ဆွေးနွေးချက်:ဗဟိုစာမျက်နှာ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="my">
  <siteinfo>
    <sitename>ဝီကီပီးဒီးယား</sitename>
    <dbname>mywiki</dbname>
    <base>https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.22</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">မီဒီယာ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">အထူး</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">အသုံးပြုသူ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ဝီကီပီးဒီးယား</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ဖိုင်</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ဖိုင် ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">တမ်းပလိတ်</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">အကူအညီ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">အကူအညီ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ကဏ္ဍ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">မုခ်ဝ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">စာမူကြမ်း</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">မော်ဂျူး</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ဆွေးနွေးချက်:ဗဟိုစာမျက်နှာ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>2246</id>
    <revision>
      <id>1056350</id>
      <parentid>1043396</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T14:45:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-53432-55</username>
        <id>149036</id>
      </contributor>
      <comment>/* Yangon State Academy */ အကြောင်းပြန်ခြင်း</comment>
      <origin>1056350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3876" sha1="f9bgtwt8m1vxtboqbttdrpf87bturf3" xml:space="preserve">ချမ်းငြိမ်း (ကဗျာဆရာ)
ကဗျာဆရာချမ်းငြိမ်းကို ၁၉၈၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၅ ရက်တွင်
ရန်ကုန်တိုင်း၊ ကျောက်တန်းမြို့နယ်၊ ကမာကလုပ်ကျေးရွာတွင်မွေးဖွားသည်။
၂၀၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ပြည်ပသို့ရောက်ရှိခဲ့သည်။
၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ ရောက်ရှိအခြေချခဲ့သည်။
ချမ်းငြိမ်းသည် မြန်မာစာတန်းထိုးနိုင်ငံခြားရုပ်ရှင်လောကကို ရှေ့ဆောင်ခဲ့သူအဖြစ် ချမ်းငြိမ်း-မှော်ဝန်း အမည်နှင့် လူသိများသည်။
လက်ရှိတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် နေထိုင်လျက်ရှိပြီး ကဗျာနှင့် အက်ဆေးများရေးသားလျက်ရှိသည်။

== မြန်မာနိုင်ငံမှ ဘာသာဓကားများမှ မည့်သည့် ဘာသာစကားတွေ အသုံးပြုသနည်း။&quot; ==

မြန်မာဘာသာမှ စကောကရင်ဘာသာပြန်ခြင်း။ [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/202.165.82.145|202.165.82.145]]  ၀၁:၄၅၊ ၁၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၅

== I'm new bot ==

No Understand [[အသုံးပြုသူ:Nga Htun|Nga Htun]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Nga Htun|ဆွေးနွေး]])  ၁၉:၁၀၊ ၂၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC)

== ရွာလွတ် ==

@ [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/&amp;#126;2025-66893-1|&amp;#126;2025-66893-1]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:&amp;#126;2025-66893-1|talk]])  ၂၀:၁၆၊ ၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC)

== Yangon State Academy  ==

စာအမြဲတမ်းသင်သည့်ကျောင်းဖြစ်ပြီးအတန်းလစ်လို့မရ [[အသုံးပြုသူ:မြန်မာလူမျိုး|မြန်မာလူမျိုး]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:မြန်မာလူမျိုး|ဆွေးနွေး]])တစ်ကျောင်းစာရေးသားလက်မှတ်ထိုးနေလူနှစ်နာရီသာအချိန်ကားဒုတိယတတိယသုံးနှစ်လေးနှစ်သားလေးရဲမျက်နှာအသားငါးဘတ်စ်ကားဆရာဆရာမအခွင့်အရေးရုံး  ၀၄:၅၁၊ ၂၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ (UTC)

[[ဖဲဂိမ်း|Aungkolatt]] [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/&amp;#126;2026-23617-4|&amp;#126;2026-23617-4]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:&amp;#126;2026-23617-4|talk]])  ၀၀:၂၀၊ ၁၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC)

:@[[အသုံးပြုသူ:~2026-23617-4|~2026-23617-4]] [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/~2026-53432-55|~2026-53432-55]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-53432-55|talk]])  ၁၄:၄၅၊ ၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>f9bgtwt8m1vxtboqbttdrpf87bturf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထိုင်းနိုင်ငံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3171</id>
    <revision>
      <id>1056365</id>
      <parentid>1043517</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T23:30:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1056365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="306537" sha1="0ai0j418f1ljzdbrg7ewx5wjzttiwoa" xml:space="preserve">{{redirect|ယိုးဒယား|ယိုးဒယားသီချင်းကြီး|ယိုးဒယားသီချင်းနှင့်အက}}
{{coord|15|101|display=title}}
{{Infobox country
| နိုင်ငံအမည်အပြည့် = ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ
| common_name = 
| အမည်_ရင်း = {{ubl|{{native name|th|ราชอาณาจักรไทย|italics=off}}|ရာဇာအာဏာစကြာထိုင်း}}
| ပုံ_အလံ = Flag of Thailand.svg
| ပုံ_တံဆိပ် = Garuda Emblem of Thailand.svg
| နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = ''နိုင်ငံ၊ သာသနာ၊ ဘုရင်'' (အသုံးများမှုသာ)
| နိုင်ငံတော်သီချင်း = ''[[ဖလင်း ချတ်]]''(Phleng Chat)&lt;br /&gt;({{lang-en|&quot;Thai National Anthem&quot;}})&lt;div style=&quot;padding-top:0.5em;&quot;&gt;{{center|[[File:Thai National Anthem - US Navy Band.ogg]]}}&lt;/div&gt;
| royal_anthem = ''[[သဿေရိဉဗရပါရမီ]]''&lt;br /&gt;({{lang-en|&quot;Glorify His prestige&quot;}})&lt;div style=&quot;padding-top:0.5em;&quot;&gt;{{center|[[File:Thai Royal Anthem - US Navy Band.ogg]]}}&lt;/div&gt;
| image_map = {{Switcher|[[File:Thailand (orthographic projection).svg|frameless]]|ကမ္ဘာလုံးတွင်ပြရန်|[[File:Location Thailand ASEAN.svg|upright=1.15|frameless]]|အာဆီယံတွင် ပြရန်|default=1}}
| map_caption = {{map caption |location_color= အစိမ်းရောင် |region= အာရှတိုက် |region_color= မီးခိုးရောင် |subregion= [[အာဆီယံ]]
| subregion_color = အစိမ်းနု}}
| မြို့တော် = [[ဘန်ကောက်မြို့]]
| coordinates = {{Coord|13|45|N|100|29|E|type:city}}
| အကြီးဆုံးမြို့ = မြို့တော်
| အကြီးဆုံးပြည်နယ် = 
| ရုံးသုံးဘာသာများ = [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်းဘာသာ]]&lt;ref name=CIA&gt;[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/thailand/ Thailand] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210610164345/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/thailand/ |date=10 June 2021 }}, ''The World Factbook''.&lt;/ref&gt;&lt;!--Thai is the official language. English is a non-official secondary language.--&gt;
| languages_type = Spoken languages
| languages = {{hlist|[[:en:Isan language|အီဆန်]]|[[:en:Northern Thai language|ခွန်မောင်း]]|[[:en:Southern Thai language|ပက်တိုင်း]]|[[:en:Kelantan-Pattani Malay|မလေး]]}}
| ethnic_groups = {{unbulleted list
  | {{nowrap|၈၆% [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]]}}&lt;br /&gt;{{nowrap|&amp;nbsp;–၃၉% [[ထိုင်းလူမျိုး|အလယ်ပိုင်း ထိုင်း]]}}&lt;br /&gt;{{nowrap|&amp;nbsp;–၂၈% [[:en:Isan people|အီဆန်]]}}&lt;br /&gt;{{nowrap|&amp;nbsp;–၁၀% [[:en:Northern Thai people|ခွန်မောင်း]]}} &lt;br /&gt;{{nowrap|&amp;nbsp;–9% [[ထိုင်းလူမျိုး|တောင်ပိုင်းထိုင်း]]}} &lt;br /&gt;{{nowrap|3% [[:en:Northern Khmer people|ခမာ]]}} &lt;br /&gt;{{nowrap|2% [[:en:Thai Malays|မလေး]]}}
  | ၉% အခြား [[:en:Ethnic groups in Thailand|၆၈ လူနည်းစုလူမျိုးစုများ]] 
}}
| ethnic_groups_ref = &lt;ref name=&quot;Springer&quot;&gt;{{cite journal |url=https://www.researchgate.net/publication/330368922 |author1=John Draper |author2=Joel Sawat Selway |title=A New Dataset on Horizontal Structural Ethnic Inequalities in Thailand in Order to Address Sustainable Development Goal 10 |journal=Social Indicators Research |page=284 |volume=141 |issue=4 |date=January 2019 |doi=10.1007/s11205-019-02065-4 |s2cid=149845432 |access-date=6 Feb 2020}}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year = ၂၀၁၉
| religion_year = 2018
| religion = {{plainlist|
* ၉၃.၅% [[:en:Buddhism in Thailand|ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ([[နိုင်ငံတော်ဘာသာ|တရားဝင်]])&lt;ref&gt;Article 67:&lt;br /&gt;&quot;The State should support and protect Buddhism.
In supporting and protecting Buddhism, [...] the State should promote and support education and dissemination of dharmic principles of Theravada Buddhism [...], and shall have measures and mechanisms to prevent Buddhism from being undermined in any form. The State should also encourage Buddhists to participate in implementing such measures or mechanisms.&quot;{{cite web|title=Constitution of the Kingdom of Thailand|url=http://www.constitutionnet.org/sites/default/files/2017-05/CONSTITUTION%2BOF%2BTHE%2BKINGDOM%2BOF%2BTHAILAND%2B%28B.E.%2B2560%2B%282017%29%29.pdf|website=constitutionnet.org|access-date=29 October 2017}}&lt;/ref&gt;
* ၅.၄% [[:en:Islam in Thailand|အစ္စလာမ်]] 
* ၁.၁၃% [[:en:Christianity in Thailand|ခရစ်ယာန်]] 
* ၀.၀၂% [[:en:Hinduism in Thailand|ဟိန္ဒူ]] 
* ၀.၀၀၃% [[:en:Irreligion|ဘာသာမဲ့]]}}
| demonym = [[:en:Demographics of Thailand|Thai]]&lt;br /&gt;[[:en:Thai people|Siamese]] (historic)
| government_type = [[:en:authoritarianism|အကြွင်းမဲ့]] [[:en:military dictatorship|စစ်အာဏာရှင်]] ([[ဒီ ဖက်တို]]) အောက်ရှိ [[ပြည်ထောင်စုစနစ်|ပြည်ထောင်စု]] [[ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ စနစ်|ပါလီမန်]] [[:en:constitutional monarchy|စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်]] ([[ဒီ ဂျူရီ]])&lt;br /&gt;
| leader_title1 = [[စကြီမင်းဆက်| ဘုရင်မင်းမြတ်]]
| leader_name1 = [[ဝဇိရာလင်္ကရဏ]] &lt;small&gt;(ရာမ ၁၀)&lt;/small&gt;
| leader_title2 = [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]]
[[Phumtham Wechayachai (ယာယီဝန်ကြီးချုပ်)]]
| legislature = [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ လွှတ်တော်]]
| upper_house = [[ထိုင်းအထက်လွှတ်တော်| ဆီးနိတ်လွှတ်တော်]]
| lower_house = [[ထိုင်းအောက်လွှတ်တော်| ကိုယ်စားလှယ်များလွှတ်တော်]]
| sovereignty_type = [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ သမိုင်း|တည်ထောင်ခြင်း]]
| established_event1 = [[:en:Sukhothai Kingdom|ဆူခိုထိုင်း]]
| established_date1 = ၁၂၃၈–၁၄၄၈
| established_event2 = [[:en:Ayutthaya Kingdom|အယုဒ္ဓယနိုင်ငံ]]
| established_date2 = ၁၃၅၁–၁၇၆၇
| established_event3 = [[:en:Thonburi Kingdom|ထုံဘူရီနိုင်ငံ]]
| established_date3 = ၁၇၆၇–၁၇၈၂
| established_event4 = [[:en:Rattanakosin Kingdom|ရတနာကိုဆင်နိုင်ငံ]]
| established_date4 = ၁၇၈၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၆ ရက်
| established_event5 = {{nowrap|[[:en:Siamese revolution of 1932|စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်]]}}
| established_date5 = ၁၉၃၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၄ ရက်
| established_event6 = {{nowrap|[[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ|လက်ရှိဖွဲ့စည်းပုံ]]}}
| established_date6 = ၂၀၁၇ ခုနှစ် ဧပြီလ ၆ ရက်
| area_km2 = ၅၁၃,၁၂၀
| ဧရိယာအဆင့် = ၅၀
| area_sq_mi = ၁၉၈,၁၁၅&lt;!--Do not remove per [[WP:Manual of Style/Dates and numbers]]--&gt;
| ဧရိယာရေရာခိုင်နှုန်း = {{nowrap|၀.၄ (၂,၂၃၀ km{{smallsup|2}})}}
| population_estimate = {{IncreaseNeutral}} ၆၉,၉၅၀,၈၅၀&lt;ref name=&quot;macro&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.macrotrends.net/countries/THA/thailand/population|title=Thailand Population 1950-2021|access-date=14 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20220107055724/https://www.macrotrends.net/countries/THA/thailand/population|archive-date=7 January 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| population_census = ၆၄,၇၈၅,၉၀၉&lt;ref&gt;{{in lang|th}} National Statistics Office, [http://popcensus.nso.go.th/doc/8-thailand%20census.doc &quot;100th anniversary of population censuses in Thailand: Population and housing census 2010: 11th census of Thailand&quot;] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120712002347/http://popcensus.nso.go.th/doc/8-thailand%20census.doc |date=12 July 2012}}. popcensus.nso.go.th.&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = ၂၀၂၁
| population_estimate_rank = ၂၀
| population_census_year = ၂၀၁၀
| population_census_rank = ၂၁
| population_density_km2 = ၁၃၂.၁
| population_density_sq_mi = ၃၄၂ &lt;!--Do remove per [[WP:Manual of Style/Dates and numbers]]--&gt;
| population_density_rank = ၈၈
| GDP_PPP = {{increase}} $၁,၃၄၀ ဘီလီယံ&lt;ref name=IMFWEOTH&gt;{{cite web|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=578,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2018&amp;ey=2025&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1|title=World Economic Outlook Database, October 2020|publisher=[[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေအဖွဲ့]]|access-date=10 April 2021}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year = ၂၀၂၁
| GDP_PPP_rank = ၂၂
| GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $၁၉,၁၆၉&lt;ref name=IMFWEOTH/&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = ၆၉
| GDP_nominal = {{increase}} $၅၃၆.၈၄၁ ဘီလီယံ&lt;ref name=IMFWEOTH/&gt;
| GDP_nominal_year = ၂၀၂၁
| GDP_nominal_rank = ၂၅
| GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $၇,၆၇၄&lt;ref name=IMFWEOTH/&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = ၈၀
| Gini = ၃၄.၉ &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year = ၂၀၁၉
| Gini_change = decrease&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref = &lt;ref name=&quot;wb-gini&quot;&gt;{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |title=Gini Index |publisher=[[ကမ္ဘာ့ဘဏ်]] |access-date=12 August 2021}}&lt;/ref&gt;
| HDI = ၀.၇၇၇ &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year = ၂၀၁၉&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change = increase&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref = &lt;ref name=&quot;UNHDR&quot;&gt;{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|title=Human Development Report 2020|language=en|publisher=[[ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစဉ်]]|date=15 December 2020|access-date=15 December 2020}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank = ၇၉
| ဗဟိုဘဏ် = [[ထိုင်းနိုင်ငံဘဏ်]]
| ငွေ = [[ထိုင်းဘတ်ငွေ|ဘတ်]] (THB &quot;฿&quot;)
| currency_code = THB
| time_zone = [[UTC+07:00|ICT]]
| utc_offset = +7
| drives_on = ဘယ်
| calling_code = [[ထိုင်းနိုင်ငံရှိ တယ်လီဖုန်းနံပါတ်များ|+၆၆]]
| cctld = {{hlist |[[.th]] |[[.ไทย]]}}
| အထိမ်းအမှတ်များ = ပန်း - [[ငု]]၊ သစ်ပင် - [[Sweet Osmanthus]]
}}
'''ထိုင်းနိုင်ငံ''' ({{Lang-en|Kingdom of Thailand }}) သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]တွင် ပါဝင်ပြီး ရုံးသုံးအမည်အားဖြင့်  ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံဟု ခေါ်ဝေါ်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံအား ယခင်က ဆယမ် ({{Lang-en| Siam}}) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ [[အင်ဒိုချိုင်းနားကျွန်းဆွယ်]] အလယ်ပိုင်း အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းမကြီးတွင် တည်ရှိသည်။ မြောက်ဘက်တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]နှင့် [[လာအိုနိုင်ငံ]] ၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ထိုင်းပင်လယ်ကွေ့]] နှင့် [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]၊ အနောက်ဘက်တွင် [[ကပ္ပလီပင်လယ်]]နှင့် တောင်ဘက်စွန်းတွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တို့ တည်ရှိသည်။ ပင်လယ်ရေပိုင်နက် အနေနှင့် အရှေ့တောင်ဘက် ထိုင်းပင်လယ်ကွေ့တွင် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]နှင့် လည်းကောင်း၊ အနောက်တောင်ဘက် ကပ္ပလီပင်လယ်တွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]] နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]တို့နှင့် လည်းကောင်း ထိစပ်လျက် ရှိသည်။

ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဘုရင်မင်းဆက်အား [[မဟာဝဇိရာလင်္ကရဏ]]ဘုရင်မှ ဦးဆောင် အုပ်ချုပ်ပြီး ၂၀၁၆ ခုနှစ်မှစ၍ ရာမ ၁၀ သို့မဟုတ် [[စကြီမင်းဆက်]]၏ ဒသမမြောက်ဘုရင်အဖြစ် အုပ်ချုပ်လျက် ရှိသည်။ ၂၀၁၆ ဒီဇင်ဘာ ၁ ရက်မှ စတင်အုပ်ချုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ထိုင်းနိုင်ငံသည် ၁၉၈,၀၀၀ စတုရန်းမိုင် (၅၁၃,၀၀၀ [[စတုရန်း ကီလိုမီတာ|စတုရန်းကီလိုမီတာ]]) ကျယ်ဝန်းသဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၅၁ ခုမြောက် အကြီးဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၂၀ ခုမြောက် လူဦးရေ အများဆုံး နိုင်ငံဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၆၆ သန်း ရှိသည်။ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့မှာ [[ဘန်ကောက်မြို့]]ဖြစ်ပြီး ထိုင်းနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး၊ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး၊ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း နှင့် ယဉ်ကျေးမှု အချက်အချာ ဌာနတစ်ခု ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ၏ ၇၅-၉၅% အထိမှာ [[ထိုင်းလူမျိုး]]များ ဖြစ်ကြပြီး အဓိကဒေသအလိုက် လူမျိုးအုပ်စုကြီး ၄ မျိုးရှိပြီး အလယ်ပိုင်းထိုင်း၊ အရှေ့မြောက်ထိုင်း (ခေါင်(လောင်)အီစန်)၊ မြောက်ပိုင်းထိုင်း (ခေါင်မောင်း) နှင့် တောင်ပိုင်းထိုင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ တရုတ်သွေး သိသာစွာ ပါရှိသော တရုတ်ထိုင်းလူမျိုးမှာ လူဦးရေ၏ ၁၄% ရှိပြီး တရုတ်သွေး အနည်းငယ်ပါဝင်သော ထိုင်းလူမျိုးမှာ လူဦးရေ၏ ၄၀% အထိ ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Theraphan&quot;&gt;{{Cite journal |author=Theraphan Luangthongkum |authorlink1=Theraphan Luangthongkum|title=The Position of Non-Thai Languages in Thailand |work=Language, Nation and Development in Southeast Asia |publisher=ISEAS Publishing |year=2007 |page=191}}&lt;/ref&gt; ထိုင်း-မလေးလူမျိုးမှာ လူဦးရေ၏ ၃% ရှိပြီး ကျန်ရှိသောသူများမှာ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]၊ [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]] နှင့် အမျိုးမျိုးသော တောင်ကုန်းနေလူမျိုးစုများ ဖြစ်ကြသည်။ နိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကားမှာ [[ထိုင်းဘာသာစကား]] ဖြစ်ပြီး အဓိက ကိုးကွယ်သည့် ဘာသာမှာ [[ထေရဝါဒ|ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]ဖြစ်၍ လူဦးရေ၏ ၉၅% ခန့်မျှ ကိုးကွယ်ကြသည်။

ထိုင်းနိုင်ငံသည် ၁၉၈၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၆ ခုနှစ်အတွင်း စီးပွားရေး သိသာစွာ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းများ ဖွံဖြိုးသောနိုင်ငံ အသစ်တစ်ခု နှင့် အဓိက ကုန်ပစ္စည်းတင်ပို့သူ တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း၊ စိုက်ပျိုးရေး နှင့် ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့မှာ စီးပွားရေးတွင် ဦးဆောင်သော ကဏ္ဍများ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;middleIncomeCountry&quot;&gt;[http://www.worldbank.or.th/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/EASTASIAPACIFICEXT/THAILANDEXTN/0,,menuPK:333304~pagePK:141132~piPK:141121~theSitePK:333296,00.html Thailand and the World Bank] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051216004454/http://www.worldbank.or.th/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/EASTASIAPACIFICEXT/THAILANDEXTN/0,,menuPK:333304~pagePK:141132~piPK:141121~theSitePK:333296,00.html |date=16 December 2005 }}, World Bank on Thailand country overview.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GuardianThailandOverview&quot;&gt;The Guardian, [http://www.guardian.co.uk/country-profile/thailand Country profile: Thailand] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100523002651/http://www.guardian.co.uk/country-profile/thailand |date=23 May 2010 }}, 25 April 2009.&lt;/ref&gt; အာဆီယံနိုင်ငံ ၁၀ နိုင်ငံထဲတွင် တတိယမြောက် ဘဝ အရည်အသွေး အကောင်းဆုံး နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ အဖြစ် ရပ်တည်နေပြီး ထိုင်းနိုင်ငံ၏ လူသားဖွံ့ဖြိုးမှု ညွှန်းကိန်းမှာ &quot;မြင့်မားသည်&quot; ဆိုသော အဆင့်တွင် ရှိနေသည်။ များပြားသော လူဦးရေနှင့် စီးပွားရေးတွင် ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု တိုးတက်လာခြင်း တို့ကြောင့် ဒေသတွင်းနှင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အင်အားအသင့်အတင့် ရှိသော နိုင်ငံ ဖြစ်လာသည်။&lt;ref&gt;Jonathan H. Ping [https://books.google.com/books?id=FGM1zEdCOmAC&amp;pg=PA103&amp;lpg=PA103&amp;dq=middle+power+philippines&amp;source=bl&amp;ots=vrzASjVnf_&amp;sig=YBVVPgRkVxzcg-VOOB5V97EwIYE&amp;hl=en&amp;ei=OBq0SbegJcnWkAW31sC5BA&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;resnum=1&amp;ct=result#PPA104,M1 Middle Power Statecraft] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160412163453/https://books.google.com/books?id=FGM1zEdCOmAC&amp;pg=PA103&amp;lpg=PA103&amp;dq=middle+power+philippines&amp;source=bl&amp;ots=vrzASjVnf_&amp;sig=YBVVPgRkVxzcg-VOOB5V97EwIYE&amp;hl=en&amp;ei=OBq0SbegJcnWkAW31sC5BA&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;resnum=1&amp;ct=result#PPA104,M1 |date=12 April 2016 }} (p 104)&lt;/ref&gt;

== အမည်ရင်းမြစ် ==

===ဆယမ် (သယမ်)===
ထိုင်းနိုင်ငံသားများက ထိုင်းနိုင်ငံကို 'မောင်းထိုင်း' ဟုခေါ်ကြပြီး ၁၉၄၉ ခုနှစ် မတိုင်မီ အထိ ပြင်ပကမ္ဘာမှ လူများမှ သယာမ်ဟုသာ သိကြသည်။ သယာမ်ဆိုသော အမည်မှာ [[သင်္သကရိုက်ဘာသာ]] သယာမ (''śyāma)'' မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆရပြီး အမည်း သို့ အညို ဟု အဓိပ္ပာယ်ရကာ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]နှင့် အဟွမ်တို့မှာလည်း ထိုစကားလုံး၏ စာလုံးကွဲများသာ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုင်းအသံထွက်ဖြင့် ဆယမ် (Siam) မှာ မူရင်းစကားလုံး မဟုတ်ဘဲ ထိုစကားလုံးကို သင်ယူထားသူများမှ ပြောင်းလဲအသုံးပြုကြခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite book | author = Charles Eliot| title = The Project Gutenberg EBook of Hinduism and Buddhism, An Historical Sketch, Vol. 3 (of 3) [EBook #16847] | publisher = Routledge &amp; Kegan Paul Ltd. | year = 1921 | location = London | pages = Ch. xxxvii 1; citing in turn Footnote 189: The name is found on [[Champa]]n inscriptions of 1050 CE and according to Gerini appears in [[Ptolemy]]'s [[Geographia|Samarade]] = Sâmaraṭṭha. See Gerini, Ptolemy, p. 170. But Samarade is near Bangkok and there can hardly have been Thais there in Ptolemy's time; and Footnote 190: So too in Central Asia Kustana appears to be a learned distortion of the name [[Khotan]], made to give it a meaning in Sanskrit.}}&lt;/ref&gt; အခြားသီအိုရီ တစ်ခုအရ ၁၄ ရာစု အတွင်း အယုဓျာသည် အဓိကကျ ထင်ရှားသော နေရာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပြီး တရုတ်တို့က ထိုဒေသအား ရှန်ဟု ခေါ်ဆိုကြကာ ပေါ်တူဂီတို့က ဆယမ်ဟု ပြောင်းလဲ ခေါ်ဆိုကြခြင်းဟု ဆိုသည်။

[[File:Kingdom &amp; People of Siam (Vol 1, 1857, 15).svg|thumb|''SPPM Mongkut Rex Siamensium''ဟု ရေးထိုးထားသော မိုင်ကုဒ်ဘုရင်၏ လက်မှတ်]]
[[ရာမ ၄|မကုဋဘုရင်]] (၁၈၅၁-၁၈၆၈) ၏ လက်မှတ်တွင်  ''SPPM'' (Somdet Phra Poramenthra Maha) သို့မဟုတ် ဆယမ်တို့၏ဘုရင် မကိုဋ် ဟု ရေးထိုးထားပြီး ဆယမ် ဆိုသောအမည်ကို တရားဝင် ခေါ်ဝေါ်လာခဲ့သည်မှာ ၁၉၃၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက် အထိ ဖြစ်ပြီး ထို့နောက်တွင် ထိုင်းလန်းဟု အမည် ပြောင်းခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;ThaiCSM&quot;&gt;[http://www.csmngt.com/thailand_history.htm Thailand (Siam) History], CSMngt-Thai. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150424080811/http://www.csmngt.com/thailand_history.htm |date=24 April 2015 }}&lt;/ref&gt; ထိုင်းလန်းအား ဆယမ် ဟု ၁၉၄၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၉ ခုနှစ် မေလ ၁၁ ရက် နေ့အထိ အမည်ပြန်ပြောင်းခဲ့ပြီး ထို့နောက်တွင် ထိုင်းလန်းဟူသော အမည်သို့ ပြန်လည် ပြောင်းလဲခဲ့ပြန်သည်။

===ထိုင်းလန်းဆိုသောအမည်===
ပြင်သစ်သမိုင်းပညာရှင် ဂျော့ရှ်ဆီးဒက်၏ အဆိုအရ ထိုင်း ဆိုသော အမည်မှာ ထိုင်းဘာသာစကားဖြင့် လွတ်လပ်သောသူ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး ထိုင်းလူမျိုးများအား ထိုင်းလူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် နေထိုင်သော လယ်ကျွန်များမှ ခွဲခြား ခေါ်ဝေါ်ခြင်းဟု ဆိုသည်။ ထင်ရှားသော ထိုင်း ပညာရှင်တစ်ဦးက ငြင်းဆိုသည်မှာ ထိုင်းဆိုသော အမည်မှာ ပြည်သူ သို့မဟုတ် လူ ဟုသာ အဓိပ္ပာယ်ရပြီး ၎င်း၏ ရှာဖွေဖော်ထုတ်ချက်အရ အချို့သော ကျေးလက်ဒေသများတွင် လူအား ပုံမှန် သုံးနေကျ ထိုင်းစကားလုံး &quot;ခေါန်&quot; အစား &quot;ထိုင်း&quot; ဟု သုံးနှုန်းကြသည်ဟု ဆိုသည်။&lt;ref&gt;จิตร ภูมิศักดิ์ 1976: &quot;ความเป็นมาของคำสยาม ไทย ลาวและขอม และลักษณะทางสังคม ของชื่อชนชาติ&quot; (Jid Phumisak 1976: &quot;Coming Into Existence for the Siamese Words for Thai, Laotian and Khmer and Societal Characteristics for Nation-names&quot;)&lt;/ref&gt;

=== ထိုင်းအသံထွက် ===
ထိုင်းလူမျိုးများမှ ၎င်းတို့၏ နိုင်ငံအား ယဉ်ကျေးသော အသုံးအနှုန်း &quot;ပရာထေ့ထိုင်း&quot; ဟု မကြာခဏ သုံးလေ့ ရှိကြသော်လည်း အများဆုံး အသုံးပြုကြသည့် အရပ်သုံးစကားတွင်မူ &quot;မောင်းထိုင်း&quot; သို့မဟုတ် &quot;ထိုင်း&quot; ဟုသာ သုံးနှုန်းကြသည်။ မောင်းဆိုသော စကား၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ မြို့ပြနိုင်ငံဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး ဒေသ၏ အလယ်ဗဟိုရှိ မြို့တော် သို့မဟုတ် မြို့ကို ရည်ညွှန်းလေ့ ရှိကြသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့နာမည်များတွင် အသုံးပြုသော &quot;မိုင်း&quot; နှင့် ရင်းမြစ်တူသည်။ 

ရာချာအာဏာကျက်ထိုင်း ([[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]]: ราชอาณาจักรไทย၊ [[ပါဠိ]]: ရာဇ.အာဏာ.စကြာ.ထိုင်း) သည် ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဗျုပ္ပတ်နှင့်ခွဲလျှင် အမည်အပိုင်းများသည် ราช (ရာချာ, ပါဠိ: ''ရာဇ'', အဓိပ္ပာယ် = ဘုရင်၊ မင်း)၊ อาณา (အာဏာ, [[ပါဠိ]]: အာဏာ {{IPA|āṇā}}) နှင့် จักร (ကျက်, ပါဠိ: ''စကြာ, စက္က''၊ အဓိပ္ပာယ် = &quot;ဘီး၊ အာဏာစက်၊ မင်းမူအာဏာပိုင် သင်္ကေတလည်းဖြစ်သည်) ဟု ခွဲခြားနိုင်သည်။။ 

၁၉၃၀ ခုနှစ်တွင် ရေးခဲ့သည့် နိုင်ငံတော်သီချင်းတွင် ထိုင်းနိုင်ငံအား &quot;ပရာထေ့ထိုင်း (ပါဠိမူရင်း - ပဒေသ.ထိုင်း) ဟု ရည်ညွှန်းခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်သီချင်း၏ ပထမဆုံး စာကြောင်းတွင် ထိုင်းနိုင်ငံသည် ထိုင်းသွေးသားများ၏ စုစည်းမှု ဖြစ်သည်ဟု ထည့်သွင်းရေးသားခဲ့သည်။

===တရားဝင် အမည်===
ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ ဆိုသည်မှာ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ တရားဝင် အမည် ဖြစ်သည်
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:center; clear:right;&quot;
|+ခေတ်အဆက်ဆက်က ထိုင်းနိုင်ငံ အမည်
!ခုနှစ် !! အမည် !!  ထိုင်းအမည် !! အင်္ဂလိပ်
|-
| ၁၂၃၈–၁၄၃၈ || [[သုခေါဒယပြည်|သုခေါဒယတိုင်းပြည်]]|| {{lang|th|อาณาจักรสุโขทัย}} ||Sukhothai Kingdom
|-
| ၁၃၅၁–၁၇၆၇ || အယုဒ္ဓယတိုင်းပြည်|| {{lang|th|อาณาจักรอยุธยา}} ||
|-
| ၁၇၆၈–၁၇၈၂ || [[ဓနပုရီပြည်|ဓနပုရီတိုင်းပြည်]]|| {{lang|th|อาณาจักรธนบุรี}} ||
|-
| ၁၇၈၂–၁၉၃၉ || [[ရတနကောသိန္ဒြပြည်|ရတနကောသိန္ဒြတိုင်းပြည်]] || {{lang|th|อาณาจักรรัตนโกสินทร์ }} || Ratanakosin, Siam
|-
| ၁၉၃၉–၁၉၄၆ || ထိုင်းလန်းဘုရင့်နိုင်ငံတော် || {{lang|th|ราชอาณาจักรไทย}} || Thailand
|-
| ၁၉၄၆–၁၉၄၉ || ဆယမ်ဘုရင့်နိုင်ငံတော် ||  {{lang|th|พระราชอาณาจักรสยาม}} || Kingdom of Siam
|-
| ၁၉၄၉–ယခု || ထိုင်းလန်းဘုရင့်နိုင်ငံတော် || {{lang|th|ราชอาณาจักรไทย}} || Thailand
|}

== သမိုင်း ==
ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ယခုလက်ရှိမှစ၍ ရေတွက်လျှင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄၀,၀၀၀ ကျော်မှစ၍ လူတို့ နေထိုင်ခဲ့သော သက်သေ အထောက်အထားများရှိပြီး မဲဟောင်ဆောင်ရှိ သမ်လော့ဒ်ကျောက်ဂူတွင် ကျောက်ခေတ် လက်မှုပစ္စည်းများကို တွေ့ရသည်။ အခြားသော အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံများကဲ့သို့ပင် ထိုင်းနိုင်ငံသည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]မှ ဘာသာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုတို့ များစွာ လွှမ်းမိုးမှု ရှိပြီး အေဒီ ၁ ရာစု [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ သမိုင်း#ဖူနန် ဘုရင့်နိုင်ငံ (ခရစ်နှစ် ၁ ရာစု – ၅၅၀/၆၂၇) (Funan Kingdom (1st century – 550/627))|ဖူနန်ဘုရင့်နိုင်ငံတော်]] မှစ၍ [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ သမိုင်း#ခမာအင်ပါယာ (၈၀၂–၁၄၃၁) (Khmer Empire (802–1431))|ခမာအင်ပါယာခေတ်]]အထိ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/589625/Thailand/274233/History?anchor=ref509754 Thailand. History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120402103818/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/589625/Thailand/274233/History?anchor=ref509754 |date=2 April 2012 }}. ''Encyclopædia Britannica''&lt;/ref&gt; ထိုင်းနိုင်ငံသည် အစောပိုင်း နှစ်များတွင် ခမာအင်ပါယာ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိပြီး ခမာအင်ပါယာတွင် [[ဟိန္ဒူဘာသာ|ဟိန္ဒူ]]တို့၏ ရိုးရာများ ခိုင်မာစွာ အမြစ်တွယ်နေသဖြင့် ထိုလွှမ်းမိုးမှုများကို ယနေ့တိုင် ထိုင်းတို့ကြားတွင် တွေ့ရှိနိုင်သေးသည်။

[[File:WatChaiwatthanaram 2295b.JPG|thumb|250px|အယုဓယရှိ ဝပ်ချိုင်ဝပ်သန်နရန်၏ အပျက်အစီးများ]]
ထိုင်းယဉ်ကျေးမှုတွင် အိန္ဒိယတို့၏ လွှမ်းမိုးမှု ရှိသည်မှာ အိန္ဒိယမှ လာရောက်အခြေချ နေထိုင်သူများနှင့် တိုက်ရိုက် ထိတွေ့မှုကြောင့်သာ မကပဲ အိန္ဒိယ ယဉ်ကျေးမှု ကျင့်သုံးသော ဘုရင့်နိုင်ငံများဖြစ်သည့် ဗာရာဝတီ၊ သီရီဝိဇယ နှင့် ကမ္ဘောဒီးယားတို့ကြောင့် အဓိကပါဝင်သည်။&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Some Aspects of Asian History and Culture by Upendra Thakur p.157&lt;/ref&gt; အီးအေဗောရပ်ဇ်ကမူ အိန္ဒိယ ဘုရင် [[အသောကမင်း|အသောက]]၏ [[မောရိယတိုင်း|မောရိယ အင်ပါယာခေတ်]]တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာသည် အိန္ဒိယမှ ထိုင်းနိုင်ငံသို့ စီးဆင်း ဝင်ရောက်သည်ဟု ယုံကြည်ပြီး ခရစ်တော်ပေါ်ပြီး ၁ ရာစု အထိ ပင် ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;နောက်ပိုင်းတွင် ထိုင်းနိုင်ငံသည် တောင်အိန္ဒိယမှာ ပါလာဗာမင်းဆက် နှင့် မြောက်အိန္ဒိယမှ ဂုတ်ပတားအင်ပိုင်ယာတို့၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ခံခဲ့ရသည်။

ပြင်သစ် သမိုင်းပညာရှင် ဂျော့ရှ်ဆီးဒက်၏ အဆိုအရ &quot;ထိုင်းတို့သည် အဖအိန္ဒိယ နိုင်ငံတော်၏ သမိုင်းတွင် ပထမဆုံး ပါဝင်ခဲ့သည်မှာ ၁၁ ရာစု ချန်ပါ ကျောက်ထွင်းစာများတွင် ထိုင်းကျွန်များ သို့မဟုတ် စစ်သုံးပန့်များ အဖြစ် ဖော်ပြခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၂ ရာစုတွင် [[အန်ကောဝပ်]]ဘုရားကျောင်းရှိ ကျောက်ဆစ်များတွင် စစ်သူရဲအုပ်စု တစ်ခုအား [[ထိုင်းလူမျိုး|သယာမ်]]ဟု ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မွန်ဂိုတို့သည် [[တာလီမြို့|တာလီ]]အား ၁၂၅၃ ဇန်နဝါရီလ ၇ ရက်တွင် သိမ်းပိုက်ပြီး ၁၂၅၃ တွင် [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]]အား သိမ်းသွင်းပြီးနောက် ယခင် အိန္ဒိယ လွှမ်းမိုးထားသော ဘုရင့်နိုင်ငံနေရာ၌ ထိုင်းဒေသများ ထူထောင်ရန် အခက်အခဲမရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ မီနန် မြစ်ဝှမ်းဒေသနှင့် ဗာရာဝတီရှိရာဒေသတွင် ၇ ရာစု၌ မွန်လူမျိုးများ ရှိကြပြီး ၁၁ ရာစုတွင် ခမာအင်ပိုင်ယာ ဖြစ်လာသည်။ [[ယွမ်မင်းဆက်]]၏ သမိုင်းတွင် ၁၂၈၂ ၌ [[သုခေါဒယပြည်|ဆူခိုထိုင်း]]တို့၏ သံရုံးရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ၁၂၈၇ တွင် ထိုင်းအကြီးအကဲ သုံးယောက်ဖြစ်သော မန်ရိုင်း၊ ငန်မောင်း နှင့် ရမ်ခန်ဟမ်းတို့သည် ခိုင်မာသော မဟာမိတ်စာချုပ်ကို လက်မှတ်ထိုးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။{{sfn|Cœdès|1968|pp=190–191,194–195}}

၁၃ ရာစု ခမာ အင်ပိုင်ယာ ပြိုလဲပြီးနောက်တွင် နိုင်ငံအများအပြား ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး ထိုင်းလူမျိုးများ၊ မွန်လူမျိုးများ၊ ခမာလူမျိုးများ၊ ချန်လူမျိုးများ နှင့် မလေးလူမျိုးများမှ တည်ထောင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပြီး ထိုင်းဒေသတဝှမ်းတွင် တွေ့ရသော ရှေးဟောင်းသုတေသနနယ်မြေများနှင့် ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများမှ တစ်ဆင့် သိရသည်။ ၁၂ ရာစု မတိုင်မီကမူ ပထမဆုံး ထိုင်းနိုင်ငံအား [[သုခေါဒယပြည်|ဗုဒ္ဓဆူခိုထိုင်းနိုင်ငံတော်]]ဟု သတ်မှတ်ခဲ့ကြပြီး ၁၂၃၈ တွင် တည်ထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

၁၃ ရာစုနှင့် ၁၄ ရာစုနှစ်အတွင်း ခမာအင်ပိုင်ယာ၏ အာဏာ လျော့ကျလာမှုနှင့် ပျက်သုဉ်းမှုတို့ အပြီးတွင် ဆူခိုထိုင်း ဗုဒ္ဓဘာသာပြည်၊ [[လန်န (နိုင်ငံတော်)|လန်နပြည်]] (Lanna) နှင့် [[လင်းဇင်းပြည်|လန်ချန်ပြည်]] (လင်းဇင်း) (ယခုလောနိုင်ငံ) တို့မှာ တိုးတက်ထွန်းကား လာခဲ့သည်။ သို့သော် ရာစုနှစ် တစ်ခုမျှ ကြာသောအခါတွင် ဆူခိုထိုင်းပြည်၏ အာဏာစက်ကို ၁၄ ရာစုနှစ်အလယ် [[ကျောက်ဖယားမြစ်|ကျောက်ဖယား မြစ်အောက်ပိုင်း]] သို့မဟုတ် မီနမ်ဒေသတွင် ထူထောင်ခဲ့သော [[အယုဒ္ဓယ|အယုဒ္ဓယပြည်]]က ဩဇာလွှမ်းမိုးလာခဲ့သည်။

[[File:Innocent XI Dec 1688.jpg|thumb|250px| ထိုင်းသံတမန်မှ ၁၆၈၈ ခုနှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး အင်နိုဆန့် ၁၁ သို့ စာချွန်လွှာပေးအပ်စဉ်]]
အယုဒ္ဓယပြည်၏ ချဲ့ထွင်မှုသည် မီနမ်ဒေသတဝိုက်တွင် ဗဟိုပြုခဲ့ပြီး မြောက်ပိုင်းတောင်ကြားများတွင်မူ လန်နပြည်နှင့် အခြားသော ထိုင်းမြို့ပြနိုင်ငံ အသေးစားများက အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၄၃၁ ခုနှစ်တွင် အယုဒ္ဓယတို့မှ အန်းကောမြို့ကို ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ပြီးနောက်တွင် ခမာတို့က အန်းကောကို စွန့်ခွာခဲ့ကြသည်။ &lt;ref&gt;&quot;[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/04/12/AR2010041203198.html Science news: What happened at Angkor Wat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170405053715/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/04/12/AR2010041203198.html |date=5 April 2017 }}&quot;. ''The Washington Post''. 13 April 2010.&lt;/ref&gt; ထိုင်းတို့သည် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ ဖြစ်ကြသော တရုတ် နှင့် အိန္ဒိယမှ အစပြု၍ ပါရှားပြည်နှင့် အာရပ်နိုင်ငံများနှင့် ကုန်သွယ်မှုများ ဆက်လက်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အယုဒ္ဓယသည် အာရှရှိ အစည်ကားဆုံး ကုန်သွယ်ရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဥရောပကုန်သည်များသည် ၁၆ ရာစု အစောပိုင်းမှ စတင်ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး ပထမဆုံး ရောက်ရှိလာသူမှာ ပေါ်တူဂီမြို့စား အေဖွန်ဆို ဒီ အယ်လ်ဘာကာကီ၏ သံတမန် ဖြစ်ပြီး ၁၅၁၁ ခုနှစ်တွင် စတင်ရောက်ရှိခဲ့ကာ နောက်ပိုင်းတွင် ပြင်သစ်၊ ဒတ်ချ်နှင့် အင်္ဂလိပ်တို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ၁၇၆၅-၁၇၆၇ မြန်မာဘုရင် ကုန်းဘောင် [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း]]နှင့် ဖြစ်သော [[မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်ပွဲများ|ယိုးဒယား-မြန်မာစစ်ပွဲ]]တွင် အယုဒ္ဓယနေပြည်တော်အား မီးတင်ရှို့ ဖျက်ဆီးခြင်းခံခဲ့ရသည်။

၁၇၆၇ ခုနှစ် အယုဒ္ဓယပြည် မြန်မာတို့လက်သို့ ကျရောက်သွားသော အခါတွင် [[တာကသိန|မဟာတက်ဆင်]]ဘုရင်သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ကို ထွန်ဘူရီ (Thonburi) သို့ ၁၅ နှစ်ခန့်မျှ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့သည်။ ၁၇၈၂ ခုနှစ် [[စကြီမင်းဆက်]] [[ရာမ ၁|ရာမ ၁ ဘုရင်]]လက်ထက်တွင် ဘန်ကောက်ကို မြို့တော်အဖြစ် တည်ထောင်ပြီးချိန်တွင် ယခုလက်ရှိ [[ရတနကောသိန္ဒြပြည်|ရတနာကိုဆင်]]ခေတ် စတင်ခဲ့သည်။ ဗြိတိန်နီကာစွယ်စုံကျမ်း၏ အဆိုအရ ၁၇ ရာစုမှ ၁၉ ရာစု အထိ ထိုင်းနှင့် မြန်မာတို့၏ အုပ်ချုပ်မှု အောက်တွင် ရှိသော အချို့သော ဒေသများတွင် လူဦးရေ၏ ၄ ပုံ ၁ ပုံမှ ၃ ပုံ ၁ပုံ အထိမှာ ကျွန်များ ဖြစ်ကြသည် ဟု ဆိုသည်။&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/blackhistory/article-24156 Slave-owning societies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070223090720/http://www.britannica.com/blackhistory/article-24156 |date=23 February 2007 }}. ''Encyclopædia Britannica''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20101009132129/http://kyotoreviewsea.org/slavery4.htm Slavery in Nineteenth-Century Northern Thailand]. Kyoto Review of South East Asia.&lt;/ref&gt;

===၂၀ ရာစု===
[[File:Map of Siam (territorial cessions).svg|thumb|အနောက်တိုင်း အင်အားကြီးနိုင်ငံများသို့ ဆုံးရှုံးခဲ့ရသော နယ်မြေများကို နှစ်အလိုက် ပြထားပုံ]]
ဥရောပမှ ဖိအားများရှိသော်လည်း ထိုင်းနိုင်ငံသည် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများတွင် ကိုလိုနီ မဖြစ်ခဲ့သော တစ်ခုတည်းသော နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.indianexpress.com/news/king-country-and-the-coup/13140/0 |title=King, country and the coup |work=The Indian Express |location=Mumbai |date=22 September 2006 |accessdate=3 November 2011 |archivedate=14 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110514225625/http://www.indianexpress.com/news/king-country-and-the-coup/13140/0 }}&lt;/ref&gt; ထိုသို့ မဖြစ်ရသည့် အကြောင်းမှာ လွန်ခဲ့သော ၄ ရာစု အတွင်း ပါးနပ်သော ဘုရင်များမှ ပြင်သစ်နှင့် ဗြိတိသျှအင်ပိုင်ယာတို့ကြား အားပြိုင်မှုနှင့် တင်းမာမှုများကို အခွင့်ကောင်းယူ၍ လိုအပ်သလို ကစားနိုင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၁၈၉၆ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိန် နှင့် ပြင်သစ်တို့မှ ကျောက်ဖယား တောင်ကြားတစ်ဝိုက်အား ကြားခံနယ်မြေ အဖြစ် သဘောတူညီ အာမခံချက် ပေးခဲ့ကြပြီး&lt;ref&gt;[http://treaties.fco.gov.uk/docs/fullnames/pdf/1896/TS0005%20(1896)%20C-8010%201896%2015%20JAN,%20LONDON%3B%20DECLARATION%20BETWEEN%20GB%20AND%20FRANCE%20WITH%20REGARD%20TO%20THE%20KINGDOM%20OF%20SIAM%20AND%20OTHER%20MATTERS.pdf ''Declaration between Great Britain and France with regard of the Kingdom of Siam and other matters''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170331025152/http://treaties.fco.gov.uk/docs/fullnames/pdf/1896/TS0005%20(1896)%20C-8010%201896%2015%20JAN,%20LONDON%3B%20DECLARATION%20BETWEEN%20GB%20AND%20FRANCE%20WITH%20REGARD%20TO%20THE%20KINGDOM%20OF%20SIAM%20AND%20OTHER%20MATTERS.pdf |date=31 March 2017 }} London. January 15, 1896. Treaty Series. No. 5&lt;/ref&gt; ကျန်သော အရှေ့တောင်အာရှ တဝှမ်းလုံးအား အနောက်တိုင်း အင်အားကြီး နိုင်ငံများမှ ကိုလိုနီ နယ်မြေအဖြစ် သွတ်သွင်းခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း အနောက်နိုင်ငံများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ၁၉ ရာစု အတွင်း အပြောင်းအလဲများစွာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် အပြင် ၎င်းတို့၏ တောင်းဆိုမှုများစွာကိုလည်း လိုက်လျောခဲ့ရသည်။ အသိသာဆုံးမှာ မဲခေါင်မြစ် အရှေ့ဘက်ကမ်းရှိ နယ်မြေများစွာကို ပြင်သစ်ထံသို့ ဆုံးရှုံးခဲ့ရခြင်းနှင့် မလေးကျွန်းဆွယ်ရှိ ရှမ်းနှင့် ကရင်လူမျိုးတို့၏ ဒေသများအား အင်္ဂလိပ်တို့မှ တဆင့်ပြီး တဆင့် ဝါးမျိုသိမ်းပိုက်ခဲ့ခြင်း တို့ ဖြစ်ကြသည်။

ဗြိတိသျှ အင်ပိုင်ယာ၏ အထောက်အပံ့ကို ရရှိရန် အတွက် စကြီမင်းဆက်မှ ပေးအပ်လိုက်ရသော လက်ဆောင်ပဏ္ဍာများတွင် တောင်ပိုင်း မလေးလူမျိုးများ အဓိက နေထိုင်သည့် ပြည်နယ် ၄ ခုအား ၁၉၀၉ ခုနှစ် အင်ဂလို-ဆိုင်ယမ်းမိစ် စာချုပ်ဖြင့် ဗြိတိသျှအင်ပိုင်ယာသို့ လွှဲပြောင်းပေးအပ်လိုက်ရခြင်းလည်း ပါဝင်သည်။ ထို ပြည်နယ် ၄ ခုမှာ ကလန်တန်၊ တဲရန်ဂါနူး၊ ကဒါ နှင့် ပါလစ် တို့ ဖြစ်ပြီး နောင်တွင် [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]၏ မြောက်ပိုင်းပြည်နယ်များ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

၁၉၁၇ တွင် သယာမ်နိုင်ငံသည် [[ပထမ ကမ္ဘာစစ်|ပထမကမ္ဘာစစ်]] မဟာမိတ်များတွင် ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမကမ္ဘာစစ် အောင်နိုင်သူတစ်ဦး အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် စစ်ဘက်နှင့် အရပ်ဘက် အရာရှိများပါဝင်သော ခါနာရတ်ဆာဒွန် အဖွဲ့၏ သွေးထွက်သံယို မဖြစ်ပွားသော တော်လှန်ရေး တစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် အာဏာ လွှဲပြောင်းမှု ဖြစ်ခဲ့ကာ ပရာဂျာဒီပေါက်ဘုရင်မှ သယာမ်  ပြည်သူတို့အား ပထမဆုံး ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ ရေးဆွဲခွင့် ပေးအပ်လိုက်ရပြီး ရာစုနှစ်များစွာ ကျင့်သုံးခဲ့သော သက်ဦးဆံပိုင် ဘုရင်စနစ် ပြီးဆုံး ခဲ့သည်။

၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံ၏ အမည်အား သယာမ်မှ ထိုင်းလန်း ဟု ပြောင်းလဲခဲ့ကြသည်။

===ဒုတိယကမ္ဘာစစ်===
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း [[ဂျပန်ဧကရာဇ်နိုင်ငံ|ဂျပန်အင်ပိုင်ယာ]]မှ ၎င်းတို့၏ တပ်များကို ထိုင်းနိုင်ငံအား ဖြတ်၍ မလေးရှား စစ်မျက်နှာသို့ ရွေ့လျားခွင့် ပြုရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ဂျပန်တို့၏ ကျူးကျော်မှုသည် ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၈ရက်၌ အခြားသော အရှေ့တောင်အာရှ တလွှား တိုက်ခိုက်မှုများနှင့် အချိန်ကိုက်၍ စတင်ခဲ့ပြီး တော်ဝင်ထိုင်း ကြည်းတပ်မတော် နှင့် ၆ နာရီ မှ ၈ နာရီကြား တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်မှာ ပလာယက် ဖီဘွန်ဆောင်ခရမ်မှ အပစ်အခတ် ရပ်စဲရန် အမိန့်ပေးသည့် အချိန်အထိ ပင် ဖြစ်သည်။ ထို့နောက်တွင် ဂျပန်အား လွတ်လပ်စွာ ဖြတ်သန်းသွားလာခွင့် ပြုခဲ့ပြီး ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်တွင် ဂျပန် နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ မဟာမိတ်စာချုပ်ကို လျှို့ဝှက် ချုပ်ဆိုခဲ့ကာ ထိုစာချုပ်အရ တိုကျိုမှ ဗြိတိသျှနှင့် ပြင်သစ်တို့သို့ ထိုင်းမှ ဆုံးရှုံးခဲ့သော နယ်မြေများကို ပြန်လည်ရယူရန် အတွက် အကူအညီပေးမည်ဟု သဘောတူညီခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Wern&quot;/&gt;

နောက်ဆက်တွဲအဖြစ် ထိုင်းမှ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နှင့် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းတို့အား ၁၉၄၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၅ ရက်တွင် စစ်ကြေညာခဲ့ပြီး ဂျပန်တို့အား မဟာမိတ်တို့နှင့် တိုက်ခိုက်သော စစ်ပွဲတွင် ကူညီတိုက်ခိုက်ရန် ကတိပြုခဲ့ကာ အခြားတစ်ဖက်တွင်လည်း ဂျပန်ကို တော်လှန်ရန် ထိုင်းလွတ်လပ်ရေး လှုပ်ရှားမှုကိုလည်း ဆက်လက် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ အာရှ အလုပ်သမား ၂၀၀,၀၀၀ ခန့် နှင့် မဟာမိတ် စစ်သုံးပန့် ၆၀,၀၀၀ ကျော်တို့သည် [[သေမင်းတမန် ရထားလမ်း]]ဟု အများသိရှိကြသော ရထားလမ်း ဖောက်လုပ်ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Wern&quot;&gt;Werner Gruhl, ''[https://books.google.com/books?id=ow5Wlmu9MPQC&amp;pg=PA112&amp;dq&amp;hl=en#v=onepage&amp;q=&amp;f=false Imperial Japan's World War Two, 1931–1945] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161213042405/https://books.google.com/books?id=ow5Wlmu9MPQC&amp;pg=PA112&amp;dq&amp;hl=en#v=onepage&amp;q=&amp;f=false |date=13 December 2016 }}'', Transaction Publishers, 2007 {{ISBN|978-0-7658-0352-8}}&lt;/ref&gt;

===ယနေ့ခေတ် သမိုင်း===
၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် ဒီမိုကရေစီစနစ်သို့ ကူးပြောင်းပြီးနောက်၊ ၁၉၇၃ ခုနှစ်အထိ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးသမိုင်းကို စစ်အာဏာရှင်စနစ် က ကြီးစိုးခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း အချိန်အများစု၌ စစ်တပ်အာဏာရရှိခဲ့သည်။ ထင်ရှားသောခေါင်းဆောင်များမှာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဂျပန်နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခဲ့သည့် ဖီဘွန်းဆောင်ခရမ်း (Luang Phibunsongkhram, လူအများက ဖီဘွန်း ဟု သိကြသည်) နှင့် သာမားဆက်တက္ကသိုလ် (Thammasat University) ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး စစ်ပြီးခေတ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခေတ္တဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် အရပ်သားနိုင်ငံရေးသမား ပရီဒီ ဖနွန်ယောင် (Pridi Banomyong) တို့ ဖြစ်ကြသည်။

ပရီဒီကို ဖယ်ရှားပြီးနောက်တွင် စစ်အာဏာရှင်များ ဆက်တိုက်အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ဖီဘွန်းသည် နောက်တစ်ကြိမ်အာဏာရယူခဲ့ပြီးနောက် ဆရစ် ဒါနာရာဂျာတာ (Sarit Thanarat) နှင့် သနွန်း ကစ်တီကာချောင်း (Thanom Kittikachorn) တို့က ဆက်လက်ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့လက်ထက်တွင် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၏ လွှမ်းမိုးမှုအောက်၌ ရိုးရာအာဏာရှင်အုပ်ချုပ်မှုကို ခေတ်မီအောင်နှင့် အနောက်တိုင်းဆန်အောင် ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော်၊ သာမားဆက်ကျောင်းသားများ ဦးဆောင်သော ဒီမိုကရေစီလိုလားသူ ဆန္ဒပြသူများအား အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု ဖြစ်ပွားပြီးနောက် သနွန်း နုတ်ထွက်ခဲ့ရာ စစ်အာဏာရှင်ခေတ် ကုန်ဆုံးခဲ့သည်။ ထိုအခါ ဘုရင်မင်းမြတ်က [[ဓမ္မသတ်တက္ကသိုလ်|သာမားဆက်တက္ကသိုလ်]]၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဆန်ယား ဒါမားဆက် အား ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တော်ဝင်အမိန့်ဖြင့် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။

ထိုင်းနိုင်ငံသည် ၁၉၆၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၁ ခုနှစ်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲ]]တွင် အမေရိကန်နှင့် တောင်ဗီယက်နမ်တို့အား ကူညီခဲ့သည်။ အမေရိကန်လေတပ်မှ F-4 Phantom တိုက်လေယာဉ်များအား အူဒွန်းနှင့် အူဘွန်းလေတပ်အခြေစိုက်စခန်းများတွင် အခြေစိုက်ခဲ့ပြီး B-52 ဗုံးကြဲလေယာဉ်များအား ဦးသဖောင်တွင် အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ ထိုင်းတပ်များသည် ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၂ ခုနှစ်အတွင်း လာအိုနိုင်ငံရှိ လျှို့ဝှက်စစ်ပွဲတွင်လည်း အများအပြား ပါဝင်ခဲ့သည်။

၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ထင်ရှားသည့် လူထုအုံကြွမှု ကြောင့် ကွန်မြူနစ်ဆန့်ကျင်သူ သနွန်း ကစ်တီကာချောင်း၏ စစ်အာဏာရှင်စနစ် ချုပ်ငြိမ်းခဲ့ပြီး ထိုင်းနိုင်ငံရေးစနစ်ကို ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။ ဤဖြစ်ရပ်၏ မှတ်သားဖွယ်ရာ အချက်မှာ ထိုင်းတက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများ နိုင်ငံရေးတွင် လွှမ်းမိုးမှု အားကောင်းလာခြင်းပင် ဖြစ်သည်။

၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များ၏ အချိန်အတော်များများတွင် ထိုင်းနိုင်ငံအား ဝန်ကြီးချုပ် ပရမ် တင်ဆူလန်နွန်ဒါ မှ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဒီမိုကရေစီလိုလားသူဖြစ်သဖြင့် ပါလီမန်နိုင်ငံရေးကို ပြန်လည်အသက်သွင်းခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် ၁၉၉၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၂ ခုနှစ်အတွင်း ခဏတာ စစ်တပ်အုပ်ချုပ်မှုမှလွဲ၍ ထိုင်းနိုင်ငံသည် ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ လူအများ၏ ထောက်ခံမှုရရှိခဲ့သော ဝန်ကြီးချုပ် [[သက်ဆင် ရှင်နာဝပ်]] ဦးဆောင်သည့် ထိုင်းရပ်ထိုင်းပါတီသည် ၂၀၀၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၆ ခုနှစ်အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းရက်ထိုင်းပါတီအား ခြစားမှုဖြင့် စွပ်စွဲ၍ လူအမြောက်အမြား ဆန္ဒပြခဲ့ကြပြီး စစ်တပ်မှ စက်တင်ဘာလတွင် အာဏာသိမ်းခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ရွေးကောက်ပွဲမှ အရပ်သားအစိုးရသို့ အာဏာလွှဲပြောင်းခဲ့သော်လည်း ၂၀၁၄ ခုနှစ် မေလတွင် အခြားစစ်အာဏာသိမ်းမှု တစ်ခုဖြင့် စစ်တပ်လက်အောက်သို့ ထပ်မံရောက်ရှိခဲ့သည်။

၂၀၁၁ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ  ပြီးနောက်တွင် လူထုဆန္ဒကို ဦးစားပေးသည့် ဖွေထိုင်းပါတီ (Pheu Thai Party) က အများစုအနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ သက်ဆင် ရှင်နာဝပ် (Thaksin Shinawatra) ၏ ညီမဖြစ်သူ [[ယင်လပ် ရှင်နာဝပ်]] (Yingluck Shinawatra) သည် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အာဏာရပါတီက သက်ဆင်အား အကျိုးဖြစ်ထွန်းစေမည့် လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ဥပဒေကြမ်း (amnesty bill) ကို အဆိုပြုပြီးနောက် ပြည်သူ့ဒီမိုကရေစီပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကော်မတီ (People's Democratic Reform Committee) က ရှင်နာဝပ်ကို ဆန့်ကျင်သော နောက်ထပ်ဆန္ဒပြပွဲများကို စီစဉ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite news|date=11 November 2013|title=Protests as Thailand senators debate amnesty bill|work=The Guardian|url=http://www.theguardian.com/world/2013/nov/11/thailand-protests-amnesty-bill|url-status=live|access-date=10 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203121817/http://www.theguardian.com/world/2013/nov/11/thailand-protests-amnesty-bill|archive-date=3 December 2013}}&lt;/ref&gt; ယင်လပ်က ပါလီမန်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အသစ်ကျင်းပရန် စီစဉ်ခဲ့သော်လည်း ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး (Constitutional Court) က ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ ဤနိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းသည် ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် နောက်ထပ်အာဏာသိမ်းမှုတစ်ခုဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Prasirtsuk|first1=Kitti|title=Thailand in 2014: Another Coup, a Different Coup?|journal=Asian Survey|date=2015|volume=55|issue=1|pages=200–206|doi=10.1525/as.2015.55.1.200|jstor=10.1525/as.2015.55.1.200|url=https://www.jstor.org/stable/10.1525/as.2015.55.1.200|access-date=3 June 2024|issn=0004-4687|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အမျိုးသားငြိမ်းချမ်းရေးနှင့်တည်ငြိမ်ရေးကောင်စီ (National Council for Peace and Order) ခေါ် စစ်အစိုးရအဖွဲ့ကို ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ပရာယွတ်ချန်အိုချာ|ပရာယွတ် ချန်အိုချာ]] (Prayut Chan-o-cha) က ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၉ ခုနှစ်အထိ နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း အရပ်သားနှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာအခွင့်အရေးများ (Civil and political rights) ကို ကန့်သတ်ခဲ့ပြီး ဘုရင်မင်းမြတ်ကို စော်ကားမှု (lèse-majesté) စွဲချက်များ သိသိသာသာ တိုးမြင့်လာခဲ့သည်။ နိုင်ငံရေးအတိုက်အခံများနှင့် သဘောထားမတိုက်ဆိုင်သူများကို &quot;သဘောထားညှိနှိုင်းရေး&quot; စခန်းများ (attitude adjustment camps) သို့ ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;Beech 2019&quot;&gt;{{Cite news|last=Beech|first=Hannah|date=8 February 2019|title=Thailand's King Rejects His Sister's Candidacy for Prime Minister|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2019/02/08/world/asia/thailand-prime-minister-princess.html|url-status=live|access-date=11 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190213075249/https://www.nytimes.com/2019/02/08/world/asia/thailand-prime-minister-princess.html|archive-date=13 February 2019|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;ပညာရှင်များက ဤလုပ်ရပ်များကို [[ဖက်ဆစ်ဝါဒ]] ထွန်းကားလာခြင်းအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Taylor|first=James|date=1 September 2021|title=Thailand's new right, social cleansing and the continuing military–monarchy entente|url=https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/2057891120980835|url-status=live|journal=Asian Journal of Comparative Politics|volume=6|issue=3|pages=253–273|doi=10.1177/2057891120980835|issn=2057-8911|s2cid=234182253|archive-url=https://web.archive.org/web/20211118123729/https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/2057891120980835|archive-date=18 November 2021|access-date=18 November 2021|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; ထိုင်းနိုင်ငံ၏ သက်တမ်းအရှည်ဆုံးဘုရင် [[ဘူမိဗလအတုလျတေဇ|ဘူမိဗလ]] (Bhumibol) သည် ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး ၎င်း၏သားတော် [[မဟာဝဇိရာလင်္ကရဏ|ဝါချီရာလောင်ကွန်း]] (Vajiralongkorn) ထီးနန်းဆက်ခံခဲ့သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ လက်ရှိဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို စစ်အစိုးရလက်အောက်တွင် ဆန္ဒခံယူပွဲ (referendum) ဖြင့် အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ စစ်အစိုးရသည် အနာဂတ်အစိုးရများအတွက် နှစ် ၂၀ အမျိုးသားမဟာဗျူဟာ &quot;လမ်းပြမြေပုံ&quot; (20-year national strategy 'road map') ကို ချမှတ်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံကို စစ်တပ်ဦးဆောင်သော ဒီမိုကရေစီ (military-guided democracy) စနစ်ထဲသို့ ထိထိရောက်ရောက် ချုပ်နှောင်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Montesano|first=Michael J.|year=2019|title=The Place of the Provinces in Thailand's Twenty-Year National Strategy: Toward Community Democracy in a Commercial Nation?|url=https://www.iseas.edu.sg/images/pdf/ISEAS_Perspective_2019_60.pdf|url-status=live|journal=ISEAS Perspective|volume=2019|issue=60|pages=1–11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200913092250/https://www.iseas.edu.sg/images/pdf/ISEAS_Perspective_2019_60.pdf|archive-date=13 September 2020|access-date=23 August 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200913092250/https://www.iseas.edu.sg/images/pdf/ISEAS_Perspective_2019_60.pdf |date=13 September 2020 }}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် စစ်အစိုးရသည် မတ်လတွင် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကျင်းပရန် သဘောတူခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;Beech 20192&quot;&gt;{{Cite news|last=Beech|first=Hannah|date=8 February 2019|title=Thailand's King Rejects His Sister's Candidacy for Prime Minister|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2019/02/08/world/asia/thailand-prime-minister-princess.html|url-status=live|access-date=11 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190213075249/https://www.nytimes.com/2019/02/08/world/asia/thailand-prime-minister-princess.html|archive-date=13 February 2019|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; ရွေးကောက်ပွဲမသမာမှု စွပ်စွဲချက်များကြားမှ ပရာယွတ်သည် ပါလန်ပရာချာရတ်ပါတီ (Palang Pracharath Party) ဦးဆောင်သော ညွန့်ပေါင်းအဖွဲ့ (coalition) ၏ လွှတ်တော်တွင်း ထောက်ခံမှုနှင့် စစ်အစိုးရခန့်အပ်ထားသော အထက်လွှတ်တော်၏ ထောက်ခံမှုဖြင့် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite news|date=25 March 2019|title=Thailand election results delayed as allegations of cheating grow|publisher=ABC News|location=Australia|url=https://www.abc.net.au/news/2019-03-25/thailand-election-results-delayed-concerns-over-irregularities/10937910|url-status=live|access-date=26 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190326035848/https://www.abc.net.au/news/2019-03-25/thailand-election-results-delayed-concerns-over-irregularities/10937910|archive-date=26 March 2019}}&lt;/ref&gt; ၂၀၂၀-၂၀၂၁ ခုနှစ် ဒီမိုကရေစီလိုလားသူ ဆန္ဒပြပွဲများသည် ဘုရင်၏ အခွင့်အာဏာ တိုးလာခြင်း ၊ ၂၀၁၄ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ဘုရင်စနစ်၏ ထောက်ခံမှုရရှိထားသည့် [[ထိုင်းဘုရင့်တပ်မတော်|ထိုင်းတော်ဝင်တပ်မတော်]] (Royal Thai Armed Forces) မှ ဒီမိုကရေစီနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ နောက်ပြန်ဆုတ်မှုများ၊ ဒီမိုကရေစီလိုလားသည့် အနာဂတ်သို့ချီတက်ရေးပါတီ (Future Forward Party) ဖျက်သိမ်းခံရခြင်း၊ ၂၀၁၉ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲနှင့် လက်ရှိနိုင်ငံရေးစနစ်အပေါ် ယုံကြည်မှုမရှိခြင်း၊ ဝမ်ချလယ်ရမ် ဆတ်ဆပ်ဆစ် (Wanchalearm Satsaksit) အပါအဝင် နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားသူများ အဓမ္မပျောက်ဆုံးခြင်းနှင့် သေဆုံးခြင်း၊ နှင့် နိုင်ငံရေးခြစားမှုများတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite news|date=11 August 2020|title=[Full statement] The demonstration at Thammasat proposes monarchy reform|work=Prachatai English|url=https://prachatai.com/english/node/8709|url-status=live|access-date=23 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200820123613/https://prachatai.com/english/node/8709|archive-date=20 August 2020}}&lt;/ref&gt;ဤဆန္ဒပြပွဲများသည် ဘုရင်စနစ်ကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန် မကြုံစဖူးသော တောင်းဆိုမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး နိုင်ငံအတွင်း သမ္မတနိုင်ငံစနစ် (republicanism) အပေါ် အမြင့်ဆုံးသော ခံစားချက်ကို ယူဆောင်လာခဲ့သည်။ 

၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ မေလတွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးလိုလားသော အတိုက်အခံများဖြစ်သည့် မူးဖောဝပ်ပါတီ (Move Forward Party - MFP) နှင့် လူထုဆန္ဒကို ဦးစားပေးသည့် ဖွေထိုင်းပါတီ (Pheu Thai Party) တို့သည် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ (general election) တွင် အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး၊ ဝန်ကြီးချုပ် ပရာယွတ် ချန်အိုချာကို ထောက်ခံသည့် ဘုရင်စနစ်လိုလားသော စစ်တပ်နှင့်ဆက်စပ်သည့် ပါတီများ အာဏာဆုံးရှုံးခဲ့သည်။  ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် လူထုဆန္ဒကို ဦးစားပေးသည့် ဖွေထိုင်းပါတီမှ ဆရစ်သာ ထာဝိစင် (Srettha Thavisin) သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်အသစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်၌ ဖွေထိုင်းပါတီ၏ ဘီလျံနာခေါင်းဆောင် သက်ဆင် ရှင်နာဝပ်သည် နှစ်ပေါင်းများစွာ မိမိကိုယ်ကို ပြည်ပတွင် နယ်နှင်ခံအဖြစ်နေထိုင်ခဲ့ပြီးနောက် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ ပြန်လာခဲ့သည်။ သို့သော်၊ ထာဝိစင်သည် &quot;ကြီးလေးသော ကျင့်ဝတ်စည်းကမ်းချိုးဖောက်မှုများ&quot;  ကြောင့် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးမှ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခံခဲ့ရသည်။

===သမိုင်းဆိုင်ရာ ဓာတ်ပုံများ===
&lt;gallery&gt;
File:BlackCeramicBanChiangCultureThailand1200-800BCE.jpg|အူဒွန်သာနီခရိုင် ဘန်ချန်အနီးတွင် တွေ့ရသော အစောဆုံး ၂၁၀၀ ဘီစီခန့်မှ လက်ရာ မြေအိုးများ
File:Pimai1.jpg|ဖီမိုင်းခေါ် ပရာဆပ် ဖီမိုင်းသည် ခမာအင်ပိုင်ယာခေတ်မှ အကြီးဆုံး ဘုရားကျောင်း တစ်ခု ဖြစ်သည်။
File:วัดพนัญเชิงวรวิหาร by Pholtograph.jpg|၆၂ ပေ (၁၉ မီတာ) မျှ မြင့်မားသော ထိုင်နေသည့် ၁၃၂၄ ခုနှစ်မှ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်အား အယုဒ္ဓယတွင် တွေ့ရပုံ 
File:Wat Si Chum in Sukhothai.jpg|၁၃ ရာစုမှ ၄၉ပေ (၁၅ မီတာ) မျှ မြင့်မားသော ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော် အား ဆူခိုထိုင်းမြို့ အာချာနာဘုရားတွင် တွေ့ရပုံ
File:View of Iudea (Ayutthaya), Capital of Siam ca. 1662 (SK-A-4477).jpg|ဒတ်ချ် အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီမှ ယိုဟန်း ဗင်ဘွန်းသို့ ရေးဆွဲခိုင်းခဲ့သော အယုဒ္ဓယ ပန်းချီကား ၁၆၆၅
File:Louis XIV et Ambassadeurs du Roi de Siam 1686 Jacques Leman.png|၁၆၈၆ တွင် ကိုဆာပန် မှ ထိုင်းဘုရင် နာရိုင်း၏ စာလွှာအား ဗာဆိုင်း၌ လူးဝစ်ဘုရင် ၁၄ သို့ ဆက်သစဉ်
File:Reception of Siamese Ambassadors by Napoleon III 1861 Gerome.png|နပိုလီယန် ၃ မှ ၁၈၆၄ တွင် ထိုင်း သံတမန်များအား လက်ခံတွေ့ဆုံစဉ်
&lt;/gallery&gt;

== နိုင်ငံရေး နှင့် အစိုးရ==
ထိုင်းနိုင်ငံ၏ လက်ရှိနိုင်ငံရေးသည် [[စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်]] ဘောင်အတွင်းမှ ကျင့်သုံးပြီး ဝန်ကြီးချုပ်သည် အစိုးရအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်ကာ ဆွေစဉ်မျိုးဆက် ဆက်ခံသော ဘုရင်သည် နိုင်ငံ၏ ဥသျှောင်ဖြစ်သည်။ တရားစီရင်ရေး ကဏ္ဍသည် အုပ်ချုပ်ရေး နှင့် ဥပဒေပြုရေးတို့မှ ကင်းလွတ်ရမည် ဖြစ်သော်လည်း တရားသူကြီးတို့၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များမှာ လက်ရှိဥပဒေထက် နိုင်ငံရေးနှင့် ပတ်သက်သည်ဟု သံသယရှိစရာ ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Thailand's juristocracy - New Mandala&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://asiapacific.anu.edu.au/newmandala/2014/05/17/thailands-juristocracy/ |accessdate=14 October 2017 |archivedate=5 September 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150905162923/http://asiapacific.anu.edu.au/newmandala/2014/05/17/thailands-juristocracy/ }}&lt;/ref&gt;

[[File:Democracy monument, Bangkok, Thailand.jpg|thumb|ဘန်ကောက်မြို့ရှိ ဒီမိုကရေစီ အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အဦး။ ၁၉၃၂ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေအား ပြအိုးပေါ်ရှိ ဆွမ်းခွက် နှစ်ခု ပေါ်တွင် တင်ထားသည့်ပုံ]]

၁၉၃၂ ခုနှစ် သက်ဦးဆံပိုင် ဘုရင်စနစ်မှနေ၍ နိုင်ငံရေး စတင်ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည့် အချိန်မှစ၍ ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ နှင့် ပဋိဉာဏ် ၁၉ ခုမျှ ရှိခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ .&lt;ref&gt;[http://www.bangkokpost.com/print/421966/ Bangkok Post: ''Section 44 is necessary: NCPO'']. This list contains 2 errors: it states that the 6th constitution was promulgated in 1912 (rather than 1952), and it states that the 11th constitution was promulgated in 1976 (rather than 1974).&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Thanet&quot;&gt;Thanet Aphornsuvan, {{cite web |url= http://rspas.anu.edu.au/pah/human_rights/papers/2001/Thanet.pdf |archive-url= https://web.archive.org/web/20080226203229/http://rspas.anu.edu.au/pah/human_rights/papers/2001/Thanet.pdf |dead-url= yes |archive-date= 2008-02-26 |title= The Search for Order: Constitutions and Human Rights in Thai Political History |accessdate= 14 October 2017 |archivedate= 26 February 2008 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20080226203229/http://rspas.anu.edu.au/pah/human_rights/papers/2001/Thanet.pdf }}&amp;nbsp;{{small|(152&amp;nbsp;KB)}}, 2001 Symposium: Constitutions and Human Rights in a Global Age: An Asia Pacific perspective&lt;/ref&gt; ထိုကာလ တလျှောက်တွင် နိုင်ငံ၏ အစိုးရ ပုံစံသည် စစ်အာဏာရှင် အစိုးရ စနစ် မှစ၍ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံ ဒီမိုကရေစီ စနစ် အထိ အမျိုးမျိုး ရှိခဲ့သော်လည်း အစိုးရအားလုံးသည် ထီးနန်းအရာ ဆက်ခံသော ဘုရင်ကို နိုင်ငံ၏ ဥသျှောင်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကြသည်။&lt;ref name=&quot;multiple&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20060919/thailand_coups_060919/20060919/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20071016060633/http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20060919/thailand_coups_060919/20060919/ |dead-url=yes |archive-date=16 October 2007 |title=A list of previous coups in Thailand |agency=Associated Press |date=19 September 2006 |accessdate=25 April 2010 |df= |archivedate=16 October 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071016060633/http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20060919/thailand_coups_060919/20060919/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,214562,00.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080706035133/http://www.foxnews.com/story/0%2C2933%2C214562%2C00.html |archivedate=6 July 2008 |title=Raw Data: List of Recent Coups in Thailand's History |publisher=Fox News Channel |date=19 September 2006 |accessdate=25 April 2010 |deadurl=yes |df= }}&lt;/ref&gt;

၁၉၃၂ ခုနှစ် မတိုင်မီက ဆိုင်ယမ်း ဘုရင်နိုင်ငံတွင် ဥပဒေပြုလွှတ်တော် မရှိခဲ့ပဲ ဥပဒေပြုခွင့်ကို ဘုရင်အား အပ်နှင်းထားသည်။ ထိုသို့ ဖြစ်ခဲ့ခြင်းမှာ ၁၂ ရာစု ဆူခိုထိုင်း ဘုရင့်နိုင်ငံတော် ထူထောင်ခဲ့သည့် အချိန်မှ အစပြုခဲ့ပြီး ဘုရင်အား &quot;ဓမ္မရာဇာ&quot; သို့မဟုတ် &quot;တရားဓမ္မနှင့် အညီ အုပ်ချုပ်သော ဘုရင်&quot; ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၉၃၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၄ ရက်တွင် ပြည်သူများ နှင့် စစ်တပ် အရာရှိများ ပါဝင်သော ၎င်းတို့ဘာသာ &quot;ခါန ရတ်ဆေးဒွန်&quot; သို့မဟုတ် &quot;ပြည်သူ့ပါတီ&quot; ဟု အမည်ပေးထားသော အဖွဲ့သည် သွေးထွက်သံယိုမှု မရှိသော တော်လှန်ရေး တစ်ခုကို ဆင်နွှဲခဲ့ပြီး နှစ်ပေါင်း ၁၅၀ မျှ တစ်သွေးတစ်သံတစ်မိန့် အုပ်ချုပ်ခဲ့သော စကြီ မင်းဆက်ကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ထိုအဖွဲ့မှ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသည့် ဥပဒေပြုလွှတ်တော် ရှိသည့် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ ပုံစံ ဘုရင်စနစ်ကို အကြံပြု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။

၁၉၃၂ ပရာဂျာဒီပေါ့ ဘုရင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သော ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ ကျမ်းအရ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဥပဒေပြုလွှတ်တော်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ခန့်အပ်ထားသော ကိုယ်စားလှယ် ၇၀ ပါဝင်သည့် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုလွှတ်တော်သည် ၁၉၃၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၈ ရက်တွင် အနန်တ ဆာမာခွန် ညီလာခံ ခန်းမ၌ ပထမဆုံး အကြိမ် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ ခါနရတ်ဆေးဒွန် ပါတီမှ ပြည်သူတို့သည် ရွေးကောက်တင်မြှောက်သည့် အလွှတ်တော် အတွက် အဆင်သင့်မဖြစ်သေးဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် စိတ်ပြောင်းသွားခဲ့သည်။ ထိုနှစ် ဒီဇင်ဘာတွင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ အတည်ဖြစ်သည့် အခါ၌ ရွေးကောက်ပွဲအား ၁၉၃၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ကျင်းပရန် အချိန်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ အသစ်အရ လွှတ်တော်တွင် ခါနရတ်ဆေးဒွန်မှ တိုက်ရိုက်တင်မြှောက်ထားသော ကိုယ်စားလှယ် ၇၈ ဦးနှင့် ရွေးကောက်ခံ ကိုယ်စားလှယ် ၇၈ ဦးတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲကာ စုစုပေါင်း အမတ် ၁၅၆ ယောက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။

၂၀၁၄ ခုနှစ် မေလမှစ၍ ထိုင်းနိုင်ငံအား ငြိမ်းချမ်းရေး နှင့် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားရေး အမျိုးသား ကောင်စီ အမည်ရသော စစ်အစိုးရမှ အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့မှ ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ၏ တစိတ်တဒေသကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ကာ နိုင်ငံတစ်ခုလုံးကို စစ်အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ညမထွက်ရ အမိန့် ကြေညာခြင်း၊ နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ လူစုလူဝေး ပြုလုပ်ခြင်းများအား တားမြစ်ခြင်း၊ နိုင်ငံရေးသမားများနှင့် စစ်အာဏာသိမ်းမှု ဆန့်ကျင်သူများအား ဖမ်းဆီးခြင်း၊ အင်တာနက် ဆင်ဆာ ပြုလုပ်ခြင်း နှင့် မီဒီယာများကို ကန့်သတ်ချုပ်ခြယ်ခြင်း များ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။

လက်ရှိ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဘုရင်မှာ [[ဝသိလာလောင်ကွန်း]] သို့မဟုတ် ဒဿမမြောက် ရာမ မင်း ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ ဖခမည်းတော်ဖြစ်သူ [[ဘူမိဗလအတုလျတေဇ]] (နဝမမြောက် ရာမမင်း) နတ်ရွာစံ ကံတော်ကုန်သည့် ၂၀၁၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၃ ရက်မှ စ၍ ဘုရင်ဖြစ်လာခဲ့ကာ ဘုရင်အဖြစ် တရားဝင် ဆက်ခံမှုကို ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်မှ စတင်ခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အရ နိုင်ငံတော်၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို ပြည်သူတို့ထံတွင် အပ်နှင်း ထားသော်လည်း ဘုရင်မှ ထိုအခွင့်အာဏာများကို ထိုင်းအစိုးရ၏ လက်တံ ၃ ခုမှ တဆင့် ကျင့်သုံးသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အရ ဘုရင်တွင် အာဏာ မဆိုသလောက် အနည်းငယ်မျှသာ ရှိသော်လည်း ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အာဏာမရှိသော ခေါင်းဆောင်နှင့် ပြယုဂ် အဖြစ် တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ၏ ဥသျှောင် အနေနှင့် ဘုရင်အား အခွင့်အာဏာ အချို့ပေးအပ်ထားပြီး အစိုးရ၏ လုပ်ဆောင်မှုများတွင် အချို့နေရာများတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ရသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အရ ဘုရင်သည် ထိုင်းတော်ဝင်တပ်မတော်၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သည်။ ဘုရင်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဖြစ်ရန် လိုအပ်ပြီး နိုင်ငံအတွင်းရှိ အခြား ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုများကိုလည်း ကာကွယ်ပေးမည့်သူ ဖြစ်သည်။ ဘုရင် အနေနှင့် အစဉ်အလာ ဖြစ်သော အာဏာ အချို့ရှိပြီး ၎င်းတို့တွင် ဆက်ခံမည့်သူအား ရွေးချယ်ခန့်အပ်ခြင်း၊ အသနားခံမှုများကို ခွင့်ပြုပေးခြင်းနှင့် ဥပဒေများကို အတည်ပြုပေးခြင်းများကို ပြုလုပ်ရသည်။ ဘုရင်အား ၎င်း၏ တာဝန်ထမ်းဆောင်မှုတွင် ထိုင်းပရိုင်ဗီကောင်စီမှ အကူအညီပေးသည်။

== အုပ်ချုပ်ရေး ဒေသများ ==
{{Main article|ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေဒေသများ}}
ထိုင်းနိုင်ငံအား ခရိုင် ၇၆ ခု ပိုင်းခြားထားပြီး ၎င်းတို့အား တည်နေရာပေါ်တွင် မူတည်၍ ခရိုင်အုပ်စု ၅ ခု အနေနှင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ အထူးအုပ်ချုပ်ရေး ခရိုင် ၂ ခု ရှိပြီး ၎င်းတို့မှာ [[ဘန်ကောက်]]နှင့် [[ပတ္တရားမြို့|ပတ္တရား]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဘန်ကောက်သည် ခရိုင်အဆင့်တွင် ရှိသဖြင့် အမြဲလိုပင် ခရိုင် အနေနှင့် ထည့်သွင်း ရေတွက်လေ့ ရှိသည်။                                                                                                              

ခရိုင်တစ်ခုချင်းစီအား မြို့နယ် ([[အမ်ဖေါ]]) များအနေနှင့် ပိုင်းခြားထားပြီး မြို့နယ်များအား ကျေးရွာအုပ်စု ([[တမ်ဘွန်]]) များ အဖြစ် ထပ်မံ ပိုင်းခြား ထားသည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ် စာရင်းအရ တမ်ဘွန် ၈၇၇ ခုနှင့် ဘန်ကောက်တွင် မြို့နယ် ၅၀ ခု ရှိသည်။   

ဘန်ကောက်နှင့် ထိစပ်နေသော အချို့သော ခရိုင်များကို မက်ထရိုပိုလီတန်ဘန်ကောက်ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထိုခရိုင်များတွင် နွန်တပ်ဘူရီ၊ ပထုံဌာနီ၊ ဆမွတ်ပရာကန်၊ နခွန်ပသွန် နှင့် ဆမွတ်ဆာခုံး တို့ ပါဝင်သည်။ ခရိုင်တစ်ခုချင်းစီ၏ မြို့တော် အမည်မှာ ခရိုင် အမည်နှင့် အတူတူ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ချင်းမိုင်ခရိုင်၏ မြို့တော်မှာ [[ချင်းမိုင်မြို့]] ဖြစ်သည်။ 

=== '''ဒေသကြီးများ''' ===
ထိုင်းနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များကို ဒေသကြီးများ အနေနှင့် စီမံခန့်ခွဲသည်။ ဒေသကြီး ၄ ခု အနေနှင့် ပိုင်းခြား ထားပြီး ၎င်းတို့မှာ ထိုင်းမြောက်ပိုင်း၊ ထိုင်းအရှေ့မြောက်ပိုင်း၊ ထိုင်းအလယ်ပိုင်း နှင့် ထိုင်းတောင်ပိုင်း တို့ ဖြစ်ကြသည်။ 

ဒေသကြီး တစ်ခုစီတွင် ကွဲပြားခြားနားသော သမိုင်းနောက်ခံ၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကား နှင့် လူမျိုးများ ရှိသည်။

ဒေသကြီး ၄ ခု အတွင်း နေထိုင်ကြသော ဒေသခံ ထိုင်းလူမျိုးများတို့သည် ဂျာမနီ၏ အုပ်ချုပ်ရေး ဒေသများကို စီမံခန့်ခွဲပုံနှင့် ဗြိတိသျှတို့၏ [[စကော့တလန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဝေလနိုင်ငံ]] နှင့် [[မြောက်အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ]]တို့တွင် ကျင့်သုံးသော အာဏာခွဲဝေအုပ်ချုပ်သော စီမံခန့်ခွဲရေး စနစ်များကို အားကျ အတုယူကြသည်။

ထိုင်းနိုင်ငံသည် ဒေသကြီးများ ခရိုင်များဖြင့် ခွဲခြားအုပ်ချုပ်ထားသော်လည်း ဗဟိုအစိုးရမှ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်သော နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ခရိုင်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး၊ ဒိစတြိတ်အကြီးအကဲ နှင့် ဒိစတြိတ်စာရေး စသည်များကို ဗဟိုအစိုးရမှ တိုက်ရိုက်ခန့်အပ်သည်။ ဒေသကြီးများတွင် စီမံခန့်ခွဲမှု ကွဲပြားခြင်း လက္ခဏာရပ် မရှိဘဲ ပထဝီ၊ စာရင်းဇယား၊ ဘူမိဗေဒ၊ ရာသီဥတု နှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်း သဘောအရသာ ခွဲခြားထားခြင်း ဖြစ်သည်။
[[File:Thailand four regions.svg|thumb|center|ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဒေသကြီး ၄ခု]]

===တောင်ပိုင်းတိုင်းဒေသကြီး===
[[File:Souththailandmap.GIF|thumb|မလေး-မွတ်စလင်များ အဓိကရှိသော နေရာများကို ပြသထားသည် ထိုင်းတောင်ပိုင်းခရိုင်များပြ မြေပုံ]]

၁၅ ရာစု အတွင်းက ထိုင်းတို့သည် မလေးကျွန်းဆွယ်ကို တောင်ပိုင်းအကျဆုံး မလက္ကာဒေသ အထိ အုပ်စိုးခဲ့ကြကာ ကျွန်းဆွယ်၏ နေရာ အတော်များများကို ချုပ်ကိုင်ထားပြီး တီးမားဆက် (စင်ကာပူ) ၊ အချို့သော အက်ဒမန် ကျွန်းများ နှင့် [[ဂျားဗားကျွန်း]]ပေါ်မှ ကိုလိုနီ တစ်ခုတို့ပင် ပါဝင်သည်။ သို့သော်လည်း ဗြိတိသျှတို့မှ အင်အားသုံး၍ ဆူလတန်အုပ်ချုပ်ရေးမှ ဆူဇရိန်တီ အုပ်ချုပ်ရေးသို့ ပြောင်းလဲခဲ့သဖြင့် နောက်ဆုံးတွင် ပိုင်ဆိုင်ရာ နေရာ လျော့နည်းသွားခဲ့သည်။

မလေးဆူလတန်နယ်များ၏ မြောက်ပိုင်းနယ်များမှ ထိုင်းဘုရင်အား နှစ်စဉ် ရွှေပန်းပွင့် ဆက်သလေ့ရှိပြီး ကျေးဇူးတင်သည့် အနေနှင့်လည်းကောင်း သစ္စာခံအနေနှင့် လည်းကောင်း အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဗြိတိသျှတို့သည် မလေးနိုင်ငံများတွင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခဲ့ကြပြီး အင်ဂလို-ထိုင်း စာချုပ်အရ တောင်ပိုင်းမှ ဘန်ကောက် အထိ ရထားလမ်းဖောက်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ ထိုင်းတို့သည် ယခုအခါ မလေးရှား မြောက်ပိုင်း ပြည်နယ်များ ဖြစ်သော ကဒါး၊ ပါလစ်၊ ကလန်တန်၊ တဲရန်ဂနူး တို့အား အချုပ်အခြာအာဏာ စွန့်လွှတ်ခဲ့ပြီး ဗြိတိသျှတို့သို့ ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဆာတွန် နှင့် ပဌာနီ ပြည်နယ်တို့ကိုမူ ထိုင်းတို့က အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။

မလေးကျွန်းဆွယ်ရှိ ခရိုင်များကို ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် အတွင်း ဂျပန်တို့မှ သိမ်းပိုက်ခဲ့ကာ ၁၉၄၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၈ ခုနှစ် အထိ မလာယန်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (စီပီအမ်) မှ ကျူးကျော်ခဲ့သည်။ ဗီယက်နမ် နှင့် [[ယဉ်ကျေးမှု တော်လှန်ရေး]] အပြီး တရုတ်နိုင်ငံတို့၏ ထောက်ခံမှု မရှိတော့သည့် နောက်ပိုင်းတွင် စီပီအမ်သည် မလေးရှား နှင့် ထိုင်းအစိုးရ တို့နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး ရရှိရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ လတ်တလော မငြိမ်မသက် ဆူပူမှုများသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အပြီး ဆူကာနို၏ ထောက်ခံမှုဖြင့် စတင်ခဲ့သော ပီယူအယ်လ်အိုအဖွဲ့၏  ခွဲထွက်ရေး တိုက်ခိုက်လှုပ်ရှားမှုများ ဆက်လက် ဖြစ်ပွားနေခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုမငြိမ်မသက်မှုများ အတွက် ဓားစာခံဖြစ်ရသည်မှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ နှင့် ဘေးထိုင်နေသူ မွတ်စလင်များ ဖြစ်သည်။

== နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေး ==
[[File:Embassy of Thailand, Washington.jpg|thumb|right|[[ဝါရှင်တန်ဒီစီမြို့]] ရှိ တော်ဝင်ထိုင်းသံရုံး]]
[[File:Royal Thai Embassy Wellington New Zealand 2015.JPG|thumb|right|[[နယူးဇီလန်နိုင်ငံ]] [[ဝယ်လင်တန်မြို့]] ရှိ တော်ဝင်ထိုင်းသံရုံး]]

ထိုင်းနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး ကိစ္စရပ်များကို နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးမှ အဓိက လုပ်ဆောင်သည်။ 

ထိုင်းနိုင်ငံသည် နိုင်ငံတကာနှင့်သာမက ဒေသတွင်း အဖွဲ့အစည်းများတွင် အပြည့်ပါအဝ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ ၎င်းသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ နေတိုးအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံမဟုတ်သော အဓိက မဟာမိတ် နှင့် အထူး ၃၀၁ အစီရင်ခံစာ ပါ ဦးစားပေး စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုခံရသူ စာရင်းတွင် ပါဝင်သည်။ [[အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း]] (အာဆီယံ)တွင် တက်ကြွစွာပါဝင်လျက်ရှိသည်။ အခြားအာဆီယံ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများဖြစ်သော [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]]၊ [[မလေးရှားနိုင်ငံ|မလေးရှား]]၊ [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ|ဖိလစ်ပိုင်]]၊ [[စင်ကာပူနိုင်ငံ|စင်္ကာပူ]]၊ [[ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ|ဘရူနိုင်း]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ|လာအို]]၊ [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ|ကမ္ဘောဒီးယား]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ|ဗီယက်နမ်]] နိုင်ငံတို့အကြား ဆက်ဆံရေးနီးကပ်စွာရှိပြီး ၎င်းတို့၏ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးများနှင့် စီးပွားရေး ဝန်ကြီးများသည် နှစ်စဉ် အစည်းအဝေး ကျင်းပလေ့ ရှိကြသည်။ ဒေသတွင်းနိုင်ငံများနှင့် စီးပွားရေး၊ ကုန်သွယ်ရေး၊ ဘဏ်ကိစ္စရပ်များ၊ နိုင်ငံရေး၊ ယဉ်ကျေးမှုကိစ္စရပ်များ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုမှာ တိုးတက်လျက် ရှိသည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံသည် အာရှ-ပစိဖိတ် စီးပွားရေး ကော်ပိုရေးရှင်း အစည်းအဝေးကို အိမ်ရှင်အဖြစ် လက်ခံကျင်းပနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ယခင် လက်ထောက်ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သော ဒေါက်တာ ဆူပါချိုင်း ပနစ်ပက်ဒိုင်သည် ကုလသမဂ္ဂ ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး ညီလာခံ အဖွဲ့တွင် လက်ရှိ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် အဖြစ် ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံသည် အရှေ့အာရှ နိုင်ငံများအစည်းအဝေး သို့ စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ 

မကြာသေးမှီနှစ်များတွင် ထိုင်းနိုင်ငံသည် နိုင်ငံတကာစင်မြင့်တက်တွင် ပိုမိုတက်ကြွစွာ လှုပ်ရှားပါဝင်လာခဲ့သည်။ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံမှ ခွဲထွက်ကာ [[အရှေ့တီမောနိုင်ငံ|အရှေ့တီမော]] လွတ်လပ်ရေးရလာသောအခါ နိုင်ငံတကာ ငြိမ်းချမ်းရေးကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပထမဦးဆုံးအကြိမ်အနေဖြင့် စစ်တပ်များ ပြည်ပသို့ထောက်ပံ့ပို့ပေးခဲ့သည်။ အဆိုပါ တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ယခုအခါ ကုလသမဂ္ဂငြိမ်းချမ်းရေး တပ်ဖွဲ့များအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေသေးသည်။ နိုင်ငံတကာနှင့် ဆက်ဆံရေးတိုးမြင့်စေရန် ရည်ရွယ်ကာ ထိုင်းနိုင်ငံသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အဖွဲ့အစည်း (Organization of American States)၊ ဥရောပ လုံခြုံရေးနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး အဖွဲ့အစည်း (Organization for Security and Cooperation in Europe) တို့နှင့် စတင်ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ]] နှင့် [[အီရတ်နိုင်ငံ]]ပြန်လည်ထူထောင်ရေးအတွက်လည်း လုံခြုံရေးစစ်တပ်များကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။

ဝန်ကြီးချုပ် သက်ဆင်ရှင်နာဝပ် လက်ထက်တွင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၊ ဘာရိန်းနိုင်ငံ၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] နှင့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] တို့နှင့် လွတ်လပ်စွာ ကုန်သွယ်မှု စာချုပ်များ ချုပ်ဆိုနိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သက်ဆင်သည် နိုင်ငံတကာနှင့် မပြိုင်ဆိုင်နိုင်သော ထိုင်းလုပ်ငန်းများကို ပျက်စီးစေရမည် ဆိုသဖြင့် ဝေဖန်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ftawatch.org/ |title=FTA Watch Group website |publisher=Ftawatch.org |accessdate=25 April 2010 |archivedate=22 August 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090822090332/http://www.ftawatch.org/ }}&lt;/ref&gt;

သက်ဆင်မှ နိုင်ငံတကာ အကူအညီများကို ဆက်လက်မရယူတော့ဟု ကြေညာခဲ့ပြီး  အလှူရှင်နိုင်ငံများနှင့် ပူးပေါင်း၍ မဟာမဲခေါင်ဒေသအတွင်းရှိ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ၏ ဖွံ့ဖြိုးရေး အတွက် လုပ်ဆောင်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://yaleglobal.yale.edu/content/thaksins-chance-leading-role-region |work=The Straits Times |location=Singapore |title=Thaksin's Chance for Leading Role in the Region |date=10 March 2004 |author=John D. Ciorciari |accessdate=18 October 2017 |archivedate=26 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130426231843/http://yaleglobal.yale.edu/content/thaksins-chance-leading-role-region }}&lt;/ref&gt; သက်ဆင်သည် ထိုင်းအား ဒေသတွင်း ခေါင်းဆောင်နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံဖြစ်ရန် ရည်ရွယ်လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး လောနိုင်ငံကဲ့သို့ ဆင်းရဲသော အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများတွင် ဖွံ့ဖြိုးရေး စီမံကိန်းများကို စတင် အကောင်အထည် ပေါ်ခဲ့သည်။ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ အကောင်းဆုံး ကိစ္စမှာ မြန်မာနိုင်ငံရှိ အာဏာရှင်တို့နှင့် ပိုမိုရင်းနှီးသော ဆက်ဆံရေးကို ဖော်ဆောင်ခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090103061415/http://www.burmait.net/ict-news/2007/aug07/thaksin-to-face-charges-over-burma-telecom-deal/ 'Thaksin to face charges over Burma telecom deal]. ICT News, 2 August 2007&lt;/ref&gt;

ထိုင်းသည် အမေရိကန်ဦးဆောင်သော အီရတ်နိုင်ငံသို့ ကျူးကျော်မှုတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ ဝန်ထမ်း ၄၂၃ ဦး ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Thailand sends troops to bolster US occupation of Iraq|url=http://www.wsws.org/en/articles/2003/10/thai-o01.html|website=World Socialist Web Site|accessdate=28 January 2015|archivedate=19 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619111555/http://www.wsws.org/en/articles/2003/10/thai-o01.html}}&lt;/ref&gt; ၎င်းတို့သည် တပ်များကို ၂၀၀၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၀ ရက်တွင် ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ ထိုင်းစစ်သား ၂ ဦးမှာ သူပုန်များ၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကျဆုံးခဲ့ရသည်။

အဘီဆစ်မှာ ပြည်သူ့ဒီမိုကရေစီ မဟာမိတ် အဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင် ကာဆစ်ပီယွန်အား နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် နယ်စပ်အနီးရှိ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံရှိ နှစ်ပေါင်း ၉၀၀ သက်တမ်းရှိသော ပရယ်ဗီဟီးယား ဟိန္ဒူ ဘုရားကျောင်းပျက်ကြီး၏ အနီးတွင် ထိုင်းတပ်ဖွဲ့များနှင့် ကမ္ဘောဒီးယားတပ်ဖွဲ့များ ပစ်ခတ်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ကမ္ဘောဒီးယား အစိုးရမှ ၎င်းတို့ဘက်မှ ထိုင်းစစ်သား ၄ ဦးကို သတ်ပစ်နိုင်ခဲ့ပြီး ၁၀ ဦးကို ဖမ်းမိနိုင်ခဲ့သည်ဟု ကြေညာခဲ့သော်လည်း ထိုင်းအစိုးရမှ ထိုင်းစစ်သား အသေအပျောက် ဒဏ်ရာရရှိမှု မရှိဟု ကြေညာခဲ့သည်။ ကမ္ဘောဒီးယား စစ်သား ၂ ဦး နှင့် ထိုင်းစစ်သား ၃ ဦးတို့ သေဆုံးခဲံရသည်။ စစ်တပ်နှစ်ခုစလုံးမှ အခြားတစ်ဖက်မှ အရင်ပစ်ခတ်သည်ဟု အပြစ်တင်ခဲ့ပြီး အခြားတစ်ဖက် ပိုင်နက် အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်မှု မရှိကြောင်း ငြင်းဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;The Telegraph, [http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/thailand/5101029/Troops-from-Thailand-and-Cambodia-fight-on-border.html Troops from Thailand and Cambodia fight on border] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100523080330/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/thailand/5101029/Troops-from-Thailand-and-Cambodia-fight-on-border.html |date=23 May 2010 }}, 3 April 2009&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bloomberg, [https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601080&amp;sid=a2G.h3Ms.a3s&amp;refer=asia Thai, Cambodian Border Fighting Stops, Thailand Says] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014072312/http://bloomberg.com/apps/news?pid=20601080 |date=14 October 2007 }}, 3 April 2009&lt;/ref&gt;

== စစ်ရေး ==
[[File:Royal Thai Army firing M198 howitzer.jpg|thumb|left|တော်ဝင်ထိုင်းကြည်းတပ်မှ ဟောင်ဝစ်ဇာ အမ် ၁၉၈ အမြောက်ကို ၂၀၁၆ ဇွန်လ ထိုင်းနိုင်ငံ လော့ဘူရီ တွင် လေ့ကျင့်ချိန်၌ ပစ်ခတ်နေစဉ်]]
[[File:HTMS Chakri Naruebet Exercise 2001.jpg|thumb|right|ထိုင်းတော်ဝင်ရေတပ်မှ လေယာဉ်တင်သင်္ဘော တစ်စင်းဖြစ်သော အိတ်ချ်တီအမ်အက်စ် စကြီ နာရူဘတ်]]
[[File:Royal Thai Air Force F-16 descends after being refueled by a KC-135.jpg|thumb|right|ထိုင်းတော်ဝင်လေတပ်မှ အက်ဖ်-၁၆ ဖိုက်တင်း ဖယ်လ်ကွန်]]

ထိုင်းတော်ဝင်တပ်မတော်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံတော်၏ စစ်တပ်များ ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့တွင် တော်ဝင်ထိုင်းကြည်းတပ်၊ တော်ဝင်ထိုင်း ရေတပ် နှင့် တော်ဝင်ထိုင်းလေတပ်တို့ ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် ပြည်သူ့စစ် တပ်ဖွဲ့ များလည်း ပါဝင်သည်။

ထိုင်းတပ်မတော်တွင် စုစုပေါင်း စစ်သည်အင်အား အနေနှင့် အမြဲတမ်း တာဝန်ထမ်းဆောင်သူ ၃၀၆,၀၀၀ ဦး နှင့် အရန်အင်အား ၂၄၅,၀၀၀ ဦး ရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|title=Thailand Military Strength|url=http://www.globalfirepower.com/country-military-strength-detail.asp?country_id=Thailand|website=Global Firepower|accessdate=15 December 2014|archivedate=8 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150208024629/http://www.globalfirepower.com/country-military-strength-detail.asp?country_id=Thailand}}&lt;/ref&gt;ထိုင်းတပ်မတော်၏ အကြီးအကဲမှာ ဘုရင် ဖြစ်သော်လည်း &lt;ref&gt;[[s:2007 Constitution of Thailand#Chapter 2 : The King|Chapter 2 of the 2007 Constitution of Thailand]]&lt;/ref&gt; ထိုရာထူးမှာ အမည်ခံမျှသာ ဖြစ်သည်။ စစ်တပ်များကို အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးဆောင်သော ထိုင်းကာကွယ်ရေး ဦးစီးဌာနမှ စီမံကွပ်ကဲသည်။ တော်ဝင်ထိုင်းတပ်မတော် ဌာနချုပ်မှ အမိန့်ပေး ကွပ်ကဲပြီး ၎င်းတို့ကို ထိုင်းကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်မှ ဦးဆောင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |author=John Pike |url=http://www.globalsecurity.org/military/world/thailand/mod.htm |title=Ministry of Defense |publisher=GlobalSecurity.org |date=27 April 2005 |accessdate=25 April 2010 |archivedate=9 April 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100409162350/http://www.globalsecurity.org/military/world/thailand/mod.htm }}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ စစ်အသုံးစရိတ်မှာ စုစုပေါင်း အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၅.၁ ဘီလီယံ ရှိသည်။&lt;ref&gt;[http://milexdata.sipri.org/result.php4 SIPRI Military Expenditure Database – Thailand] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120503052200/http://milexdata.sipri.org/result.php4 |date=3 May 2012 }}. SIPRI, 2012. Retrieved 3 May 2012.&lt;/ref&gt;

ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေအရ စစ်မှုထမ်းရန်မှာ ထိုင်းနိုင်ငံသားတိုင်း၏ တာဝန်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;[[s:2007 Constitution of Thailand#Chapter 4: Duties of the Thai People|Chapter 4 of the 2007 Constitution of Thailand]]&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း အသက် ၂၁ နှစ်ကျော်သော ယောက်ျားလေး နယ်မြေကာကွယ်ရေးကျောင်းသား အဖြစ် သင်တန်းမတက်ရသေးသူများသာ စစ်တပ်တွင် ပါဝင်ရန် ဆန္ဒပြုနိုင်သကဲ့သို့ စစ်မှုထမ်းရန် လိုသလို ဆင့်ခေါ်ချိန်တွင် ပါဝင်နိုင်သည်။ စစ်မှုထမ်းသူများ အနေနှင့် အချိန်ပြည့် လေ့ကျင့်သင်ကြားမှုကာလ ၆ လမှ ၂ နှစ် အထိ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားပြီး ၎င်းတို့၏ ပညာရေး အခြေအနေပေါ်တွင် မူတည်ကာ ၎င်းတို့ အနေနှင့် လေ့ကျင့်ရေးသင်တန်းကို တစိတ်တပိုင်း တက်ရောက်ပြီးစီးမှု၊ စစ်မှုထမ်းရန် မဆင့်ခေါ်မီ (နှစ်စဉ် ဧပြီလ ၁ရက်) မိမိတို့ ဆန္ဒအလျောက် ဆန္ဒပြုမှု စသည့် တို့အပေါ်တွင် မူတည်သည်။

ဘွဲ့ရပြီးသော သူများ အနေနှင့် စစ်မှုထမ်းရန် ဆင့်ခေါ်ခြင်း ခံရပါက ၁ နှစ် အချိန်ပြည့် စစ်မှုထမ်းရပြီး ဒိစတြိတ် ရုံးတွင် မိမိတို့ ဆန္ဒအလျောက် ဆန္ဒပြုပါက ၆ လ မျှ စစ်မှု ထမ်းရသည်။ ထို့အတူပင် သုံးနှစ် သင်တန်းကို တက်ရောက်ပြီးစီးမှု အပေါ်တွင် မူတည်၍ လေ့ကျင့်ရေးကာလကို လျှော့ချပေးသည်။ ၃ နှစ်အတွင်း ၁ နှစ် သင်တန်း တက်ရောက်ပြီးပါက ၁ နှစ်သာ အချိန်ပြည့် စစ်မှုထမ်းရပြီး ၂ နှစ် သင်တန်း တက်ရောက်ပြီးပါက ၆ လသာ အချိန်ပြည့် စစ်မှုထမ်းရသည်။ ၃ နှစ် နှင့် အထက် တက်ရောက်သင်ကြား ပြီးသူများ အနေနှင့် လုံးဝကင်းလွတ်ခွင့် ရရှိသည်။

ထိုင်းတပ်မတော်နေ့ကို ဇန်နဝါရီလ ၁၈ ရက်တွင် ကျင်းပပြီး အယုဓျာတိုင်းပြည်ရှိ နရဆင် ဘုရင်မှ တောင်ငူမင်းသား အား ၁၅၉၃ခုနှစ်တွင် အောင်ပွဲရသည့် နေ့ အထိမ်းအမှတ်ဖြစ်သည်။
{{Clear}}

== ပထဝီဝင် ==
[[File:Nan z doi phuka 2006 1003.jpg|thumb|left|ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း နန်ခရိုင် အတွင်း ထိုင်း-လော နယ်စပ်တလျှောက်တွင်ရှိသော လွမ်ပရာဘန်တောင်တန်းကို တွေ့မြင်ရစဉ်]]
[[File:Thailand 06 - 40 Railay (158632937).jpg|thumb|right|ထိုင်းနိုင်ငံတွင် အတွေ့ရများသော ထုံးကျောက်ကျွန်းတစ်ခု]]
[[File:Isla Phi Phi Lay, Tailandia, 2013-08-19, DD 04.JPG|thumb|right|ဖီဖီကျွန်းများ]]

ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အကျယ်ဝန်းမှာ ၁၉၈,၁၂၀ စတုရန်းမိုင် ( ၅၁၃,၁၂၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ)&lt;ref name=CIA /&gt; မျှ ရှိသဖြင့် ထိုင်းနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၅၀ ခုမြောက် အကြီးဆုံး နိုင်ငံဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[ယီမင်နိုင်ငံ]] ထက် အနည်းငယ်မျှ သေးငယ်ပြီး [[စပိန်နိုင်ငံ]]ထက် အနည်းငယ်မျှ ကြီးသည်။

ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ခရိုင်အုပ်စုများနှင့် တစိတ်တဒေသ ဆက်နွယ်နေသော ထင်ရှားသော ပထဝီဝင်ဒေသကြီးများ ရှိသည်။ နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းမှာ ထိုင်းကုန်းမြေမြင့်၏ တောင်ကုန်းထူထပ်သော ဒေသဖြစ်ပြီး အမြင့်ဆုံးနေရာမှာ သနွန်ထုံချိုင်း တောင်တန်းရှိ ဒွိုင်းအင်ထာနွန် တောင်ဖြစ်ကာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်ထက် ၈,၄၁၅ပေ ( ၂,၅၆၅ မီတာ) မျှ မြင့်သည်။ အရှေ့မြောက်ဘက် အီဆန်တွင် ခရတ်ကုန်းမြေမြင့်ရှိပြီး အရှေ့ဘက်တွင် [[မဲခေါင်မြစ်]] နှင့် ထိစပ်နေသည်။ နိုင်ငံ၏ အလယ်ပိုင်းတွင် အလွန်ပြန့်ပြူးသော [[ကျောက်ဖယားမြစ်]]ဝှမ်း ရှိပြီး ထိုမြစ်မှာ ထိုင်းပင်လယ်ကွေ့ အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။

ထိုင်းနိုင်ငံတောင်ပိုင်းတွင် ကရား ကုန်းမြေကျဉ်းရှိပြီး ၎င်းမှာ မလေးကျွန်းဆွယ် အဖြစ်ပြန်လည် ကျယ်ပြန့်သွားသည်။ နိုင်ငံရေး အရ လူဦးရေ၊ အခြေခံ အရင်းအမြစ်၊ သဘာဝ သွင်ပြင်နှင့် လူမှုစီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးမှု တို့ အပေါ်တွင် မူတည်၍ ပထဝီဝင်ဒေသ ၆ ခု ရှိသည်။ အမျိုးမျိုး အဖုံဖုံ ကွဲပြားခြင်းမှာ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ရူပသွင်ပြင်၏ ထင်ရှားသော အချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။.

ကျောက်ဖယားမြစ်နှင့် မဲခေါင်မြစ်တို့သည် ထိုင်းကျေးလက်ဒေသအတွက် အဖိုးမဖြစ်နိုင်သော ရေကြောင်းလမ်း ဖြစ်သည်။ သီးနှံများအား စီးပွားဖြစ်ထုတ်လုပ်ခြင်းတွင် ထိုမြစ်နှစ်ခု နှင့် ၎င်းတို့၏ မြစ်လက်တက်များကို အသုံးပြုကြသည်။ ထိုင်းပင်လယ်ကွေ့မှာ ၁၂၄,၀၀၀ စတုရန်းမိုင် (၃၂၀,၀၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ) မျှ ကျယ်ဝန်းပြီး ကျောက်ဖယားမြစ်၊ မဲကလောင်မြစ်၊ ဘန်ပကောင်းမြစ် နှင့် တာပီမြစ်တို့ စီးဝင်လျက် ရှိသည်။ တောင်ပိုင်းဒေသ နှင့် ကရားကုန်းမြေကျဉ်း ဒေသတို့တွင် ကမ်းရိုးတန်းတလျှောက် ကြည်၍ တိမ်သော ရေ ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်းတွင် အထောက်အကူ ပြုသည်။ ထိုင်းပင်လယ်ကွေ့၏ အရှေ့ဘက် ကမ်းမှာ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု ဗဟိုဌာနဖြစ်ပြီး ဆတာဟစ်တွင် နိုင်ငံ၏ အဆင့်မြင့် ရေနက်ဆိပ်ကမ်း ရှိကာ လမ်ချဘန်တွင် အလုပ်အများဆုံး ကုန်သွယ်ရေး ဆိပ်ကမ်း ရှိသည်။

ကပ္ပလီပင်လယ်သည် အဖိုးတန်သော သဘာဝ အရင်းအမြစ် ဖြစ်ပြီး အာရှရှိ ရေပန်းစားပြီး ဇိမ်ခံနိုင်သောသော အပန်းဖြေစခန်းများ ရှိရာ ဖြစ်သည်။ ဖူးကက်၊ ခရာဘိ၊ ရနောင်း၊ ဖန်င၊ ထရန် နှင့် ၎င်းတို့၏ ကျွန်းများသည် ကပ္ပလီပင်လယ်၏ ကမ်းရိုးတန်းတလျှောက်တွင် ရှိပြီး [[၂၀၀၄ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ ငလျင်|၂၀၀၄ ခုနှစ် ဆူနာမီ]] ဘေး သင့်ခဲ့သော်လည်း ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံးရှိ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည်များကို ဆွဲဆောင်နိုင်သော နေရာများ ဖြစ်သည်။ 

ဆူးအက်တူးမြောင်း နှင့် ပနားမားတူးမြောင်း တို့နှင့် အလားသဏ္ဌာန်တူသော ကပ္ပလီပင်လယ် နှင့် ထိုင်းပင်လယ်ကွေ့တို့ကို ဆက်စပ်ပေးမည့် ကရားတူးမြောင်း ဖောက်လုပ်မည့် ကိစ္စသည် တဖန်ပြန်၍ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ထိုအကြံကို ထိုင်းနိုင်ငံရေးသမားများက အကောင်းမြင်စွာဖြင့် ကြိုဆိုကြပြီး ထိုတူးမြောင်းကို ဖောက်လုပ်ခြင်းအားဖြင့် စင်ကာပူဆိပ်ကမ်းမှ ပေးရမည့် အဖိုးအခထက် သက်သာခြင်း၊ တရုတ် အိန္ဒိယတို့နှင့် ဆက်ဆံရေး တိုးတက်စေခြင်း၊ သင်္ဘောသွားလာရမည့် အချိန်ကို လျှော့ချနိုင်ခြင်း၊ မလက်ကာ ရေလက်ကြားတွင် ပင်လယ်ဓားပြတို့၏ တိုက်ခိုက်မှုမှ ရှောင်ရှားနိုင်ခြင်း တို့အပြင် ထိုင်းအစိုးရ၏ အရှေ့တောင်အာရှ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ဗဟိုဌာန ဖြစ်လာစေမည့် ပေါ်လစီကို ထောက်ပံ့ခြင်းတို့ ကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။ ထိုတူးမြောင်းကြောင့် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွား လုပ်ငန်း အပေါ်မှရသော ဝင်ငွေကို များစွာ မှီခိုနေရသော ထိုင်းတောင်ပိုင်း၏ စီးပွားရေး အခြေအနေကို တိုးတက်လာစေမည်ဟု ဆိုကြပြီး ထိုင်းအား အာရှ၏ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ဗဟိုဌာန ဖြစ်လာစေမည့် အတွက် ထိုင်းစီးပွားရေး ပုံစံကို ပြောင်းပစ်နိုင်လိမ့်မည် ဟု ဆိုကြသည်။ ထိုတူးမြောင်း ဖောက်လုပ်ခြင်းမှာ ဧရာမ အင်ဂျင်နီယာ ဆိုင်ရာ စီမံကိန်းဖြစ်ပြီး အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၀ ဘီလီယံ မှ ၃၀ ဘီလီယံ အထိ ကုန်ကျမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။

===ရာသီဥတု===
[[File:Thailand map of Köppen climate classification.svg|thumb|left|ကိုပန်ရာသီဥတု အမျိုးအစားအရ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မြေပုံ]]
[[File:July 2011 Thailand Flooding.jpg|thumb|200px|၂၀၁၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ဂြိုဟ်တုမှ မြင်ရသော ထိုင်းနိုင်ငံ ရေလွှမ်းမိုးမှု ဖြစ်ပေါ်နေပုံ]]

ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ရာသီဥတုကို ရာသီအလိုက် ကွဲပြားခြားနားသော မုတ်သုံလေများ(အနောက်တောင် မုတ်သုံလေ နှင့် အရှေ့မြောက်မုတ်သုံလေ) မှ လွှမ်းမိုးထားသည်။&lt;ref name=tmd&gt;{{cite web|url=http://www.tmd.go.th/en/archive/thailand_climate.pdf|title=The Climate of Thailand|publisher=Thai Meteorological Department|accessdate=18 August 2016|archivedate=1 August 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160801225446/http://www.tmd.go.th/en/archive/thailand_climate.pdf}}&lt;/ref&gt; မေလ တွင် စတင်၍ အောက်တိုဘာလတွင် ပြီးဆုံးသော အနောက်တောင် မုတ်သုံလေတွင် အိန္ဒိယ သမုဒ္ဒရာမှ ပူနွေး၍ စွတ်စိုသော လေများသည် ထိုင်းနိုင်ငံ အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခတ် သဖြင့် နိုင်ငံ၏ နေရာ အနှံ့အပြားတွင် မိုးများစွာ ရွာသွန်းသည်။ &lt;ref name=tmd /&gt;အောက်တိုဘာလတွင် စတင်၍ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ပြီးဆုံးသော အရှေ့မြောက်မုတ်သုံလေကြောင့် တရုတ်နိုင်ငံတွင်းမှ အေးမြပြီး ခြောက်သွေ့သော လေများသည် ထိုင်းနိုင်ငံ နေရာ အနှံ့အပြားသို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်သည်။&lt;ref name=tmd /&gt; ထိုင်းနိုင်ငံ တောင်ပိုင်းတွင်မူ အရှေ့မြောက် မုတ်သုံလေကြောင့် ဒေသ၏ အရှေ့ပိုင်း ကမ်းရိုးတန်းဒေသတွင် သမမျှတသော ရာသီဥတုရှိပြီး မိုးများစွာ ရွာသွန်းသည်။&lt;ref name=tmd /&gt; ထိုင်းနိုင်ငံ ၏ နေရာ အတော်များများသည် အပူပိုင်း ခြောက်သွေ့ စိုစွတ် ရာသီဥတု သို့မဟုတ် ဆာဗားနား ရာသီဥတု ရှိပြီး ကိုပန်ရာသီဥတု အမျိုးအစားအရ အပူပိုင်း ဆာဗားနား ရာသီဥတု ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Tropical Savannas|url=https://php.radford.edu/~swoodwar/biomes/?page_id=105|work=Biomes of the World|publisher=S. L. Woodward|accessdate=23 February 2014|author=Dr. Susan L. Woodward|year=1997–2014|archivedate=19 December 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131219124459/https://php.radford.edu/~swoodwar/biomes/?page_id=105}}&lt;/ref&gt; အရှေ့ပိုင်း၏ တောင်ဘက် နှင့် အရှေ့ဘက် အစွန်းတွင် အပူပိုင်း မုတ်သုံ ရာသီဥတု ရှိသည်။

ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ရာသီ ၃ ခု ရှိသည်။ &lt;ref name=tmd /&gt; ပထမ တစ်ခုမှာ မိုးရာသီ သို့မဟုတ် အနောက်တောင် မုတ်သုံ ရာသီ (မေလ အလယ်မှ အောက်တိုဘာ လလယ်အထိ) ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံနေရာ အတော်များများတွင် ကျရောက်သည်။&lt;ref name=tmd /&gt; မိုးရာသီတွင် မိုးအများအပြား ရွာသွန်းပြီး ဩဂုတ်လ နှင့် စက်တင်ဘာလ သည် တစ်နှစ်ပတ်လုံးတွင် အစိုစွတ်ဆုံး အချိန် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=tmd /&gt; ထို့ အတွက်ကြောင့် မကြာခဏ ဆိုသလိုပင် ရေလွှမ်းမိုးမှုများ ဖြစ်ပေါ်လေ့ ရှိသည်။&lt;ref name=tmd /&gt;အနောက်တောင် မုတ်သုံလေကြောင့် ဖြစ်ပွားသော မိုးရွာမှု အပြင့် အီကွေတာရပ်ဝန်းဇုံ (Intertropical Convergence Zone) နှင့် အပူပိုင်း ဆိုက်ကလုံး မုန်တိုင်းများကြောင့်လည်း မိုးရာသီတွင် မိုးများစွာ ရွာသွန်းလေ့ ရှိသည်။ သို့သော်လည်း ဇွန်လမှ ဇူလိုင်လ အစောပိုင်း အထိ ခြောက်သွေ့သော အချိန်ပိုင်း ၁ ပတ် မှ ၂ ပတ် အထိ ဖြစ်ပေါ်လေ့ ရှိသည်။ ထိုသို့ ဖြစ်ရခြင်းမှာ အီကွေတာ ရပ်ဝန်းဇုံသည် တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းသို့ ထိုကာလ အတွင်း ရွေ့လျားသွားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=tmd /&gt; ဆောင်းရာသီ သို့မဟုတ် အရှေ့မြောက်မုတ်သုံ ရာသီဥတုသည် အောက်တိုဘာ လလယ်ပိုင်းမှ ဖေဖော်ဝါရီ လ လယ်ပိုင်း အထိ ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=tmd /&gt; ထိုင်းနိုင်ငံ ဒေသ အတော်များများသည် ထိုရာသီ အတွင်း ခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုနှင့် အလွန်နိမ့်သော အပူချိန်များကို ခံစားရလေ့ ရှိသည်။ &lt;ref name=tmd /&gt; ခြွင်းချက်မှာ ထိုင်းနိုင်ငံ တောင်ပိုင်း ဒေသများ ဖြစ်ပြီး ထိုနေရာများတွင်မူ မိုးများစွာ ရွာကျလေ့ ရှိပြီး အထူးသဖြင့် အောက်တိုဘာလ မှ နိုဝင်ဘာလ အတွင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=tmd /&gt; နွေရာသီ သို့မဟုတ် မုတ်သုံအကြို ရာသီဥတုသည် ဖေဖော်ဝါရီ လလယ်ပိုင်းမှ မေလ အလယ်အပိုင်း အထိဖြစ်ပြီး ပူနွေးသော ရာသီဥတု ရှိသည်။ &lt;ref name=tmd /&gt;

ကုန်းတွင်းပိုင်း သဘာဝရှိသော ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မြောက်ပိုင်း၊ အရှေ့မြောက်ပိုင်း၊ အလယ်ပိုင်း နှင့် အရှေ့ပိုင်းတို့မှာ ပူနွေးသော ရာသီဥတုကို အချိန်ကာလ ကြာမြင့်စွာ ခံစားရသည်။&lt;ref name=tmd /&gt; တစ်နှစ်တာကာလ၏ အပူဆုံး အချိန်ဖြစ်သော မတ်လ မှ မေလ အတွင်းတွင် အပူချိန်သည် ၄၀° ဆဲလ်စီးယပ်စ် (၁၀၄° ဖာရင်ဟိုက်) နှင့် အထက် မြင့်တက်လေ့ ရှိပြီး ကမ်းရိုးတန်းဒေသများမှာပူ ပင်လယ်ပြင်မှ တိုက်ခတ်သော လေညင်းကြောင့် နေ့လယ်ပိုင်းတွင် အပူချိန် သင့်တင့်မျှတသည်။ &lt;ref name=tmd /&gt; ဆန့်ကျင့်ဘက် အနေနှင့် တရုတ်ပြည်မှ လေအေးများ တိုက်ခတ်ခြင်းကြောင့် အေးမြသော အပူချိန် ဖြစ်ပေါ်တတ်ပြီး အချို့သော နေရာများ (အထူးသဖြင့် မြောက်ပိုင်း နှင့် အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် ၀° ဆဲလ်စီးယပ်စ် ( ၃၂° ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ကျဆင်းလေ့ ရှိသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံတောင်ပိုင်းတွင် ပိုမို သမသော ရာသီဥတု ရှိပြီး ပင်လယ်၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် နေ့တိုင်းပြောင်းလဲမှုနှင့် ရာသီ အလိုက်ပြောင်းလဲမှု မျာစွာ မရှိပေ။&lt;ref name=tmd /&gt;

နိုင်ငံ၏ နေရာအတော်များများတွင် နှစ်စဉ် ပျမ်းမျှ မိုးရေချိန် ၄၇ လက်မ မှ ၆၃ လက်မအတွင်း (၁၂၀၀ မှ ၁၆၀၀ မီလီမီတာ) အတွင်း ရရှိသည်။ &lt;ref name=tmd /&gt; သို့သော်လည်း တောင်ကုန်းများ၏ လေတင်အရပ်တွင် တည်ရှိသော အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းရှိ ရနောင်း ခရိုင်နှင့် အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးတန်းရှိ ထရတ်ခရိုင်တို့တွင် နှစ်စဉ် မိုးရေချိန် ၁၈၀ လက်မ (၄၅၀၀ မီလီမီတာ အထိ) ရရှိကြသည်။ &lt;ref name=tmd /&gt; အခြောက်သွေ့ဆုံး ဒေသများမှာ လေကွယ်အရပ်များဖြစ်သော အလယ်ပိုင်း တောင်ကြားဒေသ နှင့် ထိုင်းတောင်ပိုင်း၏ မြောက်ဘက်ဆုံး အပိုင်းတို့တွင် နှစ်စဉ်ပျမ်းမျှ မိုးရေချိန် ၄၇ လက်မ (၁၂၀၀ မီလီမီတာ) အောက် ရရှိသည်။ &lt;ref name=tmd /&gt; ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဒေသအတော်များများ (မြောက်ပိုင်း၊ အရှေ့မြောက်ပိုင်း၊ အလယ်ပိုင်း နှင့် အရှေ့ပိုင်း) တို့တွင် အရှေ့မြောက်မုတ်သုံလေ တိုက်ခိုက်ချိန်တွင် ခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတု ရှိပြီး အနောက်တောင်မုတ်သုံလေ တိုက်ခတ်ချိန်တွင် မိုးများစွာ ရွာသွန်းသည်။ &lt;ref name=tmd /&gt; ထိုင်းနိုင်ငံတောင်ပိုင်းတွင်မူ အရှေ့မြောက် နှင့် အနောက်တောင် မုတ်သုံ ရာသီဥတု နှစ်ခုစလုံးတွင် မိုးများစွာ ရွာသွန်းပြီး အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတွင် မိုးအများဆုံးလ မှာ စက်တင်ဘာ ဖြစ်ပြီး အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင် မိုးအများဆုံးလမှာ နိုဝင်ဘာလမှ ဇန်နဝါရီလ အထိ ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=tmd /&gt;

===သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်===
ထိုင်းနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး ဆောင်ရွက်မှု ညွှန်းကိန်း (အီးပီအိုင်) တွင် အလယ်အလတ် အဆင့်တွင်သာ ရှိသော်လည်း တိုးတက်မှုများ ရှိသည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံပေါင်း ၁၈၀ အတွင်း အဆင့် ၉၁ ရှိသည်။ အာရှပစိဖိတ် ဒေသ အတွင်းတွင်လည်း အလယ်အလတ် အဆင့်တွင်သာ ရှိသော်လည်း အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ တရုတ်နိုင်ငံတို့ထက် ပို၍ အဆင့်မြင့်သည်။ အီးပီအိုင် ကို ၂၀၀၁ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး ဖိုရမ်တွင် စတင်အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံချင်း အနေဖြင့် ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ၏ ရေရှည်တည်တံ့ဖွံ့ဖြိုးမှုပန်းတိုင် အား အကောင်အထည်ဖော်ခြင်းကို မည်မျှဆောင်ရွက်နိုင်သည် ဆိုခြင်းကို တိုင်းတာသည့် ညွှန်းကိန်း ဖြစ်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံအနေနှင့် သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် ဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များတွင် အဆိုးရွားဆုံး ဆောင်ရွက်မှုများမှာ လေထု၏ အရည်အသွေး (၁၆၇မှတ်)၊ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးလုပ်ငန်း၏ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် အပေါ် အကျိုးသက်ရောက်မှု (၁၀၆မှတ်) နှင့် ရာသီဥတုနှင့် စွမ်းအင် ကဏ္ဍ (၉၃) မှတ် တို့ ဖြစ်ပြီး နောက်ဆုံး အချက်မှာ ကီလိုဝပ်နာရီ အလိုက် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဒ် ထုတ်လွှတ်မှု များပြားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အကောင်းဆုံး ဆောင်ရွက်မှုများမှာ ရေအရင်းအမြစ် စီမံခန့်ခွဲမှု (၆၆မှတ်) ဖြစ်ပြီး ထိုကဏ္ဍတွင် အနာဂတ်၌လည်း ဆက်လက်၍ အဓိက တိုးတက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ပြီး အညစ်အကြေးစီမံခန့်ခွဲမှု (၆၈) တို့ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://epi.yale.edu/reports/2016-report|title=2016 Report|journal=EPI Report|publisher=Yale University|accessdate=17 December 2016|archivedate=4 February 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160204021925/http://epi.yale.edu/reports/2016-report}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;EPI (2016): [http://epi.yale.edu/country/thailand Thailand] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161227041212/http://epi.yale.edu/country/thailand |date=27 December 2016 }}&lt;/ref&gt;

===သားရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ===
[[File:Asian elephant.jpg|thumb|180px|ထိုင်းနိုင်ငံရှိ ဆင်ရိုင်းကောင်ရေမှာ ၂၀၀၀-၃၀၀၀ ခန့်သို့ ကျဆင်းခဲ့သည်။&lt;ref name=TECC&gt;{{cite web|title=Thailand's Elephants|url=http://www.thailandelephant.org/en/thaielephant.html|website=Thai Elephant Conservation Center|accessdate=3 March 2015|archivedate=5 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305080708/http://www.thailandelephant.org/en/thaielephant.html}}&lt;/ref&gt;]]

ဆင်သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော် အထိမ်းအမှတ် ဖြစ်သည်။ ၁၈၅၀ တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၌ ဆင်ယဉ် ကောင်ရေ ၁၀၀,၀၀၀ အထိ ရှိခဲ့သော်လည်း ထိုင်းနိုင်ငံရှိ ဆင်ကောင်ရေမှာ ၂၀၀၀ ခန့်အထိ ကျဆင်းခဲ့သည်။ &lt;ref name=TECC /&gt; သားသတ်သမားများသည် ဆင်များအား ဆင်စွယ်၊ အသား နှင့် အရေခွံ တို့ အတွက် ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်ခဲ့သည်မှာ ကြာခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ ဆင်ပေါက်များကို ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွား လုပ်ငန်း အတွက် နှင့် ခိုင်းစေရန် ဖမ်းဆီးကြလေ့ ရှိသော်လည်း ခိုင်းစေခြင်းမှာ ၁၉၈၉ ခုနှစ် အစိုးရမှ သစ်ထုတ်လုပ်ရေးကို ပိတ်ပင်လိုက်သည့် အချိန်မှစ၍ ကျဆင်းခဲ့သည်။ ယခုအခါ ဖမ်းဆီးထားသော ဆင်ကောင်ရေသည် ဆင်ရိုင်းကောင်ရေ ထက်ပိုများပြီး သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားတက်ကြွသူများမှ ဖမ်းဆီးထားသော ဆင်များမှာ ကောင်းမွန်စွာ ဆက်ဆံခြင်း မခံရဟု ပြောဆိုကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2002/10/1016_021016_phajaan.html|title=Activists Denounce Thailand's Elephant &quot;Crushing&quot; Ritual|publisher=National Geographic Today|date=6 October 2002|author=Jennifer Hile|accessdate=7 June 2007|archivedate=18 February 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070218231457/http://news.nationalgeographic.com/news/2002/10/1016_021016_phajaan.html}}&lt;/ref&gt;

ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားသော သတ္တဝါမျိုးစိတ်များကို ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်ခြင်းသည် အဓိက ပြဿနာ တစ်ခု အဖြစ် တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ မုဆိုးများက [[ကျား]]များ၊ [[ကျားသစ်]]များ နှင့် အခြား ကြောင်မျိုးရင်းဝင် တိရစ္ဆာန်ကြီးများအား ၎င်းတို့၏ အဖိုးတန်သော သားရေ အတွက် အမဲလိုက်ခြင်းကြောင့် ကောင်ရေ လျော့နည်းလာနေသည်။ သတ္တဝါအများအပြား (ကျားများ၊ [[ဝက်ဝံ]]များ၊ [[မိကျောင်း]]များ နှင့် [[တောကြီးမြွေဟောက်]] များ) တို့အား စားကောင်းသောက်ဖွယ်ဟု ယူဆသော ၎င်းတို့၏ အသား နှင့် ကျန်းမာရေးနှင့် ပတ်သက်သော အစွမ်းသတ္တိရှိသည် ဟူသော ယူဆချက်များကြောင့် ဖမ်းဆီးခြင်း မွေးမြူခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသည်။ ထိုသို့ ရောင်းချခြင်းမှာ တရားမဝင်သော်လည်း ဘန်ကောက်၏ ကျော်ကြားသော ညဈေးတစ်ခု ဖြစ်သည့် ချတ်တူချတ် သည် မျိုးသုဉ်းရန် စိုးရိမ်ရသော သတ္တဝါ မျိုးစိတ်များကို ရောင်းချခြင်း အတွက် လူသိများဆဲ ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.monitor.net/monitor/9702a/endangeredfood.html |title=Endangered Animals on Restaurant Menus |author=Teena Amrit Gill |publisher=Albion Monitor/News |date=18 February 1997 |accessdate=7 June 2007 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070516023649/https://www.monitor.net/monitor/9702a/endangeredfood.html |archivedate=16 May 2007 |df= }}&lt;/ref&gt;

တောကောင်များအား အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန် အဖြစ် မွေးမြူကြသည့် အလေ့အထကြောင့် အချို့သော မျိုးစိတ်များအား ခြိမ်းခြောက်လျက် ရှိသည်။ တိရစ္ဆာန် အကောင်ပေါက်ကလေးများအား ဖမ်းဆီးရောင်းချခြင်း အတွက် ၎င်းတို့၏ မိခင်အား သတ်ဖြတ်ရန် မကြာခဏဆိုသလိုပင် လိုအပ်လေ့ ရှိသည်။ ဖမ်းဆီးခြင်း ခံရပြီး ၎င်းတို့၏ သဘာဝ နေထိုင်ရာ ပတ်ဝန်းကျင်မှ ကွာဝေးသွားသည့် အခါတွင် အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန် တောကောင်များသည် သေဆုံးခြင်း နှင့် ဆက်လက်မျိုးမပွားနိုင်ခြင်းတို့ ဖြစ်လေ့ ရှိကြသည်။ ထိုဒဏ်ကို ခံရသော သတ္တဝါများမှာ [[ဟိမဝန္တာ ဝက်ဝံ]]၊ [[ပသျှူးဝက်ဝံ]]၊ လားမျောက်လွှဲကျော် နှင့် မျောက်လွှဲကျော်ကြား နှင့် ဘင်တူယောင်း တို့ ဖြစ်ကြသည်။ &lt;ref name=&quot;tscwa&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.tscwa.org/forests/index.html|title=Thai Forests: Dept. National Parks, Wildlife &amp; Plants|publisher=Thai Society for the Conservation of Wild Animals|accessdate=25 October 2017|archivedate=26 November 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141126041139/http://tscwa.org/forests/index.html}}&lt;/ref&gt;

