရစ် (၁၈၉၀) ပြည့်နှစ်တွင် မြို့တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းလျှက် မြို့နယ်အုပ်ချုပ်ရေးကို စတင်သည်။ မြို့နယ်တစ်ခုလုံး၏ အုပ်ချုပ်သောစနစ်သည် ဗြိတိသျှအင်္ဂလိပ်မင်းတို့ အုပ်ချုပ်သောနည်းစနစ်ဖြစ်သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် အာရက္ခပြည်သူ့‌ော်လှန်ရေးအစိုးရမှ အုပ်ချုပ်ရေး စတင်လျှက် ရှိသည်။ ==စီးပွားရေး== ဝီရဌာနီမြို့နယ်၏ အဓိကစီးပွားရေးမှာ ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်မှုပင်ဖြစ်သည်။ (၁၉၉၈-၉၉) ခုနှစ် စာရင်းအရ မိုးစပါးစိုက်ပျိုးမြေဧက (၇၄၂၈၀) ရှိသည်။ ယင်းအပြင်အချို့မြေနေရာများ၌ ရာသီအလိုက် ပဲတောင့်၊ မိုးနှမ်း၊ နေကြာ၊ ငရုတ်၊ ပဲအမျိုးမျိုးတို့ကိုလည်း စိုက်ပျိုးသည်။ ဒုတိယအနေဖြင့် ဝီရဌာနီမြို့နယ်သည် ပင်လယ်နှင့်နီးကပ်စွာတည်ရှိသဖြင့် ငါးပုဇွန်မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းကို စီးပွားရေးလုပ်ငန်းအဖြစ် လုပ်ကိုင်လျက်ရှိသည်။ (၂၀၀၀) ပြည့်နှစ် စာရင်းအရ ဝီရဌာနီမြို့နယ်၌ ပုဇွန်မွေးမြူရေးဧက (၁၇၁၁၂) ဧကရှိသည်။ ထို့အပြင် ဖရုံကာကျွန်း သုံးကျွန်း၌ ငါးဖမ်းစခန်းများဖွင့်လှစ်ပြီး ငါးများကို နိုင်ငံခြားသို့ပင် တင်ပို့ရောင်းချသည်။ တတိယအနေဖြင့် နေလှမ်းဆား ထုတ်လုပ်ခြင်းဖြစ်သည်။ (၁၉၉၇-၉၈) ခုနှစ်စာရင်းအရ မြို့နယ်တစ်ခုလုံး၌ နေလှမ်းဆားဧက (၇၃၈) ဧကရှိပြီး ဆားပိဿာချိန် သိန်းခြောက်ဆယ်ကျော် ထွက်ရှိကြောင်း သိရသည်။ ==ဘာသာရေး== ဝီရဌာနီမြို့နယ်အတွင်း နေထိုင်လျက်ရှိသော လူမျိုးအများစုမှာ [[ရခိုင်လူမျိုး]]များဖြစ်ပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များဖြစ်သည်။ ဤမြို့နယ်၌ ရှေးဟောင်းသမိုင်းဝင် ဆင်းထု (ဉာဏ်တော်အကြီး) (၁၆) ဆူ၊ စေတီပုထိုး (၂၁) ဆူနှင့် (၁၉၉၉) ခုနှစ်စာရင်းအရ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း (၁၇၃) ကျောင်း၊ သီလရှင်ကျောင်း (၃) ကျောင်း၊ ရဟန်းသံဃာပေါင်း (၇၈၂) ပါး၊ သီလရှင် (၄၅) ပါး ရှိကြောင်းသိရသည်။ အခြား ဘာသာဝင်များအဖြစ် ခရစ်ယာန်ဘုရား ရှိခိုးကျောင်းတစ်ကျောင်းနှင့် မူဆလင်ဗလီ (၂၈) ခုရှိသည်။ ထင်ရှားသော ဘုရားပုထိုးစေတီများမှာ မြေငူကျွန်း၌ ဆံတော်သျှင်စေတီ၊ ပေါက်တောမြို့၌ လိုင်ရိုးတော်ဓာတ်၊ တိလောက မာရဇိန်ခေါ် တောင်းဖူးဘုရားကြီး၊ တောင်ညိုဂူတွင်းဘုရားများနှင့် အလယ်ဖရုံကာကျွန်း အူမတော်ဓာတ်၊ သျှင်ထီးမစေတီ၊ မာလာတော်ဓာတ်တို့ ဖြစ်သည်။ အခြားသောကျွန်းများ၌လည်း ထင်ရှားသော တန်ခိုးကြီးဘုရားများ၊ ဓာတ်တော်များရှိပါသေးသည်။ ==ကျန်းမာရေး== ဝီရဌာနီမြို့သည် အင်္ဂလိပ်ခေတ်ဦးပိုင်းတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သဖြင့် ကျန်းမာရေးနှင့် သက်ဆိုင်သော ဆေးခန်းကို ခေတ်ဦးပိုင်းတွင် မတွေ့ရပေ။ ယခင်ကအတိုင်း မြို့နယ်မှပြည်သူများမှာ ရခိုင်ဗိန္ဓောဆေးဆရာကြီးများထံ၌ ဆေးကုသမှုကို ခံယူကြသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပေါက်တောမြို့ပေါ်၌ ဆေးခန်းငယ်တစ်ခုရှိလာသည်။ ထိုဆေးခန်းမှာ ယခု လ-၀-က ရုံးအနီးဖြစ်သည်။ အဆောက်အဦးမှာ ဝါးတန်းလျား အုတ်မိုးဖြစ်သည်။ ကုသရေးနှင့်ပတ်သက်၍ ကွန်ပေါင်တာ (ဆေးစပ်) တစ်ဦးနှင့် အလုပ်သမားတစ်ဦးသာ ရှိသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဆေးခန်းသည် အုတ်အဆောက်အဦးသို့ ပြောင်းလဲလာသည်။ ဆေးခန်း၌ ဆရာဝန်တစ်ဦး၊ ကွန်ပေါင်တာတစ်ဦး၊ အလုပ်သမား တစ်ဦးရှိလာသည်။ (၁၉၄၁) ခုနှစ်အရောက်တွင် စစ်တွေမြို့ မြန်မာနိုင်ငံ အောက်လွှတ်တော်အမတ် ဝတ်လုံတော်ရ သူဌေးမင်းဦးရွှေသာမိသားစုတို့က မူလဆေးခန်း၏အောက်ဘက်တွင် အဆောင်သစ်တစ်ခုကို တိုးချဲ့ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းသည်။ (၁၉၈၅) ခုနှစ်တွင် ဆေးရုံသစ်ကို ယခု မ-ယ-ကရုံး၏ အရှိမြောက်ဘက် နေရာသစ်သို့ပြောင်း၍ မြို့နယ်မှအလှူငွေဖြင့် ကိုယ်ထူကိုယ်ထ တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ယခုအခါ ဝီရဌာနီမြို့ပေါ်၌ ကုတင် (၁၆) လုံးဆန့် ဆေးရုံတစ်ရုံ၊ မြို့နယ်၌ ကျန်းမာရေးဌာန (၅) ခု၊ တိုက်နယ်ဆေးရုံ (ကျောက်တောင်)၊ မိခင်နှင့် ကလေးကျန်းမာရေးဌာန (၁) ခု တည်ရှိသည်၊ ထို့အပြင် ရဟန်းသံဃာတော်များအတွက် သီးသန့်ဆေးကုနိုင်စေရန် သံဃဆေးကုသဆောင် တစ်ဆောင်ကို ပေါက်တောမြို့မ ဆရာတော်ကြီး ဦးနာရဒကဦးဆောင်၍ ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းသည်။ ယင်း၏အနီး၌ ကလေးသူငယ်များအတွက် ဆေးကုသဆောင် တစ်ဆောင်ကိုလည်း တိုးချဲ့ဆောက်လုပ်ဖြစ်သည်။ ==ပညာရေး== ပေါက်တောမြို့ပေါ်တွင် အင်္ဂလိပ်ခေတ်အတွင်းက စာသင်ကျောင်းတကျောင်းရှိခဲ့ကြောင်းကို စစ်တွေမြို့ ဂဇက်တီယာအရ သိရသည်။ ထိုစာသင်ကျောင်းမှာ မြို့ပေါ်၌တည်ရှိပြီး အလယ်တန်းပညာအဆင့်ထိ သင်ကြားနိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် သဝင်ချောင်းရွာ၌လည်း အလယ်တန်းကျောင်းတစ်ကျောင်း တိုးချဲ့ ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်။ အခြားနယ်ကျွန်းအရပ်များ၌ အစိုးရစာသင်ကျောင်းမရှိသဖြင့် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း ပညာရေးကို အားထားခဲ့ရသည်။ ပေါက်တောမြို့၏ ပထမဦးဆုံး အလယ်တန်းကျောင်းတည်ရှိသော နေရာသည် ယခုပေါက်တောမြို့ အ-ထ-က ကျောင်းတည်ရှိနေရာဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်ကကျောင်းမှာ အုန်းမိုး၊ ဝါးခင်း၊ ဝါးထရံကာ အဆောက်အဦးဖြစ်သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် (၁၉၅၃) ခုနှစ်တွင် မူလကျောင်းဆောင်ကိုဖြိုဖျက်ပြီး အုတ်ဖြင့် နှစ်ထပ်ကျောင်းဆောင်ကို ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ကျောင်းသစ် ဆောက်လုပ်စဉ်ကာလတွင် (ယခုပေါက်တောမြို့ ဧစေတီအရပ်) သို့ ခေတ္တရွေ့ပြောင်း၍ ဓမ္မာရုံ၌ ပညာသင်ကြားခဲ့ရသည်။ (၁၉၇၅) ခုနှစ်တွင် အလယ်တန်းကျောင်းမှ အထက်တန်းကျောင်းသို့ တိုးမြှင့်ခဲ့သည်။ ယခုအခါပေါက်တောမြို့နယ်၌ အထက်တန်းကျောင်း (၈) ကျောင်း၊ အလယ်တန်းကျောင်း (၈) ကျောင်း၊ မူလတန်းကျောင်း (၁၃၇) ကျောင်းရှိသည်။ ==မြို့တွင်း တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းများ== ပေါက်တောမြို့တွင်း တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းများသည် ယခင်ကထက် တိုးတက်မှုရှိလာသည်။ ယခင်က လူသွားလမ်းများသည် ကျောက်ကြမ်းလမ်းများ ဖြစ်သည်။ မြို့တွင်းတည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းများကို (၁၉၉၀-၉၁) ခုနှစ်တွင် အစိုးရအထောက်အပံ့ကျပ်ငွေ (၁၀) သိန်း၊ (၁၉၉၁-၉၂) ခုနှစ်တွင် (၂၃) သိန်း ခွင့်ပြုပေးရာ အဆိုပါငွေများဖြင့် ဦးဥတ္တမလမ်း ကွန်ကရစ်ခင်းလုပ်ငန်း၊ မင်းစောမွန်လမ်းအား ကွန်ကရစ်ခင်းလုပ်ငန်း၊ ဦးမြဝါလမ်းအား ရေနုတ်မြောင်းလုပ်ငန်းတို့ကို ပြုလုပ်သည်။ ထို့နောက် မြို့နယ်စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့မှ ခွင့်ပြုငွေများဖြင့် ကတ္တရာလမ်းခင်းရာ ဦးဥတ္တမလမ်း၌ ပေ (၂၈၀၀) ပေ။ မင်းစောမွန်လမ်း၌ (၉၁၀) ပေ၊ ဗိုလ်ချင်းပျံလမ်း၌ (၇၉၀) ပေ အသီးသီးကို ကတ္တရာခင်းနိုင်ခဲ့သည်။ ပေါက်တောမြို့သည် ယခင်က သောက်သုံးရေနှင့် ပတ်သက်၍ အခက်အခဲများစွာရှိသည်။ (၁၉၉၀) ပြည်နှစ်မှစ၍ လူထုလုပ်အား (၆.၅) သိန်း၊ အစိုးရမှထည့်ဝင်ငွေ (၁၅.၅) သိန်း ငွေကြေးဖြင့် တဖက်ပိတ်ဆည်ကြီးကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ (၁၉၉၅-၉၆) ခုနှစ်အရောက်တွင် အစိုးရမှ ခွင့်ပြုငွေသိန်း (၂၀) ဖြင့် ခြောက်လက်မအရွယ် ပီဗွီစီပိုက်လုံး (၄၀၀) ကိုဝယ်ယူ၍ ဆည်မှမြို့ထဲသို့ ရေပေးဝေရန် သွယ်တန်းခဲ့သည်။ နောက်ထပ်လိုအပ်သော (၃) လက်မခွဲအရွယ် ပိုက်လုံးများကို ကိုယ့်အားကိုယ်ကိုးစနစ်ဖြင့် ဝယ်ယူကာ နေအိမ်ခြံဝင်းထဲအရောက် သွယ်တန်းခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ရေဂါလံ (၂၀၀) ဝင်သော အုတ်ရေကန်ငယ် (၆) လုံးကိုလည်း မြို့နေရာအနှံ့ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} *ကျော်ဇောလှ၊ ရသေ့တောင်။ ။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲတိုးတက်မှုရှိသော ပေါက်တောမြို့နယ်၊ ပေါက်တောရွှေမြေ မဂ္ဂဇင်း (၁) *မြို့နယ်အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန၏ ပေါက်တောမြို့နယ် အခြေခံအချက်အလက်များ (၁၉၉၉-ခုနှစ်) {{ရခိုင်ပြည်နယ်}} {{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] 9sm6lypzfquj3ljh5gmgl4n722rx98e 0 23925 1055906 1055689 2026-10-01T09:44:31Z ~2026-52751-19 148901 1055906 wikitext text/x-wiki {{cleanup|date=24 Jul 2021}} {{Infobox royalty | name = ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး | image=Darnley_stage_3.jpg |caption=The "Darnley Portrait" of Elizabeth I (c.&nbsp;1575) | succession = အင်္ဂလန်နှင့် အိုင်ယာလန် ဘုရင်မ | reign = ၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၅၅၈&nbsp;– <br>၂၄ မတ် ၁၆၀၃ | coronation = ၁၅ ဇန်နဝါရီ ၁၅၅၉ | predecessor = [[ပထမမြောက် မေရီဘုရင်မ]] နှင့် ဖိလစ် | pre-type = ရှေးနန်းစံခဲ့သည့်ဘုရင်မ | successor = [[ပထမမြောက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်]] | house = တူဒါ | father= [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး|အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်]] |mother=အန်းဘိုလင်း | birth_date= ၇ စက်တင်ဘာ ၁၅၃၃ |birth_place=ပလက်စန်တီးယားနန်းတော်၊ ဂရင်းနစ်၊ အင်္ဂလန် | death_date={{death date and age|1603|3|24|1533|9|7|df=y}} |နတ်ရွာစံသည့်နေရာ= ရစ်ခ်ျမွန်နန်းတော်, ဆာရေးနယ်, အင်္ဂလန်ပြည် |အလောင်းတော် မြေကျသည့်ရက်=<br />၂၈ ဧပြီ ၁၆၀၃<br />[[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]] |မြုပ်နှံသည့်နေရာ = ဝက်စ်မင်စတာ ဘုရားကျောင်း | လက်မှတ် = Autograph of Elizabeth I of England.svg | ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု = အင်ဂလီကန်ခရစ်ယာန် |burial_place=၂၈ ဧပြီ ၁၆၀၃<br />[[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]]<br />|religion=အင်ဂလီကာနင်ဆန်|signature=Autograph_of_Elizabeth_I_of_England.svg}} '''<big>ပထမအဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး</big>''' (၁၅၃၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၇ ရက် – ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ် ၂၄ ရက်) သည် ၁၅၅၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက်မှစ၍ ၁၆၀၃ ခုနှစ် သူမ ကွယ်လွန်သည်အထိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံနှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်မ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမသည် တူဒါမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးနှင့် သက်တမ်းအရှည်ဆုံး စိုးစံခဲ့သော ဘုရင်မလည်း ဖြစ်သည်။ ဖြစ်ရပ်ဆန်းကြယ်မှုများ ပြည့်နှက်နေသော သူမ၏ ထီးနန်းစိုးစံမှုနှင့် သိုင်းဝိုင်းမှု၊ သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအပေါ် သက်ရောက်မှုတို့ကြောင့် "[[အယ်လီဇဘက်ခေတ်|အဲလိဇဘက်ခေတ်]]" ဟု အမည်တွင်စေခဲ့သည်။ '''အဲလိဇဘက်''' သည် [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]]နှင့် သူ၏ ဒုတိယမြောက် ဇနီးဖြစ်သူ အန်းဘိုလင်း တို့မှ ထွန်းကားပြီး အဖတ်တင်ကျန်ရစ်ခဲ့သော တစ်ဦးတည်းသော သမီးတော် ဖြစ်ပါသည်။ အဲလိဇဘက် အသက် နှစ်နှစ် အရွယ်တွင် သူမ၏ မိဘများ၏ ထိမ်းမြားမှုကို ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး၊ မိခင်ဖြစ်သူမှာ ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရကာ အဲလိဇဘက်ကိုလည်း တရားမဝင် သားသမီး အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ သို့သော် သူမ အသက် ၁ဝ နှစ် အရွယ်တွင် ဟင်နရီက သူမအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် ရှိသူများ စာရင်းတွင် ပြန်လည် ထည့်သွင်းပေးခဲ့သည်။ ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်၏ ဖအေတူ မအေကွဲ မောင်ငယ် ဖြစ်သူ ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် က ၁၅၅၃ ခုနှစ် သူကွယ်လွန်ချိန်အထိ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဆဌမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် သည် ကွယ်လွန်ခါနီးတွင် တည်ဆဲဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို ဆန့်ကျင်ပြီး ၎င်း၏ အမတော်နှစ်ဦး ဖြစ်သော မေရီ နှင့် အဲလိဇဘက် တို့၏ ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် အခွင့်အရေးများကို လျစ်လျူရှုကာ၊ ပရိုတက်စတင့် ဘာသာဝင် ဝမ်းကွဲညီမဖြစ်သူ လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး ထံသို့ ထီးနန်းလွှဲအပ်ကြောင်း သေတမ်းစာ ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် အက်ဒွပ်၏ သေတမ်းစာမှာ လျင်မြန်စွာပင် ပယ်ဖျက်ခြင်း ခံခဲ့ရပြီး၊ ကက်သလစ် ဘာသာဝင် ဖြစ်သူ မေရီ ၁ က ဂျိန်းကို နန်းချ၍ ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မေရီ ဘုရင်မ စိုးစံစဉ် ကာလအတွင်း အဲလိဇဘက်သည် ပရိုတက်စတင့် သူပုန်များကို ထောက်ခံအားပေးသည် ဟူသော သံသယဖြင့် တစ်နှစ်နီးပါးခန့် အကျဉ်းချ ခံခဲ့ရသည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် ပထမမြောက် မေရီဘုရင်မ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အဲလိဇဘက် သည် ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပြီး ကောင်းမွန်သော အကြံပေးချက်များကို ရယူကာ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရန် ခြေလှမ်းစတင်ခဲ့သည်။ သူမသည် ဝီလျံ ဆီစီလ် ဦးဆောင်သော ယုံကြည်စိတ်ချရသည့် အကြံပေးအဖွဲ့အပေါ် များစွာ မှီခိုခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် ဆီစီလ်ကို ဘာရွန် နယ်စားကြီး အဖြစ် သူကောင်းပြုခဲ့သည်။ ဘုရင်မအဖြစ် သူမ၏ ပထမဆုံး လုပ်ဆောင်ချက်များထဲမှ တစ်ခုမှာ အင်္ဂလန်အသင်းတော် (အင်္ဂလိပ် ခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်း) ကို တည်ထောင်ခြင်း ဖြစ်ပြီး သူမကိုယ်တိုင် ထိုအသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံး အုပ်ချုပ်သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့ စီမံဆောင်ရွက်မှုသည် နောက်ပိုင်းတွင် "'''အဲလိဇဘက်ခေတ် ဘာသာရေး ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှု'''" ဟု အမည်တွင်ခဲ့ပြီး ယနေ့ခေတ် '''အင်္ဂလန် အသင်းတော်'''အဖြစ်သို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်အနေဖြင့် အိမ်ထောင်ပြုပြီး ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူ မွေးဖွားလိမ့်မည်ဟု လူအများက မျှော်လင့်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ လူပျိုတော်များစွာနှင့် စကားကမ်းလှမ်းမှုများ ရှိခဲ့လင့်ကစား သူမသည် မည်သည့်အခါမျှ အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် သူမကို တစ်ခါတစ်ရံ '''"အပျိုစင် ဘုရင်မ"''' ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ သူမ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စကော့တလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင် ဂျိမ်း ၆ ဖြစ်သော သူမ၏ သွေးချင်းစပ်ဝမ်းကွဲ တူတော် စပ်သူက ထီးနန်း ဆက်ခံခဲ့သည်။ အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းတွင် အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ဖခင်နှင့် မောင်နှမများထက် ပိုမို ညှင်သာပျော့ပျောင်း အလယ်အလတ်ကျသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဆောင်ပုဒ်တစ်ခုမှာ ('''<nowiki/>'ငါ မြင်သော်လည်း နှုတ်ဆိတ်နေမည်'''') ဟု ဖြစ်သည်။ ဘာသာရေးတွင်လည်း သူမသည် အတော်အတန် သည်းခံခွင့်လွှတ်တတ်ပြီး စနစ်တကျ နှိပ်ကွပ်ညှဉ်းပန်းမှုများကို ရှောင်ရှားခဲ့သည်။ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးက သူမအား တရားမဝင် သားသမီးအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီးနောက် (၎င်းကြေညာချက်သည် သီအိုရီအရ အင်္ဂလိပ် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို ဘုရင်မအပေါ် သစ္စာစောင့်သိရမည့် တာဝန်မှ ကင်းလွတ်စေခဲ့သည်) သူမ၏ အသက်ကို ရန်ရှာသည့် လုပ်ကြံမှု အကြံအစည်များစွာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် မောင်းနှင်သော သူမ၏ ဝန်ကြီးများ၏ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေး အဖွဲ့၏ အကူအညီဖြင့် ထိုလုပ်ကြံမှု အားလုံးကို နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် နိုင်ငံခြားရေး ကိစ္စရပ်များတွင် သတိကြီးစွာ ထားခဲ့ပြီး၊ ထိုခေတ်က အင်အားကြီး နိုင်ငံများဖြစ်သည့် ပြင်သစ်နှင့် စပိန်တို့အကြား ဗျူဟာမြောက် ကစားကွက် ရွှေ့ခဲ့သည်။ သူမသည် နယ်သာလန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အိုင်ယာလန်တို့တွင် ထိရောက်မှုမရှိဘဲ ရိက္ခာနှင့် အင်အား မပြည့်စုံသော စစ်ဆင်ရေး အနည်းငယ်ကို စိတ်ပါလက်ပါ မရှိလှဘဲ ကူညီထောက်ပံ့ခဲ့သည်။ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်များ အလယ်ပိုင်းသို့ ရောက်သောအခါ အင်္ဂလန်သည် စပိန်နှင့် စစ်ဖြစ်ပွားရန် မလွှဲမရှောင်သာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူမ အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အပျိုစင်ဘဝကြောင့် ပိုမို ချီးကျူးဂုဏ်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထိုခေတ်ကာလ၏ ပုံတူပန်းချီများ၊ ခမ်းနားသော ပွဲလမ်းသဘင်များနှင့် စာပေများတွင် သူမအား အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုကြသည့် ဂိုဏ်းဂဏဆန်သော ဝါဒ တစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ '''[[အယ်လီဇဘက်ခေတ်|အဲလိဇဘက်ခေတ်]]'''သည် ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား နှင့် ခရစ္စတိုဖာ မာလို တို့ကဲ့သို့သော ပြဇာတ်ရေးဆရာများ ဦးဆောင်သည့် အင်္ဂလိပ် ပြဇာတ်လောက ထွန်းကားမှု၊ ဖရန်စစ် ဒရိတ် နှင့် ဝေါ်လ်တာ ရာလေတို့ကဲ့သို့သော အင်္ဂလိပ် ရေကြောင်း စွန့်စားရှာဖွေသူများ၏ စွမ်းဆောင်ရည်၊ နှင့် [[စပိန်ရေတပ်ကြီး|စပိန် ရေတပ်ကြီး]] ကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ကျော်ကြားလှသည်။ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက အဲလိဇဘက်ကို ဒေါသကြီးပြီး တစ်ခါတစ်ရံ ဝေခွဲမရဖြစ်တတ်သည့်၊ သူမ ရသင့်ရထိုက်သည်ထက် ပို၍ ကံကောင်းမှုကို ခံစားခဲ့ရသော အုပ်ချုပ်သူတစ်ဦးအဖြစ် ပုံဖော်ကြသည်။ သူမ နန်းသက် ကုန်ဆုံးခါနီးတွင်မူ စီးပွားရေးနှင့် စစ်ရေး ပြဿနာများ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ဘုရင်မ၏ လူထုထောက်ခံမှု လျော့နည်းသွားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အစိုးရစနစ်မှာ ယိုင်နဲ့နဲ့ ဖြစ်ပြီး အကန့်အသတ် ရှိနေသည့် ခေတ်ကာလ၊ အိမ်နီးနားချင်း နိုင်ငံများမှ ဘုရင်များသည် ၎င်းတို့၏ ရာထူးပလ္လင်ကို ခြိမ်းခြောက်နေသည့် ပြည်တွင်းရေး ပြဿနာများနှင့် ဘာသာရေး ပြည်တွင်းစစ်များကို ရင်ဆိုင်နေရချိန်တွင် အဲလိဇဘက်သည် ညှို့ဓာတ်ပြင်းပြသော ပြည်သူ့ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဇွဲနပဲကြီးစွာ ရှင်သန် ကျော်ဖြတ်နိုင်သူအဖြစ်လည်းကောင်း အသိအမှတ်ပြုခံရသည်။ သူမ၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ မောင်နှမများ၏ တိုတောင်းပြီး ပျက်စီးဆိုးရွားလှသော နန်းသက်များပြီးနောက်၊ သူမ၏ '''နန်းသက် ၄၄ နှစ်တာ ကာလသည်''' တိုင်းနိုင်ငံအတွက် ကြိုဆိုအပ်သော တည်ငြိမ်မှုကို ပေးစွမ်းနိုင်ခဲ့ပြီး အမျိုးသားရေး လက္ခဏာ စိတ်ဓာတ်ကို ပုံဖော်ထုဆစ်ရာတွင် အထောက်အကူ ဖြစ်စေခဲ့သည်။ == ငယ်စဉ်ဘဝ == === ကလေးငယ်ဘဝ === အဲလိဇဘက်ကို ၁၅၃၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ဂရင်းနစ် နန်းတော်၌ ဖွားမြင်ခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ အဖွားများဖြစ်ကြသော အဲလိဇဘက် အော့ဖ် ယော့ခ် နှင့် လေဒီ အဲလိဇဘက် ဟောင်းဝပ်တို့ကို အစွဲပြု၍ အမည်မှည့်ခေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူမသည် အင်္ဂလန်ဘုရင် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ တရားဝင် ထိမ်းမြားလက်ထပ်မှုမှ မွေးဖွားပြီး မွေးကင်းစအရွယ်ကို ကျော်လွန်ကာ ရှင်သန်နိုင်ခဲ့သည့် ဒုတိယမြောက် သမီးတော် ဖြစ်သည်။ သူမ၏ မိခင်မှာ အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ ဒုတိယမြောက် ဇနီးဖြစ်သူ အန်း ဘိုလင်း ဖြစ်သည်။ မွေးဖွားချိန်တွင် အဲလိဇဘက်သည် အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံရန် အနီးစပ်ဆုံး အခွင့်အရေးရှိသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ အစ်မတော်စပ်သူ မေရီသည် ဟင်နရီက သားရတနာထွန်းကားပြီး တူဒါမင်းဆက်ကို ဆက်ခံနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အန်းနှင့် လက်ထပ်ရန်အတွက် မေရီ၏ မိခင်ဖြစ်သူ ကတ်သရင်း အော့ဖ် အရဂွန် နှင့် လက်ထပ်မှုကို ပယ်ဖျက်ခဲ့စဉ်ကတည်းက တရားဝင် ထီးနန်းဆက်ခံသူ အဆင့်အတန်း ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်ကို စက်တင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ခရစ်စတီယာန်နှစ်ခြင်းမင်္ဂလာ ပေးခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ နှစ်ခြင်းပေးသည့်မိဘများ မှာ ကန်တာဘာရီ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး သောမတ်စ် ခရန်မာ ၊ အိတ်ဇီတာ နယ်စားကြီး ဟင်နရီ ကော်တနေး နော်ဖော့ခ် နယ်စားကတော် အဲလိဇဘက် စတက်ဖို့ဒ်နှင့် ဒေါဆက် နယ်စားကတော်ကြီး မာဂရက် ဝေါ့တန် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအခမ်းအနားတွင် မွေးကင်းစ သမီးတော်လေး၏ အပေါ်မှ ကမ္ပည်းမျက်နှာကြက် ကို သူမ၏ ဦးလေးဖြစ်သူ ရော့ခ်ျဖို့ဒ် မြို့စား ဖိလစ် ဂျော့ခ်ျ ဘိုလင်း ၊ စလီးဖို့ဒ်မှ ဟာစီ နယ်စားကြီး ဂျွန် ဟာစီ၊ လော့ဒ် သောမတ်စ် ဟောင်းဝပ် နှင့် အက်ဖင်ဂမ်မှ ဟောင်းဝပ် နယ်စားကြီး ဝီလျံ ဟောင်းဝပ် တို့က ပင့်ဆောင်ပေးခဲ့ကြသည်။ ၁၅၃၆ ခုနှစ် မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် သူမ၏ မိခင် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံရချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် အသက် နှစ်နှစ်နှင့် ရှစ်လသား အရွယ်သာ ရှိပါသေးသည်၊ ယင်းမှာ ကတ်သရင်း အော့ဖ် အရဂွန် သဘာဝအတိုင်း ကွယ်လွန်ပြီး လေးလအကြာတွင် ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ အဲလိဇဘက်ကို တရားမဝင် သားသမီးအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး တော်ဝင်ထီးနန်း ဆက်ခံခွင့် အဆင့်အတန်းကိုလည်း ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ အန်း ဘိုလင်းကို ကွပ်မျက်ပြီး ၁၁ ရက်အကြာတွင် ဟင်နရီသည် ဂျိန်း ဆေးမွား နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်မ ဂျိန်းသည် နောက်တစ်နှစ်တွင် ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူအဖြစ် ငြင်းခုံရန်မရှိသည့် သားတော် အက်ဒွပ် ကို ဖွားမြင်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကို သူမ၏ မောင်ငယ်နှင့်အတူ တစ်အိမ်တော်တည်း၌ ထားရှိခဲ့ပြီး၊ မောင်ငယ်၏ ခရစ်စတီယာန် နှစ်ခြင်းမင်္ဂလာ အခမ်းအနားတွင် သူမက ဝတ်လဲတော်ကို ပင့်ဆောင်ပေးခဲ့ရသည်။ == ပညာရေး == အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံး အထိန်းတော် ဖြစ်သူ မာဂရက် ဘရိုင်ယန် က သူမသည် "ကျွန်ုပ်၏ တစ်သက်တာတွင် ကြုံဖူးသမျှ ကလေးများထဲ၌ အလိမ္မာဆုံးနှင့် အနူးညံ့သိမ်မွေ့ဆုံး ဖြစ်သည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အိမ်ထောင်ပြုပြီးနောက် ကတ်သရင်း "ကတ်" အက်ရှ်လေ ဟု ပိုမိုလူသိများလာမည့် ကတ်သရင်း ချန်ပါနောင်း ကို ၁၅၃၇ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်၏ အထိန်းတော်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ သူမသည် ၁၅၆၅ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ အဲလိဇဘက်၏ မိတ်ဆွေစစ်အဖြစ် ရှိနေခဲ့သည်။ ချန်ပါနောင်းသည် အဲလိဇဘက်ကို '''ပြင်သစ်၊ ဒတ်ခ်ျ၊ အီတလီနှင့် စပိန်ဘာသာစကား လေးမျိုး''' သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ ၁၅၄၄ ခုနှစ်တွင် ဝီလျံ ဂရင်ဒယ် သူမ၏ ကျောင်းဆရာ ဖြစ်လာချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် အင်္ဂလိပ်၊ လက်တင်နှင့် အီတလီဘာသာစကားများကို ရေးသားနိုင်နေပြီ ဖြစ်သည်။ ပါရမီရှိပြီး ကျွမ်းကျင်သော ဆရာတစ်ဦးဖြစ်သည့် ဂရင်ဒယ်၏ လက်အောက်တွင် သူမသည် ပြင်သစ်နှင့် ဂရိဘာသာစကားများ၌လည်း ပိုမိုတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အသက် ၁၂ နှစ် အရွယ်တွင် သူမသည် မိထွေးဖြစ်သူ ကတ်သရင်း ပါရ် ၏ ဘာသာရေးစာပေဖြစ်သော ဝတ်ပြုဆုတောင်းသူများ သို့ တရားတောင်းသူများကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာမှ '''အီတလီ၊ လက်တင်၊ ပြင်သစ်ဘာသာစကားများသို့ ပြန်ဆိုနိုင်ခဲ့ပြီး''' ထိုဘာသာပြန်ကို သူမ၏ ဖခင်ဖြစ်သူထံ နှစ်သစ်ကူးလက်ဆောင်အဖြစ် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဆယ်ကျော်သက်အရွယ်မှစ၍ တစ်သက်တာလုံးတွင် စီစီရို ၏ ပရိုမာဆယ်လို၊ ဗိုအီးသီးယပ်စ် ၏ De Consolatione Philosphiae ၊ ပလူးတပ်ခ် ၏ ကျမ်းတစ်စောင်နှင့် တက်စီတပ်စ် ၏ အန်နယ်လ် အပါအဝင် ရှေးဟောင်း ဂန္ထဝင်စာဆိုများစွာ၏ လက်တင်နှင့် ဂရိဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာပေများကို ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သည်။ လမ်းဘတ် နန်းတော် စာကြည့်တိုက် မှ တွေ့ရှိရသည့် တက်စီတပ်စ်၏ ဘာသာပြန်စာမူတစ်ခုမှာ စောစောပိုင်း ခေတ်သစ်ကာလမှ ယနေ့တိုင် အဖတ်တင်ကျန်ရစ်သည့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန် စာမူလေးခုအနက် တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ လက်ရေးနှင့် စာရွက်ကို အသေးစိတ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီးနောက် ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ထိုစာမူမှာ အဲလိဇဘက်ကိုယ်တိုင် ပြန်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်'''။''' ၁၅၄၈ ခုနှစ်တွင် ဂရင်ဒယ် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ မောင်ငယ် အက်ဒွပ်၏ ဆရာဖြစ်သူ ရော်ဂျာ အက်စ်ကမ် ထံတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ သူသည် ပညာသင်ကြားခြင်းမှာ စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းရမည်ဟု ယုံကြည်သည့် စာနာနားလည်မှုရှိသော ဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ကျောင်းပညာရေးနှင့် ဉာဏ်ရည်ထက်မြက်မှုတို့နှင့် ပတ်သက်၍ လက်ရှိသိရှိထားသော အချက်အလက်အများစုမှာ အက်စ်ကမ်၏ မှတ်တမ်းများမှ ရရှိခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် သူမ၏ တရားဝင် ပညာသင်ကြားမှု ပြီးဆုံးချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ မျိုးဆက်တွင် ဗဟုသုတ အစုံလင်ဆုံးနှင့် ပညာအတတ်ဆုံး အမျိုးသမီးများထဲမှ တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဘဝနောက်ဆုံးအချိန်တွင် အထက်ပါ ဘာသာစကားများအပြင် ဝေလ ၊ ကောနစ်ရှ် ၊ စကော့တလန် နှင့် အိုင်ယာလန်ဘာသာစကားများကိုပါ ပြောဆိုနိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် ဗင်းနစ်သံအမတ်က သူမသည် "ထိုဘာသာစကားများကို ကျွမ်းကျင်ပိုင်နိုင်စွာ တတ်မြောက်ထားသဖြင့် ဘာသာစကားတစ်ခုစီတိုင်းမှာ သူမ၏ မိခင်ဘာသာစကားကဲ့သို့ပင် ထင်မှတ်ရသည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် မာ့ခ် စတွိုင်းလ် က သူမအား ကောနစ်ရှ်ဘာသာစကားကို လျှို့ဝှက်ကောင်စီ၏ တော်ဝင်အိပ်ဆောင်ထိန်းနှင့် နောက်ပိုင်းတွင် ဘဏ္ဍာတိုက်ဝန်ကြီး ဖြစ်လာသူ ဝီလျံ ကီလီဂရူး က သင်ကြားပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သုံးသပ်ထားသည်။ ထို့အပြင် အဲလိဇဘက်သည် ဖွတ်ကြိုးတပ် စန္ဒယား နှင့် လုဒ်စောဒေါင်း တို့ကို တီးခတ်နိုင်သည့် '''ကျွမ်းကျင်သော ဂီတပညာရှင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်''' (ဖိလစ် ဗန် ဝိုင်လ်ဒါ က ဂီတသင်ကြားပေးခဲ့သည်)။ အဲလိဇဘက်သည် မူလီနာ စာအုပ် တွင် ယနေ့တိုင် ကျန်ရစ်နေဆဲဖြစ်သော သောမတ်စ် တဲလစ် ၏ စောစောပိုင်း ကီးဘုတ်တေးသီချင်းများကို ငယ်စဉ်ကတည်းက တီးခတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ == ဆယ်ကျော်သက်ဘဝ == ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး|အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]] ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး အဲလိဇဘက်၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ မောင်ငယ် ဖြစ်သူ အက်ဒွပ် ၆ သည် အသက် ကိုးနှစ် အရွယ်တွင် ဘုရင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဟင်နရီ၏ မုဆိုးမ ဖြစ်သူ ကတ်သရင်း ပါရ် သည် မကြာမီမှာပင် ဆူဒလေမှ ဆေးမိုး နယ်စားကြီး သောမတ်စ် ဆေးမွား (ဆူဒီလေးမြို့စားဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ)နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူသည် ဘုရင် အက်ဒွပ် ၆ ၏ ဦးလေး ဖြစ်ပြီး တိုင်းပြည်ကို ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲရသူ ဖြစ်သည့် ဆမ်းမားဆက် နယ်စားကြီး အက်ဒဝပ် ဆေးမွား (ဆိုမားဆပ်နယ်စား) ၏ ညီလည်း ဖြစ်သည်။ ထိုဇနီးမောင်နှံသည် အဲလိဇဘက်ကို ချယ်လ်ဆီး ရှိ ၎င်းတို့၏ အိမ်ထောင်စုထဲသို့ ခေါ်ယူ စောင့်ရှောက်ခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် အဲလိဇဘက်သည် စိတ်ဒဏ်ရာရဖွယ် အခြေအနေတစ်ခုနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး ယင်းက သူမ၏ တစ်သက်တာလုံးအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်ဟု အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက ယုံကြည်ကြသည်။ သောမတ်စ် ဆေးမွားသည် အသက် ၁၄ နှစ် အရွယ်သာ ရှိသေးသော အဲလိဇဘက်ကို အိပ်ယာဝင်ဝတ်ရုံ ဝတ်ဆင်၍ သူမ၏ အိပ်ခန်းထဲသို့ ဝင်ရောက်ခြင်း၊ ယားယံအောင် လုပ်ခြင်းနှင့် တင်ပါးကို ရိုက်ပုတ်ခြင်း အပါအဝင် ကြမ်းတမ်းစွာ စနောက်ကျီစယ်ခြင်းများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူ၏ မလိုလားအပ်သော နံနက်ခင်း လာရောက်မှုများကို ရှောင်ရှားရန်အတွက် မနက်စောစော ထလေ့ရှိပြီး မိမိကိုယ်ကို အစေခံမိန်းကလေးများဖြင့် ဝန်းရံထားခဲ့သည်။ ကတ်သရင်း ပါရ်သည် သူမ၏ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ မလျော်ကန်သော အပြုအမူများနှင့် ပတ်သက်၍ ခင်ပွန်းကို ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းမည့်အစား ယင်းအပြုအမူများတွင် အတူတူ ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့သည်။ သူမသည် အဲလိဇဘက်ကို ယားယံအောင်လုပ်သည့် ကိစ္စတွင် ခင်ပွန်းဖြစ်သူနှင့်အတူ နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် လိုက်ပါလုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး တစ်ကြိမ်တွင်မူ ခင်ပွန်းဖြစ်သူက အဲလိဇဘက်၏ ဂါဝန်အမည်းရောင်ကို "အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ဖြစ်အောင်" ဖြတ်တောက်ပစ်နေစဉ် သူမကို ဖမ်းချုပ်ပေးထားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ကတ်သရင်း ပါရ်သည် ထိုနှစ်ဦး ဖက်လဲတကင်း ဖြစ်နေသည်ကို လူမိသွားပြီးနောက်တွင်မူ ထိုအခြေအနေကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၈ ခုနှစ် မေလတွင် အဲလိဇဘက်ကို အဝေးသို့ ပို့ဆောင်လိုက်ပါသည်။ သို့သော်လည်း သောမတ်စ် ဆေးမွားသည် တော်ဝင်မိသားစုကို ထိန်းချုပ်ရန် ဆက်လက် ကြံစည်နေခဲ့ပြီး မိမိကိုယ်ကို ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ကိုယ်ရံတော်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ၁၅၄၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် ကတ်သရင်း ပါရ် ကလေးမီးဖွားပြီးနောက် ကွယ်လွန်သွားသောအခါ သူသည် အဲလိဇဘက်ကို လက်ထပ်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် သူမအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှုများကို ပြန်လည် ပြသလာခဲ့သည်။ ဆေးမွားကို သဘောကျသည့် အဲလိဇဘက်၏ အထိန်းတော် ကတ် အက်ရှ်လေသည် အဲလိဇဘက်အား သူ့ကို ခင်ပွန်းအဖြစ် လက်ခံရန် ဖြောင်းဖျခဲ့သည်။ သူမသည် အဲလိဇဘက်ကို ဆေးမိုးထံ စာရေးရန်နှင့် "သူ၏ ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုတွင် နှစ်သိမ့်ပေးရန်" နားချခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်က သောမတ်စ်သည် မိထွေးဖြစ်သူ ကွယ်လွန်မှုအတွက် နှစ်သိမ့်မှု လိုအပ်လောက်အောင် ဝမ်းနည်းနေသူ မဟုတ်ကြောင်း ပြန်လည် ပြောကြားခဲ့သည်။ ၁၅၄၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဆေးမွားသည် ၎င်း၏ အစ်ကိုဖြစ်သူ ဆမ်းမားဆက်ကို ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲသူ ရာထူးမှ ဖြုတ်ချရန် ကြံစည်ခြင်း၊ လေဒီ ဂျိန်း ဂရေးကို ဘုရင် အက်ဒွပ် ၆ နှင့် လက်ထပ်ပေးရန် ကြိုးစားခြင်းနှင့် အဲလိဇဘက်ကို မိမိ၏ ဇနီးအဖြစ် သိမ်းပိုက်ရန် ကြံစည်ခြင်းတို့ဖြင့် သံသယရှိသဖြင့် အဖမ်းခံရပြီး လန်ဒန်မျှော်စင် တွင် အကျဉ်းချခံခဲ့ရသည်။ ဟတ်ဖီးလ်ဒ် အိမ်တော် တွင် နေထိုင်နေသော အဲလိဇဘက်သည် မည်သည့်အရာကိုမျှ ဝန်ခံခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ သူမ၏ ခေါင်းမာမှုကြောင့် စစ်ဆေးမေးမြန်းသူ ရောဘတ် တာဝှစ် မှာ စိတ်ပျက်ခဲ့ရပြီး သူက "သူမတွင် အပြစ်ရှိကြောင်း သူမ၏ မျက်နှာကို ကြည့်ရုံဖြင့် ကျွန်ုပ် မြင်နိုင်ပါသည်" ဟု အစီရင်ခံခဲ့သည်။ သောမတ်စ် ဆေးမွားသည် ၁၅၄၉ ခုနှစ် မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ခေါင်းဖြတ် ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ == အမွေဆက်ခံရန် အလားအလာအရှိဆုံးသူ == အက်ဒွပ် ၆ သည် ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် အသက် ၁၅ နှစ် အရွယ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူ၏ သေတမ်းစာတွင် ၁၅၄၃ ခုနှစ် ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းချက်ကို လျစ်လျူရှုကာ မေရီနှင့် အဲလိဇဘက် နှစ်ဦးစလုံးကို ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်မှ ဖယ်ထုတ်ခဲ့သည်။ ယင်းအစား အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ ညီမငယ်ဖြစ်သူ ပြင်သစ်ဘုရင်မ မေရီတူဒါ ၏ မြေးတော် လေဒီ ဂျိန်း ဂရေး ကို ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ဂျိန်းကို လျှို့ဝှက်ကောင်စီက ဘုရင်မအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း သူမအပေါ် ထောက်ခံမှုများ လျင်မြန်စွာ ပြိုလဲသွားခဲ့ပြီး ကိုးရက်အကြာတွင် နန်းချခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၁၁၅၃ ခုနှစ် သြဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် မေရီသည် အောင်ပွဲခံလျက် လန်ဒန်မြို့ထဲသို့ မြင်းစီးဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး သူမ၏ ဘေးတွင် အဲလိဇဘက်လည်း ပါရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ညီအစ်မနှစ်ဦးကြားမှ ထိုသို့ စည်းလုံးညီညွတ်မှု ပြသခြင်းမှာ ရေရှည်မခံခဲ့ပေ။ မေရီသည် သဒ္ဓါထက်သန်သော ကက်သလစ်ဘာသာဝင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး အဲလိဇဘက် သင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သည့် ပရိုတက်စတင့် ယုံကြည်မှုကို ခြေမှုန်းရန် သန္နိဋ္ဌာန်ချထားကာ လူတိုင်း ကက်သလစ်ဝတ်ပြုပွဲတက်ရောက်ရန် အမိန့်ထုတ်ခဲ့ရာ အဲလိဇဘက်သည် အပေါ်ယံအားဖြင့် လိုက်နာဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ မေရီ၏ ကနဦး လူထုထောက်ခံမှုသည် ၁၅၅၄ ခုနှစ်တွင် ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ယင်းမှာ သူမက သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ ဧကရာဇ် ချားလ်စ် ၅ ၏ သားတော်ဖြစ်ပြီး ကက်သလစ်ဘာသာဝင်ဖြစ်သူ စပိန်နိုင်ငံမှ ဖိလစ် နှင့် လက်ထပ်ရန် အစီအစဉ်များကို ကြေညာခဲ့ချိန်တွင် ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းတွင် မကျေနပ်မှုများ လျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပြီး မေရီ၏ ဘာသာရေးမူဝါဒများကို ဆန့်ကျင်သူများက အဲလိဇဘက်ကို ၎င်းတို့၏ အားကိုးရာ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် မျှော်လင့်ကြည့်ရှုခဲ့ကြသည်။ ၁၅၅၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီနှင့် ဖေဖော်ဝါရီလများတွင် ဝိုင်းယက်၏ သူပုန်ထမှုဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး မကြာမီမှာပင် နှိမ်နင်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်ကို အက်ရှ်ရစ်ဂျ် မှ နေပြည်တော် တရားရုံးသို့ ခေါ်ဆောင်လာပြီး သူပုန်ထမှုတွင် သူမ၏ အခန်းကဏ္ဍနှင့် ပတ်သက်၍ စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့ကာ မတ်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် သူမကို လန်ဒန်မျှော်စင် ၌ အကျဉ်းချခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က သူမတွင် အပြစ်မရှိကြောင်း ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်ပြောဆိုခဲ့သည်။ သူမသည် သူပုန်များနှင့် အတူတကွ ကြံစည်ခဲ့ခြင်း မရှိနိုင်သော်လည်း သူပုန်အချို့သည် သူမထံ ချဉ်းကပ်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။ မေရီ၏ အရင်းနှီးဆုံး ယုံကြည်စိတ်ချရသူ ဧကရာဇ် ချားလ်စ်၏ သံအမတ် ဆိုင်မွန် ရီနတ် က အဲလိဇဘက် သက်ရှိထင်ရှားရှိနေသရွေ့ မေရီ၏ ရာထူးပလ္လင်သည် မည်သည့်အခါမျှ ဘေးကင်းလိမ့်မည်မဟုတ်ကြောင်း အခြေအတင် ပြောဆိုခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော် အဓိပတိ စတီဖင် ဂါဒီနာက အဲလိဇဘက်ကို တရားစွဲဆို အပြစ်ပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သို့သော် ပထမဆုံး ပါဂျက်နယ်စားကြီး ဝီလျံ ပါဂျက် အပါအဝင် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်းရှိ အဲလိဇဘက်ကို ထောက်ခံသူများက သူမအပေါ် ခိုင်လုံသော သက်သေအထောက်အထား မရှိသည့်အတွက် သူမ၏ အသက်ကို ချမ်းသာပေးရန် မေရီကို ဖျောင်းဖျနိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းအစား မေလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် အဲလိဇဘက်ကို လန်ဒန်မျှော်စင်မှ ဝုဒ်စတော့ခ် နန်းတော် သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ထိုနေရာတွင် ဟင်နရီ ဘက်ဒင်ဖီးလ်ဒ်) ၏ ကြီးကြပ်မှုအောက်၌ တစ်နှစ်နီးပါးခန့် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ဖြတ်သန်းခဲ့ရသည်။ လမ်းခရီးတစ်လျှောက်တွင် လူအုပ်ကြီးက သူမကို ဝိုင်းဝန်းအားပေး ကြွေးကြော်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၅၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် မေရီ၏ ကိုယ်ဝန်ရှိသည်ဟု ယူဆရသည့် နောက်ဆုံးအခြေအနေများကို တက်ရောက်ရန် အဲလိဇဘက်ကို နန်းတော်သို့ ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့သည်။ အကယ်၍ မေရီနှင့် သူမ၏ ကလေးသာ သေဆုံးသွားပါက အဲလိဇဘက်သည် ဘုရင်မ ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သော်လည်း မေရီက ကျန်းမာသော ကလေးတစ်ဦး ဖွားမြင်ခဲ့လျှင်မူ အဲလိဇဘက် ဘုရင်မဖြစ်ရန် အခွင့်အရေးမှာ သိသိသာသာ လျော့နည်းသွားမည် ဖြစ်သည်။ မေရီတွင် ကိုယ်ဝန်မရှိကြောင်း ထင်ရှားလာသည့်အခါတွင်မူ သူမ ကလေးရနိုင်တော့မည်ဟု မည်သူမျှ မယုံကြည်ကြတော့ပေ။ ထို့ကြောင့် အဲလိဇဘက် ထီးနန်းဆက်ခံရန် သေချာသလောက် ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ၁၅၅၆ ခုနှစ်တွင် စပိန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည့် ဘုရင် ဖိလစ်သည် ထိုနိုင်ငံရေး လက်တွေ့အခြေအနေအသစ်ကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပြီး သူ၏ မိန်းမညီမ (မရီး) တော်စပ်သူနှင့် ရင်းနှီးအောင် ပေါင်းသင်းခဲ့သည်။ သူမသည် ပြင်သစ်တွင် ကြီးပြင်းခဲ့ပြီး ပြင်သစ်အိမ်ရှေ့စံ ဖရန်စစ်နှင့် စုလျားရစ်ပတ်ထားသည့် စကော့တလန်ဘုရင်မ မေရီထက်စာလျှင် ပိုမိုကောင်းမွန်သော မဟာမိတ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် သူ၏ ဇနီးဖြစ်သူ မေရီ ဖျားနာလာသောအခါ ဖိလစ်သည် အဲလိဇဘက်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးရန် ဖဲရီးယား နယ်စားကြီး ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဤတွေ့ဆုံမှုကို ၁၅၅၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သူမ ပြန်လည်နေထိုင်ခဲ့သည့် ဟတ်ဖီးလ်ဒ် အိမ်တော်၌ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အစိုးရအဖွဲ့အတွက် အစီအစဉ်များကို စတင် ရေးဆွဲနေပြီ ဖြစ်သည်။ မေရီသည် ၁၅၅၈ နိုဝင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် အဲလိဇဘက်ကို သူမ၏ ထီးနန်းဆက်ခံသူအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပြီး နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် မေရီ ကွယ်လွန်သောအခါ အဲလိဇဘက်သည် ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == ထီးနန်းဆက်ခံခြင်း == အဲလိဇဘက်သည် အသက် ၂၅ နှစ် အရွယ်တွင် ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး မိမိအပေါ် သစ္စာခံရန် ဟတ်ဖီးလ်ဒ် သို့ ရောက်ရှိလာကြသော သူမ၏ အတိုင်ပင်ခံ ကောင်စီဝင်များနှင့် အခြား အဆင့်မြင့် မှူးမတ်မျိုးနွယ်များရှေ့တွင် သူမ၏ ရည်ရွယ်ချက်များကို ထုတ်ဖော် ကြေညာခဲ့သည်။ ၎င်းမိန့်ခွန်းသည် ဘုရင်တစ်ပါးတွင် "ရုပ်ခန္ဓာ နှစ်ပါး" (အုပ်ချုပ်သူ၏ သဘာဝ ရုပ်ခန္ဓာနှင့် နိုင်ငံရေး ရုပ်ခန္ဓာ) ရှိသည်ဟူသော အလယ်ခေတ် နိုင်ငံရေး ဘာသာရေး အယူအဆကို သူမ စတင် သုံးနှုန်းခဲ့သည့် ပထမဆုံးသော သမိုင်းမှတ်တမ်း ဖြစ်သည် -<blockquote>'''"အမတ်မင်းတို့... သဘာဝတရား၏ နိယာမအရ ကျွန်ုပ်သည် ကျွန်ုပ်၏ အစ်မတော်အတွက် ဝမ်းနည်းပူဆွေးရပါသည်၊ ကျွန်ုပ်အပေါ် ကျရောက်လာသော တာဝန်ဗာရီ ကြောင့်လည်း အံ့အားသင့် တုန်လှုပ်မိရပါသည်။ သို့သော်လည်း ကျွန်ုပ်သည် ဘုရားသခင်၏ ဖန်ဆင်းခံတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ကိုယ်တော်၏ စီမံခန့်ခွဲမှုကို နာခံရန် တာဝန်ရှိသည်ဟူသော အသိဖြင့် ထိုတာဝန်ကို ခံယူပါမည်။ ယခု ကျွန်ုပ်ထံ အပ်နှံထားသော ဤရာထူးအာဏာ၌ ဘုရားသခင်၏ ကောင်းကင်ဘုံ အလိုတော်ကို ဆောင်ရွက်မည့် အစေခံတစ်ဦး ဖြစ်လာနိုင်ရန် ကိုယ်တော်၏ ဂရုဏာတော် အကူအညီကို နှလုံးသားထဲမှ လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ တောင်းခံအပ်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်သည် သဘာဝအရ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုတည်းသာ ရှိသော လူသားတစ်ဦး ဖြစ်သော်လည်း ကိုယ်တော်၏ ခွင့်ပြုချက်အရ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရန် နိုင်ငံရေး ခန္ဓာကိုယ် (အချုပ်အခြာအာဏာ) ကို ဆောင်ထားသူ ဖြစ်သည်နှင့်အညီ... ကျွန်ုပ်၏ အုပ်ချုပ်မှု၊ သင်တို့၏ အမှုထမ်းမှုတို့ဖြင့် အနန္တတန်ခိုးရှင် ဘုရားသခင်ထံ ကောင်းမွန်စွာ စာရင်းရှင်းနိုင်ရန်နှင့် ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ ကျွန်ုပ်တို့၏ နောင်လာနောက်သားများအတွက် သက်သာချောင်ချိမှု အမွေအနှစ်များ ချန်ထားရစ်နိုင်ရန် သင်တို့အားလုံး အစွမ်းကုန် ကူညီကြဖို့ တောင်းဆိုချင်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်သည် ကျွန်ုပ်၏ လုပ်ဆောင်ချက် အားလုံးကို ကောင်းမွန်သော အကြံဉာဏ်၊ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးမှုများနှင့်သာ လမ်းညွှန် လျှောက်လှမ်းသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။"'''</blockquote>နန်းဘိသိက်မြှောက်ခြင်း အခမ်းအနား မတိုင်မီ ညနေပိုင်းတွင် သူမ၏ အောင်ပွဲခံ စီတန်းလှည့်လည်မှုသည် မြို့တွင်းသို့ ဖြတ်သန်းသွားရာ ပြည်သူများက လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ ကြိုဆိုခဲ့ကြပြီး၊ ပရိုတက်စတင့် အငွေ့အသက် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ပါဝင်သော ဂုဏ်ပြုမိန့်ခွန်းများနှင့် ခမ်းနားသော ပြဇာတ်ပွဲလမ်းများဖြင့် ဂါရဝပြုခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်၏ ပွင့်လင်းပြီး ကြင်နာတတ်သော တုံ့ပြန်မှုများကြောင့် သူမအား ကြည့်ရှုနေကြသည့် ပြည်သူများမှာ "အလွန်အမင်း စိတ်လှုပ်ရှားကြည်နူး" ကာ စွဲလန်းသွားခဲ့ကြသည်။ နောက်တစ်နေ့ ဖြစ်သော '''၁၅၅၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင်''' (ဤရက်စွဲကို သူမ၏ ဗေဒင်ပညာရှင် ဂျွန် ဒီး က ရွေးချယ်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်) အဲလိဇဘက်သည် ဝက်စ်မင်စတာ အက်ဘေး ၌ ကာလိုင်းမှ ကက်သလစ် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး အိုဝင် အိုဂဲလ်သော်ပ် ၏ ဘိသိက်သွန်းခြင်းကို ခံယူကာ ဘုရင်မအဖြစ် နန်းတက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အော်ဂန်များ၊ ပုလွေများ၊ တံပိုးများ၊ စည်ဗုံများနှင့် ခေါင်းလောင်းသံများ နားကွဲမတတ် ဆူညံစွာ ထွက်ပေါ်နေသည့်ကြားမှ သူမအား ပြည်သူများ အသိအမှတ်ပြု လက်ခံနိုင်ရန် ထုတ်ဖော် ပြသခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကို အင်္ဂလန်၏ ဘုရင်မအဖြစ် ဝမ်းမြောက်စွာ ကြိုဆိုခဲ့ကြသော်လည်း၊ တိုင်းပြည်အတွင်းနှင့် ပြည်ပမှ ကက်သလစ်များ၏ ခြိမ်းခြောက်မှု အန္တရာယ် ရိပ်မြုံများကြောင့်လည်းကောင်း၊ သူမ မည်သူနှင့် အိမ်ထောင်ပြုမည်ဟူသော ရွေးချယ်မှုကြောင့်လည်းကောင်း တိုင်းနိုင်ငံမှာ စိုးရိမ်ပူပန်မှု အခြေအနေများအောက်တွင် ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ == ဘုရားကျောင်းများအားအုတ်မြစ်ချခြင်း == အဲလိဇဘက်၏ ကိုယ်ပိုင် ဘာသာရေး ယုံကြည်ချက်နှင့် ပတ်သက်၍ ပညာရှင်များအကြား အကျေအလည် ငြင်းခုံဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ သူမသည် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင်တစ်ဦး ဖြစ်သော်လည်း (လင်္ကာစွဲ ကားစင်တင် ယေရှုရုပ်တုကဲ့သို့သော) ကက်သလစ် အထိမ်းအမှတ် အမှတ်အသားများကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ပြီး၊ ပရိုတက်စတင့်တို့၏ အဓိက ယုံကြည်ချက်တစ်ခုကို ဆန့်ကျင်ကာ ဝတ်ပြုတရားဟောခြင်း ၏ အခန်းကဏ္ဍကို လျှော့ချခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်နှင့် သူမ၏ အကြံပေးများသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ (မိမိတို့နှင့် ဘာသာရေးမတူဟု ယူဆရသော) အင်္ဂလန်နိုင်ငံအပေါ် ကက်သလစ်တို့၏ ဘာသာရေးစစ်ပွဲ ဆင်နွှဲလာနိုင်မည့် ခြိမ်းခြောက်မှု အန္တရာယ်ကို ကြိုတင် ရိပ်မိခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘုရင်မသည် အင်္ဂလိပ် ပရိုတက်စတင့်တို့၏ လိုလားချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးရင်း တစ်ဖက်တွင်လည်း ကက်သလစ်များကို အလွန်အမင်း စိတ်အနှောင့်အယှက် မဖြစ်စေမည့် ပရိုတက်စတင့် အဖြေတစ်ခုကို ရှာဖွေခဲ့သည်။ သို့သော် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို တွန်းအားပေးနေသည့် ပျူရီတန် များကိုမူ သူမ သည်းခံခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၅၅၉ ခုနှစ် လွှတ်တော်သည် အက်ဒွပ် ၆ ၏ ပရိုတက်စတင့် ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှုကို အခြေခံ၍၊ ဘုရင် (သို့မဟုတ် ဘုရင်မ) ကို အထွတ်အထိပ် ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ထားရှိကာ ဝတ်လဲတော်များကဲ့သို့သော ကက်သလစ် အင်္ဂါရပ်များစွာ ပါဝင်သည့် အသင်းတော်တစ်ခုအတွက် ဥပဒေများကို စတင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ အောက်လွှတ်တော် က ထိုအဆိုပြုချက်များကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထောက်ခံခဲ့သော်လည်း အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေကြမ်း သည် အထက်လွှတ်တော်တွင် အထူးသဖြင့် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီးများ၏ ကန့်ကွက်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ထိုအချိန်တွင် ကန်တာဘာရီ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး ရာထူး အပါအဝင် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး နေရာအများအပြား လစ်လပ်နေခဲ့ခြင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်အတွက် ကံကောင်းသွားခဲ့သည်။ ယင်းက အထက်လွှတ်တော်တွင်းရှိ သူမကို ထောက်ခံသူများအား ကက်သလစ် ဂိုဏ်းအုပ်များနှင့် ရှေးရိုးစွဲမှူးမတ်များကို မဲအသာဖြင့် အနိုင်ရစေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက်သည် အမျိုးသမီးတစ်ဦး ခံယူရန် မသင့်တော်ဟု လူအများက ယူဆကြသည့် အငြင်းပွားဖွယ်ရာ "အသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံးအဓိပတိ " ဟူသော ဘွဲ့အမည်အစား '''"အင်္ဂလန်အသင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံးအုပ်ချုပ်သူ"''' ဟူသော ဘွဲ့အမည်ကိုသာ လက်ခံခဲ့ရသည်။ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေသစ်သည် ၁၅၅၉ ခုနှစ် မေလ ၈ ရက်နေ့တွင် ဥပဒေ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြည်သူ့ဝန်ထမ်း အားလုံးသည် ဘုရင်မအား အမြင့်ဆုံးအုပ်ချုပ်သူအဖြစ် သစ္စာဆိုကြရပြီး သစ္စာမဆိုပါက ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခြင်း ခံရမည့် အန္တရာယ် ရှိခဲ့သည်။ မေရီဘုရင်မ လက်ထက်ကဲ့သို့ ဘာသာရေး သဘောထားကွဲလွဲသူများကို နှိပ်ကွပ်ညှဉ်းပန်းမှုမျိုး ထပ်မံမဖြစ်ပွားစေရန် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နှိမ်နင်းရေးဥပဒေများကို ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု ညီညွတ်မျှတရေး ဥပဒေသစ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး ဘုရားကျောင်းတက်ရန်နှင့် ၁၅၅၉ ခုနှစ် ဘုံဝတ်ပြုဆုတောင်းစာအုပ်ကို မဖြစ်မနေ အသုံးပြုရန် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော်လည်း ဘုရားကျောင်းမတက်ဘဲ အာခံသူများအတွက် ပြစ်ဒဏ်များမှာမူ ပြင်းထန်ခြင်း မရှိလှပေ။ ၁၅၅၉ ခုနှစ် ညွှန်ကြားချက်များတွင် ဂီတကို "သီဆိုခြင်းမပြုဘဲ ဖတ်ကြားသကဲ့သို့ ရှင်းလင်းစွာ နားလည်စေရမည်" ဟု ဖော်ပြထားသော်လည်း နေ့ရက်၏ အချို့သော အချိန်များတွင် ပိုမိုဆန်းပြားသော တေးသီချင်းများကို ခွင့်ပြုခဲ့ပြီး တော်ဝင်ဝတ်ပြုကျောင်း တွင် ဆာရမ် စာသားများဖြင့် လက်တင်မော်တက် သီချင်းများ စပ်ဆိုသည့် အလေ့အထမှာ ဆက်လက် တည်ရှိခဲ့သည်။ == အိမ်ထောင်ရေး မေးခွန်း == အဲလိဇဘက် နန်းတက်စကတည်းက သူမ အိမ်ထောင်ပြုလိမ့်မည်ဟု လူအများက မျှော်လင့်ခဲ့ကြပြီး မည်သူနှင့် လက်ထပ်မည်နည်းဟူသော မေးခွန်း ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ သူမသည် ကမ်းလှမ်းမှုများစွာကို ရရှိခဲ့သော်လည်း မည်သည့်အခါမျှ အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ဘဲ သားသမီးလည်း မထွန်းကားခဲ့ပေ။ ယင်းသို့ ဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်းကိုမူ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မသိရသေးပေ။ သမိုင်းပညာရှင်များက သောမတ်စ် ဆေးမွား ၏ ဖြစ်ရပ်ကြောင့် သူမသည် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်ဆံရေးများကို စိတ်ကုန်သွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သုံးသပ်ကြသည်။ သူမသည် အသက် ၅၀ ခန့်အထိ လူပျိုတော်အချို့ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ သူမ၏ နောက်ဆုံး တော်ဝင်စကားကမ်းလှမ်းမှုမှာ သူမထက် ၂၂ နှစ်ငယ်သော အန်ဂျူးနယ်စားကြီး ဖရန်စစ် နှင့် ဖြစ်သည်။ စပိန်နိုင်ငံ ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ၏ လက်ခုပ်တွင်းသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သော သူမ၏ အစ်မဖြစ်သူကဲ့သို့ပင် အိမ်ထောင်ပြုခြင်းသည် အာဏာဆုံးရှုံးနိုင်ခြေ ရှိသော်လည်း တစ်ဖက်တွင်မူ ထီးနန်းဆက်ခံမည့် သားသမီး ရရှိနိုင်မည့် အခွင့်အရေးကို ပေးစွမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ခင်ပွန်းဖြစ်သူကို ရွေးချယ်မှု လွဲမှားပါက နိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှု သို့မဟုတ် တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများကိုပင် လှုံ့ဆော်ပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်သွားနိုင်ပေသည်။ == ရောဘတ်ဒတ်ဒ်လေ == ၁၅၅၉ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ငယ်သူငယ်ချင်း ဖြစ်သူ '''ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေ''' ကို ချစ်မြတ်နိုးနေကြောင်း ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ ရောဘတ်၏ ဇနီးဖြစ်သူ အေမီ သည် "ရင်သားတစ်ဖက်တွင် ဝေဒနာ" ခံစားနေရပြီး အကယ်၍ သူ၏ ဇနီးသာ ကွယ်လွန်သွားပါက ဘုရင်မကြီးသည် ရောဘတ်နှင့် လက်ထပ်လိုနေကြောင်း ပြောစကားများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီသို့ ရောက်သောအခါ ပြည်ပမှ မင်းသားများနှင့် မှူးမတ်အချို့သည် အဲလိဇဘက်၏ လက်ကို ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ရရန် အပြိုင်အဆိုင် ကြိုးပမ်းလာကြသည်။ စိတ်မရှည်ဖြစ်နေကြသော ၎င်းတို့၏ သံတမန်များသည် ပိုမို၍ နာမည်ပျက်စေမည့် စကားများကို အတင်းအဖျင်း ပြောဆိုလာကြပြီး ဘုရင်မကြီး အနှစ်သက်ဆုံးသူနှင့် လက်ထပ်မည့် ကိစ္စကို အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် လက်ခံကြမည်မဟုတ်ကြောင်း ဤသို့ အစီရင်ခံခဲ့ကြသည် - ''"သူမနှင့် သူ့အပေါ် ဒေါသတကြီး အော်ဟစ်ဆဲဆိုခြင်း မပြုသည့်သူ ဟူ၍ တစ်ဦးမျှ မရှိပါ... သူမသည် မိမိ မျက်နှာသာပေးထားသော ရောဘတ်ကလွဲ၍ မည်သူ့ကိုမျှ လက်ထပ်မည်မဟုတ်ပေ။"'' ၁၅၆၀ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလတွင် အေမီ ဒတ်ဒ်လေသည် လှေကားပေါ်မှ ပြုတ်ကျ၍ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ရင်ခွဲစစ်ဆေးသူ၏ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုအရ ယင်းမှာ မတော်တဆမှုတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသော်လည်း၊ လူအများစုကမူ ရောဘတ်သည် ဘုရင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်နိုင်ရန်အတွက် သူ၏ ဇနီးကို သေကြောင်းကြံစည်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု သံသယဝင်ခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေနှင့် လက်ထပ်ရန် အချိန်အတန်ကြာ အလေးအနက် စဉ်းစားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဝီလျံ ဆီစီလ်၊ နီကိုးလတ်စ် သရော့ခ်မော်တန် နှင့် အချို့သော ရှေးရိုးစွဲ မှူးမတ်များက ၎င်းတို့၏ သဘောမတူကန့်ကွက်မှုကို အထင်အရှား ပြသခဲ့ကြသည်။ ထိုလက်ထပ်ပွဲသာ ဖြစ်မြောက်လာပါက မှူးမတ်မျိုးနွယ်များ တော်လှန်ပုန်ကန်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ကောလာဟလများပင် ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်မကြီးအတွက် ထည့်သွင်းစဉ်းစားနေသည့် အခြားသော အိမ်ထောင်ဖက်လောင်းများ ရှိနေသည့်ကြားမှ ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေသည် နောက်ထပ် ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုနီးပါးခန့်အထိ အိမ်ထောင်ဖက် ဖြစ်လာနိုင်ခြေရှိသူအဖြစ် ဆက်လက် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူမကိုယ်တိုင် သူ့ကို လက်ထပ်ရန် ရည်ရွယ်ချက် မရှိတော့သည့်တိုင်အောင် ရောဘတ်၏ အချစ်ရေးနှင့် ပတ်သက်လာလျှင် အလွန်အမင်း သဝန်တိုတတ်သူ ဖြစ်သည်။ သူမသည် ၁၅၆၄ ခုနှစ်တွင် ဒတ်ဒ်လေကို '''လက်စတာ နယ်စားကြီး''' အဖြစ် ဘွဲ့ထူးအဆင့်အတန်း တိုးမြှင့်ပေးခဲ့သည်။ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် ရောဘတ်သည် နောက်ဆုံး၌ လက်တစ် ကနိုးလစ် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ရာ၊ ဘုရင်မကြီးသည် ဒေါသတကြီး တုံ့ပြန်မှုများကို အကြိမ်ကြိမ် ပြသခဲ့ပြီး သူမအား တစ်သက်တာလုံး မုန်းတီးသွားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သမိုင်းပညာရှင် စူဇန် ဒိုရန် က ထိုအခြေအနေကို ဖော်ပြခဲ့သကဲ့သို့ပင် ဒတ်ဒ်လေသည် အဲလိဇဘက်၏ '''"စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ ဘဝအလယ်ဗဟိုတွင် အမြဲတမ်း တည်ရှိနေခဲ့သည်"'''။ သူသည် ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် [[စပိန်ရေတပ်ကြီး]] ကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက် ကိုယ်တိုင် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် သူမ၏ အရေးအကြီးဆုံးသော ကိုယ်ပိုင် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများထဲ၌ သူပေးပို့ခဲ့သော စာတစ်စောင်ကို တွေ့ရှိခဲ့ရပြီး ၎င်းစာအပေါ်တွင် သူမ၏ လက်ရေးဖြင့် '''"သူ၏ နောက်ဆုံးစာ"''' ဟု မှတ်သားထားခဲ့သည်။ == ပြည်ပမှ အိမ်ထောင်ဖက်လောင်းများ == အိမ်ထောင်ရေး ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုများသည် အဲလိဇဘက်၏ နိုင်ငံခြားရေး မူဝါဒတွင် အဓိက သော့ချက်ကျသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမသည် ၁၅၅၉ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် သူမ၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ အစ်မဖြစ်သူ၏ မုဆိုးဖို စပိန်ဘုရင် ဖိလစ်၏ ကမ်းလှမ်းချက်ကို ငြင်းပယ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဆွီဒင်နိုင်ငံ ဘုရင် အဲရစ် ၁၄ ( ၏ စကားကမ်းလှမ်းမှုကိုမူ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ငယ်စဉ်ဘဝကပင် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံနှင့် အောင်သွယ်တော်ပြုရန် ဆွေးနွေးမှုများ ရှိခဲ့ဖူးသည်။ ၁၅၄၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ ၈ က ဒိန်းမတ်မင်းသား ဟောလ်စတိန်း-ဂေါ့တော့ပ်မှ နယ်စားကြီး အဒေါ့ဖ် နှင့် လက်ထပ်ရန် အဆိုပြုခဲ့ဖူးပြီး၊ ဆမ်းမားဆက် နယ်စားကြီး အက်ဒဝပ် ဆေးမိုး ကလည်း နှစ်အနည်းငယ်အကြာတွင် မင်းသား ဖရက်ဒရစ် (နောက်ပိုင်းတွင် ဖရက်ဒရစ် ၂) နှင့် လက်ထပ်ရန် အကြံပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်းဆွေးနွေးမှုများသည် ၁၅၅၁ ခုနှစ်တွင် ပျယ်ပြယ်သွားခဲ့သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ် ဝန်းကျင်နှစ်များတွင် ဒိန်းမတ်-အင်္ဂလန် ပရိုတက်စတင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရန် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့ကြပြီး ဆွီဒင်၏ အဆိုပြုချက်ကို တုံ့ပြန်ရန်အတွက် ဘုရင် ဖရက်ဒရစ် ၂ သည် ၁၅၅၉ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် အဲလိဇဘက်ထံ စကားကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။ နှစ်ပေါင်းများစွာတိုင်အောင် သူမသည် ဖိလစ်၏ ဝမ်းကွဲညီအစ်ကို တော်စပ်သူ သြစတြီးယား မင်းသားကြီး ချားလ်စ် ၂ နှင့် လက်ထပ်ရန် အလေးအနက် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၆၉ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ဟက်ဘ်စဘတ် မင်းဆက်နှင့် ဆက်ဆံရေးမှာ ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အဲလိဇဘက်သည် ပြင်သစ် ဗာလွား မင်းဆက်မှ မင်းသားနှစ်ပါးနှင့် လက်ထပ်ရန် တစ်လှည့်စီ ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ ပထမဦးစွာ အန်ဂျူး နယ်စားကြီး ဟင်နရီ နှင့် ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းနောက် ၁၅၇၂ ခုနှစ်မှ ၁၅၈၁ ခုနှစ်အထိတွင်မူ ယခင်က အလန်ဆွန် နယ်စားကြီး ဖြစ်ခဲ့သော ဟင်နရီ၏ ညီတော် အန်ဂျူး နယ်စားကြီး ဖရန်စစ် တို့နှင့် ဖြစ်သည်။ ဤနောက်ဆုံး အိမ်ထောင်ရေး ကမ်းလှမ်းချက်သည် နယ်သာလန် တောင်ပိုင်းအပေါ် စပိန်တို့၏ ထိန်းချုပ်မှုကို ဆန့်ကျင်မည့် မဟာမိတ် အစီအစဉ်နှင့် ဆက်စပ်နေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဖရန်စစ် ပေးပို့ထားသော ဖားရုပ်သဏ္ဌာန် နားကပ်ကို ဆင်မြန်းခဲ့သည်အထိ ထိုစကားကမ်းလှမ်းမှုကို အချိန်အတန်ကြာ အလေးအနက် သဘောထားခဲ့ပုံရသည်။ ၁၁၆၃ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်က ဧကရာဇ်မင်းမြတ်၏ သံအမတ်တစ်ဦးအား "ကျွန်ုပ်၏ သဘာဝစိတ်အလိုအတိုင်းသာ လိုက်ရမည်ဆိုလျှင် ဘုရင်မဖြစ်ပြီး အိမ်ထောင်သည် ဘဝဖြင့် နေရခြင်းထက် တောင်းစားရသည့် အမျိုးသမီး ဖြစ်ပါစေဦးတော့ တစ်ကိုယ်ရေတည်း နေရခြင်းကိုသာ မရမက ရွေးချယ်ပါလိမ့်မည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ထိုနှစ် နှောင်းပိုင်းတွင် အဲလိဇဘက်၌ ကျောက်ကြီးရောဂါစွဲကပ်ပြီးနောက် ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူ မေးခွန်းသည် လွှတ်တော်တွင် အပြင်းအထန် ငြင်းခုံစရာ ကိစ္စရပ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လွှတ်တော်အမတ်များက ဘုရင်မကြီး ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားခြင်းမှ ကာကွယ်ရန်အတွက် အိမ်ထောင်ပြုရန် သို့မဟုတ် ဆက်ခံမည့်သူကို အမည်စာရင်း တင်သွင်းရန် တိုက်တွန်းခဲ့ကြသည်။ သို့သော် သူမက ၎င်းနှစ်ခုစလုံးကို လုပ်ဆောင်ရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ဧပြီလတွင် သူမသည် လွှတ်တော်ကို ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့ပြီး ၁၅၆၆ ခုနှစ်တွင် အခွန်တိုးကောက်ရန် လွှတ်တော်၏ ထောက်ခံမှု လိုအပ်လာချိန်အထိ လွှတ်တော်ကို ပြန်လည်ခေါ်ယူခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ ယခင်က အိမ်ထောင်ပြုမည်ဟု ကတိပေးခဲ့ဖူးသောကြောင့် သူမသည် ငြိမ်သက်ခြင်းမရှိသော အောက်လွှတ်တော်သို့ ဤသို့ ပြောကြားခဲ့သည် -<blockquote>'''"ကျွန်ုပ်၏ ဂုဏ်သိက္ခာအတွက် လူအများရှေ့တွင် ပြောကြားခဲ့သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်တစ်ဦး၏ ကတိစကားကို မည်သည့်အခါမျှ ဖျက်ဖျက်မည်မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ် ထပ်မံပြောကြားလိုသည်မှာ ကျွန်ုပ် လက်ထပ်ရန် ရည်ရွယ်ထားသူကို ဖြစ်စေ၊ ကျွန်ုပ်ကိုယ်တိုင်ကို ဖြစ်စေ ဘုရားသခင်က ရုပ်သိမ်းမသွားခဲ့လျှင် သို့မဟုတ် အခြားသော ကြီးမားသည့် အဟန့်အတားတစ်ခုခု မဖြစ်ပွားခဲ့လျှင် ကျွန်ုပ် အဆင်ပြေပြေ လုပ်ဆောင်နိုင်သမျှ အမြန်ဆုံး အိမ်ထောင်ပြုပါမည်။"'''</blockquote>၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်သို့ ရောက်သောအခါ အစိုးရအဖွဲ့အတွင်းရှိ အဆင့်မြင့် ပုဂ္ဂိုလ်များသည် အဲလိဇဘက်အနေဖြင့် မည်သည့်အခါမျှ အိမ်ထောင်ပြုမည်မဟုတ် သို့မဟုတ် ဆက်ခံသူကို အမည်ထုတ်ဖော်လိမ့်မည်မဟုတ်ကြောင်း သီးသန့် လက်ခံခဲ့ကြသည်။ ဝီလျံ ဆီစီလ်သည် ထီးနန်းဆက်ခံမှု ပြဿနာအတွက် ဖြေရှင်းနည်းများကို စတင် ရှာဖွေနေပြီ ဖြစ်သည်။ အိမ်ထောင်မပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်သည် တာဝန်မဲ့သူအဖြစ် မကြာခဏ စွပ်စွဲခံခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း သူမ၏ နှုတ်ဆိတ်နေမှုက သူမ၏ ကိုယ်ပိုင် နိုင်ငံရေး လုံခြုံမှုကို ပိုမိုခိုင်မာစေခဲ့သည်။ အကယ်၍ သူမက ဆက်ခံမည့်သူကို အမည်နာမ သတ်မှတ်လိုက်ပါက သူမ၏ ထီးနန်းသည် အာဏာသိမ်းမှုဒဏ်ကို ခံရနိုင်ခြေ ရှိကြောင်းကို သူမ သိရှိထားခဲ့သည်။ သူမ၏ ယခင် သာဓကဖြစ်သော မေရီဘုရင်မကို ဆန့်ကျင်သည့် လုပ်ကြံမှုများတွင် "ကျွန်ုပ်ကိုယ်တိုင် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသကဲ့သို့ ဒုတိယမြောက် အာဏာရှိသူ ပုဂ္ဂိုလ်" ကို မည်သို့ ဗဟိုချက်အဖြစ် အသုံးချခဲ့ကြသည်ကို သူမ ကောင်းစွာ မှတ်မိနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ == အပျိုစင်ဘဝ == အဲလိဇဘက်၏ အိမ်ထောင်မပြုဘဲ နေထိုင်ခဲ့သည့် အခြေအနေသည် အပျိုစင်မယ်တော်မေရီ နှင့် ဆက်စပ်သော '''အပျိုစင်ဘဝကို အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုသည့် ဝါဒ''' တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ကဗျာများနှင့် ပုံတူပန်းချီများတွင် သူမကို သာမန်အမျိုးသမီးတစ်ဦးအဖြစ် မဟုတ်ဘဲ အပျိုစင်တစ်ဦး၊ နတ်ဘုရားမတစ်ပါး သို့မဟုတ် နှစ်မျိုးစလုံးအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ ကနဦးတွင် အဲလိဇဘက် ကိုယ်တိုင်သာ သူမ၏ အပေါ်ယံ အပျိုစင်ဘဝကို ဂုဏ်ထူးဆောင်အဖြစ် ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ်တွင် သူမက အောက်လွှတ်တော်သို့ "နောက်ဆုံးတွင် ကျွန်ုပ်အတွက် ဤမျှနှင့်တင် လုံလောက်ပါပြီ၊ ကမ္ပည်း ကျောက်စာတိုင်တစ်ခုပေါ်၌ 'ဘုရင်မတစ်ပါးသည် ဤမျှသော ကာလပတ်လုံး စိုးစံခဲ့ပြီး အပျိုစင်ဘဝဖြင့် ရှင်သန်ကာ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်' ဟု ဖော်ပြထားရုံဖြင့် ပြည့်စုံပါပြီ" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ကဗျာဆရာများနှင့် စာရေးဆရာများက ထိုအကြောင်းအရာကို ဆက်ခံပြီး အဲလိဇဘက်ကို ချီးမွမ်းမြှောက်စားသည့် အနုပညာ သင်္ကေတပုံဖော်မှုများကို ထုဆစ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် အပျိုစင်ဘုရင်မကြီးအား လူထုရှေ့တွင် ဂုဏ်ပြုချီးကျူးမှုများသည် အလန်ဆွန် နယ်စားကြီးနှင့် ဘုရင်မကြီး၏ အိမ်ထောင်ရေး ဆွေးနွေးမှုများကို မသိမသာ ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်ကြောင်း ပြသသည့် လျှို့ဝှက်ချက် သင်္ကေတတစ်ခုအဖြစ် အသုံးတော်ခံခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် အဲလိဇဘက်သည် မိမိကိုယ်ကို ဘုရားသခင်၏ စောင့်ရှောက်မှုအောက်၌ မိမိ၏ တိုင်းနိုင်ငံ၊ ပြည်သူလူထုနှင့် လက်ထပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာ ဆိုခဲ့သည်။ ၁၅၉၉ ခုနှစ်တွင် သူမက ပြည်သူများကို ရည်ညွှန်း၍ "ကျွန်ုပ်၏ လင်ယောက်ျားများ ဖြစ်ကြသော ကျွန်ုပ်၏ ကောင်းလှစွာသော ပြည်သူအပေါင်းတို့" ဟု မိန့်ကြားခဲ့သည်။ ဤသို့ အပျိုစင်ဖြစ်သည်ဟူသော အခိုင်အမာဆိုချက်ကို လူတိုင်းက လက်ခံခဲ့ကြသည်တော့ မဟုတ်ပေ။ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များက အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ရုပ်ခန္ဓာနှင့်အတူ နိုင်ငံတော်ကိုပါ သင်္ကေတအရ ညစ်နွမ်းစေသည့် "ညစ်ညမ်းသော ရာဂစိတ်" ၌ ပျော်မွေ့နေသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်။ ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ ၄ က ဥရောပ၏ ကြီးမားသော မေးခွန်းကြီးများထဲမှ တစ်ခုမှာ "ဘုရင်မကြီး အဲလိဇဘက်သည် အပျိုစင် စစ်မစစ်" ဟူသော အချက်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ အပျိုစင်ဘဝနှင့် ပတ်သက်လာလျှင် အဓိက အကျဆုံး မေးခွန်းမှာ ဘုရင်မကြီးသည် ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေနှင့် အချစ်ဇာတ်လမ်းကို အမှန်တကယ် လက်တွေ့ကျကျ ဆက်ဆံခဲ့ဖူးသလား (ကာမစပ်ယှက်ခဲ့ဖူးသလား) ဆိုသည့် အချက်ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၉ ခုနှစ်တွင် သူမသည် ဒတ်ဒ်လေ၏ အိပ်ခန်းကို သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်အဆောင်များနှင့် ကပ်လျက်သို့ ပြောင်းရွှေ့စေခဲ့သည်။ ၁၅၆၁ ခုနှစ်တွင်မူ သူမသည် ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖောယောင်စေသည့် ရောဂါဝေဒနာတစ်ခုကြောင့် လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်စွာ အိပ်ရာထဲလဲနေခဲ့သည်။ ၁၅၈၇ ခုနှစ်တွင် မိမိကိုယ်ကို '''အာသာ ဒတ်ဒ်လေ''' ဟု ခေါ်ဆိုသော လူငယ်တစ်ဦးသည် သူလျှိုဖြစ်နိုင်သည်ဟူသော သံသယဖြင့် စပိန်ကမ်းရိုးတန်းတွင် ဖမ်းဆီးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ထိုလူငယ်က သူသည် အဲလိဇဘက်နှင့် ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေတို့၏ တရားမဝင် သားသမီး (ကောင်မစပ်ဘဲ ရခဲ့သောသား) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့ပြီး၊ သူ၏ အသက်မှာလည်း ၁၅၆၁ ခုနှစ် ဘုရင်မကြီး ဖျားနာစဉ်က မွေးဖွားခဲ့သည့် အချိန်ကာလနှင့် ကိုက်ညီနေသည်။ သူ့ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် မက်ဒရစ်မြို့သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ပြီး စပိန်နိုင်ငံသို့ ပြည်နှင်ဒဏ်ခံထားရသည့် ကက်သလစ် မှူးမတ်တစ်ဦးနှင့် ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ၏ အတွင်းရေးမှူးဖြစ်သူ ဖရန်စစ် အင်းဂဲလ်ဖီးလ်ဒ်က စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့သည်။ ထိုစစ်ဆေးမှုကို ဖော်ပြထားသည့် စာသုံးစောင် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေပြီး၊ ၎င်းစာများထဲတွင် တော်ဝင်နန်းတော်၌ မွေးဖွားချိန်မှစ၍ စပိန်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာချိန်အထိ အာသာက သူ၏ ဘဝဇာတ်ကြောင်းဟု အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည့် အသေးစိတ်အချက်အလက်များ ပါဝင်သည်။ သို့သော်လည်း ယင်းက စပိန်လူမျိုးများကို ယုံကြည်အောင် မစွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့ပေ။ အင်းဂဲလ်ဖီးလ်ဒ်က ဘုရင် ဖိလစ်အား အာသာ၏ "ပြောဆိုချက်မှာ လက်ရှိတွင် ဘာမျှအရာမထင်ပါ" ဟု ဝန်ခံခဲ့သော်လည်း "သူ့ကို ထွက်ပြေးခွင့်မပြုသင့်ဘဲ အလွန်လုံခြုံစွာ ဖမ်းဆီးထားသင့်သည်" ဟု အကြံပြုခဲ့သည်။ ဘုရင်က သဘောတူခဲ့ပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ အာသာ၏ သတင်းကို မည်သူမျှ မကြားရတော့ပေ။ ခေတ်သစ် ပညာရှင်များက ထိုဇာတ်လမ်း၏ အခြေခံယူဆချက်ကို '''"မဖြစ်နိုင်သောအရာ"''' အဖြစ် ပယ်ချခဲ့ကြပြီး အဲလိဇဘက်၏ ဘဝကို ထိုခေတ်က လူများက အနီးကပ် အလွန်စောင့်ကြည့်ခဲ့ကြသဖြင့် သူမအနေဖြင့် ကိုယ်ဝန်ရှိခြင်းကို ဖုံးကွယ်ထားနိုင်ရန် လုံးဝ မဖြစ်နိုင်ကြောင်း အခိုင်အမာ ဆိုကြသည်။ == စကော့တလန် ဘုရင်မ မေရီ == စကော့တလန်နိုင်ငံအပေါ် အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံး မူဝါဒမှာ ထိုနေရာ၌ ပြင်သစ်တို့ ရောက်ရှိအခြေစိုက်နေမှုကို ဆန့်ကျင်ရန် ဖြစ်သည်။ ပြင်သစ်တို့က အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ပြီး သူမ၏ ကက်သလစ်ဘာသာဝင် ဝမ်းကွဲညီမဖြစ်သူ စကော့တလန်ဘုရင်မ မေရီ ကို ထီးနန်းတင်ရန် ကြံစည်နေကြမည်ကို သူမ စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ မေရီသည် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ အစ်မတော်စပ်သူ မာဂရက် ၏ မြေးဖြစ်သောကြောင့် လူအများက သူမအား အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံမည့် တရားဝင်အမွေခံအဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ မေရီကိုယ်တိုင်ကလည်း မိမိသည် ဘုရင်မကြီးနှင့် "အနီးစပ်ဆုံး သွေးချင်းတော်စပ်သူ" ဖြစ်သည်ဟု ကြွေးကြော်ခဲ့သည်။ ပရိုတက်စတင့် သူပုန်များကို ကူညီရန် စကော့တလန်သို့ စစ်တပ်စေလွှတ်ဖို့ အဲလိဇဘက်အား တိုက်တွန်းခဲ့ကြပြီး၊ ထိုစစ်ဆင်ရေးမှာ ထိရောက်မှုမရှိခဲ့သော်လည်း ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၅၆၀ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လတွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သော အီဒင်ဘတ်ချ် စာချုပ်အရ မြောက်ဘက်ပိုင်းမှ ပြင်သစ်တို့၏ ခြိမ်းခြောက်မှုကို ဖယ်ရှားနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၆၁ ခုနှစ်တွင် မေရီသည် အာဏာစက်ကို ဆုပ်ကိုင်ရန် ပြင်သစ်မှ စကော့တလန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာချိန်၌ ထိုနိုင်ငံတွင် ပရိုတက်စတင့်အသင်းတော် အခြေခိုင်နေပြီဖြစ်ပြီး အဲလိဇဘက်က ထောက်ပံ့ထားသော ပရိုတက်စတင့်မှူးမတ်များ၏ ကောင်စီက တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်နေပြီ ဖြစ်သည်။ မေရီသည် ထိုစာချုပ်ကို အတည်ပြုရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ၁၅၆၃ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်သည် သက်ဆိုင်သူနှစ်ဦးစလုံးအား တစ်ဦးမျှ ကြိုတင်မမေးမြန်းဘဲ သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်အိမ်ထောင်ဖက်လောင်းဖြစ်သူ ရောဘတ် ဒတ်ဒ်လေကို မေရီ၏ ခင်ပွန်းအဖြစ် အဆိုပြုခဲ့သည်။ နှစ်ဦးစလုံးက စိတ်အားထက်သန်မှုမရှိကြောင်း ပြသခဲ့ကြပြီးနောက် ၁၅၆၅ ခုနှစ်တွင် မေရီသည် အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် လက္ခဏာကိုယ်စီရှိကြသော လော့ဒ် ဒါန်လေ ဟု လူသိများသည့် ဟင်နရီ စတူးဝပ် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ထိုလက်ထပ်မှုသည် စကော့တလန် ပရိုတက်စတင့်များနှင့် အဲလိဇဘက်တို့အား အောင်ပွဲကို သက်သက်သာသာ အပ်နှင်းလိုက်သကဲ့သို့ ဖြစ်စေခဲ့သော မေရီ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အမှားများထဲမှ ပထမဆုံးအမှား ဖြစ်သည်။ ဒါန်လေသည် လူထုအတွင်း လျင်မြန်စွာ လူမုန်းများလာခဲ့ပြီး ၁၅၆၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဘော့သ်ဝဲလ် နယ်စားကြီး ဂျိမ်း ဟက်ဗ်ဘန်း ဦးဆောင်မှု သေချာသလောက်ရှိသော ကြံစည်သူများ၏ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ထိုဖြစ်ရပ်အပြီး မကြာမီ ၁၅၆၇ ခုနှစ် မေလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် မေရီသည် ဘော့သ်ဝဲလ်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ရာ၊ သူမကိုယ်တိုင် ခင်ပွန်းဖြစ်သူကို လုပ်ကြံမှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေခဲ့သည်ဟူသော သံသယများကို ပိုမိုကြီးထွားစေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က ထိုလက်ထပ်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ မေရီအား ဤသို့ စာရေးသားကာ ပြတ်ပြတ်သားသား ရင်ဆိုင်ခဲ့သည် -<blockquote>"အခြားသော နာမည်ဆိုးဖြင့် ကျော်ကြားသည့် ချို့ယွင်းချက်များအပြင်၊ သင်၏ ကွယ်လွန်သူ ခင်ပွန်းကို လုပ်ကြံမှုဖြင့် လူထုအကြား စွပ်စွဲခံထားရသူ၊ ထို့အပြင် (ကျွန်ုပ်တို့က မဟုတ်မမှန်ဟု ယုံကြည်လိုသော်လည်း) သင့်ကိုပါ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပတ်သက်နေသည်ဟု ဆိုနေကြသော ထိုသို့သော လက်အောက်ခံတစ်ဦးကို ဤမျှ အလျင်စလို လက်ထပ်လိုက်ခြင်းထက် သင်၏ ဂုဏ်သိက္ခာအတွက် ပိုမိုဆိုးရွားသော ရွေးချယ်မှုမျိုး မည်သို့ ရှိနိုင်ပါဦးမည်နည်း။"</blockquote>ဤဖြစ်ရပ်များသည် မေရီအား လျင်မြန်စွာ ရှုံးနိမ့်စေခဲ့ပြီး လော့ဂျ်လတ်ဗန် ရဲတိုက်တွင် ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခံရခြင်းသို့ ဦးတည်သွားခဲ့သည်။ စကော့တလန်မှူးမတ်များက သူမအား နန်းချပြီး သူမ၏ အသက်တစ်နှစ်သားအရွယ် သားတော် ဂျိမ်း ၆ ကို ထီးနန်းလွှဲအပ်ရန် ဖိအားပေးခဲ့ကြသည်။ ဂျိမ်းကို ပရိုတက်စတင့်တစ်ဦးအဖြစ် ပြုစုပျိုးထောင်ရန် စတာလင် ရဲတိုက်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ မေရီသည် ၁၅၆၈ ခုနှစ်တွင် ထောင်မှ လွတ်မြောက်ခဲ့သော်လည်း လန်းဆိုက် တိုက်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ရေကြောင်းခရီးဖြင့် ထွက်ပြေးခဲ့သည်၊ ထိုနေရာသည် တစ်ချိန်က အဲလိဇဘက်ထံမှ အကူအညီရမည်ဟု အသေအချာ ကတိကဝတ်ပြုခြင်း ခံထားရဖူးသည့် နေရာဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံး စိတ်အလိုအရမူ မိမိနှင့် အဆင့်အတန်းတူ ဘုရင်မတစ်ပါးကို နန်းပြန်တင်ပေးရန် ဖြစ်သော်လည်း၊ သူမနှင့် သူမ၏ ကောင်စီအဖွဲ့သည် အန္တရာယ်ကင်းမည့် လမ်းကိုသာ ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ကို အသုံးပြု၍ မေရီအား စကော့တလန်သို့ ပြန်ပို့ရန် သို့မဟုတ် အင်္ဂလန်၏ ကက်သလစ်ရန်သူများရှိရာ ပြင်သစ်သို့ စေလွှတ်ရန် စသည့် စွန့်စားမှုများကို လုပ်မည့်အစား၊ ၎င်းတို့သည် မေရီကို အင်္ဂလန်တွင်ပင် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ပြီး ထိုနေရာ၌ပင် မေရီသည် နောက်ထပ် '''၁၉ နှစ်တိုင်တိုင် အကျဉ်းကျခံခဲ့ရသည်။''' == ကက်သလစ်တို့၏ လှုပ်ရှားမှု == မေရီသည် မကြာမီမှာပင် တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများအတွက် ဗဟိုချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၅၆၉ ခုနှစ်တွင် မြောက်ဘက်ပိုင်း၌ ကြီးမားသော ကက်သလစ် သူပုန်ထမှုတစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ မေရီကို အကျဉ်းထောင်မှ လွှတ်ပေးရန်၊ သူမအား နော်ဖော့ခ် နယ်စားကြီး သောမတ်စ် ဟောင်းဝပ် နှင့် လက်ထပ်ပေးရန်နှင့် သူမအား အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းပေါ် တင်မြှောက်ရန် ဖြစ်သည်။ သူပုန်များ ရှုံးနိမ့်သွားပြီးနောက် အဲလိဇဘက်၏ အမိန့်ဖြင့် သူပုန်ပေါင်း ၇၅၀ ကျော်ကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ထိုတော်လှန်မှု အောင်မြင်သွားပြီဟု အထင်ဖြင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ပိုင်းယပ်စ် ၅ (Pope Pius V) သည် ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် အမြင့်ဆုံးအာဏာဖြင့် စိုးစံနေသူ ဟု အမည်ရသော သာသနာစောင့်စာချွန်လွှာကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ယင်းစာချွန်လွှာတွင် "အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်မအဖြစ် ဟန်ဆောင်နေသူနှင့် ရာဇဝတ်မှုများ၏ အစေခံ ဖြစ်သော အဲလိဇဘက်" အား ခရစ်ယာန်အသင်းတော်မှ ထုတ်ပယ်ကြောင်းနှင့် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတစ်ဦးဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူအားလုံးကိုလည်း ဘုရင်မအပေါ် သစ္စာစောင့်သိရမည့် တာဝန်မှ ကင်းလွတ်ခွင့် ပေးခဲ့သည်။ ဘုရင်မ၏ အမိန့်ကို နာခံသော ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကိုလည်း အသင်းတော်မှ ထုတ်ပယ်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ထိုစာချွန်လွှာကြောင့် လွှတ်တော်တွင်း၌ ကက်သလစ်များကို ဆန့်ကျင်သည့် ဥပဒေပြုရေးဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်ကိုယ်တိုင် ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးခဲ့၍ သက်ညှာမှုများ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၅၈၁ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများကို အဲလိဇဘက်အပေါ် သစ္စာဖောက်ဖျက်စေရန် "ရည်ရွယ်ချက်" ဖြင့် ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းစေခြင်းကို သေဒဏ်အထိ ကျခံရနိုင်သော နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်များမှစ၍ ဥရောပတိုက်ကြီးရှိ ခရစ်ယာန်စာသင်ကျောင်းများမှ သာသနာပြုဘုန်းတော်ကြီးများသည် "အင်္ဂလန်ကို ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ပြန်လည်ကူးပြောင်းရေး" လှုပ်ရှားမှုအတွက် အင်္ဂလန်သို့ လျှို့ဝှက်စွာ လာရောက်ခဲ့ကြသည်။ အချို့မှာ သစ္စာဖောက်မှုမြောက်သော အပြုအမူများကြောင့် ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရပြီး၊ ယင်းက ဘာသာရေးအတွက် အသက်စွန့်သူများ (အာဇာနည်များ) အဖြစ် အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုသည့် အလေ့အထကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ အမြင့်ဆုံးအာဏာဖြင့် စိုးစံနေသူ စာချွန်လွှာသည် အင်္ဂလိပ် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များအား မေရီကို အင်္ဂလန်၏ တရားဝင် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်အဖြစ် မျှော်လင့်ကြည့်ရှုရန် တွန်းအားတစ်ရပ် ဖြစ်စေခဲ့သည်။ မေရီကို အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းပေါ် တင်မြှောက်ရန် ကြံစည်သည့် ကက်သလစ်တို့၏ လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု တိုင်းကို မေရီကိုယ်တိုင် သိရှိချင်မှ သိရှိလိမ့်မည် ဖြစ်သော်လည်း၊ ၁၅၇၁ ခုနှစ် ရီဒိုလ်ဖီ လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု (ယင်းဖြစ်ရပ်ကြောင့် မေရီ၏ ချစ်ရေးဆိုသူ နော်ဖော့ခ် နယ်စားကြီး ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်) မှသည် ၁၅၈၆ ခုနှစ် ဘာဘင်တန် လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှု အထိ အဲလိဇဘက်၏ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် နှင့် တော်ဝင်ကောင်စီသည် မေရီကို အပြစ်ပေးနိုင်မည့် အထောက်အထားများကို စိတ်အားထက်သန်စွာ စုဆောင်းခဲ့ကြသည်။ ကနဦးတွင် အဲလိဇဘက်သည် မေရီကို သေဒဏ်ပေးရန် တိုက်တွန်းချက်များကို ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၈၆ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် ဘာဘင်တန် လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှုအတွင်း ရေးသားခဲ့သော စာအထောက်အထားများအရ မေရီကို တရားစွဲဆိုရန်နှင့် ကွပ်မျက်ရန် ခွင့်ပြုချက်ပေးဖို့ သူမအား ဖျောင်းဖျနိုင်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ပြစ်ဒဏ်စီရင်ချက် ကြေညာစာတွင် "အဆိုပါ မေရီသည် ဤထီးနန်းကို မိမိပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ဟန်ဆောင်တောင်းဆိုကာ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ တော်ဝင်ရုပ်ခန္ဓာကို ထိခိုက်နာကျင်စေရန်၊ သေဆုံးစေရန်နှင့် ပျက်စီးစေရန် ရည်ရွယ်သော ကိစ္စရပ်အဝဝကို ဤတိုင်းနိုင်ငံအတွင်း ကြံစည်စစ်ဆေးခဲ့သည်" ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ '''၁၅၈၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင်''' နော်သက်တမ်ရှိုင်းယား ရှိ ဖော်သရင်းဟေး ရဲတိုက်၌ မေရီသည် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ကွပ်မျက်ပြီးနောက် အဲလိဇဘက်က သူမသည် လက်မှတ်ရေးထိုးထားသော ကွပ်မျက်မိန့်ဝရမ်းကို ပေးပို့ရန် ရည်ရွယ်ချက်မရှိခဲ့ကြောင်း ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ သိခွင့်မရှိဘဲ ဝရမ်းကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည့်အတွက် အတွင်းရေးမှူး ဝီလျံ ဒေဗီဆင်ကို အပြစ်ပုံချခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ထိုသို့ နောင်တရမှု မည်မျှ စစ်မှန်ကြောင်းနှင့် သူမသည် ဝရမ်းကို တကယ်ပင် အချိန်ဆွဲချင်ခဲ့သလား ဆိုသည့်အချက်အပေါ် ထိုခေတ်က လူများနှင့် နောက်ပိုင်း သမိုင်းပညာရှင်များအကြား သံသယပွားစရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ == စစ်ပွဲများ == အဲလိဇဘက်၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒမှာ အများအားဖြင့် ကာကွယ်ရေးစစ် အသွင်သာ ဖြစ်သည်။ ချွင်းချက်အနေဖြင့် ၁၅၆၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှ ၁၅၆၃ ခုနှစ် ဇွန်လအထိ လီဟာ့ဗ် ၏ ဆိပ်ကမ်းကို အင်္ဂလိပ်တို့ ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်မှု ရှိခဲ့သော်လည်း၊ အဲလိဇဘက်၏ မဟာမိတ် ဟူဂါးနိုး (ပြင်သစ်ပရိုတက်စတင့်) များက ဆိပ်ကမ်းကို ပြန်လည်သိမ်းယူရန် ကက်သလစ်များနှင့် ပူးပေါင်းသွားခဲ့သဖြင့် ထိုစစ်ဆင်ရေးမှာ ရှုံးနိမ့်မှုဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ၁၅၅၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီတွင် ပြင်သစ်ထံ ဆုံးရှုံးခဲ့ရသော ကဲလေး ဆိပ်ကမ်းနှင့် လီဟာ့ဗ် ဆိပ်ကမ်းကို လဲလှယ်ရန် ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ ရေတပ်မတော်၏ လှုပ်ရှားမှုများမှတစ်ဆင့်သာ တိုက်စစ်ဆင်သော မူဝါဒကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ယင်းက စပိန်နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ပွဲတွင် အောင်မြင်မှု ရရှိစေခဲ့ပြီး၊ ထိုစစ်ပွဲ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကို ပင်လယ်ပြင်၌ တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူမသည် ၁၅၇၇ ခုနှစ်မှ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်အတွင်း ကမ္ဘာလှည့်ခရီးစဉ်ကို အောင်မြင်စွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ဖရန်စစ် ဒရိတ် ကို ဆာ ဘွဲ့ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး၊ သူသည် စပိန်ဆိပ်ကမ်းများနှင့် ရေတပ်စုများကို ဝင်ရောက်စီးနင်း တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ခေတ် ရေကြောင်းစွန့်စားသူများတွင် ပင်လယ်ဓားပြဆန်ဆန် ပြုမူခြင်းနှင့် ကိုယ်ကျိုးရှာလိုသော စိတ်ဓာတ်များ ရှိနေကြပြီး ၎င်းတို့အပေါ် ဘုရင်မကြီးအနေဖြင့် ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း သိပ်မရှိခဲ့ပေ။ === နယ်သာလန် === ၁၅၆၂-၁၅၆၃ ခုနှစ်တွင် လီဟာ့ဗ် ဆိပ်ကမ်းကို ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ပြန်လည်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့် ဖြစ်ရပ်ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်သည် ဥရောပတိုက်ကြီးပေါ်သို့ စစ်တပ်စေလွှတ်ခြင်းကို ရှောင်ရှားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ကို တော်လှန်နေသော ပရိုတက်စတင့် ဒတ်ခ်ျသူပုန်များကို ကူညီရန် အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ စေလွှတ်ရခြင်းမှာ ၁၅၈၄ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်မကြီး၏ မဟာမိတ်များဖြစ်ကြသော အော်ရိန်းမင်းသား ဝီလျံ နှင့် အန်ဂျူး နယ်စားကြီးတို့ ကွယ်လွန်သွားခဲ့ခြင်း၊ ထို့ပြင် စပိန်ပိုင် နယ်သာလန်၏ ဘုရင်ခံဖြစ်သူ ပါးမား နယ်စားကြီး အလက်ဇန်းဒါး ဖားနီးစ်) ထံသို့ ဒတ်ခ်ျမြို့များ ဆက်တိုက် လက်နက်ချခဲ့ရခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၁၅၈၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဖိလစ် ၂ နှင့် ပြင်သစ်ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်တို့ ဂျွိုင်းဗီးလ် ၌ မဟာမိတ်ဖွဲ့လိုက်ခြင်းကြောင့် အန်ဂျူး၏နောင်တော် ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ ၃ အနေဖြင့် နယ်သာလန်အပေါ် စပိန်တို့ လွှမ်းမိုးလာမှုကို တုံ့ပြန်ရန် အခွင့်အရေး မရှိသလောက် ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ယင်းက ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ် အားကောင်းသည့် ပြင်သစ်အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြား ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် စပိန်တို့၏ သြဇာကို ပျံ့နှံ့စေခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံကိုလည်း ကျူးကျော်ခံရမည့် အန္တရာယ်ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ၁၅၈၅ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် ပါးမားနယ်စားကြီးက အန့်တွပ် မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့လိုက်ခြင်းကြောင့် အင်္ဂလိပ်နှင့် ဒတ်ခ်ျတို့ဘက်မှ တစ်စုံတစ်ရာ တုံ့ပြန်ရန် လိုအပ်လာခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်ရပ်၏ ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၅၈၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် '''နန်းဆပ်ချ် စာချုပ်ကို''' ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး၊ အဲလိဇဘက်က ဒတ်ခ်ျတို့အား စစ်ရေးအရ ကူညီပံ့ပိုးပေးရန် ကတိပြုခဲ့သည်။ ဤစာချုပ်သည် အင်္ဂလိပ်-စပိန် စစ်ပွဲ စတင်ခြင်း၏ မှတ်တိုင်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုစစ်ဆင်ရေးကို အဲလိဇဘက်၏ ချစ်သူဟောင်း ဖြစ်ခဲ့ဖူးသူ '''လက်စတာ နယ်စားကြီး''' က ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ကနဦးကတည်းက ဤစစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုကို စိတ်ပါလက်ပါ ထောက်ခံခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပေ။ သူမ၏ ဗျူဟာမှာ ဒတ်ခ်ျတို့အား အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ဖြင့် အပေါ်ယံသာ ကူညီပေးဟန်ပြပြီး၊ လက်စတာ ဟော်လန်သို့ ရောက်ရှိပြီး ရက်ပိုင်းအတွင်းမှာပင် စပိန်နှင့် လျှို့ဝှက်ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးမှုများကို စတင်ရန် ဖြစ်သည်။ ယင်းဗျူဟာသည် ၎င်းဒေသတွင် ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲခွင့် အာဏာကို တည်ဆောက်ပြီး တိုက်စစ်ဆင်ရန် ပြင်ဆင်နေသည့် ဒတ်ခ်ျတို့၏ မျှော်လင့်ချက်၊ လက်စတာ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေခဲ့သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ အဲလိဇဘက်က သူ့အား "ရန်သူနှင့် ထိပ်တိုက်တွေ့ပြီး အဆုံးအဖြတ်ခံယူမည့် စစ်ပွဲမျိုးကို မည်သည့်တန်ဖိုးပေးရပေးရ ရှောင်ရှားရန်" လိုလားခဲ့သည်။ လက်စတာသည် ဒတ်ခ်ျလွှတ်တော်ထံမှ ဘုရင်ခံချုပ်ရာထူးကို လက်ခံခဲ့ခြင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်ကို ဒေါသထွက်စေခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က ယင်းကို နယ်သာလန်၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို သူမအား အတင်းအဓမ္မ လက်ခံခိုင်းစေရန် ဒတ်ခ်ျတို့၏ ပရိယာယ်တစ်ခုအဖြစ် မြင်ခဲ့ပြီး၊ သူမသည် ထိုအာဏာကို အမြဲတမ်း ငြင်းပယ်ထားခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သူမက လက်စတာထံ ဤသို့ ရေးသားပေးပို့ခဲ့သည် -<blockquote>'''"ကျွန်ုပ်တို့ကိုယ်တိုင် မြှောက်စားခဲ့ပြီး ဤတိုင်းပြည်ရှိ အခြားမည်သည့် လက်အောက်ခံထက်မဆို ပိုမို၍ ထူးထူးခြားခြား မျက်နှာသာပေးခဲ့သော လူတစ်ယောက်သည်၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ဤမျှ ထိခိုက်စေမည့် ကိစ္စရပ်တွင် ကျွန်ုပ်တို့၏ အမိန့်တော်ကို ဤမျှ နိမ့်ကျသော နည်းလမ်းဖြင့် ချိုးဖောက်လိမ့်မည်ဟု (လက်တွေ့ မကြုံရလျှင်) ကျွန်ုပ်တို့ မည်သည့်အခါမျှ တွေးထင်မိမည် မဟုတ်ပါ... ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြတ်သားသော အလိုတော်နှင့် အမိန့်တော်မှာ ဆင်ခြေဆင်လက်များနှင့် အချိန်ဆွဲမှု အားလုံးကို ဖယ်ရှားပြီး၊ သင်၏ သစ္စာစောင့်သိမှု တာဝန်အရ ဤစာကို ဆောင်လာသူက ကျွန်ုပ်တို့၏ နာမတော်ဖြင့် ညွှန်ကြားသမျှ အားလုံးကို ချက်ချင်း နာခံဆောင်ရွက်ရန် ဖြစ်သည်။ ဤအမိန့်ကို ပျက်ကွက်ခြင်း မရှိစေရ၊ ပျက်ကွက်ပါက ကြုံတွေ့ရမည့် ကြီးမားလှသော ဘေးအန္တရာယ်ကို သင်ကိုယ်တိုင် တာဝန်ယူရမည်။"'''</blockquote>အဲလိဇဘက်၏ "အမိန့်တော်" မှာ သူမ၏ စေတမန်က ဒတ်ခ်ျနိုင်ငံတော်ကောင်စီ ရှေ့မှောက်တွင် ဘုရင်မကြီး၏ သဘောမတူ ကန့်ကွက်စာများကို လူသိရှင်ကြား ဖတ်ကြားရန်ဖြစ်ပြီး၊ လက်စတာသည် ထိုနေရာတွင် ဘေး၌ မတ်တပ်ရပ် စောင့်ဆိုင်းနေခဲ့ရသည်။ သူမ၏ "စစ်သေနာပတိချုပ်" အား ဤသို့ လူသိရှင်ကြား အရှက်ခွဲခြင်းနှင့်အတူ တစ်ဖက်တွင် စပိန်နှင့် သီးခြား ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ဆက်လက် ဆွေးနွေးနေခြင်းတို့ကြောင့် ဒတ်ခ်ျတို့အကြား လက်စတာ၏ အဆင့်အတန်းမှာ ပြန်လည်ကုစား၍မရအောင် ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ ဆာလောင်မွတ်သိပ်နေသော အင်္ဂလိပ်စစ်သည်များအတွက် ကတိပြုထားသည့် ရန်ပုံငွေများကို ပေးပို့ရန် အဲလိဇဘက်က အကြိမ်ကြိမ် ငြင်းဆန်ခဲ့ခြင်းကြောင့် စစ်ဆင်ရေးမှာ ပြင်းထန်စွာ အဟန့်အတား ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ဤလှုပ်ရှားမှုအပေါ် ပါဝင်ပတ်သက်ရန် ဘုရင်မကြီး၏ ဝန်လေးမှု၊ နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေးခေါင်းဆောင်အဖြစ် လက်စတာ၏ ကိုယ်ပိုင်ချို့ယွင်းချက်များ၊ နှင့် ဒတ်ခ်ျနိုင်ငံရေး၏ ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြားပြီး ရှုပ်ထွေးပွေလီလှသော အခြေအနေများကြောင့် ၎င်းစစ်ဆင်ရေးမှာ ရှုံးနိမ့်မှုဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ လက်စတာသည် ၁၅၈၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် သူ၏ စစ်သေနာပတိ ရာထူးမှ နောက်ဆုံး၌ နှုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ စပိန်တို့သည် နယ်သာလန်၏ တောင်ပိုင်းပြည်နယ်များကို ဆက်လက် ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့ဆဲ ဖြစ်ပြီး အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်မည့် ခြိမ်းခြောက်မှုမှာလည်း ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ဒတ်ခ်ျတို့အား ကူညီပံ့ပိုးမှုမှာ ဆက်လက် တည်ရှိခဲ့သည်။ လက်စတာ၏နေရာတွင် '''ဖရန်စစ် ဗီယာ''' က အစားထိုး ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး သူသည် ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် နယ်သာလန်ရှိ အဲလိဇဘက်၏ စစ်တပ်အားလုံး၏ စစ်သေနာပတိချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် ဤရာထူးကို ရယူထားစဉ်အတွင်း စစ်ဆင်ရေး တစ်ဆယ့်ငါးကြိမ်လုံး၌ လုံးဝနီးပါး ဆက်တိုက် အောင်ပွဲရရှိခဲ့သည်။ ဗီယာသည် နာဆောမှ မောရစ် ဦးဆောင်သော ဒတ်ခ်ျများနှင့် အလွန်ကောင်းမွန်သော ဆက်ဆံရေး ရှိခဲ့ပြီး နယ်သာလန်နိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိရန်အတွက် ၎င်းတို့နှင့် နီးကပ်စွာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဗီယာ၏ စစ်တပ်များသည် "စပိန်တို့အား မည်သူမျှ မအောင်နိုင်" ဟူသော ဒဏ္ဍာရီကို ခြေမှုန်းပစ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် သူသည် အဲလိဇဘက်၏ လေးစားမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်တို့၏ ဒတ်ခ်ျအပေါ် ကူညီပံ့ပိုးမှုသည် အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် ပြီးဆုံးသွားခဲ့သော်လည်း၊ ထိုအချိန်တွင် ဒတ်ခ်ျတို့သည် မိမိခြေထောက်ပေါ်မိမိ ရပ်တည်နိုင်လောက်အောင် အင်အားတောင့်တင်းနေပြီ ဖြစ်သည်။ === စပိန် === ၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့ စစ်ဖြစ်ပွားချိန်၌ '''ဖရန်စစ် ဒရိတ်''' သည် ကာရစ်ဘီယံပင်လယ်ရှိ စပိန်ဆိပ်ကမ်းများနှင့် သင်္ဘောများကို တစ်နှစ်ကြာ လှည့်လည်စီးနင်း တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂ သည် အင်္ဂလန်ကို တိုက်ရိုက် စစ်ဆင်နွှဲရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည့်အတွက် ၁၅၈၇ ခုနှစ်တွင် ဒရိတ်သည် ကာဒစ်ဇ် ဆိပ်ကမ်းကို အောင်မြင်စွာ ဝင်ရောက်စီးနင်းပြီး အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည့် စပိန်စစ်သင်္ဘောစုကြီးကို ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သည်။ ၁၅၈၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် စပိန်၏ ကမ္ဘာကျော် ရေတပ်မတော်ကြီးဖြစ်သော '''[[စပိန်ရေတပ်ကြီး]]''' သည် ပါးမားနယ်စားကြီး ဦးဆောင်သည့် စပိန်ကျူးကျော်ရေးစစ်တပ်ကို နယ်သာလန်မှတစ်ဆင့် အင်္ဂလန်အရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းသို့ ကူးတို့ပို့ဆောင်ပေးရန် အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြားသို့ ရွက်လွှင့်လာခဲ့သည်။ ထိုစပိန်ရေတပ်ကြီးကို ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက်ရန် အဲလိဇဘက်သည် ဖရန်စစ် ဒရိတ်နှင့် ချားလ်စ် ဟောင်းဝပ် တို့ ဦးဆောင်သော သူမ၏ ရေတပ်မတော်ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးသည် စစ်ဗျူဟာတွက်ချက်မှု မှားယွင်းခြင်း၊ ကံမကောင်းခြင်းများနှင့် ဇူလိုင်လ ၂၈-၂၉ ရက် (ပြက္ခဒိန်သစ်အရ ဩဂုတ်လ ၇-၈ ရက်) သန်းခေါင်ယံအချိန်တွင် ဂရာဗလင်း ကမ်းလွန်၌ အင်္ဂလိပ်တို့၏ မီးတင်ရှို့ထားသော သင်္ဘောများဖြင့် တိုက်ခိုက်မှုတို့ ပေါင်းစပ်သွားမှုကြောင့် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရပြီး၊ စပိန်သင်္ဘောများသည် မြောက်အရှေ့ဘက်သို့ အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ပျံ့လွင့်သွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အချို့သင်္ဘောများသည် မြောက်ပင်လယ်မှတစ်ဆင့် စပိန်သို့ ပြန်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး အိုင်ယာလန်အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းမှတစ်ဆင့် တောင်ဘက်သို့ ပြန်လှည့်ရာတွင် အိုင်ယာလန်ကမ်းရိုးတန်း၌ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများ ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီးနောက်၊ စပိန်ရေတပ်ကြီး၏ ပျက်စီးယိုယွင်းနေသော အကြွင်းအကျန်များသာ စပိန်နိုင်ငံသို့ မွဲမွဲပြာပြာဖြင့် ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီး ဤသို့ ကံကြမ္မာဆိုးနှင့် ကြုံနေရသည်ကို မသိရှိသေးသည့် အင်္ဂလန်ပြည်တွင်း၌မူ လက်စတာ နယ်စားကြီး၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် နိုင်ငံတော်ကို ကာကွယ်ရန် အင်္ဂလိပ်ပြည်သူ့စစ်များ စုရုံးနေခဲ့ကြသည်။ လက်စတာသည် အဲလိဇဘက်အား အက်ဆက်စ် ရှိ တီလ်ဘူရီ တွင် စုရုံးနေသော သူမ၏ စစ်တပ်များကို လာရောက်စစ်ဆေးရန် ဩဂုတ်လ ၈ ရက်နေ့၌ ဖိတ်ကြားခဲ့သည်။ သူမသည် ကတ္တီပါအဖြူရောင် ဂါဝန်ပေါ်တွင် ငွေရောင် ရင်ဖုံးသံချပ်အင်္ကျီကို ဆင်မြန်းလျက် '''"တီလ်ဘူရီ စစ်မိန့်ခွန်း "''' ကို ပြည်သူ့စစ်များရှေ့တွင် ဤသို့ မိန့်ကြားခဲ့သည် -<blockquote>"'''ကျွန်ုပ် ချစ်အပ်သော ပြည်သူတို့... ကျွန်ုပ်တို့၏ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးကို စိုးရိမ်ကြသော အချို့သူများက သစ္စာဖောက်ခံရမည့် ဘေးကို ကြောက်ရွံ့သဖြင့် လက်နက်စွဲကိုင်ထားသည့် လူအုပ်ကြီးကြားသို့ ကိုယ်တိုင်မဝင်ရောက်ရန် ကျွန်ုပ်တို့ကို သတိပေးခဲ့ကြပါသည်။ သို့သော် ကျွန်ုပ်သည် သစ္စာရှိပြီး ချစ်ခင်ရသော ကျွန်ုပ်၏ ပြည်သူများကို သံသယစိတ်ဖြင့် ကြည့်ရမည့် ဘဝမျိုးဖြင့် မရှင်သန်လိုကြောင်း အသေအချာ ပြောကြားလိုပါသည်။...''' '''''<big>ကျွန်ုပ်တွင် အားနွဲ့လှသော အမျိုးသမီးတစ်ဦး၏ ရုပ်ခန္ဓာသာ ရှိသည်ကို ကျွန်ုပ်သိပါသည်၊ သို့သော် ကျွန်ုပ်၌ ဘုရင်တစ်ပါး၏ နှလုံးသားနှင့် သတ္တိ ရှိပါသည်၊ ယင်းသည် အင်္ဂလန်ဘုရင်တစ်ပါး၏ နှလုံးသားမျိုး ဖြစ်ပါသည်။</big>''''' '''ထို့ကြောင့် ပါးမား ဖြစ်စေ၊ စပိန် ဖြစ်စေ သို့မဟုတ် ဥရောပမှ မည်သည့်မင်းသားကမဆို ကျွန်ုပ်၏ တိုင်းနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်များကို ကျူးကျော်ရန် ဝံ့ရဲလာခြင်းကို ကျွန်ုပ်အနေဖြင့် လုံးဝ ခွင့်လွှတ် အသည်းခံနိုင်မည် မဟုတ်ပါ။"'''</blockquote>မည်သည့် ကျူးကျော်မှုမျှ ရောက်ရှိမလာသည့်အခါတွင် တစ်နိုင်ငံလုံး အောင်ပွဲခံ ပျော်ရွှင်ခဲ့ကြသည်။ စိန့်ပေါလ် ကာသီဒရယ် ဘုရားကျောင်း ရှိ ဘုရားသခင်ထံ ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းခြင်း ဝတ်ပြုပွဲသို့ သွားရောက်သည့် အဲလိဇဘက်၏ စီတန်းလှည့်လည်မှု ခမ်းနားပုံမှာ သူမ၏ နန်းတက်ပွဲ အခမ်းအနားနှင့်ပင် ရင်ဘောင်တန်းနိုင်ခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းသည် အဲလိဇဘက်အတွက်ရော၊ ပရိုတက်စတင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအတွက်ပါ ပြင်းထန်သော ဝါဒဖြန့်ချိရေး အောင်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ပြည်သူများက ဤသို့ ကယ်တင်ခြင်းခံရမှုကို ဘုရားသခင်၏ မျက်နှာသာပေးမှုနှင့် အပျိုစင်ဘုရင်မကြီး၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် နိုင်ငံတော်ကို မည်သူမျှ မဖျက်ဆီးနိုင်ဟူသော အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ခံယူခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဤအောင်ပွဲသည် စစ်ပွဲ၏ အချိုးအကွေ့တစ်ခု ဖြစ်မလာခဲ့ဘဲ စစ်ပွဲမှာ နောက်ထပ် တစ်ဆယ့်ခြောက်နှစ်တိုင်တိုင် ဆက်လက် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် တစ်နှစ်ဖြစ်သည့် ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်သည် စစ်သည်အင်အား ၂၃,၃၇၅ ဦးနှင့် သင်္ဘော ၁၅၀ ပါဝင်သော '''အင်္ဂလိပ် ရေတပ်ကြီး (သို့မဟုတ် တန်ပြန်ရေတပ်ကြီး)'''ကို စပိန်နိုင်ငံသို့ စေလွှတ်ခဲ့ပြီး ၎င်းကို ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ်အဖြစ် ဖရန်စစ် ဒရိတ် ကလည်းကောင်း၊ စစ်သူကြီးအဖြစ် ဂျွန် နောရစ် ကလည်းကောင်း ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဤအင်္ဂလိပ်ရေတပ်စုကြီးသည် စစ်သည် ၁၁,၀၀၀ မှ ၁၅,၀၀၀ ကြား သေဆုံး၊ ဒဏ်ရာရ သို့မဟုတ် ရောဂါဖြင့် သေဆုံးခဲ့ရပြီး သင်္ဘော ၄၀ နစ်မြုပ် သို့မဟုတ် အဖမ်းခံခဲ့ရသဖြင့် အကြီးအကျယ် ပျက်စီးဆုံးရှုံးကာ ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရသည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို ဖျက်ဆီးစဉ်က အင်္ဂလန်ရရှိခဲ့သော အသာစီးရမှုအားလုံး ဆုံးရှုံးသွားခဲ့ရပြီး စပိန်တို့၏ ဤအောင်ပွဲက နောက်ထပ်ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုအတွင်း ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ၏ ရေတပ်အင်အား ပြန်လည်ဦးမော့လာစေရန် အစပြုပေးခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ရေတပ်မတော်က နောက်ထပ်ကျူးကျော်လာမည့်အန္တရာယ်ကို စောင့်ကြည့်နေစဉ်အတွင်း၊ '''"အဲလိဇဘက်ခေတ် ပင်လယ်ခွေးများ "''' ဟု လူသိများကြသည့် ဒရိတ်ချ်၊ ဟောကင်းစ် နှင့် ရာလေ တို့ အပါအဝင် အင်္ဂလိပ် ပုဂ္ဂလိကပိုင် စစ်သင်္ဘော များသည် စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီတို့၏ ရတနာသယ်သင်္ဘောများကို လိုက်လံရှာဖွေ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် စပိန်ပင်လယ်ပင်မအတွင်းရှိ အခြေစိုက်စခန်းများနှင့် သင်္ဘောများကို ဝင်ရောက်စီးနင်း လုယက်သည့် အကျိုးအမြတ် အလွန်များပြားသော ဖက်စပ်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု စစ်ဆင်ရေးများတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်၏ နန်းတော်နှင့် သြဇာကြီးမားသော လန်ဒန်ကုန်သည်ကြီးများသည် အဲလိဇဘက်ကိုယ်တိုင် ခွင့်ပြုမိန့်ပေးထားသည့် ဤစစ်ဆင်ရေးများကို မြှင့်တင်ရန်၊ ရိက္ခာတပ်ဆင်ရန်နှင့် ရန်ပုံငွေထောက်ပံ့ရန် ရှေ့တန်းမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်မကြီး တစ်ဦးတည်းပင် ရရှိလာသော အမြတ်အစွန်းများ၏ သုံးပုံတစ်ပုံနီးပါးကို ရရှိခဲ့ပြီး ယင်းက သူမ၏ တိုင်းနိုင်ငံတော် ဘဏ္ဍာတိုက်ကို ပိုမိုပြည့်လျှံစေခဲ့သည်။ အထင်ရှားဆုံးသော လုယက်ပစ္စည်းတစ်ခုမှာ ၁၅၉၂ ခုနှစ်တွင် အဇိုးရက်စ် ကမ်းလွန်တိုက်ပွဲ၌ ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သော မာဒီဒီဂျု့စ် အမည်ရှိ အလွန်ကြီးမားပြီး တန်ဖိုးဖြတ်မရနိုင်သည့် ပေါ်တူဂီ ကုန်သင်္ဘောကြီး ခါရက်ဂျ် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသင်္ဘော ဒါမောက် ဆိပ်ကမ်းသို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် အကြီးအကျယ် အခိုးခံခဲ့ရသဖြင့် အဲလိဇဘက်ကို ဒေါသထွက်စေခဲ့သော်လည်း၊ ကျန်ရှိနေသေးသော ကုန်စည်များ၏ တန်ဖိုးသည်ပင် ထိုခေတ်က အင်္ဂလိပ်ဘဏ္ဍာတိုက်တစ်ခုလုံးရှိ စည်းစိမ်ချမ်းသာ၏ ထက်ဝက်ခန့် ရှိခဲ့သည်။ ရှုံးနိမ့်မှုအချို့လည်း ရှိခဲ့ပြီး အထင်ရှားဆုံးမှာ ၁၅၉၅ ခုနှစ်တွင် ကာရစ်ဘီယံပင်လယ်သို့ သွားရောက်သည့် ဒရိတ်နှင့် ဟောကင်းစ်တို့၏ ဆိုးရွားလှသော စစ်ဆင်ရေးဖြစ်ပြီး၊ ထိုခရီးစဉ်အတွင်း ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံး ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြရာ ထိုသတင်းကြောင့် အဲလိဇဘက်မှာ အလွန်တုန်လှုပ်ချောက်ချားခဲ့ရသည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ဂျိမ်း လန်ကတ်စတာ ၊ ဝီလျံ ပါကာ နှင့် အားလုံးထဲတွင် အအောင်မြင်ဆုံးဖြစ်လာမည့် ခရစ္စတိုဖာ နယူးပို့တ်တို့ကဲ့သို့သော "ပင်လယ်ခွေး" မျိုးဆက်သစ်များ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ကြီးမားသော ရတနာသယ်သင်္ဘောကြီးများကို မဖမ်းဆီးနိုင်ခဲ့ကြသော်လည်း အဲလိဇဘက်၏ ပင်လယ်ခွေးများသည် အလွန်အောင်မြင်ခဲ့ကြသည်။ ရန်သူကို အဆက်မပြတ် နှောင့်ယှက်တိုက်ခိုက်သည့် ဤဗျူဟာကြောင့် စစ်ပွဲကာလတစ်လျှောက်လုံးတွင် နှစ်စဉ် တစ်နိုင်ငံလုံး သွင်းကုန်၏ ပျမ်းမျှ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ရှာဖွေပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၉၆ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်သည် စပိန်တို့၏ ရတနာသယ်သင်္ဘောစုကို သိမ်းပိုက်ရန် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် '''ဒုတိယမြောက် အင်္ဂလိပ်ရေတပ်ကြီးကို''' ကာဒစ်ဇ် သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ အနှစ်သက်ဆုံးသူ ဖြစ်သော အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး ဦးဆောင်သည့် အင်္ဂလိပ်ရေတပ်သည် ဒတ်ခ်ျတို့၏ ကူညီမှုဖြင့် ကာဒစ်ဇ်မြို့ကို အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး စပိန်တို့၏ သင်္ဘော ၃၂ စင်းခန့်နှင့် ၎င်းတို့ထဲရှိ ရတနာများကိုပါ ဖျက်ဆီးနစ်မြှုပ်စေခဲ့သည်။ ဤအောင်ပွဲကို မဟာအောင်ပွဲကြီးအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့ကြပြီး အက်ဆက်စ်သည်လည်း သူရဲကောင်းတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ရာ သူ၏ သြဇာမှာ အဲလိဇဘက်နှင့်ပင် ရင်ဘောင်တန်းနိုင်လောက်အောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဘုရင်မကြီးက အက်ဆက်စ်အား စပိန်ရတနာများကို ခိုးယူသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့ပြီး ကာဒစ်ဇ်တွင် ရှိနေစဉ်အတွင်း သူမထံမှ မည်သည့်လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာမျှ မရရှိဘဲ အဘယ်ကြောင့် သူရဲကောင်း ဆာ ဘွဲ့တံဆိပ်များကို လျှောက်ပေးခဲ့သနည်းဟု ပြင်းပြင်းထန်ထန် မေးခွန်းထုတ်ကာ သတိပေးခဲ့သည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း ကာဒစ်ဇ်မြို့ အသိမ်းခံရမှုကို ကလဲ့စားချေရန်အတွက် ဘုရင် ဖိလစ် ၂ သည် လအနည်းငယ်အကြာတွင် '''ဒုတိယမြောက် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို''' အင်္ဂလန်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဤရေတပ်ကြီးသည် ကပ်ဆိုးနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည် - ပြင်းထန်သော မုန်တိုင်းများက အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို မမြင်ရသေးမီမှာပင် ရေတပ်စုကြီးကို တိုက်ခတ်ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သဖြင့် စစ်သည် ၅,၀၀၀ နီးပါး သေဆုံးပြီး သင်္ဘော ၄၀ ခန့် နစ်မြုပ်ခဲ့ရသည်။ ဤဖြစ်ရပ်နှင့် ကာဒစ်ဇ် ဝင်ရောက်စီးနင်းခံရမှုတို့ကြောင့် စပိန်နိုင်ငံသည် ထိုနှစ်တွင်ပင် လူမွဲခံဝန် (ဒေဝါလီခံခြင်း) ကြေညာခဲ့ရသည်။ သို့သော် ဖိလစ်သည် လက်မလျှော့ဘဲ ၁၅၉၇ ခုနှစ်တွင် တတိယမြောက် ရေတပ်ကြီးကို ထပ်မံစေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလန်ကမ်းရိုးတန်းအနီးတွင် အခြားမုန်တိုင်းတစ်ခုကြောင့် ရေတပ်စုကြီး ပျဉ်းပြားလွင့်သွားခဲ့ကာ နောက်ထပ်သင်္ဘော ၂၈ စင်း နစ်မြုပ် သို့မဟုတ် အဖမ်းခံခဲ့ရပြီး စစ်သည် ၂,၀၀၀ ခန့် ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဤစစ်ဆင်ရေးအတွင်း စွမ်းစွမ်းတမံ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ချားလ်စ် ဟောင်းဝပ် ကို နော့တင်ဂမ် နယ်စားကြီး ဘွဲ့ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း Azores ကျွန်းစုသို့ သွားရောက်သည့် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုတွင် ရှုံးနိမ့်ပြီး ပြန်လာခဲ့သော အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီးကိုမူ ဘုရင်မကြီးက အင်္ဂလန်အား ကာကွယ်မဲ့အောင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲကာ အလွန်အမင်း ဒေါသထွက်ခဲ့သဖြင့် ၎င်းတို့နှစ်ဦး၏ ဆက်ဆံရေးမှာ ပိုမိုတင်းမာလာခဲ့သည်။ ၁၅၉၈ ခုနှစ်တွင် ဘုရင် ဖိလစ် ၂ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၊ သူ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသည့် ဘုရင် ဖိလစ် ၃ သည် သူ၏ ရေတပ်ကို တဖန်ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၁၆၀၁ ခုနှစ်တွင် ထိုနေရာမှ သူပုန်များကို ကူညီရန် '''စတုတ္ထမြောက် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို''' အိုင်ယာလန်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ စပိန်တို့သည် ယခုအကြိမ်တွင် ကုန်းတွင်းပိုင်းသို့ ဆိုက်ကပ်နိုင်ခဲ့ပြီး ကင်ဆေးလ် မြို့ကို သုံးလကြာ ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ မြို့ပြင်ပရှိ သူပုန်များ ရှုံးနိမ့်သွားခဲ့ပြီးနောက် စပိန်တို့သည် အိုင်ယာလန် အနောက်တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်ရှိ ၎င်းတို့၏ စစ်တပ်တစ်ခုလုံးကို လက်နက်ချရန် ဖိအားပေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဤရှုံးနိမ့်မှုသည် အင်္ဂလန်နှင့် ဖြစ်ပွားနေသော စစ်ပွဲတွင် စပိန်တို့၏ ဇွဲလုံ့လကို အားလျော့သွားစေခဲ့သည်။ နှစ်ဦးစလုံးမှာ စစ်ပန်းနေကြပြီဖြစ်ရာ အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီး တစ်နှစ်အကြာ ၁၆၀၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်တို့အကြား '''လန်ဒန်စာချုပ်''' ဖြင့် ငြိမ်းချမ်းရေး လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ ဝေါ်လ်တာ ရာလေ က ဘုရင်မကြီး ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အဲလိဇဘက်၏ အလွန်အမင်း သတိကြီးမှုကြောင့် စပိန်နှင့် စစ်ပွဲတွင် အနှောင့်အယှက် ဖြစ်ခဲ့ရသည်ဟု ဤသို့ စွပ်စွဲဆိုခဲ့သည် -<blockquote>'''"အကယ်၍ ကွယ်လွန်သူ ဘုရင်မကြီးအနေဖြင့် သူမ၏ စာရေးစာချီများကို ယုံကြည်သကဲ့သို့ သူမ၏ စစ်သူရဲကောင်းများကိုသာ ယုံကြည်ခဲ့ပါလျှင်၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် သူမ၏ ခေတ်ကာလအတွင်း ထိုကြီးမားသော အင်ပါယာကြီးကို အပိုင်းပိုင်းဖြစ်အောင် ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့မည်ဖြစ်ပြီး၊ ရှေးခေတ်ကာလများကကဲ့သို့ ၎င်းတို့၏ ဘုရင်များကို သင်္ဘောသီးနှင့် လိမ္မော်သီးများကဲ့သို့ တန်ဖိုးမရှိအောင် ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့လိမ့်မည်။ သို့သော် မဟာဘုရင်မကြီးသည် အရာရာကို တစ်ဝက်တစ်ပျက်သာ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး သေးငယ်သော ကျူးကျော်မှုများဖြင့်သာ စပိန်တို့အား မိမိကိုယ်ကို မည်သို့ ကာကွယ်ရမည်ကို သင်ကြားပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်စေခဲ့ကာ ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အားနည်းချက်ကို သိမြင်စေခဲ့သည်။"'''</blockquote>အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များကလည်း အလားတူ အကြောင်းပြချက်များဖြင့် အဲလိဇဘက်ကို ဝေဖန်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ အဲလိဇဘက်အနေဖြင့် သူမ၏ စစ်သေနာပတိများကို အလွန်အမင်း မယုံကြည်ရန် ခိုင်လုံသောအကြောင်းပြချက် ရှိခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်းတို့သည် စစ်မြေပြင်သို့ ရောက်ရှိသွားသည့်အခါ သူမကိုယ်တိုင် ပြောကြားခဲ့သကဲ့သို့ ''"အချည်းနှီးသော ဂုဏ်ပကာသန အပြုအမူများဖြင့် စိတ်လွင့်မျောသွားတတ်ကြသောကြောင့်"'' ဖြစ်သည်။ === ပြင်သစ် === ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင် စတုတ္ထမြောက်ဟင်နရီ က ပြင်သစ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံသောအခါ အဲလိဇဘက်သည် သူ့ထံသို့ စစ်ရေးအရ ကူညီပံ့ပိုးမှုများ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် ၁၅၆၃ ခုနှစ် လီဟာ့ဗ် ဆိပ်ကမ်းမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ရပြီးနောက်ပိုင်း ပြင်သစ်နိုင်ငံအတွင်းသို့ သူမ၏ ပထမဆုံးသော စစ်ရေးစွန့်စားမှု ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီ၏ ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်နှင့် စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် ၂ တို့က ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်ခဲ့ကြပြီး၊ အဲလိဇဘက်သည် အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြား ဆိပ်ကမ်းများကို စပိန်တို့ သိမ်းပိုက်သွားမည်ကို စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ပြင်သစ်၌ ဆင်နွှဲခဲ့သော အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကနဦးစစ်ဆင်ရေးများသည် စနစ်မကျဘဲ ထိရောက်မှု မရှိခဲ့ပေ။ ပါရီဂရင် ဘာတီး သည် အဲလိဇဘက်၏ အမိန့်များကို များစွာ လျစ်လျူရှုပြီး စစ်သည် ၄,၀၀ဝ ရှိသော စစ်တပ်ဖြင့် ပြင်သစ်မြောက်ပိုင်းတွင် ရလဒ်ကောင်းကောင်းမထွက်ဘဲ လှည့်လည်သွားလာနေခဲ့သည်။ သူသည် ပါရီမြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့မှု ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဖရိုဖရဲဖြင့် ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဂျွန် နောရစ် သည် စစ်သည် ၃,၀၀၀ ကို ဦးဆောင်၍ ဘရီတန်းနီ တွင် စစ်ဆင်ရေး ဆင်နွှဲခဲ့သော်လည်း ဇွန်လ၌ ကွင်းနလက် တွင် အောင်ပွဲရရှိခဲ့လင့်ကစား အဆုံးအဖြတ်မရှိဘဲ ပြီးဆုံးသွားခဲ့သည်။ ဇူလိုင်လတွင် အဲလိဇဘက်သည် ဟင်နရီ ၄ အား ရူးအန်း မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ရာတွင် ကူညီရန် အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး ရောဘတ် ဒက်ဗရိုး ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်၌ အခြားစစ်တပ်တစ်ခုကို ထပ်မံစေလွှတ်ခဲ့ပြီး နောရစ်လည်း ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အက်ဆက်စ်သည် မည်သည့်အရာကိုမျှ မစွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့ဘဲ ၁၅၉၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် နေရပ်သို့ ပြန်လာခဲ့ကာ ဟင်နရီသည်လည်း ဧပြီလတွင် မြို့ကို ဝိုင်းရံထားခြင်းကို စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။ ထုံးစံအတိုင်း အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ စစ်သေနာပတိများ ပြည်ပသို့ ရောက်ရှိသွားသည့်အခါ ၎င်းတို့အပေါ် ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း မရှိခဲ့ပေ။ သူမက အက်ဆက်စ်နှင့် ပတ်သက်၍ ''"သူ ဘယ်မှာရှိနေလဲ၊ ဘာလုပ်နေလဲ၊ ဒါမှမဟုတ် ဘာလုပ်ရမှာလဲ ဆိုတာကို ကျွန်ုပ်တို့ မသိပါ"'' ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ နောရစ်သည် စစ်ရေးအကူအညီ ပိုမိုရရှိရန် ကိုယ်တိုင်လာရောက် လျှောက်လဲဖို့ လန်ဒန်သို့ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က ဝေခွဲမရ ဝေဝါးနေခဲ့ပြီး နောရစ် မရှိခိုက် ၁၅၉၂ ခုနှစ် မေလတွင် ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်နှင့် စပိန်စစ်တပ်တို့သည် ပြင်သစ်အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ခရအွန်းတွင် သူ၏ စစ်တပ်အကြွင်းအကျန်များကို ခြေမှုန်းပစ်လုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့သော စစ်ဆင်ရေး အားလုံးအတွက် အဲလိဇဘက်သည် စစ်သေနာပတိများ တောင်းဆိုသည့် ရိက္ခာများနှင့် စစ်ကူများအတွက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံရန် ဝန်လေးခဲ့သည်။ ၁၅၉၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဟင်နရီသည် ပြင်သစ်ထီးနန်းကို ဆက်လက်ထိန်းချုပ်နိုင်ရန်အတွက် ပါရီမြို့တွင် ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဤလုပ်ရပ်ကြောင့် စိတ်ထိခိုက် တုန်လှုပ်ခဲ့ရပြီး သူမ၏ စိတ်ကျေနပ်မှုရအောင် ဟင်နရီ၏ နောက်ထပ် ကြိုးပမ်းမှုမှန်သမျှကို မကျေမနပ် ဖြစ်ခဲ့ကာ သူမ၏ စစ်တပ်အားလုံးကို နေရပ်သို့ ပြန်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်လင့်ကစား ကက်သလစ်အဖွဲ့ဝင်များသည် ဟင်နရီကို မယုံကြည်ကြဘဲ ဆက်လက် ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြဆဲ ဖြစ်သည်၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း ၎င်းတို့၏ စပိန်မဟာမိတ်များသည် ဘရီတန်းနီတွင် စစ်ဆင်ရေးကို ဆက်လက်ဆင်နွှဲပြီး အဓိကဆိပ်ကမ်းဖြစ်သော ဘရက်စ်တ် သို့ အပြင်းအထန် ချီတက်လာခဲ့ကြသည်။ စပိန်ဘုရင် ဖိလစ်သည် ပြင်သစ်အနောက်ပိုင်းတွင် အဆင့်မြင့် စစ်အခြေစိုက်စခန်းများ တည်ဆောက်ရန် ရည်ရွယ်ထားပြီး၊ ထိုနေရာမှတစ်ဆင့် သူ၏ ပြန်လည်တည်ဆောက်ထားသော ရေတပ်ဖြင့် အင်္ဂလန်ကို အမြဲတမ်း ခြိမ်းခြောက်နိုင်ရန် ဖြစ်သည်။ နောရစ်က အဲလိဇဘက်ထံ ဤခြိမ်းခြောက်မှုကို သတိပေးစာ ရေးသားခဲ့ပြီးနောက်၊ သူမသည် အတန်ကြာ တွန့်ဆုတ်နေခဲ့သော်လည်း အန္တရာယ်ကို မြင်ရသဖြင့် ၁၅၉၄ ခုနှစ်တွင် အခြားစစ်တပ်တစ်ခုကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ နောရစ်သည် စစ်သည် ၄,၀၀၀ ဖြင့် သူ၏ ပြင်သစ်စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ မဟာမိတ် ဂျီးန်ဗလ်ဒီအောမွန့် နှင့်အတူ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ယခုအကြိမ်တွင် အောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့သည် - မြို့အချို့ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ၎င်းတို့သည် ဘရက်စ်တ်မြို့အနီးရှိ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသော စပိန်ခံတပ်တစ်ခုကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ခဲ့ပြီး ၎င်းခံတပ်ကို သိမ်းပိုက်ဖျက်ဆီးနိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် ထိုခြိမ်းခြောက်မှုကို အဆုံးသတ်စေခဲ့သော အဆုံးအဖြတ်ပေးသည့် အောင်ပွဲဖြစ်ခဲ့ပြီး မကြာမီမှာပင် ကက်သလစ်အဖွဲ့ချုပ်လည်း ပြိုလဲသွားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် နောရစ်ကို သူရဲကောင်းတစ်ဦးအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့သော်လည်း၊ ထို့နောက်တွင် သူ၏ စစ်တပ်များနှင့်အတူ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လာရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ၁၅၉၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် စပိန်ကို စစ်ကြေညာခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်အား ပြင်သစ်နှင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စေလိုခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက်သည် ဟင်နရီအပေါ် မယုံကြည်ခြင်းနှင့် ပြင်သစ် ပိုမိုအာဏာကြီးမားလာမည်ကို စိုးရိမ်ခြင်းတို့ကြောင့် စိတ်ဝင်စားမှုမရှိခဲ့ပေ။ သို့သော် စပိန်တို့သည် ၁၅၉၆ ခုနှစ်တွင် ကဲလေး မြို့ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး စပိန်တို့သည် အင်္ဂလန်၏ မျက်စိအောက်သို့ တဖန်ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသဖြင့် အဲလိဇဘက်သည် သဘောထားလျော့ပေးခဲ့ကာ ဒတ်ခ်ျသမ္မတနိုင်ငံနှင့်အတူ သုံးပွင့်ဆိုင်မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက်သည် ဘိုလိုင်း (မြန်မာများဆိုကြသော ဘိုလော့ဂ်နာ) မြို့ သို့မဟုတ် ငွေကြေးအရ လျော်ကြေးတစ်ခုခုရရန် အလဲအလှယ်လုပ်ဖို့ ကြိုးပမ်းရင်း ဆက်လက်တွန့်ဆုတ်နေခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် ငွေကြေးလျော်ကြေးပေးရန် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။ ၁၅၉၇ ခုနှစ် မတ်လတွင် စပိန်စစ်တပ်များက အာမီယန် မြို့ကို သိမ်းပိုက်လိုက်သောအခါ အဲလိဇဘက်သည် ဟင်နရီ၏ စစ်တပ်များနှင့် ပူးပေါင်းရန် သောမတ်စ် ဘက်စကာဗီးလ် ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်၌ စစ်သည် ၄,၂၀၀ ခန့်ရှိသော စစ်တပ်ကို ပီကာဒီ သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်-ပြင်သစ် ပူးပေါင်းစစ်တပ် ရောက်ရှိလာပြီးနောက် အာမီယန်မြို့ကို ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ပြီး စပိန်စစ်ကူစစ်တပ်ကို မောင်းထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် မြို့က လက်နက်ချခဲ့ပြီး၊ ၎င်းနောက်တွင် စပိန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ပြင်သစ်၏ ကမ်းလှမ်းမှုများ စတင်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် အဲလိဇဘက်ကို ဤငြိမ်းချမ်းရေးတွင် ပါဝင်စေလိုသော်လည်း သူမက ဒတ်ခ်ျများနှင့် ဖွဲ့စည်းထားသော မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို သတိပေးကာ ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် နောက်ဆုံးတွင် အဲလိဇဘက်၏ ကွယ်ရာ၌ ဗာဗင်စ် တွင် စပိန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သူမသည် ပြင်သစ်ဘုရင်အား "သစ္စာမဲ့မှုနှင့် နှစ်ခွလျှောက်ခြင်း" ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။ === အိုင်ယာလန် === အိုင်ယာလန်သည် သူမ၏ ဘုရင်နိုင်ငံ နှစ်ခုအနက် တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း၊ အဲလိဇဘက်သည် ကက်သလစ်ဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး သူမ၏ အာဏာစက်ကို ဖီဆန်ရန်နှင့် ရန်သူများနှင့် ပူးပေါင်းကြံစည်ရန် ဝန်မလေးသည့်၊ အချို့နေရာများတွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရသလောက် ဖြစ်နေသော ရန်လိုသည့် အိုင်ယာလန်လူထုနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ထိုဒေသတွင် သူမကျင့်သုံးသော မူဝါဒမှာ သူမ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ်များကို မြေယာများ ပေးအပ်ရန်နှင့် သူပုန်များအနေဖြင့် အင်္ဂလန်ကို တိုက်ခိုက်မည့် စစ်အခြေစိုက်စခန်းတစ်ခုအဖြစ် စပိန်ထံသို့ အိုင်ယာလန်ကို ပေးအပ်ခြင်းမပြုနိုင်ရန် တားဆီးဖို့ ဖြစ်သည်။ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သော တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများအတွင်း ဘုရင်မကြီး၏ စစ်တပ်များသည် မြေယာများကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးပြီး ယောက်ျား၊ မိန်းမနှင့် ကလေးသူငယ်များကိုပါမကျန် သတ်ဖြတ်သည့် "မြေလှန်စနစ်" နည်းဗျူဟာများကို ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။ ၁၅၈၂ ခုနှစ်တွင် ဒက်စမွန် နယ်စားကြီး ဂျေရုဒ် ဖစ်ဇ်ဂျေရုဒ် ဦးဆောင်သည့် မန်စတာ ဒေသ သူပုန်ထမှုအတွင်း အိုင်ယာလန်ပြည်သူ ၃၀,၀၀ဝ ခန့် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးပြီး သေဆုံးခဲ့ရသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ကဗျာဆရာနှင့် နယ်မြေသစ်အခြေချနေထိုင်သူ ဧဒမန် စပင်ဆာ က သားကောင်ဖြစ်ခဲ့ရသူများသည် "မည်သည့် ကျောက်ခဲကဲ့သို့ ခက်ထန်သော နှလုံးသားပိုင်ရှင်မျိုးမဆို သနားကရုဏာသက်ရလောက်သည့် ဆင်းရဲဒုက္ခမျိုးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြရသည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်က သူမ၏ စစ်သေနာပတိများအား "ထိုရိုင်းစိုင်းပြီး မဟာဆန်ခြင်းမရှိသော လူမျိုး" ဖြစ်သည့် အိုင်ယာလန်သားများကို ကောင်းမွန်စွာ ဆက်ဆံရန် အကြံပြုခဲ့သော်လည်း၊ သူမ သို့မဟုတ် သူမ၏ စစ်သူကြီးများသည် ၎င်းတို့၏ အာဏာရှင်ဆန်သော ရည်ရွယ်ချက်အတွက် အင်အားနှင့် သွေးထွက်သံယိုမှုများကို အသုံးပြုချိန်တွင် မည်သည့် နောင်တတရားမျှ ပြသခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ၁၅၉၃ ခုနှစ်နှင့် ၁၆၀၃ ခုနှစ်အကြားတွင် အဲလိဇဘက်သည် အိုင်ယာလန်၌ "ကိုးနှစ်ကြာစစ်ပွဲ" ဟုခေါ်သော အပြင်းထန်ဆုံး စမ်းသပ်မှုနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ယင်းသည် သူပုန်ခေါင်းဆောင် တိုင်ရွန် နယ်စားကြီး ဟျူး အိုနေးလ် ကို ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားသည့် စပိန်နိုင်ငံနှင့် စစ်မီးအရှိန်အဟုန် အပြင်းထန်ဆုံး ဖြစ်ပွားနေချိန်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော တော်လှန်မှု ဖြစ်သည်။ ၁၅၉၉ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် အဲလိဇဘက်သည် အဆိုပါ တော်လှန်မှုကို နှိမ်နင်းရန် ရောဘတ် ဒက်ဗရိုး ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် သူမအား စိတ်ပျက်စေသည်မှာ သူသည် စစ်ရေးအရ တိုးတက်မှု အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့ပြီး ဘုရင်မကြီး၏ အမိန့်ကို ဖီဆန်ကာ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူ၏ နေရာတွင် ချားလ်စ် ဘလောက်န့် နှင့် အစားထိုးခဲ့ပြီး သူသည် စပိန်တို့ ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားသည့် သူပုန်များကို သုံးနှစ်အတွင်း အောင်မြင်စွာ ခြေမှုန်းနိုင်ခဲ့သည်။ အဆုံးအဖြတ်ပေးသည့် တိုက်ပွဲသည် ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် ကင်ဆေးလ် ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အဲလိဇဘက်က ၎င်းအောင်ပွဲကို ချီးကျူးကာ ဘလောက်န့်အား သူရဲကောင်းတစ်ဦးအဖြစ် မြှောက်စားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အိုင်ယာလန်စစ်ပွဲအတွက် ကုန်ကျခဲ့သော ဘဏ္ဍာရေးစရိတ်မှာ အလွန်ကြီးမားလှသဖြင့် အဲလိဇဘက်၏ နိုင်ငံတော်သည် ဒေဝါလီခံရမည့် အခြေအနေမှ သီသီလေးသာ လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ အိုနေးလ်သည် နောက်ဆုံး၌ အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီး ရက်ပိုင်းအကြာ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် မယ်လီဖောင့် စာချုပ်ဖြင့် လက်နက်ချခဲ့သည်။ == ပြည်ပ ကုန်သွယ်ရေး == === ရုရှား === အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ မောင်ငယ် အက်ဒွပ် ၆ လက်ထက်က စတင် ထူထောင်ခဲ့သည့် ရုရှားဇာဘုရင်နိုင်ငံ နှင့် သံတမန်ဆက်ဆံရေးကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ သူမသည် ဇာဘုရင် အိုင်ဗန် သဲဖုရုဒ် ထံသို့ ခင်မင်ရင်းနှီးသော စာများကို မကြာခဏ ရေးသားလေ့ရှိသော်လည်း၊ ဇာဘုရင်မှာမူ အဲလိဇဘက်က စစ်ရေးမဟာမိတ်ပြုရန်ထက် ကုန်သွယ်ရေးကိုသာ အာရုံစိုက်နေသည့်အတွက် မကြာခဏ စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ အိုင်ဗန်သည် တစ်ကြိမ်တွင် သူမအား လက်ထပ်ခွင့်ပင် ကမ်းလှမ်းခဲ့ဖူးပြီး၊ သူ၏ နန်းသက်နှောင်းပိုင်းတွင် အကယ်၍ သူ၏ အာဏာစက် အန္တရာယ်ကြုံတွေ့ရပါက အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ခိုလှုံခွင့်ရရှိရန် အာမခံချက် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ယင်းကိစ္စ မအောင်မြင်သောအခါ သူသည် မေ ဟတ်စတင်းစ်နှင့် လက်ထပ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်က ရုရှားသံအမတ်နှင့် ၎င်းအကြောင်းကို ဆွေးနွေးရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ မက်စကိုဗီ ကုမ္ပဏီ ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း လုပ်ငန်း စတင်ခဲ့သူ အင်္ဂလိပ်ကုန်သည်နှင့် စွန့်စားရှာဖွေသူ အန်တိုနီ ဂျန်ကင်ဆန် သည် ဇာဘုရင် အိုင်ဗန်၏ နန်းတော်သို့ ဘုရင်မကြီး၏ အထူးသံအမတ်အဖြစ် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၅၈၄ ခုနှစ်တွင် အိုင်ဗန် ကွယ်လွန်သောအခါ သူ၏ သားတော် ဖီအိုဒေါ ၁ က အရိုက်အရာကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ သူ၏ ဖခင်နှင့်မတူဘဲ ဖီအိုဒေါသည် အင်္ဂလန်နှင့် သီးသန့်ကုန်သွယ်ခွင့်များကို ထိန်းသိမ်းရန် စိတ်အားထက်သန်မှု မရှိခဲ့ပေ။ သူသည် မိမိ၏ ဘုရင်နိုင်ငံကို နိုင်ငံခြားသား အားလုံးအတွက် လမ်းဖွင့်ပေးခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ဖခင်အိုင်ဗန်က သည်းခံခဲ့သော အင်္ဂလိပ်သံအမတ် ဂျရုမ်း ဘိုးစ် ( ၏ မာနထောင်လွှားမှုကို မုန်းတီးကာ ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဇာဘုရင်အား ပြန်လည်စဉ်းစားရန် ဖျောင်းဖျပေးဖို့ ရင်ခွင်ပိုက်အုပ်ချုပ်သူ ဗလစ် ဂိုဒူနော့ဗ် ထံ တောင်းဆိုရန် သံအမတ်သစ် ဒေါက်တာ ဂျိုင်းလ်စ် ဖလက်ချာ ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဖလက်ချာသည် ဖီအိုဒေါ၏ မြောက်မြားစွာသော ဘွဲ့အမည်များအနက် နှစ်ခုကို ချန်လှပ်၍ ခေါ်ဆိုခဲ့မိခြင်းကြောင့် ထိုညှိနှိုင်းမှုများမှာ ပျက်ပြားခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဖီအိုဒေါထံသို့ တစ်ဖက်က အသနားခံပြီး တစ်ဖက်က အပြစ်တင်စကားများ ပါဝင်သည့် စာများကို ဆက်လက် ပေးပို့ခဲ့သည်။ သူမသည် မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် အဆိုပြုခဲ့သည်၊ ယင်းမှာ ဖီအိုဒေါ၏ ဖခင်ဖြစ်သူက ကမ်းလှမ်းစဉ်က သူမ ငြင်းပယ်ခဲ့သောအရာ ဖြစ်သော်လည်း၊ ယခုအကြိမ်တွင်မူ ရုရှားတို့ဘက်က ပြန်လည် ငြင်းဆန်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ === မူဆလင်နိုင်ငံများ === အဲလိဇဘက်၏ စိုးစံမှု ကာလအတွင်း အင်္ဂလန်နှင့် ဘာဘာရီ ပြည်နယ်များအကြား ကုန်သွယ်ရေးနှင့် သံတမန်ရေး ဆက်ဆံမှုများ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်သည် စပိန်နိုင်ငံကို ဆန့်ကျင်ရန်အတွက် မော်ရိုကိုနိုင်ငံနှင့် ကုန်သွယ်ရေး ဆက်ဆံမှုတစ်ရပ် ထူထောင်ခဲ့ပြီး၊ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ပိတ်ပင်တားမြစ်ချက် ရှိလင့်ကစား မော်ရိုကို သကြားနှင့် လဲလှယ်ရန်အတွက် ချပ်ဝတ်တန်ဆာများ၊ ခဲယမ်းမီးကျောက်များ၊ သစ်များနှင့် သတ္တုများကို ရောင်းချခဲ့သည်။ ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် မော်ရိုကို အုပ်ချုပ်သူ မူလိုင်း အာမတ် အယ်လ်-မန်ဆာ ၏ အဓိက အတွင်းရေးမှူးဖြစ်သူ အာဘ်ဒဲလ် အိုဝါဟက် ဘင် မက်ဆုဒ် သည် စပိန်ကို ဆန့်ကျင်မည့် အင်္ဂလိပ်-မော်ရိုကို မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရန် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းဖို့ အင်္ဂလိပ်နန်းတော်သို့ သံအမတ်အဖြစ် လာရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် "မော်ရိုကိုနိုင်ငံသို့ စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများ ရောင်းချရန် သဘောတူခဲ့ပြီး၊ သူမနှင့် မူလိုင်း အာမတ် အယ်လ်-မန်ဆာ တို့သည် စပိန်တို့အား ပူးတွဲစစ်ဆင်ရေး ဆင်နွှဲရန် ကိစ္စကို အဆက်မပြတ် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်"။ သို့သော်လည်း ဆွေးနွေးမှုများသည် အဆုံးအဖြတ်မရှိဘဲ ပြီးဆုံးခဲ့ရပြီး၊ ထိုသံတမန်အဖွဲ့ ရောက်ရှိပြီး နှစ်နှစ်အတွင်းမှာပင် အုပ်ချုပ်သူ နှစ်ဦးစလုံး ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြသည်။ လဗန့် ကုမ္ပဏီ ကို လုပ်ပိုင်ခွင့် ပေးအပ်ခြင်းနှင့်အတူ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် အော်တိုမန် အင်ပါယာ၏ ဗဟိုအစိုးရ ထံသို့ ပထမဆုံး အင်္ဂလိပ်သံအမတ် ဝီလျံ ဟာဘွန်း ကို စေလွှတ်ခြင်းဖြင့် '''အော်တိုမန် အင်ပါယာ နှင့်လည်း''' သံတမန်ဆက်ဆံရေး ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ကုန်သွယ်ရေးစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ နှစ်ဦးနှစ်ဖက်လုံးမှ သံတမန်များစွာကို အပြန်အလှန် စေလွှတ်ခဲ့ကြပြီး အဲလိဇဘက်နှင့် ဆူလ်တန် မူရတ် ၃ အကြား စာပေးစာယူများလည်း ရှိခဲ့သည်။ စာတစ်စောင်တွင် မူရတ်က ပရိုတက်စတင့် ယုံကြည်မှုနှင့် အစ္စလာမ်ဘာသာတို့သည် "ရုပ်တုကိုးကွယ်မှုကို နှစ်ဦးစလုံးက ပယ်ချကြသည့်အတွက် ရောမကက်သလစ်ဘာသာနှင့် စာလျှင် အပြန်အလှန် တူညီသောအချက်များစွာ ပိုမိုရှိနေသည်" ဟူသော အယူအဆကို နှစ်သက်သဘောကျခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နှင့် အော်တိုမန်အင်ပါယာအကြား မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ကက်သလစ် ဥရောပနိုင်ငံများ စိတ်ပျက်ရလောက်အောင်ပင် အင်္ဂလန်သည် အော်တိုမန်အင်ပါယာသို့ ခဲနှင့် သံဖြူ (အမြောက်သွန်းလုပ်ရန်အတွက်) နှင့် စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများကို တင်ပို့ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် က ဘုံရန်သူဖြစ်သော စပိန်အား ဆန့်ကျင်ရန် အော်တိုမန်တို့ တိုက်ရိုက်စစ်ရေးအရ ပါဝင်လာစေရန် စည်းရုံးလှုံ့ဆော်နေချိန်ဖြစ်ရာ၊ ၁၅၈၅ ခုနှစ် စပိန်နှင့် စစ်ပွဲစတင်ဖြစ်ပွားချိန်၌ အဲလိဇဘက်သည် မူရတ် ၃ နှင့် ပူးတွဲစစ်ဆင်ရေးများ ဆင်နွှဲရန် အလေးအနက် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ === အမေရိက === ၁၅၈၃ ခုနှစ်တွင် ဟမ်ဖရီ ဂီလ်ဘတ်) သည် နယူးဖောင်လန် တွင် နယ်မြေသစ်အခြေချရန် အနောက်ဘက်သို့ ရွက်လွှင့်ခဲ့သော်လည်း အင်္ဂလန်သို့ မည်သည့်အခါမျှ ပြန်မလာနိုင်ခဲ့ပေ။ ဂီလ်ဘတ်၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ ညီဖြစ်သူ '''ဝေါ်လ်တာ ရာလေ သည်''' အတ္တလန္တိတ် ကမ်းရိုးတန်းကို စူးစမ်းရှာဖွေခဲ့ပြီး၊ "အပျိုစင် ဘုရင်မကြီး" အဲလိဇဘက်ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ဗာဂျီးနီးယား ဟု အမည်ပေးထားဟန်ရှိသည့် နယ်မြေကို မိမိပိုင်အဖြစ် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ဤနယ်မြေသည် ယနေ့ခေတ် ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်ထက် များစွာပိုမိုကြီးမားပြီး နယူးအင်္ဂလန်မှသည် ကာရိုလိုင်းနားပြည်နယ်များအထိ ကျယ်ပြန့်သည်။ ၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင် ရာလေသည် လူနည်းစုတစ်စုနှင့်အတူ ဗာဂျီးနီးယားသို့ ပြန်လာခဲ့ပြီး ယနေ့ခေတ် မြောက်ကာရိုလိုင်းနား ကမ်းလွန်ရှိ ရိုအန်နုတ်ကျွန်း သို့ ဆိုက်ကပ်ခဲ့ကြသည်။ ပထမဆုံး အခြေချနေထိုင်မှု ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် ရာလေသည် အခြားလူအုပ်စုတစ်စုကို ထပ်မံစုဆောင်းခဲ့ပြီး ဂျွန် ဝှိုက် အား အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ ၁၁၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရာလေ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာချိန်၌ သူချန်ထားခဲ့သော '''ရိုအန်နုတ် အခြေချစခန်း''' ၏ အရိပ်အယောင်မျှပင် မတွေ့ရတော့ဘဲ လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်စွာ ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့သော်လည်း၊ ယင်းသည် မြောက်အမေရိကတွင် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ပထမဆုံးသော အခြေချနေထိုင်မှု ဖြစ်ခဲ့သည်။ === အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ === စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီ သင်္ဘောများကို အောင်မြင်စွာ စီးနင်းတိုက်ခိုက်ပြီးနောက်၊ အင်္ဂလိပ်ရေကြောင်းခရီးသည်များသည် စည်းစိမ်ချမ်းသာများ ရှာဖွေရန် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်း လှည့်လည်ခဲ့ကြသည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် လန်ဒန်ကုန်သည်ကြီးများသည် အရှေ့ဖျားကုန်သွယ်ရေးတွင် စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီတို့၏ လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုကို ပြတ်ပြတ်သားသား ခြေမှုန်းပစ်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အဲလိဇဘက်ထံသို့ အသနားခံစာ တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။ '''၁၆၀၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်နေ့တွင်''' ကုန်သည်များသည် အဲလိဇဘက်ထံမှ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာစာချွန်လွှာကို ရရှိခဲ့ပြီး အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာဒေသနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့တွင် ကုန်သွယ်ရန်အတွက် '''အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ''' ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဂျိမ်း လန်ကတ်စတာ က ပထမဆုံးသော ရေကြောင်းခရီးစဉ်ကို ကွပ်ကဲခဲ့ပြီး ၎င်းခရီးစဉ်သည် အောင်မြင်ခဲ့ကာ ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် ဂျာဗားကျွန်းရှိ ဘန်တန်၌ ပထမဆုံးသော ကုန်လှောင်ရုံ (စက်ရုံ) ကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ကိပ်အော့ဖ်ဂွတ်ဒ်ဟုပ် ၏ အရှေ့ဘက်နှင့် မာဂျဲလန် ရေလက်ကြား ၏ အနောက်ဘက်ရှိ နိုင်ငံအားလုံးနှင့် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကုန်သွယ်မှုတွင် ဤကုမ္ပဏီအား ၁၅ နှစ်တာ ကာလပတ်လုံး လက်ဝါးကြီးအုပ် လုပ်ကိုင်ခွင့် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဤကုမ္ပဏီသည် နောက်ပိုင်း ၁၈ နှင့် ၁၉ ရာစုနှစ်များတွင် ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်မှု၏ ထက်ဝက်ခန့်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ နယ်မြေအမြောက်အများကိုပါ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ == ကျန်ရှိနေသောနှစ်များ == ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် [[စပိန်ရေတပ်ကြီး]]ကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း ကာလများသည် အဲလိဇဘက်အတွက် သူမ၏ နန်းသက်ကုန်ဆုံးချိန်အထိ ကြီးစိုးခဲ့သော ဒုက္ခအသစ်များကို သယ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ စပိန်နိုင်ငံနှင့်လည်းကောင်း၊ အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၌လည်းကောင်း ဖြစ်ပွားနေသော ပဋိပက္ခများသည် ရေရှည်ဆွဲဆန့်လာခဲ့ပြီး၊ အခွန်အတုပ် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးများမှာ ပိုမိုကြီးလေးလာကာ တိုင်းပြည်၏ စီးပွားရေးမှာလည်း သီးနှံရိတ်သိမ်းမှု မကောင်းခြင်းနှင့် စစ်စရိတ်စကများကြောင့် အထိနာခဲ့ရသည်။ ကုန်ဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာပြီး လူနေမှုအဆင့်အတန်းများ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ထိုခေတ်ကာလအတွင်း ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို နှိပ်ကွပ်မှုများမှာ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့ပြီး၊ အဲလိဇဘက်သည် ၁၅၉၁ ခုနှစ်တွင် ကက်သလစ်အိမ်ထောင်စုများကို စစ်ဆေးမေးမြန်းရန်နှင့် စောင့်ကြည့်ရန်အတွက် ကော်မရှင်အဖွဲ့များကို လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာ အပ်နှင်းခဲ့သည်။ တိုင်းပြည်အတွင်း တည်ငြိမ်အေးချမ်းပြီး သာယာဝပြောနေသည်ဟူသော ပုံရိပ်ယောင်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ရန်အတွက် သူမသည် ပြည်တွင်းရှိ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေးများနှင့် ဝါဒဖြန့်ချိရေးလုပ်ငန်းများအပေါ် ပိုမို၍ မှီခိုအားထားလာခဲ့သည်။ သူမ၏ ဘဝနောက်ဆုံးနှစ်များအတွင်း ထွက်ပေါ်လာသော ဝေဖန်ပြစ်တင်မှုများ မြင့်တက်လာခြင်းက ပြည်သူလူထု၏ သူမအပေါ် ချစ်ခင်မြတ်နိုးမှု လျော့နည်းကျဆင်းလာခြင်းကို ထင်ဟပ်ဖော်ပြနေခဲ့သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ '''"အဲလိဇဘက်၏ ဒုတိယမြောက် နန်းစံခေတ်"''' ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် ဤကာလ ဖြစ်ပွားရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းတစ်ခုမှာ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း အဲလိဇဘက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဖြစ်သော လျှို့ဝှက်ကောင်စီ ၏ သဘာဝ ပြောင်းလဲသွားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ မျိုးဆက်သစ်တစ်ခုက အာဏာရလာခဲ့သည်။ ဘာလင်နယ်စားကြီး ဝီလျံ ဆီစီလ် မှလွဲ၍ အရေးအကြီးဆုံးသော နိုင်ငံရေးသမား အများစုမှာ ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြပြီ ဖြစ်သည် - ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် လက်စတာ နယ်စားကြီး၊ ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ်၊ နှင့် ၁၅၉၁ ခုနှစ်တွင် ခရစ္စတိုဖာ ဟက်တန် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ မတိုင်မီက သတိပြုလောက်စရာ ပုံစံမျိုးဖြင့် တည်ရှိမနေခဲ့သော အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြား တိုက်ခိုက်မှုများသည် ယခုအခါတွင် အစိုးရအဖွဲ့၏ သမိုင်းဝင် အမှတ်အသားတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လက်စတာ နယ်စားကြီး၏ မွေးစားသားဖြစ်သူ ဒုတိယမြောက် အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး ရောဘတ် ဒက်ဗရိုးနှင့် လော့ဒ် ဘာလင်၏ သားဖြစ်သူ ရောဘတ် ဆီစီလ် တို့အကြား ပြင်းထန်သော အာဏာပြိုင်ဆိုင်မှုများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး နှစ်ဦးစလုံးတွင် မိမိတို့ကို ထောက်ခံသည့် နောက်လိုက်နောက်ပါ ကိုယ်စီ ရှိကြသည်။ နိုင်ငံတော်၏ အာဏာအရှိဆုံး ရာထူးနေရာများကို ရယူရန် ဤသို့ အားပြိုင်မှုများက တိုင်းပြည်၏ နိုင်ငံရေးကို ထိခိုက်ပျက်စီးစေခဲ့သည်။ ဘုရင်မကြီး၏ ကိုယ်ပိုင်အာဏာစက်မှာလည်း လျော့နည်းလာခဲ့ပြီး ယင်းကို ၁၅၉၄ ခုနှစ်တွင် သူမ အလွန်ယုံကြည်ရသည့် တော်ဝင်သမားတော်ကြီး ဒေါက်တာ ရိုဒီရီဂို လိုပက်စ် ၏ ဖြစ်ရပ်တွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။ အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီးက ကိုယ်ပိုင်အငြိုးအတေးကြောင့် ဒေါက်တာအား နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် မဟုတ်မမှန် စွပ်စွဲခဲ့ချိန်တွင်၊ ဘုရင်မကြီးသည် ဒေါက်တာ အဖမ်းခံရမှုအပေါ် ဒေါသထွက်ခဲ့ပြီး သူ့တွင် အပြစ်မရှိဟု ယုံကြည်ထားပုံရသော်လည်း ထိုသမားတော်ကြီး ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခံရမည့် ဘေးမှ မကာကွယ်ပေးနိုင်ခဲ့ပေ။ သူမ၏ နန်းသက်နောက်ဆုံးနှစ်များအတွင်း အဲလိဇဘက်သည် စစ်မီးတောက်နေသည့် ကာလ၌ လွှတ်တော်ထံမှ ငွေကြေးအကူအညီ ပိုမိုတောင်းခံမည့်အစား၊ ကုန်ကျစရိတ်မရှိဘဲ မိမိလူများကို မျက်နှာသာပေး သူကောင်းပြုနိုင်သည့် စနစ်တစ်ခုအဖြစ် '''"ကုန်သွယ်ခွင့် လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုများ"''' ကို ချီးမြှင့်ခြင်းအပေါ် ပိုမိုမှီခိုလာခဲ့သည်။ ဤအလေ့အထသည် မကြာမီမှာပင် ကုန်ဈေးနှုန်းများကို စိတ်ကြိုက်သတ်မှတ်ခြင်း၊ ပြည်သူလူထု၏ အိတ်စိုက်ငွေများဖြင့် နန်းတွင်းမှူးမတ်များ ချမ်းသာကြွယ်ဝလာခြင်းနှင့် လူထုအတွင်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် မကျေနပ်မှုများဆီသို့ ဦးတည်သွားခဲ့သည်။ ယင်းသည် ၁၆၀၁ ခုနှစ် လွှတ်တော်အစည်းအဝေးအတွင်း အောက်လွှတ်တော်၌ ပြင်းထန်သော လှုံ့ဆော်ကန့်ကွက်မှုများအဖြစ် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၆၀၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ဝှိုက်ဟောလ် နန်းတော်၌ လွှတ်တော်အမတ် ၁၄၀ ဦးပါဝင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ရှေ့မှောက်တွင် မြွက်ကြားခဲ့သည့် သူမ၏ ကမ္ဘာကျော် '''"ရွှေဝါရောင် မိန့်ခွန်း")''' ၌ အဲလိဇဘက်သည် ထိုသို့ မတရားလက်ဝါးကြီးအုပ် အလွဲသုံးစားမှုများကို မိမိမသိရှိခဲ့ကြောင်း ထုတ်ဖော်ဆိုခဲ့ပြီး၊ ကတိကဝတ်များနှင့် သူမ၏ ထုံးစံအတိုင်း စိတ်လှုပ်ရှားဖွယ် ဆွဲဆောင်မှုများဖြင့် လွှတ်တော်အမတ်များ၏ စိတ်နှလုံးကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည် -<blockquote>'''"မိမိတို့၏ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ကို အဝိဇ္ဇာကြောင့်လည်းကောင်း၊ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ မဟုတ်ဘဲလည်းကောင်း ကျရောက်သွားနိုင်သည့် အမှားအယွင်းများမှ ကာကွယ်ပေးကြသောသူများသည် မည်မျှလောက်သော ကျေးဇူးတုံ့ပြန်မှုကို ထိုက်တန်သနည်းဆိုသည်မှာ ကျွန်ုပ်တို့ ကောင်းစွာသိပါသည် (သင်တို့လည်း ခန့်မှန်းနိုင်ပါလိမ့်မည်)။ ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြည်သူလူထု၏ နှလုံးသားများကို မေတ္တာတရားဖြင့် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်းထက် ကျွန်ုပ်တို့အတွက် ပိုမိုတန်ဖိုးရှိသောအရာ မရှိသည်နှင့်အညီ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ရက်ရောမှုကို အလွဲသုံးစားလုပ်သူများ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြည်သူများကို ချုပ်ချယ်သူများနှင့် ဆင်းရဲသားများကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်သူများအကြောင်းကို သင်တို့က ကျွန်ုပ်တို့အား လာရောက်မပြောပြခဲ့ကြလျှင် ကျွန်ုပ်တို့အနေဖြင့် မည်မျှလောက် မထိုက်တန်သော သံသယပွားစရာ အခြေအနေမျိုး ခံရလိမ့်မည်နည်း။"'''</blockquote>သို့သော်လည်း ဤသို့သော စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအရ မရေရာ မသေချာမှုများ ရှိနေသည့် ကာလသည်ပင်လျှင် '''အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ မည်သည့်ခေတ်နှင့်မျှ နှိုင်းယှဉ်၍မရနိုင်သော စာပေအနုပညာ ထွန်းကားမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်'''။ စာပေလှုပ်ရှားမှုအသစ်၏ ပထမဆုံးသော အရိပ်အယောင်များသည် အဲလိဇဘက် နန်းစံသက် ဒုတိယမြောက် ဆယ်စုနှစ်အကုန် ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် ဂျွန် လိုင်လီ ၏ ယူဖျူးစ် နှင့် ဧဒမန် စပင်ဆာ ၏ သိုးထိန်းတို့၏ ပြက္ခဒိန် တို့နှင့်အတူ စတင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်းတွင်မူ '''ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား''' နှင့် '''ခရစ္စတိုဖာ မာလို''' တို့အပါအဝင် အင်္ဂလိပ်စာပေလောက၏ ကြီးမားလှသော အမည်နာမများစွာသည် ၎င်းတို့၏ ရင့်ကျက်ထွန်းကားရာ ခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ဂျာကိုဘီယန်ခေတ် သို့ ဆက်လက်ကူးပြောင်းသွားချိန်တွင် အင်္ဂလိပ်ပြဇာတ်လောကသည် ၎င်း၏ အမြင့်ဆုံး အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိသွားမည် ဖြစ်သည်။ ခမ်းနားထည်ဝါလှသော အဲလိဇဘက်ခေတ်ဟူသည့် အယူအဆမှာ အဲလိဇဘက်၏ စိုးစံမှုအတွင်း တက်ကြွစွာ လှုပ်ရှားခဲ့ကြသော ဗိသုကာပညာရှင်များ၊ ပြဇာတ်ရေးဆရာများ၊ ကဗျာဆရာများနှင့် ဂီတပညာရှင်များအပေါ်တွင် များစွာ မူတည်နေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် အနုပညာရပ်များအပေါ် ကြီးမားသော နာယကတစ်ဦးအဖြစ် မည်သည့်အခါမျှ မပံ့ပိုးခဲ့ဖူးသည့် ဘုရင်မကြီးထံမှ တိုက်ရိုက်ရရှိသော ကူညီထောက်ပံ့မှုမျိုး မရှိသလောက် ဖြစ်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက် အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ သူမ၏ ပုံရိပ်သည် တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ သူမအား ဘဲလ်ဖီဘီ သို့မဟုတ် အက်စထရီးယား နတ်ဘုရားမအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြပြီး၊ စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက်တွင်မူ ဧဒမန် စပင်ဆာ၏ ကဗျာရှည်ကြီးထဲမှ ထာဝရ နုပျိုနေသည့် နတ်သမီးဘုရင်မကြီး '''ဂလိုရီယားနား''' အဖြစ် တင်စားပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဧဒမန် စပင်ဆာအား ပင်စင်လစာတစ်ရပ် ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ယင်းမှာ သူမ၏ ထုံးစံနှင့်စာလျှင် အလွန်ထူးခြားလှသဖြင့် သူမအနေဖြင့် သူ၏စာပေကို အလွန်နှစ်သက်သဘောကျကြောင်း ထင်ရှားစေသည်။ သူမ၏ ပုံတူပန်းချီကားများသည် လက်တွေ့ကျကျ ဆွဲခြင်းထက် ပိုမိုနုပျိုနေစေရန်အတွက် ဆန်းကြယ်ပြီး ပဟေဠိဆန်သော အထိမ်းအမှတ် သင်္ကေတပုံစံများဖြင့်သာ ပိုမို ပုံဖော်လာခဲ့ကြသည်။ အမှန်စင်စစ်အားဖြင့်မူ သူမ၏ အရေပြားသည် ၁၅၆၂ ခုနှစ်က ကျောက်ကြီးရောဂါ ကြောင့် အမာရွတ်များ ထင်ကျန်ရစ်ခဲ့ပြီး၊ ဆံပင်လည်း တစ်ဝက်ခန့် ပြောင်သွားခဲ့သဖြင့် ဝတ်ဆင်ရသော ဆံပင်တုများနှင့် မိတ်ကပ် အလှကုန်ပစ္စည်းများအပေါ်တွင်သာ မှီခိုနေခဲ့ရသည်။ သူမ၏ အချိုပွဲများကို နှစ်သက်မှုနှင့် သွားဆရာဝန်ကို ကြောက်ရွံ့မှုတို့ကြောင့် သွားများ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးကျိုးပဲ့ကုန်သဖြင့် ပြည်ပမှ သံအမတ်ကြီးများအနေဖြင့် သူမ စကားပြောသည့်အခါ နားလည်ရန်ပင် ခက်ခဲခဲ့ကြရသည်။ ပြင်သစ်ဘုရင် ဟင်နရီ ၄ ထံမှ စေလွှတ်လိုက်သော အထူးသံအမတ်ကြီး အွန်ဒရေး ဟူရို ဒ် မက်စ်က ဘုရင်မကြီးနှင့် တွေ့ဆုံခွင့်ရခဲ့စဉ်က ဤသို့ သတိပြုမိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည် - ''"သူမ၏ သွားများသည် အလွန်ဝါပြီး ညီညာမှုမရှိပါ... လက်ယာဘက်ထက် လက်ဝဲဘက်တွင် ပို၍ သွားနည်းနေပါသည်။ သွားအများစု ကျိုးပဲ့ပျောက်ဆုံးနေသဖြင့် သူမ စကား ခပ်မြန်မြန်ပြောသည့်အခါ အလွယ်တကူ နားလည်ရန် မဖြစ်နိုင်ပါ"'' ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူက ''"သို့သော်ငြားလည်း သူမ၏ အချိုးအစားမှာ လှပမြင့်မားပြီး မည်သည့်အရာကိုမဆို ကျေးဇူးတော်ရှိစွာ ပြုမူတတ်သည်။ တတ်နိုင်သမျှ သူမ၏ သိက္ခာကို ထိန်းသိမ်းထားသော်လည်း တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နှိမ့်ချပြီး ကြင်နာတတ်သူ ဖြစ်သည်"'' ဟု ထပ်လောင်း ရေးသားခဲ့သည်။ ဝေါ်လ်တာ ရာလေ ကမူ သူမအား '''"အချိန်နှင့် ကံတရား၏ နှောင့်ယှက်အံ့အားသင့်ခြင်းကို ခံလိုက်ရသော အမျိုးသမီးကြီး"''' ဟု တင်စား ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ အလှအပများ ပိုမိုမှေးမှိန်လာလေလေ၊ သူမ၏ နန်းတွင်းမှူးမတ်များက ၎င်းအလှအပကို ပို၍ပင် အမွှမ်းတင် ချီးမွမ်းကြလေလေ ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည်လည်း ထိုသို့ ချီးမွမ်းခန်းဖွင့်သည့် ဇာတ်ကွက်တွင် ပျော်ရွှင်စွာ ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့သော်လည်း၊ သူမ၏ ဘဝနောက်ဆုံး ဆယ်စုနှစ်အတွင်း၌ ထိုအမွှမ်းတင်မှုများကို သူမကိုယ်တိုင် တကယ်ပင် ယုံကြည်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။ သူမသည် လက်စတာနယ်စားကြီး၏ မွေးစားသားဖြစ်ပြီး ညှို့ဓာတ်ပြင်းသော်လည်း စိတ်ဆတ်လှသည့် လူငယ်လေး '''အက်ဆက်စ် နယ်စားကြီး''' အပေါ်တွင် အလွန်ပင် အလိုလိုက်ပြီး သံယောဇဉ်ကြီးမားလာခဲ့သည်။ သူသည် သူမအပေါ် ရဲတင်းလွန်းသော အပြုအမူများ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ဘုရင်မကြီးက အမြဲတမ်း ခွင့်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ သူ၏ တာဝန်မဲ့မှု သမိုင်းကြောင်းများ ပိုမိုများပြားလာခဲ့သည့်တိုင်အောင် အဲလိဇဘက်သည် သူ့အား စစ်ရေးရာထူးကြီးများတွင် ထပ်လဲလဲ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၁၉၉ ခုနှစ်တွင် အက်ဆက်စ်သည် အိုင်ယာလန်ရှိ သူ၏ စစ်ကွပ်ကဲမှုရာထူးကို စွန့်ခွာထွက်ပြေးခဲ့ပြီးနောက်၊ အဲလိဇဘက်သည် သူ့အား နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ချထားခဲ့ပြီး နောက်တစ်နှစ်တွင် သူပိုင်ဆိုင်သော ကုန်သွယ်ခွင့် လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုများကိုပါ ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ ၁၆၀၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အက်ဆက်စ်သည် လန်ဒန်မြို့၌ တော်လှန်ပုန်ကန်မှုတစ်ခုကို လှုံ့ဆော်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သူသည် ဘုရင်မကြီးကို ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သော်လည်း သူ့အား ထောက်ခံဝန်းရံသူ အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့သဖြင့်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် သူသည် ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ဤသို့သော အခြေအနေဆိုးသို့ ရောက်ရှိသွားရခြင်းမှာ သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ချက်အမှားများကြောင့်လည်း တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပါဝင်နေကြောင်း ကောင်းစွာ သိရှိထားခဲ့သည်။ ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် မျက်မြင်သက်သေတစ်ဦးက ဤသို့ ရေးသားခဲ့သည် - ''"သူမသည် အမှောင်ထဲတွင် တစ်ယောက်တည်း ထိုင်နေရခြင်းကို နှစ်သက်ပြီး၊ တစ်ခါတစ်ရံတွင် မျက်ရည်များ စီးကျလျက် အက်ဆက်စ်အတွက် ပူဆွေးတမ်းတနေတတ်သည်"'' ဟု ဖြစ်သည်။ == '''နတ်ရွာစံခြင်း''' == အဲလိဇဘက်၏ ဝါရင့်အဆင့်မြင့် အကြံပေးအရာရှိကြီး ဖြစ်သူ လော့ဒ် ဘာလေသည် ၁၅၉၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ သူ၏ နိုင်ငံရေးအမွေနှင့် တာဝန်များသည် သားဖြစ်သူ ရောဘတ်ဆီစီလ် ထံသို့ စီးဆင်းသွားခဲ့ပြီး၊ သူသည် မကြာမီမှာပင် အစိုးရအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခဲ့ရသည့် လုပ်ငန်းတာဝန်တစ်ခုမှာ ထီးနန်းဆက်ခံမှု ချောမွေ့အဆင်ပြေစေရန်အတွက် လမ်းခင်းပြင်ဆင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံမည့်သူအား မည်သည့်အခါမျှ အမည်ထုတ်ဖော်လိမ့်မည် မဟုတ်သောကြောင့် ရောဘတ် ဆာဆီလ်အနေဖြင့် ဤကိစ္စကို လျှို့ဝှက်စွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် သူသည် ထီးနန်းဆက်ခံရန် အခွင့်အရေး အခိုင်အမာရှိသော်လည်း တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခြင်း မခံရသေးသည့် စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်း ၆ နှင့် လျှို့ဝှက်ချက်သင်္ကေတသုံး၍ စကားကမ်းလှမ်း ဆွေးနွေးမှုများ စတင်ခဲ့သည်။ ဆာဆီလ်သည် စိတ်မရှည်ဖြစ်နေသော ဂျိမ်းအား အဲလိဇဘက်၏ စိတ်ကျေနပ်မှုရအောင် မည်သို့ပြုမူရမည်ကို ဤသို့ လမ်းညွှန်ပြသခဲ့သည် - ''"အမြင့်ဆုံးသော အရှင်သခင်၏ စိတ်နှလုံးကို သိမ်းပိုက်ပါ၊ သူမ၏ လိင်သဘာဝနှင့် အဆင့်အတန်းအရ မလိုအပ်ဘဲ အခြေအတင် ငြင်းခုံခြင်း သို့မဟုတ် သူမ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များအပေါ် အလွန်အမင်း စပ်စုစွက်ဖက်ခြင်းတို့ထက် ပိုမို၍ မလျော်ကန်သောအရာ မရှိပါ။"'' ဤအကြံပြုချက်သည် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ဂျိမ်း၏ ရေးသားပြောဆိုပုံ သဘောထားကြောင့် အဲလိဇဘက်မှာ အလွန်ကျေနပ်နှစ်သက်ခဲ့ပြီး သူမက ပြန်လည်တုံ့ပြန်ခဲ့သည် - ''"ထို့ကြောင့် သင်၏ နောက်ဆုံးစာများကို ကျွန်ုပ်အနေဖြင့် အလွန်နှစ်သက်လက်ခံမိသည့်အတွက် ကျေးဇူးတင်စကား ပြောကြားရန် မပျက်ကွက်ကြောင်း သင် သံသယရှိလိမ့်မည်မဟုတ်ဟု ယုံကြည်ပါသည်၊ ၎င်းစာများအတွက် သင့်အား ကျေးဇူးတင်ကြောင်း လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ ဖော်ပြအပ်ပါသည်"‌'' ဟု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဂျေ အီး နီးလ် ၏ သုံးသပ်ချက်အရ၊ အဲလိဇဘက်သည် ဂျိမ်းထံသို့ သူမ၏ ဆန္ဒများကို ဗြောင်ကျကျ ထုတ်ဖော်မပြောခဲ့သော်လည်း '''"ဝှက်ဖုံးထားသော်လည်း ငြင်းပယ်၍မရနိုင်လောက်အောင် ထင်ရှားလှသော စကားစုများ"''' ဖြင့် အသိပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။ ဘုရင်မကြီး၏ ကျန်းမာရေးသည် ၁၆၀၂ ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီအထိ ကောင်းမွန်နေခဲ့သော်လည်း၊ ထိုအချိန်မှစ၍ သူမ၏ ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွေများ ဆက်တိုက် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ခြင်းကြောင့် သူမအား ပြင်းထန်သော စိတ်ကျရောဂါ ထဲသို့ ကျဆင်းသွားစေခဲ့သည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သူမ၏ ဝမ်းကွဲညီမလည်းဖြစ်၊ ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွေလည်းဖြစ်သည့် လေဒီ ကနိုးလစ် ၏ တူမတော်စပ်သူ နော့တင်ဂမ် နယ်စားကတော် ကတ်သရင်း ကာရီ ကွယ်လွန်သွားခြင်းက သူမအတွက် အထူးသဖြင့် ကြီးမားသော စိတ်ဒဏ်ရာ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ မတ်လတွင် အဲလိဇဘက်သည် ဖျားနာခဲ့ပြီး "မပြေပျောက်နိုင်ဘဲ အမြစ်တွယ်နေသော စိတ်မချမ်းမြေ့မှု " ကို ခံစားခဲ့ရကာ၊ ထိုင်ခုံဖုံ (ပေါ်တွင် တစ်ခါတရံ နာရီပေါင်းများစွာကြာအောင် မလှုပ်မယှက်ဘဲ ထိုင်နေခဲ့သည်။ ရောဘတ် ဆာဆီလ် က သူမအား အိပ်ရာထဲသို့ ဝင်ရောက်နားနေရန် ပြောကြားခဲ့သည့်အခါ သူမက ဒေါသတကြီးဖြင့် ''"ရမည် ဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာ ဘုရင်တွေကို သုံးရမယ့် စကားလုံးမဟုတ်ဘူး၊ လူပုလေး"'' ဟု ငေါက်ငမ်းခဲ့သည်။ '''သူမသည် ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့''' နံနက်အစောပိုင်း ၂ နာရီနှင့် ၃ နာရီကြားတွင် '''အသက် ၆၉ နှစ် အရွယ်၌''' ရစ်ခ်ျမွန် နန်းတော်) တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ နာရီအနည်းငယ်အကြာတွင် ဆီစီလ် နှင့် ကောင်စီအဖွဲ့သည် ၎င်းတို့၏ စီမံကိန်းများကို စတင်အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ကြပြီး ဂျိမ်း အား အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်အဖြစ် လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့ကြသည်။ ၁၇၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း အင်္ဂလိပ်ပြက္ခဒိန် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများအပြီးတွင် အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်သည့်နှစ်ကို ၁၆၀၃ ခုနှစ်အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခြင်းမှာ စံနှုန်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း၊ ထိုခေတ်ကာလက အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် နှစ်သစ်ကူးနေ့ကို အပျိုစင်နေ့ ဟု အများသိကြသည့် မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် အဲလိဇဘက်သည် ပြက္ခဒိန်ဟောင်းအရ ၁၆၀၂ ခုနှစ်၏ နောက်ဆုံးနေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ် ကမ္ဘာ့အသုံးအနှုန်းများတွင်မူ ရက်စွဲနှင့် လကို ပြက္ခဒိန်ဟောင်းစနစ်အတိုင်း သုံးစွဲပြီး၊ ခုနှစ်ကိုမူ ပြက္ခဒိန်သစ်စနစ်အတိုင်း အသုံးပြုရန် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ အဲလိဇဘက်၏ ခေါင်းတလားကို ညအချိန်တွင် မီးရှူးတိုင်များ ထွန်းညှိထားသည့် လှေတစ်စင်းပေါ်တင်'''ကာ''' မြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဝှိုက်ဟောလ် သို့ သယ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ဧပြီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်သော သူမ၏ ဈာပနအခမ်းအနား၌ ခေါင်းတလားကို ကတ္တီပါအမည်းရောင် ဆင်ယင်ထားသည့် မြင်းလေးစင်းဆွဲသော နိဗ္ဗာန်ယာဉ်ဖြင့် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားကျောင်းသို့ ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။ သမိုင်းမှတ်တမ်းပြုစုသူ ဂျွန် စတောင်း ၏ အဆိုအရ -<blockquote>'''"ဝက်စ်မင်စတာရှိ လမ်းမများ၊ အိမ်များ၊ ပြတင်းပေါက်များ၊ အမိုးများနှင့် ရေနုတ်မြောင်းများပေါ်တွင် ဈာပနအခမ်းအနားကို လာရောက်ကြည့်ရှုကြသည့် လူတန်းစားပေါင်းစုံ၊ လူအုပ်ကြီးဖြင့် ပြည့်နှက်နေခဲ့သည်။ ခေါင်းတလားပေါ်တွင် တင်ထားသည့် ဘုရင်မကြီး၏ ရုပ်တုကို ပြည်သူများ မြင်တွေ့လိုက်ရချိန်၌ လူတို့၏ မှတ်ဉာဏ် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မည်သည့်အခါမျှ မမြင်ဖူး၊ မကြားဖူးလောက်အောင် တစ်ခဲနက် သက်ပြင်းချသံများ၊ ညည်းတွားသံများနှင့် ငိုကြွေးသံများ တစ်ပြည်လုံး ဖုံးလွှမ်းသွားခဲ့သည်။"'''</blockquote>အဲလိဇဘက်ကို ဝက်စ်မင်စတာ အက်ဘေးရှိ သူမ၏ အဖိုးဖြစ်သူ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး ၏ ဂူဗိမာန်အတွင်း၌ သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ ၁၆၀၆ ခုနှစ်တွင် သူမ၏ ခေါင်းတလားကို ဘုရင် ဂျိမ်း ၁ က တည်ဆောက်ခဲ့သော အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အအုံအသစ်အောက်ရှိ ဂူဗိမာန်တစ်ခုသို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ ဖခင်တူ မအေကွဲ အစ်မဖြစ်သူ မေရီ ၁ (Mary I) ၏ ခေါင်းတလား အပေါ်တည့်တည့်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ အုတ်ဂူပေါ်တွင် လက်တင်ဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသော ''"Regno consortes & urna, hic obdormimus Elizabetha et Maria sorores, in spe resurrectionis"'' ဟူသည့် စာတန်းကို ဘာသာပြန်ဆိုရလျှင် '''"ထီးနန်းတွင်လည်းကောင်း၊ အုတ်ဂူတွင်လည်းကောင်း အတူတကွ ရှိခဲ့ကြသည့် ညီအစ်မများ ဖြစ်ကြသော အဲလိဇဘက်နှင့် မေရီတို့သည် ရှင်ပြန်ထမြောက်မည့် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် ဤနေရာတွင် အိပ်စက် အနားယူနေကြသည်"''' ဟု ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းဝင် အမွေအနှစ် == အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သူမ၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူအများအပြားက ဝမ်းနည်းပူဆွေးခဲ့ကြသော်လည်း၊ အချို့သူများမှာမူ စိတ်သက်သာရာ ရခဲ့ကြသည်။ ဘုရင် ဂျိမ်းစ် အပေါ် ထားရှိခဲ့သော မျှော်လင့်ချက်များသည် အစပိုင်းတွင် မြင့်မားခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်း၌ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ၁၆၂၀ ပြည့်လွန်နှစ်များသို့ ရောက်သောအခါ အဲလိဇဘက်အား အမွှမ်းတင် ကြည်ညိုသည့် အလေ့အထမှာ လွမ်းဆွတ်တမ်းတမှုများနှင့်အတူ ပြန်လည်ဦးမော့လာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်ကို ပရိုတက်စတင့် လှုပ်ရှားမှု၏ သူရဲကောင်းမတစ်ဦးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ရွှေဝါရောင်ခေတ် ကို စိုးစံခဲ့သည့် အုပ်ချုပ်သူအဖြစ်လည်းကောင်း ချီးကျူးခဲ့ကြသည်။ တစ်ဖက်တွင်မူ ဂျိမ်းစ်ကို ကက်သလစ်အပေါ် စာနာသူ၊ ခြစားနေသော နန်းတွင်းကို ဦးဆောင်နေသူအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြားမှုများ၊ စစ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းများ ရှိနေသည့်ကြားမှ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ နန်းသက်နှောင်းပိုင်းတွင် ပုံဖော်ထုဆစ်ခဲ့သော မဟာအောင်ပွဲခံ ပုံရိပ်ကို လူအများက အပေါ်ယံအတိုင်း အရှိအတိုင်း လက်ခံခဲ့ကြသဖြင့် သူမ၏ ကျော်ကြားမှုမှာ ပိုမိုကြီးထွားလာခဲ့သည်။ ဂလော့စတာမှ ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး ဂေါ့ဒ်ဖရေး ဂွတ်ဒ်မန်း က '''''"ကျွန်ုပ်တို့ စကော့တလန်အစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်မှုကို မြည်းစမ်းခဲ့ရချိန်တွင် ဘုရင်မကြီးသည် ပြန်လည်ရှင်သန်လာသကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ ထိုအချိန်တွင် သူမ၏ မှတ်ဉာဏ် သမိုင်းကြောင်းကို ပိုမို၍ ကြီးကျယ်အောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်"''''' ဟု ပြန်လည်အောက်မေ့ သတိရခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ နန်းစံခေတ်ကို ထီးနန်း၊ အသင်းတော်နှင့် လွှတ်တော်တို့သည် အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ မျှခြေတစ်ခုဖြင့် အတူတကွ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ခေတ်ကာလတစ်ခုအဖြစ် စံပြပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ ၁၇ ရာစုအစောပိုင်းက ပရိုတက်စတင့် အမွှမ်းတင်သူများ ပုံဖော်ခဲ့သည့် အဲလိဇဘက်၏ ရုပ်ပုံလွှာသည် ရေရှည်တည်တံ့ပြီး ဩဇာညောင်းကြောင်း သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်သည် ပြည်ပကျူးကျော်မည့် အန္တရာယ်နှင့် တဖန်ပြန်လည် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော နပိုလီယန်စစ်ပွဲများကာလအတွင်း၌လည်း သူမ၏ အမှတ်တရ သမိုင်းကြောင်းမှာ ပြန်လည်နိုးထလာခဲ့သည်။ ဝိတိုရိယခေတ် တွင် အဲလိဇဘက်ခေတ် ဒဏ္ဍာရီကို ထိုခေတ်၏ အင်ပါယာဝါဒ နယ်ချဲ့အယူအဆနှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ပြောင်းလဲအသုံးပြုခဲ့ကြပြီး၊ ၂၀ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင်မူ အဲလိဇဘက်သည် ပြည်ပခြိမ်းခြောက်မှုကို အမျိုးသားရေးအရ တွန်းလှန်သည့် ရိုမန်းတစ်ဆန်သော သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုခေတ်ကာလမှ ဂျေ အီး နီးလ် (၁၉၃၄) နှင့် အေ အယ်လ် ရောက်စ် (၁၉၅၀) ကဲ့သို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက အဲလိဇဘက်၏ နန်းသက်ကို တိုးတက်ထွန်းကားသော ရွှေဝါရောင်ခေတ်တစ်ခုအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့ကြသည်။ နီးလ်နှင့် ရောက်စ်တို့သည် ဘုရင်မကြီး၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးကိုပါ စံပြအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည် - သူမသည် အရာရာကို အမြဲတမ်း မှန်ကန်စွာ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ မနှစ်မြို့ဖွယ်ကောင်းသော စရိုက်လက္ခဏာများကိုမူ လျစ်လျူရှုခဲ့ကြ သို့မဟုတ် စိတ်ဖိစီးမှုကြောင့် ဖြစ်ရသည်ဟု အကြောင်းပြခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ခေတ်သစ် သမိုင်းပညာရှင်များကမူ အဲလိဇဘက်အပေါ် ပိုမိုရှုပ်ထွေးသော အမြင်ဖြင့် ကြည့်မြင်ခဲ့ကြသည်။ သူမ၏ နန်းသက်သည် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းနှင့် ၁၅၈၇ နှင့် ၁၅၉၆ ခုနှစ်များတွင် ကာဒစ်ဇ် ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သကဲ့သို့ စပိန်တို့အပေါ် ရေကြောင်းတိုက်ပွဲများ အောင်မြင်ခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ကျော်ကြားသော်လည်း၊ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက ကုန်းတွင်းနှင့် ပင်လယ်ပြင်ရှိ စစ်ရေးဆိုင်ရာ ရှုံးနိမ့်မှုများကို ထောက်ပြကြသည်။ အိုင်ယာလန်တွင် အဲလိဇဘက်၏ စစ်တပ်များသည် နောက်ဆုံး၌ အောင်ပွဲခံနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းတို့၏ ရက်စက်လှသော နည်းဗျူဟာများသည် သူမ၏ မှတ်တမ်းကို အမည်းစက် ထင်ကျန်စေခဲ့သည်။ စပိန်နှင့် ဟက်ဘ်စဘတ်မင်းဆက်ကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်သည့် ပရိုတက်စတင့်နိုင်ငံများ၏ ရဲစွမ်းသတ္တိရှိသော ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူတစ်ဦးအဖြစ် မြင်မည့်အစား၊ သူမ၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒများတွင် အလွန်အမင်း သတိကြီးသူတစ်ဦးအဖြစ်သာ ပိုမိုသတ်မှတ်ကြသည်။ သူမသည် ပြည်ပရှိ ပရိုတက်စတင့်များထံသို့ အကန့်အသတ်ရှိသော အကူအညီများကိုသာ ပေးအပ်ခဲ့ပြီး၊ ပြည်ပတွင် ထိရောက်သော စွမ်းဆောင်ရည်ပြနိုင်ရန် သူမ၏ စစ်သေနာပတိများအား ရန်ပုံငွေများ ထောက်ပံ့ပေးရန် ပျက်ကွက်ခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် အမျိုးသားရေး လက္ခဏာတစ်ရပ်ကို ပုံဖော်ထုဆစ်ရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေခဲ့ပြီး ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သော အင်္ဂလန်အသင်းတော်ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် သူမအား ပရိုတက်စတင့် သူရဲကောင်းမအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့ကြသူများသည် အင်္ဂလန်အသင်းတော်အတွင်းမှ ကက်သလစ်အယူအဆ နောက်ခံရှိသော ကျင့်ထုံးအားလုံးကို ပယ်ဖျက်ရန် သူမ ငြင်းဆန်ခဲ့ခြင်းကိုမူ လျစ်လျူရှုခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းပညာရှင်များက ထောက်ပြသည်မှာ သူမ၏ ခေတ်ကာလတွင် တင်းကျပ်သော ပရိုတက်စတင့်များက ၁၅၅၉ ခုနှစ် ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှုနှင့် ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု ညီညွတ်မျှတရေး ဥပဒေများကို အပေးအယူလုပ်မှုတစ်ခု (သို့မဟုတ် လျှော့ပေါ့မှုတစ်ခု) အဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ အမှန်စင်စစ်အားဖြင့် အဲလိဇဘက်သည် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုဆိုသည်မှာ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်တစ်ခုသာဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ပြီး၊ ဖရန်စစ် ဘေကွန် တင်စားပြောဆိုခဲ့သကဲ့သို့ ''"လူသားတို့၏ နှလုံးသားများနှင့် လျှို့ဝှက်သော အတွေးအခေါ်များကို ပြတင်းပေါက်ဖွင့်၍ လှန်လှောကြည့်ရှုရန်"'' မလိုလားခဲ့ပေ။ အဲလိဇဘက်သည် ကာကွယ်ရေးစစ် အသွင်ဆောင်သော နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒကို အများအားဖြင့် ကျင့်သုံးခဲ့သော်လည်း၊ သူမ၏ နန်းသက်သည် ပြည်ပတွင် အင်္ဂလန်၏ အဆင့်အတန်းကို မြင့်မားစေခဲ့သည်။ ''"သူမသည် အမျိုးသမီးတစ်ဦးမျှသာ ဖြစ်သည်၊ ကျွန်းတစ်ကျွန်း၏ ထက်ဝက်ကိုသာ စိုးစံသည့် သခင်မ ဖြစ်သည်၊ သို့သော်ငြားလည်း သူမသည် မိမိကိုယ်ကို စပိန်၊ ပြင်သစ်၊ အင်ပါယာနှင့် လူတိုင်းက ကြောက်ရွံ့ရအောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်"'' ဟု ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး စစ်တပ်စ် ၅ က အံ့သြချီးကျူးခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက်၏ လက်အောက်တွင် ခရစ်ယာန်ကမ္ဘာကြီး အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ကွဲပြားသွားချိန်၌ နိုင်ငံတော်သည် ကိုယ်ပိုင်ယုံကြည်မှုအသစ်နှင့် အချုပ်အခြာအာဏာဆိုင်ရာ ခံယူချက်အသစ်ကို ရရှိခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် မင်းတစ်ပါးအနေဖြင့် ပြည်သူလူထု၏ သဘောတူညီမှု ဖြင့်သာ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရသည်ဟူသောအချက်ကို ပထမဆုံး အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည့် တူဒါမင်းဆက် ဘုရင်မ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သူမသည် လွှတ်တော်၊ ထို့ပြင် သူမအား အမှန်တရားကို ပြောဝံ့ပြီး ယုံကြည်စိတ်ချရသည့် အကြံပေးများနှင့်သာ အမြဲတမ်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည် - ယင်းသည် သူမ၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသည့် စတူးဝပ်မင်းဆက် ဘုရင်များ မလိုက်နာနိုင်ခဲ့သော အုပ်ချုပ်ရေး ပုံစံမျိုး ဖြစ်သည်။ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက သူမကို ကံကောင်းသူတစ်ဦးဟု ခေါ်ဆိုကြသော်လည်း၊ သူမကိုယ်တိုင်ကမူ ဘုရားသခင်က သူမအား စောင့်ရှောက်နေသည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။ မိမိကိုယ်ကို '''"အင်္ဂလိပ်စစ်စစ်"''' ဖြစ်ရခြင်းကို ဂုဏ်ယူလျက်၊ အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အုပ်ချုပ်မှု အောင်မြင်ရန်အတွက် ဘုရားသခင်အပေါ်၌လည်းကောင်း၊ ရိုးသားသော အကြံဉာဏ်များအပေါ်၌လည်းကောင်း၊ သူမ၏ လက်အောက်ခံ ပြည်သူများ၏ ချစ်ခြင်းမေတ္တာအပေါ်၌လည်းကောင်း ယုံကြည်အားကိုးခဲ့သည်။ ဆုတောင်းစာတစ်စောင်တွင် သူမက ဘုရားသခင်ထံ ဤသို့ ကျေးဇူးတော် ချီးမွမ်းခဲ့သည် -<blockquote>'''"[ကျွန်ုပ်၏ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ] ဘုရင်များနှင့် နိုင်ငံအားလုံးနီးပါးတွင် ပြင်းထန်သော နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုများနှင့်အတူ စစ်ပွဲများနှင့် ပုန်ကန်မှုများကြောင့် သောကရောက်နေကြရချိန်၌၊ ကျွန်ုပ်၏ နန်းစံသက်သည် ငြိမ်းချမ်းခဲ့ပြီး ကျွန်ုပ်၏ တိုင်းနိုင်ငံသည် ကိုယ်တော်၏ ဒုက္ခရောက်နေသော အသင်းတော်အတွက် ခိုလှုံရာ ဖြစ်ခဲ့ရပါသည်၊ ကျွန်ုပ်၏ ပြည်သူများ၏ ချစ်ခြင်းမေတ္တာသည်လည်း ခိုင်မာထင်ရှားခဲ့ပြီး ကျွန်ုပ်၏ ရန်သူများ၏ ကြံစည်မှုမှန်သမျှမှာလည်း ပျက်ပြားခဲ့ရပါပြီ'''။"</blockquote>'''ရည်ရွယ်ချက်၊ သမိုင်းကြောင်းစိတ်ဝင်စားသူများ၊ youtube တွင် သမိုင်းကြောင်းပြောကြသူများအတွက် ပထမမြောက်အဲလိဇဘက် ဘုရင်မကြီးနှင့် တူဒါမင်းဆက်များကို ဆက်လက်ပုံဖော်ရေးသားပေးရခြင်းသာဖြစ်ပါသည်။ မူရင်းပုံဖော်ရေးသားသူ၏ စာများ၊ content များ၊ template များအား ထပ်မံဖြည့်စွက်ဖော်ပြလိုက်ခြင်းသာဖြစ်ပါသည်။ ဘာသာပြန်ဆိုသည့်အခါ မြန်မာမှုပြုရသည့်အတွက် အချို့စာလုံးများ အင်္ဂလိပ်အသံထွက်နှင့် မတူပါက နားလည်ခွင့်လွှတ်ပေးရန် တောင်းပန်အပ်ပါသည်။ ရေးသားခြင်းအား ဖတ်ရှုပြီး နားလည်လျှင်ပဲ ဘာသာပြန်သူ စိတ်ကျေနပ်ရသည့်ပီတိဖြစ်ရခြင်းသာ။''' ==ကိုးကားချက်များ== {{Reflist}} {{Lifetime|၁၅၃၃|၁၆၀၃|}}https://www.britannica.com/biography/Elizabeth-I https://www.bbc.co.uk/bitesize/articles/zg7d8hv https://www.hrp.org.uk/hampton-court-palace/history-and-stories/elizabeth-i/ https://www.ebsco.com/research-starters/history/elizabeth-i/ https://www.biography.com/royalty/queen-elizabeth-i [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် အမျိုးသမီး ကဗျာဆရာများ]] t851ig2yiuqqbop1emlj98i3b5potey 0 50044 1055895 1055724 2026-10-01T05:52:34Z Min Agga Maung 147115 /* */ 1055895 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |အမည် = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Pyay Technological University |တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ) = |ဒေသအခေါ်အမည် = PTU |တံဆိပ် = [[File:Logo of Pyay Technological University.png|thumb|The logo of Pyay Technological University]] |တံဆိပ်စာသား = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား |ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Industrial power flourishes |ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) = |ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ = |အမျိုးအစား = အများသူငါနှင့်ဆိုင်သော |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက် |ပါမောက္ခချုပ် = - |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာအောင်မြင့်အေး |ဝန်ထမ်းဦးရေ = |သင်ပြသူ ဦးရေ = |ဆရာ ဦးရေ = |ဆရာမ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ = |တည်နေရာ = လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ [[ပြည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အကျယ်အဝန်း = ၁၂၃.၃၀ ဧက |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွေ = |အဖွဲ့အစည်း = [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကစားအမည် = |ဝဘ်ဆိုတ် = https://www.ptu.edu.mm/ }} '''ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်''' ({{lang-en|Pyay Technological University}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ရှေးကျသော နည်းပညာတက္ကသိုလ်သုံးခုဖြစ်သော [[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] တို့တွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်ပိုင်း)၊ [[ပြည်မြို့]] မှ (၇) မိုင်အကွာ ပြည်-ပေါက်ခေါင်း ကားလမ်းပေါ်ရှိ လက်ခုပ်ပင်ရွာတွင် တည်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ်လည်း ဖြစ်သည်။ [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[အဆင့်မြင့်သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဦးစီးဌာန]] လက်အောက်ရှိ တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၇/၉၈)ဖြင့် ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သင်တန်းအသီးသီးကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၉.၆.