==ပညာရေး==
[[File:Thai Students.jpg|thumb|right|ထိုင်းနိုင်ငံရှိ မူလတန်း ကျောင်းသားများ]]
၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် စာတတ်မြောက်မှုနှုန်းမှာ ၉၃.၅% ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;[http://www.bti-project.org/fileadmin/Inhalte/reports/2014/pdf/BTI%202014%20Thailand.pdf BTI 2014 | Thailand country Report] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140727080624/http://www.bti-project.org/fileadmin/Inhalte/reports/2014/pdf/BTI%202014%20Thailand.pdf |date=27 July 2014 }}&lt;/ref&gt; ပညာရေးမှာ စနစ်တကျ ဖွင့်လှစ်ထားသော မူကြိုကျောင်း၊ မူလတန်းကျောင်း၊ အထက်တန်း အငယ်တန်းကျောင်း နှင့် အထက်တန်း အကြီးတန်းကျောင်း၊ များစွာသော သက်မွေးဝမ်းကျောင်း ကောလိပ်များနှင့် တက္ကသိုလ်များမှ တဆင့် သင်ကြားပေးသည်။ ပုဂ္ဂလိက ပညာရေး ကဏ္ဍမှာလည်း ကောင်းစွာဖွံ့ဖြိုးပြီး အစိုးရမှ အများပြည်သူဆိုင်ရာကျောင်းများဖြင့် မထောက်ပံ့ပေးနိုင်သော ပညာရေး အတွက် ကောင်းစွာ အထောက်အကူပေးသည်။ ပညာရေးမှာ အသက် ၁၄ နှစ် အပါအဝင် ၁၄ နှစ်အထိ မသင်မနေရဖြစ်ပြီး အစိုးရမှ အသက် ၁၇ နှစ် အထိ အခမဲ့ပညာသင်ကြားခွင့် ပေးထားသည်။ 

[[File:MahaChulalongkorn Building.jpg|thumb|left|upright|ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ရှေးအကျဆုံး တက္ကသိုလ်ဖြစ်သော ၁၉၁၇ တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် [[ချူလာလောင်ကွန်းတက္ကသိုလ်]]]]
သင်ကြားရေးမှာ ကျောင်းသား အခြေပြုသင်ကြားရေး စနစ်ထက် အလွတ်ကျက်သင်ကြားရေး စနစ်ပေါ်တွင် များစွာ မှီခိုနေသည်။ မူလတန်းနှင့် အထက်တန်းများအတွက် စိတ်ချယုံကြည်ရသော သင်ရိုးညွှန်းတမ်းမှာ အလွန်လျင်မြန်စွာ ပြောင်းလဲတတ်သဖြင့် ကျောင်းများနှင့် ဆရာများမှာ ၎င်းတို့သင်နေရသော သင်ကြားမှုများအတွက် မသေချာ မရေရာသော အခြေအနေနှင့် အမြဲရင်ဆိုင်ရပြီး ဖတ်စာအုပ်များကို ရေးသားထုတ်ဝေသည့် စာရေးဆရာများနှင့် ထုတ်ဝေသူများမှာလည်း ထိုသို့ပြောင်းလဲမှုများနှင့် အလျင်မီအောင် စာအုပ်အသစ်ကို လျင်မြန်စွာ မရေးသား မထုတ်ဝေနိုင်ကြပေ။ တက္ကသိုလ်ဝင်ခွင့် ဆိုင်ရာပြဿနာများ အနေနှင့် နှစ်ပေါင်းများစွာတိုင်အောင် ပြင်းထန်သော အပြောင်းအလဲများ ဖြစ်ပေါ်လေ့ ရှိသည်။ သို့သော်လည်း ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပညာရေးမှာ ၂၀၀၁ ခုနှစ်မှစ၍ အလွန်ပင် ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့သည်ကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။ ယနေ့ခေတ်မျိုးဆက် ကျောင်းသားအများစုမှာ ကွန်ပျူတာကို သုံးတတ်ကြသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံမှာ တကမ္ဘာလုံးရှိ နိုင်ငံ ၅၆ ခုအား အင်္ဂလိပ်စာ တတ်မြောက်မှု အဆင့်သတ်မှတ်ရာ၌ အဆင့် ၅၄ ရပြီး အာရှတွင် ဒုတိယမြောက် အနိမ့်ဆုံး အဆင့် ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;Thai university applicants scored an average 28.34% in English in recent university entrance exams.In a recent IMD World Competitiveness Report, Thailand was ranked 54th out of 56 countries globally for English proficiency, the second-lowest in Asia. Singapore was third, Malaysia 28th, and Korea 46th: [http://thaiwomantalks.com/2012/03/23/the-sorry-state-of-thai-education-part-4-dismal-english-language-education/ The Sorry State of Thai Education – Part 4: Dismal English-language education] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120623050650/http://thaiwomantalks.com/2012/03/23/the-sorry-state-of-thai-education-part-4-dismal-english-language-education/ |date=23 June 2012 }}, Reuters &amp; The Korea Herald, 23 March 2012.&lt;/ref&gt;

လူနည်းစုလူမျိုးများ နေထိုင်ရာ ဒေသရှိ ကျောင်းသားများမှာ စံသတ်မှတ်ထားသော နိုင်ငံအဆင့်နှင့် နိုင်ငံတကာအဆင့် စာမေးပွဲများတွင် အမြဲပင် ရမှတ်နည်းလေ့ ရှိသည်။ &lt;ref name=DraperJ2012&gt;{{citation
 |last1        = Draper
 |first1       = John
 |year         = 2012
 |title        = Revisiting English in Thailand
 |journal      = Asian EFL Journal
 |volume       = 14
 |issue        = 4
 |pages        = 9–38
 |publisher    = Asian EFL Journal
 |issn         = 1738-1460
 |url          = http://asian-efl-journal.com/quarterly-journal/2012/12/01/revisiting-english-in-thailand/
 |access-date  = 25 October 2017
 |archive-date = 12 March 2014
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20140312225048/http://asian-efl-journal.com/quarterly-journal/2012/12/01/revisiting-english-in-thailand/
 |url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=OECDTH2013&gt;{{citation
 | last1 = OECD
 | year = 2013
 | title = Structural Policy Country Notes: Thailand
 | publisher = OECD
 | url = http://www.oecd.org/dev/asia-pacific/Thailand.pdf
 | access-date = 25 October 2017
 | archive-date = 12 March 2014
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140312224513/http://www.oecd.org/dev/asia-pacific/Thailand.pdf
 | url-status = live
 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.nationmultimedia.com/national/Thai-students-drop-in-world-maths-and-science-stud-30195966.html |last1=Khaopa |first1=Wannapa |date=12 December 2012 |title=Thai students drop in world maths and science study |work=The Nation |accessdate=25 October 2017 |archivedate=12 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140312224452/http://www.nationmultimedia.com/national/Thai-students-drop-in-world-maths-and-science-stud-30195966.html }}&lt;/ref&gt; ထိုသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ ပညာရေးဆိုင်ရာ အရင်းအမြစ်များအား ခွဲဝေချထားပေးမှု မညီမျှခြင်း၊ ဆရာများအား လေ့ကျင့်ပေးမှု အားနည်းခြင်း၊ ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှင့် စာမေးပွဲစစ်ရာတွင် သုံးသော ထိုင်းစာ တတ်ကျွမ်းမှု နည်းပါးခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DraperJ2012&quot; /&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://isaanrecord.com/2011/12/12/op-ed-solving-isaans-education-problem |last1=Draper |first1=John |date=12 December 2011 |title=Solving Isaan's education problem |publisher=The Isaan Record |accessdate=25 October 2017 |archivedate=26 February 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130226030123/http://isaanrecord.com/2011/12/12/op-ed-solving-isaans-education-problem/ }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://isaanrecord.com/2014/02/21/pisa-thailand-regional-breakdown-shows-inequalities-between-bangkok-and-upper-north-with-the-rest-of-thailand |last1=Draper |first1=John |date=21 February 2014 |title=PISA Thailand regional breakdown shows inequalities between Bangkok and Upper North with the rest of Thailand |publisher=The Isaan Record |accessdate=25 October 2017 |archivedate=12 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140312225108/http://isaanrecord.com/2014/02/21/pisa-thailand-regional-breakdown-shows-inequalities-between-bangkok-and-upper-north-with-the-rest-of-thailand/ }}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၀ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလအတွင်း တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ ထိုင်းကျောင်းသား ၇၂,၇၈၀ ဦးကို အိုင်ကျူစမ်းသပ် စာမေးပွဲ စစ်ဆေးခဲ့သည်။ ပျမ်းမျှ အိုင်ကျူအမှတ်မှာ ၉၈.၅၉ ဖြစ်သဖြင့် ယခင် စစ်ဆေးမှုထက် ပိုမြင့်လာသည်ကို တွေ့ရသည်။ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံလုံး အနေနှင့် အိုင်ကျူအဆင့်မှာ မညီမမျှ ဖြစ်နေပြီး တောင်ပိုင်းဒေသဖြစ်သော နရာထီဝပ်ခရိုင်တွင် အနိမ့်ဆုံး ပျမ်းမျှ ၈၈.၀၇ မှတ် ရှိသည်ကို တွေ့ရှိရပြီး အမြင့်ဆုံး ပျမ်းမျှအနေနှင့် နွန်တပ်ဘူရီခရိုင်တွင် ၁၀၈.၉၁ မှတ် ရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာနမှ အိုင်အိုဒင်းချို့တဲ့မှု ကွာခြားချက် အပေါ်တွင် အပြစ်တင်ခဲ့ပြီး အနောက်နိုင်ငံများတွင် ကျင့်သုံးသည့် နည်းလမ်းအတိုင်း စားပွဲတင်ဆားတွင် အိုင်အိုဒင်း ထည့်သွင်းရန် အဆင့်ဆင့် ချမှတ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://thainews.prd.go.th/en/news.php?id=255407070017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110708135716/http://thainews.prd.go.th/en/news.php?id=255407070017 |archivedate=8 July 2011 |title=MOPH reports low IQ among Thai youth : National News Bureau of Thailand |publisher=Thainews.prd.go.th |date=8 July 2011 |accessdate=3 November 2011}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် သတင်းအချက် နှင့် ဆက်သွယ်ရေးနည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာနမှ ကျောင်း ၂၇,၂၃၁ ကျောင်းတွင် စာသင်ခန်းအတွင်း၌ အလွန် လျင်မြန်သော အင်တာနက် အသုံးပြုခွင့်ရမည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။

==သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ==
အမျိုးသား သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာ ဖွံဖြိုးတိုးတက်ရေး အေဂျင်စီသည် သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာ ဆိုင်ရာ သုတေသနလုပ်ငန်းများကို ထောက်ပံ့ပေးပြီး ထိုင်းနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးတွင် အသုံးချနိုင်ရန် အတွက် ကူညီပံ့ပိုးပေးသော ထိုင်းနိုင်ငံအစိုးရ၏ အေဂျင်စီ တစ်ခု ဖြစ်သည်။

ဆင်ခရိုထရွန် အလင်း သုတေသန ဌာနသည် ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊  အသုံးပြုပစ္စည်းသိပ္ပံ နှင့် ဇီဝသိပ္ပံ ဘာသာရပ်များ အတွက် ဆင်ခရိုထရွန် အလင်း နည်းပညာ ရင်းမြစ်ဖြစ်သည်။ ဘန်ကောက်မြို့ အရှေ့မြောက်ဘက် မိုင် ၁၉၀ (၃၀၀ ကီလိုမီတာ) ခန့် အကွာ နခွန် ရာချာဆီးမားရှိ ဆူရာနရီး နည်းပညာ တက္ကသိုလ်တွင် တည်ရှိသည်။ သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာနမှ ငွေကြေးထောက်ပံ့ပေးထားသော ထို ဌာနသည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ ဆင်ခရိုထရွန် အကြီးစားများ ရှိရာ နေရာ ဖြစ်သည်။ ယခင်က ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဆောတက် (SORTEC) ဆင်ခရိုထရွန် အဖြစ် တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး နောက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကာ ၁.၂ GeV အထိ အသုံးပြုနိုင်ရန် အဆင့်မြင့်ခဲ့သည်။ ထိုဌာနမှ အသုံးပြုသူများအား ပုံမှန် အစီအစဉ် ဖြင့် ဆင်ခရိုထရွန်အလင်းများကို ပံ့ပိုးပေးသည်။
===အင်တာနက်===
ဘန်ကောက်မြို့တွင် အင်တာနက် အခမဲ့ အသုံးပြုနိုင်သည့် ဝိုင်ဖိုင် ဟော့စပေါ့ ၂၃,၀၀၀ ရှိသည်။ &lt;ref&gt;[http://www.bangkokpost.com/learning/learning-from-news/291478/bangkok-free-internet-23000-hotspots Bangkok's free internet: 23,000 hotspots | Bangkok Post: learning]. Bangkok Post (2 May 2012). Retrieved 16 April 2013.&lt;/ref&gt; ထိုင်းနိုင်ငံရှိ အင်တာနက်တွင် တစက္ကန့်လျှင် ၁၀ ဂစ်ဂါဘစ် အထိ ရသော ဖိုင်ဘာအော့ပတစ်လိုင်းများကိုလည်း ငှားရမ်း အသုံးပြုနိုင်ပြီး ကေအိုင်အာရ်ဇက်ကဲ့သို့သော အင်တာနက်ကုမ္ပဏီများမှ အိမ်သုံး အင်တာနက် အတွက် ဝန်ဆောင်မှု ပေးကြသည်။ 

အစိုးရမှ အင်တာနက်ကို ဆင်ဆာ ပြုလုပ်ထားပြီး အချို့သော ဝက်ဘ်ဆိုက်ဒ်များကို ဝင်ရောက်ခွင့်မပြုပေ။ &lt;ref name=&quot;asiancorrespondent.com&quot;&gt;[http://www.asiasentinel.com/politics/thailands-massive-internet-censorship/ &quot;Thailand’s Massive Internet Censorship&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150624040146/http://www.asiasentinel.com/politics/thailands-massive-internet-censorship/ |date=24 June 2015 }}, Asian Correspondent.com, Hybrid News Limited, 22 July 2010&lt;/ref&gt; ထိုကိစ္စရပ်အတွက် တာဝန်ရှိသော အဖွဲ့အစည်းများမှာ ထိုင်းတော်ဝင်ရဲတပ်ဖွဲ့၊ ထိုင်းဆက်သွယ်ရေး အာဏာပိုင်အဖွဲ့၊ သတင်းအချက်အလက်နှင့် ဆက်သွယ်ရေး နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန တို့ ဖြစ်ကြသည်။

== စီးပွားရေး ==
ထိုင်းနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာတွင် ထွန်းသစ်စ ဈေးကွက်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်း အသွင်သို့ အသစ်ပြောင်းလဲပြီး နိုင်ငံတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ဝယ်ယူနိုင်စွမ်းအား ကွာခြားမှုနှုန်း ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားမည်ဆိုပါက ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဂျီဒီပီမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၆၇၃ ဘီလီယံ မျှ ရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|title=GDP (Purchasing Power Parity)|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2001.html|website=The World Factbook|publisher=US CIA|accessdate=4 January 2015|archivedate=25 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140625150555/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2001.html}}&lt;/ref&gt; ထိုင်းနိုင်ငံသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပြီးလျှင် ဒုတိယ အကြီးဆုံးသော စီးပွားရေး ရှိသော နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ကြွယ်ဝမှု ပျံ့နှံ့ခြင်းတွင် အရှေ့တောင်အာရှတွင် အလယ်အလတ်နေရာတွင်ရှိပြီး စင်ကာပူ၊ ဘရူနိုင်းနှင့် မလေးရှားတို့ပြီးလျှင် စတုတ္ထမြောက် အချမ်းသာဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ 

ထိုင်းနိုင်ငံသည် အိမ်နီးချင်း ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများဖြစ်သော လောနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ နှင့် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ တို့၏ ကျောက်ဆူးစီးပွားရေး အဖြစ် တည်ရှိသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ အမျိုးသား စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဘုတ်အဖွဲ့ (NESDB) ၏ စာရင်းဇယားအရ ၂၀၁၄ ခုနှစ် တတိယ ၃ လပတ်တွင် အလုပ်လက်မဲ့နှုန်း ၀.၈၄% မျှသာ ရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{cite news|title=NESDB: Thailand facing unemployment problem|url=http://www.pattayamail.com/news/nesdb-thailand-facing-unemployment-problem-43104|accessdate=4 January 2015|work=Pattaya Mail|date=25 November 2014|archivedate=4 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150104034806/http://www.pattayamail.com/news/nesdb-thailand-facing-unemployment-problem-43104}}&lt;/ref&gt;

===လတ်တလော စီးပွားရေးသမိုင်း===
[[File:Bangkok skytrain sunset.jpg|left|thumb|[[ဘန်ကောက် မိုးပျံရထား|ဘီတီအက်စ် မိုးပျံရထား]]သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးရပ်ကွက်တစ်ခုဖြစ်သော ဆာသွန်ဧရိယာကို ဖြတ်သန်းသွားစဉ်။ ဘန်ကောက်သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံး ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေး အချက်အချာဌာနတစ်ခု ဖြစ်သည်။]]
[[File:MahaNakhon by kylehase.jpg|right|thumb|ဘန်ကောက်ရှိ မဟာနခွန် မိုးမျှော်တိုက်]]
ထိုင်းနိုင်ငံသည် ၁၉၈၅ မှ ၁၉၉၆ အတွင်း ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမြင့်မားဆုံး စီးပွားရေး တိုးတက်နှုန်း ရှိခဲ့ပြီး ပျမ်းမျှ အနေနှင့် တွက်ကြည့်မည် ဆိုပါက တစ်နှစ်လျှင် ၁၂.၄% ခန့် ရှိသည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းဘတ်ငွေ အပေါ်တွင် ဖိအားများလာခဲ့ပြီး ထိုနှစ်တွင် စီးပွားရေးမှာ ၁.၉% မျှ ကျဆင်းခဲ့ပြီး နောက်ဆက်တွဲအနေနှင့် စီးပွားရေးကပ် ဆိုက်ခဲ့ကာ ငွေကြေးကဏ္ဍ၏ အားနည်းမှုများ ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး ဝန်ကြီးချုပ် ချာဗလစ် ယောင်ချိုင်ယု အစိုးရ အား ထိုင်းငွေကြေးကို ဈေးကွက်တွင်း လွတ်လပ်စွာ ဈေးနှုန်းတက်ကျခွင့် ပေးရန်အတွက် ဖိအားပေးခံခဲ့ရသည်။ ဝန်ကြီးချုပ် ချာဗလစ် ယောင်ချိုင်ယု နှင့် ၎င်း၏ အစိုးရ အဖွဲ့အနေနှင့် စီးပွားပျက်ကပ်အား တုံ့ပြန်ရာတွင် နှေးကွေးသည်ဟု စွပ်စွဲတိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရပြီး ဝန်ကြီးချုပ်အား ဖိအားပေး နုတ်ထွက်စေခဲ့သည်။ ၁၉၇၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၇ ခုနှစ် အတွင်း ထိုင်းဘတ်ငွေ ၂၅ ဘတ်လျှင် အမေရိကန် ၁ ဒေါ်လာ နှုန်းဖြင့် တည်ငြိမ်နေခဲ့သည်။ ၁၉၉၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ထိုင်းဘတ်သည် ဈေးအနိမ့်ဆုံး ထိုင်းဘတ်ငွေ ၅၆ ဘတ်လျှင် အမေရိကန် တစ်ဒေါ်လာသို့ ကျဆင်းခဲ့ပြီး ထိုနှစ်တွင် စီးပွားရေး ၁၀.၈% မျှ ကျဆင်းခဲ့ကာ အာရှ စီးပွားပျက်ကပ် ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။

ထိုင်းနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးမှာ ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည် တိုးတက်လာခဲ့ကာ ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် ၄.၂ မှ ၄.၄% အထိ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ပို့ကုန် များပြားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး အားနည်းလာခြင်း အခြေအနေကြောင့် တိုးတက်မှုနှုန်း ၂.၂% အထိ ကျဆင်းခဲ့သော်လည်း နောင်နှစ်များတွင် အာရှ၏ ဖွံ့ဖြိုးမှုမြင့်မားခြင်း၊ ဈေးကျသော ထိုင်းဘတ်ကြောင့် ပို့ကုန် တင်ပို့ရန် အားဖြစ်စေခြင်း၊ နိုင်ငံတွင်း အချို့သော ဧရာမ စီမံကိန်းကြီးများကြောင့် ပြည်တွင်းသုံးစွဲမှု မြင့်တက်လာခြင်း နှင့် ဝန်ကြီးချုပ် [[သက်ဆင် ရှင်နာဝပ်]] ၏ သက်ဆင်နောမစ် ဟုခေါ်သော ပံ့ပိုးမှုများကြောင့် စီးပွားရေး ပြန်လည်တိုးတက် လာခဲ့သည်။ ၂၀၀၂၊ ၂၀၀၃ နှင့် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တို့တွင် နှစ်စဉ် တိုးတက်မှုနှုန်းမှာ ၅% မှ ၇% အထိ ရှိသည်။

၂၀၀၅၊ ၂၀၀၆ နှင့် ၂၀၀၇ ခုနှစ်တို့တွင် စီးပွားရေး တိုးတက်မှုနှုန်းမှာ ၄-၅% ခန့်တွင် ဝဲနေခဲ့သည်။ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ခိုင်မာမှုကျဆင်းလာခြင်းနှင့် ထိုင်းငွေကြေး ပိုမိုခိုင်မာလာခြင်းတို့ကြောင့် ၂၀၀၈ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဒေါ်လာငွေလဲနှုန်းသည် တစ်ဒေါ်လာတွင် ၃၃ ဘတ် အထိ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ သက်ဆင်နောမစ်သည် ဝေဖန်မှုများ ခံခဲ့ရသော်လည်း တရားဝင် စာရင်းဇယားများအရ ထိုင်းနိုင်ငံ အီဆန်ဒေသ၏ လူတစ်ဦးချင်း ဂျီဒီပီမှာ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁,၄၇၅ အထိ ၂ ဆကျော်မျှ တိုးတက်လာပြီး တစ်ချိန်တည်းတွင်ပင် ဘန်ကောက်ဧရိယာရှိ ဂျီဒီပီမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၇,၉၀၀ မှ ၁၃,၀၀၀ အထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title=Thai northeast vows poll payback to Shinawatra clan|url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iMeE4IHFr1q7Rr-eX5J1UmL3gcZQ?docId=b69c47e3-e4f5-4c32-8679-3d7ce5f040a3|accessdate=8 February 2014|agency=Agence France-Presse|date=31 January 2014|author=Aidan Jones}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၀ ခုနှစ် အဓိက ဆန္ဒပြမှုများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် မငြိမ်သက်မှုများနှင့်အတူ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဂျီဒီပီ တိုးတက်မှုနှုန်းမှာ ယခင် အရပ်သားအစိုးရ လက်အောက် ၅-၇% မှ ၄-၅% အထိ ကျဆင်းလာခဲ့သည်။ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများနှင့် စားသုံးသူများ၏ ယုံကြည်မှု ကျဆင်းရခြင်း၏ အဓိက အကြောင်းရင်းမှာ နိုင်ငံရေး မရေရာမှုများကြောင့် ဖြစ်သည်။ အိုင်အမ်အက်ဖ်မှ ထိုင်း၏ စီးပွားရေးသည် ၂၀၁၁ ခုနှစ် အနိမ့်ဆုံး ဂျီဒီပီ တိုးတက်မှုနှုန်း ၀.၁% မှ ၂၀၁၂ တွင် ၅.၅% သို့လည်းကောင်း ၂၀၁၃ တွင် ၇.၅ ရာခိုင်နှုန်းသို့လည်းကောင်း တိုးတက်လာနိုင်သည်ဟု ထိုင်းနိုင်ငံတော်ဘဏ်၏ ငွေကြေးပေါ်လစီများနှင့် ယခင် [[ယင်လပ် ရှင်နာဝပ်]] အစိုးရ၏ ငွေကြေးနှိုးဆွမှု အားထုတ်ချက်များပေါ်မူတည်၍ ခန့်မှန်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052970203960804577243432046066486 |title=Thailand Economy To Rebound Strongly In 2012, |work=The Wall Street Journal |date=24 February 2012 |accessdate=26 April 2012 |author=Phisanu Phromchanya |archivedate=15 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151015133916/http://www.wsj.com/articles/SB10001424052970203960804577243432046066486 }}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၄ ခုနှစ် မေလ ၂၂ ရက် စစ်တပ် အာဏာသိမ်းမှု အပြီးတွင် အေအက်ဖ်ပီ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သတင်းအေဂျင်စီမှ ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်အရ နိုင်ငံသည် စီးပွားရေးကျဆင်းမှု ဖြစ်ရန် တည်းတည်းသာ လိုတော့သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ထိုဆောင်းပါးအရ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးဆိုင်ရာ အဖမ်းအဆီးများကို စိုးရိမ်၍ ထိုင်းနိုင်ငံမှ ထွက်ခွာသွားကြသော ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံသား ၁၈၀,၀၀၀ ဦး ခန့် အပေါ်တွင် ဦးတည်ရေးသားထားပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီမှ မတ်လ အထိ ၃ လပတ်အတွင်း ထိုင်းစီးပွားရေးသည် ၂.၁% မျှ ကျဆင်းသွားသည့် သတင်းအချက်အလက်ဖြင့် အဆုံးသတ်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title=Cambodian exodus from Thailand jumps to nearly 180,000|url=http://www.afp.com/en/news/cambodian-exodus-thailand-jumps-nearly-180000|accessdate=17 June 2014|agency=Agence France-Presse|date=17 June 2014|deadurl=yes|archiveurl=https://archive.today/20140617134545/http://www.afp.com/en/news/cambodian-exodus-thailand-jumps-nearly-180000|archivedate=17 June 2014|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

===ပြည်ပပို့ကုန်နှင့် ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း===

[[File:Thailand Export Treemap.png|thumb|250px|ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပို့ကုန်များကို အပိုင်းအလိုက် ပြပုံ]]
ထိုင်းနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးသည် ပို့ကုန်အပေါ်တွင် များစွာ မူတည်နေပြီး ပို့ကုန်များသည် စုစုပေါင်းပြည်တွင်းထုတ်ကုန်၏ ၃ပုံ၂ပုံမျှ ရှိသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံသည် နှစ်စဉ် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၀၅ ဘီလီယံမျှ တန်ဖိုးရှိသော ကုန်စည်နှင့် ဝန်ဆောင်မှုများကို တင်ပို့ရောင်းချလျက် ရှိသည်။ အဓိကပို့ကုန်များတွင် ဆန်၊ အဝတ်အထည်နှင့် ဖိနပ်၊ ရေထွက်ပစ္စည်းများ၊ ရာဘာ၊ ကျောက်မျက်ရတနာ၊ မော်တော်ကား၊ ကွန်ပျူတာ နှင့် လျှပ်စစ် လူသုံးကုန်ပစ္စည်းများ ပါဝင်သည်။&lt;ref name=CIA /&gt;

အဓိက လုပ်ငန်းများတွင် လျှပ်စစ် လူသုံးကုန်ပစ္စည်းများ၊ ပစ္စည်းအစိတ်အပိုင်းများ၊ ကွန်ပျူတာ ပစ္စည်းအစိတ်အပိုင်းများနှင့် ယာဉ်များ ပါဝင်သည်။ ၁၉၉၇-၁၉၉၈ အာရှ ငွေကြေးဂယက်မှ ပြန်လည် အဖတ်ဆည်ရာတွင် အခြားသော အချက်များနှင့် အတူ ပို့ကုန်သည် အဓိကနေရာမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မော်တော်ကား ထုတ်လုပ်မှုလုပ်ငန်းသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် နဝမမြောက် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=BkP&gt;{{cite journal | journal = Bangkok Post | title = 2-million milestone edges nearer | url =http://www.bangkokpost.com/business/economics/308171/2-million-milestone-edges-nearer | first = Santan | last = Santivimolnat | publisher = The Post Publishing | date = 18 August 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://thailand-business-news.com/business/43750-thailand-poised-to-surpass-car-production-target|title=Thailand poised to Surpass Car Production target|last=Languepin|first=Olivier|date=3 January 2013|work=Thailand Business News|accessdate=20 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130115152809/http://thailand-business-news.com/business/43750-thailand-poised-to-surpass-car-production-target|archivedate=15 January 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=OICA&gt;{{cite web | title = Production Statistics | publisher = OICA (International Organization of Motor Vehicle Manufacturers) | url = http://oica.net/category/production-statistics/ | accessdate = 26 November 2012 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20131106174001/http://www.oica.net/category/production-statistics/ | archivedate = 6 November 2013 }}&lt;/ref&gt; ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ကားလုပ်ငန်းမှ နှစ်စဉ် ကားစင်းရေ ၁.၅ သန်းခန့် ထုတ်လုပ်ပြီး အများစုမှာ လုပ်ငန်းသုံး ကားများ ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=OICA /&gt;

ထိုင်းနိုင်ငံတွင် တပ်ဆင်တည်ဆောက်သော ကားအများစုမှာ နိုင်ငံခြား ထုတ်လုပ်သူများမှ တီထွင်ပြီး လိုင်စင်ယူ လုပ်ကိုင်ကြခြင်း ဖြစ်ကာ အထူးသဖြင့် ဂျပန် နှင့် ကိုရီးယားနိုင်ငံများမှ ဖြစ်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ကားလုပ်ငန်းသည် အာဆီယံ လွတ်လပ်စွာ ကုန်သွယ်မှုဇုန် အား အခွင့်ကောင်းယူ၍ ၎င်းတို့၏ ကုန်ပစ္စည်းများအတွက် ဈေးကွက်ကို ရှာဖွေကြသည်။ ဂျပန် ကုမ္ပဏီ ၅ ခု၊ အမေရိကန် ကုမ္ပဏီ ၂ ခု နှင့် အိန္ဒိယမှ တာတာ အစရှိသော ထုတ်လုပ်သူ ၈ ဦးသည် ထိုင်းနိုင်ငံအတွင်း အမိုးဖွင့် ကုန်တင်ယာဉ်များကို ထုတ်လုပ်ကြသည်။ &lt;ref name=Nikkei&gt;{{cite news|last1=Takahashi|first1=Toru|title=Thailand's love affair with the pickup truck|url=http://asia.nikkei.com/magazine/20141127-Abenomics-on-the-ballot/Business/Thailand-s-love-affair-with-the-pickup-truck|accessdate=4 January 2015|work=Nikkei Asian Review|date=27 November 2014|archivedate=3 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150103135212/http://asia.nikkei.com/magazine/20141127-Abenomics-on-the-ballot/Business/Thailand-s-love-affair-with-the-pickup-truck}}&lt;/ref&gt; ထိုင်းနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံ ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် အမိုးဖွင့် ကုန်တင်ယာဉ် အသုံးအများဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံအတွင်း ယာဉ်အသစ် ရောင်းချမှု၏ ၄၂% မှာ အမိုးဖွင့်ကားများ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=Nikkei /&gt;

===ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်း===
[[File:Wat Phra Kaew - 1.jpg|thumb|left|[[ဘန်ကောက်မြို့]]၏ တော်ဝင်နန်းတော်ဝင်းရှိ [[ဝတ်ဖရာကဲ|ဝတ်ဖရာကဲကျောင်းတိုက်]]]]
[[File:Kinnon Wat Phra Kaew.jpeg|thumb|[[ဝတ်ဖရာကဲ|ဝတ်ဖရာကဲကျောင်းတိုက်]]ရှိ ဒဏ္ဍာရီလာ [[ကိန္နရာ]] ရုပ်တု]]
[[File:Airbus A380-841, Thai Airways International AN2253510.jpg|thumb|ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားလေကြောင်း [[ထိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေကြောင်းလိုင်း|ထိုင်းလေကြောင်းလိုင်း]]မှ [[အဲယားဘတ်စ် A380]]]]

ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်းသည် ထိုင်းနိုင်ငံ စီးပွားရေး၏ ၆% မျှ ရှိသည်။ နိုင်ငံတကာ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွား အဖွဲ့၏ စာရင်းဇယားအရ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် အရှေ့တောင်အာရှ၌ လာရောက်လည်ပတ်သူ အများဆုံး နိုင်ငံမှာ ထိုင်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဂျီဒီပီ ဘတ်ငွေ ၁၂ ထရီလီယံ တွင် ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွား လုပ်ငန်းမှ ရသော ငွေ ၉ ရာခိုင်နှုန်း (ဘတ်ငွေ ၁ ထရီလီယံ ) (၂၀၁၃ ခုနှစ်) မှ ၁၆ ရာခိုင်နှုန်း အထိ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title=Government moves to head off tourist fears |url=http://www.bangkokpost.com/news/politics/666028/government-moves-to-head-off-tourist-fears|accessdate=24 August 2015|work=Bangkok Post|date=2015-08-24}}&lt;/ref&gt;ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်းမှ သွယ်ဝိုက်၍ ရရှိသော ငွေကိုပါ ထည့်သွင်းရေတွက်မည် ဆိုပါက ထိုင်းနိုင်ငံ ဂျီဒီပီ၏ ၂၀.၂ ရာခိုင်နှုန်း (ဘတ်ငွေ ၂.၄ ထရီလီယံ) အထိ ရှိသည်။ &lt;ref name=WTTC-2014&gt;{{cite book|title=Travel and Tourism, Economic Impact 2014: Thailand|date=2014|publisher=World Travel &amp; Tourism Council|location=London|edition=2014|url=http://www.wttc.org/-/media/files/reports/economic%20impact%20research/country%20reports/thailand2014.pdf|accessdate=10 March 2015|archive-date=19 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319212933/http://www.wttc.org/-/media/files/reports/economic%20impact%20research/country%20reports/thailand2014.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ထိုင်းနိုင်ငံ ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွား အာဏာပိုင် အဖွဲ့က &quot;အံဩဖွယ်ရာ ထိုင်းနိုင်ငံ&quot; ဟူသော ကြွေးကြော်သံကို အသုံးပြု၍ ထိုင်းနိုင်ငံအား နိုင်ငံတကာတွင် ကြေညာခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် &quot;ထိုင်းဆန်မှုကို ရှာဖွေပါ&quot; ဟူသော ကမ်ပိန်းဖြင့် ထပ်မံအားဖြည့် ခဲ့သည်။&lt;ref name=TAT-History&gt;{{cite news|title=History|url=http://www.tatnews.org/history/|accessdate=7 May 2015|work=TATnews.org|agency=Tourism Authority of Thailand (TAT)|date=2015|archivedate=14 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150414011618/http://www.tatnews.org/history/}}&lt;/ref&gt;

အာရှမှ ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားများသည် ထိုင်းနိုင်ငံအား ဘန်ကောက်မြို့သို့ သွားရောက်ရန်နှင့် ၎င်း၏ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ သမိုင်း၊ သဘာဝနှင့် ယဉ်ကျေးမှု မြင်ကွင်းများကို ကြည့်ရှု လေ့လာရန် အတွက် သွားရောက်ကြသည်။ အနောက်နိုင်ငံများမှ ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားများမှာမူ ဘန်ကောက်မြို့နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ကို လည်ပတ်ရန် အတွက်သာ မကဘဲ တောင်ပိုင်းရှိ ကမ်းခြေများ နှင့် ကျွန်းများသို့ သွားရောက် အပန်းဖြေရန် အတွက်ပါ လာရောက်ကြသည်။ မြောက်ပိုင်းမှာမူ တောတွင်း လမ်းလျှောက်ခြင်း နှင့် စွန့်စား ခရီးသွားခြင်း အတွက် သွားရောက်ရန် နေရာ ဖြစ်ပြီး အမျိုးမျိုးသော တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ နှင့် တောအုပ် ထူထပ်သော တောင်ကုန်းများကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများ လည်ပတ်မှုနည်းသော နေရာမှာ အရှေ့တောင်ပိုင်းရှိ အီဆန် ဒေသ ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံခြား ခရီးသွားများ အဆင်ပြေစေရန် အတွက် ထိုင်း အစိုးရမှ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွား ရဲတပ်ဖွဲ့ကို တည်ထောင်ထားပြီး အဓိက ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားများ လည်ပတ်ရာ နေရာများတွင် ရဲစခန်းများ ဖွင့်လှစ်ပေးကာ ထိုရဲတပ်ဖွဲ့အတွက် သီးခြား အရေးပေါ် ဖုန်းနံပါတ်လည်း ထားရှိပေးထားသည်။&lt;ref&gt;[http://www.amazing-thailand.com/Police.html Tourist Police in Thailand] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080703161503/http://www.amazing-thailand.com/Police.html |date=3 July 2008 }}. Amazing-Thailand.com. Retrieved on 16 September 2010.&lt;/ref&gt;

[[File:Thai wiki.JPG|thumb|left|ခရီးသွားလုပ်ငန်း ပြပွဲရှိ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ &quot;အံဩဖွယ်ရာ ထိုင်းနိုင်ငံ&quot; ပြခန်း]]

ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဆွဲဆောင်မှုများတွင် ရေငုပ်ခြင်း၊ သဲသောင်ကမ်းခြေများ၊ ရာပေါင်းများစွာသော အပူပိုင်း ကျွန်းများ၊ ညဘက် လည်ပတ်စရာနေရာများ၊ ရှေးဟောင်းသုတေသန နယ်မြေများ၊ ပြတိုက်များ၊ တောင်တန်းဒေသ လူမျိုးစုများ၊ သစ်ပင်ပန်းမန် နှင့် ကျေးငှက်သာရကာများ၊ နန်းတော်များ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားပုထိုးများ နှင့် ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ များ တို့ ပါဝင်သည်။ ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွား အများအပြားမှာ ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်စဉ် အတွင်း သင်တန်းများ တက်ရောက်လေ့ ရှိကြသည်။ ရေပန်းစားသော သင်တန်းများမှာ ထိုင်းအစားအစာ ချက်ပြုတ်နည်း သင်တန်း ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ သင်တန်း နှင့် ရိုးရာ ထိုင်း အနှိပ်ပညာ သင်တန်း တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အမျိုးသား ပွဲတော်များတွင် ထိုင်းနှစ်သစ်ကူး ဆုန်ခရန် သင်္ကြန်ပွဲတော် မှ စ၍ လွိုင်ခရာသောင်ခေါ် မီးမျှောပွဲအထိ ပါဝင်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ ဒေသ အလိုက်တွင်လည်း ရိုးရာ ပွဲတော်များ ရှိသည်။ ထင်ရှားသော ပွဲတော်များမှာ ဆူရင်ဒေသရှိ ဆင်ပွဲတော်၊ ယာဆိုသုန် ဒေသရှိ ဒုံးပျံပွဲတော် နှင့် ဒန်ဆိုင်းရှိ ပီးကသွန်ခေါ် သရဲပွဲတော် တို့  ဖြစ်ကြသည်။ ထိုင်းရိုးရာ ဟင်းလျာများသည် လတ်ဆတ်သော ပရဆေးပင်များနှင့် ဟင်းခပ်အမွေးအကြိုင်များကို အသုံးပြုမှုကြောင့် ကမ္ဘာအနှံ့တွင် ကျော်ကြားသည်။

ဘန်ကောက်ရှိ ကုန်တိုက်ကြီးများတွင် နိုင်ငံတကာနှင့် ဒေသခံ အမှတ်တံဆိပ် အမျိုးမျိုးတို့ကို ဝယ်ယူရရှိနိုင်သည်။ မြို့တော်၏ မြောက်ဘက်တွင် ဘီတီအက်စ် ခေါ် မိုးပျံရထားနှင့် မြေအောက်ရထားတို့ဖြင့် သွားရောက်နိုင်သော ချပ်တူချပ် စနေတနင်္ဂနွေ ဈေးရှိသည်။ ၎င်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံး ဈေးပင် ဖြစ်နိုင်ပြီး အိမ်သုံး ပစ္စည်းမှ စ၍ အသက်ရှင်သော (တစ်ခါတရံ မျိုးသုဉ်းလုနီးဖြစ်သော) တိရစ္ဆာန်များ ကို ဝယ်ယူရရှိနိုင်သည်။ &lt;ref&gt;[http://cms.iucn.org/index.cfm?uNewsID=850 IUCN – Home] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111003191229/http://cms.iucn.org/index.cfm?uNewsID=850 |date=3 October 2011 }}. Cms.iucn.org (24 April 2008). Retrieved on 16 September 2010.&lt;/ref&gt; ပရာတူနမ်ဈေးတွင် အဝတ်အထည် နှင့် ပတ်သက်သော ကုန်ပစ္စည်းများကို ရောင်းချသည်။ ဆီလုံ ရပ်ကွက်နှင့် ခေါက်ဆန်လမ်းရှိ ညဈေးများမှာ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများ အတွက် ရည်ရွယ် ဖွင့်လှစ်ထားပြီး တီရှပ်၊ လက်မှုပစ္စည်းများ၊ နာရီ အတု နှင့် နေကာမျက်မှန် များ စသည်တို့ကို ရောင်းချသည်။ ဘန်ကောက်မြို့ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ဒမ်မနန် ဆာဒူဝပ် ကဲ့သို့သော ရေပေါ်ဈေးများကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း ချင်းမိုင်မြို့ သို့ လည်ပတ်ရာတွင်  မြို့ဟောင်းအတွင်းရှိ ရာချာဒါမနမ် လမ်းမပေါ်တွင် တည်ခင်းသော တနင်္ဂနွေ လမ်းလျှောက် ညနေ လမ်းဘေးဈေး သည် ဈေးဝယ်ရန် အတွက် ရည်ညွှန်းကြသော နေရာ ဖြစ်သည်။ ထိုဈေးမှ ဒေသခံများ နှင့် နိုင်ငံခြားသားများကို ဆွဲဆောင်မှု ပေးနိုင်သည်။ ချင်းမိုင် ညဈေးမှာ ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားများအတွက် ဦးတည်ရောင်းချသော ဈေးဖြစ်ပြီး မြို့ရိုးဟောင်းနေရာ၏ အရှေ့ဘက်ရှိ တိုက်အချို့မှစ၍ မြစ် အထိ ဖြန့်ကျက် တည်ရှိသည်။
[[File:Historic City of Ayutthaya-111233.jpg|thumb|[[ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ]] ဖြစ်သော အယုဓျာ သမိုင်းဝင် ဥယျာဉ်မှ ဗုဒ္ဓ၏ ဦးခေါင်းတော် ဝပ် မဟာသပ်]]
ပြည့်တန်ဆာ လုပ်ငန်းနှင့် လိင်မှုဆိုင်ရာ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်းမှာလည်း ထိုင်းနိုင်ငံစီးပွားရေး၏ တရားဝင် မကြေညာသော်လည်း လူအများသိကြသည့် အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံအား ပြည်ပရှိ အထူးအဆန်း အနေနှင့် ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားများအား ဆွဲဆောင်သည့် ကမ်ပိန်းလည်း ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Ocha, Witchayanee. &quot;Transsexual emergence: gender variant identities in Thailand.&quot; ''Culture, Health &amp; Sexuality''14.5 (2012): 563–75. Web.&lt;/ref&gt; ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ပတ်ဝန်းကျင်သည် ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှင့် ပေါင်းစပ်လိုက်ပြီး ငွေကြေးဖြင့် မြူဆွယ်မှုများ ရှိလာသည့် အခါတွင် ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်း နှင့် လိင်မှုဆိုင်ရာ ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့သည် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေသော ခန့်မှန်းမှု တစ်ခု အရ နှစ်စဉ် ထိုလုပ်ငန်းမှ ဝင်ငွေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄.၃ ဘီလီယံ အထိ သို့မဟုတ် ထိုင်း စီးပွားရေး၏ ၃% အထိ ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်း ထားသည်။ &lt;ref name=&quot;legal&quot;&gt;[http://www.theage.com.au/articles/2003/11/26/1069825832486.html?oneclick=true Thailand mulls legal prostitution.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110616233250/http://www.theage.com.au/articles/2003/11/26/1069825832486.html?oneclick=true|date=16 June 2011}} ''[[The Age]]'', 26 November 2003&lt;/ref&gt; ချူလာလောင်ကောင်း တက္ကသိုလ်မှ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ တရားမဝင် စီးပွားရေး အပေါ်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော သုတေသန တစ်ခု အရ ၁၉၉၃ မှ ၁၉၉၅ ခုနှစ် အတွင်း ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်းသည် ထိုင်းနိုင်ငံ ဂျီဒီပီ၏ ၂.၇% ခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Pasuk Phongpaichit [http://pioneer.netserv.chula.ac.th/~ppasuk/illegaleconomy.doc Thailand's illegal economy and public policy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110429011951/http://pioneer.netserv.chula.ac.th/~ppasuk/illegaleconomy.doc |date=29 April 2011 }}. Seminar paper delivered at the Centre of Southeast Asian Studies, Kyoto University, Nov 1999&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားတို့၏ သုံးစွဲငွေ အနည်းဆုံး ၁၀% သည် လိင်မှုဆိုင်ရာ ဖျော်ဖြေရေး လုပ်ငန်းတွင် အသုံးပြုမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Martin|first1=Lorna|title=Paradise Revealed|url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2006/01/25/2003290710/4|website=Taipei Times|accessdate=29 January 2015|archivedate=2 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141202022539/http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2006/01/25/2003290710/4}}&lt;/ref&gt;

ထိုင်းနိုင်ငံသည် လိင်ပြောင်းလဲရန် အတွက် ခွဲစိပ်ကုသရာတွင် ထိပ်တန်းမှ ရှိသော နိုင်ငံဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် စာရင်းဇယားအရ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဆေးကုသမှုဆိုင်ရာ ခရီးသွားလုပ်ငန်းသည် နှစ်စဉ် ခရီးသည် ၂.၅ သန်းကို ဆွဲဆောင်နိုင်သည် ဟု သိရသည်။ &lt;ref&gt;Finch, Steve. &quot;Thailand top destination for medical tourists.&quot; ''CMAJ : Canadian Medical Association Journal''. Canadian Medical Association, 07 Jan. 2014. Web. 1 Mar. 2017.&lt;/ref&gt; ၁၉၈၅ မှ ၁၉၉၀ အတွင်း နိုင်ငံခြားမှ နပုလ္လိင် ၅% လျှင် လိင်ပြောင်းလဲရန် ခွဲစိတ်ကုသမှု အတွက် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ လာရောက်ကြသည်။ ၂၀၁၀ မှ ၂၀၁၂ အတွင်းတွင် နိုင်ငံခြားမှ နပုလ္လိင် ၉၀% ကျော် လိင်ပြောင်းလဲရန် အတွက် ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူရန် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ လာရောက်ကြသည် ဟု သိရသည်။ &lt;ref&gt;Chokrungvaranont, Prayuth, Gennaro Selvaggi, Sirachai Jindarak, Apichai Angspatt, Pornthep Pungrasmi, Poonpismai Suwajo, and Preecha Tiewtranon. &quot;The Development of Sex Reassignment Surgery in Thailand: A Social Perspective.&quot; ''The Scientific World Journal''. Hindawi Publishing Corporation, 2014. Web. 23 Mar. 2017.&lt;/ref&gt;
{{Clear}}

===စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်း===
[[File:Rice farmers Mae Wang Chiang Mai Province.jpg|thumb|300px|ထိုင်းနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဆန်တင်ပို့မှု အများဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုင်းအလုပ်သမားထု၏ ၄၉% သည် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ကဏ္ဍတွင် လုပ်ကိုင်လျက် ရှိကြသည်။&lt;ref name=ODI1 /&gt;]]

ထိုင်းနိုင်ငံရှိ အလုပ်သမားထု၏ ၄၉% သည် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ကဏ္ဍတွင် လုပ်ကိုင်လျက် ရှိကြသည်။ &lt;ref name=ODI1 /&gt; ၁၉၈၀ ခုနှစ်က ၇၀% မျှ လုပ်ကိုင်ကြသော်လည်း ယခု လျော့ကျသွားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဆန်သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အရေးပါသော သီးနှံဖြစ်ပြီး ထိုင်းနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဆန်တင်ပို့မှု အများဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့ကာ လတ်တလောတွင်မှ အိန္ဒိယနိုင်ငံ နှင့် ဗီယက်နမ် နိုင်ငံတို့ နောက်သို့ ရောက်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;International Grains Council. [http://www.igc.int/en/downloads/gmrsummary/gmrsumme.pdf &quot;Grain Market Report (GMR444)&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140702110607/http://www.igc.int/en/downloads/gmrsummary/gmrsumme.pdf |date=2 July 2014 }}, London, 14 May 2014. Retrieved 13 June 2014.&lt;/ref&gt; ထိုင်းနိုင်ငံသည် [[မဟာမဲခေါင်ဒေသခွဲ]] အတွင်း စိုက်ပျိုးနိုင်သော မြေ အများဆုံး ရှိသည့် နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ၂၇.၂၅% ရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2097.html |title=CIA World Factbook – Greater Mekong Subregion |publisher=Cia.gov |accessdate=3 November 2011 |archivedate=26 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140326095031/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2097.html }}&lt;/ref&gt; စိုက်ပျိုးနိုင်သော မြေများထဲမှ ၅၅ % ကို ဆန်စိုက်ပျိုးရန် အတွက် အသုံးချထားသည်။ &lt;ref name=IRRI_Thailand&gt;{{cite web|url=http://www.irri.org/science/cnyinfo/thailand.asp |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080327095326/http://www.irri.org/science/cnyinfo/thailand.asp |archivedate=27 March 2008 |title=Rice Around The World. Thailand |publisher=Irri.org |accessdate=25 April 2010}}&lt;/ref&gt;

စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ကဏ္ဍသည် လုပ်အားကို အဓိက အသုံးချသော အလုပ် အဖြစ်မှ စက်မှုအားကို အသုံးချပြီး ပိုမို၍ ပြိုင်ဆိုင်မှု ပြင်းထန်သော ကဏ္ဍ အဖြစ် ပြောင်းလဲလျက် ရှိသည်။ &lt;ref name=ODI1&gt;Henri Leturque and Steve Wiggins 2010. [http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=5108&amp;title=thailands-progress-agriculture-transition-sustained-productivity-growth Thailand's progress in agriculture: Transition and sustained productivity growth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110427222924/http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=5108&amp;title=thailands-progress-agriculture-transition-sustained-productivity-growth |date=27 April 2011 }}. London: Overseas Development Institute&lt;/ref&gt;၁၉၆၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၃ ခုနှစ်အတွင်း စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ကဏ္ဍသည် တစ်နှစ်လျှင် ၄.၁% တိုးတက်လျက် ရှိပြီး ၁၉၈၃ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၇ ခုနှစ်ကြားတွင် ၂.၂% မျှ ဆက်လက်တိုးတက်လျက် ရှိသည်။&lt;ref name=ODI1 /&gt; စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးမှ ဂျီဒီပီတွင် ပါဝင်မှုနှုန်း ကျဆင်းလျက် ရှိပြီး ကုန်စည်နှင့် ဝန်ဆောင်မှုများကို တင်ပို့ရောင်းချခြင်းမှာ မြင့်တက်လျက် ရှိသည်။

== အခြေခံ အဆောက်အအုံများ ==

=== သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ===
ထိုင်းနိုင်ငံ၏ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးကဏ္ဍတွင် [[မီးရထား]]၊ လမ်းနှင့် လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေးစနစ်များ ပါဝင်သည်။

==== မီးရထားပို့ဆောင်ရေး ====
{{See also|ဘန်ကောက် မိုးပျံရထား|ဆူခုမ်ဝစ်လိုင်း|စီလုမ်လိုင်း|label 1=အပြာရောင်လိုင်း (ဘန်ကောက်)}}
ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားမီးရထားလမ်းကြောင်းအားလုံးကို [[ထိုင်းနိုင်ငံမီးရထားလုပ်ငန်း]] (State Railway of Thailand - SRT) က လည်ပတ်သည်။ မြို့ကြီးများအကြား ပြေးဆွဲသော ခရီးသည်တင် မီးရထားများအတွက် အဓိကဘူတာကြီးများမှာ ခရွန်တေ့ပ် အဖီဝပ် ဗဟိုဘူတာကြီး (Krung Thep Aphiwat Central Terminal) နှင့် ဘန်ကောက် (ဟွာလမ်ဖုန်) (Bangkok (Hua Lamphong)) ဘူတာတို့ ဖြစ်သည်။ ကုန်စည်ပို့ဆောင်ရေးအတွက် အဓိကဘူတာများမှာ ဖာဟွန်ယိုထင် (Phahonyothin) နှင့် အိုင်စီဒီ လတ်ကရာဘန်း (ICD Lat Krabang) တို့ ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်အထိ SRT တွင် ၄,၅၀၇ ကီလိုမီတာ (၂,၈၀၁ မိုင်) ရှည်လျားသော မီးရထားလမ်းများရှိပြီး ၎င်းအားလုံးသည် မီတာဂေ့ချ် (meter gauge) ဖြစ်သည်။ မီးရထားလမ်းအများစု (၂,၇၀၂.၁ ကီလိုမီတာ) သည် တစ်လမ်းသွားဖြစ်သော်လည်း ဘန်ကောက်ဝန်းကျင်ရှိ အရေးပါသော အပိုင်းအချို့မှာ နှစ်လမ်းသွား (၁,၂၃၄.၉ ကီလိုမီတာ သို့မဟုတ် ၇၆၇.၃ မိုင်) သို့မဟုတ် သုံးလမ်းသွား (၁၀၇ ကီလိုမီတာ သို့မဟုတ် ၆၆ မိုင်) ဖြစ်ပြီး တိုးချဲ့ရန် အစီအစဉ်များလည်း ရှိသည်။.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Thongkamkoon|first=Chaiwat|date=17 November 2017|title=25601124-RaiwalDevOTP.pdf|url=https://www.otp.go.th/uploads/tiny_uploads/PDF/2560-11/25601124-RaiwalDevOTP.pdf|access-date=3 January 2024|website=Office of Transport and Traffic Policy and Planning}}{{Dead link|date=March 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Thongkamkoon|first=Chaiwat|title=PowerPoint Presentation|url=https://www.boi.go.th/upload/content/Infrastructure%20Development%20Plan%20by%20Mr.%20Chaiwat%20Thongkamkoon%20(EN)_5b7f83df1eff2.pdf|access-date=3 January 2024|website=Thailand Board of Investment|archive-date=3 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240103133819/https://www.boi.go.th/upload/content/Infrastructure%20Development%20Plan%20by%20Mr.%20Chaiwat%20Thongkamkoon%20(EN)_5b7f83df1eff2.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[ဘန်ကောက်မြို့]]ရှိ မီးရထားပို့ဆောင်ရေးတွင် ခရီးရှည်ဝန်ဆောင်မှုများလည်း ပါဝင်သည်။ မြို့တော်တွင် အမြန်သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး မီးရထားစနစ် လေးမျိုးရှိပြီး ၎င်းတို့မှာ [[ဘန်ကောက် မိုးပျံရထား|ဘီတီအက်စ်]]မိုးပျံရထား (BTS Skytrain)၊ အမ်အာရ်တီ (MRT)၊ အက်စ်အာရ်တီလိုင်းများ (SRT Red Lines) နှင့် လေဆိပ်မီးရထားလိုင်း (Airport Rail Link) တို့ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Malaitham|first=Sathita|date=2013|title=A Study Of Urban Rail Transit Development Effects In Bangkok Metropolitan Region|url=https://repository.kulib.kyoto-u.ac.jp/dspace/bitstream/2433/180485/2/dkogk03781.pdf|journal=Kyoto University}}&lt;/ref&gt;

ဘန်ကောက်တွင် ယခင်က Lavalin Skytrain နှင့် Bangkok Elevated Road and Train System ကဲ့သို့သော အမြန်ရထားစီမံကိန်း နှစ်ခု ပျက်ကွက်ခဲ့ဖူးသော်လည်း၊ ၁၉၉၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဘန်ကောက်မြို့တော်ဧရိယာအတွက် လူထုအမြန်ပို့ဆောင်ရေး မာစတာစီမံကိန်း (Mass Rapid Transit Master Plan in Bangkok Metropolitan Region) ကို ကက်ဘိနက်က အတည်ပြုခဲ့ပြီး ၁၉၉၅ ခုနှစ်မှစ၍ ယနေ့အထိ အကောင်အထည်ဖော်လျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;adjustplan&quot;&gt;{{cite web|script-title=th:เส้นทางปรับแผนรถไฟฟ้า|url=http://www.otp.go.th/th/Bkk_mrt/adjustplan.php|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110102075809/http://www.otp.go.th/th/Bkk_mrt/adjustplan.php|archive-date=2 January 2011|access-date=16 January 2012|work=Mass Rapid Transit Master Plan in Bangkok Metropolitan Region website|publisher=Office of Transport and Traffic Policy and Planning|language=th}}&lt;/ref&gt;

==== လမ်းပို့ဆောင်ရေး ====
ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ၃၉၀,၀၀၀ ကီလိုမီတာ (၂၄၀,၀၀၀ မိုင်) ရှည်လျားသော အဝေးပြေးလမ်းမကြီးများ ရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Janssen|first=Peter|date=23 January 2017|title=Thailand's expanding state 'threatens future growth'|work=Nikkei Asian Review|url=http://asia.nikkei.com/Politics-Economy/Economy/Thailand-s-expanding-state-threatens-future-growth|url-status=live|access-date=23 January 2017|archive-url=https://archive.today/20211124094900/https://asia.nikkei.com/Politics-Economy/Economy/Thailand-s-expanding-state-threatens-future-growth|archive-date=24 November 2021|accessdate=15 June 2025|archivedate=24 November 2021|archiveurl=https://archive.today/20211124094900/https://asia.nikkei.com/Politics-Economy/Economy/Thailand-s-expanding-state-threatens-future-growth}}&lt;/ref&gt;၂၀၁၇ ခုနှစ်အထိ ထိုင်းနိုင်ငံတွင် လမ်းပေါင်း ၄၆၂,၁၃၃ ခုကျော်နှင့် မှတ်ပုံတင်ထားသော ယာဉ်အစီးရေ ၃၇ သန်းကျော်ရှိပြီး၊ ၎င်းတို့အနက် မော်တော်ဆိုင်ကယ်အစီးရေ သန်း ၂၀ ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news|date=19 January 2017|title=Life and death on Thailand's lethal roads|publisher=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-38660283|url-status=live|access-date=17 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20191015221844/https://www.bbc.com/news/world-asia-38660283|archive-date=15 October 2019}}&lt;/ref&gt;လမ်းကြောင်းမခွဲထားသော နှစ်လမ်းသွား အဝေးပြေးလမ်းမအများအပြားကို လေးလမ်းသွား အဝေးပြေးလမ်းမများအဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ ဘန်ကောက်မြို့တော်ဧရိယာအတွင်းတွင် ထိန်းချုပ်ဝင်/ထွက်နိုင်သော အဝေးပြေးလမ်းမများစွာ ရှိသည်။ ဘန်ကောက်မှသာလျှင် လမ်းကြောင်း ၁၁၄ ခုပေါ်တွင် အများပြည်သူသုံး ဗင်ကား ၄,၁၂၅ စီး ပြေးဆွဲလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Mahittirook|first=Amornrat|date=7 November 2016|title=Public vans likely to offer 10% fare cut|work=Bangkok Post|url=http://www.bangkokpost.com/business/tourism-and-transport/1128693/public-vans-likely-to-offer-10-fare-cut|access-date=7 November 2016|archive-date=28 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240328151333/https://www.bangkokpost.com/business/general/1128693/public-vans-likely-to-offer-10-fare-cut|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

အခြားလမ်းပို့ဆောင်ရေးပုံစံများတွင် တုတုများ (tuk-tuks)၊ တက္ကစီများ (၂၀၁၈ ခုနှစ်အထိ နိုင်ငံတစ်ဝန်း မှတ်ပုံတင်ထားသော တက္ကစီ ၈၀,၆၄၇ စီးကျော်ရှိသည်)&lt;ref&gt;{{Cite news|date=14 November 2018|title=The meter is ticking|work=Bangkok Post|department=Opinion|url=https://www.bangkokpost.com/opinion/opinion/1575514/the-meter-is-ticking|url-status=live|access-date=14 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20200606194211/https://www.bangkokpost.com/opinion/opinion/1575514/the-meter-is-ticking|archive-date=6 June 2020}}&lt;/ref&gt;၊ ဗင်ကားများ (မီနီဘတ်စ်)၊ မော်တော်ဆိုင်ကယ်တက္ကစီများနှင့် ဆောင်းထယ်များ (songthaews) တို့ ပါဝင်သည်။

==== လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး ====
၂၀၁၂ ခုနှစ်အထိ ထိုင်းနိုင်ငံတွင် လေယာဉ်ပြေးလမ်းခင်းထားသော လေဆိပ် ၆၃ ခုအပါအဝင် လေဆိပ် ၁၀၃ ခုနှင့် ရဟတ်ယာဉ်ကွင်း ၆ ခု ရှိသည်။ နိုင်ငံအတွင်း အလုပ်အများဆုံးလေဆိပ်မှာ ဘန်ကောက်မြို့ရှိ [[သုဝဏ္ဏဘူမိလေဆိပ်]] (Suvarnabhumi Airport) ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bangkok Suvarnabhumi Airport – FNM2024|url=https://www.fnm2024.com/getting-there/bangkok-suvarnabhumi-airport/|access-date=2024-05-19|language=en-US|archive-date=19 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240519054909/https://www.fnm2024.com/getting-there/bangkok-suvarnabhumi-airport/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===စွမ်းအင်===
၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်လုပ်မှု၏ ၇၅% မှာ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ကို အသုံးချ ထားသည်။&lt;ref name=&quot;Energy Security&quot;&gt;{{cite web|title=International Index of Energy Security Risk|url=http://www.energyxxi.org/sites/default/files/pdf/InternationalIndex-Final2013.pdf|website=Institute for 21st Century Energy|publisher=Institute for 21st Century Energy|accessdate=14 September 2014|year=2013|archivedate=4 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150104014043/http://www.energyxxi.org/sites/default/files/pdf/InternationalIndex-Final2013.pdf}}&lt;/ref&gt; ကျောက်မီးသွေးသုံး ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများမှ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ၂၀%  ကို ထပ်မံထုတ်လုပ်ပေးပြီး ကျန်ရှိနေသော အပိုင်းအတွက် ဇီဝလောင်စာ၊ ရေအားလျှပ်စစ် နှင့် ဇီဝဓာတ်ငွေ့ တို့မှ ဖြည့်စွမ်းပေးသည်။&lt;ref name=&quot;Energy Security&quot; /&gt;

ထိုင်းနိုင်ငံသည် ပြည်တွင်း သုံးစွဲနေသော ရေနံ၏ ၃ ပုံ ၁ပုံခန့်ကို ထုတ်လုပ်သည်။ အရှေ့တောင်အာရှ အတွင်း ဒုတိယမြောက် ရေနံတင်သွင်းမှု အများဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံသည် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ များပြားစွာ ထုတ်လုပ်သော နိုင်ငံဖြစ်ပြီး အရင်းအမြစ် အနေနှင့် ၁၀ ထရီလီယံ ကုဗပေခန့် ရှိသည်။ အင်ဒိုနီးရှားပြီးလျှင် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ဒုတိယမြောက် အများဆုံး ကျောက်မီးသွေး ထုတ်လုပ်သည့် နိုင်ငံဖြစ်သော်လည်း ပြည်တွင်းလိုအပ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းရန် လိုအပ်သော ကျောက်မီးသွေးကို တင်သွင်းရသည်။

== လူဦးရေ ==
၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၌ လူဦးရေ ၆၈,၈၆၃,၅၁၄ ဦးမျှ ရှိသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ လူဦးရေမှာ ကျေးလက်နေထိုင်သူ အများဆုံး ဖြစ်ပြီး ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးရာ ဒေသများဖြစ်သော အလယ်ပိုင်း၊ အရှေ့မြောက်ပိုင်း နှင့် မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် စုစည်းလျက် ရှိသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ၂၀၁၀ ခုနှစ်၌ မြို့ပြနေလူဦးရေ ၄၅.၇% မျှ ရှိပြီး အများစုမှာ ဘန်ကောက် မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဒေသတွင် စုစည်းလျက် ရှိသည်။

အစိုးရမှ ကြီးမှူးပြုလုပ်သော မိသားစု စီမံကိန်း အစီအစဉ်အရ ၁၉၆၀ တွင် လူဦးရေတိုးနှုန်း ၃.၁% မျှ ရှိသော်လည်း ယနေ့တွင် ၀.၄% မျှသာ ရှိတော့သည်။ ၁၉၇၀ တွင် အိမ်ထောင်စု တစ်ခုလျှင် လူဦးရေ ၅.၇ ဦးမျှ ပျမ်းမျှ နေထိုင်ကြသော်လည်း ၂၀၁၀ ခုနှစ် လူဦးရေ စာရင်းအရ အိမ်ထောင်စု တစ်ခု၏ ပျမ်းမျှ အရွယ်အစားမှာ ၃.၂ ဦးမျှသာ ရှိတော့သည်။
===လူမျိုးများ===
[[File:Wat phra mahathat woramahawihan nakhon si thammarat.jpg|thumb|ဝပ် ဖရာ မဟာသက်၏ ဟဲဖာခွန်သက်ပွဲတော်အတွင်း စီတန်းလှည့်လည်နေပုံ]]
၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံသားများသည် ထိုင်းလူဦးရေ၏ ၉၅.၉% မျှ ရှိသည်။ ကျန်ရှိနေသာ ၄.၁% တွင် မြန်မာနွယ်ဝင် ၂.၀% ၊ အခြား ၁.၃%  နှင့် မသိရှိသော လူမျိုး ၀.၉%  မျှ ရှိသည်။&lt;ref name=CIA /&gt;

၂၀၁၁ ခုနှစ် ထိုင်းအစိုးရမှ ကုလသမဂ္ဂ လူမျိုးအပေါ်မူတည်၍ နည်းမျိုးစုံဖြင့် ခွဲခြားဆက်ဆံမှု ပပျောက်ရေး ဆိုင်ရာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက် နှင့် ပတ်သက်သော ကော်မတီသို့ ပေးပို့သော အစီရင်ခံစာအရ ထိုင်းနိုင်ငံတွင် လူမျိုးပေါင်း ၆၂ မျိုးအား တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည်။ မဟီဒေါ တက္ကသိုလ်၏ ၁၉၉၇ ခုနှစ် &quot;ထိုင်းနိုင်ငံ လူမျိုးဘာသာစကားဆိုင်ရာ မြေပုံ&quot; ပါ အချက်အလက်အရ&lt;ref name=&quot;EMT&quot;&gt;{{cite book|title=Ethnolinguistic Maps of Thailand|date=2004|publisher=Office of the National Culture Commission|url=http://www.newmandala.org/wp-content/uploads/2015/05/Thailand-Ethnolinguistic-Maps.pdf|accessdate=8 October 2016|language=Thai|archive-date=9 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009124208/http://www.newmandala.org/wp-content/uploads/2015/05/Thailand-Ethnolinguistic-Maps.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ဗဟိုထိုင်းလူမျိုး သန်း ၂၀ နှင့် ခိုရတ်ထိုင်းလူမျိုး ၆၅၀,၀၀၀ ဦး တို့ ပူးပေါင်း၍ နိုင်ငံ၏ လူဦးရေ ၆၀,၅၄၄,၃၉၇ ဦးတွင်&lt;ref&gt;World Bank Group. (n.d.). Population, total [Thailand]. Washington, DC: Author. http://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL?locations=TH {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161013071134/http://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL?locations=TH |date=13 October 2016 }}&lt;/ref&gt; ခန့်မှန်းခြေ ထိုင်းလူမျိုး ၂၀,၆၅၀,၀၀၀ ဦး (၃၄.၁ ရာခိုင်နှုန်း) မျှ ရှိသည်။

၂၀၁၁ ခုနှစ် ထိုင်းနိုင်ငံ အစီရင်ခံစာတွင် တောင်တန်းဒေသနေ ပြည်သူများ (&quot;တောင်တန်းလူမျိုးစုများ&quot;) နှင့် အရှေ့မြောက်ဒေသရှိ လူမျိုးစုများကို ဖော်ပြထားပြီး မဟီဒေါ တက္ကသိုလ်၏ လူမျိုးဘာသာစကား ဆိုင်ရာ မြေပုံ ပါ အချက်အလက်များကို အဓိက မှီငြမ်းထားသည်။&lt;ref name=&quot;EMT&quot; /&gt;  ထို့အတွက်ကြောင့် အရှေ့မြောက်ဒေသရှိ လူဦးရေ ၃.၂၈၈ သန်းကို အမျိုးအစားခွဲခြား၍ မရပေ။ အခြား လူဦးရေနှင့် လူမျိုးစုပေါင်း ၁၉၉၇ ခန့်တွင် လူဦးရေ အနည်းငယ်သာ ရှိသည်။ ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် စီပါက (က) လာအိုလူမျိုး ၁၅,၀၈၀,၀၀၀ (၂၄.၉ ရာခိုင်နှုန်း) တွင် ထိုင်းလာအို ၁၄ သန်း နှင့် အခြား လူနည်းစု လာအိုလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသော ထိုင်းလွေလူမျိုး (၄ သိန်းမှ ၅ သိန်းခန့်) ၊ လာအိုလုံ လူမျိုး(၃၅၀,၀၀၀) ၊ လာအို ဝရမ်/ကလန် (၂၀၀,၀၀၀)၊ လာအိုခရမ် (၉၀,၀၀၀) ၊ လာအိုငေါ (၃၀,၀၀၀) နှင့် လာအိုတီ (၁၀,၀၀၀) ဦး (ခ) ခွန်မောင်း ၆ သန်း (၉.၉ ရာခိုင်နှုန်း မြောက်ထိုင်း ဟုလည်းခေါ်သည်)၊ (ဂ) ပက်ထိုင်း ၄.၅ သန်း (၇.၅ ရာခိုင်နှုန်း ၊ တောင်ထိုင်းဟုလည်း ခေါ်သည်)၊ (ဃ) ခမာလျူ ၁.၄သန်း (၂.၃ ရာခိုင်နှုန်း၊ မြောက်ခမာဟုလည်း ခေါ်သည်။) (င) မလေးလူမျိုး ၉၀၀,၀၀၀  (၁.၅ ရာခိုင်နှုန်း) ၊ (စ) ငေါလူမျိုး ၅၀၀,၀၀၀ (၀.၈ ရာခိုင်နှုန်း) ၊ (ဆ) ဖူထိုင်း ၄၇၀,၀၀၀ (ဇ)ကိုင်/ကွေ ၄၀၀,၀၀၀ (ဆွေဟုလည်း ခေါ်သည်) (၀.၇ ရာခိုင်နှုန်း) နှင့် (ဈ) ကရင် ၃၅၀,၀၀၀ ဦး (၀.၆ ရာခိုင်နှုန်း တို့ဖြစ်ကာ &lt;ref name=&quot;CERD/C/THA/1-3&quot; /&gt; တရုတ်မှ ဆင်းသက်သည်မှာ ထင်ရှားသော ထိုင်းတရုတ်လူမျိုး မှာ လူဦးရေ၏ ၁၄% ရှိပြီး &lt;ref name=&quot;West794&quot;&gt;{{citation |author=Barbara A. West |title=Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania |publisher=Facts on File |year=2009 |page=794|isbn=1-4381-1913-5}}&lt;/ref&gt;တရုတ်သွေးစပ်သော ထိုင်းလူမျိုးမှာ လူဦးရေ၏ ၄၀% &lt;ref name=&quot;Theraphan&quot; /&gt; ရှိသည်။ ထိုင်းမလေးလူမျိုးမှာ လူဦးရေ၏ ၃% မျှ ရှိပြီး ကျန်ရှိနေသော သူများမှာ မွန်လူမျိုး၊ ခမာလူမျိုးနှင့် အမျိုးမျိုးသော တောင်တန်းလူမျိုးစုများ ဖြစ်ကြသည်။ နိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကားမှာ ထိုင်းဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး အဓိက ကိုးကွယ်သည့် ဘာသာမှာ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဖြစ်ကာ လူဦးရေ၏ ၉၅% ခန့် ကိုးကွယ်ကြသည်။

အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ ဖြစ်ကြသော မြန်မာနိုင်ငံ၊ လောနိုင်ငံ နှင့် ကမ္ဘောဒီးယား နိုင်ငံတို့အပြင် နီပေါနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံများမှ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများပြားလာသဖြင့် ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံသားမဟုတ်သော လူဦးရေမှာ ၃.၅ သန်း အထိ မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ၂ သန်းမျှသာ ရှိကာ ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် ၁.၃ သန်းသာ ရှိသည်။ &lt;ref&gt;[http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=84844 Thailand: Burmese migrant children missing out on education]. IRIN Asia. 15 June 2009. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120227185950/http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=84844 |date=27 February 2012 }}&lt;/ref&gt; ဗြိတိသျှလူမျိုး ၄၁,၀၀၀ ခန့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|last1=McGeown|first1=Kate|title=Hard lessons in expat paradise|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/6176647.stm|accessdate=1 March 2015|publisher=BBC News|date=14 December 2006|archivedate=11 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511185032/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/6176647.stm}}&lt;/ref&gt;

===လူဦးရေ အများဆုံး မြို့များ===
{{ထိုင်းနိုင်ငံရှိ အကြီးဆုံး မြို့ကြီးများ}}

===ဘာသာစကားများ     ===
ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကားမှာ [[ထိုင်းဘာသာစကား]] ဖြစ်သည်။ ထိုင်းဘာသာစကားသည် တိုင်း-ကဒိုင်း ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး လောဘာသာစကား၊ မြန်မာနိုင်ငံမှ ရှမ်းဘာသာစကား နှင့် တရုတ်နယ်စပ်တောင်ပိုင်းရှိ ဟိုင်နန်ပြည်နယ် နှင့် ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် အသုံးပြုသော လူနည်းစု အသုံးပြုကြသည့် ဘာသာစကားများနှင့် နီးစပ်စွာ ဆင်တူသည်။ ပညာသင်ကြားရေး နှင့် အစိုးရ လုပ်ငန်းများတွင် အသုံးပြုသော အဓိက ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ပြောဆိုကြသည်။ စံနှုန်းအနေနှင့် အလယ်ပိုင်း ထိုင်းလူမျိုးတို့ အသုံးပြုသော ဒေသသုံး ဘာသာစကား ကို အသုံးပြုကြပြီး ထိုင်း အက္ခရာကို အသုံးပြု ရေးသားကြသည်။ ထိုင်းအက္ခရာသည် အဘူဂီဒါ အရေးအသားအမျိုးအစား ဖြစ်ပြီး ခမာအက္ခရာမှ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ထိုင်းအစိုးရမှ ကုလသမဂ္ဂ လူမျိုးအပေါ်မူတည်၍ နည်းမျိုးစုံဖြင့် ခွဲခြားဆက်ဆံမှု ပပျောက်ရေး ဆိုင်ရာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက် နှင့် ပတ်သက်သော ကော်မတီသို့ ပေးပို့သော အစီရင်ခံစာအရ ဘာသာစကား ၆၂ မျိုးကို တရားဝင် အသိအမှတ် ပြုထားသည်။ ထိုအစီရင်ခံစာတွင် လူမျိုးဘာသာစကား ဆိုင်ရာ ပုံစံကို အခြေခံထားပြီး ထိုင်းနိုင်ငံ တရားရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ အခွင့်အရေးနှင့် လွတ်လပ်မှု မြှင့်တင်ရေး ဌာနတွင် ရရှိနိုင်သည်။ &lt;ref name=&quot;CERD/C/THA/1-3&quot;&gt;{{cite book|title=International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination; Reports submitted by States parties under article 9 of the Convention: Thailand|date=28 July 2011|publisher=United Nations Committee on the Elimination of Racial Discrimination|url=http://www.rlpd.go.th/rlpdnew/images/rlpd_1/HRC/CERD%201_3.pdf|accessdate=8 October 2016|language=English with appended Thai government translation|archive-date=9 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009184727/http://www.rlpd.go.th/rlpdnew/images/rlpd_1/HRC/CERD%201_3.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;တောင်ထိုင်း ဘာသာစကားကို တောင်ပိုင်းခရိုင်များတွင် ပြောဆိုကြပြီး မြောက်ထိုင်းဘာသာစကားကို ယခင် သီးခြားနိုင်ငံဖြစ်သည့် လန်နနိုင်ငံတော်၏ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်ခဲ့သော ခရိုင်များတွင် ပြောဆိုကြသည်။ နိုင်ငံတော် လူဦးရေ စာရင်းတွင်မူ ထိုင်းတော်ဝင်အစိုးရ၏ ၂၀၁၁ ခုနှစ် အစီရင်ခံစာတွင် ပါဝင်သော ဘာသာစကား ၆၂ မျိုးလုံးကို အသိအမှတ်ပြုမထားဘဲ ထိုင်းဘာသာကွဲ ၄ မျိုးကိုသာ ဖော်ပြထားပြီး ထိုင်းတိုင်းဒေသကြီးများ ခွဲခြားမှုနှင့် တိုက်ဆိုက်နေသည်။

ထိုင်းနိုင်ငံရှိ အသုံးအများဆုံး လူနည်းစု ဘာသာစကားမှာမှာ အရှေ့မြောက် ခရိုင်များတွင် ပြောဆိုကြသော အီဆန်ဘာသာစကား၏ လောဒေသသုံး ဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ထိုင်းဒေသသုံး ဘာသာစကားဟု တခါတရံ ယူဆကြသော်လည်း အမှန်တကယ်တွင်မူ လောဒေသသုံး ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး ထိုဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသော ဒေသမှာ သမိုင်းကြောင်းအရ လောဘုရင့်နိုင်ငံဖြစ်သော လန်ဆန်နိုင်ငံ၏ တစိတ်တဒေသ ဖြစ်ခဲ့သည်။ တောင်ဘက်စွန်းပိုင်းတွင်မူ မလေး မွတ်စလင်များက ကလန်တန်-ပဌာနီ ဘာသာစကားကို အဓိက အသုံးပြုကြသည်။ ထိုင်းတရုတ်လူမျိုးများသည် တရုတ်စကား မျိုးစုံကို ပြောဆိုကြပြီး တီယိုချူး ဒေသသုံးဘာသာစကားကို အများဆုံး အသုံးပြုကြသည်။

လူမျိုးစု ဘာသာစကားမျိုးစုံကိုလည်း ပြောဆိုကြပြီး ၎င်းတို့တွင် အော်စထရိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ ဖြစ်သော မွန်၊ခမာ၊ ဗီယက်၊ မလာဘရီ နှင့် အော်ရန်အက်စလီ ၊ အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသော ချန် နှင့် မိုကန်၊ တရုတ်-တိဘက်ဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသော လာဝါ၊အခါ နှင့် ကရင်၊ အခြား တိုင်း ဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသော တိုင်းယို၊ ဖူထိုင်း နှင့် ဆယက် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ မုံဘာသာစကားမှာ မုံ-မျန် ဘာသာစကားများတွင် ပါဝင်ပြီး ယခုအခါ ၎င်းဘာသာ သီးခြား ဘာသာစကား မိသားစု အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကြသည်။ 

အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားသည် ကျောင်းများတွင် မသင်မနေရ ဘာသာစကား ဖြစ်သော်လည်း ကျွမ်းကျင်စွာ ပြောတတ်သူ နည်းပါးပြီး အထူးသဖြင့် မြို့ကြီးများ၏ ပြင်ပတွင် ပြောတတ်သူ အလွန်နည်းပါးသည်။

===ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု===
{{bar box
|title=ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၊ ၂၀၁၀ &lt;ref name=CIA /&gt;&lt;ref name=&quot;US Department of State, Thailand&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71359.htm |title=US Department of State, Thailand |publisher=State.gov |accessdate=25 April 2010 |archivedate=12 April 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100412115209/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71359.htm }}&lt;/ref&gt;
|titlebar=#ddd
|left1=ဘာသာတရား
|right1=ရာခိုင်နှုန်း
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]|orange|93.2}}
{{bar percent|[[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]|green|4.9}}
{{bar percent|[[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]|red|0.9}}
{{bar percent|[[ဟိန္ဒူဘာသာ]]|yellow|0.1}}
{{bar percent|ဘာသာမဲ့|grey|0.3}}
}}

ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အဓိက ကိုးကွယ်သော ဘာသာတရားမှာ [[ထေရဝါဒ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် ထိုင်း လူမျိုးသွင်ပြင်လက္ခဏာနှင့် ယဉ်ကျေးမှု၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာကိုးကွယ်မှု၌ အထွန်းကားဆုံး နိုင်ငံများတွင် တစ်နိုင်ငံ အဖြစ်ပါဝင်သည်။ ၂၀၀၀ ခုနှစ် လူဦးရေစာရင်းအရ နိုင်ငံလူဦးရေ၏ ၉၄.၆ ရာခိုင်နှုန်းသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ အဖြစ် ခံယူကြသည်။ အစ္စလာမ်ဘာသာသည် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ဒုတိယမြောက် ကိုးကွယ်မှု အများဆုံး ဘာသာဖြစ်ပြီး လူဦးရေ၏ ၄.၉% မှာ ကိုးကွယ်ကြသည်။&lt;ref name=CIA /&gt;&lt;ref name=&quot;US Department of State, Thailand&quot; /&gt;

[[ထိုင်းနိုင်ငံရှိအစ္စလာမ်ဘာသာ|ထိုင်းနိုင်ငံရှိ အစ္စလာမ်ဘာသာ]]သည်တောင်ဘက်အစွန်ဆုံး ခရိုင်များဖြစ်ကြသော ပဌာနီ၊ ယဲလာ၊ ဆတုံး၊ နရာထီဝပ်ခရိုင်တို့တွင် စုစည်းနေကြပြီး ဆုံခလ နှင့် ချွန်ပွန်းခရိုင်တို့တွင် တစိတ်တဒေသ တွေ့ရှိရသည်။ ခရစ်ယာန်ဘာသာကိုးကွယ်သူများမှာ လူဦးရေ၏ ၀.၉% မျှ ရှိပြီး ကျန်ရှိနေသောသူများမှာ ဆစ်ခ်ဘာသာ နှင့် ဟိန္ဒူဘာသာတို့ကို ကိုးကွယ်ကြကာ မြို့ကြီးများတွင် အများဆုံး တွေ့ရသည်။ အနည်းငယ်မျှသာ ရှိသော်လည်း သမိုင်းကြောင်းအရ အရေးပါသော ရဟူဒီဘာသာ ကိုးကွယ်သူများလည်း ရှိပြီး ၁၇ ရာစုကတည်းက တည်ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

== ယဉ်ကျေးမှု ==
[[File:Phutthamonthon Buddha.JPG|thumb|right|ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာကို အများအပြား ကိုးကွယ်ကြသည်။]]
ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုများအပေါ်တွင် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ကမ္ဘောဒီးယား]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] မှ ယဉ်ကျေးမှုများ၏ လွှမ်းမိုးခြင်းများ အနည်းနှင့် အများဆိုသလို ရှိသည်။ ထိုင်းတို့၏ ရိုးရာတွင် အိန္ဒိယ၊ တရုတ်၊ ကမ္ဘောဒီးယား နှင့် အခြား အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသတို့မှ လွှမ်းမိုးမှုများ ပါဝင်လျက် ရှိသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော် ဘာသာမှာ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဖြစ်ပြီး ခေတ်သစ် ထိုင်းအမျိုးသားရေး လက္ခဏာ၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ထိုင်းဗုဒ္ဓဘာသာသည် အချိန်ကာလ ကြာမြင့်စွာ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာခဲ့ပြီး ဟိန္ဒူဘာသာ နှင့် အန်နီမစ်ဆင် တို့မှ ဆင်းသက်လာသော ယုံကြည်မှုများ ပါဝင်နေသကဲ့သို့ ဘိုးဘေးဘီဘင် ရှိခိုးမှု  လည်း ပါဝင်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပြက္ခဒိန်မှာ ဗုဒ္ဓပြက္ခဒိန်၏ အရှေ့တိုင်း ဗားရှင်းကို အခြေခံပြီး ဂျော်ဂျီယံ ပြက္ခဒိန်ထက် ၅၄၃ နှစ်မျှ စောသည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်သည် ထိုင်းပြက္ခဒိန်တွင် ၂၅၅၈ ခုနှစ် ဖြစ်သည်။

အများအားဖြင့် အသိအမှတ်ပြုခြင်း မခံရသော လူမျိုးစုများစွာတို့သည် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ထိုလူမျိုးစုထဲမှ အချို့မှာ မြန်မာ၊ လော၊ ကမ္ဘောဒီးယား နှင့် မလေးရှားတို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ကြပြီး ရိုးရာ ဒေသခံ ယဉ်ကျေးမှု၊ ထိုင်းအမျိုးသား ယဉ်ကျေးမှုနှင့် နိုင်ငံတကာ ယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးခြင်းများကြားတွင် ညှိနှိုင်းနေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ နိုင်ငံပြင်ပရောက် တရုတ်များမှာလည်း ထိုင်းလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် ဘန်ကောက်မြို့တွင်း နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရှိကြသည်။ ၎င်းတို့ အနေနှင့် ထိုင်းလူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်းသို့ အောင်မြင်စွာ ပေါင်းစပ်နိုင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေး တို့တွင် နေရာယူနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုင်းတရုတ်လူမျိုးတို့၏ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများသည် မိသားစုနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အဆက်အနွယ်များ တူညီကြသော ဝါးကွန်ယက် ဟု ခေါ်သည့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် လုပ်ကိုင်သော နိုင်ငံပြင်ပရောက် တရုတ်တို့၏ စီးပွားရေး ကွန်ယက်၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ကြီးပွားတိုးတက်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Weidenbaum&quot;&gt;{{cite book|author=Murray L Weidenbaum|title=The Bamboo Network: How Expatriate Chinese Entrepreneurs are Creating a New Economic Superpower in Asia|url=https://books.google.com/books?id=pcRlgZttsMUC|date=1 January 1996|publisher=Martin Kessler Books, Free Press|isbn=978-0-684-82289-1|pages=4–8|access-date=18 November 2017|archive-date=1 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160101101038/https://books.google.com/books?id=pcRlgZttsMUC|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[File:Khon Thammasat 20090306 01.jpg|thumb|right|ထိုင်းဖျော်ဖြေပွဲများတွင် ခွန် ဇာတ်မှာ စတိုင်အကျဆုံး ဖြစ်သည်။]]
ထိုင်းတို့၏ ရိုးရာနှုတ်ဆက်မှု ဝိုင်း တွင် လူနှစ်ယောက် တွေ့ဆုံရာတွင် အငယ်မှ စတင် နှုတ်ဆက်လေ့ ရှိကြသည်။ အချင်းချင်း လက်ဆုပ်ကိုင်၍ လက်ချောင်းကို အပေါ်ထောင်ကာ ဦးခေါင်းကို ညွှတ်၍ လက်ထိပ်များကို ထိကြပြီး ယောက်ျားလေး ဖြစ်ပါက ဆဝါဒီခပ်ဟု နှုတ်ဆက်၍ မိန်းကလေးဖြစ်ပါက ဆဝါဒီခါ ဟု ရေရွတ်ကြသည်။ အသက်ကြီးသူမှ ထိုအတိုင်းပင် တုံ့ပြန်ကြသည်။ လူမှု အဆင့်အတန်း နှင့် အစိုးရ အဖွဲ့အတွင်း ရာထူး အစရှိသည်တို့ပေါ်မူတည်၍လည်း မည်သူက ဝိုင်း စတင်ပြုလုပ်မည်ဆိုသည်ကို ဆုံးဖြတ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ခရိုင်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးထက် အသက်ကြီးသူဖြစ်သော်လည်း တွေ့ဆုံသည့် အခါတွင် လာရောက်လည်ပတ်သူမှ စတင်၍ အရိုအသေပေးလေ့ရှိသည်။ ကလေးများ အနေဖြင့် ကျောင်းသွားရန် အိမ်မှထွက်ခွာမည်ဆိုပါက မိဘများအား ဝိုင်းပြုလုပ်၍ လေးစားသမှုကို ပြသရန် သင်ကြားထားကြသည်။ ဝိုင်းသည် အခြားသူအား လေးစားမှုအား ပြသသည့် လက္ခဏာ ဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယ နှင့် နီပေါတို့မှ နာမဆတေး နှင့် အလားသဏ္ဌန်တူသည်။

အခြားသော အာရှယဉ်ကျေးမှုများ ကဲ့သို့ပင် ဘိုးဘေးဘီဘင်များအား လေးစားခြင်းသည် ထိုင်းတို့၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှု၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ထိုင်းတို့သည် ဧည့်ဝတ်ကျေပွန်ပြီး ရက်ရောသော လူမျိုးများ ဖြစ်သော်လည်း လူမှုအဆင့်အတန်းနှင့် ပတ်သက်၍လည်း စိတ်ခံစားမှု ပြင်းထန်သည်။ ထိုင်းယဉ်ကျေးမှုတွင် အသက်ကြီးခြင်းသည် အဓိကဖြစ်သည်။ အသက်ကြီးသူများမှ မိသားစု ဆုံးဖြတ်ချက်များ နှင့် အခမ်းအနားများတွင် အဓိက အရေးပါလေ့ ရှိသည်။ အစ်ကိုကြီး အစ်မကြီးများမှ ညီညီမများပေါ်တွင် တာဝန်ရှိသည်ဟု ခံယူကြသည်။

ထိုင်းတို့တွင် ရိုင်းသည်ဟု ယူဆသော အပြုအမူမှာ တစ်စုံတစ်ဦး၏ ဦးခေါင်းကို ထိခြင်းနှင့် ခြေထောက်ဖြင့် ညွှန်ပြခြင်းတို့ ဖြစ်ပြီး ခေါင်းသည် အမြင့်မြတ်ဆုံး နေရာဟု ယူဆကြကာ ခြေထောက်ကို အဆင့်နိမ့်သည်ဟု ယူဆကြသည်။

===ဟင်းလျာများ===
ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဟင်းလျာများတွင် ချို၊ချဉ်၊စပ်၊ငံ၊ခါး ဟူသော အရသာ ငါးမျိုး ရောနှောပါဝင်နေသည်။ ထိုင်းဟင်းလျာများ၏ အဓိကပါဝင်သော ပစ္စည်းများမှာ ကြက်သွန်ဖြူ၊ ငရုတ်သီး၊ သံပရာရည်၊ စပါးလင်၊ နံနံပင်၊ ဂျင်းတက်၊ ထန်းလျက် နှင့် ငံပြာရည် တို့ ဖြစ်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အဓိက အစားအစာမှာ ထမင်း ဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် ဟွမ်မာလီ ထမင်းဟု ခေါ်သော စံပယ်ဆန် ဖြစ်ကာ အစားအစာအားလုံး နီးပါး၏ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဆန်အများဆုံး တင်ပို့ခဲ့သော နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ထိုင်းများသည် လူတစ်ယောက်လျှင် တစ်နှစ် ဆန် အိတ် ၁၀၀ ခန့် စားသုံးလေ့ ရှိသည်။ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတွင် ရှိသော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဆန်စပါး သုတေသန တက္ကသိုလ် (အိုင်အာရ်အာရ်အိုင်) တွင် ထိုင်းနိုင်ငံမှ ဆန်စပါးမျိုးစိတ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ ကျော်အား သိမ်းဆည်းထားသည်။ ထိုင်းဘုရင်သည် အိုင်အာရ်အာရ်အိုင်၏ တရားဝင် နာယက ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.irri.org/media/facts/pdfs/THAILAND.pdf |title=Cooperation of IRRI and Thailand |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050630115646/http://www.irri.org/media/facts/pdfs/THAILAND.pdf |archivedate=30 June 2005 |df= }}&amp;nbsp;{{small|(38.7&amp;nbsp;KB)}}&lt;/ref&gt;

===မီဒီယာ===
လတ်တလောတွင် ထိုင်းလူ့အဖွဲ့အစည်း၌ ဘာသာစကားမျိုးစုံဖြင့် ရရှိနိုင်သော သတင်းစာများ နှင့် မီဒီယာများ၏ လွှမ်းမိုးမှု ရှိသည်။ လက်ရှိ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိနေသော အင်္ဂလိပ် သတင်းစာအချို့နှင့် အမျိုးမျိုးသော ထိုင်းနှင့် တရုတ်ဘာသာ သတင်းစာများ ရှိသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံရှိ ရေပန်းစားသော မဂ္ဂဇင်းများသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ သတင်းခေါင်းစီးများကို စတိုင်ထုတ် ဖော်ပြလေ့ ရှိကြသည်။ ဘန်ကောက်ရှိ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းကြီးများသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ နှင့် လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ကြသည့်အပြင် အခြားဘာသာများဖြင့်လည်း လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ကြသည်။

ထိုင်းနိုင်ငံသည် အရှေ့တောင်အာရှ၏ အကြီးဆုံး သတင်းစာ ဈေးကွက်ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေသော သတင်းစာအရေအတွက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၃ သန်းခန့် ရှိသည်။ ဘန်ကောက်မြို့ အပြင်ဘက် နိုင်ငံအပေါ်ပိုင်းတွင်ပင် မီဒီယာ ဖွံ့ဖြိုးမှု ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ထိုင်းအများပြည်သူဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ရေးဌာန၏ ၂၀၀၃-၂၀၀၄ မီဒီယာလမ်းညွှန်စာအုပ် အရ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အရှေ့မြောက်ပိုင်းဒေသ အီဆန်ရှိ ခရိုင် ၁၉ ခုတွင် သတင်းစာ ၁၁၆ စောင် နှင့် အခြား ရေဒီယို၊ ရုပ်မြင်သံကြားနှင့် ကေဘယ်လ် ချန်နယ်များ ရှိသည်။ ထို့နောက်တွင် ဘွန်ကန်ခရိုင်ကို ထပ်မံထည့်သွင်းလိုက်သည့်အခါ ခရိုင် ၂၀ ခု ဖြစ်သွားသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် မေလ ၂၂ ၇က် စစ်အာဏာသိမ်းမှု အပြီးတွင် မီဒီယာများ နှင့် ဖော်ထုတ်ပြသခွင့် မျိုးစုံတို့အား တင်းကြပ်စွာ တားမြစ်မှု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။

===အတိုင်းအတာစနစ်===
ထိုင်းနိုင်ငံသည် ယေဘုယျအားဖြင့် မက်ထရစ်စနစ်ကို အသုံးပြုပြီး မြေနေရာနှင့် ပတ်သက်လျှင် ရိုးရာ အတိုင်းအတာစနစ်ကို အသုံးပြုကြကာ အဆောက်အဦးများတွင် သုံးကြသော သစ် နှင့် ရေပိုက်ပစ္စည်းများ အတွက် ဗြိတိသျှစနစ်ကို မကြာခဏအသုံးပြုလေ့ ရှိကြသည်။ နှစ်များကို ဘီအီး (ဗုဒ္ဓနှစ်) ဟု ခေါင်းစဉ်တပ်လေ့ ရှိပြီး ပညာရေး၊ အစိုးရ ရုံး လုပ်ငန်း၊ အစိုးရ လုပ်ငန်း၊ စာချုပ်ပေါ် နှင့် သတင်းစာခေါင်းစီးများတွင် ဖော်ပြလေ့ ရှိကြသည်။ ဘဏ်လုပ်ငန်း တွင် အနောက်တိုင်းနှစ်ကို စံနှုန်း အဖြစ် အသုံးပြုပြီး စီးပွားရေးလုပ်ငန်း၊ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး လုပ်ငန်းများတွင်လည်း အသုံးပြုမှု မြင့်တက်လာသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cockatoo.com/english/thailand/thailand-weights-measures.htm |title=Weights and measures in Thailand |publisher=Cockatoo.com |date=17 December 1923 |accessdate=25 April 2010 |archivedate=10 October 2017 |archiveurl=https://wayback.archive-it.org/all/20171010141820/http://asiatour.com/thailand-regions-2009/ }}&lt;/ref&gt;

== အားကစား ==
[[File:Muay Thai match in Bangkok, Thailand.jpg|right|thumb|မွေထိုင်းသည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အထိမ်းအမှတ် အာကစားနည်း ဖြစ်သည်။]]
မွေထိုင်းသည် ကစ်ဘောက်ဆင် အားကစားနည်း၏ ထိုင်းပုံစံ ဖြစ်ပြီး ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အထိမ်းအမှတ် အားကစားနည်းလည်း ဖြစ်သည်။ ထိုကစားနည်းတွင် ကစားဝိုင်းအတွင်း ခြေထောက်၊လက်သီး၊ ဒူး နှင့် တံတောင်တို့ကို အသုံးပြုပြီး အနောက်တိုင်း လက်ဝှေ့တွင် အသုံးပြုသော လက်အိတ်ကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ထိုင်းတို့သည် အိုလံပစ် လက်ဝှေ့အားကစားတွင် ဆုတံဆိပ်များ ဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့သည်။

ယနေ့ခေတ် ထိုင်းလူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် ဘောလုံး အားကစားသည် လူစိတ်ဝင်စားသော အားကစားစာရင်း၌ မွေထိုင်းကို ကျော်တက်သွားခဲ့သည်။ ထိုင်းအမျိုးသား ဘောလုံးအသင်းသည် အေအက်ဖ်စီ အာရှဖလားတွင် ခြောက်ကြိမ် ပါဝင်ကစားခဲ့ပြီး ၁၉၇၂ ခုနှစ် တွင် ဆီမီးဖိုင်နယ် အထိ တက်ရောက်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံသည် အာရှဖလားကို ၁၉၇၂ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၀၇ ခုနှစ် ၂ ကြိမ် လက်ခံကျင်းပခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံ၊မလေးရှားနိုင်ငံ၊ ဗီယက်နမ် နိုင်ငံတို့နှင့် ပူးတွဲအိမ်ရှင် အဖြစ် လက်ခံကျင်းပခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုင်းလူမျိုးများ အနေနှင့် ၎င်းတို့စိတ်ကြိုက် အင်္ဂလိပ် ပရီးမီးယားလိဂ် ဘောလုံးအသင်းအား ရုပ်မြင်သံကြားရှေ့တွင် အားပေးနေခြင်း နှင့် လမ်းမပေါ်တွင် အသင်းဝတ်စုံ ဝတ်၍ လျှောက်သွားနေခြင်းတို့မှာ အထူးအဆန်း မဟုတ်ပေ။ ယခင်က ပျော်ရွှင်စွာ ကစားခဲ့ကြပြီး တစ်ချိန်က အပြိုင်အဆိုင်ကစားခဲ့ကြသော ကစားနည်းမှာ စွန်လွှတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

[[File:RajamangalaStadium.jpg|thumb|right|[[ရာဇမင်္ဂလာ အမျိုးသားအားကစားကွင်း|ရာဇမင်္ဂလာအားကစားကွင်း]]]]

ဘော်လီဘောသည် လူကြိုက်များသော ကစားနည်းအဖြစ် အလျင်အမြန် တိုးတက်လျက် ရှိသည်။ ထိုင်း အမျိုးသမီးအသင်းသည် ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲ၊ ကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲ၊ ကမ္ဘာ့ဂရင်းပရီ အာရှ ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲ တို့တွင် ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့သည်။ အာရှ ချန်ပီယံ အဖြစ် ၂ ခါ ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့ပြီး အာရှဖလား တစ်ကြိမ် ရရှိခဲ့သည်။ အမျိုးသမီး ဘော်လီဘောအသင်း အောင်မြင်သည်နှင့် အမျှ အမျိုးသားအသင်းသည်လည်း တိုးတက်မှုများ ရှိနေခဲ့သည်။

ခြင်းလုံး ကစားခြင်းသည် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် အခြေပြုသော ကစားနည်း ဖြစ်ပြီး ကစားသမားများ အနေနှင့် ကြိမ်ခြင်းလုံးကို ခြေထောက်၊ ဒူး၊ ရင်ဘတ် နှင့် ခေါင်းတို့ဖြင့်သာ ထိခွင့် ရှိသည်။ ပိုက်ကျော်ခြင်း သည်လည်း ခြင်းလုံး ကစားနည်းပင် ဖြစ်ပြီး ဘော်လီဘောနှင့် ဆင်တူသည်။ ကစားသမားများ အနေနှင့် ဘောလုံးကို ပိုက်ပေါ်မှ ကျော်၍ ပြိုင်ဘက်၏ အခြမ်းရှိ မြေကြီးကို ထိစေရန် အားစိုက် ကြိုးပမ်းရသည်။ အခြား အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံများတွင်လည်း ရေပန်းစားသော ကစားနည်း ဖြစ်သည်။ ပိုက်ကျော်ခြင်းနှင့် ဆင်တူပြီး ခြေထောက်ဖြင့်သာ ထိရသော ကစားနည်းကို ဘူကာဘော ဟု ခေါ်သည်။

စနူကာ ကစားနည်းသည်လည်း လတ်တလောနှစ်များတွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၌ လူကြိုက်များ ရေပန်းစားလာခဲ့ပြီး ထိုင်းစနူကာ ကစားသမား ဂျိမ်းစ် ဝပ်တနာ၏ ၁၉၉၀ ခုနှစ်များ အတွင်း အောင်မြင်မှုကြောင့် ကစားနည်း အပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု တိုးပွားလာစေခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite news |last=Hodgson |first=Guy |date=18 April 1993 |title=Snooker: A storm coming in from the East: Thailand doesn't boast many world-beating sportsmen. But over the next fortnight James Wattana might just become one |url=http://www.independent.co.uk/sport/snooker-a-storm-coming-in-from-the-east-thailand-doesnt-boast-many-worldbeating-sportsmen-but-over-the-next-fortnight-james-wattana-might-just-become-one-guy-hodgson-reports-1455940.html |newspaper=The Independent |location=London |accessdate=25 January 2015 |archivedate=25 September 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925232536/http://www.independent.co.uk/sport/snooker-a-storm-coming-in-from-the-east-thailand-doesnt-boast-many-worldbeating-sportsmen-but-over-the-next-fortnight-james-wattana-might-just-become-one-guy-hodgson-reports-1455940.html }}&lt;/ref&gt; ထိုင်းနိုင်ငံမှ မွေးထုတ်ပေးခဲ့သော အခြားထင်ရှားသော ကစားသမားများမှာ ရာချာရိုသင်း ရိုသာယပ်၊ နော့ပွန် ဆိမ်ခန်း နှင့် ဒီချာဝတ် ပွန်ဂျိမ် တို့ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thenational.ae/business/industry-insights/finance/south-east-asians-proving-high-earners-on-the-tables |title=South East Asians proving high earners on the tables |last1=Goyder |first1=James |date=11 January 2014 |website=[[thenational.ae]] |accessdate=25 January 2015 |archivedate=15 March 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150315063122/http://www.thenational.ae/business/industry-insights/finance/south-east-asians-proving-high-earners-on-the-tables }}&lt;/ref&gt;

ထိုင်းအမျိုးသား ရက်ဂ်ဘီသမဂ္ဂသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အဆင့် ၆၁ ဖြစ်လာပြီးနောက် ရက်ဂ်ဘီ အားကစားသည်လည်း တိုးတက် လာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.irb.com/unions/union=11000019/index.html |title=International Rugby Board – THAILAND |publisher=International Rugby Board |accessdate=25 April 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928002735/http://www.irb.com/unions/union%3D11000019/index.html |archivedate=28 September 2011 |df= }}&lt;/ref&gt; ထိုင်းနိုင်ငံသည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ၈၀ ဝယ်လ်သာဝိတ်တန်း ရက်ဂ်ဘီပြိုင်ပွဲကို ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး အကြိမ် အိမ်ရှင် အဖြစ် လက်ခံကျင်းပခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;[http://nationmultimedia.com/2005/07/19/sport/index.php?news=sport_18070310.html The Nation] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110425010652/http://nationmultimedia.com/2005/07/19/sport/index.php?news=sport_18070310.html |date=25 April 2011 }}, 19 July 2005&lt;/ref&gt;ထိုင်းနိုင်ငံ ရက်ဂ်ဘီ သမဂ္ဂမှ ပြည်တွင်းတွင် ကျင်းပသော ပြိုင်ပွဲများတွင် တက္ကသိုလ်များ နှင့် အခြား အဖွဲ့အစည်းများ ပါဝင်ကြပြီး ၎င်းတို့တွင် ချူလာလောင်ကောင်း တက္ကသိုလ်၊ မဟာဆာရာခမ်းတက္ကသိုလ်၊ ကာဆဲဆပ်တက္ကသိုလ်၊ ဆုံခလမင်းသားတက္ကသိုလ်၊ သာမာဆပ် တက္ကသိုလ်၊ ရန်းဆစ်တက္ကသိုလ်၊ ထိုင်းရဲတပ်ဖွဲ့၊ ထိုင်းကြည်းတပ်၊ ထိုင်းရေတပ်၊ တော်ဝင်ထိုင်းလေတပ် တို့ ပါဝင်သည်။ ထိုပြိုင်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ကြသော ဒေသခံ အားကစား အသင်းများမှာ ဘန်ကောက်ဗြိတိသျှ ကလပ်၊ တောင်ပိုင်းသား အားကစားကလပ် (ဘန်ကောက်) နှင့် တော်ဝင်ဘန်ကောက် အားကစားကလပ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ 

ထိုင်းနိုင်ငံသည် ဂေါက်သီး အားကစားနည်းအတွက် လူကြိုက်များ သွားရောက်ရာ နေရာဖြစ်သဖြင့် အာရှ၏ ဂေါက်သီးမြို့တော်ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.golfasia.com/golfthailand.php |title=Golf in Thailand by |publisher=Golfasia.com |accessdate=25 April 2010 |archivedate=1 May 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100501195122/http://www.golfasia.com/golfthailand.php }}&lt;/ref&gt; ဂျပန်၊ ကိုရီးယား၊ စင်ကာပူ၊ တောင်အာဖရိက နှင့် အနောက်နိုင်ငံများမှ ဂေါက်သီးရိုက် အားကစားသမား အများအပြားကို ဆွဲဆောင်နိုင်သဖြင့် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ နှစ်စဉ် လာရောက်ကစားလေ့ ရှိကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |author=Chawadee Nualkhair |url=https://www.reuters.com/article/lifestyleMolt/idUSTRE56913I20090710 |title=Thailand woos foreign golfers with sun, sand traps |agency=Reuters |accessdate=25 April 2010 |date=10 July 2009 |archivedate=15 July 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090715051308/http://www.reuters.com/article/lifestyleMolt/idUSTRE56913I20090710 }}&lt;/ref&gt; ဂေါက်သီးရိုက် ကစားနည်းမှာ အလယ်အလတ်တန်းစား နှင့် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများ အကြားတွင် အထူးသဖြင့် ရေပန်းစားလာခဲ့ပြီး တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ကမ္ဘာ့အဆင့်မီ ဂေါက်ကွင်း ၂၀၀ ကျော်ရှိသည်။ အမာတာ စပရင်း ကန်းထရီး ကလပ်၊ အယ်လ်ပိုင်း ဂေါက်သီးနှင့် အားကစား ကလပ်၊ ထိုင်း ကန်းထရီး ကလပ် နှင့် ဘလက်မောင်းတိန်း ဂေါက်ကလပ် တို့မှာ ပီဂျီအေ နှင့် အယ်လ်ပီဂျီအေ ပြိုင်ပွဲများကို လက်ခံကျင်းပေးလေ့ ရှိသည်။

ဘတ်စကက်ဘော ကစားနည်းမှာလည်း အထူးသဖြင့် ကြေးစားအားကစား ကလပ် အဆင့်တွင် တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ချန်ထိုင်းလန်း ဆလမ်မာ အသင်းမှ ၂၀၁၁ ခုနှစ် အာဆီယံ ဘတ်စကက်ဘောလိဂ် ချန်ပီယံပွဲတွင် အနိုင်ရခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.aseanbasketballleague.com/teams/view/6/chang-thailand-slammers |title=Chang Thailand Slammers – AirAsia ASEAN Basketball League |publisher=aseanbasketballleague.com |accessdate=2 June 2012 |archivedate=5 June 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120605045404/http://www.aseanbasketballleague.com/teams/view/6/chang-thailand-slammers }}&lt;/ref&gt; ထိုင်းနိုင်ငံ အမျိုးသား ဘတ်စကက်ဘော အသင်းအတွက် အအောင်မြင်ခဲ့ဆုံး နှစ်မှာမူ ၁၉၆၆ ခုနှစ် အာရှအားကစားပွဲတွင် ငွေတံဆိပ်ရခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.best-basketball-tips.com/thailand-basketball.html |title=Thailand Basketball |publisher=best-basketball-tips.com |accessdate=2 June 2012 |archivedate=1 May 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120501100255/http://www.best-basketball-tips.com/thailand-basketball.html }}&lt;/ref&gt;

နိုင်ငံအတွင်း အားကစား အခြေခံ အဆောက်အအုံများ ဖွံ့ဖြိုးလာသဖြင့် အခြားသော အားကစားနည်းများမှာလည်း တဖြည်းဖြည်း ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။ ပြီးခဲ့သော နွေရာသီ အိုလံပစ် အားကစားပွဲ ၂ ခုတွင် အလေးမ နှင့် တိုက်ကွမ်ဒို အားကစားများတွင် အောင်မြင်မှုများ ရခဲ့သဖြင့် ထိုင်းနိုင်ငံအတွက် ဆုတံဆိပ်ရနိုင်သော အားကစားနည်းမှာ လက်ဝှေ့ တစ်မျိုးတည်း မဟုတ်တော့ကြောင်း ပြသနိုင်ခဲ့သည်။

===အားကစားရုံများ===
သာမာဆပ် အားကစားရုံသည် ဘန်ကောက်ရှိ ဘက်စုံ အားကစားရုံ ဖြစ်သည်။ လက်ရှိတွင် ဘောလုံးပြိုင်ပွဲများ အတွက်သာ အများအားဖြင့် အသုံးပြုကြသည်။ ပရိသတ် ၂၅,၀၀၀ ဦး ဆံ့သည်။ သာမာဆပ် တက္ကသိုလ်၏ ရန်းဆစ်နယ်မြေတွင် တယ်ရှိသည်။ ၁၉၉၈ ခုနှစ် အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ အတွက် တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ဘန်ကောက်မြို့ ဒီမိုကရေစီ အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အအုံကို တည်ဆောက်ခဲ့သော ခရစ်စတီးယားနီ နှင့် နေးလ်ဆင် ကုမ္ပဏီမှ တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ 

[[ရာဇမင်္ဂလာ အမျိုးသားအားကစားကွင်း|ရာဇမင်္ဂလအားကစားကွင်း]]သည် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် အကြီးဆုံးသော အားကစားကွင်း ဖြစ်ပြီး ပရိသတ် ၆၅,၀၀၀ ဦး ဝင်ဆံ့သည်။ ဘန်ကောက်မြို့ ဘန်ကာပီတွင် တည်ရှိသည်။ ၁၉၉၈ ခုနှစ် အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲအတွက် ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ထိုင်းအမျိုးသားဘောလုံးအသင်း၏ အိမ်ကွင်း ဖြစ်သည်။

လူသိများသော လုမ္ဗနီ လက်ဝှေ့ကစားကွင်းသည် ၁၉၅၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက် တွင် ၎င်း၏ နောက်ဆုံး မြွေထိုင်း ပြိုင်ပွဲကို လက်ခံကျင်းပခဲ့သည်။ တော်ဝင်ထိုင်းကြည်းတပ်မှ စီမံခန့်ခွဲသော ထိုကစားကွင်းသည် ၁၉၅၆ ခုနှစ် မတ်လ ၁၅ ရက်တွင် မြွေထိုင်း ပြိုင်ပွဲကို ကျင်းပပြီးနောက် တရားဝင် အားကစားရုံ အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၁ ရက်တွင် ရမ်အင်ထရာလမ်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး နေရာအသစ်တွင် ပရိသတ် ၃,၅၀၀ အထိ ကြည့်ရှုနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံခြားသားများ အနေနှင့် ပွဲကြည့်ရန် ဘတ် ၁,၀၀၀ မှ ၂,၀၀၀ အထိ ပေးရပြီး ထိုင်ခုံနေရာပေါ်တွင် မူတည်၍ ဈေးကွာသွားသည်။ &lt;ref&gt;{{cite news|title=End of an era for Muay Thai at Lumpini|url=http://www.bangkokpost.com/breakingnews/393517/end-of-an-era-as-lumpini-boxing-stadium-closes-its-doors-on-friday|accessdate=6 February 2014|newspaper=Bangkok Post|date=6 February 2014|archivedate=10 October 2017|archiveurl=https://wayback.archive-it.org/all/20171010141109/https://www.bangkokpost.com/archive/end-of-an-era-as-lumpini-boxing-stadium-closes-its-doors-on-friday/393517}}&lt;/ref&gt;

==နိုင်ငံတကာ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်များ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! အဖွဲ့အစည်း
! စစ်တမ်း
! အဆင့်
|-
| ဟယ်ရီတေ့ချ် ဖောင်ဒေးရှင်း
| စီးပွားရေး လွတ်လပ်မှု ညွှန်းကိန်း
| ၁၇၉ တွင် ၆၀
|-
| အေ.တီ.ကီယာနီ / နိုင်ငံခြားရေးရာပေါ်လစီ မဂ္ဂဇင်း
| ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုနေရာ ညွှန်းကိန်း ၂၀၁၁&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.atkearney.com/research-studies/global-services-location-index|title=Global Services Location Index – A.T. Kearney|date=3 December 2013|publisher=|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203023241/http://www.atkearney.com/research-studies/global-services-location-index|archivedate=3 December 2013|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
| ၅၀ တွင် ၇
|-
| [[နယ်စည်းမခြား သတင်းထောက်များအဖွဲ့]]
| ၂၀၁၄ ခုနှစ် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သတင်းစာ လွတ်လပ်မှု ညွှန်းကိန်း 
| ၁၈၀ တွင် ၁၃၀
|-
| အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပွင့်လင်းမြင်သာမှုအဖွဲ့
| ခြစားမှု ညွှန်းကိန်း
| ၁၇၉ တွင် ၈၀
|-
| [[ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစဉ်]]
| [[လူထုဖွံ့ဖြိုးရေးညွှန်းကိန်းနိုင်ငံများစာရင်း| လူထုဖွံ့ဖြိုးရေး ညွှန်းကိန်း]]
| ၁၈၇ တွင် ၈၉
|-
| [[ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးဖိုရမ်]]
| ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ပြိုင်ဆိုင်နိုင်မှု အဆင့် (၂၀၀၈)
| ၁၃၄ တွင် ၃၄&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.weforum.org/pdf/gcr/2008/rankings.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090324201926/http://www.weforum.org/pdf/gcr/2008/rankings.pdf |archivedate=24 March 2009 |year=2008 |accessdate=12 September 2008 |work=World Economic Forum |publisher=weforum.org |title=Global Competitiveness Report 2008–2009|format=PDF}}&lt;/ref&gt;
|-
| ကမ္ဘာ့ ရွှေကောင်စီ
| ရွှေအရံထားရှိမှု (၂၀၁၀)
|  ၁၁၁တွင် ၂၄
|-
| အိတ်ချ်အက်စ်ဘီစီ အင်တာနေရှင်နယ်
| နိုင်ငံခြားသား ကျွမ်းကျင်ဝန်ထမ်း မေးမြန်းမှု စစ်တမ်း (၂၀၁၂)
|  ၃၀ တွင် ၂&lt;ref name=&quot;Expat Explorer Survey 2012&quot;&gt;{{cite web|title=Expat Explorer Survey 2012|url=http://www.expatexplorer.hsbc.com/files/pdfs/overall-reports/2012/report.pdf|work=Expat|publisher=HSBC Group|accessdate=24 October 2012|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121021125221/http://www.expatexplorer.hsbc.com/files/pdfs/overall-reports/2012/report.pdf|archivedate=21 October 2012|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|}

== ဆက်စပ် ဖတ်ရှုရန် ==

* [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အစိုးရ|ထိုင်းနိုင်ငံအစိုးရ]]
* [[ထိုင်းအောက်လွှတ်တော်]]
* [[ထိုင်းအထက်လွှတ်တော်]]
* [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]]

== ကိုးကား ==
{{reflist|2}}


{{ပထဝီဝင်တည်နေရာ
|Centre={{THA}}
|North={{MYA}} {{LAO}}
|Northeast={{LAO}}
|East={{LAO}}&lt;br&gt;{{KHM}}
|Southeast=[[ထိုင်းပင်လယ်ကွေ့]]
|South= {{MYS}}
|Southwest=[[ကပ္ပလီပင်လယ်]]
|West={{MYA}}
|Northwest={{MYA}}
}}

{{ASEAN}}
{{အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ}}


[[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ|*]]
[[ကဏ္ဍ:အာဆီယံအသင်းဝင်နိုင်ငံများ]]
[[ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှရှိ နိုင်ငံများ]]
[[ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]]</text>
      <sha1>0ai0j418f1ljzdbrg7ewx5wjzttiwoa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂျီအက်စ်အမ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3553</id>
    <revision>
      <id>1056364</id>
      <parentid>849812</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T22:06:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-53770-77</username>
        <id>149054</id>
      </contributor>
      <origin>1056364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12796" sha1="7w9hcagmz2nxexty03nybyllmdkx0ym" xml:space="preserve">[[File:GSMLogo.svg|thumb|200px|ဂျီအက်စ်အမ် လိုဂိုသည် စံသတ်မှတ်ချက်နှင့် ကိုက်ညီသော လက်ကိုင်ဖုန်းများနှင့် ကိရိယာများကို လွယ်ကူစွာ သိရှိနိုင်သော သက်သေသက္ကာယပင်ဖြစ်သည်။]]
'''ဂျီအက်စ်အမ်''' ({{lang-en|GSM}}) ဆိုသည်မှာ ရွေ့လျားဆက်သွယ်ရေးအတွက် တကမ္ဘာလုံးနှင့်သက်ဆိုင်သောစနစ် (Global System for Mobile Communication) ကို အတိုကောက်ခေါ်ဝေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုစနစ်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် [[လက်ကိုင်ဖုန်း]]များနှင့် ပတ်သက်၍ လူကြိုက်အများဆုံးစနစ်ဖြစ်သည်။ ထိုစနစ်၏ သုံးစွဲမှု ကို မြှင့်တင်သည့်အဖွဲ့ဖြစ်သော ဂျီအက်စ်အမ် အဖွဲ့ (GSM Association) ၏ ခန့်မှန်းချက်အရ ကမ္ဘာ့ လက်ကိုင်ဖုန်းဈေးကွက်၏ ၈၂ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဂျီအက်စ်အမ်စနစ်ကို အသုံးပြုနေသည်ဟု သိရသည်။ ဂျီအက်စ်အမ်ကို နိုင်ငံနှင့် နယ်မြေ ၂၁၂ခုနှင့်အထက်တွင် လူပေါင်း ၃ ဘီလီယံကျော်က သုံးစွဲနေကြသည်။ သူ၏နေရာတကာတွင် ရှိနေမှုကြောင့် လက်ကိုင်ဖုန်း အော်ပရေတာ ကုမ္ပဏီများတွင် နိုင်ငံတကာကွန်ယက်များအတွင်းလှည့်လည် အသုံးပြုခြင်း(international roaming) သည် အလွန်တွင်ကျယ်လာကာ ဖုန်းဝန်ဆောင်မှု ကို ရယူထားသူတို့ကို ကမ္ဘာ၏နေရာတော်တော်များများတွင် သုံးစွဲခွင့် ရရှိစေသည်။ ဂျီအက်စ်အမ်သည် သူ၏ရှေ့က စနစ်များနှင့် ကွာခြားမှုမှာ အချက်ပြလှိုင်း ထုတ်လွှတ်မှု (signalling)နှင့် စကားပြောချယ်နယ် (speech channels)မှာ ဒီဂျစ်တယ်စနစ်ကို သုံးထားခြင့်ဖြစ်ပြီး ထိုအကြောင်းကြောင့် ဂျီအက်စ်အမ်အား ဒုတိယမျိုးဆက် ရွေ့လျားဖုန်းစနစ် (2G) ဟုသတ်မှတ်ကြသည်။ အချက်အလက်ဆက်သွယ်ရေးနှင့်ပတ်သက်၍လည်း စနစ်အပေါ်တွင် လွယ်ကူစွာ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်စေသည်။

ဂျီအက်စ်အမ် စနစ်ကို နေရာတကာတွင် အသုံးပြုခြင်းသည် အသုံးပြုသူနှင့် ကွန်ယက်ကို စီမံခန့်ခွဲသူ နှစ်ဦးနှစ်ဖက်စလုံးကို အကျိုးရှိစေသည်။ အသုံးပြုသူများအနေဖြင့် ဖုန်းကို ပြောင်းလဲရန်မလိုပဲ လှည့်လည်သွားလာရင်း ဖုန်းလိုင်း(carrier) ကို ပြောင်းလဲအသုံးပြု နိုင်ပြီး ကွန်ယက်စီမံခန့်ခွဲသူများ အနေနှင့်မူ ဂျီအက်စ်အမ်စနစ်အတိုင်း လိုက်နာပြုလုပ်ထားသော မည်သည့် စက်ကိရိယာရောင်းချသူထံမှ မဆို စက်ကိရိယာများ ရွေးချယ်ဝယ်ယူနိုင်ခြင်းကြောင့် အကျိုးဖြစ်ထွန်းစေသည်။ ဂျီအက်စ်အမ်စနစ်မှ ကွန်ယက်ဖုန်းလိုင်းများတွင် ဈေးသက်သာစွာ ဆယ်သွယ်နိုင်သော အမှာစကား အတိုကောက်ပိုဆောင်နိုင်သည့် ဝန်ဆောင်မှု သို့မဟုတ် အက်စ်အမ်အက်စ် (Short message service or SMS) ကို အစဦးတီထွင်ခဲ့ပြီး ယခုအခါ အခြားရွေ့လျားဖုန်း စံသတ်မှတ်ချက် များတွင်လည်း ထိုဝန်ဆောင်မှု ကိုရရှိနိုင်ပြီဖြစ်သည်။ အခြားသော အကျိုးကျေးဇူးမှာ ဂျီအက်စ်အမ် စံသတ်မှတ်ချက်အတွင်း၌ တကမ္ဘာလုံးတွင် သုံးနိုင်သော အရေးပေါ် တယ်လီဖုန်း နံပါတ် ၁၁၂ ပါဝင်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ထိုအချက်ကြောင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ခရီးသွားလာသူများအနေဖြင့် ဒေသဆိုင်ရာ အရေးပေါ်နံပါတ်ကို သိရန်မလိုပဲ အရေးပေါ်ဝန်ဆောင်မှုများသို့ လွယ်ကူစွာ ဆက်သွယ်၍ ရနိုင်သည်။

စံသတ်မှတ်မှု၏ ဗားရှင်းအသစ်များသည် နဂိုမူလ ဂျီအက်စ်အမ်ဖုန်းများဖြင့် ဆီလျော်ကိုက်ညီမှုရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ၉၇ခုနှစ် ထုတ်ဝေသော စံသတ်မှတ်မှုတွင် ပက်ကက် အချက်အလက်များကို [[အထွေထွေ ပက်ကက် ရေဒီယိုစနစ်]] (General Packet Radio Service (GPRS)) ကို အသုံးပြု၍ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး ၉၉ခုနှစ် စံသတ်မှတ်မှုတွင် ပိုမို၍ မြန်ဆက်သော အချက်အလက်ထုတ်လွှတ်မှု ကို ဂျီအက်စ်အမ် ဆင့်ကဲဖြစ်ပေါ်လာမှုအတွက် တိုးတက်ပြောင်းလဲထားသော အချက်အလက်ထုတ်လွှတ်မှုနှုန်း (Enhanced Data Rates for GSM Evolution (EDGE)) ကို စတင်မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။

== သမိုင်းကြောင်း ==
၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် [[ဥရောပ]]ဆိုင်ရာ စာတိုက်နှင့် ဆက်သွယ်ရေး စီမံခန့်ခွဲမှု ကွန်ဖရင့် (European Conference of Postal and Telecommunications Administrations (CEPT)) မှ Groupe Spécial Mobile (GSM) အဖွဲ့ကို ဥရောပတခွင်လုံးတွင် အသုံးပြု နိုင်မည့် စံသတ်မှတ်မှု ကို အကောင်အထည်ဖော်ရန်အတွက် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် တူညီသော ဆယ်လူလာ [[တယ်လီဖုန်း]]စနစ်ကို ဥရောပတခွင်တွင် အသုံးပြု နိုင်ရေးကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် နိုင်ငံပေါင်း ၁၃ နိုင်ငံ မှ အပြန်အလှန်နားလည်မှု ဆိုင်ရာ သဘောတူညီမှု စာချွန်လွှာကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။

၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ဂျီအက်စ်အမ်၏ တာဝန်ဝတ္တရားများကို ဥရောပ ဆက်သွယ်ရေး စံသတ်မှုတ်မှု အဖွဲ့အစည်း (European Telecommunications Standards Institute (ETSI)) သို့ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့ပြီး ဂျီအက်စ်အမ်စနစ်နှင့် ပတ်သက်သော အသေးစိတ်အချက်အလက်များ၏ ပထမအဆင့်ကို ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် စတင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ပထမဆုံး ဂျီအက်စ်အမ် ကွန်ယက်ကို ဖင်လန်နိုင်ငံ ရေဒီယိုလင်ဂျာ (Radiolinja)တွင် စတင်အသုံးပြုခဲ့ပြီး နည်းပညာဆိုင်ရာ အခြေခံအုတ်မြစ်ကို အဲရစ်ဆင် (Ericsson) မှ တွဲဖက်ထိန်းသိမ်းရေး လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်အကုန်သို့ ရောက်သောအခါတွင် အသုံးပြုသူ ၁ သန်းသည် နိုင်ငံပေါင်း ၄၈ နိုင်ငံမှ ကွန်ယက်ဖုန်းလိုင်း ၇၀ မှ စီမံလုပ်ဆောင်သော ဂျီအက်စ်အမ်ဖုန်းကွန်ယက်များတွင် အသုံးပြုနေကြပြီဖြစ်သည်။

== နည်းပညာဆိုင်ရာ အသေးစိတ်အချက်များ ==

ဂျီအက်စ်အမ်သည် ဆယ်လူလာကွန်ယက် ဖြစ်သည်။ အဓိပ္ပာယ်မှာ ရွေ့လျားတယ်လီဖုန်းသည် အနီးဆုံးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ဆဲလ် များကို ရှာဖွေခြင်းဖြင့် ကွန်ယက်သို့ ဆက်သွယ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဂျီအက်စ်အမ် ကွန်ယက်များမှာ ကြိမ်နှုန်း အတန်းအစား ၄ မျိုးကို အသုံးချထုတ်လွှင့်သည်။ ဂျီအက်စ်အမ်ကွန်ယက် အများစုမှာ ၉၀၀ မက်ဂါဟတ်ဇ် သို့မဟုတ် ၁၈၀၀ မက်ဂါဟတ်ဇ် လှိုင်းမီတာ ကို အသုံးပြုလေ့ရှိကြသည်။ ကနေဒါနှင့် အမေရိကန် အပါအဝင်အချို့ နိုင်ငံများတွင်မူ ထိုလှိုင်းမီတာများကို ခွဲတမ်းချပြီး ဖြစ်သဖြင့် ၈၅၀ မက်ဂါဟတ်ဇ် နှင့် ၁၉၀၀ မက်ဂါဟတ်ဇ်များကို အသုံးပြုကြသည်။

[[စကင်ဒီနေးဗီးယား]] ကဲ့သို့သော အချို့နိုင်ငံများတွင် ပထမမျိုးဆက် စနစ်များတွင် အသုံးပြုသော ၄၀၀ မက်ဂါဟတ်ဇ် နှင့် ၄၅၀ မက်ဂါဟတ်ဇ် လှိုင်းမီတာများကို အသုံးပြုနေသည်ကို ရှားရှားပါးပါး တွေ့နိုင်သည်။

[[Category:မိုဘိုင်းဆက်သွယ်ရေး နည်းပညာ]]</text>
      <sha1>7w9hcagmz2nxexty03nybyllmdkx0ym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စက်ရုပ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3820</id>
    <revision>
      <id>1056363</id>
      <parentid>735869</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T21:37:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1056363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14059" sha1="nussqfnb0nvc239kyn30nvkk8gs8q65" xml:space="preserve">[[ဖိုင်:ASIMO 2nd-gen model dancing.jpg|thumb|စက်ရုပ် ကခုန်ခြင်း]]
'''စက်ရုပ်'''ဆိုသည်မှာ စက်မှု သို့မဟုတ် လူသားတို့ အတုအယောင်ပြုလုပ်ထားခြင်းဖြင့် လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ဆောင်ရွက်သော အရာဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုနိုင်သည်။ စက်ရုပ်သည် အသွင်သဏ္ဌာန် အားဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ လှုပ်ရှားသွားလာပုံအားဖြင့်သော်လည်းကောင်း မိမိဘာသာမိမိ သွားလာလှုပ်ရှား လုပ်ကိုင်နေသည် ဟူသော အထင်အမြင်မျိုးကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

မည်သို့သော စက်မျိုးကို စက်ရုပ်အဖြစ်သတ်မှတ်နိုင်သည် ဆိုသော အချက်ကို ဆွေးနွေးငြင်းခုံနေဆဲဖြစ်သော်လည်း ပုံမှန်အားဖြင့် စက်ရုပ်သည် အောက်ပါအချက်အလက်များထဲမှ အကုန်လုံးမဟုတ်စေကာမူ အချို့သောအချက်အလက်များဖြင့် ကိုက်ညီသင့်သည်။
* ရွေ့လျားသွားလာနိုင်ခြင်း
* စက်မှုနည်းဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လက်များရှိခြင်း
* ပတ်ဝန်းကျင်ကို အာရုံခံနိုင်ခြင်း နှင့် ကိုင်တွယ်နိုင်ခြင်း
* လူနှင့်တိရစ္ဆာန်တို့ကို အတုခိုးသော အပြုအမူများကိုပြုလုပ်နိုင်ခြင်း တို့အား ယျေဘူယအားဖြင့် သတ်မှတ်ကြသည်။

== စက်ရုပ်၏ သွင်ပြင်လက္ခဏာများကို သတ်မှတ်ခြင်း ==
စက်ရုပ်နှင့် ပတ်သက်၍ တသမတ်တည်းရှိသော အမြဲတမ်းမှန်ကန်သော အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် မရှိသော်လည်း အောက်ပါအချက်အလက်များထဲမှ အချို့ သို့မဟုတ် အကုန်လုံးသော အချက်အလက်များဖြင့် ကိုက်ညီသင့်သည်။
* သဘာ၀အတိုင်း ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမဟုတ်ပဲ လူသားမှ ဖန်တီးထားခြင်း။
* ပတ်ဝန်းကျင်ကို အာရုံခံနိုင်ခြင်း နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ အရာဝတ္ထုများကို ကိုင်တွယ်နိုင်ခြင်းနှင့် ထိတွေ့မှုပြုနိုင်ခြင်း။
* ကြိုတင်ထည့်သွင်းထားသော ပရိုဂရမ်အားဖြင့်သော်လည်းကောင်း အလိုအလျောက်ထိန်းချုပ်မှုအားဖြင့်သော်လည်းကောင်း ၎င်း၏ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရွေးချယ်မှုပြုနိုင်သော စွမ်းရည်ရှိခြင်း။
* ကြိုတင်ချမှတ်ထားသောအစီအစဉ် ([[ပရိုဂရမ်]]) များထည့်သွင်းနိုင်ခြင်း
* အတည့် သို့မဟုတ် လည်ပတ်သော ဝင်ရိုးတစ်ခုဖြင့် ရွေ့လျားနိုင်ခြင်း
* တိကျသောရွေ့လျားမှုဖြင့် Coordinate System အတွင်း ရွေ့လျားနိုင်ခြင်း
* ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိဖြင့် လူ၏ကိုယ်စားလှယ်ပမာ ဆောင်ရွက်ဟန် ပေါ်ပေါက်ခြင်း

'''စက်ရုပ်'''ဆိုရာတွင် [[လူ]]၊ [[ခွေး]] စသည့် [[သက်ရှိ]]တစ်မျိုးမျိုးနှင့် နီးစပ်စွာတူညီနေရမည်ဟု အထင်ရှိတတ်ကြသော်လည်းထိုသို့မဟုတ်ပါ။ စက်မှုလုပ်ငန်းသုံး[[စက်ရုပ်]]အများစုမှာ လုပ်ငန်းခွင်များတွင် အဆင်ပြေချောမွေ့စွာ အလိုအလျောက် ထိန်းသိမ်းလုပ်ဆောင်နိုင်ခြင်း စွမ်းရည်ပါရှိသော စက်လက်တုများဖြစ်ပြီး ထုတ်ကုန်ကိုတွင်ကျယ်စွာ ထုတ်ပေးနိုင်ရေးအတွက် အလျဉ်းသင့်သလို တည်ဆောက် ထားကြရသည်။ ထို့အပြင် [[ရူပဗေဒ]]၊ [[ဓာတုဗေဒ]] စမ်းသပ်မှုများ၊[[နျူကလိယ|နယူကလိယား]] ကဲ့သို့သော လူသားတို့အတွက် အန္တရာယ်ရှိစေနိုင်သည့် လုပ်ငန်းများတွင် တွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြုနေကြသည်။

== သမိုင်းကြောင်း ==
လူသားတို့သည် အစစ်နှင့်ခွဲခြားမရအောင်တူညီပြီး သာလွန်သောစွမ်းရည်အချို့ပါဝင်သည့် ယန္တယားစက်ရုပ်အမျိုးမျိုး (စက်လူရုပ်၊ စက်ဆင်ရုပ်၊ စက်မြင်းပျံ) စသည်တို့ကို တီထွင် ခိုင်းစေအသုံးခြနိုင်ရန် ရှေးအခါကပင်မြှော်လင့်ချက်ရှိခဲ့ကြသည်။
ခေါမတိုင်း၊ ရောမတိုင်း ဌာနီများတွင် (မဟာဘူတ) ယန္တယားနည်းပညာများ စကောမ စသည့်ဆန်းပြားသော အလိုအလျောက်လှုပ်ရှားနိုင်သည့် ယန္တယားနည်းပညာရပ်များကို စီရင်နိုင်သူ တတ်မြောက်ကျွမ်းကျင်သူတို့ရှိကြပြီး အလွန်သိုသိပ်လျှို့ဝှက်စွာနေထိုင်ကြသည်ဟု အယူရှိသည်။

== ရိုဘော့ ==
စက်ရုပ်ဟု သိထားကြသည့် Robot စကားလုံးကို ၁၉၂ဝ-ပြည့်နှစ်က ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားလူမျိုး စာရေးဆရာ Karel Capek, R.U.R သည် သူရေးသားသည့် ''Rossum’s Universal Robots'' ပြဇာတ်ဇာတ်လမ်းတွင်စတင် သုံးနှုန်းခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ''Robota' ဆိုသော စကားလုံးမှ ဆင်းသက်လာ၍ ချက်ဘာသာစကားအရ '''အလုပ်ကို ငြီးငွေ့ဖွယ် တကုပ်ကုပ် လုပ်နေရသူ''' (သို့မဟုတ်) '''မြေကျွန်တစ်ဦး၏ အလုပ်များ''' ဖြစ်ပြီး စလိုဗက်ခ်ဘာသာစကားအရ '''အလုပ်''' ဖြစ်သည်။ ၎င်းဇာတ်လမ်းသည် စိတ်ကူးယဉ် သိပ္ပံဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ် ဖြစ်သည်။ ရိုဘော့သည် ခေတ်သစ် စကားအရ အလိုအလျောက် အလုပ်လုပ်နိုင်သော စက်ရုပ် ဖြစ်သည်။
&lt;ref&gt;သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာ ဂျာနယ်၊ အမှတ်(၁၉)၂၀၀၆-ခု၊ မတ်လ&lt;/ref&gt;