၁၉၉၈)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၇၃/၉၈)အရ ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက် နေ့မှစ၍ ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံးတာဝန်ခံ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ဆရာကြီးဒေါက်တာအောင်ကျော်မြတ်က စတင်တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web| url=http://most.gov.mm/most2mm/PyayTU.do| title=ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်| accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၁၉| Publisher=သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> == အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ == အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ Bachelor of Technology (B-tech)နှင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့Bachelor of Engineering (BE) အတွက် သင်ကြားနေသောဘာသာရပ်များမှာ # မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ Civil Engineering # အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာ Electronic Engineering # လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ Electrical Power Engineering # စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ Mechanical Engineering # ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ Computer Engineering and Information Technology == ကျောင်းသားများ == ၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၇ အထိ A.G.T.I ဒီပလိုမာရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Diploma of A.G.T.I (1997 to 2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MP ''' !width="50"|'''MT/CNC''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''PE''' !width="50"|'''Total''' |- |1997,April |3 |6 | | | | | | |9 |- |1997,Dec |139 |102 |102 | | | | | |343 |- |1998 |101 |82 |94 | | | | | |277 |- |1999 |103 |88 |86 | | | | | |277 |- |2000,March |165 |68 |95 | | | | | |328 |- |2000,Nov |173 |86 |123 | | | | | |382 |- | 2002,Jan |123 |162 |145 | | | | | |430 |- |2002,Dec |26 |18 |17 | | | | | |61 |- | 2003,Aug |34 |42 |39 |39 |10 |45 |25 | |234 |- | 2003,Dec |50 |42 |32 |18 |4 |24 | 13 | |183 |- | 2004,No |19 |52 |57 |58 |26 |25 | 22 | |259 |- | 2005,Oct |55 |94 |116 |71 |50 |54 |29 | |469 |- |2006,Sep |63 |70 |70 |73 |48 |42 | 34 | 15 |415 |- | 2007,Nov |67 |47 |53 |30 |20 |29 | 24 | 7 |277 |- |} ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၇ အထိ B.Tech / B.E ဘွဲ့ရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Graduate of B.Tech/B.E (2002-2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MECH ''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''Total''' |- | 2002,Dec(B.Tech) |245 |57 |76 |61 | | |349 |- |2004,Feb(B.Tech) |61 |81 |59 |3 | | | 31 |- |2004,Dec(B.Tech) |8 |10 |13 | | | | 31 |- | 2004,(B.E) |66 |22 |38 |23 | | | 149 |- | 2005,(B.Tech) |32 |15 |31 |25 |34 |16 | 153 |- | 2005,Jan(B.E) |69 |51 |49 |6 | | | 175 |- | 2005,Nov(B.E) |9 |26 |18 | | | | 53 |- | 2006,(B.Tech) |35 |48 |39 |31 |15 |12 | 180 |- | 2006,(B.E) |34 |15 |33 |23 |34 |15 |154 |- |2007,(B.Tech) |59 |43 |38 |58 |34 |17 |249 |- | 2007,(B.E) |31 |44 |27 |27 |11 |9 |149 |- |Total |649 |412 |421 |257 |128 |69 |1936 |- |} == ဓာတ်ပုံများ == <gallery widths="500" heights="300"> Pyay Technological University Convocation Hall.jpg|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ Main Gate of Pyay Technological University.jpg|ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် ဝင်ပေါက် </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} # http://www.most.gov.mm/ptu/index.php{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001221517/http://www.most.gov.mm/ptu/index.php |date=1 October 2013 }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] rcqnlx0ccjfzzt7rsdbgd0kn95rtfgb 1055896 1055895 2026-10-01T05:53:21Z Min Agga Maung 147115 /* */ 1055896 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |အမည် = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Pyay Technological University |တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ) = |ဒေသအခေါ်အမည် = PTU |တံဆိပ် = Logo of Pyay Technological University.png |တံဆိပ်စာသား = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား |ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Industrial power flourishes |ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) = |ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ = |အမျိုးအစား = အများသူငါနှင့်ဆိုင်သော |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက် |ပါမောက္ခချုပ် = - |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာအောင်မြင့်အေး |ဝန်ထမ်းဦးရေ = |သင်ပြသူ ဦးရေ = |ဆရာ ဦးရေ = |ဆရာမ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ = |တည်နေရာ = လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ [[ပြည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အကျယ်အဝန်း = ၁၂၃.၃၀ ဧက |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွေ = |အဖွဲ့အစည်း = [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကစားအမည် = |ဝဘ်ဆိုတ် = https://www.ptu.edu.mm/ }} '''ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်''' ({{lang-en|Pyay Technological University}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ရှေးကျသော နည်းပညာတက္ကသိုလ်သုံးခုဖြစ်သော [[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] တို့တွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်ပိုင်း)၊ [[ပြည်မြို့]] မှ (၇) မိုင်အကွာ ပြည်-ပေါက်ခေါင်း ကားလမ်းပေါ်ရှိ လက်ခုပ်ပင်ရွာတွင် တည်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ်လည်း ဖြစ်သည်။ [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[အဆင့်မြင့်သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဦးစီးဌာန]] လက်အောက်ရှိ တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၇/၉၈)ဖြင့် ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သင်တန်းအသီးသီးကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၉.၆.၁၉၉၈)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၇၃/၉၈)အရ ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက် နေ့မှစ၍ ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံးတာဝန်ခံ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ဆရာကြီးဒေါက်တာအောင်ကျော်မြတ်က စတင်တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web| url=http://most.gov.mm/most2mm/PyayTU.do| title=ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်| accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၁၉| Publisher=သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> == အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ == အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ Bachelor of Technology (B-tech)နှင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့Bachelor of Engineering (BE) အတွက် သင်ကြားနေသောဘာသာရပ်များမှာ # မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ Civil Engineering # အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာ Electronic Engineering # လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ Electrical Power Engineering # စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ Mechanical Engineering # ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ Computer Engineering and Information Technology == ကျောင်းသားများ == ၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၇ အထိ A.G.T.I ဒီပလိုမာရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Diploma of A.G.T.I (1997 to 2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MP ''' !width="50"|'''MT/CNC''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''PE''' !width="50"|'''Total''' |- |1997,April |3 |6 | | | | | | |9 |- |1997,Dec |139 |102 |102 | | | | | |343 |- |1998 |101 |82 |94 | | | | | |277 |- |1999 |103 |88 |86 | | | | | |277 |- |2000,March |165 |68 |95 | | | | | |328 |- |2000,Nov |173 |86 |123 | | | | | |382 |- | 2002,Jan |123 |162 |145 | | | | | |430 |- |2002,Dec |26 |18 |17 | | | | | |61 |- | 2003,Aug |34 |42 |39 |39 |10 |45 |25 | |234 |- | 2003,Dec |50 |42 |32 |18 |4 |24 | 13 | |183 |- | 2004,No |19 |52 |57 |58 |26 |25 | 22 | |259 |- | 2005,Oct |55 |94 |116 |71 |50 |54 |29 | |469 |- |2006,Sep |63 |70 |70 |73 |48 |42 | 34 | 15 |415 |- | 2007,Nov |67 |47 |53 |30 |20 |29 | 24 | 7 |277 |- |} ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၇ အထိ B.Tech / B.E ဘွဲ့ရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Graduate of B.Tech/B.E (2002-2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MECH ''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''Total''' |- | 2002,Dec(B.Tech) |245 |57 |76 |61 | | |349 |- |2004,Feb(B.Tech) |61 |81 |59 |3 | | | 31 |- |2004,Dec(B.Tech) |8 |10 |13 | | | | 31 |- | 2004,(B.E) |66 |22 |38 |23 | | | 149 |- | 2005,(B.Tech) |32 |15 |31 |25 |34 |16 | 153 |- | 2005,Jan(B.E) |69 |51 |49 |6 | | | 175 |- | 2005,Nov(B.E) |9 |26 |18 | | | | 53 |- | 2006,(B.Tech) |35 |48 |39 |31 |15 |12 | 180 |- | 2006,(B.E) |34 |15 |33 |23 |34 |15 |154 |- |2007,(B.Tech) |59 |43 |38 |58 |34 |17 |249 |- | 2007,(B.E) |31 |44 |27 |27 |11 |9 |149 |- |Total |649 |412 |421 |257 |128 |69 |1936 |- |} == ဓာတ်ပုံများ == <gallery widths="500" heights="300"> Pyay Technological University Convocation Hall.jpg|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ Main Gate of Pyay Technological University.jpg|ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် ဝင်ပေါက် </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} # http://www.most.gov.mm/ptu/index.php{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001221517/http://www.most.gov.mm/ptu/index.php |date=1 October 2013 }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] lm4wibnj8lvqvxn3on2w2ldn6q2scp5 1055897 1055896 2026-10-01T05:54:57Z Min Agga Maung 147115 /* */ 1055897 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |အမည် = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Pyay Technological University |တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ) = |ဒေသအခေါ်အမည် = PTU |တံဆိပ် = The Logo of Pyay Technological University.jpg |တံဆိပ်စာသား = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား |ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Industrial power flourishes |ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) = |ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ = |အမျိုးအစား = အများသူငါနှင့်ဆိုင်သော |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက် |ပါမောက္ခချုပ် = - |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာအောင်မြင့်အေး |ဝန်ထမ်းဦးရေ = |သင်ပြသူ ဦးရေ = |ဆရာ ဦးရေ = |ဆရာမ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ = |တည်နေရာ = လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ [[ပြည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အကျယ်အဝန်း = ၁၂၃.၃၀ ဧက |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွေ = |အဖွဲ့အစည်း = [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကစားအမည် = |ဝဘ်ဆိုတ် = https://www.ptu.edu.mm/ }} '''ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်''' ({{lang-en|Pyay Technological University}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ရှေးကျသော နည်းပညာတက္ကသိုလ်သုံးခုဖြစ်သော [[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] တို့တွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်ပိုင်း)၊ [[ပြည်မြို့]] မှ (၇) မိုင်အကွာ ပြည်-ပေါက်ခေါင်း ကားလမ်းပေါ်ရှိ လက်ခုပ်ပင်ရွာတွင် တည်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ်လည်း ဖြစ်သည်။ [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[အဆင့်မြင့်သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဦးစီးဌာန]] လက်အောက်ရှိ တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၇/၉၈)ဖြင့် ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သင်တန်းအသီးသီးကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၉.၆.၁၉၉၈)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၇၃/၉၈)အရ ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက် နေ့မှစ၍ ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံးတာဝန်ခံ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ဆရာကြီးဒေါက်တာအောင်ကျော်မြတ်က စတင်တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web| url=http://most.gov.mm/most2mm/PyayTU.do| title=ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်| accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၁၉| Publisher=သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> == အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ == အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ Bachelor of Technology (B-tech)နှင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့Bachelor of Engineering (BE) အတွက် သင်ကြားနေသောဘာသာရပ်များမှာ # မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ Civil Engineering # အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာ Electronic Engineering # လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ Electrical Power Engineering # စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ Mechanical Engineering # ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ Computer Engineering and Information Technology == ကျောင်းသားများ == ၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၇ အထိ A.G.T.I ဒီပလိုမာရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Diploma of A.G.T.I (1997 to 2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MP ''' !width="50"|'''MT/CNC''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''PE''' !width="50"|'''Total''' |- |1997,April |3 |6 | | | | | | |9 |- |1997,Dec |139 |102 |102 | | | | | |343 |- |1998 |101 |82 |94 | | | | | |277 |- |1999 |103 |88 |86 | | | | | |277 |- |2000,March |165 |68 |95 | | | | | |328 |- |2000,Nov |173 |86 |123 | | | | | |382 |- | 2002,Jan |123 |162 |145 | | | | | |430 |- |2002,Dec |26 |18 |17 | | | | | |61 |- | 2003,Aug |34 |42 |39 |39 |10 |45 |25 | |234 |- | 2003,Dec |50 |42 |32 |18 |4 |24 | 13 | |183 |- | 2004,No |19 |52 |57 |58 |26 |25 | 22 | |259 |- | 2005,Oct |55 |94 |116 |71 |50 |54 |29 | |469 |- |2006,Sep |63 |70 |70 |73 |48 |42 | 34 | 15 |415 |- | 2007,Nov |67 |47 |53 |30 |20 |29 | 24 | 7 |277 |- |} ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၇ အထိ B.Tech / B.E ဘွဲ့ရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Graduate of B.Tech/B.E (2002-2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MECH ''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''Total''' |- | 2002,Dec(B.Tech) |245 |57 |76 |61 | | |349 |- |2004,Feb(B.Tech) |61 |81 |59 |3 | | | 31 |- |2004,Dec(B.Tech) |8 |10 |13 | | | | 31 |- | 2004,(B.E) |66 |22 |38 |23 | | | 149 |- | 2005,(B.Tech) |32 |15 |31 |25 |34 |16 | 153 |- | 2005,Jan(B.E) |69 |51 |49 |6 | | | 175 |- | 2005,Nov(B.E) |9 |26 |18 | | | | 53 |- | 2006,(B.Tech) |35 |48 |39 |31 |15 |12 | 180 |- | 2006,(B.E) |34 |15 |33 |23 |34 |15 |154 |- |2007,(B.Tech) |59 |43 |38 |58 |34 |17 |249 |- | 2007,(B.E) |31 |44 |27 |27 |11 |9 |149 |- |Total |649 |412 |421 |257 |128 |69 |1936 |- |} == ဓာတ်ပုံများ == <gallery widths="500" heights="300"> Pyay Technological University Convocation Hall.jpg|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ Main Gate of Pyay Technological University.jpg|ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် ဝင်ပေါက် </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} # http://www.most.gov.mm/ptu/index.php{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001221517/http://www.most.gov.mm/ptu/index.php |date=1 October 2013 }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] 5ez5y2440z26lhht63z1evlwotcua7p 0 52480 1055832 1052930 2026-09-30T14:04:26Z Mkant00 135890 format/hyperlinks 1055832 wikitext text/x-wiki {{ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ}} [[File:Trasformazione_naturale_kf.png|right|thumb|250px|အရာဝတ္ထု <math>X</math> မှ <math>Y</math> သို့သွားသော မော်ဖစ်ဇင် <math>f</math> တစ်ခုအတွက် [[ဖန်တာ]] <math>F</math> မှ <math>G</math> သို့သွားသော '''[[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]] (natural transformation)''' <math>\alpha</math> ၏ သဘာဝကျမှု အခြေအနေကို ဖော်ပြထားသော '''ဖလှယ်ရပုံကြမ်း (commutative diagram)''']] '''ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ''' (category theory) သည် [[သင်္ချာ]]တည်ဆောက်ပုံများကို ခြုံငုံလေ့လာသည့် ယေဘုယျ သင်္ချာသီအိုရီတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤသီအိုရီသည် သင်္ချာဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများစွာကို မြားပုံကြမ်းများ (diagrams of arrows) အမျိုးမျိုး အသုံးပြု၍ ဖော်ပြနိုင်သည်ဟူသော အယူအဆအပေါ် အခြေခံသည်။ ဤသို့ အလွန်ယေဘုယျကျသော အခြေအနေတွင် လေ့လာခြင်းကြောင့် သင်္ချာပညာရပ်ရှိ ဘုံတူသော တည်ဆောက်ပုံများနှင့် ပုံစံများကို ပိုမိုနားလည်သဘောပေါက်စေသည်။ သို့ကြောင့် ကွဲပြားခြားနားသော သင်္ချာတည်ဆောက်ပုံများအကြားရှိ ဆင်တူသော သဘောတရားများကို စုစည်းလေ့လာနိုင်စေသည်။ အစောပိုင်း ထင်ရှားသော ဥပမာတစ်ခုမှာ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] [[ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] (group cohomology)၊ လီ[[အက္ခရာသင်္ချာ]] [[ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] (Lie algebra cohomology) နှင့် [[ဖက်စပ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ|ဖက်စပ်ရအက္ခရာသင်္ချာ]] [[ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] (associative algebra cohomology) တို့အား သင့်လျော်သော [[မော်ဂျူး]] ကတ်တဂိုရီ (suitable module category) တစ်ခုတွင် [[ဆင်းသက်ဖန်တာ|ဆင်းသက်ဖန်တာများ]] (derived functors) အဖြစ် ပြန်လည်ပုံဖော်ခဲ့နိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။{{sfn|Cartan|Eilenberg|1956}} [[File:Saunders MacLane.jpg|right|thumb|250px|'''ဆောင်းဒါးစ် မက်လိန်း''' (Saunders Mac Lane) သည် အမေရိကန် သင်္ချာပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဆင်မြူရယ် အိုင်လန်ဘာ့ဂ် (Samuel Eilenberg) နှင့်အတူ ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ (category theory) ကို ပူးတွဲတည်ဆောက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သူသည် ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှု သီအိုရမ်များ (coherence theorems) နှင့်ပတ်သက်သော လုပ်ဆောင်ချက်များကြောင့် အထူးထင်ရှားသည်။]] [[File:Samuel Eilenberg MFO.jpeg|right|thumb|250px|'''ဆင်မြူရယ် အိုင်လန်ဘာ့ဂ်''' (Samuel Eilenberg) သည် ပိုလန်ဖွား အမေရိကန် သင်္ချာပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး သူ၏ အဓိကလုပ်ဆောင်ချက်များသည် [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ တိုပေါ်လော်ဂျီ|အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (algebraic topology) နယ်ပယ်တွင် ဖြစ်သည်။ သူသည် နော်မန် စတင်းရော့ဒ် (Norman Steenrod) နှင့်အတူ [[ဟိုမိုလော်ဂျီ]] သီအိုရီ (homology theory) အား [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုများ]]ဖြင့် တည်ဆောက်ခြင်းကို လည်းကောင်း ဆောင်းဒါးစ် မက်လိန်း (Saunders Mac Lane) နှင့်အတူ [[ဟိုမိုလော်ဂျစ်ကယ် အက္ခရာသင်္ချာ|ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာ အက္ခရာသင်္ချာ]] (homological algebra) ကို လည်းကောင်း ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။]] ကတ်တဂိုရီများ၊ [[ဖန်တာ|ဖန်တာများ]]နှင့် [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း|သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများ]] ဟူသော သုံးခုတွဲကို 1942 ခုနှစ်တွင် ဆင်မြူရယ် အိုင်လန်ဘာ့ဂ် (Samuel Eilenberg) နှင့် ဆောင်းဒါးစ် မက်လိန်း (Saunders Mac Lane) တို့က စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့ကြပြီး၊ 1945 ခုနှစ် စာတမ်းတွင် သီးခြားလွတ်လပ်သော အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ (Algebraic structures) အဖြစ် ပုံစံတကျ ထပ်မံဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Citation |last=MacLane |first=Saunders |title=Categories for the Working Mathematician |chapter=§I.8 |date=1997 |orig-year=1971 |edition=2nd |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=5 |publisher=Springer |doi=10.1007/978-1-4757-4721-8 |url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-1-4757-4721-8}}</ref> ၎င်းတို့၏ ကနဦး အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ အက္ခရာသင်္ချာအသစ်တစ်ခု တီထွင်ရန်မဟုတ်ဘဲ၊ ထိုခေတ်အခါက ချက် [[ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] (Čech cohomology) ရှိ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မြှောက်ဖော်ကိန်းသီအိုရမ်များ (Universal coefficient theorems) လိုအပ်သော [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်များကို]] လေ့လာရန်နှင့်၊ အထူးသဖြင့် [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ တိုပေါ်လော်ဂျီ|အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Algebraic topology) ရှိ စာတမ်းများစွာတွင် အလွတ်သဘော အသုံးပြုနေကြသော '''[[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]]''' (natural transformation) ဟူသည့် သဘောတရားကို ပုံစံတကျ သတ်မှတ်ပေးရန်ဖြစ်သည်။ ဤအခြေခံကျသော စာတမ်းများတွင် ဖလှယ်ရပုံကြမ်းများကို ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ပုံနှိပ်ဖော်ပြခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ မက်လိန်း၏ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုတစ်ခုဖြစ်သော <math>Ext(\mathbb{Z}[\frac{1}{p}]/\mathbb{Z},\mathbb{Z})\cong\mathbb{Z}_{p}</math> သည် တိကျသော တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းတစ်ခု၏ ဟိုမိုလော်ဂျီ နှင့် ကိုက်ညီနေကြောင်းကို အိုင်လန်ဘာ့ဂ်က သတိပြုမိရာမှ ဤသီအိုရီ စတင်မွေးဖွားလာခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ [[ဆင်းသက်ဖန်တာ]] (derived functor) <math>\text{Ext}</math> သည် ပုံစံတကျ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခံရသော အစောဆုံး ဖန်တာများထဲတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ ရပ်ဝန်းမှာ [[P-အခြေခံကိန်း|p-အခြေခံကိန်း]] ဆော်လီနွိုက်၏ 3-စက်လုံးမျက်နှာပြင် ဖြည့်စွက်စု ဖြစ်သည်။ ဤဆက်စပ်မှုကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာလေ့လာခြင်းသည် ရပ်ဝန်းတစ်ခု၏ ဟိုမိုလော်ဂျီ နှင့် ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ အုပ်စုများကို ဆက်စပ်ပေးသော အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မြှောက်ဖော်ကိန်းသီအိုရမ်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိစေခဲ့သည်။ တိုက်ရိုက် သို့မဟုတ် [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|ပြောင်းပြန် စုဆုံမှတ်များ]]မှတစ်ဆင့် တည်ဆောက်ထားသော ရပ်ဝန်းများဆီသို့ ဤသီအိုရမ်ကို ယေဘုယျပြုချဲ့ထွင်ရန်အတွက် အိုင်လန်ဘာ့ဂ် နှင့် မက်လိန်း တို့သည် အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မြှောက်ဖော်ကိန်းသီအိုရမ်၏ တိကျသော ကိန်းစဉ်တန်းရှိ [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များမှာ]] သဘာဝကျကြောင်း သက်သေပြရန် လိုအပ်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က သဘာဝကျခြင်း ဆိုသည်မှာ အလိုရှိသလို ရွေးချယ်မှုများ မပါဝင်ဘဲ သတ်မှတ်ထားသော သင်္ချာတည်ဆောက်ပုံများကို ခေါ်ဆိုသည့် အရပ်သုံးစကားတစ်ရပ်မျှသာ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] နှင့် ၎င်း၏ ဒွန်တွဲနှစ်ထပ် တို့ကြားရှိ ပုံမှန်[[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]]သည် မည်သည့် အခြေအစုကိုမျှ ရွေးချယ်ရန် မလိုအပ်ခြင်းမျိုး ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ ရလဒ်များကို ခိုင်လုံစွာ သက်သေပြနိုင်ရန်အတွက် ဤပင်ကိုသိစိတ်ကို ပုံစံတကျ ဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ကိုဩဒိနိတ် ကင်းစင်သော ဆက်သွယ်ချက်များကို ပုံစံတကျဖြစ်စေရန် သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများကို ဦးစွာ သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းတစ်ခု၏ အရင်းအမြစ်နှင့် ပစ်မှတ်တို့ကို သတ်မှတ်ဖော်ပြနိုင်ရန် ဖန်တာများကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဖန်တာများ အလုပ်လုပ်ဆောင်မည့် ပတ်ဝန်းကျင်ကို သတ်မှတ်ပေးနိုင်ရန် ကတ်တဂိုရီများကို နောက်ဆုံးတွင် တီထွင်ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဤသီအိုရီသည် သူ့သဘောသူဆောင်၍ တစတစ ကျယ်ပြန့်လာရာ ယခုအခါတွင် မျက်မှောက်ခေတ် သင်္ချာနှင့် [[သဘောတရားရေးရာ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ|သဘောတရားရေးရာ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံတို့တွင်]] ကတ်တဂိုရီသီအိုရီသည် အဓိကကျသည့် အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လာပြီး၊ ၎င်းကို သဘောတရားရေးရာ ရူပဗေဒတွင်လည်း အသုံးပြုလာကြသည်။ သိပ္ပံဘာသာရပ် အသီးသီးရှိ တည်ဆောက်ပုံအမျိုးမျိုး၏ ဘုံတူညီမှုများကို ဖော်ပြသည့် ဘာသာစကားအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၎င်း ဘုံတည်ဆောက်မှုများကို ပုံစံတကျ (formal) ဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ရာတွင် လည်းကောင်း အသုံးပြုလာကြသည်။{{sfn|Spivak|2013}} '''ပိုမိုမြင့်မားသော ကတ်တဂိုရီများ (Higher categories)''' ၏ ဥပမာတစ်ခုဖြစ်သည့် '''2-ကတ်တဂိုရီ (2-category)''' အကြောင်းကို [[2-ကတ်တဂိုရီ]] တွင် ဖတ်ရှုနိုင်သည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဒဿနဆိုင်ရာ မှတ်စုများ (Historical and Philosophical Notes) <ref>{{Citation |last=MacLane |first=Saunders |title=Categories for the Working Mathematician |chapter=§I.8 |date=1997 |orig-year=1971 |edition=2nd |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=5 |publisher=Springer |doi=10.1007/978-1-4757-4721-8 |url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-1-4757-4721-8}}</ref> == ကတ်တဂိုရီသီအိုရီသည် အလိုအလျောက် ပေါ်ပေါက်လာခြင်း မဟုတ်ပေ။ ယင်းသည် 20 ရာစုအလယ်ပိုင်းရှိ [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ တိုပေါ်လော်ဂျီ|အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ တိုပေါ်လော်ဂျီ၏]] တိကျသော သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းနှင့် သဘောတရားရေးရာ လိုအပ်ချက်များကြောင့် တွန်းအားပေး ပေါ်ထွက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ === မြားသင်္ကေတ၏ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာမှု (The Evolution of the Arrow) === [[ဖန်ရှင်]]တစ်ခုကို တိကျသော မြားသင်္ကေတ <math>f: X \rightarrow Y</math> ဖြင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသည့် အခြေခံအယူအဆသည် 1940 ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ဤတီထွင်မှုသည် နှိုင်းရ [[ဟိုမိုတိုပီ]] အုပ်စုများ (relative homotopy groups) နှင့် ပတ်သက်သော ဟူးရီဗစ်ဇ် (Hurewicz) ၏ ဟောပြောပို့ချချက်များနှင့် စာတမ်းများမှ အဓိက ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤပြေပြစ်သော သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းသည် ဖောက်စ် (Fox) နှင့် စတင်းရော့ဒ် (Steenrod) ကဲ့သို့သော သင်္ချာပညာရှင်များ၏ အာရုံစိုက်မှုကို လျင်မြန်စွာ ရရှိခဲ့သည်။ မြားသင်္ကေတသည် ရှေးကျ၍ အဓိပ္ပာယ်မကွဲပြားသော <math>f(X) \subset Y</math> သင်္ကေတနေရာတွင် အလျင်အမြန် အစားထိုးဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ထိုရှေးကျသော သင်္ကေတသည် ဖန်ရှင် <math>f</math> အောက်ရှိ <math>X</math> ၏ ပုံရိပ်သည် <math>Y</math> ၏ [[အစုပိုင်း|အစုပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်းကိုသာ]] ရိုးရှင်းစွာ ညွှန်ပြခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ မြားသင်္ကေတသည် တိုပေါ်လော်ဂျီ၏ ဗဟိုအချက်အချာဖြစ်သော သတ်မှတ်ထားသည့် အရင်းအမြစ်မှ သတ်မှတ်ထားသည့် ပစ်မှတ်ဆီသို့သွားသော အဆက်မပြတ်ပုံဖော်မှုကို တိကျစွာ ဖမ်းဆုပ်နိုင်ခဲ့သောကြောင့် ထူးခြားစွာ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် ရိုးရှင်းသော သင်္ကေတပြောင်းလဲမှုတစ်ခုက နက်နဲသော သင်္ချာသဘောတရားသစ် (ကတ်တဂိုရီ) တစ်ခုကို ပုံစံတကျဖြစ်စေရန် မည်သို့ တိုက်ရိုက် လှုံ့ဆော်ပေးနိုင်ကြောင်း ပြသသည့် အဓိက သမိုင်းဝင် ဥပမာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟူးရီဗစ်ဇ်သည် ဤမြားပုံဖော်မှုများကို အမြင်အာရုံဖြင့် ခြေရာခံနိုင်ရန်အတွက် ဖလှယ်ရပုံကြမ်းများကို စတင်အသုံးပြုခဲ့သူအဖြစ်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် အသိအမှတ်ပြုခံရသည်။ === ဒဿနဆိုင်ရာ ဝေါဟာရများ (Philosophical Terminology)=== ဤနယ်ပယ်၏ ဝေါဟာရများသည် ယုတ္တိဗေဒ ဒဿနိကဗေဒမှ အများအပြား ရယူထားပြီး ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ သရုပ်မဲ့ပြုလုပ်ထားခြင်းကို ထင်ဟပ်နေသည်။ ကတ်တဂိုရီ (Category) ဟူသော ဝေါဟာရကို အရစ္စတိုတယ် (Aristotle) နှင့် ကန့်တ် (Kant) တို့၏ ဒဿနဆိုင်ရာ ခွဲခြားသတ်မှတ်မှုများမှ ရယူသုံးစွဲခဲ့သည်။ [[ဖန်တာ]] (Functor) ဟူသော ဝေါဟာရကို ရူးဒေါ့ဖ် ကာနပ် (Rudolf Carnap) ၏ Logische Syntax der Sprache စာအုပ်မှ ယူငင်သုံးစွဲခဲ့သည်။ [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]] ဟူသော ဝေါဟာရကို ထိုခေတ်အခါက အလွတ်သဘော သုံးနှုန်းနေကြသော သင်္ချာဝေါဟာရမှနေ၍ တိကျခိုင်မာသော အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်တစ်ခုအဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့သည်။ === အမ်မီ နိုသာ၏ အမွေအနှစ် (The Legacy of Emmy Noether) === ကတ်တဂိုရီသီအိုရီသည် သင်္ချာတည်ဆောက်ပုံတိုင်းအတွက် မော်ဖစ်ဇင်များသည်ဘာလဲ ဟူသော မေးခွန်းကို မဖြစ်မနေ မေးမြန်းရန် တောင်းဆိုထားသည်။ ၎င်းသီအိုရီက သင်္ချာဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုများနှင့် ၎င်းတို့ကြားရှိ ပုံဖော်မှုများကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း သတ်မှတ်၍ လေ့လာရန် အခိုင်အမာ တိုက်တွန်းထားသည်။ [[အစုဝင်|အစုဝင်များထက်]] [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များကို]] ဤသို့ နက်နက်နဲနဲ အလေးပေးမှုသည် အမ်မီ နိုသာ (Emmy Noether) ၏ အမွေအနှစ် တစ်စိတ်ပိုင်း ဖြစ်သည်။ သူမသည် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများနှင့်]] [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများကို]] လေ့လာရာတွင် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များကို ဖွဲ့စည်းပုံအရ အသုံးပြုခြင်းအား ရှေ့ဆောင်လမ်းပြခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ကတ်တဂိုရီ ပညာရှင်အများစုသည် ကြီးမားသော ကတ်တဂိုရီများကို ၎င်းတို့၏ အရာဝတ္ထုများကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးလေ့ရှိကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>\mathbf{Set}</math> နှင့် <math>\mathbf{Cat}</math> ကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် မြားများအပေါ် အလေးပေးမှုသည် အလွန်အရေးပါလှသောကြောင့် အချို့သော ပညာရှင်အုပ်စုများသည် ကတ်တဂိုရီများကို ၎င်းတို့၏ မြားများဖြင့်သာ အမည်ပေးကြသည်။ အထူးသဖြင့် ချားလ်စ် အဲရက်စမန်း (Charles Ehresmann) ၏ ကျောင်းသည် ထင်ရှားပြီး ၎င်းတို့က <math>\mathbf{Cat}</math> ကို [[ဖန်တာ|ဖန်တာများ၏]] ကတ်တဂိုရီအဖြစ် တင်းကျပ်စွာ ရည်ညွှန်းကြသည်။ [[File:Emmy Noether.jpg|right|thumb|250px| အာမာလီယာ အမ်မီ နိုသာ (Amalie Emmy Noether) သည် ဘာဗေးရီးယန်း လူမျိုး ဂျာမန် သင်္ချာပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သူမကို ဘာဗေးရီးယား ဘုရင်နိုင်ငံ၊ အာလန်ဂန် (Erlangen) မြို့တွင် 1882 ခုနှစ် မတ်လ 23 ရက်နေ့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး ပင်ဆယ်ဗေးနီးယားပြည်နယ်၊ ဘရင်မော (Bryn Mawr) မြို့တွင် 1935 ခုနှစ် ဧပြီလ 14 ရက်နေ့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူမသည် [[ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ|သရုပ်မဲ့အက္ခရာသင်္ချာ]] (abstract algebra) နှင့် သဘောတရားရေးရာရူပဗေဒ (theoretical physics) တို့အတွက် အခြေခံကျသော ပံ့ပိုးကူညီမှုများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် သူမသည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများ]] (rings)၊ [[ဖီးလ်ဒ်|ဖီးလ်ဒ်များ]] (fields) နှင့် [[အက္ခရာသင်္ချာ|အက္ခရာသင်္ချာများ]] (algebras) ဆိုင်ရာ သီအိုရီကို တော်လှန်ပြောင်းလဲနိုင်ခဲ့သည်။ သူမ ဖော်ထုတ်ခဲ့သော နိုသာ သီအိုရမ် (Noether's theorem) သည် ရူပဗေဒဆိုင်ရာ သဘာဝနိယာမများ၏ [[ခေါက်ချိုးညီ|အချိုးညီမှုများ]] (symmetries) ကို ၎င်းတို့နှင့် ဆက်စပ်နေသော တည်မြဲပမာဏများ (conservation quantities) တည်ရှိမှုနှင့် ပေါင်းစပ်ဖော်ပြထားသည်။]] ==အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်== '''ကတ်တဂိုရီ (category)''' တစ်ခုတွင် အောက်ပါ အစိတ်အပိုင်းများ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ * '''အရာဝတ္ထုများ (Objects):''' <math>X, Y, Z, \dots</math> စသည့် အရာဝတ္ထုများ စုစည်းမှုတစ်ခု။ * '''မော်ဖစ်ဇင်များ (Morphisms):''' <math>f, g, h, \dots</math> စသည့် မော်ဖစ်ဇင်များ စုစည်းမှုတစ်ခု။ မော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုစီတိုင်းတွင် '''အရင်းအမြစ် (domain)''' နှင့် '''ပစ်မှတ် (codomain)''' အရာဝတ္ထုများ သတ်သတ်မှတ်မှတ်ပါရှိသည်။ သင်္ကေတအရ <math>f:X\rightarrow Y</math> တွင် <math>f</math> သည် အရင်းအမြစ် <math>X</math> နှင့် ပစ်မှတ် <math>Y</math> တို့၏ မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုအဖြစ် ကိုယ်စားပြုသည်။ အရာဝတ္ထု <math>X</math> တစ်ခုစီတိုင်းတွင် '''ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင် (identity morphism) '''<math>1_{X}:X\rightarrow X</math> တစ်ခုစီ အသီးသီး သတ်သတ်မှတ်မှတ်ရှိသည်။ <math>f</math> ၏ ပစ်မှတ်နှင့် <math>g</math> ၏ အရင်းအမြစ်တို့ ထပ်တူညီပြီး ပေါင်းစပ်၍ရသော မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင်တွဲ <math>f</math> နှင့် <math>g</math> အတွက်မဆို <math>gf</math> ဟုခေါ်သော '''ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင် (composite morphism)''' တစ်ခု ရှိသည်။ ထို <math>gf</math> ၏ အရင်းအမြစ်သည် <math>f</math> ၏ အရင်းအမြစ်နှင့် တူညီပြီး ၎င်း၏ ပစ်မှတ်သည် <math>g</math> ၏ ပစ်မှတ်နှင့် တူညီသည်။ (မှတ်ချက်။ ဤတွင် "domain" နှင့် "codomain" တို့ကို ဘာသာပြန်ဆိုရာ၌ "အရင်းအမြစ်စု" နှင့် "ပစ်မှတ်စု" အစား "စု" (set) နောက်ဆက်တွဲကို ချန်၍ "အရင်းအမြစ်" နှင့် "ပစ်မှတ်" ဟုသာ အသုံးပြုထားသည်။ ကတ်တဂိုရီသီအိုရီရှိ အရာဝတ္ထု (object) များသည် [[အစု|အစုများ]]သာ ဖြစ်ရန်မလိုအပ်ဘဲ အခြားသော သင်္ချာတည်ဆောက်ပုံများလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ "စု" ဟု ထည့်သွင်းခေါ်ဆိုခြင်းသည် [[အစုသီအိုရီ]] (set theory) ဆိုင်ရာ ကန့်သတ်ချက်များကို သွယ်ဝိုက်သက်ရောက်စေနိုင်သောကြောင့် ဤသို့ ချန်လှပ်အသုံးပြုထားခြင်း ဖြစ်သည်။) === နဂိုမှန်အဆိုများ (Axioms) === အထက်ပါအချက်အလက်များသည် အောက်ဖော်ပြပါ [[နဂိုမှန်အဆို]] နှစ်ခုကို မဖြစ်မနေ လိုက်နာရမည်။ * မည်သည့် <math>f:X\rightarrow Y</math> အတွက်မဆို ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင်များဖြစ်သော <math>1_{Y}f</math> နှင့် <math>f1_{X}</math> တို့ နှစ်ခုလုံးသည် <math>f</math> နှင့် ညီမျှသည်။ * ပေါင်းစပ်၍ရသော မော်ဖစ်ဇင်သုံးခု <math>f, g, h</math> တိုင်းအတွက် ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင်များဖြစ်သည့် <math>h(gf)</math> နှင့် <math>(hg)f</math> တို့သည် တူညီပြီး ၎င်းတို့ကို <math>hgf</math> ဟု တူတူသတ်မှတ်သည်။ ပေါင်းစပ်ခြင်းနိယာမသည် '''[[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associativity)''' နှင့် '''ထပ်တူရပါမှု (unitality)''' တို့နှင့် ပြည့်စုံသည်။ ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများနှင့် မော်ဖစ်ဇင်များသည် '''ကွီဗာ''' (quiver) ခေါ် လားရာပြဂရပ် (directed graph) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းကြသည် ။ ၎င်းတွင် မျဉ်းပြိုင်မြားများ (parallel arrows) နှင့် ကွင်းပိတ်များ (loops) ပါဝင်နိုင်သည် ။ == ကတ်တဂိုရီ ဥပမာများ == *'''Quiver''': ကွီဗာများကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ အရင်းအမြစ်နှင့် ပစ်မှတ်များကို မပြောင်းလဲစေသော ကွီဗာ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ (quiver homomorphisms) ကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ *[[အစုများ ကတ်တဂိုရီ]] (<math>Set</math>) *[[တိုပေါ်လော်ဂျီ_ရပ်ဝန်းများ_ကတ်တဂိုရီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများ ကတ်တဂိုရီ]] (<math>Top</math>) *'''Man''': ချောမွေ့သော [[မန်နီဖိုး|မန်နီဖိုးများကို]] (smooth manifolds) အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ ချောမွေ့သော ပုံဖော်မှုများကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ *'''Meas''': တိုင်းတာနိုင်သော ရပ်ဝန်းများကို (measurable spaces) အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ တိုင်းတာနိုင်သော [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များကို]] (measurable functions) မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ *'''Poset''': တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း အစဉ်ကျသောအစုများကို (partially-ordered sets) အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ အစီအစဉ်ကို မပြောင်းလဲစေသော ဖန်ရှင်များ (order-preserving functions) ကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ *'''<math>\textbf{hTop}</math>''': [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] ရပ်ဝန်းများ(topological spaces) ကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး မော်ဖစ်ဇင်များ (morphisms) သည် ဟွမ်းအစုများ (Hom sets) အဖြစ် <math>\text{Hom}(X, Y) = [X, Y]</math> သတ်မှတ်သည်။ [[ဟိုမိုတိုပီ]] အတန်းအစား (homotopy class) များအားလုံး ပါဝင်သည့် မိသားစုကို <math>[X, Y]</math> ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ *'''<math>Set_{*}</math> နှင့် <math>Top_{*}</math>''': အခြေခံအမှတ် (basepoint) သတ်မှတ်ထားသော အစုများ သို့မဟုတ် တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ အခြေခံအမှတ်ကို မပြောင်းလဲစေသော (အဆက်မပြတ်) ဖန်ရှင်များ (basepoint-preserving (continuous) functions) ကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ * [[အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (<math>Grp</math>) * [[အဘီလီယန်အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (<math>Ab</math>) * [[ကွင်းများ ကတ်တဂိုရီ]] (<math>Ring</math>) *'''Field''': [[ဖီးလ်ဒ်|ဖီးလ်ဒ်များ]] (fields) ကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ ဖီးလ်ဒ် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များကို (field homomorphisms) မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ *'''<math>Mod_{R}</math>''': ထပ်တူရပါသော ကွင်း (unital ring) <math>R</math> တစ်ခုအတွက် ဘယ် <math>R</math>-[[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးများကို]] (left R-modules) အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ <math>R</math>-မော်ဂျူး ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ *'''<math>Ch_{R}</math>''': <math>R</math>-မော်ဂျူးများ၏ [[ချိတ်တန်း ကွန်ပလက်စ်|ချိတ်တန်း ကွန်ပလက်စ်များ]] (chain complexes) ကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ ချိတ်တန်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ *'''<math>Mat_{R}</math>''': ထပ်တူရပါသော ကွင်း (unital ring) <math>R</math> တစ်ခုအတွက် <math>Mat_{R}</math> သည် အပေါင်း[[ကိန်းပြည့်]]များကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော ကတ်တဂိုရီဖြစ်သည်။ <math>n</math> မှ <math>m</math> သို့သွားသော မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုသည် <math>R</math> မှ တန်ဖိုးများပါရှိသော <math>m \times n</math> [[ကိန်းအုံ]] (matrix) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ပေါင်းစပ်ခြင်းကို ကိန်းအုံမြှောက်ခြင်းဖြင့် ပြုလုပ်ပြီး ထပ်တူရကိန်းအုံများသည် ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ *'''BG''' (ကတ်တဂိုရီဖြစ် အုပ်စု): [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] <math>G</math> သို့မဟုတ် ယေဘုယျအားဖြင့် [[မိုနွိုက်]] (monoid) တစ်ခုကို အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီ '''BG''' အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ အုပ်စု <math>G</math> ၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]]သည် ကတ်တဂိုရီ <math>BG</math> ၏ မော်ဖစ်ဇင်များ ဖြစ်ကြပြီး ပေါင်းစပ်ခြင်းကို အစုဝင်များ မြှောက်ခြင်းဖြင့် ပြုလုပ်သည်။ *'''Graph''': ရိုးရှင်းသော ဂရပ်များကို (simple graphs) အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ ဂရပ် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ *'''ပိုင်းစသီးခြားကတ်တဂိုရီ (Discrete category)''': [[အစု|အစုတစ်ခုကို]] ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအဖြစ် မှတ်ယူနိုင်သည် ။ ၎င်းတွင် အစုဝင်များကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင်များသာ ပါဝင်သည် ။ မော်ဖစ်ဇင်တိုင်းသည် ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်နေသော ကတ်တဂိုရီကို ပိုင်းစသီးခြားကတ်တဂိုရီဟု ခေါ်သည် ။ === ခိုင်မာသော ကတ်တဂိုရီများ နှင့် သရုပ်မဲ့ကတ်တဂိုရီများ (Concrete and Abstract Categories) === အထက်ပါ ဥပမာအများစုသည်''' ခိုင်မာသော ကတ်တဂိုရီများ (concrete categories)''' ဖြစ်ကြသည် ။ ၎င်းကတ်တဂိုရီများရှိ အရာဝတ္ထုများတွင် အခြေခံအစုများ (underlying sets) ပါရှိကြသည် ။ ၎င်းတို့၏ မော်ဖစ်ဇင်များသည် အဆိုပါ အခြေခံအစုများကြားရှိ [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] ဖြစ်ကြသည် ။ သို့သော် ကတ်တဂိုရီတိုင်းသည် ဤကဲ့သို့ ဖန်ရှင်များကိုသာ အခြေခံထားခြင်း မဟုတ်ပေ ။ မော်ဖစ်ဇင်များသည် ဖန်ရှင်များ မဟုတ်သော '''သရုပ်မဲ့ကတ်တဂိုရီများ (abstract categories)''' လည်း များစွာတည်ရှိသည် ။ ဥပမာအားဖြင့် <math>Mat_{R}</math> ကတ်တဂိုရီတွင် အပေါင်းကိန်းပြည့်များကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး [[ကိန်းအုံ|ကိန်းအုံများကို]] (matrices) မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ ထို့အတူ အုပ်စုတစ်ခုကို အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီအဖြစ် သတ်မှတ်ပါက ထိုအုပ်စု၏ အစုဝင်များသည် မော်ဖစ်ဇင်များ ဖြစ်လာကြသည် ။ ဤသည်မှာ မော်ဖစ်ဇင်ဆိုသည်မှာ ဖန်ရှင်များသာ ဖြစ်ရမည်ဟူသော ကန့်သတ်ချက်မရှိကြောင်း ပြသနေသည် ။ == မော်ဖစ်ဇင် အမျိုးအစားများ (Types of Morphisms) == *'''[[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Monomorphism):''' ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>f: x\rightarrow y</math> တစ်ခုအတွက် မည်သည့် မျဉ်းပြိုင် မော်ဖစ်ဇင်များ (parallel morphisms) <math>h,k: w\rightrightarrows x</math> အတွက်မဆို <math>fh=fk</math> ဖြစ်လျှင် <math>h=k</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်ပါက ထို <math>f</math> ကို မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်ဟု ခေါ်သည်။ *'''[[အပီမော်ဖစ်ဇင်]] (Epimorphism):''' ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>f: x\rightarrow y</math> တစ်ခုအတွက် မည်သည့် မျဉ်းပြိုင် မော်ဖစ်ဇင်များ <math>h,k: y\rightrightarrows z</math> အတွက်မဆို <math>hf=kf</math> ဖြစ်လျှင် <math>h=k</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်ပါက ထို <math>f</math> ကို အပီမော်ဖစ်ဇင်ဟု ခေါ်သည်။ *'''[[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Isomorphism):''' ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>f:X\rightarrow Y</math> အတွက် <math>gf=1_X</math> နှင့် <math>fg=1_Y</math> ဖြစ်စေမည့် မော်ဖစ်ဇင် <math>g: Y\rightarrow X</math> တစ်ခု တည်ရှိပါက ထို <math>f</math> ကို အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်ဟု ခေါ်သည်။ အရာဝတ္ထု <math>X</math> နှင့် <math>Y</math> တို့ကြားတွင် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ရှိပါက ၎င်းတို့ကို '''အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သော အရာဝတ္ထုများ (isomorphic objects)''' ဟု သတ်မှတ်ပြီး သင်္ကေတအားဖြင့် <math>X \cong Y</math> ဟု ရေးသားသည်။ *'''[[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Endomorphism):''' အရင်းအမြစ် နှင့် ပစ်မှတ် တူညီသော မော်ဖစ်ဇင်ကို အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်ဟု ခေါ်သည်။ *'''[[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Automorphism):''' အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်လည်းဖြစ်သော အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်ကို အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်ဟု ခေါ်သည်။ *'''[[အပိုင်း (ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ)|အပိုင်း နှင့် ရုပ်သိမ်းခြင်း]] (Section and Retraction):''' <math> x\overset{s}{\longrightarrow} y \overset{r}{\longrightarrow} x</math> တို့သည် မော်ဖစ်ဇင်များဖြစ်ပြီး <math>rs=1_{x}</math> ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ ဤတွင် <math>s</math> ကို '''အပိုင်း (section)''' သို့မဟုတ် <math>r</math> ၏ [[ပြောင်းပြန် အစုဝင်|ညာပြောင်းပြန်]] (right inverse) ဟုခေါ်ပြီး <math>r</math> ကို '''ရုပ်သိမ်းခြင်း (retraction)''' သို့မဟုတ် <math>s</math> ၏ [[ပြောင်းပြန် အစုဝင်|ဘယ်ပြောင်းပြန်]] (left inverse) ဟု ခေါ်သည်။ ဤအခြေအနေတွင် <math>s</math> သည် အမြဲတမ်း မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဒွန်တွဲစွာဖြင့် <math>r</math> သည် အမြဲတမ်း အပီမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤ တစ်ဖက်သတ် ပြောင်းပြန်များ (one-sided inverses) ရှိနေခြင်းကို အသိအမှတ်ပြုသောအားဖြင့် <math>s</math> ကို ခွဲထွက်မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် (split monomorphism) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး <math>r</math> ကို ခွဲထွက်အပီမော်ဖစ်ဇင် (split epimorphism) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ [[အစုများ ကတ်တဂိုရီ|Set ကတ်တဂိုရီ]]အတွင်း၌ မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်များသည် '''[[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်ဖန်ရှင်များ]]''' (injective functions) နှင့် ထပ်တူညီသည် ။ ထို့အတူပင် Set ကတ်တဂိုရီအတွင်းရှိ အပီမော်ဖစ်ဇင်များသည် '''[[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ်ဖန်ရှင်များ]]''' (surjective functions) နှင့် ထပ်တူညီသည် ။ ထို့ကြောင့် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်များ နှင့် အပီမော်ဖစ်ဇင်များကို အင်ဂျက်တစ်နှင့် ဆာဂျက်တစ် [[ဖန်ရှင်]] သဘောတရားများ၏ ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ နှိုင်းယှဉ်ချက်များအဖြစ် ရှုမြင်သင့်သည်။ လက်တွေ့တွင် <math>C</math> သည် အရာဝတ္ထုများ၌ အခြေခံအစုများ (underlying sets) ပါရှိသော ကတ်တဂိုရီတစ်ခုဖြစ်ပါက ၎င်းတို့ကြားရှိ အင်ဂျက်တစ် သို့မဟုတ် ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်ကို သက်ရောက်ဖြစ်ပေါ်စေသည့် မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင် မဆိုသည် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် သို့မဟုတ် အပီမော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ထိုသို့သော ကတ်တဂိုရီများ၌ပင်လျှင် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်နှင့် အပီမော်ဖစ်ဇင် သဘောတရားများသည် ပိုမို၍ ယေဘုယျကျနိုင်သည်။ အခြေခံဖန်ရှင်သည် အင်ဂျက်တစ် မဖြစ်သော မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ပါဝင်သည့် ခိုင်မာသော ကတ်တဂိုရီများ (concrete categories) ရှိသည်။ ထို့အတူ ၎င်း၏ အခြေခံဖန်ရှင်သည် ဆာဂျက်တစ် မဖြစ်သော အပီမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ပါဝင်သည့် ခိုင်မာသော ကတ်တဂိုရီများ လည်း ရှိသည်။ '''[[ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆို]]''' (axiom of choice) ကို ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းများဖြင့် တိကျစွာ ဖော်ပြနိုင်သည်။ ''Set ကတ်တဂိုရီအတွင်းရှိ မည်သည့် အပီမော်ဖစ်ဇင်မဆိုသည် ခွဲထွက်အပီမော်ဖစ်ဇင် (split epimorphism) ဖြစ်သည်'' ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ === မော်ဖစ်ဇင်များ၏ ဂုဏ်သတ္တိများ နှင့် ဒွန်တွဲမှု (Properties and Duality) === *ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုသည် အပီမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ ပြောင်းပြန်ကတ်တဂိုရီ <math>C^{op}</math> တွင် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ *<math>f:x\rightarrow y</math> နှင့် <math>g:y\rightarrow z</math> တို့သည် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်များဖြစ်ပါက ၎င်းတို့၏ ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင် <math>gf:x\rightarrow z</math> သည်လည်း မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်သည်။ ဒွန်တွဲစွာဖြင့် (by duality) <math>f:x\rightarrow y</math> နှင့် <math>g:y\rightarrow z</math> တို့သည် အပီမော်ဖစ်ဇင်များဖြစ်ပါက ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင် <math>gf:x\rightarrow z</math> သည်လည်း အပီမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်သည်။ *<math>f:x\rightarrow y</math> နှင့် <math>g:y\rightarrow z</math> တို့သည် ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင် <math>gf</math> အား မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်စေသော မော်ဖစ်ဇင်များဖြစ်ပါက <math>f</math> သည် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် (သို့မဟုတ် monic) ဖြစ်သည်။ ဒွန်တွဲစွာဖြင့် <math>gf</math> သည် အပီမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်ပါက <math>g</math> သည် အပီမော်ဖစ်ဇင် (သို့မဟုတ် epic) ဖြစ်သည်။ *မည်သည့်ကတ်တဂိုရီတွင်မဆို မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်များသည် ကတ်တဂိုရီပိုင်း (subcategory) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ဒွန်တွဲစွာဖြင့် <math>C</math> အတွင်းရှိ အပီမော်ဖစ်ဇင်များသည် <math>C^{op}</math> အတွင်းရှိ မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်များနှင့် တိုက်ရိုက် သက်ဆိုင်သောကြောင့် အပီမော်ဖစ်ဇင်များသည်လည်း ကတ်တဂိုရီပိုင်း တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ *[[ဖီးလ်ဒ်]] (Field) ကတ်တဂိုရီအတွင်းရှိ မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင်မဆိုသည် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်သည်။ *ထပ်တူရပါသော [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများ]] (unital rings) ၏ ကတ်တဂိုရီဖြစ်သော [[ကွင်းများ ကတ်တဂိုရီ|Ring]] တွင် ပါဝင်မှု ပုံဖော်ခြင်း (inclusion map) <math>i: \mathbb{Z} \hookrightarrow \mathbb{Q}</math> သည် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်ရော အပီမော်ဖစ်ဇင်ပါ ဖြစ်သော်လည်း ၎င်းသည် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် (isomorphism) မဟုတ်ပေ။ === အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် ထပ်တူညီမှုများ (Isomorphism Equivalences) === အောက်ဖော်ပြပါ အဆိုများသည် အချင်းချင်း ထပ်တူညီသည် (equivalent) *(i) <math>f:x\rightarrow y</math> သည် <math>C</math> အတွင်းရှိ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုဖြစ်သည်။ *(ii) မည်သည့် အရာဝတ္ထု <math>c\in C</math> တိုင်းအတွက်မဆို <math>f</math> ဖြင့် နောက်ဆက်တွဲ ပေါင်းစပ်ခြင်းဖြင့် (postcomposition) [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်ရှင်း]] (bijection) <math>f_{*}:C(c,x)\rightarrow C(c,y)</math> တစ်ခုကို ရသည်။ *(iii) မည်သည့် အရာဝတ္ထု <math>c\in C</math> တိုင်းအတွက်မဆို <math>f</math> ဖြင့် ရှေ့ဆက်တွဲ ပေါင်းစပ်ခြင်းဖြင့် (precomposition) ဘိုင်ဂျက်ရှင်း <math>f^{*}:C(y,c)\rightarrow C(x,c)</math> တစ်ခုကို ရသည်။ ဤအခြေအနေတွင် "ဘိုင်ဂျက်ရှင်း" နှင့် "အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်" ဟူသော ဝေါဟာရများသည် သင်္ချာသဘောတရားအရ အဓိပ္ပာယ်တူညီကြသည်။ Set ကတ်တဂိုရီအတွင်းရှိ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များသည် ဘိုင်ဂျက်ရှင်းများပင် ဖြစ်သည်။ <math>C(c,x)</math> နှင့် <math>C(c,y)</math> တို့သည် ဟွမ်းအစုများ (hom-sets) ဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့သည် သတ်မှတ်ထားသော အရာဝတ္ထုနှစ်ခုကြားရှိ မော်ဖစ်ဇင်များ ပါဝင်သည့် [[အစု]]များဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဥပမာအားဖြင့် ပုံဖော်မှု <math>f_{*}</math> သည် အစုတစ်ခုမှ အခြားအစုတစ်ခုသို့ ပို့ဆောင်ပေးသော [[ဖန်ရှင်]]တစ်ခုဖြစ်သည်။ == အခြေခံ ကတ်တဂိုရီ တည်ဆောက်ပုံများ (Basic Category Constructions) == === သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (Small Category) နှင့် ဒေသအလိုက် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (Locally Small Category) === ကတ်တဂိုရီတစ်ခုရှိ မော်ဖစ်ဇင်များအားလုံး စုစည်းမှုသည် [[အစု]] (set) တစ်ခုမျှသာ ဖြစ်ပါက ၎င်းကို '''သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (small category)''' ဟု ခေါ်သည်။ ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွင်းရှိ မည်သည့် အရာဝတ္ထု <math>x, y</math> တိုင်းအတွက်မဆို ၎င်းတို့ကြားရှိ မော်ဖစ်ဇင်များ စုစည်းမှုသည် အစုတစ်ခုမျှသာ ဖြစ်ပါက ၎င်းကို '''ဒေသအလိုက် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (locally small category)''' ဟု ခေါ်သည်။ ဒေသအလိုက် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထု <math>X</math> မှ <math>Y</math> သို့သွားသော မော်ဖစ်ဇင်များ စုစည်းမှုကို သင်္ကေတအားဖြင့် <math>C(X, Y)</math> သို့မဟုတ် <math>\text{Hom}(X, Y)</math> ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည် ။ ဤစုစည်းမှုကို '''ဟွမ်းအစု''' (hom-set) ဟု ခေါ်ဆိုသည် ။ ဤသင်္ကေတအသုံးအနှုန်းသည် အလွန်အသုံးဝင်သောကြောင့် ဒေသအလိုက် သေးငယ်သည်ဖြစ်စေ မသေးငယ်သည်ဖြစ်စေ မည်သည့် ကတ်တဂိုရီရှိ မော်ဖစ်ဇင်များ စုစည်းမှုအတွက်မဆို ယေဘုယျအားဖြင့် အသုံးပြုကြသည် ။ ကတ်တဂိုရီများကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ရာတွင် အစု (set) ဟူသော စကားလုံးအစား စုစည်းမှု (collection) ဟူသော စကားလုံးကို သတိပြု၍ အသုံးပြုထားသည် ။ [[ရပ်ဆဲလ်၏ ဝိရောဓိ]] (Russell's paradox) အရ အစုများအားလုံး ပါဝင်သော အစုဟူ၍ မရှိနိုင်ပေ ။ ထို့ကြောင့် ဥပမာအားဖြင့် အစုများအားလုံးပါဝင်သော Set ကတ်တဂိုရီ၏ အရာဝတ္ထုများ စုစည်းမှုသည် အစုတစ်ခု မဖြစ်နိုင်ပေ ။ ဤကဲ့သို့ [[အစုသီအိုရီ|အစုသီအိုရီဆိုင်ရာ]] ရှုပ်ထွေးမှုများကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် ကတ်တဂိုရီများ၏ အရွယ်အစားကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန် လိုအပ်လာသည် ။ === ဂရုပွိုက် (Groupoid) === '''ဂရုပွိုက် (groupoid)''' ဆိုသည်မှာ မော်ဖစ်ဇင်တိုင်းသည် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) ဖြစ်သော ကတ်တဂိုရီတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (group) သည် အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သော ဂရုပွိုက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မည်သည့် ရပ်ဝန်း <math>X</math> အတွက်မဆို ၎င်း၏ '''အခြေခံ ဂရုပွိုက် (fundamental groupoid)''' <math> \Pi_{1}X</math> သည် <math>X</math> ၏ အမှတ်များကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော ကတ်တဂိုရီတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ မော်ဖစ်ဇင်များသည် '''အစွန်းမှတ်များကို မပြောင်းလဲစေသော လမ်းကြောင်းများ၏ [[ဟိုမိုတိုပီ]] အတန်းအစားများ (endpoint-preserving homotopy classes of paths)''' ဖြစ်သည်။ မည်သည့် ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> တွင်မဆို '''အကြီးဆုံးဂရုပွိုက် (maximal groupoid)''' တစ်ခု ပါဝင်သည်။ ၎င်းသည် <math>C</math> ၏ အရာဝတ္ထုများအားလုံး ပါဝင်ပြီး အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်သည့် မော်ဖစ်ဇင်များသာ ပါဝင်သော '''ကတ်တဂိုရီပိုင်း (subcategory)''' တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အဆုံးရှိအစုများ (finite sets) နှင့် ဘိုင်ဂျက်ရှင်းများ ပါဝင်သည့် ကတ်တဂိုရီ <math>Fin_{iso}</math> သည် အဆုံးရှိအစုများနှင့် ဖန်ရှင်များအားလုံး ပါဝင်သည့် ကတ်တဂိုရီ <math>Fin</math> ၏ '''အကြီးဆုံးဂရုပွိုက်ပိုင်း (maximal subgroupoid)''' ဖြစ်သည်။ ဤဂရုပွိုက်ကို [[သဘာဝကိန်း|သဘာဝကိန်းများ၏]] '''ကတ်တဂိုရီအသွင်ပြောင်းခြင်း (categorification)''' တစ်ခုအဖြစ် မှတ်ယူနိုင်သည်။ === ကတ်တဂိုရီပိုင်း (Subcategory) === ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> ၏ '''ကတ်တဂိုရီပိုင်း (subcategory)''' <math>D</math> တစ်ခုကို <math>C</math> အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများ စုစည်းမှုအစိတ်အပိုင်း (subcollection of objects) နှင့် မော်ဖစ်ဇင်များ စုစည်းမှုအစိတ်အပိုင်း (subcollection of morphisms) တို့ကို ကန့်သတ်ယူဆောင်၍ သတ်မှတ်သည်။ သို့ရာတွင် ၎င်းသည် အောက်ဖော်ပြပါ အချက်အလက်များကို မဖြစ်မနေ လိုက်နာရမည်။ * <math>D</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင်၏ အရင်းအမြစ်နှင့် ပစ်မှတ် မဆိုသည် <math>D</math> တွင် ပါဝင်ရမည်။ * <math>D</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် အရာဝတ္ထု၏ ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင် မဆိုသည် <math>D</math> တွင် ပါဝင်ရမည်။ * <math>D</math> အတွင်းရှိ ပေါင်းစပ်၍ရသော မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင်စုံတွဲ၏ ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင် မဆိုသည် <math>D</math> တွင် ပါဝင်ရမည်။ === မြှောက်လဒ်ကတ်တဂိုရီ (Product Category) === မည်သည့် ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> နှင့် <math>D</math> အတွက်မဆို ၎င်းတို့၏ '''မြှောက်လဒ်ကတ်တဂိုရီ (product category)''' <math>C \times D</math> တစ်ခု ရှိသည်။ *၎င်း၏ အရာဝတ္ထုများသည် [[အစီအစဉ်ကျအတွဲ]] (ordered pairs) <math>(c, d)</math> များဖြစ်ကြသည်။ ဤတွင် <math>c</math> သည် <math>C</math> ၏ အရာဝတ္ထုတစ်ခုဖြစ်ကာ <math>d</math> သည် <math>D</math> ၏ အရာဝတ္ထုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ *မော်ဖစ်ဇင်များသည် အစီအစဉ်ကျအတွဲ <math>(f, g): (c, d) \rightarrow (c^{\prime}, d^{\prime})</math> များဖြစ်ကြသည်။ ဤတွင် <math>f: c \rightarrow c^{\prime} \in C</math> နှင့် <math>g: d \rightarrow d^{\prime} \in D</math> တို့ဖြစ်ကြသည်။ ပေါင်းစပ်ခြင်း နှင့် ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင်များကို ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းများအလိုက် (componentwise) အသီးသီး သတ်မှတ်သည်။ === ပြောင်းပြန်ကတ်တဂိုရီ (Opposite Category) === မည်သည့် ကတ်တဂိုရီ <math>\text{C}</math> အတွက်မဆို ၎င်း၏ '''ပြောင်းပြန်ကတ်တဂိုရီ (opposite category)''' <math>\text{C}^{\text{op}}</math> တစ်ခုတွင် အောက်ပါ အစိတ်အပိုင်းများ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ *'''အရာဝတ္ထုများ (Objects):''' <math>\text{C}</math> တွင်ရှိသော အရာဝတ္ထုများအတိုင်း တူညီစွာ ပါဝင်သည်။ *'''မော်ဖစ်ဇင်များ (Morphisms):''' <math>\text{C}</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>f</math> တစ်ခုစီတိုင်းအတွက် <math>\text{C}^{\text{op}}</math> တွင် မော်ဖစ်ဇင် <math>f^{\text{op}}</math> တစ်ခုစီ ရှိသည်။ <math>f^{\text{op}}</math> ၏ အရင်းအမြစ် သည် <math>f</math> ၏ ပစ်မှတ် အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး <math>f^{\text{op}}</math> ၏ ပစ်မှတ်သည် <math>f</math> ၏ အရင်းအမြစ် အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် <math>f^{\text{op}}: X \rightarrow Y \in \text{C}^{\text{op}} \Leftrightarrow f: Y \rightarrow X \in \text{C}</math> ဖြစ်သည်။ <math>\text{C}^{\text{op}}</math> ၏ ကျန်ရှိသော ဖွဲ့စည်းပုံများကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။ *<math>\text{C}^{\text{op}}</math> တွင် အရာဝတ္ထု <math>X</math> တစ်ခုစီတိုင်းအတွက် <math>1_{X}^{\text{op}}</math> သည် ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင် <math>1_{X}^{\text{op}}:X\rightarrow X</math> ဖြစ်သည်။ *'''ပေါင်းစပ်ခြင်း (composition)''' ကို သတ်မှတ်ရာတွင် <math>\text{C}</math> အတွင်းရှိ <math>g, f</math> တွဲ ပေါင်းစပ်နိုင်မှသာ <math>\text{C}^{\text{op}}</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်တွဲ <math>f^{\text{op}}, g^{\text{op}}</math> ကို ပေါင်းစပ်နိုင်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>g</math> ၏ ပစ်မှတ်သည် <math>f</math> ၏ အရင်းအမြစ်နှင့် တူညီမှသာ ပေါင်းစပ်နိုင်သည်။ ၎င်းတို့၏ ပေါင်းစပ်ခြင်းကို <math>g^{\text{op}} f^{\text{op}} := (fg)^{\text{op}}</math> အဖြစ် ရေးသည်။ :<math>\begin{array}{ccc} f^{\text{op}}: X \rightarrow Y, g^{\text{op}}: Y \rightarrow Z \in \text{C}^{\text{op}} & \rightsquigarrow & g^{\text{op}}f^{\text{op}} := (fg)^{\text{op}}: X \rightarrow Z \in \text{C}^{\text{op}} \\ \Updownarrow & & \Updownarrow \\ g: Z \rightarrow Y, f: Y \rightarrow X \in \text{C} & \rightsquigarrow & fg: Z \rightarrow X \in \text{C} \end{array}</math> ဖြစ်သည်။ ဆောင်းဒါးစ် မက်လိန်း ရေးသားခဲ့ဖူးသည်မှာ ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွက် မည်သည့် [[နဂိုမှန်အဆို]]၏ ဒွန်တွဲမှု (duality) မဆိုသည်လည်း နဂိုမှန်အဆိုတစ်ခု ဖြစ်သည် ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ကတ်တဂိုရီတစ်ခုနှင့်ပတ်သက်သော မည်သည့်အဆိုကိုမဆို ၎င်းကတ်တဂိုရီ၏ နဂိုမှန်အဆိုများမှ ကောက်ချက်ချနိုင်ပါက ၎င်း၏ ဒွန်တွဲအဆိုကိုလည်း ကောက်ချက်ချနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ === အလွှာလိုက်ကတ်တဂိုရီများ (Slice Categories) === အလွှာလိုက်ကတ်တဂိုရီများ (slice categories) ကို <math>c/C</math> နှင့် <math>C/c</math> အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ *ကတ်တဂိုရီ <math>c/C</math> တွင် အရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် <math>C</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>f: c \rightarrow x</math> တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>f: c \rightarrow x</math> မှ <math>g: c \rightarrow y</math> သို့သွားသော မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုသည် <math>g = hf</math> ဖြစ်စေမည့် <math>C</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>h: x \rightarrow y</math> တစ်ခုဖြစ်သည်။ *ကတ်တဂိုရီ <math>C/c</math> တွင် အရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် <math>C</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>f: x \rightarrow c</math> တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>f: x \rightarrow c</math> မှ <math>g: y \rightarrow c</math> သို့သွားသော မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုသည် <math>f = gh</math> ဖြစ်စေမည့် <math>C</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>h: x \rightarrow y</math> တစ်ခုဖြစ်သည်။ <math>c/C</math> သည် ကတ်တဂိုရီတစ်ခုဖြစ်သည်ဟူသော အချက်မှနေ၍ <math>C/c := (c/(C^{op}))^{op}</math> ဟူသော အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ကို အသုံးပြုခြင်းအားဖြင့် <math>C/c</math> သည်လည်း ကတ်တဂိုရီတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ကောက်ချက်ချနိုင်သည်။ == ဖန်တာ (Functor) == '''{{main| ဖန်တာ}}''' ကတ်တဂိုရီသီအိုရီတွင် '''[[ဖန်တာ]]''' (functor) ဆိုသည်မှာ ကတ်တဂိုရီတစ်ခုမှ အခြားကတ်တဂိုရီတစ်ခုသို့ သွားသော ပုံဖော်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> နှင့် <math>D</math> ကြားရှိ ဖန်တာ <math>F: C \rightarrow D</math> တစ်ခုသည် <math>C</math> ရှိ အရာဝတ္ထုများကို <math>D</math> ရှိ အရာဝတ္ထုများဆီသို့ လည်းကောင်း၊ <math>C</math> ရှိ မော်ဖစ်ဇင်များကို <math>D</math> ရှိ မော်ဖစ်ဇင်များဆီသို့ လည်းကောင်း အသီးသီး ချိတ်ဆက်ပို့ဆောင်ပေးသည်။ ထိုသို့ ပုံဖော်ရာတွင် မူလကတ်တဂိုရီ <math>C</math> ၏ ပေါင်းစပ်ခြင်း ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင်များကို မပြောင်းလဲစေဘဲ တိကျစွာ ထိန်းသိမ်းပေးထားသည်။ မော်ဖစ်ဇင်များ၏ လားရာကို မပြောင်းလဲစေသော ဖန်တာကို လားရာတူဖန်တာ (covariant functor) ဟုခေါ်ဆိုပြီး လားရာကို ပြောင်းပြန်လှန်ပစ်သော ဖန်တာကို ဆန့်ကျင်ဘက်ဖန်တာ (contravariant functor) ဟု ခွဲခြားသတ်မှတ်သည်။ === ဖန်တာကို အသုံးပြုသော တည်ဆောက်ပုံများ (Functor-based Constructions) === ==== ကော်မာကတ်တဂိုရီ (Comma category) ==== ဖန်တာ <math>F \colon \mathsf{D} \to \mathsf{C}</math> နှင့် <math>G \colon \mathsf{E} \to \mathsf{C}</math> တို့ ပေးထားသော '''ကော်မာကတ်တဂိုရီ''' <math>F \downarrow G</math> တွင် အောက်ပါ အစိတ်အပိုင်းများ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ *အရာဝတ္ထုများအနေဖြင့် <math>(d \in \mathsf{D}, e \in \mathsf{E}, f \colon Fd \to Ge \in \mathsf{C})</math> ဟူသော သုံးခုတွဲ (triples) များ။ *<math>(d, e, f)</math> မှ <math>(d', e', f')</math> သို့သွားသော မော်ဖစ်ဇင်များအနေဖြင့် <math>\mathsf{C}</math> အတွင်း ဖလှယ်ရ ဂုဏ်သတ္တိပြည့်စုံစေမည့် <math>f' \cdot Fh = Gk \cdot f</math> ဖြစ်စေမည့် မော်ဖစ်ဇင်တွဲများ <math>(h \colon d \to d', k \colon e \to e')</math> ==== အစုဝင်များ၏ ကတ်တဂိုရီ (Category of elements) ==== လားရာတူဖန်တာ (covariant functor) <math>F \colon \mathsf{C} \to \mathsf{Set}</math> ၏ '''အစုဝင်များ၏ ကတ်တဂိုရီ''' <math>\int F</math> တွင် အောက်ပါ အစိတ်အပိုင်းများ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ *အရာဝတ္ထုများအနေဖြင့် <math>F</math> ၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] <math>c \in \mathsf{C}</math> နှင့် <math>x \in Fc</math> ဖြစ်သော <math>(c, x)</math> တွဲများ *<math>(c, x)</math> မှ <math>(c', x')</math> သို့သွားသော မော်ဖစ်ဇင်များအနေဖြင့် <math>Ff(x) = x'</math> ဖြစ်စေမည့် <math>\mathsf{C}</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်များ <math>f \colon c \to c'</math> အဆိုပါ အစုဝင်များ၏ ကတ်တဂိုရီတွင် ထင်ရှားသော မေ့လျော့ဖန်တာ (forgetful functor) <math>\Pi \colon \int F \to \mathsf{C}</math> တစ်ခု ရှိသည်။ ဤမေ့လျော့ဖန်တာသည် ကတ်တဂိုရီ <math>\int F</math> မှ အရာဝတ္ထု <math>(c, x)</math> ကို ကတ်တဂိုရီ <math>\mathsf{C}</math> ရှိ အရာဝတ္ထု <math>c</math> သို့ လည်းကောင်း မော်ဖစ်ဇင် <math>f</math> ကို မော်ဖစ်ဇင် <math>f</math> သို့ လည်းကောင်း တိုက်ရိုက် ပုံဖော်ပေးသည်။ ==== ဆန့်ကျင်ဘက်ဖန်တာ၏ အစုဝင်များ၏ ကတ်တဂိုရီ (Category of elements of a contravariant functor) ==== ဆန့်ကျင်ဘက်ဖန်တာ (contravariant functor) <math>F \colon \mathsf{C}^{\mathrm{op}} \to \mathsf{Set}</math> ၏ '''အစုဝင်များ၏ ကတ်တဂိုရီ''' <math>\int F</math> တွင် အောက်ပါ အစိတ်အပိုင်းများ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ *အရာဝတ္ထုများအနေဖြင့် <math>F</math> ၏ အစုဝင်များ <math>c \in \mathsf{C}</math> နှင့် <math>x \in Fc</math> ဖြစ်သော <math>(c, x)</math> တွဲများ *<math>(c, x)</math> မှ <math>(c', x')</math> သို့သွားသော မော်ဖစ်ဇင်များအနေဖြင့် <math>Ff(x') = x</math> ဖြစ်စေမည့် <math>\mathsf{C}</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်များ <math>f \colon c \to c'</math> အဆိုပါ အစုဝင်များ၏ ကတ်တဂိုရီတွင်လည်း ထင်ရှားသော မေ့လျော့ဖန်တာ <math>\Pi \colon \int F \to \mathsf{C}</math> တစ်ခု ရှိပြီး ၎င်းသည် အရာဝတ္ထု <math>(c, x)</math> အား <math>c</math> သို့ လည်းကောင်း မော်ဖစ်ဇင် <math>f</math> အား <math>f</math> သို့ လည်းကောင်း ပုံဖော်ပေးသည်။ == သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း (Natural Transformation) == '''{{main| သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း}}''' ကတ်တဂိုရီသီအိုရီတွင် [[ဖန်တာ]] (functor) များကို လေ့လာပြီးနောက် ထိုဖန်တာများအချင်းချင်းကြားရှိ ဆက်သွယ်ချက်များကို ဆက်လက်လေ့လာရန် လိုအပ်လာသည်။ ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> နှင့် <math>D</math> တို့ကြားရှိ မျဉ်းပြိုင် ဖန်တာများ (parallel functors) ဖြစ်သော <math>F</math> နှင့် <math>G</math> တို့ကြားတွင် တည်ရှိသော ဆက်သွယ်မှု ပုံဖော်ခြင်းကို '''[[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]]''' (natural transformation) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ၎င်းသည် ဖန်တာတစ်ခုမှ အခြားဖန်တာတစ်ခုသို့ ကူးပြောင်းရာတွင် မူလကတ်တဂိုရီများ၏ အတွင်းပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံများကို မပြောင်းလဲစေဘဲ တိကျစွာ ထိန်းသိမ်းပေးထားသော ဂုဏ်သတ္တိရှိသည်။ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းသည် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ ဖြစ်နေသော သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းကို [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း#သဘာဝ_အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်_(Natural_Isomorphism)|သဘာဝအိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (natural isomorphism) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ === ကတ်တဂိုရီများ၏ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် (Isomorphism of Categories) === သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီများကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ်နှင့် ၎င်းတို့ကြားရှိ ဖန်တာများကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည့် ကတ်တဂိုရီကို <math>\text{Cat}</math> ဟု သတ်မှတ်ခေါ်ဝေါ်သည်။ ဤကတ်တဂိုရီသည် ဒေသအလိုက် သေးငယ်သော်လည်း သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ မဟုတ်ပေ။ ကြီးမားသော ကတ်တဂိုရီများ (large categories) နှင့် ၎င်းတို့ကြားရှိ ဖန်တာများကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည့် ကတ်တဂိုရီကို <math>\text{CAT}</math> ဟု သတ်မှတ်ခေါ်ဝေါ်သည်။ [[ရပ်ဆဲလ်၏ ဝိရောဓိ]] (Russell's paradox) အရ <math>\text{CAT}</math> သည် ၎င်းကိုယ်တိုင် ပါဝင်နေလောက်အောင် ကြီးမားနေခြင်းမျိုး မဖြစ်သင့်သဖြင့် <math>\text{CAT}</math> ရှိ အရာဝတ္ထုများသည် ဒေသအလိုက် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီများဖြစ်ရန် လိုအပ်သည်။ <math>\text{CAT}</math> ကတ်တဂိုရီသည် ဒေသအလိုက် သေးငယ်ခြင်းမရှိသောကြောင့် ဤနည်းအားဖြင့် ၎င်းကိုယ်တိုင် ပါဝင်မှုမှ ချန်လှပ်ထားခံရသည်။ ပါဝင်မှု ဖန်တာ <math>\text{Cat} \hookrightarrow \text{CAT}</math> တစ်ခု တစ်ဖက်တွင် ရှိသော်လည်း အခြားတစ်ဖက်သို့ ပြန်သွားသည့် ဖန်တာ မရှိပါ။ <math>\text{Cat}</math> သို့မဟုတ် <math>\text{CAT}</math> တွင် '''ကတ်တဂိုရီများ၏ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် (isomorphism of categories)''' သဘောတရားကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုနိုင်သည်။ ၎င်းကို ပြောင်းပြန်ဖန်တာ (inverse functors) အတွဲ <math>F: C \rightarrow D</math> နှင့် <math>G: D \rightarrow C</math> တို့ဖြင့် သတ်မှတ်ပြီး ၎င်းတို့၏ ပေါင်းစပ်ခြင်းများဖြစ်သော <math>GF</math> နှင့် <math>FG</math> တို့သည် <math>C</math> နှင့် <math>D</math> အပေါ်ရှိ ထပ်တူရဖန်တာများ နှင့် အသီးသီး ညီမျှရမည်။ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]]သည် <math>C</math> ၏ အရာဝတ္ထုများနှင့် <math>D</math> ၏ အရာဝတ္ထုများကြား [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်ရှင်း]] (bijection) ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ထိုနည်းတူစွာ ၎င်းတို့၏ မော်ဖစ်ဇင်များကြားတွင် ဘိုင်ဂျက်ရှင်း ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ === ကတ်တဂိုရီများ၏ ထပ်တူညီမှု (Equivalence of Categories) === လက်တွေ့တွင် ကတ်တဂိုရီနှစ်ခု အတိအကျ တူညီသည် (အိုင်ဆိုမော်ဖစ် ဖြစ်သည်) ဟု ဆိုရန်မှာ အလွန်ခက်ခဲတင်းကျပ်လွန်းသော သတ်မှတ်ချက်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ကတ်တဂိုရီသီအိုရီတွင် '''ကတ်တဂိုရီများ၏ ထပ်တူညီမှု''' (equivalence of categories) ဟူသော သဘောတရားကို ပိုမိုအသုံးပြုကြသည်။ ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> နှင့် <math>D</math> တို့ကြားတွင် ထပ်တူညီမှု ရှိသည်ဆိုသည်မှာ ဖန်တာများဖြစ်သော <math>F: C \rightarrow D</math> နှင့် <math>G: D \rightarrow C</math> တို့အပြင် [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း#သဘာဝ_အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်_(Natural_Isomorphism)|သဘာဝအိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ]]ဖြစ်သော <math>\eta: 1_C \cong GF</math> နှင့် <math>\epsilon: FG \cong 1_D</math> တို့ တည်ရှိနေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် ကဲ့သို့ <math>GF = 1_C</math> ဟု တိကျစွာ ညီမျှရန် မလိုအပ်ဘဲ သဘာဝအိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် ညီမျှနေခြင်းက လုံလောက်သည်။ ဤအခြေအနေတွင် ဖန်တာ <math>F</math> ကို ထပ်တူညီမှု (equivalence) တစ်ခုဟု ခေါ်ဆိုပြီး ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> နှင့် <math>D</math> တို့ကို ထပ်တူညီသော ကတ်တဂိုရီများ (equivalent categories) ဟု သတ်မှတ်ကာ <math>C \simeq D</math> ဟု ရေးသားသည်။ ဖန်တာတစ်ခုသည် ကတ်တဂိုရီများကို ထပ်တူညီစေခြင်း ရှိ မရှိကို အောက်ပါ သီအိုရမ်ဖြင့် အလွယ်တကူ စစ်ဆေးနိုင်သည်။ ဖန်တာ <math>F: C \rightarrow D</math> တစ်ခုသည် [[ပြည့်ဝသစ္စာရှိဖန်တာ]] (fully faithful functor) လည်းဖြစ်၍ အရာဝတ္ထုများအပေါ် [[အခြေခံအားဖြင့် ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်ဖန်တာ]] (essentially surjective functor on objects) လည်းဖြစ်ပါက ၎င်းဖန်တာသည် ကတ်တဂိုရီများ၏ ထပ်တူညီမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ အလားတူပင် ထပ်တူညီမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသော မည်သည့် ဖန်တာမဆိုသည် ပြည့်ဝသစ္စာရှိပြီး အခြေခံအားဖြင့် ဆာဂျက်တစ် ဖြစ်ရမည်။ [[ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆို]]အရ ဤအချက်နှစ်ခုသည် အပြန်အလှန် မှန်ကန်သည်။ ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများသည် အချင်းချင်း [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်]] မဖြစ်ပါက ထိုအရာဝတ္ထုများသာ ပါဝင်သော ပြည့်ဝသည့် ကတ်တဂိုရီပိုင်း (full subcategory) ကို မူလကတ်တဂိုရီ၏ '''အရိုးစု''' (skeleton) ဟု ခေါ်သည်။ အရိုးစု ကတ်တဂိုရီတစ်ခုတွင် အရာဝတ္ထုနှစ်ခု အိုင်ဆိုမော်ဖစ် ဖြစ်နေပါက ၎င်းတို့သည် အတိအကျ တူညီသော အရာဝတ္ထုများ ဖြစ်ရမည်။ အရေးပါသော သီအိုရမ်တစ်ခုမှာ မည်သည့် ကတ်တဂိုရီမဆိုသည် ၎င်း၏ အရိုးစုနှင့် အမြဲတမ်း ထပ်တူညီသည် (equivalent) ဟူသောအချက် ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အဆုံးရှိအစုများအားလုံး ပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီ <math>FinSet</math> သည် ၎င်း၏ အရိုးစုဖြစ်သော <math>\{1, 2, \dots, n\}</math> ပုံစံရှိ အစုများသာ ပါဝင်သည့် ကတ်တဂိုရီနှင့် ထပ်တူညီသည်။ == ကိုယ်စားပြုနိုင်သော ဖန်တာများ (Representable Functors) == သင်္ချာဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ ဂုဏ်သတ္တိများကို ၎င်းပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီအတွင်းရှိ အခြားအရာဝတ္ထုများနှင့် ဆက်သွယ်မှုများကို လေ့လာခြင်းဖြင့် အကောင်းဆုံး နားလည်နိုင်သည်။ ဤသို့သော ဆက်သွယ်မှုများကို ဖန်တာများ အသုံးပြု၍ ပုံစံတကျ ဖော်ပြနိုင်သည်။ === အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် === <math>F</math> သည် ဒေသအလိုက် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (locally small category) <math>C</math> မှ <math>Set</math> သို့သွားသော လားရာတူ သို့မဟုတ် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖန်တာတစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ *ဖန်တာ <math>F</math> အတွက် '''ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု''' (representation) ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထု <math>c \in C</math> နှင့် သတ်မှတ်ထားသော [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း#သဘာဝ_အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်_(Natural_Isomorphism)|သဘာဝအိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (natural isomorphism) တစ်ခုတို့ ပေါင်းစပ်ပါဝင်ခြင်းဖြစ်သည်။ <math>F</math> သည် လားရာတူဖန်တာဖြစ်ပါက ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု<math>c \in C</math> နှင့် သဘာဝအိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် <math>\alpha: C(c,-) \cong F</math> ဖြစ်ပြီး <math>F</math> သည် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖန်တာဖြစ်ပါက သဘာဝအိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် <math>\alpha: C(-,c) \cong F</math> ဖြစ်သည်။ ဤအခြေအနေတွင် အရာဝတ္ထု <math>c</math> သည် ဖန်တာ <math>F</math> ကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ဆိုပြီး ဖန်တာ <math>F</math> ကို '''ကိုယ်စားပြုနိုင်သော ဖန်တာ''' (representable functor) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ လားရာတူဖန်တာကို ကိုယ်စားပြုခြင်းသည် <math>c</math> မှနေ၍ အခြားအရာဝတ္ထုများဆီသို့ သွားသော မြားများကို သတ်မှတ်ပေးသည့်အတွက် ယင်းကို အပြင်သို့အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိပုံဖော်ခြင်း (mapping out universal property) ဟု မှတ်ယူနိုင်သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖန်တာကို ကိုယ်စားပြုခြင်းသည် အခြားအရာဝတ္ထုများမှနေ၍ <math>c</math> ဆီသို့ လာသော မြားများကို သတ်မှတ်ပေးသည့်အတွက် ယင်းကို အတွင်းသို့အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိပုံဖော်ခြင်း (mapping in universal property) ဟု မှတ်ယူနိုင်သည်။ === ကိုယ်စားပြုနိုင်သော ဖန်တာများ၏ ဥပမာများ (Examples of Representable Functors) === *'''[[သဘာဝကိန်း|သဘာဝကိန်းများ]]၏ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိ''' (Universal property of the natural numbers) တွင်[[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်]] (endomorphism) <math>f: X \rightarrow X</math> နှင့် ထူးခြားသော အစုဝင် <math>x_0</math> တစ်ခု ပါဝင်သည့် အစု <math>X</math> ကို '''ပိုင်းစသီးခြား ဒိုင်းနမစ်စနစ်''' (discrete dynamical system) ဟု ခေါ်သည်။ သဘာဝကိန်းများ (natural numbers) <math>\mathbb{N}</math>၊ နောက်ဆက်တွဲ [[ဖန်ရှင်]] (successor function) <math>s: \mathbb{N} \rightarrow \mathbb{N}</math> နှင့် အစုဝင် <math>0 \in \mathbb{N}</math> တို့သည် အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ပိုင်းစသီးခြား ဒိုင်းနမစ်စနစ် အဖြစ် တည်ရှိကြသည်။ ၎င်းအချက်မှာ <math>r(0) = x_0</math> နှင့် ပေါင်းစပ်ဖန်ရှင်များဖြစ်သော <math>r \circ s = f \circ r</math> ဟူသည့် ဖလှယ်ရ ဂုဏ်သတ္တိပြည့်စုံစေသော ဆက်သွယ်ချက်များကို ပြည့်စုံစေမည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော ဖန်ရှင် <math>r: \mathbb{N} \rightarrow X</math> တစ်ခု အမြဲတမ်း တည်ရှိနေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ *'''ထပ်တူရ ဖန်တာ''' (Identity functor) တွင် <math>I_{Set}: Set \rightarrow Set</math> ကို အစုဝင်တစ်ခုတည်းပါဝင်သောအစု (singleton set) <math>\{*\}</math> ဖြင့် ကိုယ်စားပြုသည် ။ မည်သည့်အစု <math>X</math> အတွက်မဆို သဘာဝအိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် <math>\text{Set}(*, X) \cong X</math> တစ်ခု ရှိသည် ။ ယင်းက အစုဝင် <math>x \in X</math> များနှင့် အစုဝင်တစ်ခုတည်းပါဝင်သောအစုမှ အစုဝင်ကို <math>x</math> ဆီသို့ ပို့ဆောင်ပေးသော ဖန်ရှင် <math>x: * \rightarrow X</math> များကြားရှိ ဘိုင်ဂျက်တစ်ကိုက်ညီမှု (bijective correspondence) ကို သတ်မှတ်ပေးသည် ။ *'''မေ့လျော့ဖန်တာ''' (Forgetful functor) တွင် <math>U: Group \rightarrow Set</math> ကို [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] <math>\mathbb{Z}</math> ဖြင့် ကိုယ်စားပြုသည် ။ မည်သည့်အုပ်စု <math>G</math> အတွက်မဆို သဘာဝအိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် <math>Group(\mathbb{Z},G) \cong UG</math> တစ်ခု ရှိသည် ။ ထိုအိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်သည် အစုဝင် <math>g \in UG</math> တိုင်းအတွက် ကိန်းပြည့် <math>1</math> ကို <math>g</math> ဆီသို့ ပို့ဆောင်ပေးသည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|အုပ်စုဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (group homomorphism) <math>g: \mathbb{Z} \rightarrow G</math> ကို ဆက်စပ်ပေးသည် ။ *'''မေ့လျော့ဖန်တာ''' <math>U: Ring \rightarrow Set</math> ကို ထပ်တူရပါသော [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (unital ring) <math>\mathbb{Z}[x]</math> ဖြင့် ကိုယ်စားပြုသည် ။ ၎င်းကွင်းသည် ကိန်းရှင်တစ်ခုနှင့် [[ကိန်းပြည့်]] မြှောက်ဖော်ကိန်း (integer coefficient) များ ပါဝင်သော [[ပိုလီနိုမီရယ်]] ကွင်း (polynomial ring) ဖြစ်သည် ။ ထပ်တူရပါသော ကွင်းဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် (unital ring homomorphism) <math>\phi: \mathbb{Z}[x] \rightarrow R</math> တစ်ခုကို <math>x</math> ၏ ပုံရိပ်အားဖြင့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်အောင် သတ်မှတ်နိုင်သည် ။ *'''ဆန့်ကျင်ဘက် ပါဝါအစုဖန်တာ''' (Contravariant power set functor) တွင် <math>P: Set^{op} \rightarrow Set</math> ကို အစုဝင်နှစ်ခုပါဝင်သော အစု <math>\Omega = \{\top, \bot\}</math> ဖြင့် ကိုယ်စားပြုသည် ။ သဘာဝအိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် <math>Set(A,\Omega) \cong PA</math> သည် [[အစုပိုင်း]] (subset) <math>A^{\prime} \subset A</math> တစ်ခုကို ၎င်း၏ ခွဲခြားခြင်းဖန်ရှင် (classifying function) <math>\chi_{A^{\prime}}: A \rightarrow \Omega</math> ဖြင့် သတ်မှတ်ပေးသည် ။ ဤဖန်ရှင်သည် <math>A^{\prime}</math> ၏ အစုဝင်များကိုသာ <math>\top</math> ဆီသို့ တိကျစွာ ပို့ဆောင်ပေးသည်။ *ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ၎င်း၏ အဖွင့်အစုပိုင်းများ (open subsets) ပါဝင်သော အစုဆီသို့ ပို့ဆောင်ပေးသည့် ဖန်တာ <math>O: Top^{op} \rightarrow Set</math> ကို ချဲ့ပင်းစကီး ရပ်ဝန်း (Sierpinski space) <math>S</math> ဖြင့် ကိုယ်စားပြုသည် ။ ချဲ့ပင်းစကီး ရပ်ဝန်း ဆိုသည်မှာ အပိတ်မှတ်တစ်ခုနှင့် အဖွင့်မှတ်တစ်ခု ပါဝင်သော [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း]] (topological space) ဖြစ်သည် ။ သဘာဝဘိုင်ဂျက်ရှင်း (natural bijection) <math>Top(X,S) \cong O(X)</math> သည် [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော ဖန်ရှင်]] (continuous function) <math>f: X \rightarrow S</math> တစ်ခုကို အဖွင့်မှတ်၏ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#မူလပုံရိပ်_(Preimage)|မူလပုံရိပ်]] (preimage) နှင့် ဆက်စပ်ပေးသည် ။ == ယိုးနေဒါ အထောက်အကူပြုသီအိုရမ် (The Yoneda Lemma) == ကိုယ်စားပြုဖန်တာ (represented functor) <math>C(c,-)</math> မှနေ၍ အခြား [[ဖန်တာ]] <math>F</math> ဆီသို့ သွားသော [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]] (natural transformation) တစ်ခုကို သတ်မှတ်ရန် မည်သည့် အချက်အလက်များ လိုအပ်မည်မေးခွန်းကို ဖြေဆိုရာတွင် ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ၏ အခြေခံအကျဆုံး သီအိုရမ်တစ်ခုဖြစ်သည့် ယိုးနေဒါ အထောက်အကူပြုသီအိုရမ် (Yoneda lemma) သည် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။ ဒေသအလိုက် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (locally small category) <math>C</math> မှ <math>\text{Set}</math> သို့သွားသော မည်သည့် ဖန်တာ <math>F: C \rightarrow \text{Set}</math> နှင့်မဆို <math>C</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် အရာဝတ္ထု <math>c \in C</math> အတွက်မဆို အောက်ပါ ဘိုင်ဂျက်ရှင်း တစ်ခု တည်ရှိသည်။ *<math>ev_{1_c}: \text{Hom}(C(c, -), F) \cong Fc</math> ဤဘိုင်ဂျက်ရှင်းသည် သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း <math>\alpha</math> ကို အစုဝင် <math>\alpha_c(1_c)</math> ဆီသို့ ပုံဖော်ပေးသည်။ ဤကိုက်ညီမှုသည် <math>c</math> နှင့် <math>F</math> နှစ်ခုလုံးအတွက် သဘာဝကျခြင်း (natural) ရှိသည်။ မှတ်ချက်။ <math>C</math> သည် ကြီးမားသော ကတ်တဂိုရီတစ်ခု ဖြစ်နေနိုင်သော်လည်း သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများ စုစည်းမှုဖြစ်သော <math>\text{Hom}(C(c, -), F)</math> သည် [[အစု]] (set) တစ်ခုသာ ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည်။ '''ဘိုင်ဂျက်ရှင်း ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြချက် (Proof of the Bijection)''': *အစုဝင် <math>x \in Fc</math> တစ်ခုမှနေ၍ သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းတစ်ခုကို တည်ဆောက်ပေးမည့် ပြောင်းပြန်[[ဖန်ရှင်]] (inverse function) <math>\Psi: Fc \rightarrow \text{Hom}(C(c, -), F)</math> ကို ဦးစွာ သတ်မှတ်မည်။ *<math>1_c \in C(c,c)</math> မှ <math>Fd</math> သို့ မော်ဖစ်ဇင် <math>f: c \rightarrow d</math> တစ်လျှောက် ပုံဖော်ရာတွင် သဘာဝကျခြင်းဆိုင်ရာ ကန့်သတ်ချက်များကို ပြည့်စုံစေရန်အတွက် ၎င်း၏ အစိတ်အပိုင်းများကို <math>\Psi(x)_d(f) := Ff(x)</math> အဖြစ် မဖြစ်မနေ သတ်မှတ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ဖလှယ်ရစတုရန်းပုံကြမ်း (commutative square) ၏ လိုအပ်ချက်မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ *ယေဘုယျ မော်ဖစ်ဇင် <math>g: d \rightarrow e</math> တစ်ခုအတွက် <math>\Psi(x)</math> သည် သဘာဝကျကြောင်းကို စစ်ဆေးနိုင်သည်။ <math>F</math> ၏ ဖန်တာဖြစ်တည်မှု (functoriality) ဂုဏ်သတ္တိကို အသုံးပြုခြင်းအားဖြင့် <math>F(gf)(x) = Fg(Ff(x))</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည်။ *၎င်းကို တန်ဖိုးရှာ တွက်ချက်ကြည့်ပါက <math>ev_{1_c}(\Psi(x)) = \Psi(x)_c(1_c) = F(1_c)(x) = 1_{Fc}(x) = x</math> ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းသည် ညာပြောင်းပြန် (right inverse) ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုနိုင်သည်။ *အခြားတစ်ဖက်တွင် သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း၏ ဂုဏ်သတ္တိအရ <math>\alpha_d(f) = Ff(\alpha_c(1_c))</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည့် ဖလှယ်ရပုံကြမ်းတစ်ခု ရှိသည်။ ဤအချက်က <math>\Psi(ev_{1_c}(\alpha))_d = \alpha_d</math> ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုပေးသဖြင့် <math>\Psi</math> သည် ဘယ်ပြောင်းပြန် (left inverse) လည်း ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြပြီးဖြစ်သည်။ *ဘယ်နှင့် ညာ ပြောင်းပြန် နှစ်ခုလုံးဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းသည် ဘိုင်ဂျက်ရှင်း ဖြစ်သည်။ '''သဘာဝကျခြင်း သက်သေပြချက် (Proof of Naturality)''': *'''ဖန်တာအတွင်း သဘာဝကျခြင်း (Naturality in the Functor):''' သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း <math>\beta: F \Rightarrow G</math> တစ်ခု ပေးထားသည်ဟု ဆိုပါစို့။ ဤတွင် <math>1_c</math> နေရာ၌ တန်ဖိုးရှာခြင်းသည် <math>\beta</math> သက်ရောက်ခြင်းနှင့် ဖလှယ်ရ ဂုဏ်သတ္တိပြည့်စုံစေကြောင်း ပြသမည်ဖြစ်သည်။ *သက်သေပြချက်မှာ <math>ev_{1_c}^G(\beta \cdot \alpha) = (\beta \cdot \alpha)_c(1_c) = \beta_c(\alpha_c(1_c)) = \beta_c(ev_{1_c}^F(\alpha))</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် <math>\text{Hom}(C(c,-), F)</math> မှ <math>Gc</math> ဆီသို့ ပုံဖော်ရာတွင် သဘာဝကျကြောင်း ပြသခြင်းဖြစ်သည်။ *'''အရာဝတ္ထုအတွင်း သဘာဝကျခြင်း (Naturality in the Object):''' မော်ဖစ်ဇင် <math>f: c \rightarrow d</math> တစ်ခု ပေးထားသည်ဟု ဆိုပါစို့။ ဤတွင် <math>1_d</math> နေရာ၌ တန်ဖိုးရှာခြင်းသည် <math>f^{*}</math> ဖြင့် ရှေ့ဆက်တွဲ ပေါင်းစပ်ခြင်း (precomposition) အပြင် <math>Ff</math> မှတစ်ဆင့် ပုံဖော်ခြင်းတို့နှင့် ဖလှယ်ရ ဂုဏ်သတ္တိပြည့်စုံစေကြောင်း ပြသမည်ဖြစ်သည်။ *သက်သေပြချက်မှာ အထက်တွင် သက်သေပြခဲ့သည့် <math>\alpha_d(f) = Ff(\alpha_c(1_c))</math> ကို အသုံးပြု၍ <math>(\alpha \cdot f^{*})_d(1_d) = \alpha_d(f) = Ff(\alpha_c(1_c))</math> ဖြစ်ကြောင်း ရရှိသည်။ === ယိုးနေဒါ ထည့်သွင်းခြင်း (The Yoneda Embedding) === ယိုးနေဒါ အထောက်အကူပြုသီအိုရမ်၏ အလွန်အရေးပါသော အကျိုးဆက်တစ်ခုမှာ ယိုးနေဒါ ထည့်သွင်းခြင်း (Yoneda embedding) ပင်ဖြစ်သည်။ အရာဝတ္ထု <math>c</math> ကို ၎င်း၏ ကိုယ်စားပြုဖန်တာများဖြစ်သော <math>C(c,-)</math> သို့မဟုတ် <math>C(-,c)</math> ဆီသို့ အသီးသီး ပုံဖော်ပေးခြင်းသည် မူလကတ်တဂိုရီ <math>C</math> မှ [[ဖန်တာ|ဖန်တာများ]] (functor categories) ဖြစ်သော <math>Set^{C^{op}}</math> သို့မဟုတ် <math>Set^C</math> ဆီသို့ သွားသည့် ပြည့်ဝသစ္စာရှိဖန်တာ (full and faithful functor) တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဤအချက်၏ အလွန်စွမ်းအားကြီးမားသော သက်ရောက်မှုမှာ ကိုယ်စားပြုဖန်တာများကြားရှိ [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း|သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများသည်]] ၎င်းတို့ကို ကိုယ်စားပြုသော အရာဝတ္ထုများကြားရှိ မော်ဖစ်ဇင် (morphism) များနှင့် အတိအကျ ကိုက်ညီနေခြင်းဖြစ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် ကိုယ်စားပြုဖန်တာများ၏ ဆက်သွယ်ချက်များကို လေ့လာခြင်းဖြင့် မူလ အရာဝတ္ထုများ၏ ဆက်သွယ်ချက်များကို အပြည့်အဝ နားလည်သဘောပေါက်နိုင်သည်။ === ယိုးနေဒါ ထည့်သွင်းခြင်း၏ အသုံးချမှုများ (Applications of the Yoneda Embedding) === ယိုးနေဒါ ထည့်သွင်းခြင်း၏ အသုံးချမှုတစ်ခုမှာ ကေးလီ၏ သီအိုရမ် (Cayley's theorem) ကို သက်သေပြခြင်းဖြစ်သည်။ ဤသီအိုရမ်အရ မည်သည့် သရုပ်မဲ့[[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (abstract group) မဆိုသည် [[ပါမြူတေးရှင်း အုပ်စု|ပါမြူတေးရှင်းအုပ်စု]] (permutation group) တစ်ခု၏ [[အုပ်စုပိုင်း]] (subgroup) တစ်ခုနှင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်]] (isomorphic) ဖြစ်သည်။ အုပ်စု <math>G</math> ကို အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီ <math>BG</math> အဖြစ် မှတ်ယူနိုင်သည်။ ထိုအခါ လားရာတူ ယိုးနေဒါ ထည့်သွင်းခြင်းက ၎င်းကို ညာ <math>G</math>-အစု (right G-set) တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပေးသည်။ ယိုးနေဒါ အထောက်အကူပြုသီအိုရမ်အရ ဤအစု၏ <math>G</math>-အချိုးညီ [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်|အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (G-equivariant endomorphisms) အားလုံးသည် ဘယ်ဘက်မှ မြှောက်ခြင်းဖြင့်သာ သတ်မှတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းသည် [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်|အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (automorphisms) သာ ဖြစ်ကြသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် အုပ်စု <math>G</math> သည် အစု <math>G</math> ၏ အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်အုပ်စုပိုင်းတစ်ခုနှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ် ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည်။ == စုဆုံမှတ်များ နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်များ (Limits and Colimits) == '''{{main| စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်}}''' ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများကို ၎င်းတို့၏ အတွင်းပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံထက် အခြားအရာဝတ္ထုများနှင့် မည်သို့ ဆက်သွယ်ပြုမူသနည်းဟူသော အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိများ (universal properties) ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်လေ့ရှိသည်။ ပုံကြမ်းတစ်ခုအထက်ရှိ အဆုံးသတ်ကတော့ပုံကို [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်(Limit)]] ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ပုံကြမ်းအောက်ရှိ အစကတော့ပုံကို [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်(Colimit)]]ဟု သတ်မှတ်သည်။ [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု|အစနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထုများ]]၊ ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာမြှောက်လဒ်များ၊ ပူးလ်ဘက် (pullback) များနှင့် ပွတ်ရှ်အောက် (pushout) များသည် စုဆုံမှတ်နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်များ၏ ထင်ရှားသော ဥပမာများ ဖြစ်ကြသည်။ == တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း (Adjunction) == '''{{main|တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း}}''' '''[[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း]]''' (adjunction) သည် ကတ်တဂိုရီသီအိုရီတွင် အလွန်အရေးပါသော သဘောတရားတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဆန့်ကျင်ဘက် ဖန်တာအတွဲများကြားရှိ သဘာဝကျသော ဆက်သွယ်မှုကို ဖော်ပြသည်။ ဖန်တာနှစ်ခုကြားတွင် [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း|ဘယ်တွဲဖက်]] (left adjoint) နှင့် [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း|ညာတွဲဖက်]] (right adjoint) ဟူသော ဆက်သွယ်ချက် ရှိနေပါက ယင်းကို တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်းဟု ခေါ်ဆိုသည်။ သင်္ချာတည်ဆောက်ပုံများစွာရှိ လွတ်လပ်သော ဖန်တာ (free functor) နှင့် မေ့လျော့ဖန်တာ (forgetful functor) တို့၏ ဆက်သွယ်ချက်များသည် တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း၏ ထင်ရှားသော ဥပမာများ ဖြစ်ကြသည်။ ==အညွှန်း== {{reflist}} ==ကိုးကား== *{{citation |last = Riehl |first = Emily |title = Category Theory in Context |date = 2016 |publisher = Dover |url = https://books.google.com/books?id=6B9MDgAAQBAJ |isbn = 9780486809038 }} * {{citation | last1 = Eilenberg | first1 = S. | last2 = Mac Lane | first2 = S. | title = General theory of natural equivalences | journal = Transactions of the American Mathematical Society | volume = 58 | pages = 231–294 | year = 1945 }} * {{citation | last1 = Cartan | first1 = H. | last2 = Eilenberg | first2 = S. | title = Homological Algebra | publisher = Princeton University Press | place = Princeton | year = 1956 }} * {{Citation | last = Spivak | first = David | title = 18.S996 Category Theory for Scientists, Spring 2013 | date = 2013 | work = MIT OpenCourseWare | access-date = February 2, 2015 | url = http://ocw.mit.edu/courses/mathematics/18-s996-category-theory-for-scientists-spring-2013/# }} {{refend}} [[ကဏ္ဍ:ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] bv85spb0c6k2ffl7wz0pj2zvaevddcl 0 73227 1055858 811917 2026-09-30T17:26:41Z ~2026-52575-66 148878 ဂျပန် 1055858 wikitext text/x-wiki [[File:Oceania without Asian country codes.jpg|thumb|right|220px|Map of [[Oceania]] with country codes.]] '''နိုင်ငံကုဒ်'' ဆိုသည်မှာ ဆက်သွယ်ရေး၊ ဒေတာအချက်အလက်ဖလှယ်ရာတွင် အသုံးပြုရန် နိုင်ငံ၊ ဒေသတစ်ခု၏အမည်များကို အက္ခရာဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ဂဏန်းဖြင့်ဖြစ်စေ အတိုကောက် ဖော်ပြချက်ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံကုဒ်အား မကြာခဏဆိုသလို နိုင်ငံတကာ ဖုန်းခေါ်ဆိုမှုနံပါတ်ကို ညွန်းဆိုလေ့ရှိသည်။ ==မြန်မာ== {{Reflist}} [[Category:နိုင်ငံကုဒ်များ]] {{Stub}} k4unwv37wn1vau7bijkw2ytu9re807o 0 74359 1055828 1033224 2026-09-30T12:29:33Z ~2026-52562-98 148861 လင့်ခ်ျမားေပါင်းထည့်ခဲ့သည်စိုလင္းၿဂိဳလ္တုလိုင့္ကုမဏီပိွင္ရွင္ႏိူင္ငံတစ္ကာကုမဏီပိွင္ရွင္ျမန္မာ့ႏိူင္ငံရွမ္ျပည္နယ္လာရီူးမန္အိုင္55-လမ္ၾကာအိမ္အမွတ္50/အဂ္လိပ္ 1055828 wikitext text/x-wiki {{retaining title}}soeLin ဂြုိလ်တုလိုင်ကုမဏီပိှင် {{Infobox website | logo = Google Drive icon (2026).svg | screenshot = Chromium OS Google Drive NRLTY.png | caption = | url = {{URL|https://www.google.com/drive/}} | type = [[File hosting service]] | registration = Required | num_users = 240 million (October 2014) | owner = [[Google]] | launch_date = {{start date and age|2012|4|24}} | alexa = | name = Google Drive |logo_size=120px}} '''Google Drive''' သည် ဖိုင်သိမ်းဆည်းခြင်းနှင့် ရယူအသုံးပြုခြင်း (synchronization) ဝန်ဆောင်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[Google|ဂူဂဲလ်]]ကုမ္ပဏီမှ ထုတ်လုပ်ထားသည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည်။ Google Drive သည် အသုံးပြုသူများကို ဖိုင်များသိမ်းခြင်း၊ ရယူအသုံးပြုခြင်း၊ မျှဝေခြင်းများ လုပ်ဆောင်နိုင်အောင် ဆောင်ရွက်ပေးထားသည်။ Google Drive သည် ဝင်းဒိုး၊ macOS ကွန်ပျူတာများ၊ အန်းဒရွိုက်၊ iOS ဖုန်းများနှင့် တက်ဘလက်များတွင် အသုံးပြုနိုင်အောင် အသုံးချ ဆော့ဖ်ဝဲကိုလည်း ထုတ်လုပ်ထားသည်။ Google Drive သည် Google Docs, Sheets and Slides, an office suite စသည်တို့ပါဝင်ပြီး documents, spreadsheets, presentations, drawings, forms တို့ကို တည်းဖြတ်ပြင်ဆင်ခြင်းများ ပြုလုပ်နိုင်သည်။ office suite ဖြင့် ဖန်တီးပြင်ဆင်ထားသော ဖိုင်များကို Google Drive တွင် သိမ်းထားနိုင်သည်။ Google Drive အသုံးပြုသူများအား 15 GB ပမာဏကို အခမဲ့ အသုံးပြုခွင့်ပေးထားသည်။ 100 gigabytes, 1 terabyte, 10 terabytes, 20 terabytes နှင့် 30 terabytes တို့ကို အခပေးပုံစံဖြင့် ဝန်ဆောင်မှု ပေးထားသည်။ Google Drive ပေါ်သို့တင်သော ဖိုင်၏အရွယ်အစားပမာဏကို 5 terabytes အထိ အများဆုံး လက်ခံထားသည်။ အသုံးပြုသူသည် ဖိုင်များ မျှဝေအသုံးပြုခြင်း အစရှိသော ကိုယ်ရေးကိုယ်တာနှင့် ဆိုင်သော အပြင်အဆင်များကို ပြောင်းလဲနိုင်သည်။ ==Platforms== Google Drive ကို ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့ပြီး ဝင်းဒိုး၊ macOS, and Android စသည်တို့တွင် ဆော့ဖ်ဝဲကို အသုံးပြု၍လည်းကောင်း၊ ဝဘ်ဆိုက်ကို အသုံးပြု၍သော်လည်းကောင်း အသုံးပြုနိုင်သည်။ iOS အတွက် ဆော့ဖ်ဝဲကို ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။<ref name="Introducing Google Drive">{{cite web |first=Sundar |last=Pichai |title=Introducing Google Drive... yes, really |url=https://googleblog.blogspot.no/2012/04/introducing-google-drive-yes-really.html |website=Official Google Blog |publisher=[[Google]] |date=April 24, 2012 |accessdate=January 16, 2017}}</ref> <ref>{{cite web |first=Sean |last=Gallagher |title=Hands-on with the Google Drive for iOS app: mostly read only |url=https://arstechnica.com/information-technology/2012/06/hands-on-with-the-google-drive-for-ios-app-mostly-read-only/ |website=Ars Technica |publisher=Condé Nast |date=June 29, 2012 |accessdate=March 18, 2017}}</ref> ==ကွန်ပျူတာဆော့ဖ်ဝဲများ== Google Drive ကို ဝင်းဒိုး Vista နှင့် နောက်ထွက်ဗားရှင်းများ၊ Mac ကွန်ပျူတာများတွင် OS X Lion နှင့် နောက်ထွက်ဗားရှင်းများတွင် အသုံးပြုနိုင်သည်။<ref>{{cite web |title=System requirements and browsers |url=https://support.google.com/drive/answer/2375082 |website=Drive Help |publisher=[[Google]] |accessdate=January 16, 2017}}</ref> ==မိုဘိုင်းဆော့ဖ်ဝဲများ== Google Drive မိုဘိုင်းဆော့ဖ်ဝဲကို Android 4.1 "Jelly Bean" နှင့် နောက်ထွက်ဗားရှင်းများတွင် လည်ပတ်သော စမတ်ဖုန်းများ၊ တက်ဘလက်များတွင် အသုံးပြုနိုင်သည်။<ref>{{cite web |title=System requirements and browsers |url=https://support.google.com/drive/answer/2375082?co=GENIE.Platform%3DAndroid&oco=1 |website=Drive Help |publisher=[[Google]] |accessdate=January 16, 2017}}</ref> iOS 8 နှင့် နောက်ထွက်ဗားရှင်းများတွင် အသုံးပြုသော iPhones နှင့် iPads တွင် အသုံးပြုနိုင်သည်။<ref>{{cite web |title=System requirements and browsers |url=https://support.google.com/drive/answer/2375082?co=GENIE.Platform%3DiOS&oco=1 |website=Drive Help |publisher=[[Google]] |accessdate=January 16, 2017}}</ref> == ဖိုင်များကို ဖွင့်ကြည့်ခြင်း == ဝဘ်ဆိုက်ပေါ်ရှိ Google Drive viewer သည် အောက်ပါဖိုင်ပုံစံများကို ဖွင့်ကြည့်နိုင်အောင် လုပ်ဆောင်ပေးသည်။<ref name="File types and limits">{{cite web |title=Files you can store in Google Drive |url=https://support.google.com/drive/answer/37603 |website=Drive Help |publisher=[[Google]] |accessdate=October 22, 2016}}</ref> *Native formats (Docs, Sheets, Slides, Forms, Drawings) *Image files (.[[JPEG]], .[[Portable Network Graphics|PNG]], .[[Graphics Interchange Format|GIF]], .[[Tagged Image File Format|TIFF]], .[[BMP file format|BMP]], .[[WebP|WEBP]]) * Video files (.[[WebM|WEBM]], .[[MPEG-4|MPEG4]], .[[3GPP]], .[[QuickTime File Format|MOV]], .[[Audio Video Interleave|AVI]], .[[MPEG]], .[[MPEG program stream|MPEGPS]], .[[Windows Media Video|WMV]], .[[Flash Video|FLV]], .[[Ogg|OGG]]) *Audio formats (.[[MP3]], .[[M4A]], .[[WAV]], .[[Ogg|OGG]]) * Text files (.[[Text file|TXT]]) * Markup/Code (.[[Cascading Style Sheets|CSS]], .[[HTML]], .[[PHP]], .[[C (programming language)|C]], .[[C++|CPP]], .[[Header file|H]], .[[Header file|HPP]], .[[JavaScript|JS]]) * Microsoft Word ([[DOC (computing)|.DOC]] and [[Office Open XML|.DOCX]]) * Microsoft Excel ([[Microsoft Excel file format#File formats|.XLS and .XLSX]]) * Microsoft PowerPoint ([[PPT format|.PPT and .PPTX]]) * Adobe Portable Document Format ([[Portable Document Format|.PDF]]) * Apple Pages ([[Pages (iWork)|.PAGES]]) * Adobe Illustrator ([[Adobe Illustrator Artwork|.AI]]) * Adobe Photoshop ([[Adobe Photoshop#File format|.PSD]]) * Autodesk AutoCad ([[AutoCAD DXF|.DXF]]) * Scalable Vector Graphics ([[Scalable Vector Graphics|.SVG]]) * PostScript ([[PostScript|.EPS, .PS]]) * Fonts ([[TrueType|.TTF]]) * XML Paper Specification ([[Open XML Paper Specification|.XPS]]) * Archive file types ([[Zip (file format)|.ZIP]], [[.RAR]], [[tar (computing)|tar]], [[gzip]]) *.[[.m2ts|MTS]] files *Raw Image formats third-party apps များကို အသုံးပြု၍ အခြားသော ဖိုင်ပုံစံများကိုလည်း ဖွင့်ကြည့်နိုင်သည်။ ၎င်းဆော့ဖ်ဝဲများကို ဂူဂဲလ်ခရုမ်း၏ store တွင် ရရှိနိုင်သည်။<ref name="about third-party apps">{{cite web |title=Use Google Drive apps |url=https://support.google.com/drive/answer/2500820 |website=Drive Help |publisher=[[Google]] |accessdate=October 30, 2016}}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:ဂူဂယ်]] rft43z28or0srw8fgi48148cuxbsd0r 1055845 1055828 2026-09-30T16:57:40Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[Special:Contributions/~2026-52562-98|~2026-52562-98]] ([[User talk:~2026-52562-98|ဆွေးနွေးချက်]]) ၏ မူဟောင်း [[Special:Diff/1055828|1055828]] ကို ပြန်ပြင်လိုက်သည် 1055845 wikitext text/x-wiki {{retaining title}} {{Infobox website | logo = Google Drive icon (2026).svg | screenshot = Chromium OS Google Drive NRLTY.png | caption = | url = {{URL|https://www.google.com/drive/}} | type = [[File hosting service]] | registration = Required | num_users = 240 million (October 2014) | owner = [[Google]] | launch_date = {{start date and age|2012|4|24}} | alexa = | name = Google Drive |logo_size=120px}} '''Google Drive''' သည် ဖိုင်သိမ်းဆည်းခြင်းနှင့် ရယူအသုံးပြုခြင်း (synchronization) ဝန်ဆောင်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[Google|ဂူဂဲလ်]]ကုမ္ပဏီမှ ထုတ်လုပ်ထားသည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည်။ Google Drive သည် အသုံးပြုသူများကို ဖိုင်များသိမ်းခြင်း၊ ရယူအသုံးပြုခြင်း၊ မျှဝေခြင်းများ လုပ်ဆောင်နိုင်အောင် ဆောင်ရွက်ပေးထားသည်။ Google Drive သည် ဝင်းဒိုး၊ macOS ကွန်ပျူတာများ၊ အန်းဒရွိုက်၊ iOS ဖုန်းများနှင့် တက်ဘလက်များတွင် အသုံးပြုနိုင်အောင် အသုံးချ ဆော့ဖ်ဝဲကိုလည်း ထုတ်လုပ်ထားသည်။ Google Drive သည် Google Docs, Sheets and Slides, an office suite စသည်တို့ပါဝင်ပြီး documents, spreadsheets, presentations, drawings, forms တို့ကို တည်းဖြတ်ပြင်ဆင်ခြင်းများ ပြုလုပ်နိုင်သည်။ office suite ဖြင့် ဖန်တီးပြင်ဆင်ထားသော ဖိုင်များကို Google Drive တွင် သိမ်းထားနိုင်သည်။ Google Drive အသုံးပြုသူများအား 15 GB ပမာဏကို အခမဲ့ အသုံးပြုခွင့်ပေးထားသည်။ 100 gigabytes, 1 terabyte, 10 terabytes, 20 terabytes နှင့် 30 terabytes တို့ကို အခပေးပုံစံဖြင့် ဝန်ဆောင်မှု ပေးထားသည်။ Google Drive ပေါ်သို့တင်သော ဖိုင်၏အရွယ်အစားပမာဏကို 5 terabytes အထိ အများဆုံး လက်ခံထားသည်။ အသုံးပြုသူသည် ဖိုင်များ မျှဝေအသုံးပြုခြင်း အစရှိသော ကိုယ်ရေးကိုယ်တာနှင့် ဆိုင်သော အပြင်အဆင်များကို ပြောင်းလဲနိုင်သည်။ ==Platforms== Google Drive ကို ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့ပြီး ဝင်းဒိုး၊ macOS, and Android စသည်တို့တွင် ဆော့ဖ်ဝဲကို အသုံးပြု၍လည်းကောင်း၊ ဝဘ်ဆိုက်ကို အသုံးပြု၍သော်လည်းကောင်း အသုံးပြုနိုင်သည်။ iOS အတွက် ဆော့ဖ်ဝဲကို ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။<ref name="Introducing Google Drive">{{cite web |first=Sundar |last=Pichai |title=Introducing Google Drive... yes, really |url=https://googleblog.blogspot.no/2012/04/introducing-google-drive-yes-really.html |website=Official Google Blog |publisher=[[Google]] |date=April 24, 2012 |accessdate=January 16, 2017}}</ref> <ref>{{cite web |first=Sean |last=Gallagher |title=Hands-on with the Google Drive for iOS app: mostly read only |url=https://arstechnica.com/information-technology/2012/06/hands-on-with-the-google-drive-for-ios-app-mostly-read-only/ |website=Ars Technica |publisher=Condé Nast |date=June 29, 2012 |accessdate=March 18, 2017}}</ref> ==ကွန်ပျူတာဆော့ဖ်ဝဲများ== Google Drive ကို ဝင်းဒိုး Vista နှင့် နောက်ထွက်ဗားရှင်းများ၊ Mac ကွန်ပျူတာများတွင် OS X Lion နှင့် နောက်ထွက်ဗားရှင်းများတွင် အသုံးပြုနိုင်သည်။<ref>{{cite web |title=System requirements and browsers |url=https://support.google.com/drive/answer/2375082 |website=Drive Help |publisher=[[Google]] |accessdate=January 16, 2017}}</ref> ==မိုဘိုင်းဆော့ဖ်ဝဲများ== Google Drive မိုဘိုင်းဆော့ဖ်ဝဲကို Android 4.1 "Jelly Bean" နှင့် နောက်ထွက်ဗားရှင်းများတွင် လည်ပတ်သော စမတ်ဖုန်းများ၊ တက်ဘလက်များတွင် အသုံးပြုနိုင်သည်။<ref>{{cite web |title=System requirements and browsers |url=https://support.google.com/drive/answer/2375082?co=GENIE.Platform%3DAndroid&oco=1 |website=Drive Help |publisher=[[Google]] |accessdate=January 16, 2017}}</ref> iOS 8 နှင့် နောက်ထွက်ဗားရှင်းများတွင် အသုံးပြုသော iPhones နှင့် iPads တွင် အသုံးပြုနိုင်သည်။<ref>{{cite web |title=System requirements and browsers |url=https://support.google.com/drive/answer/2375082?co=GENIE.Platform%3DiOS&oco=1 |website=Drive Help |publisher=[[Google]] |accessdate=January 16, 2017}}</ref> == ဖိုင်များကို ဖွင့်ကြည့်ခြင်း == ဝဘ်ဆိုက်ပေါ်ရှိ Google Drive viewer သည် အောက်ပါဖိုင်ပုံစံများကို ဖွင့်ကြည့်နိုင်အောင် လုပ်ဆောင်ပေးသည်။<ref name="File types and limits">{{cite web |title=Files you can store in Google Drive |url=https://support.google.com/drive/answer/37603 |website=Drive Help |publisher=[[Google]] |accessdate=October 22, 2016}}</ref> *Native formats (Docs, Sheets, Slides, Forms, Drawings) *Image files (.[[JPEG]], .[[Portable Network Graphics|PNG]], .[[Graphics Interchange Format|GIF]], .[[Tagged Image File Format|TIFF]], .[[BMP file format|BMP]], .[[WebP|WEBP]]) * Video files (.[[WebM|WEBM]], .[[MPEG-4|MPEG4]], .[[3GPP]], .[[QuickTime File Format|MOV]], .[[Audio Video Interleave|AVI]], .[[MPEG]], .[[MPEG program stream|MPEGPS]], .[[Windows Media Video|WMV]], .[[Flash Video|FLV]], .[[Ogg|OGG]]) *Audio formats (.[[MP3]], .[[M4A]], .[[WAV]], .[[Ogg|OGG]]) * Text files (.[[Text file|TXT]]) * Markup/Code (.[[Cascading Style Sheets|CSS]], .[[HTML]], .[[PHP]], .[[C (programming language)|C]], .[[C++|CPP]], .[[Header file|H]], .[[Header file|HPP]], .[[JavaScript|JS]]) * Microsoft Word ([[DOC (computing)|.DOC]] and [[Office Open XML|.DOCX]]) * Microsoft Excel ([[Microsoft Excel file format#File formats|.XLS and .XLSX]]) * Microsoft PowerPoint ([[PPT format|.PPT and .PPTX]]) * Adobe Portable Document Format ([[Portable Document Format|.PDF]]) * Apple Pages ([[Pages (iWork)|.PAGES]]) * Adobe Illustrator ([[Adobe Illustrator Artwork|.AI]]) * Adobe Photoshop ([[Adobe Photoshop#File format|.PSD]]) * Autodesk AutoCad ([[AutoCAD DXF|.DXF]]) * Scalable Vector Graphics ([[Scalable Vector Graphics|.SVG]]) * PostScript ([[PostScript|.EPS, .PS]]) * Fonts ([[TrueType|.TTF]]) * XML Paper Specification ([[Open XML Paper Specification|.XPS]]) * Archive file types ([[Zip (file format)|.ZIP]], [[.RAR]], [[tar (computing)|tar]], [[gzip]]) *.[[.m2ts|MTS]] files *Raw Image formats third-party apps များကို အသုံးပြု၍ အခြားသော ဖိုင်ပုံစံများကိုလည်း ဖွင့်ကြည့်နိုင်သည်။ ၎င်းဆော့ဖ်ဝဲများကို ဂူဂဲလ်ခရုမ်း၏ store တွင် ရရှိနိုင်သည်။<ref name="about third-party apps">{{cite web |title=Use Google Drive apps |url=https://support.google.com/drive/answer/2500820 |website=Drive Help |publisher=[[Google]] |accessdate=October 30, 2016}}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:ဂူဂယ်]] bgyl3z8qmtd9p05bjfy7jy7ukw0mz4j 0 79176 1055841 1028335 2026-09-30T16:20:10Z ~2026-52675-62 148875 /* */ 1055841 wikitext text/x-wiki {{Pie chart |thumb = right |caption = မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု ([[၂၀၁၄ မြန်မာနိုင်ငံ သန်းခေါင်စာရင်း]])<ref name="TUR">{{cite book | url=https://drive.google.com/open?id=0B067GBtstE5TSl9FNElRRGtvMUk | title=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ အတွဲ-၂ (ဂ) | publisher=ပြည်သူ့အင်အား ဦးစီးဌာန၊ အလုပ်သမား၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန| author=အလုပ်သမား၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန | year=ဇူလိုင် ၂၀၁၆ | pages=၁၂–၁၅}}</ref><ref group=မှတ်စု>Based on the estimated overall population, including both the enumerated and non-enumerated population (51,486,253), and on the assumption that the non-enumerated population in [[ရခိုင်ပြည်နယ်|Rakhine State]] affiliate with the Islamic faith.</ref> |label1 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |value1 = 87.9 |color1 = Yellow |label2 = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] |value2 = 6.2 |color2 = DodgerBlue |label3 = [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] |value3 = 4.3 |color3 = Green |label4 = [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] |value4 = 0.5 |color4 = Orange |label5 = မျိုးနွယ်စုဘာသာများ |value5 = 0.8 |color5 = Chartreuse |label6 = အခြား |value6 = 0.2 |color6 = Crimson |label7 = ဘာသာမရှိ |value7 = 0.1 |color7 = Black }} [[မြန်မာနိုင်ငံ]] သည် ကိုးကွယ်မှုပေါင်းစုံရှိသည့် နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် တရားဝင်ပြဋ္ဌာန်းထားခြင်း မရှိသော်လည်း အစိုးရသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ပိုမိုအလေးပေးသည်။<ref name="state.gov">{{cite web|url=https://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2008/eap/119035.htm |title=2008 Human Rights Report: Burma |publisher=State.gov |date=25 February 2009 |accessdate=29 May 2015}}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဗုဒ္ဓဘာသာသည် အဓိက ဘာသာရေးဖြစ်ပြီး လူဦးရေ၏ ၈၈% ကိုးကွယ်ကြသည်။ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]နှင့် [[မြန်မာပြည်ရှိ တရုတ်လူမျိုး|တရုတ်လူမျိုး]]များသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို အများဆုံး ကိုးကွယ်ကြသည်။ ဗမာလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာအောက်တွင် [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု]]ကိုလည်း ကိုးကွယ်ကြသည်။ အခြေခံဥပဒေသစ်တွင် လွတ်လပ်စွာကိုးကွယ်ခွင့်ကို ပြဋ္ဌာန်းထားသော်လည်း ယင်းလွတ်လပ်ခွင့်ကို ချုပ်ထိန်းနိုင်စေရန် ခြွင်းချက်များ ရှိနေသည်။<ref name="state.gov" /> လူနည်းစု မျိုးနွယ်စုများသည် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] (၆.၂%၊ အထူးသဖြင့် ချင်းလူမျိုးချင်း၊ ကချင်လူမျိုးကချင်၊နှင့် ကရင်လူမျိုးကရင်)၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] (၄.၃%၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ကမန် ၊ ဘင်္ဂလီ ၊ [[မြန်မာအိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ|အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ]]နှင့် လူနည်းစု)၊ နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] (၀.၅%၊ အထူးသဖြင့် မြန်မာအိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ) တို့ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။<ref name="TUR"/> [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု|နတ်ကိုးကွယ်မှု]]သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့နေကျ ဖြစ်သည်။ နတ်များကို နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် သီးသန့် သို့မဟုတ် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းကန်များနှင့် တွဲလျက် တွေ့ရသည်။ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာများအကြား ဆက်နွယ်နေပြီး အသိအမှတ်ပြုထားသော [[၃၇ မင်း|နတ် ၃၇ ပါး]] ရှိသည်။ ==သန်းခေါင်စာရင်း အချက်အလက်များ== {| class="wikitable sortable" style="margin:auto;" |- style="text-align: center;" ! ဘာသာအုပ်စုများ ! လူဦးရေ <br>% '''၁၉၇၃'''<ref name="TUR"/> ! လူဦးရေ <br>% '''၁၉၈၃'''<ref name="TUR"/> ! လူဦးရေ <br>% '''၂၀၁၄'''<ref name="TUR"/> |- ! style="background:Yellow;"| ဗုဒ္ဓဘာသာ | ၈၈.၈% || ၈၉.၄% || ၈၇.၉% |- ! style="background:DodgerBlue;"| ခရစ်ယာန်ဘာသာ | ၄.၆% || ၄.၉% || ၆.၂% |- ! style="background:Green;"| အစ္စလာမ်ဘာသာ | ၃.၉% || ၃.၉% || ၄.၃% |- ! style="background:Orange;"| ဟိန္ဒူဘာသာ | ၀.၄% || ၀.၅% || ၀.၅% |- ! style="background:Chartreuse;"| မျိုးနွယ်စုဘာသာများ | ၂.၂% || ၁.၂% || ၀.၈% |- ! style="background:Crimson;"| အခြား | ၀.၁% || ၀.၁% || ၀.၂% |- ! style="background:Black; color:white;"| ဘာသာမရှိ | n/a || n/a || ၀.၁% |} {{clear}} *မှတ်ချက်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ မွတ်ဆလင်လူဦးရေမှာ နှစ်မျိုး ဖြစ်နေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသားမဟုတ်သူများဟု ယုံကြည်ထားပြီး ဖယ်ထုတ်ထားခြင်းနှင့် နိုင်ငံသားအဖြစ် ယူဆတွက်ချက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့ မပါဝင်ပါက မြန်မာနိုင်ငံရှိ မွတ်ဆလင်လူဦးရေမှာ တစ်နိုင်ငံလုံး လူဦးရေ၏ ၂.၃% မျှသာ ဖြစ်သည်။ ==မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ== {{Further information|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ}} [[Image:Shwedagon-Pano.jpg|thumb|left|မြန်မာနိုင်ငံတွင် အများဆုံးကြည်ညိုကြသော ရွှေတိဂုံစေတီတော်]] [[Image:Bagan, Hpaya-thon-zu-Group.JPG|thumb|[[ဘုရားသုံးဆူ]]သည် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]လက်ရာပုံစံဖြင့် တည်ထားသည်။]] မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]သည် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ဖြစ်ပြီး တစ်နိုင်ငံလုံး လူဦးရေ၏ ၈၈% မှ ကိုးကွယ်ကြသည်။<ref name="TUR" /><ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bm.html |title=The World Factbook |publisher=Cia.gov |date= |accessdate=29 May 2015 |archivedate=6 October 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101006115241/https://cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bm.html }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127266.htm |title=Burma—International Religious Freedom Report 2009 |publisher=U.S. Department of State |date=26 October 2009 |accessdate=11 November 2009}}</ref> လူဦးရေနှင့် ဘုန်းတော်ကြီးအချိုးနှင့် ဘာသာတရားပေါ်တွင် သုံးစွဲသည့် ဝင်ငွေများဖြင့် ကြည့်ပါက မြန်မာနိုင်ငံသည် ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းမှုအရှိဆုံး ဗုဒ္ဓဘာသာနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref>Cone & Gombrich, ''Perfect Generosity of Prince Vessantara'', Oxford University Press, 1977, page xxii</ref> အဓိက ကိုးကွယ်ကြသူများမှာ မြန်မာ့လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းရှိ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]၊ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]နှင့် [[မြန်မာပြည်ရှိ တရုတ်လူမျိုး|တရုတ်လူမျိုး]]များ ဖြစ်ကြသည်။ [[သံဃာ]]အဖြစ် သိကြသော [[ရဟန်း]]များသည် မြန်မာ့လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတွင် အမွန်အမြတ်ထားသော ပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဗမာနှင့် ရှမ်းလူမျိုးများ အပါအဝင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူမျိုးစု အများစုသည် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်ကိုးကွယ်မှု]]ကို ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကွယ်မှုနှင့်အတူ ပြုလုပ်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ အများစုဖြစ်သော ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များတွင် ဘာသာရေး လွတ်လပ်ခွင့်နှင့် ပတ်သက်ပြီး မကျေနပ်ချက်များ ရှိနေသည်။ [[မာနယ်ပလော]]ရှိ စေတီပုထိုးများအား ပြန်လည်တည်ဆောက်ခွင့်နှင့် ပြင်ဆင်ခွင့် ပိတ်ပင်ခံရခြင်းကြောင့် နိုင်ငံရေးပါတီတစ်ခုဖြစ်သော [[ဒီမိုကရက်တစ် တိုးတက်သော ဗုဒ္ဓဘာသာ ကရင်တပ်မတော်]] သည် [[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး]]မှ ခွဲထွက်ခဲ့သည်။ ကရင်လူမျိုးများ၏ ၆၅% သည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်သော်လည်း KNU ၏ ထိပ်ပိုင်းခေါင်းဆောင်နေရာများကို ကြီးစိုးနေသူများမှာ ခရစ်ယာန်များ ဖြစ်ကြသည်။ ရဟန်းအများစုသည် ၂၀၀၇ ခုနှစ် [[ရွှေဝါရောင် တော်လှန်ရေး]]တွင် ပါဝင်ခဲ့ကြပြီး အစိုးရလုံခြုံရေးတပ်များ၏ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။<ref name="U.S. Department of State">{{cite web |url=https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127266.htm |title=Burma—International Religious Freedom Report 2009 |publisher=U.S. Department of State |date=2009-10-26 |accessdate=2009-11-11}}</ref> ==မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရစ်ယာန်ဘာသာ== {{Further information|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရစ်ယာန်ဘာသာ}} [[File:Yangon St Marys Cathedral 2017.jpg|thumb|ရန်ကုန်မြို့ရှိ [[စိန့်မေရီကက်သလစ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်း]]]] လူဦးရေ၏ ၆.၂% သည် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး<ref name="TUR" /><ref name="CIA">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bm.html#People |title=The World Factbook |publisher=Cia.gov |date= |accessdate=29 May 2015 |archivedate=6 October 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101006115241/https://cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bm.html#People }}</ref> အများစုမှာ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ နှင့် ကရင်လူမျိုးများဖြစ်ကြပြီး သက်ဆိုင်ရာဒေသအသီးသီးတွင် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်နေသော ဥရောပအာရှနွယ်ဖွားများလည်း ပါဝင်သည်။ နိုင်ငံရှိ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် ငါးပုံလေးပုံခန့်သည် [[ပရိုစတက်တင့်]]များ အထူးသဖြင့် [[နှစ်ခြင်းခရစ်ယာန်]]များ ဖြစ်ကြပြီး ကျန်တစ်ပုံခန့်မှာ [[ရိုမန်ကတ်သလစ်]]များ ဖြစ်ကြသည်။ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်ဦးရေသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဆယ်စုနှစ် ၃ ခုအတွင်း အလျင်အမြန် တိုးပွားလာနေသော ဘာသာရေးဖြစ်လာသော်လည်း ယေဘုယျလူဦးရေနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက တိုးပွားမှုနှုန်းမှာ ကွာခြားချက် ရှိနေသည်။ ==မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဟိန္ဒူဘာသာ== {{Further information|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဟိန္ဒူဘာသာ}} [[File:Hindu temple procession cart, Yangon.jpg|thumb|ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဟိန္ဒူရိုးရာပွဲတော်တစ်ခု]] [[File:Hindutempleyangon.jpg|thumb|left|ရန်ကုန်မြို့ရှိ ကာလီဘုရားကျောင်း]] လူဦးရေ၏ ၀.၅%သည် ဟိန္ဒူဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြသည်။<ref name="TUR" /><ref>{{cite web|url=http://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-numbers/ |title=Table: Religious Composition by Country, in Numbers &#124; Pew Research Center |publisher=Pewforum.org |date=18 December 2012 |accessdate=29 May 2015}}</ref> ဟိန္ဒူဘာသာဝင်အများစုမှာ မြန်မာအိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ ဖြစ်ကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ ဟိန္ဒူဘာသာသည်လည်း မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ အမည်သည် ဟိန္ဒူဘာသာတွင် ဆက်စပ်ပါဝင်နေသည်။ ဗြိတိသျှကိုလိုနီခတ် တရားဝင် သဒ္ဒဗေဒသင်္ကေတ Burma သည် ရှေးအမည်ဖြစ်သော ''ဗြဟ္မာ့ဒေသ'' (Brahma Desha) ၏ ရှေ့စာလုံးနှင့် တူညီသည်။<ref name=tck>Toʻ Cinʻ Khu, {{Google books|tEI6AQAAMAAJ|Elementary Hand-book of the Burmese Language|page=4}}, pp. iv-v</ref> [[ဗြဟ္မာ]] သည် ဟိန္ဒူအယူဝါဒ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်ပြီး ဦးခေါင်းလေးလုံးရှိသော နတ်ဘုရားတစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ဒေသအခေါ်အမည်ဖြစ်သော ''မြန်မာ'' (Myanmar) သည် ''Brahma'' ကို အက္ခရာဖလှယ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name=tck/> [[ရခိုင်ရိုးမ]]သည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံအကြားတွင် သဘာဝအလျောက် ဖြစ်တည်နေသော အတားအဆီးတစ်ခုသဖွယ် ဖြစ်နေပြီး ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာတို့ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ [[မဏိပူရပြည်နယ်|မဏိပူရ]]နှင့် တောင်အာရှ သင်္ဘာကုန်သည်များမှ တဆင့် တဖြည်းဖြည်း ပျံ့နှံဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ဟိန္ဒူအယူဝါဒသည် ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီ မြန်မာဘုရင်ခေတ်များတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လွှမ်းမိုးခဲ့ခြင်းကို ပုဂံကဲ့သို့သော မြို့များ၏ ဗိသုကာလက်ရာများမှ တဆင့် တွေ့မြင်နိုင်သည်။ အလားတူ မြန်မာဘသာစကားသည်လည်း ဘာသာရေးနှင့် ဆက်စပ်နေသာ [[သင်္သကရိုက်ဘာသာ|သင်္သကရိုက်ဘာသာစကား]] နှင့် [[ပါဠိဘာသာစကား]]တို့မှ စကားလုံးများကို ရယူထားသည်။ ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုတို့တွင် စိုက်ခင်းများနှင့် မိုင်းတွင်းများ၌ လုပ်ကိုင်ရန် ဟိန္ဒူအလုပ်သမား တစ်သန်းကျော်ခန့်တို့ကို ဗြိတိသျှကိုလိုနီအစိုးရက ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ ဥရောပသားများအား အိန္ဒိယသားများ ဝန်းရံထားခြင်းဖြင့် ဒေသခံများနှင့် ကြားခံဆက်သွယ်နိုင်ရေးအတွက်သာမက လုံခြုံရေးအနေဖြင့် ထားရှိခြင်းကို ဗြိတိသျှတို့ ခံစားခဲ့ကြသည်။ ၁၉၃၁ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရန်ကုန်မြို့ လူဦးရေ၏ ၅၅% သည် အိန္ဒိယရွေ့ပြောင်းလုပ်သားများ ဖြစ်ကြပြီး အများစုမှာ ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များ ဖြစ်သည်။<ref name=dms>Donald M. Seekins (2006), Historical Dictionary of Burma, {{ISBN|978-0810854765}}, pp. 216-220</ref> ဗြိတိသျှလက်အောက်မှ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်၁၉၆၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၇ ခုနှစ်အကြား [[နေဝင်း၊ ဦး|ဦးနေဝင်း]] ခေါင်းဆောင်သော [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]]သည် အိန္ဒိယလူမျိုး ၃၀၀,၀၀၀ (ဟိန္ဒူနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ)၊ တရုတ်လူမျိုး ၁၀၀,၀၀၀ တို့ကို နှင်ထုတ်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်း ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားမှုများကို ထောက်ခံအားပေးသော အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏မူဝါဒသည် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များကို ပိုမို နှိပ်ကွပ်စေခဲ့သလို အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့မြောက်ပိုင်း ပြည်နယ်များတွင် လက်ဝဲယိမ်းသော သူပုန်အုပ်စုများကို ထောက်ခံမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။<ref name=dms/> ၁၉၉၀ ဆယ်စုနှစ်မှစ၍ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တံခါးဖွင့်ဝါဒနှင့် စီးပွားရေးအခွင့်အလမ်းများကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် အခြား ဘာသာများကို လက်ခံလာခဲ့ကြသည်။ ယနေ့ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဟိန္ဒူဘာသာသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုများအပါအဝင်တွင် ဆက်လက်ပါဝင်နေလျက်ရှိသည်။ ဥပမာ [[သိကြားမင်း]]ကိုးကွယ်မှုသည် ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား [[ဣန္ဒာ]]မှ စတင်ခဲ့သည်။ [[ရာမဇာတ်တော်]]သည် [[ရာမာယဏ]]ကို မှီငြမ်းထားခြင်းအပါအဝင် မြန်မာ့စာပေတွင်လည်း ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုသည် များစွာပါဝင်နေလျက်ရှိသည်။ စာမေးပွဲမဖြေမီ ဆည်းကပ်လေ့ရှိကြသော ဗဟုသုတနတ်သမီး [[သူရဿတီ]] အပါအဝင် ဟိန္ဒူနတ်ဘုရားများစွာတို့ကို မြန်မာလူမျိုးတို့ ကိုးကွယ်ကြသည်။<ref>Thant Myint-U (2001), The Making of Modern Burma, Cambridge University Press, {{ISBN|978-0521799140}}, pp. 27-47</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[မြန်မာအိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ|ဟိန္ဒူဘာသာဝင်]] အများစုကို [[ရန်ကုန်မြို့]]နှင့် [[မန္တလေးမြို့]]တို့၏ မြို့တွင်းတို့တွင် တွေ့ရသည်။ ရှေးဟောင်းဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းများကို မြန်မာနိုင်ငံ၏ နေရာအချို့တွင် တွေ့နိုင်ပြီး [[ပုဂံ]]ရှိ ၁၁ ရာစု [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] သည် [[ဗိဿနိုးနတ်]]ကို ရည်ညွှန်းတည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ==မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဂျူးဘာသာ== {{Further information|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဂျူးလူမျိုးများ}} တချိန်က မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဂျူးဦးရေသည် နှစ်ထောင်ကျော်ရှိခဲ့သော်လည်း လက်ရှိအချိန်တွင် နိုင်ငံ၏ တစ်ခုတည်းသော ဝတ်ပြုဘုရားကျောင်းရှိရာ ရန်ကုန်မြို့တွင် ဂျူး နှစ်ဆယ်ဝန်းကျင်ခန့်သာ ရှိသည်။ [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]] စတင်ချိန်နှင့် ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း အာဏာသိမ်းချိန်တို့တွင် မြန်မာနိုင်ငံမှ ဂျူးလူမျိုးအများစု ထွက်ခွာသွားခဲ့ကြသည်။ == မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစ္စလာမ်ဘာသာ == {{Further information|မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစ္စလာမ်ဘာသာ}} [[File:Bengali Sunni Jameh Mosque, Yangon.jpg|thumb|ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဘန်ဂါလီစူနီဈာမေဗလီ]] အစိုးရ၏ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နိုင်ငံ၏ လူဦးရေ ၄.၃% သည် [[အစ္စလာမ်]]ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး [[ဆွန်နီမူဆလင်]] အများဆုံး ဖြစ်သည်။<ref name="TUR" /> === မြန်မာမွတ်ဆလင်အုပ်စုများ === * နိုင်ငံအဝှမ်းတွင် မွတ်ဆလင်များသည် အစုငယ်များအနေဖြင့် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ အိန္ဒိယမှ ဆင်းသက်လာသော မွတ်ဆလင်များသည် ရန်ကုန်တွင် အဓိက နေထိုင်ကြသည်။ [[မြန်မာအိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ#မွတ်ဆလင်များ|မြန်မာအိန္ဒိယ မွတ်ဆလင်များ]] ကို ကြည့်ပါ။ * [[ရိုဟင်ဂျာ]]များသည် မြန်မာနိုင်ငံ အနောက်ပိုင်း၊ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]မြောက်ပိုင်းရှိ မွတ်ဆလင် လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရိုဟင်ဂျာလူဦးရေသည် ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ မြို့နယ်ငါးခုဖြစ်သော [[မောင်တောမြို့နယ်|မောင်တော]]၊ [[ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်|ဘူးသီးတောင်]]၊ [[ရသေ့တောင်မြို့နယ်|ရသေ့တောင်]]၊ [[သံတွဲမြို့နယ်|သံတွဲ]] နှင့် [[ကျောက်တော်မြို့နယ်|ကျောက်တော်]]မြို့နယ်များတွင် အဓိကနေထိုင်ကြသည်။ * [[ပန်းသေး]]၊ မြန်မာတရုတ် မွတ်ဆလင်များ။ * မလေးနွယ်ဖွား မွတ်ဆလင်များသည် [[ကော့သောင်းမြို့]]တွင် နေထိုင်ကြသည်။ မလေးနွယ်ဖွားများကို ''ပသျှုး'' ဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ * Zerbadi မွတ်ဆလင်များသည် နိုင်ငံခြား [[မွတ်ဆလင်]] (တောင်အာရှနှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်း) နွယ်ဖွား အမျိုးသားများ၊ အမျိုးသမီးများနှင့် လက်ထပ်ပေါင်းသင်းရာမှ ဆင်းသက်လာသည်။<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=wNYUAAAAIAAJ&pg=PA168 |title=Islam in South-East Asia |via=[[Google Books]]|date= |accessdate=29 May 2015}}</ref> * [[ကမန်လူမျိုး]] === ရိုဟင်ဂျာ ပဋိပက္ခ === မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရိုဟင်ဂျာ ၈၀၀,၀၀၀ ခန့် နေထိုင်ကြပြီး ၈၀% မှာ ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ အနောက်ပိုင်းတွင် အစ္စလာမ်ပြည်နယ် ရရှိရေးအတွက် ရိုဟင်ဂျာစစ်သွေးကြွအချို့သည် ၁၉၄၀ ဆယ်စုနှစ်မှ စတင်ကာ မကြာခဏ တိုက်ခိုက်လျက်ရှိသည်။<ref>{{cite news|title=Myanmar, Bangladesh leaders 'to discuss Rohingya'|url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5j7a3oPcHSvWSpkXzzSruvNZfdPMA?docId=CNG.8d52d8a6dba835c4ac54aab3f3c8031b.571|agency=Agence France-Presse|date=29 June 2012}}</ref> မူဂျာဟစ် လှုပ်ရှားမှုကာလ (၁၉၄၇-၁၉၆၁) အတွင်း သူတို့၏ ကနဦး ရည်ရွယ်ချက်မှာ မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း၊ ရခိုင်ဒေသရှိ ရိုဟင်ဂျာ အများစုနေထိုင်ကြသော [[မယူမြစ်]]နယ်ခြားဒေသကို ခွဲထုတ်ကာ အသစ်ဖွဲ့စည်းထားသော အိမ်နီးချင်း [[အရှေ့ပါကစ္စတန်]] (လက်ရှိ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]) သို့ သိမ်းသွင်းရန် ဖြစ်သည်။<ref name="yegar-1">{{cite book|last=Yegar|first=Moshe|title=Muslims of Burma|year=1972|publisher=Verlag Otto Harrassowitz|location=Wiesbaden|isbn=|page=96}}</ref> လှုပ်ရှားမှုများသည် ၁၉၇၁ ခုနှစ် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် လွတ်မြောက်ရေး စစ်ပွဲကာလအတွင်းတွင် ထပ်မံထကြွလာခဲ့သည်။ မကြာမီက ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[၂၀၁၂ ရခိုင်ပြည်နယ် ပဋိပက္ခ|ရခိုင်ပြည်နယ် ပဋိပက္ခ]]တွင် မီဒီယာများ၏ အဆိုအရ ရိုဟင်ဂျာ စစ်သွေးကြွအုပ်စုများ၏ ရည်မှန်းချက်သည် ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းအား လွတ်လပ်ရေး သို့မဟုတ် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရပြည်နယ်အဖြစ် ဖန်တီးရန် ဖြစ်သည်။<ref name="BD-1">{{cite web| url=http://www.dainikpurbokone.net/index.php?option=com_content&view=article&id=47174:2012-09-07-21-41-19&catid=6:2011-05-26-03-32-28&Itemid=1| title=টার্গেট আরাকান ও বাংলাদেশের কয়েকটি জেলা স্বাধীন রাষ্ট্রের স্বপ্ন জঙ্গিদের (Some Arakan and Bangladeshi militants target of Independent State)|publisher=Dainik Purbokone Bangladesh|accessdate=22 October 2012 }}</ref><ref name="BD-2">{{cite web| url=http://www.the-editor.net/bangla/index.php/2012-06-24-03-58-28/2012-06-11-07-22-53/3608-2012-09-08-09-12-10| title=নতুন রাষ্ট্র গঠনে মিয়ানমারের ১১ টি বিচ্ছিন্নতাবাদী গ্রুপ সংগঠিত হচ্ছে (11 secessionist group is organizing to create a new state in Burma)| publisher=The Editor, Bangladesh| accessdate=22 October 2012| archivedate=8 May 2013| archiveurl=https://web.archive.org/web/20130508190113/http://www.the-editor.net/bangla/index.php/2012-06-24-03-58-28/2012-06-11-07-22-53/3608-2012-09-08-09-12-10}}</ref> အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ ၂၀၀၉ ခုနှစ် နိုင်ငံတကာ ဘာသာရေး လွတ်လပ်မှု အစီရင်ခံစာတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဗုဒ္ဓဘာသာမဟုတ်သူများ၏ လူဦးရေကို သန်းခေါင်စာရင်းတွင် လျော့ပေါ့တွက်ချက်ထားသည်ဟု ဆိုသည်။ အစ္စလာမ်ပညာရှင်များက မြန်မာနိုင်ငံ၏ မွတ်ဆလင်လူဦးရေသည် နိုင်ငံလူဦးရေ၏ ၆% မှ ၁၀% ခန့်အထိ ရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="US Department of State">{{cite web |url=https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127266.htm |title=Burma—International Religious Freedom Report 2009 |publisher=U.S. Department of State |date=26 October 2009 |accessdate=11 November 2009}}</ref> မွတ်ဆလင်များကို [[အိန္ဒိယမွတ်ဆလင်များ|အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ]]၊ အင်ဒို-ဗမာများ၊ ပါရှားများ၊ [[အာရပ်လူမျိုး|အာရပ်များ]]၊ [[ပန်းသေး]]များနှင့် တရုတ်ဟိုင်လူမျိုးများ အဖြစ် ခွဲခြားနိုင်သည်။ === နှိပ်ကွပ်မှုများ === မွတ်ဆလင်လူဦးရေများသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် နှိပ်ကွပ်မှုများ ကြုံနေရသည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးချိန်မှစ၍ အစိုးရ (တပ်မတော်အစိုးရနှင့် ဒီမိုကရေစီအစိုးရ နှစ်ရပ်စလုံး) သည် ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရိုဟင်ဂျာ မွတ်ဆလင်များအား နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ကို ငြင်းပယ်ထားပြီး သာသနာပြုလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခြင်းကို ပိတ်ပင်ထားသည်။ ရိုဟင်ဂျာများသည် အိမ်နီးချင်း ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံနှင့် အခြား အစ္စလာမ်နိုင်ငံများသို့ ထွက်ခွာသွားရန် တွန်းအားပေးခြင်း ခံနေရသည်။ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာသာဝင် ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများက ကန့်ကွက်ထားကြသည်။ ဤသည်မှာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလအတွင်း ရိုဟင်ဂျာများသည် ဂျပန်တပ်များကို ခုခံရမည့်အစား ရခိုင်ကျေးရွာများအား ဖျက်ဆီးခဲ့ခြင်း၏ အကျိုးဆက်ဟု ကန်ဒါတက္ကသိုလ်မှ သမိုင်းပညာရှင် ဦးအေးချမ်းက ရေးသားထားသည်။<ref name="aye-chan">{{cite web | url=http://www.soas.ac.uk/sbbr/editions/file64388.pdf | title=The Development of a Muslim Enclave in Arakan (Rakhine) State of Burma (Myanmar) | publisher=SOAS | year=2005 | accessdate=1 November 2011 | author=Aye Chan | ref=harv | archive-date=12 July 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130712065830/http://www.soas.ac.uk/sbbr/editions/file64388.pdf }}</ref> ၂၈ မတ် ၁၉၄၂ တွင် ရခိုင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းနေ ရိုဟင်ဂျာမွတ်ဆလင်များသည် ရခိုင်လူမျိုး ၂၀,၀၀၀ ခန့်ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ အပြန်အလှန်အဖြစ် [[မင်းပြားမြို့နယ်|မင်းပြား]]နှင့် [[မြောက်ဦးမြို့နယ်]]များရှိ မွတ်ဆလင် ၅,၀၀၀ ခန့်ကို ရခိုင်အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားသူများနှင့် [[ကရင်နီ]]များက သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name=kzt>{{cite journal | title=Background of Rohingya Problem | author=Kyaw Zan Tha, MA |date=July 2008 | page=1}}</ref> ==မှတ်စုများ== {{reflist|group=မှတ်စု}} ==ကိုးကား== {{Reflist|colwidth=30em}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ| ]] 3rij7imqa0jtkg1df589izmruoff3ms 1055842 1055841 2026-09-30T16:47:52Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[Special:Contributions/~2026-52675-62|~2026-52675-62]] ([[User talk:~2026-52675-62|ဆွေးနွေးချက်]]) ၏ မူဟောင်း [[Special:Diff/1055841|1055841]] ကို ပြန်ပြင်လိုက်သည် 1055842 wikitext text/x-wiki {{Pie chart |thumb = right |caption = မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု ([[၂၀၁၄ မြန်မာနိုင်ငံ သန်းခေါင်စာရင်း]])<ref name="TUR">{{cite book | url=https://drive.google.com/open?id=0B067GBtstE5TSl9FNElRRGtvMUk | title=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ အတွဲ-၂ (ဂ) | publisher=ပြည်သူ့အင်အား ဦးစီးဌာန၊ အလုပ်သမား၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန| author=အလုပ်သမား၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန | year=ဇူလိုင် ၂၀၁၆ | pages=၁၂–၁၅}}</ref><ref group=မှတ်စု>Based on the estimated overall population, including both the enumerated and non-enumerated population (51,486,253), and on the assumption that the non-enumerated population in [[ရခိုင်ပြည်နယ်|Rakhine State]] affiliate with the Islamic faith.</ref> |label1 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |value1 = 87.9 |color1 = Yellow |label2 = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] |value2 = 6.2 |color2 = DodgerBlue |label3 = [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] |value3 = 4.3 |color3 = Green |label4 = [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] |value4 = 0.5 |color4 = Orange |label5 = မျိုးနွယ်စုဘာသာများ |value5 = 0.8 |color5 = Chartreuse |label6 = အခြား |value6 = 0.2 |color6 = Crimson |label7 = ဘာသာမရှိ |value7 = 0.1 |color7 = Black }} [[မြန်မာနိုင်ငံ]] သည် ကိုးကွယ်မှုပေါင်းစုံရှိသည့် နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် တရားဝင်ပြဋ္ဌာန်းထားခြင်း မရှိသော်လည်း အစိုးရသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ပိုမိုအလေးပေးသည်။<ref name="state.gov">{{cite web|url=https://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2008/eap/119035.htm |title=2008 Human Rights Report: Burma |publisher=State.gov |date=25 February 2009 |accessdate=29 May 2015}}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဗုဒ္ဓဘာသာသည် အဓိက ဘာသာရေးဖြစ်ပြီး လူဦးရေ၏ ၈၈% ကိုးကွယ်ကြသည်။ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]နှင့် [[မြန်မာပြည်ရှိ တရုတ်လူမျိုး|တရုတ်လူမျိုး]]များသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို အများဆုံး ကိုးကွယ်ကြသည်။ ဗမာလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာအောက်တွင် [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု]]ကိုလည်း ကိုးကွယ်ကြသည်။ အခြေခံဥပဒေသစ်တွင် လွတ်လပ်စွာကိုးကွယ်ခွင့်ကို ပြဋ္ဌာန်းထားသော်လည်း ယင်းလွတ်လပ်ခွင့်ကို ချုပ်ထိန်းနိုင်စေရန် ခြွင်းချက်များ ရှိနေသည်။<ref name="state.gov" /> လူနည်းစု မျိုးနွယ်စုများသည် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] (၆.၂%၊ အထူးသဖြင့် ချင်းလူမျိုးချင်း၊ ကချင်လူမျိုးကချင်၊နှင့် ကရင်လူမျိုးကရင်)၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] (၄.၃%၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ကမန် ၊ ရိုဟင်ဂျာ ၊ဘင်္ဂလီ ၊ [[မြန်မာအိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ|အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ]]နှင့် လူနည်းစု)၊ နှင့် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] (၀.၅%၊ အထူးသဖြင့် မြန်မာအိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ) တို့ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။<ref name="TUR"/> [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု|နတ်ကိုးကွယ်မှု]]သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့နေကျ ဖြစ်သည်။ နတ်များကို နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် သီးသန့် သို့မဟုတ် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းကန်များနှင့် တွဲလျက် တွေ့ရသည်။ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာများအကြား ဆက်နွယ်နေပြီး အသိအမှတ်ပြုထားသော [[၃၇ မင်း|နတ် ၃၇ ပါး]] ရှိသည်။ ==သန်းခေါင်စာရင်း အချက်အလက်များ== {| class="wikitable sortable" style="margin:auto;" |- style="text-align: center;" ! ဘာသာအုပ်စုများ ! လူဦးရေ <br>% '''၁၉၇၃'''<ref name="TUR"/> ! လူဦးရေ <br>% '''၁၉၈၃'''<ref name="TUR"/> ! လူဦးရေ <br>% '''၂၀၁၄'''<ref name="TUR"/> |- ! style="background:Yellow;"| ဗုဒ္ဓဘာသာ | ၈၈.၈% || ၈၉.၄% || ၈၇.၉% |- ! style="background:DodgerBlue;"| ခရစ်ယာန်ဘာသာ | ၄.၆% || ၄.၉% || ၆.၂% |- ! style="background:Green;"| အစ္စလာမ်ဘာသာ | ၃.၉% || ၃.၉% || ၄.၃% |- ! style="background:Orange;"| ဟိန္ဒူဘာသာ | ၀.၄% || ၀.၅% || ၀.၅% |- ! style="background:Chartreuse;"| မျိုးနွယ်စုဘာသာများ | ၂.၂% || ၁.၂% || ၀.၈% |- ! style="background:Crimson;"| အခြား | ၀.၁% || ၀.၁% || ၀.၂% |- ! style="background:Black; color:white;"| ဘာသာမရှိ | n/a || n/a || ၀.၁% |} {{clear}} *မှတ်ချက်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ မွတ်ဆလင်လူဦးရေမှာ နှစ်မျိုး ဖြစ်နေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသားမဟုတ်သူများဟု ယုံကြည်ထားပြီး ဖယ်ထုတ်ထားခြင်းနှင့် နိုင်ငံသားအဖြစ် ယူဆတွက်ချက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့ မပါဝင်ပါက မြန်မာနိုင်ငံရှိ မွတ်ဆလင်လူဦးရေမှာ တစ်နိုင်ငံလုံး လူဦးရေ၏ ၂.၃% မျှသာ ဖြစ်သည်။ ==မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ== {{Further information|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ}} [[Image:Shwedagon-Pano.jpg|thumb|left|မြန်မာနိုင်ငံတွင် အများဆုံးကြည်ညိုကြသော ရွှေတိဂုံစေတီတော်]] [[Image:Bagan, Hpaya-thon-zu-Group.JPG|thumb|[[ဘုရားသုံးဆူ]]သည် [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]လက်ရာပုံစံဖြင့် တည်ထားသည်။]] မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]သည် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ဖြစ်ပြီး တစ်နိုင်ငံလုံး လူဦးရေ၏ ၈၈% မှ ကိုးကွယ်ကြသည်။<ref name="TUR" /><ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bm.html |title=The World Factbook |publisher=Cia.gov |date= |accessdate=29 May 2015 |archivedate=6 October 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101006115241/https://cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bm.html }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127266.htm |title=Burma—International Religious Freedom Report 2009 |publisher=U.S. Department of State |date=26 October 2009 |accessdate=11 November 2009}}</ref> လူဦးရေနှင့် ဘုန်းတော်ကြီးအချိုးနှင့် ဘာသာတရားပေါ်တွင် သုံးစွဲသည့် ဝင်ငွေများဖြင့် ကြည့်ပါက မြန်မာနိုင်ငံသည် ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းမှုအရှိဆုံး ဗုဒ္ဓဘာသာနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref>Cone & Gombrich, ''Perfect Generosity of Prince Vessantara'', Oxford University Press, 1977, page xxii</ref> အဓိက ကိုးကွယ်ကြသူများမှာ မြန်မာ့လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းရှိ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]၊ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]နှင့် [[မြန်မာပြည်ရှိ တရုတ်လူမျိုး|တရုတ်လူမျိုး]]များ ဖြစ်ကြသည်။ [[သံဃာ]]အဖြစ် သိကြသော [[ရဟန်း]]များသည် မြန်မာ့လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတွင် အမွန်အမြတ်ထားသော ပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဗမာနှင့် ရှမ်းလူမျိုးများ အပါအဝင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူမျိုးစု အများစုသည် [[နတ် (ဝိညာဉ်)|နတ်ကိုးကွယ်မှု]]ကို ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကွယ်မှုနှင့်အတူ ပြုလုပ်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ အများစုဖြစ်သော ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များတွင် ဘာသာရေး လွတ်လပ်ခွင့်နှင့် ပတ်သက်ပြီး မကျေနပ်ချက်များ ရှိနေသည်။ [[မာနယ်ပလော]]ရှိ စေတီပုထိုးများအား ပြန်လည်တည်ဆောက်ခွင့်နှင့် ပြင်ဆင်ခွင့် ပိတ်ပင်ခံရခြင်းကြောင့် နိုင်ငံရေးပါတီတစ်ခုဖြစ်သော [[ဒီမိုကရက်တစ် တိုးတက်သော ဗုဒ္ဓဘာသာ ကရင်တပ်မတော်]] သည် [[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး]]မှ ခွဲထွက်ခဲ့သည်။ ကရင်လူမျိုးများ၏ ၆၅% သည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်သော်လည်း KNU ၏ ထိပ်ပိုင်းခေါင်းဆောင်နေရာများကို ကြီးစိုးနေသူများမှာ ခရစ်ယာန်များ ဖြစ်ကြသည်။ ရဟန်းအများစုသည် ၂၀၀၇ ခုနှစ် [[ရွှေဝါရောင် တော်လှန်ရေး]]တွင် ပါဝင်ခဲ့ကြပြီး အစိုးရလုံခြုံရေးတပ်များ၏ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။<ref name="U.S. Department of State">{{cite web |url=https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127266.htm |title=Burma—International Religious Freedom Report 2009 |publisher=U.S. Department of State |date=2009-10-26 |accessdate=2009-11-11}}</ref> ==မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရစ်ယာန်ဘာသာ== {{Further information|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရစ်ယာန်ဘာသာ}} [[File:Yangon St Marys Cathedral 2017.jpg|thumb|ရန်ကုန်မြို့ရှိ [[စိန့်မေရီကက်သလစ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်း]]]] လူဦးရေ၏ ၆.၂% သည် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး<ref name="TUR" /><ref name="CIA">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bm.html#People |title=The World Factbook |publisher=Cia.gov |date= |accessdate=29 May 2015 |archivedate=6 October 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101006115241/https://cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bm.html#People }}</ref> အများစုမှာ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ နှင့် ကရင်လူမျိုးများဖြစ်ကြပြီး သက်ဆိုင်ရာဒေသအသီးသီးတွင် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်နေသော ဥရောပအာရှနွယ်ဖွားများလည်း ပါဝင်သည်။ နိုင်ငံရှိ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် ငါးပုံလေးပုံခန့်သည် [[ပရိုစတက်တင့်]]များ အထူးသဖြင့် [[နှစ်ခြင်းခရစ်ယာန်]]များ ဖြစ်ကြပြီး ကျန်တစ်ပုံခန့်မှာ [[ရိုမန်ကတ်သလစ်]]များ ဖြစ်ကြသည်။ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်ဦးရေသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဆယ်စုနှစ် ၃ ခုအတွင်း အလျင်အမြန် တိုးပွားလာနေသော ဘာသာရေးဖြစ်လာသော်လည်း ယေဘုယျလူဦးရေနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက တိုးပွားမှုနှုန်းမှာ ကွာခြားချက် ရှိနေသည်။ ==မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဟိန္ဒူဘာသာ== {{Further information|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဟိန္ဒူဘာသာ}} [[File:Hindu temple procession cart, Yangon.jpg|thumb|ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဟိန္ဒူရိုးရာပွဲတော်တစ်ခု]] [[File:Hindutempleyangon.jpg|thumb|left|ရန်ကုန်မြို့ရှိ ကာလီဘုရားကျောင်း]] လူဦးရေ၏ ၀.၅%သည် ဟိန္ဒူဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြသည်။<ref name="TUR" /><ref>{{cite web|url=http://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-numbers/ |title=Table: Religious Composition by Country, in Numbers &#124; Pew Research Center |publisher=Pewforum.org |date=18 December 2012 |accessdate=29 May 2015}}</ref> ဟိန္ဒူဘာသာဝင်အများစုမှာ မြန်မာအိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ ဖြစ်ကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ ဟိန္ဒူဘာသာသည်လည်း မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ အမည်သည် ဟိန္ဒူဘာသာတွင် ဆက်စပ်ပါဝင်နေသည်။ ဗြိတိသျှကိုလိုနီခတ် တရားဝင် သဒ္ဒဗေဒသင်္ကေတ Burma သည် ရှေးအမည်ဖြစ်သော ''ဗြဟ္မာ့ဒေသ'' (Brahma Desha) ၏ ရှေ့စာလုံးနှင့် တူညီသည်။<ref name=tck>Toʻ Cinʻ Khu, {{Google books|tEI6AQAAMAAJ|Elementary Hand-book of the Burmese Language|page=4}}, pp. iv-v</ref> [[ဗြဟ္မာ]] သည် ဟိန္ဒူအယူဝါဒ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်ပြီး ဦးခေါင်းလေးလုံးရှိသော နတ်ဘုရားတစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ဒေသအခေါ်အမည်ဖြစ်သော ''မြန်မာ'' (Myanmar) သည် ''Brahma'' ကို အက္ခရာဖလှယ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name=tck/> [[ရခိုင်ရိုးမ]]သည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံအကြားတွင် သဘာဝအလျောက် ဖြစ်တည်နေသော အတားအဆီးတစ်ခုသဖွယ် ဖြစ်နေပြီး ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာတို့ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ [[မဏိပူရပြည်နယ်|မဏိပူရ]]နှင့် တောင်အာရှ သင်္ဘာကုန်သည်များမှ တဆင့် တဖြည်းဖြည်း ပျံ့နှံဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ဟိန္ဒူအယူဝါဒသည် ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီ မြန်မာဘုရင်ခေတ်များတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လွှမ်းမိုးခဲ့ခြင်းကို ပုဂံကဲ့သို့သော မြို့များ၏ ဗိသုကာလက်ရာများမှ တဆင့် တွေ့မြင်နိုင်သည်။ အလားတူ မြန်မာဘသာစကားသည်လည်း ဘာသာရေးနှင့် ဆက်စပ်နေသာ [[သင်္သကရိုက်ဘာသာ|သင်္သကရိုက်ဘာသာစကား]] နှင့် [[ပါဠိဘာသာစကား]]တို့မှ စကားလုံးများကို ရယူထားသည်။ ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုတို့တွင် စိုက်ခင်းများနှင့် မိုင်းတွင်းများ၌ လုပ်ကိုင်ရန် ဟိန္ဒူအလုပ်သမား တစ်သန်းကျော်ခန့်တို့ကို ဗြိတိသျှကိုလိုနီအစိုးရက ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ ဥရောပသားများအား အိန္ဒိယသားများ ဝန်းရံထားခြင်းဖြင့် ဒေသခံများနှင့် ကြားခံဆက်သွယ်နိုင်ရေးအတွက်သာမက လုံခြုံရေးအနေဖြင့် ထားရှိခြင်းကို ဗြိတိသျှတို့ ခံစားခဲ့ကြသည်။ ၁၉၃၁ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရန်ကုန်မြို့ လူဦးရေ၏ ၅၅% သည် အိန္ဒိယရွေ့ပြောင်းလုပ်သားများ ဖြစ်ကြပြီး အများစုမှာ ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များ ဖြစ်သည်။<ref name=dms>Donald M. Seekins (2006), Historical Dictionary of Burma, {{ISBN|978-0810854765}}, pp. 216-220</ref> ဗြိတိသျှလက်အောက်မှ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်၁၉၆၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၇ ခုနှစ်အကြား [[နေဝင်း၊ ဦး|ဦးနေဝင်း]] ခေါင်းဆောင်သော [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]]သည် အိန္ဒိယလူမျိုး ၃၀၀,၀၀၀ (ဟိန္ဒူနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ)၊ တရုတ်လူမျိုး ၁၀၀,၀၀၀ တို့ကို နှင်ထုတ်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်း ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားမှုများကို ထောက်ခံအားပေးသော အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏မူဝါဒသည် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များကို ပိုမို နှိပ်ကွပ်စေခဲ့သလို အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့မြောက်ပိုင်း ပြည်နယ်များတွင် လက်ဝဲယိမ်းသော သူပုန်အုပ်စုများကို ထောက်ခံမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။<ref name=dms/> ၁၉၉၀ ဆယ်စုနှစ်မှစ၍ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တံခါးဖွင့်ဝါဒနှင့် စီးပွားရေးအခွင့်အလမ်းများကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် အခြား ဘာသာများကို လက်ခံလာခဲ့ကြသည်။ ယနေ့ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဟိန္ဒူဘာသာသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုများအပါအဝင်တွင် ဆက်လက်ပါဝင်နေလျက်ရှိသည်။ ဥပမာ [[သိကြားမင်း]]ကိုးကွယ်မှုသည် ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား [[ဣန္ဒာ]]မှ စတင်ခဲ့သည်။ [[ရာမဇာတ်တော်]]သည် [[ရာမာယဏ]]ကို မှီငြမ်းထားခြင်းအပါအဝင် မြန်မာ့စာပေတွင်လည်း ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုသည် များစွာပါဝင်နေလျက်ရှိသည်။ စာမေးပွဲမဖြေမီ ဆည်းကပ်လေ့ရှိကြသော ဗဟုသုတနတ်သမီး [[သူရဿတီ]] အပါအဝင် ဟိန္ဒူနတ်ဘုရားများစွာတို့ကို မြန်မာလူမျိုးတို့ ကိုးကွယ်ကြသည်။<ref>Thant Myint-U (2001), The Making of Modern Burma, Cambridge University Press, {{ISBN|978-0521799140}}, pp. 27-47</ref> ယနေ့ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[မြန်မာအိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ|ဟိန္ဒူဘာသာဝင်]] အများစုကို [[ရန်ကုန်မြို့]]နှင့် [[မန္တလေးမြို့]]တို့၏ မြို့တွင်းတို့တွင် တွေ့ရသည်။ ရှေးဟောင်းဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းများကို မြန်မာနိုင်ငံ၏ နေရာအချို့တွင် တွေ့နိုင်ပြီး [[ပုဂံ]]ရှိ ၁၁ ရာစု [[နတ်လှောင်ကျောင်း]] သည် [[ဗိဿနိုးနတ်]]ကို ရည်ညွှန်းတည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ==မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဂျူးဘာသာ== {{Further information|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဂျူးလူမျိုးများ}} တချိန်က မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဂျူးဦးရေသည် နှစ်ထောင်ကျော်ရှိခဲ့သော်လည်း လက်ရှိအချိန်တွင် နိုင်ငံ၏ တစ်ခုတည်းသော ဝတ်ပြုဘုရားကျောင်းရှိရာ ရန်ကုန်မြို့တွင် ဂျူး နှစ်ဆယ်ဝန်းကျင်ခန့်သာ ရှိသည်။ [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]] စတင်ချိန်နှင့် ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း အာဏာသိမ်းချိန်တို့တွင် မြန်မာနိုင်ငံမှ ဂျူးလူမျိုးအများစု ထွက်ခွာသွားခဲ့ကြသည်။ == မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစ္စလာမ်ဘာသာ == {{Further information|မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစ္စလာမ်ဘာသာ}} [[File:Bengali Sunni Jameh Mosque, Yangon.jpg|thumb|ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဘန်ဂါလီစူနီဈာမေဗလီ]] အစိုးရ၏ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နိုင်ငံ၏ လူဦးရေ ၄.