== ယနေ့ခေတ် ==
စက်ရုပ်အသုံးပြုမှုမှာ အကြမ်းအားဖြင့် [[အာရှတိုက်]]တွင် ကမ္ဘာ့စက်ရုပ်များအာလုံး၏တစ်ဝက်ခန့်၊ဥရောပတိုက်တွင် ၃၂% ၊[[မြောက်အမေရိကတိုက်]]တွင် ၁၆% ၊ဩစတေးလီးယားတွင် ၁% နှင့် အာဖရိကတွင် ၁% ခန့် ရှိကြသည်။ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ စက်ရုပ်များမှာ တစ်ကမ္ဘာလုံးတွင် ရှိသော စက်ရုပ်များ၏ ၃၀% ခန့်ပင်ရှိသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိနိုင်ငံများထက် ဂျပန်နိုင်ငံမှာ စက်ရုပ်များ ပိုမိုပိုင်ဆိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ အမှန်တကယ်လည်း ဂျပန်နိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ စက်ရုပ်လောကတွင် ဦးဆောင်နေသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ဂျပန်နိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ စက်ရုပ်မြို့တော် ဖြစ်သည်ဟု ဂျပန်များက ပြောဆိုကြသည်။[[File:TOPIO 3.jpg|thumb|200px|ပင်ပေါင် ကစားနိုင်သော လူသားစက်ရုပ်]] 
ဂျပန်နိုင်ငံနှင့် [[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ]]တွင် နောင်တွင် စက်ရုပ်များ၏ အတွေးအခေါ်များက တိုးမြင့်အောင် ဆောင်ရွက်လိုကြသည်။ တရုတ်နိုင်ငံသည် စက်ရုပ်နည်းပညာတိုးတက်မှုမှာ အမေရိက၊ ဥရောပတိုက်တို့ထက် နောက်ကြသော်လည်း ဂျပန်နိုင်ငံနှင့် တောင်ကိုးရီးယားနိုင်ငံတို့၏ စက်ရုပ် တိုးတက်ထုတ်လုပ်ရေးအပေါ် ရိုးသားစွာ မြင်ကြောင်းထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်။ အရှေ့အာရှတွင် (ဂျပန်၊တောင်ကိုရီးယား၊ [[တရုတ်]] ) တို့တွင် စက်ရုပ်များသည် လူတို့ကဲ့သို့ အသိဉာဏ်ရှိ၍ သက်ကြီးရွယ်အိုများအား ကူညီနိုင်မည်၊ ကလေး သူငယ်များဖြင့် ကစားနိုင်မည် သို့ ကလေးသူငယ်များအား သင်ပြထိန်းကြောင်းနိုင်မည် အစရှိသည် တို့ကို ပြုလုပ်နိုင်လာသည်အထိ တိုးတက်လာလိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။

သို့သော် အနောက်နိုင်ငံများကမူ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေကြသကဲ့သို့ ရှိသည်။၎င်းတို့၏ အယူအဆမှာ နောင်တွင် စက်ရုပ်များသည် လူသားများနေရာတွင် အစားထိုးနေရာယူလာမည် ဟူသော အတွေးများအား [[ရုပ်ရှင်]]၊ စာအုပ်များကဲ့သို့သော မီဒီယားများမှ တဆင့် ဖော်ပြနေကြသည်။ လေ့လာစောင့်ကြည့်သူအချို့က လူသားများ၏အနာဂတ် အား စက်ရုပ်များက ခြိမ်းခြောက်လာနိုင်သည့်ဟု ယူဆကြသည်။

==အခြားကြည့်ရန်==
[[စက်ရုပ် ဥပဒေ သုံးရပ်]]

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
* Robot [http://en.wikipedia.org/wiki/Robot]
* Simple English [http://www.simple.wikipedia.org/Robot]{{Dead link|date=January 2021 }}
* Wikimyanmar [https://web.archive.org/web/20250610130158/http://www.wikimyanmar.co.cc/wiki/index.php?title=%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B1%E1%80%98%E1%80%AC%E1%82%94]

[[Category:နည်းပညာ]]</text>
      <sha1>nussqfnb0nvc239kyn30nvkk8gs8q65</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သန်းဆွေ (စာရေးဆရာ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6484</id>
    <revision>
      <id>1056361</id>
      <parentid>891391</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T21:35:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-53770-77</username>
        <id>149054</id>
      </contributor>
      <origin>1056361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21331" sha1="c0w8w5jni2l1skst3f6tmjl41p1gkcv" xml:space="preserve">{{Infobox person
|name= သန်းဆွေ
|birth_date= ၁၉၂၆ ခုနှစ်
|birth_name= သန်းဆွေ၊ (ငယ်မည်)ကျောက်တိုင်
|birth_place= [[ရန်ကုန်မြို့]]၊[[ကမာရွတ်မြို့နယ်]]
|death_date = ၁၄ ဧပြီ ၁၉၆၄ ခုနှစ်
|education=
|ethnicity= 
|height=
|home_town=
|image= File:ThanSwe.jpg
|image_size= 150px
|occupation= စာရေးဆရာ
|module=  
|nationality= {{flag|MYA}}
|parents= ဦးဘသောင်း၊ ဒေါ်တင့်
|spouse =ဒေါ်သန်းစိန်
|children= မောင်မျိုးသန်း&lt;br&gt;မောင်ကျော်လင်း &lt;br&gt;မခင်သက်ဆွေ
|religion= [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
}}

'''သန်းဆွေ''' သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာတစ်ဦးဖြစ်၍ ဂီတနှင့် ရုပ်ရှင်နယ်ပယ်များတွင်လည်း ဝင်ရောက်ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့၍ လူသိများထင်ရှားသည်။

== ဘဝအကျဉ်း ==
ရန်ကုန် ကမာရွတ်တွင် အဖ ဦးဘသောင်း၊ အမိ ဒေါ်တင် တို့က ၁၉၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၂ ရက် (စံပြ ဦးတင်ဦး၏ &quot;မြန်မာ စာရေး ဆရာ အဘိဓာန်&quot; နှင့် သန်းဆွေ စာစု စာရင်း တွင်မူ ၁၉၂၄ ဟု ဖော်ပြသည်။) ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားသည်။ ဒုတိယမြောက် သား ဖြစ်သည်။ ငယ်မည် ကျောက်တိုင်၊ မူလ အမည် သန်းရွှေ ဖြစ်၏။

ငယ်စဉ် ကတည်း ကပင် ကျောင်းစရိတ်ကို ကိုယ်တိုင် ရှာဖွေကာ ကိုယ်ထူး ကိုယ်ချွန် ပညာ သင်ကြား ခဲ့ရသူ ဖြစ်သည်။ စံပယ်ပန်း ကိုယ်တိုင် သီကုံး ရောင်းခဲ့ ဖူးသည်။ သတင်းစာ ရောင်းခဲ့ ဖူးသည်။ ပန်းတိမ်ပညာ သင်ယူခဲ့ဖူးသည်။ ဂျပန် ခေတ်တွင် ဂျပန်စာ သင်ယူပြီး ဂျပန် စကားပြန် အဖြစ် တနင်္သာရီတိုင်း အနှံ့ ရောက်ခဲ့ ဖူးသည်။ ဂျပန် ခေတ်တွင်ပင် ငယ်မည် &quot;သန်းရွှေ&quot; ကို &quot;သန်းဆွေ&quot; အဖြစ် ပြောင်း၏။ သို့သော် အမည် တွင်ခြင်း မရှိ။ &quot;ငါ့အသက် အစိတ် ကျရင် ငါရေးတဲ့ စာတွေကို ပုံနှိပ် စာလုံး အဖြစ်ကို ရောက်အောင် လုပ်မယ်&quot; ဟု အသက် ၁၃ နှစ်သား အရွယ် ကတည်းက ကြုံးဝါး ခဲ့သည်။ ဂျပန်ခေတ် လက်ရေး စာစောင် တို့၌ ဝတ္ထုတို၊ ကဗျာ စသည်တို့ ရေးသော အခါ &quot;မင်းလွင်&quot; ကလောင် အမည် တပ်ခဲ့သည်။


စစ်ပြီး ခေတ်တွင် ရှေးဦးစွာ ပေါ်ထွန်း ထင်ရှား လာကြသည့် လူငယ် ကလောင်ရှင် များတွင် တယောက် အပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ စာရေး ဆရာ ဒါရိုက်တာ သုခ၏ 'ချမ်းသာ စာစောင်' မှ နေ၍ ပထမဆုံး လက်ရာ '''ချစ်ကြွေးမပြေ'''ကို ၃ဝ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၆ တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ တည်းဖြတ်သူ သုခက '''မင်းလွင်''' ဟူသော ကလောင် အမည်ကို မကြိုက် သဖြင့် မိမိ ကိုယ်ကို မိမိ မှည့်ထားသော '''သန်းဆွေ''' အမည် တပ်ခဲ့၏။ ဝတ္ထု အဖုံးတွင် &quot;သုခ၏ ဝတ္ထုကို နှစ်သက် သူတိုင်း ဤဝတ္ထုကို မုချ ကြိုက်ရမည်&quot; ဟု သဘော ပါရှိသော စာတန်း ကလေး ရေးထိုး ထား၏။ '''ချစ်ကြွေးမပြေ''' သည် ကြားဖူးသည့် နိုင်ငံခြားမှ အဖြစ်အပျက် တခုကို အခြေတည်ကာ ရေးသား ထားခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ '''ချစ်ကြွေးမပြေ''' ဝတ္ထု ဖြစ်ပင် စတင် ကျော်ကြား လူကြိုက် များလာခဲ့၏။ ဤသို့ဖြင့် အသက် ၂ဝ အရွယ်တွင် စာပေလောက၌ စတင် ခြေချခဲ့လေသည်။


'''ချစ်ကြွေးမပြေ'''ထုတ်ဝေ ပြီးနောက် အရှေ့တိုင်း မဂ္ဂဇင်းတိုက် တွဲဖက် အယ်ဒီတာ ဦးစိန်မောင် ထံတွင် ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းနှင့် ဆိုင်ရာ များကို လေ့လာ ဆည်းပူးရင်း ဂျာနယ်ကျော်သို့ ဝတ္ထု ကလေးများ ရေးသား ပေးပို့သည်။ ထို့နောက် အရှေ့တိုင်း မဂ္ဂဇင်းမှ ထွက်ခဲ့ကာ ချမ်းသာ စာစောင်တွင် တွဲဖက် ထုတ်ဝေသည့် ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင်ပင် စာပေလောကထဲသို့ ခြေစုံပစ် ဝင်ခဲ့သည်။


ချမ်းသာ စာစောင်ကို ရှုမဝ ပုံနှိပ် စက်တွင် ရိုက်နှိပ် နေစဉ် စာပဒေသာကို ကူညီ လုပ်ကိုင် ပေးခဲ့သည်။ ချမ်းသာ စာစောင် ရပ်သွားသော အခါ စာပဒေသာတွင် စိတ်ရော ကိုယ်ပါ မြှုပ်နှံ လုပ်ကိုင် ခဲ့ပြန်သည်။ ဤတွင် [[တင့်တယ်]]နှင့် ဆုံတွေ့ခဲ့ရာမှ အနောက်တိုင်း စာပေ လောကနှင့် ဆုံစည်း ခဲ့ရသည်။ ဝတ္ထုရေးနည်း အတတ်ပညာ စာအုပ်များကို ဖတ်ခဲ့ ရသည်။ [[တက်တိုး]]နှင့် တွေ့သည့် အခါ ကမ္ဘာ့ဂန္ဓဝင် စာအုပ် များနှင့် ဆုံရ ပြန်သည်။ မကြာမီပင် '''ချစ်သုံးလီ''' ဝတ္ထုကို ထုတ်ဝေ ခဲ့ပြန်ရာ ထိပ်တန်းသို့ ရောက်ရှိ စေသည် အထိ အောင်မြင် ခဲ့ပေသည်။ အလွမ်း ဝတ္ထုရေး ဆရာဟု အသိအမှတ် ပြုလာ ရတော့သည်။


၁၉၄၇ ခု ဇွန်လ [[ရှုမဝ ရုပ်စုံမဂ္ဂဇင်း]] စတင် ထုတ်ဝေသော အခါ ရှုမဝ ဝိုင်းတော်သား၊ ၁၉၄၇ ခု မတ်လတွင် ရှုမဝ လခစား စာရေး ဆရာ၊ ၁၉၄၇ ခု အောက်တိုဘာ လကုန်တွင် ပဒေသာ မဂ္ဂဇင်းသို့ ရောက်ပြန်သည်။ ၁၉၄၈ ခု အောက်တိုဘာ လလောက်တွင် သွေးသောက် မဂ္ဂဇင်း၊ ဒီဇင်ဘာတွင် သွေးသောက် မဂ္ဂဇင်းမှ ပြန်ထွက်ကာ ၁၉၄၉ ဇန်နဝါရီတွင် ရှုမဝ၌ အလုပ် ပြန်ဝင် ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် အရှေ့တိုင်း မဂ္ဂဇင်း၊ ချမ်းသာ စာစောင်၊ စာပဒေသာ၊ သွေးသောက်၊ ဘာသာပြန် မဂ္ဂဇင်း၊ မြဝတီ၊ သောတရှင် စသည့် စာစောင် မဂ္ဂဇင်းကြီး များတွင် အယ်ဒီတာ အဖြစ် ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်။


စီးပွားရေး၊ ရှေ့ဆောင်၊ ဗမာ့ခေတ်၊ မိုးကြိုး၊ ကြေးမုံ စသည့် သတင်းစာ များတွင်လည်း အယ်ဒီတာအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅ဝ ပြည့် မြန်မာ နိုင်ငံ စာရေးဆရာ အသင်း စာပေပြိုင်ပွဲတွင် စာပေဆု ရွှေတံဆိပ် ချီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။


ဂီတ၌လည်း စိတ်ဝင်စား လေရာ တယောထိုး ကျွမ်းကျင် သည့်ပြင် တေးသီချင်းများ ရေးဖွဲ့ ခဲ့သည်။ [[ဂီတနက်သန် ကိုစောညိန်း]]၊ [[အောင်လင်း]] တို့နှင့် တွဲဖက် အသံ လွှင့်ခဲ့သည်။ 'လာလုလုငေး' နှင့် 'ချစ်တဲ့သူရဲ့ ရင်ခွင်' ရုပ်ရှင် များတွင် ပါဝင် သရုပ်ဆောင် ခဲ့သည်။ ရန်ကင်း ရုပ်ရှင်၊ ရန်ကုန် ရုပ်ရှင် စသည့် ရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီ များတွင် ရုပ်ရှင် ဝတ္ထု ဇာတ်ညွှန်းများ ရေးပေး ခဲ့သည်။ စာပေ၊ ဂီတ၊ ရုပ်ရှင်၊ အနုပညာ နယ်ပယ်တွင် လူသိများ ထင်ရှား ခဲ့ပေသည်။ လူတိုင်း အပေါ် စေတနာ ထားတတ်ပြီး ပျော်ပျော်ပါးပါး နေထိုင် တတ်သူ ဖြစ်၍ လူတိုင်း၏ ချစ်ခင် လေးစားမှုကို ခံယူရသူ ဖြစ်သည်။


ထင်ရှားသည့် စာပေ လက်ရာ အချို့မှာ ချစ်ကြွေးမပြေ (၁၉၄၆ - ၁၉၆ဝ)၊ ကြွေလု သည်းငယ်ကို (၁၉၄၇)၊ ချစ်သုံးလီ (၁၉၄၇၊ ၁၉၆ဝ)၊ မေ့ရက်နိုင်တယ် (၁၉၄၇)၊ ဖုန်းမေ့ လေသလား (၁၉၄၈)၊ မြသွေး (၁၉၄၉၊ ၁၉၆၁)၊ နှောင် (၁၉၄၉၊ ၁၉၅၉)၊ သံသာလေ ကမ်းတိုင် (၁၉၅ဝ၊ ၁၉၆၁)၊ ကြုံခဲ့တယ် (၁၉၅၄)၊ တနေဝင် (၁၉၆ဝ)၊ ပုလဲ [The Pearl by John Steinbeck] (နှစ်တွဲ၊ ၁၉၆ဝ)၊ ချစ်ထံတျာရှင် (၁၉၆ဝ)၊ ၁၉၆၁ တွင် ချစ်ခြင်း ကရုဏာ၊ ချစ်မိ ပြန်တော့လည်း၊ ချစ်မိုး ချစ်မြေ၊ တသက်လျာ၊ တောစံပယ်၊ တုံ့ကာဝဋ်တင်၊ ပိုးဖျက်တဲ့ ပန်း၊ ဘယ်သော အခါမှ။ ၁၉၆၂ တွင် နှင်းကြွင်းအုံ့ပျ၊ ပေါ်နွေလဝယ်၊ ယု (ဒု အကြိမ်)၊ ခရောင်းတော (၁၉၆၃)၊ တို့ ဖြစ်ကြသည်။ &quot;မြန်မာ ဝတ္ထု သမိုင်းကို လေ့လာ ဆန်းစစ်သည့် နေရာတွင် မြန်မာ ဝတ္ထုများ တိုးတက် ဖြစ်ထွန်းမှုကို ဝေဖန် သုံးသပ်သည့် နေရာတွင် ဤဝတ္ထု (သံသာလေ ကမ်းတိုင်) ကို ခြွင်းချန် ထားခဲ့၍ မဖြစ် နိုင်ပေ&quot; ဟု မလိခက သုံးသပ် ပြ၏။ &quot;ခလုတ် ကန်သင်း တို့ဖြင့် ပေါများ လှသော ဤလောကကို 'ခရောင်းတော' ဟု နာမည် ပေးထားသည် ကိုတော့ ကျွန်မ သဘော ကျသည်&quot; ဟု [[ခင်နှင်းယု]]က မှတ်ချက် ပေးသည်။ သူကိုယ်တိုင် ကမူ ဆမ္မား ဆက်မွန်၏ ဝတ္ထုများကို အတုယူသည်။ ဂျပန် ဝတ္ထု၊ ကဗျာ၊ ယဉ်ကျေးမှု အနုပညာကို နှစ်သက်သည်ဟု ဖွင့်ဟခဲ့သည်။ အမြူတေ ဝတ္ထုတို ပေါင်းချုပ် ကိုလည်း (၁၉၆?) ထုတ်ဝေခဲ့သည်။

== ဘဝနိဂုံး ==
၁၄ ဧပြီ ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် အင်းယားကန်၌ ရေနစ် ကွယ်လွန်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီး ဒေါ်သန်းစိန်၊ သား မောင်မျိုးသန်း (၁ဝ နှစ်)၊ မောင်ကျော်လင်း (၈ နှစ်)နှင့် သမီး မခင်သက်ဆွေ (၅ နှစ်) တို့ ကျန်ရစ် ခဲ့သည်။ &quot;လောကတွင် အန္တရာယ် အကင်းဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ယောက် ဖြစ်သည်&quot; ဟူ၍ လေးမြင့်က ဆိုသည်။ &quot;အလွမ်း စာရေးဆရာ ကလေးကို ကျွန်တော်တို့ လွမ်းနေကြ ရဦးမည်&quot; ဟု [[သော်တာဆွေ]]က တမ်းတခဲ့သည်။ &quot;နာမည်ကျော် အလွမ်း ဝတ္ထု စာရေးဆရာ သန်းဆွေသည် ဧပြီ ၁၄ ရက်နေ့ သင်္ကြန် အကြတ်နေ့က အင်းယားကန်တွင် ရေနစ် ကွယ်လွန်သွားရာ သန်းဆွေ ကျင်လည်ရာ စာပေ လောက၊ ဂီတ လောက၊ ရုပ်ရှင် လောက၊ စာနယ်ဇင်း လောက တစ်ခုလုံး ယူကျူံး မရ ဖြစ်ကာ သန်းဆွေ၏ နေအိမ်နှင့် သတင်းစာတိုက် များသို့ လူမစဲအောင် လာရောက် မေးမြန်းလျက် ရှိကြသည်&quot; ဟု ၁၇ - ၄ - ၆၄ နေ့ထုတ် [[မြန်မာ့ အလင်း]] သတင်းစာတွင် ဖော်ပြ ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;ရာပြည့် ဦးစိုးညွန့် စုစည်း တည်းဖြတ်သော '၂ဝ ရာစု မြန်မာ စာရေး ဆရာ ၁ဝဝ အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကျုဉ်း' စာအုပ်' (၂ဝဝ၅ ခု၊ ဇူလိုင်)&lt;/ref&gt;
== ရေးသား ပြုစုခဲ့သော စာအုပ်များ ==
၁။ မေ့ရက်နိုင်တယ် ၁၉၄၇

၂။ နှောင်း ၁၉၅၉

၃။ လက်ရွှေးစင် ဝတ္တုရှည်ညွန့်ပေါင်း ၁၉၅၉

၄။ ချစ်ထံတျာရှင် ၁၉၅၉

၅။ ချစ်သုံးလီ ၁၉၆၀ 

၆။ ချစ်ကြွေးမပြေ ၁၉၆၀

၇။ ချစ်ခြင်းကရုဏာ ၁၉၆၁

၈။ ချစ်မိုးချစ်မြေ ၁၉၆၁

၉။ တနေဝင် ၁၉၆၁

၁၀။ တသက်လျာ ၁၉၆၁

၁၁။ တောစပယ် ၁၉၆၁

၁၂။ တုံ့ကာဝဋ်တင် ၁၉၆၁

၁၃။ ပိုးဖျက်တဲ့ပန်း ၁၉၆၁

၁၄။ ဘယ်သောအခါမှ ၁၉၆၁

၁၅။ မြသွေး ၁၉၆၁

၁၆။ သံသာလေကမ်းတိုင် ၁၉၆၁

၁၇။ စိန်ပိန်းနီနီ ၁၉၆၁

၁၈။ နှင်းကင်းအုံ့ပျ ၁၉၆၂

၁၉။ ယု ၁၉၆၂

၂၀။ ပေါ်နွေလဝယ် (ရွှေမြိတ်သောင်းတင်နှင့် တွဲရေး) ၁၉၆၂

၂၁။ ပုလဲ (ဘာသာပြန်) ၁၉၆၂

၂၂။ သားတို့ ရုပ်ရည် ၁၉၆၃

၂၃။ ခရောင်းတော ၁၉၆၃

၂၄။ တမိုးသောက်လျှင် (ဘာသာပြန်)

၂၅။ ထိုင်းနိုင်ငံ

၂၆။ မိန်မလှရိပ်မြုံ

၂၇။ ရွယ်နုချိန်

၂၈။ ဝေးပေါ့ … ဝေးပေါ့ (ဘာသာပြန်)

၂၉။ အမြုတေ

== စာညွှန်း ==
# မလိခ။ မြန်မာ ဝတ္ထု အညွှန်း (၁)။ စာ ၂၁၆ - ၂၁၉။
# စံပြ တင်ဦး။ မြန်မာ စာရေး ဆရာ အဘိဓာန်။ စာ ၃၃၁ - ၃၃၃။
# တင့်တယ်။ ရက်စက်လွန်းသော အင်းယား၊ ရှုမဝ (မေ ၁၉၆၄)။ စာ ၂၄ - ၂၆။
# မောင်ဆွေတင့်။ ကြွေကာ နွမ်းလေပြီ၊ ရှုမဝ (မေ ၁၉၆၄)။ စာ ၃၁ - ၃၆။
# ခင်နှင်းယု။ ခရောင်းတောမှ ရုတ်ခြည်း ထ၍၊ ရှုမဝ (ဇွန် ၁၉၆၄)။ စာ ၁၅၄ - ၁၇၃။
# ငွေတာရာ။ စာချစ်သူ၊ ရှုမဝ (မေ ၁၉၆၅)။ စာ ၃၁ - ၃၄။
# မောင်နေဝင်း။ ခရောင်းတောကို ဖြတ်သန်းရင်း၊ ရှုမဝ (မေ ၁၉၆၅)။ စာ ၁၂၃ - ၁၂၇။
# မောင်တင်မြ။ လက်တွေ့ သမား ဆန်သော ကိုသန်းဆွေ၊ ရှုမဝ (မေ ၁၉၆၅)။ စာ ၁၂၈ - ၁၃ဝ။
# မြဝတီ စာတည်း အဖွဲ့။ ကလောင် အမည် မှတ်တမ်း၊ မြဝတီ (ဒီဇင်ဘာ ၁၉၅၆)။ စာ ၃၂။
# မြဝတီ စာတည်း အဖွဲ့။ သူနှင့် သူ့စာပေ - သူ့ဘဝ၊ မြဝတီ (မေ ၁၉၆၄)။ စာ ၄၃ - ၄၄။
# သော်တာဆွေ။ ချစ်သော သန်းဆွေ၊ ငွေတာရီ (မေ ၁၉၆၄)။ စာ ၅၂ - ၅၇။
# လေးမြင့်။ လွမ်းရသော စာရေးဆရာများ၊ ငွေတာရီ (အောက်တိုဘာ ၁၉၆၇)။ စာ ၆၄ - ၇ဝ နှင့် ၂၂၉ - ၂၃ဝ။
# သန်းဆွေ။ သံသာလေ ကမ်းတိုင် (၁၉၅ဝ နှင့် ၁၉၆၁)။
# ၁၇ - ၄ - ၆၄ နေ့ထုတ် မြန်မာ့ အလင်း သတင်းစာ။
# မသင်းသင်းအေး (သိပ္ပံဘွဲ့၊ ရုက္ခဗေဒ)။ သန်းဆွေ စာစု စာရင်း (အောက်တိုဘာ ၁၉၉၅)။
== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
{{DEFAULTSORT:သ|သန်းဆွေ}}
{{Lifetime|၁၉၂၆|၁၉၆၄}}
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>c0w8w5jni2l1skst3f6tmjl41p1gkcv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပထမ ကမ္ဘာစစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7316</id>
    <revision>
      <id>1056368</id>
      <parentid>1044230</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T00:27:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1056368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="134963" sha1="3tfvr42ce3u5bef5lfa5wrqq0c0dlz5" xml:space="preserve">{{Infobox စစ်ပွဲ
|conflict='''ပထမ ကမ္ဘာစစ်'''
|image=[[File:WWImontage.jpg|300px]]
|caption=အထက်မှလက်ယာရစ် - အနောက်စစ်မြေပြင်မှ ကတုတ်ကျင်းများ၊ ကတုတ်ကျင်းအား ကျော်လွှားနေသည့် ဗြိတိသျှတပ် တင့်ကား၊ ဒါဒန်နယ်တိုက်ပွဲအတွင်း ရေမြှုပ်ဗုံးထိ၍ ရေမြုပ်လုနီးဖြစ်နေသည့် တော်ဝင်ရေတပ် စစ်သင်္ဘော၊ အဆိပ်ငွေ့ကာ မျက်နှာဖုံးနှင့် စက်သေနပ်တပ်သား၊ ဂျာမဏီ အယ်ဘထရို တိုက်လေယာဉ် 
|date=၂၈ ဇူလှိုင်၁၉၁၄ – ၁၁ နိုဝင်ဘာ ၁၉၁၈
|place=ဥရောပ၊ အာဖရိက၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်း (တရုတ်နှင့် ပစိဖိတ်ဒေသတွင် အတိုင်းအတာ အနည်းငယ်)
|result=မဟာမိတ်နိုင်ငံများ အနိုင်ရ။ ဂျာမန်၊ ရုရှား၊ အော်တိုမန်အင်ပါယာနှင့် ဩစတြီးယား-ဟန်ဂေရီ အင်ပါယာပြိုကွဲ။ ဥရောပနှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်း ဒေသတွင် နိုင်ငံသစ်များ ပေါ်ပေါက်လာ။ 
|casus=
|combatant1=အဓိက '''[[မဟာမိတ်နိုင်ငံများ (ပထမ ကမ္ဘာစစ်)|မဟာမိတ်နိုင်ငံများ]]'''&lt;br /&gt;'''[[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ဗြိတိန်]]'''&lt;br /&gt;'''[[ပြင်သစ်နိုင်ငံ|ပြင်သစ်]]'''&lt;br /&gt;'''[[ရုရှားနိုင်ငံ|ရုရှ]]'''&lt;br /&gt;'''[[အီတလီနိုင်ငံ|အီတလီ]]'''&lt;br/&gt;'''[[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်]]'''
|combatant2='''[[ဗဟိုအင်အားကြီး နိုင်ငံများ|ဗဟိုအင်အားကြီး နိုင်ငံများ]]'''&lt;br /&gt;'''[[ဩစတြီးယားဟန်ဂေရီနိုင်ငံ|ဩစတြီးယား-ဟန်ဂေရီ]]'''&lt;br /&gt;'''[[ဂျာမနီနိုင်ငံ|ဂျာမနီ]]'''&lt;br /&gt;'''[[အော့တမန် အင်ပိုင်ယာ|အော်တိုမန်]]'''&lt;br /&gt;'''[[ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံ|ဘူလ်ဂေးရီးယား]]'''
|commander1= 
|commander2=
|strength1=
|strength2=
|casualties1='''ကျဆုံး''' -  ၅,၅၂၅,၀၀၀&lt;br /&gt;'''ဒဏ်ရာရ''' - ၁၂,၈၃၁,၅၀၀&lt;br /&gt;'''ပျောက်ဆုံး''' - ၄,၁၂၁,၀၀၀
|casualties2='''ကျဆုံး''' -  ၄,၃၈၆,၀၀၀&lt;br /&gt;'''ဒဏ်ရာရ''' - ၈,၃၈၈,၀၀၀&lt;br /&gt;'''ပျောက်ဆုံး''' - ၃,၆၂၉,၀၀၀
}}
'''ပထမကမ္ဘာစစ်'''သည် ၁၉၁၄ မှ ၁၉၁၈ အတွင်းဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ထိုကဲ့သော ကြီးမားသော စစ်ပွဲမျိုး သမိုင်းတွင် တစ်ခါမှ မဖြစ်ဖူးသောကြောင့် မဟာစစ်ပွဲကြီး (Great war) ဟုခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ နောက် ၂၁ နှစ် အကြာတွင် နောက်တစ်ကြိမ်ကြီးကျယ်သော စစ်ပွဲကြီးပေါ်လာသောကြောင့် ပထမ ကမ္ဘာစစ်၊ [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်]]ဟု ခွဲခြားခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်းတွင် စစ်သည်ပေါင်း ၉ သန်းကျော်သေဆုံးခဲ့သည်။ ထိုစစ်သည် အများစုမှာ စစ်ကြီးမဖြစ်ခင်က သာမန်အရပ်သားများသာ ဖြစ်ကြသည်။ ကျဆုံးခဲ့သော စစ်သည်များအား ဦးခေါင်းမှနေ၍ ခြေဖျားအထိဆက်လိုက်လျင် ၁၅၀၈၄ ကီလိုမီတာ၊ မိုင်အားဖြင့် ၉၃၇၅ မိုင် ရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထိုအကွာအဝေးသည် ကမ္ဘာကြီးကို တစ်ပတ်ပတ်ပါက ထက်ဝက်နီးပါးခန့်ရှိမည်ဖြစ်သည်။

== ပါဝင်သောနိုင်ငံများ ==
ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်းတွင် နိုင်ငံအုပ်စုကြီးနှစ်ခု ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ [[ဗြိတိန်]]၊ [[ပြင်သစ်]] နှင့် [[ရုရှားနိုင်ငံ|ရုရှ]]တို့ ပါဝင်သော [[မဟာမိတ်နိုင်ငံများ]] (the Allied/Triple Entente) နှင့် [[ဂျာမနီ]]၊ [[ဩစတြီးယားဟန်ဂေရီနိုင်ငံ|ဩစတြီးယား-ဟန်ဂေရီ]]တို့ ပါဝင်သော [[ဗဟိုအင်အားကြီး နိုင်ငံများ]] (Central Power/Triple Alliance) တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် မဟာမိတ်နိုင်ငံများဘက်မှ ဂျပန်နိုင်ငံစသော နိုင်ငံငယ်များ ပါဝင်လာပြီး ဗဟိုအင်အားကြီးနိုင်ငံများဘက်မှ တူရကီ၊ [[ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံ|ဘူလ်ဂေးရီးယား]]စသော နိုင်ငံများ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ စစ်ပွဲကြီး ပြီးခါနီးတွင်မှ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် မဟာမိတ်နိုင်ငံများဘက်မှ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ စစ်ပွဲကြီးအပြီးတွင် ဗဟိုအင်အားကြီးနိုင်ငံများ ရှုံးနိမ့်၍ မဟာမိတ်နိုင်ငံများ အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။

== ပထမကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပေါ်လာစေသော အကြောင်းအရင်းများ ==

=== ၁၉ ရာစု မဟာမိတ်များကြား အားပြိုင်မှု ===

၁၉ ရာစုတစ်လျှောက်လုံးတွင် ဥရောပ၏ အင်အားကြီးပြိုင်ဘက်နိုင်ငံများက မဟာမိတ်များဖွဲ့ခဲ့ကြသည်။ [[ဂျာမနီ]]၊ [[ဩစတြီးယားဟန်ဂေရီနိုင်ငံ|ဩစတြီးယား-ဟန်ဂေရီ]] နှင့် [[အီတလီ]] (နောင်တွင် အီတလီနုတ်ထွက်၍ အော်တိုမန် ၊ ယခု [[တူရကီ]] ) တို့က သုံးနိုင်ငံမဟာမိတ် ([https://en.wikipedia.org/wiki/Triple%20Alliance%20(1882) Triple Alliance]) ကို ဖွဲ့ခဲ့ကြပြီး [[ဗြိတိန်]]၊ [[ပြင်သစ်]]နှင့် [[ရုရှ]]က ညီညွတ်သောသုံးနိုင်ငံ ([https://en.wikipedia.org/wiki/Triple%20Entente Triple Entente]) ကို အပြိုင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ ဤအဖွဲ့အစည်းများကြား ပြိုင်ဆိုင်မှုများက နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုများဆီကို ဦးတည်သွားစေပြီး တစ်ဖွဲ့ကို အခြားတစ်ဖွဲ့က ခြိမ်းခြောက်မှုအန္တရာယ်ဟု ထင်မြင်ယူဆခဲ့ကြသည်။

=== ဆလဗ်ပြည်ထူထောင်ရန်နှိုးဆော်မှုများ ===

ဆာဘီးယားအမျိုးသားရေးသမားများသည် ဘော်လ်ကန် ([[:en:Balkans]]) ဒေသတွင် နေထိုင်နေကြသော ဆလဗ် ([[Slavic]]) လူမျိုးများ အားလုံးကို ဆလဗ်ပြည်တစ်ခုတည်ထောင်ရန် လှုံ့ဆော်ခဲ့သည်။ ထိုသို့သော လှုံ့ဆော်မှုသည် [[ဩစတြီးယား-ဟန်ဂေရီအင်ပါယာ]]ထဲမှ တောင်ပိုင်း ဆလဗ်လူမျိုးများကိုပါ လှုံ့ဆော်ပေးသလိုဖြစ်နေသောကြောင့် အင်ပါယာပြိုကွဲမည့်အရေးဟု ဩစတြီးယား-ဟန်ဂေရီအင်ပါယာမှ ရှုမြင်လာပြီး ဩစတြီးယား-ဟန်ဂေရီနှင့် ဆာဘီးယားနိုင်ငံကြား တင်းမာမှုများ တိုးလာခဲ့သည်။

=== အယ်လဆက်-လိုရိန်းနယ် ကို ဂျာမန်သိမ်းပိုက်မှု ===

ပြင်သစ်-ပရပ်ရှားစစ်ပွဲ[[:en:Franco-Prussian War]]တွင် ဂျာမန်က ပြင်သစ်ကို အနိုင်ရပြီးသည့်နောက် ဂျာမန်အင်ပါယာ [[:en:German Empire]]ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။။ ဂျာမန်များ၏ ပြင်သစ်နိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း ပြင်သစ်နှင့် ဂျာမနီ နယ်စပ်တွင်ရှိသော [[အယ်လဆက် လိုရိန်းနယ်]] (Alsace-Lorraine) ကို သိမ်းယူမှုက ပြင်သစ်၏ ဂျာမန်အပေါ် လက်စားချေလိုမှုကို တိုးလာစေခဲ့သည်။

=== ဩစတြီးယား အိမ်‌ရှေ့စံမင်းသားကြီး ဖရန့်ဇ် ဖာဒီနန် လုပ်ကြံခံရမှု ===

၁၉၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဩစတြီးယား အိမ်ရှေ့စံမင်းသားကြီး [[ဖရန့်ဇ် ဖာဒီနန်]]နှင့် ကြင်ယာတော်ကို ဘော့စနီးယား-ဆာဘ့် အမျိုးသားဝါဒီ ဂါဗရီလို ပရင်ဆစ် ([https://en.wikipedia.org/wiki/Gavrilo%20Princip Gavrilo Princip]) က [[ဆာရာယေဗိုမြို့|ဆာရာယေဗို]]မြို့တွင် သေနတ်နှင့် အနီးကပ် လုပ်ကြံသတ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုလုပ်ကြံမှုသည် ဒေသတွင်းပဋိပက္ခအခြေအနေကို အရှိန်မြှင့်ရန် လောင်စာထိုးပေးလိုက်သကဲ့သို့ ဖြစ်သွားစေခဲ့သည်။
[[ဖိုင်:Assassination_of_Archduke_Ferdinand.jpg|thumb|right|ဖရန့်ဇ် ဖာဒီနန် လုပ်ကြံခံရမှုကို သရုပ်ဖော်ထားသည့် ပန်းချီကား]]

ဩစတြီးယား-ဟန်ဂေရီက [[ဆားဘီးယားနိုင်ငံ|ဆားဘီးယား]]နှင့် အကြိတ်အခဲဖြစ်နေသည့် ရှိရင်းစွဲပြဿနာများကို ရှင်းချရန် အိမ်ရှေ့စံမင်းသားကြီး လုပ်ကြံခံရမှုကို‌ ကောင်းကောင်းကြီး အသုံးချခဲ့သည်။

ဆာဘီးယားအစိုးရက ဩစတြီးယား-ဟန်ဂေရီ၏ တောင်းဆိုချက်တော်တော်များများကို လိုက်လျောပေးခဲ့သော်လည်း အချို့အထိမခံနိုင်သော ကိစ္စရပ်များတွင် နိုင်ငံတကာခုံရုံး၏ အဆုံးအဖြတ်ကိုသာခံယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ဆာဘီးယားက ‌ဩစတြီးယား-ဟန်ဂေရီ၏  စစ်ပွဲခြေလှမ်းကို သတိထားမိပြီး [[ရုရှ]]အား အကူအညီပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။

၁၉၁၄ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၈ ရက်တွင် ဩစတြီးယား-ဟန်ဂေရီက ဆာဘီးယားနှင့် သံတမန်ဆက်ဆံရေးကို ဖြတ်တောက်၍ ဆာဘီးယားအပေါ် စစ်ကြေညာခဲ့ပြီး [[ဂျာမနီနိုင်ငံ|ဂျာမန်အင်ပါယာ]]က ဩစတြီးယား-ဟန်ဂေရီ ဘက်မှ ရပ်တည်သည်။ စစ်ကြေညာပြီး တစ်ပါတ်အတွင်းတွင် [[ဥရောပ]]နေရာအများစုမှာ စစ်မီးတောက်နေပြီဖြစ်သည်။

== ပထမကမ္ဘာစစ် စတင်ဖြစ်ပွားရခြင်းအကြောင်း ==
ပထမကမ္ဘာစစ်သည် ၁၉၁၄၊ ဇွန်လ (၂၈) ရက်နေ့တွင် ဩစတြီးယားအိမ်ရှေ့မင်းသား [[ဖရန့်ဇ် ဖာဒီနန်]]နှင့် ကြင်ရာတော်မြို့စားကတော် ဆိုဖီတို့  [[ဘော့စနီးယားနှင့် ဟာဇီဂိုဗီးနားနိုင်ငံ|ဘော့စနီးယားနိုင်ငံ]]ဆာရာယေဗိုမြို့တွင် လုပ်ကြံခံရရာမှ စတင်ခဲ့သည်။ ဘော့စနီးယားနိုင်ငံသည် ၁၉၀၈ ခုနှစ်တွင် ဩစတြီးယားနိုင်ငံ၏ သိမ်းပိုက်ခြင်းကိုခံခဲ့ရသည်။ ဘော့စနီးယန်း အများစုမှာ ဆာ့ဘ်လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုသူတို့သည် ဩစတြီးယားလက်အောက်မှ လွတ်မြောက်၍ အိမ်နီးချင်း ဆားဘီးယားနိုင်ငံနှင့် ပေါင်းစည်းလိုကြသည်။ ဩစတြီးယား အိမ်ရှေ့မင်းသားကို လုပ်ကြံသူမှာ Black Hand ဟုခေါ်သော ဆာ့ဘ်အကြမ်းဖက်အသင်းဝင် ဘော့စနီးယန်း အမျိုးသားတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သူသည် ဆားဘီးယားနှင့် ဘော့စနီးယား ပေါင်းစည်းရေးကို လိုလားသူဖြစ်သည်။

ဆားဘီးယားနိုင်ငံမှ ယင်းကဲ့သို့လုပ်ကြံမှုမျိုး ပေါ်ပေါက်အောင် အားပေးသည်ဟုဆိုကာ ဩစတြီးယားက ဆားဘီးယားကို ပြင်းထန်သည့် ရာဇသံများပို့ခဲ့သည်။ ဩစတြီးယား၏ ရာဇသံကို ဂျာမနီကထောက်ခံခဲ့သည်။ ထိုရာဇသံပါ အချက်အလက်များသည် ဆားဘီးယား၏ လွတ်လပ်ရေးကို ထိပါးသောကြောင့်လည်းကောင်း၊ ရုရှားနိုင်ငံ၏ ထောက်ခံမှုကို ရရှိသောကြောင့်လည်းကောင်း ဆားဘီးယားသည် ဩစတြီးယားကိုရင်ဆိုင်ရန် စစ်ပြင်ဆင်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ရာဇသံကို လက်မခံနိုင်ကြောင်း ဩစတြီးယားအား အကြောင်းကြားခဲ့သည်။

ထို့ကြောင့် ၁၉၁၄၊ ဇူလိုင်(၂၈) တွင် ဩစတြီးယားက ဆားဘီးယားကို စစ်ကြေညာခဲ့သည်။ ဩစတြီးယားနှင့် ဆားဘီးယားတို့ စစ်ဖြစ်ရာတွင် ဩစတြီးယားဘက်မှ ဂျာမနီကလည်းကောင်း၊ ဆားဘီးယားဘက်မှ ပြင်သစ်၊ ရုရှားနှင့် အင်္ဂလန်တို့မှလည်းကောင်း အသီးသီး ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ကိုလိုနီခွဲဝေပေးမည်ဟူသော အင်္ဂလိပ်နှင့် ပြင်သစ်တို့၏ ဆွဲဆောင်မှုကြောင့် ၁၉၁၅ တွင် အီတလီသည် ယင်းတို့ဘက်မှ ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။

== စစ်ပွဲအခြေအနေ ==
=== ပွဲဦးထွက် ===
စစ်ဦးဘီလူးထွက် ထွက်လာသည့် ဂျာမန်ကို တစ်ကမ္ဘာလုံးက အံ့ဩခဲ့ကြသည်။ ဂျာမန်တပ်တို့၏ တိုက်ခိုက်ပုံများမှာ အနှစ်နှစ်အလလက ကြိုတင်၍ သေချာစွာ ပြင်ဆင်မှု ရှိသကဲ့သို့ အချက်ကျကျ အရာရောက်ရောက်နှင့် ထိမိစွာ တိုက်ခိုက်နိုင်သည်။ဂျာမန်၏ စစ်တပ်အင်အားမှာ ဥရောပ တစ်တိုက်လုံး၌ အကြီးမား အထင်ရှားဆုံးကဲ့သို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဂျာမန်သည် တစ်လအတွင်း ပြင်သစ်အား သိမ်းပိုက်ပြီး ရုရှားကို တိုက်ခိုက်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည်။ ထို့အပြင် ဗြိတိန်ကို သိမ်းသွင်းပြီး အရှေ့ဘက်သို့ နယ်ချဲ့ရန်၊ ဗော်လကန်နယ်များကို သိမ်းသွင်းရန် အစီအစဉ်လည်း ရှိသည်။

=== ဘယ်လ်ဂျီယမ်ကို ဖြတ်ကျော်ခြင်း ===
ဂျာမန်သည် ကြိုတင်စီစဉ်ထားသည့်အတိုင်း ပြင်သစ်အား ပိုမိုလျင်မြန်လွယ်ကူစွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ရန် ဘယ်လဂျီယမ်နိုင်ငံထံ ဖြတ်သန်းခွင့် တောင်းခံခဲ့သည်။ ဘယ်လ်ဂျီယမ်မှာ ကြားနေနိုင်ငံဖြစ်ရာ ဖြတ်သန်းခွင့် မပေးခဲ့ချေ။ ထိုအခါ ဂျာမန်သည် ဇွတ်အတင်း ဖြတ်ကျော်လေသည်။ ဗြိတိန်သည် ဘယ်လ်ဂျီယမ်တွင် ဂျာမန်တပ်များ ရှိနေပါက အင်္ဂလန်ကျွန်း၏ လုံခြုံရေးကို စိုးရိမ်ရသည်က တစ်ကြောင်း၊ ဘယ်လ်ဂျီယမ်၏ ကြားနေရေးကို အာမခံထားသည့်အပြင် ယင်းကို ထိပါးလာပါက ကူညီပါမည်ဟု စာချုပ်ချုပ်ထားသည်က တစ်ကြောင်းတို့ကြောင့် ဘယ်လ်ဂျီယမ်ဘက်မှ ကူညီတိုက်ခိုက်ရန် အကြောင်းပြု၍ ဂျာမန်မှ ဘယ်လ်ဂျီယမ်အား စတင်တိုက်ခိုက်သည့် ဩဂုတ်လ ၄ ရက်နေ့မကုန်မီမှာပင် စစ်ကြေညာကာ စစ်ထဲပါဝင်လာသည်။ ဂျပန်သည် ဗြိတိန်နှင့် ချုပ်ဆိုထားသော မဟာမိတ်စာချုပ်အရ မကြာမီ ဗြိတိန်ကို ကူညီရန် စစ်ကြေညာကာ စစ်ထဲဝင်ခဲ့သည်။ အခြား ဟန်ဂေရီ၊ ဘူလ်ဂေးရီယား၊ တူရကီစသော နိုင်ငံများကလည်း ဂျာမနီနှင့် ဩစတြီးယားဘက်မှ စစ်ထဲဝင်လာကြရာ ဗဟိုအင်အားကြီးနိုင်ငံများဟု ခေါ်သော ထိုနိုင်ငံများကတစ်ဖက် ရုရှား၊ ပြင်သစ်၊ အင်္ဂလိပ်စသော မဟာမိတ်နိုင်ငံများကတစ်ဖက် စစ်ရေးပြိုင်ကြသည့် ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။
[[File:German soldiers in a railroad car on the way to the front during early World War I, taken in 1914. Taken from greatwar.nl site.jpg|thumb|150px|(၁၉၁၄ ခုနှစ်)ရထားတွဲ တစ်ခုအတွင်းရှိ ဂျာမန် စစ်သားများ၊ တွဲဆိုင်းပေါ်တွင်ရေးထားသည်မှာ&quot; ပဲရစ်သို့ ခရီးထွက်ခြင်း&quot; ဖြစ်သည်။]] 

ဘယ်လ်ဂျီယမ်သည် ရှိသမျှစစ်သား ၂ သိန်းခန့်နှင့် အင်အားကြီးမားသော ဂျာမန်စစ်တပ်ကြီးကို ရက်သတ္တပတ် ၂ ပတ်မျှ ကြာအောင် ခုခံတွန်းလှန်နေခဲ့သဖြင့် ပြင်သစ်အဖို့ ဂျာမန်များဝင်ရောက်မည့် လမ်းများတွင် စစ်အင်အား ထပ်ဖြည့်ထားရန် အချိန်ရခဲ့သည့်အပြင် ပြင်သစ်နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းသို့ ရှိသမျှသော အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်များကိုလည်း တင်ပို့နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ မဟာမိတ်များဘက်တွင် စစ်အင်အား ဖြည့်တင်းရန် အချိန်ရရှိသွားသည့်အတွက် ဂျာမနီမှ စစ်ကိုလျင်မြန်စွာ အနိုင်နှင့်ပိုင်းရန် ရည်မှန်းချက်ကြီး ပျက်ပြားရသည်။
[[File:Serbian retreat WWI.jpg|thumb|150px|အယ်လ်ဘေးနီးယားသို့ နွားလှည်းများဖြင့်  ဆုတ်ခွာလာသော ဆာဘီးယားအ‌မြောက်တပ်]]

ဘယ်လ်ဂျီယမ် အာဇာနည်စစ်သည်များသည် အစွမ်းကုန်ကြိုးစား တွန်းလှန်ကြသော်လည်း ဂျာမနီ၏ ကြီးမားတောင့်တင်းလှသော ဒဏ်ကို မခံနိုင်ပဲ ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် လီအေ့ခံတပ်ကြီး ကျိုးပေါက်သွားပြီးနောက် ၄ ရက်မျှအကြာတွင် ဗရပ်ဆဲမြို့တော်ကြီး ကျဆုံးခဲ့ရလေသည်။ ဘယ်လ်ဂျီယမ် အစိုးရအဖွဲ့လည်း ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ ပြောင်းရွှေ့သွားရသည်။

=== ပထမမန်းတိုက်ပွဲ ===
ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံကို ဖြတ်ကျော်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် ပြင်သစ်နိုင်ငံဘက်သို့ ဂျာမန်တပ်များ ဆက်လက် ချီတက်ခဲ့သည်။ ထိုအခါ ဘယ်လ်ဂျီယမ်၊ ပြင်သစ်၊ အင်္ဂလိပ်တပ်များကလည်း တွန်းလှန်နိုင်သမျှ တွန်းလှန်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် မဟာမိတ်တပ်များနှင့် ဂျာမန်တပ်များသည် အနောက်ဘက် စစ်မြေပြင် မန်းမြစ်အနီးတွင် ယှဉ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်ကြရာ ဂျာမန်တို့ နောက်ဆုတ်ပေးရသည်။ ထို့ကြောင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံအတွက် အတန်စိတ်အေး သွားရသော်လည်း ဂျာမန်တို့မှာ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ အကြွယ်ဝဆုံးသောနယ် ဆယ်ပုံတစ်ပုံခန့်ကို သိမ်းပိုက်မိထားကြသည်။ 

စစ်ဖြစ်၍ ကြည်းကြောင်းတိုက်ပွဲများတွင် မဟာမိတ်တပ်များသာလျှင် အရှုံးများလေသည်။ ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ အီးပရားတိုက်ပွဲတွင် အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ကြီး တပ်လုံးပြုတ်လုမတတ် ကျဆုံးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဗြိတိန်သည် စစ်တပ်အင်အားကို ထပ်မံဖြည့်တင်းခဲ့ရာ တစ်နှစ်အတွင်း တပ်သားပေါင်း ၁ သန်းကျော် ရရှိခဲ့၍ ဗြိတိသျှ နိုင်ငံအတွင်းမှ စစ်တပ်အင်အားများ ပါဝင်လျှင် တပ်သား ၂ သန်းကျော် ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် စစ်ပွဲတွင် ရန်သူတပ်များနှင့် ယှဉ်ပြိုင်တိုက်နိုင်လောက်အောင်ကား ကျင့်သား မရှိကြသေးပေ။ ၁၉၁၇ ခုနှစ်လောက်တွင်မှ အင်္ဂလိပ်တို့၏ တိုက်ခိုက်မှု အင်အားမှာ ထိပ်တန်းသို့ ရောက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။

== စစ်မျက်နှာများ ==
ပထမ ကမ္ဘာစစ်ကြီးတွင် နိုင်ငံအများ ပါဝင်တိုက်ခိုက်ကြသဖြင့် စစ်မျက်နှာမှာ တစ်နေရာတည်းတွင် မဟုတ်ပေ။ အနောက်ဘက် စစ်မျက်နှာ၊ အရှေ့ဘက် စစ်မျက်နှာ၊ အီတာလျံ စစ်မျက်နှာ၊ ဗော်လကန်တောင်ပိုင်း စစ်မျက်နှာဟူ၍ နေရာအနှံ့အပြား ရှိခဲ့သည်။ ထိုစစ်မျက်နှာများအတွင်း အရေးအပါဆုံးမှာ အနောက်ဘက် စစ်မျက်နှာ ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြားကြီးမှ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံအထိ စစ်ကြောင်း ပြန့်နေ၍ မိုင်ပေါင်း ၄၅၀ မျှ ရှည်လျားသည်။[[File:Cheshire Regiment trench Somme 1916.jpg|thumb|left|150px|ဗြိတိသျှ စစ်သားများ တိုက်ပွဲဝင်နေစဉ်]]

အရှည်လျားဆုံးဖြစ်ပြီး ဒုတိယ အရေးအပါဆုံး စစ်မျက်နှာမှာ အရှေ့ဘက် စစ်မျက်နှာ ဖြစ်၍ ဗောလတစ် ပင်လယ်ကမ်းခြေရှိ ရီးဂမှ ပင်လယ်ကမ်းခြေတိုင်အောင် မိုင်ပေါင်း ၁၁၂၅ မိုင်မျှ ရှည်လျားသည်။ ၁၉၁၅ နှစ်မေလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် အီတလီသည် မဟာမိတ်တို့ဖက်မှ စစ်ထဲဝင်လာသောအခါ မိုင် ၃၂၀ မျှ ရှည်လျားသည့် အီတာလျံ စစ်မျက်နှာတစ်ခု ဖွင့်ခဲ့ပြန်သည်။ စစ်မပြီးမီ နောက်ဆုံး ဖွင့်ရသော စစ်မျက်နှာမှာ စစ်ကြောင်းမိုင် ၃၀၀ မျှ ရှည်လျားသည့် ဗော်လကန်တောင်ပိုင်း စစ်မျက်နှာ ဖြစ်သည်။ 
[[File:Austrians executing Serbs 1917.JPG|thumb|150px|ဩစတြီးယားတပ်က ဆားဗီးယားများအား ကွပ်မျက်ခဲ့စဉ်(ဆားဗီးယားလူမျိုး ၈သိန်း ၅ သောင်းခန့် ပျောက်ဆုံးခဲ့ရသည်။)]]
တိုက်ခိုက်ရာတွင် နည်းသစ်ထွင်ကာ တစ်ဖက်နှင့် တစ်ဖက် ကတုတ်ကျင်းများထဲမှ ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ကြသဖြင့် ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ခြင်း၊ လျင်မြန်စွာ နေရာပြောင်းရွှေ့ တိုက်ခိုက်ခြင်းများ နည်းပါးလှသည်။ ထိုနည်းဖြင့် တိုက်ခိုက်ခြင်းကြောင့် သုံးနှစ်အတွင်း အနောက်ဘက် စစ်မျက်နှာတွင် စစ်ကြောင်းမိုင် ၂၀ မျှ ကျွံဝင်အောင် မည်သည့်ဘက်ကမျှ မတိုက်နိုင်ခဲ့ချေ။ သို့သော် ထိုသို့ စစ်ကြောင်းကို ထိုးဖောက်ရန် ကြိုးစားကြရာ၌ တပ်သားပေါင်း ၁ သန်းကျော် ကျဆုံးခဲ့သည်။ 

ထိုစစ်မျက်နှာတွင် မဟာမိတ်တပ်များဖက်မှ ထင်ရှား၍ စစ်မှုရေးရာ ကျွမ်းကျင်သော ဆာဂျွန်ဖရင့်၊ စစ်သူကြီး ဆာဒေါက်ကလပ်ဟိတ်၊ မာရှယ်ဂျော့ဖား၊ ဗိုလ်ချုပ်မှူး ပေတန်းနှင့် မာရှယ်ဖော့ စသည့် စစ်ဗိုလ်ကြီးများ ကွပ်ကဲအုပ်ချုပ် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ စစ်ထဲသို့ အမေရိကန် ဝင်လာသောအခါ အမေရိကန်စစ်တပ်အား ဗိုလ်ချုပ်မျူးပါးရှင်းက ဦးစီးသည်။ ဂျာမနီစသည့် ဗဟိုနိုင်ငံများဘက်မှ ဂျာမနီ အိမ်ရှေ့ဥပရာဇာနှင့် ဗာဗေးရီးယား ဥပရာဇာများ ကိုယ်တိုင်ကွပ်ကဲ တိုက်ခိုက်ကြသည်။ 

အရှေ့ဘက် စစ်မျက်နှာတွင် ရုရှားက ခေါင်းဆောင် တိုက်ခိုက်လေရာ နစ်ကလတ် မင်းသားကြီး ကိုယ်တိုင် တစ်နှစ်ခွဲခန့် ဦးစီးခဲ့ပြီးနောက် ရုရှားဇာဘုရင်ကိုယ်တိုင် ကွပ်ကဲတိုက်ခိုက်လေသည်။ ထိုစစ်မျက်နှာတွင် ဂျာမန်တို့ဘက်မှ စစ်ဦးစီးချုပ် လူဒင်ဒေါ့၏ အကူအညီဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူး ဟင်ဒင်ဗတ်က ကြီးမှူးတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ တန်နင်ဗတ်တိုက်ပွဲတွင် နာမည်ရခဲ့ပြီး မကြာမီ ဂျာမနီ၏ စစ်သေနာပတိချုပ် ဖြစ်လာသည်။ 

=== ၁၉၁၅ ခုနှစ်အတွင်း စစ်အခြေအနေ ===
အနောက်ဘက် စစ်မျက်နှာတွင် သုံးနှစ်ခန့်အတွင်း အကြီးအကျယ် ပြောင်းလဲခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ထိုကြောင့် အင်္ဂလိပ်နှင့် ပြင်သစ်တို့သည် လက်နက်ခဲယမ်း မီးကျောက်များ တိုးတက်တည်ဆောက် ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည် ဖြစ်ရာ တိုက်ပွဲများတွင် အများအားဖြင့် အမြောက်ကို သုံးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုနှစ်အတွင်း စစ်မျက်နှာ၌ အရေးအပါဆုံး တိုက်ပွဲမှာ ဗာဒန်တိုက်ပွဲ ဖြစ်သည်။ ဗာဒန်မှာ ပဲရစ်မြို့သွားရာ လမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိ၍ ပြင်သစ်ခံစစ်ကြောင်း၏ အချက်အချာ ဖြစ်လေရာ ဂျာမန်အိမ်ရှေ့ ဥပရာဇာကိုယ်တိုင် ဗာဒန်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ ပြင်သစ်တို့ကလည်း ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့၍ သွေးချောင်းစီးသော တိုက်ပွဲကြီးများ ထိုမြို့အနီး၌ ဖြစ်ပွားခဲ့လေသည်။ သို့သော် ဗာဒန်မြို့မှာ ဗိုလ်ချုပ်မှူး (နောက်မာရှယ်) ပေတန်း၏ ကြိုးပမ်းချက်ကြောင့် မကျပဲရှိနေခဲ့သည်။ ထိုနှစ်တွင် ဂျာမန်တို့သည် အင်္ဂလန်ဘက်သို့ လွယ်ကူစွာ ကူးနိုင်ရေးအတွက် ကဲလေးမြို့ကို သိမ်းပိုက်ရန် စစ်ဆင်ကြပြန်ရာ ဓာတ်ငွေ့များကိုပင် အသုံးပြုလေသည်။ သို့သော် ကနေဒီယန် တပ်သားများ၏ ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ တွန်းလှန်မှုကြောင့် ၁၉၁၈ ခုနှစ်တိုင်အောင် ဂျာမန်တို့၏ရန်မှ ကင်းလွတ်ခဲ့သည်။ ထိုနှစ်တွင် မဟာမိတ်တို့မှ အရေးပါသော အောင်မြင်မှုမှာ သံမဏိနှင့် အင်္ဂတေတို့ဖြင့် ခိုင်ခံ့စွာ ပြုလုပ်ထားသော လက်ဗီရင့်ခေါ် ဝင်္ကပါအမည်ရှိ ဂျာမန်မြေအောက်ခံတပ်ကြီးကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ မဟာမိတ်တို့သည် ပြင်သစ်နှင့် ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံတို့မှ ရန်သူလက် ကျရောက်ခဲ့သော နယ်များကို ကယ်တင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၅၀ ခန့်သာ ပြန်ရခဲ့သည်။

အရှေ့ဘက် စစ်မျက်နှာ မြောက်ဘက်တွင် ဗွန်ဟင်ဒင်ဗတ်၏ ဂျာမန်စစ်တပ်များသည် မဆူးရီယန်အိုင်များ ဒေသတစ်ဝိုက်၌ အရေးသာနေကြသည်။[[File:Sarikam.jpg|thumb|150px|ဆာရီကာမစ်ရှ်တောအုပ်တွင်းမှ ရုရှားကတုတ်ကျင်း]] 

တောင်ဘက်တွင် ပထမသော်[[ရုရှားနိုင်ငံ|ရုရှား]]သည် စစ်ရေးလှခဲ့သည်။ ရုရှားတပ်များ ဂလစ်ရှာနယ်ကိုဖြတ်၍ ဟန်ဂေရီနိုင်ငံထဲသို့ပင် ဝင်နိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၁၅ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် ဂျာမန်နှင့် ဩစတြီးယားတပ်များ ပူးပေါင်း၍ ရုရှားတို့အား ဂလစ်ရှာနယ်ထဲမှ အထူးအောင်မြင်စွာ မောင်းထုတ်လိုက်သည်။ ထိုအခါ နီကိုးလပ်စ် မင်းသားကြီးနေရာတွင် ရုရှား[[ဇာဘုရင်]]ကိုယ်တိုင် ထိုတပ်များကို ကွပ်ကဲတိုက်ခိုက်လေသည်။ 

ရုရှားအား ဗဟိုနိုင်ငံများ၏ ဖိနှိပ်ခြင်းမှ သက်သာရာရစေရန် မဟာမိတ်တပ်များသည် တူရကီပိုင် ဒါးဒနဲရေလက်ကြားမှ ဂလစ်ပိုလီကျွန်းဆွယ်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ သို့ရာတွင် မအောင်မြင်သည့်အပြင် ဗော်လကန်ပြည်နယ်များ၏ အထင်သေးခြင်းကိုပင် ခံရလေသည်။ ဩစတြီးယားသည် ဆားဗီးယားကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာတွင် မျှော်လင့်သလောက် မလွယ်ကူလှချေ။ ဩစတြီးယားတို့က ဆားဗီးယားမြို့တော် ဗဲလ်ဂရိတ်မြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သော်လည်း ဆားဗီးယားတို့က ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် မကြာမီ [[အူရောင်ငန်းဖျားရောဂါ]] ကျရောက်သဖြင့် ဆားဗီးယားတပ်များ အတော်ပင် အင်အားနည်းသွားလေသည်။ 
[[File:Austro-Hungarian mountain corps.jpg|thumb|150px|ဩစတြို-ဟန်ဂေရီတောင် ရှိ စစ်တပ်စုတစ်ခု]]
ထိုကာလအတွင်း [[ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံ]]သည် ဗော်လကန်စစ်အတွင်းက ဆုံးရှုံးခဲ့သော ဗော်လကန်ပြည်နယ်အချို့ကို ပြန်ရရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဗဟိုနိုင်ငံများဖက်သို့ ၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင် ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီးသော် ဆားဗီးယားကို တိုက်ခိုက်သည်။ ဂျာမန်နှင့် ဩစတြီးယားတပ်များကလည်း ကူညီသဖြင့် ၁၉၁၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဆားဗီးယားတစ်ပြည်လုံးကိုပင် ရန်သူ့လက်သို့ ကျရောက်သွားသည်။ မဟာမိတ်တို့ဘက်မှ ဆားဗီးယားကို ကူညီရန် ဆယ်လိုနီးကားမြို့သို့ သန်းဝက်မျှရှိသော တပ်များကို ၁၉၁၅ ခု အောက်တိုဘာလတွင် ပို့ခဲ့သည်။ ဆားဗီးယားတပ်ကိုလည်း ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုတပ်များသည် မည်သို့မျှ အရာရောက်အောင် မစွမ်းဆောင်နိုင်ပဲ ဆယ်လိုနီးကားတွင်သာ သောင်တင်နေကြသည်။ မဟာမိတ်တို့လည်း မိမိတို့၏ ဂုဏ်သရေကို ထိခိုက်မည်စိုးသောကြောင့် ထိုတပ်များပြန်၍ မဆုတ်ခိုင်းသဖြင့် ၁၉၁၈ ခုနှစ်တိုင်အောင် ထိုတပ်များမှာ ထိုမြို့တွင်ပင် နေခဲ့ကြသည်။

=== ၁၉၁၆ ခုနှစ်အတွင်း စစ်အခြေအနေ ===
ထိုနှစ် ဩဂုတ်လအတွင်း ရူမေနီးယားနိုင်ငံသည် မဟာမိတ်တို့ဘက်မှ စစ်ထဲဝင်လာလေသည်။ ရူမေနီးယားသည် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သော ရူမေနီးယန်း အမျိုးသားတို့၏ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် စစ်ထဲဝင်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ရူမေနီးယားသည် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ရာ ဂျာမနီနှင့် ဘူလ်ဂေးရီးယားတပ်များက ပြန်လှန်တိုက်ခိုက်သဖြင့် အရေးနိမ့်ခဲ့ရသည့်ပြင် ရူမေနီးယားနိုင်ငံ၏ တစ်ဝက်မျှရှိသော အဖိုးတန် ရေနံနှင့် ဂျုံစပါးထွက် ဒေသများမှာ ရန်သူ့လက်တွင်း ကျရောက်ခဲ့သည်။ 

၁၉၁၅ ခုနှစ် မေလ ၃ ရက်နေ့တွင် အီတလီသည် ဩစတြီးယားပိုင် နယ်မြေအချို့ ရမည်ဟူသော လျှို့ဝှက်ကတိကြောင့် ယခင်က ဂျာမနီနှင့် သုံးနိုင်ငံ ချစ်ကြည်ရေး စာချုပ်ကို ဖောက်ဖျက်ပြီးလျှင် မဟာမိတ်တို့ဘက်မှ စစ်ထဲသို့ ဝင်လာလေသည်။ ထိုနှစ်အတွင်း၌ အီတလီစစ်မျက်နှာတွင် ကြီးကျယ်လှသော တိုက်ပွဲကြီးများ မရှိခဲ့ပေ။ ၁၉၁၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လအတွင်း၌ကား အီတလီသည် ဩစတြီးယားနိုင်ငံကို ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ရာ အရေးအပါဆုံးသော အောင်မြင်မှုမှာ ဂိုးရီးဇီးယားကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဆောင်းရာသီ မကျမီလေးတွင် အီတလီသည် အေဒြီယက်တစ်ပင်လယ် သင်္ဘောဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သော ထရီးယက်မြို့ကို သိမ်းပိုက်တိုက်ခိုက်ရန် အသင့်ပြင်ထားခဲ့သည်။

ထိုနှစ်အတွင်း အရေးအပါဆုံး တိုက်ပွဲမှာ အနောက်ဘက် စစ်မျက်နှာမှ ဗာဒန်တိုက်ပွဲ ဖြစ်သည်။ ဂျာမန်တို့ဘက်မှ အိမ်ရှေ့ဥပရာဇာ ကိုယ်တိုင်ကွပ်ကဲ တိုက်ခိုက်သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ မကုန်မီမှ စက်တင်ဘာလဆန်းခန့်အထိ ၆ လ ခန့် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်တွင် ရှေ့သို့ ၄ မိုင်ခန့်မျှသာ တိုးတက်နိုင်သဖြင့် ဗာဒန်ခံတပ်မြို့ သိမ်းပိုက်ရေးကို ဂျာမန်တို့ လက်လျှော့လိုက်ရသည်။ ယင်းသို့ ရှိနေစဉ် မဟာမိတ်တို့သည် မြောက်ဘက်ရှိ ဆုမ်းမြစ်တစ်လျှောက်တွင် အကြီးအကျယ် ထိုးစစ်ဆင်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်လောက်တွင် မဟာမိတ်တို့၏ အမြောက်လက်နက်များမှာ အထူးတိုးတက် ကောင်းမွန်လာပြီဖြစ်ရာ သံမဏိ၊ အင်္ဂတေတို့ဖြင့် ခိုင်ခံ့လှသည့် မိုင်ပေါင်းများစွာ ရှည်လျားသော ဂျာမန်ကတုတ်ကျင်းများကို ချေမှုန်းဖျက်ဆီးနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ထိုနှစ်တွင် မဟာမိတ်တို့သည် တင့်ကားများကို စတင်သုံးခဲ့သည်။ ထိုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတိုင်အောင် မဟာမိတ်တို့သည် ဖိ၍တိုက်လာခဲ့ရာ ဂျာမန်တို့သည် ကြံ့ကြံ့ခံရင်း နောက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ဆုတ်ပေးခဲ့ရသည်။ 

အရှေ့ဘက် စစ်မျက်နှာတွင် [[ဆောင်းရာသီ]]အတွင်း၌ ရုရှားသည် အားဖြည့်နိုင်ခဲ့၍ ဇွန်လလောက်တွင် အရှေ့ဘက်စစ်ကြောင်း တောင်ဘက်စွန်းမှ ထိုးစစ်ဆင်ကာ ဩစတြီးယားတပ်များကို ကာပေသီယန် တောင်တန်းများသို့ တိုက်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ 

၁၉၁၆ ခုနှစ်အတွင်း အိုင်ယာလန်ပြည်၌ သူပုန်ထလေရာ မဟာမိတ်တို့၏ စစ်ဆင်မှုတွင် အတန်ပင် ထိခိုက်ဖို့ အကြောင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ထိုမှတပါး ဗြိတိသျှ အစိုးရ၏ အရေးပါသော ရာထူးများကို ထမ်းရွက်ခဲ့သူ ဆာရော်ဂျာကေ့စမင်သည် ဂျာမန်လက်နက်များကို အိုင်ယာလန်ပြည်တွင်းသို့ ခိုးသွင်းကာ ပုန်ကန်ရန် ကြံစည်ခဲ့သဖြင့် အပေါင်းအပါ အခြားခေါင်းဆောင် ၆ ဦးတို့နှင့်အတူ စစ်ဆေး၍ အဆုံးစီရင်လိုက်သည်။

ထိုနှစ်အတွင်း [[ဂရိနိုင်ငံ]]၏ ပြည်တွင်းရေး အခြေအနေကို မဟာမိတ်တို့ဘက်မှ လည်းကောင်း ဗဟိုနိုင်ငံများဘက်မှ လည်းကောင်း စောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ ဂရိနိုင်ငံသည် ဆားဗီးယားအား ရန်သူတို့ ထိပါးလာလျှင် ကူညီတိုက်ခိုက်ပေးရန် သဘောတူညီချက်များ ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ဂရိဘုရင်မှာ ဂျာမန်ကိုင်ဇာဘုရင်၏ ယောက်ဖတော် ဖြစ်သဖြင့် ထိုစစ်ထဲတွင် မပါဝင်ပဲ ကြားနေမည့်ယောင်ယောင် ပြုနေခဲ့သည်။ ဂရိမျိုးချစ်များကား ဆားဗီးယားကို ကတိထားချက်အတိုင်း ကူညီလိုကြသည်။ ထိုကြောင့် မဟာမိတ်များ ဘူလ်ဂေးရီးယားကို တိုက်ခိုက်သောအခါ ဂရိမျိုးချစ်တပ်များသည် မဟာမိတ်တို့ဘက်မှ ကူညီတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ဂရိနိုင်ငံ၏ သဘောထား မပြတ်မသား ရှိနေခဲ့သဖြင့် မဟာမိတ်တို့က ဂရိနိုင်ငံကို စိတ်ချရအောင် ကြိုတင်၍ ရေကြောင်းမှ ပိတ်ဆို့ထားသည်။

ထို့အပြင် အာမေးနီးယားပြည်နယ်ဖက်တွင် နစ်ကလပ် မင်းသားကြီး ကွပ်ကဲသော ရုရှားတပ်များသည် အတန်ပင် အရေးသာခဲ့သည်။ တူရကီနိုင်ငံသည် [[စူးအက်တူးမြောင်း]]ကို သိမ်းပိုက်ရန် ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း ဗြိတိသျှတပ်များက တွန်းလှန်လိုက်သဖြင့် မအောင်မြင်ခဲ့ချေ။

=== ၁၉၁၇ ခုနှစ်အတွင်း စစ်အခြေအနေ ===
ထိုနှစ်တွင် အနောက်ဘက် စစ်မျက်နှာ၌ မဟာမိတ်တို့သည် စစ်အောင်နိုင်မည့် မျှော်လင့်ချက်ကလေးများပင် ထားရှိလာနိုင်လေသည်။ ထိုနှစ်အတွင်း အရေးပါသော တိုက်ပွဲများ ပြင်သစ်နိုင်ငံအရှေ့မြောက်ဘက်နှင့် ဘယ်လ်ဂျီယံနိုင်ငံများတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ထိုဒေသများတွင် အင်္ဂလိပ်၊ ပြင်သစ်၊ ဘယ်လ်ဂျီယမ်နှင့် ကနေဒီယန်တပ်များ ပူးပေါင်း၍ ဂျာမန်တပ်များ စိတ်ဓာတ် ပျက်ပြားအောင်ပင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ထိုနှစ်ဇွန်လတွင်း မကြုံစဖူး ထူးကဲလှစွာ အပြင်းအထန်တိုက်ခိုက်ခဲ့လေရာ ရက်အနည်းငယ်အတွင်း ဂျာမန်တပ်များလေးမိုင်ခန့်မျှ နောက်သို့ ဆုတ်ပေးရလေသည်။ တောင်ဘက်တွင်လည်း ဂျာမန်တို့၏ [[ကျောက်မီးသွေး]]ထွက်ရာ အဖိုးတန်မြို့ကြီးတစ်မြို့ဖြစ်သော လင်းမြို့ဘက်သို့ ကနေဒီယန်တပ်များက ရှေ့ဆောင်ချီတက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် ဂျာမန်တို့ တဖြည်းဖြည်း ဆုတ်ပေးရပြန်သည်။ ထိုနှစ် နိုဝင်ဘာလလောက်တွင် မဟာမိတ်တို့သည် ဂျာမန်တို့သိမ်းပိုက်ထားသော ပြင်သစ်မြို့ဖြစ်သော ကမ်းဗရေးကို ရုတ်တရက်ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်လေသည်။ ထိုအခါ ဗာဗေးရီးယားပြည်၏ ဥပရာဇာမင်းသား ခေါင်းဆောင်သော ဂျာမန်တပ်များမှာ ၅မိုင်ခန့် ဆုတ်ပေးခဲ့ရသည်။ သို့သော် ဂျာမန်တပ်များက တန်ပြန်ထိုးစစ်ဆင်သောအခါ မဟာမိတ်တပ်များ သိမ်းပိုက်ရရှိသမျှ နယ်မြေများ ပြန်လည်၍ ဆုံးရှုံးရပြန်သည်။ 

ထိုနှစ်မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ရုရှားပြည်၌ တော်လှန်ရေးကြီး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ နောက်လေးလခန့်အကြာတွင် ဇာဘုရင်မှာ နန်းတော်ကို စွန့်လိုက်ရပြီးနောက် သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ်ကျေညာခဲ့ရာ စစ်ပြေငြိမ်းရန် ကြံရွယ်နေသော ဇာဘုရင်ကြောင့် စိတ်ပျက်အားလျော့နေရသော မဟာမိတ်တို့သည် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာဖြစ်ခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း ရုရှားနိုင်ငံမှာ စစ်ကို ဆက်လက်တိုက်ခိုက်ရန် အခြေအနေမျိုး မရှိတော့ချေ။ တပ်တွင်း စည်းကမ်းများ ပျက်ပြားကာ တပ်ပြေးအရေအတွက်မှာလည်း များသည်ထက် များပြားလာသည့်အပြင် နေရာတိုင်းတွင် အရှုံးကြီးရှုံးနေခဲ့သည်။ ထိုအတွင်း လူအချင်းချင်း အရှင်းရှင် နယ်ချဲ့စစ်ပွဲတွင် တစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး တိုက်ခိုက်နေရန် မသင့်ကြောင်း ကြွေးကြော်သံ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီးနောက် ထိုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဗော်လရှီဗစ်တို့သည် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို သိမ်းပိုက်ခဲ့လေသည်။ ဗော်လရှီဗစ် အစိုးရသည် ဒီဇင်ဘာလထဲတွင် ဂျာမန်တို့နှင့် စစ်ပြေငြိမ်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ရာ ၁၉၁၈ ခု မတ်လထဲတွင် ဗရက် စ-လီတော့ စာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့လေသည်။ ထို့ကြောင့် ဂျာမန်တို့သည် အရှေ့ဘက်စစ်မျက်နှာမှ စစ်သား ထောင်ပေါင်းများစွာကို အနောက်ဘက်စစ်မျက်နှာသို့ ရွှေ့ပြောင်းနိုင်ခဲ့သော ပြင်သစ်နှင့် အင်္ဂလိပ်တို့အား ယခင်ကထက်ပိုမို ဖိတိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ 

အီတာလျံစစ်မျက်နှာတွင် အီတလီတို့သည် မူလကြံရွယ်ချက်အတိုင်း ထရီးယက်မြို့ဆီသို့ တဖြည်းဖြည်းချီတက်ခဲ့ရာ မြို့နှင့် ဆယ်မိုင်ခန့်အကွာနေရာသို့ပင် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း မကြာမီ ဂျာမန်စစ်ကူများ ရောက်ရှိလာ၍ ဩစတြီးယားစစ်တပ်များနှင့် ပူးပေါင်းကာ အောက်တိုဘာလကုန်လောက်၌ ကားပိုရပ်တိုတွင် အီတာလျံတပ်များကို ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အီတာလျံတို့ တပ်ပျက်ကာ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ ပီယားဗေမြစ်သို့ ရောက်မှ ဂျာမန်တို့၏ ချီတက်မှုကို တန့်အောင် ပြုလုပ်နိုင်ပေတော့သည်။ ထိုသို့ တန့်အောင် ခံနိုင်ခဲ့သည်မှာလည်း မဟာမိတ်များသည် အီတာလျံတို့အား ကူညီရန် ထိုနှစ် ဒီဇင်ဘာမတိုင်မီ အနောက်ဘက်စစ်မျက်နှာမှ စစ်ကူတပ်များပို့ပေးသောကြောင့် ဖြစ်လေသည်။ 

ထိုနှစ်အတွင်း ဂရိနိုင်ငံ၏ အခြေအနေမှာ တစ်မျိုးတစ်ဖုံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဂရိဘုရင် ကွန်စတန်တင်းသည် ဇွန် ၂ရက်နေ့တွင် နန်းမှ ဆင်းသက်ကာ မဟာမိတ်တို့အား လိုလားသူ ဒုတိယသားတော် အလက်ဇန္ဒားအား နန်းအပ်ခဲ့ရလေသည်။ အလက်ဇန္ဒားသည် ဂရိမျိုးချစ်တပ်များကို ခေါင်းဆောင်ခဲ့သူ ဗဲနီဇေလော့ကို ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်ထား၍ မဟာမိတ်တို့ဖက်မှ ကူညီတိုက်ခိုက်လေသည်။ ၁၉၁၇ ခုနှစ်စလောက်အထိ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံသည် စစ်ထဲမဝင်ပါသေးဘဲ နှစ်ဦးနှစ်ဖက်စလုံး လက်နက်များ ရောင်းချကာ ကြားနေခဲ့သည်။ ရေတပ်အင်အားတွင် ဗြိတိသျှတို့က သာသဖြင့် ရေကြောင်းဖြင့် သယ်ယူသော အမေရိကန် လက်နက်ပစ္စည်းများမှာ မဟာမိတ်တို့ဖက်သာ အရောက်များခဲ့လေရာ ဂျာမန်တို့အဖို့ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံမှာ မဟာမိတ်တို့၏ လက်နက်သိုလှောင်ရာ ဌာနကြီး ဖြစ်နေပေသည်။ သို့ဖြစ်၍ ဂျာမန်တို့သည် မဟာမိတ်ထံ ပေးပို့သော အမေရိကန် လက်နက်တင် သင်္ဘောများကို ရေငုပ်သင်္ဘောများဖြင့် တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့ရာ အမေရိကန် သင်္ဘောများနှင့် လူအမြောက်အမြားပင် ဂျာမန်ရေငုပ်သင်္ဘောများ၏ လက်ချက်ကြောင့် နစ်မြုပ်သေကြေပျက်စီးကြလေသည်။ ထို့အပြင် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံအားယင်းဆုံရှုံးခဲ့သော နယ်ပယ်တို့ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ရေးအတွက် ဂျာမနီက ငွေကြေးထောက်ပံ့ရန် ကြံစည်နေသောကြောင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ၁၉၁၇ ခု ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံကို စစ်ကြေညာခဲ့၏။ သို့သော် အမေရိကန်မှာ စစ်တိုက်ရန် အစီအစဉ်ကျစွာ မရှိသေးသဖြင့် ၁၉၁၇ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်စစ်တပ်စုသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ ပထမဆုံးအကြိမ် ပို့နိုင်ခဲ့သည်။ 

ထိုနှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ၁၅ ဆက်မြောက် ဗဲနီးဒစ်သည် စစ်ပြငြိမ်းရန် ကြိုးစားဖြန်ဖြေခဲ့သေးသည်။ သို့သော် မဟာမိတ်တို့ဖက်မှ စစ်ပြေငြိမ်းရန် မလိုလားသဖြင့် ကြိုးပမ်းချက်မှာ မအောင်မြင်ခဲ့ချေ။

== ၁၉၁၈ ခုနှစ် စစ်အတွင်း အခြေအနေ ==
ထိုနှစ်၌ ဂျာမန်တို့သည် မဟာမိတ်တို့ကို အပြုတ်တိုက်ရန် အကြီးအကျယ် စစ်ဆင်နေခဲ့သော နှစ်ဖြစ်သည်။ စစ်သူကြီး ဟင်ဒင်ဗတ်က ဂျာမန်တပ်များသည် ဧပြီလ တစ်ရက်နေ့တွင် ပါရီမြို့ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ရမည်ဟု ကျေညာခဲ့လေသည်။ ဂျာမန်တို့၏ ထိုးစစ်ကြောင်းမှာ အီးပရား၏ တောင်ဘက် မှ စတင်၍ ငါးဆယ့်တစ်မိုင်မျှ ရျည်လျှားလေသည်။ ထိုမျှလောက် ကြီးမားလှသော အင်အားနှင့် ဖိတိုက်သဖြင့် ထိုမျှလောက် လူအသေအကြေများလှသော စစ်ပွဲမျိုး ယခင်က မရှိခဲ့ဟုဆိုကြသည်။ ဂျာမန်တို့၏ အင်အားကြီးမားလှသဖြင့် ဆယ်ရက်ခန့်အတွင်း နှစ်ဆယ့်ခုနှစ်မိုင်မျှ မဟာမိတ်တို့၏ စစ်ကြောင်းအတွင်းသို့ ကျွံဝင်ခဲ့၏။ ထိုအခါ မဟာမိတ်တပ်များအားလုံးကို ကွပ်ကဲရန် ပြင်သစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူး ဖေါ့အား အနောက်ဘက်စစ်မျက်နှာ စစ်သေနာပတိအဖြစ်ခန့်ကာ အစွမ်းကုန် ခုခံ တွန်းလှန်စေလေသည်။ သို့သော်လည်း ရန်သူအင်အား ကြီးမားလှ၍ တပ်ပေါင်းစုံမှ ဆုတ်၍ ဆုတ်၍သာ ပေးရလေ၏။ ဂျာမန်တို့ကလည်း ပါရီမြို့တော်သို့ ချီတက်ရန် လမ်းပွင့်ဖို့ ကြိုးပမ်းကာ ဖိတိုက်ကြလေသည်။ ယင်းသို့ဖြင့် ဂျာမန်တို့မှာ ပါရီမြို့အနီး ကပ်လာလေရာ မြို့တော်ကြီးကျဆုံးရန် နာရီပိုင်းမျှလောက်သာ လိုတော့သည်။ ထိုအတောအတွင်း အမေရိကန်ရေတပ်မှ တပ်သားရှစ်ထောင်ပါဝင်သော တပ်တစ်တပ်သည် ခြောက်ထောင်မျှ အကျခံကာ ဂျာမန်တို့ ပါရီသို့ ချီတက်ရာ လမ်းကြောင်းကို တာဆီးနိုင်ရန် ကြိုးစားခဲ့ရာ အတန်ပင် အောင်မြင်ခဲ့လေသည်။ ထို့အပြင် ရှားတိုးသီယဲရီးတွင် စစ်ပန်းနေပြီ ဖြစ်သော ပြင်သစ်တပ်ကို လူစားထိုးရန် ရောက်ရှိလာခဲ့သည့် အမေရိကန်တပ်သည် ဂျာမန်တို့ ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ တိုက်ခိုက်နေသည့်ကြားမှ ထိုးစစ်ဆင်ကာ ထိုအရပ်မှ ဂျာမန်များကို ရှင်းလင်းပစ်နိုင်ခဲ့လေသည်။ ထို့ကြောင့် ဂျာမန်တို့လည်း ထိုးစစ်မှ ခံစစ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားရပြီးလျှင် ပါရီမြို့တော်ကြီးမှာလည်း ရန်သူလက်ထံ ကျရောက်မည့်ဘေးမှ ကင်းလွတ်ခဲ့လေသည်။ 

အမေရိကန် စစ်ကူတပ်များ အဆက်မပြတ် တင်ပို့ အားဖြည့်နိုင်ခြင်းကြောင့်၊ ဗိုလ်ချုပ်မှူး ဖေါ့မှာ ရန်သူတပ်များကို အင်အားတောင့်တင်းစွာနှင့် တိုက်ခိုက်နိုင်လေသည်။ စစ်ပန်းလာပြီဖြစ်သော ဂျာမန်တပ်များမှာ အင်အားပြည့် လန်းဆန်းနေသော အမေရိကန်တို့နှင့် ယှဉ်ရသည့်အခါတိုင်းလိုလိုပင် နောက်ဆုတ်ပေးခဲ့ရလေသည်။ မြောက်ဘက်တွင်လည်း မဟာမိတ်တပ်များသည် မြောက်ပင်လယ်အနီးမှ ဖိတိုက်ခဲ့လေရာ ဗယ်လဂျီယမ်နိုင်ငံမှ မြို့များကို ပြန်လည် သိမ်းပိုင်နိုင်ခဲ့၍ ဂျာမန်တပ်များကိုလည်း အတန်ပင် ရှင်းလင်းတိုက်ထုတ်ပစ်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၁၈ ခု အောက်တိုဘာလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဂျာမန်တို့၏ [[ရေငုပ်သင်္ဘော]]စခန်းဖြစ်သော ဇေးဗရွတ်ဂီမြို့မှ ဂျာမန်များကို တိုက်ထုတ်ပစ်ကာ ထိုမြို့ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့၏။ ထိုအတောအတွင်း အနောက်ဘက်စစ်ကြောင်းတစ်လျှောက်တွင်လည်း ဂျာမန်တို့ကို တောင်ဘက်သို့လည်းကောင်း၊ အရှေ့ဘက်သို့လည်းကောင်း ရောက်အောင် တဖြည်းဖြည်း ဖိ၍ တိုက်ထုတ်နိုင်ခဲ့လေသည်။ တောင်ဘက်မှ ဖိ၍တိုက်လာသည့် အမေရိကန်တပ်များ၏ ဒဏ်ကို မခံနိုင်သော ဂျာမန်တပ်များသည် ဇူလိုင်လမှ စ၍ တဆုတ်တည်း ဆုတ်ခဲ့လေရာ နောက်ဆုံး ပြင်သစ်မြေ၌ မိုးဗန်းခံတပ်တစ်ခုသာလျှင် ခြေကုပ်အဖြစ် ကျန်လေတော့သည်။ ထိုအတောအတွင်း ဂျာမန်၏ ဘက်တော်သားများမှာလည်း ရှုံး၍သာ နေကြလေသည်။ ၁၉၁၈ ခုစက်တင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ဆယ်လိုနီးကား၌ သောင်တင်နေသော မဟာမိတ်တပ်များသည် ထိုးစစ်ဆင်ကာ ရှေ့သို့ ချီတက်ခဲ့၏။ ရက်သတ္တပတ် နှစ်ပတ်အတွင်း ဆားဗီးယားနိုင်ငံတောင်ပိုင်း တစ်ခုလုံးလိုလိုပင် ပြန်လည်သိမ်းယူခဲ့ကြသည်။ သို့ဖြစ်၍ နိုင်ငံတွင်းချီတက်တိုက်ခိုက်ခြင်း ခံရမည်ကို စိုးရိမ်သည်နှင့် ဗူလဂေးရီးယားသည် စက်တင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် လက်နက်ချလိုက်လေသည်။ ထို့နောက် မြောက်ဘက်သို့ ဆက်လက် ချီတက်ခဲ့ရာ ဆက်လက်၍ အောင်ပွဲရခဲ့လေသည်။ ဩစတြီးယန်းတပ်များလည်း အယ်လဗေးနီးယားနှင့် မွန်တီးနီးဂရိုးပြည်များမှ ဆုတ်ပေးရလေသည်။ တစ်လခွဲခန့်အတွင်း ဆားဗီးယားမှ ဩစတြီးယန်း တပ်များကို မောင်းထုတ်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် ဗဲလရိတ်မြို့ကိုလည်း ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့၏။ 

ထိုထိုးစစ်နှင့် တစ်ပြိုင်တည်းလိုလိုပင် ပါလက်စတိုင်းချီ အယ်လင်ဗီ၏ တပ်သည် အေမာဖေးဆယ်ခေါင်းဆောင်သော အာရပ်တစ်စုနှင့် ကာနယ်တီအီ လော့ရင့်တို့၏ အကူအညီဖြင့် ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ရာ တူရကီတို့သည် မခံနိုင်၍ ဒမက်စကပ်၊ ဧက၊ ဗေးရွတ်နှင့် အလက်ပို စသော မြို့များကို သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၁၈ အောက်တိုဘာလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် တူရကီ လက်နက်ချလေသည်။ ထိုနှစ် အောက်တိုဘာလထဲတွင် ပီယားဗေးမြစ်ကို ဖြတ်၍ ချီတက်ခဲ့သော အီတလီတပ်တို့သည် ဩစတြီးယန်းတပ်များကို နှစ်ခုကွဲအောင် တိုက်ခဲ့လေရာ တပ်ပျက်ပြီးနောက် ၁၀ ရက်ခန့်အတွင်း တပ်သား သုံးသိန်းကျော်မျှ လက်နက်ချခဲ့လေသည်။ သို့ဖြစ်၍ ဩစတြီးယန်းတပ်များ၏ ဗိုလ်ချုပ်က စစ်ရပ်စဲရန် တောင်းပန်ခဲ့ရ၏။ ထိုသို့ တပ်ပျက်ခဲ့သည့်နှင့် ဩစတြီးယားအစိုးရအဖွဲ့လည်းပျက်ခဲ့လေသည်။ ဩစတြီးယားနိုင်ငံ တော်အတွင်းရှိ ဗိုဟီးမီးယားပြည်နယ်နှင့် အခြားပြည်နယ် အသီးသီးတို့သည် တောလှန်ပုန်ကန်ကာ လွတ်လပ်ရေးကို ကျေညာခဲ့ကြသည်။ သို့ဖြစ်၍ ဂျာမနီ တစ်ဦးတည်းသာ ကျန်လေနေတော့သည်။ 

၁၉၁၈ ခု နိုဝင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့တွင် ကီးရေတပ်စခန်းရှိ ဂျာမန်ရေတပ် ပုန်ကန်ရာ မကြာမီ ဗရီးမင်းနှင့် ဟမ်းဗတ်ရေတပ်များသို့ ကူးစက်သွားလေသည်။ စစ်တပ်အခြေအနေမှာလည်း မျှော်လင့်စရာ မရှိအောင် ဆိုးရွားနေသည်ကို သိရှိသော ဂျာမန်အစိုးရသည် အောက်တိုဘာလထဲကပင် စစ်ပြေငြိမ်းရန် ဂျာမန် ဝန်ကြီးချုပ် မင်းသားကြီး မက္ကဆီမီလျံက စကားကမ်းလှန်းခဲ့လေသည်။ ထို့ပြင် သူ့အစိုးရအဖွဲ့တွင် ဆိုရှယ်လစ်များကိုလည်း ပါဝင်စေခဲ့ရာ ရက်များမကြာမီ အစိုးရ အဖွဲ့ကို သူတို့ကြိုးကိုင်ပြီးလျှင် အမေရိကန် သမ္မတ ဝီလဆန်ထံ စစ်ပြေငြိမ်းရေးအတွက် စကားကမ်းလှမ်းခဲ့လေသည်။ သို့သော် ဝီလဆန်က မဟာမိတ် တပ်ပေါင်းစုံ စစ်သေနာပတိ မာရှယ်ဖေါ့နှင့် ဆွေးနွေးရန် ညွှန်ကြားခဲ့၏။ ထိုအတောအတွင်း ကိုင်ဇာ ဘုရင်သည် [[ဘာလင်မြို့]]မှ ထွက်ခွာပြီးနောက် သူ၏စစ်တပ်များရှိရာ သွားရောက်နေထိုင်ခဲ့လေသည်။ သို့သော် [[ဝန်ကြီးချုပ်]]က ကိုင်ဇာအား နန်းစွန့်ရန် တောင်းဆိုခဲ့ရာ ဟင်ဒင်ဗတ်ကလည်း သဘောတူခဲ့သဖြင့် နိုဝင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် နန်းစွန့်ပြီးလျှင် [[ဟောလန်နိုင်ငံ]]သို့ ထွက်ပြေးရလေသည်။ ဂျာမန်တို့လည်း သမ္မတ ဝီလဆန် ညွှန်ကြားသည့်အတိုင်း ဖာရှယ်ဖေါ့ထံတွင် စစ်ပြေငြိမ်းရေးအတွက် စကားကမ်းလှမ်းခဲ့ရာတွင် မဟာမိတ်တို့အချင်းချင်း ဆွေးနွေးပြီးနောက် စစ်ရပ်စဲရေး စည်းကမ်းချက်များကို ရေးဆွဲခဲ့၏။ ထိုစည်းကမ်းချက်များကို မာရှယ်ဖေါ့က ကွန်းပျင်း သစ်တောအတွင်း ရပ်တန့်ထားသော မီးရထားတွဲပေါ်တွင် နိုဝင်ဘာလ ၁၁ ရက် မိုးသောက်ယံအချိန်၌ ဂျာမန်အစိုးရ ကိုယ်စားလှယ်များအား ပေးအပ်လေသည်။ ယင်းတို့ကို ဂျာမန်တို့က လက်ခံလိုက်သဖြင့် ၆ နာရီအကြာ နံနက် ၁၁ နာရီတွင် အပစ်အခက် ရပ်စဲသွားလေသည်။ ထိုနေ့ထိုအချိန်ကို နောင်လာနောက်သားများသည် တော်တော်နှင့်ပင် မေ့နိုင်တော့မည် မဟုတ်ချေ။ 

=== [[အာရှတိုက်]]တွင် ===
ကမ္ဘာစစ်ကြီးဟုခေါ်တွင်သည့် အတိုင်း တိုက်ပွဲများမှာ [[ဥရောပ|ဥရောပတိုက်]]တွင်သာ ဖြစ်ပွားသည်မဟုတ်ချေ။ [[အာရှတိုက်]]ဘက်တွင်လည်း ဖြစ်ပွားကြသေးသည်။ ၁၉၁၅ ခုနှစ် ကုန်ခါနီးလောက်တွင် အင်္ဂလိပ်နှင့် အိန္ဒိယ တပ်တစ်တပ်သည် ဘဂ္ဂဒက်မြို့ကို သိမ်းပိုက်ရန်ရောက်လာခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာလတွင် ဗြိတိသျှတပ်များသည် [[ဘဂ္ဂဒက်မြို့]]တောင်ဘက်ရှိ တူရကီတို့ကို တိုက်ခိုက်ရာ အတန်ငယ် အရေးသာသော်လည်း ဒီဇင်ဘာလတွင် အရေးနိမ့်ကာ ကွယ်အယ်အဲမာရားမြို့တွင် အဝိုင်းခံရလေသည်။ ၁၉၁၆ ခု ဧပြီလတွင် ရိက္ခာပြတ်လပ်၍ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးခြင်း ဘေးနှင့် ကြုံရလေဖြင့် ဗြိတိသျှတပ်များ လက်နက်ချကြရလေသည်။ ထိုကြောင့် ဗြိတိသျှတို့၏ ဂုဏ်သရေကို အတန်ပင် ထိခိုက်သွားလေသည်။ သို့ရာတွင် ထိုတပ်ကို ကယ်တင်ရန် ရောက်လာသော စစ်ကူတပ်သည် ၁၉၁၇ ခု မတ်လတွင် ဘဂ္ဂဒက်မြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးလျှင် မြောက်ဘက်သို့ ချီတက်သွားနိုင်ခဲ့လေသည်။ 

၁၉၁၇ ခု ဒီဇင်ဘာ ၁ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူး အယ်လင်ဗီခေါင်းဆောင်သော တပ်များသည် ဂျရူးဆလမ်းမြို့သို့ ချီတက်ခြံ၍ ၉ရက်နေ့တွင် ထိုမြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့၏။ ထိုအောင်မြင်မှုမှာ ၁၉၁၇ ခုနှစ်အတွင်း မဟာမိတ်တို့၏ အရေးပါသော အောင်မြင်မှုများထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။

=== ရေကြောင်းတိုက်ပွဲများ ===
စစ်ပွဲများတွင် ဗြိတိသျှတို့ အားထားရာကား [[ရေတပ်]]မတော်ဖြစ်ပေသည်။ အားထားသလောက်လည်း ဗြိတိသျှရေတပ်မှာ အခြားရေတပ်များကို ကြီးစိုးလွှမ်းမိုးနိုင်သော အင်အားနှင့် ပြည့်စုံခဲ့လေသည်။[[ကမ္ဘာ]]စစ်ကြီး မဖြစ်မီကလေးတွင် အင်္ဂလိပ် ရေတပ်ကို ထပ်မံအင်အား ဖြည့်တင်းထားခဲ့၏။ ထို့ကြောင့် စစ်ဖြစ်သည်နှင့် တပြိုင်နက် ရေတပ်မတော်သည် တိုက်ပွဲဝင်ရန် အဆင်သင့် ဖြစ်နေခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှတို့၏ အင်အားကောင်းသော ရေတပ်ကြောင့် ဂျာမန်တို့ နိုင်ငံခြားနှင့် ကုန်မသွယ်နိုင်အောင် ပိတ်ပင်နိုင်ခဲ့သည့်ပြင် ဂျာမန်ရေတပ်ကြီးကို ရေတပ်စခန်းများမှ မထွက်နိုင်အောင် ပိတ်ဆို့ထားနိုင်ခဲ့သည်။ စစ်ဖြစ်စက ဂျာမန်ရေတပ်ကြီးသည် ကီးတူးမြောင်းအတွင်း စခန်းများ၌ လုံခြုံစွာ ရှိနေခဲ့သည်။ သို့သော် ပင်လယ်ပြင်တွင် ရှိနေသော ဂျာမန် တော်ပီဒို သင်္ဘောအချို့နှင့် [[ကရုဇာစစ်သင်္ဘော]] အချို့သည် [[မြောက်ပင်လယ်]]အတွင်း ကူးသန်းသွားလာရေးတွင် အနှောင့်အယှက် ပေးခဲ့လေသည်။ သို့သော် တဖြည်းဖြည်း ထိုသင်္ဘောများကို ဖမ်းဆီးခြင်း၊ နှစ်မြှုပ်ခြင်း ပြုလုပ်လာနိုင်ခဲ့သောအခါ မဟာမိတ်နှင့် ကြားနေနိုင်ငံသင်္ဘောများမှာ ဂျာမန်ရေငုပ်သင်္ဘောများ၏ ရန်ကိုသာ ကြောက်ရွံ့ရလေတော့သည်။ 

ဗြိတိသျှ ကရူဇာစစ်သင်္ဘော သုံးစင်းမှာ မြောက်ပင်လယ်တွင် ဂျာမန်[[ရေငုပ်သင်္ဘော]]များက တိုက်ခိုက်သဖြင့် နစ်မြှုပ်သွားရလေသည်။ ၁၉၁၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁ရက်နေ့တွင် ချီလီ ကမ်းခြေ ကိုရိုနဲအငူအနီး၌ ဂျာမန် ကရူဇာစစ်သင်္ဘော ငါးစင်းပါဝင်သော ရေတပ်စုသည် ဗြိတိသျှရေတပ်စုကို တိုက်ခိုက်နှိမ်နှင်းလိုက်လေသည်။ သို့သော် ယင်းဂျာမန် ရေတပ်စုမှာ ဒီဇင်ဘာလ ၈ရက်နေ့တွင် ဖော့ကလန်းကျွန်းစုအနီး၌ အခြားဗြိတိသျှ စစ်သင်္ဘောတပ်စု၏ တိုက်ခိုက်ခြင်းခံရသဖြင့် ဒရက်ဇဒန်အမည်ရှိစစ်သင်္ဘောမှတပါး အခြားသင်္ဘောများနှစ်မြှုပ်ခြင်းခံရသည်။ ဒရက်ဇဒန်မှာမူ လွတ်မြောက်သွားခဲ့လေသည်။[[File:Hochseeflotte 2.jpg|thumb|150px|ဗြိတိသျှ ရေတပ်ကြီး]] 
အင်ဒမင်အမည်ရှိ ဂျာမန် ကရူဇာစစ်သင်္ဘော တစ်စင်းသည်လည်း သမုဒ္ဒရာ ပင်လယ်ပြင်တစ်လျောက် လှည့်လည်သွားလာကာ ဒေါ်လာ တစ်ကုဋေခန့် တန်ဖိုးရှိသော သင်္ဘောများကို နှစ်မြှုပ် ဖျက်ဆီးခဲ့၏။ သို့သော် နောက်ဆုံး၌ အိန္ဒိယ သမုဒ္ဒရာရှိ ကိုကိုကျွန်းတွင် ဩစတြီးလီးယား စစ်သင်္ဘောတစ်စင်း၏ တိုက်ခိုက်ဖြတ်ဆီးခြင်းကို ခံရလေသည်။ 
၁၉၁၅ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၁၆ ခုနှစ်များတွင်လည်း ဒရက်ဇဒန်၊ ဖရီးဒရက်၊ ကွန်းနစ္စဗတ် စသော ဂျာမန်သင်္ဘောများသည် ပင်လယ်ပြင် အရပ်ရပ်တွင် မဟာမိတ်တို့၏ သင်္ဘောများကို နှစ်မြှုပ် ဖျက်ဆီး၍ ကူးသန်းသွားလာရေးကို အနှေင့်အယှက်ပေးခဲ့လေသည်။ ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်း အကြီးကျယ်ဆုံးသော ရေကြောင်းတိုက်ပွဲမှာ ၁၉၁၆ ခု မေလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ဖြစ်ပွားသော ဂျတ်တလန် တိုက်ပွဲဖြစ်ပေသည်။ ထိုတိုက်ပွဲတွင် ဂျာမန်ရေတပ်ရေကြောင်းဗိုလ်ချုပ်ရှေးက ကွပ်ကဲ၍ အင်္ဂလိပ်ရေတပ် တိုက်သင်္ဘောများကို ရေကြောင်းဗိုလ်ချုပ် ဗီးတီးက ဦးစီးအုပ်ချုပ်ခဲ့လေသည်။ နှစ်ဖက်စလုံးမှ သင်္ဘောများသည် [[ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ]]ကမ်းခြေတွင် တစ်နေ့လုံး တိုက်ခိုက်ကြရာ ညနေဘက်တွင် ရေကြောင်းဗိုလ်ချုပ်မှူးဂျယ်လီကို ဦးစီးသော အင်္ဂလိပ်ရေတပ်စုတစ်စုသည် အကူရောက်လာသဖြင့် ဂျာမန်ရေတပ်သည် ယင်း၏ စခန်းများသို့ နောက်ပြန်ဆုတ်သွားလေတော့သည်။ ထိုတိုက်ပွဲတွင် ဂျာမန်တို့က အနိုင်ရသည်ဟု ကျေညာခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်တို့ဘက်မှ အပျက်အစီး အဆုံးအရှုံးမှာ ဂျာမန်တို့နှင့် နှိုင်းယှဉ်သော် အလွန်ပင် များပြားသောကြောင့် တစ်နည်းအားဖြင့် ထိုကျေညာချက်မှာ မှန်သည်ဟု ဆိုနိုင်ပေသည်။ သို့သော် ထိုနောက်တွင် ကိုင်ဇာဘုရင်သည် ငွေကိုရေလိုသုံးကာ တည်ဆောက်ခဲ့သည့်ပြင် သူတို့ ဂုဏ်ယူခဲ့သော ဂျာမန်ရေတပ်ကြီးမှာ ကီးတူးမြောင်း စခန်းများတွင် ပိတ်မိတော့သည်။ ထို့အပြင် ဂျာမန်တို့ထက် အဆုံးအရှုံးများသော်လည်း အင်္ဂလိပ်ရေတပ်သည် ပင်လယ်ပြင်တွင် ကြီးစိုးမြဲကြီးစိုးနေခဲ့လေသည်။ ဂျာမန်တို့သည် ရေတပ်ကြီးကို အသုံးမပြုနိုင်သောကြောင့် ရေငုပ်သင်္ဘောများကို တွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြုခဲ့ကာ အင်္ဂလိပ်ရေတပ်ကို ကြီးစွာ နှောင့်ယှက်နိုင်ခဲ့သည်။ စစ်ကြီးဖြစ်စ ပထမသုံးနှစ်အတွင်းဂျာမန်ရေငုပ်သင်္ဘောများ၏ ရန်ကို ထိရောက်စွာ ကာကွယ်ရန် မကြံစည်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ဂျာမန်တို့[[ရေငုပ်သင်္ဘော]]ဖြင့် တိုက်ခိုက်ခြင်းသည် စစ်အရှုံးအနိုင်ကို ဆုံးဖြတ်တော့မည်လောဟုတွေးတောကြလေသည်။[[File:HMS Dreadnought 1906 H61017.jpg|thumb|150px|ဗြိတိသျှရေတပ် သင်္ဘောတစ်စင်း]]

ထို့အပြင် ဂျာမန်တို့၏ အကြံမှာ မဟာမိတ်တို့၏ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးကို ဖျက်ဆီးပေးခြင်ဖြင့် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးခြင်းဘေးဆိုက်အောင် ပြုလုပ်ရန်လည်း ဖြစ်လေသည်။ ထို့ကြောင့် ပြင်သစ်နှင့် အင်္ဂလန်ပြည်ကမ်းရိုးတန်းများကို ရေကြောင်းမှ ပိတ်ဆို့ထားကြောင်း ကျေညာပြီးလျှင် သင်္ဘောများကို ကြားနေနိုင်ငံပိုင်းများ ဖြစ်စေကာမူ၊ သတ်မှတ်ထားသော စစ်နယ်နမိတ်အတွင်း၌ တွေ့ရှိလျှင် နှစ်မြှုပ်ပစ်မည်ဟု သတိပေးခဲ့၏။ သုံးလအတွင်း ကြားနေနိုင်ငံမှ သင်္ဘောအမျိုးအစား များများ အပါအဝင် သင်္ဘောတစ်ရာခန့် နှစ်မြှုပ်ခြင်း ခံရလေသသည်။ ၁၉၁၆ ခုနှစ် အကုန်လောက်တွင်ကား ဗြိတိသျှတို့၏ ကုန်သင်္ဘောအပျက်အစီးမှာ အတန်ပင်များလျက်ရှိလေပြီ။ သို့သော်လည်း မဟာမိတ်နိုင်ငံများသို့ ကုန်များ၊ စားနပ်ရိက္ခာများ၊ [[လက်နက်]]များ ဆက်လက်ရောက်ရှိနေခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်၍ ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် ဂျာမန်ရေငုပ်သင်္ဘောများသည် မဟာမိတ်နိုင်ငံများသို့ အသွား သင်္ဘောများကိုလည်း နှစ်မြှုပ်ပစ်ကြလေသည်။ သို့သော် ဂျာမန်တို့၏ ရည်မှန်းချက်အတိုင်း မအောင်မြင်ခဲ့ချေ။ ထိုသို့ ဖြစ်ရခြင်းမှာ ရေငုပ်သင်္ဘောများ၏ အန္တရာယ်ကို ထိထိရောက်ရောက်မဟုတ်သော်လည်း အတော်အတန်ကာကွယ်နိုင်သော အစီအမံများကို တဖြည်းဖြည်းပြုလုပ်လာနိုင်သောကြောင့်လည်းကောင်း ဂရိဗြိတိန်နှင့် [[အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ]]တို့သည် သင်္ဘောများကို လျင်မြန်စွာ တည်ဆောက် လာနိုင်သောကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်ပေသည်။ အထူးသဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် သင်္ဘောများကို ဂျာမန်များဖျက်ဆီး၍ မရနိုင်လောက်အောင်ပင် လျင်မြန်စွာ တိုးတက်ဆောက်လုပ်နိုင်ခဲ့လေသည်။

=== လေတပ် စတင်အသုံးပြုခြင်း ===
ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးမှစ၍ လေယာဉ်ပျံများကို စစ်ဆင်မှုအတွက် အသုံးပြုလာခဲ့လေသည်။ ပထမတွင်[[လေယာဉ်ပျံ]]များကို ရန်သူအခြေအနေကို အကဲခတ် ဓာတ်ပုံရိုက်ယူရန် ကင်းထောက်ရန်သာ အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ထိုစဉ်က လေယာဉ်ပျံများမှာလည်း သေးငယ်သည့်အပြင် တစ်နာရီမိုင် ကိုးဆယ်မျှလောက်သာ ပျံသန်းနိုင်သေးသည်။[[File:Sopwith F-1 Camel.jpg|thumb|150px|left|ဗြိတိသျှတော်ဝင်လေတပ်၏ Sopwith F-1 Camel လေယာဉ်ပျံ]]
စစ်ဖြစ်စက အင်္ဂလိပ်တို့တွင် လေယာဉ်ပျံ အနည်းငယ်မျှသာ ရှိ၍ ပြင်သစ်တွင်မူ အများဆုံး ရှိလေသည်။ ဂျာမနီ၊ အင်္ဂလိပ်တို့တွင် ရှိသော လေယာဉ်ပျံ အရေအတွက်စုစုပေါင်းမှာ ၅၀၀ ခန့်မျှသာ ဖြစ်ရာ ပြင်သစ်တို့တွင် ၂၅၀ ခန့်ရှိခဲ့သည်။ စစ်ဖြစ်ပြီးနောက်တွင် ထိုနိုင်ငံများသည် လေယာဉ်ပျံများကို တိုးတက်ဆောက်လုပ်လာကြ၍ လေယာဉ်ပျံများ အသွားနှုန်းတိုးတက်အောင်နှင့် အလေးချိန် ပိုမိုသယ်ဆောင်နိုင်အောင် ပြုပြင် လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် နောင်တစ်နှစ်ခန့် အကြာတွင် တစ်နာရီလျှင် ၁၇၅ မိုင်နှုန်းခန့် ပျံသန်းနိုင်သော လေယာဉ်ပျံများ တည်ဆောက်လာနိုင်ကြ၍ စက်သေနတ်နှင့် ဗုံးအလေးချိန် တစ်တန်ခန့်ကို သယ်ယူနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် လေယာဉ်ပျံများကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ရန်နှင့် စက်သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ရန်အတွက် အသုံးပြုလာသဖြင့် လွန်စွာ အရေးပါလာလေသည်။ သို့ဖြစ်လေရာ လေတပ်သား တစ်ယောက်နှင့် ကြည်းတပ်သား တစ်ထောင် ညီမျှသည်ဟုပင် ဆိုလာလေသည်။ 
မကြာမီ လေကြောင်းတိုက်ပွဲများ မကြာခဏ ဖြစ်ပွားလာခဲ့၍ တစ်ဖက်နှင့် တစ်ဖက် လေကြောင်း၌ ကြီးစိုးနိုင်ရန် ကြိုးစားခဲ့ကြလေသည်။ ၁၉၁၇ ခုနှစ် မကုန်မီ မဟာမိတ်တို့သည် အနောက်ဘက် စစ်မျက်နှာ၌ လေကြောင်းတွင် အရေးသာနေခဲ့၏။ ယင်းသို့ လေကြောင်းတွင် သူနိုင်ငါနိုင်ကြိုးစားကြသော်လည်း စင်စစ်မှာ အရှုံးအနိုင်တိုက်ခိုက်ရာ၌ လေကြောင်းတိုက်ပွဲများမှာ ပထမ ကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းက အရာမရောက်လှချေ။

ဂျာမနီသည် အင်္ဂလန်ကို လေကြောင်းမှ တိုက်ခိုက်ရာ၌ ဇက်ပလင်ခေါ် [[ဗူးသီး]]ပုံသဏ္ဌာန် [[လေသင်္ဘော]]များဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။[[File:Balloons 1919.jpg|thumb|150px|left|လေသင်္ဘောများ]] ထိုဇက်ပလင်လေသင်္ဘောများသည် ခရီးရှည် သွားလာနိုင်သော လေယာဉ်မျိုးဖြစ်သဖြင့် အင်္ဂလန်နှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံများသို့ သွားရောက် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ရန်အတွက် အလွန်အသုံးဝင်လေသည်။ ၁၉၁၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၁၈ ခု မေလတိုင်အောင် အင်္ဂလန်နှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံတို့မှ ဂျာမန်ဇက်ပလင်များ၏ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခြင်းကို မကြာခဏ ခံခဲ့ကြရသည်။ အင်္ဂလိပ်နှင့် ပြင်သစ်တို့ကလည်း လေယာဉ်ပျံတပ်စုများကို အသုံးပြုကြ၍ လည်းကောင်း၊ အားကောင်းလှသော မီးမောင်းများထိုးကာ လေယာဉ်ပျံပစ်အမြောက်မြားဖြင့်လည်းကောင်းတွန်းလှန် ခုခံကြသည်။ ဂျာမန်တို့ လေကြောင်းမှ တိုက်ခိုက်ခြင်းကြောင့် အင်္ဂလိပ်နှင့် ပြင်သစ်တို့ ဆုံးရှုံးနစ်နာမှုများ၏ အရပ်ရပ်တန်ဖိုးမှာ ဒေါ်လာ ၁၀ သန်းခန့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် တစ်နေ့တည်း၌ ဇက်ပလင်ကြီး ငါးစင်းပျက်ကျ၍ တစ်စင်းအဖမ်းခံရပြီးနောက်တွင် ဂျာမန်တို့၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခြင်းများ ရပ်စဲသွားလေတော့သည်။

=== ဂျာမန်ပိုင်နယ်မြေသစ်များ ===
စစ်ကြီးမဖြစ်မီက ဂျာမနီပိုင် နယ်မြေသစ်များရှိလေသည်။ ထိုနယ်သစ်များ ရရှိရေးကြောင့် ဂျာမနီနှင့် ဂရိဗြိတိန်တို့ အင်အားပြိုင်လာခဲ့ရာ၊ ယင်းမှာ စစ်ဖြစ်ရခြင်း၏ အကြောင်းအရင်းတစ်ရပ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ 
စစ်ဖြစ်စတွင် အင်အားတောင့်တင်းသော ဗြိတိသျှရေတပ်သည် ဂျာမနီနိုင်ငံပိုင် ပင်လယ်ရပ်ခြားနယ်မြေသစ်များကို သိမ်းပိုက်လေသည်။ ကမ္ဘာအရှေ့ပိုင်းရှိ ဂျာမန်နယ်မြေသစ်များဖြစ်သော နယူးဂင်နီနှင့် ဆမိုးဝါးကျွန်းများကို နယူးဇီလန်တပ်များက သိမ်းပိုက်လေသည်။ ဂျပန်က တရုတ်နိုင်ငံရှိ ဂျာမန်ခံတပ် ဆင်းတောကို သိမ်းပိုက်လိုက်၏/
အာဖရိကတိုက်ရှိ တိုဂိုလန်ကိုလည်း မဟာမိတ်များက သိမ်းပိုက်ခဲ့၏။ ၁၉၁၅ ခုနှစ် အင်္ဂလိပ်နှင့် ပြင်သစ်တပ်များသည် ကမ္မရွန်း နယ်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့၍၊ ဂျာမန်အနောက်တောင် အာဖရိက နယ်မှာလည်း မဟာမိတ်တို့လက်ထဲသို့ ကျရောက်ခဲ့လေသည်။ ယင်းသို့ဖြင့် ဂျာမန်နယ်မြေသစ်များ အားလုံးလိုလိုပင် မဟာမိတ်တို့ လက်တွင်းသို့ ကျရောက်ခဲ့၏။ ၁၉၁၈ ခုနှစ်တိုင်အောင် မဟာမိတ်တို့ကို တွန်းလှန်နိုင်ခဲ့သော ဂျာမန်နယ်သစ်များမှာ ဂျာမန် အရှေ့ဘက် အာဖရိကနယ်ပင် ဖြစ်သည်။

== စစ်၏အကျိုးသက်ရောက်မှုများ ==

=== ဗာဆိုင်းစာချုပ် ===
စစ်ရပ်စဲရေး စည်းကမ်းချက်များ အရ ဂျာမနီတပ်များသည် ဗဲလဂျီ၊ ပြင်သစ်၊ လပ်ဇင် ဗတ်၊ အယ်လဆက်လိုရိန်း အစရှိသည့် ဒေသများမှ ရိုင်းမြစ်တိုင်အောင် ဆုတ်ခွာပေးရ၏။ လက်နက်ခဲယမ်း မီးကျောက်၊ လေယာဉ်ပျံ၊ စစ်သင်္ဘောနှင့် ရေငုပ်သင်္ဘောအားလုံးကို မဟာမိတ်တို့အား ပေးအပ်လေသည်။ ရုရှားနိုင်ငံ၊ ရူမေးနီးယားနိုင်ငံ၊ တူရကီနိုင်ငံနှင့် အရှေ့ အာဖရိကရှိ ဂျာမန်တို့သိမ်းပိုက်ထားသော ဒေသများမှ ဂျာမန်တပ်များကို ပြန်ခေါ်ရ၏။ မဟာမိတ်စစ်သုံ့ပန်းများအားလုံးကိုလည်း ချက်ချင်းလွှတ်ပေးရ၏။ ထို့အပြင် ဂျာမန်တို့ ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခဲ့သော နယ်များမှ ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့သမျှကို ဂျာမန်တို့က လျှော်ပေးရ၍ ဘယ်လဂျီယမ် ဘဏ်တိုက်မှ ငွေများ၊ ရုရှားနှင့် ရိုမေးနီယားနိုင်ငံတို့ မှ ရွှေများကို ပြန်ပေးရန် သဘောတူရလေသည်။ 

ယင်းသို့ ရပ်စဲရေး စာချုပ် ချုပ်ဆိုပြီးနောက်တွင် မဟာမိတ်တို့သည် ဂျာမနီနိုင်ငံအတွင်း အချက်အချာကျသော ဒေသများတွင် တပ်များချကာ ဂျာမနီ လှုပ်ရှားထကြွခြင်း မပြုနိုင်အောင် စောင့်ကြပ်နေခဲ့ကြလေသည်။ ထိုအတောအတွင်း မဟာမိတ်ခေါင်းဆောင်ကြီးများသည် ဗာဆေးမြို့တော်တွင် လပေါင်းများစွာ ညှိနှိုင်းဆွေးနွေး၍ ဗာဆိုင်းစစ်ပြေငြိမ်းရေး စာချုပ်ကို ရေးဆွဲခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့ ဆွေးနွေးရာတွင် ဂျာမနီနိုင်ငံသည် ဝင်ရောက်ဆွေးနွေးခွင့်မရပေ။ အချက်ပေါင်း ၄၀၀ မျှ ပါဝင်သည့် ထိုစာချုပ်ကို ရေးဆွဲပြီးသောအခါ၊ ၁၉၁၉ ခု ဇန်နဝါရီလတွင် ဂျာမနီနိုင်ငံအား လက်မှတ်ထိုးစေခဲ့သည်။ သို့သော် စာချုပ်ပါအချက်အလက်များကို စဉ်းစားချင့်ချိန်ရန်နှင့် မကျေနပ်သော အချက်များကို ကန့်ကွပ်ရန် အချိန် လုံလောက်အောင် မပေးခဲ့ချေ။ ဂျာမနီနိုင်ငံမှာ မတတ်သာသဖြင့် ယင်းအားနလံမထူနိုင်အောင် ဖိနိပ်ချုပ်ချယ်ထားသော စာချုပ်ကို လက်မှတ်ထိုးခဲ့ရလေသည်။ 
ထိုစာချုပ်အရ ဂျာမနီနိုင်ငံမှ အာဖရိကတိုက်ရှိ နယ်မြေသစ်များ အားလုံး ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ ဥရောပတိုက်တွင် စစ်အတွင်း သိမ်းပိုင်ထားခဲ့သည့် နယ်များကို ပြန်ပေးရရုံမက၊ စစ်မဖြစ်မီက ဂျာမန်ပိုင်နယ်များဖြစ်သော အယ်လဆက်လိုရန်းနယ်များကိုလည်း ပြန်၍ ပေးအပ်ခဲ့ရလေသည်။ အဖိုးတန် ကျောက်မီးသွေးတွင်းများတည်ရှိရာ ဆားနယ်ကို ပြင်သစ်နိုင်ငံကို ၁၅ နှစ်မျှ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကော်မရှင်နှင့် အုပ်ချုပ်ရန်ပေးအပ်လိုက်ရသည်။ ဗဲလဂျီယမ်နိုင်ငံသည် ဂျာမန်နယ်ခြားခရိုင်များဖြစ်သော မာလမေဒီ၊ အပ်ပင်နှင့် မောရက်ဇနဲ ခရိုင်တို့ကို ရရှိလေသည်။ ပိုဆင်ပြည်နယ်မှ နယ်အတော်များများနှင့် အနောက်ပရပ်ရှားပြည်နယ်ကို တည်ထောင်စ ပိုလန် သမ္မတနိုင်ငံသို့ ပေးအပ်ခဲ့ရ၏။ မဟာမိတ်တို့သည် ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ အခြေကို စောင့်ကြည့်ရန်အတွက် ရိုင်းမြစ် အနောက်ဘက်ရှိ ဂျာမနီပိုင်နက်ကို ၁၅ နှစ်မျှ သိမ်းပိုက်ထားရန်လည်း ပါရှိလေသည်။ မေမယ်မြစ်ဝအနီးရှိ နယ်မြေကို ပထမတွင် မဟာမိတ်တို့ အားပေးအပ်ပြီးနောက်၊ တဖန် လစ်သွေးနီးယားနိုင်ငံသို့ ပေးအပ်ခဲ့ရ၏။ ဂျာမနီပိုင်နယ်သစ်များအားလုံး မဟာမိတ်တို့ လက်အောက်သို့ လည်းကောင်း၊ ဩဇာခံနည်များအဖြစ်သို့ လည်းကောင်း ရောက်ရှိကုန်သည်။ 

ထို့ပြင် စစ်တပ်နှင့် လက်နက်အင်အားများ လျှော့ပစ်ရလေရာ၊ ဂျာမန်စစ်တပ်မှာ ရဲတပ်ဖွဲ့မျှလောက်သာ အင်အားရှိတော့၏။ ဂျာမန်ရေတပ်တွင် စစ်သင်္ဘောကြီး ၆ စင်း၊ ကရူဇာစစ်သင်္ဘောအသေးစား ၆ စင်း၊ ဖျက်သင်္ဘောနှင့် တော်ပီဒိုသင်္ဘောအချို့သာ ထားပိုင်ခွင့်ရတော့ရာ၊ ကျန်သင်္ဘောများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ မည်သို့မည်ပုံ ပြုလုပ်ရမည် ကို မဟာမိတ်တို့ အခက်တွေ့နေစဉ် ဂျာမန်ရေတပ်အရာရှိချို့က ဖောက်ခွဲဖျက်ဆီး ပစ်ခဲ့လေသည်။ ဂျာမနီသည် ရေငုပ်သင်္ဘောများကိုလည်း မဆောက်လုပ်နိုင်သည့်အပြင် လေတပ်ကိုလည်း ဖွဲ့စည်းခွင့် မရှိတော့ချေ။ မဟာမိတ်တို့ဆုံးရှုံးခဲ့သော ကုန်သင်္ဘောများကို အစားထိုးရန် ဂျာမန် ကုန်သင်္ဘောများကိုလည်း ပေးအပ်ရလေသည်။ ဂျာမနီနိုင်ငံသည် စစ်ကြီးနှင့် စပ်လျဉ်း၍ တာဝန်ရှိကြောင်း ဝန်ခံခဲ့ရသဖြင့် မဟာမိတ်တို့အား စစ်လျော်ကြေး များပေရန်လည်း [[ဗာဆိုင်းစာချုပ်]]တွင် ပါရှိလေသည်။ သို့သော် မည်မျှ ပေးရမည်ကို ဖော်ပြထားခြင်း မရှိသဖြင့် တောင်းသမျှပေးရလို ဖြစ်နေလေသည်။ သို့သော် ယင်းကိစ္စအတွက် ကော်မတီတရပ် ဖွဲ့စည်းဆွေးနွေး စဉ်းစားခဲ့ရာ ၁၉၂၁ ခုနှစ် ဂျာမနီက ဒေါ်လာကုဋေ သိန်းသုံးထောင့်သုံးရာခန့်ပေးရမည်ဟု ဆုံးဖြတ်ပြီးစီးလေသည်။ ဗာဆိုင်းစာချုပ်ကို ဂျာမနီကိုယ်စလှယ်များသည် ၁၉၁၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သော်လည်း မြောက်မြားလှသော အငြင်းပွားမှုကြောင့် ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့မှ သာလျှင် အတည်ဖြစ်လာလေသည်။ 

ထို့အပြင် အခြားဗဟိုအင်အားစုနိုင်ငံများနှင့်လည်း ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်များ ချုပ်ဆိုခဲ့သေး၏။ ဩစတြီးယားဟန်ဂေရီနိုင်ငံနှင့် ၁၉၁၉ ခု စက်တင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ချုပ်ဆိုခဲ့ရာ ထိုစာချုပ်အရ ဩစတြီးယားနိုင်ငံမှာ လူဦးရေ ၆ သန်းကျော် ၇ သန်းခန့်သာ ရှိသော နိုင်ငံငယ်ကလေးတစ်ခု အဖြစ်သို့ရောက်ရှိခဲ့လေသည်။ ဗိုဟီးမီးယား၊ ဟန်ဂေရီနှင့် တောင်ပိုင်း ဆလဗ်တို့၏ လွတ်လပ်ရေးကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့ရ၏။ အီတလီနိုင်ငံသို့ နယ်မြေအတော်များများ ပေးခဲ့ရ၏။ ထို့အပြင် စစ်လျော်ကြေးများလည်း ပေးရသေးသည်။ ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံသည် နယ်မြေအများပြား မဆုံးရှုံးခဲ့ပေ။ သို့သော် တူရကီနိုင်ငံတော်တွင် ပါဝင်သော အာရေဗျ၊ အာမီးနီးယား၊ ပါလက်စတိုင်း၊ မက်ဆိုပိုတေးမီးယား၊ ဆီးရီးယား (တပိုင်းသာ) စသည့်တိုင်းပြည်များမှာ ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ချုပ်ဆိုသော ဆဲဗရာ စာချုပ်အရ မဟာမိတ် ဩဇာခံနယ်မြေများ ဖြစ်သွားလေသည်။ &lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း&lt;/ref&gt;

=== ဥရောပ မြေပုံသစ် ===
ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးအပြီးတွင် ဥရောပတိုက်တွင် ဩစတြီးယား ဟန်ဂေရီနိုင်ငံတော်ကြီး ပျောက်ကွယ်၍ ဩစတြီးယားနှင့် ဟန်ဂေရီဟူသော သီးခြားနိုင်ငံငယ်လေး နှစ်ခုအဖြစ်သာ ကျန်ခဲ့သည်။ ယခင်က ဩစတြီးယားဟန်ဂေရီနိုင်ငံတော်တွင် ပါဝင်သော ဗိုဟီးမီးယား၊ မိုရေးဗီးယား၊ ရုသီးနီးယားနှင့် စလိုဗားကီးယားပြည်များကို စုပေါင်းထားသော ချက်ကို ဆလိုဗားကီးယားနိုင်ငံ၊ ဆားဗီးယား နှင့် မွန်တီနီးဂရိုးနိုင်ငံ ကလေးများကို စုပေါင်းဖွဲ့စည်းထားသော ယူဂိုဆလားဗီးယားနိုင်ငံသစ် နှစ်ခုပေါ်ပေါက်လာလေသည်။ ထို့ပြင် ပရပ်ရှား၊ ဩစတြီးယား နှင့် ရုရှားမှ နယ်များစုပေါင်းထားသည့် ပိုလန်သမ္မတနိုင်ငံသစ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ရုရှားနိုင်ငံ အနောက်စွန်းတွင် ဖင်လန်၊ အက်စတိုးနီးယား၊ လတ်ဗီးယားနှင့် လစ်သွေးနီးယားဟူသော သီးခြားနိုင်ငံ ငယ်ကလေးများ ပေါ်ခဲ့သည်။ ဒန်းဇစ်မြို့သည် လွတ်လပ်သော မြို့ဖြစ်သွားသည်။ အက်လဗေးနီးယားပြည်သည် လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့သည်။ ဆီးရီးယားနှင့် လက်ဗနွန်ပြည်များမှာ ပြင်သစ်ဩဇာခံပြည်များ ဖြစ်သွား၍ ပါလက်စတိုင်း၊ အီရတ်နှင့် ထရန်စဂျော်ဒန် ပြည်များမှာ ဗြိတိန်၏ ဩဇာခံပြည်များ ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ဗာဆိုင်းစာချုပ်တွင် ပါရှိသည့်အတိုင်း နောင်အခါ ကမ္ဘာကြီးတွင် စစ်မက် မဖြစ်ပွားစေရန်နှင့် စစ်မက်ရေးရာများ နည်းပါစေမှုအတွက် ဆောင်ရွက်ရန် နိုင်ငံပေါင်းချုပ်အသင်းကြီးတစ်ခုကို ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အသင်းကြီး၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ကောင်းသော်လည်း ယင်းတို့ကို ဖြစ်မြောက်အောင်ကား မဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ပေ။ ၁၉၁၄ ခု ဇူလိုင်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သော ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးကား ၁၉၁၈ ခု နိုဝင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ပြီးဆုံးသွားလေသည်။ ထိုစစ်ပွဲကြီးအတွက် စစ်သား ရှစ်သန်းမျှ အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့၍ ဒေါ်လာသန်းပေါင်း ၁ သိန်းမျှ စစ်စရိတ် ကုန်ကျခဲ့၏။ စစ်တွင် ပါဝင်သော နိုင်ငံများ၏ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများမှာလည်း ကြောက်ခမန်းလိလိပင် ဖြစ်၍၊ စစ်ဆိုလျှင် နားမှလေသံ မခံချင်အောင် နိုင်ငံတိုင်းက ကြောက်ရွံ့တုန်လှုပ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် စစ်ဖြစ်ရခြင်း အကြောင်းများဖြစ်သည့် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံရေးပြဿနာများကား စစ်ဖြစ်လိုက်သည့်တိုင်အောင် ရှင်းလင်းပြေလည်မသွားကြသေးပေ။ ထို့ကြောင့် ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်ပွားခဲ့၍ အနှစ်နှစ်ဆယ်ကြာမျှတွင် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်ပွား ပြန်သည်။ အချို့နိုင်ငံရေးဆရာများတို့က ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီးကို ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သည့် ပထမ ကမ္ဘာစစ်ကြီး၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသဟုသာ ခေါ်ဆိုလိုသည်။

== ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုများ ==

====ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်း စစ်သည်စုစုပေါင်း ၈.၅ သန်းနှင့် အရပ်သားပြည်သူ ၁၃ သန်းခန့် အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။====

====စစ်၏ အကျိုးဆက်အဖြစ် ကြီးကျယ်သော အင်ပါယာကြီး လေးခုဖြစ်သည့် ဩစတြီးယား-ဟန်ဂေရီမှ ဟက်ဘ်စ်ဘက် (Habsburg) မင်းဆက်၊ ဂျာမနီမှ ဟိုဟန်ဇိုလန် (Hohenzollern) မင်းဆက်၊ အော်တိုမန်အင်ပါယာမှ စူလတန်အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ရုရှအင်ပါယာမှ ရိုမန်နော့ဗ် (Romanov) မင်းဆက်တို့မှာ နိဂုံးချုပ် ပျက်သုဉ်းသွားခဲ့ရသည်။====

====စစ်ကာလအတွင်း စစ်သည်များနှင့် ဒုက္ခသည်များအကြား အစုလိုက်အပြုံလိုက် သေဆုံးစေခဲ့သော စပိန်တုပ်ကွေး ကပ်ရောဂါကြီး ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။====

====အောင်ပွဲရ မဟာမိတ်နိုင်ငံများ၏ နယ်မြေပိုင်းခြား သတ်မှတ်မှုများသည် ဥရောပ၏ မြေပုံကို သိသာစွာ ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။====

====ပထမကမ္ဘာစစ်သည် ရုရှားနိုင်ငံတွင် အောက်တိုဘာတော်လှန်ရေး ဖြစ်ပွားရေးအတွက် အကြောင်းရင်းတစ်ရပ်ဖြစ်ခဲ့ပြီး ယင်းတော်လှန်ရေးမှတစ်ဆင့် ဘော်ရှီဗစ် (Bolsheviks) တို့ အာဏာရရှိလာခဲ့သည်။====

====အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာ့အင်အားကြီးနိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ် ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။====

====စစ်ပွဲအတွင်း ဓာတုလက်နက်များ၊ စက်သေနတ်များ၊ တင့်ကားများနှင့် ဝေဟင်တိုက်ခိုက်ရေးဆိုင်ရာ နည်းပညာများ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ဓာတုလက်နက်များကို စစ်ပွဲများတွင် အသုံးမပြုရန် ၁၉၂၅ ခုနှစ် ဂျီနီဗာညီလာခံ၌ တားမြစ်ခဲ့သည်။====

====ဥရောပ အရှေ့ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းဒေသများတွင် အမျိုးသားရေးဝါဒများ အားကောင်းလာခြင်းသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ဖြစ်ပွားရေးကို ဦးတည်စေခဲ့သော အကြောင်းရင်းတစ်ရပ် ဖြစ်ခဲ့သည်။====

== မီဒီယာ ==
{|
|-
| [[File:Bombers of WW1.ogv|thumb |thumbtime=3 |alt=World War I era biplanes on bombing runs, captioned &quot;Captain 'Eddie' Rickenbacker, American 'Ace of Aces,' over the lines&amp;nbsp;– looking for a scrap.&quot; then &quot;Bombing the German lines.&quot;|မဟာမိတ်တပ်များ ဂျာမန်စစ်မျက်နှာသို့ ဗုံးကြဲနေကြစဉ်]]
| [[File:Tanks of WWI.ogv|thumb |thumbtime=12 |alt=Primitive tanks advance over empty fields and berms, captioned &quot;The tanks advance to do their bit.&quot;|လန်ဂျာ မဟာမိတ်တင့်ကားများ တိုက်ကွက်ဆင်နေစဉ် ၁၉၁၈ ခုနှစ်]]
|}

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
Britannica

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
{{Sister project links|voy=World War I|World War I}}
* [http://www.1914-1918-online.net/ 1914–1918-online International Encyclopedia of the First World War]
* [http://www.greatwar.nl/ The Heritage of the Great War / First World War. Graphic color photos, pictures and music] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050213101606/http://www.greatwar.nl/ |date=13 February 2005 }}
* [http://www.firstworldwar.com/ A multimedia history of World War I]
* European Newspapers from the [http://www.theeuropeanlibrary.org/tel4/newspapers/search?query=&amp;decade=1910-1919&amp;month=7&amp;year=1914&amp;&amp;count=50 start of the First World War] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160115140047/http://www.theeuropeanlibrary.org/tel4/newspapers/search?query=&amp;decade=1910-1919&amp;month=7&amp;year=1914&amp;&amp;count=50 |date=15 January 2016 }} and the [http://www.theeuropeanlibrary.org/tel4/newspapers/search?query=&amp;decade=1910-1919&amp;month=11&amp;year=1918&amp;count=50 end of the war] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150405154114/http://www.theeuropeanlibrary.org/tel4/newspapers/search?query=&amp;decade=1910-1919&amp;month=11&amp;year=1918&amp;count=50 |date=5 April 2015 }}
* [http://www.americanhistoryprojects.com/downloads/World-War-I.ppt Powerpoint summary of the war] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211214104851/http://www.americanhistoryprojects.com/downloads/World-War-I.ppt |date=14 December 2021 }}
* [http://wwi.lib.byu.edu/index.php/Main_Page The World War I Document Archive] Wiki, Brigham Young University
* [https://maps.omniatlas.com/europe/19140804/ Maps of Europe]{{Dead link|date=December 2020 }} covering the history of World War I at omniatlas.com
* [https://omniatlas.com/maps/sub-saharan-africa/19140804/ Maps of Africa] covering the history of World War I in Africa at omniatlas.com
* [https://networks.h-net.org/world-war-i-crossroads &quot;World War I Crossroads&quot;] current discussions by scholars
* [http://www.americanhistoryprojects.com/downloads/military.htm#J. World War I (First World War) Guide to websites] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211202184116/http://www.americanhistoryprojects.com/downloads/military.htm#J. |date=2 December 2021 }}
* [https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/ww1.htm Documents from Mount Holyoke College] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190324234800/https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/ww1.htm |date=24 March 2019 }}
* [http://project.efg1914.eu/ EFG1914&amp;nbsp;– Film digitisation project on First World War]
* [http://www.europeanfilmgateway.eu/node/33/efg1914/multilingual%3A1 WWI Films on the European Film Gateway]
* [http://www.britishpathe.com/workspaces/page/ww1-the-definitive-collection The British Pathé WW1 Film Archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190324234810/https://www.britishpathe.com/workspaces/page/ww1-the-definitive-collection |date=24 March 2019 }}
* [https://web.archive.org/web/20140709003435/http://digitalcollections.library.ubc.ca/cdm/landingpage/collection/WWIphoto World War I British press photograph collection] – A sampling of images distributed by the British government during the war to diplomats overseas, from the UBC Library Digital Collections
* [http://memory.loc.gov/diglib/vhp/search?query=&amp;field=all&amp;war=worldwari Personal accounts of American World War I veterans], Veterans History Project, Library of Congress.

[[Category:ကမ္ဘာ စစ်ပွဲများ]]
[[Category:ပထမကမ္ဘာစစ်]]</text>
      <sha1>3tfvr42ce3u5bef5lfa5wrqq0c0dlz5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝီကီပီးဒီးယား:လက်ဖက်ရည်ဆိုင် (နည်းပညာ)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>9992</id>
    <revision>
      <id>1056356</id>
      <parentid>1055590</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T18:51:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>21591</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tech News: 2026-41 */ အပိုင်းသစ်</comment>
      <origin>1056356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="229572" sha1="d928vwt6dte3ft2tvnhlbbg1033pjrq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
{{လက်ဖက်ရည်ဆိုင် ခေါင်းစီး|နည်းပညာ|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်၏ '''နည်းပညာ''' အခန်းသည် '''ဝီကီပီးဒီးယား''' ''အကြောင်း'' နည်းပညာဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကို ဆွေးနွေးရန် ဖြစ်သည်။ ဝီကီဆော့ဖ်ဝဲလ်အမှားများ သတင်းပို့ရန်နှင့် အင်္ဂါရပ်အသစ်များ တောင်းဆိုရန်များကို [[mw:Phabricator|Phabricator]] တွင် ပြုလုပ်ပါ ( [[mw:How to report a bug|ဆော့ဖ်ဝဲလ်အမှားများ သတင်းပို့နည်း]] ကို ကြည့်ပါ)။
&lt;!-- All of the text for this top section is found at template:Villagepumppages --&gt;
မီဒီယာဝီကီ (MediaWiki) ဆိုင်ရာ အထွေထွေ မေးခွန်းများအတွက် [[mw:Project:Support desk|မီဒီယာဝီကီ အကူအညီ စားပွဲ]] သို့ သွားပါ။
|center=&lt;div id=&quot;villagepumpfaq&quot; style=&quot;padding-right: 30px; text-align: center; margin: 0 auto;&quot;&gt;{{FAQ|see also=[[Wikipedia:FAQ/Technical]]|style=margin: 0 auto; width: 85%;|collapsed=yes}}&lt;/div&gt;
|3=WP:VPT|4=WP:VP/T|5=WP:TECHPUMP|6=WP:PUMPTECH}}&lt;!--

--&gt;__NEWSECTIONLINK__&lt;!--

--&gt;
__TOC__
{{anchor|below_toc}}
{{clear}}&lt;!--

ကဏ္ဍကို စာမျက်နှာ အောက်ဆုံးသို့ ကျေးဇူးပြု၍ မရွှေ့ပါနှင့်။ စာမျက်နှာ မော်ကွန်းထိန်းသိမ်းရာတွင် ပါဝင်သွားနိုင်၍ ဖြစ်သည်။

--&gt;[[&lt;!-- OK --&gt;Category:ဝီကီပီးဒီးယား လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]


&lt;/noinclude&gt;&lt;!--

မေးခွန်းအသစ်များကို ကျေးဇူးပြု၍ စာမျက်နှာ အောက်ဆုံးတွင် ရေးသားပါ။ မေးခွန်းမေးမြန်းရန် အလွယ်ကူဆုံးနည်းလမ်းမှာ စာမျက်နှာအပေါ်ဖက်နားရှိ &quot;ဆွေးနွေးချက်အသစ်&quot; ကိုနှိပ်နိုင်ပါသည်။

--&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-03&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''Updates for editors'''
* As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596]
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support &quot;map&quot; as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၉:၃၃၊ ၁၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29907192 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-04&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] 
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114]

'''Updates for technical contributors'''
* As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: &lt;code dir=ltr&gt;https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/&lt;/code&gt;) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]!
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၀:၂၉၊ ၁၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29943403 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-05&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February.
* All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project.
* Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the &quot;prevent this user from editing their own talk page&quot; is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385]

'''Updates for technical contributors'''
* A new AbuseFilter variable, &lt;code&gt;account_type&lt;/code&gt;, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the &lt;code&gt;createaccount&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;autocreateaccount&lt;/code&gt; actions. As part of this change, the variable &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; has been renamed to &lt;code&gt;account_name&lt;/code&gt;, and &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049]
* Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;upload.wikimedia.org/…&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၁:၁၇၊ ၂၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29969530 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-06&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The &quot;{{int:pageinfo-toolboxlink}}&quot; feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669]

'''Updates for technical contributors'''
* There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389]
* The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]]

'''Weekly highlight'''
* Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၇:၄၃၊ ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30000986 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-07&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors.
* A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] 
* When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458]
* The automatic &quot;magic links&quot; for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;{{#isbn}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604]
* Two new wikis have been created: 
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|&lt;code&gt;w:kaj:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283]
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|&lt;code&gt;w:ppl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. 

'''Updates for technical contributors'''
* A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၃:၃၀၊ ၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30026671 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-08&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237]

'''Updates for editors'''
* The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval]
* The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias.
* Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;#siteNotice { display: none; }&lt;/code&gt; to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the &quot;view new changes since…&quot; button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339]

'''Updates for technical contributors'''
* New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၉:၁၆၊ ၁၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30086330 --&gt;

== Reference Previews – experiment ==

Hi, I’m Johannes from [[m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Sorry for writing in English, please support us by providing a translation! Our team is currently working on [[:m:WMDE Technical Wishes/References|improvements to references]], e.g. [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]]. In 2021 we developed [[:m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] in order to provide a MediaWiki feature to preview references when hovering over the footnote marker. Over the course of our current work we’ve noticed that using Reference Previews doesn’t seem to be intuitive for some readers and we would like to improve this.

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Problem ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
In our usability tests, we repeatedly notice desktop readers – unaware of Reference Previews or how to use the feature – clicking on footnotes instead of hovering over them. Many are confused when they end up in the reference list and don’t know how to jump back to the text passage they were previously reading. Many readers seem unaware that both the ↑ arrow in the reference list and the &lt;sup&gt;a b&lt;/sup&gt; (for re-used references) can be used to jump back. This makes jumping to the reference list rather unpleasant, especially in long articles.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Assumption ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We assume that most readers do not want to jump to the reference list, but rather want to click on the footnote to open Reference Previews, which provide them with the reference information for the text passage they have just read. At the same time, we believe that some readers – e.g. those who want to delve deeper into a topic rather than just quickly researching a piece of information – are still interested in conveniently accessing the reference list.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Idea ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We would like to try adjustments to Reference Previews in order to best meet the needs of different readers. Specifically, we want to prevent readers from accidentally ending up in the individual reference list; jumping there should be a conscious decision.

When clicking on a footnote marker, we want to display Reference Previews instead of jumping to the reference list. The pop-up remains permanently visible until clicking on the &quot;x&quot; or anywhere outside the preview to close it. In addition Reference Previews will provide a link to jump to the reference in the reference list.

&lt;gallery heights=&quot;275&quot; widths=&quot;250&quot;&gt;
File:Reference Previews mock-up – current version.png|Reference Previews – current version
File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed version when '''clicking on a footnote marker'''
&lt;/gallery&gt;

When hovering over a footnote marker without clicking on it, we want to display a simplified version of Reference Previews – without the settings icon and the resulting empty space. When moving the mouse pointer over the pop-up, a note will appear indicating that you can click for further options. This will open the persistent version of Reference Previews with a link to allow users to jump to the reference in the reference list.

&lt;gallery heights=&quot;275&quot; widths=&quot;250&quot;&gt;
File:Reference Previews mock-up – hover-state.png|Proposed version when '''hovering over the footnote marker'''
File:Reference Previews mock-up – hover-state and options.png|Proposed version when '''hovering over the Reference Preview'''
File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed (persistent) version when '''clicking on the hover preview'''
&lt;/gallery&gt;

By improving the usability of Reference Previews, we also hope to mitigate the issue that reference lists with a large number of (reused) references (or [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]) can be confusing for some readers. In addition, the proposed version when hovering over a footnote marker is more compact than the current version.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Experiment ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We would like to test the proposed changes in an [[:en:A/B testing|A/B test]] on several wikis. We want to measure how many readers click on a footnote marker and then proceed to jump to the reference list using the proposed version of Reference Previews compared to readers who receive the current version of Reference Previews. In addition, we will measure how many readers in both groups access the reference list via the table of contents. This will give us data-based insights into how many clicks on the footnote unintentionally open the reference list and how many readers only want to use Reference Previews.

We would like to run our experiment on the following Wikipedia language versions: de, pl, fr, sv, fa, hu, hi, my, tl, lv, fy, hr. 10% of readers will see our modified version of Reference Previews in order to obtain sufficient data. The experiment is expected to run for 1-2 weeks at the end of March. We'll restore the current version of Reference Previews for all readers until we have evaluated the experiment, discussed the results with the community, and decided on further steps.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

We look forward to your feedback [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|on our talk page]] – or just reply to this post! Once the experiment is ready to go, we will also provide a link that you can use to test the changes yourself. --[[အသုံးပြုသူ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]])  ၁၂:၁၃၊ ၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC)

:As indicated on our project page [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/References/Reference_Previews&amp;diff=prev&amp;oldid=30215686], we will only test the proposed change when ''clicking'' on a footnote. Reference Previews will remain ''unchanged when hovering'' over a footnote marker. Reasons for this were concerns that the proposed transition from hover to persistent preview could be disruptive or at least feel unusual when interacting with reference content in the hover preview (e.g. when clicking on links). [[အသုံးပြုသူ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]])  ၁၃:၃၀၊ ၉ မတ် ၂၀၂၆ (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-09&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html]
'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764]
* Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new &quot;Edit full page&quot; button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112]
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered &quot;beta&quot; on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:skin-theme-description&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag&lt;/code&gt; to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta.
* The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], &lt;code dir=ltr&gt;ext.globalwatchlist.rebuild&lt;/code&gt;, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၉:၀၃၊ ၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30119102 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-10&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki.

'''Updates for editors'''
* [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&amp;filter=&amp;optional=1&amp;action=translate help to localize] this and related features.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912]
* Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807]
* Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no &lt;code dir=ltr&gt;uselang=&lt;/code&gt; URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111]
* The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily.
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust &amp; Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807]

'''Updates for technical contributors'''
* To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696]
* The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views.
* The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users.
* [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၇:၅၁၊ ၂ မတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30137798 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-11&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.
* Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]).

'''Updates for editors'''
* Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118]
* Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793]

'''Updates for technical contributors'''
* API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests].
* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၈:၅၂၊ ၉ မတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30213008 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-12&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055]
* On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016]
* Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]].
* Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263]
'''Updates for technical contributors'''
* A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874]
* Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror&lt;/code&gt; or &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.lib&lt;/code&gt; modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.switch&lt;/code&gt; hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720]
* The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects).
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၉:၃၅၊ ၁၆ မတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30260505 --&gt;

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]])&lt;/bdi&gt;  ၁၁:၁၅၊ ၁၉ မတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-13&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|&quot;Log in with passkey&quot; button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step.
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647]
* The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823]
* Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia.

'''Updates for technical contributors'''
* Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&amp;oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127]

* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]]

'''In depth'''
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၆:၅၀၊ ၂၃ မတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30268305 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]].

'''Updates for editors'''
* The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]].
* The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap &quot;Edit&quot;. This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၉:၂၅၊ ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30329462 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[အသုံးပြုသူ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:MediaWiki message delivery|ဆွေးနွေး]])  ၁၇:၀၉၊ ၃ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29905755 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-15&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''

* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]].
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304]
* All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]].
* The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;format=php&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538]
* The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example &quot;WP&quot; for the &quot;Project&quot; (&quot;Wikipedia&quot;) namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၆:၁၈၊ ၆ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30362761 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-16&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature.
'''Updates for editors'''
* On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294]
* The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=query&amp;meta=notifications&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991]
* Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၅:၁၈၊ ၁၃ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30380527 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-17&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest &quot;Liquid Glass&quot; visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias.
* An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]].
* On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857]

'''Updates for technical contributors'''
* As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The &lt;code&gt;mirrors.wikimedia.org&lt;/code&gt; service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707]
* The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; directly, please update them to use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;file&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;filerevision&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741]
* Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&amp;title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]].
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၅:၀၀၊ ၂၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30432763 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-18&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484]
* All Wikipedia users with new accounts and those who activated the &quot;automatically enable most beta features&quot; option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676]

'''Updates for technical contributors'''
* As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၈:၀၅၊ ၂၇ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30458046 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-19&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available.
'''Updates for editors'''
* The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]].
* The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909]
* From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the &quot;Translate to English&quot; dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] 
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as &quot;changes 3&quot; instead of &quot;3 changes&quot; in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091]
'''Updates for technical contributors'''
* The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၀:၄၃၊ ၄ မေ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30498077 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-20&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward.

'''Updates for editors'''
* The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks.
* The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mediawiki.ui.input&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၉:၂၀၊ ၁၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30524429 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-21&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]].

'''Updates for editors'''
* An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions.
* To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the &quot;Tools &gt; Action&quot; menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008]
* [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]]

'''In depth'''

* On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]].
* The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for &quot;Who Wrote That&quot; and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၀:၂၁၊ ၁၈ မေ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30539262 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-22&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] 

'''Updates for editors'''
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120]
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis.
* After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723]

'''Updates for technical contributors'''
* The legacy CSS classes &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; have been replaced with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၁:၅၂၊ ၂၅ မေ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30584502 --&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
== Survey (proposed direction for Wishlist) ==
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}.

You are invited to voice your opinion on a new [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|community-proposed direction]] for the [[m:Community Wishlist|Community Wishlist]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[အသုံးပြုသူ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:MediaWiki message delivery|ဆွေးနွေး]])  ၀၃:၀၇၊ ၂၉ မေ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:기나ㅏㄴ@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:%EA%B8%B0%EB%82%98%E3%85%8F%E3%84%B4/MassMessage&amp;oldid=30604233 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-23&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month.
* The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed &quot;Community&quot; tab and a personalized &quot;For You&quot; tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၁:၀၈၊ ၁ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30613639 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-24&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api]

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/&quot;Which came first?&quot; Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's &quot;On This Day&quot; content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]].
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-cite&amp;language=en&amp;action_source=search&amp;filter=%21translated&amp;optional=1&amp;action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__HIDDENCAT__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171]

'''Updates for technical contributors'''
* The function signature for &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; use &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Script maintainers are encouraged to review existing uses of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945]
* '''Community Wishlist discussion''': Product &amp; Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၁:၂၉၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30650573 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-25&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W25&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use &lt;code&gt;class=notpageimage&lt;/code&gt; excluding it from thumbnail previews, or &lt;code&gt;class=noviewer&lt;/code&gt; excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. 
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class=&quot;wikitable&quot;|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding &lt;code dir=ltr&gt;data-sort-order=&quot;desc&quot;&lt;/code&gt; to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416]

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page.
* Wikis that wish to replace the &quot;indefinitely&quot; button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change.
* The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited.
* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server].
* The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4).
* Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W25&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၆:၄၈၊ ၁၅ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30689604 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-26&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W26&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration.

'''Updates for editors'''
* The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429]
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902]
* Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Starting next week, abuse filters that are set to &quot;require CAPTCHA verification&quot; will begin to also affect users with the &lt;code&gt;skipcaptcha&lt;/code&gt; right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The &lt;code&gt;skipcaptcha&lt;/code&gt; right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595]
* Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&amp;title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox].
* The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W26&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၃:၀၄၊ ၂၃ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30722494 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-27&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W27&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to &quot;Create account&quot; and &quot;Log in&quot; actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220]
* After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292]
* An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; behaves when used to exclude results. Previously, using &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W27&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၁:၄၇၊ ၂၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30744833 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-28&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W28&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769]

'''Updates for technical contributors'''
* In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;src&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute and SVG in the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;srcset&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute.
* The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W28&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၃:၅၆၊ ၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30773578 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-29&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W29&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis.
* The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916]

'''Updates for technical contributors'''
* Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778]
* To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W29&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၆:၁၀၊ ၁၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30804401 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-30&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W30&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]].
* [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation.

'''Updates for technical contributors'''
* On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, &quot;media-limit-reached&quot;, will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W30&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၀၅:၄၅၊ ၂၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30836091 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-31&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W31&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077]
* DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), templates (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), HTML and parser tags (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), and magic words (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews.
* The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201]

'''Updates for technical contributors'''
* After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-helpusername&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-help&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet1&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet2&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet3&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604]
* Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533]
* From now on, wikis can restrict editing in the &quot;User&quot; namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W31&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၈:၄၈၊ ၂၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30856308 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-32&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W32&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&amp;uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518]
* The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-readinglists&amp;filter=&amp;action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia.
* Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326]

'''Updates for technical contributors'''
* The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698]
* The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W32&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၉:၄၅၊ ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30872536 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-33&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W33&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692]

'''Updates for technical contributors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting &quot;{{int:Mw-math-mathjax}}&quot; in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001]
* Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;cldsort=timestamp&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768]
* [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W33&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၀:၄၄၊ ၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30901051 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-34&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W34&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC.

'''Updates for editors'''
* [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__EXPECTSHORTPAGE__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203]
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;w:bol:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921]
* Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640]

'''Updates for technical contributors'''
* Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W34&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၁:၀၂၊ ၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30922806 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-35&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W35&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[Special:CreateAccount|Special:CreateAccount]] page has been simplified as part of ongoing work to modernize the account creation experience. The panel showing project statistics no longer appears next to the form on desktop and mobile web. Multiple account creation experiments show that a simpler form helps newcomers complete registration. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783]
* In order to improve page performance, images now load when they are viewed. This means images lower down an article will not load if a reader never scrolls to that part of the page, which may affect some image-related metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047]

* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where image thumbnails in Abstract Wikipedia could fail to display after the corresponding file was moved on Wikimedia Commons, has now been fixed. Thumbnails will now update correctly when files are moved. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448]

'''Updates for technical contributors'''
* User Info card is a feature that helps patrollers see information about user accounts. So far, it has been available only in places such as page history, logs and recent changes. Now, it's possible to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|place it in the page content]] as well, using the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#uic:}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; parser function. It can be particularly useful in templates like [[:en:Template:Userlinks|&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Userlinks}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;]] (or their specialized variants), as it will make it easier to see the context about a user on various noticeboard pages. The card will be displayed only to users who have it enabled in their [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466]
* Due to user security and privacy risks, we have disabled access to &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Special:MyPage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; URLs when specifically using &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=raw&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. If you are impacted by this, consider whether you can use an alternative approach. &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Special:MyPage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; URLs can still be accessed and used without &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=raw&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Specified user page URLs (e.g. &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;User:Myusername&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) can still be used with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=raw&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386]
* Due to an update, the thumbnailing software has been improved. This includes upgrading &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;librsvg&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; to 2.60 and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;ImageMagick&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; to 7, as well as resolving a number of long-standing thumbnailing bugs like rendering errors. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841]

* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W35&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၀:၄၄၊ ၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30961208 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-36&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W36&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* A new format for the Community Wishlist is open for feedback. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|read the proposed ideas on Meta]]. This new process plans to improve how wishes are triaged, voted on, and prioritized in a way that is transparent and balanced across project families and language editions. This consultation is open for two weeks.

'''Updates for editors'''
* The latest release of the Wikipedia Android app includes updates to the Saved feature, bringing the app’s saving experience closer to iOS and Web. The update redesigns the Saved tab with an “All articles” view, removes the default “Saved” reading list, renames reading lists to “Collections,” and modernizes the article-saving experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] feature was enabled for all logged-in users on Bengali, Chinese, Czech and Vietnamese Wikipedias on August 25, after several months as a beta feature. Reading Lists will be available to all logged-in users on Arabic, French and Indonesian Wikipedias on September 1, followed by English Wikipedia on September 14, and all other Wikipedia wikis on September 28.
* At the end of the month, some logged-out readers on Bengali, Czech, Persian, English, and Polish Wikipedias using the Minerva skin on mobile will see an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|updated navigation bar]] in an [[w:A/B test|A/B test]]. The test will compare the current navigation bar with a new version designed to make it easier to find information more quickly. The goal is to determine whether these changes encourage readers to return more often. This experiment will not change the experience for logged-in readers and/or editors.
* Editors who maintain redirects, templates, and categories used on redirect pages now have improved ways for finding and curating redirects. Previously, redirects pages could not be searched. Two new search keywords, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;onlyredirects:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;withredirects:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, now allow redirects to be searched directly and can be combined with existing keywords such as &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;incategory:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;intitle:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;insource:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089]
* The ISBN lookup tools for generating citations were recently not working because of external service problems. Developers are working on solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where searching for pages by category using &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;deepcat&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; could return no results or unrelated results has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859]

'''Updates for technical contributors'''
* The domain of URLs for thumbnails is changing from upload.wikimedia.org to thumb.wikimedia.org. The old URLs will continue to work for the foreseeable future but MediaWiki will advertise the new domain instead. URLs to other types of media such as original files, videos and transcodes will still be served from upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465]
* The Wikimedia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&amp;title=Special%3ARestSandbox Math API] is now deprecated. These endpoints will be fully sunset by the end of September 2026. Developers who call these endpoints should transition to alternative math rendering solutions, such as the native [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] or [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Third-party MediaWiki installations that utilize the Math extension for formula rendering are required to upgrade to v1.43+ to avoid disruption of service.

* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]]

'''In depth'''
* Read more about [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] in a Diff post titled, [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Custom edit suggestions for every wiki: How communities are shaping Suggestion Mode with TextMatch]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W36&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၀:၅၂၊ ၃၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30990659 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-37&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W37&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a Link]] has been upgraded for English Wikipedia users with improved detection of links that have different capitalization. This will help reduce ambiguous suggestions caused by differences in capitalization in article titles, including articles about cultural goods. A second phase of improvements is planned, which will also prepare the feature for release in other languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T435526#12240876] [https://phabricator.wikimedia.org/T434259]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance|Article guidance]] feature will be enabled by default for junior editors on Simple English and Turkish Wikipedia starting 10 September 2026 following [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance/Updates#Summary_of_experiment_result|an experiment]]. Junior editors with 0 to 99 edits will automatically see the feature when they click a red link or use the &quot;[[tr:Vikipedi:Madde_sihirbazı|Madde oluşturto]]&quot; option on Turkish Wikipedia to create a new article. The change is intended to help junior editors create higher-quality articles that meet each Wikipedia’s standards. [[phab:maniphest/query/z3tcTjmLMxk5/#R|Additional improvements]] will continue based on the experiment results and community feedback.
* The [https://pageviews.wmcloud.org Pageviews Analysis] tool which allows users to compare pageviews across multiple pages, turns 10 years old this year and several new features have been added. They include [[toolforge:wikinav|WikiNav]] which provides insights into how readers of Wikipedia explore the content, editing stats in [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&amp;sites=en.wikipedia.org Siteviews], the ability to [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&amp;project=en.wikipedia.org lookup articles belonging to a WikiProject], and support for dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T378549]
* A [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|visually simplified Minerva]] navigation bar is being tested for logged-out readers using mobile web on the Bengali, Czech, English, Farsi, and Polish Wikipedias. The experiment aims to determine whether simplifying the navigation improves reader retention. The test will run from August 31 to September 28, and no action is required from users.
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is working on improving [[en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]]. Editors will only notice a slight change starting this week. When adding automatic reference names the numbering will start at &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;:1&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; instead of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;:0&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Read more on the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|project page]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/VisualEditor/VisualEditor/+/1332704]
*  All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] could mishandle nested nowiki tags, causing content to be lost and displaying unwanted text has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435116]
'''Updates for technical contributors'''
* Interface administrators can configure gadgets from [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. The definition format has been updated and no longer requires the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;ResourceLoader&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; option, as gadgets are always loaded through &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;ResourceLoader&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. This simplifies gadget configuration by removing an option that is no longer necessary, making gadget definitions easier for administrators. [https://phabricator.wikimedia.org/T298199]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.19|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W37&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၈:၄၃၊ ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31008437 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-38&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W38&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Future Audiences team has started a [[en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Village pump (proposals)#New proposed experiment to let readers know about “Google preferred sources”|discussion on English Wikipedia]] about a proposed new experiment to show a temporary notice about the new [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/original-high-quality-content-search/ Google Preferred Sources] feature to Wikipedia readers coming from Google. The experiment is to test whether this notice makes visitors come back to Wikipedia more often. Preferred Sources feature lets users choose websites they trust so Google can highlight content from those sources more prominently in Search and AI experiences. We are interested in testing this on other languages that Google supports and would welcome assistance with starting conversations on other wikis. If interested, please reach out to Future Audiences on the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Preferred sources|talk page]].

'''Updates for editors'''
* The chat platform Discord is releasing a new self-service framework that websites can use to specify how their links should look when shared on Discord. The Future Audiences team is planning to start using this new framework to improve how Wikipedia links look when shared on Discord, giving better attribution and credit to contributors. The link appearance and behavior won't change in the first phase of this project as we want to first collect some baseline data to assess the impact of future changes. However, if community members who are active on Discord spot any issues, they can reach out on [[phab:tag/future-audiences/|Phabricator]] or [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences|Metawiki]].
* The Reader Growth team will be running an experiment to test whether [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Compact Lead|compacting article lead sections on mobiles]] with the addition of a &quot;read more&quot; button improves reader retention. The test will begin on September 17 on Arabic, Spanish, French, Indonesian, Italian, Japanese, Portuguese, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and will run for four weeks.
* All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming week. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was returning an HTTP 500 error and could not be reached, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959]

'''Updates for technical contributors'''
* Developers who maintain a tool that queries the Wikimedia Commons links tables need to update their code to connect to the new x4 database cluster. The links tables have been moved from the s4 cluster to x4, and will no longer receive updates on s4. The page and redirect tables remain available on both clusters. A wiki replica for the x4 cluster will be set up afterwards. The change is being made because the s4 cluster has grown too large to operate efficiently. You can [[wikitech:Special:MyLanguage/News/2026 Commons links tables database split|read more]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.20|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W38&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၅:၃၀၊ ၁၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31039826 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-39&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W39&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 23 September 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1790172000 14:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Special:MyLanguage/Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363]

'''Updates for editors'''
* The Growth team tested a new post-edit notice designed to [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#4. Encourage Temporary Accounts to Register|encourage Temporary Account holders to register for a permanent account]]. The new notice replaced multiple dialogs and a simultaneous welcome notification with a single message highlighting the benefits of creating an account. The experiment increased permanent account creation from 1.94% to 3.66%, an 87% relative increase. The change will now be released to all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T433551]
* For Wikipedia editors using the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|&quot;Suggestion mode&quot; Beta Feature]], there is a [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-editcheck-experimental|new opt-in user preference]] for showing &quot;experimental&quot; edit checks and suggestions. These types are listed at [[Special:EditChecks#experimental-checks|Special:EditChecks]], and are intended for early developer-testing and for gathering feedback from experienced users. Administrators can change the [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|configuration details]] for each suggestion as usual. Administrators can also [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Experimental Suggestions|use this feature]] to help test their community's ideas for locally created checks and suggestions. Experimental types will have a more distinct visual style later this week. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]].
* The [[m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]] has been launched as a space for technical discussions and collaboration among Wikimedia communities in Central and Eastern Europe.
* A new tool, [[mw:Special:MyLanguage/Language Onboarding and Development/Starter kit|Starter Kit]], is now available for new and small language Wikipedia communities. It brings together guided tasks, tools, and resources to help communities get started, monitor their progress, and collaborate with the broader Wikimedia community. Starter Kit is hosted on Wikimedia Toolforge and is designed for Wikipedias with fewer than 50,000 articles. Learn more about how Starter Kit works and how communities have been using it in [[diffblog:2026/09/18/introducing-starter-kit-for-new-and-small-language-wikipedias/|this Diff blog post]].
* The Reader Growth team is launching a retest of the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|image carousel experiment]]. The retest will use three new versions of the design, updated based on community feedback. The team will assess results and determine with communities whether or not to proceed with the feature. The experiment will begin the week of September 28 and will run on Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, Farsi, French, German, Indonesian, Japanese, Polish, Portuguese, Spanish, Swedish, and Vietnamese Wikipedias.
* After successful rollouts to Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]] from the Reader Experience team will be available to all logged-in users on all Wikipedia wikis starting September 28.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the mentor status script repeatedly updated mentors’ status even when nothing had changed, creating unnecessary Recent Changes entries, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T436659]

'''Updates for technical contributors'''
* The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;abusefilters&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; list query API, used to retrieve specific details about active or historical abuse filters configured on a wiki, has been updated to support the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;formatversion=2&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; configuration parameter, thereby leading to breaking changes to the API response. All users who maintain user-scripts or other code need to check if they use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;abusefilters&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; list query API, and respond to any breaking changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T435828]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.21|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W39&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၁:၅၅၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31085309 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-40&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W40&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Users of default skins on desktop and mobile web (Vector 2022 and Minerva respectively) will now be informed if the search suggestions displayed as they type into Search come from page redirects. Previously, users could get confused when the top search suggestions did not match exactly what they had typed. The new redirect notice clarifies that these suggestions are not random, but related to the search. The suggested pages may be redirects to the most relevant destination articles being searched for. [https://phabricator.wikimedia.org/T303013]
* Logged-out Wikipedia users on mobile web will begin to see a bookmark button for saving articles to their [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] instead of the current Watchstar button. When clicked, the bookmark button prompts users to log in or create an account to save an article for later. An earlier experiment found that the bookmark icon was four times more likely than the Watchstar button to encourage logged-out users to create an account. This change is part of efforts to encourage more readers to become account holders and use features that help them save and return to content. [https://phabricator.wikimedia.org/T438769]
* An experiment will begin on September 29 on Spanish, Arabic, English, and French Wikipedias to simplify the experience users encounter immediately after account creation. The test will explore whether removing friction from the current Welcome Survey helps new users understand what to do next more easily. The experiment will run through the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T430058]

* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has put out a call for the community to suggest topics that it should consider and discuss with the Wikimedia Foundation. Editors and technical contributors are invited to add topics to [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council|the council's talk page]].
* Later this week, it will be possible for communities to configure [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit Checks and Suggestions]] so that they are [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#extraNamespaces|shown within additional namespaces]], such as a &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Draft:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; namespace. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]].
* A bug in the [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] is causing the page to fail to load for users that have unseen changes on Wikimedia Commons. Developers are working on a fix. Until then, affected users can follow the workarounds described in the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist#GlobalWatchlist temporarily broken for users with Wikimedia Commons|relevant]] help section.
* New magic words &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{CATEGORYSORT:TIMESTAMP}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{CATEGORYSORT:RTIMESTAMP}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; are now available for use. They are able to change the default sorting of categories to be based on timestamp of categorization. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].  For example, the issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was not reachable has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959]

'''Updates for technical contributors'''
* The datacenter switchover, scheduled on September 23, has been postponed. [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|The equinox exercise]] revealed capacity issues, preventing the switch of all services to the other datacenter. The process has been paused, prioritizing investigating that issue, to ensure that we continue to be able to serve our users reliably. A new exercise will be scheduled. Meanwhile, all traffic and edits continue to work as usual.
* On September 23, a power loss briefly affected all wikis, creating intermittent issues on both reading and editing modes. This also affected Gerrit. This is unrelated to the datacenter switchover postponement. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/9fm19t8qykk8]
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Produnto|Produnto]] has been deployed to mediawiki.org and [[phab:T421436|some Indic language wikis]]. We want to hear your feedback on this experimental product. Produnto allows users to use Lua modules hosted in [[gitlab:repos/lua|Wikimedia's GitLab]]. It simplifies the sharing of Lua code between wikis. Instead of copying each individual Lua module from one wiki to another, users will be able to easily share packages across all wikis.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.22|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* A [[m:Event:Cross-wiki Code Collaboration Workshop|Cross-wiki code collaboration workshop]] will be held online on October 2 at 12:30 UTC, bringing together South Asian technical contributors to learn about Produnto and begin piloting it on Hindi, Punjabi, Odia, Telugu, and Malayalam Wikipedias. Produnto is a package manager for deploying Lua modules hosted on GitLab to Wikimedia wikis, and was recently deployed on some pilot wikis.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W40&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၀:၄၈၊ ၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31092225 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-41&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W41&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The process for this year’s Community Wishlist [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027#Updated Community Wishlist Process 2027/2028|has been published]], incorporating community feedback. The wish submission process will [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is the deadline for submitting wishes?|end on November 8]]. This year, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027/Working group|a working group (open for volunteering)]] that includes community members familiar with the technical aspect of our wikis alongside Wikimedia Foundation staff, will take care of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is triage?|triage process]]. The triage is expected to be completed by late November. Votes for wishes will start in January.

'''Updates for editors'''
* Editors using the [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|visual editor]] will now see a warning when they paste text that is likely to have initially been copied from one of five external generative AI chatbots into Wikipedia. This feature is known as [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check|LLM Paste Check]]. It is a type of [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit Check]] that is community configurable. The check looks for markers in the copied HTML and is not using content watermark detection. Edits will also [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Edit tags|be tagged]] so that patrollers can review them more closely. The feature helps newcomers add content that respects Wikipedia’s policies and makes it easier for experienced editors to identify problematic edits. Communities with local policies about LLM usage can [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Configuration|adjust the wording and policy that is linked]]. The team [[listarchive:list/translators-l@lists.wikimedia.org/message/EVHKWJ4IERZELMPIWNH3XUVUSQV5KOO4/|apologizes]] that this was rolled out without a delay for translations.
* Editors can now easily [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|access the web visual editor directly from the iOS and Android apps]]. When opening the editor, users will be given a choice between visual editing and source editing. If they choose visual editing, they will be sent to a mobile web window in their phone's browser. After completing their edit, a banner will give them the option to return to the app. This enables readers to make quick contributions while casually reading.
* Users of the Wikipedia Android and iOS apps will now see a one-time account creation prompt after they have used the app for two consecutive weeks. This prompt explains the benefits of having an account. It is intended to help more casual readers become logged-in users who return to the apps regularly. [https://phabricator.wikimedia.org/T434847]
* Editors on [[wmnoc:conf/dblists/group1.dblist|group1 wikis]], including Wikiquote, Wikibooks, Wikiversity, Wikivoyage, and Wikisource, will no longer see notifications on [[mw:Special:MyLanguage/Help:Recent changes|Recent Changes]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help: Watching pages|Watchlist]] when a link to another language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. This change will begin on October 5 at 07:00 UTC as a two-week trial to reduce high-volume, low-value notifications and make important changes easier to identify. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or concerns on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T439415]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where mentors who removed themselves from the mentorship program could still have mentees assigned to them and receive questions, has now been fixed. Mentees will now be reassigned when a mentor leaves the program. [https://phabricator.wikimedia.org/T418194]

'''Updates for technical contributors'''
* Wikimedia Brasil has published its [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Brasil/Arcabouço de Boas Práticas de Desenvolvimento|Development Best Practices Framework]] (ABPD). It is a guide for staff, contractors and volunteers building technical tools and projects. It covers the project lifecycle, security, accessibility, personal data protection and responsible AI use, and explains how movement-wide guidelines were adapted to a local context. They encourage other affiliates to reuse it and adapt it. Read more in the [[wmfblog:2026/09/26/wikimedia-brasils-development-best-practices-framework-technical-sustainability-as-an-organizational-responsibility|Diff post]]. 
* A new, canonical base URL for Wikimedia APIs will soon be introduced. The new canonical route follows a &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{projectName}/api/&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; pattern and will act as an alternative path for current REST APIs (for example: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{projectName}/w/rest.php/&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;). Both versions will be callable for all existing APIs, but the new structure will be the preferred path for newly created API modules. This change will be non-breaking for most users. The existing pathways will remain available for all existing endpoint requests. However, some endpoints may return URLs following the new pattern in response bodies. Changes will be available on test wiki first, with the rollout expected to cover all wikis by the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T433535]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.23|MediaWiki]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W41&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

 ၁၈:၅၁၊ ၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31098825 --&gt;</text>
      <sha1>d928vwt6dte3ft2tvnhlbbg1033pjrq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကျောက်တော်ကြီးဘုရား(မန္တလေး)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11129</id>
    <revision>
      <id>1056370</id>
      <parentid>766267</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T01:40:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-53668-18</username>
        <id>149059</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကျောက်တော်ကြီးဘုရားပွဲ */ ပွဲတော်ရက်ပြင်ဆင်</comment>
      <origin>1056370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15448" sha1="71sdfvsjo69546v5yx4gl47j6prrh98" xml:space="preserve">{{other|ကျောက်တော်ကြီးဘုရား (သံတူကြောင်းကွဲ)}}
{{Infobox religious building
| name                  = ကျောက်တော်ကြီးဘုရား
| native_name           = မဟာသကျမာရဇိန်
| image                 = File:2KyaeThatpyae.jpg
| image_size            = 250px
| alt                   = 
| caption               = မဟာသကျမာရဇိန်ကျောက်တော်ကြီးမြတ်စွာဘုရား(၁၉၁ဝ နောက်ပိုင်း)
| map_type              = Burma
| map_size              = 
| map_alt               = 
| map_caption           = 
| location              = [[မန္တလေးမြို့]]
| coordinates           = {{coord|22.004474|96.106582|display=inline,title}}
| religious_affiliation = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
| deity                 = 
| country               = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| functional_status     = 
| website               = 
| founded_by            = [[မင်းတုန်းမင်း]]
| year_completed        = {{start date and years ago|1878}}
}}
ကျောက်တော်ကြီးဘုရားသည် [[မန္တလေးမြို့]] မြောက်ဘက်၊ [[မန္တလေးတောင်]]ခြေအနီးတွင် တည်ရှိသည်။ ကျောက်တော်ကြီးဘုရားသည် မန္တလေးရတနာပုံ ရွှေမြို့တော်ကြီးကို တည်ထောင်တော်မူသော ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် [[မင်းတုန်းမင်း]]၏ ကုသိုလ်ဖြစ်သည်။ မြို့တော်တည်ထောင်ပြီး ငါးနှစ်ခန့်အကြာ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၂၆-ခုနှစ်၌ [[မတ္တရာမြို့]]ရှိ စကျင်တောင်မှ ရရှိသော တစ်လုံးတစ်ခဲတည်းသော စကျင်ကျောက်ကြီးကို ပုံတော်ကြမ်း ထုဆစ်စေခဲ့ပြီး မန္တလေးသို့ သယ်ဆောင်ယူကာ မင်းတရားကြီးကိုယ်တိုင် မျက်ခုံး၊ မျက်ရေးတို့ကို ရေးဆွဲလျှက် '''''မဟာသကျမာရဇိန်'''''ဟု ကမ္ပည်းတင်ခဲ့သည်။ ကျောက်တော်ကြီးဘုရားမှာ ထက်ဝယ်ဖွဲ့ခွေ နေတော် မူသည့် [[ရုပ်ပွားတော်]]ဖြစ်သည်။ သို့သော် စကျင်တောင်မှ ရသောကျောက်ကို အစွဲပြု သဖြင့် ကျောက်တော်ကြီးဘုရားဟု လူအများက ခေါ်ဝေါ်သမုတ် ကြသည်။ 
==တည်နေရာ==
မန္တလေးမြို့ နန်းမြို့ရိုးကြီး၊ မြနန်းစံကျော်ရွှေနန်းတော်၏ အရှေ့မြောက်ဘက်၊ [[အောင်မြေသာဇံမြို့နယ်]]၊ ဥပုတ်တော်ရက်ကွက်၊
[[မန္တလေးတောင်]]ခြေရင်း [[သုဓမ္မာဇရပ်များ]]အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ ဉာဏ်တော်အမြင့် ၂၆ ပေ၊ ၆ လက်မ ဖြစ်သည်။
[[File:Kyauktawgyi Buddha Temple (Mandalay).jpg|thumb|250px|မန္တလေးတောင်ခြေရှိ ကျောက်တော်ကြီးဘုရားမုဒ်ဦး]]
==တည်ထားပုံ==
[[File:Lighting View of Kyauk Taw Gyee.jpg|thumb|250px|ညချမ်းအချိန် ရောင်စုံမီးများဖြင့် ဖူးမြင်ရပုံ]]
မန္တလေးမြို့မှ မြောက်ဘက် မိုင် ၂ဝ ခန့် ဝေးကွာသော စကျင်တောင်မှ ထိုရုပ်ပွားတော် ထုလုပ်မည့် ကျောက်ကို ၁၂၂၆-ခုနှစ် ဝါခေါင်လတွင် တူးဖော်ရရှိလေသည်။ ရှေးဦးစွာ ကျောက်ကို ရုပ်ပွားတော်သဏ္ဌာန် အကြမ်းဆတ် ထုလောင်းစေပြီး၊ မကွေးမြို့စားဝန်ကြီး၊ မြတောင်မြို့စား သေနတ်ဝန်ကြီးတို့ ကြီးကြပ်ပြီး စီမံဆောင် ရွက်ပါသည်။ ဤသို့ ထုစစ်ပြီး စကျင်တောင်မှနေ၍ သယ်ယူသောအခါ သမ္ဗာန်တော်ကြီး နှစ်စင်းတွဲပြီး တက်ဆောင် ထားစေပြီး ရေတက်အချိန်ကိုက် သယ်ဆောင် ပါသည်။ သယ်ဆောင်သော လမ်းတစ်လျှောက်မှာ သုဓမ္မာဆရာတော်နှင့် သံဃာတော်များက ကြိုဆိုပြီး ပွဲလမ်းသဘင်များနှင့် အတီးအမှုတ် အကအခုန် တို့ဖြင့် ပွဲသဘင် ဆင်ယင်ကျင်းပလျက် မြို့တော်သို့ စုန်ဆင်းခဲ့သည်။ မြနန်းစကြာ မီးသင်္ဘောနှင့် ဆွဲယူကာ အီကင်းရွာသို့ ရောက်သည်။ ထိုမှ ခံကုန်း ရွာမြောက်၊ ရွှေတချောင်းမြောင်းကို ချိုး၍ မြောင်းတွင်းသို့ သွင်းဆောင်ခဲ့ ပြီးနောက် ရုပ်ပွားတော်ကြီးကို ဖောင်ပေါ်မှ ကုန်းပေါ်ကို တင်ဖို့အတွက် [[ဧရာဝတီမြစ်]]ကနေ ရွှေတချောင်းမြောင်းထဲသို့ သမ္ဗာန်တော်ကိုသွင်းပါသည်။ ထို့နောက် စွပ်ဖားပေါ်ကိုတင်ကာ အိမ်ရှေ့မင်း ကနောင်ကိုယ်တော်တိုင် ကြီးကြပ်ပြီး ဒလိမ့်တုံး၊ ကြိုး၊ လွန်များဖြင့် စွတ်ဖားပေါ်တင်ကာ ပို့ဆောင်သည်။ စွပ်ဖားများကို တလိမ့်ကြိုးလွန်များနှင့် လူအင်အား (၁၂၀၀၀၀)နှင့် ဆွဲယူစေသည်။ ကျောက်တော်ကြီးဘုရား ရုပ်ပွားတော် ကိန်းဝပ်အံ့သော နေရာသို့ အရောက် အစု အမှုထမ်းပေါင်း ၁၂ဝဝဝ ကျော်တို့ကို အိမ်ရှေ့မင်း၊ ဝန်ကြီးအတွင်းဝန် စသော ပုဂ္ဂိုလ်များက ကြပ်မ၍ ပင့်ဆောင်စေခဲ့သည်။ ခက်ခက်ခဲခဲ(၁၃)ရက်ကြာဆွဲပြီး (၁၂၂၆)ခု တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း(၁၂) ရက်မှာ ဆင်းတုတော် တည်ထားမည့် ပလ္လင်တော်ပေါ်ကို ရောက်ရှိသည်။ 

ဆင်းတုတော်ကို ပြီးပြေအောင် ဆက်လက် ထုစစ် တော်မူပြီး (၁၂၂၇)ခုနှစ် ကဆုန်လပြည့်(၇)ရက်တွင် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး ကိုယ်တော်တိုင် နဝရတ်ကိုးပါးစီခြယ်ထားသော ရွှေစုတ်ကို ကိုင်စွဲတော်မူပြီး ရွှေမှင်နှင့် မျက်ခုံးတော်၊ မျက်ရေးတော်စသော လက္ခဏာတော်များကို ရေးသား မျက်နှာတော်ဖွင့်တော်မူပြီး ဆရာတော်သံဃာတော်များနှင့်အတူ အနေကဇာတင်တော်မူလေသည်။ မင်းမှူးမတ်တို့က ကျောက်တော်ကြီးဘုရား မဟာရံတံတိုင်း ပြင်ပတွင် ဇရပ်ပေါင်း ၃၃ ဆောင်ကို ဆောက်လုပ် လှူဒါန်းကြသည်။ ကျောက်တော်ကြီး ရုပ်ပွားတော်ကို ကျောက်ဆစ် ပညာသည် အကျော်တို့အား ဆက်လက်၍ ထုလုပ်ချောမော စေပြီးနောက် ၁၂၂၇ ခု ကဆုန်လပြည့်ကျော် ရ ရက်နေ့တွင် အခမ်းအနားကြီးစွာဖြင့် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး ကိုယ်တော်တိုင် မျက်ရေးတော်ကို စတင်ရေးသားလျက် မျက်နှာတော် ဖွင့်လေသည်။

==အရွယ်ပမာဏ==
ရုပ်ပွားတော်၏ အရွယ်ပမာဏမှာ ထက်ဝယ်တော်အပြန့် ၁၂ တောင်။ အဝန်း ၂၈ တောင် ၂ မိုက် ၄ သစ်။ ခါးတော် အဝန်း ၁ဝ တောင် ၂ မိုင် ၄ သစ်။ ရင်ပွင့်တော် ပခုန်းစွန်း ဝဲယာ အကျယ် ၈ တောင်။ အဝန်း အတောင် ၂ဝ။ ဦးခေါင်း တော် အဝန်း ၁၃ တောင်။ စမ္မခဏ်မှ ရောင်လျှံတော်ဖျားအထိ ဉာဏ်တော် အမြင့် ၁၇ တောင် ၁ မိုက် ၄ သစ်၊ ဖြစ်လေသည်။ အ လေးချိန် (၅၅၂၁၂၅ ) ပိဿာ တန်ချိန် (၉၀၀ )ခန့် ရှိသည်။ 

==ထူးခြားချက်==
ဘုရားပရဝုဏ်အကျယ် ၄.၂၅ ဧက ရှိပြီး၊ ဘုရားပုရဝုန်အတွင်း လက်ျာတော်ရံ ရဟန္တာ ၄၀ ပါး လက်ဝဲတော်ရံ ရဟန္တာ ၄၀ ပါး စုစုပေါင်း ၈၀ ပါးကို တစ်ပါးစီ အုတ်ကျောင်းဆောင်များနှင့် တည်ထားခြင်းကို ထူးခြားစွာ ဖူးတွေ့ရမည် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁)အပိုင်း(ခ)&lt;/ref&gt;

==ဘက်စုံပြုပြင်==
မဟာသကျမာရဇိန် ကျောက်တော်ကြီးဘုရား ဖူးမြော်ရာတွင် ပြတိုက်သို့လည်း ဝင်ရောက်လေ့လာသင့်သည်။ ပြတိုက်ထဲတွင် ထွက်တော်မူကြီး၊ ထွက်တော်မူအခမ်းအနား ရှေးပန်းချီလက်ရာကားများ ကြည့်ရှူလေ့လာနိုင်သည်။ နိပါတ်ပန်းချီဆရာကြီး ဦးစောမောင်၏ ကောသလမင်း အိပ်မက်တစ်ဆယ့်ခြောက်ချက် ပန်းချီကားများ လေ့လာကြည့်ရှူနိုင်သည်။ ဂန္ဓကုဋိတိုက်၏ အနောက်ဘက်တွင် ရှေးလက်ရာ ခြေတော်ရာနှစ်ဆူကို ဖူးမြော်နိုင်သည်။

== ကျောက်သပိတ်ကြီး ==
[[File:KyaeThatpyae.jpg|thumb|250px|ကျောက်တော်ကြီးဘုရားအတွင်းရှိ ကျောက်သပိတ်ကြီး]]
ယင်းသို့ ဘုရားထုဆစ်ပြီး ပိုနေသောကျောက်အသားစကို ကျောက်သပိတ်ကြီး တစ်လုံးရရှိရန် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး၏ အစီအမံဖြင့် ထုဆစ်ခဲ့သည်။ ထိုကျောက်သပိတ်ကြီး၏ အရွယ်အစားမှာ အပြင်နုတ်ခမ်း ၅-ပေ ၂-လက္မ၊ အတွင်းနုတ်ခမ်း ၄-ပေ ၅-လက္မ၊ အမြင့် ၃-ပေ ၈-လက္မ၊ လုံးပတ် ၂၁-ပေ ၄-လက္မ တို့ ဖြစ်သည်။

==ကျောက်တော်ကြီးဘုရားပွဲ==
ကျောက်တော်ကြီးဘုရားပွဲကို နှစ်စဉ်အတိုင်း သီတင်းကျွတ်လဆန်း ၈ ရက်နေ့ကနေ သီတင်းကျွတ်လပြည့်ကျော် ၃ ရက်နေ့အထိ စည်စည်ကားကား ကျင်းပသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းမှာ အထင်ရှားဆုံး၊ အကြီးကျယ်ဆုံးဖြစ်သည်။ [[ကုသိုလ်တော် ဘုရား(မန္တလေး)|ကုသိုလ်တော်ဘုရား]]၊ [[စန္ဒာမုနိစေတီ|စန္ဒာမုနိဘုရား]]၊ ကျောက်တော်ကြီး ဘုရားများ တစ်ပေါင်းတည်း ကျင်းပသည့် ဗုဒ္ဓပူဇနိယ ပွဲတော်ကြီးပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;ပြည်မြန်မာ ဂျာနယ် (၂၄.၁၂.၂၀၀၉)&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;


{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ စေတီပုထိုးများ}}
[[Category:မန္တလေးမြို့ရှိ စေတီပုထိုးများ]]
[[Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ စေတီပုထိုးများ]]</text>
      <sha1>71sdfvsjo69546v5yx4gl47j6prrh98</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1056377</id>
      <parentid>1056370</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T04:47:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>အကိုးအကားမပါရှိ။</comment>
      <origin>1056377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15397" sha1="689deixufe4k9amj8pqz1mo29z9raqh" xml:space="preserve">{{other|ကျောက်တော်ကြီးဘုရား (သံတူကြောင်းကွဲ)}}
{{Infobox religious building
| name                  = ကျောက်တော်ကြီးဘုရား
| native_name           = မဟာသကျမာရဇိန်
| image                 = File:2KyaeThatpyae.jpg
| image_size            = 250px
| alt                   = 
| caption               = မဟာသကျမာရဇိန်ကျောက်တော်ကြီးမြတ်စွာဘုရား(၁၉၁ဝ နောက်ပိုင်း)
| map_type              = Burma
| map_size              = 
| map_alt               = 
| map_caption           = 
| location              = [[မန္တလေးမြို့]]
| coordinates           = {{coord|22.004474|96.106582|display=inline,title}}
| religious_affiliation = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
| deity                 = 
| country               = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| functional_status     = 
| website               = 
| founded_by            = [[မင်းတုန်းမင်း]]
| year_completed        = {{start date and years ago|1878}}
}}
ကျောက်တော်ကြီးဘုရားသည် [[မန္တလေးမြို့]] မြောက်ဘက်၊ [[မန္တလေးတောင်]]ခြေအနီးတွင် တည်ရှိသည်။ ကျောက်တော်ကြီးဘုရားသည် မန္တလေးရတနာပုံ ရွှေမြို့တော်ကြီးကို တည်ထောင်တော်မူသော ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် [[မင်းတုန်းမင်း]]၏ ကုသိုလ်ဖြစ်သည်။ မြို့တော်တည်ထောင်ပြီး ငါးနှစ်ခန့်အကြာ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၂၆-ခုနှစ်၌ [[မတ္တရာမြို့]]ရှိ စကျင်တောင်မှ ရရှိသော တစ်လုံးတစ်ခဲတည်းသော စကျင်ကျောက်ကြီးကို ပုံတော်ကြမ်း ထုဆစ်စေခဲ့ပြီး မန္တလေးသို့ သယ်ဆောင်ယူကာ မင်းတရားကြီးကိုယ်တိုင် မျက်ခုံး၊ မျက်ရေးတို့ကို ရေးဆွဲလျှက် '''''မဟာသကျမာရဇိန်'''''ဟု ကမ္ပည်းတင်ခဲ့သည်။ ကျောက်တော်ကြီးဘုရားမှာ ထက်ဝယ်ဖွဲ့ခွေ နေတော် မူသည့် [[ရုပ်ပွားတော်]]ဖြစ်သည်။ သို့သော် စကျင်တောင်မှ ရသောကျောက်ကို အစွဲပြု သဖြင့် ကျောက်တော်ကြီးဘုရားဟု လူအများက ခေါ်ဝေါ်သမုတ် ကြသည်။ 
==တည်နေရာ==
မန္တလေးမြို့ နန်းမြို့ရိုးကြီး၊ မြနန်းစံကျော်ရွှေနန်းတော်၏ အရှေ့မြောက်ဘက်၊ [[အောင်မြေသာဇံမြို့နယ်]]၊ ဥပုတ်တော်ရက်ကွက်၊
[[မန္တလေးတောင်]]ခြေရင်း [[သုဓမ္မာဇရပ်များ]]အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ ဉာဏ်တော်အမြင့် ၂၆ ပေ၊ ၆ လက်မ ဖြစ်သည်။
[[File:Kyauktawgyi Buddha Temple (Mandalay).jpg|thumb|250px|မန္တလေးတောင်ခြေရှိ ကျောက်တော်ကြီးဘုရားမုဒ်ဦး]]
==တည်ထားပုံ==
[[File:Lighting View of Kyauk Taw Gyee.jpg|thumb|250px|ညချမ်းအချိန် ရောင်စုံမီးများဖြင့် ဖူးမြင်ရပုံ]]
မန္တလေးမြို့မှ မြောက်ဘက် မိုင် ၂ဝ ခန့် ဝေးကွာသော စကျင်တောင်မှ ထိုရုပ်ပွားတော် ထုလုပ်မည့် ကျောက်ကို ၁၂၂၆-ခုနှစ် ဝါခေါင်လတွင် တူးဖော်ရရှိလေသည်။ ရှေးဦးစွာ ကျောက်ကို ရုပ်ပွားတော်သဏ္ဌာန် အကြမ်းဆတ် ထုလောင်းစေပြီး၊ မကွေးမြို့စားဝန်ကြီး၊ မြတောင်မြို့စား သေနတ်ဝန်ကြီးတို့ ကြီးကြပ်ပြီး စီမံဆောင် ရွက်ပါသည်။ ဤသို့ ထုစစ်ပြီး စကျင်တောင်မှနေ၍ သယ်ယူသောအခါ သမ္ဗာန်တော်ကြီး နှစ်စင်းတွဲပြီး တက်ဆောင် ထားစေပြီး ရေတက်အချိန်ကိုက် သယ်ဆောင် ပါသည်။ သယ်ဆောင်သော လမ်းတစ်လျှောက်မှာ သုဓမ္မာဆရာတော်နှင့် သံဃာတော်များက ကြိုဆိုပြီး ပွဲလမ်းသဘင်များနှင့် အတီးအမှုတ် အကအခုန် တို့ဖြင့် ပွဲသဘင် ဆင်ယင်ကျင်းပလျက် မြို့တော်သို့ စုန်ဆင်းခဲ့သည်။ မြနန်းစကြာ မီးသင်္ဘောနှင့် ဆွဲယူကာ အီကင်းရွာသို့ ရောက်သည်။ ထိုမှ ခံကုန်း ရွာမြောက်၊ ရွှေတချောင်းမြောင်းကို ချိုး၍ မြောင်းတွင်းသို့ သွင်းဆောင်ခဲ့ ပြီးနောက် ရုပ်ပွားတော်ကြီးကို ဖောင်ပေါ်မှ ကုန်းပေါ်ကို တင်ဖို့အတွက် [[ဧရာဝတီမြစ်]]ကနေ ရွှေတချောင်းမြောင်းထဲသို့ သမ္ဗာန်တော်ကိုသွင်းပါသည်။ ထို့နောက် စွပ်ဖားပေါ်ကိုတင်ကာ အိမ်ရှေ့မင်း ကနောင်ကိုယ်တော်တိုင် ကြီးကြပ်ပြီး ဒလိမ့်တုံး၊ ကြိုး၊ လွန်များဖြင့် စွတ်ဖားပေါ်တင်ကာ ပို့ဆောင်သည်။ စွပ်ဖားများကို တလိမ့်ကြိုးလွန်များနှင့် လူအင်အား (၁၂၀၀၀၀)နှင့် ဆွဲယူစေသည်။ ကျောက်တော်ကြီးဘုရား ရုပ်ပွားတော် ကိန်းဝပ်အံ့သော နေရာသို့ အရောက် အစု အမှုထမ်းပေါင်း ၁၂ဝဝဝ ကျော်တို့ကို အိမ်ရှေ့မင်း၊ ဝန်ကြီးအတွင်းဝန် စသော ပုဂ္ဂိုလ်များက ကြပ်မ၍ ပင့်ဆောင်စေခဲ့သည်။ ခက်ခက်ခဲခဲ(၁၃)ရက်ကြာဆွဲပြီး (၁၂၂၆)ခု တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း(၁၂) ရက်မှာ ဆင်းတုတော် တည်ထားမည့် ပလ္လင်တော်ပေါ်ကို ရောက်ရှိသည်။ 

ဆင်းတုတော်ကို ပြီးပြေအောင် ဆက်လက် ထုစစ် တော်မူပြီး (၁၂၂၇)ခုနှစ် ကဆုန်လပြည့်(၇)ရက်တွင် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး ကိုယ်တော်တိုင် နဝရတ်ကိုးပါးစီခြယ်ထားသော ရွှေစုတ်ကို ကိုင်စွဲတော်မူပြီး ရွှေမှင်နှင့် မျက်ခုံးတော်၊ မျက်ရေးတော်စသော လက္ခဏာတော်များကို ရေးသား မျက်နှာတော်ဖွင့်တော်မူပြီး ဆရာတော်သံဃာတော်များနှင့်အတူ အနေကဇာတင်တော်မူလေသည်။ မင်းမှူးမတ်တို့က ကျောက်တော်ကြီးဘုရား မဟာရံတံတိုင်း ပြင်ပတွင် ဇရပ်ပေါင်း ၃၃ ဆောင်ကို ဆောက်လုပ် လှူဒါန်းကြသည်။ ကျောက်တော်ကြီး ရုပ်ပွားတော်ကို ကျောက်ဆစ် ပညာသည် အကျော်တို့အား ဆက်လက်၍ ထုလုပ်ချောမော စေပြီးနောက် ၁၂၂၇ ခု ကဆုန်လပြည့်ကျော် ရ ရက်နေ့တွင် အခမ်းအနားကြီးစွာဖြင့် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး ကိုယ်တော်တိုင် မျက်ရေးတော်ကို စတင်ရေးသားလျက် မျက်နှာတော် ဖွင့်လေသည်။

==အရွယ်ပမာဏ==
ရုပ်ပွားတော်၏ အရွယ်ပမာဏမှာ ထက်ဝယ်တော်အပြန့် ၁၂ တောင်။ အဝန်း ၂၈ တောင် ၂ မိုက် ၄ သစ်။ ခါးတော် အဝန်း ၁ဝ တောင် ၂ မိုင် ၄ သစ်။ ရင်ပွင့်တော် ပခုန်းစွန်း ဝဲယာ အကျယ် ၈ တောင်။ အဝန်း အတောင် ၂ဝ။ ဦးခေါင်း တော် အဝန်း ၁၃ တောင်။ စမ္မခဏ်မှ ရောင်လျှံတော်ဖျားအထိ ဉာဏ်တော် အမြင့် ၁၇ တောင် ၁ မိုက် ၄ သစ်၊ ဖြစ်လေသည်။ အ လေးချိန် (၅၅၂၁၂၅ ) ပိဿာ တန်ချိန် (၉၀၀ )ခန့် ရှိသည်။ 

==ထူးခြားချက်==
ဘုရားပရဝုဏ်အကျယ် ၄.၂၅ ဧက ရှိပြီး၊ ဘုရားပုရဝုန်အတွင်း လက်ျာတော်ရံ ရဟန္တာ ၄၀ ပါး လက်ဝဲတော်ရံ ရဟန္တာ ၄၀ ပါး စုစုပေါင်း ၈၀ ပါးကို တစ်ပါးစီ အုတ်ကျောင်းဆောင်များနှင့် တည်ထားခြင်းကို ထူးခြားစွာ ဖူးတွေ့ရမည် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁)အပိုင်း(ခ)&lt;/ref&gt;

==ဘက်စုံပြုပြင်==
မဟာသကျမာရဇိန် ကျောက်တော်ကြီးဘုရား ဖူးမြော်ရာတွင် ပြတိုက်သို့လည်း ဝင်ရောက်လေ့လာသင့်သည်။ ပြတိုက်ထဲတွင် ထွက်တော်မူကြီး၊ ထွက်တော်မူအခမ်းအနား ရှေးပန်းချီလက်ရာကားများ ကြည့်ရှူလေ့လာနိုင်သည်။ နိပါတ်ပန်းချီဆရာကြီး ဦးစောမောင်၏ ကောသလမင်း အိပ်မက်တစ်ဆယ့်ခြောက်ချက် ပန်းချီကားများ လေ့လာကြည့်ရှူနိုင်သည်။ ဂန္ဓကုဋိတိုက်၏ အနောက်ဘက်တွင် ရှေးလက်ရာ ခြေတော်ရာနှစ်ဆူကို ဖူးမြော်နိုင်သည်။

== ကျောက်သပိတ်ကြီး ==
[[File:KyaeThatpyae.jpg|thumb|250px|ကျောက်တော်ကြီးဘုရားအတွင်းရှိ ကျောက်သပိတ်ကြီး]]
ယင်းသို့ ဘုရားထုဆစ်ပြီး ပိုနေသောကျောက်အသားစကို ကျောက်သပိတ်ကြီး တစ်လုံးရရှိရန် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး၏ အစီအမံဖြင့် ထုဆစ်ခဲ့သည်။ ထိုကျောက်သပိတ်ကြီး၏ အရွယ်အစားမှာ အပြင်နုတ်ခမ်း ၅-ပေ ၂-လက္မ၊ အတွင်းနုတ်ခမ်း ၄-ပေ ၅-လက္မ၊ အမြင့် ၃-ပေ ၈-လက္မ၊ လုံးပတ် ၂၁-ပေ ၄-လက္မ တို့ ဖြစ်သည်။

==ကျောက်တော်ကြီးဘုရားပွဲ==
ကျောက်တော်ကြီးဘုရားပွဲကို နှစ်စဉ်အတိုင်း သီတင်းကျွတ်လဆန်း ၁၃ ရက်မှ လပြည့်ကျော် ၇ ရက်အထိ စည်စည်ကားကား ကျင်းပသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းမှာ အထင်ရှားဆုံး၊ အကြီးကျယ်ဆုံးဖြစ်သည်။ [[ကုသိုလ်တော် ဘုရား(မန္တလေး)|ကုသိုလ်တော်ဘုရား]]၊ [[စန္ဒာမုနိစေတီ|စန္ဒာမုနိဘုရား]]၊ ကျောက်တော်ကြီး ဘုရားများ တစ်ပေါင်းတည်း ကျင်းပသည့် ဗုဒ္ဓပူဇနိယ ပွဲတော်ကြီးပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;ပြည်မြန်မာ ဂျာနယ် (၂၄.၁၂.၂၀၀၉)&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;


{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ စေတီပုထိုးများ}}
[[Category:မန္တလေးမြို့ရှိ စေတီပုထိုးများ]]
[[Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ စေတီပုထိုးများ]]</text>
      <sha1>689deixufe4k9amj8pqz1mo29z9raqh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ငပုတောမြို့</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15232</id>
    <revision>
      <id>1056349</id>
      <parentid>772687</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T14:37:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>သုခဝန်းရံ</username>
        <id>123878</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>မြန်မာနိုင်ငံတိုင်းရင်းသားထဲမှ မြန်မာနှင့်ဗမာကွဲပြားအောင်ပြုလုပ်ခဲ့ပါသည်။</comment>
      <origin>1056349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10276" sha1="7r4xpmfjg1htietmwrscatxhp4ssiqf" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name = ငပုတောမြို့
|official_name = 
|settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]]
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = 
|image_skyline = 
|image_map = 
|map_caption = 
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{Flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_name1 = [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[ပုသိမ်ခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 = [[ငပုတောမြို့နယ်]]
|unit_pref = Imperial
|area_total_km2 = 
|population = ၁၀,၆၈၂&lt;ref name=&quot;census-2014&quot;&gt;{{cite book|title=သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|location=နေပြည်တော်|date=မေ ၂၀၁၅|series=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|volume=အတွဲ-၂|pages=၆၆|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}&lt;/ref&gt;
|population_as_of = ၂၀၁၄
|population_blank1_title =  
|population_blank2 = 
|population_blank2_title = 
|population_density_km2 = auto
|coordinates_display = inline,title
|coordinates_region = MM
|latNS = N
|latd = 16
|latm = 32
|lats = 16
|longEW = E
|longd = 94
|longm = 41
|longs = 37
|elevation_ft = 
|elevation_m = 
|timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
|utc_offset = +6.30
|website =
}}
'''ငပုတောမြို့'''သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ]] အနောက်တောင်စွန်းရှိ [[ပုသိမ်ခရိုင်]]၊  [[ပုသိမ်မြို့]]မှတောင်ဘက်သို့ ၁၆ မိုင် ကွာဝေး၍ [[ငဝန်မြစ်]]၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ မြို့ပိုင်ရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်၍ မြို့နယ်မှာ ၁၄၀၄.၁၈၅ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်း၏။ မြို့နယ်၏ အနောက်နှင့်တောင်ပိုင်းသည် ပင်လယ်နှင့် ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်။ နေထိုင်ကြသောသူများသည် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ [[ဗမာ]]လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်။

ဒုတိယအကြိမ် အင်္ဂလိပ်တို့က ပဲခူးစသော မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းကို သိမ်းပိုက်လိုက်သော အခါ ပုသိမ်ခရိုင်ထဲတွင် ကျိန်တစ်လီ အပါအဝင်ဖြစ်သော ချောင်းသာမြို့နယ်ဟူ၍ ရှိသည်။ ထို့နောက် ယင်းမြို့နယ်ကို ပယ်ဖျက်၍ ငန်ချောင်းနှင့် ငရုတ်ကောင်းတိုက်နယ်နှစ်နယ်ကို ငပုတောမြို့နယ်ထဲသို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ ထိုနောက်၌ကား ငပုတောမြို့နယ်၏ နယ်နိမိတ်သည် အကြိမ်ကြိမ် အဖန်ဖန် 
ပြောင်းလဲခဲ့သည်။

== သမိုင်းကြောင်း ==
ငပုတောဟူသော အမည်မှာ ရှေးအခါက ငပုအမည်ရှိ မုဆိုးတစ်ယောက် နေထိုင်ခဲ့သော တောဖြစ်၍ ငပုတောဖြစ်လာကြောင်း အဆိုရှိသည်။ မုဆိုးငပုသည် သားကောင်များကို ပစ်ခတ်ဖမ်းဆီး၍ ထိုသားကောင်များ၏ အရိုးများကို စုပုံထားရာအရပ်သည် 'အရိုးထားရွာ'ဟူ၍လည်းကောင်း၊ သားကောင်များကို ကျပ်တင်သောစင်ရှိရာ အရပ်သည် 'ကျပ်စင်ချောင်းရွာ'ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်တွင်ကြောင်းဖြင့် ဆိုလေသည်။ ယင်း အရိုးထားရွာနှင့် ကျပ်စင်ချောင်းရွာများမှာ ငပုတောမြို့ တောင်ဘက်တွင် ရှိကြသည်။

ငပုတောမြို့သည် ပုဂံခေတ်အတွင်း ဆပဒရွာဟု အမည်တွင်ကြောင်း၊ ပုဂံ[[နရပတိစည်သူ]]မင်း လက်ထက် [[သီဟိုဠ်ကျွန်း]]သို့ ကြွရောက်သီတင်းသုံးပြီးနောက် [[ပုဂံ]]ပြည်သို့ပြန်အရောက်တွင် ပစ္ဆိမသဃာဂိုဏ်း သီးခြား တည်ထောင်သော ဆပဒမထေရ်မှာ ထိုရွာသားပင်ဖြစ်ကြောင်း အဆိုရှိလေသည်။

== လူမှုပထဝီဝင် ==
ငပုတောမြို့နယ်အတွင်း ဆန်စပါး၊ ဆား၊ သစ်နှင့် ငါးပိငါးခြောက်လုပ်ငန်းများ ရှိသည်။ ထို့ပြင် ကျောက်ပွင့်ခူးခြင်းနှင့် ငါးမန်းဖမ်းသောလုပ်ငန်းများလည်း ရှိ၏။ မြို့နယ်အတွင်းရှိ ပြင်ခရိုင်ကျေးရွာသည် ငါးပိလုပ်ငန်းဖြင့်နာမည်ကြီး၍ မိန်းမလှကျွန်းသည် လိပ်ဥများစွာထွက်သော လိပ်သောင်အဖြစ် ထင်ရှားသည်။ အထက်ပါ ထွက်ကုန်များကို ပုသိမ်နှင့် ရန်ကုန်မြို့များသို့ တင်ပို့ရောင်းချကြသည်။
ရွှေမြင်တင်စေတီနှင့် ရဟန္တာသိမ်တို့မှာ ငပုတောမြို့၏ ထင်ရှားသော အဆောက်အအုံများဖြစ်သည်။ အလောင်းဘုရား [[အလောင်းမင်းတရား|ဦးအောင်ဇေယျ]] လက်ထက်က မြန်မာများ၏ လက်ချက်ဖြင့် ကိုလိုနီတည်ထောင်သူ အင်္ဂလိပ်များ သုတ်သင်ခြင်းခံခဲ့ရသော နေရာဖြစ်သည့် ဟိုင်းကြီးကျွန်းမှာ ငပုတောမှ မော်တင်ဘုရားသို့ သွားရာလမ်းတွင်ရှိသည်။ အလောင်းစည်သူမင်းကြီး တည်ထားခဲ့သည်ဆိုသော မော်တင်ဘုရားမှာ ငပုတောနယ်၌ ထင်ရှားသော စေတီတော်ဖြစ်သည်။ မော်တင်ဘုရားသည် ငပုတောမြို့မှ မိုင် ၄ဝ ခန့် ကွာဝေးသော [[မော်တင်စွန်းအငူ]]အနီးတွင် တည်ရှိ၍ ဘုရားပွဲကို နှစ်စဉ်တပေါင်းလ၌ သိုက်မြိုက်စည်ကားစွာ ကျင်းပသည်။ ငပုတောမြို့နယ်နှင့်တကွ ပုသိမ်၊ မြောင်းမြ၊ ဂွစသော မြို့နယ်များမှ ဘုရားပွဲတော်သို့ လာကြသည်။ မော်တင်စွန်းသည် လှိုင်းတံပိုးများ၊ ခရုများဖြင့် သာယာသော ပင်လယ် ကမ်းခြေရှုခင်း ဖြစ်သဖြင့် စာဆိုတော် ဦးကြင်ဥသည် မော်တင်စွန်း အကြောင်းကို 'ကြုံစဖူးမြင်ဘူးမှယုံစဖွယ်' အစချီသော လေးဆစ်ချိုးကို စပ်ဆိုခဲ့ဘူးသည်။

==ကိုးကား==
{{reflist|
&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)&lt;/ref&gt;
}}


{{ဧရာဝတီတိုင်း}}
{{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]]
[[Category:ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ]]</text>
      <sha1>7r4xpmfjg1htietmwrscatxhp4ssiqf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16831</id>
    <revision>
      <id>1056357</id>
      <parentid>1054923</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T19:48:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1056357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="213555" sha1="11yvn0zkk9pema67jv9eacna9tx86b8" xml:space="preserve">{{Coord|41|N|75|E|display=title}}
{{Infobox country
| နိုင်ငံအမည်အပြည့် = ကာဂျစ် သမ္မတနိုင်ငံ
| အမည်_ရင်း = Кыргыз Республикасы&lt;br /&gt;''Kırgız Respublikası''&lt;br /&gt;Кыргызская Республика&lt;br /&gt;''Kyrgyzskaya Respublika''
| common_name        = ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ
| ပုံ_အလံ = Flag of Kyrgyzstan.svg
| ပုံ_တံဆိပ် = Emblem of Kyrgyzstan.svg
| symbol_type        = Emblem
| နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = 
| နိုင်ငံတော်သီချင်း =  Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик Гимни &lt;br&gt;''Kyrgyz Respublikasynyn Mamlekettik Gimni''&lt;br/&gt;{{small|''National Anthem of the Kyrgyz Republic''}}&lt;br/&gt;&lt;center&gt;[[File:Kyrgyzstan (instrumental).ogg|center]]&lt;/center&gt;
|  ပုံ_နေရာ = Kyrgyzstan (orthographic projection).svg
| map_caption        = {{map caption |location_color=အစိမ်း}}
| မြို့တော် = [[ဘီရှကက်မြို့]]
| coordinates        = {{Coord|42|52|N|74|36|E|type:city}}
| အကြီးဆုံးမြို့ = မြို့တော်
| အကြီးဆုံးပြည်နယ် = 
| ရုံးသုံးဘာသာများ = [[ကာဂျစ်ဘာသာစကား|ကာဂျစ်]]
| languages_type     = ပူးတွဲရုံးသုံးဘာသာစကား
| languages_sub      = yes
| languages          = [[ရုရှားဘာသာစကား|ရုရှား]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kyrgyzstan's Constitution of 2010 with Amendments through 2016 |url=https://www.constituteproject.org/constitution/Kyrgyz_Republic_2016.pdf?lang=en |website=Constitute Project |access-date=2 September 2020}}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups      = {{unbulleted list
  | ၇၃.၃% [[ကာဂျစ်လူမျိုး|ကာဂျစ်]]&lt;ref name=&quot;number&quot; /&gt;
  | 14.7% [[:en:Uzbeks|ဥဇဘက်]]
  | 5.6% [[:en:Russians|ရုရှား]]
  | 1.1% [[:en:Dungan people|ဒွန်ဂန်]]
  | 0.9% [[:en:Uyghurs|ဝီဂါ]]
  | 0.9% [[:en:Tajiks|တာဂျစ်]]
  | 0.7% [[:en:Turkish people|တူရကီ]]
  | 2.7% [[:en:Demographics of Kyrgyzstan#Ethnic groups|အခြား]]
 }}
| ethnic_groups_year = 2019&lt;ref name=&quot;population by nationality&quot;&gt;{{cite web|format=XLS|url=http://stat.kg/kg/statistics/download/dynamic/316/|script-title=ru:5.01.00.03 Национальный состав населения.|trans-title=5.01.00.03 Total population by nationality|language=ru,ky,en|work=Bureau of Statistics of Kyrgyzstan|date=2019|title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ|access-date=13 September 2021|archive-date=13 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181113213446/http://www.stat.kg/kg/statistics/download/dynamic/316/}}&lt;/ref&gt;
| religion           = {{ubl|၉၀% [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]
| ၈% [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]
| ၃% အခြား ([[:en:Jews|ဂျူး]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓ]]၊ [[:en:Baháʼí Faith|ဘဟာအီ]]တို့ ပါဝင်သည်။)}}
| demonym                     =  Kyrgyz
| government_type             = [[ပြည်ထောင်စုစနစ်|ပြည်ထောင်စု]] [[သမ္မတစနစ်|သမ္မတ]] [[သမ္မတနိုင်ငံ|ဖွဲ့စည်းပုံသမ္မတနိုင်ငံစနစ်]]
| leader_title1               = [[ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]]
| leader_name1                = ဆာဒီး ရှာပရော့ဗ်
| leader_title2               = [[ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ အစိုးရအဖွဲ့ဝန်ကြီးများ ဥက္ကဋ္ဌ|အစိုးရအဖွဲ့ဝန်ကြီးများ ဥက္ကဋ္ဌ]]
| leader_name2                = ဥလုဘက် မာရီပေါ့ဗ်
| leader_title3               = [[:en:List of Chairmen of the Supreme Council of Kyrgyzstan|အဓိပတိကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]
| leader_name3                = တာလန် မာမီတော့ဗ်&lt;ref&gt;https://t.me/seychas_kg/7613&lt;/ref&gt;
| legislature                 = [[:en:Supreme Council (Kyrgyzstan)|အဓိပတိကောင်စီ]]
| sovereignty_type            = [[ကာဂျစ္စတန် သမိုင်း|လွတ်လပ်ရေးရရှိခြင်း]]
| established_event1          = [[:en:Yenisei Kyrgyz Khaganate|ကာဂျစ်ခါကာနိတ်]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=History of Central Asia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/102315/history-of-Central-Asia/73536/Reunification#73538|website=Encyclopædia Britannica|access-date=12 March 2021}}&lt;/ref&gt;
| established_date1           = ၈၄၀ ခုနှစ်
| established_event2          = [[:en:Russian Republic|ရုရှား]] [[:en:Turkestan Autonomy|မှ]]
| established_date2           = ၁၉၁၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၇ ရက်
| established_event3          = [[:en:Kirghiz Soviet Socialist Republic|ကာဂျစ် ဆိုဗီယက်သမ္မတ]]
| established_date3           = ၁၉၃၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၅ ရက် 
| established_event4          = [[ဆိုဗီယက်ယူနီယံ]] [[:en:Independence Day (Kyrgyzstan)|မှ]]
| established_date4           = ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၃၁ ရက် 
| established_event5          = [[:en:Alma-Ata Protocol|CIS Accession]]
| established_date5           = ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၁ ရက်
| established_event6          = [[:en:Dissolution of the Soviet Union|အသိအမှတ်ပြုခဲ့]]
| established_date6           = {{nowrap|၁၉၉၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၆ ရက်}}
| established_event7          = [[ကုလသမဂ္ဂ]] [[:en:United Nations Security Council Resolution 736|သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့]]
| established_date7           = ၁၉၉၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂ ရက် 
| area_km2                    = ၁၉၉,၉၅၁
| ဧရိယာအဆင့်                   = ၈၅
| ဧရိယာရေရာခိုင်နှုန်း               = ၃.၆ 
| အမြင့်ဆုံးနေရာ = 
| အရှေဆုံးမြစ် = 
| အကြီးဆုံးအင်း = 
| ကမ်ရိုးတန်း = 
| population_estimate         = {{increase}} ၆,၅၈၆,၆၀၀&lt;ref name=&quot;number&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.stat.kg/ru/statistics/naselenie/|title=Основные итоги естественного движения населения январе-августе 2020г.| publisher=stat.kg}}&lt;/ref&gt;
| population_census           = ၅,၃၆၂,၈၀၀
| population_estimate_year    = ၂၀၂၀
| population_estimate_rank    = ၁၁၀
| population_census_year      = ၂၀၀၉
| population_density_km2      = ၂၇.၄
| population_density_sq_mi = ၇၁ &lt;!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]]--&gt;
| population_density_rank     = ၁၇၆
| GDP_PPP                     = {{increase}} $၃၅.၃၂၄ ဘီလီယံ&lt;ref name=&quot;WBKG 1&quot;&gt;{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD?name_desc=false&amp;locations=KG |title=Kyrgyz Republic |publisher=[[ကမ္ဘာ့ဘဏ်]] |website=data.worldbank.org |access-date=14 December 2019 |archive-date=16 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160816040157/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD?name_desc=false&amp;locations=KG |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year                = ၂၀၁၉
| GDP_PPP_rank                = ၁၂၇
| GDP_PPP_per_capita          = {{increase}} $၅,၄၇၀&lt;ref name=&quot;WBKG 1&quot; /&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank     = ၁၃၄
| GDP_nominal                 = {{increase}} $၈.၄၅၅ ဘီလီယံ&lt;ref name=&quot;WBKG 1&quot; /&gt;
| GDP_nominal_year            = ၂၀၁၉
| GDP_nominal_rank            = ၁၄၁
| GDP_nominal_per_capita      = {{increase}} $၁,၃၀၉&lt;ref name=&quot;WBKG 1&quot; /&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = ၁၅၈
| Gini                        = ၂၇.၇
| Gini_year                   = ၂၀၁၈
| Gini_change                 = increase
| Gini_ref                    = &lt;ref name=&quot;WBKG 2&quot;&gt;{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=KG&amp;name_desc=false |title=GINI index (World Bank estimate) - Kyrgyz Republic |publisher=[[ကမ္ဘာ့ဘဏ်]] |website=data.worldbank.org |access-date=22 March 2020}}&lt;/ref&gt;
| HDI                         = ၀.၆၉၇ &lt;!--number only, between 0 and 1--&gt;
| HDI_year                    = ၂၀၁၉ &lt;!--Please use the year to which the HDI data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change                  = increase &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                     = &lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=[[ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစဉ်]]|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                    = ၁၂၀
| ဗဟိုဘဏ် = 
| ငွေ                    = [[ကာဂျစ္စတန် ဆော်မ်]] (&lt;u&gt;c&lt;/u&gt;)
| currency_code               = KGS
| time_zone                   = [[ကာဂျစ္စတန် စံတော်ချိန်|KGT]]
| utc_offset                  = +6
| time_zone_DST               = 
| drives_on                   = ညာ
| calling_code                = [[ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံရှိ တယ်လီဖုန်းနံပါတ်များ|+၉၉၆]]
| iso3166code                 = KG
| cctld                       = [[.kg]]
| today                       = 
| ပွဲများ = 
}}

'''ကာဂျစ်စတန်နိုင်ငံ''' (တရားဝင်အမည်အားဖြင့် ကာဂျစ်သမ္မတနိုင်ငံ) အား ယခင်က ကာဂျစ်ဇီးယားဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကာ [[အလယ်အာရှ|အာရှ အလယ်ပိုင်း]]တွင် ရှိသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-16187957 |title=BBC News – Kyrgyzstan profile – Leaders |publisher=Bbc.co.uk |date=14 December 2011 |accessdate=26 March 2013}}&lt;/ref&gt;[[ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံ]] ဖြစ်ပြီး တောင်ကုန်းထူထပ်ကာ မြောက်ဘက်တွင် [[ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ]]၊ အနောက်ဘက်တွင် [[ဥဇဘက်ကစ္စတန်နိုင်ငံ]]၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် [[တာဂျစ်ကစ္စတန်နိုင်ငံ]] နှင့် အရှေ့ဘက်တွင် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] တို့က ဝိုင်းရံထားသည်။ အကြီးဆုံးမြို့နှင့် မြို့တော်မှာ ဘီရှကက်မြို့ဖြစ်သည်။

ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ၏ သမိုင်းကြောင်းမှာ နှစ်ပေါင်း ၂၀၀၀ ကျော်မျှ ရှည်လျားပြီး အမျိုးမျိုးသော ယဉ်ကျေးမှုများနှင့် အင်ပိုင်ယာများ လွှမ်းခြုံ အုပ်မိုး တည်ရှိခဲ့ရာနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ပထဝီ အနေအထားအားဖြင့် တောင်ကုန်းများ ထူထပ်စွာ တည်ရှိသော မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ကြောင့် တသီးတခြား တည်ရှိကာ ၎င်း၏ ရှေးကျသော ယဉ်ကျေးမှုကို ထိန်းသိမ်းရန် တနည်းတဖုံ ကူညီရာ ရောက်ခဲ့သော်လည်း ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံသည် သမိုင်းကြောင်းအရ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်းကြီး အချို့၏ ဆုံစည်းရာ နေရာ ဖြစ်ခဲ့ပြီး [[ပိုးသားလမ်းမကြီး]] ၏ အစိတ်အပိုင်းနှင့် အခြားသော စီးပွားရေး နှင့် ယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းဆုံရာ လမ်းကြောင်းများ၏ တစိတ်တဒေသ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကာဂျစ္စတန် နိုင်ငံသည် အခြားနိုင်ငံများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကို အစဉ်သဖြင့် ခံခဲ့ရပြီး ၁၉၉၁ ခုနှစ် [[ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စု]] ပြိုကွဲပြီးချိန်တွင်မှ အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

လွတ်လပ်ရေး ရပြီးသည့် အချိန်တွင် ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံသည် တပေါင်းတည်းဖြစ်သော ပါလီမန် သမ္မတနိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း လူမျိုးရေး ပဋိပက္ခများ၊&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.economist.com/node/18682522 |title=Investigating Kyrgyzstan's ethnic violence: Bloody business |publisher=The Economist |date=12 May 2011 |accessdate=26 March 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.eurasianet.org/node/63678 |title=Foreigners in Kyrgyzstan: 'Will We Be Banned, Too?' |publisher=EurasiaNet.org |date=15 June 2011 |accessdate=26 March 2013}}&lt;/ref&gt; ပုန်ကန်မှုများ၊&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://rt.com/news/kyrgyzstan-private-army-guards-797/ |title=Kyrgyz private armies incite &quot;permanent revolution&quot; — RT |publisher=Rt.com |date=17 March 2012 |accessdate=26 March 2013}}&lt;/ref&gt;စီးပွားရေး အကျပ်အတည်းများ၊ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://globaledge.msu.edu/countries/Kyrgyzstan/economy |title=Kyrgyzstan: Economy globalEDGE: Your source for Global Business Knowledge |publisher=Globaledge.msu.edu |date=20 December 1998 |accessdate=26 March 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.heritage.org/index/country/kyrgyzrepublic |title=Kyrgyz Republic Economy: Population, GDP, Inflation, Business, Trade, FDI, Corruption |publisher=Heritage.org |accessdate=26 March 2013 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225234234/https://www.heritage.org/index/country/kyrgyzrepublic }}&lt;/ref&gt; စပ်ကူးမပ်ကူး ကာလ အစိုးရများ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-16185772 |title=BBC News – Kyrgyzstan profile – Timeline |publisher=Bbc.co.uk |date=10 October 2012 |accessdate=26 March 2013}}&lt;/ref&gt;နှင့် နိုင်ငံရေး ပါတီများ ကြား ပဋိပက္ခများ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.eurasianet.org/taxonomy/term/2813 |title=Kyrgyz Unrest |publisher=EurasiaNet.org |accessdate=26 March 2013}}&lt;/ref&gt;ကို ကြုံတွေ့နေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံသည် လွတ်လပ်သော နိုင်ငံများ၏ ဓနသဟာယ အဖွဲ့၊ ယူရေးရှန်း စီးပွားရေး သမ္မဂ္ဂ အဖွဲ့၊ ပူးပေါင်း လုံခြုံရေးစာချုပ် အဖွဲ့၊ ရှန်ဟိုင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု အဖွဲ့၊ အစ္စလာမ် ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်မှု အဖွဲ့ ၊ တာ့ခ် ကောင်စီ၊ တာ့ခ်ဆွိုင်း နှင့် ကမ္ဘာ့ ကုလသမ္မဂ္ဂ တို့၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။

ကာဂျစ် လူမျိုးများသည် ၅.၇ သန်းများသော နိုင်ငံလူဦးရေ၏ အများစု ဖြစ်ပြီး သိသာစွာ များပြားသော လူနည်းစု လူမျိုးများဖြစ်သော ဥဇဘက် လူမျိုးများနှင့် ရုရှားလူမျိုးများမှ ဒုတိယအများဆုံး ဖြစ်သည်။ ရုံးသုံး ဘာသာစကား ဖြစ်သော ကာဂျစ် ဘာသာစကားမှာ အခြားသော တာ့ခ်ဘာသာစကားများနှင့် နီးစပ်စွာ ဆက်နွယ်နေသည်။ ရုရှားတို့၏ လွှမ်းမိုးခဲ့မှုကြောင့် ရုရှားဘာသာစကားကို ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုဆဲပင် ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံလူဦးရေ၏ ၆၄ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဂိုဏ်းဂဏစွဲ မရှိသော မွတ်ဆလင် ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;&quot;Chapter 1: Religious Affiliation&quot;. The World's Muslims: Unity and Diversity. Pew Research Center's Religion &amp; Public Life Project. 9 August 2012. Retrieved 4 September 2013&lt;/ref&gt; ကာဂျစ် ယဉ်ကျေးမှုသည် တာ့ခ် ယဉ်ကျေးမှုတွင် အခြေခံသော်လည်း ပါရှန်း၊ မွန်ဂိုလီးယား နှင့် ရုရှားတို့၏ လွှမ်းမိုးမှုများကို တွေ့နိုင်သည်။

==အမည်မှည့်ခေါ်ခြင်း==
ကာဂျစ် ဆိုသော စကားမှာ တာ့ခ်ဘာသာစကား ၄၀ မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်ပြီး အူရီဂါတို့အားတွန်းလှန်ရန်အတွက် ဒေသခံ လူမျိုးစု ၄၀ ကို စုစည်းသော ဒဏ္ဍာရီလာ သူရဲကောင်း မာနာ့စ်ကို ရည်ညွှန်းသည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။ ၉ ရာစု အစောပိုင်းက အူရီဂါတို့သည် ကာဂျစ္စတန် နိုင်ငံ အပါအဝင် အာရှ အလယ်ပိုင်း၊ မွန်ဂိုလီးယား၊ ရုရှား၏ တစိတ်တဒေသနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့တွင် အကြီးအကျယ် စိုးမိုးထားသည်။&lt;ref&gt;[http://www.sras.org/news2.phtml?m=483 Forty tribes and the 40-ray sun on the flag of Kyrgyzstan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091007073629/http://www.sras.org/news2.phtml?m=483 |date=7 October 2009 }}, SRAS–The School of Russian and Asian Studies&lt;/ref&gt;

ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ၏ အလံတော်မှ နေရောင်ခြည် အလင်းတန်း ၄၀ သည် ထို လူမျိုးစု ၄၀ ကိုပင် ရည်ညွှန်းပြီး နေ၏ အလယ်ခေါင်ရှိ ရုပ်ပုံမှာ အာရှ အလယ်ပိုင်း ရွှေ့ပြောင်းသွားလာသူတို့၏ တဲများမှ သစ်သား အမိုး ကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်သည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
===ရှေးခေတ်===
[[File:GökturksAD551-572.png|thumb|350px|တာ့ခ်အင်ပိုင်ယာ]]
ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံတွင် ရှေးခေတ်ကာလက အီရန် မြင်းစီးလူမျိုးများ ဖြစ်သော ဆိုင်သီယန်တို့ အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |title=Kyrgyzstan |year=2005 |publisher= Marshall Cavendish| url=https://books.google.com/?id=UlVVmaoW260C |isbn=0-7614-2013-4 |page= 144 |author= King, David C}}&lt;/ref&gt;

ကာဂျစ်နိုင်ငံသည် အူရီဂါ အင်ပိုင်ယာကို အေဒီ ၈၄၀ တွင် အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် အကျယ်ပြန့်ဆုံး ချဲ့ထွင်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Kyrgyzstan timeline&quot;&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/country_profiles/1296570.stm |title=Kyrgyzstan timeline |publisher=BBC News |date=12 June 2010}}&lt;/ref&gt; ထို့နောက် ကာဂျစ်တို့သည် ထန်ရှန်း တောင်တန်းများအထိ နယ်မြေချဲ့ထွင်ခဲ့ကြပြီး ထိုဒေသတွင် ၎င်းတို့၏ ဩဇာကို နှစ်ပေါင်း ၂၀၀ ခန့် လွှမ်းမိုး ထားနိုင်ခဲ့သည်။

၁၂ ရာစုသို့ ရောက်သော အခါတွင်မူ မွန်ဂိုတို့၏ နယ်မြေချဲ့ထွင်မှုကြောင့် ကာဂျစ်တို့ ပိုင်ဆိုင်သော ဒေသမှာ အော်လ်တေးတောင်တန်း နှင့် ဆာယန် တောင်တန်း ဒေသများသာ ကျန်ရှိတော့သည်။ ၁၃ ရာစုတွင် မွန်ဂို အင်ပိုင်ယာ အင်အားကောင်းလာပြီးနောက် ကာဂျစ်တို့ တောင်ပိုင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့သွားခဲ့သည်။ ကာဂျစ်တို့သည် မွန်ဂို အင်ပိုင်ယာ၏ အစိတ်အပိုင်း အဖြစ် ၁၂၀၇ တွင် ငြိမ်းချမ်းစွာ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။

၇ ရာစုနှင့် ၁၂ ရာစု အတွင်းမှ တရုတ်လူမျိုးများနှင့် မူစလင်တို့၏ အဆိုအရ ကာဂျစ်လူမျိုးများကို ဆံပင်အနီရောင်ရှိပြီး အသားဖြူကာ မျက်လုံး အပြာရောင် ရှိသောသူများဟု ဆိုကြပြီး ထိုအဆိုအရ ရှေးခေတ် အင်ဒို-ဥရောပ မျိုးနွယ်စုများ ဖြစ်သည့် ဆလားဗစ် လူမျိုးများနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ညွှန်းဆိုနေခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;[http://s155239215.onlinehome.us/turkic/20Roots/ZakievGenesis/ZakievGenesis302-357-2En.htm Mirfatyh Zakiev, ''Origins of the Turks and Tatars''], Part Two, Third Chapter, sections 109–100, 2002. Retrieved on 15 May 2009&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Bartold&gt;V.V. Bartold, ''The Kyrgyz: A Historical Essay'', Frunze, 1927. Reprinted in V.V. Bartold, ''Collected Works'', Volume II, Part 1, Izd. Vostochnoi Literatury, Moscow, 1963, p. 480 &lt;/ref&gt; လတ်တလော မျိုးရိုးဇီဝ လေ့လာမှုများအရ ကာဂျစ် လူမျိုးများမှာ ဆိုင်ဘေးရီးယား ဒေသရှိ ရှေးဦးနေ လူမျိုးများမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု အခိုင်အမာ ပြောနိုင်သည်ကို တွေ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1 = Wells | first1 = R. S. | last2 = Yuldasheva | first2 = N. | last3 = Ruzibakiev | first3 = R. | last4 = Underhill | first4 = P. A. | last5 = Evseeva | first5 = I. | last6 = Blue-Smith | first6 = J. | last7 = Jin | first7 = L. | last8 = Su | first8 = B. | last9 = Pitchappan | first9 = R. | doi = 10.1073/pnas.171305098 | last10 = Shanmugalakshmi | first10 = S. | last11 = Balakrishnan | first11 = K. | last12 = Read | first12 = M. | last13 = Pearson | first13 = N. M. | last14 = Zerjal | first14 = T. | last15 = Webster | first15 = M. T. | last16 = Zholoshvili | first16 = I. | last17 = Jamarjashvili | first17 = E. | last18 = Gambarov | first18 = S. | last19 = Nikbin | first19 = B. | last20 = Dostiev | first20 = A. | last21 = Aknazarov | first21 = O. | last22 = Zalloua | first22 = P. | last23 = Tsoy | first23 = I. | last24 = Kitaev | first24 = M. | last25 = Mirrakhimov | first25 = M. | last26 = Chariev | first26 = A. | last27 = Bodmer | first27 = W. F. | title = The Eurasian Heartland: A continental perspective on Y-chromosome diversity | url = https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2001-08-28_98_18/page/10244 | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences | volume = 98 | issue = 18 | pages = 10244–10249| year = 2001 | pmid =  11526236| pmc = 56946}}&lt;/ref&gt; ရွှေ့ပြောင်းခြင်း၊ စစ်ပွဲများကို အောင်နိုင်ခြင်း၊ ကွဲပြားသော လူမျိုးစု အချင်းချင်း လက်ထပ်ခြင်း နှင့် ယဉ်ကျေးမှု အချင်းချင်း ရောနှောပေါင်းစပ်ခြင်းတို့ကြောင့် ယခုလက်ရှိ အလယ်အာရှ နှင့် အနောက်တောင် အာရှတွင် နေထိုင်သော ကာဂျစ်လူမျိုးတို့မှာ နီးစပ်စွာ တူညီသော ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုနေကြသော်လည်း သွေးနှောနေကြပြီး အမျိုးမျိုးသော လူမျိုးတို့မှ ပေါင်းစပ်ဆင်းသက်လာကြောင်း တွေ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kyrgyzstan |publisher=Encyclopædia Britannica |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/326091/Kyrgyzstan |year=2010 |accessdate=14 April 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite doi|10.1086/342096}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1 = Zerjal | first1 = T. | last2 = Wells | first2 = R. S. | last3 = Yuldasheva | first3 = N. | last4 = Ruzibakiev | first4 = R. | last5 = Tyler-Smith | first5 = C. | title = A Genetic Landscape Reshaped by Recent Events: Y-Chromosomal Insights into Central Asia | url = https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2002-09_71_3/page/466 | doi = 10.1086/342096 | journal = The American Journal of Human Genetics | volume = 71 | issue = 3 | pages = 466–82 | year = 2002 | pmid =  12145751| pmc = 419996}}&lt;/ref&gt;

အစ်ဆစ်ကူး ရေကန်မှာ အရှေ့ဖျားဒေသမှ ဥရောပသို့ သွားရောက်သော ကုန်သည်များ၊ စီးပွားရေး သမားများ နှင့် အခြားသော ခရီးသည်များ အသုံးပြုကြသော ကုန်းလမ်း ဖြစ်သည့် [[ပိုးသား လမ်းမကြီး]]၏ ခရီးတစ်ထောက် နားနေရာ ဖြစ်သည်။

ကာဂျစ်လူမျိုးများကို ၁၇ ရာစုတွင် မွန်ဂို အွိုင်းရက် တို့က လည်းကောင်း၊ ၁၈ ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် မန်ချူး ချင်မင်းဆက်မှ လည်းကောင်း၊ ၁၉ ရာစု အစောပိုင်းတွင် ဥဇဘက် ကိုကန်း ခန်နိတ် မှ လည်းကောင်း ကျူးကျော် သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;&quot;[http://countrystudies.us/kyrgyzstan/2.htm Kyrgyzstan–Mongol Domination]&quot; [[Library of Congress Country Studies]].&lt;/ref&gt;

၁၉ ရာစု နှောင်းပိုင်းတွင် မျက်မှောက်ခေတ် ကာဂျစ္စတန် ဒေသ၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်း အတော်များများကို တရုတ်နိုင်ငံ (ချင်မင်းဆက်) နှင့် ရုရှားတို့ အကြား သဘောတူ စာချုပ် နှစ်ခုဖြင့် လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရုရှားတွင် ကာဂျစ်ဇီးယား ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ထိုဒေသကို ရုရှား အင်ပိုင်ယာ အတွင်းသို့ ၁၈၇၆ တွင် သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ ရုရှားတို့၏ လွှဲပြောင်း ရယူမှုအပြီး ဇာဘုရင်၏ အုပ်ချုပ်မှုမှာ ပုန်ကန်မှုများစွာဖြင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး ကာဂျစ် အများအပြားမှာ ပါမီယာ တောင်ကုန်း ဒေသနှင့် အာဖဂန်နစ္စတန် သို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြသည်။

ထို့ပြင် ၁၉၁၆ အလယ်အာရှ အတွင်း ရုရှားတို့၏ အုပ်ချုပ်ရေးအား ပုန်ကန်မှုအား ဖိနှိပ်ခြင်းကြောင့် ကာဂျစ် အများအပြားမှာ တရုတ်နိုင်ငံသို့ ပြောင်းရွှေ့သွားခဲ့ကြ
သည်။&lt;ref&gt;&quot;[http://countrystudies.us/uzbekistan/10.htm Uzbekistan – The Jadidists and Basmachis]&quot;. [[Library of Congress Country Studies]].&lt;/ref&gt; လူမျိုးစု အများအပြားမှာ ထိုအချိန်၌ (ယခုတိုင်အောင်) အိမ်နီးချင်း နိုင်ငံများ အတွင်း ပျံ့နှံ့နေကြပြီး နိုင်ငံများ အကြား နယ်နိမိတ်မှာ အသေအချာ စောင့်ကြပ်ခြင်း နှင့် ထိန်းသိမ်းခြင်း မရှိသဖြင့် တောင်ကုန်းဒေသများအတွင်း ဟိုမှသည်မှ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ ထိုသို့ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ရာတွင် မည်သည့်နေရာတွင် နေထိုင်သည်က ပို၍ ကောင်းမည်ဆိုသည့် အပေါ်မူတည်ပြီး စိုက်ပျိုးရန် အတွက် မိုးကောင်းကောင်းရခြင်း၊ ဖိနှိပ်ခံရစဉ် အတွင်း မည်သည့် အစိုးရက ပိုကောင်းမည်ဟု တွေးတောခြင်း စသည်တို့ အပေါ်တွင် မူတည်နေသည်။

&lt;gallery&gt;
File:Caravanserai Tash Rabat on Silk Road in Kyrgyzstan.jpg|အစ္စလာမ် ရွှေခေတ်အတွင်း အမိုးတပ်လှည်းများ အသုံးပြုရာ ပိုးသားလမ်းမကြီး
File:Перекочевка киргизов.jpg|Kyrgyz nomads, ၁၈၆၉–၁၈၇၀ မှ Vasily Vereshchagin ရေးဆွဲထားသော ကာဂျစ် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများ
File:Киргизские кибитки на реке Чу.jpg|၁၈၆၉–၁၈၇၀ မှ Vasily Vereshchagin ရေးဆွဲထားသော ကာဂျစ်တို့၏ ယပ်တ် တဲအိမ်
File:Kyrgyz 1813.JPG|ကာဂျစ်လူမျိုးများ
File:Prokudin-Gorskii-18.jpg|ဂိုလော့နာယာ မြက်ခင်းလွင်ပြင်ရှိ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူ ကာဂျစ် မိသားစု တစ်စုကို ၁၉၁၁ တွင် တွေ့ရစဉ်။ Prokudin-Gorskii
&lt;/gallery&gt;

===ဆိုဗီယက် ကာဂျစ္စတန်===
[[File:Bischkek.jpg|thumb|right|ဘိရှကက်မြို့]]
ဒေသအတွင်း ဆိုဗီယက်တို့၏အာဏာသည် ၁၉၁၉ တွင် စတင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ရုရှား ဆိုဗီယက် ဖက်ဒရယ် ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတ နိုင်ငံ အတွင်း ကာရာ-ကာဂျစ် ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ နယ်မြေ အဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ (ကာရာ-ကာဂျစ် ဆိုသော အသုံးအနှုန်းကို ရုရှားတို့က ၁၉၂၀ ခုနှစ်များ အလယ်ပိုင်း အထိ အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး ကာဂျစ်ဟုပင် ခေါ်ဝေါ်ကြသော ကာဇက်လူမျိုးများမှ ကွဲပြားစေရန် သုံးနှုန်းခြင်း ဖြစ်သည်။) ၁၉၃၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် ဆိုဗီယက် ယူနီယံ အတွင်း၌ ကာဂျစ် ဆိုဗီယက် ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတနိုင်ငံ ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။

၁၉၂၀ ခုနှစ်များအတွင်း ကာဂျစ်စတန်နိုင်ငံသည် ယဉ်ကျေးမှု၊ ပညာရေး နှင့် လူမှုဘဝ တို့တွင် သိသာစွာ တိုးတက်မှုများ ရှိခဲ့သည်။ စာတတ်မြောက် မှုနှုန်းမှာ များစွာ တိုးတက် လာခဲ့ပြီး နေထိုင်သူများ အပေါ်တွင် ရုရှားဘာသာ အား စံ ဘာသာစကား တစ်ရပ် အဖြစ် အသုံးပြုရန် ဖိအားပေး မိတ်ဆက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေး တိုးတက်မှုများမှာ သိသာ ထင်ရှားသည်။ ဆိုဗီယက် ယူနီယံကို ၁၉၂၀ ခုနှစ်များ၏ နှောင်းပိုင်း မှ ၁၉၅၃ ခုနှစ် အထိ အုပ်ချုပ်သော [[ဂျိုးဇက် စတာလင်]] လက်ထက်တွင် အမျိုးသားရေး လှုပ်ရှားမှုများကို ဖိနှိပ်ခဲ့သော်လည်း ကာဂျစ်တို့၏ အမျိုးသား ယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများကို ထိန်းသိမ်း ထားနိုင်ခဲ့သည်။

ဆိုဗီယက်တို့၏ ဂလက်စနော့ ခေါ် ပွင့်လင်းမြင်သာရေး လှုပ်ရှားမှု၏ အစောပိုင်းနှစ်များတွင် ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး အပေါ်တွင် အနည်းငယ်မျှသာ ရိုက်ခတ်မှု ရှိခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း နိုင်ငံ၏ သတင်းစာများမှာ ပိုမို၍ လစ်ဘရယ်ဆန်သော အမြင်များကို ခံယူခွင့် ရခဲ့ပြီး သတင်းစာ အသစ်ဖြစ်သော လစ်ထရေတာနီ ကာဂျစ္စတန် အား စာရေးဆရာများ သမ္မဂ္ဂမှ ထုတ်ဝေခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ တရားမဝင်သော နိုင်ငံရေး အသင်းများမှာ ပိတ်ပင်ခံခဲ့ရပြီး ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ကြီးကျယ်သော အိမ်ရာ ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းရှင် ပေါ်ပေါက်လာသော အချို့ အစုအဖွဲ့များမှာမူ လှုပ်ရှားခွင့် ရရှိခဲ့သည်။

၁၉၈၉ ခုနှစ် ဆိုဗီယက်တို့ နောက်ဆုံး ကောက်ယူသော လူဦးရေ စာရင်းအရ မြောက်ပိုင်းမြို့တော် ဖရွန်ဇာမြို့ (ယခုအခါ ဘိရှကက်မြို့) ၏ ၂၂% မျှသော လူဦးရေသည်သာ ကာဂျစ်လူမျိုးများ ဖြစ်ကြပြီး လူဦးရေ၏ ၆၀% ကျော်မှာ ရုရှားလူမျိုးများ၊ ယူကရိန်း လူမျိုးများ နှင့် အခြားသော ဆလာဗစ် နိုင်ငံများ များမှ ဖြစ်သည် ဟုဆိုသည်။ (စစ်တမ်းအရ ဘိရှကက် မြို့နေ လူဦးရေ၏ ၃၆ ရာခိုင်နှုန်းသာ ရုရှားစကားကို ပထမဘာသာစကား အနေနှင့် ပြောကြားကြသည်။)&lt;ref&gt;{{cite web|last=Djumataeva |first=Venera |url=http://www.rferl.org/content/Kyrgyz_Protests_in_1989_Verged_On_Ethnic_Conflict/1901704.html |title=1989 Kyrgyz Protests Verged On Ethnic Conflict |publisher=Rferl.org |date=11 December 2009}}&lt;/ref&gt;

[[File:Stamps of Kyrgyzstan, 2011-12.jpg|thumb|150px|ဆိုဗီယက် အာကာသယာဉ်မှူး [[ယူရီ ဂါဂါရင်]]ကို တံဆိပ်ခေါင်း ပေါ်တွင် တွေ့ရပုံ]]
၁၉၉၀ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ကာဂျစ္စတန် တောင်ပိုင်းရှိ ဥဇဘက် လူမျိုး အများစု နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်သော အော့ရှ် အိုဘလတ်စ်တွင် ဥဇဘက် လူမျိုးများ နှင့် ကာဂျစ်လူမျိုးများ အကြား လူမျိုးရေး တင်းမာမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;conflict&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.irinnews.org/report.aspx?reportid=33728 |title=KYRGYZSTAN: Economic disparities driving inter-ethnic conflict |publisher=[[IRIN]] Asia |date=15 February 2006}}&lt;/ref&gt; ဥဇဘက်တို့၏ စုပေါင်းယာမြေကို အိမ်ရာဖွံ့ဖြိုးရေး စီမံကိန်း အဖြစ် ပြောင်းလဲရန် ကြိုးစားရမှ အော့ရှ်အရေးအခင်း စတင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အရေးပေါ် အခြေအနေ ကြေညာ၍ ကာဖျူး ထုတ်ပြန်ကာ ထိန်းသိမ်း ခဲ့ရပြီး&lt;ref&gt;&quot;[http://www.eurasianet.org/departments/civilsociety/articles/eav012506.shtml Ethnic Uzbeks in Kyrgyzstan Voice Complaints Over Discrimination, Corruption] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100614193258/http://www.eurasianet.org/departments/civilsociety/articles/eav012506.shtml |date=14 June 2010 }}&quot;. EurasiaNet.org. 24 January 2006.&lt;/ref&gt; ကာဂျစ္စတန် မြောက်ပိုင်းရှိ စုပေါင်းယာမြေရှိ အလုပ်သမား မိသားစုမှ သား ၅ ယောက်တွင် အငယ်ဆုံး ဖြစ်သော အက်စကာ ကာယက်ဗ် မှာ ထိုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သမ္မတ အဖြစ် ရွေးချယ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

ထိုအချိန်တွင် ကာဂျစ္စတန် နိုင်ငံ၏ ဒီမိုကရေစီ လှုပ်ရှားမှုများမှာ ပါလီမန်တွင်း ထောက်ခံမှုဖြင့် သိသာသော နိုင်ငံရေး အင်အားစု တစ်ခု အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဆိုဗီယက် အထွဋ်အထိပ် အဖွဲ့မှ နိုင်ငံ၏ အမည်ကို ရီပတ်ဘလစ် အော့ဖ် ကာဂျစ္စတန်ဟု ပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ်ရန် မဲဆန္ဒပေး ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ (၁၉၉၃ တွင် ကာဂျစ် ရီပတ်ဘလစ် ဟု ဖြစ်လာခဲ့သည်။) နောက်တစ်လ ဖြစ်သော ဇန်နဝါရီလတွင် ကာယက်ဗ်မှ အစိုးရ ဖွဲ့စည်းပုံ အသစ်ကို မိတ်ဆက်တင်ပြခဲ့ပြီး အစိုးရ အသစ်အား ငယ်ရွယ်ပြီး ပြုပြင်ပြောင်းလဲ ရန် လိုလားသော နိုင်ငံရေး သမားများဖြင့် အဓိက ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် မြို့တော်၏ အမည်အား ဖရွန်ဇာမှ တော်လှန်ရေး ကာလ မတိုင်မီ အမည်ဖြစ်သော ဘိရှကက် အဖြစ် ပြန်လည်ပြောင်းလဲ ခဲ့သည်။

လွတ်လပ်ရေး ရရှိရန် အတွက် နိုင်ငံရေး အရ ကြိုးပမ်းလှုပ်ရှားခဲ့သော်လည်း တကယ့် စီးပွားရေး အခြေအနေမှာမူ ဆိုဗီယက် ယူနီယံမှ ခွဲထွက်ရန် အခြေအနေနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေခဲ့သည်။ ၁၉၉၁ မတ်လတွင် ကျင်းပသော ဆိုဗီယက် ယူနီယံ အဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေရေး ဆန္ဒခံယူပွဲတွင် မဲဆန္ဒရှင် ၈၈.၇% က ဆိုဗီယက် ယူနီယံအား အသစ်ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းသော ဖက်ဒရေးရှင်း တစ်ခု အဖြစ် ဆက်လက် တည်ရှိနေရန် အဆိုကို ထောက်ခံခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ခွဲထွက်ရေး လှုပ်ရှားသူများက ကာဂျစ္စတန်၏ လွတ်လပ်ရေး ရရှိရန် အတွက် ထိုနှစ် ဩဂုတ်လတွင်ပင် ဖိအားပေး လုပ်ဆောင်ခဲ့လေသည်။

၁၉၉၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၉ ရက်တွင် နိုင်ငံ အရေးပေါ် အခြေအနေ ကော်မတီက မော်စကိုတွင် အာဏာလွှဲပြောင်းယူခဲ့ပြီး ကာဂျစ္စတန် နိုင်ငံတွင် ကာယက်ဗ်အား ရာထူးမှ ဖယ်ရှားရန် ကြိုးစားမှု ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ အာဏာသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းမှု တစ်ပတ်အကြာတွင် ကျရှုံးခဲ့ပြီးနောက် ကာယက်ဗ် နှင့် ဒုတိယ သမ္မတ ဂျာမန် ကူဇနက်ဇော့ဗ်တို့ ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စု ကွန်မြူနစ် ပါတီ မှ နုတ်ထွက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး အစိုးရဌာန တစ်ခုလုံးနှင့် အတွင်းဝန်များလည်း ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက်တွင် ဆိုဗီယက် အထွဋ်အထိပ် အဖွဲ့မှ ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃၁ ရက်တွင် ဆိုဗီယက် ယူနီယံမှ လွတ်လပ်ရေး ရကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး ကာဂျစ္စတန် သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့လေသည်။

===လွတ်လပ်ရေး ရပြီးခေတ်===
၁၉၉၁ အောက်တိုဘာလတွင် ကာယက်ဗ်သည် ပြိုင်ဘက်မရှိ အရွေးခံပြီးနောက် တိုက်ရိုက်မဲပေးစနစ်ဖြင့် ဆန္ဒမဲ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ရရှိခဲ့ကာ အသစ်ပေါ်ပေါက်လာသော လွတ်လပ်သော သမ္မတနိုင်ငံ၏ သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အခြားသော သမ္မတနိုင်ငံ ၇ ခုမှ ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် အတူ တစ်လတည်းတွင်ပင် စီးပွားရေး အသိုက်အဝန်း အသစ် အတွက် သဘောတူ စာချုပ်ကို လက်မှတ် ရေးထိုးခဲ့သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ကာဂျစ္စတန် နိုင်ငံသည် အခြားသော အလယ်အာရှ သမ္မတနိုင်ငံ ၄ ခုနှင့် အတူ လွတ်လပ်သော နိုင်ငံများ၏ ဓနသဟာယ အဖွဲ့ကို တရားဝင် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၅ ရက်တွင် ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံသည် လွတ်လပ်ရေး အပြည့်အဝ ရရှိခဲ့သည်။ နောက်တစ်ရက် ၁၉၉၁ ဒီဇင်ဘာလ ၂၆ ရက်တွင် ဆိုဗီယက် ယူနီယံ ဟူ၍ မရှိတော့ပေ။ ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ့ ကုလသမ္မဂ္ဂ နှင့် ဥရောပ လုံခြုံရေးနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး အဖွဲ့ (အိုအက်စ်စီအီး) သို့ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံ အဖြစ် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ် မေလ ၅ ရက်တွင် နိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးအမည်အား ရီပတ်ဘလစ်အော့ဖ် ကာဂျစ္စတန် မှ ကာဂျစ် ရီပတ်ဘလစ် ဟု ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။

၂၀၀၅ ခုနှစ် မတ်လ ရွေးကောက်ပွဲ အပြီးတွင် ကျူးလစ်ပန်း တော်လှန်ရေး ဟု အမည်ရသည့် ထင်ရှားသည့် ဆန္ဒပြပွဲ တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကာ သမ္မတ အက်စ်ကာ ကာယက်ဗ်အား ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၄ ရက်နေ့တွင် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်စေခဲ့သည်။ အတိုက်အခံ ခေါင်းဆောင်များက ညွှန့်ပေါင်း အစိုးရ ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး အစိုးရ အသစ်ကို သမ္မတ ကူးရ်မန်ဘတ် ဘာကီးယက်ဗ်၏နှင့် ဝန်ကြီးချုပ် ဖဲလစ် ကူလော့ဗ် တို့၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ နိုင်ငံ၏ မြို့တော်မှာ ဆန္ဒပြမှု အတွင်း လုယက် ခံခဲ့ရသည်။

နိုင်ငံရေး တည်ငြိမ်မှုမှာ ရရှိရန် ခက်ခဲပြီး ဒုစရိုက်ဂိုဏ်းများနှင့် ဆက်စပ်နေသော အဖွဲ့များမှာ အာဏာရရှိရန် အပြိုင်အဆိုင် ကြိုးပမ်းကြသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ် မတ်လတွင် ရွေးကောက် တင်မြှောက်ခံရသော ပါလီမန် အမတ် ၇၅ ဦး အတွင်းမှ ၃ ဦး လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံရပြီး ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲတွင် အသတ်ခံရသော သူ၏ အစ်ကို နေရာကို ဝင်အရွေးခံ၍ အနိုင်ရသော အမတ်မှာ ၂၀၀၆ ခုနှစ် မေလ ၁၀ ရက်တွင် ထပ်မံ သတ်ဖြတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထိုလေးဦး စလုံးမှာ အဓိက တရားဝင် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများနှင့် တိုက်ရိုက် ပတ်သက် ဆက်နွယ်နေသည်ဟု နာမည်ကြီးသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဧပြီလ ၆ ရက်တွင် တာလာ့စ် မြို့တွင် အစိုးရ၏ အကျင့်ပျက် ခြစားမှုများနှင့် တိုးမြှင့်လာသော လူနေမှု စရိတ်များ ပေါ်တွင်ဖြစ်ပွားသော ဆန္ဒပြပွဲ အပြီးတွင် ပြည်သူ့တော်လှန်ရေး ပျံ့နှံ့ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဆန္ဒပြသူများမှာ အကြမ်းဖက်လာကြပြီး နောက်တစ်နေ့တွင် ဘိရှကက်သို့ ကူးစက်လာသည်။ ဆန္ဒပြသူများမှာ သမ္မတ ဘာကီးယက်ဗ်၏ ရုံးကို တိုက်ခိုက်သကဲ့သို့ နိုင်ငံတော်မှ ထုတ်လွှင့်သော တီဗွီ နှင့် ရေဒီယို စတေရှင်များကိုလည်း တိုက်ခိုက်ကြသည်။ ဆန္ဒပြမှု အတွင်း ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးမှာ ရိုက်နှက်ခြင်း ခံရသည်ဟု သတင်းထွက်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဧပြီလ ၇ ရက်တွင် သမ္မတ ဘာကီးယက်ဗ်မှ နိုင်ငံအတွင်း အရေးပေါ် အခြေအနေကို ကြေညာခဲ့သည်။ ရဲ နှင့် အထူးတပ်ဖွဲ့များမှ အတိုက်အခံ ခေါင်းဆောင် အများအပြားကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ တန်ပြန်သည့် အနေနှင့် ဆန္ဒပြသူများက ပြည်တွင်းလုံခြုံရေး ဌာနချုပ် (ယခင်က ကေဂျီဘီ ဌာနချုပ်) နေရာ နှင့် မြို့တော်ရှိ နိုင်ငံ၏ တယ်လီဗွီးရှင်း ချန်နယ်တို့ကို ထိန်းသိမ်း ရယူခဲ့သည်။  ကာဂျစ္စတန် အစိုးရ တာဝန်ရှိသူများ၏ ပြောဆိုချက်အရ မြို့တော် အတွင်း ရဲများနှင့် သွေးထွက်သံယို ထိပ်တိုက်တွေ့မှုများတွင် အနည်းဆုံး လူ ၇၅ ဦး သေဆုံးပြီး ၄၅၈ ဦးမှာ ဒဏ်ရာ ရခဲ့သည် ဟု ဆိုသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |author=Tkachenko, Maxim |url=http://www.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/04/08/kyrgyzstan.violence/index.html?iref=allsearch |title=Kyrgyz president says he won't resign |publisher=CNN |date= 9 April 2010 |accessdate=17 April 2010}}&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း သတင်းများ အရ လူ ၈၀ ဦး အနည်းဆုံး သေဆုံးသည်ဟု သိရသည်။ ယခင် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး ရိုဇာ အိုတွန်ဘာယဲဗာ ဦးဆောင်သော ကြားဖြတ်အစိုးရမှ ၂၀၁၀ ဧပြီလ ၈ ရက်တွင် ကာဂျစ္စတန်၏ နိုင်ငံပိုင် မီဒီယာ နှင့် မြို့တော် အတွင်းရှိ အစိုးရ၏ ရုံးများကို ထိန်းသိမ်း ခဲ့သည်။ သို့သော် ဘာကီးယက်ဗ်သည် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခြင်း မပြုသေးပေ။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.upi.com/Top_News/Special/2010/04/09/Expert-Kyrgysztan-could-face-civil-war/UPI-78531270835021/ |title=Expert: Kyrgysztan could face civil war |publisher=UPI.com |date=9 April 2010 |accessdate=17 April 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=AFP |url=http://news.asiaone.com/News/Latest%2BNews/Asia/Story/A1Story20100410-209496.html |title=Ousted Kyrgyz president is offered 'safe passage' |publisher=asiaone |date=10 April 2010 |accessdate=9 August 2013 |archivedate=14 December 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131214071709/http://news.asiaone.com/News/Latest%2BNews/Asia/Story/A1Story20100410-209496.html }}&lt;/ref&gt;

သမ္မတ ဘာကီးယက်ဗ်သည် ဂျလာအာဘတ် ရှိ သူ၏ နေအိမ် သို့ ပြန်သွားခဲ့ပြီး ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် သတင်းစာ ရှင်းလင်းပွဲ၌ ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခြင်း ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/8617729.stm |title=Kyrgyz President Bakiyev 'will resign if safe' |publisher=BBC News |date=13 April 2010 |accessdate=17 April 2010}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၅ တွင် ဘာကီးယက်ဗ်သည် အိမ်နီးချင်း ကာဇက်စတန် နိုင်ငံသို့ သူ၏ ဇနီး နှင့် ကလေး နှစ်ယောက်နှင့် အတူ လေယာဉ်ပျံဖြင့် ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ နိုင်ငံ၏ ယာယီခေါင်းဆောင်များက ဘာကီးယက်ဗ် မထွက်ခွာမီ တရားဝင် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ကြောင်းစာကို လက်မှတ်ရေးထိုး ခဲ့ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/04/15/kyrgystan.gunfire/index.html?hpt=T2 |title=Ousted Kyrgyz president quits, leaves country |publisher=CNN |date= 16 April 2010}}&lt;/ref&gt;

ဝန်ကြီးချုပ် ဒါနီယာ အူဆေနော့ဗ်က ရုရှားအား ဆန္ဒပြပွဲများကို နောက်ကွယ်မှု ပံ့ပိုးပေးသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သော်လည်း ရုရှား ဝန်ကြီးချုပ် ဗလာဒီမာ ပူတင် က ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ အတိုက်အခံများက အမေရိကန် ထိန်းချုပ်သော မာနာ့စ် လေတပ် အခြေစိုက် စခန်းကို ပိတ်သိမ်းရန် အတွက်လည်း တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://abcnews.go.com/International/wireStory?id=10305761 |title=Kyrgyz Opposition Controls Government Building |author=Leonard, Peter |publisher=The Associated Press via ABC News |date=7 April 2010 |accessdate=24 October 2015 |archivedate=11 April 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100411210401/http://abcnews.go.com/International/wireStory?id=10305761 }}&lt;/ref&gt; ရုရှားသမ္မတ ဒီမီထရီ မက်ဒ်ဗြဲဒက်ဗ်မှ  ရုရှားနိုင်ငံသားများ၏ လုံခြုံရေး အတွက် ဆောင်ရွက်ရန် နှင့် ကာဂျစ္စတန် နိုင်ငံ အတွင်းရှိ ရုရှားတို့ နေထိုင်ရာ အတွင်း ဖြစ်လာနိုင်သော တိုက်ခိုက်မှုများကို ကာကွယ်နိုင်ရန် အတွက် လုံခြုံရေးကို တိုးမြှင့်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။

၂၀၁၀ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံ၏ ဒုတိယ အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်သော အော့ရှ်မြို့၌ အဓိက လူမျိုးစု နှစ်ခုဖြစ်သော ဥဇဘက်နှင့် ကာဂျစ်လူမျိုးတို့ အကြား လူမျိုးရေး အဓိကရုဏ်းများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုအဓိကရုဏ်းမှ နိုင်ငံအတွင်း ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်လာနိုင်သည် ဟူသော စိုးရိမ် ကြောင့်ကြမှုများ ပေါ်ပေါက် လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/asia_pacific/10296635.stm|title=There are clashes in the Kyrgyzstan again |publisher=BBC |date= 11 June 2010 |accessdate=11 June 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Shuster, Simon. (1 August 2010) [http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2007709,00.html &quot;Signs of Uzbek Persecution Rising in Kyrgyzstan&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130817075943/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2007709,00.html |date=17 August 2013 }}. Time.com. Retrieved on 6 December 2013.&lt;/ref&gt;

[[File:Suusamyr Valley (3968060227).jpg|thumb|ကာဂျစ္စတန်ရှိ လှည့်လည်သွားလာသူတို့ နေအိမ်]]
အခြေအနေများကို ထိန်းချုပ်ရန် ခက်ခဲလာသဖြင့် ယာယီခေါင်းဆောင်ဖြစ်သော အိုတွန်ဘာရဲဗာ မှ ရုရှားသမ္မတ ဒီမီထရီ မက်ဒ်ဗြဲဒက်ဗ် ထံသို့ စာတစ်စောင် ပေးပို့၍ ရုရှားတပ်များကို စေလွှတ်၍ နိုင်ငံ၏ အခြေအနေကို ထိန်းသိမ်းပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ မက်ဒ်ဗြဲဒက်ဗ်၏ ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး အရာရှိ နာတာလျာ တီမာကိုဗာက &quot;ဤ အကြောင်းမှာ ပြည်တွင်း ပဋိပက္ခသာဖြစ်သဖြင့် ရုရှားအနေနှင့် ပါဝင်ပတ်သက်ရန် လိုအပ်သော အခြေအနေမရှိပါ။&quot; ဟု အကြောင်း ပြန်ကြားခဲ့သည်။ ပဋိပက္ခကြောင့် လူ ၂၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ပြီး ၁,၆၈၅ ဦး ဒဏ်ရာ ရရှိခဲ့ကာ အစားအစာ နှင့် အရေးပါသော အသုံးအဆောင် ပစ္စည်းများ ပြတ်လတ်သွားခဲ့ရသည်။ ရုရှား အစိုးရက လူသားချင်း စာနာသည့် အကူအညီများကိုမူ ဒုက္ခရောက်နေသည့် နိုင်ငံ အတွက် ပေးပို့သွားမည်ဟု ပြောကြားသည်။&lt;ref name=&quot;By2010&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/asia_pacific/10300348.stm|title=Kyrgyz president asks for Russian help|publisher=BBC |date= 12 June 2010|accessdate=12 June 2010}}&lt;/ref&gt;

ဒေသတွင်း ရှိသူများ၏ အဆိုအရ ဒေသတွင်း ဂိုဏ်း ၂ ခုမှ ခိုက်ရန်ဖြစ်ပွားခဲ့ရာမှ အစပြု၍ ကျန်ရှိသော တစ်မြို့လုံးသို့ အကြမ်းဖက်မှု ပြန့်ပွားသွားသည်မှာ သိပ်မကြာသော အချိန်အတွင်းတွင် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ အချို့သော သတင်းများအရ စစ်တပ်မှ ကာဂျစ်လူမျိုး ဂိုဏ်းများ မြို့တွင်းသို့ ဝင်ရောက်အောင် ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်ဟု ဆိုသော်လည်း အစိုးရမှ ထိုစွပ်စွဲမှုကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;By2010&quot;/&gt;

အကြမ်းဖက် ပဋိပက္ခများသည် အိမ်နီးချင်း ဒေသများသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သဖြင့် အစိုးရမှ တောင်ပိုင်း ဂျလာအာဘတ် ဒေသ တစ်ခုလုံးအား အရေးပေါ် အခြေအနေ ကြေညာခဲ့ရသည်။ အခြေအနေကို ထိန်းသိမ်းရန် အတွက် ယာယီ အစိုးရသည် လုံခြုံရေး တပ်များအား ပစ်သတ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ရုရှား အစိုးရမှ ရုရှားတို့၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ကာကွယ်ရန် အတွက် နိုင်ငံအတွင်းသို့ တပ်ရင်းတစ်ရင်း စေလွှတ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;By the BBC&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/asia_pacific/10304165.stm|title=Situation worsens in Kyrgyzstan|publisher=bbc.co.uk |date= 13 June 2010|accessdate=13 June 2010}}&lt;/ref&gt;

[[File:Kyrgyz family Sary-Mogol.jpg|thumb|အော့ရှ်ခရိုင် ဆာရီ မိုဂိုရွာရှိ ကာဂျစ်မိသားစု တစ်စု]]
အိုတွန် ဘာရဲဗာက ဘာကီးယက်ဗ်၏ မိသားစုသည် အကြမ်းဖက်မှုများကို ဖြစ်ပွားစေရန် လှုံ့ဆော်သည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/russia-turns-down-kyrgyz-call-for-help-as-toll-rises/633045/0|title=Ousted Kyrgyz President's family blamed| publisher=Associated Press via The Indian Express| date= 12 June 2010|accessdate=13 June 2010}}&lt;/ref&gt; အေအက်ဖ်ပီ၏ သတင်းအရ မြို့တစ်မြို့လုံးကို မီးခိုးများ ဖုံးလွှမ်းနေသည်ဟု ဆိုသည်။ အိမ်နီချင်း ဥဇဘက် ကစ္စတန်မှ အာဏာပိုင်များ၏ အဆိုအရ အနည်းဆုံး ဥဇဘက်လူမျိုး ၃၀,၀၀၀ ခန့်သည် အကြမ်းဖက်မှုများမှ လွတ်မြောက်ရန် နယ်စပ်ကို ဖြတ်ကျော်လာသည်ဟု ဆိုသည်။&lt;ref name=&quot;By the BBC&quot;/&gt; ၂၀၁၀ ဇွန်လ ၁၄ ရက်တွင် အော့ရှ်၌ တည်ငြိမ် အေးချမ်းနေသော်လည်း ဂျလာအာဘတ် ဒေသတွင် မီးရှို့မှုများကိုမှု ရံဖန်ရံခါ တွေ့နေရသည်။ ဒေသတစ်ခုလုံးသည် အရေးပေါ် အခြေအနေ ကြေညာထားဆဲ ဖြစ်ပြီး ဥဇဘက်များမှာ လူအုပ်၏ တိုက်ခိုက်ခံရမည့် ရန်ကို ကြောက်သဖြင့် အိမ်တွင်းမှ အိမ်ပြင် မထွက်ရဲ ကြပေ။ ကုလသမ္မဂ္ဂမှ အခြေအနေကို စစ်ဆေးရန် အတွက် အထူးသံတမန် စေလွှတ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;news.bbc.co.uk&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/asia_pacific/10307406.stm|title=Osh gets relatively calmer but Jalalabad flares up |publisher=BBC |date= 14 June 2010 |accessdate=14 June 2010}}&lt;/ref&gt;

ယာယီအစိုးရ၏ လက်ထောက်ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သော တီမဲ ဆာရီယက်ဗ်က ဒေသတွင်း ပဋိပက္ခများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အစိုးရ အနေနှင့် အခြေအနေကို အလုံးစုံ ထိန်းချုပ်ရန် မဖြစ်နိုင်ဟု ပြောခဲ့သည်။ ထို့ပြင် အကြမ်းဖက်မှုများကို နှိမ်နင်းရန် အတွက် လုံလောက်သော လုံခြုံရေး အဖွဲ့များလည်း မရှိဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ မီဒီယာများ၏ အဆိုအရ ၂၀၁၀ ဇွန်လ ၁၄ ရက်တွင် ရုရှားအစိုးရမှ ကာဂျစ်အစိုးရ၏ မေတ္တာရပ်ခံချက်ကို စဉ်းစားနေကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ စုပေါင်းလုံခြုံရေး စာချုပ် အဖွဲ့ (စီအက်စ်တီအို) မှလည်း အရေးပေါ် အစည်းအဝေး တစ်ရပ်ကို ထိုနေ့တွင်ပင် ကျင်းပခဲ့ပြီး အကြမ်းဖက်မှုများကို အဆုံးသတ်ရန် အတွက် အဖွဲ့အနေနှင့် မည်သည့် နေရာမှ ပါဝင်သင့်သည်ကို ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ လူမျိုးရေး အကြမ်းဖက်မှုများ လျော့ကျသွားခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၅ ရက်တွင် ကာဂျစ် သမ္မတ ရိုဇာ အိုတွန်ဘာရဲဗာ မှ သတင်းစာ ရှင်းလင်းပွဲ တစ်ရပ်ကို  ကျင်းပခဲ့ပြီး ရုရှားအနေနှင့် အကြမ်းဖက်မှုများကို  နှိမ်နင်းရန် အတွက် တပ်များ ပို့လွှတ်ရန် မလိုအပ်တော့ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၅ ရက် အထိ အနည်းဆုံး လူ ၁၇၀ သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုသော်လည်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီ အဖွဲ့မှာ ပါစကဲ မေး ဝက်ဂနာက အစိုးရမှ ကြေညာသော သေဆုံးသူ စာရင်းမှာ လျှော့တွက်ထားခြင်းသာ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ကုလသမ္မဂ္ဂ မဟာမင်းကြီးမှ သတင်းထောက်များအား ဂျနီဗာတွင် ပြောကြားသည်မှာ အကြမ်းဖက်မှုများသည် ကြိုတင်ပြင်ဆင် ထားပုံ ရသည်ဟု ဆိုသည်။ ဥဇဘက် လူမျိုးများက ၎င်းတို့အတွက် ကာကွယ်ပေးနိုင်ရန် အာမခံချက် မရရှိပါက အော့ရှ်ရှိ ဆီသိုလှောင်ရုံကို ဖောက်ခွဲပစ်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်သည်။ ကုလသမ္မဂ္ဂမှ တိုက်ခိုက်မှုများမှာ ကြိုတင်ပြင်ဆင် ပစ်မှတ်ထား၍ စနစ်တကျ စီစဉ်ထားသည်ဟု ယုံကြည်ကြောင်း ပြောသည်။ ကာဂျစ် တာဝန်ရှိသူများက မီဒီယာများအား ပြောကြားသည်မှာ ဂျလာအာဘတ်တွင် ဖြစ်ပွားသော အကြမ်းဖက်မှု၏ နောက်ကွယ်တွင် ကြိုးကိုင်သည်ဟု သံသယရှိသူအား ထိန်းသိမ်း ထားပြီးဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားသည်။ &lt;ref name=&quot;http&quot;&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/asia_pacific/10325589.stm|title=UN and Russian aid arrives |publisher=BBC |date= 16 June 2010 |accessdate=16 June 2010}}&lt;/ref&gt;

[[File:HA delivers to a local kindergarten.jpg|thumb|ကာဂျစ္စတန်မှ ကလေးသူငယ်များ]]

၂၀၁၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂ ရက်တွင် ကာဂျစ် အစိုးရ၏ စုံစမ်းရေး ကော်မရှင်မှ ပဋိပက္ခ ဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်းများကို စတင်စစ်ဆေးသည်။ ယခင် ပါလီမန်မှ ဦးဆောင်ဆွေးနွေးသူ အက်ဘ်ဒီဂနီ အာကေဘာယက်ဗ် ဦးဆောင်သော အမျိုးသား ကော်မရှင်၏ အဖွဲ့ဝင်များက ဥဇဘက်များ အများစု နေထိုင်ရာ အော့ရှ်ဒေသ ကာရာဆူး ခရိုင်ရှိ ကျေးရွာများမှ ရွာသားများနှင့် တွေ့ဆုံ ခဲ့သည်။ အမျိုးသား ကော်မရှင်တွင် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု အဖွဲ့မှ ကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်ပြီး သမ္မတ၏ အမိန့်ဖြင့် ဖွဲ့စည်း ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

သမ္မတ ရိုဇာ အိုတွန်ဘာယဲဗာက ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် အဓိကရုဏ်း ဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်းကို စစ်ဆေးရန် နိုင်ငံတကာ ကော်မရှင်လည်း ဖွဲ့စည်းမည်ဟု ဆိုသည်။&lt;ref&gt;[http://www.rferl.org/content/Kyrgyz_Commission_Begins_Investigating_Ethnic_Clashes/2116620.html Kyrgyz Commission Begins Investigating Ethnic Clashes]. Rferl.org (2 August 2010). Retrieved on 6 December 2013.&lt;/ref&gt;

၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ထုတ်ပြန်သော ကော်မရှင်၏ အစီရင်ခံစာတွင် ကာဂျစ္စတန် တောင်ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားသော အဖြစ်အပျက်များမှာ ကြိုတင်စီစဉ်ထားသော၊ကျယ်ပြန့်စွာ လှုံ့ဆော်ထားသော၊ ကာဂျစ္စတန်ကို ကွဲထွက် သွားစေရန် ရည်ရွယ်သော၊ ပြည်သူ၏ စည်းလုံးမှုကို ဖျက်ဆီးရန် ကြိုးစားသော အဖြစ်အပျက်များ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ထိုသို့ လှုံ့ဆော်မှုများကို ဥဇဘက် အသိုင်းအဝိုင်းရှိ အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ် ပြင်းထန်သော ခေါင်းဆောင်များတွင် တာဝန်ရှိကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ အဓိကရုဏ်းများ ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၅ ရက်တွင် ကာဂျစ်တပ်များက မြို့တော် ဘီရှကက်ရှိ ပါလီမန် အနီးတွင် လူစုလူဝေးဖြင့် ဆန္ဒပြနေသော လူအုပ်ထဲသို့ ခဲတောင့် မပါသော သေနတ်ကျည်ဆန်များ ပစ်ထည့်ပြီး ပါတီခေါင်းဆောင် အာမတ် ဘာရစ်တာဘာဆော့ဖ် အား အစိုးရကို ဖြုတ်ချရန် ကြံစည်သည်ဟု သံသယဖြင့် ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ခေတ္တ သမ္မတ ရိုဇာ အိုတွန် ဘာရဲဗာက လုံခြုံရေး အဖွဲ့များမှ သူနှင့် သူ၏ ထောက်ခံသူ ၂၆ ဦး ထံမှ လက်ပစ်ဗုံးများ နှင့် သေနတ်များကို သိမ်းဆည်းရမိသည်ဟု ဆိုသည်။&lt;ref&gt;Siegel, Matt and Namatabayeva, Tolkun (5 August 2010) [http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5itwmskCKICJVZOpvt3Gbs76Z2H9g Attempted coup rocks tense Kyrgyzstan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140227190638/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5itwmskCKICJVZOpvt3Gbs76Z2H9g |date=27 February 2014 }}. AFP.&lt;/ref&gt;

==နိုင်ငံရေး==
[[File:Akayev-Bush.jpg|thumb|၂၀၀၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၂ တွင် သမ္မတ အက်စကာ ကာယက်ဗ် (၁၉၉၀-၂၀၀၅) အား အမေရိကန် သမ္မတ [[ဂျော့ရှ် ဒဗလျူ ဘုရှ်]] နှင့် အတူ တွေ့ရစဉ်]]
[[File:Kurmanbek Bakijev &amp; Donald Rumsfeld 2005-July-26.jpg|thumb| ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၂ ရက်၊ ဝန်ကြီးချုပ် နှင့် သမ္မတ အဖြစ်(၂၀၀၅-၂၀၁၀)  တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သောကူးရ်မန်ဘတ် ဘာကီးယက်ဗ် အမေရိကန် ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီး ဒေါ်လ်နယ် ရမ်းစဖဲလ်ဖြင့် တွေ့ဆုံနေပုံ]]
[[File:Meeting Vladimir Putin and Almazbek Atambayev 2015-03-16 01.jpeg|thumb|၂၀၁၅ ခုနှစ် မတ်လ ၁၆ ရက်တွင် သမ္မတ အယ်လ်မာဇ်ဘက် တန်ဗာယက်ဗ် ရုရှား သမ္မတ [[ဗလာဒီမာ ပူတင်]] နှင့် တွေ့ဆုံနေစဉ်]]

ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ၏ ၁၉၉၃ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေအရ အစိုးရ အဖွဲ့၏ ပုံစံမှာ လွှတ်တော် တစ်ရပ်တည်း ရှိသော ဒီမိုကရက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံ ဟု ဖော်ပြထားသည်။ အုပ်ချုပ်ရေး အစိတ်အပိုင်းတွင် တရားဝန်ကြီးချုပ် နှင့် လက်ထောက် တရားဝန်ကြီးချုပ် တို့ ပါဝင်သည်။ ပါလီမန်မှာ လက်ရှိတွင် လွှတ်တော် တစ်ရပ်တည်းသာ ဖြစ်သည်။ တရားစီရင်ရေး အစိတ်အပိုင်းတွင် တရားလွှတ်တော်ချုပ်၊ ဒေသ တရားရုံးများ နှင့် ရှေ့နေချုပ်တို့ ပါဝင်သည်။

၂၀၀၂ ခုနှစ် မတ်လတွင် တောင်ပိုင်းရှိ အက်ဆီ ခရိုင်တွင် အတိုက်အခံ နိုင်ငံရေး သမားအား အသားလွတ် ဖမ်းဆီးခြင်း ကိစ္စ နှင့် ပတ်သက်၍ ဆန္ဒပြသူ ၅ ဦးအား ရဲ မှ အသေပစ်သတ်သဖြင့် နိုင်ငံ တဝှမ်းလုံး ဆန္ဒပြမှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။  သမ္မတ အက်စကာ ကာယက်ဗ်က ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ ပြင်ဆင်ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်ကို စတင် ခဲ့ပြီး အစပိုင်းတွင် အစိုးရ၊ ပြည်သူနှင့် လူမှုရေး အသိုက်အဝန်းမှ ကိုယ်စားလှယ်များမှ လွတ်လပ်စွာ ဆွေးနွေးကြပြီးနောက် ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ပြည်လုံးကျွတ် ဆန္ဒခံယူပွဲကို ကျင်းပ နိုင်ခဲ့သော်လည်း မဲမသမာမှုများကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရသည်။

ပြည်လုံးကျွတ် ဆန္ဒခံယူပွဲမှ ပြင်ဆင်လိုက်သော အခြေခံ ဥပဒေ အသစ်တွင် သမ္မတ၏ အာဏာကို ပိုမိုအားကောင်းလာစေပြီး  ပါလီမန် နှင့် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေဆိုင်ရာ ခုံရုံး၏ အခန်းကဏ္ဍကို အားလျော့သွား စေသည်။ အမတ် ၇၅ နေရာ ပါဝင်သော ဥပဒေပြု တစ်ခုတတည်းသော လွှတ်တော် အတွက် ရွေးကောက်ပွဲကို ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၇ ရက် နှင့် မတ်လ ၁၃ ရက်တို့တွင် ကျင်းပရာ အများ၏ အမြင်တွင် မသမာမှုများ ပြည့်နှက်နေသည်ဟု ထင်မြင်ကြသည်။ ထို့နောက် ထပ်မံ ဖြစ်ပွားသော ဆန္ဒပြမှု များမှ တဆင့် သွေးမြေမကျသော အာဏာသိမ်းမှု တစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ကာယက်ဗ် နှင့် သူ၏ မိသားစုတို့ နိုင်ငံမှ ထွက်ပြေးခဲ့ပြီး ယာယီသမ္မတ ကူးရ်မန်ဘတ် ဘာကီးယက်ဗ်မှ လွှဲပြောင်း အုပ်ချုပ်ခဲ့လေသည်။

၂၀၀၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက်တွင် ယာယီ သမ္မတ ဘာကီးယက်ဗ်သည် သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲတွင် မဲ ၈၈.၉% ဖြင့် အပြတ်အသတ် အနိုင်ရခဲ့ပြီး ဩဂုတ်လ ၁၄ ရက်တွင် စတင် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အစိုးရ အသစ်ပေါ်တွင် ပြည်သူတို့၏ ကနဦး ထောက်ခံမှုသည် နောက်လများတွင် သိသိသာသာ လျော့ကျ လာခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ဆိုဗီယက်တို့၏ လက်အောက် လွတ်လပ်ရေး ရချိန်မှ စ၍ နိုင်ငံတဝှမ်း လှိုင်လှိုင်ပေါများနေသော အကျင့်ပျက် ခြစားမှု ပြဿနာများကို မဖြေရှင်းနိုင်ခြင်း နှင့် လွှတ်တော် အမတ် အချို့ အသတ် ခံရခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။  အတိုက်အခံ ခေါင်းဆောင်များက သမ္မတသည် ရွေးကောက်ပွဲအတွင်း ကတိပေးခဲ့သော နိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေကို ပြင်ဆင်၍ သမ္မတ၏ အာဏာအများစုကို လွှတ်တော်သို့ လွှဲပြောင်းပါမည် ဆိုသော ကတိအတိုင်း မဆောင်ရွက်နိုင်ဟု စွပ်စွဲကာ ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဧပြီလ နှင့် နိုဝင်ဘာလတို့တွင် သမ္မတ ဘာကီးယက်ဗ်အား အကြီးအကျယ် ဆန္ဒပြမှုများ ဖြစ်ပွား ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6124428.stm | title = Clashes erupt in Kyrgyz capital|accessdate = 21 November 2007 |publisher = BBC Online | date=7 November 2006}}&lt;/ref&gt;

ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံသည် နိုင်ငံပေါင်း ၅၆ နိုင်ငံ ပါဝင်ပြီး ငြိမ်းချမ်းရေး၊ ပွင့်လင်းမြင်သာမှု ရှိရေး၊ ယူရေးရှား ဒေသအတွင်း လူ့အခွင့်အရေးကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေး စသည်တို့အတွက် ကတိပြု ဖွဲ့စည်းထားသော ဥရောပ လုံခြုံရေးနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး အဖွဲ့ (အိုအက်စ်စီအီး) ၏ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံလည်းဖြစ်သည်။ အိုအက်စ်စီအီးတွင် ပါဝင်သော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည့် အတွက် ကာဂျစ္စတန်သည် ထိုကတိကဝတ် အတိုင်း ဆောင်ရွက်ခြင်း ရှိမရှိ ဆိုသည်ကို ယူအက်စ် ဟယ်လ်စင်းကီး ကော်မရှင်၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်  အောက်တွင် စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုခြင်းကို လက်ခံရမည် ဖြစ်သည်။

၂၀၀၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် နိုင်ငံပိုင် အသံလွှင့် ဌာနဖြစ်သော ယူတီအာရ်ကေသည် ၂၀၀၅ ခုနှစ် သဘောတူညီချက် အရ ထုတ်လွှင့်ရန် သဘောတူထားသည့် လွတ်လပ်သော ဥရောပ အသံ/လွတ်လပ်ရေး ရေဒီယို ၏ အစီအစဉ်များကို ထုတ်လွှင့်ရန် အတွက် ၎င်းတို့အား ကြိုတင် တင်ပြရန် လိုအပ်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.unhcr.org/cgi-bin/texis/vtx/refworld/rwmain?page=search&amp;amp;docid=494b629e1e&amp;amp;skip=0&amp;amp;query=radio%20liberty%20kyrgyzstan |title=Refworld &amp;#124; Demand for prior approval of RFE/RL programmes called &quot;intolerable&quot; |publisher=United Nations High Commissioner for Refugees |date=17 December 2008 |accessdate=17 April 2010}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ယူတီအာရ်ကေသည် လွတ်လပ်သော ဥရောပ အသံ/ လွတ်လပ်ရေး ရေဒီယို ၏ အစီအစဉ်များကို ထပ်ဆင့် ထုတ်လွှင့်ခြင်းအား ရပ်ဆိုင်းခဲ့ပြီး အောက်တိုဘာလ ရွေးကောက်ပွဲနှင့် ပတ်သက်၍ ပြောကြားသည့် အစီအစဉ် တစ်ခုဖြစ်သော &quot;ကတ်သီးကတ်သပ် မေးခွန်းများ&quot; ဆိုသည့် အစီအစဉ်ကို ပျောက်သွားသည်ဟု ဆိုကာ ထုတ်လွှင့်ရန် ပျက်ကွက်ပြီး တစ်ပတ်အကြာတွင် ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် သမ္မတ ဘာကီးယက်ဗ်မှ ထို အစီအစဉ်အား ဝေဖန် ပြောကြားခဲ့ပြီး ယူတီအာရ်ကေမှလည်း လွတ်လပ်သော ဥရောပအသံ/ လွတ်လပ်ရေး ရေဒီယိုအား ထို အစီအစဉ်သည် အဆိုးမြင်လွန်းသည်ဟု ဝေဖန်ခဲ့သည်။ သတင်းစာ လွတ်လပ်ခွင့် ကိန်းညွှန်းတွင် ကာဂျစ္စတန်အား နိုင်ငံပေါင်း ၁၇၃ နိုင်ငံတွင် အဆင့် ၁၁၁ အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သော [[နယ်စည်းမခြား သတင်းထောက်များ အဖွဲ့]] က ထို ဆုံးဖြတ်ချက်ကို အပြင်းအထန် ဝေဖန်ခဲ့သည်။

၂၀၀၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၃ ရက်တွင် သမ္မတ ကူးရ်မန်ဘတ် ဘာကီးယက်ဗ်သည် အလယ်အာရှတွင် တစ်ခုတည်း ကျန်ရှိသော အမေရိကန်၏ စစ်တပ် အခြေစိုက် စခန်း ဖြစ်သည့် မာနာ့စ် လေတပ် အခြေစိုက်စခန်းကို ချက်ချင်း ပိတ်သိမ်းရန် ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7868586.stm |title=Proposal to close the Manas Air Base |publisher=BBC News |date=4 February 2009 |accessdate=2 May 2010}}&lt;/ref&gt; ထိုသို့ ပိတ်သိမ်းရန် ဆုံးဖြတ်ချက်ဖြစ်သည့် အစိုးရက နောက်ခံပြုထားသော ဥပဒေအား ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၉ ရက်တွင် လွှတ်တော်မှ ၇၈မဲ-၁မဲ ဖြင့် အတည်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[http://www.foxnews.com/story/0,2933,496167,00.html Kyrgyz Parliament Approves U.S. base closure] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100523060643/http://www.foxnews.com/story/0,2933,496167,00.html |date=23 May 2010 }}. Associated Press. 19 February 2009&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း ရုရှား၊ အမေရိကန် နှင့် ကာဂျစ် သံတမန်များ ဇာခန်းဆီး နောက်ကွယ်တွင် အပြင်းအထန် ဆွေးနွေးကြပြီးနောက် ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ထို ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ပြန်လည် ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ အမေရိကန်တို့သည် စာချုပ် အသစ်ဖြင့် ဆက်လက် နေထိုင်နိုင်သော်လည်း တစ်နှစ်စာ ငှားရမ်းခကို ၁၇.၄ သန်းမှ သန်း ၆၀ သို့ တိုးမြှင့်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Schwirtz, Michael and Levy, Clifford J. (23 June 2009)  [http://www.nytimes.com/2009/06/24/world/asia/24base.html?scp=24&amp;sq=manas&amp;st=cse In Reversal, Kyrgyzstan Won't Close a U.S. Base]. New York Times&lt;/ref&gt;

ကာဂျစ္စတန်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမြင့်မားဆုံး သိသာထင်ရှားသည့် အကျင့်ပျက် ခြစားမှု ရှိသည့် နိုင်ငံ ၂၀ တွင် ပါဝင်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် အကျင့်ပျက် ခြစားမှု သိမြင်နိုင်စွမ်း ညွှန်းကိန်းတွင် အများဆုံး ခြစားမှု (အဆင့် ၀) နှင့် အနည်းဆုံး ခြစားမှု (အဆင့် ၁၀) တို့ကြားတွင် ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံသည် အဆင့် ၁.၈ မျှ သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web |title=2008 Corruption Perception Index |publisher=Transparency International |accessdate=14 March 2009 |url=http://www.transparency.org/news_room/in_focus/2008/cpi2008/cpi_2008_table |archivedate=11 March 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090311002755/http://www.transparency.org/news_room/in_focus/2008/cpi2008/cpi_2008_table }}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် အခြားသော တော်လှန်ရေး တစ်ခုပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး ထိုတော်လှန်ရေးကြောင့် သမ္မတ ကူးရ်မန်ဘတ် ဘာကီးယက်ဗ် အနေနှင့် ၎င်း၏ ဆွေမျိုးများနှင့် အတူ &lt;ref&gt;[http://enews.fergananews.com/articles/2788 &quot;Maksim Bakiyev tracked not only in Bishkek, but also in the States?&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151212140813/http://enews.fergananews.com/articles/2788 |date=12 December 2015 }}. ''Ferghana Information agency'', Moscow. 16 October 2012.&lt;/ref&gt; ကာဂျစ္စတတန်နိုင်ငံမှ ထွက်ပြေးခဲ့ရပြီး ဘဲလာရုစ် နိုင်ငံတွင် ခိုလှုံခဲ့ရသည်။ ရိုဇာ အိုတွန်ဘာရဲဗာအား ယာယီသမ္မတ အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သော်လည်း သူမက ၂၀၁၁ သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင် ယှဉ်ပြိုင်ခြင်း မပြုလိုကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာလတွင် ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပခဲ့ပြီး ဆိုရှယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်ပြီး ထိုစဉ်က ဝန်ကြီးချုပ်လည်း ဖြစ်သူ အယ်လ်မာဇ်ဘက် ကာတန် ဘာယက်ဗ် မှ အနိုင်ရခဲ့သည်။ ကာတန်ဘာယက်ဗ်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်တွင် သမ္မတ အဖြစ် ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုခဲ့ပြီး ထိုနေ့တွင်ပင် အိုမာဘက် ဘာဘာနော့ဗ်အား ဝန်ကြီးချုပ် အသစ် အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ကာ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၃ ရက်တွင် အတည်ပြုခဲ့သည်။

===လူ့အခွင့်အရေး===
လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့အစည်းများကို တပ်လှန့်လိုက်သည့် လှုပ်ရှားမှုမှာ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ကာဂျစ္စတန် တောင်ပိုင်း အဓိကရုဏ်း အတွင်း ထင်ရှားသော ဥဇဘက် ဘာသာရေး နှင့် လူမျိုးရေး ခေါင်းဆောင်များကို လုံခြုံရေး တပ်ဖွဲ့များက ဖမ်းဆီး ထိန်းသိမ်းလိုက်ခြင်း ဖြစ်ပြီး ထင်ရှားသော သတင်းစာ ဆရာ နှင့် လူ့အခွင့်အရေး လှုပ်ရှားသူ အဇင်ဇန် အက်စ်ကာရော့ဗ် သည်လည်း တစ်ဦး အပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;Kramer&quot;&gt;{{cite news |title=Uzbeks Accused of Inciting Violence in Kyrgyzstan |author=Kramer, Andrew E. |url=http://www.nytimes.com/2010/07/02/world/asia/02kyrgyzstan.html?scp=1&amp;sq=askarov&amp;st=cse |newspaper=''[[The New York Times]]'' |date=1 July 2010 |accessdate=16 April 2011}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ကာဂျစ် လွှတ်တော်မှ အသက် ၂၃ နှစ်အောက် အမျိုးသမီးများအား မိဘ သို့မဟုတ် အုပ်ထိန်းသူ မပါဘဲ ပြည်ပသို့ တစ်ဦးတည်း ခရီးသွားခြင်းကို တားမြစ်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ယဉ်ကျေးမှု ထုံးတမ်းစဉ်လာ ထိန်းသိမ်းခြင်းကို မြှင့်တင်ရန် နှင့် မျိုးရိုးဗီဇကို ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်ရန် ဆိုသည်။&lt;ref&gt;[http://www.eurasianet.org/node/67113 Kyrgyzstan Passes Controversial Girl Travel Ban]. EurasiaNet.org (13 June 2013). Retrieved on 2 October 2014.&lt;/ref&gt; ၂၀၁၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ကာဂျစ္စတန် ဥပဒေပြုသူများက &quot;ရိုးရာမဟုတ်သည့် လိင်မှုဆက်ဆံရေးကို အကောင်းဘက်မှ လှုံ့ဆော်ခြင်း&quot; ကို ဖန်တီးသည့် လိင်တူ အခွင့်အရေး လှုပ်ရှားသူနှင့် သတင်းစာ ဆရာများကို ထောင်ဒဏ် ချမှတ်နိုင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည့် အခါတွင် အမေရိကန် သံတမန်များက စိုးရိမ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.theguardian.com/world/2014/oct/16/kyrgyzstan-moves-towards-adoption-russia-anti-gay-law|title=Kyrgyzstan moves towards adoption of Russia's anti-gay law|work=[[The Guardian]]|accessdate=17 October 2014}}&lt;/ref&gt;

===စစ်ရေး===
[[File:Multinational forces participate in Regional Cooperation 12 Exercise -06.JPG|thumbnail|right|ကာဂျစ္စတန် စစ်သားများ မိုင်းရှာဖွေရန် လေ့ကျင့်နေပုံ]]

ကာဂျစ္စတန် တပ်မတော်ကို ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စု ပြိုကွဲပြီးနောက်ပိုင်းတွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ကြည်းတပ်၊ လေတပ် နှင့် လေကြောင်းရန် ကာကွယ်ရေးတပ်၊ ပြည်တွင်းတပ်၊ အမျိုးသား အစောင့်တပ် နှင့် နယ်ခြားစောင့် တပ်များ ပါဝင်သည်။ ကာဂျစ္စတန် စစ်တပ်သည် ဘိရှကက်မြို့ အနီးရှိ မာနာ့စ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်တွင် မာနာ့စ် တထောက်နား စခန်းဟု အမည်ရသော နေရာကို ငှားရမ်းထားသည့် အမေရိကန် စစ်တပ်များနှင့် ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လ အထိ ပူးတွဲ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.stripes.com/news/first-troops-move-through-new-us-transit-point-in-romania-1.265698 |title=First troops move through new US transit point in Romania |last1=Vandiver |first1=John |date=5 February 2014 |website=www.stripes.com |publisher=Stars and Stripes |accessdate=5 February 2014}}&lt;/ref&gt; လတ်တလောနှစ်များတွင် စစ်တပ်သည် ရုရှားနှင့် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ဆက်ဆံရေးကို တည်ဆောက်လာပြီး စစ်တပ်ကို ခေတ်မီ အဆင့်မြှင့်တင်နိုင်ရန် အတွက် ၁.၁ ဘီလီယံ ဒေါ်လာတန်သော အရောင်းအဝယ် စာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး ရုရှားတပ်များနှင့် အတူ စစ်ရေး လေ့ကျင့်မှုများလည်း ပိုမို ပြုလုပ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theguardian.com/world/2014/sep/18/russia-tightens-control-over-kyrgyzstan|title=Russia tightens control over Kyrgyzstan|work=[[The Guardian]]|date=18 September 2014|author=Ott, Stephanie }}&lt;/ref&gt; အမျိုးသား လုံခြုံရေး အေဂျင်စီသည် စစ်တပ်နှင့် အတူ ပူးတွဲလုပ်ဆောင်ပြီး ဆိုဗီယက်ခေတ်က ကေဂျီဘီ ကဲ့သို့သော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် လုပ်ဆောင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အယ်လ်ဖာဟု အမည်ရသော အကြမ်းဖက် နှိမ်နင်းရေး အထူးတပ်ဖွဲ့ကိုလည်း ကွပ်ကဲပြီး ရုရှား နှင့် ဥဇဘက်ကစ္စတန် နိုင်ငံတို့တွင်လည်း အလားတူ အမည်ကို အသုံးပြုသည်။ ရဲတပ်ဖွဲ့အား ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာနမှ အမိန့်ပေးကွပ်ကဲပြီး နယ်ခြားစောင့်တပ်ကိုလည်း ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာနမှပင် ကွပ်ကဲသည်။

===အုပ်ချုပ်ရေး ဒေသများ===
ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံကို ပြည်နယ် ၇ ခု ပိုင်းခြားထားပြီး ခန့်အပ်ထားသော ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများမှ အုပ်ချုပ်သည်။ မြို့တော်ဖြစ်သော ဘိရှကက်မြို့  နှင့် ဒုတိယ အကြီးဆုံး မြို့ဖြစ်သော အော့ရှ်မြို့တို့သည် ပြည်နယ်နှင့် ညီမျှသော အုပ်ချုပ်ရေး အဆင့်အတန်း ရှိကြသည်။


{{ကာဂျစ္စတန် ခရိုင်များ၏ မြေပုံ}}
ပြည်နယ်များနှင့် လွတ်လပ်စွာ စီမံခန့်ခွဲသော မြို့တော်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
# ဘိရှကက်မြို့
# ဘတ်ကန်ပြည်နယ်
# ချွီးပြည်နယ်
# ဂျလာအာဘတ်ပြည်နယ်
# နာရင်ပြည်နယ်
# အော့ရှ်ပြည်နယ်
# တာလာ့စ်ပြည်နယ်
# အစ်ဆီကူးပြည်နယ်
# အော့ရှ်မြို့

ပြည်နယ်တစ်ခုချင်းစီတွင် ခရိုင်များ ရှိကြပြီး အစိုးရမှ ခန့်အပ်ထားသော အရာရှိများက စီမံခန့်ခွဲ အုပ်ချုပ်ကြသည်။ ကျေးလက်အုပ်ချုပ်ရေး အဖွဲ့များတွင် ကျေးရွာ  ၂၀ ခန့် အထိ ပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့ဘာသာ ရွေးချယ်ထားသော မြို့တော်ဝန်နှင့် ကောင်စီများက အုပ်ချုပ်ကြသည်။

==ပထဝီဝင်==
[[File:Kyrgyzstan.png|thumb|350px|ကာဂျစ္စတန်မြေပုံ]]
[[File:Kyrgyzstan topography.pdf|thumb|350px|ကာဂျစ္စတန်၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်]]
[[File:Karakol Valley.jpg|thumb|ကာဂျစ္စတန်ရှိ ထန်ရှန်းတောင်တန်း]]
[[File:Bringing the sheep home, on the southern shore of Issy-Kol. (3968109583).jpg|thumb|အစ်ဆီကူး ကန်၏ တောင်ဘက် ကမ်းခြေ၊ အစ်ဆီကူး ပြည်နယ်]]

ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံသည် အလယ်အာရှရှိ ကုန်းတွင်းပိတ် နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ တာဂျစ်ကစ္စတန် နိုင်ငံ၊ ဥဇဘက်ကစ္စတန်နိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်လျက် ရှိသည်။ မြောက်လတ္တီကျု ၃၉° မှ ၄၄° အတွင်း၊ အရှေ့လောင်ဂျီကျု ၆၉° မှ ၈၁° အတွင်းတွင် တည်ရှိသည်။ အခြားသော နိုင်ငံအားလုံးထက် ပင်လယ်မှ ဝေးကွာပြီး နိုင်ငံအတွင်းရှိ မြစ်အားလုံးသည် ပင်လယ်သို့ မရောက်သော ကုန်းတွင်းရှိ ရေအိုင်များ အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ ထန်ရှန်းတောင်တန်းသည် နိုင်ငံ ဧရိယာ၏ ၈၀% ကို လွှမ်းခြုံထားသဖြင့် ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံအား အလယ်အာရှ၏ ဆွစ်ဇာလန်ဟု မကြာခဏ ခေါ်ဝေါ်သုံးနှုန်း လေ့ရှိကြပြီး&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.atimes.com/atimes/Central_Asia/GC26Ag03.html | title = The Tulip Revolution takes root | first = Pepe | last = Escobar | date = 26 March 2005 | publisher = Asia Times Online | accessdate = 26 October 2015 | archivedate = 20 November 2015 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20151120102901/http://atimes.com/atimes/Central_Asia/GC26Ag03.html }}&lt;/ref&gt; ကျန်ရှိသော အပိုင်းများမှာ တောင်ကြားများနှင့် မြစ်ဝှမ်းချိုင့်ဝှမ်းများ ဖြစ်ကြသည်။

ထန်ရှန်းတောင်တန်း၏ အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ အစ်ဆီကူး ရေကန်မှာ ကာဂျစ္စတန်တွင် အကြီးဆုံး ရေကန် ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် တီတီကာကာ ရေကန် ပြီးလျှင် အကြီးဆုံးသော တောင်ကုန်းပေါ်ရှိ ရေကန် ဖြစ်သည်။ အမြင့်ဆုံး တောင်ထွဋ်များမှာ ကက်ရှယ်တိုး တောင်တန်းများတွင် တည်ရှိပြီး တရုတ်နိုင်ငံနှင့် နယ်နိမိတ် အဖြစ် တည်ရှိသည်။ အမြင့်ဆုံး နေရာမှာ ၂၄,၄၀၆ ပေ (၇,၄၃၉ မီတာ ) မြင့်သော ဂျင်ဂစ် ချိုကူဆူး တောင်ထိပ် ဖြစ်ပြီး ဘူမိဗေဒ ပညာရှင်များက မြောက်ဘက်စွန်းတွင် ၂၂,၉၆၆ပေ (၇,၀၀၀ မီတာ) ကျော်မြင့်သော အမြင့်ဆုံးတောင် အဖြစ် ယူဆကြသည်။ ဆောင်းရာသီတွင် နှင်းများ အလွန်အမင်း ကျရောက်မှုကြောင့် ရေလျှံခြင်း ဖြစ်ပေါ်တတ်ပြီး အောက်ပိုင်း ဒေသများကို အကြီးအကျယ် ထိခိုက် ပျက်စီးစေသည်။ တောင်များပေါ်မှ စီးဆင်းလာသော ရေများကို ရေအားလျှပ်စစ် အတွက်လည်း အသုံးပြုကြသည်။

ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံတွင် များပြားလှသော သတ္တုများ ရှိပြီး ရွှေ နှင့် ရှားပါးသော မြေကြီးထွက် သတ္တုများ လည်း ပါဝင်သည်။ အများအားဖြင့် တောင်ကုန်းထူထပ်သော မြေမျက်နှာပြင်ရှိသောကြောင့် ၈% ထက် မပိုသော မြေများကိုသာ ထွန်ယက် စိုက်ပျိုးကြပြီး ထိုမြေများမှာ မြောက်ဘက် မြေနိမ့်ပိုင်းနှင့် ဖာဂါးနား တောင်ကြား၏ အစွန်းပိုင်းတွင်သာ ရှိသည်။

မြောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ဘိရှကက်မြို့မှာ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် နေထိုင်သူပေါင်း ၉၀၀,၀၀၀ ခန့် ရှိသည်။ ဒုတိယမြို့တော်မှာ ရှေးဟောင်းမြို့တော် ဖြစ်သော အော့ရှ်မြို့ဖြစ်ပြီး ဖာဂါးနားတောင်ကြားတွင် တည်ရှိကာ ဥဇဘက်ကစ္စတန်နိုင်ငံနှင့် နယ်စပ်အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ အဓိက မြစ်မှာ ကာရာ ဒါရီယာမြစ်ဖြစ်ပြီး အနောက်ဘက်သို့ ဖာဂါးနားတောင်ကြားကို ဖြတ်၍ စီးဆင်းကာ ဥဇဘက်ကစ္စတန်နိုင်ငံ အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ ဥဇဘက် နယ်စပ်ကို ဖြတ်ကျော်ပြီးနောက် အခြားသော အဓိက ကာဂျစ် မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည့် နာရင်မြစ် နှင့် ပေါင်းဆုံသည်။

ထိုမြစ်တို့ ပေါင်းဆုံရာမှ ဆီးဒါရီယာ မြစ်ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ယခင်က အေရယ်ပင်လယ်တွင်းသို့ စီးဝင်သည် ၂၀၁၀ ခုနှစ်မှ စ၍ ပင်လယ်တွင်းသို့ စီးဝင်ခြင်း မရှိတော့ပဲ တာဂျစ်ကစ္စတန်၊ ဥဇဘက်ကစ္စတန် နှင့် ကာဇက်စတန် တောင်ပိုင်းရှိ ဝါ စိုက်ခင်းများသို့ ဆည်မြောင်းသွယ်၍ ရေပေးဝေထားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ချူးမြစ်သည်လည်း ကာဇက်စတန် နိုင်ငံတွင်းသို့ မစီးဝင်မီ ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ အတွင်း အနည်းငယ်မျှ ဖြတ်သန်း စီးဆင်းသည်။

===ရာသီဥတု===
ရာသီဥတုသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားခြားနားသည်။ အနောက်တောင်ပိုင်း ဖာဂါးနား တောင်ကြားဒေသတွင် အပူလျော့ပိုင်း ရာသီဥတုရှိပြီး နွေရာသီတွင် အလွန်ပူပြင်းကာ အပူချိန်သည် ၄၀ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယပ်စ် အထိ ရောက်ရှိတတ်သည်။ မြောက်ပိုင်း တောင်ခြေ တောင်ပူစာ ဒေသများတွင် အပူအအေးမျှတသော ရာသီဥတုမျိုး ရှိပြီး ထန်ရှန်းတောင်တန်း ဒေသတွင်  ခြောက်သွေ့သော ကုန်းတွင်း ရာသီဥတုမှ ဝင်ရိုးစွန်း ရာသီဥတု အထိ အမျိုးမျိုး ရှိကာ အမြင့်ပေ ပေါ်တွင် မူတည်၍ ကွဲပြား ခြားနားသည်။ အအေးဆုံး ဒေသများတွင် ဆောင်းရာသီ၌ သုည ဒီဂရီအောက် ရောက်သော နေ့ရက် ၄၀ ခန့် ရှိပြီး ထိုအချိန်တွင် ကန္တာရ ဒေသများတွင်ပင် နှင်းပုံမှန် ကျဆင်းမှု ရှိသည်

===နိုင်ငံတွင်းရှိ နိုင်ငံခြားနယ် နှင့် နိုင်ငံခြားမြေ ဝန်းရံနယ်===
ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံတွင် နိုင်ငံခြားမြေ ဝန်းရံနယ် တစ်ခု ရှိပြီး လူဦးရေ ၆၂၇ ဦးမျှသာ ရှိပြီး ဖာဂါးနားတောင်ကြားတွင်ရှိသော သေးငယ်သော ရွာကလေး တစ်ရွာ ဖြစ်သည့် ဘာရက်ရွာ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;[http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav060603.shtml# The exclave of Barak, Kyrgyzstan in Uzbekistan]. Retrieved on 2 May 2009&lt;/ref&gt; ထို ကျေးရွာသည် ဥဇဘက်ကစ္စတန်နိုင်ငံပိုင် နယ်မြေများက ဝန်းရံလျက် ရှိသည်။ ထိုကျေးရွာသည် ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ အော့ရှ်ပြည်နယ်မှ ဥဇဘက် ကစ္စတန်နိုင်ငံ ကော့ဒ်ဂျာဘတ်သို့ သွားသော လမ်းပေါ်တွင် ရှိပြီး ကာဂျစ္စတန် နှင့် ဥဇဘက် ကစ္စတန်နိုင်ငံ နယ်နိမိတ်၏ အနောက်မြောက်ဘက် အန်ဒီဂျန်မြို့ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။&lt;ref&gt;[http://geosite.jankrogh.com/kyrgyzstan.htm Map showing the location of the Kyrgyz exclave Barak]. Retrieved on 2 May 2009&lt;/ref&gt; ဘာရတ်သည် အုပ်ချုပ်ရေး အားဖြင့် ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ အော့ရှ်ပြည်နယ်ရှိ ကာရာဆူး ခရိုင် အောက်တွင် ရှိသည်။

နိုင်ငံ နယ်နိမိတ် အတွင်းရှိနေသော ဥဇဘက်ကစ္စတန် နိုင်ငံပိုင်  နိုင်ငံခြားနယ် ၄ ခုရှိသည်။ ထိုနယ် ၄ ခု အနက် ၂ ခုမှာ မြို့ ၂ ခု ဖြစ်သည်။ ပထမမြို့မှာ ဆုတ်ခ်မြို့ဖြစ်ပြီး ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ ၄၂,၈၀၀ ဦး (အချို့သော ခန့်မှန်းချက်မှာ ၇၀,၀၀၀ဦး) ဖြစ်ပြီး ၉၉ ရာခိုင်နှုန်းမှာ တာဂျစ်လူမျိုးများဖြစ်ကာ ကျန်သူများမှာ ဥဇဘက် လူမျိုးများ ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြို့မှာ ရှက်ခီမာဒန် (အချို့က ရှာဟီမာဒန်၊ ရှိုဟီမာဒွန် သို့ ရှာအိမာဒန်) ဖြစ်ကာ ဧရိယာ အားဖြင့် ၃၅ စတုရန်းမိုင် (၉၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) ကျယ်ဝန်းကာ ၁၉၉၃ တွင် လူဦးရေ အားဖြင့် ၅,၁၀၀ ရှိသည်။ ၉၁% မှာ ဥဇဘက် လူမျိုးများ ဖြစ်ပြီး ကျန်သူများမှာ ကာဂျစ်လူမျိုးများ ဖြစ်သည်။ အခြားသော ၂ ခု မှာ သေးငယ်သော နယ်မြေကလေးများ ဖြစ်သော ချောင်ကာရား (၂ မိုင် (၃ ကီလိုမီတာ) မျှ ရှည်လျှားပြီး ၀.၆မိုင် (၁ ကီလိုမီတာ) မျှ ကျယ်ဝန်းသည်။)  နှင့် ဂျန်ဂီ အေရယ် ( ၁ မိုင်-၂မိုင် (၂ကီလိုမီတာ-၃ကီလိုမီတာ)) မျှ သာ ကျယ်ဝန်းသည်။ ချောင်ကာရားသည် ဆုတ်ခ် မြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး ဥဇဘက် နယ်စပ်နှင့်ဆုတ်ခ်မြို့ ကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ဂျန်ဂီအေရယ်သည် ဘတ်ကန်၏ အရှေ့ဘက် ၃၇မိုင် (၆၀ ကီလိုမီတာ) ခန့် အကွာတွင် တည်ရှိပြီး ခယ်မီလွန် အနားရှိ ကာဂျစ်-ဥဇဘက် နယ်စပ်အနီး မြောက်ဘက်ကျကျတွင် တည်ရှိသည်။

ထို့အတူ  တာဂျစ်ကစ္စတန်နိုင်ငံပိုင်သော နယ် ၂ ခုသည်လည်း နယ်နိမိတ် အတွင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ အစ်စ်ဖာရာ၏ တောင်ဘက် ၂၈မိုင် (၄၅ ကီလိုမီတာ) အကွာတွင် တည်ရှိ၍ ကာရပ်ဖ်ရှင်မြစ်၏ ညာဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသော ဗိုရုနယ် ( ၃၇မိုင် မှ မိုင် ၅၀( ၉၅ ကီလိုမီတာ မှ ၁၃၀ ကီလိုမီတာ) အတွင်း ကျယ်ဝန်း၊ ခန့်မှန်း လူဦးရေ ၂၃,၀၀၀ မှ ၂၉,၀၀၀ ကြား၊ ၉၅% တာဂျစ် ၅% ကာဂျစ်၊ ရွာ ၁၇ ရွာအတွင်း ပျံ့နှံ့တည်ရှိ)  နှင့် ကာဂျစ် ဘူတာရုံ ကိုင်ရာဂါ အနီးတွင် တည်ရှိသော ဒေသကလေး တစ်ခု တို့ ဖြစ်ကြသည်။

==စီးပွားရေး==
[[File:Kyrgyzstan Export Treemap.jpg|thumb|350px|ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ၏ တင်ပို့ကုန် အချိုးအစား ပြသောပုံ]]
[[File:BishkekBuildings.jpg|thumb|300px|ဘိရှကက်ရှိ အဆောက်အဦး အဟောင်းနှင့် အသစ်များ]]

ကာဂျစ္စတန် နိုင်ငံ၏ ဗဟိုဘဏ်မှာ ကာဂျစ်သမ္မတနိုင်ငံ အမျိုးသားဘဏ် ဖြစ်သည်။ ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံသည် ယခင် ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စုတွင် ဒုတိယမြောက် အဆင်းရဲဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ယနေ့ခေတ်တွင်လည်း အလယ်အာရှတွင် ဒုတိယမြောက် အဆင်းရဲဆုံးနိုင်ငံဖြစ်သည်။ စီအိုင်အေ ကမ္ဘာ့အချက်အလက် စာအုပ် အရ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံ၏ လူဦးရေ ၃ ပုံ ၁ပုံသည် ဆင်းရဲ မွဲတေမှု မျဉ်း၏ အောက်တွင် နေထိုင်ကြသည်။&lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2046.html CIA World Factbook. &quot;Percentage of population below the poverty line by country&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161221103537/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2046.html |date=21 December 2016 }}. Cia.gov. Retrieved on 6 December 2013.&lt;/ref&gt; ကုလသမ္မဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစဉ်၏ အဆိုအရ ဆင်းရဲမွဲတေမှုမှာ ဆက်၍ တိုးပွားလာနိုင်ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဆင်းရဲမွဲတေမှု သတ်မှတ်ချက်၏ အောက်တွင် နေထိုင်သူ လူဦးရေ ၃၁% ရှိရာမှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ၃၇% သို့ တိုးမြှင့်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title=The Level of Poverty in Kyrgyzstan Will Continue to Grow|url=http://www.satrapia.com/news/article/the-level-of-poverty-in-kyrgyzstan-will-continue-to-grow/|newspaper=The Gazette of Central Asia|date=24 December 2012|publisher=Satrapia|archive-date=28 September 2013|access-date=26 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928110100/http://www.satrapia.com/news/article/the-level-of-poverty-in-kyrgyzstan-will-continue-to-grow/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

နိုင်ငံတကာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေ အဖွဲ့၊ ကမ္ဘာ့ဘဏ် အပါအဝင် အဓိက အနောက်တိုင်း ချေးငွေ အဖွဲ့အစည်းများ နှင့် အာရှဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်တို့မှ ထောက်ပံ့ပေးထားသော်လည်း လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက်တွင် ကာဂျစ္စတန်တွင် စီးပွားရေး အကျပ်အတည်းများ ရင်ဆိုင်ရသည်။ အကြောင်းမှာ ဆိုဗီယက် ကုန်သွယ်ရေး အုပ်စုမှ ကွဲထွက်လာခြင်းကြောင့် ဈေးကွက်များ ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး ထိုအကြောင်းက နိုင်ငံ၏ ဝယ်လိုအားပေါ် အခြေတည်သော စီးပွားရေး စနစ်သို့ ကူးပြောင်းရာတွင် အဟန့်အတား ဖြစ်စေခဲ့သည်။

အစိုးရသည် အသုံးစရိတ်များကို လျှော့ချခဲ့ပြီး ကုန်ဈေးနှုန်း ကျဆင်းရန် အတွက် အစိုးရက အိတ်စိုက်ပေးသည့် အစီအစဉ် အများစုကို ရပ်တန့်ခဲ့ကာ သုံးစွဲခွန် ကောက်ခံခြင်းကို စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ အားလုံး ခြုံကြည့်မည် ဆိုလျှင် အစိုးရအနေနှင့် ဈေးကွက်စီးပွားရေး သို့ ကူးပြောင်းရန် အတွက် အမှန်တကယ် အားစိုက်ထုတ် လုပ်ဆောင်သည်ကို မြင်နိုင်သည်။ စီးပွားရေး တည်ငြိမ်ရန် ဆောင်ရွက်ခြင်း နှင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး များမှ တဆင့် အစိုးရ အနေနှင့် ရေရှည် တသမတ်တည်း ကြီးထွားဖွံ့ဖြိုးမည့် စီးပွားရေးကို တည်ဆောက်ရန် ကြံရွယ်ခဲ့သည်။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးများကြောင့် ၁၉၉၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀ ရက်တွင် ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ့ ကုန်သွယ်ရေး အဖွဲ့ သို့ ဝင်ရောက်ခွင့် ရရှိခဲ့သည်။

ကာဂျစ် စီးပွားရေးမှာ ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စု ပြိုလဲခြင်းနှင့် ထိုအကျိုးဆက်ကြောင့် ကြီးမားကျယ်ပြန့်သော ဈေးကွက် ဆုံးရှုံးမှုတို့ကြောင့် ကြီးစွာ ထိခိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ တွင် ၉၈% သော ကာဂျစ်၏ တင်ပို့ကုန်တို့မှာ ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စု၏အခြားသော အပိုင်းများသို့ တင်ပို့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၁၉၉၀ ခုနှစ်များ၏ အစောပိုင်းတွင် နိုင်ငံ၏စီးပွားရေး စွမ်းဆောင်နိုင်မှုမှာ စစ်ဘေးဒဏ် ခံခဲ့ရသော အာမေးနီယား၊ အဇာဘိုင်ဂျန် နှင့် တာဂျကစ္စတန် နိုင်ငံတို့မှလွဲ၍ အခြားသော ဆိုဗီယက် သမ္မတနိုင်ငံများထက် ဆိုးရွားခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ စက်ရုံများနှင့် နိုင်ငံပိုင် လယ်ယာမြေများ ပျက်သုဉ်း၍ ယခင် ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စုတွင် တည်ရှိနေခဲ့သော သမာရိုးကျ ဈေးကွက် ပျောက်ကွယ်သွားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ စီးပွားရေး စွမ်းဆောင်နိုင်မှုမှာ ယခင်နှစ် အနည်းငယ် အတွင်း အထူးသဖြင့် ၁၉၉၈ မှစ၍ သိသာစွာ တိုးတက်လာခဲ့သော်လည်း ဘဏ္ဍာငွေ ရရှိရေး နှင့် လုံလောက်သော လူမှုရေးဆိုင်ရာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှု ပေးနိုင်ရေး အတွက် အခက်အခဲများ ရင်ဆိုင်နေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ရုရှားတွင် သွားရောက် အလုပ်လုပ်ကိုင်နေကြသော ကာဂျစ် ရွှေ့ပြောင်း အလုပ်သမား ၈၀,၀၀၀  ခန့်၏ လွှဲပို့ငွေ သည် ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ ဂျီဒီပီ၏ ၄၀% ကို ပံ့ပိုးပေးလျက် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.reuters.com/article/idUSTRE6373KT20100408 |title=Kyrgyz unrest plays into regional rivalry |publisher=Reuters |date=8 April 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.eurasianet.org/departments/news/articles/eav040309e.shtml |title=Kyrgyzstan: Returning Labor Migrants are a Cause for Concern |publisher=EurasiaNet.org |date=2 April 2009 |accessdate=27 October 2015 |archivedate=11 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511104050/http://www.eurasianet.org/departments/news/articles/eav040309e.shtml }}&lt;/ref&gt;

စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးသည် ကာဂျစ္စတန် စီးပွားရေး၏ အရေးပါသော ကဏ္ဍတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်များ၏ အစောပိုင်းတွင် ကာဂျစ္စတန်၏ ပုဂ္ဂလိက စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ကဏ္ဍသည် စိုက်ပျိုးရရှိသော သီးနှံ၏ သုံးပုံ တစ်ပုံမှ တစ်ဝက် အထိ ပံ့ပိုးပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးသည် ဂျီဒီပီ၏ ၃၅.၆% ပါဝင်ပြီး အလုပ် အားလုံးပေါင်း၏ တစ်ဝက်ခန့် ဖြစ်သည်။ ကာဂျစ္စတန်၏ မြေပြင် အနေအထားမှာ တောင်ကုန်း ထူထပ်သဖြင့် သိုး၊ ဆိတ် အစရှိသော ခြံမွေးတိရစ္ဆာန်များ မွေးမြူနိုင်ပြီး ၎င်းမှာ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ကဏ္ဍတွင် အကြီးမားဆုံး လုပ်ငန်းဖြစ်ကာ သိုးမွှေး၊ အသား နှင့် နို့ထွက်ပစ္စည်းတို့မှာ အဓိက ထွက်ကုန်များ ဖြစ်ကြသည်။ အဓိက သီးနှံများတွင် ဂျုံ၊ သကြားမုန်လာ၊ အာလူး၊ ဝါ၊ ဆေးရွက်ကြီး၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်နှင့် သစ်သီးများ ပါဝင်သည်။ တင်ပို့ကုန်ဖြစ်သော စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးသုံး ဓာတုပစ္စည်းများနှင့် ဓာတ်ဆီ တို့၏ ဈေးနှုန်းမှာ ကြီးမြင့်သည့် အတွက်ကြောင့် လယ်ယာလုပ်ငန်းကို ယခင် မျိုးဆက်များ အတိုင်း လက်ဖြင့် ဖြစ်စေ မြင်းဖြင့် ဖြစ်စေ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းသုံး ပစ္စည်းများ ပြုပြင်ထုတ်လုပ်ခြင်း လုပ်ငန်းမှာ ကုန်ထုတ်လုပ်ရေး ကဏ္ဍ၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သကဲ့သို့ နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများအား ဆွဲဆောင်နိုင်သော ကဏ္ဍလည်း ဖြစ်သည်။

[[File:E7919-Dordoy-Bazaar-clothing.jpg|thumb|300px|ဒေါ်ဒွိုင်းဈေး]]
ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံသည် သတ္တုတွင်းထွက်များ ပေါများသော်လည်း ဓာတ်ဆီ နှင့် သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့ ပြောပလောက်အောင် မရှိပေ။ ထို့ကြောင့် ဓာတ်ဆီ နှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့များကို တင်သွင်းရသည်။ သတ္တုတွင်းထွက်များတွင် ကျောက်မီးသွေး၊ရွှေ၊ ယူရေနီယမ်၊ ခနောက်စိမ်း နှင့် အခြား အဖိုးတန် သတ္တုများ အများအပြား ရှိသည်။ သတ္တုဗေဒ လုပ်ငန်းမှာ အရေးပါသော လုပ်ငန်း ဖြစ်ပြီး အစိုးရ အနေနှင့် ထိုကဏ္ဍတွင် နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ ရနိုင်စေရန် မျှော်လင့်သည်။ အစိုးရသည် ကွန်မ်တာ ရွှေတွင်းနှင့် အခြားဒေသများမှ ရွှေထုတ်ယူခြင်း နှင့် သန့်စင်ခြင်း လုပ်ငန်းတို့တွင် နိုင်ငံခြား ပါဝင်ပတ်သတ်မှုကို တက်ကြွစွာ အားပေးသည်။ နိုင်ငံ အတွင်း  ပေါများလှသော ရေအရင်းအမြစ်များနှင့် တောင်ကုန်း ထူထပ်သော မြေပြင် အနေအထားတို့ကြောင့် ရေအားလျှပ်စစ် စွမ်းအင်များကို များပြားစွာ ထုတ်ယူနိုင်ပြီး နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ရောင်းချနိုင်သည်။

နိုင်ငံအတွင်းတွင်မူ စီးပွားရေးသည် အဓိကအားဖြင့် အသေစား လုပ်ငန်းများသာ ဖြစ်သည်။ ဒေသတွင်း ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး အများစုမှာ ဈေးများနှင့် ကျေးလက်ဒေသများတွင် ကျေးရွာရှိ ဈေးဆိုင်ငယ်ကလေးများတွင်သာ လုပ်ကိုင်လေ့ ရှိကြသည်။ ကုန်သွယ်ရေး၏ သိသာထင်ရှားသော အစိတ်အပိုင်းမှာ စည်းကြပ်မှု မရှိပေ။ ဝေးလံခေါင်းပါးသော ကျေးရွာငယ်များတွင် နေ့စဉ်သုံး ပစ္စည်းများပင် ရရှိရန် ခက်ခဲလေ့ ရှိသည်။ အိမ်ထောင်စု အများစုမှာ စားသောက်စရာနှင့် ပတ်သက်၍ မိမိဘာသာ လုံလောက်ပြည့်စုံအောင် ဖန်တီးနိုင်ကြသည်။ မြို့ပြ နှင့် ကျေးလက် စီးပွားရေးတွင် ထင်ရှားသော ကွဲပြားခြားနားမှု ရှိသည်။

အဓိက ပို့ကုန်မှာ သံမဟုတ်သော သတ္တုနှင့် သတ္တုတွင်းထွက်များ၊ သိုးမွှေးပစ္စည်းများ နှင့် အခြားသော စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ပစ္စည်းများ၊ လျှပ်စစ် စွမ်းအင် နှင့် အခြားသော အင်ဂျင်နီယာဆိုင်ရာ ကုန်ပစ္စည်းများ ဖြစ်သည်။ တင်သွင်းကုန်များတွင် ဓာတ်ဆီနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့၊ သံသတ္တုများ၊ ဓာတုပစ္စည်းများ၊ စက်ကိရိယာများ၊ သစ် နှင့် စာရွက်များ၊ အချို့သော စားသောက်ကုန် နှင့် ဆောက်လုပ်ရေး ပစ္စည်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်း၏ အဓိက ကုန်သွယ်ဖက် နိုင်ငံများမှာ ဂျာမနီ၊ ရုရှား၊ ကာဇက်စတန်  နှင့် ဥဇဘက်ကစ္စတန် တို့ ဖြစ်ကြသည်။

နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် သတင်းအချက်အလက်ဆိုင်ရာ နည်းပညာ ဖွံ့ဖြိုးမှုကို ညွှန်ပြသော ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး ဖိုရမ်၏ ကွန်ယက် အသင့်ဖြစ်မှု ညွှန်းကိန်းတွင် ကာဂျစ် သမ္မတ နိုင်ငံ၏ ဆက်သွယ်ရေး အခြေခံ အဆောက်အအုံသည် အလယ်အာရှတွင် နောက်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် တကမ္ဘာလုံး အဆင့် ၁၁၄ ရရှိပြီး ၂၀၁၃ ခု ညွှန်းကိန်းမှ ပြောင်းလဲမှု မရှိပေ။

==လူဦးရေပျံ့နှံ့နေထိုင်ပုံ==
[[File:Pyramide Kirghizistan.PNG|thumb|350px|ကာဂျစ္စတန်၏ အသက်အပိုင်းအခြား ကွဲပြားမှုကို ပြသော လူဦးရေ ပိရိမစ်]]

ကာဂျစ္စတန်၏ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၃ ခုနှစ် တွင် ၅.၆  သန်းမျှ ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။&lt;ref name=census&gt;{{cite web| url=http://www.stat.kg/stat.files/din.files/census/5010003.pdf| title=Ethnic composition of the population in Kyrgyzstan 1999–2014| publisher=National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic| accessdate=14 April 2014| language=ru| archivedate=13 November 2013| archiveurl=https://web.archive.org/web/20131113151445/http://www.stat.kg/stat.files/din.files/census/5010003.pdf}}&lt;/ref&gt;၎င်းတို့ထဲတွင် ၃၄.၄% မှာ အသက် ၁၅ နှစ်အောက် ဖြစ်ပြီး ၆.၂% မှာ အသက် ၆၅ နှစ် အထက် ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံသည် ကျေးလက်နေ လူဦးရေ အများစု ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ၏ ၃ ပုံ ၁ ပုံသာ မြို့ပြတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ပျမ်းမျှ လူဦးရေ သိပ်သည်းမှုမှာ ၁ စတုရန်း ကီလိုမီတာလျှင် ၂၅ ယောက် ဖြစ်သည်။

===လူမျိုးကွဲများ===
နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံး လူမျိုးစုမှာ တာ့ခ် အနွယ်ဝင်များဖြစ်သော ကာဂျစ်လူမျိုးများ ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၃ ခုနှစ် ခန့်မှန်း ချက်အရ လူဦးရေ၏ ၇၂% မျှ ရှိသည်။ အခြား လူမျိုးစုများမှာ မြောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသော ရုရှားလူမျိုး (၉.၀%) နှင့် တောင်ဘက်တွင် နေထိုင်ကြသော ဥဇဘက် လူမျိုး(၁၄.၅%) များ ဖြစ်ကြသည်။ လူနည်းသော်လည်း သိသာထင်ရှားသော လူမျိုးစုများမှာ ဒန်ဂန် (၁.၉%)၊ ဝီဂါ (၁.၁%)၊ တာဂျစ် (၁.၁%)၊ ကာဇက် (၁.၁%) နှင့် ယူကရိန်း (၀.၅%) နှင့် အခြားသော လူမျိုးစုငယ်များ (၁.၇%) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ နိုင်ငံအတွင်းတွင် နေထိုင်သော လူမျိုးစုပေါင်း ၈၀ ကျော် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rferl.org/content/10_Things_You_Need_To_Know_About_The_Ethnic_Unrest_In_Kyrgyzstan/2071323.html |title=10 Things You Need To Know About The Ethnic Unrest In Kyrgyzstan |publisher=RFERL |date=14 June 2010}}&lt;/ref&gt;


ကာဂျစ်လူမျိုးများမှာ သမိုင်းကြောင်းအရ ရံဖန်ရံခါ လှည့်လည်သွားလာ နေထိုင်သော တိရစ္ဆာန် ကျောင်း သူများဖြစ်ပြီး ယတ် ဟုခေါ်သော တဲဝိုင်းငယ်များဖြင့် နေထိုင်ကြကာ သိုးများ၊ မြင်းများ နှင့် [[စာမရီ]] များကို ထိန်းကျောင်း မွေးမြူလေ့ ရှိကြသည်။ ထိုသို့ လှည့်လည်သွားလာသော ထုံးစံမှာ ရာသီဥတုအလိုက်ဖြစ်ပြီး နွေရာသီတွင် တိရစ္ဆာန် မွေးမြူ ထိန်းကျောင်းသော မိသားစုများသည် တောင်ကုန်းမြင့်ပေါ်ရှိ စားကျက်များသို့ ပြန်သွားလေ့ ရှိကြသည်။ တစ်နေရာတည်းတွင် ထိုင်၍ အလုပ်လုပ်သော ဥဇဘက် နှင့် တာဂျစ် များမှာမူ ဖာဂါးနားတောင်ကြားရှိ မြေနိမ့်ဒေသ ဆည်မြောင်းဖောက်ထားသော နေရာတွင် ယာခင်းများ ရှိကြသည်။&lt;ref&gt;&quot;[http://countrystudies.us/kyrgyzstan/13.htm Kyrgyzstan – population]&quot;. [[Library of Congress Country Studies]]. {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;

ကာဂျစ္စတန်သည် လွတ်လပ်ရေး ရပြီးသည့် အချိန်မှစ၍ လူမျိုးစု များ၏ ရာခိုင်နှုန်း အနည်းအများမှာ သိသာစွာ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.irinnews.org/report.aspx?reportid=28550 |title=KYRGYZSTAN: Focus on post-Akayev Russian exodus |publisher=[[IRIN]] Asia |date=19 April 2005}}&lt;/ref&gt; ကာဂျစ်လူမျိုးများ၏ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ၁၉၇၉ ခုနှစ် တွင် ၅၀% ခန့်သာ ရှိရာမှ ၁၉၇၉တွင် ၇၀% အထိ မြင့်တက်လာခဲ့ကာ ဥရောပ လူမျိုးစုများ ဖြစ်ကြသော ရုရှား၊ ယူကရိန်း နှင့် ဂျာမန် လူမျိုးများ အပါအဝင် တာတာ လူမျိုးများမှာ ၃၅% မှ ၁၀ % အထိ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။&lt;ref name=census /&gt; ရုရှားလူမျိုး ရာခိုင်နှုန်းမှာ ၁၉၇၀တွင် ၂၉.၂ % မျှ ရှိရာမှ ၁၉၈၉ တွင်၂၁.၅% အထိ ကျဆင်း သွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/?id=YLeAxHLmgR8C&amp;pg=PA15 |title=Migrant resettlement in the Russian federation: reconstructing 'homes' and 'homelands' |author=Flynn, Moya |year=1994 |page=15 |isbn=1-84331-117-8}}&lt;/ref&gt; ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ၁၀၁,၀၀၀ ဦးရှိသော များပြားသော ဂျာမန်လူမျိုးများမှာ ဂျာမနီသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book|author=Kokaisl, Petr and Kokaislova, Pavla |title=The Kyrgyz – Children of Manas. Кыргыздар – Манастын балдары|url=https://books.google.com/books?id=XRXVbGwPgqIC&amp;pg=PA132|year=2009|publisher=NOSTALGIE Praha|isbn=978-80-254-6365-9|page=132}}&lt;/ref&gt; ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင် လူဦးရေ ၆၀၀,၀၀၀ မျှ နိုင်ငံခြားသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ပြီး အမျာစုမှာ လူနည်းစုလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ &lt;ref name=&quot;conflict&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
'''ကာဂျစ္စတန်၏ လူမျိုးစု အလိုက် လူဦးရေစာရင်း ၁၉၂၆-၂၀၁၄'''
|- style=&quot;background:#e0e0e0;&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; | လူမျိုးစု&lt;br /&gt;group
! colspan=&quot;2&quot; | ၁၉၂၆ လူဦးရေစာရင်း&lt;sup&gt;၁&lt;/sup&gt;
! colspan=&quot;2&quot; | ၁၉၅၉ လူဦးရေစာရင်း&lt;sup&gt;၃&lt;/sup&gt;
! colspan=&quot;2&quot; | ၁၉၈၉ လူဦးရေစာရင်း&lt;sup&gt;၆&lt;/sup&gt;
! colspan=&quot;2&quot; | ၁၉၉၉ လူဦးရေစာရင်း&lt;sup&gt;၇&lt;/sup&gt;
! colspan=&quot;2&quot; | ၂၀၁၄ လူဦးရေစာရင်း&lt;sup&gt;၇&lt;/sup&gt;
|- style=&quot;background:#e0e0e0;&quot;
! လူဦးရေ
! %
! လူဦးရေ
! %
! လူဦးရေ
! %
! လူဦးရေ
! %
! လူဦးရေ
! %
|-
| ကာဂျစ်
| style=&quot;text-align:right;&quot;| ၆၆၁,၁၇၁
| style=&quot;text-align:right;&quot;| ၆၆.၆
| style=&quot;text-align:right;&quot;| ၈၃၆,၈၃၁
| style=&quot;text-align:right;&quot;| ၄၀.၅
| style=&quot;text-align:right;&quot;| ၂,၂၂၉,၆၆၃
| style=&quot;text-align:right;&quot;| ၅၂.၄
| style=&quot;text-align:right;&quot;| ၃,၁၂၈,၁၄၇
| style=&quot;text-align:right;&quot;| ၆၄.၉
| style=&quot;text-align:right;&quot;| ၄,၁၉၃,၈၅၀
| style=&quot;text-align:right;&quot;| ၇၂.၆
|-
| ဥဇဘက်
| style=&quot;text-align:right;&quot;| ၁၁၀,၄၆၃
| style=&quot;text-align:right;&quot;| ၁၁.၁
| style=&quot;text-align:right;&quot;| ၂၁၈,၆၄၀
| style=&quot;text-align:right;&quot;| ၁၀.၆
| style=&quot;text-align:right;&quot;| ၅၅၀,၀၉၆
| style=&quot;text-align:right;&quot;| ၁၂.၉
| style=&quot;text-align:right;&quot;| ၆၆၄,၉၅၀
| style=&quot;text-align:right;&quot;| ၁၃.၈
| style=&quot;text-align:right;&quot;| ၈၃၆,၀၆၅
| style=&quot;text-align:right;&quot;| ၁၄.၄
|-
| ရုရှား
| style=&quot;text-align:right;&quot;| ၁၁၆,၄၃၆
| style=&quot;text-align:right;&quot;| ၁၁.၇
| style=&quot;text-align:right;&quot;| ၆၂၃,၅၆၂
| style=&quot;text-align:right;&quot;| ၃၀.၂
| style=&quot;text-align:right;&quot;| ၉၁၆,,၅၅၈
| style=&quot;text-align:right;&quot;| ၂၁.၅
| style=&quot;text-align:right;&quot;| ၆၀၃,၂၀၁
| style=&quot;text-align:right;&quot;| ၁၂.၅
| style=&quot;text-align:right;&quot;| ၃၆၉,၉၃၉
| style=&quot;text-align:right;&quot;| ၆.၄
|-
| colspan=&quot;19&quot; | &lt;small&gt;&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; Source: [http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_26.php]. &lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; Source: [http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_59.php]. &lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; Source: [http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php]. &lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt; Source: [http://www.stat.kg/stat.files/din.files/census/5010003.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131113151445/http://www.stat.kg/stat.files/din.files/census/5010003.pdf |date=13 November 2013 }}. &lt;/small&gt;
|}

===ဘာသာစကားများ===
အလယ်အာရှတွင် ရှိသော ယခင် ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စု၏ သမ္မတနိုင်ငံများတွင် ရုရှား ဘာသာစကားကို ရုံးသုံးဘာသာ စကား အဖြစ် အသုံးပြုသော နိုင်ငံ ၂ ခုသာ ရှိပြီး ၎င်းတို့မှာ ကာဂျစ္စတန် နှင့် ကာဇက်စတန် နိုင်ငံတို့ ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင်မှ ကာဂျစ်ဘာသာ စကားကို ရုံးသုံးဘာသာ စကား အဖြစ် ထပ်မံပြဋ္ဌာန်းပြီး ရုံးသုံးဘာသာစကား ၂ခု သုံးသော နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ကာဂျစ်ဘာသာစကားသည် တာ့ခ် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်ပြီး ကစ်ပ်ချက် ဘာသာစကားခွဲ ဖြစ်ကာ ကာဇက်ဘာသာစကား၊ ကာရာကယ်လ်ပက် ဘာသာစကား၊ နိုဂေးတာတာ ဘာသာစကားတို့နှင့် နီးစပ်စွာ ဆင်တူသည်။ ၂၀ ရာစု အထိ အာရပ် အက္ခရာကို သုံး၍ ရေးသားပြီး လက်တင် အက္ခရာများကို ၁၉၂၈ တွင် စတင် မိတ်ဆက် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ထို့နောက် မကြာမီတွင် ဆိုင်ရေးလစ် အက္ခရာဖြင့် အစားထိုး အသုံးပြုခဲ့သည်။

၂၀၀၉ ခုနှစ် လူဦးရေ စာရင်းအရ&lt;ref&gt;{{cite web|title=Перепись населения и жилищного фонда Кыргызской Республики (Population and Housing Census of the Kyrgyz Republic), 2009|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/node/23|publisher=NSC of Kyrgyzstan|accessdate=9 October 2012|archivedate=21 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130121143551/http://212.42.101.100:8088/nacstat/node/23}}&lt;/ref&gt; လူဦးရေ ၄.၁ သန်းသည် ကာဂျစ်ဘာသာစကားကို မိခင် ဘာသာစကား သို့မဟုတ် ဒုတိယ ဘာသာစကား အဖြစ် အသုံးပြုကြပြီး ၂.၅ သန်းမှာ ရုရှားဘာသာစကားကို မိခင် ဘာသာစကား သို့ မဟုတ် ဒုတိယ ဘာသာစကား အဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ ဥဇဘက်မှာ ဒုတိယ အများဆုံး ပြောဆိုကြသော ဒေသသုံး စကား ဖြစ်ပြီး ရုရှား ဘာသာစကားမှာ နောက်မှလိုက်သည်။ ရုရှားသည် ဒုတိယ ဘာသာစကား အဖြစ် ဒုတိယမြောက် ပြောဆိုကြသော ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး ကာဂျစ်၊ ဥဇဘက် နှင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာတို့က နောက်မှ လိုက်သည်။

စီးပွားရေး နှင့် နိုင်ငံရေး ကိစ္စ အများစုကို ရုရှား ဘာသာစကားကို အသုံးပြု၍ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ လတ်တလော တိုင်အောင်ပင် ကာဂျစ် ဘာသာစကားသည် အိမ်တွင်သာ သုံးသော ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး အစည်းအဝေးများ နှင့် အခြား  အခမ်းအနား များတွင် အသုံးပြုမှု ရှားပါးသည်။ သို့သော်လည်း လက်ရှိ လွှတ်တော် အစည်းအဝေးများကို ကာဂျစ်ဘာသာစကား ဖြင့် ကျင်းပပြီး ကာဂျစ်ဘာသာစကား မပြောသူများ အဖို့ ချက်ချင်း ဘာသာပြန်ပေးခြင်းမျိုး ရှိသည်။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ဘာသာစကားအမည်                !! မိခင်ဘာသာအဖြစ် ပြောဆိုသူ !! ဒုတိယ ဘာသာအဖြစ် ပြောဆိုသူ !! စုစုပေါင်း ပြောဆိုသူ
|-
| ကာဂျစ်   ||       ၃,၈၃၀,၅၅၆ ||                  ၂၇၁,၁၈၇ ||     ၄,၁၂၁,၇၄၃
|-
| ရုရှား ||         ၄၈၂,၂၄၃ ||                ၂,၁၁၀၉,၃၉၃ ||      ၂,၅၉၁,၆၃၆
|-
| ဥဇဘက်    ||         ၇၇၂,၅၆၁ ||                   ၉၇,၇၅၃ ||        ၈၇၀,၃၁၄
|-
| အင်္ဂလိပ် ||                 ||                   ၂၈,၄၁၆ ||         ၂၈,၄၁၆
|-
| ပြင်သစ် ||                 ||                      ၆၄၁||            ၆၄၁
|-
| ဂျာမန်   ||                 ||                       ၁၀||             ၁၀
|-
| အခြား ||         ၂၇၇,၄၃၃ ||                   ၃၁,၄၁၁ ||
|}

===လူဦးရေ အများဆုံး ဒေသများ===
{{ကာဂျစ္စတန်ရှိ အကြီးဆုံးမြို့များ}}
{{clear}}

===ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများ===
[[File:Karakol-Dungan-Mosque-Exterior-1.jpg|thumb|ကာရာကောလ်ရှိ ဒန်ဂန်ဗလီ]]
ကာဂျစ္စတန်တွင် လူအများဆုံး ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာမှာ အစ္စလာမ်ဘာသာ ဖြစ်သည်။ ၈၀% သော လူဦးရေမှာ မွတ်စလင်များ ဖြစ်ကြပြီး ၁၇% မှာ ရုရှားရှေးရိုး ခရစ်ယာန်ဘာသာ ကို ကိုးကွယ်ကြကာ ၃% မှာ အခြား ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2001/5598.htm |title=Kyrgyzstan |publisher=State.gov |accessdate=17 April 2010}}&lt;/ref&gt;  ၂၀၀၉ ခုနှစ် ပြူး သုတေသန ဌာန၏ လေ့လာချက်အရ မွတ်စလင် ရာခိုင်နှုန်း ပိုများပြီး ကာဂျစ္စတန် လူဦးရေ၏ ၈၆.၃% သည် အစ္စလာမ်ဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြသည်။&lt;ref&gt;[http://pewforum.org/uploadedfiles/Topics/Demographics/Muslimpopulation.pdf MAPPING THE GLOBAL MUSLIM POPULATION] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110519092435/http://pewforum.org/uploadedfiles/Topics/Demographics/Muslimpopulation.pdf |date=19 May 2011 }}. A Report on the Size and Distribution of the World’s Muslim Population. [[Pew Research Center]]. October 2009&lt;/ref&gt; မွတ်စလင် ၆၄% မှာ မည်သည့် ဂိုဏ်းဂဏစွဲမှ မရှိကြဘဲ ၂၃%  မှာ ဆွန်နီ မွတ်စလင်များ ဖြစ်ကြကာ ဟာနာဖီ ဂိုဏ်း၏ အတွေးအခေါ်ကို ကျင့်သုံးကြသည်။&lt;ref&gt;Pew Forum on Religious &amp; Public life. 9 August 2012. Retrieved 29 October 2013.&lt;/ref&gt; အမာဒိယ မွတ်စလင် အချို့ရှိသော်လည်း နိုင်ငံမှ အသိအမှတ် မပြုပေ။&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.rferl.org/content/kyrgyz_officials_reject_muslim_sect/24438562.html | title=Kyrgyz Officials Reject Muslim Sect | accessdate=6 June 2014 | date=6 January 2012 | publisher=RFE/RL | archivedate=7 January 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120107033357/http://www.rferl.org/content/kyrgyz_officials_reject_muslim_sect/24438562.html }}&lt;/ref&gt;

ဆိုဗီယက်ခေတ်ကာလက နိုင်ငံတော် အနေနှင့် ဘာသာမဲ့ခြင်းကို အားပေးခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ် ကာဇက်စတန်တွင် နိုင်ငံရေးတွင် ဘာသာရေး ဆက်နွယ်မှု မရှိသော လောကီသီးသန့်ဝါဒကို ကျင့်သုံးသော်လည်း အစ္စလာမ်ဘာသာ အနေနှင့် နိုင်ငံရေးတွင် လွှမ်းမိုးမှု ရှိလာသည်ကို တွေ့ရသည်။&lt;ref name=isn&gt;{{cite web|url=http://www.isn.ethz.ch/news/sw/details.cfm?ID=18147 |title=ISN Security Watch – Islam exerts growing influence on Kyrgyz politics |publisher=Isn.ethz.ch |accessdate=2 May 2010}}&lt;/ref&gt; ဥပမာ အနေနှင့် ပြရမည် ဆိုလျှင် အစိုးရအရာရှိ များကို အခွန်အခမဲ့ အစီအစဉ်ဖြင့် ဟာ့ဂျ် သွားရန် အတွက် ကြိုးပမ်းမှုများ ရှိသည်။

ကာဂျစ္စတန်တွင် အစ္စလာမ်ဘာသာ ကိုးကွယ်မှုမှာ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု နောက်ခံတွင်သာ အခြေခံပြီး အများစုမှာ နေ့စဉ် ကျင့်သုံးခြင်း မပြုကြပေ။ သို့သော် လူသိများ ထင်ရှားသူများက ဘာသာရေး တန်ဖိုးများကို ပြန်လည်ကျင့်သုံးရန် ထောက်ခံ ပြောဆိုလာကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အစိုးရမှ ခန့်အပ်ထားသော လူ့အခွင့်အရေး ထောက်ခံသူ တာဆန်ဘေး ဘာကာ-အူလူးက &quot;အခုလို လွတ်လပ်လာတဲ့ အချိန်အခါမှာ ကာဂျစ္စတန် တစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘူး။ တခြားသော ကွန်မြူနစ်လွန် သမ္မတ နိုင်ငံတွေမှာ ဘာသာရေး ကိုင်းရှိုင်းမှုတွေ ပြန်ဖြစ်လာတာ အံ့ဩစရာ ကိစ္စ မဟုတ်ပါဘူး။ ဈေးကွက်ကို အခြေခံတဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်း တစ်ခုကို လူမှုကျင့်ဝတ်တွေ မပါပဲ တည်ထောင်ရတယ် ဆိုတာ လူမဆန်တဲ့ကိစ္စပါပဲ။&quot; ဟု ပြောခဲ့သည်။&lt;ref name=isn/&gt;
[[File:Bishkek church 01.jpg|thumb|left|upright|ဘိရှကက် ရှေးရိုး ခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်း]]

ထို့ပြင် ကာဂျစ္စတန် သမ္မတဟောင်း အက်စကာ ကာယက်ဗ်၏ သမီး ဘာမက် ကာယဲဗာက ၂၀၀၇ ဇူလိုင် အင်တာဗျူးတွင် အစ္စလာမ် ဘာသာသည် နိုင်ငံ အနှံ့ ပိုမို အမြစ်တွယ်လာပြီ ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ &lt;ref name=autogenerated1&gt;{{cite web |url=http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav071707a.shtml |title=EurasiaNet Civil Society – Kyrgyzstan: Time to Ponder a Federal System – Ex-President's Daughter |publisher=Eurasianet.org |date=17 July 2007 |accessdate=2 May 2010 |archivedate=6 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101106225225/http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav071707a.shtml }}&lt;/ref&gt; သူမက အလေးအနက်ထား ပြောကြားသည်မှာ ဗလီများစွာကို လတ်တလောတွင် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ကာဂျစ်တို့သည် အစ္စလာမ် ဘာသာ တရားကို ပိုမို ကိုင်းရှိုင်းလာကြသည်ဟု ဆိုသည်။ သူမက ဆက်လက်  ပြောကြားသည်မှာ &quot;သိပ်တော့ မဆိုးပါဘူး။ ဒါကြောင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းက ပိုပြီး လူသားဆန်လာတယ်။ သန့်ရှင်းလာတယ်။&quot; ဟူ၍ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=autogenerated1/&gt; ယခုအခါတွင် ခေတ်သစ် ဆူဖီဂိုဏ်း တစ်ခု ပေါ်ထွက်လာပြီး ၎င်းတို့၏ ကျင့်သုံးမှုမှာ ကွဲပြားခြားနားသော အစ္စလာမ် ပုံစံ တစ်မျိုး ဖြစ်ပြီး ရှေးရိုးအစ္စလာမ် ဘာသာနှင့် မတူပေ။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.everyculture.com/Russia-Eurasia-China/Kyrgyz-Religion-and-Expressive-Culture.html |title=Religion and expressive culture – Kyrgyz |publisher=Everyculture.com |accessdate=2 May 2010}}&lt;/ref&gt;

[[File:Mosque under construction in Kyrgyzstan.jpg|thumb|right|ကာဂျစ္စတန်တွင် တည်ဆောက်ဆဲ ဗလီတစ်ခု]]

ကာဂျစ္စတန်တွင် ကိုးကွယ်ကြသော အခြားဘာသာ တရားများတွင် ရုရှား ရှေးရိုး ပုံစံ နှင့် ယူကရိန်း ရှေးရိုးပုံစံ ခရစ်ယာန် ဘာသာများ ပါဝင်ကြပြီး အဓိက အားဖြင့် ရုရှားလူမျိုးများ နှင့် ယူကရိန်းလူမျိုးများမှ ကိုးကွယ်ကြသည်။ ဂျာမန် လူနည်းစုမှာလည်း ခရစ်ယာန်များ ဖြစ်ကြပြီး လူသီယန်၊ တဖန်နှစ်ခြင်း နှင့် ရိုမန်ကက်သလစ် တို့ ဖြစ်ကြကာ ခန့်မှန်းခြေ အားဖြင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်သူ ၆၀၀ ခန့် ရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.zenit.org/article-28637?l=spanish |title=Kirguistán la Iglesia renace con 600 católicos |publisher=ZENIT |date=2 October 2008 |accessdate=28 October 2015 |archivedate=7 October 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081007173444/http://www.zenit.org/article-28637?l=spanish }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://asia.msu.edu/centralasia/Kyrgyzstan/religion.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070702212941/http://asia.msu.edu/centralasia/Kyrgyzstan/religion.html|archivedate=2 July 2007|title=Religion in Kyrgyzstan|publisher=Asia.msu.edu|date=4 March 2010|accessdate=2 May 2010}}&lt;/ref&gt;

တျံတြစ် အယူဝါဒ များလည်း ကျန်ရှိနေသကဲ့သို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လွှမ်းမိုးမှု များလည်း ရှိသည်။ မြင့်မြတ်သော သစ်ပင်ပေါ်တွင် အလံများ ချည်နှောင်ခြင်းကို ထိုသို့သော အယူဝါဒများမှ လာသည်ဟု ဆိုကြသော်လည်း အချို့က ဆူဖီ အစ္စလာမ် ဘာသာ၏ ထုံးတမ်းစဉ်လာဟု ဆိုကြပြန်သည်။&lt;ref&gt;''[[Shaikh]] Muhammad Bin Jamil Zeno'', [[Muhammad Bin Jamil Zeno]], 2006, pg. 264&lt;/ref&gt; ဘူခေးရီးယန်းဂျူး လူမျိုး အနည်းငယ်မျှ ကာဂျစ္စတန်တွင် နေထိုင်ကြသော်လည်း ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စု ပြိုကွဲသည့် အခါတွင် အများစုမှာ အခြားနိုင်ငံများ အထူးသဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နှင့် အစ္စရေး သို့ ထွက်ပြေးသွားကြသည်။ ထို့ပြင် အက်ရှ်ကီနာဇီးဂျူးလူမျိုး လူနည်းစု ရှိသော်လည်း ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် အတွင်း အရှေ့ဥရောပ နိုင်ငံများသို့ ထွက်ပြေး သွားခဲ့ကြသည်။

၂၀၀၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၆ ရက်တွင် ကာဂျစ္စတန် လွှတ်တော်မှ ဥပဒေတစ်ခုကို တညီတညွတ်တည်း အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ထိုဥပဒေအရ ဘာသာတရားကို အသိအမှတ် ပြုရန် အနည်းဆုံး ကိုးကွယ်ယုံကြည်သူ ဦးရေ ကို ၁၀ ဦး မှ ၂၀၀ ဦးသို့ တိုးမြှင့်ခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် ဘာသာကူးပြောင်းရန် အတင်းအကြပ် ကြိုးစားခြင်းကို ဥပဒေမဲ့ လုပ်ရပ်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ကျောင်းများတွင် ဘာသာရေး ဆောင်ရွက်မှုများကို တားမြစ်ခဲ့ကာ မှတ်ပုံတင်မထားသော အဖွဲ့အစည်းများ၏ လှုပ်ရှားမှုများကိုလည်း တားမြစ်ခဲ့သည်။ သမ္မတ ကူးရ်မန်ဘတ် ဘာကီးယက်ဗ်မှ ထိုဥပဒေကို ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၂ ရက်တွင် အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.eurasianet.org/departments/insightb/articles/eav011609c.shtml |title=Human Rights Activists Condemn New Religion Law |publisher=Eurasianet.org |date=16 January 2009 |accessdate=2 May 2010 |archivedate=29 April 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090429065320/http://eurasianet.org/departments/insightb/articles/eav011609c.shtml }}&lt;/ref&gt;

[[File:Kyrgyz Musicians in Karakol.jpg|thumb|ဂီတသမားများ ကာဂျစ္စတန် ရိုးရာဂီတကို တီးမှုတ်နေစဉ်]]

==ယဉ်ကျေးမှု==
===ထုံးတမ်းစဉ်လာ===
ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံတွင် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့၌ နှစ်သစ်ကူးပွဲကို ဆင်နွှဲလေ့ ရှိသကဲ့သို့ ကာဂျစ္စတန်သည် နွေဦးရာသီ အစ တစ်ရက်နေ့တွင် နောင်းရပ်ဇ်ခေါ် ရိုးရာ နှစ်သစ်ကူးပွဲကို ကျင်းပကြသည်။ နွေရာသီ အားလပ်ရက်တွင် စားသောက်ပွဲကြီးများ နှင့် အူလက် တာတစ်ခေါ် မြင်းစီးကစားပွဲ ပွဲတော်များကိုလည်း ကျင်းပလေ့ ရှိကြသည်။

တရားမဝင်သော်လည်း ယခုထက်တိုင် ပြုလုပ်နေကြသော ထုံးတမ်းစဉ်လာ တစ်ခုမှာ သတို့သမီးကို အလိုမတူဘဲ ခိုးယူပေါင်းသင်းခြင်း ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.pbs.org/frontlineworld/stories/kyrgyzstan/thestory.html | title = Synopsis of ''&quot;The Kidnapped Bride&quot;'' | first = Petr | last = Lom| date = March 2004 | publisher = Frontline/World}}&lt;/ref&gt;

သတို့သမီးကို အလိုမတူပဲ ခိုးယူပေါင်းသင်းခြင်းမှာ ထုံးတမ်းစဉ်လာ ဟုတ်မဟုတ် မှာမူ အငြင်းပွားဖွယ် ဖြစ်သည်။ ဇဝေဇဝါ ဖြစ်စရာ အချက်တစ်ချက်မှာ မိဘမှပေးစားခြင်းမှာ ထုံးတမ်းစဉ်လာဖြစ်ပြီး မိဘပေးစားမည့်သူကို မယူချင်၍ မိန်းကလေးမှ စိတ်ပါစွာ ခိုးရာလိုက်ခြင်းဖြင့် ခိုးယူပေါင်းသင်းခြင်းမှာ ထုံးတမ်းစဉ်လာ ဖြစ်လာသည့် ပမာပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;[http://pantheon.hrw.org/reports/2006/kyrgyzstan0906/ &quot;Reconciled to Violence: State Failure to Stop Domestic Abuse and Abduction of Women in Kyrgyzstan&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304105108/http://pantheon.hrw.org/reports/2006/kyrgyzstan0906/ |date=4 March 2016 }}. ''Human Rights Watch Report''. September 2006, Vol. 18, No.9.&lt;/ref&gt;

===အလံ===
ရောင်ခြည်တန်း အခု ၄၀ ဖြာထွက်နေသော နေလုံး ပုံမှာ ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စု တိုးတက်ထွန်းကားစဉ်က ရုရှားတို့ ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်ခြင်း မပြုမီ ကာဂျစ်  ယဉ်ကျေးမှု တစ်ခုလုံးကို ပေါင်းစပ်ဖြစ်ပေါ်စေသော လူမျိုးစု ၄၀ ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ နေလုံးအတွင်းမှ မျဉ်းကြောင်းများမှာ ယတ် တဲအိမ်ငယ်၏ ခေါင် ကို ဖော်ပြပြီး ကာဂျစ်ဗိသုကာပညာ တွင်လည်း အသုံးပြုလေ့ ရှိကြသည်။ အနီရောင်မှာ ကာဂျစ္စတန်၏ ငြိမ်းချမ်းရေး နှင့် ပွင့်လင်းမြင်သာမှုကို ကိုယ်စားပြုသည်။
[[File:Ishenbek and Berkut scout for prey. (3968888530).jpg|thumb|လင်းယုန်ငှက်ဖြင့် အမဲလိုက်နေပုံ]]

===မြင်းစီးခြင်း===
ရိုးရာ အမျိုးသား အားကစားနည်းများက ကာဂျစ်ယဉ်ကျေးမှုတွင် မြင်းစီးခြင်း က မည်မျှ အရေးပါသည်ကို ထင်ဟပ်ပြနေသည်။

အလယ်အာရှတွင် အလွန်လူကြိုက်များသော ကစားနည်း တစ်မျိုးမှာ အူလက် တာတစ်ရှ်ဟု ခေါ်သော အသင်းလိုက် ကစားနည်း တစ်မျိုး ဖြစ်ပြီး ပိုလို နှင့် ရပ်ဂ်ဘီ ကစားနည်းတို့ ပေါင်းစပ်ထားသည်နှင့် ဆင်တူသည်။ ထိုကစားနည်းတွင် မြင်းစီး အသင်း နှစ်သင်း ခေါင်းမပါသော ဆိတ်သေကို လုယူကြပြီး ပြိုင်ဘက်၏ ဂိုးစည်းနောက် သို့မဟုတ် ပြိုင်ဘက်၏ ဂိုးအတွင်းသို့ ဝင်အောင် သွင်းရခြင်း ဖြစ်သည်။ မြေကြီးပေါ်တွင် စက်ဝိုင်းပုံ စည်းမျဉ်းတားပြီး ကစားသည့် ကစားနည်း ဖြစ်သည်။

အခြား မြင်းစီးယှဉ်ပြိုင်ရသော ကစားနည်းများတွင် အောက်ပါကစားနည်းတို့ ပါဝင်သည်။

* &quot;အက် ချာဘစ်&quot; ခရီးရှည် မြင်းစီးပြိုင်ပွဲ၊ တစ်ခါတရံ အကွာအဝေး ၅၀ ကီလိုမီတာ ကျော်သည်။
* &quot;ဂျမ်ဘီ အက်တ်မိုင်&quot; တိုင်တစ်တိုင်တွင် ဂျမ်ဘီဟုခေါ်သည့် တန်ဖိုးကြီးသည့် သတ္တု ဘားတန်းတစ်ခုကို အရစ်ဖော် ချိတ်ဆွဲထားပြီး ပြိုင်ပွဲဝင်များက ထိုအရစ်ကို မြင်းကဆုန်ပေါက်စီးရင်း ပစ်ခတ်ရသည်။
* &quot;ကစ်ဇ် ကူးမိုင်&quot; အမျိုးသမီးမှ မြင်းကို ကဆုန်စိုင်း ထွက်ပြေးစဉ် အမျိုးသားမှ အမျိုးသမီးထံမှ အနမ်းကို ရရန် လိုက်ဖမ်းရသည်။ အကယ်၍ ထိုသို့ လိုက်ဖမ်းခြင်း မအောင်မြင်ပါက အမျိုးသမီးမှ အမျိုးသားကို တဖန် လိုက်ဖမ်းပြီး ကမ်ချိခေါ် မြင်းရိုက်သည့် ကျာပွတ်ဖြင့် လိုက်ရိုက်သည်။
* &quot;အူးဒါရစ်ရှ်&quot; ပြိုင်ဖက်နှစ်ဦး မြင်းပေါ်မှ သတ်ပုတ်ကြပြီး တခြား တဖက်သားကို မြင်းပေါ်မှ ပြုတ်ကျရန် ကြိုးပမ်းရသည်။
* &quot;တျင်း အမ်မိုင်&quot; မြင်းကို အမြန်ဆုံး ကဆုန်စိုင်း ပြေးနေစဉ် မြေကြီးပေါ်မှ ဒင်္ဂါးပြားကို ကောက်ရန် ကြိုးစားရသည်။
[[File:Issyk-Kulmeer.jpg|thumb|right|အစ်ဆီကူး ကန်၏ တောင်ဘက် ကမ်းခြေ]]

===အများပြည်သူ ရုံးပိတ်ရက်များ===
ကာဂျစ္စတန်ရှိ အများပြည်သူဆိုင်ရာ ရုံးပိတ်ရက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
* ဇန်နဝါရီ ၁ ရက် - နှစ်သစ်ကူးနေ့
* ဇန်နဝါရီ ၇ ၇က် - ရှေးရိုး ခရစ္စမတ်နေ့
* ဖေဖော်ဝါရီ ၂၃ ရက် - အဖနိုင်ငံ ကာကွယ်သူတို့၏ အနေ့
* မတ်လ ၈ ရက် - အမျိုးသမီးများနေ့
* မတ်လ ၂၁ ရက် - နောင်းရပ်ဇ် ပါရှန်းနှစ်သစ်ကူးနေ့ - နွေဦးပွဲတော်
* မတ်လ ၂၄ ရက် - အမျိုးသား တော်လှန်ရေးနေ့
* မေလ ၁ ရက် - အမျိုးသားနေ့
* မေလ ၅ ရက် - ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနေ့
* မေလ ၈ ရက် - အောက်မေ့ဖွယ်နေ့
* မေလ ၉ ရက် - အောင်ပွဲနေ့ (ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အဆုံးသတ်ခြင်း)
* ဩဂုတ် ၃၁ ရက် - လွတ်လပ်ရေးနေ့
* နိုဝင်ဘာ ၇ ရက် - မဟာ အောက်တိုဘာ ဆိုရှယ်လစ် တော်လှန်ရေးနေ့
[[File:Yssykkoel-lake.jpg|thumb|အစ်ဆီကူးကန်]]
အခြား မွတ်စလင် ရုံးပိတ်ရက် နှစ်ရက်ဖြစ်သော အိုရိုဇို အစ် နှင့် ကာမန် အစ် တို့မှာ လ ပြက္ခဒိန်ပေါ်တွင် မူတည်၍ အလုပ်လုပ်သည်။

===ခရီးသွားလုပ်ငန်း===
ကာဂျစ္စတန်ရှိ ခရီးသွားတို့ အများဆုံး သွားရောက် လည်ပတ်သည့် နေရာမှာ အစ်ဆီကူး ရေကန် ဖြစ်သည်။ ရေကန်၏ မြောက်ဘက် ကမ်းပါးပေါ်တွင် ဟိုတယ်များ၊ အားလပ်ရက် အပန်းဖြေ စခန်းများ၊ တည်းခိုဆောင်များနှင့် ဘိုးဘွားရိပ်သာများ ရှိသည်။ အထင်ရှားဆုံး ကမ်းခြေ ဇုန်များမှာ ချိုလ်ပွန်အာတာ မြို့ နှင့် အနီးအနားရှိ ကာရာအွီး(ဒိုလင်ကာ)၊ ဘော့စ်တယ်ရီ နှင့် ကိုရမ်ဒီ တို့တွင် ရှိသည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ် နှင့် ၂၀၀၇ ခုနှစ်တို့တွင် ကမ်းခြေ သို့ လာရောက် လည်ပတ်သော ခရီးသွား ၁ သန်း ကျော် ရှိသည်။ သို့သော်လည်း ဒေသ အတွင်း စီးပွားရေး နှင့် နိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှုတို့ကြောင့် လတ်တလောနှစ်များ အတွင်း လာရောက်လည်ပတ်သူ ကျဆင်းလာသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Issyk-Kul: Chasing short-term profit |url=http://www.neweurasia.net/business-and-economics/issyk-kul-chasing-short-term-profit/ |publisher=New Eurasia |accessdate=3 May 2011}}&lt;/ref&gt;

တောတွင်း ခရီးသွားခြင်းနှင့် စခန်းချခြင်းတို့ကို စိတ်ဝင်စားသူများ အတွက် ဒေသတိုင်းတွင် ဆွဲဆောင်နိုင်သည့် နေရာများနှင့် စိန်ခေါ်နိုင်သည့် နေရာများ ရှိသည်။ စခန်းချ နေထိုင်ခြင်း အတွက် လူကြိုက်များသော နေရာများမှာ အော့ရှ်ဒေသ တောင်ပိုင်း နာရင်မြို့ နှင့် တိုရူဂတ် တောင်ကြားဒေသကြား နေရာ နှင့် အစ်ဆီကူးရှိ ကာရာကော မြို့ကို ဝန်းရံနေသည့် တောင်နှင့် ရေခဲမြစ်များ ရှိရာ နေရာ တို့ ဖြစ်သည်။ ဒေသခံ ခရီးသွားလမ်းညွှန်များ နှင့် အထမ်းသမားများကို ဘိရှကက် နှင့် ပြည်နယ်မြို့တော်များရှိ ခရီးသွား လုပ်ငန်း ကုမ္ပဏီများတွင် ငှားရမ်းနိုင်သည်။

စကီးစီးခြင်းမှာမူ ခရီးသွား လုပ်ငန်းအတွက် အစပျိုးသည့် အခြေအနေမှာပင် ရှိသေးသည်။ သို့သော်လည်း ဘိရှကက်မှ နာရီဝက်ခန့် သွားရသည့် နေရာတွင် ဈေးပေါပြီး ပစ္စည်းကိရိယာ အစုံအလင် ရှိသော စကီး စီးနိုင်သည့် နေရာ တစ်ခု ရှိသည်။ တိုဂုဇ် ဘူလတ် စကီး စခန်းမှာ ဘိရှကက်မှ ၂၈ မိုင် (၄၅ ကီလိုမီတာ) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ကာရာကောမြို့ အပြင်ဘက်ရှိ ကာရာကော တောင်ကြား အမျိုးသား ဥယျာဉ်တွင်လည်း စကီးစခန်း တစ်ခု ရှိသည်။

===အားကစား===
[[File:Bandy 2012. KYR - JPN.JPG|thumb|right|ကာဂျစ္စတန်နှင့် ဂျပန်တို့ ဘန်ဒီ ယှဉ်ပြိုင် ကစားစဉ်]]
ဘောလုံး ကစားနည်းသည် ကာဂျစ္စတန်တွင် လူကြိုက် အများဆုံး ကစားနည်း တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တရားဝင် အုပ်ချုပ်သော အဖွဲ့အစည်းမှာ ၁၉၉၂ ခုနှစ် ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စုမှ ခွဲထွက်ပြီးနောက် တည်ထောင်ခဲ့သော ကာဂျစ်သမ္မတနိုင်ငံ ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် ဖြစ်သည်။ ထို အဖွဲ့အစည်းမှ ကာဂျစ္စတန် အမျိုးသား ဘောလုံး အသင်းကို အုပ်ချုပ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kyrgyzstan|url=http://www.fifa.com/associations/association=kgz/index.html|publisher=FIFA|accessdate=3 May 2011|archivedate=12 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181212065225/https://www.fifa.com/associations/association=kgz/index.html}}&lt;/ref&gt;

နပမ်းသတ်ခြင်းသည်လည်း ကာဂျစ္စတန်တွင် အလွန်ထင်ရှားသော အားကစားနည်း တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ နွေရာသီ အိုလံပစ် ကစားပွဲ အတွင်းတွင် ကာဂျစ္စတန်မှာ အားကစားသမား နှစ်ဦးသည် ဂရိ-ရိုမန် နပမ်းသတ် ကစားနည်းတွင် ငွေတံဆိပ် နှင့် ကြေးတံဆိပ် ရရှိခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title=Kyrgyzstan Olympic Medals|url=http://content.usatoday.com/sports/olympics/beijing/medals.aspx?cc=KGZ|publisher=USATODAY|accessdate=3 May 2011|date=16 September 2008}}&lt;/ref&gt;

ရေခဲပြင် ဟော်ကီ ကစားနည်းမှာ ယခင်က ကာဂျစ္စတန်တွင် လူကြိုက်မများခဲ့သည်မှာ ၂၀၀၉ ခုနှစ် ရေခဲပြင် ဟော်ကီ ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲ မကျင်းပမီ အချိန် အထိပင် ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ကာဂျစ္စတန် အမျိုးသား ရေခဲပြင် ဟော်ကီ အသင်းမှ ၂၀၁၁ ခုနှစ် အာရှ ဆောင်းရာသီ အားကစားပွဲအား အဆင့်မြင်တန်းတွင် အနိုင်ရခဲ့ပြီး ၆ ပွဲစလုံးတွင် အနိုင်ရခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို ကစားပွဲမှာ ကာဂျစ္စတန် ရေခဲပြင် ဟော်ကီ အသင်း ပထမဆုံး ပါဝင်ကစားသော နိုင်ငံတကာ ကစားပွဲ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|last=Lundqvist|first=Henrik|title=Kyrgyzstan wins the Asian Winter Games Premier Division 2011|url=http://www.eurohockey.com/article/259-kyrgyzstan-wins-the-asian-winter-games-premier-division-2011.html|publisher=EuroHockey|date=5 February 2011|access-date=30 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20111115161808/http://eurohockey.com/article/259-kyrgyzstan-wins-the-asian-winter-games-premier-division-2011.html|archive-date=15 November 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ကာဂျစ္စတန် အမျိုးသား ရေခဲပြင် ဟော်ကီ အသင်းသည် ၂၀၁၁ ဇူလိုင်လတွင် နိုင်ငံတကာ ရေခဲပြင် ဟော်ကီ အသင်းချုပ်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ 

ဘန်ဒီ ကစားနည်းသည်လည်း နိုင်ငံအတွင်း လူကြိုက်များလာသည်။ ကာဂျစ် အမျိုးသား အသင်းသည် အာရှ ဆောင်းရာသီ အားကစားပွဲတွင် ကြေးတံဆိပ်ဖြင့် ပထမဆုံး အကြိမ် ဆုတံဆိပ် ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ဘန်ဒီ ကမ္ဘာ့ ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ကစားခဲ့ပြီး ပထမဆုံး အကြိမ် ဝင်ရောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;[http://www.bandy.or.jp/_userdata/teampictureFeb2.jpg Team picture with Japan after their first meeting in the World Championships] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120819170346/http://www.bandy.or.jp/_userdata/teampictureFeb2.jpg |date=19 August 2012 }}. bandy.or.jp.&lt;/ref&gt;

==ပညာရေး==

ကာဂျစ္စတန်၏ ပညာရေး စနစ်တွင် မူလတန်း၌ ၁ တန်းမှ ၄ တန်း အထိ ပါဝင်ပြီး အထက်တန်းတွင် ၅ တန်းမှ ၁၁ တန်း (အချို့နေရာများတွင် ၁၂ တန်း) အထိ ကျောင်းတစ်ကျောင်းတည်းတွင် ရှိသည်။ ကလေးငယ်များကို မူလတန်းတွင် ၇ နှစ်မှ စတင် လက်ခံသည်။ ကလေးငယ်တန်း ၉ တန်း အထိ အောင်မြင်ရန် လိုအပ်ပြီး အောင်လက်မှတ် ရရှိရမည် ဖြစ်သည်။ ၁၀ တန်း နှင့် ၁၁ တန်းမှာ မတက်မနေရ မဟုတ်ပေ။ သို့သော် ကျောင်းဆင်း ဒီပလိုမာ ရရှိရန် အတွက်မူ ထို ၂ တန်းကို အောင်မြင်ရန် လိုအပ်သည်။ ထိုသို့ အောင်မြင်ရန် ကျောင်းသားများသည် ၁၁ နှစ် သင်ခန်းစာကို ပြီးဆုံးရမည် ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတော်မှ ဦးစီး ကျင်းပသော စာရေး၊ သင်္ချာ၊ သမိုင်း နှင့် နိုင်ငံခြား ဘာသာ စာမေးပွဲ ၄ ခုကို အောင်မြင်ရမည် ဖြစ်သည်။

ဘိရှကက်မြို့တွင် အစိုးရကျောင်းပေါင်း ၇၇ ကျောင်းရှိ၍ အခြားနေရာများတွင် ၂၀၀ ကျော် ရှိသည်။ ကာဂျစ္စတန်တွင် အဆင့်မြင့် ကောလိပ်နှင့် တက္ကသိုလ် ၅၅ ခု ရှိပြီး ၃၇ ခုမှာ အစိုးရမှ ဦးစီးသည်။

ကာဂျစ္စတန်ရှိ အဆင့်မြင့် ပညာရေး ကောလိပ်နှင့် တက္ကသိုလ်များတွင် အောက်ပါကျောင်းများ ပါဝင်သည်။
* ကာဂျစ္စတန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တက္ကသိုလ်
* အလယ်အာရှ တက္ကသိုလ်
* အလယ်အာရှ အမေရိကန် တက္ကသိုလ်
* ဘိရှကက် လူသားရေးရာ တက္ကသိုလ်
*  အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အာတာအွတ်-အာလာတူး တက္ကသိုလ်
* စီးပွားရေး နှင့် စီးပွားရေး လုပ်ငန်း တက္ကသိုလ်
* ကာဂျစ် နိုင်ငံတော် ဆောက်လုပ်ရေး၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး နှင့် ဗိသုကာ တက္ကသိုလ်
* ကာဂျစ် အမျိုးသား တက္ကသိုလ်
* ကာဂျစ် နည်းပညာ တက္ကသိုလ်
* ကာဂျစ်နိုင်ငံတော် သင်ကြားရေး တက္ကသိုလ် (ယခင်က နိုင်ငံတော် အာရာဗျက် ကာဂျစ် တက္ကသိုလ်)
* ကာဂျစ် ရုရှား ဆလာဗိုးနစ် တက္ကသိုလ်
* ကာဂျစ်-တူရကီ မာနာ့စ် တက္ကသိုလ်
* လူမှုရေး တက္ကသိုလ် (ယခင်က ကာဂျစ်-ဥဇဘက် တက္ကသိုလ်)
* မော့စကော့ဗ် ဥပဒေနှင့် စီးပွားရေး လုပ်ငန်း တက္ကသိုလ်
* အော့ရှ် နိုင်ငံတော် တက္ကသိုလ်
* အော့ရှ် နည်းပညာ တက္ကသိုလ်
* ပလေတိုး စီမံခန့်ခွဲမှုပညာ နှင့် ဒီဇိုင်း တက္ကသိုလ်
* အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဆေးတက္ကသိုလ်

==သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး==
[[File:E8102-Bishkek-West-Bus-Terminal.jpg|thumb|right|ဘိရှကက် အနောက်ပိုင်း ဘတ်စ်ကားဂိတ်]]

ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံသည် တောင်ကုန်းတောင်တန်း ထူထပ်သော မြေမျက်နှာသွင်ပြင် ရှိသောကြောင့် လမ်းပန်း ဆက်သွယ်ရေးတွင် အလွန်ခက်ခဲသည်။ လမ်းများမှာ မတ်စောက်သော တောင်ကြားများတွင် မြွေလိမ်မြွေကောက် သွားရပြီး ၉,၈၀၀ပေ( မီတာ ၃,၀၀၀) ကျော် မြင့်သော နေရာများတွင် တောင်ပြိုခြင်းနှင့် နှင်းခဲကြီးများ ကျဆင်းခြင်းတို့ဖြင့် မကြာခဏ ကြုံတွေ့ရလေ့ ရှိသည်။ ပိုမို၍ ဝေးလံခေါင်းပါးသော ဒေသများနှင့် အမြင့်ပိုင်း ဒေသများတွင် ဆောင်းရာသီ ခရီးသွားရန်မှာ မဖြစ်နိုင်သလောက် ဖြစ်သည်။

လမ်းများနှင့် ရထားလမ်းများမှာ ဆိုဗီယက် ခေတ်က ဆောက်လုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သောကြောင့် ယနေ့ခေတ်တွင် နိုင်ငံတကာ နယ်စပ်များကို ဖြတ်သန်း သွားရသဖြင့် နယ်စပ် ပိတ်မထားသော နေရာများတွင် အဝင်အထွက် ပြုလုပ်ရာတွင် အချိန်ကုန်ဆုံး ရသည်။ မြင်းမှာ အများစု အသုံးပြုဆဲဖြစ်သော သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး နည်းလမ်း တစ်ခု ဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် ကျေးလက် ဒေသများတွင် ဖြစ်သည်။ ကာဂျစ္စတန်၏ လမ်းများမှာ ကျယ်ပြန့်စွာ မရှိသဖြင့် မော်တော်ကား မသွားနိုင်သော နေရာများကို မြင်းဖြင့် သွားရောက်နိုင်သည်။ မြင်း အသုံးပြုခြင်းဖြင့် ဈေးကြီးပြီး နိုင်ငံခြားမှ တင်သွင်းရသော ဓာတ်ဆီကိုလည်း အသုံးပြုရန် မလိုအပ်ပေ။

===လေဆိပ်များ===
ဆိုဗီယက်ခေတ် အပြီးတွင် ကာဂျစ္စတန်၌ လေဆိပ်နှင့် လေယာဉ်ပြေးလမ်းပေါင်း ကျန်ရှိခဲ့ပြီး အများစုမှာ စစ်ရေးကိစ္စများ အတွက် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် နီးသော နယ်စပ်ဒေသတွင် ဆောက်လုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ အချို့မှာသာ ယနေ့ထက်တိုင် ဆက်လက်အသုံးပြုလျက် ရှိသည်။ ကာဂျစ္စတန် လေကြောင်း ကုမ္ပဏီသည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ရုရှားနိုင်ငံ နှင့် အခြား ဒေသတွင်း နိုင်ငံမျာသို့ လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး လုပ်ငန်းကို ဆောင်ရွက်သည်။
* ဘိရှကက်မြို့ အနီးရှိ မာနာ့စ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်မှာ အဓိက အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ် တစ်ခု ဖြစ်ပြီး မော်စကို၊ တက်ရှ်ကန့်၊ အော်လ်မေတီ၊ ဘေဂျင်း၊ အူရမ်ကွီ၊ အစ္စတန်ဘူလ်၊ လန်ဒန်၊ ဘာကူ နှင့် ဒူဘိုင်းမြို့များသို့ လေယာဉ်ခရီးစဉ်များ ရှိသည်။
* အော့ရှ် လေဆိပ်သည် နိုင်ငံတောင်ပိုင်းရှိ အဓိက လေဆိပ်ဖြစ်ပြီး ဘိရှကက်သို့ နေ့စဉ် လေကြောင်းခရီးစဉ်များ ရှိသည်။
* ဂျလာအာဘတ် လေဆိပ်သည် သည် ဘိရှကက်မြို့သို့ နေ့စဉ် လေကြောင်းခရီးစဉ်များဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ နွေရာသီလများတွင် ဂျလာအာဘတ်မှ အစ်ဆီကူးပြည်နယ်သို့ အပတ်စဉ် ခရီးစဉ်များ ရှိသည်။
* ဆိုဗီယက်ခေတ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့​သော အခြား လေယာဉ်ကွင်းများမှာ ပိတ်သိမ်းခြင်း၊ ရံဖန်ရံခါသာ အသုံးပြုခြင်းနှင့် စစ်ရေးကိစ္စများ အတွက်သာ အသုံးပြုခြင်းတို့ ရှိသည်။ (ဘိရှကက်မြို့ အနီးရှိ ကန့် လေတပ်စခန်းအား ရုရှားလေတပ်မှသာ အသုံးပြုသည်။)

====လေကြောင်းလိုင်း ပိတ်ပင်ခံထားရခြင်း====
ကာဂျစ္စတန်သည် ဥရောပသမဂ္ဂ၏ ပိတ်ပင်ထားသော လေကြောင်းလိုင်း မှတ်ပုံတင်နိုင်ငံများတွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ အဓိပ္ပာယ်မှာ ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံတွင် မှတ်ပုံတင်ထားသော မည်သည့် လေကြောင်းလိုင်းမဆို ဥရောပသမဂ္ဂ အတွင်း လေကြောင်းခရီးစဉ် ပြေးဆွဲခွင့် မရှိပေ။ ဘေးအန္တရာယ် ကင်းရှင်းရေး စံနှုန်းများမှာ ဥရောပမှ သတ်မှတ်ထားသော စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများကို မမှီ၍ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2008:102:0003:0016:EN:PDF |title=List of banned E.U. air carriers |accessdate=2 May 2010}}&lt;/ref&gt;

===ရထားပို့ဆောင်ရေး===
မြောက်ပိုင်းရှိ ချွီးတောင်ကြားနှင့် တောင်ပိုင်းရှိ ဖာဂါးနားတောင်ကြားတို့သည် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု ရထားလမ်းစနစ်၏ အလယ်အာရှ ခရီးဆုံး နေရာများ ဖြစ်ကြသည်။ ဆိုဗီယက်ခေတ် လွန်သွားပြီးနောက် လွတ်လပ်သော နိုင်ငံများ အဖြစ် ပေါ်ပေါက်လာသော အခါတွင် ယခင်က နိုင်ငံအလိုက် ထည့်မစဉ်းစားထားခဲ့သော ရထားလမ်းများမှာ နယ်စပ်များကြောင့် ပိတ်သွားပြီး အလွန်ကျုံ့သွား လေသည်။ ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ အတွင်း ၂၃၀ မိုင် (၃၇၀ ကီလိုမီတာ) မျှသာ ရှည်လျားသော ရထားလမ်းသည် ယခင်ကကဲ့သို့ တပ်ရှ်ကန့်၊ အော်လ်မေတီ နှင့် အခြား ရုရှားရှိ မြို့များသို့ ခရီးရှည် သွားလာခြင်း မပြုနိုင်တော့သဖြင့် စီးပွားရေး အရ အသုံးဝင်မှု အနည်းငယ်သာ ရှိတော့သည်။

မြောက်ပိုင်းရှိ ဘာလစ်ချီ မှ တောင်ပိုင်းရှိ အော့ရှ်မြို့မှ တဆင့် တရုတ်ပြည်သို့ ရထားလမ်းဖြင့် ဆက်သွယ်ရန် အစီအစဉ် ရှိသော်လည်း မရေမရာပင် ဖြစ်ပြီး အကယ်၍ ဆောက်ဖြစ်မည် ဆိုပါကလည်း ကုန်ကျစရိတ် အလွန်အမင်း များပြားလိမ့်မည် ဖြစ်သည်။

====အိမ်နီးချင်း နိုင်ငံများနှင့် ဆက်ထားသော ရထားလမ်းများ====
* ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ နှင့် ဆက်သွယ်ထားသော ရထားလမ်းရှိပြီး ဘိရှကက်မှ တဆင့် ဖြစ်သည်။ ရထားလမ်း အကျယ် တူညီသည်။
* ဥဇဘက်ကစ္စတန်နိုင်ငံ နှင့် ဆက်သွယ်ထားသော ရထားလမ်းရှိပြီး အော့ရှ်မြို့မှ တဆင့် ဖြစ်သည်။ ရထားလမ်း အကျယ် တူညီသည်။
* တာဂျစ်ကစ္စတန်နှင့် ဆက်သွယ်ထားသော ရထားလမ်း မရှိသော်လည်း ရထားလမ်း အကျယ် တူညီသည်။
* တရုတ်နိုင်ငံ နှင့် ဆက်သွယ်ထားသော ရထားလမ်း မရှိသကဲ့သို့ ရထားလမ်း အကျယ်လည်း မတူညီပါ။

===အဝေးပြေးလမ်းမများ===
[[File:Street scene in Osh city.jpg|thumb|အော့ရှ်မြို့ရှိ လမ်းမြင်ကွင်း]]
အာရှဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်၏ အကူအညီဖြင့် ဘိရှကက်မြို့မှ အော့ရှ်မြို့သို့ ဆက်သွယ်ထားသော မြောက်ဘက် မှ အနောက်တောင်ဘက်သို့ သွားသည့် အဓိကလမ်းမကြီးမှာ လတ်တလောတွင် ပြီးစီးသွားခဲ့သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် နိုင်ငံရှိ လူဦးရေအများဆုံး မြို့ကြီး နှစ်မြို့ကို ဆက်သွယ်ရာတွင် သိသာစွာ လွယ်ကူသွားခဲ့ပြီး မြောက်ဘက်ရှိ ချွီးတောင်ကြားမှ တောင်ဘက်ရှိ ဖာဂါးနား တောင်ကြား အထိ သွားလာရေး လွယ်ကူ သွားခဲ့သည်။ ထိုလမ်းမှ ထပ်မံသွား၍ ရသော လမ်းမှာ မီတာ ၃,၅၀၀ မြင့်သော တောင်ကို ကျော်ဖြတ်၍ အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ တာလာ့စ် တောင်ကြားသို့ ဝင်ရောက် သွားခဲ့သည်။ ယခုအခါ အော့ရှ်မြို့မှ တရုတ်နိုင်ငံသို့ အဓိကလမ်းများ ဖောက်လုပ်ရန် အစီအစဉ်ဆွဲလျက် ရှိကြသည်။

* ''စုစုပေါင်း:'' ၂၁,၁၂၇ မိုင် (၃၄,၀၀၀ ကီလိုမီတာ) (၈၇ မိုင် (၁၄၀ ကီလိုမီတာ)) ရှည်လျားသော အမြန်လမ်း အပါအဝင်
* ''ခင်းထားသောလမ်း:'' ၁၄,၀၄၃ မိုင် (၂၂,၆၀၀ ကီလိုမီတာ) (ရာသီဥတုတိုင်းတွင် အသုံးပြုနိုင်သော ကျောက်စရစ်လမ်းများလည်း ပါဝင်သည်။)
* ''ခင်းမထားသောလမ်း:'' ၄,၇၈၅ မိုင် (၇,၇၀၀ ကီလိုမီတာ) (ထိုလမ်းများမှာ မညီညာသော မြေကြီးဖြင့် ခင်းထားပြီး စိုစွတ်သော ရာသီဥတုတွင် အသုံးပြုရန် ခက်ခဲသည်။)

===ရေကြောင်းခရီးများ===
ရေကြောင်းသွားလာရေးမှာ အစ်ဆီကူးရေကန်တွင်သာ ရှိပြီး ဆိုဗီယက်ခေတ် အပြီးတွင် သိသာစွာ လျော့ကျလာခဲ့သည်။

===ဆိပ်ကမ်းများ===
အစ်ဆီကူး ရေကန်တွင် ဘာလစ်ကူး ဆိပ်ကမ်း ရှိသည်။

==ကိုးကား==
{{reflist|2}}

==ပြင်ပလင့်ခ်များ==
{{Commons category|Kyrgyzstan}}
{{Sister project links}}
; အစိုးရ
* [http://www.president.kg/ President of Kyrgyzstan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090202190354/http://president.kg/ |date=2 February 2009 }} official site
* [http://www.gov.kg/ Government of Kyrgyzstan] official site
* [http://kenesh.kg/ Parliament of Kyrgyzstan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201129115900/http://kenesh.kg/ |date=29 November 2020 }} official site
* [http://www.lexadin.nl/wlg/legis/nofr/oeur/lxwekyr.htm Laws of the Kyrgyz Republic]
; အထွေထွေ
* [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/country_profiles/1296485.stm Country Profile] from BBC News
* [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/kyrgyzstan.htm Kyrgyzstan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080607085109/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/kyrgyzstan.htm |date=7 June 2008 }} at ''UCB Libraries GovPubs''
* {{Wikivoyage-inline}}
* [http://www.library.illinois.edu/spx/webct/nationalbib/kyrgyzintro.html Kyrgyz Publishing and Bibliography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100405050630/http://www.library.illinois.edu/spx/webct/nationalbib/kyrgyzintro.html |date=5 April 2010 }}
* [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=KG Key Development Forecasts for Kyrgyzstan] from International Futures

{{အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ}}

[[Category:ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ| ]]
[[Category:ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံများ]]
[[Category:အလယ်အာရှရှိ နိုင်ငံများ]]
[[Category:သမ္မတနိုင်ငံများ]]
[[Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]]</text>
      <sha1>11yvn0zkk9pema67jv9eacna9tx86b8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16869</id>
    <revision>
      <id>1056371</id>
      <parentid>1017800</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T01:46:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1056371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21486" sha1="5cfirbze97wfldte5zspt9fumdq1x9b" xml:space="preserve">{{coord|20|S|47|E|scale:10000000_source:GNS|display=title}}
{{Infobox country
| နိုင်ငံအမည်အပြည့် = မဒါဂတ်စကား သမ္မတနိုင်ငံ
| common_name              = Madagascar
| အမည်_ရင်း = {{ubl|{{native name|mg|Repoblikan'i Madagasikara}}|{{native name|fr|République de Madagascar}}}}
| ပုံ_အလံ = Flag of Madagascar.svg
| ပုံ_တံဆိပ် = Seal of Madagascar.svg
| နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် ={{unbulleted list
  |{{nowrap|{{native phrase|mg|&quot;Fitiavana, Tanindrazana, Fandrosoana&quot;|italics=off}}}}
  |{{native phrase|fr|&quot;Amour, Patrie, Progrès&quot;|italics=off}}
  |{{small|&quot;Love, Fatherland, Progress&quot;}}{{lower|0.2em|&lt;ref name=4thRepublic&gt;{{cite web |last=Le Comité Consultatif Constitutionnel |title=''Projet de Constitution de la Quatrième République de Madagascar'' |publisher=Madagascar Tribune |date=1 October 2010 |url=http://www.madagascar-tribune.com/IMG/pdf/constitution.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110628042414/http://madagascar-tribune.com/IMG/pdf/constitution.pdf |archive-date=28 June 2011|url-status=live |access-date=24 August 2011|language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;!--end lower:--&gt;}}
}}
| နိုင်ငံတော်သီချင်း = ''[[Ry Tanindrazanay malala ô!]]''&lt;br /&gt;{{small|''ချစ်စရာကောင်းတဲ့ တို့ဘိုးဘွားမြေ''}}&lt;div style=&quot;padding-top:0.5em;&quot; class=&quot;center&quot;&gt;[[File:Ry Tanindrazanay malala ô! (instrumental).ogg]]&lt;/div&gt; 
|  ပုံ_နေရာ = Madagascar (centered orthographic projection).svg
| မြို့တော် = [[အန်တာနာနာရီဗိုမြို့]]
| coordinates              = {{Coord|18|55|S|47|31|E|type:city}}
| အကြီးဆုံးမြို့ = မြို့တော်
| အကြီးဆုံးပြည်နယ် = 
| official_languages       = {{hlist|[[:en:Malagasy language|မာလာဂါစီ]]|[[ပြင်သစ်ဘာသာစကား|ပြင်သစ်]]}}
| ethnic_groups            = &lt;!--READ FIRST: Section has been maintained in its present form since the page was awarded &quot;Featured Article&quot; status. Please do not alter this information without seeking general consensus on the talk page. Thank you.--&gt;
 {{unbulleted list
  |၂၆% [[:en:Merina people|Merina]]
  |၁၅% [[:en:Betsimisaraka people|Betsimisaraka]]
  |၁၂% [[:en:Betsileo people|Betsileo]]
  |၇% [[:en:Tsimihety people|Tsimihety]]
  |၆% [[:en:Sakalava people|Sakalava]]
  |၅% [[:en:Antaisaka people|Antaisaka]]
  |၅% [[:en:Antandroy|Antandroy]]
  |၂၄% [[:en:Ethnic groups of Madagascar|Other]]
}}
| ethnic_groups_year       = ၂၀၀၄&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.populstat.info/Africa/malegasg.htm |title=MADAGASCAR: general data |publisher=Populstat.info |access-date=15 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209164131/http://populstat.info/Africa/malegasg.htm |archive-date=9 February 2014 |url-status=dead |accessdate=31 October 2021 |archivedate=9 February 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140209164131/http://populstat.info/Africa/malegasg.htm }}&lt;/ref&gt;
| religion                = {{ublist |item_style=white-space:nowrap;
  |၈၅.၃% [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]
  |—၄၅.၈% [[:en:Protestantism|ပရိုတက်စတင့်]]
  |—၃၈.၁% [[ကက်သလစ် အသင်းတော်|ကက်သလစ်]]
  |—၁.၄% အခြား[[:en:List of Christian denominations|ခရစ်ယာန်]]
  |၆.၉% [[ဘာသာမဲ့ အယူဝါဒ|ဘာသာမဲ့]]
  |၄.၅% [[:en:African traditional religion|ရိုးရာယုံကြည်မှု]]
  |၃.၀% [[:en:Islam in Madagascar|အစ္စလာမ်]]
  |၀.၃% [[:en:Demographics of Madagascar#Religion|အခြား]]
  }}
| religion_year                = ၂၀၂၀
| religion_ref                = &lt;ref name=&quot;grf&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.globalreligiousfutures.org/countries/madagascar/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&amp;affiliations_year=2020 |title=Madagascar |work=Global Religious Futures |publisher=Pew Research Center |access-date=14 July 2021 |url-status=live |archive-date=14 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514155022/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/madagascar/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&amp;affiliations_year=2020 }}&lt;/ref&gt;
| demonym                  = [[:en:Malagasy people|Malagasy]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://geography.about.com/library/weekly/aa030900a.htm |title=Demonyms – Names of Nationalities |publisher=Geography.about.com |access-date=15 July 2013 |archive-date=25 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225061024/http://geography.about.com/library/weekly/aa030900a.htm%20 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Malagasy – National Geographic Style Manual|url=http://stylemanual.natgeo.com|access-date=27 February 2017|archive-date=27 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227171359/http://stylemanual.natgeo.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| government_type          = [[ပြည်ထောင်စုစနစ်|ပြည်ထောင်စု]] [[:en:Semi-presidential system|တစိတ်တပိုင်းသမ္မတ]] [[သမ္မတနိုင်ငံ|ဖွဲ့စည်းပုံ သမ္မတနိုင်ငံစနစ်]]
| leader_title1            = [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ၏ သမ္မတများစာရင်း|သမ္မတ]]
| leader_name1             = {{nowrap|Andry Rajoelina}}
| leader_title2            = [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]]
| leader_name2             = Christian Ntsay
| leader_title3            = [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ၏ ဆီးနိတ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌများစာရင်း|ဆီးနိတ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]]
| leader_name3             = Rivo Rakotovao
| leader_title4            = [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌများစာရင်း|အမျိုးသားလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]]
| leader_name4             = Christine Razanamahasoa&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://afriquepanorama.com/2019/07/17/madagascar-christine-razanamahasoa-a-la-tete-de-lassemblee-nationale/|title=Madagascar: Christine Razanamahasoa à la tête de l'Assemblée nationale|website=Afrique Panorama|date=17 July 2019|access-date=17 July 2019|archive-date=17 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717080827/https://afriquepanorama.com/2019/07/17/madagascar-christine-razanamahasoa-a-la-tete-de-lassemblee-nationale/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| legislature              = [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ၏ ပါလီမန်|ပါလီမန်]]
| upper_house              = [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ၏ ဆီးနိတ်လွှတ်တော်|ဆီးနိတ်လွှတ်တော်]]
| lower_house              = [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားလွှတ်တော်|အမျိုးသားလွှတ်တော်]]
| sovereignty_type         = [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ၏ သမိုင်း|တည်ထောင်ခြင်း]]
| established_event1       = [[:en:Merina Kingdom|ဘုရင့်နိုင်ငံ]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.madamagazine.com/en/die-anfaenge-des-koenigreichs-der-merina/ |title=The beginning of the Merina Kingdom |work=Mada Magazine |date=4 August 2015 |access-date=30 March 2021 |archive-date=17 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150817071336/http://www.madamagazine.com/en/die-anfaenge-des-koenigreichs-der-merina/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| established_date1        = ၁၅၄၀
| established_event2       = [[:en:French Madagascar|ပြင်သစ်ကိုလိုနီ]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.lonelyplanet.com/madagascar/narratives/background/history |title=Madagascar |work=Lonely Planet |access-date=30 March 2021 |archive-date=30 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210330034433/https://www.lonelyplanet.com/madagascar/narratives/background/history |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| established_date2        = ၁၈၉၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၆ ရက်
| established_event3       = [[:en:Malagasy Republic|သမ္မတနိုင်ငံ]]ကြေညာခဲ့
| established_date3        = ၁၉၅၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၄ ရက် 
| established_event4       =[[ပြင်သစ်နိုင်ငံ]]မှ လွတ်လပ်ရေးရရှိခြင်း
| established_date4        = ၁၉၆၀ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၆ ရက်
| area_km2                 = ၅၈၇,၀၄၁
| ဧရိယာအဆင့်                = ၄၆ &lt;!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| area_sq_mi               = ၂၂၆,၅၉၇ &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| ဧရိယာရေရာခိုင်နှုန်း            = ၀.၉%
| population_estimate      = ၂၈,၄၂၇,၃၂၈&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.macrotrends.net/countries/MDG/madagascar/population |title=Madagascar Population 1950-2021 |website=Macrotrends |access-date=14 July 2021 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210420171304/https://www.macrotrends.net/countries/MDG/madagascar/population |archive-date=20 April 2021}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = ၂၀၂၁
| population_estimate_rank = ၅၂
| population_density_km2   = ၃၅.၂
| population_density_sq_mi = ၉၁.၁ &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| population_density_rank  = ၁၇၄
| GDP_PPP                  = $၄၅.၉၄၈ ဘီလီယံ&lt;ref name=imf2&gt;{{cite web|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?sy=2018&amp;ey=2020&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;pr1.x=27&amp;pr1.y=17&amp;c=674&amp;s=NGDP_RPCH%2CNGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=|title=Madagascar|publisher=[[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေအဖွဲ့]]|access-date=11 August 2019|archive-date=16 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116214104/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?sy=2018&amp;ey=2020&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;pr1.x=27&amp;pr1.y=17&amp;c=674&amp;s=NGDP_RPCH%2CNGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year             = ၂၀၁၉
| GDP_PPP_per_capita       = $၁,၆၉၇&lt;ref name=imf2/&gt;
| GDP_nominal              = $၁၂.၇၃၄ ဘီလီယံ&lt;ref name=imf2/&gt;
| GDP_nominal_year         = ၂၀၁၉
| GDP_nominal_per_capita   = $၄၇၁&lt;ref name=imf2/&gt;
| Gini                     = ၄၂.၆&lt;!--number only--&gt;
| Gini_year                = ၂၀၁၂
| Gini_change              = decrease&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref                 = &lt;ref name=&quot;wb-gini&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison |title=Gini Index coefficient |publisher=CIA Factbook |access-date=16 July 2021 |archive-date=30 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210630032239/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank                =
| HDI                      =၀.၅၂၈ &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year                 = ၂၀၁၉&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change               = increase&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                  = &lt;ref name=&quot;UNHDR&quot;&gt;{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|title=Human Development Report 2020|language=en|publisher=[[ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစဉ်]]|date=15 December 2020|access-date=15 December 2020|archive-date=15 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201215063955/http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                 = ၁၆၄
| ဗဟိုဘဏ် = 
| ငွေ = မလာဂါဆီ အရီယာရီ
| currency                 = [[မာလာဂါစီ အာရီယာရီ|အာရီယာရီ]]
| currency_code            = MGA
| time_zone                = [[အရှေ့အာဖရိကဒေသ စံတော်ချိန်|EAT]]
| utc_offset               = +3
| utc_offset_DST           = +3
| time_zone_DST            = {{nowrap|not observed&lt;ref name=&quot;Bradtp2&quot;&gt;Bradt (2011), p. 2.&lt;/ref&gt;}}
| drives_on                = ညာ
| calling_code             = +၂၆၁&lt;ref name=&quot;Bradtp2&quot;/&gt;
| cctld                    = [[.mg]]
| area_water_km2           = 5501
| today                    =
}}

'''မဒါဂတ်စကားသမ္မတနိုင်ငံ''' သည် ကျွန်းနိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံဖြစ်ပြီး [[အာဖရိကတိုက်]]၏ အရှေ့တောင်ပိုင်း [[အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ]] အတွင်းတွင် တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံအတွင်း [[မဒါဂတ်စကားကျွန်း]] ပါဝင်ပြီး ထိုကျွန်းမှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ကာ ၅၈၇,၀၀၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ (၂၂၇,၀၀၀ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ထိုကျွန်းသာမက အခြားသော ကျွန်းငယ်လေးများ မြောက်မြားစွာ ပါဝင်ပြီး ထိုကျွန်းများတွင် အကြီးဆုံးမှာ နိုဆီဘီ နှင့် နိုဆီဘိုဟာရာ ကျွန်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။

မဒါဂတ်စကားသည် ဇီဝမျိုးကွဲတို့နှင့် ပတ်သက်၍ အရေးပါသော နေရာတစ်နေရာဖြစ်ပြီး ၎င်းတွင် တွေ့ရသော အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန် အမျိုးအစား ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို ကမ္ဘာပေါ်ရှိ တခြားနေရာများတွင် မည်သည့်နေရာတွင်မှ မတွေ့ရပေ။

== သမိုင်းကြောင်း ==
မဒါဂတ်စကားကျွန်းကို ရှေးအခါကာလက အာရပ် လူမျိုးတို့ လာရောက်၍ နယ်သစ်စိုက်ထူကြသည်။ ထိုနောက် ၁၅ဝဝ ပြည့်နှစ်ခန့်က ပေါ်တူဂီလူမျိုးတို့ ရောက်လာကြသည်။ ၁၇ ရာစုနှစ်တွင် ပြင်သစ်တို့လာရောက်၍ စခန်းများဖွင့်ကြ သည်။ သို့သော် ကြာမရှည်ပေ။ ၁၈ ရာစုနှစ်တွင် ပြန်လည် ဖွင့်လှစ်ပြန်သည်။ ၁၈၁ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၈၁၁ခုနှစ်အထိ ပြင်သစ် စခန်းများကို ဗြိတိသျှတို့က သိမ်းပိုက်ထားခဲ့၏။ ထိုအတော အတွင်း ခရစ်ယာန်အယူဝါဒီဖြစ်သော တိုင်းရင်းသားအကြီးအကဲ တစ်ဦးသည် ပထမ ရိုဒါမာဘုရင်အဖြစ် နန်းတက်အုပ်စိုးသည်။ ယင်းဘုရင်လွန်ပြီးနောက် အချင်းချင်း မသင့်မတင့်ဖြစ်ကြပြန် လေရာ ပြင်သစ်တို့က ဥရောပတိုက်ရှိ လက်နက်နိုင်ငံများအား ငြိမ်ဝပ်ပိပြားအောင် ဆောင်ရွက်ပေးရန် တောင်းပန်ခဲ့ကြသည်။ ၁၈၉ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အင်္ဂလန်ပြည်က မဒါဂတ်စကားတွင် ပြင်သစ်တို့အုပ်ထိန်းခြင်းကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့သော်လည်း မာလာ ဂေဆီတို့က လက်မခံခဲ့ပေ။ ထိုကြောင့် မဒါဂတ်စကားသို့ စစ်တပ်များစေလွှတ်ကာ ထိုစဉ်က အုပ်စိုးနေသော ဘုရင်အား ပြင်သစ်တို့ အုပ်ထိန်းခြင်းကိုလက်ခံအောင် အတင်းအကြပ်ပြုခဲ့ သည်။ ၁၈၉၆ ခုနှစ်တွင် မဒါဂတ်စကားကျွန်းသည် ပြင်သစ်တို့၏ ကိုလိုနီနယ်ဖြစ်လာသည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် မဒါဂတ်စကားကျွန်းကို ဗြိတိသျှတို့ သိမ်း ပိုက်ထားခဲ့သည်။ ဤသို့ပြုရခြင်းမှာ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ အတွင်း ရှိ မဟာမိတ်သင်္ဘောများကို တိုက်ခိုက်နိုင်ရန်အလို့ငှာ မက်ဒါ ဂက်စကာကျွန်းကို ဝင်ရိုးတန်းနိုင်ငံများက အသုံးပြုခြင်းမှ ကာကွယ်ရန်အတွက်ဖြစ်၏။ သို့သော် နောင်အခါ ဗြိတိသျှတို့သည် မိမိတို့ဘက်သား ပြင်သစ်တို့အား ပေးအပ်ခဲ့သည်။ စစ်ပြီး ကာလတွင် မဒါဂတ်စကားကျွန်းသည် ပြင်သစ်သမဂ္ဂတွင် အဝင်အပါဖြစ်သော ပင်လယ်ရပ်ခြား ပြင်သစ်ပိုင်နယ် ဖြစ်လာခဲ့၏။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် တိုင်းရင်းသားများ လက်နက်ကိုင်၍ ပုန်ကန်ထကြွသော်လည်း ပြင်သစ်တို့က မကြာမီ နှိမ်နင်းလိုက် လေသည်။ ၁၉၅၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ကျင်းပခဲ့သော ပြည်သူ့ဆန္ဒမေးပွဲကြီး၌ မဒါဂတ်စကားကျွန်းသည် ပြင်သစ် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေသစ်ကို တစ်ကျွန်းလုံးလိုလို ထောက်ခံခဲ့၍ ပြင်သစ်ပြည်ထောင်စုတွင် အဝင်အပါ သမ္မတ နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မာလာဂေဆီသမ္မတနိုင်ငံဟူ၍လည်း အမည်ပြောင်းလိုက်လေသည်။ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အချုပ်အချာ အာဏာပိုင် လွတ်လပ်သော သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့လေသည်။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}


[[Category:မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ| ]]
[[Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]]
[[Category:အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာတွင်းရှိ နိုင်ငံများ]]
[[Category:ဖွံ့ဖြိုးမှုအနိမ့်ဆုံး နိုင်ငံများ]]
[[Category:သမ္မတနိုင်ငံများ]]
[[Category:အာဖရိကတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ]]
[[Category:အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာတွင်းရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>5cfirbze97wfldte5zspt9fumdq1x9b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16893</id>
    <revision>
      <id>1056375</id>
      <parentid>1025454</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T03:17:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-53328-53</username>
        <id>149020</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ စိုလင္းႏိူင္ငံတစ္ကာၿဂိဳလ္တုလိုင့္အဂ္လိပ္သမဒကုမဏီပိွင္ရွင္ျမန္မာ့ႏိူင္ငံရွမ္ျပည္နယ္လာရီူးမန္အိုင္55-လမ္ၾကာအိမ္အမွတ္50/ႏိူင္245/ႏိူင္ငံ</comment>
      <origin>1056375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36288" sha1="nfan9uxxq6g30xrfdmd5tkzwqme8er9" xml:space="preserve">&lt;hiero&gt;
SoeLinႏိူင္ငံတစ္ကာၿဂိဳလ္တုလိုင့္အဂ္လိပ္သမဒကုမဏီပိွင္ရွင္ျမန္မာ့ႏိူင္ငံရွမ္ျပည္နယ္လာရီူး/9/ကဆန/ႏိူင္/191284/လဆန္/5-9-1353/အဂါသာ/16/6/1991/အိုေသြူ256လက္ေဗြွးရာအခြန္ပိွင္ရွင္
&lt;/hiero&gt;{{Infobox high courtစိုလင္းႏိူင္င္ တစ္ကာၿဂိဳလ္တုလိုင္ကုမဏီပွ္ီင္ရွင္ျမနိမာႏိူင္ငရွမ္ျပည္နယ္လာရီူးမွာအဂ္လိပ္သမဓ
| court_name      = ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Supreme Court of the Republic of the Union of Myanmar&lt;/small&gt;
| native_name     = 
| image           =Logo of Myanmar Supreme court.png
| imagesize       = 120px
| caption         =
|motto = {{my|သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ}}ႏိူင္ငံတစ္ကာကုမဏီပိွင္ရွင္အဂ္လိပ္သမဒၿစိလင္ူ
| established     = ၁၉၄၈
| country         = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| location        = [[နေပြည်တော်]]
| coordinates     = &lt;!-- {{coord|45.000|-122.000|display=inline,title}} --&gt;
| type            = &lt;!-- partisan election/non-partisan election/legislative
                         selection/executive selection/cooption/etc --&gt;
| authority       = [[မြန်မာ့ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ]]
| appeals         = &lt;!-- appeals of from this court go where --&gt;
| terms           = ၇၀ နှစ် သက်ပြည့်အနားယူချိန်ထိ
| positions       = ၁၁
| website         = {{URL|www.unionsupremecourt.gov.mm}}
| chiefjudgetitle = [[တရားသူကြီးချုပ်]]
| chiefjudgename  = ဦး[[သာဌေး]] &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/42346|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ်၊ ၆၂ / ၂၀၂၃ ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဒုတိယဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၂ ရက် (၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၃ ရက်) ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၃ ဩဂုတ်၂၀၂၃|date=၃ ဩဂုတ်၂၀၂၃}}&lt;/ref&gt;
| termstart       = ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃
| termend         = &lt;!-- year term for current chief as chief ends, if applicable --&gt;
| termend2        = &lt;!-- year term of current chief ends if applicable --&gt;
}}
[[ဖိုင်:High Court Burma1.jpg|thumb|ရန်ကုန်မြို့ရှိ ယခင် [[တရားရုံးချုပ်ဟောင်း (ရန်ကုန်)|ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ် အဆောက်အအုံ]]|alt=]]
'''ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်'''သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တရားရုံးများတွင် အမြင့်ဆုံးတရားရုံးဖြစ်သည်။ လက်ရှိ ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်မှာ ဦး[[သာဌေး]] ဖြစ်သည်။ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်ကို [[မြန်မာနိုင်ငံအခြေခံဥပဒေ(၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]အရ ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်ကို တရားသူကြီးချုပ်အပါအဝင် တရားသူကြီး နည်းဆုံး ၇ ဦးမှ အများဆုံး ၁၁ ဦးနှင့်ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်သည်။ (လက်ရှိတွင် တရားသူကြီး ၉ ဦးသာရှိသည်။) ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ် ကို [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]က အမည်စာရင်းတင်သွင်းပြီး [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ၏ အတည်ပြုချက်ဖြင့် ခန့်အပ်သည်။ အဆောင်အယောင်ဥပဒေအရ ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ် သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ]] နှင့် တန်းတူ အဆောင်အယောင်များကို ခံစားခွင့်ရှိပြီး ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများသည် ပြည်ထောင်စု ဒုတိယဝန်ကြီးနှင့်တန်းတူ အဆောင်အယောင်များကို ခံစားပိုင်ခွင့်ရှိသည်။