၃% သည် [[အစ္စလာမ်]]ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး [[ဆွန်နီမူဆလင်]] အများဆုံး ဖြစ်သည်။<ref name="TUR" /> === မြန်မာမွတ်ဆလင်အုပ်စုများ === * နိုင်ငံအဝှမ်းတွင် မွတ်ဆလင်များသည် အစုငယ်များအနေဖြင့် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ အိန္ဒိယမှ ဆင်းသက်လာသော မွတ်ဆလင်များသည် ရန်ကုန်တွင် အဓိက နေထိုင်ကြသည်။ [[မြန်မာအိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ#မွတ်ဆလင်များ|မြန်မာအိန္ဒိယ မွတ်ဆလင်များ]] ကို ကြည့်ပါ။ * [[ရိုဟင်ဂျာ]]များသည် မြန်မာနိုင်ငံ အနောက်ပိုင်း၊ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]မြောက်ပိုင်းရှိ မွတ်ဆလင် လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရိုဟင်ဂျာလူဦးရေသည် ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ မြို့နယ်ငါးခုဖြစ်သော [[မောင်တောမြို့နယ်|မောင်တော]]၊ [[ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်|ဘူးသီးတောင်]]၊ [[ရသေ့တောင်မြို့နယ်|ရသေ့တောင်]]၊ [[သံတွဲမြို့နယ်|သံတွဲ]] နှင့် [[ကျောက်တော်မြို့နယ်|ကျောက်တော်]]မြို့နယ်များတွင် အဓိကနေထိုင်ကြသည်။ * [[ပန်းသေး]]၊ မြန်မာတရုတ် မွတ်ဆလင်များ။ * မလေးနွယ်ဖွား မွတ်ဆလင်များသည် [[ကော့သောင်းမြို့]]တွင် နေထိုင်ကြသည်။ မလေးနွယ်ဖွားများကို ''ပသျှုး'' ဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ * Zerbadi မွတ်ဆလင်များသည် နိုင်ငံခြား [[မွတ်ဆလင်]] (တောင်အာရှနှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်း) နွယ်ဖွား အမျိုးသားများ၊ အမျိုးသမီးများနှင့် လက်ထပ်ပေါင်းသင်းရာမှ ဆင်းသက်လာသည်။<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=wNYUAAAAIAAJ&pg=PA168 |title=Islam in South-East Asia |via=[[Google Books]]|date= |accessdate=29 May 2015}}</ref> * [[ကမန်လူမျိုး]] === ရိုဟင်ဂျာ ပဋိပက္ခ === မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရိုဟင်ဂျာ ၈၀၀,၀၀၀ ခန့် နေထိုင်ကြပြီး ၈၀% မှာ ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ အနောက်ပိုင်းတွင် အစ္စလာမ်ပြည်နယ် ရရှိရေးအတွက် ရိုဟင်ဂျာစစ်သွေးကြွအချို့သည် ၁၉၄၀ ဆယ်စုနှစ်မှ စတင်ကာ မကြာခဏ တိုက်ခိုက်လျက်ရှိသည်။<ref>{{cite news|title=Myanmar, Bangladesh leaders 'to discuss Rohingya'|url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5j7a3oPcHSvWSpkXzzSruvNZfdPMA?docId=CNG.8d52d8a6dba835c4ac54aab3f3c8031b.571|agency=Agence France-Presse|date=29 June 2012}}</ref> မူဂျာဟစ် လှုပ်ရှားမှုကာလ (၁၉၄၇-၁၉၆၁) အတွင်း သူတို့၏ ကနဦး ရည်ရွယ်ချက်မှာ မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း၊ ရခိုင်ဒေသရှိ ရိုဟင်ဂျာ အများစုနေထိုင်ကြသော [[မယူမြစ်]]နယ်ခြားဒေသကို ခွဲထုတ်ကာ အသစ်ဖွဲ့စည်းထားသော အိမ်နီးချင်း [[အရှေ့ပါကစ္စတန်]] (လက်ရှိ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]) သို့ သိမ်းသွင်းရန် ဖြစ်သည်။<ref name="yegar-1">{{cite book|last=Yegar|first=Moshe|title=Muslims of Burma|year=1972|publisher=Verlag Otto Harrassowitz|location=Wiesbaden|isbn=|page=96}}</ref> လှုပ်ရှားမှုများသည် ၁၉၇၁ ခုနှစ် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် လွတ်မြောက်ရေး စစ်ပွဲကာလအတွင်းတွင် ထပ်မံထကြွလာခဲ့သည်။ မကြာမီက ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[၂၀၁၂ ရခိုင်ပြည်နယ် ပဋိပက္ခ|ရခိုင်ပြည်နယ် ပဋိပက္ခ]]တွင် မီဒီယာများ၏ အဆိုအရ ရိုဟင်ဂျာ စစ်သွေးကြွအုပ်စုများ၏ ရည်မှန်းချက်သည် ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းအား လွတ်လပ်ရေး သို့မဟုတ် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရပြည်နယ်အဖြစ် ဖန်တီးရန် ဖြစ်သည်။<ref name="BD-1">{{cite web| url=http://www.dainikpurbokone.net/index.php?option=com_content&view=article&id=47174:2012-09-07-21-41-19&catid=6:2011-05-26-03-32-28&Itemid=1| title=টার্গেট আরাকান ও বাংলাদেশের কয়েকটি জেলা স্বাধীন রাষ্ট্রের স্বপ্ন জঙ্গিদের (Some Arakan and Bangladeshi militants target of Independent State)|publisher=Dainik Purbokone Bangladesh|accessdate=22 October 2012 }}</ref><ref name="BD-2">{{cite web| url=http://www.the-editor.net/bangla/index.php/2012-06-24-03-58-28/2012-06-11-07-22-53/3608-2012-09-08-09-12-10| title=নতুন রাষ্ট্র গঠনে মিয়ানমারের ১১ টি বিচ্ছিন্নতাবাদী গ্রুপ সংগঠিত হচ্ছে (11 secessionist group is organizing to create a new state in Burma)| publisher=The Editor, Bangladesh| accessdate=22 October 2012| archivedate=8 May 2013| archiveurl=https://web.archive.org/web/20130508190113/http://www.the-editor.net/bangla/index.php/2012-06-24-03-58-28/2012-06-11-07-22-53/3608-2012-09-08-09-12-10}}</ref> အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ ၂၀၀၉ ခုနှစ် နိုင်ငံတကာ ဘာသာရေး လွတ်လပ်မှု အစီရင်ခံစာတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဗုဒ္ဓဘာသာမဟုတ်သူများ၏ လူဦးရေကို သန်းခေါင်စာရင်းတွင် လျော့ပေါ့တွက်ချက်ထားသည်ဟု ဆိုသည်။ အစ္စလာမ်ပညာရှင်များက မြန်မာနိုင်ငံ၏ မွတ်ဆလင်လူဦးရေသည် နိုင်ငံလူဦးရေ၏ ၆% မှ ၁၀% ခန့်အထိ ရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="US Department of State">{{cite web |url=https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127266.htm |title=Burma—International Religious Freedom Report 2009 |publisher=U.S. Department of State |date=26 October 2009 |accessdate=11 November 2009}}</ref> မွတ်ဆလင်များကို [[အိန္ဒိယမွတ်ဆလင်များ|အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ]]၊ အင်ဒို-ဗမာများ၊ ပါရှားများ၊ [[အာရပ်လူမျိုး|အာရပ်များ]]၊ [[ပန်းသေး]]များနှင့် တရုတ်ဟိုင်လူမျိုးများ အဖြစ် ခွဲခြားနိုင်သည်။ === နှိပ်ကွပ်မှုများ === မွတ်ဆလင်လူဦးရေများသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် နှိပ်ကွပ်မှုများ ကြုံနေရသည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးချိန်မှစ၍ အစိုးရ (တပ်မတော်အစိုးရနှင့် ဒီမိုကရေစီအစိုးရ နှစ်ရပ်စလုံး) သည် ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရိုဟင်ဂျာ မွတ်ဆလင်များအား နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ကို ငြင်းပယ်ထားပြီး သာသနာပြုလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခြင်းကို ပိတ်ပင်ထားသည်။ ရိုဟင်ဂျာများသည် အိမ်နီးချင်း ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံနှင့် အခြား အစ္စလာမ်နိုင်ငံများသို့ ထွက်ခွာသွားရန် တွန်းအားပေးခြင်း ခံနေရသည်။ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာသာဝင် ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများက ကန့်ကွက်ထားကြသည်။ ဤသည်မှာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလအတွင်း ရိုဟင်ဂျာများသည် ဂျပန်တပ်များကို ခုခံရမည့်အစား ရခိုင်ကျေးရွာများအား ဖျက်ဆီးခဲ့ခြင်း၏ အကျိုးဆက်ဟု ကန်ဒါတက္ကသိုလ်မှ သမိုင်းပညာရှင် ဦးအေးချမ်းက ရေးသားထားသည်။<ref name="aye-chan">{{cite web | url=http://www.soas.ac.uk/sbbr/editions/file64388.pdf | title=The Development of a Muslim Enclave in Arakan (Rakhine) State of Burma (Myanmar) | publisher=SOAS | year=2005 | accessdate=1 November 2011 | author=Aye Chan | ref=harv | archive-date=12 July 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130712065830/http://www.soas.ac.uk/sbbr/editions/file64388.pdf }}</ref> ၂၈ မတ် ၁၉၄၂ တွင် ရခိုင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းနေ ရိုဟင်ဂျာမွတ်ဆလင်များသည် ရခိုင်လူမျိုး ၂၀,၀၀၀ ခန့်ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ အပြန်အလှန်အဖြစ် [[မင်းပြားမြို့နယ်|မင်းပြား]]နှင့် [[မြောက်ဦးမြို့နယ်]]များရှိ မွတ်ဆလင် ၅,၀၀၀ ခန့်ကို ရခိုင်အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားသူများနှင့် [[ကရင်နီ]]များက သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name=kzt>{{cite journal | title=Background of Rohingya Problem | author=Kyaw Zan Tha, MA |date=July 2008 | page=1}}</ref> ==မှတ်စုများ== {{reflist|group=မှတ်စု}} ==ကိုးကား== {{Reflist|colwidth=30em}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ| ]] 23k5siffb5agi7yt3w8bcwla0mbwcex 0 107627 1055835 787124 2026-09-30T14:25:37Z ပရဟိတ 147401 အချက်အလက်ပြင်ဆင်သည်။ 1055835 wikitext text/x-wiki {{unreferenced|date=၁၅ ဧပြီလ ၂၀၁၉}} {{copyedit}} '''မြန်းပေါ ချွန်းထိချား''' ({{Lang-th|แมงปอ ชลธิชา}}, {{Lang-en|Mangpor Chonthicha}}) သည် ၁၉၈၃ ခု မေလ ၂ ရက်ဖွား ထိုင်းလူမျိုး အမျိုးသမီးအဆိုတော် ဖြစ်ပြီး နူကလိုတုက်ကယ် (ကျမ တောက်တဲ့ကြောက်တယ်) ({{Lang-th|หนูกลัวตุ๊กแก}}) တမ်ဟာဆုံချိုင်း (ဆုံချိုင်းကို ရှာဖွေခြင်း) ({{Lang-th|ตามหาสมชาย}}) နက်ရုပ်နိရနာမ် (အမည်မဲ့တိုက်ခိုက်ရေးသမား) ({{Lang-th|นักรบนิรนาม}})ဟူသော သီချင်းအယ်လဘမ်များ၏ပိုင်ရှင်ဖြစ်ပါသည်။<ref>https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B9%81%E0%B8%A1%E0%B8%87%E0%B8%9B%E0%B8%AD_%E0%B8%8A%E0%B8%A5%E0%B8%98%E0%B8%B4%E0%B8%8A%E0%B8%B2</ref> =အကိုးအကား= {{bio-stub}} [[Category:ထိုင်း အဆိုတော်များ]] [[Category:၁၉၈၃ မွေးဖွားသူများ]] r50ogs7z0qblwr3o41fl7qsyl0w2tyf 0 118341 1055892 1055299 2026-10-01T05:07:03Z ~2026-52043-92 148658 DSA(၄၂) 1055892 wikitext text/x-wiki '''[[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]'''တွင် လက်ရှိတာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော အရာရှိကြီးများ စာရင်းဆောင်းပါးဖြစ်သည်။ ==ထိပ်တန်းအရာရှိကြီးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ရဲဝင်းဦး]] |OTS(၇၇) |- |၂ |[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]၊ [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ကျော်စွာလင်း]] |DSA(၃၅) |- |၃ |[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] |– |– |- |၄ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထိန်ဝင်း]] <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cw9yrgg7y17t|title=ဗိုလ်ချုပ်ထိန်ဝင်း ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ) ဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> |DSA(၂၉) |- |၅ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထွန်းဝင်း]] |DSA(၃၄) |} == စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[အမှတ် (၁) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[နီလင်းအောင်]] |DSA(၃၇) |- |၂ |[[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မင်းလတ် |DSA(၃၇) |- |၃ |[[အမှတ် (၃) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သန်းထိုက်]] |DSA(၃၈) |- |၄ |[[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်လင်းမောင် |DSA(၃၇) |} == အရာရှိချုပ်များ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[စစ်ရေးချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇော်ဟိန်း]] |DSA(၃၈) |- |၂ |[[စစ်ထောက်ချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇော်မျိုးတင်]] |DSA(၃၂) |- |၃ |တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပြည့်စုံလင်း |DSA(၄၀) |- |၄ |[[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေး အရာရှိချုပ်|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးမင်းထွန်း |OTC(၂၃) |- |၅ |[[စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း |DSA(၃၈) |- |၆ |[[စစ်ဥပဒေချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးသန့်နိုင် |DSA(၃၂) |- |၇ |[[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းစစ်ချုပ် (ကြည်း/ရေ/လေ)|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ညွန့်ဝင်းဆွေ]] |DSA(၃၆) |- |၈ |[[စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်|တပ်မ​တော်စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်ကိုထိုက် |DSA(၃၈) |- |၉ |[[လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးမင်း |DSA(၃၉) |- |၁၀ |[[ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မိုးမြင့်ဆွေ]] |အလုပ်သင်ဗိုလ်၊အပတ်စဉ်(၂၃) |- |၁၁ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ကြည်း) |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သန်းထိုက်]] |DSA(၃၈) |- |၁၂ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ရေ) |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သိန်းထူး |DSA(၃၄) |- |၁၃ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) |– |– |- |၁၄ |အရန်အင်အား |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[နိုင်နိုင်ဦး]] |DSA(၃၅) |} == အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ == ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်အနေဖြင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးဌာနများ၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးနှင့် ဒုတိယဝန်ကြီးများ၊ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့များ၏ ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် အခြားအစိုးရဆိုင်ရာ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော တပ်မတော်အရာရှိကြီးများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် - {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းအောင်]] |DSA(၂၉) ယခင် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |- |၂ |[[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]] |DSA(၃၈) ယခင် [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ]] |- |၃ |[[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]] |OTS(၇၃) ယခင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |- |၄ |[[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] ဝန်ကြီးချုပ် |ဗိုလ်မှူးချုပ် [[အောင်ဝင်းသန်း]] |DSA(၃၀) ယခင် [[ဓညဝတီ ရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်|ဓညဝတီရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်မှူး]] |- |၅ |အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]] |DSA(၂၂) ယခင် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်​ထောင်စုဝန်ကြီး |- |၆ |အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီအတွင်းရေးမှူး |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မင်းနိုင် |OTS(၆၆) ယခင် တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ) |- |၇ |ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]] ရဲချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးလှိုင် |ယခင် [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |- |၈ |ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် |DSA(၃၀) ယခင် ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် |- |၉ |ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ |DSA(၃၇) ယခင် ဒုတိယတပ်မတော်စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |- |၁၀ |နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး |တေဇ(၂၂) ယခင် အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး |} == တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ​ကြည်သိုက် |DSA(၃၉) |- |၂ |[[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ်‌ အောင်ဇော်ထွေး |တေဇ(၂၄) |- |၃ |[[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် အေးမင်းဦး |OTS(၉၄) |- |၄ |[[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်နိုင်ဦး |DSA(၄၁) |- |၅ |[[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ‌ေ၀လင်းအောင် |DSA(၄၂) |- |၆ |[[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြတ်ထွဋ် |DSA(၄၀) |- |၇ |[[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ ဇော်လွင်စိုး |DSA(၄၂) |- |၈ |[[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဟန် |DSA(၄၁) |- |၉ |[[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် တင်မင်းလတ် |DSA(၄၁) |- |၁၀ |[[အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |‌‌ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ခိုင် |– |- |၁၁ |[[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ‌ကျော်ဇော |DSA(၄၃) |- |၁၂ |[[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရ |DSA(၃၉) |- |၁၃ |[[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ‌အောင်ဌေး |OTS(၈၁) |- |၁၄ |[[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |‌‌ဗိုလ်ချုပ် စိုးကျော်ထက် |DSA(၄၁) |} == စစ်လက်ရုံး/ဝန်ထမ်းတပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[အမြောက်တပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ထင်ကျော်စိုး |DSA(၃၃) |- |၂ |စစ်အင်ဂျင်နီယာညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းမင်း |အရာရှိငယ်(၄၃) |- |၃ |ဆက်သွယ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ဆွေသူရ |DSA(၃၉) |- |၄ |သံချပ်ကာယန္တယားညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ထူးမြတ်တိုး |DSA(၃၄) |- |၅ |ဒုံးတပ်ဖွဲ့ညွှန်ကြား​ရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် နိုင်ဝင်းဆွေ |OTS(၉၄) |- |၆ | [[ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့် စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး|ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့်စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ရဲရင့်အောင်<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/81173|title=(၈၁) နှစ်မြောက်တပ်မတော်နေ့ ဂုဏ်ပြုဇာတ်လမ်းတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် အနုပညာရှင်များနှင့် ဂုဏ်ပြုစစ်ချီသီချင်း၊ စစ်သည်တေးသီချင်း၊ ကဗျာနှင့် ဝတ္ထုစာမူဆုရရှိသူ စာပေပညာရှင်များအား ဂုဏ်ပြုဆုနှင့် ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်းလွှာများပေးအပ်ချီးမြှင့်|work=MOI Myanmar|access-date=၂၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၆ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> |DSA(၃၇) |- |၇ |ပြည်သူ့စစ်နှင့်နယ်ခြားစောင့်တပ်များညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ် မျိုးမင်း |DSA(၃၈) |- |၈ |[[လျှပ်စစ်နှင့်စက်မှု အင်ဂျင်နီယာ ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|လျှပ်စစ်နှင့် စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ]] ညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် နေမျိုးဦး |အရာရှိငယ်(၄၂) |- |၉ |[[ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇော်မျိုးဟန် |– |- |၁၀ | [[တပ်မတော်မှတ်တမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|တပ်မတော်မှတ်တမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ရဲကျော်သူ |OTC(၂၀) |- |၁၁ | [[တပ်အင်အားဖြည့်တင်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|အင်အားဖြည့်တင်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဦး |OTC(၂၁) |- |၁၂ |တပ်မတော်စစ်သမိုင်းပြတိုက်နှင့်မော်ကွန်းတိုက်ညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် စိုးသူအောင် |DSA(၄၀) |- |၁၃ |[[လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး|လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သောပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းဇော် |DSA(၃၄) |- |၁၄ |[[ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် လှမိုး |OTC(၁၅) |- |၁၅ |ပစ္စည်းဝယ်ယူရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ဝင်း |DSA(၃၇) |- |၁၆ | [[ထောက်ပံ့နှင့် ပို့ဆောင်ရေးတပ်ဖွဲ့|ထောက်ပံ့နှင့် ပို့ဆောင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ရဲထွဋ် |DSA(၃၂) |- |၁၇ |အထူးဆောက်လုပ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ခင်မောင်အေး |– |- |၁၈ |[[စစ်လက်နက်ပစ္စည်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|စစ်လက်နက်ပစ္စည်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းသူ |DSA(၃၅) |} == အခြားတပ်မတော်အရာရှိကြီးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |တွဲဖက်စစ်ရေးချုပ်(၁) |ဗိုလ်ချုပ် ရဲရင့်ဝင်း |DSA(၃၆) |- |၂ |တွဲဖက်စစ်ရေးချုပ်(၂) |ဗိုလ်ချုပ် ထွန်းမြတ်ရွှေ |DSA(၃၁) |- |၃ |တွဲဖက်စစ်ထောက်ချုပ်(၁) |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇော်ပိုင်ထွန်း |OTC(၂၂) |- |၄ |တွဲဖက်စစ်ထောက်ချုပ်(၂) |ဗိုလ်ချုပ် အောင်စိုးမိုး |DSA(၃၇) |- |၅ |ဒုတိယတပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် မင်းမင်းကို |OTC(၂၄) |- |၆ |ဒုတိယစစ်ရာထူးခန့်ချုပ် |ဗိုလ်မှူးချုပ် မြင့်သူနိုင် |DSA(၄၂) |- |၇ |တွဲဖက်စစ်ဥပဒေချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် အောင်ခင်သိန်း |OTS(၈၅) |- |၈ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (လေ့ကျင့်ရေး) |ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းဗိုလ် |OTS(၉၄) |- |၉ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (စစ်မဟာဗျူဟာ) |ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးညွန့် |DSA(၃၆) |- |၁၀ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (ပူးပေါင်း) |ဗိုလ်ချုပ် စန်းယုနိုင် |DSA(၃၄) |- |၁၁ |ဒုတိယစစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ |DSA(၃၇) |- |၁၂ |ဒုတိယစစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် ကိုကိုဦး |DSA(၃၆) |- |၁၃ |ဒုတိယလေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် ဇော်မင်းသိန်း |DSA(၃၈) |- |၁၄ |ဒုတိယကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်မှူးချုပ် နေမျိုးကို |OTS(၉၁) |- |၁၅ |ဒုတိယကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်မှူးချုပ် ညီညီအောင် |OTS(၈၁) |- |၁၆ |ဒုတိယတပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရအေး |OTC(၂၁) |- |၁၇ |စခန်းမှူး (ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)၊ စခန်းရုံး) |ဗိုလ်မှူးချုပ် တင့်ဇော်ခိုင် |DSA(၄၂) |- |၁၈ |[[တပ်ထိန်းချုပ်ရုံး|တပ်ထိန်းချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် သိန်းနိုင် |OTC(၂၂) |- |၁၉ |ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (ငွေစာရင်းရုံး၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန) |– |– |} == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|*]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] {{တပ်မတော်}} 3udufu3jdq9g1uft3s1te4oh858oxij 1055893 1055892 2026-10-01T05:12:22Z ~2026-52043-92 148658 DSA(၃၅) 1055893 wikitext text/x-wiki '''[[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]'''တွင် လက်ရှိတာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော အရာရှိကြီးများ စာရင်းဆောင်းပါးဖြစ်သည်။ ==ထိပ်တန်းအရာရှိကြီးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ရဲဝင်းဦး]] |OTS(၇၇) |- |၂ |[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]၊ [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ကျော်စွာလင်း]] |DSA(၃၅) |- |၃ |[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] |– |– |- |၄ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထိန်ဝင်း]] <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cw9yrgg7y17t|title=ဗိုလ်ချုပ်ထိန်ဝင်း ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ) ဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> |DSA(၂၉) |- |၅ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထွန်းဝင်း]] |DSA(၃၄) |} == စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[အမှတ် (၁) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[နီလင်းအောင်]] |DSA(၃၇) |- |၂ |[[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မင်းလတ် |DSA(၃၇) |- |၃ |[[အမှတ် (၃) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သန်းထိုက်]] |DSA(၃၈) |- |၄ |[[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်လင်းမောင် |DSA(၃၇) |} == အရာရှိချုပ်များ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[စစ်ရေးချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇော်ဟိန်း]] |DSA(၃၈) |- |၂ |[[စစ်ထောက်ချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇော်မျိုးတင်]] |DSA(၃၂) |- |၃ |တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပြည့်စုံလင်း |DSA(၄၀) |- |၄ |[[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေး အရာရှိချုပ်|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးမင်းထွန်း |OTC(၂၃) |- |၅ |[[စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း |DSA(၃၈) |- |၆ |[[စစ်ဥပဒေချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးသန့်နိုင် |DSA(၃၂) |- |၇ |[[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းစစ်ချုပ် (ကြည်း/ရေ/လေ)|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ညွန့်ဝင်းဆွေ]] |DSA(၃၆) |- |၈ |[[စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်|တပ်မ​တော်စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်ကိုထိုက် |DSA(၃၈) |- |၉ |[[လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးမင်း |DSA(၃၉) |- |၁၀ |[[ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မိုးမြင့်ဆွေ]] |အလုပ်သင်ဗိုလ်၊အပတ်စဉ်(၂၃) |- |၁၁ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ကြည်း) |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သန်းထိုက်]] |DSA(၃၈) |- |၁၂ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ရေ) |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သိန်းထူး |DSA(၃၄) |- |၁၃ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) |– |– |- |၁၄ |အရန်အင်အား |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[နိုင်နိုင်ဦး]] |DSA(၃၅) |} == အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ == ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်အနေဖြင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးဌာနများ၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးနှင့် ဒုတိယဝန်ကြီးများ၊ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့များ၏ ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် အခြားအစိုးရဆိုင်ရာ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော တပ်မတော်အရာရှိကြီးများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် - {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းအောင်]] |DSA(၂၉) ယခင် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |- |၂ |[[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]] |DSA(၃၈) ယခင် [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ]] |- |၃ |[[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]] |OTS(၇၃) ယခင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |- |၄ |[[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] ဝန်ကြီးချုပ် |ဗိုလ်မှူးချုပ် [[အောင်ဝင်းသန်း]] |DSA(၃၀) ယခင် [[ဓညဝတီ ရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်|ဓညဝတီရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်မှူး]] |- |၅ |အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]] |DSA(၂၂) ယခင် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်​ထောင်စုဝန်ကြီး |- |၆ |အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီအတွင်းရေးမှူး |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မင်းနိုင် |OTS(၆၆) ယခင် တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ) |- |၇ |ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]] ရဲချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးလှိုင် |ယခင် [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |- |၈ |ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် |DSA(၃၀) ယခင် ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် |- |၉ |ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ |DSA(၃၇) ယခင် ဒုတိယတပ်မတော်စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |- |၁၀ |နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး |တေဇ(၂၂) ယခင် အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး |} == တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ​ကြည်သိုက် |DSA(၃၉) |- |၂ |[[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ်‌ အောင်ဇော်ထွေး |တေဇ(၂၄) |- |၃ |[[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် အေးမင်းဦး |OTS(၉၄) |- |၄ |[[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်နိုင်ဦး |DSA(၄၁) |- |၅ |[[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ‌ေ၀လင်းအောင် |DSA(၄၂) |- |၆ |[[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြတ်ထွဋ် |DSA(၄၀) |- |၇ |[[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ ဇော်လွင်စိုး |DSA(၄၂) |- |၈ |[[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဟန် |DSA(၄၁) |- |၉ |[[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် တင်မင်းလတ် |DSA(၄၁) |- |၁၀ |[[အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |‌‌ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ခိုင် |– |- |၁၁ |[[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ‌ကျော်ဇော |DSA(၄၃) |- |၁၂ |[[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရ |DSA(၃၉) |- |၁၃ |[[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ‌အောင်ဌေး |OTS(၈၁) |- |၁၄ |[[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |‌‌ဗိုလ်ချုပ် စိုးကျော်ထက် |DSA(၄၁) |} == စစ်လက်ရုံး/ဝန်ထမ်းတပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[အမြောက်တပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ထင်ကျော်စိုး |DSA(၃၃) |- |၂ |စစ်အင်ဂျင်နီယာညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းမင်း |အရာရှိငယ်(၄၃) |- |၃ |ဆက်သွယ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ဆွေသူရ |DSA(၃၉) |- |၄ |သံချပ်ကာယန္တယားညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ထူးမြတ်တိုး |DSA(၃၄) |- |၅ |ဒုံးတပ်ဖွဲ့ညွှန်ကြား​ရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် နိုင်ဝင်းဆွေ |OTS(၉၄) |- |၆ | [[ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့် စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး|ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့်စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ရဲရင့်အောင်<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/81173|title=(၈၁) နှစ်မြောက်တပ်မတော်နေ့ ဂုဏ်ပြုဇာတ်လမ်းတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် အနုပညာရှင်များနှင့် ဂုဏ်ပြုစစ်ချီသီချင်း၊ စစ်သည်တေးသီချင်း၊ ကဗျာနှင့် ဝတ္ထုစာမူဆုရရှိသူ စာပေပညာရှင်များအား ဂုဏ်ပြုဆုနှင့် ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်းလွှာများပေးအပ်ချီးမြှင့်|work=MOI Myanmar|access-date=၂၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၆ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> |DSA(၃၇) |- |၇ |ပြည်သူ့စစ်နှင့်နယ်ခြားစောင့်တပ်များညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ် ၀င်းသူ |DSA(၃၅) |- |၈ |[[လျှပ်စစ်နှင့်စက်မှု အင်ဂျင်နီယာ ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|လျှပ်စစ်နှင့် စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ]] ညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် နေမျိုးဦး |အရာရှိငယ်(၄၂) |- |၉ |[[ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇော်မျိုးဟန် |– |- |၁၀ | [[တပ်မတော်မှတ်တမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|တပ်မတော်မှတ်တမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ရဲကျော်သူ |OTC(၂၀) |- |၁၁ | [[တပ်အင်အားဖြည့်တင်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|အင်အားဖြည့်တင်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဦး |OTC(၂၁) |- |၁၂ |တပ်မတော်စစ်သမိုင်းပြတိုက်နှင့်မော်ကွန်းတိုက်ညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် စိုးသူအောင် |DSA(၄၀) |- |၁၃ |[[လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး|လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သောပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းဇော် |DSA(၃၄) |- |၁၄ |[[ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် လှမိုး |OTC(၁၅) |- |၁၅ |ပစ္စည်းဝယ်ယူရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ဝင်း |DSA(၃၇) |- |၁၆ | [[ထောက်ပံ့နှင့် ပို့ဆောင်ရေးတပ်ဖွဲ့|ထောက်ပံ့နှင့် ပို့ဆောင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ရဲထွဋ် |DSA(၃၂) |- |၁၇ |အထူးဆောက်လုပ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ခင်မောင်အေး |– |- |၁၈ |[[စစ်လက်နက်ပစ္စည်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|စစ်လက်နက်ပစ္စည်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် မျိုးမင်း |DSA(၃၈) |} == အခြားတပ်မတော်အရာရှိကြီးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |တွဲဖက်စစ်ရေးချုပ်(၁) |ဗိုလ်ချုပ် ရဲရင့်ဝင်း |DSA(၃၆) |- |၂ |တွဲဖက်စစ်ရေးချုပ်(၂) |ဗိုလ်ချုပ် ထွန်းမြတ်ရွှေ |DSA(၃၁) |- |၃ |တွဲဖက်စစ်ထောက်ချုပ်(၁) |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇော်ပိုင်ထွန်း |OTC(၂၂) |- |၄ |တွဲဖက်စစ်ထောက်ချုပ်(၂) |ဗိုလ်ချုပ် အောင်စိုးမိုး |DSA(၃၇) |- |၅ |ဒုတိယတပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် မင်းမင်းကို |OTC(၂၄) |- |၆ |ဒုတိယစစ်ရာထူးခန့်ချုပ် |ဗိုလ်မှူးချုပ် မြင့်သူနိုင် |DSA(၄၂) |- |၇ |တွဲဖက်စစ်ဥပဒေချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် အောင်ခင်သိန်း |OTS(၈၅) |- |၈ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (လေ့ကျင့်ရေး) |ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းဗိုလ် |OTS(၉၄) |- |၉ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (စစ်မဟာဗျူဟာ) |ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးညွန့် |DSA(၃၆) |- |၁၀ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (ပူးပေါင်း) |ဗိုလ်ချုပ် စန်းယုနိုင် |DSA(၃၄) |- |၁၁ |ဒုတိယစစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ |DSA(၃၇) |- |၁၂ |ဒုတိယစစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် ကိုကိုဦး |DSA(၃၆) |- |၁၃ |ဒုတိယလေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် ဇော်မင်းသိန်း |DSA(၃၈) |- |၁၄ |ဒုတိယကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်မှူးချုပ် နေမျိုးကို |OTS(၉၁) |- |၁၅ |ဒုတိယကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်မှူးချုပ် ညီညီအောင် |OTS(၈၁) |- |၁၆ |ဒုတိယတပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရအေး |OTC(၂၁) |- |၁၇ |စခန်းမှူး (ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)၊ စခန်းရုံး) |ဗိုလ်မှူးချုပ် တင့်ဇော်ခိုင် |DSA(၄၂) |- |၁၈ |[[တပ်ထိန်းချုပ်ရုံး|တပ်ထိန်းချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် သိန်းနိုင် |OTC(၂၂) |- |၁၉ |ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (ငွေစာရင်းရုံး၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန) |– |– |} == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|*]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] {{တပ်မတော်}} e86w0dfp0o61wwvnp8c7ff0hfs946y9 1055900 1055893 2026-10-01T08:43:09Z Zawzawaungthwin 100038 စာလုံးပေါင်း ပြင်ဆင် 1055900 wikitext text/x-wiki '''[[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]'''တွင် လက်ရှိတာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော အရာရှိကြီးများ စာရင်းဆောင်းပါးဖြစ်သည်။ ==ထိပ်တန်းအရာရှိကြီးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ရဲဝင်းဦး]] |OTS(၇၇) |- |၂ |[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]၊ [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ကျော်စွာလင်း]] |DSA(၃၅) |- |၃ |[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] |– |– |- |၄ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထိန်ဝင်း]] <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cw9yrgg7y17t|title=ဗိုလ်ချုပ်ထိန်ဝင်း ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ) ဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> |DSA(၂၉) |- |၅ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထွန်းဝင်း]] |DSA(၃၄) |} == စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[အမှတ် (၁) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[နီလင်းအောင်]] |DSA(၃၇) |- |၂ |[[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မင်းလတ် |DSA(၃၇) |- |၃ |[[အမှတ် (၃) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သန်းထိုက်]] |DSA(၃၈) |- |၄ |[[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်လင်းမောင် |DSA(၃၇) |} == အရာရှိချုပ်များ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[စစ်ရေးချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇော်ဟိန်း]] |DSA(၃၈) |- |၂ |[[စစ်ထောက်ချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇော်မျိုးတင်]] |DSA(၃၂) |- |၃ |တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပြည့်စုံလင်း |DSA(၄၀) |- |၄ |[[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေး အရာရှိချုပ်|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးမင်းထွန်း |OTC(၂၃) |- |၅ |[[စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း |DSA(၃၈) |- |၆ |[[စစ်ဥပဒေချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးသန့်နိုင် |DSA(၃၂) |- |၇ |[[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းစစ်ချုပ် (ကြည်း/ရေ/လေ)|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ညွန့်ဝင်းဆွေ]] |DSA(၃၆) |- |၈ |[[စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်|တပ်မ​တော်စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်ကိုထိုက် |DSA(၃၈) |- |၉ |[[လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးမင်း |DSA(၃၉) |- |၁၀ |[[ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မိုးမြင့်ဆွေ]] |အလုပ်သင်ဗိုလ်၊အပတ်စဉ်(၂၃) |- |၁၁ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ကြည်း) |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သန်းထိုက်]] |DSA(၃၈) |- |၁၂ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ရေ) |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သိန်းထူး |DSA(၃၄) |- |၁၃ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) |– |– |- |၁၄ |အရန်အင်အား |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[နိုင်နိုင်ဦး]] |DSA(၃၅) |} == အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ == ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်အနေဖြင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးဌာနများ၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးနှင့် ဒုတိယဝန်ကြီးများ၊ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့များ၏ ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် အခြားအစိုးရဆိုင်ရာ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော တပ်မတော်အရာရှိကြီးများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် - {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းအောင်]] |DSA(၂၉) ယခင် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |- |၂ |[[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]] |DSA(၃၈) ယခင် [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ]] |- |၃ |[[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]] |OTS(၇၃) ယခင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |- |၄ |[[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] ဝန်ကြီးချုပ် |ဗိုလ်မှူးချုပ် [[အောင်ဝင်းသန်း]] |DSA(၃၀) ယခင် [[ဓညဝတီ ရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်|ဓညဝတီရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်မှူး]] |- |၅ |အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]] |DSA(၂၂) ယခင် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်​ထောင်စုဝန်ကြီး |- |၆ |အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီအတွင်းရေးမှူး |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မင်းနိုင် |OTS(၆၆) ယခင် တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ) |- |၇ |ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]] ရဲချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးလှိုင် |ယခင် [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |- |၈ |ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် |DSA(၃၀) ယခင် ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် |- |၉ |ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ |DSA(၃၇) ယခင် ဒုတိယတပ်မတော်စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |- |၁၀ |နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး |တေဇ(၂၂) ယခင် အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး |} == တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ​ကြည်သိုက် |DSA(၃၉) |- |၂ |[[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ်‌ အောင်ဇော်ထွေး |တေဇ(၂၄) |- |၃ |[[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် အေးမင်းဦး |OTS(၉၄) |- |၄ |[[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်နိုင်ဦး |DSA(၄၁) |- |၅ |[[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝေလင်းအောင် |DSA(၄၂) |- |၆ |[[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြတ်ထွဋ် |DSA(၄၀) |- |၇ |[[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ ဇော်လွင်စိုး |DSA(၄၂) |- |၈ |[[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဟန် |DSA(၄၁) |- |၉ |[[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် တင်မင်းလတ် |DSA(၄၁) |- |၁၀ |[[အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |‌‌ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ခိုင် |– |- |၁၁ |[[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော |DSA(၄၃) |- |၁၂ |[[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရ |DSA(၃၉) |- |၁၃ |[[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ဌေး |OTS(၈၁) |- |၁၄ |[[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |‌‌ဗိုလ်ချုပ် စိုးကျော်ထက် |DSA(၄၁) |} == စစ်လက်ရုံး/ဝန်ထမ်းတပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[အမြောက်တပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ထင်ကျော်စိုး |DSA(၃၃) |- |၂ |စစ်အင်ဂျင်နီယာညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းမင်း |အရာရှိငယ်(၄၃) |- |၃ |ဆက်သွယ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ဆွေသူရ |DSA(၃၉) |- |၄ |သံချပ်ကာယန္တယားညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ထူးမြတ်တိုး |DSA(၃၄) |- |၅ |ဒုံးတပ်ဖွဲ့ညွှန်ကြား​ရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် နိုင်ဝင်းဆွေ |OTS(၉၄) |- |၆ | [[ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့် စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး|ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့်စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ရဲရင့်အောင်<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/81173|title=(၈၁) နှစ်မြောက်တပ်မတော်နေ့ ဂုဏ်ပြုဇာတ်လမ်းတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် အနုပညာရှင်များနှင့် ဂုဏ်ပြုစစ်ချီသီချင်း၊ စစ်သည်တေးသီချင်း၊ ကဗျာနှင့် ဝတ္ထုစာမူဆုရရှိသူ စာပေပညာရှင်များအား ဂုဏ်ပြုဆုနှင့် ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်းလွှာများပေးအပ်ချီးမြှင့်|work=MOI Myanmar|access-date=၂၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၆ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> |DSA(၃၇) |- |၇ |ပြည်သူ့စစ်နှင့်နယ်ခြားစောင့်တပ်များညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ် ၀င်းသူ |DSA(၃၅) |- |၈ |[[လျှပ်စစ်နှင့်စက်မှု အင်ဂျင်နီယာ ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|လျှပ်စစ်နှင့် စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ]] ညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် နေမျိုးဦး |အရာရှိငယ်(၄၂) |- |၉ |[[ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇော်မျိုးဟန် |– |- |၁၀ | [[တပ်မတော်မှတ်တမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|တပ်မတော်မှတ်တမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ရဲကျော်သူ |OTC(၂၀) |- |၁၁ | [[တပ်အင်အားဖြည့်တင်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|အင်အားဖြည့်တင်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဦး |OTC(၂၁) |- |၁၂ |တပ်မတော်စစ်သမိုင်းပြတိုက်နှင့်မော်ကွန်းတိုက်ညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် စိုးသူအောင် |DSA(၄၀) |- |၁၃ |[[လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး|လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သောပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းဇော် |DSA(၃၄) |- |၁၄ |[[ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် လှမိုး |OTC(၁၅) |- |၁၅ |ပစ္စည်းဝယ်ယူရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ဝင်း |DSA(၃၇) |- |၁၆ | [[ထောက်ပံ့နှင့် ပို့ဆောင်ရေးတပ်ဖွဲ့|ထောက်ပံ့နှင့် ပို့ဆောင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ရဲထွဋ် |DSA(၃၂) |- |၁၇ |အထူးဆောက်လုပ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ခင်မောင်အေး |– |- |၁၈ |[[စစ်လက်နက်ပစ္စည်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|စစ်လက်နက်ပစ္စည်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် မျိုးမင်း |DSA(၃၈) |} == အခြားတပ်မတော်အရာရှိကြီးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |တွဲဖက်စစ်ရေးချုပ်(၁) |ဗိုလ်ချုပ် ရဲရင့်ဝင်း |DSA(၃၆) |- |၂ |တွဲဖက်စစ်ရေးချုပ်(၂) |ဗိုလ်ချုပ် ထွန်းမြတ်ရွှေ |DSA(၃၁) |- |၃ |တွဲဖက်စစ်ထောက်ချုပ်(၁) |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇော်ပိုင်ထွန်း |OTC(၂၂) |- |၄ |တွဲဖက်စစ်ထောက်ချုပ်(၂) |ဗိုလ်ချုပ် အောင်စိုးမိုး |DSA(၃၇) |- |၅ |ဒုတိယတပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် မင်းမင်းကို |OTC(၂၄) |- |၆ |ဒုတိယစစ်ရာထူးခန့်ချုပ် |ဗိုလ်မှူးချုပ် မြင့်သူနိုင် |DSA(၄၂) |- |၇ |တွဲဖက်စစ်ဥပဒေချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် အောင်ခင်သိန်း |OTS(၈၅) |- |၈ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (လေ့ကျင့်ရေး) |ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းဗိုလ် |OTS(၉၄) |- |၉ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (စစ်မဟာဗျူဟာ) |ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးညွန့် |DSA(၃၆) |- |၁၀ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (ပူးပေါင်း) |ဗိုလ်ချုပ် စန်းယုနိုင် |DSA(၃၄) |- |၁၁ |ဒုတိယစစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ |DSA(၃၇) |- |၁၂ |ဒုတိယစစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် ကိုကိုဦး |DSA(၃၆) |- |၁၃ |ဒုတိယလေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် ဇော်မင်းသိန်း |DSA(၃၈) |- |၁၄ |ဒုတိယကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်မှူးချုပ် နေမျိုးကို |OTS(၉၁) |- |၁၅ |ဒုတိယကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်မှူးချုပ် ညီညီအောင် |OTS(၈၁) |- |၁၆ |ဒုတိယတပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရအေး |OTC(၂၁) |- |၁၇ |စခန်းမှူး (ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)၊ စခန်းရုံး) |ဗိုလ်မှူးချုပ် တင့်ဇော်ခိုင် |DSA(၄၂) |- |၁၈ |[[တပ်ထိန်းချုပ်ရုံး|တပ်ထိန်းချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် သိန်းနိုင် |OTC(၂၂) |- |၁၉ |ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (ငွေစာရင်းရုံး၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန) |– |– |} == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|*]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] {{တပ်မတော်}} fdmoxaigktrb9mot49pv58il2bnbq3r 0 121707 1055833 789857 2026-09-30T14:09:12Z ပရဟိတ 147401 စာအထားအသိုအနည်းငယ်ပြင်ဆင်သည် 1055833 wikitext text/x-wiki {{copyedit}} '''၁။ စံတော်မီဝိသေသလက္ခဏာ''' ဟေဗြဲကျမ်းမူတွင် ဧဇရမှတ်စာနှင့် နေဟမိမှတ်စာသည် တစ်အုပ်တည်းဖြစ်သည်။ သို့သော် ယနေ့ခေတ်ကာ​လတွင် နှစ်အုပ်အဖြစ် ပိုင်းခြားထားကြသည်။ ဧဇရမှတ်စာ အခန်း ၂ နှင့် နေဟမိမှတ်စာ အခန်း ၇ တို့မှာ အတူတူဖြစ်နေသည်။ ထိုအခန်းနှစ်ခန်းကို တစ်အုပ်တည်းတွင် ထပ်ကျော့မပါသင့်သောကြောင့် နှစ်အုပ်အဖြစ် ပိုင်းခြားလိုက်ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ဧဇရမှတ်စာသည် ဝိညာဉ်ရေးရာ (သို့) ဘာသာရေးအမြင်ဖြစ်သည်။ ကျမ်းတတ်ပညာရှင်များက သန့်ရှင်းသောဝိညာဉ်တော်၏ တန်ခိုးမှုတ်သွားခြင်းဖြစ်ကြောင်း သက်သေအထောက်အထား အများအပြားရှိသည်ဟု ထောက်ပြကြသည်။ ဧဇရမှတ်စာတွင် ကျမ်းပိုဒ်ပေါင်း (၂၈၀) ပါရှိသည်။ အခြားကျမ်းများကဲ့သို့ အကျိုးအကြောင်း ယှက်နွယ်ရောနှောခြင်းမရှိဘဲ အကန့်လိုက်အလွှာလိုက်ရှိသည်။ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း                      ၁၁၁ ပိုဒ် ရှင်းပြခြင်း                                 ၁၀၉ ပိုဒ် ရေးစာ                                       ၄၄ ပိုဒ် ဆုတောင်းချက်                          ၁၀ ပိုဒ် ကြေညာချက်                             ၃ ပိုဒ် အခြား                                       ၃ ပိုဒ် စုစုပေါင်း                                   ၂၈၀ ပိုဒ် '''၂။ ကျမ်းရေးသူ''' ရေးသားသူ၏နာမည် အတိအကျ မသိရသော်လည်း (၇:၂၇-၉:၁၅) ၌ ( ကျမ်းရေးသားသူ ပထမလူနာမ်စားသုံးထား) ကျမ်းချက်ပါ မျိုးရိုးဗေဒနှင့် လုပ်ဆောင်ချက်များအရ ဧဇရဖြစ်ကြောင်း သိသာထင်ရှားသည်။ ဧဇရနှင့် နေဟမိလက်ထက်တွင် အသုံးပြုသောတပါး အမျိုးသားတို့၏ ဘာသာစကားတတ်ကျွမ်းမှုကို အသုံးပြုခြင်း၊အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ပတ်သက်သည့် ဝေါဟာရများ သုံးနှုန်းထားခြင်းကြောင့် ယုတ္တိအဖြေလုံလောက်သည်။ ဧဇရမှတ်စာ၏ လေးပုံတပုံခန့်သည် ထိုခေတ်ကာလ ရုံးသုံးဘာသာ အာရမိတ်ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ ဗျည်းနှင့်သရကို လှပစွာ သုံးစွဲတတ်သော ဟေဗြဲဘာသာစကားသည် ဤအာရမိတ်ဘာသာ စကားမှ မျှဝေယူဆောင်ထားသည်။ '''၃။ အချိန်ကာလ''' ဘီစီ (၅)ရာစုနှစ်တွင် ယုဒလူအဖွဲ့အစည်းသည် အဲဂုတ္တုပြည် နိုင်းလ်မြစ်ဝှမ်းဒေသ Elephantine အရိပ်၌ နေခဲ့ကြ၍ အာရမိတ်ဘာသာစကားနှင့် ဆင်တူယိုးမှားစကား သုံးစွဲခဲ့ကြဟန်ရှိသည်။ သို့ကြောင့်  ဘီစီ ၅ရာစုနှစ်ခန့်တွင် ရေးသားသော စာအုပ်များသည် မဟာအလက်ဇန္ဒား (ဘီစီ ၃၃၀ဝန်းကျင်) ခေတ်ကာလထက် စောကြောင်း ထင်ရှားသည်။ ဤဧဇရမှတ်စာ၏ နောက်ဆုံးတွင် နေဟမိ၊ဧသတာကျမ်းများ ပေါ်လာသည်။ '''ဧဇရ၊နေဟမိနှင့်''' '''ဧသတာကျမ်းများပေါ်ထွန်းလာပုံ''' (ခေတ်ကာလမှာ ခန့်မှန်းချက်ဖြစ်သည်) ဘီစီ  ၅၃၈        ကုရုမင်းက ဗိမာန်တော် ပြန်တည်ဆောက်ခိုင်းသည်။ ဘီစီ  ၅၃၈ /၇    ယေရှုဗာဗေလသည် ယေရှုရှလင်သို့သွားသည်။ ဘီစီ  ၅၃၆        ဗိမာန်တော် အုတ်မြစ်ပန္နက်ချသည်။ ဘီစီ  ၅၃၅        ဗိမာန်တော် စတင်ဆောက်လုပ်သည်။ ဘီစီ  ၅၂၀        ပရောဖက် ဟဂ္ဂဲနှင့် ဇာခရိ ပေါ်ထွန်းကြသည်။ ဘီစီ  ၅၂၀        ဒါရိမင်းက ဗိမာန်တော် ဆောက်လုပ်ခြင်းပြန်စသည်။ ဘီစီ  ၅၁၆        ဗိမာန်တော်ပြီးစီးသည်။ ဘီစီ  ၄၈၆        အာရွှေရု(Xerxes)နန်းတက်သည်။ ဘီစီ  ၄၈၉ /၈   ဧသတာမိဘုရားမြောက်ခံရသည်။ ဘီစီ  ၄၆၄         အာတဇေရဇ် နန်းတက်သည်။ ဘီစီ  ၄၅၈         ဧဇရ ယေရုရှလင်သို့သွားသည်။ ဘီစီ  ၄၄၄         ယေရုရှလင်သို့ နေဟမိရောက်ရှိသည်။ ဘီစီ  ၄၄၄         ယေရုရှလင်မြို့ရိုးပြီးစီးသည်။ ဘီစီ  ၄၂၀         ယေရုရှလင်မြို့သို့ နေဟမိ ဒုတိယအကြိမ် ရောက်ရှိသည်။ '''၄။ နောက်ခံသမိုင်းနှင့်''' '''ရည်ရွယ်ချက်''' ဧဇရမှတ်စာအုပ်ဖွင့်သည်နှင့် ဗာဗုလုံအင်ပါယာကြီး ပြည်ဖုံးကားချထား၍ ယေရမိပရောဖက်ပြုချက် (ယေ ၂၉:၁၀-၁၄)အတိုင်း ယုဒလူတို့ပြည်တော်ဝင်ရသည်။ အခန်း ၁-၆ တွင် ပါလက်စတိုင်းဒေသ ယေရုဗာဗေလ လက်အောက်၌ ရှိနေကြကြောင်း တွေ့ရမည်။ ပြည်တော်သို့ ပြန်ဝင်ကြ၍ အဦးအစ ပထမဦးစားပေးလုပ်ငန်းမှာ မီးရှို့ရာ ယဇ်ပလ္လင် တည်ဆောက်ရေး ဖြစ်သည်။ နောက်မှ ဗိမာန်တော်ဆောက်လုပ်ရေး လိုက်သည်။ ပရောဖက် ဟဂ္ဂဲနှင့် ဇာခရိတို့က တွန်းအားပေးကြသော်လည်း ဘုရားသခင်၏ လူများသည် ဇောက်ထိုးပြောင်းပြန်လုပ်ကြသည်။ အခန်း ၆ နှင့် ၇ အကြားတွင် နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာသည်။ ထိုခေတ်ကာလတွင် ဧသတာသည် မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သည်။ Thermopylae, Salamis နှင့် Marthon ဂန္ထဝင်တိုက်ပွဲကြီးများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။၃ အခန်း ၇-၁၀၊ ဘီစီ ၄၅၈ ခုနှစ် ၌  Artaxerxes Longimanus က ဧဇရအား ယေရုရှလင်သို့ စေလွှတ်သည်။ ဧဇရ၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရ ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်မှုများကိုလည်း ဤအခန်းတွင် အသေးစိတ် ရေးသားမှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ '''ပါဝင်သောအချက်များ''' '''၁။''' '''ယေရုရှလင်မြို့''' '''ယေရုဗာဗေလလက်အောက်သို့''' '''ပြည်တော်ပြန်ဝင်ကြခြင်း (အခန်း''' '''၁–၆)''' (က) ကုရုမင်းအမိန့် (၁:၁-၄) (ခ) ထောက်ပံကူညီကြခြင်း (၁:၅-၁၁) (ဂ) ပြည်တော်ပြန်ဝင်သူများစာရင်း (အခန်း၂) (ဃ) ယဇ်ပလ္လင်တည်ဆောက်ခြင်း၊ဗိမာန်တော်ပန္နက်ချခြင်း(အခန်း၃) (င) ဗိမာန်တော်တည်ဆောက်မှုကို ဆန့်ကျင်ကြခြင်း (အခန်း ၄) ၁။ ကုရုမင်းလက်ထက် (၄:၁-၅) ၂။ အာရွှေရုမင်းလက်ထက် (၄:၆) ၃။ အာတဇေရဇ်မင်းလက်ထက် (၄:၇-၂၃) (စ) ဟဂ္ဂဲနှင့် ဇာခရိတို့က ဗိမာန်တော် ဆောက်လုပ်ရန်တွန်းအားပေးခြင်း (၅:၁-၂) (ဆ) ဒါရိမင်းလက်ထက်၌ ဆန့်ကျင်ကြခြင်း (၅:၃-၇) (ဇ) ဒါရိမင်းအမိန့်ဖြင့် ဗိမာန်တော် ဆောက်လုပ် ပြီးစီးခြင်း (အခန်း ၆) '''၂။''' '''ဧဇရလက်ထက်တွင်''' '''ပြည်တော်ပြန်ဝင်လာကြခြင်း (အခန်း''' '''၇–၁၀)''' (က) အာတဇေ၏ မင်းစေတနာသဒ္ဒါတရား (အခန်း ၇) (ခ) ပြည်တော်ပြန်ဝင်လာကြသူများစာရင်း (၈:၁-၁၄) (ဂ) ယေရုရှလင်ခရီးစဉ် (၈:၁၅-၃၆) (ဃ) သွေးနှောအိမ်ထောင်ပြုခြင်းနှင့် ဧဇရ၏ဆုတောင်းချက် (အခန်း ၉) (င) တိုင်းတပါးသား မယားများအား နှင်ထုတ်သည့် ယုဒတရားဓမ္မ (အခန်း ၈) TAGS: ဧဇရမှတ်စာ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:သမ္မာကျမ်းစာ]] [[Category:ခရစ်ယာန်စာပေ]] [[Category:ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] qkkqsquekpf08jnimij15niruh83y05 0 208117 1055837 957094 2026-09-30T15:07:47Z Stephan1000000 88075 1055837 wikitext text/x-wiki {{Rough translation}} {{Infobox television | name = American Horror Story | image = American Horror Story.svg | alt = The title written in a distinctive font, white on black | genre = {{Plainlist| * ထိတ်လန့် * ဒရာမာ * ရောဂါဗေဒ * သဘာဝလွန်ထိတ် * လန့်ခြင်း * သည်းထိတ်ရင်ဖို<ref>{{cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/american-horror-story-v554165|title=American Horror Story (2011)|last=Droesch|first=Paul|access-date=June 12, 2020|archive-date=November 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201114224711/https://www.allmovie.com/movie/american-horror-story-v554165|url-status=live}}</ref>}} | runtime = 37–73 minutes<ref>{{cite web|url=https://www.amazon.com/gp/product/B005PK56TA|title=American Horror Story 6 Seasons 2011|work=Amazon.com|access-date=July 24, 2016|archive-date=November 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201114224710/https://www.amazon.com/gp/product/B005PK56TA|url-status=live}}</ref> | theme_music_composer = {{Plainlist| * Cesar Davila-Irizarry * [[Charlie Clouser]] * Mac Quayle}} | composer = {{Plainlist| * [[James Levine]] * Mac Quayle}} | creator = {{Plainlist| * [[Ryan Murphy (writer)|Ryan Murphy]] * [[Brad Falchuk]]}} | location = {{Plainlist| * [[Los Angeles]], [[California]] ({{abbr|s.|Seasons}} 1–2, 5–6, 8-10) * [[New Orleans]], [[Louisiana]] ({{abbr|s.|Seasons}} 3–4, 8) * [[Santa Clarita, California]] ({{abbr|s.|Season}} 6, 9) * [[Orange, California]] ({{abbr|s.|Season}} 7) * [[Burbank, California]] ({{abbr|s.|Season}} 8) * [[Provincetown, Massachusetts]] ({{abbr|s.|Season}} 10) }} | country = [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] | language = [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]] | num_seasons = 13<!-- Do not change season count until a new season has premiered.--> | num_episodes = <onlyinclude>135</onlyinclude><!-- Do not change episode count until a new episode has aired.--> | list_episodes = List of American Horror Story episodes | starring = {{Plainlist| * [[Connie Britton]] * [[Dylan McDermott]] * [[Evan Peters]] * [[Taissa Farmiga]] * [[Denis O'Hare]] * [[Jessica Lange]] * [[Zachary Quinto]] * [[Joseph Fiennes]] * [[Sarah Paulson]] * [[Lily Rabe]] * [[Lizzie Brocheré]] * [[James Cromwell]] * [[Frances Conroy]] * [[Emma Roberts]] * [[Kathy Bates]] * [[Michael Chiklis]] * [[Finn Wittrock]] * [[Angela Bassett]] * [[Wes Bentley]] * [[Matt Bomer]] * [[Chloë Sevigny]] * [[Cheyenne Jackson]] * [[Lady Gaga]] * [[Cuba Gooding Jr.]] * [[André Holland]] * [[Billie Lourd]] * [[Alison Pill]] * [[Adina Porter]] * [[Leslie Grossman]] * [[Cody Fern]] * [[Matthew Morrison]] * [[Gus Kenworthy]] * [[John Carroll Lynch]] * [[Angelica Ross]] * [[Zach Villa]] }} | executive_producer = {{Plainlist| * Ryan Murphy * Brad Falchuk * [[Dante Di Loreto]] * [[Tim Minear]] * [[James Wong (producer)|James Wong]] * [[Jennifer Salt]] * [[Bradley Buecker]] * [[Alexis Martin Woodall]] * [[Crystal Liu]] * Adam Penn * [[John J. Gray]]}} | producer = {{Plainlist| * Alexis Martin Woodall ({{abbr|s.|Seasons}} 1–3) * Patrick McKee * Robert M. Williams Jr. * [[Ned Martel]]}} | cinematography = {{Plainlist | * Christopher Baffa (pilot) * [[Michael Goi]] ({{abbr|s.|Seasons}} 1–5) * Gavin Kelly ({{abbr|s.|Seasons}} 6–9) }} | editor = {{Plainlist| * Bradley Buecker * Doc Crotzer * Adam Penn}} | camera = [[Single camera setup|Single camera]] | company = {{Plainlist| * [[20th Century Fox Television]] * Ryan Murphy Television * Brad Falchuk Teley-Vision }} | distributor = {{Plainlist| * [[20th Television]] (2011-2020) * [[Disney Platform Distribution]] (2020-present) }} | budget = {{Plainlist| * $39+ million ({{abbr|s.|Season}} 5)<ref name=2019report>{{Cite journal|title=2019 Television Report|url=https://www.filmla.com/wp-content/uploads/2019/10/2019_TV_Report_WEB.pdf|publisher=FilmL.A.|page=20|access-date=May 11, 2020|archive-date=July 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200713095935/https://www.filmla.com/wp-content/uploads/2019/10/2019_TV_Report_WEB.pdf|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200713095935/https://www.filmla.com/wp-content/uploads/2019/10/2019_TV_Report_WEB.pdf |date=13 July 2020 }}</ref>{{efn|name=CAbudget|This amount represents the total qualified expenditures for the California Film & Television Tax Credit and excludes other non-qualifying costs.}} * $33+ million ({{abbr|s.|Season}} 6)<ref name=2019report/>{{efn|name=CAbudget}} * $31+ million ({{abbr|s.|Season}} 7)<ref name=2019report/>{{efn|name=CAbudget}} * $37+ million ({{abbr|s.|Season}} 8)<ref name=2019report/>{{efn|name=CAbudget}} * $43+ million ({{abbr|s.|Season}} 9)<ref name=2019report/>{{efn|name=CAbudget}} * $48+ million ({{abbr|s.|Season}} 10)<ref name=2019report/>{{efn|name=CAbudget}}}} | network = [[FX]] | first_aired = {{Start date|2011|10|5}} | last_aired = present | related = ''[[American Horror Stories]]'' <!-- Per [[Talk:American Crime Story#Related / "companion" series to AHS]] do not add American Crime Story. One is fiction, the other non-fiction.-->| website = http://www.fxnetworks.com/shows/american-horror-story }} '''အမေရိကန်ထိတ်လန့်ပုံပြင်''' ({{lang-en|American Horror Story}}) Ryan Murphy နှင့် Brad Falchuk တို့ကတီဗီကွန်ယက် FX အတွက် ဖန်တီးထားသော အမေရိကန်မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ ထိတ်လန့်ဖွယ်ရုပ်မြင်သံကြားဇာတ်လမ်းတွဲ ဖြစ်သည်။ ရာသီတစ်ခုစီသည် ကွဲပြားခြားနားသောဇာတ်ကောင်များနှင့် ဆက်တင်များနှင့် ၎င်း၏ "အစ၊ အလယ်နှင့်အဆုံး" တို့နှင့်အတူ ဇာတ်လမ်းလိုင်းတစ်ခုအပြီးတွင် ကိုယ်ပိုင်သီးသန့်ထည့်သွင်းထားသောအသေးအဖွဲများအဖြစ်ကို ဝန်ဆောင်သည်။ ရာသီတစ်ခုစီ၏အချို့သောအစိတ်အပိုင်းများသည် ဖြစ်ရပ်မှန်များမှ အနည်းငယ် လှုံ့ဆော်ခံရသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.popsugar.com/entertainment/American-Horror-Story-Characters-Based-Real-People-36364636|title=The True Stories Behind 18 American Horror Story Characters|website=Popsugar.com|first=Maggie|last=Pehanick|date=April 24, 2016|access-date=May 8, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sugarscape.com/film-tv/news/a1083195/american-horror-story-based-true-events/|title=DID YOU KNOW THESE AMERICAN HORROR STORY PLOTLINES ARE BASED ON TRUE EVENTS?|website=Sugarscape.com|first=Lucy|last=Wood|date=October 18, 2015|access-date=May 8, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tvguide.com/news/american-horror-story-hotel-real-life-inspirations/|title=The Real-Life Inspirations Behind American Horror Story: Hotel|publisher=[[TV Guide]]|first=Sadie|last=Gennis|date=October 20, 2015|access-date=May 8, 2016|archive-date=November 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201114224713/https://www.tvguide.com/news/american-horror-story-hotel-real-life-inspirations/|url-status=live}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ရုပ်မြင်သံကြား ဇာတ်လမ်းတွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ်ဘာသာ တီဗွီဇာတ်လမ်းတွဲ အစီစဉ်]] 51j338bd2y2pkgb1pxzqrmi4c63946r 0 208939 1055899 1018512 2026-10-01T08:27:41Z ပရဟိတ 147401 1055899 wikitext text/x-wiki '''အိမ်စောင့်အစိုးရ'''ဆိုသည်မှာ ပုံမှန်အစိုးရကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း သို့မဟုတ် ဖွဲ့စည်းခြင်း မရှိသေးစဉ် အတောအတွင်း နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ အစိုးရတာဝန်အချို့နှင့် လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ထမ်းဆောင်ရသော ယာယီအထူးအစိုးရဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=CARETAKER GOVERNMENT (noun) definition and synonyms - Macmillan Dictionary |url=https://www.macmillandictionary.com/dictionary/british/caretaker-government |website=www.macmillandictionary.com |language=en |access-date=7 August 2021 |archive-date=9 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120709195447/https://www.macmillandictionary.com/dictionary/british/caretaker-government |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=CARETAKER GOVERNMENT - meaning in the Cambridge English Dictionary |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/caretaker-government |website=dictionary.cambridge.org |language=en}}</ref> သတ်မှတ်ထားသော လုပ်ထုံးလုပ်နည်း အပေါ်မူတည်ပြီး အများအားဖြင့် ကျပန်းရွေးချယ်ထားသော သို့မဟုတ် အတည်ပြုထားသော [[လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်|လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ]]၊ သို့မဟုတ် လက်ရှိထမ်းဆောင်နေသူများမှ အစိုးရအဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှ ထုတ်ပယ်မခံရသေးသောသူများ ပါဝင်သည်။ ကိုယ်စားပြုဒီမိုကရေစီနိုင်ငံများတွင် အိမ်စောင့်အစိုးရများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် အစိုးရတာဝန်နှင့် လုပ်ငန်းဆောင်တာများမှာ အကန့်အသတ်ဖြင့် ရှိနေပြီး၊ အမှန်တကယ်အုပ်ချုပ်ခြင်းနှင့် ဥပဒေအသစ်ကို ပြဋ္ဌာန်းခြင်းထက် လက်ရှိအနေအထားကို ထိမ်းသိန်းရန်သာ တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။ ၎င်းတို့သည် အမှန်တကယ်အစိုးရနှင့်မတူပဲ ယာယီအစားထိုးရန်သာ ရည်ရွယ်ပြီး၊ အထက်ပါလုပ်ငန်းဆောင်တာများကို လုပ်ဆောင်ရန် တရားဝင်လုပ်ပိုင်ခွင့်(ရွေးကောက်ပွဲထောက်ခံချက်) မရှိပါ။ နေ့စဉ်ပြဿနာများကို ကိုင်တွယ်ရန်နှင့် ဆွေးနွေးရန်အတွက် ဘတ်ဂျက်များပြင်ဆင်ခြင်းစသည်များကိုသာ မျှော်လင့်လုပ်ဆောင်ပြီး၊ အစိုးရပလက်ဖောင်းစနစ်သစ်တစ်ခုကို ဖော်ဆောင်ရန်နှင့် အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ဥပဒေကြမ်းများ ပြုစုခြင်း၊ မိတ်ဆက်ခြင်း စသည်များကို မျှော်လင့်လုပ်ဆောင်လေ့မရှိပါ။ အိမ်စောင့်အစိုးရများသည် ပါလီမန်စနစ်၏အစိုးရတစ်ခုဟာ အယုံအကြည်မရှိအဆိုအရ ရှုံးနိမ့်ခြင်း(သို့) အစိုးရတာဝန်ယူထားသူများအဖွဲ့အား ဖျက်သိမ်းခြင်း ပေါ်ပေါက်သောအခါ ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပပြီး အစိုးရအသစ် မဖွဲ့စည်းမချင်း ကြားကာလတစ်ခုအတွင်းထားရှိရန် ဖြစ်သည်။ အိမ်စောင့်အစိုးရကို ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပစစ်ဖြစ်ပွားခြင်းများအပြီး တည်ငြိမ်သော ဒီမိုကရေစီအုပ်ချုပ်မှုစနစ်တစ်ခု ပြန်လည်ဖော်ဆာင်ခြင်း(သို့) တည်ထောင်ခြင်း မရှိနိုင်သေးစဉ် မကြာခဏ ဖွဲ့စည်းလေ့ရှိပြီး၊ [[ကြားဖြတ်အစိုးရ]](ယာယီအစိုးရ)အဖြစ်လည်း မကြာခဏခေါ်ဝေါ်ဖွဲ့စည်းလေ့ရှိသည်။ == မြန်မာနိုင်ငံ၏ အိမ်စောင့်အစိုးရများ == * [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၁၉၅၈)]] * [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)]] == အိမ်စောင့်များ == အိမ်စောင့်အစိုးရအကြီးအကဲများကို အိမ်စောင့်အကြီးအကဲဟု ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိသည်။ ဥပမာ။ "အိမ်စောင့်ဝန်ကြီးချုပ်" == မြန်မာနိုင်ငံ၏ အိမ်စောင့်များ == အောက်ပါတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအိမ်စောင့်အစိုးရများ၏ နိုင်ငံအကြီးအကဲများ(သို့) အစိုးရအကြီးအကဲများစာရင်း ဖြစ်သည်။ === နိုင်ငံအကြီးအကဲများ === *[[မန်းဝင်းမောင် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|မန်းဝင်းမောင်]] (ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ နိုင်ငံတော်သမ္မတ)(၁၉၅၇-၁၉၆၂) === အစိုးရအကြီးအကဲများ === *[[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း]] (ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်)(၁၉၅၈-၁၉၆၀) *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်]] (ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်)(၁ ဩဂုတ်၂၀၂၁-၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅) ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အုပ်ချုပ်ရေး ပုံစံများ]] [[ကဏ္ဍ:အိမ်စောင့်အစိုးရများ]] 2ltv75kd4cgwkn17zkbyxs9qh7ymntu 1 214523 1055836 685525 2026-09-30T14:31:34Z ပရဟိတ 147401 /* အမည်မှန် */ အပိုင်းသစ် 1055836 wikitext text/x-wiki {{translated page|th|แมงปอ ชลธิชา|version=|insertversion=|section=name}} == အမည်မှန် == ''မြန်းပေါ ချွန်းထိချား'' သည် ထိုင်းအမျိုးသမီးအဆိုတော်တစ်ဦး၏ အမည်ဖြစ်ပြီး ထိုထိုင်းအမည်ကို မြန်မာသာသာပြန်ဆိုပါက '''မြန်းပေါ ချွန်းထိချား'''ဟုဆိုလျှင် ပို၍နီးစပ်မည်ဖြစ်ပါသည်။ မဲငပော် ခြနတစ်ခြာ ကိုမြန်မာလိုဖတ်လျှင် အသံထွက်အမှန်အကန်မရနိုင်ပါ။ [[အသုံးပြုသူ:ပရဟိတ|ပရဟိတ]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ပရဟိတ|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၃၁၊ ၃၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 6tsbibcen5d8e894x7tdvjuyv209a83 0 264043 1055894 1028290 2026-10-01T05:25:50Z Khaŭ yae khaung 148897 1055894 wikitext text/x-wiki {{infobox war faction | name = ကယန်းအမျိုးသားတပ်မတော် | native_name =Kayan National Army | war = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]] | image = Flag of the Kayan National Army.png | caption =ကယန်းအမျိုးသားတပ်မတော်အလံ | active = {{Start date|2024|10|29}} – လက်ရှိ | ideology = [[ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုစနစ်|ဖက်ဒရယ်]]<br />[[ဒီမိုကရေစီ]] <br />လူနည်းစု အခွင့်အရေး <br /> လူမျိုးစုံချစ်ကြည်ရေးဝါဒ | partof = [https://www.rfa.org/burmese/news/kayan-national-army-10292024140039.html ကယန်းအမျိုးသားတပ်မတော် ဖွဲ့စည်း]. [[Radio Free Asia]]. October 29, 2024</ref><ref name=Moemakakna> [https://moemaka.net/eng/2024/10/formation-of-the-kayan-national-army-kna/ Formation of the Kayan National Army (KNA)]. MoemaKa: Burmese Community News. October 31, 2024</ref> | clans = | leaders = ခွန်းဗဟန်းထန် ခွန်းဆောင်ဒူ မူထွယ် ခွန်းရဲခေါင် ခွန်းငိန်းရွှေနန်း ခွန်းသူရကျော်ဇံ ခွန်းမောင်ညို <ref name=irrkna> [https://www.irrawaddy.com/in-person/interview/new-ethnic-army-hopes-to-represent-all-kayan-people.html/ New Ethnic Army Hopes to Represent All Kayan People]. Saw Lwin. November 6, 2024. [[The Irrawaddy]]</ref> | headquarters = ကယန်းဒေသ | area = မိုးဗြဲ ဖယ်ခုံမြို့နယ်[[ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်]]<br /> [[လွိုင်ကော်မြို့နယ်]] ကရင်ပြည်နယ် သံတောင်မြောက်ပိုင်း၊ ပျဉ်းမနားမြို့နယ် လယ်ဝေးမြို့နယ် နေပြည်တော်ကောင်စီ<br/> | size = | predecessor = | successor = | allies = '''မဟာမိတ် နိုင်ငံများ''' * {{flagdeco|Myanmar}} [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] '''မဟာမိတ်များ''' * {{flagicon image|Karenni National People's Liberation Front flag.png}} [[ကရင်နီလူမျိုးပေါင်းစုံ ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး]] * {{flagicon image|Flag of the Karenni Nationalities Defence Force.svg}} [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] *{{flagicon image|KNLPflag.jpg}} [[ကယန်းပြည်သစ်တပ်မတော်]] *{{flagicon image|Flag_of_the_Karenni_Army.png}} [[ကရင်နီတပ်မတော်]] * {{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}} [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] | opponents = {{flag|Myanmar}} ([[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]) * {{flagicon image|Flag of the Myanmar Armed Forces.svg}} [[တပ်မတော်]] ** {{army|MYA}} *** {{flagicon image|Mm-eastern-rmc.svg}} [[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] ** {{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]] ** {{flagicon image|Flag of Myanmar.svg}} [[ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့]] | battles = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]] * [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] | website ={{Facebook|https://www.facebook.com/profile.php?id=61567969527656}} | founder = }} '''ကယန်းအမျိုးသားတပ်မတော်''' ([[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]: Kayan National Army; အတိုကောက် '''KNA''') သည် [[ကယန်းလူမျိုး|ကယန်း]]ဒေသရှိ ပြန့်ကြဲနေတဲ့ ကယန်းလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များကို ၂၀၂၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ၂၉ ရက်နေ့တွင် စုစည်းဖွဲ့စည်းခဲ့တယ်။ ကယန်းအမျိုးသားတပ်မတော်ကို ကယန်းအမျိုးသားတပ်မတော် နိုင်ငံရေးဦးဆောင်ကော်မတီက နိုင်ငံရေးအရ ခေါင်းဆောင်သည်။ နိုင်ငံရေးဦးဆောင်ကော်မတီကို ဥက္ကဋ္ဌ ခွန်းဗဟန်းထန်၊ ဒုဥက္ကဋ္ဌ ခွန်းသူရကျော်ဇံ၊ အတွင်းရေးမှူး ခွန်းရဲခေါင်၊ ကော်မတီဝင်များဖြစ်တဲ့ ခွန်းလှသို ၊ ခွန်းငိန်းရွှေနန်း၊ ခွန်းမောင်ညို၊ ခွန်းဆိုတေးရို၊ ခွန်းပန်းအောင် စသည့် ၉ဦးမှ ဦးဆောင်သည်။ စစ်အာဏာရှင်စနစ်ဖျက်သိမ်းပြီး ကယန်းနယ်၄နယ်ပေါင်းစည်းလျက် ပထဝီနယ်မြေကို အခြေပြုတဲ့ ကယန်းပြည်နယ်တခုကို ရည်မှန်းသည်။ ကယန်းအမျိုးသားတပ်မတော်သည် လူမျိုးစုံချစ်ကြည်ရေးဝါဒကို အခြေခံတဲ့ ကယန်းအမျိုးသားနိုင်ငံရေးလမ်းစဉ်ကို ချမှတ်ထားသည်။ == မူရင်းနှင့် ရည်ရွယ်ချက်များ== [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်]]တွင် စစ်ကောင်စီ ဆန့်ကျင်သော ကယန်းလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ငယ်များ ပူးပေါင်းကာ ကယန်းအမျိုးသားတပ်မတော် ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ [[မိုးဗြဲ]]၊ [[လွိုင်ကော်မြို့နယ်|လွိုင်ကော်]]၊ [[ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်|ဒီးမော့ဆို]]၊ [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်|ဖယ်ခုံ]]နှင့် [[ပျဉ်းမနားမြို့နယ်|ပျဉ်းမနား]]ဒေသများကို လွှမ်းခြုံစေမည့် အနာဂတ် ကယန်းပြည်နယ်အတွက် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့အနေဖြင့် ရည်ရွယ်ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar: Kayan National Army forms to fight military junta |url=https://www.youtube.com/watch?v=LGR51KrLU0Y |publisher=Radio Free Asia |date=November 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203125320/https://www.youtube.com/watch?v=LGR51KrLU0Y |archive-date=3 December 2024 |access-date=29 November 2024 |url-status=bot: unknown }}</ref>တပ်ရင်း (၁၃)ရင်းအထိ ဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|url=https://www.irrawaddy.com/in-person/interview/new-ethnic-army-hopes-to-represent-all-kayan-people.html|title=New Ethnic Army Hopes to Represent All Kayan People|publisher=The Irrawaddy English|accessdate=25 May 2025}}</ref> ==အခြားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များနှင့် ဆက်ဆံရေး == အခြားသော စစ်ကောင်စီဆန့်ကျင်သည့် ကရင်နီတပ်ဖွဲ့များရှိနေစဉ်အတွင်း ကယန်းအမျိုးသားတပ်မတော် ဖွဲ့စည်းခြင်းအတွက် ကရင်နီလူမျိုးများက ပြောဆိုခဲ့သော်လည်း ကယန်းအမျိုးသားတပ်မတော်သည် စစ်ကောင်စီဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်နေသည့် အဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သွားမည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။{{Citation needed|date=မေ ၂၀၂၅}} ကယန်းအမျိုးသားတပ်မတော်သည် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]အား အသိအမှတ်ပြုသော်လည်း အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၏ လက်အောက်ခံ မဟုတ်ပေ။<ref>{{Cite news|title=ကယန်းအမျိုးသားတပ်မတော် ဖွဲ့စည်း|publisher=RFA Burmese|date=2024.10.29|accessdate=25 May 2025|url=https://www.rfa.org/burmese/news/kayan-national-army-10292024140039.html}}</ref> == ဖတ်ရှုပါ == * [[ပင်လောင်းမြို့နယ်တိုက်ပွဲများ]] ==ကိုးကား== {{reflist}}{{တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း ဖွဲ့စည်းသည့် တော်လှန်ရေးဆိုင်ရာ အဖွဲ့များ]] [[ကဏ္ဍ:ကယားလူမျိုးစု]] izceyleisio5sxkqzkx2nzrgbf8e3vs 0 282816 1055863 1038954 2026-09-30T19:20:19Z Mkant00 135890 format/hyperlinks 1055863 wikitext text/x-wiki သင်္ချာဆိုင်ရာ [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] နယ်ပယ်တွင် '''2-ကတ်တဂိုရီ''' သည် ပိုမိုမြင့်မားသော ကတ်တဂိုရီများ၏ အရှင်းလင်းဆုံး ဥပမာဖြစ်သည်။ ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ၏ အခြေခံသဘောတရားများကို ပင်မ [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] စာမျက်နှာတွင် ဖတ်ရှုနိုင်သည်။ == ဖန်တာကတ်တဂိုရီ (functor category) == သတ်မှတ်ပေးထားသော ကတ်တဂိုရီစုံတွဲ <math>x</math> နှင့် <math>y</math> တို့အတွက် ၎င်းတို့၏ အရာဝတ္ထုများသည် <math>x \to y</math> သို့သွားသော [[ဖန်တာ|ဖန်တာများ]] (functors) ဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ မော်ဖစ်ဇင်များသည် [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း|သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများ]] (natural transformations) ဖြစ်ကြသည့် '''ဖန်တာကတ်တဂိုရီ (functor category)''' <math>\mathcal{C}(x, y)</math> တစ်ခု ရှိသည်။ ဖန်တာ <math>f: x \to y</math> တစ်ခု ပေးထားပါက ၎င်း၏ '''ထပ်တူရ သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း (identity natural transformation)''' <math>1_f: f \Rightarrow f</math> ဆိုသည်မှာ ၎င်း၏ အစိတ်အပိုင်းများ <math>(1_f)_a := 1_{f(a)}</math> သည် ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင်များ ဖြစ်ကြသည့် သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းဖြစ်သည်။ ဤသဘောတရားအပေါ် အခြေခံ၍ <math>\mathcal{C}(x, y)</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်များ ပေါင်းစပ်ခြင်း (composition) ကို သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ဖန်တာကတ်တဂိုရီများ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ခြင်းသည် ၎င်းတို့၏ အရွယ်အစားကို ကြီးမားလာစေနိုင်သည်။ အကယ်၍ <math>x</math> နှင့် <math>y</math> တို့သည် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (small category) များ ဖြစ်ပါက <math>\mathcal{C}(x, y)</math> သည်လည်း သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီပင် ဖြစ်သည်။ သို့သော် <math>x</math> နှင့် <math>y</math> တို့သည် ကြီးမားသော်လည်း ဒေသအလိုက်သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (locally small category) များ ဖြစ်နေပါက <math>\mathcal{C}(x, y)</math> သည် ဒေသအလိုက်သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ ဖြစ်ရန်မလိုအပ်ပေ။ <math>\mathcal{C}(x, y)</math> ကို ဒေသအလိုက်သေးငယ်သော ဖန်တာကတ်တဂိုရီဖြစ်ကြောင်း သေချာစေရန်အတွက် <math>x</math> သည် သေးငယ်ရန်နှင့် <math>y</math> သည် ဒေသအလိုက်သေးငယ်ရန်သာ လိုအပ်သည်။ သတ်မှတ်ပေးထားသော ဖန်တာစုံတွဲ <math>f, g: x \to y</math> ကြားရှိ သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများ စုစည်းမှုမှ [[အစု]] (set) တစ်ခုဆီသို့ [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]] (monomorphism) တစ်ခုကို သတ်မှတ်ခြင်းဖြင့် ဤအချက်ကို သက်သေပြနိုင်သည်။ == ဒေါင်လိုက် ပေါင်းစပ်ခြင်း (Vertical composition) == <math>d: f \Rightarrow g</math> နှင့် <math>d': g \Rightarrow h</math> တို့သည် မျဉ်းပြိုင်ဖန်တာများ (parallel functors) <math>f, g, h: x \to y</math> အကြားရှိ [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း|သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများ]] ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ ထိုအခါ ၎င်း၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော <math>(d' \cdot d)_a := d'_a \circ d_a</math> ကို <math>d</math> နှင့် <math>d'</math> ၏ အစိတ်အပိုင်းများ၏ ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း <math>d' \cdot d: f \Rightarrow h</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ ဤအချက်ကြောင့် မည်သည့် ကတ်တဂိုရီစုံတွဲ <math>x</math> နှင့် <math>y</math> အတွက်မဆို <math>x</math> မှ <math>y</math> သို့သွားသော ဖန်တာများနှင့် ၎င်းတို့ကြားရှိ သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများသည် ကတ်တဂိုရီ <math>\mathcal{C}(x, y)</math> တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသတ်မှတ်ပေးသည်။ ဒေါင်လိုက် ပေါင်းစပ်ခြင်းရှိသကဲ့သို့ ကြားခံ ကတ်တဂိုရီတစ်ခုကို ဖြတ်သန်းသွားသော ဖန်တာများတစ်လျှောက် သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများကို အစဉ်လိုက် ပေါင်းစပ်ပေးသည့် '''အလျားလိုက် ပေါင်းစပ်ခြင်း (horizontal composition)''' လုပ်ငန်းစဉ်လည်း ရှိသည်။ == အလျားလိုက် ပေါင်းစပ်ခြင်း (Horizontal composition) == [[ဖန်တာ|ဖန်တာများ]]ဖြစ်သည့် <math>x \to y</math> အကြားရှိ [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]] <math>d: g \Rightarrow g'</math> နှင့် ဖန်တာများဖြစ်သည့် <math>y \to z</math> အကြားရှိ သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း <math>c: f \Rightarrow f'</math> စုံတွဲတို့ ပေးထားသည်ဟု ဆိုပါစို့။ ထိုအခါ သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း <math>c \bullet d: f \circ g \Rightarrow f' \circ g'</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ ၎င်း၏ <math>a \in x</math> ရှိ အစိတ်အပိုင်းကို ဖလှယ်ရစတုရန်း (commutative square) ၏ ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင်အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ထိုစတုရန်းတွင် အစိတ်အပိုင်း <math>f(d_a): f(g(a)) \to f(g'(a))</math> နောက်မှလိုက်သော <math>c_{g'(a)}: f(g'(a)) \to f'(g'(a))</math> သည် အစိတ်အပိုင်း <math>c_{g(a)}: f(g(a)) \to f'(g(a))</math> နောက်မှလိုက်သော <math>f'(d_a): f'(g(a)) \to f'(g'(a))</math> နှင့် ညီမျှသည်။ အရေးကြီးသောအချက်မှာ ဒေါင်လိုက် နှင့် အလျားလိုက် ပေါင်းစပ်ခြင်းများကို မည်သည့်အစီအစဉ်ဖြင့်မဆို ပြုလုပ်နိုင်ပြီး၊ ၎င်းသည် အောက်ပါ အလယ်လေးခု ဖလှယ်ခြင်းနိယာမ (rule of middle four interchange) နှင့် ကိုက်ညီမှုရှိသည်။ == အလယ်လေးခု ဖလှယ်ခြင်း (Middle four interchange) == ကတ်တဂိုရီ <math>\mathcal{C}(x, y)</math> အတွင်းရှိ [[ဖန်တာ|ဖန်တာများ]]နှင့် [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း|သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများ]]ဖြစ်သော <math>d</math> နှင့် <math>d'</math> တို့အပြင် ကတ်တဂိုရီ <math>\mathcal{C}(y, z)</math> အတွင်းရှိ <math>c</math> နှင့် <math>c'</math> တို့ ပေးထားသည်ဟု ဆိုပါစို့။ ဤအခြေအနေတွင် ရှေးဦးစွာ ဒေါင်လိုက်ပေါင်းစပ်ပြီးမှ အလျားလိုက်ပေါင်းစပ်ခြင်းဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း <math>x \to z</math> သည် ရှေးဦးစွာ အလျားလိုက်ပေါင်းစပ်ပြီးမှ ဒေါင်လိုက်ပေါင်းစပ်ခြင်းဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းနှင့် တူညီသည်။ <math>(c' \cdot c) \bullet (d' \cdot d) = (c' \bullet d') \cdot (c \bullet d)</math> အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော ဒေါင်လိုက် ပေါင်းစပ်ခြင်း၊ အလျားလိုက် ပေါင်းစပ်ခြင်းနှင့် အလယ်လေးခု ဖလှယ်ခြင်း အဆိုများအရ ကတ်တဂိုရီများ၊ ဖန်တာများနှင့် သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများသည် '''တိကျသော 2-ကတ်တဂိုရီ (strict 2-category)''' တစ်ခုအဖြစ် စုစည်းဖွဲ့စည်းနိုင်သည်။ == တိကျသော 2-ကတ်တဂိုရီ (Strict 2-category) == တိကျသော 2-ကတ်တဂိုရီတစ်ခုတွင် အောက်ပါ အစိတ်အပိုင်းများ ပါဝင်သည်။ '''အရာဝတ္ထုများ (Objects):''' ဥပမာအားဖြင့် ကတ်တဂိုရီများဖြစ်သော <math>x</math> နှင့် <math>y</math> '''1-မြားများ (1-arrows):''' အရာဝတ္ထုစုံတွဲများအကြားရှိ 1-မြားများ၊ ဥပမာအားဖြင့် [[ဖန်တာ]] <math>f: x \to y</math> '''2-မြားများ (2-arrows):''' မျဉ်းပြိုင် 1-မြားစုံတွဲများအကြားရှိ 2-မြားများ၊ ဥပမာအားဖြင့် [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]] <math>d: f \Rightarrow g</math> ၎င်းတို့သည် အောက်ပါအချက်များနှင့် ကိုက်ညီရမည်။ *အရာဝတ္ထုများနှင့် 1-မြားများသည် ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင်များ <math>1_x: x \to x</math> နှင့်အတူ ကတ်တဂိုရီတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ *သတ်မှတ်ပေးထားသော အရာဝတ္ထုစုံတွဲ <math>x</math> နှင့် <math>y</math> တစ်ခုစီတိုင်းအတွက် 1-မြားများဖြစ်သော <math>f: x \to y</math> နှင့် ၎င်းတို့အကြားရှိ 2-မြားများသည် အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့် '''ဒေါင်လိုက် ပေါင်းစပ်ခြင်း''' <math>\cdot</math> လုပ်ငန်းစဉ်အောက်တွင် ယူနစ် 2-မြားများ <math>1_f: f \Rightarrow f</math> နှင့်အတူ ကတ်တဂိုရီ <math>\mathcal{C}(x, y)</math> ကို ဖွဲ့စည်းသည်။ *မည်သည့် <math>x, y, z</math> တိုင်းအတွက်မဆို အစဉ်လိုက် 1-မြားများတစ်လျှောက် 2-မြားများအတွက် '''အလျားလိုက် ပေါင်းစပ်ခြင်း''' <math>\bullet</math> ဟုခေါ်သော