== သမိုင်း ==
[[ဖိုင်:Ba U.JPG|thumb|[[ဘဦး (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဒေါက်တာဘဦး]] - ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ် (၁၉၄၈ -  ၁၉၅၂)]]
တရားရုံးအဆင့်ဆင့်ကို ၁၉၄၈ ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးအက်ဥပဒေမှ တဆင့်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်သောမြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဦးဆုံးတရားသူကြီးချုပ်သည် အင်္ဂလန်ပြည် [[ကိန်းဘရစ်ချ် တက္ကသိုလ်|ကိန်းဘရစ်ချ်]]ပညာတတ်ရှေ့နေ [[ဘဦး (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဒေါက်တာဘဦး]] ဖြစ်ပြီး နောက်ပိုင်းတွင်ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ၏  ဒုတိယမြောက် သမ္မတဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဒေါက်တာဘဦး သည် ၁၉၄၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၂ ခုနှစ်အထိတရားသူကြီးချုပ်အဖြစ်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;http://www.austlii.edu.au/au/journals/SCULawRw/2000/4.pdf&lt;/ref&gt;

၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၁၈)|ဖွဲ့စည်းပုံခြေခံဥပဒေ]]အရ နိုင်ငံတော်၏ တရားစီရင်ရေးဆိုင်ရာရုံးများကို အောက်ပါအတိုင်း တည်ထောင် ထားရှိသည်-

* ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်
* တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်များ
* ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းတရားရုံးများ
* ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသတရားရုံးများ
* ခရိုင်တရားရုံးများ
* မြို့နယ်တရားရုံးများ
* ဥပဒေအရတည်ထောင်သော အခြားတရားရုံးများ

==စီရင်ပိုင်ခွင့်အာဏာ==
ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်သည် အယူခံမှုများအတွက် အမြင့်ဆုံး တရားရုံး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အယူခံမှုနှင့် ပြင်ဆင်မှု အာဏာများကို ကျင့်သုံးနိုင်သည်။ ထို့အပြင် မူလမူများကိုလည်း ကြားနာ စစ်ဆေး စီရင်ပိုင်ခွင့် အာဏာရှိပြီး အောက်ပါ ကိစ္စရပ်များအတွက် ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်၌သာ မူလမှု စီရင်ပိုင်ခွင့် အာဏာများ ရှိသည်-

#ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံတော်က ချုပ်ဆိုသော ပြည်ထောင် အချင်းချင်းဆိုင်ရာ စာချုပ်များနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပေါ်ပေါက်လာသော ကိစ္စရပ်များ၊
# ပြည်ထောင်စု အစိုးရနှင့်တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် အစိုးရ တို့အကြား ဖြစ်ပွားသည့် ဖွဲ့စည်းပုံခြေခံ ဥပဒေဆိုင်ရာ ပြဿနာများမှအပ အခြား အငြင်းပွားမှုများ၊
#တိုင်းဒေသကြီး အချင်းချင်း၊ ပြည်နယ် အချင်းချင်း၊ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ် အချင်းချင်း၊ ပြည်ထောင်စု နယ်မြေနှင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် အချင်းချင်းတို့အကြား ဖြစ်ပွားသည့် ဖွဲ့စည်းပုံ အ‌ခြေခံ ဥပဒေဆိုင်ရာ ပြဿနာများမှအပ အခြား အငြင်းပွားမှုများ၊
# ပင်လယ်ဓားပြမှုများ၊ နိုင်ငံတကာ ပင်လယ်ပြင် သို့မဟုတ် ကောင်းကင်ယံ၌ ကျူးလွန်သော ပြစ်မှုများ၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဥပဒေကို ချိုးဖောက်၍ မြေပြင် သို့မဟုတ် နိုင်ငံတကာ ပင်လယ်ပြင် သို့မဟုတ် ကောင်းကင်ယံ၌ ကျူးလွန်သော ပြစ်မှုများ၊
# ဥပဒေတစ်ရပ်ရပ်အရ သတ်မှတ်ထားသော အခြားကိစ္စရပ်များ။

ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ သို့မဟုတ် အခြား ဥပဒေပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်ကို အထောက်အထားပြု၍ ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်၌ အောက်ပါ ကိစ္စရပ်များအတွက် စီရင်ပိုင်ခွင့် ရှိသည်-
# ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်က မူလမှု စီရင်ပိုင်ခွင့်ကို ကျင့်သုံး၍ ချမှတ်ခဲ့သည့် စီရင်ချက်၊ ဒီကရီ သို့မဟုတ် အမိန့်အပေါ် အယူခံဝင်ခြင်း၊
#တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်မှ ချမှတ်ခဲ့သည့် စီရင်ချက်၊ ဒီကရီ သို့မဟုတ် အမိန့်အပေါ် အယူခံဝင်ခြင်း၊
# အခြားတရားရုံးက ဥပဒေနှင့်အညီ ချမှတ်ခဲ့သည့် စီရင်ချက်၊ ဒီကရီ သို့မဟုတ် အမိန့်အပေါ် အယူခံ ဝင်ခြင်း။ ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်သည်   တရားရုံးတစ်ရုံးက  ချမှတ်သော   စီရင်ချက် သို့မဟုတ် အမိန့်ကို ဥပဒေ နှင့်အညီ ပြင်ဆင်မှု စီရင်ပိုင်ခွင့် အာဏာ၊ သေဒဏ်အမိန့်ကို အတည်ပြုမှုနှင့်သေဒဏ်အမိန့်ကို အယူခံမှုများအား စီရင်ပိုင်ခွင့် အာဏာ၊ မိမိ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အရ လွှဲပြောင်းရယူသော အမှုနှင့်တရားရုံးတစ်ရုံးမှ အခြားတရားရုံး တစ်ရုံးသို့ အမှု လွှဲ ပြောင်းပေးမှုကိုလည်း စီရင်ပိုင်ခွင့် အာဏာရှိသည်။

==စာချွန်တော်အမိန့်ထုတ်ဆင့်ခွင့်အာဏာ==
ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်၌ အောက်ပါ စာချွန်တော်အမိန့်များကို ထုတ်ဆင့်ပိုင်ခွင့် အာဏာ ရှိသည်-
* ရှေ့တော်သွင်း စာချွန်တော်အမိန့်၊
* အာဏာပေး စာချွန်တော်အမိန့်၊
* တားမြစ်စေ စာချွန်တော်အမိန့်၊
* အာဏာပိုင်မေးစာချွန်တော်အမိန့်၊
* အမှုခေါ်စာချွန်တော်အမိန့်


== တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်သက်တမ်း ==

* ၂၀၂၆ ဧပြီ ၇ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်အပါအဝင် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးကိုးဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းရန် သဘောတူပြီး၊ လွှတ်တော်သို့တင်ပြထားသော ဦးသာဌေးအား ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ရန် လွှတ်တော်က သဘောတူသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81500 |access-date=2026-04-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးများအဖြစ် ဦးသောင်းနိုင်၊ ဦးသိန်းကိုကို၊ ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့၊ ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး၊ ဒေါက်တာကိုကိုနိုင်၊ ဦးဝင်းမြင့်၊ ဒေါ်စိုးခက်ခက်၊ ဒေါ်သင်းသင်းချိုတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးရှစ်ဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311163 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!စဉ်
!အမည်
!ရာထူး
!ခန့်အပ်သည့် ရက်စွဲ
!အမည်တင်သွင်းသည့် သမ္မတ
|-
|၁။
|ဦးသာဌေး
|[[ပြည်ထောင်စု တရားသူကြီးချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်]]
|၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
| rowspan=&quot;9&quot; |ဦးမင်းအောင်လှိုင်
|-
|၂။
|ဦး[[သောင်းနိုင်]]
| rowspan=&quot;8&quot; |တရားသူကြီး
| rowspan=&quot;8&quot; |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
|-
|၃။
|ဦးသိန်းကိုကို
|-
|၄။
|[[သင်းသင်းနွဲ့|ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့]]
|-
|၅။
|ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး
|-
|၆။
|ဒေါက်တာ ကိုကိုနိုင် 
|-
|၇။
|ဦးဝင်းမြင့် 
|-
|၈။
|ဒေါ်စိုးခက်ခက်
|-
|၉။
|ဒေါ်သင်းသင်းချို
|}


== နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီသက်တမ်း ==
ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်၌ ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး နှင့် ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီး (၁၁) ဦးရှိခဲ့ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.unionsupremecourt.gov.mm/judges|title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးများ|work=Union supreme Court Myanmar|access-date=၅ ဩဂုတ်၂၀၂၃|archive-date=5 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230805085825/https://www.unionsupremecourt.gov.mm/judges}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!စဉ်
!အမည်
!ခန့်အပ်သည့် ရက်စွဲ
!မဖြစ်မနေအငြိမ်းစားယူ ရက်စွဲ
!တာဝန်မှ အနားယူသွားသည့် ရက်စွဲ
!အမည်တင်သွင်းသည့်သူ
!ယခင် တာဝန်ထမ်းဆောင်မှု
!ပညာအရည်အချင်း
|-
|၁
|ဦး[[သာဌေး]] (ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်)
|၂၀၂၃ ဩဂုတ်လ ၃
| ၂၀၂၈
|၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
|[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]
|[[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]] ဥက္ကဋ္ဌ 
|LL.B (Rangoon University)
|-
|၂
|ဦးမျိုးတင့် 
|၂၀၁၇ ဇွန်လ ၁၄
| ၂၀၂၆
|၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
|ဦး[[ထင်ကျော် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ထင်ကျော်]]
|ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်၊ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် 
| ဥပဒေဘွဲ့ (LL.B) ရန်ကုန်ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံတက္ကသိုလ်
|-
|၃
|ဦးမျိုးမောင်
|၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီလ ၄ 
| ၂၀၂၇
|၂၀၂၅ စက်တင်ဘာ ၉&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/74683|title=ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt;
|[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]
|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်၊တရားသူကြီးချုပ်
| ဥပဒေဘွဲ့( ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်)
|-
|၄
|ဦးကြည်သိန်း
|၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီလ ၄ 
|၂၀၂၉ 
|၂၀၂၅ စက်တင်ဘာ ၉ 
|[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]
| မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်၊တရားသူကြီးချုပ်
| ဥပဒေဘွဲ့( ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်)
|-
|၅
|ဦးခင်မောင်ကြီး
|၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ 
|၂၀၂၆
|၂၀၂၅ စက်တင်ဘာ ၉ 
|[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]
| မွန်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်၊ တရားသူကြီးချုပ်
| ဥပဒေဘွဲ့( ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်)၊ပြည်သူ့ရေးရာစီမံခန့်ခွဲမှုပညာမဟာဘွဲ့(ရန်ကုန်စီးပွားရေးတက္ကသိုလ်)၊စီးပွားရေးဆိုင်ရာဥပဒေဒီပလိုမာဘွဲ့၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာဥပဒေဒီပလိုမာဘွဲ့၊ နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးပညာ ဒီပလိုမာဘွဲ့
|-
|၆
|ဦးတင်ဟုန်
|၂၀၂၁  ဖေဖော်ဝါရီလ ၇
| ၂၀၂၄
|၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
|[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]
|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်၊ တရားသူကြီး
| ဥပဒေဘွဲ့( ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်)
|-
|၇
|ဒေါ်ခင်မေရီ
|၂၀၂၁  ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ 
| ၂၀၃၀
|၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
|[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]
| ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်၊ ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်
| ဥပဒေဘွဲ့ (LL.B) ရန်ကုန်ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံတက္ကသိုလ်
|-
|၈
|ဦး[[သောင်းနိုင်]]
|၂၀၂၂  မတ်လ ၁၄
|၂၀၃၄
|၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
|[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]
| စစ်ဥပဒေချုပ်ရုံး ၊ တွဲဖက်စစ်ဥပဒေချုပ် 
| ဥပဒေဘွဲ့ (LL.B) ရန်ကုန်ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံတက္ကသိုလ်၊မဟာဥပဒေဘွဲ့ (LL.M) Transnational Law and Business University (TLBU) (South Korea)
|-
|၉
|ဦးသိန်းကိုကို
|၂၀၂၂ မတ်လ ၁၄
|၂၀၂၇
|၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
|[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]
| ကရင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်၊ တရားသူကြီးချုပ်
| ဥပဒေဘွဲ့ (LL.B) ရန်ကုန်ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံတက္ကသိုလ်
|-
|၁၀
|[[သင်းသင်းနွဲ့|ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့]]
|၂၀၂၂  မတ်လ ၁၄
|၂၀၂၉ 
|၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
|[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]
| ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်၊ တရားသူကြီးချုပ်
| ဥပဒေဘွဲ့ (LL.B) ရန်ကုန်ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံတက္ကသိုလ်၊မဟာဥပဒေဘွဲ့ (LL.M) 
|-
|၁၁
|ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/43078|title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၃|date=၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၃}}&lt;/ref&gt;
|၂၀၂၃  ဩဂုတ် ၁၉
|၂၀၃၁
|၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
|[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]
| ကချင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး
| မဟာဥပဒေဘွဲ့ (ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်)၊  ဂျပန်ဘာသာ(ဒီပလိုမာ)ဘွဲ့( နိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်)
|-
|၁၂
|ဒေါက်တာ ကိုကိုနိုင် &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/60091|title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေး|work=MOI Myanmar|access-date=၁၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၄|date=၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၄}}&lt;/ref&gt;
|၂၀၂၄  ဩဂုတ် ၁၀
| - 
|၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
|[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]
| ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် အမြဲတမ်းအတွင်းဝန်
|  -
|-
|၁၃
|ဦးဝင်းမြင့် &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/announcements/75073|title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၂၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt;
|၂၀၂၅ စက်တင်ဘာ ၁၇  
| - 
|၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
|[[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]
| -
|  -
|-
|၁၄
|ဒေါ်စိုးခက်ခက်
|၂၀၂၅ စက်တင်ဘာ ၁၇
| - 
|၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
|[[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]
| -
|  -
|-
|၁၅
|ဒေါ်သင်းသင်းချို
|၂၀၂၅ စက်တင်ဘာ ၁၇ 
| - 
|၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
|[[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]
| -
|  -
|}

=== ၂၀၁၁-၂၀၂၁ ရှေ့ပိုင်းကာလများ  ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!စဉ်
!အမည်
!ခန့်အပ်သည့် ရက်စွဲ
!မဖြစ်မနေအငြိမ်းစားယူ ရက်စွဲ
!အမည်တင်သွင်းသည့် သမ္မတ
!ယခင် တာဝန်ထမ်းဆောင်မှု
!ပညာအရည်အချင်း
|-
|၁
|[[ထွန်းထွန်းဦး (တရားသူကြီးချုပ်)|ဦးထွန်းထွန်းဦး]]&lt;br/&gt;(ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်)
|၂၀၁၁ မတ်လ ၃၀
| ၂၀၂၄ ခုနစ်တွင်အနားယူ
|[[ဦးသိန်းစိန်]]
| ဒုပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ် 
| B.A. (Law), LL.B (Rangoon University)
|-
|၂
|ဦး[[သာဌေး]]
|၂၀၁၁ မတ်လ ၃၀
| ၂၀၂၈
|ဦးသိန်းစိန်
| [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်]] အဖွဲ့ဝင်
| LL.B (Rangoon University)
|-
|၃
|ဦးမြင့်အောင်
|၂၀၁၁ မတ်လ ၃၀
| ၂၀၂၂
|ဦးသိန်းစိန်
| [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီး
| B.A (Psychology), Higher Grade Pleadership Certificate (1981)
|-
|၄
|ဦး[[အောင်ဇော်သိန်း]]
|၂၀၁၁ မတ်လ ၃၀
| ၂၀၂၇
|ဦးသိန်းစိန်
| လက်ထောက် [[တပ်မတော်|စစ်ဥပဒေချုပ်]] 
| B.A. (Law), LL.B (Rangoon University)
|-
|၅
|ဦးမြဟန်
|၂၀၁၇ ဇွန်လ ၁၄
| ၂၀၂၃
|[[ဦးထင်ကျော်]]
| တရားလွှတ်တော်ရှေ့နေ
| B.A. (Law), LL.B (Rangoon University), Dip in Business Management, Dip in Maritime Law
|-
|၆
|ဦးမျိုးတင့်
|၂၀၁၇ ဇွန်လ ၁၄
| ၂၀၂၆
|ဦးထင်ကျော်
| ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်၏ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်
| LL.B (Rangoon University)
|-
|၇
|ဦးစိုးနိုင်
|၂၀၁၇ ဇွန်လ ၁၄
| ၂၀၂၅
|ဦးထင်ကျော်
| မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေအရာရှိ
| B.A. (Law), LL.B (Rangoon University)
|-
|၈
|ဦးခင်မောင်ကြည်
|၂၀၁၇ ဇွန်လ ၁၄
| ၂၀၂၈
|ဦးထင်ကျော်
| တရားလွှတ်တော်ရှေ့နေ
| LL.B (Mandalay Arts and Science University)
|-
|၉
|ဦးမျိုးဝင်း
|၂၀၁၈ နိုဝင်ဘာလ ၁၅
| ၂၀၂၈
|[[ဦးဝင်းမြင့်]]
| တရားလွှတ်တော်ရှေ့နေ
| LL.B (Rangoon University)
|}


== တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များရှိ တရားလွှတ်တော်များ ==
{{main|ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်များ}}
တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များရှိ တရားလွှတ်တော် (၁၄) ရပ်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်
#ကချင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော် - ကချင်ပြည်နယ် [[မြစ်ကြီးနားမြို့]]
#ကယားပြည် တရားလွှတ်တော် -  ကယားပြည်နယ် [[လွိုင်ကော်မြို့]]
#ကရင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော် - ကရင်ပြည်နယ် [[ဘားအံမြို့]]
#ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော် - ချင်းပြည်နယ် [[ဟားခါးမြို့]]
#စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော် - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး [[မုံရွာမြို့]]
#တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော် - တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး [[ထားဝယ်မြို့]] 
#ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော် - ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး [[ပဲခူးမြို့]]
#မကွေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော် - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး [[မကွေးမြို့]] 
#မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော် - မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး  [[မန္တလေးမြို့]]
#မွန်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော် - မွန်ပြည်နယ် [[မော်လမြိုင်မြို့]]
#ရခိုင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော် - ရခိုင်ပြည်နယ် [[စစ်တွေမြို့]]
#ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော် - ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး [[ရန်ကုန်မြို့]]
#ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော် - ရှမ်းပြည်နယ် [[တောင်ကြီးမြို့]]
#ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော် - ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး [[ပုသိမ်မြို့]]

== အခြားလေ့လာရန် ==

* [[တရားသူကြီးချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်]]
* [[ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်]]
* [[ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်ရုံး]]

== ကိုးကား  ==
{{reflist}}
[http://www.unionsupremecourt.gov.mm www.unionsupremecourt.gov.mm]


{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားစီရင်ရေး]]
[[ကဏ္ဍ:ပြည်ထောင်စုအဆင့် ရုံး၊ အဖွဲ့အစည်းများ]]</text>
      <sha1>nfan9uxxq6g30xrfdmd5tkzwqme8er9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1056378</id>
      <parentid>1056375</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T04:48:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-53328-53|~2026-53328-53]] ([[User talk:~2026-53328-53|ဆွေးနွေးချက်]]) ၏ မူဟောင်း [[Special:Diff/1056375|1056375]] ကို ပြန်ပြင်လိုက်သည်</comment>
      <origin>1056378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35445" sha1="fr1rxjyfppvc5uc1utihkb4yza6wpnh" xml:space="preserve">{{Infobox high court
| court_name      = ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Supreme Court of the Republic of the Union of Myanmar&lt;/small&gt;
| native_name     = 
| image           =Logo of Myanmar Supreme court.png
| imagesize       = 120px
| caption         =
|motto = {{my|သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ}}
| established     = ၁၉၄၈
| country         = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| location        = [[နေပြည်တော်]]
| coordinates     = &lt;!-- {{coord|45.000|-122.000|display=inline,title}} --&gt;
| type            = &lt;!-- partisan election/non-partisan election/legislative
                         selection/executive selection/cooption/etc --&gt;
| authority       = [[မြန်မာ့ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ]]
| appeals         = &lt;!-- appeals of from this court go where --&gt;
| terms           = ၇၀ နှစ် သက်ပြည့်အနားယူချိန်ထိ
| positions       = ၁၁
| website         = {{URL|www.unionsupremecourt.gov.mm}}
| chiefjudgetitle = [[တရားသူကြီးချုပ်]]
| chiefjudgename  = ဦး[[သာဌေး]] &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/42346|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ်၊ ၆၂ / ၂၀၂၃ ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဒုတိယဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၂ ရက် (၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၃ ရက်) ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၃ ဩဂုတ်၂၀၂၃|date=၃ ဩဂုတ်၂၀၂၃}}&lt;/ref&gt;
| termstart       = ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃
| termend         = &lt;!-- year term for current chief as chief ends, if applicable --&gt;
| termend2        = &lt;!-- year term of current chief ends if applicable --&gt;
}}
[[ဖိုင်:High Court Burma1.jpg|thumb|ရန်ကုန်မြို့ရှိ ယခင် [[တရားရုံးချုပ်ဟောင်း (ရန်ကုန်)|ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ် အဆောက်အအုံ]]|alt=]]
'''ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်'''သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တရားရုံးများတွင် အမြင့်ဆုံးတရားရုံးဖြစ်သည်။ လက်ရှိ ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်မှာ ဦး[[သာဌေး]] ဖြစ်သည်။ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်ကို [[မြန်မာနိုင်ငံအခြေခံဥပဒေ(၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]အရ ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်ကို တရားသူကြီးချုပ်အပါအဝင် တရားသူကြီး နည်းဆုံး ၇ ဦးမှ အများဆုံး ၁၁ ဦးနှင့်ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်သည်။ (လက်ရှိတွင် တရားသူကြီး ၉ ဦးသာရှိသည်။) ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ် ကို [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]က အမည်စာရင်းတင်သွင်းပြီး [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ၏ အတည်ပြုချက်ဖြင့် ခန့်အပ်သည်။ အဆောင်အယောင်ဥပဒေအရ ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ် သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ]] နှင့် တန်းတူ အဆောင်အယောင်များကို ခံစားခွင့်ရှိပြီး ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများသည် ပြည်ထောင်စု ဒုတိယဝန်ကြီးနှင့်တန်းတူ အဆောင်အယောင်များကို ခံစားပိုင်ခွင့်ရှိသည်။

== သမိုင်း ==
[[ဖိုင်:Ba U.JPG|thumb|[[ဘဦး (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဒေါက်တာဘဦး]] - ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ် (၁၉၄၈ -  ၁၉၅၂)]]
တရားရုံးအဆင့်ဆင့်ကို ၁၉၄၈ ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးအက်ဥပဒေမှ တဆင့်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်သောမြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဦးဆုံးတရားသူကြီးချုပ်သည် အင်္ဂလန်ပြည် [[ကိန်းဘရစ်ချ် တက္ကသိုလ်|ကိန်းဘရစ်ချ်]]ပညာတတ်ရှေ့နေ [[ဘဦး (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဒေါက်တာဘဦး]] ဖြစ်ပြီး နောက်ပိုင်းတွင်ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ၏  ဒုတိယမြောက် သမ္မတဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဒေါက်တာဘဦး သည် ၁၉၄၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၂ ခုနှစ်အထိတရားသူကြီးချုပ်အဖြစ်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;http://www.austlii.edu.au/au/journals/SCULawRw/2000/4.pdf&lt;/ref&gt;

၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၁၈)|ဖွဲ့စည်းပုံခြေခံဥပဒေ]]အရ နိုင်ငံတော်၏ တရားစီရင်ရေးဆိုင်ရာရုံးများကို အောက်ပါအတိုင်း တည်ထောင် ထားရှိသည်-

* ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်
* တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်များ
* ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းတရားရုံးများ
* ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသတရားရုံးများ
* ခရိုင်တရားရုံးများ
* မြို့နယ်တရားရုံးများ
* ဥပဒေအရတည်ထောင်သော အခြားတရားရုံးများ

==စီရင်ပိုင်ခွင့်အာဏာ==
ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်သည် အယူခံမှုများအတွက် အမြင့်ဆုံး တရားရုံး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အယူခံမှုနှင့် ပြင်ဆင်မှု အာဏာများကို ကျင့်သုံးနိုင်သည်။ ထို့အပြင် မူလမူများကိုလည်း ကြားနာ စစ်ဆေး စီရင်ပိုင်ခွင့် အာဏာရှိပြီး အောက်ပါ ကိစ္စရပ်များအတွက် ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်၌သာ မူလမှု စီရင်ပိုင်ခွင့် အာဏာများ ရှိသည်-

#ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံတော်က ချုပ်ဆိုသော ပြည်ထောင် အချင်းချင်းဆိုင်ရာ စာချုပ်များနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပေါ်ပေါက်လာသော ကိစ္စရပ်များ၊
# ပြည်ထောင်စု အစိုးရနှင့်တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် အစိုးရ တို့အကြား ဖြစ်ပွားသည့် ဖွဲ့စည်းပုံခြေခံ ဥပဒေဆိုင်ရာ ပြဿနာများမှအပ အခြား အငြင်းပွားမှုများ၊
#တိုင်းဒေသကြီး အချင်းချင်း၊ ပြည်နယ် အချင်းချင်း၊ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ် အချင်းချင်း၊ ပြည်ထောင်စု နယ်မြေနှင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် အချင်းချင်းတို့အကြား ဖြစ်ပွားသည့် ဖွဲ့စည်းပုံ အ‌ခြေခံ ဥပဒေဆိုင်ရာ ပြဿနာများမှအပ အခြား အငြင်းပွားမှုများ၊
# ပင်လယ်ဓားပြမှုများ၊ နိုင်ငံတကာ ပင်လယ်ပြင် သို့မဟုတ် ကောင်းကင်ယံ၌ ကျူးလွန်သော ပြစ်မှုများ၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဥပဒေကို ချိုးဖောက်၍ မြေပြင် သို့မဟုတ် နိုင်ငံတကာ ပင်လယ်ပြင် သို့မဟုတ် ကောင်းကင်ယံ၌ ကျူးလွန်သော ပြစ်မှုများ၊
# ဥပဒေတစ်ရပ်ရပ်အရ သတ်မှတ်ထားသော အခြားကိစ္စရပ်များ။

ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ သို့မဟုတ် အခြား ဥပဒေပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်ကို အထောက်အထားပြု၍ ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်၌ အောက်ပါ ကိစ္စရပ်များအတွက် စီရင်ပိုင်ခွင့် ရှိသည်-
# ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်က မူလမှု စီရင်ပိုင်ခွင့်ကို ကျင့်သုံး၍ ချမှတ်ခဲ့သည့် စီရင်ချက်၊ ဒီကရီ သို့မဟုတ် အမိန့်အပေါ် အယူခံဝင်ခြင်း၊
#တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်မှ ချမှတ်ခဲ့သည့် စီရင်ချက်၊ ဒီကရီ သို့မဟုတ် အမိန့်အပေါ် အယူခံဝင်ခြင်း၊
# အခြားတရားရုံးက ဥပဒေနှင့်အညီ ချမှတ်ခဲ့သည့် စီရင်ချက်၊ ဒီကရီ သို့မဟုတ် အမိန့်အပေါ် အယူခံ ဝင်ခြင်း။ ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်သည်   တရားရုံးတစ်ရုံးက  ချမှတ်သော   စီရင်ချက် သို့မဟုတ် အမိန့်ကို ဥပဒေ နှင့်အညီ ပြင်ဆင်မှု စီရင်ပိုင်ခွင့် အာဏာ၊ သေဒဏ်အမိန့်ကို အတည်ပြုမှုနှင့်သေဒဏ်အမိန့်ကို အယူခံမှုများအား စီရင်ပိုင်ခွင့် အာဏာ၊ မိမိ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အရ လွှဲပြောင်းရယူသော အမှုနှင့်တရားရုံးတစ်ရုံးမှ အခြားတရားရုံး တစ်ရုံးသို့ အမှု လွှဲ ပြောင်းပေးမှုကိုလည်း စီရင်ပိုင်ခွင့် အာဏာရှိသည်။

==စာချွန်တော်အမိန့်ထုတ်ဆင့်ခွင့်အာဏာ==
ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်၌ အောက်ပါ စာချွန်တော်အမိန့်များကို ထုတ်ဆင့်ပိုင်ခွင့် အာဏာ ရှိသည်-
* ရှေ့တော်သွင်း စာချွန်တော်အမိန့်၊
* အာဏာပေး စာချွန်တော်အမိန့်၊
* တားမြစ်စေ စာချွန်တော်အမိန့်၊
* အာဏာပိုင်မေးစာချွန်တော်အမိန့်၊
* အမှုခေါ်စာချွန်တော်အမိန့်


== တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်သက်တမ်း ==

* ၂၀၂၆ ဧပြီ ၇ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်အပါအဝင် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးကိုးဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းရန် သဘောတူပြီး၊ လွှတ်တော်သို့တင်ပြထားသော ဦးသာဌေးအား ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ရန် လွှတ်တော်က သဘောတူသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81500 |access-date=2026-04-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးများအဖြစ် ဦးသောင်းနိုင်၊ ဦးသိန်းကိုကို၊ ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့၊ ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး၊ ဒေါက်တာကိုကိုနိုင်၊ ဦးဝင်းမြင့်၊ ဒေါ်စိုးခက်ခက်၊ ဒေါ်သင်းသင်းချိုတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးရှစ်ဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311163 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!စဉ်
!အမည်
!ရာထူး
!ခန့်အပ်သည့် ရက်စွဲ
!အမည်တင်သွင်းသည့် သမ္မတ
|-
|၁။
|ဦးသာဌေး
|[[ပြည်ထောင်စု တရားသူကြီးချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်]]
|၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
| rowspan=&quot;9&quot; |ဦးမင်းအောင်လှိုင်
|-
|၂။
|ဦး[[သောင်းနိုင်]]
| rowspan=&quot;8&quot; |တရားသူကြီး
| rowspan=&quot;8&quot; |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
|-
|၃။
|ဦးသိန်းကိုကို
|-
|၄။
|[[သင်းသင်းနွဲ့|ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့]]
|-
|၅။
|ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး
|-
|၆။
|ဒေါက်တာ ကိုကိုနိုင် 
|-
|၇။
|ဦးဝင်းမြင့် 
|-
|၈။
|ဒေါ်စိုးခက်ခက်
|-
|၉။
|ဒေါ်သင်းသင်းချို
|}


== နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီသက်တမ်း ==
ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်၌ ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး နှင့် ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီး (၁၁) ဦးရှိခဲ့ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.unionsupremecourt.gov.mm/judges|title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးများ|work=Union supreme Court Myanmar|access-date=၅ ဩဂုတ်၂၀၂၃|archive-date=5 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230805085825/https://www.unionsupremecourt.gov.mm/judges}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!စဉ်
!အမည်
!ခန့်အပ်သည့် ရက်စွဲ
!မဖြစ်မနေအငြိမ်းစားယူ ရက်စွဲ
!တာဝန်မှ အနားယူသွားသည့် ရက်စွဲ
!အမည်တင်သွင်းသည့်သူ
!ယခင် တာဝန်ထမ်းဆောင်မှု
!ပညာအရည်အချင်း
|-
|၁
|ဦး[[သာဌေး]] (ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်)
|၂၀၂၃ ဩဂုတ်လ ၃
| ၂၀၂၈
|၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
|[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]
|[[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]] ဥက္ကဋ္ဌ 
|LL.B (Rangoon University)
|-
|၂
|ဦးမျိုးတင့် 
|၂၀၁၇ ဇွန်လ ၁၄
| ၂၀၂၆
|၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
|ဦး[[ထင်ကျော် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ထင်ကျော်]]
|ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်၊ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် 
| ဥပဒေဘွဲ့ (LL.B) ရန်ကုန်ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံတက္ကသိုလ်
|-
|၃
|ဦးမျိုးမောင်
|၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီလ ၄ 
| ၂၀၂၇
|၂၀၂၅ စက်တင်ဘာ ၉&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/74683|title=ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt;
|[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]
|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်၊တရားသူကြီးချုပ်
| ဥပဒေဘွဲ့( ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်)
|-
|၄
|ဦးကြည်သိန်း
|၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီလ ၄ 
|၂၀၂၉ 
|၂၀၂၅ စက်တင်ဘာ ၉ 
|[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]
| မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်၊တရားသူကြီးချုပ်
| ဥပဒေဘွဲ့( ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်)
|-
|၅
|ဦးခင်မောင်ကြီး
|၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ 
|၂၀၂၆
|၂၀၂၅ စက်တင်ဘာ ၉ 
|[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]
| မွန်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်၊ တရားသူကြီးချုပ်
| ဥပဒေဘွဲ့( ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်)၊ပြည်သူ့ရေးရာစီမံခန့်ခွဲမှုပညာမဟာဘွဲ့(ရန်ကုန်စီးပွားရေးတက္ကသိုလ်)၊စီးပွားရေးဆိုင်ရာဥပဒေဒီပလိုမာဘွဲ့၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာဥပဒေဒီပလိုမာဘွဲ့၊ နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးပညာ ဒီပလိုမာဘွဲ့
|-
|၆
|ဦးတင်ဟုန်
|၂၀၂၁  ဖေဖော်ဝါရီလ ၇
| ၂၀၂၄
|၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
|[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]
|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်၊ တရားသူကြီး
| ဥပဒေဘွဲ့( ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်)
|-
|၇
|ဒေါ်ခင်မေရီ
|၂၀၂၁  ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ 
| ၂၀၃၀
|၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
|[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]
| ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်၊ ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်
| ဥပဒေဘွဲ့ (LL.B) ရန်ကုန်ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံတက္ကသိုလ်
|-
|၈
|ဦး[[သောင်းနိုင်]]
|၂၀၂၂  မတ်လ ၁၄
|၂၀၃၄
|၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
|[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]
| စစ်ဥပဒေချုပ်ရုံး ၊ တွဲဖက်စစ်ဥပဒေချုပ် 
| ဥပဒေဘွဲ့ (LL.B) ရန်ကုန်ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံတက္ကသိုလ်၊မဟာဥပဒေဘွဲ့ (LL.M) Transnational Law and Business University (TLBU) (South Korea)
|-
|၉
|ဦးသိန်းကိုကို
|၂၀၂၂ မတ်လ ၁၄
|၂၀၂၇
|၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
|[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]
| ကရင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်၊ တရားသူကြီးချုပ်
| ဥပဒေဘွဲ့ (LL.B) ရန်ကုန်ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံတက္ကသိုလ်
|-
|၁၀
|[[သင်းသင်းနွဲ့|ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့]]
|၂၀၂၂  မတ်လ ၁၄
|၂၀၂၉ 
|၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
|[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]
| ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်၊ တရားသူကြီးချုပ်
| ဥပဒေဘွဲ့ (LL.B) ရန်ကုန်ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံတက္ကသိုလ်၊မဟာဥပဒေဘွဲ့ (LL.M) 
|-
|၁၁
|ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/43078|title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၃|date=၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၃}}&lt;/ref&gt;
|၂၀၂၃  ဩဂုတ် ၁၉
|၂၀၃၁
|၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
|[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]
| ကချင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး
| မဟာဥပဒေဘွဲ့ (ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်)၊  ဂျပန်ဘာသာ(ဒီပလိုမာ)ဘွဲ့( နိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်)
|-
|၁၂
|ဒေါက်တာ ကိုကိုနိုင် &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/60091|title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေး|work=MOI Myanmar|access-date=၁၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၄|date=၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၄}}&lt;/ref&gt;
|၂၀၂၄  ဩဂုတ် ၁၀
| - 
|၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
|[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]
| ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် အမြဲတမ်းအတွင်းဝန်
|  -
|-
|၁၃
|ဦးဝင်းမြင့် &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/announcements/75073|title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၂၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt;
|၂၀၂၅ စက်တင်ဘာ ၁၇  
| - 
|၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
|[[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]
| -
|  -
|-
|၁၄
|ဒေါ်စိုးခက်ခက်
|၂၀၂၅ စက်တင်ဘာ ၁၇
| - 
|၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
|[[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]
| -
|  -
|-
|၁၅
|ဒေါ်သင်းသင်းချို
|၂၀၂၅ စက်တင်ဘာ ၁၇ 
| - 
|၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
|[[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]
| -
|  -
|}

=== ၂၀၁၁-၂၀၂၁ ရှေ့ပိုင်းကာလများ  ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!စဉ်
!အမည်
!ခန့်အပ်သည့် ရက်စွဲ
!မဖြစ်မနေအငြိမ်းစားယူ ရက်စွဲ
!အမည်တင်သွင်းသည့် သမ္မတ
!ယခင် တာဝန်ထမ်းဆောင်မှု
!ပညာအရည်အချင်း
|-
|၁
|[[ထွန်းထွန်းဦး (တရားသူကြီးချုပ်)|ဦးထွန်းထွန်းဦး]]&lt;br/&gt;(ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်)
|၂၀၁၁ မတ်လ ၃၀
| ၂၀၂၄ ခုနစ်တွင်အနားယူ
|[[ဦးသိန်းစိန်]]
| ဒုပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ် 
| B.A. (Law), LL.B (Rangoon University)
|-
|၂
|ဦး[[သာဌေး]]
|၂၀၁၁ မတ်လ ၃၀
| ၂၀၂၈
|ဦးသိန်းစိန်
| [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်]] အဖွဲ့ဝင်
| LL.B (Rangoon University)
|-
|၃
|ဦးမြင့်အောင်
|၂၀၁၁ မတ်လ ၃၀
| ၂၀၂၂
|ဦးသိန်းစိန်
| [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီး
| B.A (Psychology), Higher Grade Pleadership Certificate (1981)
|-
|၄
|ဦး[[အောင်ဇော်သိန်း]]
|၂၀၁၁ မတ်လ ၃၀
| ၂၀၂၇
|ဦးသိန်းစိန်
| လက်ထောက် [[တပ်မတော်|စစ်ဥပဒေချုပ်]] 
| B.A. (Law), LL.B (Rangoon University)
|-
|၅
|ဦးမြဟန်
|၂၀၁၇ ဇွန်လ ၁၄
| ၂၀၂၃
|[[ဦးထင်ကျော်]]
| တရားလွှတ်တော်ရှေ့နေ
| B.A. (Law), LL.B (Rangoon University), Dip in Business Management, Dip in Maritime Law
|-
|၆
|ဦးမျိုးတင့်
|၂၀၁၇ ဇွန်လ ၁၄
| ၂၀၂၆
|ဦးထင်ကျော်
| ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်၏ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်
| LL.B (Rangoon University)
|-
|၇
|ဦးစိုးနိုင်
|၂၀၁၇ ဇွန်လ ၁၄
| ၂၀၂၅
|ဦးထင်ကျော်
| မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေအရာရှိ
| B.A. (Law), LL.B (Rangoon University)
|-
|၈
|ဦးခင်မောင်ကြည်
|၂၀၁၇ ဇွန်လ ၁၄
| ၂၀၂၈
|ဦးထင်ကျော်
| တရားလွှတ်တော်ရှေ့နေ
| LL.B (Mandalay Arts and Science University)
|-
|၉
|ဦးမျိုးဝင်း
|၂၀၁၈ နိုဝင်ဘာလ ၁၅
| ၂၀၂၈
|[[ဦးဝင်းမြင့်]]
| တရားလွှတ်တော်ရှေ့နေ
| LL.B (Rangoon University)
|}


== တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များရှိ တရားလွှတ်တော်များ ==
{{main|ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်များ}}
တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များရှိ တရားလွှတ်တော် (၁၄) ရပ်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်
#ကချင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော် - ကချင်ပြည်နယ် [[မြစ်ကြီးနားမြို့]]
#ကယားပြည် တရားလွှတ်တော် -  ကယားပြည်နယ် [[လွိုင်ကော်မြို့]]
#ကရင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော် - ကရင်ပြည်နယ် [[ဘားအံမြို့]]
#ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော် - ချင်းပြည်နယ် [[ဟားခါးမြို့]]
#စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော် - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး [[မုံရွာမြို့]]
#တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော် - တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး [[ထားဝယ်မြို့]] 
#ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော် - ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး [[ပဲခူးမြို့]]
#မကွေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော် - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး [[မကွေးမြို့]] 
#မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော် - မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး  [[မန္တလေးမြို့]]
#မွန်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော် - မွန်ပြည်နယ် [[မော်လမြိုင်မြို့]]
#ရခိုင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော် - ရခိုင်ပြည်နယ် [[စစ်တွေမြို့]]
#ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော် - ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး [[ရန်ကုန်မြို့]]
#ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော် - ရှမ်းပြည်နယ် [[တောင်ကြီးမြို့]]
#ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော် - ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး [[ပုသိမ်မြို့]]

== အခြားလေ့လာရန် ==

* [[တရားသူကြီးချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်]]
* [[ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်]]
* [[ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်ရုံး]]

== ကိုးကား  ==
{{reflist}}
[http://www.unionsupremecourt.gov.mm www.unionsupremecourt.gov.mm]


{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားစီရင်ရေး]]
[[ကဏ္ဍ:ပြည်ထောင်စုအဆင့် ရုံး၊ အဖွဲ့အစည်းများ]]</text>
      <sha1>fr1rxjyfppvc5uc1utihkb4yza6wpnh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကိုင်ဇာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19283</id>
    <revision>
      <id>1056351</id>
      <parentid>1056192</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T14:51:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-53677-83</username>
        <id>149038</id>
      </contributor>
      <comment>လူမျိုး ပြင်ဆင်သည်</comment>
      <origin>1056351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23396" sha1="tait6see5xgtur7nhvck7i7ybs1bu2n" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ကိုင်ဇာ
| image         =
| caption       = ကိုင်ဇာ
| birth_name    = ဦးညီညီဝင်း
| birth_date    = {{Birth date|1961|2|18}}
| birth_place   = ထားဝယ်မြို့
| nationality   = မြန်မာ
| ethnicity     = ထားဝယ် လူမျိုး
| occupation    = အဆိုတော်၊ [[တေးရေးဆရာ]]
| known_for     = မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတ
| father        = ဦးစိန်ဝင်း
| mother        = ဒေါ်သန်းသန်း
| death_date    = {{Death date and age|2026|8|22|1961|2|18}}
| death_place   = ရန်ကုန်မြို့
}}

'''ကိုင်ဇာ'''  ([[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] [[၁၉၆၁]] – [[၂၂ ဩဂုတ်]] [[၂၀၂၆]]) သည်  တေးရေးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;&gt;{{cite web
|url=https://burmese.dvb.no/post/357431
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|website=Democratic Voice of Burma (DVB)
|publisher=DVB
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ထားဝယ်ရိုးရာ မိုးခေါ်တေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ထားသည့် “ရွာလိုက်ပါ…မိုး” အပါအဝင် ထားဝယ်ဒေသအကြောင်း သီချင်းများသည် ကိုင်ဇာက၏ ဂီတဘဝတွင် အထူးထင်ရှားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဖန်တီးသီဆိုခဲ့သော တေးသီချင်းများသည်လည်း ခေတ်တစ်ခေတ်၏ ဂီတလောကတွင် ရေပန်းစား လူကြိုက်များခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2026-08-23 |title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပန မနက်ဖြန် ကျင်းပမည် |url=https://www.daweiwatch.com/23/08/2026/135607/ |access-date=2026-08-24 |website=Dawei Watch |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ရခိုင်လူမျိုးတစ်ဦးဖြစ်ပြီး အမည်ရင်းမှာ ဦးညီညီဝင်း ဖြစ်သည်။ ကိုင်ဇာကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]]၊ ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ဖခင် နိုင်ငံတကာရေးရာသတင်းစဉ် (မြန်မာ့အလင်း) အယ်ဒီတာချုပ် ဦးစိန်ဝင်း နှင့် မိခင် ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းသန်းတို့ဖြစ်သည်။တေးသံရှင် ကိုင်ဇာသည် အနုပညာသွေးပါသော မိသားစုဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူမှာ တေးရေး ဆီဇာ (ခေါ်) ဦးကိုကိုဝင်း ဖြစ်ပြီး၊ စာရေးဆရာမ သင်းသင်းသာ တို့နှင့်ညီမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာရဲ့ စျာပနကို ရေဝေးသုဿာန်မှာ မနက်ဖြန် ပြုလုပ်ဖို့ရှိ
|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgr7rqdkrjdo
|work=BBC News မြန်မာ
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ကိုင်ဇာသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ လေးနှစ်တက်ရမည့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆယ်နှစ်ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမနှစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို Regional College သုံးခုနှင့် ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ ပင်မတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ကိုင်ဇာသည် Regional College 2 တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယနှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုင်ဇာသည် နောက်ဆုံးနှစ် ရူပဗေဒစာမေးပွဲကို မဖြေဆိုခဲ့သဖြင့် ဘွဲ့မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ ဦးဆောင် ပြုလုပ်မယ့် &quot;လိမ္မော်ရောင်ကောလိပ် ဂီတည&quot;
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/23/170627.html
|work=ဧရာဝတီ
|language=my
|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အမှတ်တရရင်တွင်းစကားသံများ
|url=https://myawady.net.mm/node/5220
|website=Myawady Webportal
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတအဖွဲ့ Success (ဇိန) နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ ဖန်တီးသီဆိုခဲ့ပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားသော တေးရေး၊ တေးဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၀ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ကျော် သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာ၏ တေးသီချင်းများသည် လူကြီးများသာမက လူငယ်များအကြားတွင်လည်း နှစ်သက်အားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ တေးရေးဆရာများတွင် [[စောဘွဲ့မှူး]]၊ [[နိုင်မြန်မာ]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ မောင်မော်ဈာန်နှင့် [[သုခမိန်လှိုင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုင်ဇာသည် အောင်မြင်သော တေးရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]] တို့နှင့် စုံတွဲသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် အဆိုတော်အဖြစ်သာမက တေးရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ ဂီတလက်ရာများတွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအပြင် အခြားတေးရေးဆရာများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် သီချင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt; တေးရေးဆရာ နိုင်မြန်မာ ရေးသားသည့် သီချင်းများကိုလည်းသီဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=မဲဆောက်မြို့မှာကျင်းပတဲ့ ကွယ်လွန်သူ တေးရေးနိုင်မြန်မာ ဂုဏ်ပြုပွဲ
|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/song-writer-naing-myanmar-02102025113043.html
|work=Radio Free Asia
|language=my
|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်  [[မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတအစည်းအရုံး|မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး]] (ဗဟို) ယာယီအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ကိုင်ဇာအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုင်ဇာက ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=အဆိုတော် ကိုင်ဇာ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်မည် မဟုတ်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/06/04/242526.html
|work=ဧရာဝတီ
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=စစ်အုပ်စုဩဇာခံ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု ဂီတအနုပညာရှင်များ ထုတ်ပြန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/468084
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
ကိုင်ဇာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယဆေးရုံ၌ အဆုတ်ထဲပိုးဝင်သဖြင့် ICU အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း ည ၈ နာရီဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;/&gt;တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနကို ဩဂုတ် ၂၄ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းတွင်   [[ရေဝေးသုသာန်]] ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံကျော် စတီရီယိုတေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနအခမ်းအနားကျင်းပ (ဓာတ်ပုံ) |url=https://burmese.dvb.no/post/511947 |access-date=2026-08-24 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်နှင့် တေးသီချင်းများ ==
ကိုင်ဇာ၏ ထင်ရှားသော တေးအယ်လ်ဘမ်များတွင် အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=20em}}
# ''[[အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]'' (၁၉၇၇ အသံသွင်း၊ ၁၉၇၈ ဖြန့်ချီ) တေးသီချင်း ၁၆ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Success
# ''အလွမ်း'' (၁၉၇၈) တေးသီချင်း ၁၇ ပုဒ်၊ တေးဂီတ E Machine, အသံဖမ်း ဦးဘသိန်း၊ မူပိုင် ဥသြ တေးဂီတ ထုတ်လုပ်ရေး
# ''အနမ်းပန်း'' (၁၉၇၉) တေးသီချင်း ၁၈ ပုဒ် (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်) တေးဂီတ The Aces ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ တေးဂီတထုတ်လုပ်ရေး
# ''မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ်'' (တေးသီချင်း ၁၈ ပုဒ်) (၁၉၈၀) တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ တေးဂီတထုတ်လုပ်ရေး
# ''နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ'' (၁၉၈၁ ဧပြီ) တေးသီချင်း ၁၉ ပုဒ်၊ တေးဂီတ The Aces တေးပန်းချီ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် တေးရိပ်သာ တေးသံသွင်း၊ ဖြန့်ချီရေး တေးသံမြိုင် တေးသံသွင်း
# ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ'' (၁၉၈၁ စက်တင်ဘာ)
# ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ'' (၁၉၈၂ သြဂုတ်) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Success၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ဥသြတေးသံသွင်း
# ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' (၁၉၈၃) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ စုံတွဲ ၂ ပုဒ်၊ မေဆွိ ၂ ပုဒ် (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)၊ တေးဂီတ Success၊ အသံဖမ်း ကိုရဲခေါင်၊ ကြည်မင်းသိန်း၊ ကျော်ကျော် (မေ စတူဒီယို)၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး  ရွှေဥသြ တေးသံသွင်း
# &quot;မာနမင်းသား&quot; ရုပ်ရှင်ဇာတ်ဝင်တေး (၁၉၈၅ မတ်လ ၁ ရက်) The Aces တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)
# ''အိပ်မက်များကို တီထွင်သူ'' (၁၉၈၅) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ဥသြတေးသံသွင်း
# &quot;ဂန္ထဝင်ရုပ်ရှင်တေးများ&quot; (၁၉၈၇) အခြားအဆိုတော်များ နှင့် တွဲဖက်၊ တေးဂီတ ကြည်သာနှင့်သူငယ်ချင်းများ ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ) ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''မောင့်ဒေဝစ္ဆရာ'' (၁၉၈၈ ဇန္နဝါရီ) တေးဂီတ Success နှင့် ဟန်ငွေထွန်း၊ ရွာစား ဆန်းဝင်းကျော် မင်္ဂလာဆိုင်း၊ စန္ဒရားလှထွဋ်၊ စန္ဒရားစိန်သောင်း၊ ကြည်သာ (ပွဲကြိုက်ခင်) ၊  တယောကိုစိုးမင်း (မြန်မာ့အသံ) ၊ ဟာမိုနီ ထူးအိမ်သင်၊ မေခလာ၊ ကိုင်ဇာ၊ စုံတွဲ အဆို မေခလာ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ မောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ'' (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်'' (၁၉၈၆) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ) ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''မြင်းမိုရ်တောင်တက်သမား''
# ''အချစ်ဆိုသည်မှာ''
# ''မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်''
# ''လွမ်းလိပ်ပြာရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်'' (၁၉၉၆) တေးဂီတ မဟာ၊ အသံဖမ်း အိုအေစစ်၊ မူပိုင် မဟာ
# ''နိုင်ငံကျော်'' (၁၉၉၇) တေးသီချင်း ၁၂ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Iron Cross ၊ အသံဖမ်း လင်း + ကိုင်ဇာ Workstation ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်
# ''ဂီတရာဇဝင် (၁+၂)''
# ''ရာဇဝင်တွင်မယ့်မိုး''
# ''မောင့်ငယ်ဖော်ကို လွမ်းတဲ့ည''
# &quot;ကမ္ဘာတည်ရှိသရွေ့&quot; မေဆွိနှင့် တွဲဖက်၊ အင်ပါယာ တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ဝေထွန်း (နဝရတ် စတူဒီယို)၊ မူပိုင် စပါယ်ဦးတေးသံသွင်း
{{div col end}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၁|၂၀၂၆}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၆၁ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>tait6see5xgtur7nhvck7i7ybs1bu2n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1056379</id>
      <parentid>1056351</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T04:50:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-53677-83|~2026-53677-83]] ([[User talk:~2026-53677-83|ဆွေးနွေးချက်]]) ၏ မူဟောင်း [[Special:Diff/1056351|1056351]] ကို ပြန်ပြင်လိုက်သည်</comment>
      <origin>1056379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23414" sha1="1i8a0b10sqw7ilzdbfc52r9zjbsglcw" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ကိုင်ဇာ
| image         =
| caption       = ကိုင်ဇာ
| birth_name    = ဦးညီညီဝင်း
| birth_date    = {{Birth date|1961|2|18}}
| birth_place   = ထားဝယ်မြို့
| nationality   = မြန်မာ
| ethnicity     = ရခိုင်လူမျိုး{{citation needed}}
| occupation    = အဆိုတော်၊ [[တေးရေးဆရာ]]
| known_for     = မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတ
| father        = ဦးစိန်ဝင်း
| mother        = ဒေါ်သန်းသန်း
| death_date    = {{Death date and age|2026|8|22|1961|2|18}}
| death_place   = ရန်ကုန်မြို့
}}

'''ကိုင်ဇာ'''  ([[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] [[၁၉၆၁]] – [[၂၂ ဩဂုတ်]] [[၂၀၂၆]]) သည်  တေးရေးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;&gt;{{cite web
|url=https://burmese.dvb.no/post/357431
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|website=Democratic Voice of Burma (DVB)
|publisher=DVB
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာ့စတီရီယိုဂီတလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ထားဝယ်ရိုးရာ မိုးခေါ်တေးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ထားသည့် “ရွာလိုက်ပါ…မိုး” အပါအဝင် ထားဝယ်ဒေသအကြောင်း သီချင်းများသည် ကိုင်ဇာက၏ ဂီတဘဝတွင် အထူးထင်ရှားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ဖန်တီးသီဆိုခဲ့သော တေးသီချင်းများသည်လည်း ခေတ်တစ်ခေတ်၏ ဂီတလောကတွင် ရေပန်းစား လူကြိုက်များခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2026-08-23 |title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပန မနက်ဖြန် ကျင်းပမည် |url=https://www.daweiwatch.com/23/08/2026/135607/ |access-date=2026-08-24 |website=Dawei Watch |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ရခိုင်လူမျိုးတစ်ဦးဖြစ်ပြီး အမည်ရင်းမှာ ဦးညီညီဝင်း ဖြစ်သည်။ ကိုင်ဇာကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[ရန်ကင်းမြို့နယ်]]၊ ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ဖခင် နိုင်ငံတကာရေးရာသတင်းစဉ် (မြန်မာ့အလင်း) အယ်ဒီတာချုပ် ဦးစိန်ဝင်း နှင့် မိခင် ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းသန်းတို့ဖြစ်သည်။တေးသံရှင် ကိုင်ဇာသည် အနုပညာသွေးပါသော မိသားစုဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည်။ သူ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူမှာ တေးရေး ဆီဇာ (ခေါ်) ဦးကိုကိုဝင်း ဖြစ်ပြီး၊ စာရေးဆရာမ သင်းသင်းသာ တို့နှင့်ညီမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာရဲ့ စျာပနကို ရေဝေးသုဿာန်မှာ မနက်ဖြန် ပြုလုပ်ဖို့ရှိ
|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgr7rqdkrjdo
|work=BBC News မြန်မာ
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

ကိုင်ဇာသည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ လေးနှစ်တက်ရမည့် တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆယ်နှစ်ခန့် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမနှစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို Regional College သုံးခုနှင့် ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ ပင်မတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြားထားရာ ကိုင်ဇာသည် Regional College 2 တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယနှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုင်ဇာသည် နောက်ဆုံးနှစ် ရူပဗေဒစာမေးပွဲကို မဖြေဆိုခဲ့သဖြင့် ဘွဲ့မရရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ ဦးဆောင် ပြုလုပ်မယ့် &quot;လိမ္မော်ရောင်ကောလိပ် ဂီတည&quot;
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/09/23/170627.html
|work=ဧရာဝတီ
|language=my
|date=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့်အထိမ်းအမှတ် အမှတ်တရရင်တွင်းစကားသံများ
|url=https://myawady.net.mm/node/5220
|website=Myawady Webportal
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဂီတဖြတ်သန်းမှု ==
ကိုင်ဇာသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ''အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တေးစီးရီးဖြင့် စတူဒီယိုဂီတလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကိုယ်ပိုင်တေးဂီတအဖွဲ့ Success (ဇိန) နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ ဖန်တီးသီဆိုခဲ့ပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး၏ ထင်ရှားသော တေးရေး၊ တေးဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၀ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ကျော် သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ကိုင်ဇာ တကိုယ်တော်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပမည်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာ၏ တေးသီချင်းများသည် လူကြီးများသာမက လူငယ်များအကြားတွင်လည်း နှစ်သက်အားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူ၏ တေးရေးဆရာများတွင် [[စောဘွဲ့မှူး]]၊ [[နိုင်မြန်မာ]]၊ [[စိုးလွင်လွင်]]၊ မောင်မော်ဈာန်နှင့် [[သုခမိန်လှိုင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုင်ဇာသည် အောင်မြင်သော တေးရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး [[မေဆွိ]]၊ [[မေခလာ]] တို့နှင့် စုံတွဲသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;ကိုင်ဇာသည် အဆိုတော်အဖြစ်သာမက တေးရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ ဂီတလက်ရာများတွင် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအပြင် အခြားတေးရေးဆရာများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည့် သီချင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=ဝါရင့် တေးရေး/ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/322834
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|language=my
|date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt; တေးရေးဆရာ နိုင်မြန်မာ ရေးသားသည့် သီချင်းများကိုလည်းသီဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=မဲဆောက်မြို့မှာကျင်းပတဲ့ ကွယ်လွန်သူ တေးရေးနိုင်မြန်မာ ဂုဏ်ပြုပွဲ
|url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/song-writer-naing-myanmar-02102025113043.html
|work=Radio Free Asia
|language=my
|date=၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်  [[မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတအစည်းအရုံး|မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး]] (ဗဟို) ယာယီအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ကိုင်ဇာအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုင်ဇာက ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိကြောင်း နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news
|title=အဆိုတော် ကိုင်ဇာ ကျန်းမာရေးကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်မည် မဟုတ်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/06/04/242526.html
|work=ဧရာဝတီ
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=စစ်အုပ်စုဩဇာခံ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိဟု ဂီတအနုပညာရှင်များ ထုတ်ပြန်
|url=https://burmese.dvb.no/post/468084
|work=ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ (DVB)
|date=၄ ဇွန် ၂၀၂၁
|language=my
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
ကိုင်ဇာသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယဆေးရုံ၌ အဆုတ်ထဲပိုးဝင်သဖြင့် ICU အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေရင်း ည ၈ နာရီဝန်းကျင်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၆ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizarDeath2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC ကိုင်ဇာ စျာပန&quot;/&gt;တေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနကို ဩဂုတ် ၂၄ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းတွင်   [[ရေဝေးသုသာန်]] ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံကျော် စတီရီယိုတေးသံရှင် ကိုင်ဇာ၏ ဈာပနအခမ်းအနားကျင်းပ (ဓာတ်ပုံ) |url=https://burmese.dvb.no/post/511947 |access-date=2026-08-24 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ထွက်ရှိခဲ့သော တေးအယ်လ်ဘမ်နှင့် တေးသီချင်းများ ==
ကိုင်ဇာ၏ ထင်ရှားသော တေးအယ်လ်ဘမ်များတွင် အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVBKaizar2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;VOM ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်&quot;&gt;{{cite news
|title=တေးရေး၊ တေးဆို ကိုင်ဇာ ကွယ်လွန်
|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/08/23/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%81%8A-%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%87%E1%80%AC-%E1%80%80/
|work=Voice of Myanmar
|language=my
|date=၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|access-date=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=20em}}
# ''[[အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]'' (၁၉၇၇ အသံသွင်း၊ ၁၉၇၈ ဖြန့်ချီ) တေးသီချင်း ၁၆ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Success
# ''အလွမ်း'' (၁၉၇၈) တေးသီချင်း ၁၇ ပုဒ်၊ တေးဂီတ E Machine, အသံဖမ်း ဦးဘသိန်း၊ မူပိုင် ဥသြ တေးဂီတ ထုတ်လုပ်ရေး
# ''အနမ်းပန်း'' (၁၉၇၉) တေးသီချင်း ၁၈ ပုဒ် (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်) တေးဂီတ The Aces ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ တေးဂီတထုတ်လုပ်ရေး
# ''မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ်'' (တေးသီချင်း ၁၈ ပုဒ်) (၁၉၈၀) တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ တေးဂီတထုတ်လုပ်ရေး
# ''နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ'' (၁၉၈၁ ဧပြီ) တေးသီချင်း ၁၉ ပုဒ်၊ တေးဂီတ The Aces တေးပန်းချီ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် တေးရိပ်သာ တေးသံသွင်း၊ ဖြန့်ချီရေး တေးသံမြိုင် တေးသံသွင်း
# ''သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ'' (၁၉၈၁ စက်တင်ဘာ)
# ''ကစ္ဆပနဒီလှိုင်းသံ'' (၁၉၈၂ သြဂုတ်) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Success၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ဥသြတေးသံသွင်း
# ''တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည်'' (၁၉၈၃) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ စုံတွဲ ၂ ပုဒ်၊ မေဆွိ ၂ ပုဒ် (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)၊ တေးဂီတ Success၊ အသံဖမ်း ကိုရဲခေါင်၊ ကြည်မင်းသိန်း၊ ကျော်ကျော် (မေ စတူဒီယို)၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး  ရွှေဥသြ တေးသံသွင်း
# &quot;မာနမင်းသား&quot; ရုပ်ရှင်ဇာတ်ဝင်တေး (၁၉၈၅ မတ်လ ၁ ရက်) The Aces တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)
# ''အိပ်မက်များကို တီထွင်သူ'' (၁၉၈၅) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ဥသြတေးသံသွင်း
# &quot;ဂန္ထဝင်ရုပ်ရှင်တေးများ&quot; (၁၉၈၇) အခြားအဆိုတော်များ နှင့် တွဲဖက်၊ တေးဂီတ ကြည်သာနှင့်သူငယ်ချင်းများ ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ) ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''မောင့်ဒေဝစ္ဆရာ'' (၁၉၈၈ ဇန္နဝါရီ) တေးဂီတ Success နှင့် ဟန်ငွေထွန်း၊ ရွာစား ဆန်းဝင်းကျော် မင်္ဂလာဆိုင်း၊ စန္ဒရားလှထွဋ်၊ စန္ဒရားစိန်သောင်း၊ ကြည်သာ (ပွဲကြိုက်ခင်) ၊  တယောကိုစိုးမင်း (မြန်မာ့အသံ) ၊ ဟာမိုနီ ထူးအိမ်သင်၊ မေခလာ၊ ကိုင်ဇာ၊ စုံတွဲ အဆို မေခလာ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ)၊ မူပိုင် ဥသြ မောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ'' (မေဆွိနှင့် တွဲဖက်)
# ''ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်'' (၁၉၈၆) တေးသီချင်း ၁၄ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Success ၊ အသံဖမ်း ရဲခေါင် (မေ) ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်၊ ဖြန့်ချီရေး ရွှေဥသြတေးသံသွင်း
# ''မြင်းမိုရ်တောင်တက်သမား''
# ''အချစ်ဆိုသည်မှာ''
# ''မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်''
# ''လွမ်းလိပ်ပြာရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်'' (၁၉၉၆) တေးဂီတ မဟာ၊ အသံဖမ်း အိုအေစစ်၊ မူပိုင် မဟာ
# ''နိုင်ငံကျော်'' (၁၉၉၇) တေးသီချင်း ၁၂ ပုဒ်၊ တေးဂီတ Iron Cross ၊ အသံဖမ်း လင်း + ကိုင်ဇာ Workstation ၊ မူပိုင် ဥသြမောင်မောင်
# ''ဂီတရာဇဝင် (၁+၂)''
# ''ရာဇဝင်တွင်မယ့်မိုး''
# ''မောင့်ငယ်ဖော်ကို လွမ်းတဲ့ည''
# &quot;ကမ္ဘာတည်ရှိသရွေ့&quot; မေဆွိနှင့် တွဲဖက်၊ အင်ပါယာ တေးဂီတ၊ အသံဖမ်း ဝေထွန်း (နဝရတ် စတူဒီယို)၊ မူပိုင် စပါယ်ဦးတေးသံသွင်း
{{div col end}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၁|၂၀၂၆}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၆၁ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>1i8a0b10sqw7ilzdbfc52r9zjbsglcw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အက္ခရာစဉ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24456</id>
    <revision>
      <id>1056358</id>
      <parentid>786992</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T20:39:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-53770-77</username>
        <id>149054</id>
      </contributor>
      <origin>1056358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31095" sha1="8y8mp15l4qk1u8wsw35cm7hqp0pvbi9" xml:space="preserve">ဘာသာစကားတစ်ရပ်ကိုရေးသားရန် အသုံးပြုသောစာလုံး 
များကို အက္ခရာဟုခေါ်သည်။ အီဂျစ်နှင့်ပယ်လက်စတိုင်းအကြား ဆိုင်းနိုင်းကျွန်းဆွယ်တွင် ရှေးကနေထိုင်ခဲ့သော ဆီးရတိ လူမျိုးတို့က အက္ခရာကိုစတင်တည်ထွင်ခဲ့၍ ယင်းတို့မှ 
လူအမျိုးမျိုးသို့ ဆင့်ပွားပျံ့နှံ့သွားသည်ဟု ဆိုသည်။ ပျူ၊ မွန်၊ 
မြန်မာ၊ ရှမ်းနှင့်ကရင်တို့၏ အက္ခရာများသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ 
အာသောကမင်းတရားကြီး၏ အရေးအသားမှမူရင်းခံ၍ ပေါ် 
ထွန်းလာလေသည်။

==အက္ခရာစဉ်==
အက္ခရာဟူသော မဂဓ စကားသည် မကုန် 
ခန်းနိုင်ဟူသော အနက်ကိုဟော၏။ အဘယ်သို့ မကုန်ခန်းသ 
နည်းဟူမူ သတ္တဝါဟူသမျှတို့ ပြောဆိုသောစကားများကိုဖြစ်စေ၊ 
လောက၌ရှိရှိသမျှသော အရာဝတ္ထုအစုစုတို့ကိုဖြစ်စေ ထိုဆိုအပ် 
ခဲ့ပြီးသော အက္ခရာတို့ဖြင့် ရေးမှတ်သော်လည်း မကုန်နိုင်မခန်း 
နိုင်ဖြစ်သောကြာင့် အက္ခရာမည်သည်ဟု ဆိုသည်။ တစ်နည်း 
ကား ပိဋကတ်သုံးပုံသို့ ရောက်သော်လည်း မကုန်နိုင်သော 
ကြောင့်အက္ခရာမည်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့်မူ ကြမ်းတမ်းခြင်း 
မရှိသော ကြောင့် အက္ခရာမည်သည်ဟု ကျမ်းဂန်၌လာရှိသည်။


ဘာသာစကားတစ်ရပ်ကို ရေးသားရန်အသုံးပြုသော စာ 
လုံးများကို အက္ခရာဟုခေါ်သည်။ ယင်းအက္ခရာများကို အစဉ် 
လိုက်စီစဉ်ထားသည်ကို အက္ခရာစဉ်ဟုခေါ်သည်။ အက္ခရာစဉ်ကို 
အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် အယ်လဖာဗက်ဟုခေါ်သည်။ အယ်လဖာ 
ဗက်ဟူသောစကားသည် ဂရိလူမျိုးတို့၏ ပထမဆုံး စာလုံး 
နှစ်လုံးဖြစ်သော အယ်လဖာနှင့်ဘီတာတို့မှ ဆင်းသက်လာလေ 
သည်။ ရှေးလူတို့သည်တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး လက်ဟန် ခြေဟန်ပြ 
ခြင်း စကားပြောခြင်းတို့ဖြင့်သာ ဆက်သွယ်နိုင်ခဲ့၏။ စာရေး 
သားတတ်ခြင်းလည်း မရှိသည့်အပြင် အက္ခရာများကိုလည်း နား 
မလည်ကြသေးပေ။ သို့သော် တဖြည်းဖြည်းနှင့် အချို့သော 
အဖြစ်အပျက်များကို မှတ်မိနိုင်ရေးအတွက် မှတ်တမ်းများထား 
ရန်လိုအပ်လာခဲ့လေသည်။ ထို့ပြင် ရပ်ဝေးနေသူ တို့အားလည်း 
သတင်းစကားမှာထားပေးပို့ရန် လိုလာပြန်၏။ ထို့ကြောင့်ပင် 
အရုပ်များနှင့်မှတ်တမ်းတင်သောစနစ်တစ်ခုသည် ပေါ်ပေါက်လာ 
ရလေသည်။ လူဟုပြောလိုလျှင် အချောင်းကလေးများဖြင့်( ) 
ဤကဲ့သို့ ရေးဆွဲပြကြရ၏။ နေဟုပြောလိုလျှင် အဝိုင်းကလေး 
ဆွဲ၍ ( ဝ ) ဤကဲ့သို့ ရေးပြကြသည်။ ပထမ၌ အရုပ်စာ 
သည် ရေးသူ၏စိတ်ကူးကိုသာ သရုပ်ဖော်၏။ ပမာအားဖြင့် 
ဆိုသော် ပျားတစ်ကောင်၏ ပုံသည် ပိုးမွှား၊ နကျယ်ကောင်၊ 
ပျားစသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုးဖြစ်နိုင်ပေသည်။ ကာလကြာသော် ပုံ 
များကို နည်းတစ်နည်းတည်း ဆွဲလာကြ၏။ ရုပ်ပုံတစ်ပုံစီသည် 
စာလုံးတစ်လုံးစီ၏ အသံထွက်ကို ဆောင်လာလေသည်။ 


ဥပမာအားဖြင့် ပျားတစ်ကောင်၏ ရုပ်ပုံသည် အင်္ဂလိပ်လိုအခေါ် 
''ဗီး''ဟူသော အသံထွက်နှင့်သာ ဆိုင်လေတော့သည်။ သစ်ရွက် 
ကို အင်္ဂလိပ်လို ''လိ'' ဟု ခေါ်၏။ ထို့ကြောင့် ပျားပုံနှင့် 
သစ်ရွက်ပုံ နှစ်ခုပေါင်းရေးလျှင် ''ဗီးလိ'' ဟူသောအသံနှစ်ခုတွဲ 
စကားလုံးရလေသည်။ ဤသည်ကား ပုံတစ်ခုစီသည် အသံ 
တစ်သံစီထွက်နိုင်သည့် အသံထွက်ရေးနည်းဖြစ်လေသည်။ ထို့ 
နောက်တဖြည်းဖြည်း အရုပ်တစ်ခုသည် စကားလုံးတစ်လုံး၏ 
ပထမအသံကိုသာ ဆိုလိုသောနည်းနှင့် ရေးသားလာကြ၏။ ပုံစံ 
အားဖြင့်ပြရသော် ''ဗီး'' ခေါ် ပျားတစ်ကောင်၏ပုံသည် ဗီ 
ဖြစ်လာ၍ ''လိ'' ခေါ် သစ်ရွက်တစ်ရွက်၏ပုံသည် အယ်လ 
ဖြစ်လာသည့် အတိုင်းပင်တည်း။


အနေအထိုင်အသုံးအဆောင်များ၌ စည်းကမ်းတကျနေ 
ထိုင်သောလူမျိုးသည် စာပေအက္ခရာကိုထွင်ရန် မခဲယဉ်းချေ။ 
ဦးစွာယဉ်ကျေးခဲ့ကြသော တရုတ်နှင့်အီဂျစ်လူမျိုးတို့သည် ရုပ်ပုံ 
နှင့်စာရေးနည်းကို အသုံးပြုခဲ့ကြ၏။ ယင်းတို့၏ရုပ်ပုံများအနက် 
အချို့မှာ စိတ်ကူးကိုသရုပ်ဖော်၍ အချို့သည် စကားလုံး၊ သို့မ 
ဟုတ် အသံထွက်ကို သရုပ်ဖော်ပြီးလျှင် အချို့သည်ကား စာလုံး 
တစ်လုံးစီကို သရုပ်ဖော်လေသည်။


အီဂျစ်နှင့်ပယ်လက်စတိုင်းအကြား ဆိုင်နိုင်းကျွန်းဆွယ် 
တွင်နေထိုင်ခဲ့သော ''ဆီးရတိ''လူမျိုးသည် အက္ခရာကို စတင် 
တီထွင်သူများဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ သူတို့သည် 
အီဂျစ်စာရေးနည်းကိုလေ့လာ၍ အရုပ်များကို စာလုံးအသံထွက် 
အတွက်သာ အသုံးပြုသည့်သဘောကို လက်ခံအသုံးပြုခဲ့လေ 
သည်။ ဆီးရတိတို့သည် ဆီးမစ်တစ်ဘာသာစကားတစ်မျိုးကို 
ပြောဆိုကြ၏။ ထို့ကြောင့်ပင် ဆီးရတိတို့သည် သူတို့၏စာရေး 
နည်းကို အခြားဆီးရတိအနွယ်ဝင်လူမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်သော ဖီနီရှန် 
တို့ထံသို့လက်ဆင့်ကမ်းခဲ့သည်ဟု ထင်မြင်ယူဆရလေသည်။ 
နောင်အခါတွင် ဂရိလူမျိုးတို့သည် ဖီနိရှန်လူမျိုးတို့နှင့် ဆက် 
သွယ်မိသောအခါ သူတို့သည် အက္ခရာများနှင့် စာရေးနေကြပြီ 
ကိုတွေ့ရှိရလေသည်။ ဂရိတို့သည် မဆိုင်းမတွပင် ထိုစာရေး 
နည်းကိုအတုခိုး၍ မိမိတို့စကားနှင့် ဆီလျော်အောင် ပြုပြင် 
အသုံးပြုကြ လေတော့သည်။


ဖီနီရှန်လူမျိုးတို့သည် စာလုံးများကို ဗျည်းများအတွက် 
သာအသုံးပြုရေးသား၏။ သရများကိုမူ မရေးသားပေ။ ဂရိတို့ 
သည် ဖီနီရှန်တို့၏ အက္ခရာများကို အတုယူရေးသားသောအခါ 
ဗျည်းအတွက် သုံးရန်မလိုသော အက္ခရာများကို သရအဖြစ်ဖြင့် 
အသုံးပြုရေးသား၏။ ဤသို့လျှင်ဂရိတို့သည် အက္ခရာစဉ် ပြည့် 
စုံအောင် ဖန်တီးခဲ့ပေသည်။ ဖီနီရှန်တို့ခေါ်သော အက္ခရာစဉ် 
အမည်များကိုလည်း ဂရိတို့ဆက်လက်ခေါ်၏။ ဖီနီရှန်တို့၏ 
ပထမဆုံးအက္ခရာစဉ်ဖြစ်သော နွားထီးဟု အနက်ရသည့် ''အေး 
လက်ဖ'' ခေါ် စာလုံးသည် ဂရိစာပေ ပထမအက္ခရာစဉ် 
''အယ်လဖာ '' ဖြစ်လာ၍ ဒုတိယအက္ခရာစဉ်ဖြစ်သော အိမ် 
ဟုအနက်ရသည့် ''ဗက်'' ခေါ် စာလုံးသည် ဂရိတို့၏ ဒုတိယ 
အက္ခရာစဉ် ''ဗီတာ'' ဖြစ်လာသည်။ အီထရပ်စကန်ဟူသော 
လူမျိုးတစ်မျိုးသည် မြေထဲပင်လယ်အရှေ့ပိုင်းဒေသမှ အီတလီ 
ကျွန်းဆွယ် အလယ်ပိုင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့သွားကြသောအခါ ဂရိ 
အက္ခရာစဉ်များကို သူတို့နှင့်အတူယူဆောင်သွားကြသည်။ သူတို့ 
ထံမှ ရောမလူမျိုးတို့ကတစ်ဆင့် အတုခိုး၍ ယခုတိုင်အသုံးပြု 
နေသော ရောအက္ခရာစဉ်ဟုခေါ်သည့် အက္ခရာစဉ်ကို ဖန်တီးခဲ့ 
လေသည်။ ပထမ၌ ရောမတို့အသုံးပြုသော အက္ခရာစဉ်တွင် 
စာလုံးကြီးများသာရှိ၏။ နောက် ပေါ့ပေါ့ဆဆနှင့် လျင်မြန်စွာ 
ရေးရာမှ စာလုံးကလေးများ ပေါ်ပေါက်လာသည်။


အင်္ဂလိပ်အက္ခရာစဉ်သည် မပြည့်စုံချေ။ အသံထွက်ဟူ 
သမျှကို ရေးရန်အက္ခရာမရှိပေ။ အသံတူသော အက္ခရာအချို့ 
လည်းပါဝင်နေ၏။ ဤသို့လျှင် အေ သည် အသံခြောက်သံ 
ထွက်နိုင်၍ အိတ်(ကစ) မှာ ကေနှင့် အက်(စ) ပေါင်း၍ရေး 
သောအသံနှင့် အတူတူပင်ဖြစ်၏။ သိပ္ပံပညာရှင်များသုံးရန် 
တီထွင်ထားသော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အသံထွက်အက္ခရာစဉ် 
ကားအသံထွက်စုံလုမတတ်ဖြစ်၏။ ပြောသမျှအသံ ကိုရေးနိုင် 
သောအက္ခရာစဉ်များပါဝင်၏။ သို့သော်လည်း အက္ခရာစဉ် ၈၃ 
လုံးပါဝင်သဖြင့် နေ့စဉ်သုံးရန် မလွယ်ကူပေ။ အာရေဗစ်၊ 
သင်္သကရိုက်နှင့် အခြားအိန္ဒိယနိုင်ငံအနှံ့အပြားတွင် အသုံးပြုနေ 
သည့်များစွာသော အက္ခရာစဉ်များသည် ဖီနီရှန်အက္ခရာနှင့် 
ဆက်စပ်နေသည့် အာရမေအစ် အက္ခရာစဉ်မှ ဆင်းသက်လာ 
လေသည်။ ဂရိအက္ခရာစဉ်မှ ရုရှနှင့် အခြားဆလားဗစ် အက္ခရာ 
စဉ်များပေါ်ပေါက်လာ၏။ သို့သော်လည်း မည်သည့်အက္ခရာစဉ် 
မျှရောမအက္ခရာစဉ်လောက် အသုံးမများပေ။ တူရကီလူမျိုးတို့ 
သည် စာလုံး ၁ဝဝ နီးပါးခန့်ပါသော အာရေဗစ်အက္ခရာစဉ်ကို 
၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် စွန့်လွှတ်၍ ယင်းအစား စာလုံး ၂၆ လုံးသာ 
ပါဝင်သော ရောမအက္ခရာစဉ်ကို အသုံးပြုခဲ့လေသည်။

မြန်မာနိုင်ငံ၌ အက္ခရာများစွာရှိသည်။ ပျူအက္ခရာသည် 
ရှေးအကျဆုံးဖြစ်သည်။ အခြား အရေးအသားများသည် မွန်၊ 
မြန်မာ၊ ရှမ်းနှင့်ကရင်တို့၏ အက္ခရာများဖြစ်သည်။ သာသနာ 
တော်နှစ် ၃ဝဝ (ခရစ်မပေါ်မီ နှစ် ၂၅ဝ) ခန့်က အိန္ဒိယနိုင်ငံ 
တစ်ဝန်းလုံးနီးနီး အုပ်စိုးတော်မူသော အသောကမင်းတရားကြီး 
၏အရေးအသားမှ ယင်းအရေးအသားအားလုံးသည် မူရင်းခံ၍ 
ပေါ်ထွန်းလာသည်။ အသောကမင်း အက္ခရာကို ဗြဟ္မီအက္ခရာ၊ 
မောရိယခေတ်အက္ခရာ ဟုလည်းခေါ်သည်။ အသောကမင်း 
တရားကြီးထားခဲ့သော ကျောက်စာများ၏ အရေးအသားများ 
သည် အတူတူလိုပင်ဖြစ်ကြသည်။ သို့ရာတွင် ဒေသအလိုက် 
ရေးသားပုံ အနည်းငယ်ကွဲကြ၏။
[[မြန်မာအက္ခရာထုပ္ပတ်]]


အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရမူ မြန်မာအက္ခရာစဉ်သည် ငါးရာစု 
နှစ် ဂုတ္တခေတ်သုံးအက္ခရာကို အခြေခံ၍ ၁ဝ ရာစုနှစ်တွင် 
မွန်နယ်များမှတစ်ဆင့် ပုဂံပြည်သို့ရောက်လာသော စာလုကျန် 
အရှေ့ပိုင်းနယ်သုံး အက္ခရာတို့က အတော်အတန်ပြုပြင်လိုက် 
သောမြန်မာအက္ခရာသည် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းမှရသော သာသနာ 
နှင့်အတူပါလာသည့် အာရိယန်စံနစ်၊ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းမှရသော 
ဒြာဗီဒီယန်စံနစ်တို့ဖြင့် ပုဂံတွင်ရောစပ် မွှေနှောက်ပြီး အတည် 
တကျဖြစ်ထွန်းလာသော အက္ခရာစဉ်ဖြစ်သည်။ ရှေးဟောင်းမြန် 
မာအက္ခရာ ဖြစ်ပေါ်လာပုံ ပုံစံ (စာမျက်နှာ ၁၃၄·၁၃၅) တွင် 
လေ့လာက ပိုမိုရှင်းလင်းပေလိမ့်မည်။


ပျူအက္ခရာသည် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အစောဆုံးပေါ်သော 
အက္ခရာဖြစ်လင့်ကစား ပျူနှင့်မြန်မာတို့သည် နှစ်ရှည်လများ 
ရောပြွမ်းနေထိုင်ခဲ့ကြသော်လည်း မြန်မာအက္ခရာသည် ပျူ 
အက္ခရာနှင့် မတူကွာခြားလျက်ရှိသည်။ မြန်မာတို့သည် ရှိပြီး 
သောပျူစာတို့ကို လေ့လာခြင်းမပြုပဲ ပါဠိကိုအလေးပြု၍ မွန် 
အက္ခရာသို့ဖလှယ်ပြီးလျှင် မြန်မာစာပေအက္ခရာတို့ကို တီထွင် 
ကြခြင်းဖြစ်သည်။


မြန်မာအက္ခရာသည် ပါဠိ၊ မွန်အက္ခရာတို့နှင့် အရေး 
အသားတူသည်။ အနော်ရထာမင်း၏ ပါဠိဘာသာနှင့် လက်ရေး 
စာသည်လည်းကောင်း၊ ကျန်စစ်သားမင်း၏ ကျောက်စာသည် 
လည်းကောင်း၊ မြစေတီကျောက်စာ၌လည်းကောင်း ယခုခေတ် 
အထိ မြန်မာနိုင်ငံမင်းသုံး ရုံးသုံး၊ နိုင်ငံနှင့်အမျှသုံးသော ပါဠိ 
မွန် မြန်မာအက္ခရာတို့သည် တစ်မျိုးတည်းသာ တွေ့ရသည်။ 
မြန်မာအက္ခရာမှာ အနော်ရထာမင်းလက်ထက် ထက်စော၍ 
(သက္ကရာဇ် ၄ဝ၆-၄၃၉) မြန်မာပြည်တွင် မတွေ့ရသေးချေ။ မွန် 
အက္ခရာလည်း ထိုနည်းအတိုင်းပင်ဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆို 
သော် မြစေတီကျောက်စာမှအစ ယနေ့အထိ မွန်အက္ခရာနှင့် 
မြန်မာအက္ခရာတို့ကို ခွဲခြားရေးသားပြုလုပ်ခြင်း မရှိချေ။ မွန်တို့ 
၏သာသနာ ဘာသာရေးနှင့် စပ်လျဉ်း၍ စာပေအက္ခရာ အရေး 
အသားတို့မှာ မြန်မာတို့ထက် ရှေးကျသည်ဟု ဆိုရပေမည်။ 
ထိုသို့ရေးသားသော အက္ခရာတို့မှာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်း အရှေ့ 
ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်၌ ရှေးအခါက ထင်ရှားကျော် 
စောလျက်ရှိသော အန္ဒြ-ပလ္လဝမင်းတို့လက်ထက်၌ ရေးမှတ်ကြ 
သည့် စာပေအက္ခရာတို့မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။ 
ပါဠိအက္ခရာဟူ၍ကား တသီးတခြားမရှိချေ။ ပျူအက္ခရာကိုမူ 
သရေခေတ္တရာ ထွန်းကားစဉ်ကပင်ရှိကြောင်း သိရသည်။ ယင်း 
သည်အိန္ဒိယတောင်ပိုင်း ရှေးဟောင်း အက္ခရာမျိုးပင်ဖြစ်သည်။ 
ပါဠိ၊ မွန်၊ မြန်မာအက္ခရာဆိုသည်မှာ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ပျူ 
အက္ခရာကဲ့သို့ ခွဲခြားခေါ်ဆိုခြင်း မပြုနိုင်၊ အက္ခရာအလိုအားဖြင့် 
ပါဠိလည်းမွန်၊ မွန်လည်းမြန်မာ၊ မြန်မာလည်းပါဠိ ဖြစ်နေခြင်း 
ကိုတွေ့ရသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် ပါဠိ၊ မွန်၊ မြန်မာ 
တို့ကို အသီးသီးဘာသာအလျောက် အက္ခရာတစ်မျိုးတည်းနှင့် 
ရေးမှတ်ထားလျက်ရှိသည်။


အနော်ရထာမင်းလက်ထက်မှအစ ကျန်စစ်သားမင်း 
လက်ထက်အထိသုံးသော အက္ခရာစာလုံးများသည် ခပ်ခုံးခုံး 
ခပ်ဝိုင်းဝိုင်းဖြစ်၍ အလောင်းစည်သူမင်းလက်ထက် သုံးသော 
အက္ခရာသည် လေးထောင့်ခပ်စပ်စပ် ထောင့်ချိုးဖြစ်လာသည်။ 
''အ'' အက္ခရာတစ်လုံးတည်းနှင့်ပင် ခေတ်ကာလအပိုင်းအခြား 
ကိုမှန်းဆနိုင်သည်။ အနော်ရထာမင်းနှင့် ကျန်စစ်သားမင်းလက် 
ထက်တို့က ''အ''သည် ရှေးကမြင်းကုန်းနှီးပုံ သဏ္ဌာန်( ) 
နှင့်တူသည်။ ထို ''အ''သည်ပင် အလောင်းစည်သူမင်းလက် 
ထက်ရောက်သောအခါ ရှေ့က ''ဒ''ကို အလယ်တည့်တည့် 
လောက်က အမြီးတပ်၍ (၃ ) နောက်က မျဉ်းဖြောင့်ကလေးကို 
ထောင်ကာ ပိတ်လိုက်လျှင် (၃ ) ဖြစ်လာလေသည်။ 
ယင်းမှပင် မကြာမီ ယခုခေတ်သုံး ''အ'' ဖြစ်လာလေသည်။


မြန်မာနိုင်ငံရှိတိုင်းရင်းသားများ၏ အက္ခရာများမှာ 
ခရစ်ယာန်သာသနာပြုများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာမှ 
တီထွင်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ အချို့မှာ မြန်မာအက္ခရာကို အခြေခံ 
ထား၍လည်းကောင်း၊ အချို့မှာ အင်္ဂလိပ်အက္ခရာကို အခြေခံ 
ထား၍လည်းကောင်း တီထွင်ထားသည်။ ရှမ်း၊ ကရင်အက္ခရာ 
များကို မြန်မာအက္ခရာဖြင့်အခြေတည်၍ ကချင်၊ ချင်း အက္ခရာ 
တို့ကို အင်္ဂလိပ်အက္ခရာဖြင့် အခြေတည်ထားသည်။
မြန်မာအက္ခရာတို့သည် ပါဠိဘာသာကျမ်း၌ ဗျည်းအက္ခရာ ၃၃ လုံး၊ သရအက္ခရာ ၈ လုံး အားဖြင့် ပေါင်း ၄၁ 
လုံးရှိသည်ဟု ဆိုသော်လည်း မြန်မာမှု၌ကား ခေါ်ဝေါ်ပြော 
ဆိုနေကြသည့် အသံတို့ကို မီစေခြင်းအလို့ငှာ ဗျည်းအက္ခရာ 
၃၅ လုံး၊ သရအက္ခရာ ၁၁ လုံးအားဖြင့် ပေါင်း ၄၆ လုံးရှိ 
သည်။


ဗျည်းဟူသည်ကား အနက်ကိုပြတတ်သောကြောင့် ပါဠိ 
ဘာသာ၌ ဗျဉ္ဇန ဟုခေါ်သည်ကို မြန်မာလို ဗျည်းဟုဆို 
ခြင်းဖြစ်သည်။ ဗျည်း ၃၅ လုံးဟူသည် ''ကကြီးမှအ'' အထိ 
၃၃ လုံးနှင့် အံ့အား နှစ်လုံးပေါင်း ၃၅ လုံးဖြစ်သည်။ ဗျည်းဟူ 
သည် သရကို မှီရလေသည်။ သရမရှိဘဲ ဗျည်းသက်သက် 
အသံမထွက်နိုင်ချေ။ ဗျည်းကို အသံဖြစ်စေလိုသော် သရ နှင့် 
ယှဉ်ကပ်ပေးရသည်။ သရ ဟူသည်ကား အသံကိုဖြစ်စေတတ် 
ခြင်းကြောင့်ခေါ်သည်။ သရ ၁၁ လုံးမှာ ''အ၊ အာ၊ ဣ၊ ဤ၊ 
ဥ၊ ဦ၊ ဧ၊ အဲ၊ ဩ၊ ဩော်၊ အို'' ဟူ၍ဖြစ်သည်။


ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားလူမျိုးများနှင့် ယင်းတို့အသုံးပြု 
သောအက္ခရာစဉ်လုံးရေများမှာ ဟီဗြူနှင့် အီတာလျံလူမျိုးတို့သုံး 
သော အက္ခရာစဉ်တွင် ၂၂ လုံး၊ အာရေဗစ်အက္ခရာစဉ်တွင် ၂၈ 
လုံး၊ ရုရှအက္ခရာ စဉ်တွင် ၃၃ လုံး၊ ပိုလန်အက္ခရာစဉ်တွင် ၄၅ 
လုံး၊ ပြင်သစ်အက္ခရာစဉ်တွင် ၂၅ လုံး၊ ဂျာမန်အက္ခရာစဉ် တွင် 
၂၆ လုံး၊ ဒိန်းနှင့်နော်ဝေး အက္ခရာစဉ်တွင် ၂၇ လုံး၊ စပိန် 
အက္ခရာစဉ်တွင် ၂၉ လုံး၊ ဟန်ဂေရီ အက္ခရာစဉ်တွင် ၃၈ လုံး၊ 
အယ်လဗေးနီးယန်း အက္ခရာစဉ်တွင် ၃၃ လုံး၊ သင်္သကရိုက် 
အက္ခရာစဉ်တွင် ၄၉ လုံး၊ ဟိန္ဒီအက္ခရာစဉ်တွင် ၃၅ လုံး၊ 
ပါးရှင်းအက္ခရာစဉ်တွင် ၃၂ လုံး၊ တူရကီအက္ခရာစဉ်တွင် ၃၁ 
လုံး၊ အာမီးနီးယန်းအက္ခရာစဉ်တွင် ၃၈ လုံး၊ အီသီအိုးပီးယန်း 
အက္ခရာစဉ်တွင် ၂၆ လုံး၊ တေလဂူအက္ခရာစဉ်တွင် ဗျည်း ၃၅ 
လုံးနှင့် သရ ၁၃ လုံး၊ တိဗက်အက္ခရာစဉ်တွင် ၃၅ လုံးနှင့် 
ဂျပန်အက္ခရာစဉ်တွင် ၇၃ လုံး၊ အင်္ဂလိပ်အက္ခရာစဉ်၌ ၂၆လုံး၊ 
လက်တင် သို့မဟုတ် ရောမအက္ခရာစဉ်၌ ၂၃ လုံး အသီးသီးရှိ 
ကြသည်။


အက္ခရာမှန်သမျှတွင် လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း ၄ဝဝဝ 
ကျော်က ဆီးရတိလူမျိုးတို့ တီထွင်ခဲ့၍ ဖီနီရှန်လူမျိုးတို့ပြုပြင် 
ကာဂရိတို့ကအချောကိုင်ပြီး ရောမလူမျိုးတို့ နောက်ဆုံးအပြီး 
သတ်မွမ်းမံခဲ့သည့် လက်တင် သို့မဟုတ် ရောမအက္ခရာစဉ်များ 
သည်ကမ္ဘာပေါ်၌ လူသုံးအများဆုံး အက္ခရာစဉ်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅)&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist}}


[[Category:အက္ခရာ]]</text>
      <sha1>8y8mp15l4qk1u8wsw35cm7hqp0pvbi9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30078</id>
    <revision>
      <id>1056395</id>
      <parentid>1034666</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T05:31:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52043-92</username>
        <id>148658</id>
      </contributor>
      <comment>2026</comment>
      <origin>1056395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22806" sha1="htqcagifdbo7vkbwrcardkd3snv2l7c" xml:space="preserve">{{Infobox Government agency
|agency_name           = ပြန်ကြား​ရေးဝန်ကြီးဌာန
|nativename            = 
|abbreviation          = M O I
|seal                  = Seal of MOI.png
|formed                = {{Start date and age|df=yes|1946|9|26}}
|preceding1            =
|jurisdiction          = {{MYA}}
|employees             =
|picture               = Ministry of Information Myanmar.jpg
|picture_caption       = ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးရုံး
|budget                =
|headquarters          = ရုံးအမှတ် (၇)၊[[နေပြည်တော်]]
|minister1_name        = [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]]
|deputyminister1_name  = ဦးရဲတင့်၊ ဗိုလ်ချုပ် [[ဇော်မင်းထွန်း]] &lt;ref&gt;https://www.moi.gov.mm/node/2800&lt;/ref&gt;
|child1_agency         = [[မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား]]
|child2_agency         = [[ပြန်ကြားရေးနှင့်ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးဦးစီးဌာန]]
|child3_agency         = [[ပုံနှိပ်ရေးနှင့် ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန]]
|child4_agency         = [[သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်း]]
|child5_agency         = [[မီဒီယာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန]]
|child6_agency         =
|website               = {{url|www.moi.gov.mm}}
|footnotes             =
}}

မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[ဝန်ကြီးဌာနများ]]တွင် ပြည်သူ့ပြန်ကြား​ရေးနှင့် ပတ်သက်၍ '''ပြန်ကြား​ရေးဝန်ကြီးဌာန'''ထားရှိသည်။ လက်ရှိဝန်ကြီးမှာ ​ဦး[[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ထိန်လင်း]]ဖြစ်သည်။

== သမိုင်း​ကြောင်း ==
ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနကို ၁၉၄၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ(၂၆)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိသည့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလမှစ၍ ရေတွက်လျှင် ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာန သက်တမ်းသည် (၇၁)နှစ်ခန့် ရှိပြီဖြစ်သည်။ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ပင်မ တာဝန်မှာ ပြည်သူလူထုအား ခေတ်မီလူထုဆက်သွယ်ရေး နည်းလမ်းများအသုံးပြု၍ သုတ၊ ရသ သက်ရောက်သော ပြန်ကြားပေးခြင်း၊ ပညာပေးခြင်း၊ ဖြေဖျော်ပေးခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့စွဲဖြင့် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည့် [[တော်လှန်ရေးကောင်စီ|မြန်မာနိုင်ငံတော်လှန်ရေးကောင်စီ]] ကြေညာချက်အမှတ်(၉၇)အရ အတွင်းဝန်များရုံးအား ဖျက်သိမ်း၍ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ်ကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ရာ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနကို  ဦးစီးဌာန(၁)ခု၊ ကော်ပိုရေးရှင်း (၃)ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ပြန်ကြားရေးဌာနခွဲနှင့် အသံလွှင့်ဌာနခွဲကိုပေါင်း၍ ပြန်ကြားရေးနှင့်အသံလွှင့်ဦးစီးဌာန၊ ဗဟိုပုံနှိပ်တိုက်၊ ပြည်သူပိုင်ပုံနှိပ်တိုက်များကြီးကြပ်ကွပ်ကဲမှုအဖွဲ့၊ စာပေဗိမာန်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့နှင့် မြဝတီပုံနှိပ်တိုက်တို့ကိုပေါင်း၍ ပုံနှိပ်ရေးနှင့်စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးကော်ပိုရေးရှင်း၊ လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ်သတင်းစာ၊ The Working People’s Daily၊ [[ကြေးမုံ သတင်းစာ|ကြေးမုံသတင်းစာ]]၊ ဗိုလ်တထောင်သတင်းစာ၊ The Guardian Daily၊ [[မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာ|မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ]]နှင့် ဟံသာဝတီသတင်းစာတို့ကိုပေါင်း၍ သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းကော်ပိုရေးရှင်း၊ ရုပ်ရှင်ဆင်ဆာဘုတ်အဖွဲ့၊ ဗဟိုရုပ်ရှင်ဌာနခွဲ၊ ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းမြှင့်တင်ရေးအဖွဲ့နှင့် နိုင်ငံခြားရုပ်ရှင်ကားတင်သွင်းရေးအေဂျင်စီတို့ကိုပေါင်း၍ ရုပ်ရှင်ကော်ပိုရေးရှင်း ဟူ၍ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဦးစီးဌာနနှင့်လုပ်ငန်းများအဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း အဆင့်ဆင့်ပြောင်းလဲ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

== ဖွဲ့စည်းပုံ ==
=== ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးရုံး ===
ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးရုံးကို အောက်ပါအတိုင်း ဌာနခွဲ(၆)ခွဲနှင့် ဦးစီးရုံး(၁)ရုံးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပါသည်-

# အုပ်ချုပ်ရေးနှင့်လူ့အရင်းအမြစ်စီမံခန့်ခွဲမှုဌာနခွဲ။
# မူဝါဒနှင့်ဥပဒေလုပ်ထုံးလုပ်နည်းစိစစ်ရေးနှင့် လုပ်ငန်းစစ်ဆေးရေးဌာနခွဲ။
# စီမံကိန်းနှင့်စာရင်းအင်းဌာနခွဲ။
# ဝန်ကြီးဌာနတွင်း စာရင်းစစ်နှင့်ဘဏ္ဍာရေးဌာနခွဲ။
# ပြည်တွင်း/ ပြည်ပဆက်ဆံရေးနှင့် သတင်းပြန်ကြားရေးဌာနခွဲ။
# e-Government ဌာနခွဲ။
# ဦးစီးရုံး။

=== မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား ===
{{Main|မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား}}

၁၉၄၆ခုနှစ်တွင် ဗမာ့အသံ ၊ ၁၉၅၈ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့အသံ၊ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ပြန်ကြားရေးနှင့်အသံလွှင့်ဦးစီးဌာန၊ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရောင်စုံ ရုပ်မြင် သံကြား အစီအစဉ်ကို စတင်ထုတ်လွှင့်ခဲ့ပြီး ၂၄-၁-၁၉၉၁ ရက်နေ့မှ စတင်၍ မြန်မာ့ ရုပ်မြင်သံကြားနှင့်အသံလွှင့်ဦးစီးဌာန၊ ၂၂-၁၁-၁၉၉၇ ရက်နေ့တွင် မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြားဟု အမည်ပြောင်းလဲသည်။

=== ပြန်ကြားရေးနှင့်ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးဦးစီးဌာန ===
{{Main|ပြန်ကြားရေးနှင့်ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးဦးစီးဌာန}}
ပြန်ကြားရေးနှင့်အသံလွှင့်ဦးစီးဌာန လက်အောက်တွင်ရှိသည့် ပြန်ကြားရေးဌာန ခွဲကို ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးဦးစီးဌာနအဖြစ် ၂၄-၁-၁၉၉၁ ရက်နေ့ တွင် ပြောင်းလဲ ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

==== စီမံခန့်ခွဲရေးရာဌာနခွဲ ====
အဆိုပါဌာနခွဲ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များမှာ-

* ဌာနခွဲများလုပ်ငန်းလိုအပ်ချက်များနှင့် စီမံခန့်ခွဲရေးကိစ္စများဆောင်ရွက်ရန်။

==== ပြန်ကြားရေးနှင့်ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးဌာနခွဲ ====
အဆိုပါဌာနခွဲ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များမှာ-

* တိုင်းရုံး၊ ခရိုင်ရုံးနှင့် မြို့နယ်ရုံးများကိုကြီးကြပ်ဆောင်ရွက်ရန်နှင့် လိုအပ်သည့် လမ်းညွန်မှုများပေးခြင်း၊
* ပြည်တွင်း/ပြည်ပအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ညှိနှိုင်းပြီး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း၊

==== ထုတ်လုပ်ရေးဌာနခွဲ ====
အဆိုပါဌာနခွဲ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များမှာ

* ဒို့ကျေးရွာဂျာနယ် အပတ်စဉ်ထုတ်ဝေရန်၊
* ဌာနနှင့် နိုင်ငံတော်အတွက်လိုအပ်သော စာအုပ်များ ထုတ်ဝေခြင်း၊

==== သုတေသနနှင့် သတင်းအချက်အလက်ဌာနခွဲ ====
နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီအစိုးရအစည်းအဝေးဆုံးဖြတ်ချက်အမှတ် (၃၃/၂၀၀၈)အရ သုတေသနနှင့်သတင်းအချက်အလက်ဌာနခွဲကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။ အဆိုပါဌာနခွဲ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များမှာ

* အင်တာနက်နှင့် ပုံနှိပ်မီဒီယာကိုအခြေခံ၍ သတင်းနှင့်သတင်းအချက်အလက်များ စုဆောင်းခြင်း၊
* ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနဝက်ဘ်ဆိုဒ်၊ ဖေ့ဘုတ်နှင့် ဘလော့၊ X(Twitter)၊ Viber တို့တွင် သတင်းများ၊ ဆောင်းပါးများနှင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ထုတ်ပြန်ကြေညာချက်များလွှင့်တင်ခြင်း၊
* သုတေသနဆိုင်ရာစာအုပ်များ ထုတ်ဝေခြင်း။

==== မူပိုင်ခွင့်နှင့် မှတ်ပုံတင်ဌာနခွဲ ====
အစိုးရအဖွဲ့အစည်းအဝေးဆုံးဖြတ်ချက်(၄/၂၀၁၃)အရပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးလုပ်ငန်းလက်အောက်ရှိ စာပေစိစစ်ရေးနှင့် မှတ်ပုံတင်ရေးဌာနခွဲကို မူပိုင်ခွင့်နှင့်မှတ်ပုံတင်ဌာနခွဲအဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ပြီး ပြန်ကြားရေးနှင့်ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးလက်အောက်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပါသည်။ အဆိုပါဌာနခွဲ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များမှာ-

* ထုတ်ဝေခွင့်လိုင်စင်များနှင့် သက်တမ်းတိုးခြင်းများဆောင်ရွက်ပေးခြင်း၊
* သတင်းအေဂျင်စီများကို မှတ်ပုံတင်ဆောင်ရွက်ပေးခြင်း။

==== ရုပ်ရှင်မြှင့်တင်ရေးဌာနခွဲ ====
ရုပ်ရှင်ဆင်ဆာဘုတ်အဖွဲ့၊ ဗဟိုရုပ်ရှင်ဌာနခွဲ၊ ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းမြှင့်တင်ရေးအဖွဲ့နှင့် နိုင်ငံခြားရုပ်ရှင်ကားတင်သွင်းရေး အေဂျင်စီတို့ကိုပေါင်း၍ ရုပ်ရှင်ကော်ပိုရေးရှင်းဟုလည်းကောင်း၊ ရုပ်ရှင်ကော်ပိုရေးရှင်းကို မြန်မာ့ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းဟုလည်းကောင်း အဆင့်ဆင့် အမည်ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ၁-၄-၂၀၁၄ ရက်နေ့မှစ၍ မြန်မာ့ရုပ်ရှင်မြှင့်တင်ရေးဦးစီးဌာနအဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။ ၁၅-၁-၂၀၁၅ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်သည့် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ် (၂/၂၀၁၅)၏ သဘောတူညီချက်အရ မြန်မာ့ရုပ်ရှင်မြှင့်တင်ရေးဦးစီးဌာနကို ဖျက်သိမ်းပြီး ပြန်ကြားရေးနှင့်ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးဦးစီးဌာနအောက်တွင် ရုပ်ရှင်မြှင့်တင်ရေးဌာနခွဲအဖြစ် ပြောင်းလဲပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။

=== ပုံနှိပ်ရေးနှင့် ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန ===
{{Main|ပုံနှိပ်ရေးနှင့် ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန}}

ပုံနှိပ်ရေးနှင့်စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးကော်ပိုရေးရှင်းကို ၁-၄-၁၉၈၉ရက်နေ့တွင် ပုံနှိပ်ရေးနှင့်စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးလုပ်ငန်းအဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ယခုအခါ၁၃-၁-၂၀၁၆ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်သော ပြည်ထောင်စု အစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ်(၂/၂၀၁၆)၏ သဘောတူညီချက်အရ ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာနအဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ဝန်ကြီးရုံးမှ ၂၂-၁-၂၀၁၆ ရက်စွဲပါစာအမှတ်၊၁-၂(၃/၂၀၁၆)/၀၁၃၅ ဖြင့် အမိန့် ကြော်ငြာစာထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။

==== လက်အောက်ခံ ဌာနခွဲများ ====

# စီမံခန့်ခွဲရေးရာဌာနခွဲ ၊
# စာပေဗိမာန် ၊
# ပုံနှိပ်ရေးဌာနခွဲ ၊
# ထုတ်ဝေရေးဌာနခွဲ ၊
# ငွေစာရင်းဌာနခွဲ ၊
# ပုံနှိပ်စက်ရုံ (၇)ရုံ -
## ဗဟိုပုံနှိပ်စက်ရုံ ၊ 
## စာပေဗိမာန်ပုံနှိပ်စက်ရုံ ၊ 
## အောင်ဆန်းပုံနှိပ်စက်ရုံ ၊ 
## ဖိုတိုလစ်သိုပုံနှိပ်စက်ရုံ ၊
## ဂျီတီစီပုံနှိပ်စက်ရုံ ၊
## အထက်မြန်မာပြည်အစိုးရပုံနှိပ်စက်ရုံ ၊
## နေပြည်တော်ပုံနှိပ်စက်ရုံ။

=== သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်း ===
{{Main|သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်း}}
[[File:News and Periodicals Enterprise Yangon.jpg|thumb|သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်း၊ သိမ်ဖြူလမ်း]]

သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းကော်ပိုရေးရှင်းကို ၁-၄-၁၉၉၈ရက်နေ့တွင် သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်းဟု အမည်ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

=== မီဒီယာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ===
{{Main|မီဒီယာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန}}

၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့အစည်းအဝေး အမှတ်စဉ် (၈/၂၀၂၂) သဘောတူခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။မီဒီယာလောက ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရာတွင် နိုင်ငံပိုင်မီဒီယာ၏အခန်းကဏ္ဍမှာ နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ရန်ပုံငွေဖြင့် ဆောင်ရွက်နိုင်သော်လည်း နည်းပညာ ပြောင်းလဲမှုနှင့်အတူ ပုဂ္ဂလိကမီဒီယာများ၏ အခန်းကဏ္ဍကျဆင်းလာမှုကို အထောက်အပံ့ပေးနိုင်ရန်နှင့် ပုဂ္ဂလိကမီဒီယာကဏ္ဍ ရှင်သန်တိုးတက်ပြီး နိုင်ငံတော်၏ တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းစဉ်များတွင် စတုတ္ထမဏ္ဍိုင်ပီသစွာ အထောက်အကူပေးနိုင်ရေးကို ရည်ရွယ်သည်။

== တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ ==

=== ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ ===
{{Incomplete list}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |စဉ်
! rowspan=&quot;2&quot; |အမည်
! colspan=&quot;2&quot; |တာဝန်ကာလ
! rowspan=&quot;2&quot; |တာဝန်သက်တမ်း
|-
!မှ
!ထိ
|-
|၁
|ဗိုလ်မှူးချုပ် ‌ကျော်ဆန်း
|
|
|
|-
|၂
|ဦးအောင်ကြည်
|
|
|
|-
|၃
|ဦးရဲထွဋ်
|
|
|
|-
|၄
|ဦးဖေမြင့်
|
|
|
|-
|၅
|ဦးချစ်နိုင်
|
|
|
|-
|၆
|ဦးမောင်မောင်အုန်း
|2021
|2026
|
|-
|၇
|ဦးထိန်လင်း
|2026
|
|
|}

=== ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးရုံး ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်များ ===
{{Incomplete list}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
!စဉ်
!အမည်
!တာဝန်ကာလ
!တာဝန်သက်တမ်း
|-
|၁။
|ဦးဝင်းကျော်အောင်&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/56360|title=ဝန်ထမ်းအဖွဲ့အစည်းအကြီးအမှူး ပြောင်းရွှေ့ခန့်ထားခြင်းနှင့် ဝန်ထမ်းအဖွဲ့အစည်းအကြီးအမှူး အတည်ပြုခန့်ထားခြင်း|accessdate=2025-7-24|publisher=MOI}}&lt;/ref&gt;
|၂၁ မေ ၂၀၂၄ - ယနေ့အထိ
|{{Age in years and days|2024|5|21}}
|}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

[http://www.ministryofinformation.gov.mm/index.php/about-moi/moi.html ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဝက်ဆိုက်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120715052730/http://www.ministryofinformation.gov.mm/index.php/about-moi/moi.html |date=15 July 2012 }}

{{မြန်မာနိုင်ငံ}}

[[ကဏ္ဍ:ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန| ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးဌာနများ]]</text>
      <sha1>htqcagifdbo7vkbwrcardkd3snv2l7c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1056409</id>
      <parentid>1056395</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T07:14:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52043-92</username>
        <id>148658</id>
      </contributor>
      <comment>2021</comment>
      <origin>1056409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22826" sha1="etzn2fxh8scnh39pgokgd9qfnbm1i7p" xml:space="preserve">{{Infobox Government agency
|agency_name           = ပြန်ကြား​ရေးဝန်ကြီးဌာန
|nativename            = 
|abbreviation          = M O I
|seal                  = Seal of MOI.png
|formed                = {{Start date and age|df=yes|1946|9|26}}
|preceding1            =
|jurisdiction          = {{MYA}}
|employees             =
|picture               = Ministry of Information Myanmar.jpg
|picture_caption       = ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးရုံး
|budget                =
|headquarters          = ရုံးအမှတ် (၇)၊[[နေပြည်တော်]]
|minister1_name        = [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]]
|deputyminister1_name  = ဦးရဲတင့်၊ ဗိုလ်ချုပ် [[ဇော်မင်းထွန်း]] &lt;ref&gt;https://www.moi.gov.mm/node/2800&lt;/ref&gt;
|child1_agency         = [[မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား]]
|child2_agency         = [[ပြန်ကြားရေးနှင့်ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးဦးစီးဌာန]]
|child3_agency         = [[ပုံနှိပ်ရေးနှင့် ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန]]
|child4_agency         = [[သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်း]]
|child5_agency         = [[မီဒီယာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန]]
|child6_agency         =
|website               = {{url|www.moi.gov.mm}}
|footnotes             =
}}

မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[ဝန်ကြီးဌာနများ]]တွင် ပြည်သူ့ပြန်ကြား​ရေးနှင့် ပတ်သက်၍ '''ပြန်ကြား​ရေးဝန်ကြီးဌာန'''ထားရှိသည်။ လက်ရှိဝန်ကြီးမှာ ​ဦး[[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ထိန်လင်း]]ဖြစ်သည်။

== သမိုင်း​ကြောင်း ==
ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနကို ၁၉၄၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ(၂၆)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိသည့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလမှစ၍ ရေတွက်လျှင် ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာန သက်တမ်းသည် (၇၁)နှစ်ခန့် ရှိပြီဖြစ်သည်။ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ပင်မ တာဝန်မှာ ပြည်သူလူထုအား ခေတ်မီလူထုဆက်သွယ်ရေး နည်းလမ်းများအသုံးပြု၍ သုတ၊ ရသ သက်ရောက်သော ပြန်ကြားပေးခြင်း၊ ပညာပေးခြင်း၊ ဖြေဖျော်ပေးခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့စွဲဖြင့် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည့် [[တော်လှန်ရေးကောင်စီ|မြန်မာနိုင်ငံတော်လှန်ရေးကောင်စီ]] ကြေညာချက်အမှတ်(၉၇)အရ အတွင်းဝန်များရုံးအား ဖျက်သိမ်း၍ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ်ကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ရာ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနကို  ဦးစီးဌာန(၁)ခု၊ ကော်ပိုရေးရှင်း (၃)ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ပြန်ကြားရေးဌာနခွဲနှင့် အသံလွှင့်ဌာနခွဲကိုပေါင်း၍ ပြန်ကြားရေးနှင့်အသံလွှင့်ဦးစီးဌာန၊ ဗဟိုပုံနှိပ်တိုက်၊ ပြည်သူပိုင်ပုံနှိပ်တိုက်များကြီးကြပ်ကွပ်ကဲမှုအဖွဲ့၊ စာပေဗိမာန်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့နှင့် မြဝတီပုံနှိပ်တိုက်တို့ကိုပေါင်း၍ ပုံနှိပ်ရေးနှင့်စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးကော်ပိုရေးရှင်း၊ လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ်သတင်းစာ၊ The Working People’s Daily၊ [[ကြေးမုံ သတင်းစာ|ကြေးမုံသတင်းစာ]]၊ ဗိုလ်တထောင်သတင်းစာ၊ The Guardian Daily၊ [[မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာ|မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ]]နှင့် ဟံသာဝတီသတင်းစာတို့ကိုပေါင်း၍ သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းကော်ပိုရေးရှင်း၊ ရုပ်ရှင်ဆင်ဆာဘုတ်အဖွဲ့၊ ဗဟိုရုပ်ရှင်ဌာနခွဲ၊ ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းမြှင့်တင်ရေးအဖွဲ့နှင့် နိုင်ငံခြားရုပ်ရှင်ကားတင်သွင်းရေးအေဂျင်စီတို့ကိုပေါင်း၍ ရုပ်ရှင်ကော်ပိုရေးရှင်း ဟူ၍ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဦးစီးဌာနနှင့်လုပ်ငန်းများအဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း အဆင့်ဆင့်ပြောင်းလဲ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

== ဖွဲ့စည်းပုံ ==
=== ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးရုံး ===
ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးရုံးကို အောက်ပါအတိုင်း ဌာနခွဲ(၆)ခွဲနှင့် ဦးစီးရုံး(၁)ရုံးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပါသည်-

# အုပ်ချုပ်ရေးနှင့်လူ့အရင်းအမြစ်စီမံခန့်ခွဲမှုဌာနခွဲ။
# မူဝါဒနှင့်ဥပဒေလုပ်ထုံးလုပ်နည်းစိစစ်ရေးနှင့် လုပ်ငန်းစစ်ဆေးရေးဌာနခွဲ။
# စီမံကိန်းနှင့်စာရင်းအင်းဌာနခွဲ။
# ဝန်ကြီးဌာနတွင်း စာရင်းစစ်နှင့်ဘဏ္ဍာရေးဌာနခွဲ။
# ပြည်တွင်း/ ပြည်ပဆက်ဆံရေးနှင့် သတင်းပြန်ကြားရေးဌာနခွဲ။
# e-Government ဌာနခွဲ။
# ဦးစီးရုံး။

=== မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား ===
{{Main|မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား}}

၁၉၄၆ခုနှစ်တွင် ဗမာ့အသံ ၊ ၁၉၅၈ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့အသံ၊ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ပြန်ကြားရေးနှင့်အသံလွှင့်ဦးစီးဌာန၊ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရောင်စုံ ရုပ်မြင် သံကြား အစီအစဉ်ကို စတင်ထုတ်လွှင့်ခဲ့ပြီး ၂၄-၁-၁၉၉၁ ရက်နေ့မှ စတင်၍ မြန်မာ့ ရုပ်မြင်သံကြားနှင့်အသံလွှင့်ဦးစီးဌာန၊ ၂၂-၁၁-၁၉၉၇ ရက်နေ့တွင် မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြားဟု အမည်ပြောင်းလဲသည်။

=== ပြန်ကြားရေးနှင့်ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးဦးစီးဌာန ===
{{Main|ပြန်ကြားရေးနှင့်ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးဦးစီးဌာန}}
ပြန်ကြားရေးနှင့်အသံလွှင့်ဦးစီးဌာန လက်အောက်တွင်ရှိသည့် ပြန်ကြားရေးဌာန ခွဲကို ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးဦးစီးဌာနအဖြစ် ၂၄-၁-၁၉၉၁ ရက်နေ့ တွင် ပြောင်းလဲ ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

==== စီမံခန့်ခွဲရေးရာဌာနခွဲ ====
အဆိုပါဌာနခွဲ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များမှာ-

* ဌာနခွဲများလုပ်ငန်းလိုအပ်ချက်များနှင့် စီမံခန့်ခွဲရေးကိစ္စများဆောင်ရွက်ရန်။

==== ပြန်ကြားရေးနှင့်ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးဌာနခွဲ ====
အဆိုပါဌာနခွဲ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များမှာ-

* တိုင်းရုံး၊ ခရိုင်ရုံးနှင့် မြို့နယ်ရုံးများကိုကြီးကြပ်ဆောင်ရွက်ရန်နှင့် လိုအပ်သည့် လမ်းညွန်မှုများပေးခြင်း၊
* ပြည်တွင်း/ပြည်ပအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ညှိနှိုင်းပြီး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း၊

==== ထုတ်လုပ်ရေးဌာနခွဲ ====
အဆိုပါဌာနခွဲ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များမှာ

* ဒို့ကျေးရွာဂျာနယ် အပတ်စဉ်ထုတ်ဝေရန်၊
* ဌာနနှင့် နိုင်ငံတော်အတွက်လိုအပ်သော စာအုပ်များ ထုတ်ဝေခြင်း၊

==== သုတေသနနှင့် သတင်းအချက်အလက်ဌာနခွဲ ====
နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီအစိုးရအစည်းအဝေးဆုံးဖြတ်ချက်အမှတ် (၃၃/၂၀၀၈)အရ သုတေသနနှင့်သတင်းအချက်အလက်ဌာနခွဲကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။ အဆိုပါဌာနခွဲ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များမှာ

* အင်တာနက်နှင့် ပုံနှိပ်မီဒီယာကိုအခြေခံ၍ သတင်းနှင့်သတင်းအချက်အလက်များ စုဆောင်းခြင်း၊
* ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနဝက်ဘ်ဆိုဒ်၊ ဖေ့ဘုတ်နှင့် ဘလော့၊ X(Twitter)၊ Viber တို့တွင် သတင်းများ၊ ဆောင်းပါးများနှင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ထုတ်ပြန်ကြေညာချက်များလွှင့်တင်ခြင်း၊
* သုတေသနဆိုင်ရာစာအုပ်များ ထုတ်ဝေခြင်း။

==== မူပိုင်ခွင့်နှင့် မှတ်ပုံတင်ဌာနခွဲ ====
အစိုးရအဖွဲ့အစည်းအဝေးဆုံးဖြတ်ချက်(၄/၂၀၁၃)အရပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးလုပ်ငန်းလက်အောက်ရှိ စာပေစိစစ်ရေးနှင့် မှတ်ပုံတင်ရေးဌာနခွဲကို မူပိုင်ခွင့်နှင့်မှတ်ပုံတင်ဌာနခွဲအဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ပြီး ပြန်ကြားရေးနှင့်ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးလက်အောက်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပါသည်။ အဆိုပါဌာနခွဲ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များမှာ-

* ထုတ်ဝေခွင့်လိုင်စင်များနှင့် သက်တမ်းတိုးခြင်းများဆောင်ရွက်ပေးခြင်း၊
* သတင်းအေဂျင်စီများကို မှတ်ပုံတင်ဆောင်ရွက်ပေးခြင်း။

==== ရုပ်ရှင်မြှင့်တင်ရေးဌာနခွဲ ====
ရုပ်ရှင်ဆင်ဆာဘုတ်အဖွဲ့၊ ဗဟိုရုပ်ရှင်ဌာနခွဲ၊ ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းမြှင့်တင်ရေးအဖွဲ့နှင့် နိုင်ငံခြားရုပ်ရှင်ကားတင်သွင်းရေး အေဂျင်စီတို့ကိုပေါင်း၍ ရုပ်ရှင်ကော်ပိုရေးရှင်းဟုလည်းကောင်း၊ ရုပ်ရှင်ကော်ပိုရေးရှင်းကို မြန်မာ့ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းဟုလည်းကောင်း အဆင့်ဆင့် အမည်ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ၁-၄-၂၀၁၄ ရက်နေ့မှစ၍ မြန်မာ့ရုပ်ရှင်မြှင့်တင်ရေးဦးစီးဌာနအဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။ ၁၅-၁-၂၀၁၅ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်သည့် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ် (၂/၂၀၁၅)၏ သဘောတူညီချက်အရ မြန်မာ့ရုပ်ရှင်မြှင့်တင်ရေးဦးစီးဌာနကို ဖျက်သိမ်းပြီး ပြန်ကြားရေးနှင့်ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးဦးစီးဌာနအောက်တွင် ရုပ်ရှင်မြှင့်တင်ရေးဌာနခွဲအဖြစ် ပြောင်းလဲပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။

=== ပုံနှိပ်ရေးနှင့် ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန ===
{{Main|ပုံနှိပ်ရေးနှင့် ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန}}

ပုံနှိပ်ရေးနှင့်စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးကော်ပိုရေးရှင်းကို ၁-၄-၁၉၈၉ရက်နေ့တွင် ပုံနှိပ်ရေးနှင့်စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးလုပ်ငန်းအဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ယခုအခါ၁၃-၁-၂၀၁၆ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်သော ပြည်ထောင်စု အစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ်(၂/၂၀၁၆)၏ သဘောတူညီချက်အရ ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာနအဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ဝန်ကြီးရုံးမှ ၂၂-၁-၂၀၁၆ ရက်စွဲပါစာအမှတ်၊၁-၂(၃/၂၀၁၆)/၀၁၃၅ ဖြင့် အမိန့် ကြော်ငြာစာထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။

==== လက်အောက်ခံ ဌာနခွဲများ ====

# စီမံခန့်ခွဲရေးရာဌာနခွဲ ၊
# စာပေဗိမာန် ၊
# ပုံနှိပ်ရေးဌာနခွဲ ၊
# ထုတ်ဝေရေးဌာနခွဲ ၊
# ငွေစာရင်းဌာနခွဲ ၊
# ပုံနှိပ်စက်ရုံ (၇)ရုံ -
## ဗဟိုပုံနှိပ်စက်ရုံ ၊ 
## စာပေဗိမာန်ပုံနှိပ်စက်ရုံ ၊ 
## အောင်ဆန်းပုံနှိပ်စက်ရုံ ၊ 
## ဖိုတိုလစ်သိုပုံနှိပ်စက်ရုံ ၊
## ဂျီတီစီပုံနှိပ်စက်ရုံ ၊
## အထက်မြန်မာပြည်အစိုးရပုံနှိပ်စက်ရုံ ၊
## နေပြည်တော်ပုံနှိပ်စက်ရုံ။

=== သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်း ===
{{Main|သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်း}}
[[File:News and Periodicals Enterprise Yangon.jpg|thumb|သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်း၊ သိမ်ဖြူလမ်း]]

သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းကော်ပိုရေးရှင်းကို ၁-၄-၁၉၉၈ရက်နေ့တွင် သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်းဟု အမည်ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

=== မီဒီယာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ===
{{Main|မီဒီယာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန}}

၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့အစည်းအဝေး အမှတ်စဉ် (၈/၂၀၂၂) သဘောတူခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။မီဒီယာလောက ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရာတွင် နိုင်ငံပိုင်မီဒီယာ၏အခန်းကဏ္ဍမှာ နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ရန်ပုံငွေဖြင့် ဆောင်ရွက်နိုင်သော်လည်း နည်းပညာ ပြောင်းလဲမှုနှင့်အတူ ပုဂ္ဂလိကမီဒီယာများ၏ အခန်းကဏ္ဍကျဆင်းလာမှုကို အထောက်အပံ့ပေးနိုင်ရန်နှင့် ပုဂ္ဂလိကမီဒီယာကဏ္ဍ ရှင်သန်တိုးတက်ပြီး နိုင်ငံတော်၏ တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းစဉ်များတွင် စတုတ္ထမဏ္ဍိုင်ပီသစွာ အထောက်အကူပေးနိုင်ရေးကို ရည်ရွယ်သည်။

== တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ ==

=== ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ ===
{{Incomplete list}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |စဉ်
! rowspan=&quot;2&quot; |အမည်
! colspan=&quot;2&quot; |တာဝန်ကာလ
! rowspan=&quot;2&quot; |တာဝန်သက်တမ်း
|-
!မှ
!ထိ
|-
|၁
|ဗိုလ်မှူးချုပ် ‌ကျော်ဆန်း
|
|
|
|-
|၂
|ဦးအောင်ကြည်
|
|
|
|-
|၃
|ဦးရဲထွဋ်
|
|2015
|
|-
|၄
|ဦးဖေမြင့်
|2015
|2020
|
|-
|၅
|ဦးချစ်နိုင်
|2021
|2021
|
|-
|၆
|ဦးမောင်မောင်အုန်း
|2021
|2026
|
|-
|၇
|ဦးထိန်လင်း
|2026
|
|
|}

=== ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးရုံး ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်များ ===
{{Incomplete list}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
!စဉ်
!အမည်
!တာဝန်ကာလ
!တာဝန်သက်တမ်း
|-
|၁။
|ဦးဝင်းကျော်အောင်&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/56360|title=ဝန်ထမ်းအဖွဲ့အစည်းအကြီးအမှူး ပြောင်းရွှေ့ခန့်ထားခြင်းနှင့် ဝန်ထမ်းအဖွဲ့အစည်းအကြီးအမှူး အတည်ပြုခန့်ထားခြင်း|accessdate=2025-7-24|publisher=MOI}}&lt;/ref&gt;
|၂၁ မေ ၂၀၂၄ - ယနေ့အထိ
|{{Age in years and days|2024|5|21}}
|}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

[http://www.ministryofinformation.gov.mm/index.php/about-moi/moi.html ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဝက်ဆိုက်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120715052730/http://www.ministryofinformation.gov.mm/index.php/about-moi/moi.html |date=15 July 2012 }}

{{မြန်မာနိုင်ငံ}}

[[ကဏ္ဍ:ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန| ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးဌာနများ]]</text>
      <sha1>etzn2fxh8scnh39pgokgd9qfnbm1i7p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1056422</id>
      <parentid>1056409</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T09:10:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-52043-92|~2026-52043-92]] ([[User talk:~2026-52043-92|ဆွေးနွေးချက်]]) ၏ မူဟောင်း [[Special:Diff/1056409|1056409]] ကို ပြန်ပြင်လိုက်သည်</comment>
      <origin>1056422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22806" sha1="htqcagifdbo7vkbwrcardkd3snv2l7c" xml:space="preserve">{{Infobox Government agency
|agency_name           = ပြန်ကြား​ရေးဝန်ကြီးဌာန
|nativename            = 
|abbreviation          = M O I
|seal                  = Seal of MOI.png
|formed                = {{Start date and age|df=yes|1946|9|26}}
|preceding1            =
|jurisdiction          = {{MYA}}
|employees             =
|picture               = Ministry of Information Myanmar.jpg
|picture_caption       = ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးရုံး
|budget                =
|headquarters          = ရုံးအမှတ် (၇)၊[[နေပြည်တော်]]
|minister1_name        = [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]]
|deputyminister1_name  = ဦးရဲတင့်၊ ဗိုလ်ချုပ် [[ဇော်မင်းထွန်း]] &lt;ref&gt;https://www.moi.gov.mm/node/2800&lt;/ref&gt;
|child1_agency         = [[မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား]]
|child2_agency         = [[ပြန်ကြားရေးနှင့်ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးဦးစီးဌာန]]
|child3_agency         = [[ပုံနှိပ်ရေးနှင့် ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန]]
|child4_agency         = [[သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်း]]
|child5_agency         = [[မီဒီယာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန]]
|child6_agency         =
|website               = {{url|www.moi.gov.mm}}
|footnotes             =
}}

မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[ဝန်ကြီးဌာနများ]]တွင် ပြည်သူ့ပြန်ကြား​ရေးနှင့် ပတ်သက်၍ '''ပြန်ကြား​ရေးဝန်ကြီးဌာန'''ထားရှိသည်။ လက်ရှိဝန်ကြီးမှာ ​ဦး[[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ထိန်လင်း]]ဖြစ်သည်။

== သမိုင်း​ကြောင်း ==
ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနကို ၁၉၄၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ(၂၆)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိသည့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလမှစ၍ ရေတွက်လျှင် ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာန သက်တမ်းသည် (၇၁)နှစ်ခန့် ရှိပြီဖြစ်သည်။ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ပင်မ တာဝန်မှာ ပြည်သူလူထုအား ခေတ်မီလူထုဆက်သွယ်ရေး နည်းလမ်းများအသုံးပြု၍ သုတ၊ ရသ သက်ရောက်သော ပြန်ကြားပေးခြင်း၊ ပညာပေးခြင်း၊ ဖြေဖျော်ပေးခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့စွဲဖြင့် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည့် [[တော်လှန်ရေးကောင်စီ|မြန်မာနိုင်ငံတော်လှန်ရေးကောင်စီ]] ကြေညာချက်အမှတ်(၉၇)အရ အတွင်းဝန်များရုံးအား ဖျက်သိမ်း၍ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ်ကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ရာ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနကို  ဦးစီးဌာန(၁)ခု၊ ကော်ပိုရေးရှင်း (၃)ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ပြန်ကြားရေးဌာနခွဲနှင့် အသံလွှင့်ဌာနခွဲကိုပေါင်း၍ ပြန်ကြားရေးနှင့်အသံလွှင့်ဦးစီးဌာန၊ ဗဟိုပုံနှိပ်တိုက်၊ ပြည်သူပိုင်ပုံနှိပ်တိုက်များကြီးကြပ်ကွပ်ကဲမှုအဖွဲ့၊ စာပေဗိမာန်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့နှင့် မြဝတီပုံနှိပ်တိုက်တို့ကိုပေါင်း၍ ပုံနှိပ်ရေးနှင့်စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးကော်ပိုရေးရှင်း၊ လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ်သတင်းစာ၊ The Working People’s Daily၊ [[ကြေးမုံ သတင်းစာ|ကြေးမုံသတင်းစာ]]၊ ဗိုလ်တထောင်သတင်းစာ၊ The Guardian Daily၊ [[မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာ|မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ]]နှင့် ဟံသာဝတီသတင်းစာတို့ကိုပေါင်း၍ သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းကော်ပိုရေးရှင်း၊ ရုပ်ရှင်ဆင်ဆာဘုတ်အဖွဲ့၊ ဗဟိုရုပ်ရှင်ဌာနခွဲ၊ ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းမြှင့်တင်ရေးအဖွဲ့နှင့် နိုင်ငံခြားရုပ်ရှင်ကားတင်သွင်းရေးအေဂျင်စီတို့ကိုပေါင်း၍ ရုပ်ရှင်ကော်ပိုရေးရှင်း ဟူ၍ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဦးစီးဌာနနှင့်လုပ်ငန်းများအဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း အဆင့်ဆင့်ပြောင်းလဲ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

== ဖွဲ့စည်းပုံ ==
=== ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးရုံး ===
ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးရုံးကို အောက်ပါအတိုင်း ဌာနခွဲ(၆)ခွဲနှင့် ဦးစီးရုံး(၁)ရုံးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပါသည်-

# အုပ်ချုပ်ရေးနှင့်လူ့အရင်းအမြစ်စီမံခန့်ခွဲမှုဌာနခွဲ။
# မူဝါဒနှင့်ဥပဒေလုပ်ထုံးလုပ်နည်းစိစစ်ရေးနှင့် လုပ်ငန်းစစ်ဆေးရေးဌာနခွဲ။
# စီမံကိန်းနှင့်စာရင်းအင်းဌာနခွဲ။
# ဝန်ကြီးဌာနတွင်း စာရင်းစစ်နှင့်ဘဏ္ဍာရေးဌာနခွဲ။
# ပြည်တွင်း/ ပြည်ပဆက်ဆံရေးနှင့် သတင်းပြန်ကြားရေးဌာနခွဲ။
# e-Government ဌာနခွဲ။
# ဦးစီးရုံး။

=== မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား ===
{{Main|မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား}}

၁၉၄၆ခုနှစ်တွင် ဗမာ့အသံ ၊ ၁၉၅၈ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့အသံ၊ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ပြန်ကြားရေးနှင့်အသံလွှင့်ဦးစီးဌာန၊ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရောင်စုံ ရုပ်မြင် သံကြား အစီအစဉ်ကို စတင်ထုတ်လွှင့်ခဲ့ပြီး ၂၄-၁-၁၉၉၁ ရက်နေ့မှ စတင်၍ မြန်မာ့ ရုပ်မြင်သံကြားနှင့်အသံလွှင့်ဦးစီးဌာန၊ ၂၂-၁၁-၁၉၉၇ ရက်နေ့တွင် မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြားဟု အမည်ပြောင်းလဲသည်။

=== ပြန်ကြားရေးနှင့်ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးဦးစီးဌာန ===
{{Main|ပြန်ကြားရေးနှင့်ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးဦးစီးဌာန}}
ပြန်ကြားရေးနှင့်အသံလွှင့်ဦးစီးဌာန လက်အောက်တွင်ရှိသည့် ပြန်ကြားရေးဌာန ခွဲကို ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးဦးစီးဌာနအဖြစ် ၂၄-၁-၁၉၉၁ ရက်နေ့ တွင် ပြောင်းလဲ ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

==== စီမံခန့်ခွဲရေးရာဌာနခွဲ ====
အဆိုပါဌာနခွဲ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များမှာ-

* ဌာနခွဲများလုပ်ငန်းလိုအပ်ချက်များနှင့် စီမံခန့်ခွဲရေးကိစ္စများဆောင်ရွက်ရန်။

==== ပြန်ကြားရေးနှင့်ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးဌာနခွဲ ====
အဆိုပါဌာနခွဲ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များမှာ-

* တိုင်းရုံး၊ ခရိုင်ရုံးနှင့် မြို့နယ်ရုံးများကိုကြီးကြပ်ဆောင်ရွက်ရန်နှင့် လိုအပ်သည့် လမ်းညွန်မှုများပေးခြင်း၊
* ပြည်တွင်း/ပြည်ပအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ညှိနှိုင်းပြီး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း၊

==== ထုတ်လုပ်ရေးဌာနခွဲ ====
အဆိုပါဌာနခွဲ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များမှာ

* ဒို့ကျေးရွာဂျာနယ် အပတ်စဉ်ထုတ်ဝေရန်၊
* ဌာနနှင့် နိုင်ငံတော်အတွက်လိုအပ်သော စာအုပ်များ ထုတ်ဝေခြင်း၊

==== သုတေသနနှင့် သတင်းအချက်အလက်ဌာနခွဲ ====
နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီအစိုးရအစည်းအဝေးဆုံးဖြတ်ချက်အမှတ် (၃၃/၂၀၀၈)အရ သုတေသနနှင့်သတင်းအချက်အလက်ဌာနခွဲကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။ အဆိုပါဌာနခွဲ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များမှာ

* အင်တာနက်နှင့် ပုံနှိပ်မီဒီယာကိုအခြေခံ၍ သတင်းနှင့်သတင်းအချက်အလက်များ စုဆောင်းခြင်း၊
* ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနဝက်ဘ်ဆိုဒ်၊ ဖေ့ဘုတ်နှင့် ဘလော့၊ X(Twitter)၊ Viber တို့တွင် သတင်းများ၊ ဆောင်းပါးများနှင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ထုတ်ပြန်ကြေညာချက်များလွှင့်တင်ခြင်း၊
* သုတေသနဆိုင်ရာစာအုပ်များ ထုတ်ဝေခြင်း။

==== မူပိုင်ခွင့်နှင့် မှတ်ပုံတင်ဌာနခွဲ ====
အစိုးရအဖွဲ့အစည်းအဝေးဆုံးဖြတ်ချက်(၄/၂၀၁၃)အရပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးလုပ်ငန်းလက်အောက်ရှိ စာပေစိစစ်ရေးနှင့် မှတ်ပုံတင်ရေးဌာနခွဲကို မူပိုင်ခွင့်နှင့်မှတ်ပုံတင်ဌာနခွဲအဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ပြီး ပြန်ကြားရေးနှင့်ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးလက်အောက်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပါသည်။ အဆိုပါဌာနခွဲ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များမှာ-

* ထုတ်ဝေခွင့်လိုင်စင်များနှင့် သက်တမ်းတိုးခြင်းများဆောင်ရွက်ပေးခြင်း၊
* သတင်းအေဂျင်စီများကို မှတ်ပုံတင်ဆောင်ရွက်ပေးခြင်း။

==== ရုပ်ရှင်မြှင့်တင်ရေးဌာနခွဲ ====
ရုပ်ရှင်ဆင်ဆာဘုတ်အဖွဲ့၊ ဗဟိုရုပ်ရှင်ဌာနခွဲ၊ ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းမြှင့်တင်ရေးအဖွဲ့နှင့် နိုင်ငံခြားရုပ်ရှင်ကားတင်သွင်းရေး အေဂျင်စီတို့ကိုပေါင်း၍ ရုပ်ရှင်ကော်ပိုရေးရှင်းဟုလည်းကောင်း၊ ရုပ်ရှင်ကော်ပိုရေးရှင်းကို မြန်မာ့ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းဟုလည်းကောင်း အဆင့်ဆင့် အမည်ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ၁-၄-၂၀၁၄ ရက်နေ့မှစ၍ မြန်မာ့ရုပ်ရှင်မြှင့်တင်ရေးဦးစီးဌာနအဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။ ၁၅-၁-၂၀၁၅ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်သည့် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ် (၂/၂၀၁၅)၏ သဘောတူညီချက်အရ မြန်မာ့ရုပ်ရှင်မြှင့်တင်ရေးဦးစီးဌာနကို ဖျက်သိမ်းပြီး ပြန်ကြားရေးနှင့်ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးဦးစီးဌာနအောက်တွင် ရုပ်ရှင်မြှင့်တင်ရေးဌာနခွဲအဖြစ် ပြောင်းလဲပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။

=== ပုံနှိပ်ရေးနှင့် ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန ===
{{Main|ပုံနှိပ်ရေးနှင့် ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန}}

ပုံနှိပ်ရေးနှင့်စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးကော်ပိုရေးရှင်းကို ၁-၄-၁၉၈၉ရက်နေ့တွင် ပုံနှိပ်ရေးနှင့်စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးလုပ်ငန်းအဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ယခုအခါ၁၃-၁-၂၀၁၆ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်သော ပြည်ထောင်စု အစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ်(၂/၂၀၁၆)၏ သဘောတူညီချက်အရ ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာနအဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ဝန်ကြီးရုံးမှ ၂၂-၁-၂၀၁၆ ရက်စွဲပါစာအမှတ်၊၁-၂(၃/၂၀၁၆)/၀၁၃၅ ဖြင့် အမိန့် ကြော်ငြာစာထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။

==== လက်အောက်ခံ ဌာနခွဲများ ====

# စီမံခန့်ခွဲရေးရာဌာနခွဲ ၊
# စာပေဗိမာန် ၊
# ပုံနှိပ်ရေးဌာနခွဲ ၊
# ထုတ်ဝေရေးဌာနခွဲ ၊
# ငွေစာရင်းဌာနခွဲ ၊
# ပုံနှိပ်စက်ရုံ (၇)ရုံ -
## ဗဟိုပုံနှိပ်စက်ရုံ ၊ 
## စာပေဗိမာန်ပုံနှိပ်စက်ရုံ ၊ 
## အောင်ဆန်းပုံနှိပ်စက်ရုံ ၊ 
## ဖိုတိုလစ်သိုပုံနှိပ်စက်ရုံ ၊
## ဂျီတီစီပုံနှိပ်စက်ရုံ ၊
## အထက်မြန်မာပြည်အစိုးရပုံနှိပ်စက်ရုံ ၊
## နေပြည်တော်ပုံနှိပ်စက်ရုံ။

=== သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်း ===
{{Main|သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်း}}
[[File:News and Periodicals Enterprise Yangon.jpg|thumb|သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်း၊ သိမ်ဖြူလမ်း]]

သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းကော်ပိုရေးရှင်းကို ၁-၄-၁၉၉၈ရက်နေ့တွင် သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်းဟု အမည်ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

=== မီဒီယာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ===
{{Main|မီဒီယာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန}}

၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့အစည်းအဝေး အမှတ်စဉ် (၈/၂၀၂၂) သဘောတူခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။မီဒီယာလောက ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရာတွင် နိုင်ငံပိုင်မီဒီယာ၏အခန်းကဏ္ဍမှာ နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ရန်ပုံငွေဖြင့် ဆောင်ရွက်နိုင်သော်လည်း နည်းပညာ ပြောင်းလဲမှုနှင့်အတူ ပုဂ္ဂလိကမီဒီယာများ၏ အခန်းကဏ္ဍကျဆင်းလာမှုကို အထောက်အပံ့ပေးနိုင်ရန်နှင့် ပုဂ္ဂလိကမီဒီယာကဏ္ဍ ရှင်သန်တိုးတက်ပြီး နိုင်ငံတော်၏ တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းစဉ်များတွင် စတုတ္ထမဏ္ဍိုင်ပီသစွာ အထောက်အကူပေးနိုင်ရေးကို ရည်ရွယ်သည်။

== တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ ==

=== ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ ===
{{Incomplete list}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |စဉ်
! rowspan=&quot;2&quot; |အမည်
! colspan=&quot;2&quot; |တာဝန်ကာလ
! rowspan=&quot;2&quot; |တာဝန်သက်တမ်း
|-
!မှ
!ထိ
|-
|၁
|ဗိုလ်မှူးချုပ် ‌ကျော်ဆန်း
|
|
|
|-
|၂
|ဦးအောင်ကြည်
|
|
|
|-
|၃
|ဦးရဲထွဋ်
|
|
|
|-
|၄
|ဦးဖေမြင့်
|
|
|
|-
|၅
|ဦးချစ်နိုင်
|
|
|
|-
|၆
|ဦးမောင်မောင်အုန်း
|2021
|2026
|
|-
|၇
|ဦးထိန်လင်း
|2026
|
|
|}

=== ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးရုံး ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်များ ===
{{Incomplete list}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
!စဉ်
!အမည်
!တာဝန်ကာလ
!တာဝန်သက်တမ်း
|-
|၁။
|ဦးဝင်းကျော်အောင်&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/56360|title=ဝန်ထမ်းအဖွဲ့အစည်းအကြီးအမှူး ပြောင်းရွှေ့ခန့်ထားခြင်းနှင့် ဝန်ထမ်းအဖွဲ့အစည်းအကြီးအမှူး အတည်ပြုခန့်ထားခြင်း|accessdate=2025-7-24|publisher=MOI}}&lt;/ref&gt;
|၂၁ မေ ၂၀၂၄ - ယနေ့အထိ
|{{Age in years and days|2024|5|21}}
|}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

[http://www.ministryofinformation.gov.mm/index.php/about-moi/moi.html ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဝက်ဆိုက်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120715052730/http://www.ministryofinformation.gov.mm/index.php/about-moi/moi.html |date=15 July 2012 }}

{{မြန်မာနိုင်ငံ}}

[[ကဏ္ဍ:ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန| ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးဌာနများ]]</text>
      <sha1>htqcagifdbo7vkbwrcardkd3snv2l7c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1056423</id>
      <parentid>1056422</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T09:11:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-52043-92|~2026-52043-92]] ([[User talk:~2026-52043-92|ဆွေးနွေးချက်]]) ၏ မူဟောင်း [[Special:Diff/1056395|1056395]] ကို ပြန်ပြင်လိုက်သည်</comment>
      <origin>1056423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22794" sha1="2nuifhua5bnc7b4ht145dl6mdu0wf30" xml:space="preserve">{{Infobox Government agency
|agency_name           = ပြန်ကြား​ရေးဝန်ကြီးဌာန
|nativename            = 
|abbreviation          = M O I
|seal                  = Seal of MOI.png
|formed                = {{Start date and age|df=yes|1946|9|26}}
|preceding1            =
|jurisdiction          = {{MYA}}
|employees             =
|picture               = Ministry of Information Myanmar.jpg
|picture_caption       = ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးရုံး
|budget                =
|headquarters          = ရုံးအမှတ် (၇)၊[[နေပြည်တော်]]
|minister1_name        = [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]]
|deputyminister1_name  = ဦးရဲတင့်၊ ဗိုလ်ချုပ် [[ဇော်မင်းထွန်း]] &lt;ref&gt;https://www.moi.gov.mm/node/2800&lt;/ref&gt;
|child1_agency         = [[မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား]]
|child2_agency         = [[ပြန်ကြားရေးနှင့်ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးဦးစီးဌာန]]
|child3_agency         = [[ပုံနှိပ်ရေးနှင့် ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန]]
|child4_agency         = [[သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်း]]
|child5_agency         = [[မီဒီယာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန]]
|child6_agency         =
|website               = {{url|www.moi.gov.mm}}
|footnotes             =
}}

မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[ဝန်ကြီးဌာနများ]]တွင် ပြည်သူ့ပြန်ကြား​ရေးနှင့် ပတ်သက်၍ '''ပြန်ကြား​ရေးဝန်ကြီးဌာန'''ထားရှိသည်။ လက်ရှိဝန်ကြီးမှာ ​ဦး[[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ထိန်လင်း]]ဖြစ်သည်။

== သမိုင်း​ကြောင်း ==
ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနကို ၁၉၄၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ(၂၆)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိသည့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလမှစ၍ ရေတွက်လျှင် ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာန သက်တမ်းသည် (၇၁)နှစ်ခန့် ရှိပြီဖြစ်သည်။ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ပင်မ တာဝန်မှာ ပြည်သူလူထုအား ခေတ်မီလူထုဆက်သွယ်ရေး နည်းလမ်းများအသုံးပြု၍ သုတ၊ ရသ သက်ရောက်သော ပြန်ကြားပေးခြင်း၊ ပညာပေးခြင်း၊ ဖြေဖျော်ပေးခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ် မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့စွဲဖြင့် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည့် [[တော်လှန်ရေးကောင်စီ|မြန်မာနိုင်ငံတော်လှန်ရေးကောင်စီ]] ကြေညာချက်အမှတ်(၉၇)အရ အတွင်းဝန်များရုံးအား ဖျက်သိမ်း၍ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ်ကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ရာ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနကို  ဦးစီးဌာန(၁)ခု၊ ကော်ပိုရေးရှင်း (၃)ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ပြန်ကြားရေးဌာနခွဲနှင့် အသံလွှင့်ဌာနခွဲကိုပေါင်း၍ ပြန်ကြားရေးနှင့်အသံလွှင့်ဦးစီးဌာန၊ ဗဟိုပုံနှိပ်တိုက်၊ ပြည်သူပိုင်ပုံနှိပ်တိုက်များကြီးကြပ်ကွပ်ကဲမှုအဖွဲ့၊ စာပေဗိမာန်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့နှင့် မြဝတီပုံနှိပ်တိုက်တို့ကိုပေါင်း၍ ပုံနှိပ်ရေးနှင့်စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးကော်ပိုရေးရှင်း၊ လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ်သတင်းစာ၊ The Working People’s Daily၊ [[ကြေးမုံ သတင်းစာ|ကြေးမုံသတင်းစာ]]၊ ဗိုလ်တထောင်သတင်းစာ၊ The Guardian Daily၊ [[မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာ|မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ]]နှင့် ဟံသာဝတီသတင်းစာတို့ကိုပေါင်း၍ သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းကော်ပိုရေးရှင်း၊ ရုပ်ရှင်ဆင်ဆာဘုတ်အဖွဲ့၊ ဗဟိုရုပ်ရှင်ဌာနခွဲ၊ ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းမြှင့်တင်ရေးအဖွဲ့နှင့် နိုင်ငံခြားရုပ်ရှင်ကားတင်သွင်းရေးအေဂျင်စီတို့ကိုပေါင်း၍ ရုပ်ရှင်ကော်ပိုရေးရှင်း ဟူ၍ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဦးစီးဌာနနှင့်လုပ်ငန်းများအဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း အဆင့်ဆင့်ပြောင်းလဲ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

== ဖွဲ့စည်းပုံ ==
=== ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးရုံး ===
ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးရုံးကို အောက်ပါအတိုင်း ဌာနခွဲ(၆)ခွဲနှင့် ဦးစီးရုံး(၁)ရုံးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပါသည်-

# အုပ်ချုပ်ရေးနှင့်လူ့အရင်းအမြစ်စီမံခန့်ခွဲမှုဌာနခွဲ။
# မူဝါဒနှင့်ဥပဒေလုပ်ထုံးလုပ်နည်းစိစစ်ရေးနှင့် လုပ်ငန်းစစ်ဆေးရေးဌာနခွဲ။
# စီမံကိန်းနှင့်စာရင်းအင်းဌာနခွဲ။
# ဝန်ကြီးဌာနတွင်း စာရင်းစစ်နှင့်ဘဏ္ဍာရေးဌာနခွဲ။
# ပြည်တွင်း/ ပြည်ပဆက်ဆံရေးနှင့် သတင်းပြန်ကြားရေးဌာနခွဲ။
# e-Government ဌာနခွဲ။
# ဦးစီးရုံး။

=== မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား ===
{{Main|မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား}}

၁၉၄၆ခုနှစ်တွင် ဗမာ့အသံ ၊ ၁၉၅၈ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့အသံ၊ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ပြန်ကြားရေးနှင့်အသံလွှင့်ဦးစီးဌာန၊ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရောင်စုံ ရုပ်မြင် သံကြား အစီအစဉ်ကို စတင်ထုတ်လွှင့်ခဲ့ပြီး ၂၄-၁-၁၉၉၁ ရက်နေ့မှ စတင်၍ မြန်မာ့ ရုပ်မြင်သံကြားနှင့်အသံလွှင့်ဦးစီးဌာန၊ ၂၂-၁၁-၁၉၉၇ ရက်နေ့တွင် မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြားဟု အမည်ပြောင်းလဲသည်။

=== ပြန်ကြားရေးနှင့်ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးဦးစီးဌာန ===
{{Main|ပြန်ကြားရေးနှင့်ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးဦးစီးဌာန}}
ပြန်ကြားရေးနှင့်အသံလွှင့်ဦးစီးဌာန လက်အောက်တွင်ရှိသည့် ပြန်ကြားရေးဌာန ခွဲကို ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးဦးစီးဌာနအဖြစ် ၂၄-၁-၁၉၉၁ ရက်နေ့ တွင် ပြောင်းလဲ ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

==== စီမံခန့်ခွဲရေးရာဌာနခွဲ ====
အဆိုပါဌာနခွဲ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များမှာ-

* ဌာနခွဲများလုပ်ငန်းလိုအပ်ချက်များနှင့် စီမံခန့်ခွဲရေးကိစ္စများဆောင်ရွက်ရန်။

==== ပြန်ကြားရေးနှင့်ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးဌာနခွဲ ====
အဆိုပါဌာနခွဲ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များမှာ-

* တိုင်းရုံး၊ ခရိုင်ရုံးနှင့် မြို့နယ်ရုံးများကိုကြီးကြပ်ဆောင်ရွက်ရန်နှင့် လိုအပ်သည့် လမ်းညွန်မှုများပေးခြင်း၊
* ပြည်တွင်း/ပြည်ပအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ညှိနှိုင်းပြီး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း၊

==== ထုတ်လုပ်ရေးဌာနခွဲ ====
အဆိုပါဌာနခွဲ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များမှာ

* ဒို့ကျေးရွာဂျာနယ် အပတ်စဉ်ထုတ်ဝေရန်၊
* ဌာနနှင့် နိုင်ငံတော်အတွက်လိုအပ်သော စာအုပ်များ ထုတ်ဝေခြင်း၊

==== သုတေသနနှင့် သတင်းအချက်အလက်ဌာနခွဲ ====
နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီအစိုးရအစည်းအဝေးဆုံးဖြတ်ချက်အမှတ် (၃၃/၂၀၀၈)အရ သုတေသနနှင့်သတင်းအချက်အလက်ဌာနခွဲကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။ အဆိုပါဌာနခွဲ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များမှာ

* အင်တာနက်နှင့် ပုံနှိပ်မီဒီယာကိုအခြေခံ၍ သတင်းနှင့်သတင်းအချက်အလက်များ စုဆောင်းခြင်း၊
* ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနဝက်ဘ်ဆိုဒ်၊ ဖေ့ဘုတ်နှင့် ဘလော့၊ X(Twitter)၊ Viber တို့တွင် သတင်းများ၊ ဆောင်းပါးများနှင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ထုတ်ပြန်ကြေညာချက်များလွှင့်တင်ခြင်း၊
* သုတေသနဆိုင်ရာစာအုပ်များ ထုတ်ဝေခြင်း။

==== မူပိုင်ခွင့်နှင့် မှတ်ပုံတင်ဌာနခွဲ ====
အစိုးရအဖွဲ့အစည်းအဝေးဆုံးဖြတ်ချက်(၄/၂၀၁၃)အရပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးလုပ်ငန်းလက်အောက်ရှိ စာပေစိစစ်ရေးနှင့် မှတ်ပုံတင်ရေးဌာနခွဲကို မူပိုင်ခွင့်နှင့်မှတ်ပုံတင်ဌာနခွဲအဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ပြီး ပြန်ကြားရေးနှင့်ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးလက်အောက်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပါသည်။ အဆိုပါဌာနခွဲ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များမှာ-

* ထုတ်ဝေခွင့်လိုင်စင်များနှင့် သက်တမ်းတိုးခြင်းများဆောင်ရွက်ပေးခြင်း၊
* သတင်းအေဂျင်စီများကို မှတ်ပုံတင်ဆောင်ရွက်ပေးခြင်း။

==== ရုပ်ရှင်မြှင့်တင်ရေးဌာနခွဲ ====
ရုပ်ရှင်ဆင်ဆာဘုတ်အဖွဲ့၊ ဗဟိုရုပ်ရှင်ဌာနခွဲ၊ ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းမြှင့်တင်ရေးအဖွဲ့နှင့် နိုင်ငံခြားရုပ်ရှင်ကားတင်သွင်းရေး အေဂျင်စီတို့ကိုပေါင်း၍ ရုပ်ရှင်ကော်ပိုရေးရှင်းဟုလည်းကောင်း၊ ရုပ်ရှင်ကော်ပိုရေးရှင်းကို မြန်မာ့ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းဟုလည်းကောင်း အဆင့်ဆင့် အမည်ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ၁-၄-၂၀၁၄ ရက်နေ့မှစ၍ မြန်မာ့ရုပ်ရှင်မြှင့်တင်ရေးဦးစီးဌာနအဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။ ၁၅-၁-၂၀၁၅ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်သည့် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ် (၂/၂၀၁၅)၏ သဘောတူညီချက်အရ မြန်မာ့ရုပ်ရှင်မြှင့်တင်ရေးဦးစီးဌာနကို ဖျက်သိမ်းပြီး ပြန်ကြားရေးနှင့်ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးဦးစီးဌာနအောက်တွင် ရုပ်ရှင်မြှင့်တင်ရေးဌာနခွဲအဖြစ် ပြောင်းလဲပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။

=== ပုံနှိပ်ရေးနှင့် ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန ===
{{Main|ပုံနှိပ်ရေးနှင့် ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန}}

ပုံနှိပ်ရေးနှင့်စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးကော်ပိုရေးရှင်းကို ၁-၄-၁၉၈၉ရက်နေ့တွင် ပုံနှိပ်ရေးနှင့်စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးလုပ်ငန်းအဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ယခုအခါ၁၃-၁-၂၀၁၆ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်သော ပြည်ထောင်စု အစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ်(၂/၂၀၁၆)၏ သဘောတူညီချက်အရ ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာနအဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ဝန်ကြီးရုံးမှ ၂၂-၁-၂၀၁၆ ရက်စွဲပါစာအမှတ်၊၁-၂(၃/၂၀၁၆)/၀၁၃၅ ဖြင့် အမိန့် ကြော်ငြာစာထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။

==== လက်အောက်ခံ ဌာနခွဲများ ====

# စီမံခန့်ခွဲရေးရာဌာနခွဲ ၊
# စာပေဗိမာန် ၊
# ပုံနှိပ်ရေးဌာနခွဲ ၊
# ထုတ်ဝေရေးဌာနခွဲ ၊
# ငွေစာရင်းဌာနခွဲ ၊
# ပုံနှိပ်စက်ရုံ (၇)ရုံ -
## ဗဟိုပုံနှိပ်စက်ရုံ ၊ 
## စာပေဗိမာန်ပုံနှိပ်စက်ရုံ ၊ 
## အောင်ဆန်းပုံနှိပ်စက်ရုံ ၊ 
## ဖိုတိုလစ်သိုပုံနှိပ်စက်ရုံ ၊
## ဂျီတီစီပုံနှိပ်စက်ရုံ ၊
## အထက်မြန်မာပြည်အစိုးရပုံနှိပ်စက်ရုံ ၊
## နေပြည်တော်ပုံနှိပ်စက်ရုံ။

=== သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်း ===
{{Main|သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်း}}
[[File:News and Periodicals Enterprise Yangon.jpg|thumb|သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်း၊ သိမ်ဖြူလမ်း]]

သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းကော်ပိုရေးရှင်းကို ၁-၄-၁၉၉၈ရက်နေ့တွင် သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်းဟု အမည်ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

=== မီဒီယာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ===
{{Main|မီဒီယာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန}}

၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့အစည်းအဝေး အမှတ်စဉ် (၈/၂၀၂၂) သဘောတူခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။မီဒီယာလောက ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရာတွင် နိုင်ငံပိုင်မီဒီယာ၏အခန်းကဏ္ဍမှာ နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ရန်ပုံငွေဖြင့် ဆောင်ရွက်နိုင်သော်လည်း နည်းပညာ ပြောင်းလဲမှုနှင့်အတူ ပုဂ္ဂလိကမီဒီယာများ၏ အခန်းကဏ္ဍကျဆင်းလာမှုကို အထောက်အပံ့ပေးနိုင်ရန်နှင့် ပုဂ္ဂလိကမီဒီယာကဏ္ဍ ရှင်သန်တိုးတက်ပြီး နိုင်ငံတော်၏ တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းစဉ်များတွင် စတုတ္ထမဏ္ဍိုင်ပီသစွာ အထောက်အကူပေးနိုင်ရေးကို ရည်ရွယ်သည်။

== တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ ==

=== ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ ===
{{Incomplete list}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |စဉ်
! rowspan=&quot;2&quot; |အမည်
! colspan=&quot;2&quot; |တာဝန်ကာလ
! rowspan=&quot;2&quot; |တာဝန်သက်တမ်း
|-
!မှ
!ထိ
|-
|၁
|ဗိုလ်မှူးချုပ် ‌ကျော်ဆန်း
|
|
|
|-
|၂
|ဦးအောင်ကြည်
|
|
|
|-
|၃
|ဦးရဲထွဋ်
|
|
|
|-
|၄
|ဦးဖေမြင့်
|
|
|
|-
|၅
|ဦးချစ်နိုင်
|
|
|
|-
|၆
|ဦးမောင်မောင်အုန်း
|
|
|
|-
|၇
|ဦးထိန်လင်း
|
|
|
|}

=== ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးရုံး ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်များ ===
{{Incomplete list}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
!စဉ်
!အမည်
!တာဝန်ကာလ
!တာဝန်သက်တမ်း
|-
|၁။
|ဦးဝင်းကျော်အောင်&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/56360|title=ဝန်ထမ်းအဖွဲ့အစည်းအကြီးအမှူး ပြောင်းရွှေ့ခန့်ထားခြင်းနှင့် ဝန်ထမ်းအဖွဲ့အစည်းအကြီးအမှူး အတည်ပြုခန့်ထားခြင်း|accessdate=2025-7-24|publisher=MOI}}&lt;/ref&gt;
|၂၁ မေ ၂၀၂၄ - ယနေ့အထိ
|{{Age in years and days|2024|5|21}}
|}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

[http://www.ministryofinformation.gov.mm/index.php/about-moi/moi.html ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဝက်ဆိုက်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120715052730/http://www.ministryofinformation.gov.mm/index.php/about-moi/moi.html |date=15 July 2012 }}

{{မြန်မာနိုင်ငံ}}

[[ကဏ္ဍ:ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန| ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးဌာနများ]]</text>
      <sha1>2nuifhua5bnc7b4ht145dl6mdu0wf30</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြန်မာအက္ခရာသမိုင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61363</id>
    <revision>
      <id>1056359</id>
      <parentid>885045</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T20:50:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-53770-77</username>
        <id>149054</id>
      </contributor>
      <origin>1056359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40141" sha1="nzymt2byx2i3iwd682jpnypdpklu44w" xml:space="preserve">[[File:Burmese alphabet history.png|thumb|မြန်မာအက္ခရာ ပြောင်းလဲလာပုံ အဆင့်ဆင့်]]
'''မြန်မာစာ အရေးအသား''' ပေါ်ပေါက်ဖြစ်ထွန်းပုံကို စူးစမ်းလေ့လာခဲ့ကြသော သုတေသီအားလုံးကပင် မြန်မာအရေးအသား၊ [[မြန်မာအက္ခရာ]]သည် ခရစ်တော်မပေါ်မီ [[ဘီစီ]] ၅၀၀ ခန့်မှ အေဒီ ၃၀၀ ကျော်အထိ [[အိန္ဒိယ]]ဒေသတွင် ထွန်းကားခဲ့သည့် [[ဗြာဟ္မီ]]အရေးအသား၌ မြစ်ဖျားခံသည်ဟု လက်ခံကြသည်။

မြန်မာအရေးအသားစနစ်သည် ဗြာဟ္မီအရေးအသားစနစ်ကဲ့သို့ပင် ဗျည်းအက္ခရာများ၊ ဗျည်းတွဲသင်္ကေတများ၊ သရအက္ခရာများ၊ သရသင်္ကေတများ၊ နိဂ္ဂဟိတ် (သေးသေးတင်)၊ ဝိသဇ္ဇနီ (ဝစ္စပေါက်) သင်္ကေတများဟူသော ပစ္စည်းအဆောက်အဦများဖြင့် တည်ဆောက်သည့် အရေးအသားစနစ်ဖြစ်သည်။ ဗြာဟ္မီအရေးအသားကို အသုံးပြုသည့် အခြားစကားများနှင့် မြန်မာစကားတို့၏ ခြားနားမှုများကြောင့် ဗျည်းအရေအတွက်၊ သရအရေအတွက်၊ သင်္ကေတအမျိုးအမည်နှင့် အရေအတွက် အနည်းငယ်ကွာခြားမှု ရှိစေကာမူ မြန်မာအရေးအသားစနစ်သည် ဗြာဟ္မီအရေးအသားစနစ်နှင့် အခြေခံအားဖြင့် တူညီသည်။

ဗြာဟ္မီဗျည်းအက္ခရာ၊ ဗျည်းတွဲသင်္ကေတ၊ သရအက္ခရာ၊ သရသင်္ကေတ၊ နိဂ္ဂဟိတ်၊ ဝိသဇ္ဇနီတို့၏ ပုံသဏ္ဌာန်များ ခေတ်အဆက်ဆက် ပြောင်းလဲပုံကို ခြေရာခံကြည့်သည့်အခါတွင်လည်း မြန်မာဗျည်းအက္ခရာ၊ ဗျည်းတွဲသင်္ကေတ၊ သရအက္ခရာ၊ သရသင်္ကေတ၊ နိဂ္ဂဟိတ်၊ ဝိသဇ္ဇနီတို့၏ ပုံသဏ္ဌာန်များနှင့် ဆက်နွှယ်နေသည်ကို အထင်အရှား တွေ့နိုင်ပေသည်။ ယင်းသို့ ပစ္စည်းအဆောက်အဦး အားဖြင့်လည်းကောင်း၊ အက္ခရာပုံသဏ္ဌာန်အားဖြင့်လည်းကောင်း တူညီဆက်နွှယ်မှုရှိခြင်းကြောင့် မြန်မာအရေးအသားသည် ဗြာဟ္မီအရေးအသား၌ မြစ်ဖျားခံသည်ဟူသော အချက်မှာ အငြင်းပွားဖွယ် မရှိပေ။

== ဗြာဟ္မီမှ ဆင့်ကဲဖြစ်ထွန်းလာသော အရေးအသားများ ==
[[ဗြာဟ္မီအရေးအသား]]ကို ဘီစီ ၅ ရာစုခန့်က စတင်တွေ့ရသည်။ ၎င်းသည် ဘီစီ ၃ ရာစုအတွင်း [[အာသောက|အသောက]]မင်းလက်ထက်တွင် အိန္ဒိယတခွင်တပြင်၌ ပျံ့နှံ့ထွန်းကားခဲ့သည်။

အသောကမင်းတည်ထောင်သော မောရိယနိုင်ငံကြီးပျက်စီးပြီးနောက် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းတွင် ကုသျှာနမင်းဆက်၊ ထို့နောက် ဂုပ္တမင်းဆက်တို့ ပေါ်ပေါက်ကြီးစိုးခဲ့သည်။ ယင်းမင်းများလက်ထက် ဗြာဟ္မီအက္ခရာသည် တစတစ ပုံသဏ္ဌာန်ပြောင်းလဲလာသည်။ မင်းများကိုအစွဲပြု၍ ယင်းတို့လက်ထက် အရေးအသားများကို ကုသျှာနအရေးအသား၊ ဂုပ္တအရေးအသားဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုမှတဖန် အကောက်အကွေ့များသော ကုဋိလအရေးအသား၊ နာဂစာ၊ မြို့သုံးစာဟုဆိုကြသော နာဂရီအရေးအသား၊ ရှင်းလင်းသော သျှရဒါအရေးအသား၊ ဘင်္ဂလားဒေသတစ်ခွင်တွင်သုံးသော ဘင်္ဂါလီအရေးအသားများ ဒေသအလိုက်၊ ခေတ်အလိုက် ဆင့်ပွားဖြစ်ထွန်းလာသည်။ ယင်းအရေးအသား အက္ခရာတို့သည် ကာလဒေသအလိုက် ပုံသဏ္ဌာန်အားဖြင့် တစတစ ခြားနားကွဲပြား လာခဲ့ကြသည်။

အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းတွင်မူ မောရိယနိုင်ငံကြီး ပျက်စီးပြီးနောက် အန္ဓြမင်းဆက် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပလ္လဝမင်းဆက်။ ကဓမ္ဗမင်းဆက်၊ စလုကျမင်းဆက်၊ ရဋ္ဌကူဋမင်းဆက်၊ စောဠမင်းဆက် စသည်တို့ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ယင်းမင်းများအုပ်စိုးရာ ခေတ်တလျှောက်၊ အနောက်ဘက်ဒေသတွင် ထွန်းကားသည့် ပစ္ဆိမီအရေးအသား၊ အလယ်ပိုင်းဒေသတွင် ထွန်းကားသည့် မဓျပြဒေသျှီအရေးအသား၊ တောင်ဘက်ပိုင်းတွင် ထွန်းကားသော ကဓမ္ဗ၊ စလုကျ၊ ရဋ္ဌကူဋစသည်တို့ အကျုံးဝင်သည့် တေလုဂူဒေသ၊ ကနဍီဒေသတို့တွင်သုံးသော တေလုဂူ ကနဍီအရေးအသား၊ ကျမ်းဂန်သုံး ဂြန္ထအရေးအသား၊ တမီလ်အရပ်ဒေသသုံး တမီလ်အရေးအသား စသည့်အရေးအသားများ ဗြာဟ္မီမှ ဆင့်ပွားဖြစ်ထွန်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။

ဗြာဟ္မီမှ ဆင်းသက်ဖြစ်ထွန်းလာသော ယင်းအိန္ဒိယ အရေးအသား အက္ခရာတို့သည် အေဒီ ၁ ရာစုမှ ၈ ရာစုအတွင်း [[တိဗက်]]၊ [[သီရိလင်္ကာ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ|ထိုင်း]]၊ [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ|ကမ္ဘောဒီးယား]]၊ [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]]စသည့် ဒေသများသို့ အိန္ဒိယအယူဝါဒ၊ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့်အတူ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိပြီး ယင်းဒေသများတွင် တိုင်းရင်း အရေးအသားအက္ခရာများ ဖြစ်ထွန်းမှုအတွက် အထောက်အပံ့ပြုခဲ့ပေသည်။

== မြန်မာဒေသသို့ အိန္ဒိယဒေသမှ အရေးအသားများ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိခြင်း ==
အိန္ဒိယဒေသတွင် ဗြာဟ္မီအရေးအသားမှ ဗြာဟ္မီပွားအရေးအသားများသို့ တစ်စတစ်စကူးပြောင်းခဲ့သည့် အေဒီ ၁ ရာစုမှ ၁၂ ရာစု ကာလအတွင်း မြန်မာဒေသတွင် [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]]၊ မြန်မာ၊ [[မွန်]]၊ [[ရခိုင်]]တို့၏ မြို့ပြနိုင်ငံများ ထွန်းကားခဲ့သည်။ ယင်းနိုင်ငံများသည် အရှေ့ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်ရှိ နိုင်ငံများနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံခဲ့ကြသည်။ အထူးသဖြင့် အနောက်ဘက်ရှိ အိန္ဒိယနှင့် ကုန်းလမ်း၊ ရေလမ်းအားဖြင့် အဆက်အဆံ ရှိခဲ့ကြသည်။ ယင်းဆက်ဆံမှုများကြောင့် [[ဗုဒ္ဓသာသနာ]]သည် မြန်မာဒေသသို့ အလွန်စောစောကပင် ရောက်ခဲ့သည်။ ဗြာဟ္မီအရေးအသားမှစ၍ ဗြာဟ္မီပွားအရေးအသားများသည်လည်း သူ့ခေတ်နှင့်သူ မြန်မာဒေသသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြပေသည်။ မြန်မာဒေသရှိ ထိုခေတ်တိုင်းရင်းသားများသည် ယင်းအရေးအသား အက္ခရာများဖြင့် ဘုရားဟော[[ပါဠိ]]ကျမ်းဂန် ကောက်နုတ်ချက်များကို ကမ္ပည်းထိုး၍ လေ့လာပွားများခြင်း၊ အလှူကောင်းမှု မှတ်တမ်းများကို သက္ကတဘာသာဖြင့် ကမ္ပည်းထိုးမှတ်တမ်းတင်ခြင်း ပြုခဲ့ကြသည်။ ထိုမှတဆင့် မိမိတို့၏ တိုင်းရင်းစကားကို အက္ခရာတင်ရန် အခြေအနေပေးလာသည့်အခါ မိမိတို့နှင့် ရင်းနှီးပြီးဖြစ်သည့် ခေတ်သုံး ဗြာဟ္မီပွားအက္ခရာတို့ကို အခြေပြု၍ မိမိတို့ ဘာသာစကား၏ အသံထွက်နှင့် အနီးစပ်ဆုံးကိုက်ညီအောင် ဗျည်း၊ သရ၊ သင်္ကေတတို့ကို ညှိနှိုင်းပြုပြင် တီထွင်ခဲ့ကြသည်။

== အေဒီ ၆ ရာစုအတွင်း မြန်မာဒေသတွင် တွေ့ရသော အရေးအသားများ ==
[[အေဒီ]] ၆ ရာစုအတွင်း မြန်မာဒေသ၌ တွေ့ရသော အရေးအသားများမှာ ရခိုင်ဝေသာလီ [[ခေါင်းလောင်းစာ]]၊ ကြေးပြားစာ၊ ကျောက်စာ စသည်တို့နှင့် ဟန်လင်း ပျူကျောက်စာ၊ [[သရေခေတ္တရာ]] တဝိုက်မှ ပျူအက္ခရာဖြင့်ရေးထိုးသည့် ပါဠိဘာသာ ရွှေပေစာ၊ ငွေပေစာ၊ ပျူဘာသာ အရိုးအိုးကျောက်စာ၊ သက္ကတ - ပျူ နှစ်ဘာသာ ဆင်းတုပလ္လင်ပတ်လည်စာ စသည်များ ဖြစ်ကြသည်။

===ရခိုင်ပြည်နယ်မှ စာများ===
ရခိုင်ဝေသာလီတွင် အေဒီ ၄ ရာစုမှ ၆ ရာစုအထိ တွေ့ရသော ရှေးဟောင်းစာများမှာ သက္ကတ သို့မဟုတ် ပါဠိသက္ကတ ရောသော စာများဖြစ်ကြသည်။ အက္ခရာပုံသဏ္ဌာန်အားဖြင့် ဗြာဟ္မီမှ ဆင်းသက်လာသော ဂုပ္တအက္ခရာနှင့် အသွင်တူသည်။

===ပျူစာများ===
{{main|ပျူစာပေ}}
မြန်မာပြည် [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း၌ အေဒီ ၄ ရာစုမှ ၆ ရာစုအထိ တွေ့ရသောစာများမှာ ပျူအက္ခရာ၊ ပျူဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသည့် ကျောက်စာများ (ဟန်လင်း ပျူကျောက်စာစသည်) ပျူအက္ခရာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ဘုရားဟော ကျမ်းဂန် ကောက်နုတ်ချက် ရွှေပေချပ်များ၊ ပျူ - သက္ကတ နှစ်ဘာသာရောကျောက်စာ စသည်တို့ဖြစ်သည်။

[[ပျူလူမျိုး]]တို့သည် အေဒီ ၁ ရာစုခန့်ကပင် မြို့ပြနိုင်ငံ တည်ထောင်နေထိုင်လာကြသူများဖြစ်ပြီး အေဒီ ၄ ရာစုခန့်တွင် ယဉ်ကျေးမှုမြင့်မားသော အဆင့်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ ပျူတို့သည် အိန္ဒိယဒေသမှ ဘာသာစာပေတို့နှင့် အကျွမ်းဝင်းခဲ့ရုံမက ယင်းစာပေအက္ခရာတို့ကို အခြေခံ၍ မိမိတို့ တိုင်းရင်းပျူဘာသာစကားအတွက် စာပေအက္ခရာ တီထွင်နိုင်ခဲ့သည်။

အေဒီ ၄ ရာစုခန့် ပျူအရေးအသား အထောက်အထားများအရ ပျူစာအရေးအသားကို အေဒီ ၃-၄ ရာစုခန့်က စတင်တီထွင်ခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ယင်းရှေးဟောင်း ပျူအရေးအသား အက္ခရာတို့သည် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းမှ ကဒမ္ဗအက္ခရာနှင့် များစွာတူသည်။ ထို့ကြောင့် ရှေးဟောင်းအက္ခရာ သုတေသီများက ပျူတို့သည် ကဒမ္ဗအက္ခရာကို အခြေခံ၍ ပျူအရေးအသားကို တီထွင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆထားကြသည်။ ပျူတို့သည် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်း ကဒမ္ဗအက္ခရာကို အခြေခံအဖြစ် လက်ခံအသုံးပြုသော်လည်း ဂုပ္တအက္ခရာတို့နှင့်လည်း ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်မှုရှိကြောင်း ပျူ-သက္ကတနှစ်ဘာသာ အရေးအသားအချို့၌ တွေ့ရသည်။ ဇဂ္ဂယျာပေဋအက္ခရာ ရေးဆွဲသကဲ့သို့ အက္ခရာသင်္ကေတို့ကို အောက်အထက်ရှည်လျားစွာ ရေးဆွဲခြင်းမျိုးကိုလည်း ပျူကျောက်စာ အတော်များများ၌ တွေ့ရသည်။ ဤအချက်များက ပျူစာ ပျူအက္ခရာသည် ကဒမဗအရေးအသား အက္ခရာကို အခြေပြုစေကာမူ အိန္ဒိယဒေသရှိ ခေတ်ပြိုင်အက္ခရာတို့နှင့်လည်း မကင်းကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။

== အေဒီ ၆ ရာစုမှ ၁၂ ရာစုအထိ တွေ့ရသော အရေးအသားများ ==
ဤရာစုများအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ၌ တွေ့ရသော အရေးအသားများမှာ ရခိုင်ဝေသာလီမှ သက္ကတကျောက်စာအချို့၊ မြန်မာပြည်အရပ်ရပ်မှ ပျူကျောက်စာများ၊ မွန်ကျောက်စာများနှင့် မြန်မာကျောက်စာတို့ ဖြစ်ကြသည်။

===ရခိုင်ဝေသာလီ===
ဤခေတ်ပိုင်းတွင် ရခိုင်ဝေသာလီ၌ အာနန္ဒာစန္ဒြားမင်းကျောက်စာစသည့် ကျောက်စာအချို့ တွေ့ရသည်။ ကျောက်စာများမှာ ဂုပ္တအက္ခရာမှ ဆင်းသက်သည့် နာဂရီအက္ခရာဖြင့် ရေးထိုးသည့် သက္ကတကျောက်စာများ ဖြစ်ပေသည်။ ဝေသာလီခေတ်သည် အေဒီ ၉၀၀ ခန့်အထိ ထွန်းကားခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ သို့သော် အေဒီ ၈၀၀ နောက်ပိုင်း ကျောက်စာအတွေ့ရ နည်းသွားသည်။

===ပျူစာ===
[[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]]သည် အေဒီ ၉-၁၀ ရာစုအထိ မြန်မာနိုင်ငံတွင် တည်ရှိခဲ့သည်ဟု သမိုင်းသုတေသီတို့က ယူဆကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံအနှံ့အပြားတွင် ပျူကျောက်စာများကို တွေ့ရသည်။ သို့သော် ယင်းကျောက်စာများတွင်း ခုနှစ်သက္ကရာဇ် မပါခြင်း၊ အချို့မှာ ဖတ်မရလောက်အောင် မှေးမှိန်နေခြင်းတို့ကြောင့် ပျူကျောက်စာများကို ခု၊ နှစ်ပိုင်းခြား၍ ပြောဆိုရန် အခက်အခဲရှိပေသည်။ အက္ခရာ ပုံသဏ္ဌာန်ကို မူတည်၍သာ ခေတ်ကို ရာစုအလိုက် ခန့်မှန်းပြောဆိုကြရပေသည်။ သို့သော် ၁၂ ရာစုအစ၌ ရေးထိုးထားသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ|ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ]] (ပျူဘာသာ) အရလည်းကောင်း၊ [[ကျန်စစ်သား]]မင်းလက်ထက် ရေးထိုးသည့် ပျူအုတ်ခွက်စာအရလည်းကောင်း ပျူစာကို ၁၁ ရာစုအကုန် ၁၂ ရာစုအစဦးတိုင်အောင် ရေးသားအသုံးပြုလျက်ရှိကြောင်း အခိုင်အမာ သိရပေသည်။

===မွန်စာ===
{{main|မွန်ဘာသာစကား}}
မြန်မာနိုင်ငံတွင် အစောဆုံးတွေ့ရသည့် မွန်အရေးအသားမှာ [[ဗိုလ်တစ်ထောင်ဘုရား|ကျိုက်ဒေးအပ်စေတီ]] ဌာပနာတိုက်မှရသည့် ယေဓမ္မာအစချီ ပါဠိဘာသာ အုတ်ခွက်စာဖြစ်သည်။ ယင်းစာ၏ အက္ခရာပုံကိုထောက်၍ အေဒီ ၇ ရာစု အရေးအသားဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ သထုံမြို့တွင် တွေ့ရသည့် တြာပ်ကျောက်စာ၊ ပဏ္ဍိတ်ကျောက်စာတို့မှာ မွန်ဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသော ကျောက်စာများဖြစ်သည်။ သို့သော် သက္ကရာဇ် မတွေ့ရသောကြောင့် အက္ခရာပုံအရ အေဒီ ၁၀-၁၁ ရာစုဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစု [[အနော်ရထာ]]မင်းလက်ထက်မှစ၍ ၁၂ ရာစု [[အလောင်းစည်သူ]]မင်း လက်ထက်တိုင်အောင် မွန်ကျောက်စာ၊ မွန်အုတ်ခွက်စာ၊ မွန်စဉ့်ကွင်းစာ၊ မွန်မင်စာတို့ကို မြန်မာပြည်နေရာ အတော်များများ၌ တွေ့ရသည်။ ရွှေစည်းခုံမွန်ကျောက်စာခေါ် ကျန်စစ်သားမင်းကျောက်စာ၊ [[မြကန်]]မွန်ကျောက်စာနှင့် ရာဇကုမာရ်မွန်ကျောက်စာတို့မှာ ကျော်ကြားလှပေသည်။

မွန်အရေးအသား၏ အစကို ခြေရာကောက်ရာတွင် မြန်မာနိုင်ငံတဝန်း တွေ့ရသည့် အထောက်အထားများ မလုံလောက်ချေ။ မွန်တို့သည် ခရစ်နှစ်အစလောက်ကပင် အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ယင်းတို့နေထိုင်ခဲ့ရာ ထိုင်းနိုင်ငံ ဒွါရာဝတီတွင် မွန်အက္ခရာ မွန်ဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသည့် ကျောက်စာများကို တွေ့ရသည်။ ယင်းကျောက်စာများမှာ အေဒီ ၇ ရာစုဟု ခန့်မှန်းသည့် ပရပထုံကျောက်စာနှင့် အေဒီ ၈-၉ ရာစုဟု ခန့်မှန်းသည့် လော့ဗူရီကျောက်စာတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းကျောက်စာတို့၏ ဗျည်းသရအက္ခရာများ ရေးဆွဲပုံနှင့် စာလုံးပေါင်းကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ သထုံတွင် တွေ့ရသည့် အေဒီ ၁၀-၁၁ ရာစု ကျောက်စာများထက် ရာစု ၃ ခုခန့်စောမည်ဟု ခန့်မှန်းနိုင်သည်။ ယင်းအရေးအသားများကို ကျိုက်ဒေးအပ်မှ ယေဓမ္မာအစချီ [[အုတ်ခွက်စာ]] အရေးအသားနှင့် နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည်။ ပျူအက္ခရာ အရေးအသားနှင့်လည်း နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည်။ ယင်းအထောက်အထားများအရ မွန်စာအရေးအသားသည် အေဒီ ၅-၆ ရာစုခန့်တွင် ပေါ်ပေါက်မည်ဟု ခန့်မှန်းနိုင်သည်။

ရှေးအကျဆုံး မွန်ကျောက်စာများသည် ကမ္ဗောဒီးယားရှိ သက္ကတဘာသာနှင့် ရေးထိုးသည့် တာကဗ်ကျောက်စာ၊ လောင်ကောဝတ်ကျောက်စာတို့နှင့် အက္ခရာရေးဆွဲပုံတူကြောင်း ရှေးဟောင်းကျောက်စာသုတေသီတို့က ပြဆိုခဲ့ကြသည်။ ဤအထောက်အထားများအရ မွန်တို့သည် တိုင်းရင်းစာပေ မတီထွင်မှီက ပါဠိသက္ကတစာပေများ၊ ယင်းစာပေများရေးရာတွင်သုံးသည့် အိန္ဒိယဒေသအက္ခရာများနှင့် အကျွမ်းတဝင်ရှိခဲ့သည်ဟု ယူဆရပေသည်။ ယင်းရှေးအကျဆုံး မွန်အရေးအသားနှင့် အက္ခရာများ၊ ကမ္ဗောဒီးယားကျောက်စာတို့၏ အက္ခရာများသည် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းမှ အေဒီ ၄ ရာစု ပလ္လဝအက္ခရာနှင့်တူသည်။ ထို့ကြောင့် ရှေးဟောင်းအက္ခရာသုတေသီတို့က မွန်တို့သည် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်း ပလ္လဝအက္ခရာကို အခြေခံ၍ မွန်အရေးအသားကို တီထွင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆထားကြသည်။ မွန်တို့သည် ပလ္လဝအက္ခရာကို အခြေခံအဖြစ် လက်ခံအသုံးပြုသော်လည်း မိမိတို့စကားနှင့်ညှိ၍ ဗျည်းသစ်အချို့ကို တီထွင်ခဲ့ကြသည်။ ပလ္လဝ အရေးအသားတွင် မတွေ့ရဘဲ စာလုကျ၊ ဝလဘီစသည့် အခြားအိန္ဒိယတောင်ပိုင်းအက္ခရာအချို့တွင် တွေ့ရသည့် အသတ်သင်္ကေတမျိုးကို မွန်တို့လက်ခံခဲ့ကြသည်။ ဤအက္ခရာများက မွန်စာ မွန်အက္ခရာသည် ပလ္လဝအရေးအသားကို အခြေပြုသော်လည်း အိန္ဒိယဒေသရှိ ခေတ်ပြိုင်အက္ခရာတို့နှင့်လည်း မကင်းကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။

===မြန်မာစာ===
တွေ့ရှိသမျှ မြန်မာစာအရေးအသားတို့တွင် [[ပုဂံခေတ်]] အေဒီ ၁၁-၁၂ ရာစုအတွင်း တွေ့ရသည့် အရေးအသားများမှာ အစောဆုံးဖြစ်သည်။ [[ရာဇကုမာရ် ကျောက်စာ|ရာဇကုမရ်ကျောက်စာ]] ရေးထိုးချိန်မှာ သက္ကရာဇ် ၄၇၅ ခန့်၊ အေဒီ ၁၁၁၃ ခန့်ဖြစ်၍ အေဒီ ၁၂ ရာစု၏ အစပိုင်းဖြစ်သည်။ ထို့ထက်စောသော မြန်မာစာ အရေးအသားတို့လည်း ရှိသေး၏။ ကျန်စစ်သားမင်း၏ မြကန် မွန်ကျောက်စာတွင် ကန်၏အမည်ကို ‘မဟာနိဗ္ဗာန်လက်ဆုယ်ခိရိယ်’ (မဟာနိဗ္ဗာန်လက်ဆွဲချိန်ရေ)ဟု မြန်မာစာညှပ်၍ ရေးထိုးခဲ့သည်ကို တွေ့ရသည်။ ယင်းအမည်ကို ကမ္ပည်းအက္ခရာရေးထိုးချိန်သည် ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာထိုးချိန်ထက် စောသည်။ ခုနှစ်သက္ကရာဇ် မပါသော်လည်း အက္ခရာရေးဆွဲပုံ၊ စာလုံးပေါင်းပုံအရ သက်စိုးတောင် ပေါ်တော်မူဘုရားကျောက်စာသည်လည်း ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာထက် အနှစ် ၅၀ ခန့်စောသည်ဟု ကျောက်စာပညာရှင်တို့ ယူဆကြပေသည်။ ပုဂံခေတ်က အနော်ရထာမင်း လက်ထက်မှ အလောင်းစည်သူမင်း လက်ထက်အထိ အုတ်ခွက်ဘုရား ပြုလုပ်ပူဇော်ခြင်း အလေ့အထ ခေတ်စားလေသည်။ ကုသိုလ်ရှင်တို့က မိမိတို့ကောင်းမှုအကြောင်းကို ပါဠိ၊ မွန်၊ ပျူ၊ မြန်မာ နှစ်သက်ရာဘာသာတစ်ခုခုဖြင့် စာအနည်းငယ်စီ ရေးထိုးလေ့ရှိသည်။ ယင်းအုတ်ခွက်စာများအနက် ပုဂံဦးချစ်စ၏ ယာတွင်းမှရသည့် မြန်မာကမ္ပည်းအက္ခရာ အုတ်ခွက်စာများသည် အက္ခရာရေးဆွဲပုံနှင့် စာလုံးပေါင်းပုံအရ အလွန်ရှေးကျသော အုတ်ခွက်စာများဟု ပညာရှင်တို့ ယူဆကြသည်။ ယင်းအထောက်အထားများအရ မြန်မာစာသည် ၁၁ ရာစုတွင် အခိုင်အမာ ပေါ်ပေါက်နေပြီဟု ဆိုနိုင်သည်။

ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ ထွန်းကားခြင်းနှင့် ပျူစာထွန်းကားမှု၊ မွန်မြို့ပြနိုင်ငံများ ထွန်းကားခြင်းနှင့် မွန်စာထွန်းကားမှု ဆက်စပ်လျက်ရှိသကဲ့သို့ မြန်မာတို့၏ ပုဂံနိုင်ငံထွန်းကားခြင်းနှင့် မြန်မာစာထွန်းကားမှုသည်လည်း ဆက်စပ်လျက်ရှိပေသည်။ ပုဂံနိုင်ငံသည် ရှေးမဆွကပင် ရှိခဲ့သော်လည်း အနော်ရထာမင်းလက်ထက် ၁၁ ရာစုတွင်မှ ပိုမိုထွန်းကားလာခဲ့ပေသည်။ မြန်မာတို့သည် မြန်မာစာမထွန်းကားမှီက သက္ကတ၊ ပါဠိစာပေများနှင့်လည်းကောင်း၊ ပျူစာပေ မွန်စာပေများနှင့်လည်းကောင်း ထိတွေ့ရင်းနှီးပြီးဖြစ်ကြသည်။ အက္ခရာအားဖြင့် အေဒီ ၁၀-၁၁ ရာစု နာဂရီအက္ခရာ၊ ပျူအက္ခရာတို့နှင့် အကျွမ်းဝင်လျက်ရှိကြသည်။ ပျူအက္ခရာသည် ဗြာဟ္မမီအက္ခရာမှ ဆင်းသက်ပေါက်ပွားသည့် အိန္ဒိယအက္ခရာများကို အခြေပြုခဲ့ကြသည့်အလျောက် ရှေးဦးပျူအက္ခရာတို့ များစွာဆင်တူကြ၏။ ၁၀-၁၁ ရာစုပျူအက္ခရာသည်ပုံသဏ္ဌာန်အလွန်ရှင်းလင်းသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာစာအရေးအသားတီထွင်ရန် အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လာသောအခါ အရေးခက်ခဲသော နာဂရီအက္ခရာတို့ကို မသုံးပဲ ရှင်းလင်းလွယ်ကူသော ပျူအက္ခရာနှင့် သင်္ကေတများကို သုံးခဲ့ကြပေသည်။ ဤသို့ဖြင့် ပုဂံခေတ်မှစ၍ မြန်မာအက္ခရာ၊ သင်္ကေတတို့သည်ပျူအက္ခရာ၊ သင်္ကေတတို့နှင့် ပုံသဏ္ဌာန်ချင်း တူခဲ့ကြသည်။

မြန်မာစာကို တီထွင်ခဲ့ကြသူများသည် သက္ကတအရေးအသား၊ ပါဠိအရေးအသား၊ ပျူအရေးအသား၊မွန်အရေးအသားတို့မှ မြန်မာဘာသာစကားအတွက် လိုအပ်သည်တို့ကိုယူ၍ မလိုအပ်သည်တို့ကို ပယ်ခဲ့ကြသည်။ ဋ၊ ဌ၊ ဍ စသည့်ဗျည်းတို့ကိုမူ မြန်မာစာ၌ အသုံးမတွင်စေကာမူ မြန်မာစာတတ်က ပါဠိစာပေသင်အံရန် မခက်ခဲအောင် သိမ်းသွင်းထားခဲ့သည်။ ပါဠိဘာသာ၌ မရှိသည့် သဝေထိုး ရေးချရှေ့ထိုး ( ​​​​​ေ   ာ   ် ) သင်္ကေတ၊ အောက်မြစ် ( ့ ) သင်္ကေတ၊ အက္ခရာ (၏)၊ အက္ခရာ (၍)၊ အက္ခရာ (၌) စသည်တို့ကို တီထွင်ဖန်တီးခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဗြာဟ္မီကို မြစ်ဖျားခံသော ပျူအက္ခရာနှင့် ပုံသဏ္ဌာန်တူ၍ ပါဠိ၊ သက္ကတတို့နှင့် နှီးနွှယ်သော်လည်း မြန်မာဟန် မြန်မာမှုဖြစ်အောင် တီထွင်ခဲ့သော မြန်မာစာ အရေးအသားသည် ပုဂံခေတ်မှစ၍ ထွန်းကား ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။

== ၁၂ ရာစုနောက်ပိုင်း အရေးအသားများ ==
===ပျူစာ===
၁၂ ရာစုအစပိုင်း ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာတွင် ပျူအရေးအသား တွေ့ရပြီးနောက် ပျူအရေးအသား ထပ်မံမတွေ့ရတော့ချေ။

===မွန်စာ===
၁၂ ရာစုနှောင်းပိုင်းမှစ၍ မွန်ကျောက်စာများ တိမ်ကောသွားသည်။ သို့သော် မွန်စာသည် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းတွင် ဆက်လက်ရှင်သန်လျက်ရှိသည်။ အေဒီ ၁၅ ရာစုတွင် ဟံသာဝတီတဝိုက်၌ အလယ်ခေတ် မွန်ကျောက်စာများကို တွေ့ရပြန်သည်။ ထိုမှသည် ယနေ့တိုင် မွန်ပြည်နယ်တွင် မွန်စာ ရှင်သန်လျက်ရှိသည်။

===မြန်မာစာ===
မြန်မာစာသည် ၁၂ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင်လည်း ခေတ်အဆက်ဆက်ကို ကျော်ဖြတ်၍ ရှင်သန်ဖွံ့ဖြိုးခဲ့သည်မှာ ယနေ့တိုင်ဖြစ်သည်။

===မြန်မာအက္ခရာနှင့် နှီးနွှယ်သော တိုင်းရင်းသားစာများ===
၁၂ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာအက္ခရာနှင့် နှီးနွယ်သော တိုင်းရင်းသားဘာသာ စာအရေးအသားများကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ ယင်းတို့မှာ [[ကရင်]]၊ [[ပအိုဝ်း]]၊ [[ရှမ်း]] စသည်တို့ဖြစ်သည်။

== ကိုးကား ==
{{reflist|
&lt;ref name=&quot;mlc&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.myanmarlanguagecommission.myn.asia/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%A1%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%81%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/|title=မြန်မာအက္ခရာသမိုင်း|publisher=မြန်မာစာအဖွဲ့|accessdate=၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၆|archivedate=30 April 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180430120606/http://www.myanmarlanguagecommission.myn.asia/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%A1%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%81%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/}}&lt;/ref&gt;
}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
*[http://www.myanmarlanguagecommission.myn.asia/ မြန်မာစာအဖွဲ့] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119181607/http://www.myanmarlanguagecommission.myn.asia/ |date=19 January 2016 }}


{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}}

[[Category:မြန်မာဘာသာစကား]]</text>
      <sha1>nzymt2byx2i3iwd682jpnypdpklu44w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဝမြို့နယ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69123</id>
    <revision>
      <id>1056413</id>
      <parentid>1043051</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T07:18:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52043-92</username>
        <id>148658</id>
      </contributor>
      <comment>ခရူကျေးရွာရှိ ကျိုက်ခရူစေတီတော်</comment>
      <origin>1056413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15003" sha1="60p2fao473cpo6bkjkyxyklh69ho9m1" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name =ကဝမြို့နယ်
|native_name = 
|settlement_type=[[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|image_skyline          = 
|imagesize              = 
|image_caption          = 
| image_map               = Kawa tsp in Bago district 2022.svg
| mapsize                 = 
| map_caption             =ပဲခူးခရိုင်အတွင်း တည်နေရာ
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = 
|pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာပြမြေပုံ
|seat = [[ကဝမြို့]]
|seat_type = မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့
|subdivision_type = [[ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]]
|subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_name1 = {{flag|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး}}
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[ပဲခူးခရိုင်|ပဲခူး]]
|area_total_km2 = 
|population = ၁၉၇,၃၆၃
|population_as_of = ၂၀၁၄
|population_footnotes = &lt;ref name=&quot;census-2014&quot;&gt;{{cite book|title=သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|location=နေပြည်တော်|date=မေ ၂၀၁၅|series=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|volume=အတွဲ-၂|pages=၁၆|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}&lt;/ref&gt;
|population_density_km2 = auto
|coordinates_display = inline,title
|coordinates_region = MM
|latNS = N
|latd = 
|latm = 
|lats = 
|longEW = E
|longd = 
|longm = 
|longs = 
|elevation_ft = 
|elevation_m = 
|timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
|utc_offset = +6.30
|website =
}}
[[File:Kawa Township.jpg|thumb|right|ကဝမြို့]]
'''ကဝမြို့နယ်'''  သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပဲခူးခရိုင်]]ရှိ မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;MIMU001&quot;&gt;[http://www.burmalibrary.org/docs6/MIMU001_A3_SD%20&amp;%20Township%20Overview.pdf &quot;Myanmar States/Divisions &amp; Townships Overview Map&quot;] Myanmar Information Management Unit (MIMU)&lt;/ref&gt; မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ [[ကဝမြို့]] ဖြစ်သည်။

==သမိုင်းအကျဉ်း==
ကဝမြို့နယ်သည် ရှေးမြန်မာဘုရင်များအုပ်စိုးစဉ်က ထင်ရှားသော ကျေးရွာကြီးတစ်ရွာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ရေလမ်းဖြင့် လှေ၊ သမ္ဗာန်၊ ပိန်းကော၊ သစ်ဖောင်၊ ဝါးဖောင်များမှအစ ပင်လယ်ရေအတက်အကျကို စောင့်ဆိုင်းနားခိုရန် ကျေးရွာကြီးတစ်ရွာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ နှစ်ရှည်ပင်များ ပေါက်ရောက်လျက်ရှိပြီး ကုက္ကိုလ်ပင်များ၌ ရာသီမရွေး လင်းဆွဲငှက်များ တွဲလောင်းခို၍ အမြဲတစေနေထိုင်ကြသည်ကို အစွဲပြု၍ လင်းဆွဲဂါမရွာဟု အမည်စတွင်ခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် မွန်ဘုရင်လက်ထက်တွင် လင်းဆွဲကို မွန်ဘာသာဖြင့် ‘ကွပ်’ ဟု ခေါ်ခဲ့သဖြင့် ကွပ်ရွာ ကွပ်မြို့ ဟု ခေါ်ခဲ့ရာမှ ကာလရွေ့လျောကာ ကဝ ဟု ပြောင်းလဲဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;moi&quot;&gt;https://www.moi.gov.mm/local-info/3068&lt;/ref&gt;

၁၈၈၅ ခုနှစ် အင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ်ပွဲအပြီး ဗြိတိသျှတို့က ရန်ကုန်မြို့ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ကဝမြို့အား ဒါးပိန်(ယခုလှည်းကူးမြို့နယ်)နှင့် တွဲဖက်ကာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်မှတဆင့် ကဝမြို့အား ပဲခူးစီရင်စုအတွင်း တိုက်နယ်အဆင့်သတ်မှတ်၍ တိုက်သူကြီး၊ ကျေးရွာသူကြီးများနှင့် ဂါတ်ကင်းများ ဖွင့်လှစ်ကာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် ကဝတိုက်နယ်အတွင်း၌ ကျေးရွာမြေများနှင့် စိုက်ပျိုးမြေများ တိုးတက်လာသည့်အတွက် ကဝမြို့နယ်အဆင့် မြို့အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ မြို့အုပ်ရုံး၊ တရားမရုံး၊ ရဲဌာန၊ အချုပ်ထောင်၊ ငွေတိုက်များ စသည်တို့ကို တိုးချဲ့ဖွင့်လှစ်လာခဲ့သည်။ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲမှုကြောင့် ၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် အုပ်ချုပ်ရေးအားလုံး သနပ်ပင်မြို့နယ်သို့ ပြောင်းရွှေ့သွားကြသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ကဝမြို့ပိုင်ရုံးနှင့် အခြားရုံးများကို ကဝမြို့၌ ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;moi&quot;/&gt;

လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် အစိုးရရုံးဌာနများ ဖွင့်လှစ်လာခဲ့သည့် နောက်ပိုင်းတွင် မြို့နယ်နှင့် ပတ်သက်သည့် အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးဆိုင်ရာရုံးများ ဖွင့်လှစ်လာခဲ့ပြီး နယ်မြေအုပ်ချုပ်ရေးတွင်လည်း (၁) အုန်းနှဲ၊ (၂) မမောက်၊ (၃) ကဓာတ်စိန် စသည့်တိုက်နယ်ကျေးရွာကြီးများကို မြို့နယ်ခွဲအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ လက်ထောက်မြို့ပိုင်ရုံးများ ဖွင့်လှစ်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ကဝမြို့နယ်တွင် ရပ်ကွက် ၁၂ ခု၊ ကျေးရွာအုပ်စု ၉၁ စု၊ ကျေးရွာပေါင်း ၁၅၇ ရွာ ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;moi&quot;/&gt;

==ပထဝီဝင်အနေအထား==
===တည်နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း===
ကဝမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တောင်ပိုင်းတွင် တည်ရှိ၍ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပဲခူးခရိုင်တွင် တည်ရှိသည်။ ကဝမြို့နယ်သည် မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၆ ဒီဂရီ ၄၆ မိနစ်နှင့် ၁၇ ဒီဂရီ ၁၁ မိနစ်ကြား အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ ဒီဂရီ ၂၂ မိနှစ်နှင့် ၉၇ ဒီဂရီ ၃ မိနစ်အကြားတွင် တည်ရှိသည်။ မြို့နယ်၏ ဧရိယာမှာ  ၆၄၇.၆၈ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းသည်။&lt;ref name=&quot;moi&quot;/&gt;

===နယ်နိမိတ်===
အရှေ့ဘက်တွင် [[စစ်တောင်းမြစ်|စစ်တောင်းမြစ်ဝ]]၊ အနောက်ဘက်တွင် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[လှည်းကူးမြို့နယ်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ခရမ်းမြို့နယ်]]နှင့် မြောက်ဘက်တွင် [[ပဲခူးမြို့နယ်|ပဲခူးမြိုနယ်]], [[သနပ္ပင်မြို့နယ်|သနပ်ပင်မြို့နယ်]]တို့နှင့် ထိစပ်လျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;moi&quot;/&gt;

===မြေမျက်နှာသွင်ပြင်===
ကဝမြို့နယ်သည် မြေပြန့်လွင်ပြင်ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၃.၃၈ ပေတွင် တည်ရှိသည်။ ပဲခူးမြစ်သည် မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့ ရန်ကုန်မြစ်အတွင်းသို့ စီးဝင်လျက်ရှိပြီး ဒီရေအတက်အကျရှိ၍ ရာသီမရွေး ရေယာဉ်ငယ်များ သွားလာနိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;moi&quot;/&gt;

==ရာသီဥတုနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်==
===ရာသီဥတု===
ပူအိုက်စိုစွတ်သော ရာသီဥတုရှိပြီး အမြင့်ဆုံးအပူချိန် ၄၀ °C နှင့် အနိမ့်ဆုံးအပူချိန်မှာ ၂၀ °C ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;moi&quot;/&gt;

===သဘာဝပေါက်ပင်===
ကဝမြို့နယ်တွင် ပေါက်ရောက်သည့် သဘာဝပေါက်ပင်များမှာ ကုက္ကုပင်၊ ပျဉ်းမပင်၊ ကနစိုပင်၊ ညောင်ပင်၊ သပြေပင်၊ အုန်းပင်၊ ထန်းပင်၊ မရမ်းပင်၊ သရက်ပင်၊ စိန်ပန်းပင်၊ ဓနိပင်၊ မဲဇလီပင်၊ သမန်းပင် စသည့်အပင်များ ပေါက်ရောက်သည်။&lt;ref name=&quot;moi&quot;/&gt;

===တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ===
တောကြောင်၊ယုန်၊ ရှဉ့်၊ မြွေပါ၊ မြွေအမျိုးမျိုး၊ ငှက်အမျိုးမျိုး၊ ရေဝမ်းဘဲ စသည်တို့ ရှင်သန်နေထိုင်လျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;moi&quot;/&gt;

==လူဦးရေဆိုင်ရာ==
ကဝမြို့နယ်တွင် ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလကုန်အထိ ကျား ၁၀၈၄၈၆ ဦး၊ မ ၁၁၁၁၁၈ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၂၁၇၆၀၄ ဦးရှိသည်။&lt;ref name=&quot;moi&quot;/&gt;

==လူမှုရေးဆိုင်ရာ==
===ပညာရေး===
ကဝမြို့နယ်တွင် အထက်တန်းကျောင်းပေါင်း ၁၄ ကျောင်း၊ အထက်တန်းကျောင်းခွဲပေါင်း ၂၄ ကျောင်း နှင့်အခြားသော အလယ်တန်းကျောင်းများ၊ မူလတန်းကျောင်းများ နှင့် ဘုန်းတော်ကြီးသင်ပညာရေးကျောင်းများလည်း တည်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;moi&quot;/&gt;

===ကျန်းမာရေး===
ကဝမြို့နယ်ပြည်သူ့ဆေးရုံနှင့် အခြားတိုက်နယ်ဆေးရုံ ၆ ခုလည်း တည်ရှိသည်။ ထို့အပြင် ကျေးရွာများ၌ ကျေးလက်ကျန်းမာရေးဌာနခွဲပေါင်း ၅၀ ကို ဖွင့်လှစ်ထားရှိသည်။&lt;ref name=&quot;moi&quot;/&gt;

==အထင်ကရနေရာများ==
*ကဝမြို့၊ အမှတ် (၃) ရပ်ကွက်ရှိ [[ငါးထပ်ကြီးဘုရား (ကဝမြို့)|မဟာမုနိငါးထပ်ကြီးရုပ်ပွားတော်မြတ်ကြီး]]
*ဖလေးရွာရှိ [[ကျိုက်မတ်ကော်စေတီတော်|ကျိုက်မတ်ကော်စေတီတော်]]
*ခမဲပြင်ကျေးရွာရှိ [[ခမဲပြင်ဘိုးဘိုးကြီး|ခမဲပြင်အောင်မြေကျွန်းမြတ်]]
*[[မိုးကနိမ်းရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|မိုးကနိမ်းရွာ]]မိုးဂနိမ်း (မြန်မာ) ရွာရှိ [[မိုးကနိန်းကျိုက်သို့ပုသိမ်စေတီတော်|မိုးဂနိမ်းစေတီတော်မြတ်]]&lt;ref name=&quot;moi&quot;/&gt;
*ခရူကျေးရွာရှိ [[ကျိုက်မတ်ကော်စေတီတော်|ကျိုက်]]ခရူ[[ကျိုက်မတ်ကော်စေတီတော်|စေတီတော်]]

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

{{ပဲခူးတိုင်း}}
{{ကဝမြို့နယ်}}


[[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့နယ်များ]]


{{Myanmar-geo-stub}}</text>
      <sha1>60p2fao473cpo6bkjkyxyklh69ho9m1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1056421</id>
      <parentid>1056413</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T07:24:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-52043-92|~2026-52043-92]] ([[User talk:~2026-52043-92|ဆွေးနွေးချက်]]) ၏ မူဟောင်း [[Special:Diff/1056413|1056413]] ကို ပြန်ပြင်လိုက်သည်</comment>
      <origin>1056421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14759" sha1="34163avzrqg5yvulpwvbmadlbqwrzs6" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name =ကဝမြို့နယ်
|native_name = 
|settlement_type=[[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|image_skyline          = 
|imagesize              = 
|image_caption          = 
| image_map               = Kawa tsp in Bago district 2022.svg
| mapsize                 = 
| map_caption             =ပဲခူးခရိုင်အတွင်း တည်နေရာ
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = 
|pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာပြမြေပုံ
|seat = [[ကဝမြို့]]
|seat_type = မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့
|subdivision_type = [[ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]]
|subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_name1 = {{flag|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး}}
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[ပဲခူးခရိုင်|ပဲခူး]]
|area_total_km2 = 
|population = ၁၉၇,၃၆၃
|population_as_of = ၂၀၁၄
|population_footnotes = &lt;ref name=&quot;census-2014&quot;&gt;{{cite book|title=သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|location=နေပြည်တော်|date=မေ ၂၀၁၅|series=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|volume=အတွဲ-၂|pages=၁၆|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}&lt;/ref&gt;
|population_density_km2 = auto
|coordinates_display = inline,title
|coordinates_region = MM
|latNS = N
|latd = 
|latm = 
|lats = 
|longEW = E
|longd = 
|longm = 
|longs = 
|elevation_ft = 
|elevation_m = 
|timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
|utc_offset = +6.30
|website =
}}
[[File:Kawa Township.jpg|thumb|right|ကဝမြို့]]
'''ကဝမြို့နယ်'''  သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပဲခူးခရိုင်]]ရှိ မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;MIMU001&quot;&gt;[http://www.burmalibrary.org/docs6/MIMU001_A3_SD%20&amp;%20Township%20Overview.pdf &quot;Myanmar States/Divisions &amp; Townships Overview Map&quot;] Myanmar Information Management Unit (MIMU)&lt;/ref&gt; မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ [[ကဝမြို့]] ဖြစ်သည်။

==သမိုင်းအကျဉ်း==
ကဝမြို့နယ်သည် ရှေးမြန်မာဘုရင်များအုပ်စိုးစဉ်က ထင်ရှားသော ကျေးရွာကြီးတစ်ရွာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ရေလမ်းဖြင့် လှေ၊ သမ္ဗာန်၊ ပိန်းကော၊ သစ်ဖောင်၊ ဝါးဖောင်များမှအစ ပင်လယ်ရေအတက်အကျကို စောင့်ဆိုင်းနားခိုရန် ကျေးရွာကြီးတစ်ရွာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ နှစ်ရှည်ပင်များ ပေါက်ရောက်လျက်ရှိပြီး ကုက္ကိုလ်ပင်များ၌ ရာသီမရွေး လင်းဆွဲငှက်များ တွဲလောင်းခို၍ အမြဲတစေနေထိုင်ကြသည်ကို အစွဲပြု၍ လင်းဆွဲဂါမရွာဟု အမည်စတွင်ခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် မွန်ဘုရင်လက်ထက်တွင် လင်းဆွဲကို မွန်ဘာသာဖြင့် ‘ကွပ်’ ဟု ခေါ်ခဲ့သဖြင့် ကွပ်ရွာ ကွပ်မြို့ ဟု ခေါ်ခဲ့ရာမှ ကာလရွေ့လျောကာ ကဝ ဟု ပြောင်းလဲဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;moi&quot;&gt;https://www.moi.gov.mm/local-info/3068&lt;/ref&gt;

၁၈၈၅ ခုနှစ် အင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ်ပွဲအပြီး ဗြိတိသျှတို့က ရန်ကုန်မြို့ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ကဝမြို့အား ဒါးပိန်(ယခုလှည်းကူးမြို့နယ်)နှင့် တွဲဖက်ကာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်မှတဆင့် ကဝမြို့အား ပဲခူးစီရင်စုအတွင်း တိုက်နယ်အဆင့်သတ်မှတ်၍ တိုက်သူကြီး၊ ကျေးရွာသူကြီးများနှင့် ဂါတ်ကင်းများ ဖွင့်လှစ်ကာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် ကဝတိုက်နယ်အတွင်း၌ ကျေးရွာမြေများနှင့် စိုက်ပျိုးမြေများ တိုးတက်လာသည့်အတွက် ကဝမြို့နယ်အဆင့် မြို့အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ မြို့အုပ်ရုံး၊ တရားမရုံး၊ ရဲဌာန၊ အချုပ်ထောင်၊ ငွေတိုက်များ စသည်တို့ကို တိုးချဲ့ဖွင့်လှစ်လာခဲ့သည်။ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲမှုကြောင့် ၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် အုပ်ချုပ်ရေးအားလုံး သနပ်ပင်မြို့နယ်သို့ ပြောင်းရွှေ့သွားကြသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ကဝမြို့ပိုင်ရုံးနှင့် အခြားရုံးများကို ကဝမြို့၌ ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;moi&quot;/&gt;

လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် အစိုးရရုံးဌာနများ ဖွင့်လှစ်လာခဲ့သည့် နောက်ပိုင်းတွင် မြို့နယ်နှင့် ပတ်သက်သည့် အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးဆိုင်ရာရုံးများ ဖွင့်လှစ်လာခဲ့ပြီး နယ်မြေအုပ်ချုပ်ရေးတွင်လည်း (၁) အုန်းနှဲ၊ (၂) မမောက်၊ (၃) ကဓာတ်စိန် စသည့်တိုက်နယ်ကျေးရွာကြီးများကို မြို့နယ်ခွဲအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ လက်ထောက်မြို့ပိုင်ရုံးများ ဖွင့်လှစ်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ကဝမြို့နယ်တွင် ရပ်ကွက် ၁၂ ခု၊ ကျေးရွာအုပ်စု ၉၁ စု၊ ကျေးရွာပေါင်း ၁၅၇ ရွာ ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;moi&quot;/&gt;

==ပထဝီဝင်အနေအထား==
===တည်နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း===
ကဝမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တောင်ပိုင်းတွင် တည်ရှိ၍ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပဲခူးခရိုင်တွင် တည်ရှိသည်။ ကဝမြို့နယ်သည် မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၆ ဒီဂရီ ၄၆ မိနစ်နှင့် ၁၇ ဒီဂရီ ၁၁ မိနစ်ကြား အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ ဒီဂရီ ၂၂ မိနှစ်နှင့် ၉၇ ဒီဂရီ ၃ မိနစ်အကြားတွင် တည်ရှိသည်။ မြို့နယ်၏ ဧရိယာမှာ  ၆၄၇.၆၈ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းသည်။&lt;ref name=&quot;moi&quot;/&gt;

===နယ်နိမိတ်===
အရှေ့ဘက်တွင် [[စစ်တောင်းမြစ်|စစ်တောင်းမြစ်ဝ]]၊ အနောက်ဘက်တွင် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[လှည်းကူးမြို့နယ်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ခရမ်းမြို့နယ်]]နှင့် မြောက်ဘက်တွင် [[ပဲခူးမြို့နယ်|ပဲခူးမြိုနယ်]], [[သနပ္ပင်မြို့နယ်|သနပ်ပင်မြို့နယ်]]တို့နှင့် ထိစပ်လျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;moi&quot;/&gt;

===မြေမျက်နှာသွင်ပြင်===
ကဝမြို့နယ်သည် မြေပြန့်လွင်ပြင်ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၃.၃၈ ပေတွင် တည်ရှိသည်။ ပဲခူးမြစ်သည် မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့ ရန်ကုန်မြစ်အတွင်းသို့ စီးဝင်လျက်ရှိပြီး ဒီရေအတက်အကျရှိ၍ ရာသီမရွေး ရေယာဉ်ငယ်များ သွားလာနိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;moi&quot;/&gt;

==ရာသီဥတုနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်==
===ရာသီဥတု===
ပူအိုက်စိုစွတ်သော ရာသီဥတုရှိပြီး အမြင့်ဆုံးအပူချိန် ၄၀ °C နှင့် အနိမ့်ဆုံးအပူချိန်မှာ ၂၀ °C ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;moi&quot;/&gt;

===သဘာဝပေါက်ပင်===
ကဝမြို့နယ်တွင် ပေါက်ရောက်သည့် သဘာဝပေါက်ပင်များမှာ ကုက္ကုပင်၊ ပျဉ်းမပင်၊ ကနစိုပင်၊ ညောင်ပင်၊ သပြေပင်၊ အုန်းပင်၊ ထန်းပင်၊ မရမ်းပင်၊ သရက်ပင်၊ စိန်ပန်းပင်၊ ဓနိပင်၊ မဲဇလီပင်၊ သမန်းပင် စသည့်အပင်များ ပေါက်ရောက်သည်။&lt;ref name=&quot;moi&quot;/&gt;

===တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ===
တောကြောင်၊ ရှဉ့်၊ မြွေပါ၊ မြွေအမျိုးမျိုး၊ ငှက်အမျိုးမျိုး၊ ရေဝမ်းဘဲ စသည်တို့ ရှင်သန်နေထိုင်လျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;moi&quot;/&gt;

==လူဦးရေဆိုင်ရာ==
ကဝမြို့နယ်တွင် ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလကုန်အထိ ကျား ၁၀၈၄၈၆ ဦး၊ မ ၁၁၁၁၁၈ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၂၁၇၆၀၄ ဦးရှိသည်။&lt;ref name=&quot;moi&quot;/&gt;

==လူမှုရေးဆိုင်ရာ==
===ပညာရေး===
ကဝမြို့နယ်တွင် အထက်တန်းကျောင်းပေါင်း ၁၄ ကျောင်း၊ အထက်တန်းကျောင်းခွဲပေါင်း ၂၄ ကျောင်း နှင့်အခြားသော အလယ်တန်းကျောင်းများ၊ မူလတန်းကျောင်းများ နှင့် ဘုန်းတော်ကြီးသင်ပညာရေးကျောင်းများလည်း တည်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;moi&quot;/&gt;

===ကျန်းမာရေး===
ကဝမြို့နယ်ပြည်သူ့ဆေးရုံနှင့် အခြားတိုက်နယ်ဆေးရုံ ၆ ခုလည်း တည်ရှိသည်။ ထို့အပြင် ကျေးရွာများ၌ ကျေးလက်ကျန်းမာရေးဌာနခွဲပေါင်း ၅၀ ကို ဖွင့်လှစ်ထားရှိသည်။&lt;ref name=&quot;moi&quot;/&gt;

==အထင်ကရနေရာများ==
*ကဝမြို့၊ အမှတ် (၃) ရပ်ကွက်ရှိ [[ငါးထပ်ကြီးဘုရား (ကဝမြို့)|မဟာမုနိငါးထပ်ကြီးရုပ်ပွားတော်မြတ်ကြီး]]
*ဖလေးရွာရှိ [[ကျိုက်မတ်ကော်စေတီတော်|ကျိုက်မတ်ကော်စေတီတော်]]
*ခမဲပြင်ကျေးရွာရှိ [[ခမဲပြင်ဘိုးဘိုးကြီး|ခမဲပြင်အောင်မြေကျွန်းမြတ်]]
*[[မိုးကနိမ်းရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|မိုးကနိမ်းရွာ]]မိုးဂနိမ်း (မြန်မာ) ရွာရှိ [[မိုးကနိန်းကျိုက်သို့ပုသိမ်စေတီတော်|မိုးဂနိမ်းစေတီတော်မြတ်]]&lt;ref name=&quot;moi&quot;/&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

{{ပဲခူးတိုင်း}}
{{ကဝမြို့နယ်}}


[[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့နယ်များ]]


{{Myanmar-geo-stub}}</text>
      <sha1>34163avzrqg5yvulpwvbmadlbqwrzs6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စကားဝှက်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73976</id>
    <revision>
      <id>1056362</id>
      <parentid>1056154</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T21:36:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1056362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17721" sha1="4m33gkl5icpd3pkqb1sky3xrh9hju1y" xml:space="preserve">[[File:Mediawiki 1.25 sign in form.png|thumb|အသုံးပြုသူ၏ အမည်နှင့် စကားဝှက်ကို တောင်းခံသည့် ဝီကီပီးဒီးယား၏ ဝင်ရောက်သည့် ပုံစံ]]

'''စကားဝှက်''' (password) သည် စကားလုံးတစ်ခု သို့မဟုတ် အက္ခရာအစုအဝေး ဖြစ်သည်။ စကားဝှက်ကို အသုံးပြုသူအား အရင်းအမြစ်များကို ရယူအသုံးပြုရန်အတွက် စစ်ဆေးခြင်း(authentication) ပြုလုပ်ရန်အသုံးပြုသည်။ ရင်းမြစ်များအား ခွင့်ပြုချက်မရှိသော ရယူအသုံးပြုခြင်းများမှ ကာကွယ်ရန်အသုံးပြုသည်။ စကားဝှက်များကို ရှေးယခင်ကတည်းက အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ယခုခေတ်ကာလတွင် အသုံးပြုသူအမည် (username) နှင့် စကားဝှက် (password) ကို [[ကွန်ပျူတာ]]၊ မိုဘိုင်းဖုန်း၊ cable TV decoders, အေတီအမ်စက်များ (ATMs) အစရှိသည်တို့တွင် ကာကွယ်ထားသော စနစ်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ရန် အသုံးပြုသည်။ ကွန်ပျူတာအသုံးပြုသူတစ်ယောက်သည် စကားဝှက်များကို ရည်ရွယ်ချက် အမျိုးမျိုးဖြင့် အသုံးပြုကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် − [[အီးမေးလ်|အီးမေး]]များအသုံးပြုခြင်း၊ အကောင့်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ခြင်း၊ အသုံးချဆော့ဖ်ဝဲများကို ရယူအသုံးပြုခြင်း၊ သိမ်းထားသည့်အချက်အလက်များ (database)၊ ကွန်ရက်များ၊ ဝဘ်ဆိုက်များ၊ မနက်ခင်းဘက် အွန်လိုင်းပေါ်တွင် သတင်းစာဖတ်ခြင်း စသည်တို့တွင် စကားဝှက်ကို အသုံးပြုကြသည်။

နာမည်မှလွဲ၍ စကားဝှက်သည် ယုတ္တိရှိသော စကားလုံးများ ဖြစ်ရန်မလိုပေ။ စကားဝှက်များသည် ရယူရန်ခက်ခဲသော စကားလုံးများ ဖြစ်ရန်လိုအပ်သည်။ မိမိနှစ်သက်သော စကားလုံးများကို အသုံးပြုနိုင်ပေသည်။ အချို့စကားဝှက်များသည် စကားလုံ:များစွာဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားကြပြီး ၎င်းတို့ကို passphrase ဟုခေါ်သည်။ passcode နှင့် passkey ဟူသော ဝေါဟာရများကို လျှို့ဝှက်သော သတင်းအချက်အလက်များတွင် တစ်ခါတရံ အသုံးပြုကြသည်။ personal identification number (PIN) ကဲ့သို့ ၎င်းတို့သည် ဂဏန်းများဖြစ်ပြီး များသောအားဖြင့် အေတီအမ်စက်များတွင် အသုံးပြုကြသည်။ စကားဝှက်များသည် ပုံမှန်အားဖြင့် စာရိုက်ရသက်သာရန်၊ မှတ်ရလွယ်ကူစေရန် တိုတောင်းကြသည်။

အချို့အဖွဲ့အစည်းများသည် စကားဝှက်များအတွက် လိုအပ်သည့်အချက်များကို ဖန်တီးထားသည်။ ဥပမာ − စကားဝှက်သည် အနည်းဆုံး စကားလုံးမည်မျှရှိရမည်။ စာလုံး အကြီး နှင့် အသေး၊ ဂဏန်းများ၊ အထူးစကားလုံးများ(@,#,$,%, etc) စသည်တို့ ပါရှိရမည်။ စကားဝှက်တွင် ကိုယ်ပိုင်အမည်များ၊ မွေးနေ့များ၊ လိပ်စာများ၊ ဖုန်းနံပါတ်များ စသည့်ကန့်သတ်ထားသော စကားလုံးများကို  ခွင့်မပြုထားပေ။ အချို့ အစိုးရများသည် national authentication frameworks များရှိကြသည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://folk.uio.no/josang/papers/ATJK2012-SARSSI.pdf Improving Usability of Password Management with Standardized Password Policies] (pdf). Retrieved on 2012-10-12.&lt;/ref&gt; ၎င်းသည် အစိုးရ၏ ဝန်ဆောင်မှုများကို ရယူသုံးစွဲရန် အသုံးပြုသူအား စကားဝှက်နှင့် စစ်ဆေးသည်။

==လုံခြုံစိတ်ချရ၍ မှတ်မိလွယ်သော စကားဝှက်ကို ရွေးချယ်ခြင်း==

&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;အသုံးပြုသူအတွက် မှတ်မိလွယ်သော စကားဝှက်သည် တိုက်ခိုက်သူအတွက် ရယူရန်အတွက်လည်း လွယ်ကူသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news|title=If Your Password Is 123456, Just Make It HackMe |work=The New York Times |first=Ashlee |last=Vance |date=2010-01-10 |url=https://www.nytimes.com/2010/01/21/technology/21password.html }}&lt;/ref&gt; သို့သော် မှတ်မိရန်ခက်ခဲသော စကားဝှက်များသည်  စနစ်၏ လုံခြုံမှုကို လျော့ကျစေနိုင်သည်။ အကြောင်းမှာ (၁) အသုံးပြုသူသည် စကားဝှက်ကို ချရေးထားခြင်း သို့မဟုတ် အီလက်ထရွန်းနစ် စနစ်ဖြင့် သိမ်းရန် လိုအပ်ခြင်း (၂) အသုံးပြုသူသည် မကြာသေးမီက ပြန်၍ ပြောင်းထားသည့် စကားဝှက်များကို လိုအပ်ခြင်း (၃) အသုံးပြုသူသည် တူညီသော စကားဝှက်များကို ပြန်လည်အသုံးပြုရန် ပိုမိုဖြစ်နိုင်ခြင်း စသည်တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့နည်းတူစွာပင် စကားဝှက်၏ လုံခြံမှုပိုမိုအားကောင်းစေရန် လိုအပ်ချက်များပိုမိုသတ်မှတ်ထားခြင်းသည်လည်း စနစ်ကို  ပိုမိုအားနည်းစေသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Managing Network Security |url=http://all.net/journal/netsec/1997-09.html |accessdate=5 April 2017 |archivedate=2 March 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080302044633/http://all.net/journal/netsec/1997-09.html }}. Fred Cohen and Associates. All.net. Retrieved on 2012-05-20.&lt;/ref&gt; ဥပမာ − စကားဝှက်တွင် စာလုံးအကြီး၊ အသေး၊ ဂဏန်းများ စသည်တို့ကို ရောထားခြင်း သို့မဟုတ် လစဉ်စကားဝှက်ကို ပြောင်းလဲခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။

စကားဝှက်များ၏ မှတ်ရလွယ်ကူခြင်း နှင့် လုံခြုံမှုကို&lt;ref&gt;[http://homepages.cs.ncl.ac.uk/jeff.yan/jyan_ieee_pwd.pdf The Memorability and Security of Passwords] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120414222419/http://homepages.cs.ncl.ac.uk/jeff.yan/jyan_ieee_pwd.pdf |date=14 April 2012 }} (pdf). ncl.ac.uk. Retrieved on 2012-05-20.&lt;/ref&gt; Jeff Yan et al သည် အသုံးပြုသူများ ရွေးချယ်တားသော စကားဝှက်၏ ရလဒ် ကိုကြည့်ကာ ဆုံးဖြတ်သည်။ စကားလုံးတစ်ခုချင်းစီ၏ အစအက္ခရာနှင့် စဉ်းစားကာ ပေးထားသော စကားစုတို့သည် မှတ်ရလွယ်ကူပြီး crack လုပ်ရန်ခက်ခဲသည်။

စပ်ဆက်မှုမရှိသော စကားလုံးနှစ်လုံး သို့မဟုတ် နှစ်လုံးထက်ပိုသော စကားလုံးများကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်း နှင့် အက္ခရာများနှင့် အထူးစကားလုံးများကို တစ်လှည့်စီထားခြင်း တို့သည် ကောင်းမွန်သော နည်းလမ်းများ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=uSGkAwAAQBAJ&amp;pg=PA162&amp;dq=Combining+two+or+more+unrelated+words+is+another+good+method+password&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjllIWPq8jRAhVKRyYKHVDvCYYQ6AEIGzAA#v=onepage&amp;q=Combining%20two%20or%20more%20unrelated%20words%20is%20another%20good%20method%20password&amp;f=false|title=Principles of Information Security|last=Whitman|first=Michael E.|last2=Mattord|first2=Herbert J.|date=2014-11-26|publisher=Cengage Learning|isbn=9781305176737|language=en}}&lt;/ref&gt; သို့သော် စကားဝှက်အတွက် အဘိဓာန်တွင်ရှိသော စကားလုံးတစ်လုံးတည်းထားမည်ဆိုပါက မကောင်းပေ။ မိမိကိုယ်တိုင် စီမံထားပြီး ရှင်းလင်းမှုမရှိသော စကားဝှက်များသည်လည်း ကောင်းမွန်သော နည်းလမ်းတစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။{{Citation needed|reason=The claim needs a reliable source.|date=January 2016}}

အက္ခရာအကြီးနှင့် အသေးကို ရောထားသော စကားဝှက်ကို မှတ်ထားရန် အသုံးပြုသူအားမေးခြင်းသည် sequence of bits ကို မေးခြင်းနှင့် ဆင်တူသည်။ ၎င်းသည် crack လုပ်ရန် အနည်းငယ် ခက်ခဲသည်။ ဥပမာ အနေဖြင့် ပြောရမည်ဆိုလျှင် အက္ခရာ ငါးခုပါရှိသော စကားဝှက်တွင် အက္ခရာတစ်လုံးသည် အကြီးဖြစ်ပါက crack လုပ်ရန် ၁၂၈ ကြိမ် ပိုမို၍ ခက်ခဲမည် ဖြစ်သည်။ အသုံးပြုသူအား အက္ခရာနှင့် ဂဏန်းများကို အသုံးပြုစေခြင်းသည် တိုက်ခိုက်သူများအတွက် ပိုမို၍ ခန့်မှန်းရ လွယ်ကူစေသည်။ ဥပမာအား ဖြင့်  'E' → '3' and 'I' → '1' အစရှိသည်ကဲ့သို့ အစားထားခြင်း ဖြစ်လေသည်။ ထိုကဲ့သို့ အစားထိုးမှုသည် တိုက်ခိုက်သူများအဖို့ သိရှိပြီးသော နည်းလမ်းများ ဖြစ်လေသည်။ ကီးဘုတ်ပေါ်ရှိ အက္ခရာအတန်းတစ်ခုရှိ အက္ခရာများကို စကားဝှက်အဖြစ် (ဥပမာ  - ASDFGHJKL)  အသုံးပြုခြင်းသည်လည်း တိုက်ခိုက်သူများက သိရှိပြီးဖြစ်သဖြင့် ခန့်မှန်းရ လွယ်ကူသည်။ &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Lewis|first1=Dave|title=Ctrl-Alt-Delete|date=2011|isbn=147101911X|page=17|url=https://books.google.com/books?isbn=147101911X|accessdate=10 July 2015}}&lt;/ref&gt;

၂၁၀၃ ခုနှစ်တွင် [[Google|ဂူဂဲလ်]]က အသုံးအများဆုံး စကားဝှက်များကို စာရင်းပြုစုကာ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ထိုစကားဝှက်များသည် လုံခြုံစိတ်ချရမှု မရှိဘဲ တိုက်ခိုက်သူများ အဖို့ စကားဝှက်ကို ရယူရန် အလွန်ကို လွယ်ကူသည်။ ထိုစာရင်းမှာ လူမှုကွန်ရက်မီဒီယာများကို အခြေခံကာ သုတေသန ပြုထားခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |author=Techlicious / Fox Van Allen @techlicious |url=http://techland.time.com/2013/08/08/google-reveals-the-10-worst-password-ideas/?iid=biz-article-mostpop2 |title=Google Reveals the 10 Worst Password Ideas &amp;#124; TIME.com |publisher=Techland.time.com |date=2013-08-08 |accessdate=2013-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022123957/http://techland.time.com/2013/08/08/google-reveals-the-10-worst-password-ideas/?iid=biz-article-mostpop2 |archive-date=22 October 2013 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ၎င်းတို့မှာ အောက်ပါအတိုင်း  ဖြစ်သည်။

* ချစ်စနိုးဖြင့် မွေးမြူထားသော အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်၊ ကလေး၊ မိသားစုဝင်များ၊ အခြားအသွင်အပြင်လက္ခဏာများ
* နှစ်ပတ်လည်နေ့နှင့် မွေးနေ့များ
* မွေးရပ်
* နှစ်သက်သော အားလပ်ရက်
* မိမိနှစ်သက်သော အားကစားအသင်းနှင့် စပ်ဆက်နေသော အရာများ
* &quot;password&quot; စကားလုံး − စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။

==ဝဘ်ဆိုက်များတွင် အသုံးပြုသော စကားဝှက်စနစ်==

ဝဘ်ဆိုက်များတွင် အသုံးပြုသူအား စစ်ဆေးရန်အတွက် စကားဝှက်များကို အသုံးပြုကြသည်။ စကားဝှက်များကို ဝဘ်ဆာဗာ (Web server) များတွင် သိမ်းထားသည်။ အသုံးပြုသူသည် ဘရောက်ဆာမှ တစ်ဆင့် ဆာဗာဆီသို့ (''HTTP POST ဖြင့်'') စကားဝှက်ကို ပေးပို့သည်။ ဆာဗာသည် စကားဝှက်ကို စစ်ဆေးပြီး သက်ဆိုင်သော  အကြောင်းအရာကို ပြန်ပို့ပေးသည်။ ဥပမာ − အသုံးပြုမှုမှားယွင်းကြောင်း ဖော်ပြသည့် အသိပေးစာ ဖြစ်သည်။ ထို စကားဝှက်လုပ်ငန်းသည် စက်ထဲတွင် မရှိသော စကားဝှက်ကို ဖယ်ရှားပစ်သည်။

ဘရောက်ဆာမှတစ်ဆင့် စကားဝှက်ကူးပြောင်းပေးပို့ရာတွင် plaintext ကို ဆာဗာဆီသို့ပေးပို့သည်။ ဝဘ်စစ်ဆေးမှုစနစ်များသည် SSL နည်းပညာကို အသုံးပြုကြသည်။ ၎င်းနည်းပညာသည် ဘရောက်ဆာနှင့် ဆာဗာကြား ပေးပို့ရာတွင် ပေးပို့သည့်အကြောင်းအရာကို ဝှက်ကာ ပေးပို့သည်။ စိတ်ချရသော ဝဘ်ဆိုက်တစ်ခုတွင် ၎င်းနည်းပညာကို အသုံးပြုရန် လိုအပ်သည်။

==ကိုးကား==
{{Reflist|30em}}

[[Category:လုံခြုံရေး]]</text>
      <sha1>4m33gkl5icpd3pkqb1sky3xrh9hju1y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မလေးရှား - မြန်မာ ဆက်ဆံရေး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140479</id>
    <revision>
      <id>1056426</id>
      <parentid>1049274</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T10:56:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း</comment>
      <origin>1056426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14534" sha1="60iic2l4zmo0s9jxtt04vku22xb1r15" xml:space="preserve">{{Infobox bilateral relations|မလေးရှား - မြန်မာ|Malaysia|Myanmar|filetype=svg}} 
'''မလေးရှား-မြန်မာဆက်ဆံရေးမှာ'''  [[မလေးရှားနိုင်ငံ|မလေးရှား]]နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]]တို့အကြား နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေးဖြစ်သည် ။ နှစ်နိုင်ငံစလုံးသည် [[အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း|အာဆီယံ]] အဖွဲ့ဝင်များဖြစ်ကြပြီးကောင်းမွန်သော ဆက်ဆံရေးရှိကြသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.diplonews.com/feeds/free/15_March_2012_7.php|title=Malaysia and Myanmar to enhance bilateral relations|publisher=Diplo News|date=15 March 2012|accessdate=21 November 2013|archivedate=18 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120318230246/http://www.diplonews.com/feeds/free/15_March_2012_7.php}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nst.com.my/top-news/malaysia-myanmar-to-foster-greater-ties-1.67436|title=Malaysia, Myanmar to foster greater ties|publisher=[[New Straits Times]]|date=28 March 2012|accessdate=21 November 2013}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၆ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် [[ရိုဟင်ဂျာ|ရိုဟင်ဂျာလူမျိုး]] တို့၏ပြဿနာများကြောင့်ဆက်ဆံရေးတင်းမာနေသော်လည်းနှစ်နိုင်ငံလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များအကြီးအကဲများအကြားပြဿနာများကိုဖြေရှင်းရန်တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုအပြီးတွင်တည်ငြိမ်မှုရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;normalisation&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/nay-pyi-taw/24063-president-military-chiefs-meet-to-smooth-myanmar-malaysia-ties.html|title=President, military chiefs meet to smooth Myanmar-Malaysia ties|publisher=[[Myanmar Times]]|date=6 December 2016|accessdate=6 December 2016}}&lt;/ref&gt;လက်ရှိတွင်မြန်မာသံရုံးသည် [[ကွာလာလမ်ပူမြို့|ကွာလာလမ်ပူ]]၌ တစ်ခု &lt;ref name=&quot;mm&quot;&gt;{{Cite web|url=http://myanmarembassy-kl.org/?p=313|title=Bilateral Relations between Myanmar and Malaysia|publisher=Embassy of The Republic of The Union of Myanmar, Kuala Lumpur, Malaysia|date=5 August 2013|accessdate=21 November 2013|archivedate=8 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131108055911/http://myanmarembassy-kl.org/?p=313}}&lt;/ref&gt; နှင့် မလေးရှားသံရုံးသည် [[ရန်ကုန်မြို့|ရန်ကုန်]]၌ တစ်ခုစီရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kln.gov.my/web/mmr_yangon/home|title=Official Website of Malaysian Embassy in Yangon|publisher=[[Ministry of Foreign Affairs, Malaysia]]|accessdate=6 December 2016|archive-date=31 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031033419/https://www.kln.gov.my/web/mmr_yangon/home|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း ==
နိုင်ငံနှစ်ခုကြား ဆက်ဆံရေးကို ၁၉၅၇ ခုနှစ် မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင်ထူထောင်ခဲ့ပြီး၊ ကွာလာလမ်ပူမြို့တွင် ပထမဆုံးသော မြန်မာသံရုံး (သံအမတ်အဆင့်) ကို ၁၉၅၉ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ကာ နောက်ပိုင်းတွင် သံအမတ်ကြီးအဆင့်ရှိ သံရုံးအဆင့်သို့ တိုးမြှင့်ခဲ့သည်။ မြန်မာဘုရင် [[ဘုရင့်နောင်]] လက်ထက်တွင် မလေးရှားနိုင်ငံသည် အေဒီ ၁၅၉၀ အထိ တောင်ငူအင်ပါယာ၏ နယ်မြေတစ်ခု အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်ဆိုသော သမိုင်းကြောင်းရှိခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Diplomatic Relations with Myanmar – Ministry of Foreign Affairs |url=https://www.mofa.gov.mm/deplomatic-relations-with-myanmar/ |access-date=2026-10-06 |website=www.mofa.gov.mm}}&lt;/ref&gt;

== နှစ်နိုင်ငံ သဘောတူစာချုပ်များ ==
မြန်မာနှင့် မလေးရှားနိုင်ငံတို့သည် အာဆီယံအသိုက်အဝန်း ကို ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်နိုင်ရေးအတွက် အခြားအာဆီယံအဖွဲ့ဝင်များနှင့်အတူ အနီးကပ် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။နှစ်နိုင်ငံအကြား  လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသော သဘောတူစာချုပ်များလည်းရှိခဲ့ကြသည်။၎င်းတို့မှာ  ၁၉၇၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် လေကြောင်းဖြတ်သန်းခွင့် ကင်းလွတ်ခွင့်ဆိုင်ရာ သဘောတူစာချုပ် နှင့်  ၁၉၉၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် ရေးထိုးခဲ့သော  ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရနှင့် မလေးရှားနိုင်ငံအစိုးရတို့အကြား စီးပွားရေး၊ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ပူးတွဲပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး သဘောတူစာချုပ် တို့ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Sidhu |first=Jatswan S. |date=2008-01-01 |title=Malaysia-Myanmar Relations since 1958 |url=https://www.academia.edu/42165713/Malaysia_Myanmar_Relations_since_1958 |journal=Journal of International Studies}}&lt;/ref&gt;

၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် သံတမန်နှင့် တရားဝင် ပတ်စ်ပို့ကိုင်ဆောင်သူများအတွက် ဗီဇာကင်းလွတ်ခွင့်ဆိုင်ရာ နားလည်မှုစာချွန်လွှာနှင့် ဝင်ငွေခွန်များနှင့်စပ်လျဉ်း၍ နှစ်ထပ်အခွန်ကောက်ခံမှုကို ရှောင်ရှားရန်နှင့် အခွန်တိမ်းရှောင်မှုကို ကာကွယ်ရန် သဘောတူစာချုပ်တို့ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ထို့အပြင် ၂၀၀၁ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလအတွင်းတွင် သတင်းအချက်အလက် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးဆိုင်ရာ နားလည်မှုစာချွန်လွှာ၊ ခရီးသွားလာရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုဆိုင်ရာ နားလည်မှုစာချွန်လွှာ၊ မြန်မာနိုင်ငံ ကုန်သည်များနှင့် စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းရှင်များအသင်းချုပ်နှင့် မလေးရှားနိုင်ငံ အမျိုးသားကုန်သည်များနှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းရှင်များအသင်းတို့အကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး သဘောတူစာချုပ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ၂၀၀၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် မြန်မာနိုင်ငံ တနင်္သာရီကမ်းလွန်ဒေသအတွက် ထုတ်လုပ်မှုခွဲဝေရေးစာချုပ်များ၊ ရန်ကုန်မြို့ပြ စဉ်ဆက်မပြတ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဆိုင်ရာ နားလည်မှုစာချွန်လွှာနှင့် နိုင်ငံတကာ တယ်လီဖုန်းဆက်သွယ်ရေး ဝန်ဆောင်မှုများဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်နှင့် နားလည်မှုစာချွန်လွှာတို့ကိုလည်းကောင်း အသီးသီး ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ယင်းနောက် ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင်လည်း မလေးရှားနိုင်ငံအစိုးရနှင့် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရတို့အကြား သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးဆိုင်ရာ နားလည်မှုစာချွန်လွှာကို ဆက်လက်လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Embassy of The Republic of The Union of Myanmar  » Bilateral Relations between Myanmar and Malaysia |url=http://myanmarembassy-kl.org/?p=313 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108055911/http://myanmarembassy-kl.org/?p=313 |archive-date=2013-11-08 |access-date=2026-10-06 |website=myanmarembassy-kl.org |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်းအခြေအနေ ==
မြန်မာတွင် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးသည် အထူးတင်းမာသွားခဲ့ကြသည်။နိုင်ငံရေးအရ အဆက်မဆံမရှိလောက်တော့သည်အထိ ဖြစ်သွားခဲ့သည်။သို့သော် အာဆီယံတွင်းဆက်ဆံရေးများမှာမူ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ထိုသို့ အေးစက်မာကျောနေရာမှ  ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် မလေးရှားနိုင်ငံ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန သည် အောက်တိုဘာလ  ၇ ရက်နေ့မှ ၈ ရက်နေ့အထိ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတဆိုသည့် အသုံးအနှုန်းဖြင့် ဦးမင်းအောင်လှိုင် အား မလေးရှားနိုင်ငံသို့ တရားဝင် အလည်အပတ်ခရီးစဉ် ဖိတ်ကြားခြင်းဖြင့် နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးကို ဆက်လက်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။မလေးရှားနိုင်ငံဘက်က  ဤခရီးစဉ်သည် မလေးရှားဝန်ကြီးချုပ် ဒါတိုဆယ်ရီ အန်ဝါ အီဘရာဟင်၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်ပြီး၊ နှစ်နိုင်ငံအကြား သံတမန်ဆက်ဆံရေးနှင့် ဒေသတွင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကို အဓိကထား ဆွေးနွေးသည့် ခရီးစဉ်တစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ယင်းအပြင် ယခုခရီးစဉ်သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေလက ကျင်းပခဲ့သော (၄၈) ကြိမ်မြောက် အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေး၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များဖြစ်သည့် အာဆီယံ၏ ဘုံသဘောတူညီချက် ၅ ရပ် (5PC) နှင့်အညီ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အပြုသဘောဆောင်သော ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရန် ရည်ရွယ်ချက်နှင့် ကိုက်ညီလျက်ရှိသည်ဟု မလေးရှားနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.kln.gov.my/web/guest/post/official-visit-by-the-president-of-myanmar-to-malaysia-7-8-october-2026|title=OFFICIAL VISIT BY THE PRESIDENT OF MYANMAR TO MALAYSIA 7 – 8 OCTOBER 2026|work=MINISTRY OF FOREIGN AFFAIRS
MALAYSIA|access-date=6 October 2026|date=6 October 2026}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}


[[Category:မလေးရှား - မြန်မာ ဆက်ဆံရေး]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး]]
[[Category:မလေးရှားနိုင်ငံ၏ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး]]

{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး}}</text>
      <sha1>60iic2l4zmo0s9jxtt04vku22xb1r15</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>203140</id>
    <revision>
      <id>1056374</id>
      <parentid>1042352</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T02:39:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1056374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="228364" sha1="0kb4lprjt2nwmu419h6nb9zowca7ulo" xml:space="preserve">{{About|ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆန္ဒပြပွဲများအကြာင်းဖြစ်သည်။|လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးကို အကြောင်းကို ဖတ်ရှု့လိုပါက|ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်}}{{Infobox civil conflict
| title       = ၂၀၂၁ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ၏ဆန္ဒပြမှုများ &lt;/br&gt; (2021 Burma's Demonstrations)
| image       = {{Photomontage
| photo1a = 2021 Myanmar Protest in Hleden.jpg
| photo2a = Wigging to myanmar military.jpg
| photo2b = Three-finger salute.jpg
| photo3a = Human chain demonstration in Yangon, Myanmar (8 February 2021).jpg
| photo3b = Myanmar military is worse.jpg
| position = centre
| size = 280
| color = #F5F5F5
| border = 0
| color_border = white
| spacing = 3
| foot_montage =
}}
| caption          = ''အပေါ်မှ နာရီလက်တံအတိုင်း:'' {{hlist | 
&lt;!-- 1 --&gt;ရန်ကုန်မြို့၊ လှည်းတန်း၌ ဆန္ဒပြကြစဉ် | 
&lt;!-- 2b --&gt;လက်သုံးချောင်းထောင်ခြင်းဖြင့် ဆန္ဒပြနေကြပုံ| 
&lt;!-- 3b --&gt;&quot;စစ်တပ်ကပိုဆိုး&quot;|
&lt;!-- 3a --&gt;ကမာရွတ်မြို့နယ်၌ ဆန္ဒပြနေကြစဉ် | 
&lt;!-- 2a --&gt;ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်အားရှုတ်ချ၍ NLD အလံလွှင့်နေပုံ}}
| date        =၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ – ယနေ့
| place       = မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း
| coordinates = 
| causes      = [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|အာဏာသိမ်းပိုက်ခံရမှု]]
| status      = *နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီအစိုးရမှ ဆန္ဒပြမှုများအား အင်အားသုံးဖြိုခွဲ
*နိုင်ငံတစ်ဝန်း မိုဘိုင်းနှင့် ဝိုင်ဖိုင်အင်တာနက်ပြတ်တောက်နေ
*အရေးပေါ် အခြေအနေအား ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ အထိ သက်တမ်းတိုး&lt;ref name=&quot;NPR Prime Minister&quot;&gt;{{cite news |title=Myanmar's Military Leader Declares Himself Prime Minister And Promises Elections |url=https://www.npr.org/2021/08/02/1023782084/myanmar-military-leader-prime-minister-elections |access-date=10 August 2021 |work=[[Associated Press]] |agency=[[NPR]] |date=2 August 2021}}&lt;/ref&gt;
*[[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်|လက်နက်ကိုင် ခုခံတော်လှန်မှုများ ဖြစ်ပွား]]
| goals       = 
* နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး[[မင်းအောင်လှိုင်]]နှင့် အာဏာသိမ်းအစိုးရ ပြုတ်ကျရေး
* နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့်၊ နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် အခြားဖမ်းဆီးခံရသူ ခေါင်းဆောင်များအား ပြန်လွှတ်ပေးရေး
* ၂၀၂၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကို အသိမှတ်ပြုရေး
* [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀|ရွေးကောက်ခံ]] လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ လွှတ်တော်ဖွဲ့စည်း၍ တရားဝင်အစိုးရအသစ် ဖွဲ့နိုင်ရေး
* ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဖျက်သိမ်းရေး၊ ပြည်သူ့ဆန္ဒနှင့်ကိုက်ညီသော ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအသစ် ပေါ်ထွန်းရေး
* ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုတည်ဆောက်ရေး
| result      = 
| methods     = *ဆန္ဒပြခြင်း
*သပိတ်မှောက်ခြင်း
*[[အာဏာဖီဆန်ရေး ပြည်သူ့လှုပ်ရှားမှု|အာဏာဖီဆန်ခြင်း]]
| side1             = {{flagicon image|Three Finger Salute Flag.svg}} '''ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြသူများ:''' &lt;br&gt; (ခေါင်းဆောင်မရှိ)
*အာဏာဖီဆန်ရေးပြည်သူ့လှုပ်ရှားမှု
*ကျောင်းသား/သူများ
*အလုပ်သမားသမဂ္ဂများ
----
{{flagicon|Myanmar}} '''[[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရအဖွဲ့]]''' (NUG)
* {{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}} [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]
'''ပံ့ပိုးသူများ:'''
*{{flagicon image|Flag of National League for Democracy.svg}} [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]]
* [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ|တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ]]
| side2             = 
'''{{flagicon image|Flag of Myanmar.svg}} [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ(SAC)]]'''
*{{flagicon image|Flag of the Armed Forces (Tatmadaw) of Myanmar.svg}} [[တပ်မတော်]]
** {{flagicon image|Army Flag of Myanmar.svg}} [[တပ်မတော် (ကြည်း)]]
** {{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့]]
'''ပံ့ပိုးသူများ:'''
*{{flagicon image|Flag of the Union Solidarity and Development Party.svg}} [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bodea|first=Malina|date=2021-02-28|title=Myanmar’s Military-Led Coup: A Stop Sign On The Path To Democracy|url=https://theowp.org/myanmars-military-led-coup-a-stop-sign-on-the-path-to-democracy/|access-date=2021-03-01|website=The Organization for World Peace|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Limited|first=Bangkok Post Public Company|title=Down but not out|work=Bangkok Post|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2076091/down-but-not-out|access-date=2021-03-01}}&lt;/ref&gt;
*{{flag|Russia}} 
*{{flag|China}}&lt;ref&gt;https://www.businessinsider.com/china-russia-block-un-security-council-condemn-myanmar-coup-2021-2&lt;/ref&gt;(စွပ်စွဲချက်)
* တပ်မတော်ထောက်ခံသူများ၏ တန်ပြန်သပိတ်များ
| leadfigures1 = '''ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြသူများ:'''&lt;br&gt;ဦးဆောင်သူမရှိ
'''NUG:'''&lt;br&gt;{{flagdeco|MYA}} [[ဒူဝါလရှီးလ]]&lt;br&gt;{{nowrap|{{flagdeco|MYA}} [[မန်းဝင်းခိုင်သန်း]]}}&lt;br&gt;{{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}} [[ရည်မွန်]]
| leadfigures2 = {{plainlist|'''SAC:'''
* {{flagicon image|Commander in Chief flag of Myanmar.svg}} [[မင်းအောင်လှိုင်]]
* {{flagicon image|Deputy Commander in Chief flag of Myanmar.svg}} [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]]
* {{flagdeco|Myanmar}}[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]]
* {{flagicon image|Flag of the Ministry of Defense (Myanmar).svg}} [[မြထွန်းဦး]]
*{{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[ရာပြည့်]]}}
| detentions =  ၁၉,၄၄၇ ([[နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း|AAPP]] အရ)&lt;ref name=&quot;aappb&quot;/&gt;
| fatalities = ၄,၀၅၆ ([[နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း|AAPP]] အရ)&lt;ref name=&quot;aappb&quot;&gt;[https://aappb.org ASSISTANCE ASSOCIATION FOR POLITICAL PRISONERS (BURMA)]&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{nowrap|ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင် ၈၉ ဦးနှင့် စစ်သား ၁၆ ဦး}}&lt;br&gt;{{nowrap|၂၀၂၁ မေ ၂၃ ([[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|SAC]] အရ){{efn|One police officer was killed while participating in the protests&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Yildiz Faruk |first1=Omer |title=Myanmar: 6 cops dead as protesters attack police post |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/myanmar-6-cops-dead-as-protesters-attack-police-post/2197343 |access-date=4 April 2021 |agency=[[Anadolu Agency]] |date=4 April 2021 |archive-date=4 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210404013606/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/myanmar-6-cops-dead-as-protesters-attack-police-post/2197343 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; and is also included in the AAPP count of killed protesters.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://aappb.org/wp-content/uploads/2021/04/Fatality-List-for-April-4-2021-English-finalSM-1-1.pdf|title=Crackdown Injury &amp; Death List|work=[[Assistance Association for Political Prisoners]]|date=4 April 2021|url-status=live|access-date=5 April 2021|archive-date=23 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210523052129/https://aappb.org/wp-content/uploads/2021/04/Fatality-List-for-April-4-2021-English-finalSM-1-1.pdf}}&lt;/ref&gt;}}&lt;ref name=&quot;surges&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.yahoo.com/news/fighting-flares-myanmar-town-chinese-071047678.html|title=Fighting surges in Myanmar's growing anti-junta conflict|last=Staff|date=23 May 2021|website=[[Reuters]]|access-date=23 May 2021|archive-date=23 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210523222717/https://www.yahoo.com/news/fighting-flares-myanmar-town-chinese-071047678.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.france24.com/en/live-news/20210429-myanmar-air-bases-come-under-rocket-fire |title=Myanmar air bases come under rocket fire |date=29 April 2021 |access-date=4 May 2021 |archive-date=29 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210429135040/https://www.france24.com/en/live-news/20210429-myanmar-air-bases-come-under-rocket-fire |url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}}}
{{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}}
{{မြန်မာ့ ဒီမိုကရေစီအရေး လှုပ်ရှားမှုများ}}
'''၂၀၂၁ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ၏ဆန္ဒပြမှုများ'''&lt;ref&gt;{{cite web |title=နွေဦးတော်လှန်ရေး မှတ်တမ်းဝင် သူရဲကောင်းများ |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/5885 |website=Myanmar NOW |access-date=၁၁ မတ် ၂၀၂၁ |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=မြန်မာ့နွေဦးတော်လှန်ရေးနဲ့ နိုင်ငံတကာ အကူအညီ |url=https://burma.irrawaddy.com/article/2021/03/05/239001.html |website=ဧရာဝတီ |access-date=၁၁ မတ် ၂၀၂၁ |date=5 မတ် 2021}}&lt;/ref&gt;သည်  ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|တပ်မတော်မှ အာဏာသိမ်းယူပြီး]]နောက် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဆန္ဒပြမှုများဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.usnews.com/news/world/articles/2021-02-03/anti-coup-protest-on-streets-of-myanmars-second-city|title=Anti-Coup Protest on Streets of Myanmar's Second City|agency=US News|date=၃ ဖေဖော်ဝါရီ  ၂၀၂၁}}&lt;/ref&gt;ဆန္ဒပြမှုများသည် အကြမ်းမဖက် ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-02-03|title=Myanmar adopts nonviolent approach to resist army coup|url=https://arab.news/w5msa|access-date=|website=Arab News|language=en}}&lt;/ref&gt;အင်တာနက်မှတစ်ဆင့် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်]]၊ [[တွစ်တာ]] စသောလူမှုကွန်ယက်များတွင် ဆန္ဒထုတ်ဖော်ခြင်း၊ နေ့စဉ် သံပုံးတီးခြင်း၊ ဖဲကြိုးနီလှုပ်ရှားမှု၊ အာဏာဖီဆန်ခြင်းလှုပ်ရှားမှု၊စစ်အစိုးရယန္တရားအားယိုယွင်းပျက်စီး​စေခြင်း(CDM)၊ လက်သုံးချောင်းထောင်၍ စီတန်းလှည့်လည်မှု စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ ဆန္ဒပြသူများသည် အထိန်းသိမ်းခံရသော နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]၏ နိုင်ငံရေးပါတီဖြစ်သော [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]]အရောင်ဖြစ်သော အနီရောင်ကို အဓိကထား၍ အသုံးပြုကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|last=CNN|first=Carly Walsh and Akanksha Sharma|title=Protests break out in Myanmar in defiance of military coup|url=https://www.cnn.com/2021/02/06/asia/protests-myanmar-military-coup-intl-hnk/index.html|access-date=|website=cnn.com}}&lt;/ref&gt; [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း]]ကာလတွင် ထင်ရှားခဲ့သော &quot;[[ကမ္ဘာမကြေဘူး]]&quot;သီချင်းသည် ဆန္ဒပြသီချင်းအဖြစ် ပြန်လည်သက်ဝင်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|date=6 February 2021|title=Myanmar restaurant in Bangkok promotes anti-coup activity|url=https://apnews.com/article/aung-san-suu-kyi-myanmar-coronavirus-pandemic-bangkok-thailand-a3759daec75ab8d6104c7e86becc07c2|access-date=8 February 2021|website=AP NEWS|archive-date=14 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210214073402/https://apnews.com/article/aung-san-suu-kyi-myanmar-coronavirus-pandemic-bangkok-thailand-a3759daec75ab8d6104c7e86becc07c2|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 February 2021|title=Resistance to coup grows despite Myanmar's block of Facebook|website=[[Associated Press]]|url=https://apnews.com/article/myanmar-blocks-facebook-08ce7dd971655e839d6a81e7391d9e4f|access-date=8 February 2021 |agency=AP NEWS|archive-date=15 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215204950/https://apnews.com/article/myanmar-blocks-facebook-08ce7dd971655e839d6a81e7391d9e4f|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:23&quot;&gt;{{cite web|date=9 August 2018|title=Songwriter Who Provided &quot;Theme Song&quot; to 8888 Uprising Finally Honored|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/songwriter-provided-theme-song-8888-uprising-finally-honored.html|access-date=4 February 2021|magazine=The Irrawaddy|archive-date=22 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210222024548/https://www.irrawaddy.com/news/burma/songwriter-provided-theme-song-8888-uprising-finally-honored.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ဆန္ဒပြသင်္ကေတအဖြစ် [[:en:Three-finger salute (pro-democracy)|လက်သုံးချောင်းထောင်]]ခြင်းကိုလည်း အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|date=5 February 2021|title=Myanmar blocks Facebook as resistance grows to military coup|newspaper=ABC News|url=https://www.abc.net.au/news/2021-02-05/myanmar-blocks-facebook-as-resistance-grows-to-military-coup/13124148|access-date=5 February 2021|publisher=ABC News (Australia)|archive-date=8 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210208220741/https://www.abc.net.au/news/2021-02-05/myanmar-blocks-facebook-as-resistance-grows-to-military-coup/13124148|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ကြီးထွားလာနေသော ဆန္ဒပြမှုများကို တုံ့ပြန်ရန်အတွက် စစ်အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင်များသည် တန်ပြန်အစီအမံများစွာကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ အင်တာနက်(Internet)နှင့် လူမှုကွန်ယက်များ ပိတ်ပင်ခြင်း၊ သတင်းအမှောင်ချခြင်း၊ ဆန္ဒပြသူများအား ပုဒ်မများတပ်ကာ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခြင်း၊ MRTV, MWD အစရှိသည့်  နိုင်ငံတော်ပိုင်သတင်းဌာနများ(State-owned Television)မှ ၎င်းတို့ဘက်သို့ယိုင်းသောသတင်းများ ထုတ်လွှင့်ခြင်း၊ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]တွင် ရွေးကောက်ခံထားရချင်းမရှိသောပါတီများအားထည့်သွင်းချင်းနှင့် ဆန္ဒပြသူများအား အင်အားသုံးနှိမ်နင်းခြင်းများ ပါဝင်သည်။

ဆန္ဒပြပြည်သူများအား [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီအစိုးရ (နစက)]]၏ ဖြိုခွင်းမှုများအပေါ် တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]၏ [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]](People's Defense Force)၏ [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်|လက်နက်ကိုင် ပုန်ကန်မှု]]သည် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite news |title=Myanmar Violence Escalates With Rise of 'Self-defense' Groups, Report Says |url=https://www.voanews.com/a/east-asia-pacific_myanmar-violence-escalates-rise-self-defense-groups-report-says/6207546.html |agency=Agence France-Presse |publisher=voanews.com |date=June 27, 2021 |access-date=20 January 2022 |archive-date=8 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220108225946/https://www.voanews.com/a/east-asia-pacific_myanmar-violence-escalates-rise-self-defense-groups-report-says/6207546.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း ==
{{see also|၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း}}

တပ်မတော်သည် ဒီမိုကရေစီနည်းကျ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသော မြန်မာနိုင်ငံ၏ အာဏာရပါတီ [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]အား နိုင်ငံအုပ်ချုပ်သူနေရာမှ ဖယ်ရှားလိုက်သည့် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့နံနက်ခင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ အာဏာသိမ်းမှု စတင်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့ နံနက်အစောပိုင်းမှစ၍ တယ်လီဖုန်း ဆက်သွယ်ရေးလိုင်းများ ပြတ်တောက်သွားပြီး နံနက် ၈ နာရီ ခန့်တွင် ဝိုင်ဖိုင်ဝန်ဆောင်မှုများပါ ပြတ်တောက်သွားပြီးနောက် တစ်နိုင်ငံလုံး အဆက်အသွယ် ပြတ်တောက်သွားခဲ့သည်။ ထို နံနက် ၈နာရီ တွင် [[မြဝတီရုပ်မြင်သံကြား|တပ်မတော်ပိုင် မြဝတီရုပ်သံလိုင်း]](Myawaddy Television Channel)မှ နိုင်ငံတော်အာဏာကို ယာယီသမ္မတ ဦးမြင့်ဆွေ မှ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ထံသို့ လွှဲအပ်ပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ|နိုင်ငံတော်]]ကို အရေးပေါ်အခြေအနေ တစ်နှစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ထိုနေ့ ည‌ပိုင်း မှစတင်ကာ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းကာ [[တပ်မတော်အစိုးရ (၂၀၂၁)|တပ်မတော်အစိုးရ]]အသစ်တစ်ရပ်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀|၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် အနိုင်ရရှိခဲ့သည့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ ကျမ်းကျိန်ဆိုမည့် [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] မခေါ်ယူမီ တစ်ရက်အလိုတွင် အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|date=1 February 2021|title=Myanmar military seizes power, detains elected leader Aung San Suu Kyi|url=https://news.trust.org/item/20210201014444-5u7cm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201053645/https://news.trust.org/item/20210201014444-5u7cm|archive-date=1 February 2021|access-date=1 February 2021|website=Thomson Reuters Foundation News|agency=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=1 February 2021|title=Myanmar gov't declares 1-year state of emergency: President's Office|url=http://www.xinhuanet.com/english/2021-02/01/c_139712581.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201102057/http://www.xinhuanet.com/english/2021-02/01/c_139712581.htm|archive-date=1 February 2021|access-date=1 February 2021|agency=Xinhua News Agency}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Myanmar Leader Aung San Suu Kyi, Others Detained by Military|url=https://www.voanews.com/east-asia-pacific/myanmar-leader-aung-san-suu-kyi-others-detained-military|date=1 February 2021 |website=voanews.com|publisher=VOA (Voice of America)|access-date=1 February 2021|archive-date=3 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203131316/https://www.voanews.com/east-asia-pacific/myanmar-leader-aung-san-suu-kyi-others-detained-military|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ထိုနေ့မှာပင် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] [[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးဝင်းမြင့်]]နှင့် [[နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်|အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်]] [[ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]တို့အပါအဝင် [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ]]၊ ဒုဝန်ကြီးများ၊ [[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်းနှင့်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်များ]]၊ ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်များနှင့် အခြားအရေးပါသူများ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|last=Beech|first=Hannah|date=31 January 2021|title=Myanmar's Leader, Daw Aung San Suu Kyi, Is Detained Amid Coup|newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2021/01/31/world/asia/myanmar-coup-suu-kyi.html|access-date=31 January 2021|issn=0362-4331|archive-date=31 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210131235036/https://www.nytimes.com/2021/01/31/world/asia/myanmar-coup-suu-kyi.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Mahtani|first1=Shibani |author2=Kyaw Ye Lynn|title=Myanmar military seizes power in coup after detaining Aung San Suu Kyi|url=https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/myanmar-aung-sun-suu-kyi-arrest/2021/01/31/c780ce6a-6419-11eb-886d-5264d4ceb46d_story.html|date=1 February 2021|access-date=1 February 2021|newspaper=The Washington Post|archive-date=1 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201182106/https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/myanmar-aung-sun-suu-kyi-arrest/2021/01/31/c780ce6a-6419-11eb-886d-5264d4ceb46d_story.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

စစ်အာဏာသိမ်းမှုသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ရောဂါ ဖြစ်ပွားမှု|ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ရောဂါ]](COVID-19)ကာလအတွင်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့်အတွက် ကျန်းမာရေးအခြေခံအဆောက်အဦကောင်းများ မရှိသည့် မြန်မာနိုင်ငံအတွက် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]တွင် ကိုဗစ်ဖြစ်ပွားမှု ဆိုးရွားသည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ အာဏာသိမ်းမှု မဖြစ်ပွားမီ ရက်အနည်းငယ်အလိုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ ကိုဗစ်ရောဂါကာကွယ်ဆေးထိုးခြင်းလုပ်ငန်း စတင်ဆောင်ရွက်စဉ် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;:51&quot;&gt;{{cite news|date=9 February 2021|title=Coronavirus testing collapses in Myanmar after coup|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-myanmar-coup-idUSKBN2A90CK|access-date=21 March 2021|archive-date=8 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308203830/https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-myanmar-coup-idUSKBN2A90CK|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Mahase|first=Elisabeth|date=12 March 2021|title=Covid-19: Military coup in Myanmar sees virus response crumble as doctors are arrested|url=https://www.bmj.com/content/372/bmj.n704|journal=BMJ|volume=372|pages=n704|doi=10.1136/bmj.n704|issn=1756-1833|pmid=33712414|s2cid=232199858|doi-access=free|access-date=21 March 2021|archive-date=16 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210316200934/https://www.bmj.com/content/372/bmj.n704|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:52&quot;/&gt; ကပ်ရောဂါကြောင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး|နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး]]ထိခိုက်ခဲ့ကာ ၂၀၂၀ ခုနှစ်အတွင်း ၅ % ကျဆင်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Myanmar's Economy Hit Hard by Second Wave of COVID-19: Report|url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2020/12/15/myanmars-economy-hit-hard-by-second-wave-of-covid-19-report|access-date=21 March 2021|publisher=World Bank|archive-date=30 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210330125227/https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2020/12/15/myanmars-economy-hit-hard-by-second-wave-of-covid-19-report|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== ရွေးကောက်ပွဲ ရလဒ် အသိအမှတ်ပြုမှု အခြေအနေ ===
၂၀၂၀ နိုဝင်ဘာရွေးကောက်ပွဲ အနိုင်ရ ကိုယ်စားလှယ်များက အာဏာသိမ်းအစိုးရ၏ တရားဝင်မှုအား အသိအမှတ်မပြုကြပေ။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် NLD မှ အနိုင်ရလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ၇၀ ခန့်သည် ဥပဒေပြုရေးအတွက် ငါးနှစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်မည်ဖြစ်ကြောင်း နေပြည်တော်တွင်ပင် ကျမ်းကျိန်ဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|date=4 February 2021|title=NLD lawmakers in Nay Pyi Taw defy military, take oath of office|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/nld-lawmakers-in-nay-pyi-taw-defy-military-take-oath-of-office/|access-date=6 February 2021|publisher=Frontier Myanmar|archive-date=4 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210204125351/https://www.frontiermyanmar.net/en/nld-lawmakers-in-nay-pyi-taw-defy-military-take-oath-of-office/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; နောက်တစ်ရက်တွင် ရွေးကောက်ခံ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ၃၀၀ ကျော် တွေ့ဆုံကြသည့် အွန်လိုင်းဇွန်းမ်(Zoom) အစည်းအဝေး၌ အဖွဲ့ဝင် ၁၅-ဦးဖြင့် [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ]] (CRPH) ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Cite web|date=8 February 2021|title=Amid Coup, Myanmar's NLD Lawmakers Form Committee to Serve as Legitimate Parliament|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/amid-coup-myanmars-nld-lawmakers-form-committee-serve-legitimate-parliament.html|access-date=8 February 2021|publisher=The Irrawaddy|archive-date=27 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227061607/https://www.irrawaddy.com/news/burma/amid-coup-myanmars-nld-lawmakers-form-committee-serve-legitimate-parliament.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=5 February 2021|title=Myanmar politicians defy coup, say they are true government|website=[[Associated Press]]|url=https://apnews.com/article/myanmar-coup-politicians-a576dcd73070070877e8d567ec5e8a5c|access-date=6 February 2021|agency=AP NEWS|archive-date=20 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020032215/https://apnews.com/article/myanmar-coup-politicians-a576dcd73070070877e8d567ec5e8a5c|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|date=8 February 2021|title=After a decade of change in Myanmar, fear of the past drives anti-coup protests|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-past-idUSKBN2A70HI|access-date=8 February 2021|archive-date=22 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022070405/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-past-idUSKBN2A70HI|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်နေ့တွင် [[ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]၊ [[လူ့ဘောင်သစ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]]၊ [[ကရင်အမျိုးသားပါတီ]]နှင့် [[အရှိုချင်းအမျိုးသားပါတီ]] အပါအဝင် နိုင်ငံရေးပါတီများက [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]တွင် ပါဝင်ရန် ကမ်းလှမ်းမှုများအား လက်မခံကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{cite web|title=SNLD, DPNS reject offer to participate in new government|url=https://elevenmyanmar.com/news/snld-dpns-reject-offer-to-participate-in-new-government|access-date=6 February 2021|newspaper=Eleven Media Group Co., Ltd|archive-date=6 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210206053301/https://elevenmyanmar.com/news/snld-dpns-reject-offer-to-participate-in-new-government|url-status=live}}&lt;/ref&gt; အာဏာသိမ်းခြင်းအား ကန့်ကွက်ကြောင်း၊ တပ်မတော်နှင့် လက်ရှိအာဏာရအစိုးရတို့အကြား တွေ့ဆုံဆွေးနွေးညှိနှိုင်းအဖြေရှာခြင်းဖြင့် ပြေလည်နိုင်ကြောင်း၊ ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ရောဂါအား ကာကွယ်ထိန်းချုပ်ရေးလုပ်ဆောင်နေစဉ်ကာလအတွင်း အာဏာသိမ်းခြင်းက အခက်အခဲများဖြစ်ပေါ်စေကြောင်း [[ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ]]က ကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|date=8 February 2021|title=Karenni National Progressive Party urges NLD and Tatmadaw to negotiate|url=https://www.mmtimes.com/news/karenni-national-progressive-party-urges-nld-and-tatmadaw-negotiate.html|access-date=8 February 2021|newspaper=The Myanmar Times|archive-date=19 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210819063030/https://www.mmtimes.com/news/karenni-national-progressive-party-urges-nld-and-tatmadaw-negotiate.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

စစ်အာဏာသိမ်းခြင်းသည် ပြစ်မှုမြောက်ပြီး [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|စစ်အစိုးရ]]အား တရားဝင်မှုမရှိသည့်အတွက် ဖျက်သိမ်းကြောင်း ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:16&quot;/&gt; အရပ်သားအစိုးရအပေါ် တပ်မတော်က ကျူးလွန်ခဲ့ခြင်းသည် ရာဇသတ်ကြီးဥပဒေပုဒ်မ ၆ အရ ပြစ်မှုမြောက်ကြောင်း ကော်မတီက ဆိုသည်။&lt;ref name=&quot;:16&quot;/&gt; ကုလသမဂ္ဂ သံတမန်များနှင့် နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းအနေဖြင့် တရားဝင်အစိုးရရေးရာများအတွက် CRPH အား ဆက်သွယ်ရန် ကော်မတီက ပြောဆိုခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:16&quot;/&gt;

ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ကြေညာချက်တစ်စောင်ထုတ်ပြန်ခဲ့ရာ လတ်တလော ဆန္ဒပြမှုများအား ထောက်ခံကြောင်း၊ စစ်အာဏာသိမ်းခြင်းသည် အာဏာရှင်စနစ် သက်ဆိုးရှည်စေနိုင်ကြောင်းနှင့် အမျိုးသားပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးအတွက် ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးအဖြေရှာကြရန် တိုက်တွန်းကြောင်းများ ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|date=14 February 2021|title=တပ်မတော်မှ အာဏာကို သိမ်းယူပြီးနောက် ကေအဲန်ယူ – ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံ၏ သဘောထားထုတ်ပြန်ချက် |url=https://www.knuhq.org/admin/resources/statements/pdf/final%2020210214_KNU_Statement_After%20Coup(Burmese_Version)%20Final%20-1(14%20Feb%202021).pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215034954/https://www.knuhq.org/admin/resources/statements/pdf/final%2020210214_KNU_Statement_After%20Coup(Burmese_Version)%20Final%20-1(14%20Feb%202021).pdf|archive-date=15 February 2021|access-date=18 February 2021|publisher=Karen National Union|language=my}}&lt;/ref&gt;

အာဏာသိမ်းခြင်းအား ဆန့်ကျင်ကြောင်း၊ လက်ရှိဆန္ဒပြမှုများအား ထောက်ခံကြောင်း၊ ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေဖျက်သိမ်းရေးနှင့် အရပ်သားအစိုးရပြန်လည်ဖြစ်ပေါ်စေရေးစသည့် ကြေညာချက်တစ်စောင်ကို ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် [[သျှမ်းပြည်ပြန်လည်ထူထောင်ရေးကောင်စီ]]၊ [[ရှမ်းပြည်တပ်မတော်-မြောက်ပိုင်း|ရှမ်းပြည်တိုးတက်ရေးပါတီ]]၊ [[ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်|ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]နှင့် [[ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီ]]၊ ဆိုင်ကျော့ပြည်သူ့စစ်တို့ ပါဝင်သော ရှမ်းပြည်နယ်စည်းလုံးရေးကော်မတီက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|date=15 February 2021 |title=Shan groups vow to fight military government|url=https://www.mmtimes.com/news/shan-groups-vow-fight-military-government.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210216073143/https://www.mmtimes.com/news/shan-groups-vow-fight-military-government.html|archive-date=16 February 2021|access-date=17 February 2021|newspaper=The Myanmar Times}}&lt;/ref&gt;