လုပ်ငန်းစဉ်ပါဝင်သည့် နှစ်ထပ်ဖန်တာ (bifunctor) <math>\circ: \mathcal{C}(y, z) \times \mathcal{C}(x, y) \to \mathcal{C}(x, z)</math> တစ်ခု ရှိသည်။ အလျားလိုက် ပေါင်းစပ်ခြင်းတစ်ခု၏ အရင်းအမြစ် နှင့် ပစ်မှတ် 1-မြားများသည် အထက်တွင် ရှင်းလင်းခဲ့သော အလျားလိုက် ပေါင်းစပ်ခြင်း ပုံစံအတိုင်း ရှိရမည်။ *ယူနစ် 2-မြားများ၏ အလျားလိုက် ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင်သည် ပေါင်းစပ် 1-မြားများအတွက် ယူနစ် 2-မြား ဖြစ်ရမည်။ <math>1_f \bullet 1_g = 1_{f \circ g}</math> *အလယ်လေးခု ဖလှယ်ခြင်းနိယာမ အကျုံးဝင်ရမည်။ <math>(c' \cdot c) \bullet (d' \cdot d) = (c' \bullet d') \cdot (c \bullet d)</math> == ဘိုင်ကတ်တဂိုရီ (Bicategory) == တိကျသော 2-ကတ်တဂိုရီဆိုသည်မှာ ယူနစ်အသွင်ပြောင်းခြင်းများ (uniters) <math>l_f</math>, <math>r_f</math> နှင့် ဖက်စပ်ရအသွင်ပြောင်းခြင်း (associator) <math>\text{ass}</math> တို့သည် ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင်များ တိတိကျကျဖြစ်နေသည့် ဘိုင်ကတ်တဂိုရီ (bicategory) တစ်ခုမျှသာ ဖြစ်သည်။ '''ဘိုင်ကတ်တဂိုရီ (bicategory)''' တစ်ခုကို အောက်ပါ အချက်အလက်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းပေးထားသည်။ * အရာဝတ္ထုများ (objects) [[အစု]] <math>\mathcal{C}^0</math> တစ်ခု * မည်သည့် အရာဝတ္ထုများ <math>x, y \in \mathcal{C}^0</math> တိုင်းအတွက်မဆို ကတ်တဂိုရီ <math>\mathcal{C}(x, y)</math> တစ်ခုစီ ရှိသည်။ ၎င်း၏ အရာဝတ္ထုများသည် ဘိုင်ကတ်တဂိုရီ၏ 1-မြားများ <math>x \to y</math> ဖြစ်ကြပြီး ၎င်းကတ်တဂိုရီ၏ မော်ဖစ်ဇင်များသည် အဆိုပါ 1-မြားများကြားရှိ 2-မြားများ ဖြစ်ကြသည်။ ကတ်တဂိုရီ ဖွဲ့စည်းပုံအရ 2-မြားများပေါ်တွင် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associative) နှင့် ပြည့်စုံသော '''ဒေါင်လိုက်မြှောက်လဒ် (vertical product)''' <math>\cdot</math> နှင့် မြား <math>f</math> တစ်ခုစီတိုင်းပေါ်တွင် '''ယူနစ် 2-မြား (unit 2-arrow)''' <math>1_f</math> ရှိသည်။ * မည်သည့် <math>x, y, z \in \mathcal{C}^0</math> တိုင်းအတွက်မဆို နှစ်ထပ်ဖန်တာ (bifunctor) <math>\circ: \mathcal{C}(y, z) \times \mathcal{C}(x, y) \to \mathcal{C}(x, z)</math> တစ်ခု ရှိသည်။ ဤနှစ်ထပ်ဖန်တာတွင် မြားများပေါ်ရှိ မြှောက်လဒ် <math>\circ</math> နှင့် 2-မြားများပေါ်ရှိ '''အလျားလိုက်မြှောက်လဒ် (horizontal product)''' <math>\bullet</math> တို့ ပါဝင်သည်။ နှစ်ထပ်ဖန်တာဖြစ်တည်မှု (bifunctoriality) အရ ပေါင်းစပ်၍ရသော မြားများဖြစ်သည့် <math>f</math> နှင့် <math>g</math> အတွက် <math>1_f \bullet 1_g = 1_{f \circ g}</math> ဖြစ်ပြီး <math>\bullet</math> သည် ဒေါင်လိုက်မြှောက်လဒ်များနှင့် [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖလှယ်၍ရသည်]] (commutes)။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>\mathcal{C}(y, z)</math> အတွင်းရှိ ပေါင်းစပ်၍ရသော 2-မြားများဖြစ်သည့် <math>c: f \Rightarrow f'</math> နှင့် <math>c': f' \Rightarrow f''</math> တို့အတွက် လည်းကောင်း၊ <math>\mathcal{C}(x, y)</math> အတွင်းရှိ ပေါင်းစပ်၍ရသော 2-မြားများဖြစ်သည့် <math>d: g \Rightarrow g'</math> နှင့် <math>d': g' \Rightarrow g''</math> တို့အတွက် လည်းကောင်း ဖလှယ်ခြင်းနိယာမ (interchange law) <math>(c' \cdot c) \bullet (d' \cdot d) = (c' \bullet d') \cdot (c \bullet d)</math> အကျုံးဝင်သည်။ * အရာဝတ္ထု <math>x</math> တစ်ခုစီတိုင်းအတွက် ယူနစ်မြား <math>1_x : x \to x</math> တစ်ခုစီ *<math>\mathcal{C}(x, y)</math> ရှိ မြား <math>f</math> တိုင်းအတွက် ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း|သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများ]] <math>l_f : 1_y \circ f \Rightarrow f \quad \text{and} \quad r_f : f \circ 1_x \Rightarrow f</math> ကို ပေးထားသည်။ ၎င်းတို့ကို '''ယူနစ်အသွင်ပြောင်းခြင်းများ (uniters)''' ဟု ခေါ်သည်။ *ပေါင်းစပ်၍ရသော မြားများ <math>x_0 \xrightarrow{f_3} x_1 \xrightarrow{f_2} x_2 \xrightarrow{f_1} x_3</math> အားလုံးအတွက် ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း <math>\text{ass}: (f_1 \circ f_2) \circ f_3 \Rightarrow f_1 \circ (f_2 \circ f_3)</math> ကို ပေးထားသည်။ ၎င်းကို '''ဖက်စပ်ရအသွင်ပြောင်းခြင်း (associator)''' ဟု ခေါ်သည်။ နောက်ဆုံးအချက် နှစ်ချက်ပါ သဘာဝကျမှု (naturality) အတွက် <math>f \mapsto f</math>၊ <math>f \mapsto 1_y \circ f</math> နှင့် <math>f \mapsto f \circ 1_x</math> တို့ကို [[ဖန်တာ|ဖန်တာများ]] <math>\mathcal{C}(x, y) \to \mathcal{C}(x, y)</math> အဖြစ် လည်းကောင်း၊ <math>(f_1, f_2, f_3) \mapsto (f_1 \circ f_2) \circ f_3</math> နှင့် <math>(f_1, f_2, f_3) \mapsto f_1 \circ (f_2 \circ f_3)</math> တို့ကို ဖန်တာများ <math>\mathcal{C}(x_2, x_3) \times \mathcal{C}(x_1, x_2) \times \mathcal{C}(x_0, x_1) \to \mathcal{C}(x_0, x_3)</math> အဖြစ် လည်းကောင်း ရှုမြင်သည်။ သို့ဖြစ်ရာ <math>l_f</math> နှင့် <math>r_f</math> တို့၏ သဘာဝကျမှုအရ မြားများဖြစ်သော <math>f_1, f_2 : x \Rightarrow y</math> အတွက် <math>\mathcal{C}</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် 2-မြား <math>c: f_1 \Rightarrow f_2</math> တိုင်းအတွက်မဆို အောက်ပါ 2-မြား [[ညီမျှခြင်း|ညီမျှခြင်းများ]] အကျုံးဝင်သည်။ <math>l_{f_2} \cdot (1_{1_y} \bullet c) = c \cdot l_{f_1} \quad \text{and} \quad r_{f_2} \cdot (c \bullet 1_{1_x}) = c \cdot r_{f_1}</math> ဖက်စပ်ရအသွင်ပြောင်းခြင်းများ၏ သဘာဝကျမှုအရ အကယ်၍ <math>f_1, f'_1 \in \mathcal{C}(x_2, x_3)</math>၊ <math>f_2, f'_2 \in \mathcal{C}(x_1, x_2)</math> နှင့် <math>f_3, f'_3 \in \mathcal{C}(x_0, x_1)</math> ဖြစ်ပြီး <math>c_j : f_j \Rightarrow f'_j</math> တို့သည် 2-မြားများ ဖြစ်ကြပါက အောက်ပါ 2-မြား ညီမျှခြင်း အကျုံးဝင်သည်။ <math>\text{ass}_{f'_1, f'_2, f'_3} \cdot ((c_1 \bullet c_2) \bullet c_3) = (c_1 \bullet (c_2 \bullet c_3)) \cdot \text{ass}_{f_1, f_2, f_3}</math> ထို့အပြင် အောက်ဖော်ပြပါ 2-မြား ညီမျှခြင်းများသည်လည်း အကျုံးဝင်ရန် လိုအပ်သည်။ <math>\mathcal{C}</math> အတွင်းရှိ ပေါင်းစပ်၍ရသော မြားစုံတွဲများ <math>f_1, f_2</math> အားလုံးအတွက် <math>(1_{f_1} \bullet l_{f_2}) \cdot \text{ass}_{f_1, 1, f_2} = r_{f_1} \bullet 1_{f_2}</math> (ဤတွင် <math>1</math> သည် ကြားခံ အရာဝတ္ထုပေါ်ရှိ ယူနစ် 1-မြား ဖြစ်သည်) ထို့အပြင် ပေါင်းစပ်၍ရသော လေးခုတွဲမြားများ (quadruples of composable arrows) အားလုံးအတွက် <math>(1_{f_1} \bullet \text{ass}_{f_2, f_3, f_4}) \cdot \text{ass}_{f_1, f_2 \circ f_3, f_4} \cdot (\text{ass}_{f_1, f_2, f_3} \bullet 1_{f_4}) = \text{ass}_{f_1, f_2, f_3 \circ f_4} \cdot \text{ass}_{f_1 \circ f_2, f_3, f_4}</math> [[ကဏ္ဍ:ပိုမိုမြင့်မားသော ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] ge016tmnj9gcwkchuacjvafbsogsdvh 0 286113 1055866 1049991 2026-09-30T19:43:36Z Mkant00 135890 /* ကိုးကား */ 1055866 wikitext text/x-wiki {{အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ}} [[ဖိုင်:Rubik's_cube.svg|alt=A Rubik's cube with one side rotated|right|thumb|ရူဘစ်ကုဗတုံး (Rubik's Cube) ၏ လှည့်ကစားမှုများသည် ရူဘစ်ကုဗတုံး အုပ်စု (Rubik's Cube group) ကို ဖွဲ့စည်းသည်။]] [[သင်္ချာ|သင်္ချာပညာ]]တွင် အုပ်စု (group) ဆိုသည်မှာ [[အစုဝင်]] (element) နှစ်ခုကို ပေါင်းစပ်၍ ၎င်းအစုအတွင်းရှိ တတိယအစုဝင်တစ်ခုကို ထုတ်ပေးနိုင်သော နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု (binary operation) တစ်ခု ပါဝင်သည့် [[အစု]] (set) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းတွက်ချက်မှုသည် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associative property) ပြည့်စုံရမည်။ ထို့ပြင် ထပ်တူရအစုဝင် (identity element) တစ်ခု ပါရှိရမည်။ အစုဝင်တိုင်းတွင် ပြောင်းပြန်အစုဝင် (inverse element) တစ်ခုစီ မဖြစ်မနေ ပါရှိရမည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (integers) သည် အပေါင်းတွက်ချက်မှု (addition operation) ဖြင့် အုပ်စုတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ကိန်းများ၊ ဂျီဩမေတြီပုံသဏ္ဌာန်များ (geometric shapes) နှင့် ပိုလီနိုမီရယ် ကိန်းရင်းများ (polynomial roots) ကဲ့သို့သော သင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ (mathematical structures) ကို တစ်ပြေးညီ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းနိုင်ရန်အတွက် အုပ်စုဟူသော သဘောတရားကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဂျီဩမေတြီ (geometry) ဘာသာရပ်တွင် အချိုးညီမှုများ (symmetries) နှင့် ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ အသွင်ပြောင်းခြင်းများ (geometric transformations) ကို လေ့လာရာ၌ အုပ်စုများသည် သဘာဝအလျောက် ပေါ်ပေါက်လာသည်။ အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ အချိုးညီမှုများသည် အုပ်စုတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ၎င်းကို ထိုအရာဝတ္ထု၏ အချိုးညီအုပ်စု (symmetry group) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ထို့ပြင် သတ်မှတ်ထားသော အမျိုးအစားတစ်ခု၏ အသွင်ပြောင်းခြင်းများသည် ယေဘုယျ အုပ်စု (general group) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ဂျီဩမေတြီရှိ အချိုးညီအုပ်စုများတွင် လီအုပ်စုများ (Lie groups) ပါဝင်လာတတ်သည်။ လီအုပ်စုများကို အမှုန်ရူပဗေဒ (particle physics) ၏ စံမော်ဒယ် (Standard Model) တွင်လည်း တွေ့ရှိရသည်။ ပွန်ကာရေး အုပ်စု (Poincaré group) ဆိုသည်မှာ အထူးနှိုင်းရသီအိုရီ (special relativity) ရှိ အာကာသအချိန် (spacetime) ၏ အချိုးညီမှုများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော လီအုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သည်။ မော်လီကျူး ဓာတုဗေဒ (molecular chemistry) တွင် အချိုးညီမှုကို ဖော်ပြရာ၌ အမှတ်အုပ်စုများ (point groups) ကို အသုံးပြုကြသည်။ ပိုလီနိုမီရယ် ညီမျှခြင်းများ (polynomial equations) ကို လေ့လာရာမှ အုပ်စုဟူသော သဘောတရား ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၁၈၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အေဗာရစ်စ် ဂယ်လ်ဝါ (Évariste Galois) သည် ညီမျှခြင်းတစ်ခု၏ ကိန်းရင်းများ (roots) မှဖြစ်ပေါ်လာသော အချိုးညီအုပ်စုအတွက် အုပ်စုဟူသော ဝေါဟာရကို စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ၎င်းကို ယခုအခါ ဂယ်လ်ဝါ အုပ်စု (Galois group) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ကိန်းသီအိုရီ (number theory) နှင့် ဂျီဩမေတြီ ကဲ့သို့သော အခြားနယ်ပယ်များမှ ပံ့ပိုးမှုများ ရရှိပြီးနောက် အုပ်စုသဘောတရားကို ယေဘုယျပြုချဲ့ထွင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် ၁၈၇၀ ဝန်းကျင်တွင် ခိုင်မာစွာ အခြေချနိုင်ခဲ့သည်။ ခေတ်သစ် [[အုပ်စုသီအိုရီ]] (modern group theory) သည် သင်္ချာဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး အုပ်စုများကို သီးခြားလေ့လာသည်။ အုပ်စုများကို စူးစမ်းလေ့လာရန်အတွက် သင်္ချာပညာရှင်များသည် ၎င်းတို့ကို ပိုမိုငယ်ရွယ်ပြီး နားလည်ရလွယ်ကူသော အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် ခွဲထုတ်ရန် အယူအဆအမျိုးမျိုးကို တီထွင်ခဲ့ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[အုပ်စုပိုင်း|အုပ်စုပိုင်းများ]] (subgroups)၊ စားလဒ်အုပ်စုများ (quotient groups) နှင့် ရိုးရှင်းအုပ်စုများ (simple groups) တို့ဖြစ်သည်။ အုပ်စုသီအိုရီ ပညာရှင်များသည် အုပ်စုများ၏ သရုပ်မဲ့ ဂုဏ်သတ္တိများ (abstract properties) အပြင် ၎င်းတို့ကို ခိုင်မာစွာ ဖော်ပြနိုင်သည့် နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးကိုလည်း လေ့လာကြသည်။ ၎င်းမှာ အုပ်စု၏ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုများ (representations of the group) မှတစ်ဆင့် လေ့လာခြင်းဖြစ်သည်။ တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ အုပ်စုသီအိုရီ (computational group theory) ရှုထောင့်မှလည်း လေ့လာကြသည်။ အဆုံးရှိအုပ်စုများ (finite groups) အတွက် သီအိုရီတစ်ခုကို တီထွင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် အဆုံးရှိ ရိုးရှင်းအုပ်စုများကို အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း (classification of finite simple groups) ဖြင့် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ နှောင်းပိုင်းမှစ၍ အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါ အုပ်စုများ (finitely generated groups) ကို ဂျီဩမေတြီပုံသဏ္ဌာန်များအဖြစ် လေ့လာသည့် ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ အုပ်စုသီအိုရီ (geometric group theory) သည် အုပ်စုသီအိုရီတွင် တက်ကြွသော နယ်ပယ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == အုပ်စု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Definition of Group) == အုပ်စုတစ်ခုကို မည်သည့် [[အစုဝင်]] <math>a, b \in G</math> နှစ်ခုကိုမဆို <math>a \star b \in G</math> အစုဝင်တစ်ခုသို့ ပုံဖော်ပေးသော နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု ပါဝင်သည့် [[အစု]] <math>G</math> အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ဤအက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံ (algebraic structure) သည် အောက်ပါ ပကတိဖြစ်သော အုပ်စု နဂိုမှန်အဆိုများ (group axioms) ကို ပြည့်စုံစေရမည်။ * [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associativity) - မည်သည့် <math>a,b,c \in G</math> အတွက်မဆို <math>(a \star b) \star c = a \star (b \star c)</math> ဖြစ်သည်။ * ထပ်တူရအစုဝင် (identity element) - မည်သည့် <math>a \in G</math> အတွက်မဆို <math>e \star a = a \star e = a</math> ဖြစ်စေမည့် ထပ်တူရအစုဝင် <math>e \in G</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ * ပြောင်းပြန်များ (inverses) - မည်သည့် <math>a \in G</math> အတွက်မဆို <math>a \star a^{-1} = a^{-1} \star a = e</math> ဖြစ်စေမည့် ပြောင်းပြန် <math>a^{-1} \in G</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် မည်သည့် <math>a</math> အတွက်မဆို ၎င်း၏ပြောင်းပြန် <math>a^{-1}</math> သည် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique) အရာဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် <math>G</math> သည် ဗလာမဟုတ်သောအစု (non-empty set) ဖြစ်သည်။ [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] (abelian group) ဆိုသည်မှာ အစုဝင်နှစ်ခု မြှောက်သည့် အစီအစဉ်သည် အရေးမကြီးသော အုပ်စုတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ၎င်းသည် [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (commutativity) ဖြစ်သော မည်သည့် <math>a,b \in G</math> အတွက်မဆို <math>a \star b = b \star a</math> ကို ပြည့်စုံစေသည်။ == အခြေခံ ဂုဏ်သတ္တိများ (Elementary Properties) == === ပြောင်းပြန်နှင့် ထပ်တူရအစုဝင်၏ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်မှု (Uniqueness of Identity and Inverse) === နဂိုမှန်အဆိုများမှတစ်ဆင့် အုပ်စုတစ်ခု၏ ထပ်တူရအစုဝင် <math>e</math> သည် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော အရာဖြစ်ကြောင်းနှင့် သတ်မှတ်ထားသော မည်သည့်အစုဝင်၏ ပြောင်းပြန် <math>a^{-1}</math> ကိုမဆို တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်စွာ သတ်မှတ်နိုင်ကြောင်း ကောက်ချက်ချနိုင်သည်။ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော အဓိပ္ပာယ်အရ အုပ်စုတစ်ခု ဆိုသည်မှာ အစုဝင်တိုင်းတွင် ပြောင်းပြန် တစ်ခုစီရှိနေသော [[မိုနွိုက်]] (monoid) တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ မိုနွိုက်တစ်ခုအတွင်းရှိ အစုဝင် <math>x</math> တွင် ပြောင်းပြန်တစ်ခု တည်ရှိပါက ထိုပြောင်းပြန်သည် တစ်ခုတည်းသီးသန့် ဖြစ်သည်။ ဤတစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော ပြောင်းပြန်ကို မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (multiplicative notation) ဖြင့် <math>x^{-1}</math> ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည်။ အပေါင်းအခြေခံ သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (additive notation) တွင်မူ <math>-x</math> ဟု ရေးသားသည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>y</math> နှင့် <math>y'</math> နှစ်ခုစလုံးသည် အစုဝင် <math>x</math> ၏ ပြောင်းပြန်များဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြည့်ပါ။ ယူနစ်အစုဝင် (unit element) <math>e</math> ၏ ဂုဏ်သတ္တိများ၊ ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ နှင့် ပြောင်းပြန်၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်တို့ကို အသုံးပြု၍ တွက်ချက်မည်ဆိုလျှင် <math>y' = y'e = y'(xy) = (y'x)y = ey = y</math> ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>y' = y</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည်။ ထို့အပြင် ချေဖျက်ခွင့် (cancellation) နိယာမများသည် ဤတည်ဆောက်ပုံအတွင်း၌ ယေဘုယျအားဖြင့် မှန်ကန်သည်။ အကယ်၍ <math>au = av</math> သို့မဟုတ် <math>ub = vb</math> ဖြစ်ပါက <math>u = v</math> ဖြစ်သည်။ === အနုတ်ထပ်ကိန်းများ (Negative Exponents) === အုပ်စုတစ်ခုအတွင်းရှိ မည်သည့်အစုဝင် <math>x</math> နှင့် အပေါင်းကိန်းပြည့် (positive integer) <math>n</math> အတွက်မဆို အနုတ်ထပ်ကိန်း (negative exponent) ကို <math>x^{-n} = (x^{-1})^n</math> ဟု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ဤအဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ မိုနွိုက်များအတွက် ပြဋ္ဌာန်းထားသော ပုံမှန်ထပ်ကိန်းတင်ခြင်း စည်းမျဉ်းများကို ကိန်းပြည့်များအားလုံးအထိ တိုးချဲ့အသုံးပြုနိုင်သည်။ === ဘယ်ယူနစ်နှင့် ဘယ်ပြောင်းပြန်များ လုံလောက်မှု (Sufficiency of Left Unit and Left Inverses) === အစု <math>G</math> တွင် ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိရှိသော တွက်ချက်မှုတစ်ခု ပါဝင်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ အကယ်၍ <math>G</math> တွင် ဘယ်ယူနစ် (left unit) <math>e</math> ပါဝင်ခဲ့လျှင် မည်သည့် <math>x \in G</math> အတွက်မဆို <math>ex = x</math> ဖြစ်မည်။ ထို့ပြင် အစုဝင်တိုင်းတွင် ဘယ်ပြောင်းပြန် (left inverse) တစ်ခုစီ ရှိခဲ့လျှင် မည်သည့် <math>x \in G</math> အတွက်မဆို <math>yx = e</math> ဖြစ်စေမည့် <math>y \in G</math> တစ်ခု တည်ရှိမည်။ ဤအခြေအနေများ ပြည့်စုံပါက <math>e</math> သည် နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် ယူနစ် (two-sided unit) ဖြစ်လာသည်။ ထို့အတူ ဘယ်ပြောင်းပြန်တိုင်းသည် နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် ပြောင်းပြန် (two-sided inverse) ဖြစ်လာသောကြောင့် <math>G</math> သည် အုပ်စုတစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုနိုင်သည်။ <math>a \in G</math> ဟု သတ်မှတ်ပြီး <math>b \in G</math> သည် <math>a</math> ၏ ဘယ်ပြောင်းပြန်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ ထို့ကြောင့် <math>ba = e</math> ဖြစ်သည်။ ညီမျှခြင်း၏ ညာဘက်ခြမ်း နှစ်ဖက်စလုံးကို <math>b</math> ဖြင့် မြှောက်လိုက်သောအခါ <math>bab = eb</math> ကို ရရှိမည်။ <math>e</math> သည် ဘယ်ယူနစ်ဖြစ်သောကြောင့် <math>eb = b</math> ဖြစ်ပြီး <math>bab = b</math> သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။ ယခုအခါ <math>c \in G</math> သည် <math>b</math> ၏ ဘယ်ပြောင်းပြန်ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ပါက <math>cb = e</math> ဖြစ်လာမည်။ အထက်ပါညီမျှခြင်း <math>bab = b</math> ၏ ဘယ်ဘက်ခြမ်း နှစ်ဖက်စလုံးကို <math>c</math> ဖြင့် မြှောက်လိုက်လျှင် <math>cbab = cb</math> ရရှိမည်ဖြစ်သည်။ <math>cb</math> နေရာတွင် <math>e</math> ကို အစားထိုးလိုက်သောအခါ <math>eab = e</math> ဖြစ်သွားပြီး ယင်းမှတစ်ဆင့် <math>ab = e</math> ဟု ထပ်မံရရှိသည်။ ဤအချက်က <math>b</math> သည် <math>a</math> အတွက် ညာပြောင်းပြန် (right inverse) လည်းဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။ <math>ab = e</math> ဖြစ်သောကြောင့် <math>a</math> သည်လည်း <math>b</math> ၏ ဘယ်ပြောင်းပြန် ဖြစ်လာသည်။ ထို့ပြင် <math>ae</math> ကို တွက်ချက်ခြင်းဖြင့် <math>e</math> သည် ညာယူနစ် (right unit) အဖြစ် မည်သို့လုပ်ဆောင်ကြောင်းကို အောက်ပါအတိုင်း ပြသနိုင်သည်။ <math>ae = a(ba) = (ab)a = ea = a</math> <math>e</math> သည် နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် ယူနစ်ဖြစ်ပြီး အစုဝင်တိုင်းတွင် နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် ပြောင်းပြန်ရှိနေသောကြောင့် <math>G</math> ကို အုပ်စုတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သည်။ == အစီအစဉ်၏ သဘောတရား (Concept of Order) == အရာဝတ္ထု၏ အဆုံးရှိ (finite) သို့မဟုတ် အနန္တ (infinite) သဘာဝကို နည်းလမ်းနှစ်မျိုးဖြင့် ပမာဏသတ်မှတ်သည်။ <math>\vert G\vert</math> ဖြင့် သင်္ကေတပြုသော အုပ်စုတစ်ခု၏ အစီအစဉ် (order) သည် အစု <math>G</math> အတွင်းရှိ အစုဝင်များ၏ စုစုပေါင်းအရေအတွက်ဖြစ်သည်။ <math>\vert x\vert</math> ဖြင့် သင်္ကေတပြုသော သတ်မှတ်ထားသည့် အစုဝင် <math>x \in G</math> တစ်ခု၏ အစီအစဉ်သည် <math>x^n = 1</math> ဖြစ်စေမည့် အငယ်ဆုံး အပေါင်းကိန်းပြည့် <math>n</math> ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ထိုသို့သော ကိန်းပြည့် မတည်ရှိပါက အဆိုပါအစုဝင်တွင် အနန္တ အစီအစဉ် ရှိသည်။ == အုပ်စုပိုင်းများ နှင့် အစုပိုင်းများ (Subgroups and Subsets) == အကယ်၍ <math>G</math> ၏ [[အစုပိုင်း]] (subset) <math>H</math> သည် ဗလာမဟုတ်သောအစု ဖြစ်ပြီး အုပ်စုဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုနှင့် ပြောင်းပြန်များအောက်တွင် အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ (closure property) ရှိပါက ၎င်းသည် [[အုပ်စုပိုင်း]]တစ်ခုအဖြစ် ဖွဲ့စည်းသည်။ ၎င်းကို <math>H \le G</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ စံ အုပ်စုပိုင်း စံသတ်မှတ်ချက်အရ ၎င်းသည် မည်သည့် <math>x, y \in H</math> အတွက်မဆို <math>xy^{-1} \in H</math> ဖြစ်ကြောင်း စစ်ဆေးခြင်းနှင့် အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီသည် (equivalent)။ အုပ်စု <math>G</math> ၏ ဗလာမဟုတ်သော မည်သည့် အုပ်စုပိုင်းများ မိသားစု၏ ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection) မဆိုသည် <math>G</math> ၏ အုပ်စုပိုင်းတစ်ခုပင် ဖြစ်လာသည်။ သတ်မှတ်ထားသော အစုပိုင်း <math>A</math> ပါဝင်သည့် အငယ်ဆုံး အုပ်စုပိုင်းသည် ထုတ်လုပ်ခံ အုပ်စုပိုင်း (generated subgroup) <math>\langle A \rangle</math> ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် <math>A</math> ပါဝင်သော <math>G</math> ၏ အုပ်စုပိုင်းအားလုံး၏ ထပ်တူပိုင်းအစုဖြစ်သည်။ <math>G</math> သည် အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>S</math> သည် ၎င်း၏ အစုပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ <math>G</math> ၏ အစုဝင်တိုင်းကို <math>S</math> မှ အစုဝင်များနှင့် ၎င်းတို့၏ ပြောင်းပြန်များကို အသုံးပြု၍ အဆုံးရှိ မြှောက်လဒ်များ (finite products) အဖြစ် ဖော်ပြနိုင်ပါက အစု <math>S</math> သည် <math>G</math> ကို ထုတ်လုပ်ပေးသည် (generates) ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ဤအခြေအနေကို <math>G = \langle S \rangle</math> ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည်။ အခြားတစ်နည်းအားဖြင့် <math>S</math> ကို ငုံထားသည့် (contain) <math>G</math> ၏ အငယ်ဆုံး အုပ်စုပိုင်းသည် <math>G</math> ကိုယ်တိုင်ဖြစ်နေပါက <math>G</math> သည် <math>S</math> မှ ထုတ်လုပ်ပေးသော အုပ်စုဖြစ်သည်။ ယင်းသို့ မြှောက်လဒ်များအားလုံး စုစည်းထားသော အစုသည် မူလသဘောတရားအရ <math>S</math> ကို ငုံထားသည့် အငယ်ဆုံး အုပ်စုပိုင်းကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ဗလာမြှောက်လဒ် (empty product) သည် ယူနစ်အစုဝင်ကို ထုတ်ပေးမည်ဖြစ်သည်။ <math>G</math> အတွင်းရှိ အဆုံးရှိအစုဝင်များ ဖြစ်ကြသော <math>x_1, \dots, x_n</math> မှ ထုတ်လုပ်ပေးသော အုပ်စုပိုင်းကို <math>\langle x_1, \dots, x_n \rangle</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ ၎င်းသည် ကိန်းပြည့်များဖြစ်သော <math>k_1, \dots, k_r \in \mathbf{Z}</math> ကို အသုံးပြု၍ <math>x_{i_1}^{k_1} \cdots x_{i_r}^{k_r}</math> ပုံစံဖြင့် ဖော်ပြနိုင်သော အစုဝင်အားလုံး ပါဝင်သည့် အစုဖြစ်သည်။ အစုဝင်တစ်ခုတည်းဖြစ်သော <math>x \in G</math> သည် ဆိုက်ကလစ် အုပ်စုပိုင်းတစ်ခုကို ထုတ်လုပ်ပေးမည်ဖြစ်သည်။ == တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ အုပ်စုပိုင်းများ (Structural Subgroups) == သီးခြား [[အုပ်စုပိုင်း|အုပ်စုပိုင်းများ]]သည် <math>G</math> အတွင်းရှိ ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိနှင့် မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ (invariance) တို့ကို အမျိုးအစားခွဲခြားပေးသည်။ * ဗဟို (center) <math>Z(G)</math> သည် <math>G</math> ၏ အစုဝင်အားလုံးနှင့် ဖလှယ်၍ရသည် (commutes) ဖြစ်သော အစုဝင်များပါဝင်သည့် [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန် အုပ်စုပိုင်း]] (abelian subgroup) ဖြစ်သည်။ * ဗဟိုပြုအုပ်စု (centralizer) <math>C_G(A)</math> သည် သတ်မှတ်ထားသော အစုပိုင်း <math>A</math> ၏ အစုဝင်တိုင်းနှင့် ဖလှယ်၍ရသော အစုဝင်များ၏ အုပ်စုပိုင်းဖြစ်သည်။ * မူမှန်ပြုအုပ်စု (normalizer) <math>N_G(A)</math> သည် ဗဟိုပြုအုပ်စုကို ငုံထားသည်ဖြစ်ပြီး <math>gAg^{-1} = A</math> ဖြစ်စေသော <math>g \in G</math> အစုဝင်များ ပါဝင်သည့် အုပ်စုပိုင်းဖြစ်သည်။ == မူမှန်အုပ်စုပိုင်းများနှင့် စားလဒ်များ (Normal Subgroups and Quotients) == အကယ်၍ အုပ်စုပိုင်း <math>N</math> သည် <math>G</math> ၏ မည်သည့်အစုဝင်ဖြင့်မဆို ကွန်ဂျူဂိတ် (conjugation) ပြုလုပ်ခြင်းအောက်တွင် မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ ရှိပါက ၎င်းကို မူမှန်အုပ်စုပိုင်း (normal subgroup) အဖြစ် အမျိုးအစားခွဲခြားသည်။ ဤဂုဏ်သတ္တိမှာ <math>gNg^{-1} = N</math> ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို <math>N \trianglelefteq G</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ ဘယ် ကိုဆက်များ (left cosets) သည် အရွယ်အစားတူညီသော ဘုံမပါသော အစုပိုင်းများ (disjoint subsets) ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့ကို <math>gN</math> ဖြင့် သင်္ကေတပြုသည်။ ဤဂုဏ်သတ္တိသည် ၎င်းတို့အား <math>(uN)(vN) = (uv)N</math> တွက်ချက်မှုအောက်တွင် သီးခြားအုပ်စုတစ်ခုအဖြစ် ဖွဲ့စည်းခွင့်ပေးသည်။ ဤသို့ရရှိလာသော တည်ဆောက်ပုံသည် စားလဒ်အုပ်စု (quotient group) သို့မဟုတ် ဖက်တာအုပ်စု (factor group) <math>G/N</math> ဖြစ်သည်။ == အုပ်စုသစ်များ တည်ဆောက်ခြင်း (Constructing New Groups) == ရှိရင်းစွဲအုပ်စုများမှ ပိုမိုကြီးမားသော အုပ်စုများကို တိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ်များ (direct products) မှတစ်ဆင့် တည်ဆောက်နိုင်သည်။ <math>\{G_i\}_{i \in I}</math> ကို အုပ်စုများ မိသားစု (family of groups) တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပါမည်။ တိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ် <math>\prod_{i \in I} G_i</math> ဆိုသည်မှာ အစု <math>G_i</math> များ၏ အစုသီအိုရီဆိုင်ရာ [[ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်]] (Cartesian product) ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို သက်ဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းများအလိုက် တွက်ချက်မှုများ (component-wise operations) ဖြင့် အုပ်စု တည်ဆောက်ပုံတစ်ခုအဖြစ် ဖန်တီးထားခြင်းဖြစ်သည်။ အစုဝင်နှစ်ခုဖြစ်သော <math>(x_i)_{i \in I}</math> နှင့် <math>(y_i)_{i \in I}</math> တို့၏ မြှောက်လဒ်ကို <math>(x_i)_{i \in I} (y_i)_{i \in I} = (x_i y_i)_{i \in I}</math> ဟု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ယူနစ်အစုဝင်သည် သက်ဆိုင်ရာ ယူနစ်အစုဝင်များ၏ မိသားစုဖြစ်သော <math>(e_i)_{i \in I}</math> ဖြစ်သည်။ ပြောင်းပြန်ကိုလည်း သက်ဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းများအလိုက် တွက်ချက်ပြီး <math>(x_i^{-1})_{i \in I}</math> ဟု သတ်မှတ်သည်။ အုပ်စုနှစ်ခုဖြစ်သော <math>G_1</math> နှင့် <math>G_2</math> အတွက်ဆိုလျှင် ဤသဘောတရားသည် ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ် <math>G_1 \times G_2</math> အဖြစ်သို့ လျော့ကျသွားမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းအခြေအနေတွင် မြှောက်လဒ်ကို <math>(x_1, x_2)(y_1, y_2) = (x_1 y_1, x_2 y_2)</math> ဟု တွက်ချက်နိုင်သည်။ တစ်ပိုင်းတိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ်များ (semidirect products) <math>H \rtimes K</math> သည် မူမှန်အုပ်စုပိုင်း <math>H</math>၊ အုပ်စုပိုင်း <math>K</math> နှင့် သီးခြား [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (homomorphism) <math>\phi: K \to \text{Aut}(H)</math> တို့ကို အသုံးပြု၍ ပိုမိုရှုပ်ထွေးသော တည်ဆောက်ပုံကို ပေးစွမ်းသည်။ ၎င်းဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်သည် ကွန်ဂျူဂိတ် ပြုလုပ်ခြင်းမှတစ်ဆင့် <math>K</math> က <math>H</math> အပေါ် မည်သို့ သက်ရောက်ချက် (action) ရှိသည်ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ == အုပ်စု ဥပမာများ (Examples of Groups) == === ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု (Cyclic Group) === အကယ်၍ အုပ်စု <math>G</math> အတွင်းရှိ အစုဝင်တိုင်းကို သတ်မှတ်ထားသော အစုဝင် <math>a \in G</math> ၏ ထပ်ကိန်း <math>a^n</math> (ကိန်းပြည့် <math>n</math>) ပုံစံဖြင့် ရေးသားနိုင်ပါက ထိုအုပ်စု <math>G</math> ကို ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု (cyclic group) ဟု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အစုဝင်တစ်ခုတည်းကသာ အပြည့်အဝ ထုတ်လုပ်ပေးသော အုပ်စုများဖြစ်ပြီး <math>Z_n</math> သို့မဟုတ် <math>\mathbb{Z}</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ ထိုအစုဝင် <math>a</math> ကို ဆိုက်ကလစ်ထုတ်လုပ်ကိန်း (cyclic generator) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ အကယ်၍ အုပ်စုကို အပေါင်းသင်္ကေတစနစ်ဖြင့် ရေးသားထားပါက အစုဝင်တိုင်းကို <math>na</math> ပုံစံဖြင့် ဖော်ပြနိုင်သည်။ * ကိန်းပြည့်များအစု <math>\mathbf{Z}</math> သည် အပေါင်းအခြေခံ ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် <math>1</math> နှင့် <math>-1</math> ဟူ၍ ထုတ်လုပ်ကိန်း နှစ်ခု တိတိကျကျ ပါဝင်သည်။ * သတ်မှတ်ထားသော အပေါင်းကိန်းပြည့် <math>n</math> တစ်ခုအတွက် [[ကိန်းထွေး]]စနစ်အတွင်းရှိ <math>n</math> ကြိမ်မြောက် ယူနစ်ရင်းများ (n-th roots of unity) သည် အရွယ်အစား <math>n</math> ရှိသော မြှောက်ခြင်းအခြေခံ ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ အစုဝင် <math>e^{2\pi i/n}</math> သည် ဤအုပ်စုအတွက် ထုတ်လုပ်ကိန်း တစ်ခုဖြစ်သည်။ * ဤအုပ်စုအတွက် အခြားသော ထုတ်လုပ်ကိန်းများသည် <math>e^{2\pi ir/n}</math> ပုံစံဖြင့် တည်ရှိကြသည်။ ဤနေရာတွင် <math>r \in \mathbf{Z}</math> ဖြစ်ပြီး <math>r</math> သည် <math>n</math> နှင့် နှိုင်းရသုဒ္ဓ (relatively prime) ဖြစ်ရမည်။ ဤအုပ်စုအတွက် ထုတ်လုပ်ကိန်းကို ပရစ်မစ်တစ် <math>n</math> ကြိမ်မြောက် ယူနစ်ရင်း (primitive n-th root of unity) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ === ပါမြူတေးရှင်းအပြည့် အုပ်စုများ (Symmetric Groups) === <math>S</math> ကို ဗလာမဟုတ်သောအစုတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပါ။ <math>S</math> မှ <math>S</math> သို့ ကိုယ်တိုင်ပြန်လည်ပုံဖော်ထားသော [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သော ပုံဖော်မှုများ]] (bijective mappings) သို့မဟုတ် ဘိုင်ဂျက်ရှင်းများ (bijections) အားလုံးပါဝင်သည့် အစုသည် [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] ပေါင်းစပ်ခြင်း (function composition) အောက်တွင် အုပ်စုတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ထပ်တူရ ပုံဖော်မှု (identity map) သည် ၎င်း၏ ယူနစ်အစုဝင် ဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုကို ပါမြူတေးရှင်းအပြည့် အုပ်စု သို့မဟုတ် ပါမြူတေးရှင်းအုပ်စု (permutation group) ဟုခေါ်ဆိုပြီး <math>S_n</math> သို့မဟုတ် <math>\text{Perm}(S)</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ ၎င်း၏ အစုဝင်များကို ပါမြူတေးရှင်းများ (permutations) ဟု သုံးနှုန်းသည်။ အစုဝင် <math>n</math> ခုပါသော အစုတစ်ခုအတွက် ၎င်းသည် <math>\vert S_n\vert = n!</math> အစီအစဉ်ရှိသည်။ <math>n \ge 3</math> အတွက် ၎င်းသည် အဘီလီယန်မဟုတ်သော အုပ်စုဖြစ်သည်။ အလှည့်ကျ အုပ်စု (alternating group) <math>A_n</math> သည် ၎င်း၏ စုံကိန်းဖြစ်သော ပါမြူတေးရှင်း (even permutation) များပါဝင်သည့် မူမှန်အုပ်စုပိုင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အစီအစဉ် <math>n!/2</math> ရှိသည်။ === ဒိုင်ဟီဒရယ် အုပ်စုများ (Dihedral Groups) === ဒိုင်ဟီဒရယ် အုပ်စုများ <math>D_{2n}</math> သည် ပုံမှန် <math>n</math>-ဂံတစ်ခု၏ အချိုးညီမှုများ (symmetries) အုပ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အစီအစဉ် <math>2n</math> ရှိပြီး လှည့်ခြင်း (rotation) <math>r</math> နှင့် အချိုးညီရောင်ပြန်ဟပ်ခြင်း (reflection) <math>s</math> တို့က ထုတ်လုပ်ပေးသည်။ ၎င်းတို့သည် <math>r^n = 1</math>၊ <math>s^2 = 1</math> နှင့် <math>rs = sr^{-1}</math> ဟူသော ဆက်သွယ်ချက်များ (relations) ဖြင့် ကန့်သတ်ထားသည်။ === ယေဘုယျ မျဉ်းဖြောင့်အုပ်စု နှင့် ကိန်းအုံ အုပ်စုများ (General Linear Group and Matrix Groups) === <math>k</math> သို့မဟုတ် <math>F</math> ကို [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး <math>V</math> ကို ထိုဖီးလ်ဒ်အပေါ်အခြေခံထားသော [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (vector space) တစ်ခုအဖြစ် ယူဆပါ။ <math>V</math> မှ <math>V</math> သို့ ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော (invertible) [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှုများ]] (linear maps) စုစည်းထားသည့် အစုသည် ပေါင်းစပ်ခြင်းအောက်တွင် အုပ်စုတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ဤအုပ်စုကို ယေဘုယျ မျဉ်းဖြောင့်အုပ်စု (general linear group) ဟုခေါ်ဆိုပြီး <math>GL(V)</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ အလားတူပင် ဖီးလ်ဒ်မှ အစုဝင်များပါဝင်သော ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သည့် <math>n \times n</math> ကိန်းအုံများ (matrices) အားလုံးပါဝင်သည့် အစုသည် ကိန်းအုံမြှောက်ခြင်း (matrix multiplication) အောက်တွင် အုပ်စုတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းပြီး ၎င်းကို ကိန်းအုံ အုပ်စုများ <math>GL_n(F)</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ <math>n \ge 2</math> ဖြစ်သော အခြေအနေများတွင် ဤအုပ်စုသည် ဖလှယ်၍မရသော ဂုဏ်သတ္တိရှိသည်။ === ကွာတာနီယွန် အုပ်စု နှင့် အစီအစဉ်-၈ ရှိသော ဖလှယ်၍မရသည့် အုပ်စုများ (Quaternion Group and Non-abelian Groups of Order 8) === အစီအစဉ် ၈ ရှိသော ဖလှယ်၍မရသည့် အုပ်စုများ (non-abelian group) နှစ်ခု တည်ရှိသည်။ ပထမတစ်ခုမှာ စတုရန်း၏ အချိုးညီမှုများ အုပ်စု (group of symmetries of the square) ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အစုဝင်နှစ်ခုဖြစ်သော <math>\sigma</math> နှင့် <math>\tau</math> တို့ဖြင့် ထုတ်လုပ်ထားပြီး ၎င်းတို့သည် <math>\sigma^4 = \tau^2 = e</math> နှင့် <math>\tau\sigma\tau^{-1} = \sigma^3</math> ဟူသော ဆက်သွယ်ချက်များကို လိုက်နာကြသည်။ ဒုတိယတစ်ခုမှာ ကွာတာနီယွန် အုပ်စု (quaternion group) <math>Q_8</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို <math>\pm 1, \pm i, \pm j, \pm k</math> အစုဝင်များဖြင့် သတ်မှတ်ထားပြီး <math>i</math> နှင့် <math>j</math> တို့ဖြင့် ထုတ်လုပ်ထားသည်။ <math>k = ij</math> နှင့် <math>m = i^2</math> ဟု သတ်မှတ်လိုက်ပါက ၎င်း၏ တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ချက်များကို <math>i^2 = j^2 = k^2 = -1</math> နှင့် <math>ij = k</math> (သို့မဟုတ် <math>i^4 = j^4 = k^4 = e</math> ၊ <math>i^2 = j^2 = k^2 = m</math> နှင့် <math>ij = mji</math>) ဟု ဖော်ပြနိုင်သည်။ === ပုံဖော်မှုများ၏ အုပ်စု (Group of Mappings) === <math>G</math> သည် အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>S</math> သည် ဗလာမဟုတ်သောအစု တစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ယူဆပါ။ <math>S</math> မှ <math>G</math> သို့ ပုံဖော်ထားသော ဖန်ရှင်များ၏ အစု <math>M(S, G)</math> သည် သက်ဆိုင်ရာအမှတ်များ မြှောက်ခြင်း (pointwise multiplication) အောက်တွင် အုပ်စုတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ပုံဖော်မှုနှစ်ခုဖြစ်သော <math>f, g \in M(S, G)</math> ၏ မြှောက်လဒ်ကို <math>(fg)(x) = f(x)g(x)</math> ဟု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ၎င်း၏ပြောင်းပြန်ကိုမူ <math>f^{-1}(x) = f(x)^{-1}</math> ဟု သတ်မှတ်သည်။ အကယ်၍ <math>G</math> သည် ဖလှယ်ရအုပ်စု (commutative group) ဖြစ်ခဲ့လျှင် <math>M(S, G)</math> သည်လည်း ဖလှယ်ရအုပ်စုဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခြေအနေမျိုးတွင် ၎င်းကို အပေါင်းပုံစံဖြစ်သော <math>f + g</math> ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည်။ === အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ၏ အုပ်စု (Group of Automorphisms) === ကတ်တဂိုရီ (category) တစ်ခုအတွင်းရှိ မည်သည့် အရာဝတ္ထု <math>A</math> အတွက်မဆို ၎င်း၏ [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်|အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (automorphisms) သည် ပေါင်းစပ်ခြင်းအောက်တွင် အုပ်စုတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ဤအုပ်စုကို <math>\text{Aut}(A)</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ ပါမြူတေးရှင်းအပြည့် အုပ်စု <math>\text{Perm}(S)</math> နှင့် ယေဘုယျ မျဉ်းဖြောင့်အုပ်စု <math>GL(V)</math> တို့ နှစ်ခုစလုံးသည် ဤပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ တည်ဆောက်ပုံ၏ တိကျသော ဥပမာများ ဖြစ်ကြသည်။ === စံ ကိန်းစနစ်များ (Standard Number Systems) === [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်းများ]] (rational numbers)၊ [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers) နှင့် [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]] (complex numbers) ၏ အစုတစ်ခုစီသည် အပေါင်းတွက်ချက်မှုအောက်တွင် အုပ်စုများကို အသီးသီးဖွဲ့စည်းကြသည်။ ထို့ပြင် ဤကိန်းစနစ်တစ်ခုစီအတွင်းရှိ သုညမဟုတ်သော အစုဝင်များ စုစည်းထားသည့် အစုများသည် မြှောက်ခြင်းတွက်ချက်မှုအောက်တွင် အုပ်စုများကို ဖွဲ့စည်းကြသည်။ == ကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{B}G</math> တည်ဆောက်ပုံ == <math>G</math> သည် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]]ရှိသော နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှုနှင့် ထပ်တူရအစုဝင် <math>e</math> တို့ ပါဝင်သည့် အုပ်စုတစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ ၎င်းတွက်ချက်မှုသည် မြှောက်ခြင်းတွက်ချက်မှု ဖြစ်သည်။ ကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{B}G</math> ကို <math>G</math> မှတစ်ဆင့် အောက်ပါအတိုင်း တည်ဆောက်သည်။ * '''အရာဝတ္ထုများ (Objects)''' - အရာဝတ္ထုများ စုစည်းမှုတွင် အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ တိကျစွာ ပါဝင်သည်။ ၎င်းကို ဤနေရာတွင် <math>*</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ * '''မော်ဖစ်ဇင်များ (Morphisms)''' - <math>*</math> မှ <math>*</math> သို့သွားသော မော်ဖစ်ဇင်များကို ဟွမ်း-အစု (hom-set) <math>\text{Hom}_{\mathbf{B}G}(*, *)</math> ဟု သင်္ကေတပြုပြီး ၎င်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုစီသည် အုပ်စု <math>G</math> ၏ အစုဝင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ ရှိသောကြောင့် မော်ဖစ်ဇင်တိုင်းသည် [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်]] (endomorphism) တစ်ခုစီ ဖြစ်သည်။ * '''ပေါင်းစပ်ခြင်း (Composition)''' - ပေါင်းစပ်၍ရသော မော်ဖစ်ဇင်စုံတွဲ <math>g, h \in \text{Hom}_{\mathbf{B}G}(*, *)</math> အတွက် ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ပေါင်းစပ်ခြင်း (categorical composition) <math>g \circ h</math> ကို အုပ်စုမြှောက်ခြင်း <math>gh</math> ဖြင့် သတ်မှတ်သည်။ * '''ထပ်တူရ မော်ဖစ်ဇင် (Identity Morphism)''' - တစ်ခုတည်းသော အရာဝတ္ထုအတွက် ထပ်တူရ မော်ဖစ်ဇင်ကို <math>1_{*}</math> ဟု သင်္ကေတပြုပြီး ၎င်းကို အုပ်စု ထပ်တူရအစုဝင် <math>e \in G</math> အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ === ကတ်တဂိုရီ နဂိုမှန်အဆိုများကို အတည်ပြုခြင်း (Verifying Category Axioms) === ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအဖြစ် ပြည့်စုံရန်အတွက် တည်ဆောက်ထားသော အချက်အလက်များသည် ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ နှင့် ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိ (unitality) တို့ကို ပြည့်စုံစေရမည်။ '''[[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]]''' - ပေါင်းစပ်၍ရသော မော်ဖစ်ဇင်သုံးခုတွဲ <math>f, g, h \in \text{Hom}_{\mathbf{B}G}(*, *)</math> အတွက် ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ပေါင်းစပ်ခြင်းသည် <math>(f \circ g) \circ h = f \circ (g \circ h)</math> ကို ပြည့်စုံစေရမည်။ <math>\mathbf{B}G</math> ရှိ ပေါင်းစပ်တွက်ချက်မှု၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ ၎င်းကို အောက်ပါ အုပ်စုမြှောက်ခြင်းအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်သည်။ <math>(fg)h = f(gh)</math> <math>G</math> သည် အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သောကြောင့် ၎င်း၏ နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှုသည် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ ရှိပြီးသားဖြစ်သဖြင့် ဤနဂိုမှန်အဆိုကို ပြည့်စုံစေသည်။ '''ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိ''' - မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင် <math>g \in \text{Hom}_{\mathbf{B}G}(*, *)</math> အတွက်မဆို ထပ်တူရ မော်ဖစ်ဇင်နှင့် ပေါင်းစပ်ခြင်းများသည် <math>1_{*} \circ g = g</math> နှင့် <math>g \circ 1_{*} = g</math> တို့ကို ပြည့်စုံစေရမည်။ <math>1_{*}</math> အစား အုပ်စု ထပ်တူရအစုဝင် <math>e</math> ကို အစားထိုးလိုက်သောအခါ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ <math>eg = g \quad \text{and} \quad ge = g</math> အုပ်စုတစ်ခုရှိ ထပ်တူရအစုဝင်၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ ဤအချက်သည် မူလကတည်းက ပြည့်စုံပြီးဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>\mathbf{B}G</math> သည် မှန်ကန်သော ကတ်တဂိုရီတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ === ဂရုပွိုက် ဂုဏ်သတ္တိကို အတည်ပြုခြင်း (Verifying Groupoid Property) === ဂရုပွိုက် (groupoid) ဆိုသည်မှာ မော်ဖစ်ဇင်တိုင်းသည် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) ဖြစ်သော ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ကတ်တဂိုရီတစ်ခုရှိ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုဖြစ်ရန် မော်ဖစ်ဇင် <math>f</math> အတွက် <math>f \circ f^{-1} = 1</math> နှင့် <math>f^{-1} \circ f = 1</math> ဖြစ်စေမည့် မော်ဖစ်ဇင် <math>f^{-1}</math> တစ်ခု တည်ရှိရန် လိုအပ်သည်။ ကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{B}G</math> အတွက် မော်ဖစ်ဇင်တိုင်းဖြစ်သော <math>g \in \text{Hom}_{\mathbf{B}G}(*, *)</math> သည် အုပ်စု <math>G</math> ၏ အစုဝင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အုပ်စု၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ အစုဝင် <math>g</math> တိုင်းတွင် အောက်ပါအခြေအနေကို ပြည့်စုံစေမည့် ပြောင်းပြန် <math>g^{-1} \in G</math> တစ်ခုစီ ပိုင်ဆိုင်သည်။ <math>gg^{-1} = e \quad \text{and} \quad g^{-1}g = e</math> ယင်းကို ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းသို့ ပြန်လည်ပြောင်းလဲလိုက်သောအခါ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ <math>g \circ g^{-1} = 1_{*} \quad \text{and} \quad g^{-1} \circ g = 1_{*}</math> ဤအချက်က <math>\mathbf{B}G</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>g</math> တိုင်းသည် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။ <math>\mathbf{B}G</math> သည် မော်ဖစ်ဇင်တိုင်း အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်နေသော အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာရှိသည့် ကတ်တဂိုရီတစ်ခု ဖြစ်သောကြောင့် အုပ်စုတစ်ခုသည် အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်း တိကျစွာပါဝင်သော ဂရုပွိုက်တစ်ခုနှင့် ထပ်တူညီကြောင်း (equivalent) အတည်ပြုနိုင်သည်။ == အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များအား ဖန်တာများအဖြစ် ရှုမြင်ခြင်း (Group Homomorphisms as Functors) == <math>G</math> နှင့် <math>H</math> တို့သည် အုပ်စုများ ဖြစ်ကြသည်ဟု ဆိုပါစို့။ ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီများကို <math>\mathbf{B}G</math> နှင့် <math>\mathbf{B}H</math> ဟု သတ်မှတ်မည်။ [[ဖန်တာ]] (functor) <math>F: \mathbf{B}G \to \mathbf{B}H</math> တစ်ခုတွင် အရာဝတ္ထုများ နှင့် မော်ဖစ်ဇင်များအပေါ် သက်ရောက်သည့် ပုံဖော်မှုများ ပါဝင်သည်။ * '''အရာဝတ္ထုများအပေါ် သက်ရောက်မှု (On Objects)''' - <math>F</math> သည် <math>\mathbf{B}G</math> ၏ တစ်ခုတည်းသော အရာဝတ္ထုကို <math>\mathbf{B}H</math> အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုတစ်ခုဆီသို့ ပုံဖော်ပေးရမည်။ <math>\mathbf{B}H</math> တွင် အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ ရှိသောကြောင့် ဤပုံဖော်မှုသည် အသေးအဖွဲဖြစ်ပြီး တစ်ခုတည်းသီးသန့် ဖြစ်သည်။ * '''မော်ဖစ်ဇင်များအပေါ် သက်ရောက်မှု (On Morphisms)''' - <math>F</math> သည် <math>\mathbf{B}G</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုစီတိုင်းအတွက် <math>\mathbf{B}H</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုစီကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ၎င်းသည် အုပ်စုများ၏ အခြေခံအစုများကြားရှိ ဖန်ရှင် <math>F: G \to H</math> တစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ဖန်တာ <math>F</math> သည် အောက်ပါ နဂိုမှန်အဆို (axioms) နှစ်ခုကို ပြည့်စုံစေရမည်။ * '''ထပ်တူရအစုဝင်ကို ထိန်းသိမ်းခြင်း (Preservation of Identity)''' - <math>F(1_{*}) = 1_{F(*)}</math> ဖြစ်သည်။ အုပ်စု သီအိုရီဆိုင်ရာ ဝေါဟာရအားဖြင့် ဤအချက်သည် <math>F</math> က <math>G</math> ၏ ထပ်တူရအစုဝင်ကို <math>H</math> ၏ ထပ်တူရအစုဝင်ဆီသို့ ပုံဖော်ပေးသည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် <math>F(e_G) = e_H</math> ဖြစ်သည်။ * '''ပေါင်းစပ်ခြင်းကို ထိန်းသိမ်းခြင်း (Preservation of Composition)''' - <math>\mathbf{B}G</math> အတွင်းရှိ ပေါင်းစပ်၍ရသော မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင်စုံတွဲ <math>g_1, g_2</math> အတွက်မဆို <math>F(g_2 \cdot g_1) = F(g_2) \cdot F(g_1)</math> ဖြစ်သည်။ [[အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ|အုပ်စု ကတ်တဂိုရီတစ်ခုတွင်]] ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ပေါင်းစပ်ခြင်းသည် အုပ်စုမြှောက်ခြင်းနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိသောကြောင့် ဤအချက်သည် <math>F(g_2 g_1) = F(g_2) F(g_1)</math> သို့ တိုက်ရိုက် ကူးပြောင်းသွားသည်။ ဤဖန်တာဖြစ်တည်မှု အခြေအနေ (functoriality conditions) နှစ်ခုသည် [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (group homomorphism) တစ်ခု၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ပါ နဂိုမှန်အဆိုများ အတိအကျပင် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီများအဖြစ် မှတ်ယူထားသည့် အုပ်စုများကြားရှိ ဖန်တာ တစ်ခုသည် ပုံမှန်အားဖြင့် အသုံးပြုလေ့ရှိသော အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် နှင့် အတိအကျ ထပ်တူညီသည်။ == ကွန်ဂျူဂိတ်အား သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းအဖြစ် ရှုမြင်ခြင်း (Conjugation as a Natural Transformation) == အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီများအဖြစ် မှတ်ယူထားသည့် အုပ်စုနှစ်ခု <math>G</math> နှင့် <math>H</math> တို့ကို စဉ်းစားကြည့်ပါ။ ထို့ပြင် ၎င်းတို့ကြားရှိ မျဉ်းပြိုင် [[ဖန်တာ|ဖန်တာအတွဲ]] (parallel pair of functors) <math>F, K: \mathbf{B}G \rightrightarrows \mathbf{B}H</math> ကိုလည်း စဉ်းစားပါ။ အထက်တွင် သက်သေပြခဲ့သည့်အတိုင်း <math>F</math> နှင့် <math>K</math> တို့သည် [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] ဖြစ်ကြသည်။ [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]] (natural transformation) <math>\alpha: F \Rightarrow K</math> တစ်ခုအတွက် အောက်ပါအချက်များ လိုအပ်သည်။ * '''အစိတ်အပိုင်းများ (Components)''' - <math>\mathbf{B}G</math> ၏ တစ်ခုတည်းသော အရာဝတ္ထုနှင့် ဆက်စပ်နေသည့် ပစ်မှတ် ကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{B}H</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သည်။ <math>\mathbf{B}H</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်များဆိုသည်မှာ ရိုးရှင်းစွာပင် <math>H</math> ၏ အစုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဤအစိတ်အပိုင်းကို အုပ်စုဝင် <math>h \in H</math> အဖြစ် သတ်မှတ်မည်။ * '''သဘာဝကျမှု အခြေအနေ (Naturality Condition)''' - <math>\mathbf{B}G</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင် <math>g</math> အတွက်မဆို သဘာဝကျမှုဆိုင်ရာ စတုရန်းသည် ဖလှယ်ရ ဂုဏ်သတ္တိပြည့်စုံစေရမည် (commute)။ သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း <math>\alpha: F \Rightarrow K</math> တစ်ခုအတွက် စည်းမျဉ်းအရ <math>K(g) \cdot \alpha_{*} = \alpha_{*} \cdot F(g)</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်သည်။ ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ မော်ဖစ်ဇင်များနေရာတွင် အုပ်စုဝင်များကို အစားထိုးလိုက်သောအခါ ပေါင်းစပ်တွက်ချက်မှုသည် <math>H</math> အတွင်းရှိ အုပ်စုမြှောက်ခြင်း ဖြစ်လာသည်။ ထို့ကြောင့် သဘာဝကျမှု အခြေအနေသည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်လာသည်။ <math>K(g) h = h F(g)</math> <math>H</math> သည် အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သောကြောင့် ပြောင်းပြန် <math>h^{-1}</math> မဖြစ်မနေ ရှိနေမည်ကို အာမခံနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုညီမျှခြင်း၏ ညာဘက်မှ <math>h^{-1}</math> ဖြင့် မြှောက်လိုက်သောအခါ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ <math>K(g) = h F(g) h^{-1}</math> ဤညီမျှခြင်းက ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် <math>K</math> သည် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် <math>F</math> အား အစုဝင် <math>h \in H</math> ဖြင့် ကွန်ဂျူဂိတ် ပြုလုပ်ထားခြင်း အတိအကျဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။ ထို့ကြောင့် [[အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ|အုပ်စု ကတ်တဂိုရီများကြားရှိ]] ဖန်တာများအကြား သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းတစ်ခုသည် ပစ်မှတ်အုပ်စုအတွင်းရှိ အစုဝင်တစ်ခုဖြင့် ကွန်ဂျူဂိတ်ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် အတိအကျ ကိုက်ညီနေကြောင်း တွေ့ရသည်။ == ကိုးကား == * {{cite book |last=Lang |first=Serge|title=Algebra |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=211 |edition=Revised 3rd |publisher=Springer-Verlag |location=New York |year=2002 |isbn=978-0-387-95385-4 |doi=10.1007/978-1-4613-0041-0 |pages=}} * {{Citation |last1=Dummit |first1=David S. |last2=Foote |first2=Richard M. |title=Abstract Algebra |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |date=2004}} [[ကဏ္ဍ:အုပ်စုသီအိုရီ]] [[ကဏ္ဍ:သရုပ်မဲ့ အက္ခရာသင်္ချာ]] g7mziqe49damafy08gxfkzqzwkp03vy 1055867 1055866 2026-09-30T20:14:27Z Mkant00 135890 format/hyperlinks 1055867 wikitext text/x-wiki {{အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ}} [[ဖိုင်:Rubik's_cube.svg|alt=A Rubik's cube with one side rotated|right|thumb|ရူဘစ်ကုဗတုံး (Rubik's Cube) ၏ လှည့်ကစားမှုများသည် ရူဘစ်ကုဗတုံး အုပ်စု (Rubik's Cube group) ကို ဖွဲ့စည်းသည်။]] [[သင်္ချာ|သင်္ချာပညာ]]တွင် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (group) ဆိုသည်မှာ [[အစုဝင်]] (element) နှစ်ခုကို ပေါင်းစပ်၍ ၎င်းအစုအတွင်းရှိ တတိယအစုဝင်တစ်ခုကို ထုတ်ပေးနိုင်သော [[နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု]] (binary operation) တစ်ခု ပါဝင်သည့် [[အစု]] (set) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းတွက်ချက်မှုသည် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associative property) ပြည့်စုံရမည်။ ထို့ပြင် [[ထပ်တူရအစုဝင်]] (identity element) တစ်ခု ပါရှိရမည်။ အစုဝင်တိုင်းတွင် [[ပြောင်းပြန် အစုဝင်|ပြောင်းပြန်အစုဝင်]] (inverse element) တစ်ခုစီ မဖြစ်မနေ ပါရှိရမည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (integers) သည် အပေါင်းတွက်ချက်မှု (addition operation) ဖြင့် အုပ်စုတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ [[ကိန်း|ကိန်းများ]]၊ ဂျီဩမေတြီပုံသဏ္ဌာန်များ (geometric shapes) နှင့် [[ပိုလီနိုမီရယ်]] ကိန်းရင်းများ (polynomial roots) ကဲ့သို့သော သင်္ချာတည်ဆောက်ပုံများ (mathematical structures) ကို တစ်ပြေးညီ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းနိုင်ရန်အတွက် အုပ်စုဟူသော သဘောတရားကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ [[ဂျီဩမေတြီ]] (geometry) ဘာသာရပ်တွင် [[ခေါက်ချိုးညီ|အချိုးညီမှုများ]] (symmetries) နှင့် ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ အသွင်ပြောင်းခြင်းများ (geometric transformations) ကို လေ့လာရာ၌ အုပ်စုများသည် သဘာဝအလျောက် ပေါ်ပေါက်လာသည်။ အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ အချိုးညီမှုများသည် အုပ်စုတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ၎င်းကို ထိုအရာဝတ္ထု၏ အချိုးညီအုပ်စု (symmetry group) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ထို့ပြင် သတ်မှတ်ထားသော အမျိုးအစားတစ်ခု၏ အသွင်ပြောင်းခြင်းများသည် ယေဘုယျအုပ်စု (general group) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ဂျီဩမေတြီရှိ အချိုးညီအုပ်စုများတွင် လီအုပ်စုများ (Lie groups) ပါဝင်လာတတ်သည်။ လီအုပ်စုများကို အမှုန်ရူပဗေဒ (particle physics) ၏ စံမော်ဒယ် (Standard Model) တွင်လည်း တွေ့ရှိရသည်။ ပွန်ကာရေး အုပ်စု (Poincaré group) ဆိုသည်မှာ အထူးနှိုင်းရသီအိုရီ (special relativity) ရှိ အာကာသအချိန် (spacetime) ၏ အချိုးညီမှုများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော လီအုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သည်။ မော်လီကျူး ဓာတုဗေဒ (molecular chemistry) တွင် အချိုးညီမှုကို ဖော်ပြရာ၌ အမှတ်အုပ်စုများ (point groups) ကို အသုံးပြုကြသည်။ ပိုလီနိုမီရယ် [[ညီမျှခြင်း|ညီမျှခြင်းများ]] (polynomial equations) ကို လေ့လာရာမှ အုပ်စုဟူသော သဘောတရား ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ 1830 ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အေဗာရစ်စ် ဂယ်လ်ဝါ (Évariste Galois) သည် ညီမျှခြင်းတစ်ခု၏ ကိန်းရင်းများ (roots) မှဖြစ်ပေါ်လာသော အချိုးညီအုပ်စုအတွက် အုပ်စုဟူသော ဝေါဟာရကို စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ၎င်းကို ယခုအခါ [[ဂယ်လ်ဝါ အုပ်စု]] (Galois group) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ [[ကိန်းသီအိုရီ]] (number theory) နှင့် ဂျီဩမေတြီ ကဲ့သို့သော အခြားနယ်ပယ်များမှ ပံ့ပိုးမှုများ ရရှိပြီးနောက် အုပ်စုသဘောတရားကို ယေဘုယျပြုချဲ့ထွင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် 1870 ဝန်းကျင်တွင် ခိုင်မာစွာ အခြေချနိုင်ခဲ့သည်။ ခေတ်သစ် [[အုပ်စုသီအိုရီ]] (modern group theory) သည် သင်္ချာဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး အုပ်စုများကို သီးခြားလေ့လာသည်။ အုပ်စုများကို စူးစမ်းလေ့လာရန်အတွက် သင်္ချာပညာရှင်များသည် ၎င်းတို့ကို ပိုမိုသေးငယ်ပြီး နားလည်ရလွယ်ကူသော အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် ခွဲထုတ်ရန် အယူအဆအမျိုးမျိုးကို တီထွင်ခဲ့ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[အုပ်စုပိုင်း|အုပ်စုပိုင်းများ]] (subgroups)၊ [[စားလဒ်အုပ်စု|စားလဒ်အုပ်စုများ]] (quotient groups) နှင့် ရိုးရှင်းအုပ်စုများ (simple groups) တို့ဖြစ်သည်။ အုပ်စုသီအိုရီ ပညာရှင်များသည် အုပ်စုများ၏ သရုပ်မဲ့ဂုဏ်သတ္တိများ (abstract properties) အပြင် ၎င်းတို့ကို ခိုင်မာစွာ ဖော်ပြနိုင်သည့် နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးကိုလည်း လေ့လာကြသည်။ ၎င်းမှာ အုပ်စု၏ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုများ (representations of the group) မှတစ်ဆင့် လေ့လာခြင်းဖြစ်သည်။ တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ အုပ်စုသီအိုရီ (computational group theory) ရှုထောင့်မှလည်း လေ့လာကြသည်။ အဆုံးရှိအုပ်စုများ (finite groups) အတွက် သီအိုရီတစ်ခုကို တီထွင်ခဲ့ပြီး 2004 ခုနှစ်တွင် အဆုံးရှိရိုးရှင်းအုပ်စုများကို အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း (classification of finite simple groups) ဖြင့် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ 1980 ပြည့်လွန်နှစ်များ နှောင်းပိုင်းမှစ၍ အဆုံးရှိထုတ်လုပ်ကိန်းပါ အုပ်စုများ (finitely generated groups) ကို ဂျီဩမေတြီပုံသဏ္ဌာန်များအဖြစ် လေ့လာသည့် ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ အုပ်စုသီအိုရီ (geometric group theory) သည် အုပ်စုသီအိုရီတွင် တက်ကြွသော နယ်ပယ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == အုပ်စု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Definition of Group) == အုပ်စုတစ်ခုကို မည်သည့် [[အစုဝင်]] (element) <math>a, b \in G</math> နှစ်ခုကိုမဆို <math>a \star b \in G</math> အစုဝင်တစ်ခုသို့ ပုံဖော်ပေးသော [[နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု]] (binary operation) ပါဝင်သည့် [[အစု]] (set) <math>G</math> အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ဤအက္ခရာသင်္ချာတည်ဆောက်ပုံ (algebraic structure) သည် အောက်ပါ ပကတိဖြစ်သော အုပ်စု [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုများ]] (group axioms) ကို ပြည့်စုံစေရမည်။ * '''[[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associativity)''' :မည်သည့် <math>a,b,c \in G</math> အတွက်မဆို <math>(a \star b) \star c = a \star (b \star c)</math> ဖြစ်သည်။ * '''[[ထပ်တူရအစုဝင်]] (identity element)''' :မည်သည့် <math>a \in G</math> အတွက်မဆို <math>e \star a = a \star e = a</math> ဖြစ်စေမည့် ထပ်တူရအစုဝင် <math>e \in G</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ * '''ပြောင်းပြန်များ (inverses)''' :မည်သည့် <math>a \in G</math> အတွက်မဆို <math>a \star a^{-1} = a^{-1} \star a = e</math> ဖြစ်စေမည့် ပြောင်းပြန် <math>a^{-1} \in G</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် မည်သည့် <math>a</math> အတွက်မဆို ၎င်း၏ပြောင်းပြန် <math>a^{-1}</math> သည် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique) အရာဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် <math>G</math> သည် ဗလာမဟုတ်သောအစု (non-empty set) ဖြစ်သည်။ [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] (abelian group) ဆိုသည်မှာ အစုဝင်နှစ်ခု မြှောက်သည့် အစီအစဉ်သည် အရေးမကြီးသော အုပ်စုတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ၎င်းသည် [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (commutativity) ဖြစ်သော မည်သည့် <math>a,b \in G</math> အတွက်မဆို <math>a \star b = b \star a</math> ကို ပြည့်စုံစေသည်။ == အခြေခံ ဂုဏ်သတ္တိများ (Elementary Properties) == === ပြောင်းပြန်နှင့် ထပ်တူရအစုဝင်၏ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်မှု (Uniqueness of Identity and Inverse) === [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုများ]]မှတစ်ဆင့် အုပ်စုတစ်ခု၏ ထပ်တူရအစုဝင် <math>e</math> သည် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော အရာဖြစ်ကြောင်းနှင့် သတ်မှတ်ထားသော မည်သည့်အစုဝင်၏ ပြောင်းပြန် <math>a^{-1}</math> ကိုမဆို တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်စွာ သတ်မှတ်နိုင်ကြောင်း ကောက်ချက်ချနိုင်သည်။ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော အဓိပ္ပာယ်အရ အုပ်စုတစ်ခု ဆိုသည်မှာ အစုဝင်တိုင်းတွင် ပြောင်းပြန် တစ်ခုစီရှိနေသော [[မိုနွိုက်]] (monoid) တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ မိုနွိုက်တစ်ခုအတွင်းရှိ အစုဝင် <math>x</math> တွင် ပြောင်းပြန်တစ်ခု တည်ရှိပါက ထိုပြောင်းပြန်သည် တစ်ခုတည်းသီးသန့် ဖြစ်သည်။ ဤတစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော ပြောင်းပြန်ကို မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သင်္ကေတများစာရင်း|သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း]] (multiplicative notation) ဖြင့် <math>x^{-1}</math> ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည်။ အပေါင်းအခြေခံ သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (additive notation) တွင်မူ <math>-x</math> ဟု ရေးသားသည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>y</math> နှင့် <math>y'</math> နှစ်ခုစလုံးသည် အစုဝင် <math>x</math> ၏ ပြောင်းပြန်များဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြည့်ပါ။ ထပ်တူရအစုဝင် (unit element) <math>e</math> ၏ ဂုဏ်သတ္တိများ၊ ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ နှင့် ပြောင်းပြန်၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်တို့ကို အသုံးပြု၍ တွက်ချက်မည်ဆိုလျှင် <math>y' = y'e = y'(xy) = (y'x)y = ey = y</math> ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>y' = y</math> ဖြစ်ကြောင်း [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သက်သေပြခြင်း|သက်သေပြနိုင်သည်]]။ ထို့အပြင် ချေဖျက်ခွင့် (cancellation) နိယာမများသည် ဤတည်ဆောက်ပုံအတွင်း၌ ယေဘုယျအားဖြင့် မှန်ကန်သည်။ အကယ်၍ <math>au = av</math> သို့မဟုတ် <math>ub = vb</math> ဖြစ်ပါက <math>u = v</math> ဖြစ်သည်။ === အနုတ်ထပ်ကိန်းများ (Negative Exponents) === အုပ်စုတစ်ခုအတွင်းရှိ မည်သည့်အစုဝင် <math>x</math> နှင့် အပေါင်းကိန်းပြည့် (positive integer) <math>n</math> အတွက်မဆို အနုတ်ထပ်ကိန်း (negative exponent) ကို <math>x^{-n} = (x^{-1})^n</math> ဟု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ဤအဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ မိုနွိုက်များအတွက် ပြဋ္ဌာန်းထားသော ပုံမှန်ထပ်ကိန်းတင်ခြင်း စည်းမျဉ်းများကို ကိန်းပြည့်များအားလုံးအထိ တိုးချဲ့အသုံးပြုနိုင်သည်။ === ဘယ်-ယူနစ်နှင့် ဘယ်-ပြောင်းပြန်များ လုံလောက်မှု (Sufficiency of Left Unit and Left Inverses) === အစု <math>G</math> တွင် ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိရှိသော တွက်ချက်မှုတစ်ခု ပါဝင်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ အကယ်၍ <math>G</math> တွင် ဘယ်-ယူနစ် (left unit) <math>e</math> ပါဝင်ခဲ့လျှင် မည်သည့် <math>x \in G</math> အတွက်မဆို <math>ex = x</math> ဖြစ်မည်။ ထို့ပြင် အစုဝင်တိုင်းတွင် [[ပြောင်းပြန် အစုဝင်|ဘယ်-ပြောင်းပြန်]] (left inverse) တစ်ခုစီ ရှိခဲ့လျှင် မည်သည့် <math>x \in G</math> အတွက်မဆို <math>yx = e</math> ဖြစ်စေမည့် <math>y \in G</math> တစ်ခု တည်ရှိမည်။ ဤအခြေအနေများ ပြည့်စုံပါက <math>e</math> သည် နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် ယူနစ် (two-sided unit) ဖြစ်လာသည်။ ထို့အတူ ဘယ်-ပြောင်းပြန်တိုင်းသည် နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် ပြောင်းပြန် (two-sided inverse) ဖြစ်လာသောကြောင့် <math>G</math> သည် အုပ်စုတစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုနိုင်သည်။ <math>a \in G</math> ဟု သတ်မှတ်ပြီး <math>b \in G</math> သည် <math>a</math> ၏ ဘယ်-ပြောင်းပြန်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ ထို့ကြောင့် <math>ba = e</math> ဖြစ်သည်။ ညီမျှခြင်း၏ ညာဘက်ခြမ်း နှစ်ဖက်စလုံးကို <math>b</math> ဖြင့် မြှောက်လိုက်သောအခါ <math>bab = eb</math> ကို ရရှိမည်။ <math>e</math> သည် ဘယ်-ယူနစ်ဖြစ်သောကြောင့် <math>eb = b</math> ဖြစ်ပြီး <math>bab = b</math> သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။ ယခုအခါ <math>c \in G</math> သည် <math>b</math> ၏ ဘယ်-ပြောင်းပြန်ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ပါက <math>cb = e</math> ဖြစ်လာမည်။ အထက်ပါညီမျှခြင်း <math>bab = b</math> ၏ ဘယ်ဘက်ခြမ်း နှစ်ဖက်စလုံးကို <math>c</math> ဖြင့် မြှောက်လိုက်လျှင် <math>cbab = cb</math> ရရှိမည်ဖြစ်သည်။ <math>cb</math> နေရာတွင် <math>e</math> ကို အစားထိုးလိုက်သောအခါ <math>eab = e</math> ဖြစ်သွားပြီး ယင်းမှတစ်ဆင့် <math>ab = e</math> ဟု ထပ်မံရရှိသည်။ ဤအချက်က <math>b</math> သည် <math>a</math> အတွက် [[ပြောင်းပြန် အစုဝင်|ညာ-ပြောင်းပြန်]] (right inverse) လည်းဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။ <math>ab = e</math> ဖြစ်သောကြောင့် <math>a</math> သည်လည်း <math>b</math> ၏ ဘယ်-ပြောင်းပြန် ဖြစ်လာသည်။ ထို့ပြင် <math>ae</math> ကို တွက်ချက်ခြင်းဖြင့် <math>e</math> သည် ညာ-ယူနစ် (right unit) အဖြစ် မည်သို့လုပ်ဆောင်ကြောင်းကို အောက်ပါအတိုင်း ပြသနိုင်သည်။ <math>ae = a(ba) = (ab)a = ea = a</math> <math>e</math> သည် နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် ယူနစ်ဖြစ်ပြီး အစုဝင်တိုင်းတွင် နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် ပြောင်းပြန်ရှိနေသောကြောင့် <math>G</math> ကို အုပ်စုတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သည်။ == အစီအစဉ်(Order) == အရာဝတ္ထု၏ အဆုံးရှိ (finite) သို့မဟုတ် [[အနန္တ]] (infinite) သဘာဝကို နည်းလမ်းနှစ်မျိုးဖြင့် ပမာဏသတ်မှတ်သည်။ <math>\vert G\vert</math> ဖြင့် သင်္ကေတပြုသော အုပ်စုတစ်ခု၏ အစီအစဉ် (order) သည် အစု <math>G</math> အတွင်းရှိ အစုဝင်များ၏ စုစုပေါင်းအရေအတွက်ဖြစ်သည်။ <math>\vert x\vert</math> ဖြင့် သင်္ကေတပြုသော သတ်မှတ်ထားသည့် အစုဝင် <math>x \in G</math> တစ်ခု၏ အစီအစဉ်သည် <math>x^n = 1</math> ဖြစ်စေမည့် အငယ်ဆုံး အပေါင်း[[ကိန်းပြည့်]] (positive integer) <math>n</math> ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ထိုသို့သော ကိန်းပြည့် မတည်ရှိပါက အဆိုပါအစုဝင်တွင် အနန္တ အစီအစဉ် ရှိသည်။ == အုပ်စုပိုင်းများ နှင့် အစုပိုင်းများ (Subgroups and Subsets) == အကယ်၍ <math>G</math> ၏ [[အစုပိုင်း]] (subset) <math>H</math> သည် ဗလာမဟုတ်သောအစု ဖြစ်ပြီး အုပ်စုဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုနှင့် ပြောင်းပြန်များအောက်တွင် [[အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ]] (closure property) ရှိပါက ၎င်းသည် [[အုပ်စုပိုင်း]]တစ်ခုအဖြစ် ဖွဲ့စည်းသည်။ ၎င်းကို <math>H \le G</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ စံ အုပ်စုပိုင်း စံသတ်မှတ်ချက်အရ ၎င်းသည် မည်သည့် <math>x, y \in H</math> အတွက်မဆို <math>xy^{-1} \in H</math> ဖြစ်ကြောင်း စစ်ဆေးခြင်းနှင့် အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီသည် (equivalent)။ အုပ်စု <math>G</math> ၏ ဗလာမဟုတ်သော မည်သည့် အုပ်စုပိုင်းများ မိသားစု၏ ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection) မဆိုသည် <math>G</math> ၏ အုပ်စုပိုင်းတစ်ခုပင် ဖြစ်လာသည်။ သတ်မှတ်ထားသော အစုပိုင်း <math>A</math> ပါဝင်သည့် အငယ်ဆုံး အုပ်စုပိုင်းသည် ထုတ်လုပ်ခံ အုပ်စုပိုင်း (generated subgroup) <math>\langle A \rangle</math> ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် <math>A</math> ပါဝင်သော <math>G</math> ၏ အုပ်စုပိုင်းအားလုံး၏ ထပ်တူပိုင်းအစုဖြစ်သည်။ <math>G</math> သည် အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>S</math> သည် ၎င်း၏ အစုပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ <math>G</math> ၏ အစုဝင်တိုင်းကို <math>S</math> မှ အစုဝင်များနှင့် ၎င်းတို့၏ ပြောင်းပြန်များကို အသုံးပြု၍ အဆုံးရှိ [[မြှောက်လဒ်]]များ (finite products) အဖြစ် ဖော်ပြနိုင်ပါက အစု <math>S</math> သည် <math>G</math> ကို ထုတ်လုပ်ပေးသည် (generates) ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ဤအခြေအနေကို <math>G = \langle S \rangle</math> ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည်။ အခြားတစ်နည်းအားဖြင့် <math>S</math> ကို ငုံထားသည့် (contain) <math>G</math> ၏ အငယ်ဆုံး အုပ်စုပိုင်းသည် <math>G</math> ကိုယ်တိုင်ဖြစ်နေပါက <math>G</math> သည် <math>S</math> မှ ထုတ်လုပ်ပေးသော အုပ်စုဖြစ်သည်။ ယင်းသို့ မြှောက်လဒ်များအားလုံး စုစည်းထားသော အစုသည် မူလသဘောတရားအရ <math>S</math> ကို ငုံထားသည့် အငယ်ဆုံး အုပ်စုပိုင်းကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ဗလာမြှောက်လဒ် (empty product) သည် ယူနစ်အစုဝင်ကို ထုတ်ပေးမည်ဖြစ်သည်။ <math>G</math> အတွင်းရှိ အဆုံးရှိအစုဝင်များ ဖြစ်ကြသော <math>x_1, \dots, x_n</math> မှ ထုတ်လုပ်ပေးသော အုပ်စုပိုင်းကို <math>\langle x_1, \dots, x_n \rangle</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ ၎င်းသည် ကိန်းပြည့်များဖြစ်သော <math>k_1, \dots, k_r \in \mathbf{Z}</math> ကို အသုံးပြု၍ <math>x_{i_1}^{k_1} \cdots x_{i_r}^{k_r}</math> ပုံစံဖြင့် ဖော်ပြနိုင်သော အစုဝင်အားလုံး ပါဝင်သည့် အစုဖြစ်သည်။ အစုဝင်တစ်ခုတည်းဖြစ်သော <math>x \in G</math> သည် [[ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု|ဆိုက်ကလစ်အုပ်စုပိုင်း တစ်ခု]]ကို ထုတ်လုပ်ပေးမည်ဖြစ်သည်။ == တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ အုပ်စုပိုင်းများ (Structural Subgroups) == သီးခြား [[အုပ်စုပိုင်း|အုပ်စုပိုင်းများ]]သည် <math>G</math> အတွင်းရှိ ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိနှင့် မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ (invariance) တို့ကို အမျိုးအစားခွဲခြားပေးသည်။ * ဗဟို (center) <math>Z(G)</math> သည် <math>G</math> ၏ အစုဝင်အားလုံးနှင့် ဖလှယ်၍ရသည် (commutes) ဖြစ်သော အစုဝင်များပါဝင်သည့် [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန် အုပ်စုပိုင်း]] (abelian subgroup) ဖြစ်သည်။ * ဗဟိုပြုအုပ်စု (centralizer) <math>C_G(A)</math> သည် သတ်မှတ်ထားသော အစုပိုင်း <math>A</math> ၏ အစုဝင်တိုင်းနှင့် ဖလှယ်၍ရသော အစုဝင်များ၏ အုပ်စုပိုင်းဖြစ်သည်။ * မူမှန်ပြုအုပ်စု (normalizer) <math>N_G(A)</math> သည် ဗဟိုပြုအုပ်စုကို ငုံထားသည်ဖြစ်ပြီး <math>gAg^{-1} = A</math> ဖြစ်စေသော <math>g \in G</math> အစုဝင်များ ပါဝင်သည့် အုပ်စုပိုင်းဖြစ်သည်။ == မူမှန်အုပ်စုပိုင်းများနှင့် စားလဒ်များ (Normal Subgroups and Quotients) == အကယ်၍ အုပ်စုပိုင်း <math>N</math> သည် <math>G</math> ၏ မည်သည့်အစုဝင်ဖြင့်မဆို ကွန်ဂျူဂိတ် (conjugation) ပြုလုပ်ခြင်းအောက်တွင် မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ ရှိပါက ၎င်းကို [[မူမှန်အုပ်စုပိုင်း]] (normal subgroup) အဖြစ် အမျိုးအစားခွဲခြားသည်။ ဤဂုဏ်သတ္တိမှာ <math>gNg^{-1} = N</math> ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို <math>N \trianglelefteq G</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ [[ကိုဆက်|ဘယ်-ကိုဆက်များ]] (left cosets) သည် အရွယ်အစားတူညီသော ဘုံမပါသော အစုပိုင်းများ (disjoint subsets) ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့ကို <math>gN</math> ဖြင့် သင်္ကေတပြုသည်။ ဤဂုဏ်သတ္တိသည် ၎င်းတို့အား <math>(uN)(vN) = (uv)N</math> တွက်ချက်မှုအောက်တွင် သီးခြားအုပ်စုတစ်ခုအဖြစ် ဖွဲ့စည်းခွင့်ပေးသည်။ ဤသို့ရရှိလာသော တည်ဆောက်ပုံသည် [[စားလဒ်အုပ်စု]] (quotient group) သို့မဟုတ် ဖက်တာအုပ်စု (factor group) <math>G/N</math> ဖြစ်သည်။ == အုပ်စုသစ်များ တည်ဆောက်ခြင်း (Constructing New Groups) == ရှိရင်းစွဲအုပ်စုများမှ ပိုမိုကြီးမားသော အုပ်စုများကို [[တိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ်|တိုက်ရိုက်မြှောက်လဒ်များ]] (direct products) မှတစ်ဆင့် တည်ဆောက်နိုင်သည်။ <math>\{G_i\}_{i \in I}</math> ကို အုပ်စုများ စုစည်းမှု (family of groups) တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပါမည်။ တိုက်ရိုက်မြှောက်လဒ် <math>\prod_{i \in I} G_i</math> ဆိုသည်မှာ အစု <math>G_i</math> များ၏ အစုသီအိုရီဆိုင်ရာ [[ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်]] (Cartesian product) ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို သက်ဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းများအလိုက် တွက်ချက်မှုများ (component-wise operations) ဖြင့် အုပ်စု တည်ဆောက်ပုံတစ်ခုအဖြစ် ဖန်တီးထားခြင်းဖြစ်သည်။ အစုဝင်နှစ်ခုဖြစ်သော <math>(x_i)_{i \in I}</math> နှင့် <math>(y_i)_{i \in I}</math> တို့၏ မြှောက်လဒ်ကို <math>(x_i)_{i \in I} (y_i)_{i \in I} = (x_i y_i)_{i \in I}</math> ဟု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ယူနစ်အစုဝင်သည် သက်ဆိုင်ရာ ယူနစ်အစုဝင်များ၏ မိသားစုဖြစ်သော <math>(e_i)_{i \in I}</math> ဖြစ်သည်။ ပြောင်းပြန်ကိုလည်း သက်ဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းများအလိုက် တွက်ချက်ပြီး <math>(x_i^{-1})_{i \in I}</math> ဟု သတ်မှတ်သည်။ အုပ်စုနှစ်ခုဖြစ်သော <math>G_1</math> နှင့် <math>G_2</math> အတွက်ဆိုလျှင် ဤသဘောတရားသည် ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ် <math>G_1 \times G_2</math> အဖြစ်သို့ လျော့ကျသွားမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းအခြေအနေတွင် မြှောက်လဒ်ကို <math>(x_1, x_2)(y_1, y_2) = (x_1 y_1, x_2 y_2)</math> ဟု တွက်ချက်နိုင်သည်။ တစ်ပိုင်းတိုက်ရိုက်မြှောက်လဒ်များ (semidirect products) <math>H \rtimes K</math> သည် မူမှန်အုပ်စုပိုင်း <math>H</math>၊ အုပ်စုပိုင်း <math>K</math> နှင့် သီးခြား [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (homomorphism) <math>\phi: K \to \text{Aut}(H)</math> တို့ကို အသုံးပြု၍ ပိုမိုရှုပ်ထွေးသော တည်ဆောက်ပုံကို ပေးစွမ်းသည်။ ၎င်းဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်သည် ကွန်ဂျူဂိတ် ပြုလုပ်ခြင်းမှတစ်ဆင့် <math>K</math> က <math>H</math> အပေါ် မည်သို့ [[အုပ်စုသက်ရောက်ချက်|သက်ရောက်ချက်]] (action) ရှိသည်ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ == အုပ်စု ဥပမာများ (Examples of Groups) == === ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု (Cyclic Group) === အကယ်၍ အုပ်စု <math>G</math> အတွင်းရှိ အစုဝင်တိုင်းကို သတ်မှတ်ထားသော အစုဝင် <math>a \in G</math> ၏ ထပ်ကိန်း <math>a^n</math> (ကိန်းပြည့် <math>n</math>) ပုံစံဖြင့် ရေးသားနိုင်ပါက ထိုအုပ်စု <math>G</math> ကို [[ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု]] (cyclic group) ဟု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အစုဝင်တစ်ခုတည်းကသာ အပြည့်အဝ ထုတ်လုပ်ပေးသော အုပ်စုများဖြစ်ပြီး <math>Z_n</math> သို့မဟုတ် <math>\mathbb{Z}</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ ထိုအစုဝင် <math>a</math> ကို ဆိုက်ကလစ်ထုတ်လုပ်ကိန်း (cyclic generator) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ အကယ်၍ အုပ်စုကို အပေါင်းသင်္ကေတစနစ်ဖြင့် ရေးသားထားပါက အစုဝင်တိုင်းကို <math>na</math> ပုံစံဖြင့် ဖော်ပြနိုင်သည်။ * ကိန်းပြည့်များအစု <math>\mathbf{Z}</math> သည် အပေါင်းအခြေခံ ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် <math>1</math> နှင့် <math>-1</math> ဟူ၍ ထုတ်လုပ်ကိန်း နှစ်ခု တိတိကျကျ ပါဝင်သည်။ * သတ်မှတ်ထားသော အပေါင်းကိန်းပြည့် <math>n</math> တစ်ခုအတွက် [[ကိန်းထွေး]]စနစ်အတွင်းရှိ <math>n</math>ကြိမ်မြောက် ယူနစ်ရင်းများ (n-th roots of unity) သည် အရွယ်အစား <math>n</math> ရှိသော မြှောက်ခြင်းအခြေခံ ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ အစုဝင် <math>e^{2\pi i/n}</math> သည် ဤအုပ်စုအတွက် ထုတ်လုပ်ကိန်း တစ်ခုဖြစ်သည်။ * ဤအုပ်စုအတွက် အခြားသော ထုတ်လုပ်ကိန်းများသည် <math>e^{2\pi ir/n}</math> ပုံစံဖြင့် တည်ရှိကြသည်။ ဤနေရာတွင် <math>r \in \mathbf{Z}</math> ဖြစ်ပြီး <math>r</math> သည် <math>n</math> နှင့် [[နှိုင်းရသုဒ္ဓ]] (relatively prime) ဖြစ်ရမည်။ ဤအုပ်စုအတွက် ထုတ်လုပ်ကိန်းကို ပရစ်မစ်တစ် <math>n</math>ကြိမ်မြောက် ယူနစ်ရင်း (primitive n-th root of unity) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ === ပါမြူတေးရှင်းအပြည့် အုပ်စုများ (Symmetric Groups) === <math>S</math> ကို ဗလာမဟုတ်သောအစုတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပါ။ <math>S</math> မှ <math>S</math> သို့ ကိုယ်တိုင်ပြန်လည်ပုံဖော်ထားသော [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သော ပုံဖော်မှုများ]] (bijective mappings) သို့မဟုတ် ဘိုင်ဂျက်ရှင်းများ (bijections) အားလုံးပါဝင်သည့် အစုသည် [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] [[ပေါင်းစပ်ခြင်း အော်ပရေတာ|ပေါင်းစပ်ခြင်း]] (function composition) အောက်တွင် အုပ်စုတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ထပ်တူရ ပုံဖော်မှု (identity map) သည် ၎င်း၏ ယူနစ်အစုဝင် ဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုကို [[ပါမြူတေးရှင်းအပြည့် အုပ်စု|ပါမြူတေးရှင်းအပြည့်အုပ်စု]]ဟုခေါ်ဆိုပြီး <math>S_n</math> သို့မဟုတ် <math>\operatorname{Sym}(n)</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ ၎င်း၏ အစုဝင်များကို ပါမြူတေးရှင်းများ (permutations) ဟု သုံးနှုန်းသည်။ အစုဝင် <math>n</math> ခုပါသော အစုတစ်ခုအတွက် ၎င်းသည် <math>\vert S_n\vert = n!</math> အစီအစဉ်ရှိသည်။ <math>n \ge 3</math> အတွက် ၎င်းသည် အဘီလီယန်မဟုတ်သော အုပ်စုဖြစ်သည်။ [[အလှည့်ကျ အုပ်စု]] (alternating group) <math>A_n</math> သည် ၎င်း၏ စုံကိန်းဖြစ်သော ပါမြူတေးရှင်း (even permutation) များပါဝင်သည့် မူမှန်အုပ်စုပိုင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အစီအစဉ် <math>n!/2</math> ရှိသည်။ === ဒိုင်ဟီဒရယ် အုပ်စုများ (Dihedral Groups) === ဒိုင်ဟီဒရယ် အုပ်စုများ <math>D_{2n}</math> သည် ပုံမှန် <math>n</math>-ဂံတစ်ခု၏ အချိုးညီမှုများ (symmetries) အုပ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အစီအစဉ် <math>2n</math> ရှိပြီး လှည့်ခြင်း (rotation) <math>r</math> နှင့် အချိုးညီရောင်ပြန်ဟပ်ခြင်း (reflection) <math>s</math> တို့က ထုတ်လုပ်ပေးသည်။ ၎င်းတို့သည် <math>r^n = 1</math>၊ <math>s^2 = 1</math> နှင့် <math>rs = sr^{-1}</math> ဟူသော ဆက်သွယ်ချက်များ (relations) ဖြင့် ကန့်သတ်ထားသည်။ === ယေဘုယျ မျဉ်းဖြောင့်အုပ်စု နှင့် ကိန်းအုံ အုပ်စုများ (General Linear Group and Matrix Groups) === <math>k</math> သို့မဟုတ် <math>F</math> ကို [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး <math>V</math> ကို ထိုဖီးလ်ဒ်အပေါ်အခြေခံထားသော [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (vector space) တစ်ခုအဖြစ် ယူဆပါ။ <math>V</math> မှ <math>V</math> သို့ ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော (invertible) [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှုများ]] (linear maps) စုစည်းထားသည့် အစုသည် ပေါင်းစပ်ခြင်းအောက်တွင် အုပ်စုတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ဤအုပ်စုကို [[ယေဘုယျ မျဉ်းဖြောင့်အုပ်စု]] (general linear group) ဟုခေါ်ဆိုပြီး <math>GL(V)</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ အလားတူပင် ဖီးလ်ဒ်မှ အစုဝင်များပါဝင်သော ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သည့် <math>n \times n</math> [[ကိန်းအုံ|ကိန်းအုံများ]] (matrices) အားလုံးပါဝင်သည့် အစုသည် [[မြှောက်လဒ်|ကိန်းအုံမြှောက်ခြင်း]] (matrix multiplication) အောက်တွင် အုပ်စုတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းပြီး ၎င်းကို ကိန်းအုံ အုပ်စုများ <math>GL_n(F)</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ <math>n \ge 2</math> ဖြစ်သော အခြေအနေများတွင် ဤအုပ်စုသည် ဖလှယ်၍မရသော ဂုဏ်သတ္တိရှိသည်။ === ကွာတာနီယွန် အုပ်စု နှင့် အစီအစဉ်-၈ ရှိသော ဖလှယ်၍မရသည့် အုပ်စုများ (Quaternion Group and Non-abelian Groups of Order 8) === အစီအစဉ် 8 ရှိသော ဖလှယ်၍မရသည့် အုပ်စုများ (non-abelian group) နှစ်ခု တည်ရှိသည်။ ပထမတစ်ခုမှာ စတုရန်း၏ အချိုးညီမှုများ အုပ်စု (group of symmetries of the square) ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အစုဝင်နှစ်ခုဖြစ်သော <math>\sigma</math> နှင့် <math>\tau</math> တို့ဖြင့် ထုတ်လုပ်ထားပြီး ၎င်းတို့သည် <math>\sigma^4 = \tau^2 = e</math> နှင့် <math>\tau\sigma\tau^{-1} = \sigma^3</math> ဟူသော ဆက်သွယ်ချက်များကို လိုက်နာကြသည်။ ဒုတိယတစ်ခုမှာ [[ကွာတာနီယွန်|ကွာတာနီယွန် အုပ်စု]] (quaternion group) <math>Q_8</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို <math>\pm 1, \pm i, \pm j, \pm k</math> အစုဝင်များဖြင့် သတ်မှတ်ထားပြီး <math>i</math> နှင့် <math>j</math> တို့ဖြင့် ထုတ်လုပ်ထားသည်။ <math>k = ij</math> နှင့် <math>m = i^2</math> ဟု သတ်မှတ်လိုက်ပါက ၎င်း၏ တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ချက်များကို <math>i^2 = j^2 = k^2 = -1</math> နှင့် <math>ij = k</math> သို့မဟုတ် <math>i^4 = j^4 = k^4 = e</math> ၊ <math>i^2 = j^2 = k^2 = m</math> နှင့် <math>ij = mji</math> ဟု ဖော်ပြနိုင်သည်။ === ပုံဖော်မှုများ၏ အုပ်စု (Group of Mappings) === <math>G</math> သည် အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>S</math> သည် ဗလာမဟုတ်သောအစု တစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ယူဆပါ။ <math>S</math> မှ <math>G</math> သို့ ပုံဖော်ထားသော ဖန်ရှင်များ၏ အစု <math>M(S, G)</math> သည် သက်ဆိုင်ရာအမှတ်များ မြှောက်ခြင်း (pointwise multiplication) အောက်တွင် အုပ်စုတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ပုံဖော်မှုနှစ်ခုဖြစ်သော <math>f, g \in M(S, G)</math> ၏ မြှောက်လဒ်ကို <math>(fg)(x) = f(x)g(x)</math> ဟု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ၎င်း၏ပြောင်းပြန်ကိုမူ <math>f^{-1}(x) = f(x)^{-1}</math> ဟု သတ်မှတ်သည်။ အကယ်၍ <math>G</math> သည် ဖလှယ်ရအုပ်စု (commutative group) ဖြစ်ခဲ့လျှင် <math>M(S, G)</math> သည်လည်း ဖလှယ်ရအုပ်စုဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခြေအနေမျိုးတွင် ၎င်းကို အပေါင်းပုံစံဖြစ်သော <math>f + g</math> ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည်။ === အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ၏ အုပ်စု (Group of Automorphisms) === [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]] (category) တစ်ခုအတွင်းရှိ မည်သည့် အရာဝတ္ထု <math>A</math> အတွက်မဆို ၎င်း၏ [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်|အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (automorphisms) သည် ပေါင်းစပ်ခြင်းအောက်တွင် အုပ်စုတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ဤအုပ်စုကို <math>\text{Aut}(A)</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ [[ပါမြူတေးရှင်းအပြည့် အုပ်စု]] <math>\operatorname{Sym}(n)</math> နှင့် [[ယေဘုယျ မျဉ်းဖြောင့်အုပ်စု]] <math>GL(V)</math> တို့ နှစ်ခုစလုံးသည် ဤပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ တည်ဆောက်ပုံ၏ တိကျသော ဥပမာများ ဖြစ်ကြသည်။ === စံ ကိန်းစနစ်များ (Standard Number Systems) === [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်းများ]] (rational numbers)၊ [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers) နှင့် [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]] (complex numbers) ၏ အစုတစ်ခုစီသည် အပေါင်းတွက်ချက်မှုအောက်တွင် အုပ်စုများကို အသီးသီးဖွဲ့စည်းကြသည်။ ထို့ပြင် ဤကိန်းစနစ်တစ်ခုစီအတွင်းရှိ သုညမဟုတ်သော အစုဝင်များ စုစည်းထားသည့် အစုများသည် မြှောက်ခြင်းတွက်ချက်မှုအောက်တွင် အုပ်စုများကို ဖွဲ့စည်းကြသည်။ == ကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{B}G</math> တည်ဆောက်ပုံ == <math>G</math> သည် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associative property) ရှိသော [[နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု]] (binary operation) နှင့် [[ထပ်တူရအစုဝင်]] (identity element) <math>e</math> တို့ ပါဝင်သည့် အုပ်စုတစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ ၎င်းတွက်ချက်မှုသည် မြှောက်ခြင်းတွက်ချက်မှု ဖြစ်သည်။ ကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{B}G</math> ကို <math>G</math> မှတစ်ဆင့် အောက်ပါအတိုင်း တည်ဆောက်သည်။ * '''အရာဝတ္ထုများ (Objects)''' :အရာဝတ္ထုများ စုစည်းမှုတွင် အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ တိကျစွာ ပါဝင်သည်။ ၎င်းကို ဤနေရာတွင် <math>*</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ * '''မော်ဖစ်ဇင်များ (Morphisms)''' :<math>*</math> မှ <math>*</math> သို့သွားသော မော်ဖစ်ဇင်များကို ဟွမ်း-အစု (hom-set) <math>\text{Hom}_{\mathbf{B}G}(*, *)</math> ဟု သင်္ကေတပြုပြီး ၎င်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုစီသည် အုပ်စု <math>G</math> ၏ အစုဝင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ ရှိသောကြောင့် မော်ဖစ်ဇင်တိုင်းသည် [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်]] (endomorphism) တစ်ခုစီ ဖြစ်သည်။ * '''ပေါင်းစပ်ခြင်း (Composition)''' :ပေါင်းစပ်၍ရသော မော်ဖစ်ဇင်စုံတွဲ <math>g, h \in \text{Hom}_{\mathbf{B}G}(*, *)</math> အတွက် ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ပေါင်းစပ်ခြင်း (categorical composition) <math>g \circ h</math> ကို အုပ်စုမြှောက်ခြင်း <math>gh</math> ဖြင့် သတ်မှတ်သည်။ * '''ထပ်တူရ မော်ဖစ်ဇင် (Identity Morphism)''' :တစ်ခုတည်းသော အရာဝတ္ထုအတွက် ထပ်တူရ မော်ဖစ်ဇင်ကို <math>1_{*}</math> ဟု သင်္ကေတပြုပြီး ၎င်းကို အုပ်စု ထပ်တူရအစုဝင် <math>e \in G</math> အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ === ကတ်တဂိုရီ နဂိုမှန်အဆိုများကို အတည်ပြုခြင်း (Verifying Category Axioms) === ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအဖြစ် ပြည့်စုံရန်အတွက် တည်ဆောက်ထားသော အချက်အလက်များသည် ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ နှင့် ထပ်တူရပါမှု (unitality) တို့ကို ပြည့်စုံစေရမည်။ '''[[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]]''' :ပေါင်းစပ်၍ရသော မော်ဖစ်ဇင်သုံးခုတွဲ <math>f, g, h \in \text{Hom}_{\mathbf{B}G}(*, *)</math> အတွက် ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ပေါင်းစပ်ခြင်းသည် <math>(f \circ g) \circ h = f \circ (g \circ h)</math> ကို ပြည့်စုံစေရမည်။ <math>\mathbf{B}G</math> ရှိ ပေါင်းစပ်တွက်ချက်မှု၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ ၎င်းကို အောက်ပါ အုပ်စုမြှောက်ခြင်းအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်သည်။ :<math>(fg)h = f(gh)</math> :<math>G</math> သည် အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သောကြောင့် ၎င်း၏ နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှုသည် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ ရှိပြီးသားဖြစ်သဖြင့် ဤနဂိုမှန်အဆိုကို ပြည့်စုံစေသည်။ '''ထပ်တူရပါမှု''' :မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင် <math>g \in \text{Hom}_{\mathbf{B}G}(*, *)</math> အတွက်မဆို ထပ်တူရ မော်ဖစ်ဇင်နှင့် ပေါင်းစပ်ခြင်းများသည် <math>1_{*} \circ g = g</math> နှင့် <math>g \circ 1_{*} = g</math> တို့ကို ပြည့်စုံစေရမည်။ <math>1_{*}</math> အစား အုပ်စု ထပ်တူရအစုဝင် <math>e</math> ကို အစားထိုးလိုက်သောအခါ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ :<math>eg = g \quad \text{and} \quad ge = g</math> :အုပ်စုတစ်ခုရှိ ထပ်တူရအစုဝင်၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ ဤအချက်သည် မူလကတည်းက ပြည့်စုံပြီးဖြစ်သည်။ :ထို့ကြောင့် <math>\mathbf{B}G</math> သည် မှန်ကန်သော ကတ်တဂိုရီတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ === ဂရုပွိုက် ဂုဏ်သတ္တိကို အတည်ပြုခြင်း (Verifying Groupoid Property) === ဂရုပွိုက် (groupoid) ဆိုသည်မှာ မော်ဖစ်ဇင်တိုင်းသည် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) ဖြစ်သော ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ကတ်တဂိုရီတစ်ခုရှိ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုဖြစ်ရန် မော်ဖစ်ဇင် <math>f</math> အတွက် <math>f \circ f^{-1} = 1</math> နှင့် <math>f^{-1} \circ f = 1</math> ဖြစ်စေမည့် မော်ဖစ်ဇင် <math>f^{-1}</math> တစ်ခု တည်ရှိရန် လိုအပ်သည်။ ကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{B}G</math> အတွက် မော်ဖစ်ဇင်တိုင်းဖြစ်သော <math>g \in \text{Hom}_{\mathbf{B}G}(*, *)</math> သည် အုပ်စု <math>G</math> ၏ အစုဝင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အုပ်စု၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ အစုဝင် <math>g</math> တိုင်းတွင် အောက်ပါအခြေအနေကို ပြည့်စုံစေမည့် ပြောင်းပြန် <math>g^{-1} \in G</math> တစ်ခုစီ ပိုင်ဆိုင်သည်။ :<math>gg^{-1} = e \quad \text{and} \quad g^{-1}g = e</math> ယင်းကို ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းသို့ ပြန်လည်ပြောင်းလဲလိုက်သောအခါ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ :<math>g \circ g^{-1} = 1_{*} \quad \text{and} \quad g^{-1} \circ g = 1_{*}</math> ဤအချက်က <math>\mathbf{B}G</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>g</math> တိုင်းသည် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။ <math>\mathbf{B}G</math> သည် မော်ဖစ်ဇင်တိုင်း အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်နေသော အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာရှိသည့် ကတ်တဂိုရီတစ်ခု ဖြစ်သောကြောင့် အုပ်စုတစ်ခုသည် အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်း တိကျစွာပါဝင်သော ဂရုပွိုက်တစ်ခုနှင့် ထပ်တူညီကြောင်း (equivalent) အတည်ပြုနိုင်သည်။ == အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များအား ဖန်တာများအဖြစ် ရှုမြင်ခြင်း (Group Homomorphisms as Functors) == <math>G</math> နှင့် <math>H</math> တို့သည် အုပ်စုများ ဖြစ်ကြသည်ဟု ဆိုပါစို့။ ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီများကို <math>\mathbf{B}G</math> နှင့် <math>\mathbf{B}H</math> ဟု သတ်မှတ်မည်။ [[ဖန်တာ]] (functor) <math>F: \mathbf{B}G \to \mathbf{B}H</math> တစ်ခုတွင် အရာဝတ္ထုများ နှင့် မော်ဖစ်ဇင်များအပေါ် သက်ရောက်သည့် ပုံဖော်မှုများ ပါဝင်သည်။ * '''အရာဝတ္ထုများအပေါ် သက်ရောက်မှု (On Objects)''' :<math>F</math> သည် <math>\mathbf{B}G</math> ၏ တစ်ခုတည်းသော အရာဝတ္ထုကို <math>\mathbf{B}H</math> အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုတစ်ခုဆီသို့ ပုံဖော်ပေးရမည်။ <math>\mathbf{B}H</math> တွင် အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ ရှိသောကြောင့် ဤပုံဖော်မှုသည် အသေးအဖွဲဖြစ်ပြီး တစ်ခုတည်းသီးသန့် ဖြစ်သည်။ * '''မော်ဖစ်ဇင်များအပေါ် သက်ရောက်မှု (On Morphisms)''' :<math>F</math> သည် <math>\mathbf{B}G</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုစီတိုင်းအတွက် <math>\mathbf{B}H</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုစီကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ၎င်းသည် အုပ်စုများ၏ အခြေခံအစုများကြားရှိ ဖန်ရှင် <math>F: G \to H</math> တစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ဖန်တာ <math>F</math> သည် အောက်ပါ နဂိုမှန်အဆို (axioms) နှစ်ခုကို ပြည့်စုံစေရမည်။ * '''ထပ်တူရအစုဝင်ကို ထိန်းသိမ်းခြင်း (Preservation of Identity)''' :<math>F(1_{*}) = 1_{F(*)}</math> ဖြစ်သည်။ အုပ်စု သီအိုရီဆိုင်ရာ ဝေါဟာရအားဖြင့် ဤအချက်သည် <math>F</math> က <math>G</math> ၏ ထပ်တူရအစုဝင်ကို <math>H</math> ၏ ထပ်တူရအစုဝင်ဆီသို့ ပုံဖော်ပေးသည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် <math>F(e_G) = e_H</math> ဖြစ်သည်။ * '''ပေါင်းစပ်ခြင်းကို ထိန်းသိမ်းခြင်း (Preservation of Composition)''' :<math>\mathbf{B}G</math> အတွင်းရှိ ပေါင်းစပ်၍ရသော မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင်စုံတွဲ <math>g_1, g_2</math> အတွက်မဆို <math>F(g_2 \cdot g_1) = F(g_2) \cdot F(g_1)</math> ဖြစ်သည်။ [[အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ|အုပ်စု ကတ်တဂိုရီတစ်ခုတွင်]] ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ပေါင်းစပ်ခြင်းသည် အုပ်စုမြှောက်ခြင်းနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိသောကြောင့် ဤအချက်သည် <math>F(g_2 g_1) = F(g_2) F(g_1)</math> သို့ တိုက်ရိုက် ကူးပြောင်းသွားသည်။ ဤဖန်တာဖြစ်တည်မှုအခြေအနေများ (functoriality conditions) နှစ်ခုသည် [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (group homomorphism) တစ်ခု၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ပါ နဂိုမှန်အဆိုများပင် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီများအဖြစ် မှတ်ယူထားသည့် အုပ်စုများကြားရှိ ဖန်တာ တစ်ခုသည် ပုံမှန်အားဖြင့် အသုံးပြုလေ့ရှိသော အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် နှင့် ထပ်တူညီသည်။ == ကွန်ဂျူဂိတ်အား သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းအဖြစ် ရှုမြင်ခြင်း (Conjugation as a Natural Transformation) == အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီများအဖြစ် မှတ်ယူထားသည့် အုပ်စုနှစ်ခု <math>G</math> နှင့် <math>H</math> တို့ကို စဉ်းစားကြည့်ပါ။ ထို့ပြင် ၎င်းတို့ကြားရှိ [[ဖန်တာ|မျဉ်းပြိုင် ဖန်တာအတွဲ]] (parallel pair of functors) <math>F, K: \mathbf{B}G \rightrightarrows \mathbf{B}H</math> ကိုလည်း စဉ်းစားပါ။ အထက်တွင် သက်သေပြခဲ့သည့်အတိုင်း <math>F</math> နှင့် <math>K</math> တို့သည် [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] ဖြစ်ကြသည်။ [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]] (natural transformation) <math>\alpha: F \Rightarrow K</math> တစ်ခုအတွက် အောက်ပါအချက်များ လိုအပ်သည်။ * '''အစိတ်အပိုင်းများ (Components)''' :<math>\mathbf{B}G</math> ၏ တစ်ခုတည်းသော အရာဝတ္ထုနှင့် ဆက်စပ်နေသည့် ပစ်မှတ် ကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{B}H</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သည်။ <math>\mathbf{B}H</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်များဆိုသည်မှာ ရိုးရှင်းစွာပင် <math>H</math> ၏ အစုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဤအစိတ်အပိုင်းကို အုပ်စုဝင် <math>h \in H</math> အဖြစ် သတ်မှတ်မည်။ * '''သဘာဝကျမှုအခြေအနေ (Naturality Condition)''' :<math>\mathbf{B}G</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင် <math>g</math> အတွက်မဆို သဘာဝကျမှုဆိုင်ရာ စတုရန်းသည် ဖလှယ်ရ ဂုဏ်သတ္တိပြည့်စုံစေရမည် (commute)။ သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း <math>\alpha: F \Rightarrow K</math> တစ်ခုအတွက် စည်းမျဉ်းအရ <math>K(g) \cdot \alpha_{*} = \alpha_{*} \cdot F(g)</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်သည်။ ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ မော်ဖစ်ဇင်များနေရာတွင် အုပ်စုဝင်များကို အစားထိုးလိုက်သောအခါ ပေါင်းစပ်တွက်ချက်မှုသည် <math>H</math> အတွင်းရှိ အုပ်စုမြှောက်ခြင်း ဖြစ်လာသည်။ ထို့ကြောင့် သဘာဝကျမှု အခြေအနေသည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်လာသည်။ :<math>K(g) h = h F(g)</math> <math>H</math> သည် အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သောကြောင့် ပြောင်းပြန် <math>h^{-1}</math> မဖြစ်မနေ ရှိနေမည်ကို အာမခံနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုညီမျှခြင်း၏ ညာဘက်မှ <math>h^{-1}</math> ဖြင့် မြှောက်လိုက်သောအခါ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ :<math>K(g) = h F(g) h^{-1}</math> ဤညီမျှခြင်းက ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် <math>K</math> သည် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် <math>F</math> အား အစုဝင် <math>h \in H</math> ဖြင့် ကွန်ဂျူဂိတ် ပြုလုပ်ထားခြင်းဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြသည်။ ထို့ကြောင့် [[အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ|အုပ်စု ကတ်တဂိုရီများကြားရှိ]] ဖန်တာများအကြား သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းတစ်ခုသည် ပစ်မှတ်အုပ်စုအတွင်းရှိ အစုဝင်တစ်ခုဖြင့် ကွန်ဂျူဂိတ်ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် ညီကြောင်း တွေ့ရသည်။ == ကိုးကား == * {{cite book |last=Lang |first=Serge|title=Algebra |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=211 |edition=Revised 3rd |publisher=Springer-Verlag |location=New York |year=2002 |isbn=978-0-387-95385-4 |doi=10.1007/978-1-4613-0041-0 |pages=}} * {{Citation |last1=Dummit |first1=David S. |last2=Foote |first2=Richard M. |title=Abstract Algebra |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |date=2004}} [[ကဏ္ဍ:အုပ်စုသီအိုရီ]] [[ကဏ္ဍ:သရုပ်မဲ့ အက္ခရာသင်္ချာ]] db67o42czecvbqtx388me5qnzkvexjh 0 290229 1055834 1051017 2026-09-30T14:13:26Z ပရဟိတ 147401 /* အမည်နာမ */ 1055834 wikitext text/x-wiki {{Redirect|ကုပီဒေါ}} {{Rough translation|date=2026-08}} {{Copy edit|date=2026-08}} {{Infobox deity|type=Roman|name=ကုပီဒေါ|image=Bertel Thorvaldsen - Cupid.jpg|alt=|caption=[[Bertel Thorvaldsen]] ၏ ကုပီဒေါ ရုပ်တု|god_of=အချစ်ပေမ၊ ရည်ငံ​ရေးရာ၊ စွဲလမ်းမြတ်နိုးခြင်း၊ တဏှာ၊ ကာမ နတ်သား|abode=|symbol=လေး နှင့် မြား|consort=[[ဆိုက်ခီ|အာ့နီမာ]]|parents=[[Mars (mythology)|Mars]] and [[ဗီးနပ်စ် (ဒဏ္ဍာရီ)|ဝဲ့နုစ်]]|siblings=|children=[[ဝိုလွပ်ပ်တာစ်]]|mount=လင်းပိုင်|greek_equivalent=[[ဧရော့စ်]]|hinduism_equivalent=[[ကာမဒေဝ]]}}ရောမခေတ် ဂန္ထဝင်ဒဏ္ဍာရီ တွင် '''ကုပီဒေါ''' ( {{Langx|la|Cupīdō}} ; သံပြန် /ကူပီးဒေါ်/) သို့မဟုတ် '''ကျူးပစ်''' ( {{Langx|en|Cupid}}) သည် ကာမတဏှာ ၊ ပေမ၊ စုံမက်ငြိတွယ်မှုနှင့် ချစ်ရည်ငံမှုတို့၏ နတ်ဖြစ်သည်။ သူ့ကို အချစ်နတ်သမီး [[ဗီးနပ်စ် (ဒဏ္ဍာရီ)|ဝဲ့နုစ်]] နှင့် စစ်နတ်မင်း မားစ် တို့၏ သားအဖြစ် မကြာခဏ သရုပ်ဖော်လေ့ရှိသည်။ သူ့ကို '''အာ့မော်'ရ်''' (လက်တင်: ''{{Lang|la|Amor}}'', အချစ်) ဟုလည်း လူသိများသည်။ ==အမည်နာမ== '''ကုပီဒေါ'''ဟူသည် မူရင်း ရောမပုဒ် Cupīdō ကို ပါဠိမှုပြုထားခြင်းဖြစ်ပြီး "တဏှာပေမ၊ ရာဂအချစ်၊ လိုချင်တပ်မက်ခြင်း၊ စုံမက်တောင့်တခြင်း"ဟူသောအနက်ကို ဟော၏။ မြန်မာအများစုသိထားသော '''ကျူးပစ်''' ပုဒ်ကား အင်္ဂလိပ်မူ Cupid မှ လာ၏။ မြန်မာစကားဖြင့် သတ္တဘာဂနတ်၊ ဖူးစာရေးနတ်သား ဟုလည်း ခေါ်ကြသေးသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ]] [[ကဏ္ဍ:ရောမနတ်ဘုရားများ]] 6w2l9k7ra9h3533kwi8ojcdg086u1li 0 290503 1055874 1048754 2026-10-01T02:30:10Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[အ.လ.က (ခွဲ) ငှက်ပျောတော]] စာမျက်နှာကို [[အ.လ.က (ခွဲ) ငှက်ပျောတော (ညောင်လေးပင်မြို့နယ်)]] သို့ ခင်မောင်မောင်လွင်က ရွှေ့ခဲ့သည် 1048754 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ငှက်ပျောတော''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ညောင်လေးပင်မြို့နယ်]]၊ [[ငှက်ပျောတောရွာ၊ ညောင်လေးပင်မြို့နယ်|ငှက်ပျောတောရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၄၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/nyaunglebin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|17.969212549731694| 96.70640498339044|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[Category:ညောင်လေးပင်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} qluvfys7gx7s8ssbl2fzzuhbsewkcea 0 290745 1055864 1049560 2026-09-30T19:42:18Z Mkant00 135890 format/hyperlinks 1055864 wikitext text/x-wiki [[File:Rubik's cube.svg|thumb|ရူဘစ်ကုဗတုံးသည် [[ပါမြူတေးရှင်း အုပ်စု|ပါမြူတေးရှင်းအုပ်စုများ]] (permutation groups) ၏ သဘောတရားကို သရုပ်ဖော်ပြသသည်။]] '''အုပ်စုသီအိုရီ (Group theory)''' သည် [[သင်္ချာ|သင်္ချာဘာသာရပ်]]နှင့် ပိုမိုတိကျစွာဆိုရသော် [[ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ|ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ]] (abstract algebra) တွင် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ]] (groups) ဟုခေါ်သော အက္ခရာသင်္ချာတည်ဆောက်ပုံများ (algebraic structures) ကို လေ့လာသည့် ဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခုဖြစ်သည်။ အုပ်စုသီအိုရီ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာမှုသည် [[ကိန်းသီအိုရီ]] (number theory)၊ [[ညီမျှခြင်း|အက္ခရာသင်္ချာညီမျှခြင်းများ]] သီအိုရီ (theory of algebraic equations) နှင့် [[ဂျီဩမေတြီ]] (geometry) တို့မှ မြစ်ဖျားခံလာခြင်းဖြစ်သည်။ အုပ်စုသီအိုရီသည် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုသီအိုရီ (representation theory) နှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေသည်။ ၎င်းတို့နှစ်ခုပေါင်းစပ်၍ သဘောတရားရေးရာ ရူပဗေဒ (theoretical physics)တွင် အသုံးချမှုများစွာရှိသည်။ 20 ရာစု၏ အကြီးမားဆုံးသော သင်္ချာဆိုင်ရာ တိုးတက်မှုများထဲမှတစ်ခုမှာ အဆုံးရှိ ရိုးရှင်းအုပ်စုများကို အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း (classification of finite simple groups) ကို ပြီးပြည့်စုံစွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းသည် ဆောင်းပါးပေါင်း 500 ကျော်တွင် သင်္ချာပညာရှင် 100 ကျော်၏ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုရလဒ်ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း (History) == [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]]ဟူသော သဘောတရား၏ မူလအစများအနက် တစ်ခုမှာ 1771 ခုနှစ်တွင် ဂျိုးဆက် လူဝီ လာဂေါင့် (Joseph Louis Lagrange) ၏ [[ညီမျှခြင်း|အက္ခရာသင်္ချာညီမျှခြင်းများ]] (algebraic equations) အား လေ့လာမှုပင်ဖြစ်သည်။ "အုပ်စု" ဟူသော ဝေါဟာရကို 1830 ပြည့်နှစ်တွင် အေဗာရစ်စ် ဂယ်လ်ဝါ (Évariste Galois) က ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး [[ပိုလီနိုမီရယ်|ခွဲထုတ်၍ရသော ပိုလီနိုမီရယ်]] (separable polynomial) တစ်ခု၏ ကိန်းရင်းအားလုံးပါ [[ဖီးလ်ဒ်]] (splitting field) ရှိ [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်|အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (automorphisms) ကို အုပ်စုဖွဲ့နိုင်ကြောင်း ဆိုခဲ့သည်။ အုပ်စုသဘောတရားသည် 1872 ခုနှစ်တွင် ဖဲလစ် ကလိုင်း (Felix Klein) ၏ [[ဂျီဩမေတြီ]] အသစ်များအား လေ့လာမှုမှလည်းကောင်း၊ လီယွန်ဟတ် အွိုင်လာ (Leonhard Euler) နှင့် ကားလ် ဖရီးဒရစ် ဂေါက်စ် (Carl Friedrich Gauss) တို့၏ [[ကိန်းသီအိုရီ]] (number theory) မှလည်းကောင်း မြစ်ဖျားခံလာခြင်းဖြစ်သည်။ == အဓိက သဘောတရားများ (Core Concepts) == === အခြေခံ နဂိုမှန်အဆိုများ (Foundational Axioms) === ဤဘာသာရပ်သည် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုတစ်ခု၏]] ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (formal definition) အပေါ်တွင် အခြေခံထားသည်။ ယင်းမှာ [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associativity) ပြည့်စုံခြင်း၊ [[ထပ်တူရအစုဝင်]] (identity element) တစ်ခု တည်ရှိခြင်းနှင့် ပြောင်းပြန်များ (inverses) တည်ရှိခြင်းတို့ကို ဖြည့်ဆည်းပေးသော [[နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု]] (binary operation) တစ်ခုပါဝင်သည့် [[အစု]] (set) <math>G</math> တစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းက အုပ်စုသီအိုရီ၏ အဓိက အက္ခရာသင်္ချာအရာဝတ္ထုကို ပေးသည်။ === တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ ထပ်တူညီမှု (Structural Equivalence) === အုပ်စုသီအိုရီသည် ကွဲပြားသော [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ]]ကြားရှိ ဆက်သွယ်ချက်များကို [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (homomorphisms) မှတစ်ဆင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသည်။ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်ဆိုသည်မှာ တွက်ချက်မှုကို ထိန်းသိမ်းထားသော ပုံဖော်မှုများဖြစ်ပြီး <math>\phi(xy) = \phi(x)\phi(y)</math> ကဲ့သို့ ဖော်ပြနိုင်သည်။ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုသည် [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သော]] (bijective) အခါ ၎င်းသည် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) တစ်ခု ဖြစ်လာပြီး ကွဲပြားသော အုပ်စုနှစ်ခုသည် တည်ဆောက်ပုံအရ အတိအကျတူညီကြောင်း <math>G \cong H</math> ဖြင့်ပြသည်။ === အချိုးညီမှုနှင့် အုပ်စုသက်ရောက်ချက်များ (Symmetry and Group Actions) === အုပ်စုသီအိုရီသည် အချိုးညီမှု (symmetry) ကို [[အုပ်စုသက်ရောက်ချက်|အုပ်စုသက်ရောက်ချက်များ]] (group actions) မှတစ်ဆင့် အခြေခံအားဖြင့် လေ့လာသည်။ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုတစ်ခုသည်]] [[အစု]] <math>A</math> အပေါ်သို့ ပုံဖော်မှု (map) <math>G \times A \to A</math> မှတစ်ဆင့် သက်ရောက်မှုရှိသည်။ ကေးလီ၏ သီအိုရမ် (Cayley's theorem) သည် အုပ်စုတိုင်းသည် [[ပါမြူတေးရှင်းအပြည့် အုပ်စု|ပါမြူတေးရှင်းအပြည့်အုပ်စု]] (symmetric group) တစ်ခု၏ [[အုပ်စုပိုင်း]] (subgroup) တစ်ခုနှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သည် (isomorphic) ဟု သက်သေပြခြင်းဖြင့် သရုပ်မဲ့ သီအိုရီ (abstract theory) ကို ခိုင်မာစေသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ သရုပ်မဲ့အုပ်စု (abstract group) အားလုံးကို [[ပါမြူတေးရှင်း အုပ်စု|ပါမြူတေးရှင်း အုပ်စုများ]]အဖြစ် ဖော်ဆောင်နိုင်သည်။ === စားလဒ်များမှတစ်ဆင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (Decomposition via Quotients) === ရှုပ်ထွေးသော [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများကို]] ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရန်အတွက် ဤဘာသာရပ်သည် ကွန်ဂျူဂိတ် (conjugation) ပြုလုပ်ခြင်းအောက်တွင် မပြောင်းလဲဘဲ တည်ရှိသော [[မူမှန်အုပ်စုပိုင်း|မူမှန်အုပ်စုပိုင်းများ]] (normal subgroups) အပေါ် မှီခိုသည်။ ၎င်းကို သင်္ကေတအားဖြင့် <math>N \trianglelefteq G</math> ဟု ပြသသည်။ မူမှန်အုပ်စုပိုင်းများသည် [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ၏]] [[ကာနယ်|ကာနယ်များ]] (kernels) ဖြစ်ပြီး [[စားလဒ်အုပ်စု|စားလဒ်အုပ်စုများ]] (quotient groups) <math>G/N</math> ကို တည်ဆောက်ရန် ခွင့်ပြုသည်။ အုပ်စုပိုင်းများ၊ မူမှန်အုပ်စုပိုင်းများနှင့် စားလဒ်များ (quotients) ကြားရှိ ဆက်သွယ်ချက်များကို [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် သီအိုရမ်များ|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်သီအိုရမ်များ]] (isomorphism theorems) လေးခုက ထိန်းချုပ်ထားသည်။ === အဆုံးရှိအုပ်စု ဂဏန်းသင်္ချာ (Finite Group Arithmetics) === အဆုံးရှိ[[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ]] (finite groups) အတွက် အုပ်စု၏ အစီအစဉ် (order) မှတစ်ဆင့် တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများကို ကောက်ချက်ချရန် စားကိန်းဂုဏ်သတ္တိများဆိုင်ရာ သီအိုရမ်များကို အသုံးပြုသည်။ [[လာဂေါင့်၏ သီအိုရမ်|လာဂေါင့်၏ သီအိုရမ်]] (Lagrange's theorem) က [[အုပ်စုပိုင်း]]တစ်ခု၏ အစီအစဉ်များသည် အုပ်စု၏ စုစုပေါင်းအရေအတွက် <math>\vert{}G\vert{}</math> ကို စားနိုင်ရမည်ဟု သတ်မှတ်သည်။ ကော်ချီ၏ သီအိုရမ် (Cauchy's theorem) နှင့် ဆိုင်လိုး သီအိုရမ် (Sylow theorems) သုံးခုတို့သည် [[သုဒ္ဓကိန်း]]ထပ်ကိန်း အုပ်စုပိုင်းများ၏ တည်ရှိမှု၊ ကွန်ဂျူဂိတ်ဖြစ်မှု (conjugacy) နှင့် ကိန်းဂဏန်းအရ ထပ်တူညီမှုတို့ကို အာမခံပေးသည်။ ၎င်းတို့သည် အဆုံးရှိအုပ်စု ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းအတွက် အဓိကကိရိယာများကိုပေးသည်။ === အဆင့်ဆင့် အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းများ (Hierarchical Classifications) === [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများကို]] ၎င်းတို့၏ အတွင်းပိုင်း [[အုပ်စုပိုင်း]] ကိန်းစဉ်တန်းများအပေါ်မူတည်၍ ကျယ်ပြန့်သော အတန်းအစားများအဖြစ် အမျိုးအစားခွဲခြားထားသည်။ ဤဘာသာရပ်သည် ဖြေရှင်းရအုပ်စုများ (solvable groups) နှင့် သုညဖြစ်နိုင်စွမ်းရှိအုပ်စုများ (nilpotent groups) ကို လေ့လာသည်။ ဖြေရှင်းရအုပ်စုများဟူသည် ၎င်းတို့၏ ဖွဲ့စည်းမှုကိန်းစဉ်တန်း (composition series) တွင် [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန်]] စားလဒ်များ ပါဝင်သော အုပ်စုများဖြစ်သည်။ သုညဖြစ်နိုင်စွမ်းရှိ အုပ်စုများအတွက် အဆုံးရှိ p-အုပ်စုများ (finite p-groups) သည် ဥပမာတစ်ခုဖြစ်သည်။ အခြေခံ အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း သီအိုရမ်များတွင် ဘန်းဆိုက်၏ <math>p^a q^b</math> သီအိုရမ်နှင့် ဖိုက် သွန်ဆင် သီအိုရမ် (Feit-Thompson theorem) တို့ ပါဝင်သည်။ ယင်းသီအိုရမ်များသည် အုပ်စုများ၏ ဖြေရှင်း၍ရနိုင်စွမ်းကို ၎င်းတို့၏ အစီအစဉ်ပေါ်တွင်သာ အခြေခံသတ်မှတ်သည်။ === ရိုးရှင်းအုပ်စုများ (Simple Groups) === အုပ်စုသီအိုရီ၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်တစ်ခုမှာ ရိုးရှင်း[[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ]] (simple groups) ကို အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းအုပ်စုများတွင် အသေးအဖွဲမဟုတ်သော (nontrivial) [[မူမှန်အုပ်စုပိုင်း|မူမှန်အုပ်စုပိုင်းအစစ်များ]] ပါဝင်ခြင်းမရှိပေ။ ဂျော်ဒန်-ဟိုလ်ဒါ သီအိုရမ် (Jordan-Hölder theorem) က မည်သည့် အဆုံးရှိအုပ်စုကိုမဆို ဖွဲ့စည်းမှု ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခုအဖြစ် ခွဲခြမ်းနိုင်သည်ဟုပြသည်။ ယင်းကိန်းစဉ်တန်းတွင် ရိုးရှင်းသော အစိတ်အပိုင်းများသည် တစ်ခုတည်းသီးသန့် (unique) ဖြစ်သည်။ ဤသည်က အဆုံးရှိအုပ်စုအားလုံးကို အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းအား ရိုးရှင်းအုပ်စုများနှင့် တိုးချဲ့ချက်သီအိုရီ လေ့လာခြင်းသို့ လျှော့ချပေးသည်။ === အဆင့်မြင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ မူဘောင်များ (Advanced Analytical Frameworks) === ဤဘာသာရပ်၏ နယ်ပယ်များသည် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုသီအိုရီ (representation theory) နှင့် အုပ်စုဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ (group cohomology) တို့အထိ ကျယ်ပြန့်သည်။ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုသီအိုရီသည် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများကို]] [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) <math>F</math> တစ်ခုပေါ်ရှိ [[ကိန်းအုံ|ကိန်းအုံများ]] (matrices) အဖြစ်သော်လည်းကောင်း၊ <math>FG</math>-[[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးများ]] (modules) အဖြစ်သော်လည်းကောင်း မော်ဒယ် တည်ဆောက်ခြင်းဖြင့် လေ့လာသည်။ ၎င်းကို မက်ရှ်ကာ၏ သီအိုရမ် (Maschke's theorem) ကဲ့သို့သော တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ ရလဒ်များနှင့် စရိုက်လက္ခဏာဖန်ရှင်သီအိုရီဆိုင်ရာ ထောင့်မှန်ကျဖြစ်မှု (Character theory orthogonality)တို့ဖြင့် ထိန်းချုပ်ထားသည်။ [[ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] (cohomology) <math>H^n(G,A)</math> သည် [[ဟိုမိုလော်ဂျစ်ကယ် အက္ခရာသင်္ချာ|ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာအက္ခရာသင်္ချာ]] (homological algebra) ကို ဤဘာသာရပ်အတွင်းသို့ မိတ်ဆက်ပေးသည်။ ၎င်းသည် 2-ဒွန်တွဲကွင်းပိတ်များ (2-cocycles) နှင့် <math>H^2(G,A)</math> ကဲ့သို့သော အရာဝတ္ထုများကို အသုံးပြု၍ အုပ်စုတိုးချဲ့ခြင်းများ (group extensions) ကို အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းနှင့် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ]] မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိများ (topological invariants) ကို ဖြေရှင်းခြင်းတို့ ပြုလုပ်သည်။ == ကိုးကား == * {{Citation |last1=Dummit |first1=David S. |last2=Foote |first2=Richard M. |title=Abstract Algebra |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |date=2004}} [[ကဏ္ဍ:အုပ်စုသီအိုရီ]] 9qhyya8ec593sckjdzdo12u9nzhro6y 1055865 1055864 2026-09-30T19:42:44Z Mkant00 135890 /* သမိုင်းကြောင်း (History) */ 1055865 wikitext text/x-wiki [[File:Rubik's cube.svg|thumb|ရူဘစ်ကုဗတုံးသည် [[ပါမြူတေးရှင်း အုပ်စု|ပါမြူတေးရှင်းအုပ်စုများ]] (permutation groups) ၏ သဘောတရားကို သရုပ်ဖော်ပြသသည်။]] '''အုပ်စုသီအိုရီ (Group theory)''' သည် [[သင်္ချာ|သင်္ချာဘာသာရပ်]]နှင့် ပိုမိုတိကျစွာဆိုရသော် [[ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ|ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ]] (abstract algebra) တွင် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ]] (groups) ဟုခေါ်သော အက္ခရာသင်္ချာတည်ဆောက်ပုံများ (algebraic structures) ကို လေ့လာသည့် ဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခုဖြစ်သည်။ အုပ်စုသီအိုရီ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာမှုသည် [[ကိန်းသီအိုရီ]] (number theory)၊ [[ညီမျှခြင်း|အက္ခရာသင်္ချာညီမျှခြင်းများ]] သီအိုရီ (theory of algebraic equations) နှင့် [[ဂျီဩမေတြီ]] (geometry) တို့မှ မြစ်ဖျားခံလာခြင်းဖြစ်သည်။ အုပ်စုသီအိုရီသည် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုသီအိုရီ (representation theory) နှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေသည်။ ၎င်းတို့နှစ်ခုပေါင်းစပ်၍ သဘောတရားရေးရာ ရူပဗေဒ (theoretical physics)တွင် အသုံးချမှုများစွာရှိသည်။ 20 ရာစု၏ အကြီးမားဆုံးသော သင်္ချာဆိုင်ရာ တိုးတက်မှုများထဲမှတစ်ခုမှာ အဆုံးရှိ ရိုးရှင်းအုပ်စုများကို အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း (classification of finite simple groups) ကို ပြီးပြည့်စုံစွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းသည် ဆောင်းပါးပေါင်း 500 ကျော်တွင် သင်္ချာပညာရှင် 100 ကျော်၏ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုရလဒ်ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း (History) == [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]]ဟူသော သဘောတရား၏ မူလအစများအနက် တစ်ခုမှာ 1771 ခုနှစ်တွင် ဂျိုးဆက် လူဝီ လာဂေါင့် (Joseph Louis Lagrange) ၏ [[ညီမျှခြင်း|အက္ခရာသင်္ချာညီမျှခြင်းများ]] (algebraic equations) အား လေ့လာမှုပင်ဖြစ်သည်။ '''အုပ်စု''' ဟူသော ဝေါဟာရကို 1830 ပြည့်နှစ်တွင် အေဗာရစ်စ် ဂယ်လ်ဝါ (Évariste Galois) က ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး [[ပိုလီနိုမီရယ်|ခွဲထုတ်၍ရသော ပိုလီနိုမီရယ်]] (separable polynomial) တစ်ခု၏ ကိန်းရင်းအားလုံးပါ [[ဖီးလ်ဒ်]] (splitting field) ရှိ [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်|အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (automorphisms) ကို အုပ်စုဖွဲ့နိုင်ကြောင်း ဆိုခဲ့သည်။ အုပ်စုသဘောတရားသည် 1872 ခုနှစ်တွင် ဖဲလစ် ကလိုင်း (Felix Klein) ၏ [[ဂျီဩမေတြီ]] အသစ်များအား လေ့လာမှုမှလည်းကောင်း၊ လီယွန်ဟတ် အွိုင်လာ (Leonhard Euler) နှင့် ကားလ် ဖရီးဒရစ် ဂေါက်စ် (Carl Friedrich Gauss) တို့၏ [[ကိန်းသီအိုရီ]] (number theory) မှလည်းကောင်း မြစ်ဖျားခံလာခြင်းဖြစ်သည်။ == အဓိက သဘောတရားများ (Core Concepts) == === အခြေခံ နဂိုမှန်အဆိုများ (Foundational Axioms) === ဤဘာသာရပ်သည် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုတစ်ခု၏]] ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (formal definition) အပေါ်တွင် အခြေခံထားသည်။ ယင်းမှာ [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associativity) ပြည့်စုံခြင်း၊ [[ထပ်တူရအစုဝင်]] (identity element) တစ်ခု တည်ရှိခြင်းနှင့် ပြောင်းပြန်များ (inverses) တည်ရှိခြင်းတို့ကို ဖြည့်ဆည်းပေးသော [[နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု]] (binary operation) တစ်ခုပါဝင်သည့် [[အစု]] (set) <math>G</math> တစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းက အုပ်စုသီအိုရီ၏ အဓိက အက္ခရာသင်္ချာအရာဝတ္ထုကို ပေးသည်။ === တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ ထပ်တူညီမှု (Structural Equivalence) === အုပ်စုသီအိုရီသည် ကွဲပြားသော [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ]]ကြားရှိ ဆက်သွယ်ချက်များကို [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (homomorphisms) မှတစ်ဆင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသည်။ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်ဆိုသည်မှာ တွက်ချက်မှုကို ထိန်းသိမ်းထားသော ပုံဖော်မှုများဖြစ်ပြီး <math>\phi(xy) = \phi(x)\phi(y)</math> ကဲ့သို့ ဖော်ပြနိုင်သည်။ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုသည် [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သော]] (bijective) အခါ ၎င်းသည် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) တစ်ခု ဖြစ်လာပြီး ကွဲပြားသော အုပ်စုနှစ်ခုသည် တည်ဆောက်ပုံအရ အတိအကျတူညီကြောင်း <math>G \cong H</math> ဖြင့်ပြသည်။ === အချိုးညီမှုနှင့် အုပ်စုသက်ရောက်ချက်များ (Symmetry and Group Actions) === အုပ်စုသီအိုရီသည် အချိုးညီမှု (symmetry) ကို [[အုပ်စုသက်ရောက်ချက်|အုပ်စုသက်ရောက်ချက်များ]] (group actions) မှတစ်ဆင့် အခြေခံအားဖြင့် လေ့လာသည်။ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုတစ်ခုသည်]] [[အစု]] <math>A</math> အပေါ်သို့ ပုံဖော်မှု (map) <math>G \times A \to A</math> မှတစ်ဆင့် သက်ရောက်မှုရှိသည်။ ကေးလီ၏ သီအိုရမ် (Cayley's theorem) သည် အုပ်စုတိုင်းသည် [[ပါမြူတေးရှင်းအပြည့် အုပ်စု|ပါမြူတေးရှင်းအပြည့်အုပ်စု]] (symmetric group) တစ်ခု၏ [[အုပ်စုပိုင်း]] (subgroup) တစ်ခုနှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သည် (isomorphic) ဟု သက်သေပြခြင်းဖြင့် သရုပ်မဲ့ သီအိုရီ (abstract theory) ကို ခိုင်မာစေသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ သရုပ်မဲ့အုပ်စု (abstract group) အားလုံးကို [[ပါမြူတေးရှင်း အုပ်စု|ပါမြူတေးရှင်း အုပ်စုများ]]အဖြစ် ဖော်ဆောင်နိုင်သည်။ === စားလဒ်များမှတစ်ဆင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (Decomposition via Quotients) === ရှုပ်ထွေးသော [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများကို]] ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရန်အတွက် ဤဘာသာရပ်သည် ကွန်ဂျူဂိတ် (conjugation) ပြုလုပ်ခြင်းအောက်တွင် မပြောင်းလဲဘဲ တည်ရှိသော [[မူမှန်အုပ်စုပိုင်း|မူမှန်အုပ်စုပိုင်းများ]] (normal subgroups) အပေါ် မှီခိုသည်။ ၎င်းကို သင်္ကေတအားဖြင့် <math>N \trianglelefteq G</math> ဟု ပြသသည်။ မူမှန်အုပ်စုပိုင်းများသည် [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ၏]] [[ကာနယ်|ကာနယ်များ]] (kernels) ဖြစ်ပြီး [[စားလဒ်အုပ်စု|စားလဒ်အုပ်စုများ]] (quotient groups) <math>G/N</math> ကို တည်ဆောက်ရန် ခွင့်ပြုသည်။ အုပ်စုပိုင်းများ၊ မူမှန်အုပ်စုပိုင်းများနှင့် စားလဒ်များ (quotients) ကြားရှိ ဆက်သွယ်ချက်များကို [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် သီအိုရမ်များ|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်သီအိုရမ်များ]] (isomorphism theorems) လေးခုက ထိန်းချုပ်ထားသည်။ === အဆုံးရှိအုပ်စု ဂဏန်းသင်္ချာ (Finite Group Arithmetics) === အဆုံးရှိ[[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ]] (finite groups) အတွက် အုပ်စု၏ အစီအစဉ် (order) မှတစ်ဆင့် တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများကို ကောက်ချက်ချရန် စားကိန်းဂုဏ်သတ္တိများဆိုင်ရာ သီအိုရမ်များကို အသုံးပြုသည်။ [[လာဂေါင့်၏ သီအိုရမ်|လာဂေါင့်၏ သီအိုရမ်]] (Lagrange's theorem) က [[အုပ်စုပိုင်း]]တစ်ခု၏ အစီအစဉ်များသည် အုပ်စု၏ စုစုပေါင်းအရေအတွက် <math>\vert{}G\vert{}</math> ကို စားနိုင်ရမည်ဟု သတ်မှတ်သည်။ ကော်ချီ၏ သီအိုရမ် (Cauchy's theorem) နှင့် ဆိုင်လိုး သီအိုရမ် (Sylow theorems) သုံးခုတို့သည် [[သုဒ္ဓကိန်း]]ထပ်ကိန်း အုပ်စုပိုင်းများ၏ တည်ရှိမှု၊ ကွန်ဂျူဂိတ်ဖြစ်မှု (conjugacy) နှင့် ကိန်းဂဏန်းအရ ထပ်တူညီမှုတို့ကို အာမခံပေးသည်။ ၎င်းတို့သည် အဆုံးရှိအုပ်စု ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းအတွက် အဓိကကိရိယာများကိုပေးသည်။ === အဆင့်ဆင့် အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းများ (Hierarchical Classifications) === [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများကို]] ၎င်းတို့၏ အတွင်းပိုင်း [[အုပ်စုပိုင်း]] ကိန်းစဉ်တန်းများအပေါ်မူတည်၍ ကျယ်ပြန့်သော အတန်းအစားများအဖြစ် အမျိုးအစားခွဲခြားထားသည်။ ဤဘာသာရပ်သည် ဖြေရှင်းရအုပ်စုများ (solvable groups) နှင့် သုညဖြစ်နိုင်စွမ်းရှိအုပ်စုများ (nilpotent groups) ကို လေ့လာသည်။ ဖြေရှင်းရအုပ်စုများဟူသည် ၎င်းတို့၏ ဖွဲ့စည်းမှုကိန်းစဉ်တန်း (composition series) တွင် [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန်]] စားလဒ်များ ပါဝင်သော အုပ်စုများဖြစ်သည်။ သုညဖြစ်နိုင်စွမ်းရှိ အုပ်စုများအတွက် အဆုံးရှိ p-အုပ်စုများ (finite p-groups) သည် ဥပမာတစ်ခုဖြစ်သည်။ အခြေခံ အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း သီအိုရမ်များတွင် ဘန်းဆိုက်၏ <math>p^a q^b</math> သီအိုရမ်နှင့် ဖိုက် သွန်ဆင် သီအိုရမ် (Feit-Thompson theorem) တို့ ပါဝင်သည်။ ယင်းသီအိုရမ်များသည် အုပ်စုများ၏ ဖြေရှင်း၍ရနိုင်စွမ်းကို ၎င်းတို့၏ အစီအစဉ်ပေါ်တွင်သာ အခြေခံသတ်မှတ်သည်။ === ရိုးရှင်းအုပ်စုများ (Simple Groups) === အုပ်စုသီအိုရီ၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်တစ်ခုမှာ ရိုးရှင်း[[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ]] (simple groups) ကို အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းအုပ်စုများတွင် အသေးအဖွဲမဟုတ်သော (nontrivial) [[မူမှန်အုပ်စုပိုင်း|မူမှန်အုပ်စုပိုင်းအစစ်များ]] ပါဝင်ခြင်းမရှိပေ။ ဂျော်ဒန်-ဟိုလ်ဒါ သီအိုရမ် (Jordan-Hölder theorem) က မည်သည့် အဆုံးရှိအုပ်စုကိုမဆို ဖွဲ့စည်းမှု ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခုအဖြစ် ခွဲခြမ်းနိုင်သည်ဟုပြသည်။ ယင်းကိန်းစဉ်တန်းတွင် ရိုးရှင်းသော အစိတ်အပိုင်းများသည် တစ်ခုတည်းသီးသန့် (unique) ဖြစ်သည်။ ဤသည်က အဆုံးရှိအုပ်စုအားလုံးကို အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းအား ရိုးရှင်းအုပ်စုများနှင့် တိုးချဲ့ချက်သီအိုရီ လေ့လာခြင်းသို့ လျှော့ချပေးသည်။ === အဆင့်မြင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ မူဘောင်များ (Advanced Analytical Frameworks) === ဤဘာသာရပ်၏ နယ်ပယ်များသည် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုသီအိုရီ (representation theory) နှင့် အုပ်စုဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ (group cohomology) တို့အထိ ကျယ်ပြန့်သည်။ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုသီအိုရီသည် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများကို]] [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) <math>F</math> တစ်ခုပေါ်ရှိ [[ကိန်းအုံ|ကိန်းအုံများ]] (matrices) အဖြစ်သော်လည်းကောင်း၊ <math>FG</math>-[[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးများ]] (modules) အဖြစ်သော်လည်းကောင်း မော်ဒယ် တည်ဆောက်ခြင်းဖြင့် လေ့လာသည်။ ၎င်းကို မက်ရှ်ကာ၏ သီအိုရမ် (Maschke's theorem) ကဲ့သို့သော တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ ရလဒ်များနှင့် စရိုက်လက္ခဏာဖန်ရှင်သီအိုရီဆိုင်ရာ ထောင့်မှန်ကျဖြစ်မှု (Character theory orthogonality)တို့ဖြင့် ထိန်းချုပ်ထားသည်။ [[ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] (cohomology) <math>H^n(G,A)</math> သည် [[ဟိုမိုလော်ဂျစ်ကယ် အက္ခရာသင်္ချာ|ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာအက္ခရာသင်္ချာ]] (homological algebra) ကို ဤဘာသာရပ်အတွင်းသို့ မိတ်ဆက်ပေးသည်။ ၎င်းသည် 2-ဒွန်တွဲကွင်းပိတ်များ (2-cocycles) နှင့် <math>H^2(G,A)</math> ကဲ့သို့သော အရာဝတ္ထုများကို အသုံးပြု၍ အုပ်စုတိုးချဲ့ခြင်းများ (group extensions) ကို အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းနှင့် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ]] မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိများ (topological invariants) ကို ဖြေရှင်းခြင်းတို့ ပြုလုပ်သည်။ == ကိုးကား == * {{Citation |last1=Dummit |first1=David S. |last2=Foote |first2=Richard M. |title=Abstract Algebra |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |date=2004}} [[ကဏ္ဍ:အုပ်စုသီအိုရီ]] l7p92nspemlzombk8u4nop955nkcjkn 100 292236 1055885 1055764 2026-10-01T02:47:54Z Salai Rungtoi 22844 1055885 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=09|day=30|content= <!-- All news items below this line --> '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊]] [[ဒလမြို့နယ်|ဒလမြို့]]ပေါ် ရာဇသင်္ကြန်ရပ်ကွက်၊ အုတ်လှငယ်လမ်းပေါ်တွင် ဖွင့်လှစ်ထားသည့် ပြည့်ဝဆန်ဆိုင် ပိုင်ရှင်လင်မယားအား သတ်ဖြတ်ခဲ့သည့် တရားခံနှစ်ဦးအား မသေမချင်း ကြိုးကွင်းစွပ်၍ သတ်ရန် [[တွံတေးမြို့နယ်]]တရားရုံးက ချမှတ်ခဲ့သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/cqx2zxdd7nrlt (ဘီဘီစီမြန်မာ)] <!-- All news items above this line -->}} 1171679r88f04ogoofrmmnbz5othaz4 1055886 1055885 2026-10-01T02:55:07Z Salai Rungtoi 22844 1055886 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=09|day=30|content= <!-- All news items below this line --> '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊]] [[ဒလမြို့နယ်|ဒလမြို့]]ပေါ် ရာဇသင်္ကြန်ရပ်ကွက်၊ အုတ်လှငယ်လမ်းပေါ်တွင် ဖွင့်လှစ်ထားသည့် ပြည့်ဝဆန်ဆိုင် ပိုင်ရှင်လင်မယားအား သတ်ဖြတ်ခဲ့သည့် တရားခံနှစ်ဦးအား မသေမချင်း ကြိုးကွင်းစွပ်၍ သတ်ရန် [[တွံတေးမြို့နယ်]]တရားရုံးက ချမှတ်ခဲ့သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/cqx2zxdd7nrlt (ဘီဘီစီမြန်မာ)] *[[အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ|ယူအေအီးနိုင်ငံ]] [[ဒူဘိုင်းမြို့]]မှ [[အစ္စရေးနိုင်ငံ]] တဲလ်အဗစ်မြို့သို့ ပျံသန်းလာသော ဖလိုင်ဒူဘိုင်းလေကြောင်းလိုင်း လေယာဉ်တစ်စီးတွင် လက်ထောက်လေယာဉ်မှူးက လေယာဉ်မှူးအား ပြင်းထန်စွာ တိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် လေယာဉ်အမှုထမ်းများက [[ဆော်ဒီအာရေးဘီးယားနိုင်ငံ|ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ]]သို့ ဘေးကင်းစွာ ဆင်းသက်နိုင်ခဲ့သည်။ အဆိုပါဖြစ်ရပ်မှာ လေယာဉ်ပြန်ပေးဆွဲရန် ကြိုးပမ်းမှုဖြစ်သည်ဟု အစ္စရေးအာဏာပိုင်များက ယူဆကြသည်။ [https://news-eleven.com/article/315623 (Eleven Media)] <!-- All news items above this line -->}} a1s0acj7w106qjn4pshz11xox9mpban 119 292246 1055840 1055805 2026-09-30T15:20:43Z SaiThuraAungOfficial 148589 /* ဖျက်ပစ်ခြင်းအတွက် ခုခံပြောဆိုခြင်း */ အပိုင်းသစ် 1055840 wikitext text/x-wiki == Objection to immediate deletion == '''This is not a test page. Thein Zaw is a real biographical article about a Myanmar library founder and book-sharing advocate. The article is based on published sources, including VOA Burmese, The Irrawaddy, and other sources documenting his library and book-sharing activities. I created the article in my sandbox first and then moved it to the article namespace. I respectfully request that the immediate deletion warning be removed and that the article be allowed to remain while its content and sources are improved.''' [[အသုံးပြုသူ:SaiThuraAungOfficial|SaiThuraAungOfficial]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:SaiThuraAungOfficial|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၀၆၊ ၃၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:SaiThuraAungOfficial|SaiThuraAungOfficial]] ကိုးကားချက်များရှိသည်ကို နားလည်သော်လည်း ယခုရောက်ရှိနေသည်မှာ မြန်မာဝီကီပီးဒီးယား (my.wikipedia.org) ဖြစ်သောကြောင့် ဆောင်းပါးအကြောင်းအရာကို မြန်မာဘာသာဖြင့်သာ ရေးသားဖော်ပြရမည် ဖြစ်ပါသည်။ သို့ဖြစ်ပါ၍ ဆောင်းပါးကို မြန်မာဘာသာသို့ ဘာသာပြန်ဆိုပြီးမှသာ ဆက်လက်ထားရှိရန် သင့်လျော်မည်ဖြစ်ပါကြောင်းနှင့် ထားရှိရန် သင့်/မသင့်ကို မူဝါဒများဖြင့် ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ကြရမည်ဖြစ်ပါကြောင်း [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၅၄၊ ၃၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) ::Thank you for your guidance. I have now translated the article content into Burmese and revised the sections accordingly. I have also reviewed and updated the references and sources. The article is a biographical article about Thein Zaw, a Myanmar library founder and book-sharing advocate, and is not a test page. I respectfully request that the deletion warning be reconsidered. [[အသုံးပြုသူ:SaiThuraAungOfficial|SaiThuraAungOfficial]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:SaiThuraAungOfficial|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၅၂၊ ၃၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) == ဖျက်ပစ်ခြင်းအတွက် ခုခံပြောဆိုခြင်း == အကြံပြုပေးသည့်အတွက် ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ ဆောင်းပါးကို မြန်မာဘာသာဖြင့် ဘာသာပြန်ပြီး ပြင်ဆင်ထုတ်ဝေပြီးပါပြီ။ ရည်ညွှန်းချက်များနှင့် အရင်းအမြစ်များကိုလည်း ထည့်သွင်းထားပါသည်။ ဆောင်းပါးကို မူဝါဒများနှင့်အညီ ဆက်လက်ထားရှိနိုင်ရန် ပြန်လည်သုံးသပ်ပေးပါရန် လေးစားစွာ တင်ပြအပ်ပါသည်။ 57vdyodrkou2sn3fiw83aef6noy1o10 1055843 1055840 2026-09-30T16:55:17Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဖျက်ပစ်ခြင်းအတွက် ခုခံပြောဆိုခြင်း */ 1055843 wikitext text/x-wiki == Objection to immediate deletion == '''This is not a test page. Thein Zaw is a real biographical article about a Myanmar library founder and book-sharing advocate. The article is based on published sources, including VOA Burmese, The Irrawaddy, and other sources documenting his library and book-sharing activities. I created the article in my sandbox first and then moved it to the article namespace. I respectfully request that the immediate deletion warning be removed and that the article be allowed to remain while its content and sources are improved.''' [[အသုံးပြုသူ:SaiThuraAungOfficial|SaiThuraAungOfficial]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:SaiThuraAungOfficial|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၀၆၊ ၃၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:SaiThuraAungOfficial|SaiThuraAungOfficial]] ကိုးကားချက်များရှိသည်ကို နားလည်သော်လည်း ယခုရောက်ရှိနေသည်မှာ မြန်မာဝီကီပီးဒီးယား (my.wikipedia.org) ဖြစ်သောကြောင့် ဆောင်းပါးအကြောင်းအရာကို မြန်မာဘာသာဖြင့်သာ ရေးသားဖော်ပြရမည် ဖြစ်ပါသည်။ သို့ဖြစ်ပါ၍ ဆောင်းပါးကို မြန်မာဘာသာသို့ ဘာသာပြန်ဆိုပြီးမှသာ ဆက်လက်ထားရှိရန် သင့်လျော်မည်ဖြစ်ပါကြောင်းနှင့် ထားရှိရန် သင့်/မသင့်ကို မူဝါဒများဖြင့် ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ကြရမည်ဖြစ်ပါကြောင်း [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၅၄၊ ၃၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) ::Thank you for your guidance. I have now translated the article content into Burmese and revised the sections accordingly. I have also reviewed and updated the references and sources. The article is a biographical article about Thein Zaw, a Myanmar library founder and book-sharing advocate, and is not a test page. I respectfully request that the deletion warning be reconsidered. [[အသုံးပြုသူ:SaiThuraAungOfficial|SaiThuraAungOfficial]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:SaiThuraAungOfficial|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၅၂၊ ၃၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) == ဖျက်ပစ်ခြင်းအတွက် ခုခံပြောဆိုခြင်း == အကြံပြုပေးသည့်အတွက် ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ ဆောင်းပါးကို မြန်မာဘာသာဖြင့် ဘာသာပြန်ပြီး ပြင်ဆင်ထုတ်ဝေပြီးပါပြီ။ ရည်ညွှန်းချက်များနှင့် အရင်းအမြစ်များကိုလည်း ထည့်သွင်းထားပါသည်။ ဆောင်းပါးကို မူဝါဒများနှင့်အညီ ဆက်လက်ထားရှိနိုင်ရန် ပြန်လည်သုံးသပ်ပေးပါရန် လေးစားစွာ တင်ပြအပ်ပါသည်။ :ဖျက်ဖို့ အဆိုပြုပါတယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဖော်ပြရလောက်အောင်အထိ ထင်ရှားမှု၊ အရေးပါမှု မရှိဘူးလို့ ထင်ပါတယ်။[[အသုံးပြုသူ:ခင်မောင်မောင်လွင်|ခင်မောင်မောင်လွင်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ခင်မောင်မောင်လွင်|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၅၅၊ ၃၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) fuoa9zheu7wk5y6vtx14xgv8bjdyn25 3 292253 1055829 2026-09-30T13:08:58Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1055829 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-52562-98 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၀၈၊ ၃၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 4hjr5uf6t1r5senwk5mchqrhoicgx01 3 292254 1055839 2026-09-30T15:09:10Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1055839 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-52676-29 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၀၉၊ ၃၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) jut10175duz4p78kxax9kurib7t2a7a 0 292255 1055846 2026-09-30T17:03:41Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ သကြားစက်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[အင်ဒိုင်းရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|အင်ဒိုင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055846 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ သကြားစက်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[အင်ဒိုင်းရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|အင်ဒိုင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၈၈ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/yedashe-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 3uwilmmd9pm8nuvlgherf9zznoyvpp9 0 292256 1055847 2026-09-30T17:05:23Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) ညောင်ကြက်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[နတ်တောင်ရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|နတ်တောင်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055847 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ညောင်ကြက်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[နတ်တောင်ရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|နတ်တောင်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၆၂ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/yedashe-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 1ubifvu5q9wiyi0z6pcfcd3bez2t157 0 292257 1055848 2026-09-30T17:07:36Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) ညောင်ပင်သာ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[ညောင်ပင်သာရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|ညောင်ပင်သာရွာ]]ရှိ အခ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055848 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ညောင်ပင်သာ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[ညောင်ပင်သာရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|ညောင်ပင်သာရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၆၂ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/yedashe-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 9ff4i9hq9nu9fuuybi57rg6d18s9rop 3 292258 1055849 2026-09-30T17:09:24Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1055849 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-52675-62 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၀၉၊ ၃၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 730wswnduxdtattkpk6rw3uswyn9ca0 0 292259 1055850 2026-09-30T17:09:36Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) ပေါက်ချောင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[ပေါက်ချောင်းရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|ပေါက်ချောင်းရွာ]]..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055850 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ပေါက်ချောင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[ပေါက်ချောင်းရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|ပေါက်ချောင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၈၆ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/yedashe-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} ibqve51yq4d0onr2ihmvgecd9imogup 0 292260 1055851 2026-09-30T17:11:06Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) မင်းကျောင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[မြို့လှမြို့၊ တောင်ငူခရိုင်|မြို့လှမြို့]] ရှိ အခြေခံ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055851 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) မင်းကျောင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[မြို့လှမြို့၊ တောင်ငူခရိုင်|မြို့လှမြို့]] ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၅၃၆ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/yedashe-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} swd6lokuf02r6ws2njkmg65uxgqeig1 0 292261 1055852 2026-09-30T17:13:24Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) ဒေဝသာစည်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[သာဂရ|သာဂရမြို့]] ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055852 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ဒေဝသာစည်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[သာဂရ|သာဂရမြို့]] ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၃၁ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/yedashe-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} p4ic3jpu2jb4j1jkbrvpkal3f545diq 0 292262 1055853 2026-09-30T17:14:06Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) လေ့ကျင့်ရေး - ၅''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[ရေနီမြို့]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055853 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) လေ့ကျင့်ရေး - ၅''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[ရေနီမြို့]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၂၁ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/yedashe-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 6ivzclno6wb8fey0u5bnfpg0mvfuafe 0 292263 1055854 2026-09-30T17:15:05Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) ကံသာယာ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[သာဂရ|သာဂရမြို့]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055854 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ကံသာယာ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[သာဂရ|သာဂရမြို့]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၅၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/yedashe-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} ag8oho4heyqoql559543epslw1uj2fh 0 292264 1055855 2026-09-30T17:16:32Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) သရက်ကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[မြို့လှမြို့၊ တောင်ငူခရိုင်|မြို့လှမြို့]]ရှိ အခြေခံပည..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055855 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) သရက်ကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[မြို့လှမြို့၊ တောင်ငူခရိုင်|မြို့လှမြို့]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၅၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/yedashe-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} f4wlmbqcza702hxvzcoe4zbjbnlqrba 1055856 1055855 2026-09-30T17:18:37Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1055856 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) သရက်ကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[ရေနီမြို့]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၃၄ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/yedashe-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} nfxclwwfxpkehcglm3e0mq9yj25p2ix 0 292265 1055857 2026-09-30T17:20:19Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) သဲဖြူ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[မြို့လှမြို့]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055857 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) သဲဖြူ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[မြို့လှမြို့]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၈၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/yedashe-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} p7nd9ntul0nxafmyismn3xnzopejobs 0 292266 1055859 2026-09-30T17:34:15Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''ရှိခိုခုကျွန်း''' (四国, Shikoku) သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ပင်မကျွန်းကြီးလေးခုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းဖြစ်သည်။ ကျွန်းလေးခုထဲတွင် အသေးဆုံး..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055859 wikitext text/x-wiki '''ရှိခိုခုကျွန်း''' (四国, Shikoku) သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ပင်မကျွန်းကြီးလေးခုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းဖြစ်သည်။ ကျွန်းလေးခုထဲတွင် အသေးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ အရှည် ၂၂၅ ကီလိုမီတာ (၁၄၀ မိုင်) နှင့် အကျယ် ၅၀ နှင့် ၁၅၀ ကီလိုမီတာအကြား (၃၀ မိုင်နှင့် ၉၆ မိုင်အကြား) ရှိသည်။ လူဦးရေ ၃.၅ သန်း နေထိုင်ပြီး ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပင်မကျွန်းလေးခုတွင် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ တည်နေရာမှာ ဟွန်းရှူးကျွန်း၏ တောင်ဘက်၊ ကျူးရှူးကျွန်း၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ဖြစ်သည်။ ရှိခိုခုကျွန်း၏ ရှေးခေတ်ကာလတွင် ခေါ်တွင်ခဲ့သည့် အမည်များမှာ အိယောနိုဖုတနရှိမ (伊予之二名島), အိယောရှိမ (伊予島) နှင့် ဖုတနရှိမ (二名島) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယခင်က ကျွန်းတွင်ရှိခဲ့သည့် ပြည်နယ်လေးခုဖြစ်သည့် အဝ၊ တိုဆ၊ ဆနုခိ နှင့် အိယော တို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ "ရှိခိုခု" ဟု ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ==လူဦးရေ== ==လည်ပတ်စရာနေရာများ== ==ယဉ်ကျေးမှု== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Wiktionary}} *[https://web.archive.org/web/20100904125626/http://www.domo.com/kitaro/kukai.php Kitaro Shikoku Peace Bell Project] ==ကိုးကား== {{reflist}} p82taosja4v74g9ymr6udwebuizj2hj 1055860 1055859 2026-09-30T17:35:26Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1055860 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands |name = ရှိခိုခုကျွန်း |native_name = {{nobold|{{lang|ja|四国}}}} |native_name_link = Japanese language |native_name_lang = ja |image= Satellite image of Shikoku in April 2018.png |image_caption = The island of Shikoku, Japan |image_map= Shikoku_Region_in_Japan.svg |location = Southwest [[Japan]] | waterbody = {{unbulleted list | [[Seto Inland Sea]] (north)|[[Bungo Channel]] (west)|[[Kii Channel]] (east)|[[Pacific Ocean]] (south) }} |coordinates = {{coord|33|45|N|133|30|E|region:JP_type:isle_scale:2500000|display=ti}} |archipelago = [[Japanese archipelago]] |area_km2 = 18801.73 |length_km = 225 |width_min_km = 50 |width_max_km = 150 |rank = 50th |highest_mount = [[Mount Ishizuchi]] |elevation_m = 1982 |country = [[Japan]] |country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]] |country_admin_divisions = {{hlist|[[Ehime Prefecture|Ehime]]|[[Kagawa Prefecture|Kagawa]]|[[Kōchi Prefecture|Kōchi]]|[[Tokushima Prefecture|Tokushima]]}} |country_largest_city = [[Matsuyama]] |country_largest_city_population = 507,137<br/>(as of 1 May 2022) |population_footnotes = <ref>{{Cite web |title=Population Census 2025 Population Census Preliminary Tabulation Preliminary Counts of the Population and Households1-1 Population by Sex - Japan, Prefectures, Municipalities {{!}} View Statistical Table/Graph |url=https://www.e-stat.go.jp/en/dbview?sid=0004050397 |access-date=2026-06-18 |website=Portal Site of Official Statistics of Japan |language=en}}</ref> |population = 3,486,739 |population_rank=23rd |population_as_of = 1 October 2025 |density_km2 = 185 |ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] (98%) |timezone1 = [[Japan Standard Time]] | utc_offset1 = +9 | languages ={{hlist|[[Japanese language|Japanese]] ([[Western Japanese]] — [[Shikoku dialect|Awa]], [[Tosa dialect|Tosa]], [[Iyo dialect|Iyo]] and [[Sanuki dialect|Sanuki]] dialects)|[[Japanese Sign Language|Japanese Sign]]}} }} '''ရှိခိုခုကျွန်း''' (四国, Shikoku) သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ပင်မကျွန်းကြီးလေးခုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းဖြစ်သည်။ ကျွန်းလေးခုထဲတွင် အသေးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ အရှည် ၂၂၅ ကီလိုမီတာ (၁၄၀ မိုင်) နှင့် အကျယ် ၅၀ နှင့် ၁၅၀ ကီလိုမီတာအကြား (၃၀ မိုင်နှင့် ၉၆ မိုင်အကြား) ရှိသည်။ လူဦးရေ ၃.၅ သန်း နေထိုင်ပြီး ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပင်မကျွန်းလေးခုတွင် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ တည်နေရာမှာ ဟွန်းရှူးကျွန်း၏ တောင်ဘက်၊ ကျူးရှူးကျွန်း၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ဖြစ်သည်။ ရှိခိုခုကျွန်း၏ ရှေးခေတ်ကာလတွင် ခေါ်တွင်ခဲ့သည့် အမည်များမှာ အိယောနိုဖုတနရှိမ (伊予之二名島), အိယောရှိမ (伊予島) နှင့် ဖုတနရှိမ (二名島) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယခင်က ကျွန်းတွင်ရှိခဲ့သည့် ပြည်နယ်လေးခုဖြစ်သည့် အဝ၊ တိုဆ၊ ဆနုခိ နှင့် အိယော တို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ "ရှိခိုခု" ဟု ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ==လူဦးရေ== ==လည်ပတ်စရာနေရာများ== ==ယဉ်ကျေးမှု== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Wiktionary}} *[https://web.archive.org/web/20100904125626/http://www.domo.com/kitaro/kukai.php Kitaro Shikoku Peace Bell Project] ==ကိုးကား== {{reflist}} dr8vu686ycafdcllfo44yso1kq5upaz 1055861 1055860 2026-09-30T17:37:04Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1055861 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands |name = ရှိခိုခုကျွန်း |native_name = {{nobold|{{lang|ja|四国}}}} |native_name_link = Japanese language |native_name_lang = ja |image= Satellite image of Shikoku in April 2018.png |image_caption = The island of Shikoku, Japan |image_map= Shikoku_Region_in_Japan.svg |location = Southwest [[Japan]] | waterbody = {{unbulleted list | [[Seto Inland Sea]] (north)|[[Bungo Channel]] (west)|[[Kii Channel]] (east)|[[Pacific Ocean]] (south) }} |coordinates = {{coord|33|45|N|133|30|E|region:JP_type:isle_scale:2500000|display=ti}} |archipelago = [[Japanese archipelago]] |area_km2 = 18801.73 |length_km = 225 |width_min_km = 50 |width_max_km = 150 |rank = 50th |highest_mount = [[Mount Ishizuchi]] |elevation_m = 1982 |country = [[Japan]] |country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]] |country_admin_divisions = {{hlist|[[Ehime Prefecture|Ehime]]|[[Kagawa Prefecture|Kagawa]]|[[Kōchi Prefecture|Kōchi]]|[[Tokushima Prefecture|Tokushima]]}} |country_largest_city = [[Matsuyama]] |country_largest_city_population = 507,137<br/>(as of 1 May 2022) |population_footnotes = <ref>{{Cite web |title=Population Census 2025 Population Census Preliminary Tabulation Preliminary Counts of the Population and Households1-1 Population by Sex - Japan, Prefectures, Municipalities {{!}} View Statistical Table/Graph |url=https://www.e-stat.go.jp/en/dbview?sid=0004050397 |access-date=2026-06-18 |website=Portal Site of Official Statistics of Japan |language=en}}</ref> |population = 3,486,739 |population_rank=23rd |population_as_of = 1 October 2025 |density_km2 = 185 |ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] (98%) |timezone1 = [[Japan Standard Time]] | utc_offset1 = +9 | languages ={{hlist|[[Japanese language|Japanese]] ([[Western Japanese]] — [[Shikoku dialect|Awa]], [[Tosa dialect|Tosa]], [[Iyo dialect|Iyo]] and [[Sanuki dialect|Sanuki]] dialects)|[[Japanese Sign Language|Japanese Sign]]}} }} '''ရှိခိုခုကျွန်း''' (四国, Shikoku) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း|ပင်မကျွန်းကြီးလေးခု]]တွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းဖြစ်သည်။ ကျွန်းလေးခုထဲတွင် အသေးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ အရှည် ၂၂၅ ကီလိုမီတာ (၁၄၀ မိုင်) နှင့် အကျယ် ၅၀ နှင့် ၁၅၀ ကီလိုမီတာအကြား (၃၀ မိုင်နှင့် ၉၆ မိုင်အကြား) ရှိသည်။ လူဦးရေ ၃.၅ သန်း နေထိုင်ပြီး ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပင်မကျွန်းလေးခုတွင် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ တည်နေရာမှာ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၏ တောင်ဘက်၊ [[ကျူးရှူးကျွန်း]]၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ဖြစ်သည်။ ရှိခိုခုကျွန်း၏ ရှေးခေတ်ကာလတွင် ခေါ်တွင်ခဲ့သည့် အမည်များမှာ အိယောနိုဖုတနရှိမ (伊予之二名島), အိယောရှိမ (伊予島) နှင့် ဖုတနရှိမ (二名島) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယခင်က ကျွန်းတွင်ရှိခဲ့သည့် ပြည်နယ်လေးခုဖြစ်သည့် အဝ၊ တိုဆ၊ ဆနုခိ နှင့် အိယော တို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ "ရှိခိုခု" ဟု ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ==လူဦးရေ== ==လည်ပတ်စရာနေရာများ== ==ယဉ်ကျေးမှု== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Wiktionary}} *[https://web.archive.org/web/20100904125626/http://www.domo.com/kitaro/kukai.php Kitaro Shikoku Peace Bell Project] ==ကိုးကား== {{reflist}} etlse8pjxedop9ewmcsdi0r0rnujy4u 1055882 1055861 2026-10-01T02:39:39Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1055882 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands |name = ရှိခိုခုကျွန်း |native_name = {{nobold|{{lang|ja|四国}}}} |native_name_link = Japanese language |native_name_lang = ja |image= Satellite image of Shikoku in April 2018.png |image_caption = The island of Shikoku, Japan |image_map= Shikoku_Region_in_Japan.svg |location = Southwest [[Japan]] | waterbody = {{unbulleted list | [[Seto Inland Sea]] (north)|[[Bungo Channel]] (west)|[[Kii Channel]] (east)|[[Pacific Ocean]] (south) }} |coordinates = {{coord|33|45|N|133|30|E|region:JP_type:isle_scale:2500000|display=ti}} |archipelago = [[Japanese archipelago]] |area_km2 = 18801.73 |length_km = 225 |width_min_km = 50 |width_max_km = 150 |rank = 50th |highest_mount = [[Mount Ishizuchi]] |elevation_m = 1982 |country = [[Japan]] |country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]] |country_admin_divisions = {{hlist|[[Ehime Prefecture|Ehime]]|[[Kagawa Prefecture|Kagawa]]|[[Kōchi Prefecture|Kōchi]]|[[Tokushima Prefecture|Tokushima]]}} |country_largest_city = [[Matsuyama]] |country_largest_city_population = 507,137<br/>(as of 1 May 2022) |population_footnotes = <ref>{{Cite web |title=Population Census 2025 Population Census Preliminary Tabulation Preliminary Counts of the Population and Households1-1 Population by Sex - Japan, Prefectures, Municipalities {{!}} View Statistical Table/Graph |url=https://www.e-stat.go.jp/en/dbview?sid=0004050397 |access-date=2026-06-18 |website=Portal Site of Official Statistics of Japan |language=en}}</ref> |population = 3,486,739 |population_rank=23rd |population_as_of = 1 October 2025 |density_km2 = 185 |ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] (98%) |timezone1 = [[Japan Standard Time]] | utc_offset1 = +9 | languages ={{hlist|[[Japanese language|Japanese]] ([[Western Japanese]] — [[Shikoku dialect|Awa]], [[Tosa dialect|Tosa]], [[Iyo dialect|Iyo]] and [[Sanuki dialect|Sanuki]] dialects)|[[Japanese Sign Language|Japanese Sign]]}} }} '''ရှိခိုခုကျွန်း''' (四国, Shikoku<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref><ref>{{Shinmeikai Nihongo Accent Jiten 2nd Edition|p=366}}</ref>) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း|ပင်မကျွန်းကြီးလေးခု]]တွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းဖြစ်သည်။ ကျွန်းလေးခုထဲတွင် အသေးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ အရှည် ၂၂၅ ကီလိုမီတာ (၁၄၀ မိုင်) နှင့် အကျယ် ၅၀ နှင့် ၁၅၀ ကီလိုမီတာအကြား (၃၀ မိုင်နှင့် ၉၆ မိုင်အကြား) ရှိသည်။ လူဦးရေ ၃.၅ သန်း နေထိုင်ပြီး ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပင်မကျွန်းလေးခုတွင် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ တည်နေရာမှာ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၏ တောင်ဘက်၊ [[ကျူးရှူးကျွန်း]]၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ဖြစ်သည်။<ref name=honshu2>{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=90C4DgAAQBAJ&pg=PA16| page=16| title=The Philippine Archipelago|first=Yves |last=Boquet |publisher=Springer|year= 2017|isbn= 978-3-319-51926-5}}</ref> ရှိခိုခုကျွန်း၏ ရှေးခေတ်ကာလတွင် ခေါ်တွင်ခဲ့သည့် အမည်များမှာ အိယောနိုဖုတနရှိမ (伊予之二名島), အိယောရှိမ (伊予島) နှင့် ဖုတနရှိမ (二名島) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယခင်က ကျွန်းတွင်ရှိခဲ့သည့် ပြည်နယ်လေးခုဖြစ်သည့် အဝ၊ တိုဆ၊ ဆနုခိ နှင့် အိယော တို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ "ရှိခိုခု" ဟု ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name=tourism>{{cite web |url=http://www.jnto.go.jp/eng/location/rtg/pdf/pg-607.pdf |title=Shikoku and Awaji Island |publisher=Japan National Tourism Organization |date=September 2011 |access-date=2013-05-02 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130204132833/http://www.jnto.go.jp/eng/location/rtg/pdf/pg-607.pdf |archive-date=2013-02-04 }}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ==လူဦးရေ== ==လည်ပတ်စရာနေရာများ== ==ယဉ်ကျေးမှု== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Wiktionary}} *[https://web.archive.org/web/20100904125626/http://www.domo.com/kitaro/kukai.php Kitaro Shikoku Peace Bell Project] ==ကိုးကား== {{reflist}} ru29ay7e20vjyoluu9h31ies0pbyp9g 1055887 1055882 2026-10-01T02:58:08Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပထဝီသွင်ပြင် */ 1055887 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands |name = ရှိခိုခုကျွန်း |native_name = {{nobold|{{lang|ja|四国}}}} |native_name_link = Japanese language |native_name_lang = ja |image= Satellite image of Shikoku in April 2018.png |image_caption = The island of Shikoku, Japan |image_map= Shikoku_Region_in_Japan.svg |location = Southwest [[Japan]] | waterbody = {{unbulleted list | [[Seto Inland Sea]] (north)|[[Bungo Channel]] (west)|[[Kii Channel]] (east)|[[Pacific Ocean]] (south) }} |coordinates = {{coord|33|45|N|133|30|E|region:JP_type:isle_scale:2500000|display=ti}} |archipelago = [[Japanese archipelago]] |area_km2 = 18801.73 |length_km = 225 |width_min_km = 50 |width_max_km = 150 |rank = 50th |highest_mount = [[Mount Ishizuchi]] |elevation_m = 1982 |country = [[Japan]] |country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]] |country_admin_divisions = {{hlist|[[Ehime Prefecture|Ehime]]|[[Kagawa Prefecture|Kagawa]]|[[Kōchi Prefecture|Kōchi]]|[[Tokushima Prefecture|Tokushima]]}} |country_largest_city = [[Matsuyama]] |country_largest_city_population = 507,137<br/>(as of 1 May 2022) |population_footnotes = <ref>{{Cite web |title=Population Census 2025 Population Census Preliminary Tabulation Preliminary Counts of the Population and Households1-1 Population by Sex - Japan, Prefectures, Municipalities {{!}} View Statistical Table/Graph |url=https://www.e-stat.go.jp/en/dbview?sid=0004050397 |access-date=2026-06-18 |website=Portal Site of Official Statistics of Japan |language=en}}</ref> |population = 3,486,739 |population_rank=23rd |population_as_of = 1 October 2025 |density_km2 = 185 |ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] (98%) |timezone1 = [[Japan Standard Time]] | utc_offset1 = +9 | languages ={{hlist|[[Japanese language|Japanese]] ([[Western Japanese]] — [[Shikoku dialect|Awa]], [[Tosa dialect|Tosa]], [[Iyo dialect|Iyo]] and [[Sanuki dialect|Sanuki]] dialects)|[[Japanese Sign Language|Japanese Sign]]}} }} '''ရှိခိုခုကျွန်း''' (四国, Shikoku<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref><ref>{{Shinmeikai Nihongo Accent Jiten 2nd Edition|p=366}}</ref>) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း|ပင်မကျွန်းကြီးလေးခု]]တွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းဖြစ်သည်။ ကျွန်းလေးခုထဲတွင် အသေးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ အရှည် ၂၂၅ ကီလိုမီတာ (၁၄၀ မိုင်) နှင့် အကျယ် ၅၀ နှင့် ၁၅၀ ကီလိုမီတာအကြား (၃၀ မိုင်နှင့် ၉၆ မိုင်အကြား) ရှိသည်။ လူဦးရေ ၃.၅ သန်း နေထိုင်ပြီး ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပင်မကျွန်းလေးခုတွင် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ တည်နေရာမှာ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၏ တောင်ဘက်၊ [[ကျူးရှူးကျွန်း]]၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ဖြစ်သည်။<ref name=honshu2>{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=90C4DgAAQBAJ&pg=PA16| page=16| title=The Philippine Archipelago|first=Yves |last=Boquet |publisher=Springer|year= 2017|isbn= 978-3-319-51926-5}}</ref> ရှိခိုခုကျွန်း၏ ရှေးခေတ်ကာလတွင် ခေါ်တွင်ခဲ့သည့် အမည်များမှာ အိယောနိုဖုတနရှိမ (伊予之二名島), အိယောရှိမ (伊予島) နှင့် ဖုတနရှိမ (二名島) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယခင်က ကျွန်းတွင်ရှိခဲ့သည့် ပြည်နယ်လေးခုဖြစ်သည့် အဝ၊ တိုဆ၊ ဆနုခိ နှင့် အိယော တို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ "ရှိခိုခု" ဟု ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name=tourism>{{cite web |url=http://www.jnto.go.jp/eng/location/rtg/pdf/pg-607.pdf |title=Shikoku and Awaji Island |publisher=Japan National Tourism Organization |date=September 2011 |access-date=2013-05-02 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130204132833/http://www.jnto.go.jp/eng/location/rtg/pdf/pg-607.pdf |archive-date=2013-02-04 }}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== [[File:Chugoku-Region-Shikoku-Japan-ISS-Space.png|thumb|220x220px|left|[[နိုင်ငံတကာ အာကာသ စခန်း|နိုင်ငံတကာအာကာသစခန်း]]မှ မြင်တွေ့ရသည့် ရှိခိုခုကျွန်းနှင့် [[ချူးဂိုခုဒေသ]]]] ရှိခိုခုကျွန်းသည် ရှိခိုခုကျွန်းနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိကျွန်းများကို ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားပြီး အကျယ်အဝန်း ၁၈,၈၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၇၂၅၉ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ရှိခိုခုကျွန်းတွင် ခရိုင်လေးခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ [[အဲဟိမဲခရိုင်]]၊ [[ခဂဝခရိုင်]]၊ [[ခိုးချိခရိုင်]]နှင့် [[တိုခုရှိမခရိုင်]]တို့ ဖြစ်သည်။ ရှိခိုခုကျွန်း၏ အနောက်ဘက်တွင် [[ကျူးရှူးကျွန်း]]ရှိ [[အိုးအိတခရိုင်]]နှင့် [[မိယဇခိခရိုင်]]တို့ ရှိသည်။ ရှိခိုခုကျွန်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၅၀ ခုမြောက်ဧရိယာအကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ လူဦးရေအားဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၂၃ ခုမြောက် လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၁၉၃ ဦး (တစ်စတုရန်းမိုင်လျှင် ၅၀၀ ဦး) နေထိုင်ကြသည်။ တောင်များသည် ကျွန်းကို အရှေ့မှ အနောက်သို့ သွယ်တန်းကာတည်ရှိနေပြီး ခရိုင်ကို တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းဟု နှစ်ပိုင်းပိုင်းခြားတည်ရှိစေသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် ကျဉ်းမြောင်းသည့်ဒေသဖြစ်ကာ ဆဲတိုကုန်းတွင်းပင်လယ်ကို မျက်နှာမူလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ တောင်ဘက်ပိုင်းသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာကို မျက်နှာမူလျက် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် လူဦးရေ ၃.၈ သန်းနေထိုင်ကြသည်။ သို့သော်လည်း မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ကြီးမားသည့် မြို့များသည် နည်းပါးသည်။ [[အိရှိဇုချိတောင်]] (石鎚山) သည် အမြင့် ၁,၉၈၂ (၆၅၀၃ ပေ) ဖြင့် ကျွန်းတွင် အမြင့်ဆုံးတောင် ဖြစ်သည်။ စက်မှုလုပ်ငန်း သင့်တင့်စွာ ဖွံ့ဖြိုးလျက်ရှိပြီး ဘက်ရှိကြေးနီသတ္တုမှ ရရှိသည့် သတ္တုရိုင်းများကို သန့်စင်သည့် လုပ်ငန်းလည်း ရှိသည်။ ခရိုင်၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်းတွင် စပါးများကို စိုက်ပျိုးကြသည်။ ဆောင်းရာသီတွင် မုယောနှင့် ဂျုံကဲ့သို့သော သီးထပ်စိုက်ပျိုးသီးနှံများကို စိုက်ကြသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းဧရိယာသည် သစ်သီးများ စိုက်ပျိုးရန် ကောင်းမွန်သည်။ ထို့ကြောင့် စပျစ်၊ မက်မွန်သီး စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုးကြသည်။ ==လူဦးရေ== ==လည်ပတ်စရာနေရာများ== ==ယဉ်ကျေးမှု== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Wiktionary}} *[https://web.archive.org/web/20100904125626/http://www.domo.com/kitaro/kukai.php Kitaro Shikoku Peace Bell Project] ==ကိုးကား== {{reflist}} 34aitjf874i59f18clf6gb5t9ve5bzz 1055888 1055887 2026-10-01T03:13:39Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပထဝီသွင်ပြင် */ 1055888 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands |name = ရှိခိုခုကျွန်း |native_name = {{nobold|{{lang|ja|四国}}}} |native_name_link = Japanese language |native_name_lang = ja |image= Satellite image of Shikoku in April 2018.png |image_caption = The island of Shikoku, Japan |image_map= Shikoku_Region_in_Japan.svg |location = Southwest [[Japan]] | waterbody = {{unbulleted list | [[Seto Inland Sea]] (north)|[[Bungo Channel]] (west)|[[Kii Channel]] (east)|[[Pacific Ocean]] (south) }} |coordinates = {{coord|33|45|N|133|30|E|region:JP_type:isle_scale:2500000|display=ti}} |archipelago = [[Japanese archipelago]] |area_km2 = 18801.73 |length_km = 225 |width_min_km = 50 |width_max_km = 150 |rank = 50th |highest_mount = [[Mount Ishizuchi]] |elevation_m = 1982 |country = [[Japan]] |country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]] |country_admin_divisions = {{hlist|[[Ehime Prefecture|Ehime]]|[[Kagawa Prefecture|Kagawa]]|[[Kōchi Prefecture|Kōchi]]|[[Tokushima Prefecture|Tokushima]]}} |country_largest_city = [[Matsuyama]] |country_largest_city_population = 507,137<br/>(as of 1 May 2022) |population_footnotes = <ref>{{Cite web |title=Population Census 2025 Population Census Preliminary Tabulation Preliminary Counts of the Population and Households1-1 Population by Sex - Japan, Prefectures, Municipalities {{!}} View Statistical Table/Graph |url=https://www.e-stat.go.jp/en/dbview?sid=0004050397 |access-date=2026-06-18 |website=Portal Site of Official Statistics of Japan |language=en}}</ref> |population = 3,486,739 |population_rank=23rd |population_as_of = 1 October 2025 |density_km2 = 185 |ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] (98%) |timezone1 = [[Japan Standard Time]] | utc_offset1 = +9 | languages ={{hlist|[[Japanese language|Japanese]] ([[Western Japanese]] — [[Shikoku dialect|Awa]], [[Tosa dialect|Tosa]], [[Iyo dialect|Iyo]] and [[Sanuki dialect|Sanuki]] dialects)|[[Japanese Sign Language|Japanese Sign]]}} }} '''ရှိခိုခုကျွန်း''' (四国, Shikoku<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref><ref>{{Shinmeikai Nihongo Accent Jiten 2nd Edition|p=366}}</ref>) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း|ပင်မကျွန်းကြီးလေးခု]]တွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းဖြစ်သည်။ ကျွန်းလေးခုထဲတွင် အသေးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ အရှည် ၂၂၅ ကီလိုမီတာ (၁၄၀ မိုင်) နှင့် အကျယ် ၅၀ နှင့် ၁၅၀ ကီလိုမီတာအကြား (၃၀ မိုင်နှင့် ၉၆ မိုင်အကြား) ရှိသည်။ လူဦးရေ ၃.၅ သန်း နေထိုင်ပြီး ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပင်မကျွန်းလေးခုတွင် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ တည်နေရာမှာ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၏ တောင်ဘက်၊ [[ကျူးရှူးကျွန်း]]၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ဖြစ်သည်။<ref name=honshu2>{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=90C4DgAAQBAJ&pg=PA16| page=16| title=The Philippine Archipelago|first=Yves |last=Boquet |publisher=Springer|year= 2017|isbn= 978-3-319-51926-5}}</ref> ရှိခိုခုကျွန်း၏ ရှေးခေတ်ကာလတွင် ခေါ်တွင်ခဲ့သည့် အမည်များမှာ အိယောနိုဖုတနရှိမ (伊予之二名島), အိယောရှိမ (伊予島) နှင့် ဖုတနရှိမ (二名島) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယခင်က ကျွန်းတွင်ရှိခဲ့သည့် ပြည်နယ်လေးခုဖြစ်သည့် အဝ၊ တိုဆ၊ ဆနုခိ နှင့် အိယော တို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ "ရှိခိုခု" ဟု ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name=tourism>{{cite web |url=http://www.jnto.go.jp/eng/location/rtg/pdf/pg-607.pdf |title=Shikoku and Awaji Island |publisher=Japan National Tourism Organization |date=September 2011 |access-date=2013-05-02 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130204132833/http://www.jnto.go.jp/eng/location/rtg/pdf/pg-607.pdf |archive-date=2013-02-04 }}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== [[File:Chugoku-Region-Shikoku-Japan-ISS-Space.png|thumb|220x220px|left|[[နိုင်ငံတကာ အာကာသ စခန်း|နိုင်ငံတကာအာကာသစခန်း]]မှ မြင်တွေ့ရသည့် ရှိခိုခုကျွန်းနှင့် [[ချူးဂိုခုဒေသ]]]] ရှိခိုခုကျွန်းသည် ရှိခိုခုကျွန်းနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိကျွန်းများကို ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားပြီး အကျယ်အဝန်း ၁၈,၈၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၇၂၅၉ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ရှိခိုခုကျွန်းတွင် ခရိုင်လေးခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ [[အဲဟိမဲခရိုင်]]၊ [[ခဂဝခရိုင်]]၊ [[ခိုးချိခရိုင်]]နှင့် [[တိုခုရှိမခရိုင်]]တို့ ဖြစ်သည်။ ရှိခိုခုကျွန်း၏ အနောက်ဘက်တွင် [[ကျူးရှူးကျွန်း]]ရှိ [[အိုးအိတခရိုင်]]နှင့် [[မိယဇခိခရိုင်]]တို့ ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=Geography {{!}} The Science of Our World |url=https://geography.com/ |access-date=2024-04-29 |website=geography.com}}</ref> ရှိခိုခုကျွန်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၅၀ ခုမြောက်ဧရိယာအကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ လူဦးရေအားဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၂၃ ခုမြောက် လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၁၉၃ ဦး (တစ်စတုရန်းမိုင်လျှင် ၅၀၀ ဦး) နေထိုင်ကြသည်။ တောင်များသည် ကျွန်းကို အရှေ့မှ အနောက်သို့ သွယ်တန်းကာတည်ရှိနေပြီး ခရိုင်ကို တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းဟု နှစ်ပိုင်းပိုင်းခြားတည်ရှိစေသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် ကျဉ်းမြောင်းသည့်ဒေသဖြစ်ကာ ဆဲတိုကုန်းတွင်းပင်လယ်ကို မျက်နှာမူလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ တောင်ဘက်ပိုင်းသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာကို မျက်နှာမူလျက် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် လူဦးရေ ၃.၈ သန်းနေထိုင်ကြသည်။ သို့သော်လည်း မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ကြီးမားသည့် မြို့များသည် နည်းပါးသည်။ [[အိရှိဇုချိတောင်]] (石鎚山) သည် အမြင့် ၁,၉၈၂ (၆၅၀၃ ပေ) ဖြင့် ကျွန်းတွင် အမြင့်ဆုံးတောင် ဖြစ်သည်။ စက်မှုလုပ်ငန်း သင့်တင့်စွာ ဖွံ့ဖြိုးလျက်ရှိပြီး ဘက်ရှိကြေးနီသတ္တုမှ ရရှိသည့် သတ္တုရိုင်းများကို သန့်စင်သည့် လုပ်ငန်းလည်း ရှိသည်။ ခရိုင်၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်းတွင် စပါးများကို စိုက်ပျိုးကြသည်။ ဆောင်းရာသီတွင် မုယောနှင့် ဂျုံကဲ့သို့သော သီးထပ်စိုက်ပျိုးသီးနှံများကို စိုက်ကြသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းဧရိယာသည် သစ်သီးများ စိုက်ပျိုးရန် ကောင်းမွန်သည်။ ထို့ကြောင့် စပျစ်၊ မက်မွန်သီး စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုးကြသည်။ ရှိခိုခုကျွန်း၏ တောင်ဘက်ပိုင်းဧရိယာသည် တောင်ထူထပ်ပြီး လူဦးရေနည်းပါးသည်။ ခိုးချိမြို့သည် တစ်ခုတည်းသော အနိမ့်ပိုင်းတွင်တည်ရှိသည့် ခရိုင်မြို့တော် ဖြစ်သည်။ တောင်ဘက်ပိုင်းတွင် တစ်နှစ်လျှင် စပါးနှစ်ကြိမ်စိုက်ပျိုးကြသည်။ သစ်တောများပေါများသည့်အတွက် စက္ကူလုပ်ငန်းများ ထွန်းကားသည်။ ထို့အပြင် ရေအားလျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်သည့် လုပ်ငန်းများလည်း ရှိသည်။ ရှိခိုခုကျွန်း၏ အဓိကကျသည့် မြစ်မှာ ယောရှိနိုမြစ် ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် အိရှိဇုချိတောင်မှ စတင်စီးဆင်းဖြစ်ပေါ်လာကာ ၁၉၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၂၁.၈ မိုင်) ရှည်သည်။ များသောအားဖြင့် အနောက်ဘက်မှ အရှေ့ဘက်သို့ စီးဆင်းလျက်ရှိပြီး [[တိုခုရှိမခရိုင်]]နှင့် ခိုးချိခရိုင်တို့၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းနယ်နိမိတ်များကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလျက်ရှိသည်။ အခြားအဓိကကျွန်းသုံးခုနှင့်မတူသည်မှာ ရှိခိုခုကျွန်းတွင် လှုပ်ရှားနေသည့်မီးတောင် မရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အသက်ဝင်နေသည့်မီးတောင်မရှိသည့်ကျွန်းများထဲတွင် အကြီးဆုံး ကျွန်းလည်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် နှစ် ၁၄ သန်းမတိုင်မီက ရှိခိုခုကျွန်းတွင် မီးတောင်များ လှုပ်ရှားခဲ့သည့် သမိုင်းကြောင်း ရှိခဲ့ဖူးသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.answers.com/topic/shikoku |title=Shikoku: Frommer's Guide from |publisher=Answers.com |access-date=2012-02-28 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120229183226/http://www.answers.com/topic/shikoku |archive-date=2012-02-29 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://hikinginjapan.com/tag/mt-iino/|title=Mount Iino|access-date=2023-04-23}}</ref><ref>{{Cite journal|doi = 10.1111/iar.12182|title = Timescale of magma chamber processes revealed by U-Pb ages, trace element contents and morphology of zircons from the Ishizuchi caldera, Southwest Japan Arc|year = 2017|last1 = Takehara|first1 = Mami|last2 = Horie|first2 = Kenji|last3 = Tani|first3 = Kenichiro|last4 = Yoshida|first4 = Takeyoshi|last5 = Hokada|first5 = Tomokazu|last6 = Kiyokawa|first6 = Shoichi|journal = Island Arc|volume = 26|issue = 2|article-number = e12182| bibcode=2017IsArc..26E2182T | s2cid=133362063 |doi-access = }}</ref> <gallery mode="packed"> File:Mount_Ishizuchi.jpg|ရှိခိုခုကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံး [[အိရှိဇုချိတောင်]] File:Ashizurimisaki Cape.JPG|ရှိခိုခုကျွန်း၏ တောင်ဘက်ဆုံးနေရာဖြစ်သည့် အရှိဇုရိအငူ File:Shimanto_sada_chinkabashi_fukin.jpg|[[ရှိမန်းတိုမြစ်]] File:Seto-Inland-Sea-Photo.jpg|ဆဲတိုကုန်းတွင်းပင်လယ် </gallery> ==လူဦးရေ== ==လည်ပတ်စရာနေရာများ== ==ယဉ်ကျေးမှု== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Wiktionary}} *[https://web.archive.org/web/20100904125626/http://www.domo.com/kitaro/kukai.php Kitaro Shikoku Peace Bell Project] ==ကိုးကား== {{reflist}} 8ntf63mm568z8fyfia9mw68oxxezozy 1055889 1055888 2026-10-01T03:17:24Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* လူဦးရေ */ 1055889 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands |name = ရှိခိုခုကျွန်း |native_name = {{nobold|{{lang|ja|四国}}}} |native_name_link = Japanese language |native_name_lang = ja |image= Satellite image of Shikoku in April 2018.png |image_caption = The island of Shikoku, Japan |image_map= Shikoku_Region_in_Japan.svg |location = Southwest [[Japan]] | waterbody = {{unbulleted list | [[Seto Inland Sea]] (north)|[[Bungo Channel]] (west)|[[Kii Channel]] (east)|[[Pacific Ocean]] (south) }} |coordinates = {{coord|33|45|N|133|30|E|region:JP_type:isle_scale:2500000|display=ti}} |archipelago = [[Japanese archipelago]] |area_km2 = 18801.73 |length_km = 225 |width_min_km = 50 |width_max_km = 150 |rank = 50th |highest_mount = [[Mount Ishizuchi]] |elevation_m = 1982 |country = [[Japan]] |country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]] |country_admin_divisions = {{hlist|[[Ehime Prefecture|Ehime]]|[[Kagawa Prefecture|Kagawa]]|[[Kōchi Prefecture|Kōchi]]|[[Tokushima Prefecture|Tokushima]]}} |country_largest_city = [[Matsuyama]] |country_largest_city_population = 507,137<br/>(as of 1 May 2022) |population_footnotes = <ref>{{Cite web |title=Population Census 2025 Population Census Preliminary Tabulation Preliminary Counts of the Population and Households1-1 Population by Sex - Japan, Prefectures, Municipalities {{!}} View Statistical Table/Graph |url=https://www.e-stat.go.jp/en/dbview?sid=0004050397 |access-date=2026-06-18 |website=Portal Site of Official Statistics of Japan |language=en}}</ref> |population = 3,486,739 |population_rank=23rd |population_as_of = 1 October 2025 |density_km2 = 185 |ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] (98%) |timezone1 = [[Japan Standard Time]] | utc_offset1 = +9 | languages ={{hlist|[[Japanese language|Japanese]] ([[Western Japanese]] — [[Shikoku dialect|Awa]], [[Tosa dialect|Tosa]], [[Iyo dialect|Iyo]] and [[Sanuki dialect|Sanuki]] dialects)|[[Japanese Sign Language|Japanese Sign]]}} }} '''ရှိခိုခုကျွန်း''' (四国, Shikoku<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref><ref>{{Shinmeikai Nihongo Accent Jiten 2nd Edition|p=366}}</ref>) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း|ပင်မကျွန်းကြီးလေးခု]]တွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းဖြစ်သည်။ ကျွန်းလေးခုထဲတွင် အသေးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ အရှည် ၂၂၅ ကီလိုမီတာ (၁၄၀ မိုင်) နှင့် အကျယ် ၅၀ နှင့် ၁၅၀ ကီလိုမီတာအကြား (၃၀ မိုင်နှင့် ၉၆ မိုင်အကြား) ရှိသည်။ လူဦးရေ ၃.၅ သန်း နေထိုင်ပြီး ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပင်မကျွန်းလေးခုတွင် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ တည်နေရာမှာ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၏ တောင်ဘက်၊ [[ကျူးရှူးကျွန်း]]၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ဖြစ်သည်။<ref name=honshu2>{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=90C4DgAAQBAJ&pg=PA16| page=16| title=The Philippine Archipelago|first=Yves |last=Boquet |publisher=Springer|year= 2017|isbn= 978-3-319-51926-5}}</ref> ရှိခိုခုကျွန်း၏ ရှေးခေတ်ကာလတွင် ခေါ်တွင်ခဲ့သည့် အမည်များမှာ အိယောနိုဖုတနရှိမ (伊予之二名島), အိယောရှိမ (伊予島) နှင့် ဖုတနရှိမ (二名島) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယခင်က ကျွန်းတွင်ရှိခဲ့သည့် ပြည်နယ်လေးခုဖြစ်သည့် အဝ၊ တိုဆ၊ ဆနုခိ နှင့် အိယော တို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ "ရှိခိုခု" ဟု ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name=tourism>{{cite web |url=http://www.jnto.go.jp/eng/location/rtg/pdf/pg-607.pdf |title=Shikoku and Awaji Island |publisher=Japan National Tourism Organization |date=September 2011 |access-date=2013-05-02 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130204132833/http://www.jnto.go.jp/eng/location/rtg/pdf/pg-607.pdf |archive-date=2013-02-04 }}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== [[File:Chugoku-Region-Shikoku-Japan-ISS-Space.png|thumb|220x220px|left|[[နိုင်ငံတကာ အာကာသ စခန်း|နိုင်ငံတကာအာကာသစခန်း]]မှ မြင်တွေ့ရသည့် ရှိခိုခုကျွန်းနှင့် [[ချူးဂိုခုဒေသ]]]] ရှိခိုခုကျွန်းသည် ရှိခိုခုကျွန်းနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိကျွန်းများကို ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားပြီး အကျယ်အဝန်း ၁၈,၈၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၇၂၅၉ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ရှိခိုခုကျွန်းတွင် ခရိုင်လေးခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ [[အဲဟိမဲခရိုင်]]၊ [[ခဂဝခရိုင်]]၊ [[ခိုးချိခရိုင်]]နှင့် [[တိုခုရှိမခရိုင်]]တို့ ဖြစ်သည်။ ရှိခိုခုကျွန်း၏ အနောက်ဘက်တွင် [[ကျူးရှူးကျွန်း]]ရှိ [[အိုးအိတခရိုင်]]နှင့် [[မိယဇခိခရိုင်]]တို့ ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=Geography {{!}} The Science of Our World |url=https://geography.com/ |access-date=2024-04-29 |website=geography.com}}</ref> ရှိခိုခုကျွန်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၅၀ ခုမြောက်ဧရိယာအကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ လူဦးရေအားဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၂၃ ခုမြောက် လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၁၉၃ ဦး (တစ်စတုရန်းမိုင်လျှင် ၅၀၀ ဦး) နေထိုင်ကြသည်။ တောင်များသည် ကျွန်းကို အရှေ့မှ အနောက်သို့ သွယ်တန်းကာတည်ရှိနေပြီး ခရိုင်ကို တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းဟု နှစ်ပိုင်းပိုင်းခြားတည်ရှိစေသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် ကျဉ်းမြောင်းသည့်ဒေသဖြစ်ကာ ဆဲတိုကုန်းတွင်းပင်လယ်ကို မျက်နှာမူလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ တောင်ဘက်ပိုင်းသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာကို မျက်နှာမူလျက် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် လူဦးရေ ၃.၈ သန်းနေထိုင်ကြသည်။ သို့သော်လည်း မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ကြီးမားသည့် မြို့များသည် နည်းပါးသည်။ [[အိရှိဇုချိတောင်]] (石鎚山) သည် အမြင့် ၁,၉၈၂ (၆၅၀၃ ပေ) ဖြင့် ကျွန်းတွင် အမြင့်ဆုံးတောင် ဖြစ်သည်။ စက်မှုလုပ်ငန်း သင့်တင့်စွာ ဖွံ့ဖြိုးလျက်ရှိပြီး ဘက်ရှိကြေးနီသတ္တုမှ ရရှိသည့် သတ္တုရိုင်းများကို သန့်စင်သည့် လုပ်ငန်းလည်း ရှိသည်။ ခရိုင်၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်းတွင် စပါးများကို စိုက်ပျိုးကြသည်။ ဆောင်းရာသီတွင် မုယောနှင့် ဂျုံကဲ့သို့သော သီးထပ်စိုက်ပျိုးသီးနှံများကို စိုက်ကြသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းဧရိယာသည် သစ်သီးများ စိုက်ပျိုးရန် ကောင်းမွန်သည်။ ထို့ကြောင့် စပျစ်၊ မက်မွန်သီး စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုးကြသည်။ ရှိခိုခုကျွန်း၏ တောင်ဘက်ပိုင်းဧရိယာသည် တောင်ထူထပ်ပြီး လူဦးရေနည်းပါးသည်။ ခိုးချိမြို့သည် တစ်ခုတည်းသော အနိမ့်ပိုင်းတွင်တည်ရှိသည့် ခရိုင်မြို့တော် ဖြစ်သည်။ တောင်ဘက်ပိုင်းတွင် တစ်နှစ်လျှင် စပါးနှစ်ကြိမ်စိုက်ပျိုးကြသည်။ သစ်တောများပေါများသည့်အတွက် စက္ကူလုပ်ငန်းများ ထွန်းကားသည်။ ထို့အပြင် ရေအားလျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်သည့် လုပ်ငန်းများလည်း ရှိသည်။ ရှိခိုခုကျွန်း၏ အဓိကကျသည့် မြစ်မှာ ယောရှိနိုမြစ် ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် အိရှိဇုချိတောင်မှ စတင်စီးဆင်းဖြစ်ပေါ်လာကာ ၁၉၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၂၁.၈ မိုင်) ရှည်သည်။ များသောအားဖြင့် အနောက်ဘက်မှ အရှေ့ဘက်သို့ စီးဆင်းလျက်ရှိပြီး [[တိုခုရှိမခရိုင်]]နှင့် ခိုးချိခရိုင်တို့၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းနယ်နိမိတ်များကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလျက်ရှိသည်။ အခြားအဓိကကျွန်းသုံးခုနှင့်မတူသည်မှာ ရှိခိုခုကျွန်းတွင် လှုပ်ရှားနေသည့်မီးတောင် မရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အသက်ဝင်နေသည့်မီးတောင်မရှိသည့်ကျွန်းများထဲတွင် အကြီးဆုံး ကျွန်းလည်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် နှစ် ၁၄ သန်းမတိုင်မီက ရှိခိုခုကျွန်းတွင် မီးတောင်များ လှုပ်ရှားခဲ့သည့် သမိုင်းကြောင်း ရှိခဲ့ဖူးသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.answers.com/topic/shikoku |title=Shikoku: Frommer's Guide from |publisher=Answers.com |access-date=2012-02-28 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120229183226/http://www.answers.com/topic/shikoku |archive-date=2012-02-29 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://hikinginjapan.com/tag/mt-iino/|title=Mount Iino|access-date=2023-04-23}}</ref><ref>{{Cite journal|doi = 10.1111/iar.12182|title = Timescale of magma chamber processes revealed by U-Pb ages, trace element contents and morphology of zircons from the Ishizuchi caldera, Southwest Japan Arc|year = 2017|last1 = Takehara|first1 = Mami|last2 = Horie|first2 = Kenji|last3 = Tani|first3 = Kenichiro|last4 = Yoshida|first4 = Takeyoshi|last5 = Hokada|first5 = Tomokazu|last6 = Kiyokawa|first6 = Shoichi|journal = Island Arc|volume = 26|issue = 2|article-number = e12182| bibcode=2017IsArc..26E2182T | s2cid=133362063 |doi-access = }}</ref> <gallery mode="packed"> File:Mount_Ishizuchi.jpg|ရှိခိုခုကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံး [[အိရှိဇုချိတောင်]] File:Ashizurimisaki Cape.JPG|ရှိခိုခုကျွန်း၏ တောင်ဘက်ဆုံးနေရာဖြစ်သည့် အရှိဇုရိအငူ File:Shimanto_sada_chinkabashi_fukin.jpg|[[ရှိမန်းတိုမြစ်]] File:Seto-Inland-Sea-Photo.jpg|ဆဲတိုကုန်းတွင်းပင်လယ် </gallery> ==လူဦးရေ== ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ရှိခိုခုကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၃,၄၈၆,၇၃၉ ဦး ရှိသည်။ [[မဆွတ်ယမမြို့]]သည် ကျွန်းအကြီးဆုံးမြို့နှင့် [[အဲဟိမဲခရိုင်]]မြို့တော်ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၅၀၇,၁၃၇ ဦး နေထိုင်သည်။ ရှိခိုခုကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပင်မကျွန်းလေးခုတွင် တတိယမြောက်လူဦးရေအသိပ်သည်းဆုံး ဖြစ်သည်။ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၁၃၉ ဦး (တစ်စတုရန်းမိုင်လျှင် ၅၀၀ ဦး) နေထိုင်ကြသည်။ {| class="wikitable" |+ ရှိခိုခုကျွန်းရှိ အဓိကမြို့ ၂၀ ခု |- ! <small>Rank</small> ! Cities ! Prefecture ! Population |- | style="text-align:center;"|{{center|1}} |align=left | [[File:Flag of Matsuyama, Ehime.svg|border|25x20px]] '''[[Matsuyama]]''' || {{flag|Ehime}} || align=right|507,137 |- | style="text-align:center;"|{{center|2}} ||align=left | [[File:Flag of Takamatsu, Kagawa.svg|border|25x20px]] '''[[Takamatsu]]''' || {{flag|Kagawa}} || align=right|414,363 |- | style="text-align:center;"|{{center|3}} ||align=left | [[File:Flag of Kochi, Kochi.svg|border|25x20px]] '''[[Kōchi, Kōchi|Kōchi]]''' || {{flag|Kōchi}} || align=right|321,910 |- | style="text-align:center;"|{{center|4}} ||align=left | [[File:Flag of Tokushima, Tokushima.svg|border|25x20px]] '''[[Tokushima (city)|Tokushima]]''' || {{flag|Tokushima}} || align=right|250,150 |- | style="text-align:center;"|{{center|5}} ||align=left | [[File:Flag of Imabari, Ehime.svg|border|25x20px]] '''[[Imabari, Ehime|Imabari]]''' || {{flag|Ehime}} || align=right|147,334 |- | style="text-align:center;"|{{center|6}} ||align=left | [[File:Flag of Niihama, Ehime.svg|border|25x20px]] '''[[Niihama]]''' || {{flag|Ehime}} || align=right|113,755 |- | style="text-align:center;"|{{center|7}} ||align=left | [[File:Flag of Marugame, Kagawa.svg|border|25x20px]] '''[[Marugame, Kagawa|Marugame]]''' || {{flag|Kagawa}} || align=right|108,744 |- | style="text-align:center;"|{{center|8}} ||align=left | [[File:Flag of Saijō, Ehime.svg|border|25x20px]] '''[[Saijō, Ehime|Saijō]]''' || {{flag|Ehime}} || align=right|102,830 |- | style="text-align:center;"|{{center|9}} ||align=left | [[File:Flag of Shikokuchūō, Ehime.svg|border|25x20px]] '''[[Shikokuchūō]]''' || {{flag|Ehime}} || align=right|80,952 |- | style="text-align:center;"|{{center|10}} ||align=left | [[File:Flag of Uwajima, Ehime.svg|border|25x20px]] '''[[Uwajima, Ehime|Uwajima]]''' || {{flag|Ehime}} || align=right|68,213 |- | style="text-align:center"|11 ||align=left | [[File:Flag of Anan, Tokushima.svg|border|25x20px]] '''[[Anan, Tokushima|Anan]]''' || {{flag|Tokushima}} || align=right|67,891 |- | style="text-align:center"|12 ||align=left | [[File:Flag of Mitoyo, Kagawa.svg|border|25x20px]] '''[[Mitoyo, Kagawa|Mitoyo]]''' || {{flag|Kagawa}} || align=right|60,106 |- | style="text-align:center"|13 ||align=left | [[File:Flag of Kanonji, Kagawa.svg|border|25x20px]] '''[[Kan'onji, Kagawa|Kan'onji]]''' || {{flag|Kagawa}} || align=right|56,258 |- | style="text-align:center"|14 ||align=left | [[File:Flag of Naruto, Tokushima.svg|border|25x20px]] '''[[Naruto, Tokushima|Naruto]]''' || {{flag|Tokushima}} || align=right|53,368 |- | style="text-align:center"|15 ||align=left | [[File:Flag of Sakaide, Kagawa.svg|border|25x20px]] '''[[Sakaide, Kagawa|Sakaide]]''' || {{flag|Kagawa}} || align=right|49,487 |- | style="text-align:center"|16 ||align=left | [[File:Flag of Sanuki, Kagawa.svg|border|25x20px]] '''[[Sanuki, Kagawa|Sanuki]]''' || {{flag|Kagawa}} || align=right|45,763 |- | style="text-align:center"|17 ||align=left | [[File:Flag of Nankoku, Kochi.svg|border|25x20px]] '''[[Nankoku, Kōchi|Nankoku]]''' || {{flag|Kōchi}} || align=right|46,176 |- | style="text-align:center"|18 ||align=left | [[File:Flag of Ōzu, Ehime.svg|border|25x20px]] '''[[Ōzu, Ehime|Ōzu]]''' || {{flag|Ehime}} || align=right|39,352 |- | style="text-align:center"|19 ||align=left | [[File:Flag of Yoshinogawa, Tokushima.svg|border|25x20px]] '''[[Yoshinogawa, Tokushima|Yoshinogawa]]''' || {{flag|Tokushima}} || align=right|37,707 |- | style="text-align:center"|20 ||align=left | [[File:Flag of Komatsushima, Tokushima.svg|border|25x20px]] '''[[Komatsushima, Tokushima|Komatsushima]]''' || {{flag|Tokushima}} || align=right|35,288 |} {{center|'''Capital cities of four prefectures of Shikoku'''}} <gallery mode="packed"> File:松山 Matsuyama - panoramio.jpg|[[Matsuyama, Ehime|Matsuyama City]] File:Takamatsu-M3687.jpg|[[Takamatsu|Takamatsu City]] File:高知城 天守からの景色3 Kochi Castle - panoramio.jpg|[[Kōchi, Kōchi|Kōchi City]] File:Tokushima City View from the Top of Bizan 20200405.jpg|[[Tokushima, Tokushima|Tokushima City]] </gallery> Per Japanese census data,<ref>{{Cite web |title=Ehime (Japan): Prefecture, Major Cities & Towns - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information |url=http://www.citypopulation.de/Japan-Ehime.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200727001454/http://www.citypopulation.de/Japan-Ehime.html |archive-date=2020-07-27 |access-date=2026-02-21 |website=www.citypopulation.de |language=en}}</ref> and,<ref>{{Cite web |title=Japan Prefectures Population from 1920 and Area |url=http://www.demographia.com/db-japanpref.htm |access-date=2026-02-21 |website=www.demographia.com}}</ref> Shikoku region's peak population was at 1953 and has had negative population growth from 1950 to 1970 and 1990 onward. {{Historical populations | 1920 | 3,066,000 | 1930 | 3,310,000 | 1940 | 3,337,000 | 1950 | 4,221,000 | 1960 | 4,122,000 | 1970 | 3,904,000 | 1980 | 4,163,000 | 1990 | 4,195,000 | 2000 | 4,154,039 | 2010 | 3,977,282 | 2020 | 3,696,171 |align = none | footnote = }} ==လည်ပတ်စရာနေရာများ== ==ယဉ်ကျေးမှု== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Wiktionary}} *[https://web.archive.org/web/20100904125626/http://www.domo.com/kitaro/kukai.php Kitaro Shikoku Peace Bell Project] ==ကိုးကား== {{reflist}} btvso36tc6oo3mx5sl6rl4ahypolldz 1055890 1055889 2026-10-01T03:17:51Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* လူဦးရေ */ 1055890 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands |name = ရှိခိုခုကျွန်း |native_name = {{nobold|{{lang|ja|四国}}}} |native_name_link = Japanese language |native_name_lang = ja |image= Satellite image of Shikoku in April 2018.png |image_caption = The island of Shikoku, Japan |image_map= Shikoku_Region_in_Japan.svg |location = Southwest [[Japan]] | waterbody = {{unbulleted list | [[Seto Inland Sea]] (north)|[[Bungo Channel]] (west)|[[Kii Channel]] (east)|[[Pacific Ocean]] (south) }} |coordinates = {{coord|33|45|N|133|30|E|region:JP_type:isle_scale:2500000|display=ti}} |archipelago = [[Japanese archipelago]] |area_km2 = 18801.73 |length_km = 225 |width_min_km = 50 |width_max_km = 150 |rank = 50th |highest_mount = [[Mount Ishizuchi]] |elevation_m = 1982 |country = [[Japan]] |country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]] |country_admin_divisions = {{hlist|[[Ehime Prefecture|Ehime]]|[[Kagawa Prefecture|Kagawa]]|[[Kōchi Prefecture|Kōchi]]|[[Tokushima Prefecture|Tokushima]]}} |country_largest_city = [[Matsuyama]] |country_largest_city_population = 507,137<br/>(as of 1 May 2022) |population_footnotes = <ref>{{Cite web |title=Population Census 2025 Population Census Preliminary Tabulation Preliminary Counts of the Population and Households1-1 Population by Sex - Japan, Prefectures, Municipalities {{!}} View Statistical Table/Graph |url=https://www.e-stat.go.jp/en/dbview?sid=0004050397 |access-date=2026-06-18 |website=Portal Site of Official Statistics of Japan |language=en}}</ref> |population = 3,486,739 |population_rank=23rd |population_as_of = 1 October 2025 |density_km2 = 185 |ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] (98%) |timezone1 = [[Japan Standard Time]] | utc_offset1 = +9 | languages ={{hlist|[[Japanese language|Japanese]] ([[Western Japanese]] — [[Shikoku dialect|Awa]], [[Tosa dialect|Tosa]], [[Iyo dialect|Iyo]] and [[Sanuki dialect|Sanuki]] dialects)|[[Japanese Sign Language|Japanese Sign]]}} }} '''ရှိခိုခုကျွန်း''' (四国, Shikoku<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref><ref>{{Shinmeikai Nihongo Accent Jiten 2nd Edition|p=366}}</ref>) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း|ပင်မကျွန်းကြီးလေးခု]]တွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းဖြစ်သည်။ ကျွန်းလေးခုထဲတွင် အသေးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ အရှည် ၂၂၅ ကီလိုမီတာ (၁၄၀ မိုင်) နှင့် အကျယ် ၅၀ နှင့် ၁၅၀ ကီလိုမီတာအကြား (၃၀ မိုင်နှင့် ၉၆ မိုင်အကြား) ရှိသည်။ လူဦးရေ ၃.၅ သန်း နေထိုင်ပြီး ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပင်မကျွန်းလေးခုတွင် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ တည်နေရာမှာ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၏ တောင်ဘက်၊ [[ကျူးရှူးကျွန်း]]၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ဖြစ်သည်။<ref name=honshu2>{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=90C4DgAAQBAJ&pg=PA16| page=16| title=The Philippine Archipelago|first=Yves |last=Boquet |publisher=Springer|year= 2017|isbn= 978-3-319-51926-5}}</ref> ရှိခိုခုကျွန်း၏ ရှေးခေတ်ကာလတွင် ခေါ်တွင်ခဲ့သည့် အမည်များမှာ အိယောနိုဖုတနရှိမ (伊予之二名島), အိယောရှိမ (伊予島) နှင့် ဖုတနရှိမ (二名島) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယခင်က ကျွန်းတွင်ရှိခဲ့သည့် ပြည်နယ်လေးခုဖြစ်သည့် အဝ၊ တိုဆ၊ ဆနုခိ နှင့် အိယော တို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ "ရှိခိုခု" ဟု ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name=tourism>{{cite web |url=http://www.jnto.go.jp/eng/location/rtg/pdf/pg-607.pdf |title=Shikoku and Awaji Island |publisher=Japan National Tourism Organization |date=September 2011 |access-date=2013-05-02 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130204132833/http://www.jnto.go.jp/eng/location/rtg/pdf/pg-607.pdf |archive-date=2013-02-04 }}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== [[File:Chugoku-Region-Shikoku-Japan-ISS-Space.png|thumb|220x220px|left|[[နိုင်ငံတကာ အာကာသ စခန်း|နိုင်ငံတကာအာကာသစခန်း]]မှ မြင်တွေ့ရသည့် ရှိခိုခုကျွန်းနှင့် [[ချူးဂိုခုဒေသ]]]] ရှိခိုခုကျွန်းသည် ရှိခိုခုကျွန်းနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိကျွန်းများကို ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားပြီး အကျယ်အဝန်း ၁၈,၈၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၇၂၅၉ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ရှိခိုခုကျွန်းတွင် ခရိုင်လေးခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ [[အဲဟိမဲခရိုင်]]၊ [[ခဂဝခရိုင်]]၊ [[ခိုးချိခရိုင်]]နှင့် [[တိုခုရှိမခရိုင်]]တို့ ဖြစ်သည်။ ရှိခိုခုကျွန်း၏ အနောက်ဘက်တွင် [[ကျူးရှူးကျွန်း]]ရှိ [[အိုးအိတခရိုင်]]နှင့် [[မိယဇခိခရိုင်]]တို့ ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=Geography {{!}} The Science of Our World |url=https://geography.com/ |access-date=2024-04-29 |website=geography.com}}</ref> ရှိခိုခုကျွန်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၅၀ ခုမြောက်ဧရိယာအကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ လူဦးရေအားဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၂၃ ခုမြောက် လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၁၉၃ ဦး (တစ်စတုရန်းမိုင်လျှင် ၅၀၀ ဦး) နေထိုင်ကြသည်။ တောင်များသည် ကျွန်းကို အရှေ့မှ အနောက်သို့ သွယ်တန်းကာတည်ရှိနေပြီး ခရိုင်ကို တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းဟု နှစ်ပိုင်းပိုင်းခြားတည်ရှိစေသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် ကျဉ်းမြောင်းသည့်ဒေသဖြစ်ကာ ဆဲတိုကုန်းတွင်းပင်လယ်ကို မျက်နှာမူလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ တောင်ဘက်ပိုင်းသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာကို မျက်နှာမူလျက် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် လူဦးရေ ၃.၈ သန်းနေထိုင်ကြသည်။ သို့သော်လည်း မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ကြီးမားသည့် မြို့များသည် နည်းပါးသည်။ [[အိရှိဇုချိတောင်]] (石鎚山) သည် အမြင့် ၁,၉၈၂ (၆၅၀၃ ပေ) ဖြင့် ကျွန်းတွင် အမြင့်ဆုံးတောင် ဖြစ်သည်။ စက်မှုလုပ်ငန်း သင့်တင့်စွာ ဖွံ့ဖြိုးလျက်ရှိပြီး ဘက်ရှိကြေးနီသတ္တုမှ ရရှိသည့် သတ္တုရိုင်းများကို သန့်စင်သည့် လုပ်ငန်းလည်း ရှိသည်။ ခရိုင်၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်းတွင် စပါးများကို စိုက်ပျိုးကြသည်။ ဆောင်းရာသီတွင် မုယောနှင့် ဂျုံကဲ့သို့သော သီးထပ်စိုက်ပျိုးသီးနှံများကို စိုက်ကြသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းဧရိယာသည် သစ်သီးများ စိုက်ပျိုးရန် ကောင်းမွန်သည်။ ထို့ကြောင့် စပျစ်၊ မက်မွန်သီး စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုးကြသည်။ ရှိခိုခုကျွန်း၏ တောင်ဘက်ပိုင်းဧရိယာသည် တောင်ထူထပ်ပြီး လူဦးရေနည်းပါးသည်။ ခိုးချိမြို့သည် တစ်ခုတည်းသော အနိမ့်ပိုင်းတွင်တည်ရှိသည့် ခရိုင်မြို့တော် ဖြစ်သည်။ တောင်ဘက်ပိုင်းတွင် တစ်နှစ်လျှင် စပါးနှစ်ကြိမ်စိုက်ပျိုးကြသည်။ သစ်တောများပေါများသည့်အတွက် စက္ကူလုပ်ငန်းများ ထွန်းကားသည်။ ထို့အပြင် ရေအားလျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်သည့် လုပ်ငန်းများလည်း ရှိသည်။ ရှိခိုခုကျွန်း၏ အဓိကကျသည့် မြစ်မှာ ယောရှိနိုမြစ် ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် အိရှိဇုချိတောင်မှ စတင်စီးဆင်းဖြစ်ပေါ်လာကာ ၁၉၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၂၁.၈ မိုင်) ရှည်သည်။ များသောအားဖြင့် အနောက်ဘက်မှ အရှေ့ဘက်သို့ စီးဆင်းလျက်ရှိပြီး [[တိုခုရှိမခရိုင်]]နှင့် ခိုးချိခရိုင်တို့၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းနယ်နိမိတ်များကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလျက်ရှိသည်။ အခြားအဓိကကျွန်းသုံးခုနှင့်မတူသည်မှာ ရှိခိုခုကျွန်းတွင် လှုပ်ရှားနေသည့်မီးတောင် မရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အသက်ဝင်နေသည့်မီးတောင်မရှိသည့်ကျွန်းများထဲတွင် အကြီးဆုံး ကျွန်းလည်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် နှစ် ၁၄ သန်းမတိုင်မီက ရှိခိုခုကျွန်းတွင် မီးတောင်များ လှုပ်ရှားခဲ့သည့် သမိုင်းကြောင်း ရှိခဲ့ဖူးသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.answers.com/topic/shikoku |title=Shikoku: Frommer's Guide from |publisher=Answers.com |access-date=2012-02-28 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120229183226/http://www.answers.com/topic/shikoku |archive-date=2012-02-29 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://hikinginjapan.com/tag/mt-iino/|title=Mount Iino|access-date=2023-04-23}}</ref><ref>{{Cite journal|doi = 10.1111/iar.12182|title = Timescale of magma chamber processes revealed by U-Pb ages, trace element contents and morphology of zircons from the Ishizuchi caldera, Southwest Japan Arc|year = 2017|last1 = Takehara|first1 = Mami|last2 = Horie|first2 = Kenji|last3 = Tani|first3 = Kenichiro|last4 = Yoshida|first4 = Takeyoshi|last5 = Hokada|first5 = Tomokazu|last6 = Kiyokawa|first6 = Shoichi|journal = Island Arc|volume = 26|issue = 2|article-number = e12182| bibcode=2017IsArc..26E2182T | s2cid=133362063 |doi-access = }}</ref> <gallery mode="packed"> File:Mount_Ishizuchi.jpg|ရှိခိုခုကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံး [[အိရှိဇုချိတောင်]] File:Ashizurimisaki Cape.JPG|ရှိခိုခုကျွန်း၏ တောင်ဘက်ဆုံးနေရာဖြစ်သည့် အရှိဇုရိအငူ File:Shimanto_sada_chinkabashi_fukin.jpg|[[ရှိမန်းတိုမြစ်]] File:Seto-Inland-Sea-Photo.jpg|ဆဲတိုကုန်းတွင်းပင်လယ် </gallery> ==လူဦးရေ== ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ရှိခိုခုကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၃,၄၈၆,၇၃၉ ဦး ရှိသည်။ [[မဆွတ်ယမမြို့]]သည် ကျွန်းအကြီးဆုံးမြို့နှင့် [[အဲဟိမဲခရိုင်]]မြို့တော်ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၅၀၇,၁၃၇ ဦး နေထိုင်သည်။ ရှိခိုခုကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပင်မကျွန်းလေးခုတွင် တတိယမြောက်လူဦးရေအသိပ်သည်းဆုံး ဖြစ်သည်။ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၁၃၉ ဦး (တစ်စတုရန်းမိုင်လျှင် ၅၀၀ ဦး) နေထိုင်ကြသည်။ {| class="wikitable" |+ ရှိခိုခုကျွန်းရှိ အဓိကမြို့ ၂၀ ခု |- ! <small>အဆင့်</small> ! မြို့ ! ခရိုင် ! လူဦးရေ |- | style="text-align:center;"|{{center|1}} |align=left | [[File:Flag of Matsuyama, Ehime.svg|border|25x20px]] '''[[Matsuyama]]''' || {{flag|Ehime}} || align=right|507,137 |- | style="text-align:center;"|{{center|2}} ||align=left | [[File:Flag of Takamatsu, Kagawa.svg|border|25x20px]] '''[[Takamatsu]]''' || {{flag|Kagawa}} || align=right|414,363 |- | style="text-align:center;"|{{center|3}} ||align=left | [[File:Flag of Kochi, Kochi.svg|border|25x20px]] '''[[Kōchi, Kōchi|Kōchi]]''' || {{flag|Kōchi}} || align=right|321,910 |- | style="text-align:center;"|{{center|4}} ||align=left | [[File:Flag of Tokushima, Tokushima.svg|border|25x20px]] '''[[Tokushima (city)|Tokushima]]''' || {{flag|Tokushima}} || align=right|250,150 |- | style="text-align:center;"|{{center|5}} ||align=left | [[File:Flag of Imabari, Ehime.svg|border|25x20px]] '''[[Imabari, Ehime|Imabari]]''' || {{flag|Ehime}} || align=right|147,334 |- | style="text-align:center;"|{{center|6}} ||align=left | [[File:Flag of Niihama, Ehime.svg|border|25x20px]] '''[[Niihama]]''' || {{flag|Ehime}} || align=right|113,755 |- | style="text-align:center;"|{{center|7}} ||align=left | [[File:Flag of Marugame, Kagawa.svg|border|25x20px]] '''[[Marugame, Kagawa|Marugame]]''' || {{flag|Kagawa}} || align=right|108,744 |- | style="text-align:center;"|{{center|8}} ||align=left | [[File:Flag of Saijō, Ehime.svg|border|25x20px]] '''[[Saijō, Ehime|Saijō]]''' || {{flag|Ehime}} || align=right|102,830 |- | style="text-align:center;"|{{center|9}} ||align=left | [[File:Flag of Shikokuchūō, Ehime.svg|border|25x20px]] '''[[Shikokuchūō]]''' || {{flag|Ehime}} || align=right|80,952 |- | style="text-align:center;"|{{center|10}} ||align=left | [[File:Flag of Uwajima, Ehime.svg|border|25x20px]] '''[[Uwajima, Ehime|Uwajima]]''' || {{flag|Ehime}} || align=right|68,213 |- | style="text-align:center"|11 ||align=left | [[File:Flag of Anan, Tokushima.svg|border|25x20px]] '''[[Anan, Tokushima|Anan]]''' || {{flag|Tokushima}} || align=right|67,891 |- | style="text-align:center"|12 ||align=left | [[File:Flag of Mitoyo, Kagawa.svg|border|25x20px]] '''[[Mitoyo, Kagawa|Mitoyo]]''' || {{flag|Kagawa}} || align=right|60,106 |- | style="text-align:center"|13 ||align=left | [[File:Flag of Kanonji, Kagawa.svg|border|25x20px]] '''[[Kan'onji, Kagawa|Kan'onji]]''' || {{flag|Kagawa}} || align=right|56,258 |- | style="text-align:center"|14 ||align=left | [[File:Flag of Naruto, Tokushima.svg|border|25x20px]] '''[[Naruto, Tokushima|Naruto]]''' || {{flag|Tokushima}} || align=right|53,368 |- | style="text-align:center"|15 ||align=left | [[File:Flag of Sakaide, Kagawa.svg|border|25x20px]] '''[[Sakaide, Kagawa|Sakaide]]''' || {{flag|Kagawa}} || align=right|49,487 |- | style="text-align:center"|16 ||align=left | [[File:Flag of Sanuki, Kagawa.svg|border|25x20px]] '''[[Sanuki, Kagawa|Sanuki]]''' || {{flag|Kagawa}} || align=right|45,763 |- | style="text-align:center"|17 ||align=left | [[File:Flag of Nankoku, Kochi.svg|border|25x20px]] '''[[Nankoku, Kōchi|Nankoku]]''' || {{flag|Kōchi}} || align=right|46,176 |- | style="text-align:center"|18 ||align=left | [[File:Flag of Ōzu, Ehime.svg|border|25x20px]] '''[[Ōzu, Ehime|Ōzu]]''' || {{flag|Ehime}} || align=right|39,352 |- | style="text-align:center"|19 ||align=left | [[File:Flag of Yoshinogawa, Tokushima.svg|border|25x20px]] '''[[Yoshinogawa, Tokushima|Yoshinogawa]]''' || {{flag|Tokushima}} || align=right|37,707 |- | style="text-align:center"|20 ||align=left | [[File:Flag of Komatsushima, Tokushima.svg|border|25x20px]] '''[[Komatsushima, Tokushima|Komatsushima]]''' || {{flag|Tokushima}} || align=right|35,288 |} {{center|'''Capital cities of four prefectures of Shikoku'''}} <gallery mode="packed"> File:松山 Matsuyama - panoramio.jpg|[[Matsuyama, Ehime|Matsuyama City]] File:Takamatsu-M3687.jpg|[[Takamatsu|Takamatsu City]] File:高知城 天守からの景色3 Kochi Castle - panoramio.jpg|[[Kōchi, Kōchi|Kōchi City]] File:Tokushima City View from the Top of Bizan 20200405.jpg|[[Tokushima, Tokushima|Tokushima City]] </gallery> Per Japanese census data,<ref>{{Cite web |title=Ehime (Japan): Prefecture, Major Cities & Towns - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information |url=http://www.citypopulation.de/Japan-Ehime.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200727001454/http://www.citypopulation.de/Japan-Ehime.html |archive-date=2020-07-27 |access-date=2026-02-21 |website=www.citypopulation.de |language=en}}</ref> and,<ref>{{Cite web |title=Japan Prefectures Population from 1920 and Area |url=http://www.demographia.com/db-japanpref.htm |access-date=2026-02-21 |website=www.demographia.com}}</ref> Shikoku region's peak population was at 1953 and has had negative population growth from 1950 to 1970 and 1990 onward. {{Historical populations | 1920 | 3,066,000 | 1930 | 3,310,000 | 1940 | 3,337,000 | 1950 | 4,221,000 | 1960 | 4,122,000 | 1970 | 3,904,000 | 1980 | 4,163,000 | 1990 | 4,195,000 | 2000 | 4,154,039 | 2010 | 3,977,282 | 2020 | 3,696,171 |align = none | footnote = }} ==လည်ပတ်စရာနေရာများ== ==ယဉ်ကျေးမှု== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Wiktionary}} *[https://web.archive.org/web/20100904125626/http://www.domo.com/kitaro/kukai.php Kitaro Shikoku Peace Bell Project] ==ကိုးကား== {{reflist}} 9uei02ziual98fqsjzrrc0tntfj3fhp 1055891 1055890 2026-10-01T03:23:01Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* လူဦးရေ */ 1055891 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands |name = ရှိခိုခုကျွန်း |native_name = {{nobold|{{lang|ja|四国}}}} |native_name_link = Japanese language |native_name_lang = ja |image= Satellite image of Shikoku in April 2018.png |image_caption = The island of Shikoku, Japan |image_map= Shikoku_Region_in_Japan.svg |location = Southwest [[Japan]] | waterbody = {{unbulleted list | [[Seto Inland Sea]] (north)|[[Bungo Channel]] (west)|[[Kii Channel]] (east)|[[Pacific Ocean]] (south) }} |coordinates = {{coord|33|45|N|133|30|E|region:JP_type:isle_scale:2500000|display=ti}} |archipelago = [[Japanese archipelago]] |area_km2 = 18801.73 |length_km = 225 |width_min_km = 50 |width_max_km = 150 |rank = 50th |highest_mount = [[Mount Ishizuchi]] |elevation_m = 1982 |country = [[Japan]] |country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]] |country_admin_divisions = {{hlist|[[Ehime Prefecture|Ehime]]|[[Kagawa Prefecture|Kagawa]]|[[Kōchi Prefecture|Kōchi]]|[[Tokushima Prefecture|Tokushima]]}} |country_largest_city = [[Matsuyama]] |country_largest_city_population = 507,137<br/>(as of 1 May 2022) |population_footnotes = <ref>{{Cite web |title=Population Census 2025 Population Census Preliminary Tabulation Preliminary Counts of the Population and Households1-1 Population by Sex - Japan, Prefectures, Municipalities {{!}} View Statistical Table/Graph |url=https://www.e-stat.go.jp/en/dbview?sid=0004050397 |access-date=2026-06-18 |website=Portal Site of Official Statistics of Japan |language=en}}</ref> |population = 3,486,739 |population_rank=23rd |population_as_of = 1 October 2025 |density_km2 = 185 |ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] (98%) |timezone1 = [[Japan Standard Time]] | utc_offset1 = +9 | languages ={{hlist|[[Japanese language|Japanese]] ([[Western Japanese]] — [[Shikoku dialect|Awa]], [[Tosa dialect|Tosa]], [[Iyo dialect|Iyo]] and [[Sanuki dialect|Sanuki]] dialects)|[[Japanese Sign Language|Japanese Sign]]}} }} '''ရှိခိုခုကျွန်း''' (四国, Shikoku<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref><ref>{{Shinmeikai Nihongo Accent Jiten 2nd Edition|p=366}}</ref>) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း|ပင်မကျွန်းကြီးလေးခု]]တွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းဖြစ်သည်။ ကျွန်းလေးခုထဲတွင် အသေးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ အရှည် ၂၂၅ ကီလိုမီတာ (၁၄၀ မိုင်) နှင့် အကျယ် ၅၀ နှင့် ၁၅၀ ကီလိုမီတာအကြား (၃၀ မိုင်နှင့် ၉၆ မိုင်အကြား) ရှိသည်။ လူဦးရေ ၃.၅ သန်း နေထိုင်ပြီး ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပင်မကျွန်းလေးခုတွင် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ တည်နေရာမှာ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၏ တောင်ဘက်၊ [[ကျူးရှူးကျွန်း]]၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ဖြစ်သည်။<ref name=honshu2>{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=90C4DgAAQBAJ&pg=PA16| page=16| title=The Philippine Archipelago|first=Yves |last=Boquet |publisher=Springer|year= 2017|isbn= 978-3-319-51926-5}}</ref> ရှိခိုခုကျွန်း၏ ရှေးခေတ်ကာလတွင် ခေါ်တွင်ခဲ့သည့် အမည်များမှာ အိယောနိုဖုတနရှိမ (伊予之二名島), အိယောရှိမ (伊予島) နှင့် ဖုတနရှိမ (二名島) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယခင်က ကျွန်းတွင်ရှိခဲ့သည့် ပြည်နယ်လေးခုဖြစ်သည့် အဝ၊ တိုဆ၊ ဆနုခိ နှင့် အိယော တို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ "ရှိခိုခု" ဟု ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name=tourism>{{cite web |url=http://www.jnto.go.jp/eng/location/rtg/pdf/pg-607.pdf |title=Shikoku and Awaji Island |publisher=Japan National Tourism Organization |date=September 2011 |access-date=2013-05-02 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130204132833/http://www.jnto.go.jp/eng/location/rtg/pdf/pg-607.pdf |archive-date=2013-02-04 }}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== [[File:Chugoku-Region-Shikoku-Japan-ISS-Space.png|thumb|220x220px|left|[[နိုင်ငံတကာ အာကာသ စခန်း|နိုင်ငံတကာအာကာသစခန်း]]မှ မြင်တွေ့ရသည့် ရှိခိုခုကျွန်းနှင့် [[ချူးဂိုခုဒေသ]]]] ရှိခိုခုကျွန်းသည် ရှိခိုခုကျွန်းနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိကျွန်းများကို ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားပြီး အကျယ်အဝန်း ၁၈,၈၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၇၂၅၉ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ရှိခိုခုကျွန်းတွင် ခရိုင်လေးခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ [[အဲဟိမဲခရိုင်]]၊ [[ခဂဝခရိုင်]]၊ [[ခိုးချိခရိုင်]]နှင့် [[တိုခုရှိမခရိုင်]]တို့ ဖြစ်သည်။ ရှိခိုခုကျွန်း၏ အနောက်ဘက်တွင် [[ကျူးရှူးကျွန်း]]ရှိ [[အိုးအိတခရိုင်]]နှင့် [[မိယဇခိခရိုင်]]တို့ ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=Geography {{!}} The Science of Our World |url=https://geography.com/ |access-date=2024-04-29 |website=geography.com}}</ref> ရှိခိုခုကျွန်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၅၀ ခုမြောက်ဧရိယာအကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ လူဦးရေအားဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၂၃ ခုမြောက် လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၁၉၃ ဦး (တစ်စတုရန်းမိုင်လျှင် ၅၀၀ ဦး) နေထိုင်ကြသည်။ တောင်များသည် ကျွန်းကို အရှေ့မှ အနောက်သို့ သွယ်တန်းကာတည်ရှိနေပြီး ခရိုင်ကို တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းဟု နှစ်ပိုင်းပိုင်းခြားတည်ရှိစေသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် ကျဉ်းမြောင်းသည့်ဒေသဖြစ်ကာ ဆဲတိုကုန်းတွင်းပင်လယ်ကို မျက်နှာမူလျက်ရှိသည်။ ခရိုင်၏ တောင်ဘက်ပိုင်းသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာကို မျက်နှာမူလျက် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် လူဦးရေ ၃.၈ သန်းနေထိုင်ကြသည်။ သို့သော်လည်း မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ကြီးမားသည့် မြို့များသည် နည်းပါးသည်။ [[အိရှိဇုချိတောင်]] (石鎚山) သည် အမြင့် ၁,၉၈၂ (၆၅၀၃ ပေ) ဖြင့် ကျွန်းတွင် အမြင့်ဆုံးတောင် ဖြစ်သည်။ စက်မှုလုပ်ငန်း သင့်တင့်စွာ ဖွံ့ဖြိုးလျက်ရှိပြီး ဘက်ရှိကြေးနီသတ္တုမှ ရရှိသည့် သတ္တုရိုင်းများကို သန့်စင်သည့် လုပ်ငန်းလည်း ရှိသည်။ ခရိုင်၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်းတွင် စပါးများကို စိုက်ပျိုးကြသည်။ ဆောင်းရာသီတွင် မုယောနှင့် ဂျုံကဲ့သို့သော သီးထပ်စိုက်ပျိုးသီးနှံများကို စိုက်ကြသည်။ ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းဧရိယာသည် သစ်သီးများ စိုက်ပျိုးရန် ကောင်းမွန်သည်။ ထို့ကြောင့် စပျစ်၊ မက်မွန်သီး စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုးကြသည်။ ရှိခိုခုကျွန်း၏ တောင်ဘက်ပိုင်းဧရိယာသည် တောင်ထူထပ်ပြီး လူဦးရေနည်းပါးသည်။ ခိုးချိမြို့သည် တစ်ခုတည်းသော အနိမ့်ပိုင်းတွင်တည်ရှိသည့် ခရိုင်မြို့တော် ဖြစ်သည်။ တောင်ဘက်ပိုင်းတွင် တစ်နှစ်လျှင် စပါးနှစ်ကြိမ်စိုက်ပျိုးကြသည်။ သစ်တောများပေါများသည့်အတွက် စက္ကူလုပ်ငန်းများ ထွန်းကားသည်။ ထို့အပြင် ရေအားလျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်သည့် လုပ်ငန်းများလည်း ရှိသည်။ ရှိခိုခုကျွန်း၏ အဓိကကျသည့် မြစ်မှာ ယောရှိနိုမြစ် ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် အိရှိဇုချိတောင်မှ စတင်စီးဆင်းဖြစ်ပေါ်လာကာ ၁၉၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၂၁.၈ မိုင်) ရှည်သည်။ များသောအားဖြင့် အနောက်ဘက်မှ အရှေ့ဘက်သို့ စီးဆင်းလျက်ရှိပြီး [[တိုခုရှိမခရိုင်]]နှင့် ခိုးချိခရိုင်တို့၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းနယ်နိမိတ်များကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလျက်ရှိသည်။ အခြားအဓိကကျွန်းသုံးခုနှင့်မတူသည်မှာ ရှိခိုခုကျွန်းတွင် လှုပ်ရှားနေသည့်မီးတောင် မရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အသက်ဝင်နေသည့်မီးတောင်မရှိသည့်ကျွန်းများထဲတွင် အကြီးဆုံး ကျွန်းလည်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် နှစ် ၁၄ သန်းမတိုင်မီက ရှိခိုခုကျွန်းတွင် မီးတောင်များ လှုပ်ရှားခဲ့သည့် သမိုင်းကြောင်း ရှိခဲ့ဖူးသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.answers.com/topic/shikoku |title=Shikoku: Frommer's Guide from |publisher=Answers.com |access-date=2012-02-28 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120229183226/http://www.answers.com/topic/shikoku |archive-date=2012-02-29 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://hikinginjapan.com/tag/mt-iino/|title=Mount Iino|access-date=2023-04-23}}</ref><ref>{{Cite journal|doi = 10.1111/iar.12182|title = Timescale of magma chamber processes revealed by U-Pb ages, trace element contents and morphology of zircons from the Ishizuchi caldera, Southwest Japan Arc|year = 2017|last1 = Takehara|first1 = Mami|last2 = Horie|first2 = Kenji|last3 = Tani|first3 = Kenichiro|last4 = Yoshida|first4 = Takeyoshi|last5 = Hokada|first5 = Tomokazu|last6 = Kiyokawa|first6 = Shoichi|journal = Island Arc|volume = 26|issue = 2|article-number = e12182| bibcode=2017IsArc..26E2182T | s2cid=133362063 |doi-access = }}</ref> <gallery mode="packed"> File:Mount_Ishizuchi.jpg|ရှိခိုခုကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံး [[အိရှိဇုချိတောင်]] File:Ashizurimisaki Cape.JPG|ရှိခိုခုကျွန်း၏ တောင်ဘက်ဆုံးနေရာဖြစ်သည့် အရှိဇုရိအငူ File:Shimanto_sada_chinkabashi_fukin.jpg|[[ရှိမန်းတိုမြစ်]] File:Seto-Inland-Sea-Photo.jpg|ဆဲတိုကုန်းတွင်းပင်လယ် </gallery> ==လူဦးရေ== ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ရှိခိုခုကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၃,၄၈၆,၇၃၉ ဦး ရှိသည်။ [[မဆွတ်ယမမြို့]]သည် ကျွန်းအကြီးဆုံးမြို့နှင့် [[အဲဟိမဲခရိုင်]]မြို့တော်ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၅၀၇,၁၃၇ ဦး နေထိုင်သည်။ ရှိခိုခုကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပင်မကျွန်းလေးခုတွင် တတိယမြောက်လူဦးရေအသိပ်သည်းဆုံး ဖြစ်သည်။ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၁၃၉ ဦး (တစ်စတုရန်းမိုင်လျှင် ၅၀၀ ဦး) နေထိုင်ကြသည်။ {| class="wikitable" |+ ရှိခိုခုကျွန်းရှိ အဓိကမြို့ ၂၀ ခု |- ! <small>အဆင့်</small> ! မြို့ ! ခရိုင် ! လူဦးရေ |- | style="text-align:center;"|{{center|1}} |align=left | [[File:Flag of Matsuyama, Ehime.svg|border|25x20px]] '''[[Matsuyama]]''' || {{flag|Ehime}} || align=right|507,137 |- | style="text-align:center;"|{{center|2}} ||align=left | [[File:Flag of Takamatsu, Kagawa.svg|border|25x20px]] '''[[Takamatsu]]''' || {{flag|Kagawa}} || align=right|414,363 |- | style="text-align:center;"|{{center|3}} ||align=left | [[File:Flag of Kochi, Kochi.svg|border|25x20px]] '''[[Kōchi, Kōchi|Kōchi]]''' || {{flag|Kōchi}} || align=right|321,910 |- | style="text-align:center;"|{{center|4}} ||align=left | [[File:Flag of Tokushima, Tokushima.svg|border|25x20px]] '''[[Tokushima (city)|Tokushima]]''' || {{flag|Tokushima}} || align=right|250,150 |- | style="text-align:center;"|{{center|5}} ||align=left | [[File:Flag of Imabari, Ehime.svg|border|25x20px]] '''[[Imabari, Ehime|Imabari]]''' || {{flag|Ehime}} || align=right|147,334 |- | style="text-align:center;"|{{center|6}} ||align=left | [[File:Flag of Niihama, Ehime.svg|border|25x20px]] '''[[Niihama]]''' || {{flag|Ehime}} || align=right|113,755 |- | style="text-align:center;"|{{center|7}} ||align=left | [[File:Flag of Marugame, Kagawa.svg|border|25x20px]] '''[[Marugame, Kagawa|Marugame]]''' || {{flag|Kagawa}} || align=right|108,744 |- | style="text-align:center;"|{{center|8}} ||align=left | [[File:Flag of Saijō, Ehime.svg|border|25x20px]] '''[[Saijō, Ehime|Saijō]]''' || {{flag|Ehime}} || align=right|102,830 |- | style="text-align:center;"|{{center|9}} ||align=left | [[File:Flag of Shikokuchūō, Ehime.svg|border|25x20px]] '''[[Shikokuchūō]]''' || {{flag|Ehime}} || align=right|80,952 |- | style="text-align:center;"|{{center|10}} ||align=left | [[File:Flag of Uwajima, Ehime.svg|border|25x20px]] '''[[Uwajima, Ehime|Uwajima]]''' || {{flag|Ehime}} || align=right|68,213 |- | style="text-align:center"|11 ||align=left | [[File:Flag of Anan, Tokushima.svg|border|25x20px]] '''[[Anan, Tokushima|Anan]]''' || {{flag|Tokushima}} || align=right|67,891 |- | style="text-align:center"|12 ||align=left | [[File:Flag of Mitoyo, Kagawa.svg|border|25x20px]] '''[[Mitoyo, Kagawa|Mitoyo]]''' || {{flag|Kagawa}} || align=right|60,106 |- | style="text-align:center"|13 ||align=left | [[File:Flag of Kanonji, Kagawa.svg|border|25x20px]] '''[[Kan'onji, Kagawa|Kan'onji]]''' || {{flag|Kagawa}} || align=right|56,258 |- | style="text-align:center"|14 ||align=left | [[File:Flag of Naruto, Tokushima.svg|border|25x20px]] '''[[Naruto, Tokushima|Naruto]]''' || {{flag|Tokushima}} || align=right|53,368 |- | style="text-align:center"|15 ||align=left | [[File:Flag of Sakaide, Kagawa.svg|border|25x20px]] '''[[Sakaide, Kagawa|Sakaide]]''' || {{flag|Kagawa}} || align=right|49,487 |- | style="text-align:center"|16 ||align=left | [[File:Flag of Sanuki, Kagawa.svg|border|25x20px]] '''[[Sanuki, Kagawa|Sanuki]]''' || {{flag|Kagawa}} || align=right|45,763 |- | style="text-align:center"|17 ||align=left | [[File:Flag of Nankoku, Kochi.svg|border|25x20px]] '''[[Nankoku, Kōchi|Nankoku]]''' || {{flag|Kōchi}} || align=right|46,176 |- | style="text-align:center"|18 ||align=left | [[File:Flag of Ōzu, Ehime.svg|border|25x20px]] '''[[Ōzu, Ehime|Ōzu]]''' || {{flag|Ehime}} || align=right|39,352 |- | style="text-align:center"|19 ||align=left | [[File:Flag of Yoshinogawa, Tokushima.svg|border|25x20px]] '''[[Yoshinogawa, Tokushima|Yoshinogawa]]''' || {{flag|Tokushima}} || align=right|37,707 |- | style="text-align:center"|20 ||align=left | [[File:Flag of Komatsushima, Tokushima.svg|border|25x20px]] '''[[Komatsushima, Tokushima|Komatsushima]]''' || {{flag|Tokushima}} || align=right|35,288 |} {{center|'''ကျွန်းရှိ ခရိုင်လေးခု၏ မြို့တော်များ'''}} <gallery mode="packed"> File:松山 Matsuyama - panoramio.jpg|[[မဆွတ်ယမမြို့]] File:Takamatsu-M3687.jpg|[[တခမဆွတ်မြို့]] File:高知城 天守からの景色3 Kochi Castle - panoramio.jpg|[[ခိုးချိမြို့]] File:Tokushima City View from the Top of Bizan 20200405.jpg|[[တိုခုရှိမမြို့]] </gallery> ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေစာရင်းများအရ<ref>{{Cite web |title=Ehime (Japan): Prefecture, Major Cities & Towns - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information |url=http://www.citypopulation.de/Japan-Ehime.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200727001454/http://www.citypopulation.de/Japan-Ehime.html |archive-date=2020-07-27 |access-date=2026-02-21 |website=www.citypopulation.de |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Japan Prefectures Population from 1920 and Area |url=http://www.demographia.com/db-japanpref.htm |access-date=2026-02-21 |website=www.demographia.com}}</ref>ရှိခိုခုဒေသသည် ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၀ အထိနှင့် ၁၉၉၀ မှဆက်လက်ကာ လူဦးရေသည် ကျဆင်းလာခဲ့သည်။ {{Historical populations | 1920 | 3,066,000 | 1930 | 3,310,000 | 1940 | 3,337,000 | 1950 | 4,221,000 | 1960 | 4,122,000 | 1970 | 3,904,000 | 1980 | 4,163,000 | 1990 | 4,195,000 | 2000 | 4,154,039 | 2010 | 3,977,282 | 2020 | 3,696,171 |align = none | footnote = }} ==လည်ပတ်စရာနေရာများ== ==ယဉ်ကျေးမှု== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Wiktionary}} *[https://web.archive.org/web/20100904125626/http://www.domo.com/kitaro/kukai.php Kitaro Shikoku Peace Bell Project] ==ကိုးကား== {{reflist}} lw7gk2arw53lhz7j61nvwtcouvvwzrt 3 292267 1055862 2026-09-30T18:09:30Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1055862 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-52575-66 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၈:၀၉၊ ၃၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 5o8wh1o1ut8uxmyxzlbze61335dfbln 3 292268 1055869 2026-09-30T22:09:57Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1055869 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Mr. Ko Zaw ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၂၂:၀၉၊ ၃၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) osqim293gtctso4u226gkns0g54133v 0 292269 1055870 2026-10-01T02:22:49Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) ဇရစ်စမ်း ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[ဇရစ်စမ်းရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|ဇရစ်စမ်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပည..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055870 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ဇရစ်စမ်း ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[ဇရစ်စမ်းရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|ဇရစ်စမ်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၀၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/yedashe-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|19.406260041790627| 96.24544817539196|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 7lvh67rdktxhzu33qwk5a1o36r3uhpj 0 292270 1055871 2026-10-01T02:24:21Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) တောင်ကြား''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[ဆွာမြို့]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055871 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) တောင်ကြား''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[ဆွာမြို့]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၇၆ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/yedashe-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} a61n9cq9fdg7bzps32frlt4xzjipgay 0 292271 1055872 2026-10-01T02:28:05Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) ထောက်ကြံ့ကွင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ ထောက်ကြံ့ကွင်းရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|ထောက်ကြံ့ကွ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055872 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ထောက်ကြံ့ကွင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[ထောက်ကြံ့ကွင်းရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|ထောက်ကြံ့ကွင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၄၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/yedashe-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} npjqx2optnu14795shkuyzx4byek088 0 292272 1055873 2026-10-01T02:29:41Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) ကက္ကူ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[ကက္ကုရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|ကက္ကူရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်း..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055873 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ကက္ကူ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[ကက္ကုရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|ကက္ကူရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၃၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/yedashe-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|19.364635233374294| 96.28266981897426|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} t7r1t5smr3yom8iiswubqcux19g7p17 0 292273 1055875 2026-10-01T02:30:10Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[အ.လ.က (ခွဲ) ငှက်ပျောတော]] စာမျက်နှာကို [[အ.လ.က (ခွဲ) ငှက်ပျောတော (ညောင်လေးပင်မြို့နယ်)]] သို့ ခင်မောင်မောင်လွင်က ရွှေ့ခဲ့သည် 1055875 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အ.လ.က (ခွဲ) ငှက်ပျောတော (ညောင်လေးပင်မြို့နယ်)]] cgl2tsdpz63i6jb4zu00dxb7vvpajqp 1055876 1055875 2026-10-01T02:31:36Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[အ.လ.က (ခွဲ) ငှက်ပျောတော (ညောင်လေးပင်မြို့နယ်)]] သို့ ပြန်ညွှန်းကို ဖယ်ရှားခဲ့သည် 1055876 wikitext text/x-wiki မြန်မာနိုင်ငံတွင် '''အ.လ.က (ခွဲ) ငှက်ပျောတော''' အမည်ဖြင့် အောက်ပါအခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းများ ရှိသည်။ * [[အ.လ.က (ခွဲ) ငှက်ပျောတော (ညောင်လေးပင်မြို့နယ်)]] * [[အ.လ.က (ခွဲ) ငှက်ပျောတော (ရေတာရှည်မြို့နယ်)]] {{သံတူကြောင်းကွဲ}} szepeoic57ecv7iwiw7reboccb0cfr9 100 292274 1055877 2026-10-01T02:32:40Z Salai Rungtoi 22844 " {{Current events|year=2026|month=10|day=1|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055877 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=10|day=1|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}} lyl1rgl6w6tvo6hopm6iyaqnfq0a6qq 1055901 1055877 2026-10-01T08:59:43Z Salai Rungtoi 22844 1055901 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=10|day=1|content= <!-- All news items below this line --> '''အားကစား''' *[[၂၀၂၆ အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ]] **[[ဂျပန်နိုင်ငံ]]တွင် ကျင်းပနေသည့် [[အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ|အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲ]] Esports Mobile Legends (MLBB) ပြိုင်ပွဲ၌ မြန်မာကိုယ်စားပြု ဇနကအသင်း (Team Zanaka) သည် ပြိုင်ဘက် အင်ဒိုနီးရှားအသင်းအား ရှုံးပွဲမရှိ ၄-၀ ဖြင့် အပြတ်အသတ်အနိုင်ရရှိကာ ရွှေတံဆိပ်ဆုကို ဆွတ်ခူးခဲ့သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/cmlyryd21ynkt (ဘီဘီစီမြန်မာ)] <!-- All news items above this line -->}} a2egybktkxqwj5tbskjgkc491tol8fz 0 292275 1055878 2026-10-01T02:33:01Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) ငှက်ပျောတော''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[ငှက်ပျောတောရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|ငှက်ပျောတောရွာ]]ရှိ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055878 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ငှက်ပျောတော''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[ငှက်ပျောတောရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|ငှက်ပျောတောရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၃၅ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/yedashe-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|19.320084169917045| 96.30937836177768|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} e3uxx4k0w5m4rj1xqb1wkhimrkg1t4h 0 292276 1055879 2026-10-01T02:34:22Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) ကွမ်းအုံ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[ကွမ်းအုံရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|ကွမ်းအုံရွာ]]ရှိ အခြေခံပည..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055879 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ကွမ်းအုံ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[ကွမ်းအုံရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|ကွမ်းအုံရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၃၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/yedashe-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|19.243877718578826| 96.35366251443138|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 9s8huagg4cc0reex3tjk44tqpm39mik 0 292277 1055880 2026-10-01T02:36:05Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) တခွဲကြဲ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[တခွဲကျဲရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|တခွဲကြဲရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055880 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) တခွဲကြဲ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[တခွဲကျဲရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|တခွဲကြဲရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၃၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/yedashe-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|19.229773345929434| 96.34461383919083|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} pch2fe3onavfedbt1wusjgkpqaitb7q 100 292278 1055881 2026-10-01T02:38:24Z Salai Rungtoi 22844 "{{#invoke:current events calendar|main|year=2026|month=11}}<noinclude> [[Category:လက်ရှိဖြစ်ရပ် ပြက္ခဒိန်များ]] </noinclude>" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055881 wikitext text/x-wiki {{#invoke:current events calendar|main|year=2026|month=11}}<noinclude> [[Category:လက်ရှိဖြစ်ရပ် ပြက္ခဒိန်များ]] </noinclude> 915jmr510oe110dl9g4m0ajduzh1p7k 100 292279 1055883 2026-10-01T02:40:50Z Salai Rungtoi 22844 " {{Events by month|၂၀၂၆|prefix=မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/}} [[၂၀၂၆]] ခုနှစ်၊ [[နိုဝင်ဘာ]]သည် ယခုလက်ရှိ သာမန်နှစ်၏ ဧကာဒသမမြောက်လ ဖြစ်သည်။ တနင်္ဂနွေ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1055883 wikitext text/x-wiki {{Events by month|၂၀၂၆|prefix=မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/}} [[၂၀၂၆]] ခုနှစ်၊ [[နိုဝင်ဘာ]]သည် ယခုလက်ရှိ သာမန်နှစ်၏ ဧကာဒသမမြောက်လ ဖြစ်သည်။ [[တနင်္ဂနွေနေ့]]တွင် စတင်ခဲ့သော ဤလသည် ရက်ပေါင်း ၃၀ ကြာပြီးနောက် [[တနင်္လာနေ့]]တွင် ကုန်ဆုံးမည်ဖြစ်သည်။ == [[မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ]] == <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; margin: 0 -5px;"> <div style="flex: 100 1 200px; margin: 0 5px;"> {{မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/Month Inclusion|၂၀၂၆ နိုဝင်ဘာ}} </div> <div style="flex: 1 100 250px; margin: 0 5px;"> {{မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆/ပြက္ခဒိန်}} {{မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/Sidebar}} </div> </div> {{commons category|November 2026}} {{events by month links|year=2026|prefix=Portal:Current events/}} [[ကဏ္ဍ:နိုဝင်ဘာ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆]] pe25m5hdhxsqcusjqjujc9d4ywrffmc 1055884 1055883 2026-10-01T02:43:19Z Salai Rungtoi 22844 1055884 wikitext text/x-wiki {{Events by month|၂၀၂၆|prefix=မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/}} [[၂၀၂၆]] ခုနှစ်၊ [[နိုဝင်ဘာ]]သည် ယခုလက်ရှိ သာမန်နှစ်၏ ဧကာဒသမမြောက်လ ဖြစ်သည်။ [[တနင်္ဂနွေနေ့]]တွင် စတင်ခဲ့သော ဤလသည် ရက်ပေါင်း ၃၀ ကြာပြီးနောက် [[တနင်္လာနေ့]]တွင် ကုန်ဆုံးမည်ဖြစ်သည်။ == [[မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ]] == <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; margin: 0 -5px;"> <div style="flex: 100 1 200px; margin: 0 5px;"> {{မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/Month Inclusion|၂၀၂၆ နိုဝင်ဘာ}} </div> <div style="flex: 1 100 250px; margin: 0 5px;"> {{မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆/ပြက္ခဒိန်}} {{မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/Sidebar}} </div> </div> {{commons category|November 2026}} {{events by month links|year=2026|prefix=Portal:Current events/}} [[ကဏ္ဍ:နိုဝင်ဘာ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆]] alwrti9pfno6jc353aduaxfmcwd5hjj 3 292280 1055898 2026-10-01T06:10:52Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1055898 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Khaŭ yae khaung ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၁၀၊ ၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) g5hcnmipuu4sj11f927pkuujhhd8hwr 0 292281 1055904 2026-10-01T09:30:03Z Zawzawaungthwin 100038 [[ဘကလေး၊ ဦး၊ (ပတ္တလား)]] စာမျက်နှာကို [[ဘကလေး (ပတ္တလား)]] သို့ Zawzawaungthwinက ရွှေ့ခဲ့သည်: မလိုအပ်သော စကားဘညှပ်၊ သံတူကြောင်းကွဲများ ဖယ်ရှားခြင်း 1055904 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ဘကလေး (ပတ္တလား)]] eijptbcfq4be7wqfbth7z8h8u2yd8jq 3 292282 1055907 2026-10-01T10:11:17Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1055907 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-52751-19 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၁၁၊ ၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) hefr47tyis6rg7cvd9hvh7r7b402yvh