==ပြည်သူလူထု၏ လှုပ်ရှားမှုများ ==
===ဝန်ထမ်းများ အာဏာဖီဆန်ရေး လှုပ်ရှားမှုများ===
[[File:A young protester in Yangon.jpg|thumb|left|နိုင်ငံတော်၏ စစ်အာဏာသိမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြနေသော လူငယ်တစ်ဦး]]
[[File:Civil Disobedience under Hleden Bridge.jpg|thumb|left|လှည်းတန်းခုံးကျော်တံတားအောက်မှ ဆန္ဒပြနေသူများ]]
[[File:Protest against military coup (9 Feb 2021, Hpa-An, Kayin State, Myanmar) (3).jpg|thumb|left|ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်နေ့က ဘားအံမြို့တွင် ဆန္ဒပြနေသော တူညီဝတ်စုံဝတ်ထားသော ကျောင်းဆရာဆရာမများ]]
ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ရက်နေ့ညနေပိုင်းတွင် ဆက်သွယ်ရေးလိုင်းများ ပြန်လည် ရရှိပြီးနောက် တိုင်းပြည်အနှံ့ရှိ ဆေးရုံများမှ လက်ထောက်ဆရာဝန်များမှ အလုပ်မဆင်းကာ [[အာဏာဖီဆန်ရေး ပြည်သူ့လှုပ်ရှားမှု|အာဏာဖီဆန်ကြရန်]] ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီ ၂ရက်နေ့တွင် အလုပ်မဆင်းပဲ နေခဲ့ကြလေသည်။ နောက်ရက်များတွင် အခြားသောဆေးရုံများမှ ဆေးဝန်ထမ်းများပါ ပါဝင်လာခဲ့ကြသည်။ နောက်ရက်များတွင် ဆရာဝန်များသာမက အခြားသော ဝန်ထမ်းများပါ ပါဝင်လာခဲ့ကြသည်။

[[မန္တလေးမြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ|မန္တလေးမြို့တော် စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီ]]မှ ကော်မတီဝင် ၁၃ဦးတွင် ၆ဦးမှာ နုတ်ထွက်ခဲ့ကြောင်း မန္တလေး ဒုတိယမြို့တော်ဝန် ဦးရဲမွန်မှ လူမှုကွန်ယက်မှတစ်ဆင့် ပြောကြားခဲ့သည်။  
အာဏာဖီဆန်ရေးလှုပ်ရှားမှုများသည် လူမှုကွန်ယက်များမှတစ်ဆင့် ကျယ်ပြန့်လာပြီး နေပြည်တော်ရှိ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးရုံးများမှ ဝန်ထမ်းများပါ ပါဝင်ခဲ့သည်။

ကိုဗစ် ကာကွယ်ဆေးထိုးလုပ်ငန်းများ ဖေဖော်ဝါရီ ၉ ရက်နေ့တွင် ရပ်တန့်သွားခဲ့ကာ နိုင်ငံ၏ ကိုဗစ်-၁၉ စစ်ဆေးခြင်းစနစ် ရပ်တန့်သွားခြင်းအပါအဝင် နိုင်ငံတွင်းရှိ ဆေးရုံအများအပြား ပိတ်သိမ်းခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Health Care Feels The Pinch as Myanmar Medical Workers Join Civil Disobedience Movement |url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/health-care-02092021173347.html |access-date=10 February 2021 |work=Radio Free Asia |date=9 February 2021 |language=en |archive-date=15 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210215024521/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/health-care-02092021173347.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:51&quot;/&gt;

အလုပ်သမားဆန္ဒပြခြင်းများသည် လျင်မြန်စွာပြန့်နှံ့သွားကာ မြန်မာနိုင်ငံဆရာဆရာများအဖွဲ့ချုပ်မှ ဆရာဆရာမများစွာ ပါဝင်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:11&quot;/&gt; ယခင်က ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဦးဆောင်ခဲ့သော [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန]]မှ ဝန်ထမ်းများလည်း ဆန္ဒပြမှုတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:12&quot;/&gt; ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]]မှ ဝန်ထမ်းများသည် လှုပ်ရှားမှုအတွင်းသို့ ပါဝင်လာကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=စစ်အစိုးရကို နေပြည်တော်က နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းတွေ ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/nld-government-staff-against-military-coup-02042021030530.html|access-date=4 February 2021|publisher=Radio Free Asia|language=my|archive-date=18 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210218191412/https://www.rfa.org/burmese/news/nld-government-staff-against-military-coup-02042021030530.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် ကြေးစင်တောင်ကြေးနီသတ္တုတွင်းမှ လုပ်သား သုံးရာကျော်သည်လည်း ဆန္ဒပြမှုတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Irrawaddy_6Feb_copper_miners&quot;/&gt;

ဖေဖော်ဝါရီ ၅ ရက်နေ့အရ အစိုးရဆေးရုံ ၉၁ ရုံ၊ တက္ကသိုလ်နှင့် ကောလိပ် ၁၈ ခု၊ ၇၉ မြို့နယ်မှ အစိုးရဌာန ၁၂ ခုတို့ရှိ အုပ်ချုပ်ရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ပညာရေးဝန်ထမ်းများနှင့် ကျောင်းသားကျောင်းသူများ ဆက်လက်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Irrawaddy_5Feb_strike&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Irrawaddy_6Feb_protests&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=5 February 2021|title=Civilian Disobedience Campaign' takes flight in Myanmar|url=https://www.mmtimes.com/news/civilian-disobedience-campaign-takes-flight-myanmar.html|access-date=5 February 2021|newspaper=The Myanmar Times|archive-date=5 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210205055420/https://www.mmtimes.com/news/civilian-disobedience-campaign-takes-flight-myanmar.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
[[File:2021 Civil Disobedience at Hledan.jpg|thumb|left|ရန်ကုန် လှည်းတန်းလမ်းဆုံတွင် ဆန္ဒပြနေကြစဉ်]]
နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများဖြစ်ကြသော ကြေးမုံနှင့် မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာတို့မှ ဝန်ထမ်းများ လှုပ်ရှားမှုတွင် ပါဝင်လာမည်ဆိုသော သတင်းများလည်း ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:20&quot;&gt;{{Cite web|date=8 February 2021|title=Media group worries over press freedom in Myanmar under military rule|url=https://www.mmtimes.com/news/media-group-worries-over-press-freedom-myanmar-under-military-rule.html|access-date=8 February 2021|website=The Myanmar Times|archive-date=8 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210208122455/https://www.mmtimes.com/news/media-group-worries-over-press-freedom-myanmar-under-military-rule.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင် [[မြန်မာ့ မီးရထား]]မှ ဝန်ထမ်းများအားလုံး အာဏာဖီဆန်ရေး လှုပ်ရှားမှုတွင် ပါဝင်လာသဖြင့် မီးရထားလုပ်ငန်းတစ်ခုလုံး လုံးဝရပ်တန့်ခဲ့ရသည်။ ဘဏ်ဝန်ထမ်းများ အာဏာဖီဆန်ရေးလှုပ်ရှားမှုတွင် ပါဝင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဝန်ထမ်းမလုံလောက်မှုဖြစ်ကာ ဘဏ်ခွဲများအား ယာယီပိတ်ထားမည်ဖြစ်ကြောင်း [[ကမ္ဘောဇဘဏ်လီမိတက်|ကမ္ဘောဇဘဏ်]]က ဖေဖော်ဝါရီ ၈ ရက်နေ့တွင် ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:21&quot;&gt;{{Cite web|date=8 February 2021|title=KBZ Bank temporarily shuts down all branches|url=https://www.mmtimes.com/news/kbz-bank-temporarily-shuts-down-all-branches.html|access-date=8 February 2021|website=The Myanmar Times|archive-date=23 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210223011614/https://www.mmtimes.com/news/kbz-bank-temporarily-shuts-down-all-branches.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; အလားတူ အခြားသော ဘဏ်များသည်လည်း ဝန်ထမ်းများ ဆန္ဒပြခြင်းကြောင့် သက်ရောက်မှုများ ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:21&quot;/&gt; ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်နေ့တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်]]မှ ဝန်ထမ်းအချို့သည် လှုပ်ရှားမှုတွင် ပါဝင်လာခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|date=10 February 2021|title=Central Bank of Myanmar Staff Join Anti-Coup Protests|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/central-bank-myanmar-staff-join-anti-coup-protests.html|access-date=10 February 2021|website=The Irrawaddy|language=en-US|archive-date=23 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210223054453/https://www.irrawaddy.com/news/burma/central-bank-myanmar-staff-join-anti-coup-protests.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းများ လုပ်ငန်းခွင်အတွင်းသို့ ပြန်လာ၍ တာဝန်ထမ်းဆောင်ကြရန် မေတ္တာရပ်ခံစာကို နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာဖြစ်သည့် [[မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာ|မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ]]တွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်နေ့တွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=9 February 2021|title=Request To Health Workers|url=https://www.gnlm.com.mm/request-to-health-workers/|access-date=10 February 2021|website=Global New Light Of Myanmar|language=en-US|archive-date=17 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217063519/https://www.gnlm.com.mm/request-to-health-workers/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ဝန်ထမ်းများအနေဖြင့် မိမိတို့ခံစားချက်များအား ဘေးဖယ်ကာ လုပ်ငန်းခွင်သို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ကြရန် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|date=12 February 2021|title=Tatmadaw leader urges civil servants to return to work amid continued protests|url=https://www.mmtimes.com/news/tatmadaw-leader-urges-civil-servants-return-work-amid-continued-protests.html|access-date=16 February 2021|website=The Myanmar Times|archive-date=13 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213021527/https://www.mmtimes.com/news/tatmadaw-leader-urges-civil-servants-return-work-amid-continued-protests.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက ဆန္ဒပြလျက်ရှိသော နိုင်ငံဝန်ထမ်းများအား အလုပ်ခွင်ပြန်လည်ဝင်ရောက်ရန် အာဏာပိုင်များက ကြာရှည်စောင့်ဆိုင်းနေမည်မဟုတ်ကြောင်း သတိပေးပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|date=17 February 2021|title=Myanmar's military warns civil servants joining protests|url=https://www.mmtimes.com/news/myanmars-military-warns-civil-servants-joining-protests.html|access-date=17 February 2021|website=The Myanmar Times|archive-date=17 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217062628/https://www.mmtimes.com/news/myanmars-military-warns-civil-servants-joining-protests.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

မြန်မာမိုဘိုင်းစက်မှုအသင်းနှင့် မြန်မာအလှကုန်အသင်းတို့အပါအဝင် စက်မှုလက်မှုအဖွဲ့အစည်းတို့က အစိုးရဌာနများနှင့် ပူးတွဲလုပ်ဆောင်ခြင်းများအား ရပ်နားခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|date=15 February 2021|title=Myanmar Mobile Industry Association suspends cooperation with govt|url=https://www.mmtimes.com/news/myanmar-mobile-industry-association-suspends-cooperation-govt.html|access-date=17 February 2021|website=The Myanmar Times|archive-date=15 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215173600/https://www.mmtimes.com/news/myanmar-mobile-industry-association-suspends-cooperation-govt.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၆ ရက်နေ့အထိ နောက်ဆုံးစာရင်းများအရ ဝန်ကြီးဌာန ၂၂ ခုတို့မှ အစိုးရဌာန ၈၅၈ ခုသည် အာဏာဖီဆန်ရေး လှုပ်ရှားမှုတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://cdm2021.com/ |accessdate=16 February 2021 |archivedate=14 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210414102348/https://cdm2021.com/ }}&lt;/ref&gt;

ရန်ကုန်မြို့၏ အဓိကဆိပ်ကမ်းလေးခုမှ ကုန်ပစ္စည်းများအား သယ်ယူပို့ဆောင်ရန် ငြင်းဆိုသည့် ထရပ်ကားမောင်းသူများ၏ ဆန္ဒပြမှုသည်လည်း ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ မြန်မာကွန်တိန်နာထရပ်ကားအသင်းမှ တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး၏ အဆိုအရ ထရပ်ကားမောင်းသူ ၄၀၀ ခန့်၏ ၉၀ % သည် ဆန္ဒပြမှုတွင် ပါဝင်လျက်ရှိကာ၊ အရေးကြီး စားသောက်ကုန်၊ ဆေးဝါးနှင့် အဝတ်အထည်များကိုသာ သယ်ယူပို့ဆောင်မည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2021-02-25-containers-pile-up-at-myanmar-ports-as-coup-protests-snarl-trade/|title=Newsdeck: Containers Pile Up at Myanmar Ports as Coup Protests Snarl Trade|date=25 February 2021|website=Daily Maverick|access-date=25 February 2021|archive-date=27 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227015540/https://www.dailymaverick.co.za/article/2021-02-25-containers-pile-up-at-myanmar-ports-as-coup-protests-snarl-trade/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== တပ်မတော်ဆိုင်ရာ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ သပိတ်မှောက်မှု ====
[[၃ ဖေဖော်ဝါရီ|ဖေဖော်ဝါရီ ၃ရက်]]နေ့တွင် စစ်အစိုးရမှ ထုတ်လုပ်သော ပစ္စည်းများကို မသုံးစွဲကြရန် တိုက်တွန်းပြီး သပိတ်မှောက်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{cite web|date=2021-02-03|title=Myanmar calls for boycott of Tatmadaw linked products and services|url=https://www.mmtimes.com/news/myanmar-calls-boycott-tatmadaw-linked-products-and-services.html|access-date=|newspaper=The Myanmar Times|accessdate=8 February 2021|archivedate=4 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204175514/https://www.mmtimes.com/news/myanmar-calls-boycott-tatmadaw-linked-products-and-services.html}}&lt;/ref&gt;ထိုအထဲတွင် [[မိုင်တဲလ် မြန်မာ|မိုင်တဲ]] ဆက်သွယ်ရေးလုပ်ငန်း၊ မြန်မာ၊ မန္တလေးနှင့် ဒဂုံဘီယာများ၊ ကော်ဖီများ၊ [[မင်းအောင်လှိုင်|အာဏာသိမ်း စစ်ခေါင်းဆောင်]]၏ [[ခင်သီရိသက်မွန်|သမီး]]ဖြစ်သူ ပိုင်ဆိုင်သော [[သတ္တမမြောက်အာရုံ]] (7th Sense Creation) &lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{cite web|title=Military Chief's Family Members Spend Big on Blockbuster Movies, Beauty Pageants|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-family-members-spend-big-on-blockbuster-movies-beauty-pageants|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201215082136/https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-family-members-spend-big-on-blockbuster-movies-beauty-pageants|archive-date=15 December 2020|access-date=|agency=Myanmar NOW}}&lt;/ref&gt;တို့ပါဝင်သည်။ 

စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ အင်ဂျင်နီယာ ၇၁ ဦးက မိုင်တဲ မှ နုတ်ထွက်ကာ ဆန္ဒပြမှုတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:11&quot;/&gt; အရောင်းဆိုင်အချို့သည် ဆိုင်မှ မြန်မာဘီယာရောင်းချခြင်းကို ဖယ်ရှားခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;frontiermyanmar.net&quot;&gt;{{cite web|date=8 February 2021|title=MYANMAR PROTESTS LIVE: Tens of thousands gathering in Yangon, demonstrations in other major cities |url=https://www.frontiermyanmar.net/en/myanmar-protests-live-tens-of-thousands-gathering-in-yangon-demonstrations-in-other-major-cities/|access-date=8 February 2021|publisher=Frontier Myanmar|archive-date=21 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210221104942/https://www.frontiermyanmar.net/en/myanmar-protests-live-tens-of-thousands-gathering-in-yangon-demonstrations-in-other-major-cities/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်ပိုင် [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက်|မြန်မာ့စီးပွားရေးဦးပိုင်လိမိတက်]]၏ မြန်မာဘီရူဝါရီနှင့် လက်တွဲလုပ်ဆောင်နေခြင်းအား ရပ်တန့်မည်ဖြစ်ကြောင်း ကီရင်ကုမ္ပဏီက ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:192&quot;&gt;{{cite web|title=Japan's Kirin ends Myanmar beer tie-up with an army-owned partner after coup|url=https://news.trust.org/item/20210205070108-ktqjw/|access-date=8 February 2021|publisher=Thomson Reuters Foundation|archive-date=5 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210205091809/http://news.trust.org/item/20210205070108-ktqjw/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; မြန်မာဘီယာအပါအဝင် ဘီယာအမှတ်တံဆိပ်များစွာထုတ်လုပ်လျက်ရှိသော မြန်မာဘီရူဝါရီသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဈေးကွက် ၈၀ % အား ရရှိထားသူဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;:192&quot;/&gt; မြန်မာ့စီးပွားရေးဦးပိုင်လိမိတက်မှ ပိုင်ဆိုင်သော ဗာဂျီးနီးယား ဆေးလိပ်ကုမ္ပဏီတွင် ရှယ်ယာ ၄၉ % ပါဝင်ထားသည့် စင်ကာပူဆေးလိပ်ကုမ္ပဏီ၏ ရှယ်ယာများအား ထုတ်နှုတ်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း [[:en:Razer Inc.|Razer Inc.]]၏ ပူးတွဲတည်ထည်သူ Lim Kaling က ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင် ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:26&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.straitstimes.com/business/companies-markets/razer-co-founder-and-director-lim-kaling-pulls-out-of-myanmar-joint|title=Razer co-founder and director Lim Kaling pulls out of Myanmar joint venture |first=Angela|last=Tan|date=9 February 2021|access-date=9 February 2021|newspaper=The Straits Times|archive-date=20 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210220104458/https://www.straitstimes.com/business/companies-markets/razer-co-founder-and-director-lim-kaling-pulls-out-of-myanmar-joint|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ဗာဂျီးနီးယားကုမ္ပဏီအနေဖြင့် Red Ruby နှင့် Premium Gold အမည်ရှိ နာမည်ရ စီးကရက်နှစ်မျိုးအား ထုတ်လုပ်ရောင်းချလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;:26&quot;/&gt;

=== သံပုံးတီးပွဲများ ===
အာဏာသိမ်းခံရသည့် ညမှစတင်ကာ ရန်ကုန်မြို့ရှိ နေအိမ်၊ တိုက်ခန်းများတွင် ည ၈နာရီ အချိန်မှ ၈နာရီ ၁၅ မိနစ် အထိ သံပုံးများတီးခဲ့ကြသည်။ မကောင်းဆိုးဝါးများကို သံပုံးတီး၍ နှင်သည့် အလေ့အထကို ဆန္ဒပြမှုတွင် အသုံးပြုကြခြင်းဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|date=4 February 2021|title=Myanmar coup: army blocks Facebook access as civil disobedience grows|url=http://www.theguardian.com/global-development/2021/feb/04/myanmar-coup-army-blocks-facebook-access-as-civil-disobedience-grows|access-date=4 February 2021|newspaper=The Guardian|archive-date=15 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211215210432/https://www.theguardian.com/global-development/2021/feb/04/myanmar-coup-army-blocks-facebook-access-as-civil-disobedience-grows|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=2 February 2021|title=Anti-coup protests ring out in Myanmar's main city|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics/anti-coup-protests-ring-out-in-myanmars-main-city-idUSKBN2A139S|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203131442/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics/anti-coup-protests-ring-out-in-myanmars-main-city-idUSKBN2A139S|archive-date=3 February 2021|access-date=3 February 2021|work=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Myanmar coup latest: UN Security Council stops short of issuing statement|url=https://asia.nikkei.com/Spotlight/Myanmar-Coup/Myanmar-coup-latest-UN-Security-Council-stops-short-of-issuing-statement|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203015938/https://asia.nikkei.com/Spotlight/Myanmar-Coup/Myanmar-coup-latest-UN-Security-Council-stops-short-of-issuing-statement|archive-date=3 February 2021|access-date=2 February 2021|publisher=Nikkei Asia}}&lt;/ref&gt; နောက်ရက်များတွင် တိုင်းပြည်အနှံ့တွင် တီးခဲ့ကြသည်။ သံပုံးတီးသံနှင့်အတူ [[ဒီမိုကရေစီ]]လှုပ်ရှားမှု၏ ပြယုဂ်တစ်ခုဖြစ်သော [[ကမ္ဘာမကြေဘူး]] သီချင်းနှင့် [[အရေးကြီးပြီ|အရေးကြီးပြီ (သွေးသစ္စာ)]] သီချင်းတို့ကို သီဆို ဟစ်ကြွေးကြသည်။ မန္တလေးမြို့တွင် သံပုံးတီးသူ အယောက် ၃၀ ခန့် ဖမ်းဆီးခံရခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=30 arrested in Mandalay for pot-banging movement in protest against military coup|url=https://elevenmyanmar.com/news/30-arrested-in-mandalay-for-pot-banging-movement-in-protest-against-military-coup|access-date=6 February 2021|publisher=Eleven Media Group Co., Ltd|archive-date=19 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210819062431/https://elevenmyanmar.com/news/30-arrested-in-mandalay-for-pot-banging-movement-in-protest-against-military-coup|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== ဆန္ဒပြပွဲများ ===
ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်နေ့ ညနေ ၈ နာရီ၌ အချို့သော ရန်ကုန်သားများသည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အားစေလွှတ်ရန် ၁၅ မိနစ်မျှ ထွက်ရောက် ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=စစ်အာဏာသိမ်းမှုကို အနုနည်းအာဏာဖီဆန်မှု တချို့ရှိလာခြင်း|url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-civil-disobedience-movement-/5762587.html|access-date=2021-02-02|website=ဗွီအိုအေ|language=my}}&lt;/ref&gt; [[မန္တလေးမြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ|မန္တလေးစည်ပင်]]မှ အဖွဲ့ဝင် ၆ ယောက်သည် ဖေဖော်ဝါရီလ ၃ ရက်တွင် လုပ်ငန်းမှထွက်ခွာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-02-03|title=Mandalay vice mayor, MCDC members resign|url=https://www.mmtimes.com/news/mandalay-vice-mayor-mcdc-members-resign.html|access-date=2021-02-03|website=The Myanmar Times|accessdate=9 February 2021|archivedate=8 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210208020329/https://www.mmtimes.com/news/mandalay-vice-mayor-mcdc-members-resign.html}}&lt;/ref&gt; ဖေဖော်ဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် [[ဆေးတက္ကသိုလ် (မန္တလေး)|မန္တလေးဆေးတက္ကသိုလ်]]ရှေ့၌ လူအယောက် ၃၀ ဆန္ဒပြခဲ့ကြရာ ဖမ်းဆီးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ဖေဖေါ်ဝါရီလ (၆) ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ လှည်းတန်းသို့ အထည်ချုပ်အလုပ်သမားများ ၃၀၀၀ ကျော် ချီတက်မှုပြုလုပ်ခဲ့ပြီးဆန္ဒပြခဲ့သည်။ ထိုမှစ၍ ဆန္ဒပြမှုသည် အရှိန်အဟုန်ဖြင့် များပြားလာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-02-04|title=Mandalay citizens protest against Tatmadaw rule|url=https://www.mmtimes.com/news/mandalay-citizens-protest-against-tatmadaw-rule.html|access-date=2021-02-04|website=The Myanmar Times|accessdate=9 February 2021|archivedate=4 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204113803/https://www.mmtimes.com/news/mandalay-citizens-protest-against-tatmadaw-rule.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Four arrested in Mandalay after street protest against military coup|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/four-arrested-in-mandalay-after-street-protest-against-military-coup|access-date=2021-02-04|website=Myanmar NOW|language=en}}&lt;/ref&gt; ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့တွင် ညမထွက်ရ အမိန့် ပုဒ်မ ၁၄၄ ကိုထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ထို ထုတ်ပြန်ချက်တွင် လူ ၅ ဦးထက် ပိုမစုရဟု ပါသော်လည်း အလုပ်သမားသမဂ္ဂများ၊ ကျောင်းသားသမဂ္ဂများ၊ မိဘပြည်သူလူထုများသည် ယင်းအမိန့်အာဏာကို ဖီဆန်၍ ဆက်လက်ဆန္ဒပြခဲ့သည်။ ဆန္ဒပြမှုမှာ တစ်နိုင်ငံလုံးအနှံ့ အရှိန်အဟုန် မြင့်တက်လာခဲ့သည်။  ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် လူငယ်များသည် ဆန္ဒပြနည်း အသစ်အဆန်းများကို အသုံးပြုပြီး ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆက်လက်ဆန္ဒပြခဲ့သည်။ [[လွိုင်ကော်မြို့]] ရဲတပ်ဖွဲ့မှ ရဲ အယောက် ၄၀ သည် ဆန္ဒပြ ပြည်သူများနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့ပြီး ထိုရဲများကို ဖမ်းဆီးရန် လွှတ်လိုက်သော ရဲ ၉ ယောက်သည်လည်း ပြည်သူနဲ့ ပူးပေါင်းခဲ့သည်။
ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ [[ပြည်ထောင်စုနေ့]]တွင် [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[မော်လမြိုင်မြို့]]ရှိ ဆန္ဒပြပွဲကို ရဲတပ်ဖွဲ့က ပစ်ခတ်နှိမ်နှင်းပြီး ဖမ်းဆီးမှုများ ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-02-12|title=Myanmar protests: shots heard in southeast city as police disperse crowd|url=https://www.scmp.com/news/asia/southeast-asia/article/3121563/myanmar-military-pardons-23000-prisoners-protests-rage|access-date=2021-02-12|website=South China Morning Post|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{Cite news|last=Limited|first=Bangkok Post Public Company|title=Protesters defy Myanmar junta, shots fired in Mawlamyine|work=Bangkok Post|url=https://www.bangkokpost.com/world/2067231/protesters-defy-myanmar-junta-shots-fired-in-mawlamyine|access-date=2021-02-12}}&lt;/ref&gt;

ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နံနက်တွင် [[မူဆယ်မြို့]]၌ လူထုအင်အား သောင်းဂဏန်းမျှ ဆန္ဒဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။  ဆန္ဒဖော်ထုတ်သောလူထု အတွင်းသို့ အရပ်ဝတ်ဖြင့် ဓားလက်နက်များ ကိုင်ဆောင်ထားသော လူငါးဦးသည် လူထုအား ရန်ရှာမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သောကြောင့် ဆန္ဒပြလူထုမှ ထိမ်းသိမ်းကာ ရဲဌာနသို့အပ်နှံခဲ့လေသည်။ အာဏာပိုင်များမှ ဆန္ဒပြလူထုအတွင်းသို့ သေနတ်ပစ်ဖောက် ဖြိုခွင်းမှုများရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-02-28|title=မူဆယ်တွင် ဆန္ဒပြလူအုပ်အတွင်းဝင်ရောက်ရောနှောကာ ဓားကိုင်ရန်ပြုသူကို လူထုမှ ဖမ်ဖမ်းဆီးပြီး ရဲလက်အပ်|url=https://www.kanbawzatainews.com/2021/02/mse.html|access-date=2021-02-28|website=ကမ္ဘောဇတိုင်း|language=my|accessdate=25 December 2021|archivedate=25 June 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200625000000/https://udn.com/news/story/121424/4659358}}&lt;/ref&gt;

[[၂၀ မတ်|မတ်လ ၂၀]] ရက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးတွင် စစ်အာဏာရှင်ဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒထုတ်ဖော်မှုပုံစံမျိုးစုံဖြင့် ဆန္ဒထုတ်ဖော်ခဲ့သည်။ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]အတွင်း တာမွေ၊ စမ်းချောင်း၊ သာကေတ၊ ဒဂုံမြို့သစ်မြောက်ပိုင်း၊ ခရမ်း၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]အတွင်း [[ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[မတ္တရာမြို့နယ်]]၊ [[အမရပူရမြို့နယ်]]၊ [[မိုးကုတ်မြို့နယ်]]၊​ ညောင်ဦးမြို့နယ်နှင့် [[မိတ္ထီလာမြို့နယ်]]၊  [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]အတွင်း ‌ဗန်းမောက် မြို့နယ် ​[[ရေဦးမြို့နယ်]]၊ [[မုံရွာမြို့နယ်]]၊ [[တန့်ဆည်မြို့နယ်]]၊ [[ကလေးမြို့နယ်]]၊ [[ပုလဲမြို့နယ်]]၊ ​[[စစ်ကိုင်းမြို့နယ်]]၊ [[ကသာမြို့နယ်]]၊ [[ကျွန်းလှမြို့နယ်]]၊ [[ရွှေဘိုမြို့နယ်]]၊ [[တမူးမြို့နယ်]]၊ [[ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်]]၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]တွင် [[မြစ်ကြီးနားမြို့နယ်]]၊ [[မိုးညှင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဗန်းမော်မြို့နယ်]]၊ [[နမ္မတီးမြို့]]၊ [[ဖားကန့်မြို့နယ်]]၊ [[မိုးကောင်းမြို့နယ်]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တွင် [[တောင်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[နမ့်စန်မြို့နယ်]]၊ [[တာချီလိတ်မြို့နယ်]]၊ [[ကျောက်မဲမြို့နယ်]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]]တွင် [[လွိုင်ကော်မြို့နယ်]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]တွင် [[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[မြဝတီမြို့နယ်]]၊ [[ကော့ကရိတ်မြို့နယ်]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်]]တွင် [[ဟားခါးမြို့နယ်]]၊ [[မင်းတပ်မြို့နယ်]]၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]တွင် [[မကွေးမြို့နယ်]]၊ [[ပခုက္ကူမြို့နယ်]]၊ [[အောင်လံမြို့နယ်]]၊ [[ကံမမြို့နယ်]]၊ [[မင်းဘူးမြို့နယ်]]၊  [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]တွင် [[ပဲခူးမြို့နယ်]]၊ [[ဒိုက်ဦးမြို့နယ်]]၊ နေပြည်တော်တွင် [[ပျဉ်းမနားမြို့နယ်]]၊ [[မွန်ပြည်နယ်]]တွင် [[မော်လမြိုင်မြို့နယ်]]နှင့် [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]တွင် [[ပုသိမ်မြို့နယ်]]၊ ‌‌[[ဒေးဒရဲမြို့နယ်]] တို့တွင် ဆန္ဒထုတ်ဖော်ပွဲများပြုလုပ်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးတွင် ဆက်သွယ်ရေးခက်ခဲမှုများဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော်လည်း မြို့ရွာများအနှံအပြားတွင် နေ့စဉ်ဆန္ဒထုတ်ဖော်မှုများရှိခဲ့သည်။ မိုဘိုင်းဖုန်းအင်တာနတ်များ ဖြတ်တောက်ခဲ့သောကြောင့် ဆက်သွယ်ရေးနှင့် သတင်းအချက်အလက်များ နှောင့်နှေးမှုများနှင့် သတင်းမရရှိမှု အခက်အခဲများရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-03-20|title=မတ် ၂၀ ရက်က အနည်းဆုံးမြို့ပေါင်း ၅၀ တွင် စစ်အာဏာရှင်ဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒပြခဲ့|url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/6184|access-date=2021-02-04|website=Myanmar NOW|language=my}}&lt;/ref&gt;

=== ၂၀၂၀ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ရလဒ်ထောက်ခံမှု ===
၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲမှတဆင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းခံခဲ့ရသော လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များသည် အာဏာသိမ်းမှု၏ တရားဝင်မှုကို တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုခြင်း မရှိပါ။  ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]မှ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသူ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ၇၀ ခန့်သည် ပြည်သူလူထု၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်ကို လိုက်နာရန်ကတိပြု၍ နေပြည်တော်တွင် လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များအဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုခဲ့ကြသည်။ &lt;ref&gt;[https://www.frontiermyanmar.net/en/nld-lawmakers-in-nay-pyi-taw-defy-military-take-oath-of-office/ NLD lawmakers in Nay Pyi Taw defy military, take oath of office | Frontier Myanmar&lt;!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် --&gt;]&lt;/ref&gt; ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသည့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ၃၀၀ ဦးသည် [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ]]ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ယင်းကော်မတီသည် ပထမဦးဆုံး အွန်လိုင်းမှတစ်ဆင့်ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[https://www.irrawaddy.com/news/burma/amid-coup-myanmars-nld-lawmakers-form-committee-serve-legitimate-parliament.html Amid Coup, Myanmar's NLD Lawmakers Form Committee to Serve as Legitimate Parliament&lt;!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://apnews.com/article/myanmar-coup-politicians-a576dcd73070070877e8d567ec5e8a5c&lt;/ref&gt;
အာဏာသိမ်းအစိုးရ၏ ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီတွင် ပါဝင်ရန် ကမ်းလှမ်းချက်များကို [[ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]](SNLD)၊ [[လူ့ဘောင်သစ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]](DPNS)၊ [[ကရင်အမျိုးသားပါတီ]]နှင့် [[အရှိုချင်းအမျိုးသားပါတီ]]တို့က ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်နေ့တွင် ငြင်းပယ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;[https://elevenmyanmar.com/news/snld-dpns-reject-offer-to-participate-in-new-government SNLD, DPNS reject offer to participate in new government | Eleven Media Group Co., Ltd&lt;!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် --&gt;]&lt;/ref&gt; စစ်တပ်အာဏာသိမ်းမှုအပေါ် ကန့်ကွက်ရှုတ်ချကြောင်း၊ ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲများကို ထိခိုက်စေကြောင်းနှင့် နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးပွဲများပြုလုပ်ရန် တောင်းဆိုကြောင်း [[ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ]] (KNPP)က ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့တွင် တောင်းဆိုလိုက်ကြောင်း ထုတ်ပြန်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Karenni National Progressive Party urges NLD and Tatmadaw to negotiate {{!}} The Myanmar Times&lt;!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် --&gt; |url=https://www.mmtimes.com/news/karenni-national-progressive-party-urges-nld-and-tatmadaw-negotiate.html|access-date=13 February 2021 |archive-date=19 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819063030/https://www.mmtimes.com/news/karenni-national-progressive-party-urges-nld-and-tatmadaw-negotiate.html}}&lt;/ref&gt;

=== ဖဲကြိုးနီလှုပ်ရှားမှု ===
ဖဲကြိုးနီလှုပ်ရှားမှုကို ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းများက ဦးဆောင်၍ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၃ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/02/03/237569.html “ဖဲကြိုးနီ လှုပ်ရှားမှု”ကို ထောက်ခံကြောင်း ပြသခဲ့တဲ့ နီနီခင်ဇော်&lt;!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် --&gt;]&lt;/ref&gt; ဖဲကြိုးအနီရောင်သည် ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရခဲ့သော အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ အရောင်ဖြင့် တူညီသည်။ [[နီနီခင်ဇော်]]သည် ထင်ရှားသောအဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဆေးပညာဘွဲ့ရသူတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ ဖဲကြိုးနီလှုပ်ရှားမှုကို ထောက်ခံကြောင်း သူမရဲ့ လူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာမှတစ်ဆင့် ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့သည်။ ထို့နောက် မြန်မာနိုင်ငံတဝန်းရှိ ပြည်ထောင်စုအဆင့်ဝန်ကြီးဌာနမှအစပြု၍ နိုင်ငံဝန်ထမ်းအများစုသည် ဖဲကြိုးနီလှုပ်ရှားမှုတွင် ပါဝင်လာခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့ ပါဝင်လာခြင်းသည် အာဏာသိမ်းစစ်အစိုးရကို ဆန့်ကျင်ကြောင်း၊ ကန့်ကွက်ကြောင်းနှင့် အလိုမရှိကြောင်း ပြသခြင်းဖြစ်သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် ကြေးစင်တောင်ကြေးနီစီမံကိန်းမှ လုပ်သားများပါဝင်ခဲ့ပြီး ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်နေ့တွင် သာကေတစက်မှုဇုံရှိ အထည်ချုပ်လုပ်ငန်းဝန်ထမ်းများ ပါဝင်လာခဲ့ကြသည်။ [[ကရင်ပြည်နယ်]] ဘားအံနည်းပညာ အထက်တန်းကျောင်းမှ ကျောင်းအုပ်ဆရာမ ဒေါက်တာဒေါ်ချိုယုမွန်ကို ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့မနက်ပိုင်းတွင် ဖဲကြိုးနီလှုပ်ရှားမှုလုပ်သောကြောင့် မြို့နယ်ရဲတပ်ဖွဲ့က ဖမ်းဆီးလိုက်သည်။ ဖဲကြိုးနီလှုပ်ရှားမှုမှာ ပါဝင်ခဲ့တဲ့အတွက် မြို့နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ဦးဇေထက်အောင်က သူ့ကို ပုဒ်မ ၅၀၅ ခဖြင့် တရားစွဲဆိုခဲ့ကြောင်း၊ အာမခံမပေးဘဲ ဘားအံအကျဉ်းထောင်ကို ခေါ်ဆောင်သွားကြောင်း သိရသည်။&lt;ref&gt;[https://www.rfa.org/burmese/news/university-headmistress-aressted-for-participating-anti-military-activities-02052021192149.html ဖဲကြိုးနီလှုပ်ရှားမှု လုပ်ခဲ့လို့ ဘားအံနည်းပညာကျောင်းအုပ် အဖမ်းခံရ — မြန်မာဌာန&lt;!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် --&gt;]&lt;/ref&gt; ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းများ၊ ပညာရေးဝန်ထမ်းများ၊ အင်ဂျင်နီယာများ၊ အထွေထွေဝန်ထမ်းများ၊ ဘဏ်ဝန်ထမ်းများနှင့် အစိုးရဝန်ထမ်းများ သည် ဖဲကြိုးနီလှုပ်ရှားမှုတွင် ပါဝင်လာကြသည်။&lt;ref&gt;https://www.bbc.com/burmese/burma-55953458&lt;/ref&gt;

=== လူမှုကွန်ရက် ===
မြန်မာဆယ်လီဘရစ်တီများဖြစ်ကြသော [[ပိုင်တံခွန်]]နှင့် [[ဒေါင်း (သရုပ်ဆောင်)|ဒေါင်း]]တို့သည် ပြည်သူတို့၏သပိတ်မှောက်မှုတို့ကို ထောက်ခံကြောင်း ပို့စ်များတင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{cite web|date=3 February 2021|title=Here's who is standing up against Myanmar's coup {{!}} Coconuts Yangon|url=https://coconuts.co/yangon/news/heres-who-is-standing-up-against-myanmars-coup/|access-date=7 February 2021|publisher=Coconuts|archive-date=19 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210819070043/https://coconuts.co/yangon/news/heres-who-is-standing-up-against-myanmars-coup/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=3 February 2021|title=Myanmar celebs and artists stand against the military coup|url=https://www.mmtimes.com/news/myanmar-celebs-and-artists-stand-against-military-coup.html|access-date=7 February 2021|newspaper=The Myanmar Times|archive-date=14 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211114202939/https://www.mmtimes.com/news/myanmar-celebs-and-artists-stand-against-military-coup.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; လူမှုကွန်ယက်တွင် ထင်ရှားသူများဖြစ်သော [[စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်]]နှင့် [[နေခြည်ဦး]]တို့သည် ဆန္ဒပြမှုများအပေါ် တစ်စုံတစ်ရာပြောဆိုခြင်းမရှိဘဲ ငြိမ်သက်နေခဲ့သည့်အတွက် အွန်လိုင်းထောက်ခံသူအရေအတွက်များ သိသိသာသာကျဆင်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|date=14 February 2021|title=Vitriol in cyberspace for celebrities who stayed silent |url=https://www.frontiermyanmar.net/en/vitriol-in-cyberspace-for-celebrities-who-stayed-silent/|access-date=16 February 2021|publisher=Frontier Myanmar|archive-date=14 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210214130149/https://www.frontiermyanmar.net/en/vitriol-in-cyberspace-for-celebrities-who-stayed-silent/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ဖေဖော်ဝါရီ ၇ ရက်တွင် [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|ဦးသန်းရွှေ]]၏သမက်ဖြစ်သူ နေစိုးမောင်သည် ဖေ့စ်ဘွတ်ပေါ်တွင် ဆန္ဒပြသူများကိုထောက်ခံကြောင်း ပို့စ်တင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{cite web|title=Anti-coup mass protests take place in cities across Myanmar|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/anti-coup-mass-protests-take-place-in-cities-across-myanmar|access-date=7 February 2021|publisher=Myanmar NOW|archive-date=27 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027061528/https://www.myanmar-now.org/en/news/anti-coup-mass-protests-take-place-in-cities-across-myanmar|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

မြန်မာအင်တာနက်အသုံးပြုသူများသည် #SayNototheCoup၊ #RespectOurVotes၊ #HearTheVoiceofMyanmar၊ #SaveMyanmar၊ နှင့် #CivilDisobedience တို့ကိုရေးသားခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;:7&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; အာဏာသိမ်းပိုက်ပြီး ၁ ရက်အကြာ &quot;#SaveMyanmar&quot; ကို ဖေ့စ်ဘွတ်အသုံးပြုသူပေါင်း ၃၂၅,၀၀၀ ကျော် ရေးသားခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web|date=2 February 2021|title=Coup sparks outcry on Myanmar social media as West ponders next step|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2021/02/02/asia-pacific/myanmar-coup-day-2/|access-date=7 February 2021|newspaper=The Japan Times|archive-date=19 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210819070059/https://www.japantimes.co.jp/news/2021/02/02/asia-pacific/myanmar-coup-day-2/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ဆိုရှယ်မီဒီယာအသုံးပြုသူများသည် မိမိတို့၏ပရိုဖိုင်ပုံများကို အနက်နှင့် အနီရောင်သို့ ပြောင်းလဲထားကြသည်။&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt; ထို့အပြင် [[မင်းအောင်လှိုင်]]၏ အရပ်အမြင့်ကိုလည်း ၄ ပေ ၈ လက်မဟု သရော်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|date=5 February 2021|title=Myanmar army chief mocked online for short stature in doctored photo|url=https://factcheck.afp.com/myanmar-army-chief-mocked-online-short-stature-doctored-photo|access-date=8 February 2021|publisher=Fact Check|archive-date=11 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210911160659/https://factcheck.afp.com/myanmar-army-chief-mocked-online-short-stature-doctored-photo|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ထို့အပြင် အွန်လိုင်းဆန္ဒပြသူများသည် အာရှတွင် ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားမှုတစ်ခုအဖြစ် တွင်ကျယ်သော [[နို့လက်ဖက်ရည်မဟာမိတ်]]တွင်လည်း ပါဝင်ဆင်နွဲခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|date=4 February 2021|title=#MilkTeaAlliance has a new target brewing: Myanmar's military|url=https://www.scmp.com/week-asia/politics/article/3120526/asias-milkteaalliance-has-new-target-brewing-generals-behind|access-date=5 February 2021|newspaper=South China Morning Post|archive-date=23 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210223094651/https://www.scmp.com/week-asia/politics/article/3120526/asias-milkteaalliance-has-new-target-brewing-generals-behind|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== ကားပျက်လှုပ်ရှားမှုနှင့် အနှေးကားမောင်း လှုပ်ရှားမှု ===
၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ရှုပ်ထွေးသော လမ်းမများပေါ်တွင် ကားများထူးဆန်းစွာ ပျက်ကာ လမ်းပိတ်စေသည့် လှုပ်ရှားမှုကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြကာ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များနှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့များ သွားလာခြင်းနှင့် အစိုးရဝန်ထမ်းများ အလုပ်တက်ရန် သွားရောက်ခြင်းတို့ကို အနှောက်အယှက်ဖြစ်စေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Protesters create gridlock in Yangon amid fears of violence|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/2/17/myanmar-un-warning-protests|access-date=18 February 2021|website=aljazeera.com|archive-date=18 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210218082425/https://www.aljazeera.com/news/2021/2/17/myanmar-un-warning-protests|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:38&quot;&gt;{{cite web|title='Broken-down' cars bring Myanmar streets to standstill in coup protest|url=https://www.msn.com/en-gb/news/world/broken-down-cars-bring-myanmar-streets-to-standstill-in-coup-protest/ar-BB1dN2yl|access-date=18 February 2021|website=msn.com|archive-date=19 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210219002335/https://www.msn.com/en-gb/news/world/broken-down-cars-bring-myanmar-streets-to-standstill-in-coup-protest/ar-BB1dN2yl|url-status=live}}&lt;/ref&gt; နောက်တစ်ရက်ဖြစ်သော ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈ ရက်နေ့တွင်လည်း လမ်းပိတ်စေရန်အတွက် ကားပျက်လှုပ်ရှားမှုနှင့် အတူ ကားများကို နှေးကွေးစွာ မောင်းနှင်ကြသည့် လှုပ်ရှားမှုကိုလည်း ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;:38&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|date=18 February 2021|title=Protesters out again in Myanmar, police use water cannon in capital|work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-idUSKBN2AI03Q|access-date=18 February 2021|archive-date=18 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210218062125/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-idUSKBN2AI03Q|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== အသံတိတ်သပိတ်များ === 
စစ်အာဏာသိမ်း တစ်နှစ်ပြည့်သည့် ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် မြန်မာပြည်သူများက အသံတိတ်သပိတ်ကို ဆင်နွဲခဲ့ကြပြီး အပြင်မထွက်၊ ဈေးပိတ်၊ ဆိုင်ပိတ်ကာ အိမ်တွင်သာ နေခဲ့ကြရာ မြို့များရှိ လမ်းမများပေါ်တွင် လူသူကင်းမဲ့ကာ ခြောက်ကပ်နေခဲ့သည်။ စစ်အာဏာရှင်များက အသံတိတ်သပိတ်တွင် ပါဝင်သူများကို အကြမ်းဖက်မှုဥပဒေနှင့် တည်ဆဲဥပဒေများအရ အရေးယူမည်ဖြစ်ကြောင်း ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=A Year After Coup, Myanmar Is Mired in Conflict and Chaos |url=https://www.nytimes.com/2022/02/01/world/asia/myanmar-coup-anniversary-sanctions.html|date=1 February 2022 |work=NY Times |access-date=1 February 2022 |archive-date=1 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220201162544/https://www.nytimes.com/2022/02/01/world/asia/myanmar-coup-anniversary-sanctions.html|url-status=live }}&lt;/ref&gt; လူမှုကွန်ယက်ပေါ်တွင် ထိုနေ့၌ ဆိုင်ပိတ်ကြောင်း ရေးသားကာ အသံတိတ်သပိတ်ပြုလုပ်သည့် ဆိုင်ပိုင်ရှင်များအား အရေးယူသင့်ကြောင်း တပ်မတော်ထောက်ခံသူ ဟန်ငြိမ်းဦးက သူ၏ တယ်လီဂရမ် ချန်နယ်တွင် ရေးသားဖော်ပြပြီးနောက် လူ ၂၀၀ ခန့် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Myanmar junta using social media to track its opponents |url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/social-media-03032022175020.html|work=Radio Free Asia |date=3 March 2022 |language=en |access-date=16 March 2022 |archive-date=16 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316201632/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/social-media-03032022175020.html|url-status=live }}&lt;/ref&gt;

အာဏာသိမ်း နှစ်နှစ်ပြည့်သည့် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင်လည်း မနက် ၁ဝ နာရီမှ ညနေ ၃ နာရီအတွင်း အိမ်ပြင်မထွက်ဘဲ အသံတိတ်သပိတ်ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် လူစည်ကားစေရန် ပုဂံ၊ ညောင်ဦး၊ မကွေး၊ မန္တလေး၊ ပဲခူးမြို့များတွင် ဇန်နဝါရီ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ဆိုင်ကယ်၊ ကားလိုင်စင်များ စစ်ဆေး ဖမ်းဆီးပြီး ဖေဖော်ဝါရီ ၁ရက်နေ့ အသံတိတ်သပိတ်ပြုလုပ်မည့် အချိန်တွင် လာရောက်ရွေးခိုင်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=အသံတိတ်သပိတ် မလုပ်နိုင်အောင် ကား၊ ဆိုင်ကယ် လိုင်စင်တွေ ဖမ်းဆီးနေ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/silent-strike-two-years-coup-01312023150433.html|access-date=၃၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=Radio Free Asia |date=၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၃ |language=my}}&lt;/ref&gt;

=== ပန်းသပိတ် ===
စစ်ကောင်စီ၏ ပစ်ခတ်မှုကြောင့် သေဆုံးခဲ့သူများအား ရည်စူး၍ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ပန်းဖြင့် ဂုဏ်ပြုသော ပန်းသပိတ်ကို ပြည်သူများက ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=ရန်ကုန်မှာ ပန်းသပိတ်ဆင်နွှဲ |url=https://burmese.voanews.com/a/5838331.html|access-date=၃၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=ဗွီအိုအေ |date=၂ ဧပြီ ၂၀၂၁ |language=my}}&lt;/ref&gt; ထို့အပြင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ မွေးနေ့အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၉ ရက်နေ့၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၉ ရက်နှင့် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၉ ရက်နေ့များတွင် ပန်းပန်ခြင်း၊ ပန်းကိုင်ဆောင်ခြင်း စသည့် ပန်းသပိတ်ကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=နိုင်ငံတစ်ဝန်း ပန်းသပိတ်လုပ်လို့ ဖမ်းဆီးခံရသူ အမျိုးသမီး ( ၅၀)ခန့်ရှိပြီး၊ ၂ဦး အမှုဖွင့်ခံရ |url=https://www.bnionline.net/mm/news-100046|access-date=၃၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=နိုင်ငံတကာမြန်မာ့သတင်း |language=my}}&lt;/ref&gt; ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဧရာဝတီ၊ ရန်ကုန်၊ စစ်ကိုင်းနှင့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးများတွင် ပန်းပန်ခြင်း၊ ပန်းကိုင်ဆောင်၍ သွားလာနေသူများ၊ လူမှုကွန်ယက်တွင် ပန်းနှင့်ပတ်သက်၍ ရေးသားသူများအား စစ်ကောင်စီက ဖမ်းဆီးခဲ့ရာ လူပေါင်း ၁၃၀ ကျော် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မွေးနေ့ ပန်းသပိတ်လှုပ်ရှားမှု လူပေါင်း ၁၃၀ ကျော်ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/program_2/dassk-birthday-activists-arrested-06202023070640.html|access-date=၃၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |work=Radio Free Asia |language=my}}&lt;/ref&gt;

== စစ်အစိုးရ၏ တန်ပြန်ရေးအစီအမံများ==

=== အင်တာနက်ဖြတ်တောက်မှု ===
[[၄ ဖေဖော်ဝါရီ|ဖေဖော်ဝါရီလ ၄]] ရက်နေ့တွင် [[တပ်မတော်]]သည် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|ဖေ့စ်ဘွတ်လူမှုကွန်ရက်]]ကို &quot;တိုင်းပြည်တည်ငြိမ်လို‌သောကြောင့်&quot; ဖေဖော်ဝါရီ ၇ ရက်နေ့အထိပိတ်ပင်ရန် [[အင်တာနက်ဝန်ဆောင်မှုပေးသူ]]များကို အမိန့်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Cite news|last=Staff|first=Reuters|date=2021-02-03|title=Myanmar internet providers block Facebook services after government order|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-facebook-idUSKBN2A32ZE|access-date=2021-02-04}}&lt;/ref&gt; [[မြန်မာ့ဆက်သွယ်ရေးလုပ်ငန်း|MPT]] သည်လည်း [[Facebook Messenger|Facebook messenger]]၊ [[အင်စတာဂရမ်]] နှင့် [[WhatsApp]] တို့ကိုပိတ်ပင်ခဲ့သည်။ [[တယ်လီနော မြန်မာ|တယ်လီနော]]ကမူ ဖေ့စ်ဘွတ်ကိုသာ ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-02-03|title=Directive to block social media service|url=https://www.telenor.com/directive-to-block-social-media-service/|access-date=2021-02-04|website=Telenor Group|language=en|archive-date=5 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211205103134/https://www.telenor.com/directive-to-block-social-media-service/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt; ဖေ့စ်ဘွတ်ကို ပြည်သူများ မလိုက်နာခြင်းလှုပ်ရှားမှု (Civil Disobedience Movement) ပြုလုပ်ရန်အတွက်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt; ဖေ့စ်ဘွတ်အပိတ်ပင်ခံရသောအခါ အသုံးပြုသူများသည် [[တွစ်တာ]]သို့ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့ရာ #RespectOurVotes၊ #HearTheVoiceofMyanmar၊ #SaveMyanmar  စသည်တို့ကိုရေးခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Potkin|first=Fanny|date=2021-02-05|title=After Facebook ban, thousands in Myanmar take to Twitter to plead #RespectOurVotes|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-twitter-idUSKBN2A5189|access-date=2021-02-06}}&lt;/ref&gt; ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်သည် တွစ်တာကိုပါ ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Myanmar’s new military government is now blocking Twitter and Instagram|url=https://social.techcrunch.com/2021/02/05/myanmar-military-government-is-now-blocking-twitter/|access-date=2021-02-06|website=TechCrunch|language=en-US}}{{Dead link|date=September 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-02-05|title=Directive to block social media services Twitter and Instagram in Myanmar|url=https://www.telenor.com/directive-to-block-social-media-services-twitter-and-instagram-in-myanmar/|access-date=2021-02-06|website=Telenor Group|language=en|archive-date=5 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211205103134/https://www.telenor.com/directive-to-block-social-media-services-twitter-and-instagram-in-myanmar/}}&lt;/ref&gt; [[၆ ဖေဖော်ဝါရီ|ဖေဖော်ဝါရီလ ၆]] ရက်နေ့ နံနက်တွင် [[အင်တာနက်]]ဝန်ဆောင်မှုကို နိုင်ငံအဝှန်း ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|date=6 February 2021|title=Myanmar junta blocks internet access as coup protests expand|website=[[Associated Press]]|url=https://apnews.com/article/united-nations-myanmar-media-social-media-yangon-e7765d3459d386219ee1dca8ad1e089c|access-date=6 February 2021|agency=AP NEWS|archive-date=9 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211109034953/https://apnews.com/article/united-nations-myanmar-media-social-media-yangon-e7765d3459d386219ee1dca8ad1e089c|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ထိုနေ့မှာပင် လူမှုကွန်ယက်ဝန်ဆောင်မှုများ ပြန်လည်ဖွင့်ပေးရန် ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်က တောင်းဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|date=6 February 2021|title=Facebook urges unblocking of Myanmar social media|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-facebook-idUSKBN2A60DE|access-date=7 February 2021|archive-date=19 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210819063529/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-facebook-idUSKBN2A60DE|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်သည် မြန်မာအစိုးရ၏ ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်ပေါ်ရှိ အကြောင်းအရာများအား ဖယ်ရှားနိုင်ရန် တောင်းဆိုမှုအခွင့်အရေးအား ဖယ်ရှားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|date=12 February 2021|title=An Update on the Situation in Myanmar|url=https://about.fb.com/news/2021/02/an-update-on-myanmar/|access-date=18 February 2021|publisher=About Facebook|archive-date=17 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217122159/https://about.fb.com/news/2021/02/an-update-on-myanmar/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:37&quot;&gt;{{cite web|last=Welle (www.dw.com)|first=Deutsche|title=Myanmar coup: Military hardens online censorship campaign {{!}} DW {{!}} 15 February 2021|url=https://www.dw.com/en/myanmar-coup-military-hardens-online-censorship-campaign/a-56574941|access-date=18 February 2021 |website=dw.com|archive-date=16 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210216102258/https://www.dw.com/en/myanmar-coup-military-hardens-online-censorship-campaign/a-56574941|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[၇ ဖေဖော်ဝါရီ|ဖေဖော်ဝါရီလ ၇]] ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးသော်လည်း လူမှုကွန်ရက်များကို ပိတ်ပင်ထားဆဲဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Internet access partially restored in Myanmar as protests grow against military coup|url=https://www.channelnewsasia.com/news/asia/internet-access-partially-restored-in-myanmar-as-protests-grow-14131802|access-date=7 February 2021|publisher=CNA|archive-date=14 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614233403/https://www.channelnewsasia.com/news/asia/internet-access-partially-restored-in-myanmar-as-protests-grow-14131802|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့မှစ၍ မနက် ၁ နာရီမှ ၉ နာရီအထိ တစ်နိုင်ငံလုံး အင်တာနက် ဖြတ်တောက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|last=Beech|first=Hannah|date=14 February 2021|title=Military Imposes Full Grip on Myanmar in Overnight Crackdown|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/02/14/world/asia/myanmar-military-crackdown.html|access-date=15 February 2021|issn=0362-4331|archive-date=15 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215152313/https://www.nytimes.com/2021/02/14/world/asia/myanmar-military-crackdown.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:41&quot;&gt;{{cite web|date=31 January 2021|title=Internet disrupted in Myanmar amid apparent military uprising|url=https://netblocks.org/reports/internet-disrupted-in-myanmar-amid-apparent-military-uprising-JBZrmlB6|access-date=15 February 2021|publisher=NetBlocks |archive-date=1 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201002842/https://netblocks.org/reports/internet-disrupted-in-myanmar-amid-apparent-military-uprising-JBZrmlB6|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် စစ်တပ်မှ ရှယ်ယာထည့်ထားသော [[မိုင်တဲလ် မြန်မာ|မိုင်တဲလ်]]မှလွဲ၍ ကျန် အော်ပရေတာအများစုက [[ဝီကီပီးဒီးယား]]နှင့် အခြား ဝီကီ ဝက်ဆိုဒ်များကို ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=wikiblock&gt;{{cite web|date=31 January 2021|title=Internet disrupted in Myanmar amid apparent military uprising |url=https://netblocks.org/reports/internet-disrupted-in-myanmar-amid-apparent-military-uprising-JBZrmlB6|access-date=25 February 2021|publisher=NetBlocks|archive-date=1 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201002842/https://netblocks.org/reports/internet-disrupted-in-myanmar-amid-apparent-military-uprising-JBZrmlB6|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ဖေဖော်ဝါရီ ၂၂ ရက်နေ့တွင် [[ရန်ကုန်]]မြို့တစ်မြို့တည်း၌ ည ၁၂ နာရီမှ နေ့လယ် ၁၂ နာရီ အထိ အင်တာနက်ဖြတ်တောက်ခဲ့ပြီး ကျန်မြို့များအားလုံးမှာ ယခင်အတိုင်း မနက် ၁ နာရီမှ မနက် ၉ နာရီအထိသာဖြတ်တောက်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:28&quot;&gt;{{Cite web|date=19 April 2021|title=Myanmar junta now publishing lists of wanted journalists {{!}} Reporters without borders|url=https://rsf.org/en/news/myanmar-junta-now-publishing-lists-wanted-journalists|access-date=20 April 2021|website=RSF|language=en|archive-date=19 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210419130008/https://rsf.org/en/news/myanmar-junta-now-publishing-lists-wanted-journalists|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ဖေဖော်ဝါရီ ၂၂ ရက်နေ့မှ ၂၆ ရက်နေ့အထိ ဒေသအချို့တွင် အင်တာနက်ဝန်ဆောင်မှုအား ပိတ်ပင်ထားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:41&quot;/&gt;

ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ကြိုးမဲ့ ဝိုင်ဖိုင်နည်းပညာ (Wireless broadband internet) ကို ရက်အကန့်အကတ်မရှိဖြတ်တောက်ရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|date=1 April 2021|title=Military Council command to cut out wireless broadband internet|url=https://www.facebook.com/ayeyarwaddytimes/posts/1853947131429946|url-status=live|access-date=1 April 2021|newspaper=Ayeyarwaddy Times|language=my|archive-date=23 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210523052130/https://www.facebook.com/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fayeyarwaddytimes%2Fposts%2F1853947131429946}}&lt;/ref&gt;

စစ်အစိုးရ၏ အင်တာနက်နှင့် ပတ်သက်ပြီး နေ့စွဲအလိုက် စေခိုင်းမှုများကို [[တယ်လီနော မြန်မာ]] မှ ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Directives from authorities in Myanmar - February 2021 |url=https://www.telenor.com/sustainability/responsible-business/human-rights/mitigate/human-rights-in-myanmar/directives-from-authorities-in-myanmar-february-2021/|website=Telenor Group |access-date=၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |language=en |archive-date=15 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210215082607/https://www.telenor.com/sustainability/responsible-business/human-rights/mitigate/human-rights-in-myanmar/directives-from-authorities-in-myanmar-february-2021/}}&lt;/ref&gt;

မတ်လ ၁၄ ရက်နေ့ညမှ၍ နိုင်ငံတစ်ဝန်း မိုဘိုင်း အင်တာနက် ဖြတ်တောက်ထားခဲ့သည်။ မတ်လ ၁၈ ရက်နေ့မှစ၍ ဝိုင်ဖိုင်နည်းပညာဖြင့် အင်တာနက်ဖြန့်ဝေပေးသည့် [[မြန်မာနက်]]၏ ဝန်ဆောင်မှုကိုလည်း ရက်အကန့်အသတ်မရှိ ဖြတ်တောက်ခဲ့သည်။

===ဖမ်းဆီးမှုတရားစွဲခြင်းများ===
၂၀၂၁ ခုနှစ်ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့တွင်အာဏာသိမ်းမှုနှင့် ပတ်သက်၍ လူပေါင်း ၁၅၂ ဦး ကိုထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ စစ်အစိုးရသည် ထိန်းသိမ်းခံထားရသူများကို ရာဇဝတ်မှုဖြင့်တရားစွဲဆိုမှုစတင်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်ဖေဖော်ဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားသုံးဦးဖြစ်သော ဇူးဇူးဇန်၊ အောင်မျိုးကိုနှင့် ထူးခေါင်သော်အား [[မန္တလေးမြို့|မန္တလေး]]တွင်ဆန္ဒပြမှုများအတွက် ငြိမ်းချမ်းစွာစုဝေးခြင်းနှင့် ငြိမ်းချမ်းစွာစီတန်းလှည့်လည်ခြင်း ဥပဒေပုဒ်မ ၁၉ အရတရားစွဲဆိုခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် ညီညွတ်သောတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီဥက္ကဋ္ဌ ဦးမောင်ကြီးအား [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဘားအံမြို့|ဖားအံမြို့နယ်]]တွင် ဆန္ဒပြမှုအတွက် ပြစ်မှုဆိုင်ရာပုဒ်မ ၅၀၅ (ခ) အရဖမ်းဆီးခြင်း၊ တရားစွဲဆိုခြင်းနှင့် ထောင်ဒဏ်နှစ်နှစ်ချမှတ်ခြင်းခံရသည်။ ကရင်ပြည်နယ် ဘားအံနည်းပညာ အထက်တန်းကျောင်းမှ ကျောင်းအုပ်ဆရာမ [[ဒေါက်တာဒေါ်ချိုယုမွန်]]ကို &quot;အနီရောင်ဖဲကြိုး&quot; လှုပ်ရှားမှုတွင်ပါဝင်မှုအတွက်ပြစ်မှုဆိုင်ရာပုဒ်မ ၅၀၅ (ခ) အရအဖမ်းခံရပြီးစွဲချက်တင်ခံခဲ့ရသည်။ [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] ခေါင်းဆောင် ဦးဝင်းထိန်အား ပုန်ကန်မှုအတွက်ပုဒ်မ ၁၂၄ (က)အရတရားစွဲဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://aappb.org/2021/02/statement-on-recent-detainees-in-relation-to-the-military-coup-news-updated-on-5-feb-2021/ |title=AAPP {{!}} Assistance Association for Political Prisoners&lt;!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် --&gt; |access-date=11 February 2021 |archive-date=9 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211109030251/https://aappb.org/2021/02/statement-on-recent-detainees-in-relation-to-the-military-coup-news-updated-on-5-feb-2021/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်တွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ဦးဆောင်သောအရပ်ဘက်အစိုးရ၏ ဩစတြေးလျစီးပွားရေးပေါ်လစီအကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်နှင့် Macquarie တက္ကသိုလ်ပါမောက္ခ ရှော(န်) တားနဲလ် (Sean Turnell) ကိုဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.channelnewsasia.com/news/asia/myanmar-coup-australian-adviser-aung-san-suu-kyi-detained-14126558|access-date=11 February 2021 |archive-date=6 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210206110939/https://www.channelnewsasia.com/news/asia/myanmar-coup-australian-adviser-aung-san-suu-kyi-detained-14126558}}&lt;/ref&gt;အာဏာသိမ်းမှုနှင့်စပ်လျဉ်းသော ပထမဆုံးဖမ်းဆီးခံရသည့် နိုင်ငံခြားသား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်တွင်အာဏာပိုင်များက ကရင်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ် [[နန်းခင်ထွေးမြင့်]]နှင့် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] ဝန်ကြီးချုပ် [[မြင့်နိုင်|ဒေါက်တာမြင့်နိုင်]]ကိုပြန်လည်ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmars-military-re-arrests-two-chief-ministers.html Myanmar’s Military Re-Arrests Two Chief Ministers&lt;!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် --&gt;]&lt;/ref&gt; နန်းခင်ထွေးမြင့်သည် စစ်သားများနှင့်ပြည်သူလူထုအကြား စည်းလုံးညီညွတ်မှုရှိရန် တိုက်တွန်းသည့် အွန်လိုင်း မှတ်ချက်များကို အစိုးရမှ အခွန်နှင့် ပြည်နယ်ရန်ပုံငွေများမှ ထောက်ပံ့ခဲ့သည်ဟုပြောကြားခဲ့ပြီး ဒေါက်တာမြင့်နိုင်က လူထုအားဆန္ဒပြမှုများ ဆက်လက်ပြုလုပ်ရန် လူထုအား မိန့်ခွန်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်နေ့တွင် မြို့တော်ဝန်[[ရဲလွင်]] အပါအဝင် အနည်းဆုံးဆန္ဒပြသူ ၁၀၀ ကို မန္တလေးတွင်ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Protest crackdown begins in Myanmar, over 100 nabbed in Mandalay {{!}} The Myanmar Times&lt;!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် --&gt; |url=https://www.mmtimes.com/news/protest-crackdown-begins-myanmar-over-100-nabbed-mandalay.html|accessdate=11 February 2021 |archivedate=9 November 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211109190256/https://www.mmtimes.com/news/protest-crackdown-begins-myanmar-over-100-nabbed-mandalay.html}}&lt;/ref&gt;
[[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကုတ်မြို့]]တွင်  ဖေဖော်ဝါရီလ၂၈ ရက်တွင် ရခိုင် ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်ပါတီမှ ဦးကျော်ကျော်လင်းသည် “စစ်အာဏာရှင်စနစ် တိုက်ဖျက်ရေး” ဗီနိုင်းကိုင်ဆောင်၍ ဆန္ဒဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ တောင်ကုတ်မြို့  မြို့မဘောလုံကွင်းအနီးတွင် အာဏာပိုင် အဖွဲ့မှ ဦးကျော်ကျော်လင်းနှင့် မြို့ခံ ကိုသားကြီးတို့ကို ဖမ်းဆီးမှု ခံခဲ့ရသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-02-28|title=တောင်ကုတ် ALD ထိပ်ပိုင်းခေါင်းဆောင် ၁ ဦးနှင့် မြို့ခံ ၁ ဦး ဖမ်းဆီးခံရ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2021/02/28/238710.html|access-date=2021-02-28|website=ဧရာဝတီ|language=my}}&lt;/ref&gt; 

စစ်ကောင်စီ အနုပညာရှင်များနှင့် သပိတ်ခေါင်းဆောင်များအား မတရားဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ မြန်မာ့အသံနှင့် မြဝတီတို့မှ  ပုဒ်မ ၅၀၅ (က) ဖြင့်တရားဆွဲဆိုသော ဝရမ်းစာရင်းကိုလည်း နေ့စဉ်ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။&lt;!-- cases between 28th Feb and 15th April. citations will be added later.  --&gt;

ဧပြီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် မုံရွာလူထုသပိတ်ခေါင်းဆောင် ဦး[[ဝေမိုးနိုင်(မုံရွာ)|ဝေမိုးနိုင်]]၊ အဆိုတော် ပိုပို၊ သရုပ်ဆောင် [[ဇင်ဝိုင်း]]တို့ကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။

=== ပြိုင်ဘက်နိုင်ငံရေးပါတီများပါဝင်မှု===
တပ်မတော်သည် အာဏာသိမ်းမှုအပြီး ပြိုင်ဘက်နိုင်ငံရေးပါတီများကို ကမ်းလှမ်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး &lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot; /&gt;ဖေဖော်ဝါရီ ၂ရက် ၂၀၂၁ တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်များထဲတွင် ဖဒိုမန်းငြိမ်းမောင် (KNU အဖွဲ့ဝင်ဟောင်း)၊ ဦးသိန်းညွန့်နှင့် ဦးခင်မောင်ဆွေ (NLD ၏ ခွဲထွက်ပါတီဖြစ်သော NDF ပါတီ ပူးတွဲတည်ထောင်သူများ) စသော အရပ်သားနိုင်ငံရေးသမားများစွာပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=မန်းငြိမ်းမောင်၊ ဦးသိန်းညွန့်နဲ့ ဦးခင်မောင်ဆွေတို့ကို တပ်မတော်နေရာပေး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/military-coup-myanmar-new-government-02022021114403.html|access-date=2 February 2021|publisher=Radio Free Asia|language=my}}&lt;/ref&gt; ဖေဖော်ဝါရီ ၃ ရက် ၂၀၂၁ တွင် ဒေါ်အေးနုစိန် (ဒုဥက္ကဋ္ဌ [[ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ]]) အပါအဝင် အရပ်သားနိုင်ငံရေးသမား ၅ ဦးထပ်မံပါဝင်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{cite web|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ် ( ၁၄ / ၂၀၂၁) ၁၃၈၂ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် ၇ ရက် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၃ ရက်|url=http://www.dsinfo.org/node/973|access-date=4 February 2021|publisher=Tatmadaw Information Team|language=my|accessdate=8 February 2021|archivedate=7 March 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210307110636/http://www.dsinfo.org/node/973}}&lt;/ref&gt; ဖေဖော်ဝါရီ ၆ ရက် တွင် ကောင်စီသို့ပါဝင်ရန် တပ်မတော်၏ကမ်းလှမ်းချက်ကို လက်ခံသည်ဟု [[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]]က ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီမှာ ပါဝင်ဖို့ စစ်အစိုးရကမ်းလှမ်းချက် မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ လက်ခံ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/mup-accept-coup-council-02062021134515.html|access-date=2021-02-07|website=Radio Free Asia|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့် စည်းကြပ်ခြင်း ===
ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင် ညမထွက်ရ အမိန့် ပုဒ်မ ၁၄၄ ကိုထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ထို ထုတ်ပြန်ချက်တွင် လူ ၅ ဦးထက် ပိုမစုရ၊ ဆန္ဒမပြရ ဟု ပါဝင်သည်။

===လုံခြုံရေးအင်အား အဆမတန်သုံးခြင်း===

၂၀၂၁ ခုနှစ်ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင် [[နေပြည်တော်မြို့]]၊ သပြေကုန်းအဝိုင်းဆန္ဒပြပွဲကို ရဲတပ်ဖွဲ့က ပစ်ခတ်နှိမ်နင်းသည့်အတွက် ငါးယောက်ထက်မနည်း ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ပြီး ယင်းတို့အနက် လူငယ် အမျိုးသားတစ်ဦးနှင့် လူငယ် အမျိုးသမီးတစ်ဦး ဒဏ်ရာ ပြင်းထန်သောကြောင့် နေပြည်တော် ကုတင် ၁၀၀၀ ဆေးရုံတွင် အသက်လု ကုသ နေသည်။ ဒဏ်ရာရထားသည့် အမျိုးသားသည် ၂၃ နှစ်အရွယ် ကိုဆိုဝေ ဖြစ်ပြီး၊ အမျိုးသမီးသည် အသက် ၂၀ အရွယ် [[မမြသွဲ့သွဲ့ခိုင်]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ကိုဆိုဝေမှာ သေနတ်ဒဏ်ရာကြောင့် ရင်ဘတ်ကို ထုတ်ချင်းပေါက် ပွင့်ထွက်သွားသည်။ မမြသွဲ့သွဲ့ခိုင်က ခေါင်းမှာကျည်ဆန်ထိမှန်ပြီး သေဆုံးလုနီးပါး (brain death) ဖြစ်နေကာ အထူးကြပ်မတ်ကုသဆောင်တွင် ကုသမှုခံယူနေရသည်။&lt;ref&gt;[https://www.rfa.org/burmese/news/police-shoot-protesters-two-serious-wound-in-naypyitaw-02092021065128.html နေပြည်တော်ဆန္ဒပြပွဲ ရဲကပစ်ခတ်လို့ လူငယ်နှစ်ယောက် အသက်အန္တရာယ်စိုးရိမ်ရ — မြန်မာဌာန&lt;!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် --&gt;]&lt;/ref&gt;

ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့ ([[ပြည်ထောင်စုနေ့]]) တွင် [[မော်လမြိုင်မြို့]]၌ ရဲများသည် သေနတ်များပစ်ခတ်ခြင်းဖြင့် ဆန္ဒပြသူများကိုလူစုခွဲစေခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် [[မြစ်ကြီးနားမြို့]] လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးရုံကို စစ်တပ်နဲ့ ရဲတပ်ဖွဲ့တို့မှ ဝင်စီးထားသည်ဟု သတင်းရ၍ သွားရောက်ဝန်းရံ ဆန္ဒပြသူ ပြည်သူလူထုကိုလည်း သေနတ်၊ မျက်ရည်ယိုဗုံးများဖြင့် ပစ်ခတ်လူစုခွဲခဲ့ရာ ဒဏ်ရာရသူများလည်းရှိခဲ့သည့်အပြင် သတင်းထောက် ၅ ဦးကိုလည်းဖမ်းဆီးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=မြစ်ကြီးနားမြို့ မန်ခိန်ရပ်ကွက်ရှိ ဘူးဂါးမလိလျှပ်စစ်ဓာတ်အားခွဲရုံတွင် တပ်မတော်သားများ ဝင်ရောက် နေရာယူမှုအပေါ် ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြရာမှ လူစုလူဝေးဖြစ်ပြီး လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက ဖြိုခွင်းခဲ့ |url=https://news-eleven.com/article/204689|website=Eleven Media Group Co., Ltd |access-date=၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |language=my}}&lt;/ref&gt; သို့သော် ဖမ်းဆီးခံသတင်းထောက်များကို ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ပြန်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။

ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀ ၌ မန္တလေးမြို့၊မဟာ‌အောင်မြေ   
မြို့နယ်၊သံလျက်‌မှော် အ‌နောက်စိန်ပန်းရပ်ကွက်၊မြို့ပတ်ကန်းနားလမ်းဆန္ဒပြမှုဖြစ်စဉ်တွင် ရဲနှင့်တပ်တို့၏ ပြင်းထန်သည့်ဖြိုခွင်းမှုများကြောင့် ဆန္ဒပြသူနှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ရပြီး အနည်းဆုံး လူနှစ်ဆယ့်ငါးဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုဆန္ဒပြပြည်သူများသည် အစိုးရသင်္ဘောကျင်းမှ နိုင်ငံသားအာဏာဖီဆန်ခြင်းလှုပ်ရှားမှု (ရုံးမတက်ခြင်း) ကို လုပ်ဆောင်နေသော ဝန်ထမ်းများကို လာရောက်စောင့်ကြပ်ကာကွယ်ပေးသော ဒေသခံများဖြစ်ကြကာ ရဲများက အဆိုပါဝန်ထမ်းများကို အတင်းဖိအားပေးရုံးတက်ခိုင်းခြင်းမှ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့ရသည်။ လူအများကို ပြင်းပြင်းထန်ထန်ရိုက်နှက်ခဲ့ကြသည့်အပြင် ရဲနှင့်တပ်မှဖြိုခွင်းသူများသည် အများပြည်သူများကို လေးခွ၊ ကျောက်ခဲများဖြင့်ပစ်ခြင်း၊ သေနတ်များဖြင့်ပစ်ခတ်ခြင်း၊ ရေအားဖြင့် လူစုခွဲခြင်းများရှိပြီး ဖမ်းဆီးမှုများစွာလည်း ရှိခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-02-20|title=Two Civilians Killed by Myanmar Security Forces in Mandalay|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/two-civilians-killed-myanmar-security-forces-mandalay.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210220233737/https://www.irrawaddy.com/news/burma/two-civilians-killed-myanmar-security-forces-mandalay.html|archive-date=20 February 2021|access-date=2021-02-20|website=The Irrawaddy|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;frontiermyanmar.net&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=20 February 2021|title=2 Myanmar protesters killed by police fire, reports say|work=[[Associated Press]]|url=https://apnews.com/article/police-yangon-myanmar-e3a1aa40effe40cd7e5a6249d86af1a8|url-status=live|access-date=20 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210220090002/https://apnews.com/article/police-yangon-myanmar-e3a1aa40effe40cd7e5a6249d86af1a8|archive-date=20 February 2021}}&lt;/ref&gt; နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းမှ အဆိုပါဖြစ်ပျက်မှုကို တုံ့ပြန်ပြစ်တင်မှုများရှိသော်လည်း စစ်ကောင်စီ၏ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁ ရက်နေ့က သတင်းထုတ်ပြန်ချက်တွင် ဆန္ဒပြသူများသည် အထူးသဖြင့် စိတ်ခံစားချက်ပြင်းထန်သော ဆယ်ကျော်နဲ့လူငယ်များကို အသက်ဆုံးရှုံးမှုဖြစ်နိုင်သော ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်မှု လမ်းကြောင်းပေါ် ရောက်စေရန် လှုံ့ဆော်နေသည်ဆိုပြီးပြောဆိုကာ ယင်းကြေညာချက်တွင် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် အနိမ့်ဆုံးအဆင့်၊ အနည်းဆုံးအင်အားဖြင့် ဆောင်ရွက်နေသည်&lt;ref&gt;{{cite news|title= သတင်းထုတ်ပြန်ချက်|url=|work=မြန်မာ့အလင်း |page=၁-၃ |date=၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |access-date=၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}&lt;/ref&gt;ဟူ၍လည်း ပကတိအခြေအနေနှင့် ပြောင်းပြန်ဖြစ်သော ပြောဆိုမှုများကို ဖော်ပြကြေညာထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=ရဲတပ်ဖွဲ့ရဲ့ ဆောင်ရွက်ချက်အပေါ် မေးခွန်းထုတ်မှုတွေရှိ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/burma-56140135/page/2|work=ဘီဘီစီ (မြန်မာပိုင်း) |date=၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |access-date=၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |quote=&quot;ဒါပေမဲ့ လက်ရှိလူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာ တွေမှာသာမက ... လုံခြုံရေးအဖွဲ့ဝင်တွေရဲ့ ပြည်သူတွေအပေါ် အကြမ်းဖက်လုပ်ရပ်တွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဝေဖန်မှုမြင့်တက်နေပါတယ်။&quot; |accessdate=27 February 2021 |archivedate=9 November 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211109031754/https://www.bbc.com/burmese/live/burma-56140135/page/2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=မန္တလေးဘူတာကြီးတွင် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက လုမှုကူညီရေးအသင်းကိုပစ်ခတ်မှု မေးခွန်းထုတ်စရာ |url=https://myanmar.mmtimes.com/news/151477.html|work=Myanmar Times |date=၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |access-date=၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |accessdate=27 February 2021 |archivedate=21 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210221165400/https://myanmar.mmtimes.com/news/151477.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Ratcliffe|first1=Rebecca|date=22 February 2021|title=Myanmar junta warns of lethal force as crowds gather for 'five twos revolution'|url=https://www.theguardian.com/world/2021/feb/22/myanmar-junta-warns-of-lethal-force-as-protesters-gather-for-five-twos-revolution|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210222050501/https://www.theguardian.com/world/2021/feb/22/myanmar-junta-warns-of-lethal-force-as-protesters-gather-for-five-twos-revolution|archive-date=22 February 2021|access-date=22 February 2021|website=the Guardian|language=en}}&lt;/ref&gt;

ဖေဖော်ဝါရီ ၂၅ တွင် သတင်းများကတင်ပြသည်မှာ တာမွေမြို့နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီမှခန့်အပ်သော အုပ်ချုပ်ရေးမှူးကို အလိုမရှိကြောင်း ဆန္ဒပြသူများကို စစ်တပ်နှင့် ရဲများသည် သေနတ်များပစ်ခြင်း၊ မျက်ရည်ယိုဗုံးများသုံးခြင်းများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title= တာမွေမှာ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအသစ် ဆန္ဒပြသူတွေကို ဖမ်းဆီးထား |url=https://www.rfa.org/burmese/news/military-arrested-nearly-50-civilians-in-tamwe-yesterday-02262021060141.html|work=RFA |date=၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |access-date=၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}&lt;/ref&gt; ဖော်ဝါရီလ ၂၇ ၌ မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့ကြီးများဖြစ်သော ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် မုံရွာစသည်တို့တွင် ဆန္ဒပြသူများကို ရဲတပ်ဖွဲ့က အင်အားသုံး အကြမ်းဖက်ဖြိုခွင်းခဲ့သောကြောင့် များပြားစွာ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အဖွဲ့က သေနတ်ဖြင့်ပစ်ခတ်ခြင်း၊ မျက်ရည်ယိုဗုံးများ အသုံးပြုခြင်းအပြင် ဖြိုခွင်းမှုအတွင်း သတင်းထောက်များ အပါအဝင် ရာနှင့်ချီသောဖမ်းဆီးမှုများပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ဤမျှပင်မကသေးဘဲ တပ်နှင့်ရဲဘက်က အရပ်ဝတ်အသွင် ဝတ်ဆင်ထားသူများသည် ဆန္ဒပြနေသော အမျိုးသမီးများကို ကိုယ်ထိလက်ရောက် ပါးရိုက်ခြင်း၊ ကန်ကြောက်ခြင်း၊ အကြမ်းဖက် ဖမ်းဆီးခြင်းများလည်း ရှိခဲ့ကြသည်။ မန္တလေးမြို့တွင်လည်း စစ်တပ်နဲ့ရဲများသည် လမ်းတစ်လျှောက်၌ ဖုန်းကင်မရာနဲ့ မှတ်တမ်းရိုက်နေသူများ၊ ကား၊ ဆိုင်ကယ်တွေ ဟွန်းတီးသူများကို သေနတ်၊ လေးခွများဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့ပြီး အယောက် (၁၀၀) ကျော်ကို ဖမ်းဆီးခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title= ရန်ကုန်နဲ့မန္တလေး အပါအဝင် တစ်ပြည်လုံးမှာ ဆန္ဒပြသူတွေ အကြမ်းဖက်ဖြိုခွင်းခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/myanmar-military-crackdown-protesters-02272021051940.html|work=RFA |date=၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |access-date=၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}&lt;/ref&gt;

ရန်ကုန်မြို့ မြောက်ဥက္ကလာပမြို့နယ်၌ ဆန္ဒပြပြည်သူများအား ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက် ကူညီပေးနေသော &quot;မွန်မြတ်စိတ်ထား လူမှုကူညီရေးအသင်း&quot;နှင့်&quot;ဒဂုံတက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများအရေးပေါ်ကူညီရေးအသင်း&quot; ယာဉ်များပေါ်က ကျန်းမာရေးစေတနာ့ဝန်ထမ်းများကို မတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် စစ်တပ်နဲ့ ရဲတပ်ဖွဲ့က အကြမ်းဖက်ရိုက်နှက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုစေတနာ့ဝန်ထမ်းများကို သေနတ်ဒင်များ၊ နံပါတ်တုတ်များဖြင့် ရိုက်နှက်၍ ခြေထောက်များဖြင့် ကန်ကြောက်ခဲ့ကြကာ ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားရုံသာမက လူမှုကူညီရေးအသင်းယာဉ်များကိုလည်း ဖျက်ဆီးခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;[https://www.rfa.org/burmese/multimedia/north-oakkla-coup-protest-attack-03032021033928.html ကျန်းမာရေး စေတနာ့ဝန်ထမ်းတွေ အကြမ်းဖက် ရိုက်နှက်ဖမ်းဆီးခံရ]&lt;/ref&gt;

မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့ နံနက်ပိုင်းအချိန်တွင် စစ်ကောင်စီအဖွဲ့အစည်းသည်  [[အောင်မြေသာဇံမြို့နယ်]]၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]မှ အရပ်သားများကို ခဲကြည်အစစ်များဖြင့်ပစ်ခတ်ခြင်း၊ အရပ်သားပြည်သူများထံမှ သိမ်းဆည်းထားသည့် ဇိမ်ခံကားများဖြင့် လိုက်လံတိုက်ခိုက်ခြင်းတို့ကြောင့် အရပ်သားပြည်သူ ၅ ဦးခန့် ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ ၈၂ လမ်းတွင် ဆန္ဒထုတ်ဖော်သော ပြည်သူများကို ကားဖြင့်တိုက်၍ ဖြိုခွင်းရာတွင်  ဒဏ်ရာရရှိသူ ၂ ဦးရှိပြီး လူ ၇ ဦး ထက်မနည်း ဖမ်းဆီးခံရကာ ပြည်သူများ၏ ဆိုင်ကယ်များကို သိမ်းဆည်းယူဆောင်သွားခဲ့သည်။ ဖမ်းဆီးခံရသူများတွင် တိုင်းရင်းဆေးဆရာမတစ်ဦးနှင့် ကိုထက်ဖြိုးဝေအောင်တို့ ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title= သိမ်းဆည်းထားသည့် အရပ်သားပိုင်ကားများဖြင့် စစ်တပ်က လိုက်လံတိုက်ခိုက်  |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/6179|work=Myanmar NOW |date=၂၀ မတ်လ ၂၀၂၁ |access-date=၂၀ မတ်လ ၂၀၂၁}}&lt;/ref&gt;

[[၂၉ မတ်|မတ်လ ၂၉ ရက်]]  [[ဒဂုံမြို့သစ်တောင်ပိုင်းမြို့နယ်]] ၅၆ ရပ်ကွက်၊ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]တွင် ဆန္ဒပြလူငယ်များ၏ သဲအိတ်များဖြင့် ခံတပ်ပြုလုပ်ထားသောနေရာတွင် စစ်ကောင်စီအဖွဲ့အစည်းမှ လူ့အသက်အား အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်သော ကျည်ဆန်အစစ်များဖြင့် ပစ်ခက်ခဲ့သည့်အပြင်၊ လက်နက်ကြီးများဖြင့် ပစ်ခက်ဖြိုခွင်းခဲ့သည်။ [[၂၉ မတ်|မတ်လ ၂၉ ရက်]] [[ဒဂုံမြို့သစ်တောင်ပိုင်းမြို့နယ်]] ၅၆ ရပ်ကွက်တွင် ကိုခင်လှိုင်(ခ)ဝေစိုးသူ (၂၇ နှစ်)၊ ကိုသက်နိုင်ထွန်း (၄၁ နှစ်)၊ ကိုနေလင်းစော (၃၇ နှစ်)၊ ကိုမျိုးကိုကိုဦး (၂၇ နှစ်)၊ ကိုကိုလွင် (၂၆ နှစ်)၊ ကိုသိန်းအောင် (၂၈ နှစ်)၊ ကိုအောင်မျိုးသန့် (၂၈ နှစ်)၊ ကိုအောင်သူ (၂၇ နှစ်)၊ ကိုဝင်းထွဋ်အောင် (၁၉ နှစ်)၊ ကိုစန်းတင့်နိုင် (၂၇ နှစ်)၊ ဖိုးလပြည့် (၂၃ နှစ်)၊ ဦးကုလား (၄၀ နှစ်)၊ ကိုကျော်သန်း (၁၉ နှစ်)၊ ကိုသားချော (၂၀ နှစ်)၊ ကိုဝင်းဦး (ပိုင်ရှင်မဲ့အလောင်း)၊ ကိုဝေဖြိုးသူ (အသက်မသိသေး)၊ ကိုမောင်ဦး (အသက်မသိသေး)တို့ ကျဆုံးမှုနှင့်အတူ ဒဏ်ရာရရှိမှုများရှိခဲ့ပြီး အတည်မပြုနိုင်သော ကျဆုံးမှုများလည်းရှိခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite news|title= အာဏာရှင်ကို သေနတ်သံကြားမှ အံတုခြင်း |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/6352|work= Myanmar NOW |date=၂၀ မတ်လ ၂၀၂၁ |access-date=၂၉ မတ်လ ၂၀၂၁ }}&lt;/ref&gt;

=== အများပြည်သူပိုင် အဆောက်အဦးများ၌ တပ်စွဲခြင်း ===
အာဏာသိမ်းစစ်ကောင်စီဟာ ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်နေ့မှစတင်၍ အများပြည်သူပိုင် ဆေးရုံများ၊ တက္ကသိုလ်များ၊ အခြေခံပညာကျောင်းများနှင့် ဘုန်ကြီးကျောင်းများ၌ တပ်စွဲလာခဲ့သည်။ ထိုသို့ တပ်စွဲမှုအတွင်း ပြည်သူများကန့်ကွက်သဖြင့် အချေအတင်ဖြစ်ပွားပြီး သေဆုံးခဲ့သူများလည်းရှိခဲ့သည်။&lt;!-- Src နှင့်ထပ်ဖြည့်ပါမည် --&gt;

=== စစ်တပ်ထောက်ခံသူများ ===
အာဏာသိမ်းမှု မဖြစ်ပွားမီအချိန်က ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကို ပျက်ပြားစေရန် ရည်ရွယ်သော စစ်တပ်ထောက်ခံသူများ၏ ဆန္ဒပြမှုများလည်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:25&quot;&gt;{{Cite web|title=Pro-military protesters hurl bricks at police car while rallying against the Union Election Commission|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/pro-military-protesters-hurl-bricks-at-police-car-while-rallying-against-the-union-election|access-date=8 February 2021|website=Myanmar NOW|language=en}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာ ၃၀ ရက်နေ့တွင် စစ်တပ်ထောက်ခံသူနှင့် အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားသူ ၄၀၀ ခန့်သည် ကိုဗစ်-၁၉ လမ်းညွှန်ချက်များကို ချိုးဖောက်ကာ ရန်ကုန်မြို့တော်ခန်းမရှေ့တွင် စုဝေးကာ ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Hundreds attend pro-military protest in defiance of Covid-19 restrictions|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/hundreds-attend-pro-military-protest-in-defiance-of-covid-19-restrictions|access-date=8 February 2021|website=Myanmar NOW|language=en}}&lt;/ref&gt; ဇန်နဝါရီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ပျော်ဘွယ်မြို့တွင် ဆန္ဒပြသူ ထောင်ချီစုဝေးခဲ့ကြကာ တပ်မတော်အလံများ ဝှေ့ယမ်းကာ ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်များ အငြင်းပွားစေရန် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Over a thousand protesters defy ban on large gatherings, army-related slogans at Mandalay rally|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/over-a-thousand-protesters-defy-ban-on-large-gatherings-army-related-slogans-at-mandalay-rally|access-date=8 February 2021|website=Myanmar NOW}}&lt;/ref&gt;

အာဏာသိမ်းပြီး နောက်တစ်ရက်ဖြစ်သော ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်နေ့တွင် စစ်တပ်ထောက်ခံသူများနှင့် အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားသူများက ရန်ကုန်မြို့တွင် စုဝေးခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2 February 2021|title=Myanmar Army Rallies Supporters, Bans Flights Through April|language=en|work=Bloomberg.com|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-02-02/myanmar-army-rallies-supporters-bans-flights-through-april|access-date=8 February 2021}}&lt;/ref&gt; ဖေဖော်ဝါရီ ၈ ရက်နေ့တွင် စစ်တပ်ထောက်ခံသူက ဆူးလေဘုရားတွင် စုဝေးခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;frontiermyanmar.net&quot; /&gt;

ဖေဖော်ဝါရီ ၉ ရက်နေ့တွင် စစ်အာဏာသိမ်းဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒပြပွဲတစ်ခုသို့ စစ်တပ်ထောက်ခံသူအချို့က အမှတ်အသားမပါသော ကား ၁၅ စီးဖြင့် ရောက်ရှိလာကာ ရန်ရှာခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;vehicle&quot;&gt;{{Cite web
|title=Pro-military groups tried to disrupt anti-coup protests
|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/pro-military-groups-tried-to-disrupt-anti-coup-protests
|access-date=10 February 2021
|website=Myanmar NOW
}}&lt;/ref&gt; ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် မျိုးချစ်သံဃာငယ်များ သမဂ္ဂမှ အဖွဲ့ဝင်ရဟန်းအချို့က ကားပျက်လှုပ်ရှားမှု ပြုလုပ်နေသော ကားများကို ဖျက်ဆီးခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/one-injured-as-monks-smash-windows-of-cars-blocking-road-for-civil-disobedience-campaign|title=One injured as monks smash windows of cars blocking road for civil disobedience campaign |access-date=11 June 2021 |archive-date=11 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210611205322/https://www.myanmar-now.org/en/news/one-injured-as-monks-smash-windows-of-cars-blocking-road-for-civil-disobedience-campaign|url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ဖေဖော်ဝါရီ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စစ်တပ်ထောက်ခံသူများက ရန်ကုန်မြို့လယ်သို့ ချီဆက်ဆန္ဒပြခဲ့ကြပြီး&lt;ref name=&quot;aapp25&quot;&gt;{{cite web|date=25 February 2021|title=25 Feb 2021 Daily Briefing in Relation to the Military Coup|url=https://aappb.org/?p=13259|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225230425/https://aappb.org/?p=13259|archive-date=25 February 2021|access-date=26 February 2021|website=Assistance Association for Political Prisoners}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=reporters|first=Associated Press|date=25 February 2021|title=Pro-military marchers attack anti-coup protesters in Myanmar|url=https://www.irishexaminer.com/world/arid-40233239.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228153533/https://www.irishexaminer.com/world/arid-40233239.html|archive-date=28 February 2021|access-date=8 March 2021|website=Irish Examiner|language=en}}&lt;/ref&gt; ဘေးရှိ ပြည်သူများနှင့် စစ်အာဏာသိမ်းဆန့်ကျင်သူများကို ဓားများ၊ တုတ်များ၊ ဂျင်ဂလိများဖြင့် တိုက်ခိုက်ရန်ရှာခဲ့သောကြောင့် လူလေးဦး ဒဏ်ရာပြင်းထန်စွာ ရရှိခဲ့ပြီး လူရှစ်ဦးမှာ ဒဏ်ရာအချို့ ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:39&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:40&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;aapp25&quot; /&gt;

===တပ်မတော်ဘက်လိုက် တန်ပြန်ဆန္ဒပြပွဲများ===
အာဏာသိမ်းပိုက်ပြီးအချိန်တွင် တပ်မတော်ထောက်ခံသူများသည် ထောက်ခံပွဲများပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;:25&quot;/&gt; Women's Peace Network မှ ဝေဝေနုသည် ဆန္ဒပြပွဲများတွင် တပ်မတော်ထောက်ခံသူများက ဝင်ရောက်စွက်ဖက်နိုင်ကြောင်းသတိပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Kirby|first=Jen|date=2021-02-08|title=Tens of thousands rise up against the coup in Myanmar|url=https://www.vox.com/2021/2/8/22272367/myanmar-protests-coup-democracy|access-date=2021-02-08|website=Vox|language=en}}&lt;/ref&gt; ဒီဇင်ဘာ ၃၀ ရက်နေ့တွင် တပ်မ‌တော်ထောက်ခံသူ​နေ့စားအ‌ယောက် ၄၀၀ ခန့် သည် [[ရန်ကုန်မြို့တော်ခန်းမ]]ရှေ့၌ ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Hundreds attend pro-military protest in defiance of Covid-19 restrictions|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/hundreds-attend-pro-military-protest-in-defiance-of-covid-19-restrictions|access-date=2021-02-08|website=Myanmar NOW|language=en}}&lt;/ref&gt; ဇန်နဝါရီလ ၁၄ ရက်တွင်လည်း [[ပျော်ဘွယ်မြို့|မန္တလေးတိုင်း‌၊ ပျော်ဘွယ်မြို့]]၌ အယောက် ၁၀၀၀ ခန့် သည် ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်များကို ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Over a thousand protesters defy ban on large gatherings, army-related slogans at Mandalay rally|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/over-a-thousand-protesters-defy-ban-on-large-gatherings-army-related-slogans-at-mandalay-rally|access-date=2021-02-08|website=Myanmar NOW|language=en}}&lt;/ref&gt; 

ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်ထောက်ခံသူများသည် ရဲကားတစ်စီးကို အုတ်ခဲဖြင့်ပစ်ခဲ့သော်လည်း တစ်ဦးမျှ ဖမ်းဆီးခံရခြင်းမရှိပေ။&lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt; ဇန်နဝါရီ ၃၀ ရက်နေ့တွင် တပ်ထောက်ခံသူအယောက် ၅၀၀ ခန့်သည် [[ရွှေတိဂုံစေတီတော်|‌ရွှေတိဂုံဘုရား]]အနီး၌ ပုန်ကန်မှုမျိုးပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-01-31|title=Pro-Tatmadaw protesters spark riot in Yangon|url=https://www.mmtimes.com/news/pro-tatmadaw-protesters-spark-riot-yangon.html|access-date=2021-02-08|website=The Myanmar Times|archive-date=27 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027055026/https://www.mmtimes.com/news/pro-tatmadaw-protesters-spark-riot-yangon.html}}&lt;/ref&gt; ဖေဖော်ဝါရီ ၂ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်ထောက်ခံပွဲများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2021-02-02|title=Myanmar Army Rallies Supporters, Bans Flights Through April|language=en|work=Bloomberg.com|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-02-02/myanmar-army-rallies-supporters-bans-flights-through-april|access-date=2021-02-08}}&lt;/ref&gt; ဖေဖော်ဝါရီ ၈ ရက်နေ့တွင်လည်း [[ဆူးလေစေတီတော်|ဆူးလေဘုရား]]အနီး၌ ထောက်ခံပွဲပြုလုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-02-08|title=MYANMAR PROTESTS LIVE: Tens of thousands gathering in Yangon, demonstrations in other major cities|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/myanmar-protests-live-tens-of-thousands-gathering-in-yangon-demonstrations-in-other-major-cities/|access-date=2021-02-08|website=Frontier Myanmar|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်နေ့ ရန်ကုန်မြို့ဆန္ဒပြပွဲတွင် တပ်ထောက်ခံသူများသည် နံပါတ်မပါသောကားများဖြင့် ရောက်ရှိလာခဲ့ကြပြီး အကြမ်းဖက်မှုများဖြစ်ပေါ်စေရန် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;:28&quot;/&gt;အများစုမှာသစ်သားတုတ်များကို လျှို့ဝှက်ကိုင်ဆောင်လာခဲ့ကြပြီး အချို့မှာဒီမိုကရေစီအတွက်ဆန္ဒပြသူများနှင့် ဝင်ရောက်ရောနှောခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:28&quot; /&gt;

ဆူးလေဘုရားလမ်းတစ်လျှောက်သည် ပြည်သူလူထု၏ ပုံမှန်ဆန္ဒပြနေရာဖြစ်သောကြောင့် ရဲတပ်ဖွဲ့များက လုံခြုံရေးအတားဆီးများဖြင့်ပိတ်ဆို့ခဲ့ကြသော်လည်း ဖေဖော်ဝါရီ ၂၅ တွင် တပ်ထောက်ခံပွဲကိုပြုလုပ်ခဲ့ရာတွင် ထိုအကာရံများကို ဖယ်ရှားပေးခဲ့ကြသည်။ ထိုတပ်ထောက်ခံသောသူအချို့သည် လေးခွများ၊ တုတ်များကို ပေါ်တင်ကိုင်ဆောင်ခဲ့ကြ၏ ။ ဆူးလေရှန်ဂရီလာဟိုတယ်ဘေး၌ ခြေကျင်လမ်းသွားတစ်ဦးကို တပ်ထောက်ခံသူတစ်ဦးက ဓားဖြင့်ထိုး၍ တက်ထောက်ခံသူအချို့က ခြေထောက်များဖြင့် ကန်ကျောက်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;rfaarmysupport&gt;{{cite web|title=တပ်ထောက်ခံသူတွေက စစ်အာဏာရှင် ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြသူတွေနဲ့ မီဒီယာတွေကို ရန်ပြု |url=https://www.rfa.org/burmese/news/army-supporters-attack-in-yangon-02252021035543.html|website=RFA News |date=၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁|access-date=၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}&lt;/ref&gt; ထို့အပြင် အဆိုပါတပ်မတော်ထောက်ခံသူများသည် အများပြည်သူကို  အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်ခြင်း၊ ပစ္စည်းများ လုယက်ခြင်းနှင့် ကားများအား ဖျက်ဆီးခြင်းများပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ မင်္ဂလာတောင်ညွှန့်မြို့နယ် ဗိုလ်မင်းရောင်လမ်း  သိမ်ဖြူမီးရထားဝင်းရှိ ပြည်သူများအား သံတုတ်များ၊ လေးခွများဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့သောကြောင့် ပြည်သူအချို့ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြသည်။ သတင်းရယူရန်သွားရောက်ခဲ့သော သတင်းထောက်များကိုလည်း ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီဝင်များက ရန်မူခဲ့ကြသည်။ ထိုတပ်မတော်ထောက်ခံသူများထဲကအချို့သည် ကားမှန်ရိုက်ခွဲ၍ ဖုန်းခိုးယူခြင်း၊ ဈေးသည်တစ်ဦး၏ ရေသန့်၊ အအေးများကို အဓမ္မယူဆောင်ခြင်း၊ လေးခွများဖြင့်ပစ်ခတ်ခြင်း စသည်များလည်း ရှိခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;dvbarmysupport&gt;{{cite web|title=စစ်တပ်ထောက်ခံဆန္ဒပြသူများက လူထုကို အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်၊ လုယက်ဖျက်ဆီးမှုများ ကျူးလွန် |url=http://burmese.dvb.no/archives/446597?fbclid=IwAR3d5VTe58Ilk9SKEbhkvH6cOqkri9Vsf5vHhan6fE_OCiZQFJTQAZMYmEc|website=DVB News |date=၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁|access-date=၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}&lt;/ref&gt;

=== သတင်းမီဒီယာများ ထိန်းချုပ်ခြင်း ===
====ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးဥပဒေမူကြမ်း====
အာဏာသိမ်းစစ်အစိုးရအနေဖြင့် မနှစ်သက်သောအကြောင်းအရာများကို ပိတ်ပင်နိုင်ရန်၊ အင်တာနက်ဝန်ဆောင်မှုပေးသူများကို ကန့်သတ်နိုင်ရန်နှင့် အချက်အလက်များကို ကြားဖြတ်ယူနိုင်ရန်တို့ကို ပြုလုပ်နိုင်သည့် ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးဥပဒေ(မူကြမ်း)ကို ဖေဖော်ဝါရီ ၉ ရက်က အဆိုပြုလိုက်သည်။ အဆိုပြုဥပဒေများဖော်ပြထားသည့် စာမျက်နှာ ၃၆ မျက်နှာပါ ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးဥပဒေ(မူကြမ်း)ကို မိုဘိုင်းဆက်သွယ်ရေးအော်ပရေတာများအားလုံးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းလိုင်စင်ရကမ္ပဏီများအားလုံးသို့ ဖြန့်ဝေခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ [[ရိုက်တာသတင်းဌာန]]က ရရှိထားသော အဆိုပါဥပဒေကြမ်းမိတ္တူ၌ ၎င်းသည် ပြည်သူအား ကာကွယ်ရန်၊ နိုင်ငံ သို့မဟုတ် နိုင်ငံ၏ တည်ငြိမ်အေးချမ်းမှုကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေသော အီလက်ထရောနစ်နည်းပညာအသုံးပြုမှုနှင့် ရာဇဝတ်မှုများကို ကာကွယ်ရန်ရည်ရွယ်သည်ဟု ဆိုသည်။ အင်တာနက်ဝန်ဆောင်မှုပေးသူများအနေဖြင့် ညစ်ညမ်းရုပ်ပုံစာပေကဲ့သို့သော မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့်မသင့်လျော်သော အကြောင်းအရာ၊ သို့မဟုတ် မမှန်မကန်သောသတင်းများနှင့် ကောလာဟလများ၊ စည်းလုံးမှုနှင့်တည်ငြိမ်မှုကို ပျက်စီးစေသော အမုန်းတရားဖြစ်စေသော အကြောင်းအရာများကို ဖယ်ရှားတားဆီးရမည် ဟု ဆိုသည်။  ထိုဥပဒေကြမ်းသည် လူ့အခွင့်အရေးများကို ချိုးဖောက်ရာကျမည်ဖြစ်ကြောင်း အရက်ဘက်အဖွဲ့အစည်းများက ဖေဖော်ဝါရီ ၁၀ တွင် ပြောသည်။ အာဏာသိမ်းစစ်အစိုးရသည် အတိုက်အခံများ၏စည်းရုံးသိမ်းသွင်းမှုကို တားမြစ်ရန်အတွက် ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးဥပဒေကြမ်းကို ရေးဆွဲခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု အရက်ဘက်အဖွဲ့အစည်းများက ဆက်လက်ပြောသည်။&lt;ref&gt;[http://www.mizzimaburmese.com/article/78151 ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးဥပဒေမူကြမ်းအသစ်က လူ့အခွင့်အရေးများကို ချိုးဖောက်ရာကျကြောင်း အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းများက ဝေဖန်ပြစ်တင် | Mizzima Myanmar News and Insight&lt;!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် --&gt;]&lt;/ref&gt; ဆိုင်ဘာလုံခြုံရေးဥပဒေမူကြမ်းသည် အသေးစိတ်ဆွေးနွေးပြင်ဆင်ရန် လိုအပ်နေကြောင်း၊ အခုအချိန်အခါသည် ထိုဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းရန် အချိန်အခါကောင်း မဟုတ်ကြောင်း၊ ဥပဒေကြမ်းနှင့်ပတ်သက်၍ ကြားတွင်လုပ်ဆောင်ရမည့် အဆင့်များကို ကျော်လွန်၍ အစောတလျင်ပြဋ္ဌာန်းမည်ဆိုပါက [[မြန်မာနိုင်ငံကွန်ပျူတာအသင်းချုပ်]]နှင့် ကွန်ပျူတာအသင်းများက ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်မည်ဖြစ်ကြောင်း၊ နိုင်ငံ့အကျိုး၊ ပြည်သူတွေအကျိုးနဲ့ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းကဏ္ဍအားလုံးတို့ရဲ့ အကျိုးအတွက် အသေးစိတ်ထပ်ပြီး ဆွေးနွေးပြင်ဆင်ရန်လိုအပ်ကြောင်း၊ လိုအပ်သောအထောက်အကူပြု အကြောင်းအချက်များ၊ လုပ်ငန်းစဉ်များကို အဆင့်ဆင့် မဖြစ်မနေလုပ်ဆောင်ရမည်ဖြစ်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံကွန်ပျူတာအသင်းချုပ်နှင့် ကွန်ပျူတာအသင်းများအသီးသီးက ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် သဘောထားကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[https://burmese.voanews.com/a/cyber-security-law-computer-associtations/5775863.html ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းရမယ့်အချိန်မဟုတ်ဘူးလို့ ကွန်ပျူတာအသင်းများထုတ်ပြန်]&lt;/ref&gt;

တရုတ်ပြည်[[ကူမင်း]]မြို့မှ [[ရန်ကုန်မြို့]]သို့ လေယာဉ်ပျံတစ်စင်းသည် သွားလိုက်လာလိုက်ဖြင့်ဖြစ်နေသည်ကို တွေရှိခဲ့ကြသဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံမှနည်းပညာရှင်များကို ပြည်တွင်းသို့ခေါ်ယူ၍ မြန်မာ့အင်တာနက်၌ firewall တည်ဆောက်မည်ဟူ၍ သံသယများဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်ရာ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် တရုတ်သံရုံးရှေ့၌ သွားရောက်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Cite news|date=2021-02-11|title=Myanmar anti-coup protesters rally at Chinese embassy|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/myanmar-politics-china-int-idUSKBN2AB0HE|url-status=live|access-date=2021-02-11}}&lt;/ref&gt; တရုတ်သံရုံးသည် ထိုသံသယကို ကောလဟာလဟူ၍ ငြင်းပယ်ခဲ့သည်အပြင် China Enterprises Chamber of Commerce သည် ပင်လယ်စာပို့သည်ဟူ၍သာ ပြောဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-02-11|title=China Denies Helping Myanmar Military Regime Build Internet Firewall|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/china-denies-helping-myanmar-military-regime-build-internet-firewall.html|access-date=2021-02-17|website=The Irrawaddy|language=en-US|archive-date=16 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210216015801/https://www.irrawaddy.com/news/burma/china-denies-helping-myanmar-military-regime-build-internet-firewall.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:32&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=2021-02-11|title=关于中缅货运航班的情况说明|url=https://www.facebook.com/paukphawfriendship/photos/a.192320247510703/3681368825272477/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=缅甸中国企业商会|language=zh}}&lt;/ref&gt;

==== သတင်းမီဒီယာဖြတ်တောက်မှု ====
ပုဂ္ဂလိက သတင်းရုပ်သံလိုင်းများဖြစ်သော  မဇ္ဈိမသတင်းဌာနရုပ်သံလိုင်း၊ ဒီမိုကရက်တစ်မြန်မာ့အသံ([[ဒီမိုကရက်တစ် မြန်မာ့အသံ|DVB]])ရုပ်သံလိုင်းအပါအဝင် ရုပ်မြင်သံကြားလိုင်းအချို့ကို ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်နေ့မှစတင်၍ [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]က ပိတ်ပင်ဖြတ်တောက်ထားခဲ့ပြီး [[မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား|နိုင်ငံပိုင်ရုပ်သံလိုင်း]]များ၊ [[မြဝတီရုပ်မြင်သံကြား|တပ်မတော်ပိုင်ရုပ်သံလိုင်း]]များနှင့် ဖျော်ဖြေရေးရုပ်သံလိုင်းများကိုသာ ဖွင့်လှစ်ပေးထားခဲ့သည်။ သို့သော် မဇ္ဈိမသတင်းဌာနရုပ်သံလိုင်းကမူ စလောင်းမှ တစ်ဆင့်ကြည့်ရှုနိုင်ကြောင်း သူတို့၏ ဖေ့စ်ဘွတ်စာမျက်နှာတွင် ရေးသားဖော်ပြထားသည်။ ဖွင့်လှစ်ထားသော ရုပ်သံလိုင်းများသည် ဝါဒဖြန့်ချိရေးများနှင့် ဖျော်ဖြေရေးအစီအစဉ်များကိုသာ ထုတ်လွှင့်နေပြီး သတင်းအမှန်များကို ထိန်ချန်ထုတ်လွှင့်နေသည်။&lt;ref&gt;[https://cpj.org/2021/02/myanmars-military-should-lift-facebook-whatsapp-censorship-enable-news-broadcasts-following-coup/ Myanmar’s military should lift Facebook, WhatsApp censorship, enable news broadcasts following coup - Committee to Protect Journalists&lt;!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် --&gt;]&lt;/ref&gt; အာဏာလုယူသည့်အစိုးရသည် [[:en:The_New_York_Times|နယူးယောက်ခ့်တိုင်းမ်း]]၊ ဝေါစထရစ်၊ သည်အီကောနောမစ်၊ ရိုက်တာနှင့် [[:en:Associated_Press|အေပီသတင်းဌာန]]များ [[ဝက်ဘ်ဆိုဒ်]]များကို ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်တွင် ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[https://www.irrawaddy.com/news/burma/us-ambassador-calls-myanmar-military-restore-power-elected-government.html US Ambassador Calls for Myanmar Military to Restore Power to Elected Government&lt;!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် --&gt;]&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ်ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်နေ့တွင် အာဏာိမ်း စစ်ကောင်စီသည် [[မြန်မာနောင်း]]၊ [[ဒီမိုကရက်တစ် မြန်မာ့အသံ|ဒီဗွီဘီ]]၊ [[မဇ္ဈိမ သတင်းဌာန|မဇ္ဈိမ]]၊ ခေတ်သစ်မီဒီယာနှင့် [[၇ ရက် နေ့စဉ်သတင်းစာ|7 Day News သတင်းမီဒီယာ]]တို့အား ထုတ်ဝေခွင့် ရပ်ဆိုင်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2021/mar/08/myanmar-un-chief-urges-release-of-trapped-protesters MAC revoked licenses of 5 media]&lt;/ref&gt; ထိုနေ့တွင်ပင် မဇ္ဈိမမီဒီယာနှင့် မြန်မာနောင်းမီဒီယာတို့၏ ရုံခန်းများကို ဝင်ရောက်ရှာဖွေဖျက်စီးခဲ့သည်။

မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့မှစ၍ မိုဘိုင်း အင်တာနက်ဖြတ်တောက်လိုက်သောကြောင့် နိုင်ငံတစ်ဝန်း သတင်းစီးဆင်းမှုမှာ သိသာစွာ ကျဆင်းခဲ့သည်။

==== ကောလာဟလပျံ့နှံ့မှု ====
အင်တာနက် ပိတ်ခံထားရသော ဖေဖော်ဝါရီ ၇ ရက်ညတွင် [[SMS ဘာသာစကား|SMS]] များဖြင့် [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]လွတ်ပြီ၊ NLD ခေါင်းဆောင်များ၏ သေဆုံးမှု [[မင်းအောင်လှိုင်]]အဖမ်းခံရစသော သတင်းမှားများပျံ့နှံ့လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် လွတ်ပြီဆိုသည့်သတင်းမှား ပျံ့နှံ့နေ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/dassk-release-rumor-02062021113852.html|access-date=2021-02-07|website=Radio Free Asia|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2021-02-07|title=After a decade of change in Myanmar, fear of the past drives anti-coup protests|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-past-idUSKBN2A70HI|url-status=live|access-date=2021-02-07}}&lt;/ref&gt;ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်လွတ်မြောက်လာသည့်ကောလာဟလကို တပ်မတော်ပိုင်[[မြဝတီရုပ်မြင်သံကြား|မြဝတီရုပ်သံ]]မှလွှင့်ခဲ့ရာ ထင်ယောင်ထင်မှားဖြစ်‌စေခဲ့ပြီး လူများသည် လမ်းများပေါ်တက်၍ မီးပန်းများဖောက်လွှတ် အောင်ပွဲခံသည်အထိဖြစ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Myanmar coup: Tens of thousands protest and call for Aung San Suu Kyi's release despite internet being cut off|url=https://news.sky.com/story/myanmar-coup-tens-of-thousands-protest-and-call-for-aung-san-suu-kyis-release-despite-internet-being-cut-off-12211146|access-date=2021-02-07|website=Sky News|language=en}}&lt;/ref&gt; [[အင်တာနက်]]ဝန်‌ဆောင်မှုပိတ်ခံထားရခြင်းကြောင့် သတင်းမှန်ရရှိရန်ခက်ခဲလာကာ ကောလာဟလများကိုပိုမိုပျံ့နှံ့စေခဲ့သည်။

==== ဂျာနယ်လစ်၊ သတင်းထောက်များနှင့် ထင်ရှားသူများအား ဖမ်းဆီးခြင်း ====
၂၀၂၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃ ရက်နေ့တွင် သရုပ်ဆောင် ရဲတိုက်ကို ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅၀၅ (က)ဖြင့် ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅၀၅(က)ဖြင့် အမှုဖွင့်ခံထားရသည့် သရုပ်ဆောင်ရဲတိုက်ကို မူးယစ်ဆေးဝါးများနှင့်အတူ ဖမ်းဆီးရမိ |url=https://news-eleven.com/article/206535|work=Eleven Media Group |date=4 April 2021 |language=my |access-date=11 June 2021 |archive-date=11 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210611101255/https://news-eleven.com/article/206535|url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=ဆန္ဒပြပွဲတွေမှာပါဝင်နေတဲ့ သရုပ်ဆောင် ရဲတိုက်ကို စစ်ကောင်စီ ဖမ်းဆီး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/arrested-actor-yetike-04052021052838.html|work=Radio Free Asia |date=5 April 2021 |language=my |access-date=11 June 2021 |archive-date=11 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210611101244/https://www.rfa.org/burmese/news/arrested-actor-yetike-04052021052838.html|url-status=live }}&lt;/ref&gt; ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့တွင် ထင်ရှားကျော်ကြားသူများ၊ မော်ဒယ်သရုပ်ဆောင်များ ဒါဇင်ကျော်ကို အာဏာပိုင်များက ဖမ်းဝရမ်းများ ထုတ်ခဲ့သည်။ ဝရမ်းထုတ်ခံရသော ဂျာနယ်လစ်တစ်ဦးဖြစ်သူ စည်သူအောင်မြင့်က ဝရမ်းစာရင်းတွင် ပါဝင်ခြင်းအတွက် ဂုဏ်ယူရကြောင်း သူ၏ ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်စာမျက်နှာတွင် ရေးသားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Myanmar protesters paint Yangon red, defying bloody army crackdown |url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics/myanmar-protesters-paint-yangon-red-call-for-boycott-of-water-festival-idUSKBN2BT0MP?il=0|access-date=6 April 2021 |work=[[Reuters]] |date=6 April 2021 |archive-date=23 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210523052133/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics/myanmar-protesters-paint-yangon-red-call-for-boycott-of-water-festival-idUSKBN2BT0MP?il=0|url-status=live }}&lt;/ref&gt; 
ဧပြီလ ၈ ရက်နေ့တွင် ထင်ရှားသော သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် ပိုင်တံခွန်ကို စစ်အစိုးရ ဆန့်ကျင်မှု၊ ဆန္ဒပြသူများအား ထောက်ခံမှုတို့ဖြင့် ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မြို့ရှိ ပိုင်တံခွန်နေထိုင်ရာနေရာသို့ စစ်ကားရှစ်စီးဖြင့် လာရောက်ဖမ်းဆီးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပိုင်တံခွန်၏ ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် ဖမ်းဆီးခံရစဉ် ခုခံခြင်း မရှိခဲ့ကြောင်း မိခင်ဖြစ်သူက ပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;ActorModel&quot;&gt;{{cite news |title=Myanmar actor arrested as junta hunts 120 celebrities |url=https://www.channelnewsasia.com/news/asia/myanmar-coup-actor-arrested-paing-takhon-junta-hunts-celebrities-14580362|access-date=8 April 2021 |work=[[Channel News Asia|CNA]] |date=8 April 2021 |archive-date=8 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210408043935/https://www.channelnewsasia.com/news/asia/myanmar-coup-actor-arrested-paing-takhon-junta-hunts-celebrities-14580362|url-status=live |accessdate=21 February 2022 |archivedate=8 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210408043935/https://www.channelnewsasia.com/news/asia/myanmar-coup-actor-arrested-paing-takhon-junta-hunts-celebrities-14580362}}&lt;/ref&gt; Other 120 celebrities were also issued arrest warrants.&lt;ref name=&quot;ActorModel&quot;/&gt; 
ဧပြီလ ၁၉ ရက်နေ့အထိ ဂျာနယ်လစ်၊ သရုပ်ဆောင်၊ အဆိုတော်နှင့် လူမှုကွန်ယက်ထင်ပေါ်ကျော်ကြားသူ အနည်းဆုံး ၁၉ ဦး သည် အလိုရှိသူများ စာရင်းတွင် ပါဝင်နေကြောင်း နယ်စည်းမထား သတင်းထောက်များ အဖွဲ့က ဆိုသည်။&lt;ref name=&quot;:28&quot; /&gt; ထိုနေ့ည ရှစ်နာရီခန့်တွင် ထင်ရှားသော အလှဘလော့ဂ်ဂါ ဝင်းမင်းသန်းကို စစ်ကောင်စီက အမှုဖွင့်လှစ်ပြီး နာရီပိုင်းအကြာ တောင်ကြီးမြို့ရှိ BH ဟိုတယ်တွင် ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Beauty Blogger ဝင်းမင်းသန်းကို ဖမ်းဆီးရမိခဲ့တဲ့ BH ဟိုတယ်ရဲ့ ထုတ်ပြန်ချက် |url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/04/07/240489.html|work=[[The Irrawaddy]] |date=2021-04-07 |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Beauty Blogger ဝင်းမင်းသန်းအား တောင်ကြီးမြို့မှာ ရုံးထုတ်ခဲ့ |url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2021/04/07/240508.html|work=The Irrawaddy |date=2021-04-07 |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Myanmar celebrity model arrested as military targets public figures |url=https://www.theguardian.com/world/2021/apr/08/myanmar-celebrity-model-arrested-paing-takhon-military-targets-public-figures|work=The Guardian |date=2021-04-08 |language=en}}&lt;/ref&gt;

မတ်လ ၃ ရက်နေ့က ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသော ဒီဗွီဘီသတင်းထောက် မင်းညိုကို ၂၀၂၁ ခုနှစ် မေလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ထောင်ဒဏ် သုံးနှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်။ သူ့အား ရဲက မတရားညှင်းပန်းနှိပ်စက်ခံခဲ့ရသည်ဟု မိသားစုက ဆိုသည်။ စစ်အာဏာသိမ်းကာလတွင် သူသည် ပြစ်ဒဏ်ချခံရသော ပထမဆုံး သတင်းထောက် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Myanmar jails journalist for anti-coup protests coverage |url=https://www.dw.com/en/myanmar-jails-journalist-for-anti-coup-protests-coverage/a-57521198|access-date=14 May 2021 |work=[[Deutsche Welle]] |date=14 May 2021 |archive-date=14 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514024410/https://www.dw.com/en/myanmar-jails-journalist-for-anti-coup-protests-coverage/a-57521198|url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် မေလတွင် ဂျာနယ်လစ် သုံးဦးနှင့် တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ နှစ်ဦးတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ပြေးကာ ထိုင်းနိုင်ငံတွင်းသို့ တရားမဝင် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ အကယ်၍ အပြစ်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိပါက သူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်ပို့ခြင်း ခံရနိုင်ကာ အသက်အန္တရာယ်ရှိနိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Myanmar: Journalists who fled coup face Thailand deportation |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-57067130|access-date=11 May 2021 |work=BBC News |agency=[[BBC]] |date=11 May 2021 |archive-date=11 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511035705/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-57067130|url-status=live }}&lt;/ref&gt; ထိုင်းအစိုးရအနေဖြင့်  မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ပြေးလာသူများကို အတင်းအကြပ် ပြန်ပို့မည်မဟုတ်ကြောင်း ၂၀၂၁ ခုနှစ် မေလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ် [[ပရာယွတ်ချန်အိုချာ]] က ကုလသမဂ္ဂ အထူးကိုယ်စားလှယ် ခရစ္စတင်း  ရှဝါနာ ဘာဂီနာကို ပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Thai PM: Myanmar refugees won't be forced back |url=https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2021/05/16/thai-pm-myanmar-refugees-wont-be-forced-back|access-date=16 May 2021 |work=The Star |date=16 May 2021 |archive-date=16 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516133600/https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2021/05/16/thai-pm-myanmar-refugees-wont-be-forced-back|url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== နေအိမ်များ ချိတ်ပိတ်ခြင်း ===
NUG အပါအဝင် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ (CRPH) နှင့် ဒေသခံ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များနှင့် ဆက်စပ်နေသော နေအိမ်၊ အဆောက်အဦများ၊ အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေး ဥပဒေအရ အရေးယူဆောင်ရွက်နေသော အမှုများနှင့် ဆက်စပ်နေသော နေအိမ်၊ တိုက်ခန်းများ၊ CDM လှုပ်ရှားမှု၊ အသံတိတ်သပိတ် လှုံ့ဆော်မှုများနှင့် ဆက်စပ်နေသူများ၏ နေအိမ် အဆောက်အအုံများကို စစ်ကောင်စီက ချိတ်ပိတ်သိမ်းဆည်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလမှ ၂၀၂၂ ခုနှစ် မတ်လ ၇ ရက်နေ့အထိ အဆောက်အအုံအရေအတွက် ၅၃၁ လုံးကျော်ကို သိမ်းဆည်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |first1=I. S. P. |title=နိုင်ငံအနှံ့ နေအိမ်နှင့် အဆောက်အအုံ ၅၃၁ လုံးထက်မနည်း ချိပ်ပိတ် သိမ်းဆည်းခံခဲ့ရ |url=https://www.ispmyanmar.com/burmese/2022/03/15/dm-08/|website=Institute for Strategy and Policy - Myanmar |access-date=၂၁ ဧပြီ ၂၀၂၂ |date=15 မတ် 2022 |archive-date=17 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220317033003/https://www.ispmyanmar.com/burmese/2022/03/15/dm-08/}}&lt;/ref&gt; စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတွင် ၁၃၅ လုံး၊ ရန်ကုန်တိုင်းတွင် ၁၁၆ လုံး၊ မန္တလေးတိုင်းတွင် ၈၅ လုံး၊ ဧရာဝတီတိုင်းတွင် ၄၇ လုံး၊ မကွေးတိုင်းတွင် ၃၉ လုံးတို့ဖြစ်ကာ အမှန်တကယ် သိမ်းဆည်းခံရသည့် အရေအတွက်မှာ ထို့ထက် ပိုနိုင်သည်။

==သေဆုံးမှုများ==
{{main|၂၀၂၁ မြန်မာ့နွေဦးတော်လှန်ရေး၌ ကျဆုံးသွားသူများ စာရင်း}}
ဆန္ဒပြမှုများ စတင်ပြီးနောက် [[နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း|AAPP]] စာရင်းအရ နေ့ရက်အလိုက် သေဆုံးခဲ့မှုများ&lt;ref name=&quot;AAPP&quot;&gt;{{cite web|url=https://aappb.org/wp-content/uploads/2021/03/Fatality-List-for-March-29-Final-1.pdf|title=Crackdown Injury &amp; Death List|work=[[နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း]]|date=29 March 2021|url-status=dead|access-date=30 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210329164532/https://aappb.org/wp-content/uploads/2021/03/Fatality-List-for-March-29-Final-1.pdf|archive-date=29 March 2021}}&lt;/ref&gt;
{{Graph:Chart
| width=1000
|heigh= 200
|xAxisTitle = ရက်စွဲ
|xAxisAngle=-60
|yAxisTitle = သတ်ဖြတ်ခံရသော ဆန္ဒပြသူများ
|type=rect
|showvalues =
|x=2/1,2/2,2/3,2/4,2/5,2/6,2/7,2/8,2/9,2/10,2/11,2/12,2/13,2/14,2/15,2/16,2/17,2/18,2/19,2/20,2/21,2/22,2/23,2/24,2/25,2/26,2/27,2/28,3/1,3/2,3/3,3/4,3/5,3/6,3/7,3/8,3/9,3/10,3/11,3/12,3/13,3/14,3/15,3/16,3/17,3/18,3/19,3/20,3/21,3/22,3/23,3/24,3/25,3/26,3/27,3/28,3/29,3/30,3/31,4/1,4/2,4/3,4/4,4/5,4/6,4/7,4/8,4/9,4/10,4/11,4/12
|y=0,0,0,0,0,0,0,1,0,0,0,0,0,0,1,0,0,0,1,4,0,0,0,1,0,0,0,16,0,1,26,0,4,0,2,3,1,1,10,5,12,113,31,7,9,2,15,4,12,17,7,2,17,7,141,21,14,15,5,
}}
အာဏာသိမ်းမှုကိုဆန့်ကျင်သည့်အနေဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအရပ်ရပ်တွင် ဆန္ဒပြပွဲများဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။ ဆန္ဒပြပွဲများတွင် ငြိမ်းချမ်းစွာဆန္ဒဖော်ထုတ်ခြင်းများ၊ ထိုင်သပိတ်ပြုလုပ်ခြင်းများစွာပါဝင်သော်လည်း အာဏာပိုင်များဘက်က အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် ဖြိုခွင်းပစ်ခတ်ခဲ့ကြသည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ရက် ညပိုင်းတွင်မန္တလေးမြို့ ၃၈လမ်း၌ ကားတစ်စီးဖြင့် လိုက်လံတိုက်မှုကြောင့် ကိုဦး (ခ) နပွားနှင့် ရက်တူးအောင် (ခ) မာတူး တို့သေဆုံးခဲ့ပြီး ပထမဆုံးသေဆုံးသူများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[https://aappb.org/bu?p=13912]{{Dead link|date=March 2026 }}&lt;/ref&gt;ဖေဖော်ဝါရီ ၉ တွင် [[မြသွဲ့သွဲ့ခိုင်]] သည် ကျည်အစစ်ဖြင့် ပစ်ခတ်ခံခဲ့ရကာ ဦးခေါင်းကို ကျည်ဆန်ဖောက်ဝင်ခဲ့သည်။ အသက်ရှူစက်ဖြင့် အသက်ဆက်နေရခဲ့ကာ ဆရာဝန်များက ဦးနှောက်သေဆုံးသွားကြောင်း အတည်ပြုခဲ့ပြီး ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉ရက်နေ့တွင် မိသားစုဝင်များက အသက်ရှူစက်ဖြုတ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် ဆန္ဒပြသူများသာမက လမ်းသွားလမ်းလာများကိုပါ လုံခြုံရေးတာဝန်ယူသူများက ကျည်ဆန်အစစ်များကိုလည်းအသုံးပြု၍ ပစ်ခတ်နှိမ်နင်းကြသောကြောင့် လူသေဆုံးမှုနှုန်းများ မြင့်မားလာခဲ့သည်။ သွေးစွန်းသောတနင်္ဂနွေဟု အမည်တွင်ခဲ့ရသော ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ တွင် လမ်းသွားလမ်းလာအပါအဝင် ဆန္ဒပြပြည်သူပေါင်း အနည်းဆုံး (၁၈) ဦး သေဆုံးခဲ့ရသည်။ &lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-asia-56224151 In pictures: A bloody day in Myanmar's protests, BBC News]&lt;/ref&gt;
ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈၊ နံနက် ၈ နာရီခန့်တွင် [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ အောက်ကြည့်မြင်တိုင်လမ်း၊ တိုင်းပညာရေးမှူးရုံးရှေ့၌ ဆန္ဒထုတ်ဖော်ရန် စုဝေးနေသော ပညာရေးဝန်ထမ်းများအား အာဏာပိုင်တပ်ဖွဲ့မှ မျက်ရည်ယိုဗုံးများဖြင့်  ရုတ်တရက် ပစ်ခတ်ဖြိုခွင်း လူစုခွဲခဲ့စဉ် အသက် ၅၉ နှစ်အရွယ် အလယ်တန်းပြဆရာမ ဒေါ်တင်နွဲ့ရီ ကျဆုံးခဲ့သည်။ စုဝေးနေသော ဆရာ၊ ဆရာမ ဦးရေ ၂၀၀ ခန့် ရှိသည့် လူစုလူဝေးအား သတိပေးခြင်း တစ်စုံတစ်ရာမရှိ ရုတ်တရက်အကြမ်းဖက်ဖြိုခွင်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-02-28|title=မတတ်မြောက်သည့် ပညာရေးစနစ်မှ လွတ်မြောက်လိုသူ ဆရာမ၏ နောက်ဆုံးခရီး|url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/5950|access-date=2021-02-28|website=MyanmarNow|language=my}}&lt;/ref&gt;
ထို့နောက် မတ် ၃ ၌ လုံခြုံရေး ရဲနှင့်စစ်သားတို့၏ ပစ်ခတ်မှုကြောင့် သေဆုံးသူပေါင်း (၃၈) ဦးခန့် သေဆုံးခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-asia-56265962 Myanmar sees deadliest day as 38 protesters killed]&lt;/ref&gt;
မတ်လ ၅ ရက် မန္တလေးမြို့ မြတောင်သပိတ်စစ်ကြောင်း ဖြိုခွင်းခံရချိန်တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသော အသက် ၂၁ နှစ်အရွယ် ကိုနိုင်မင်းကို ရုပ်အလောင်းကို မြင်တွေ့ခွင့်မရရှိခဲ့ဘဲ မိသားစုဝင်များက ရက်လည်ဆွမ်းသွတ်ကို ပြုလုပ်ခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-03-11|title=ရုပ်အလောင်းထုတ်မပေး၍ သင်္ဂြိုဟ်ခွင့်မရဘဲ ရက်လည်ဆွမ်းသွပ်ခဲ့ရ|url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/6030|website=MyanmarNow|language=my}}&lt;/ref&gt;မတ်လ ၂၇ရက်နေ့တွင် သေဆုံးသူ ၄၂၃ဦး ရှိပြီဖြစ်သည်။
[[File:Death Cases in 2021 Myanmar protests.svg|thumb|၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်းမှုအတွင်း စစ်​ကောင်စီ၏ လက်ချက်ဖြင့် ပြည်နယ်/တိုင်းအလိုက် ကျဆုံးခဲ့ရ​သောသူများ၏ အ​ခြေအ​နေပြ​မြေပုံ (ဧပြီ ၇ရက်​နေ့အထိ)
{{legend|#280B0B|≥၂၀၀}}
{{legend|#501616|၁၀၀-၁၉၉}}
{{legend|#C83737|၅၀-၉၉}}
{{legend|#DE8787|၁၀-၄၉}}
{{legend|#FFD5D5|၁-၉}}]]

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+သေဆုံးသူစာရင်း (၇.၄.၂၀၂၁ အထိ)&lt;ref&gt;[https://aappb.org/bu?p=14199]{{Dead link|date=March 2026 }}&lt;/ref&gt;
!စဉ်
!တိုင်းဒေသကြီး/ ပြည်နယ်
!သေဆုံးသူအရေအတွက်
|-
|၁
|[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]
|၂၁၉
|-
|၂
|[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]
|၁၆၃
|-
|၃
|[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]
|၈၄
|-
|၄
|[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]
|၂၈
|-
|၅
|[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]
|၂၇
|-
|၆
|[[ရှမ်းပြည်နယ်]]
|၂၆
|-
|-
|၇
|[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]
|၂၆
|-
|၈
|[[ကချင်ပြည်နယ်]]
|၁၃
|-
|၉
|[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]
|၁၁
|-
|၁၀
|[[မွန်ပြည်နယ်]]
|၁၁
|-
|၁၁
|[[နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ]]
|၄
|-
|၁၂
|[[ကယားပြည်နယ်]]
|၂
|-
|colspan=2|စုစု​ပေါင်း
|၆၁၄
|-
|*
| colspan=&quot;2&quot; |''&lt;small&gt;အတည်မပြုနိုင်သေးသော အခြားသောသေဆုံးသူများလည်းရှိသေးသည်။&lt;/small&gt;''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|}

==လက်နက်ကိုင် ခုခံမှုများ==
{{main|ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်}}
စစ်အာဏာသိမ်း ဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒပြမှုများကို [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်အစိုးရ]]က နှိမ်နင်းဖြိုခွင်းမှုများကို လက်တုံ့ပြန်သောအားဖြင့် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]၏ လက်နက်ကိုင် ထကြွမှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြားတွင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Myanmar Violence Escalates With Rise of 'Self-defense' Groups, Report Says |url=https://www.voanews.com/a/east-asia-pacific_myanmar-violence-escalates-rise-self-defense-groups-report-says/6207546.html|agency=Agence France-Presse |publisher=voanews.com |date=June 27, 2021}}&lt;/ref&gt;

==နိုင်ငံတကာမှတုံ့ပြန်မှုများ==
ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့တွင် [[ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဖရန်စစ်]]သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏အခြေအနေကို ကောင်းမွန်စေရန်အတွက် ခေါင်းဆောင်များအား တိုက်တွန်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-02-07|title=Pope appeals to Myanmar leaders to serve the common good - Vatican News|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2021-02/pope-angelus-appeal-myanmar.html|access-date=2021-02-16|website=www.vaticannews.va|language=en|archive-date=9 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209021759/https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2021-02/pope-angelus-appeal-myanmar.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်သမ္မတ [[ဂျိုး ဘိုင်ဒင်]]သည် &quot;တစ်ကမ္ဘာလုံးက စောင့်ကြည့်နေပါသည်&quot; ဟူ၍ပြောဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-02-10|title=Remarks by President Biden on the Administration's Response to the Coup in Burma|url=https://www.whitehouse.gov/briefing-room/speeches-remarks/2021/02/10/remarks-by-president-biden-on-the-administrations-response-to-the-coup-in-burma/|access-date=2021-02-16|website=The White House|language=en-US|archive-date=15 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215151325/https://www.whitehouse.gov/briefing-room/speeches-remarks/2021/02/10/remarks-by-president-biden-on-the-administrations-response-to-the-coup-in-burma/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ဖေဖော်ဝါရီ ၁၄ ၌ ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် [[အန်တိုနီရို ဂူတာရက်စ်]] (အန်တောညူ ဂူတဲရိရှ်) (António Guterres) က မြန်မာနိုင်ငံတွင်ဖြစ်ပေါ်နေသည့် အခြေနေများကို အလွန်စိုးရိမ်သောကရောက်ရကြောင်း ကြေညာချက်တစ်ခုထုတ်ပြန်ခဲ့ကာ မြို့ကြီးများတွင် သတင်းများအရ တင့်ကားများထပ်တိုးချထားခြင်းနှင့် အင်အားအဆမတန်သုံးစွဲခြင်းတို့ကိုလည်း အထူးအလေးပေးပြောဆိုသွားသည်။&lt;ref name=&quot;:36&quot;&gt;{{Cite web|title=Violence, Intimidation, Harassment by Myanmar Security Personnel Unacceptable, Secretary General Says, Also Expressing Concern over Restrictions on Internet {{!}} Meetings Coverage and Press Releases|url=https://www.un.org/press/en/2021/sgsm20581.doc.htm|access-date=17 February 2021|website=www.un.org|archive-date=17 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217062628/https://www.un.org/press/en/2021/sgsm20581.doc.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ထို့နောက် မြန်မာစစ်တပ်နှင့်ရဲများကို လူအများ ငြိမ်းချမ်းစွာစုရုံးဆန္ဒပြနေမှုအပေါ် လေးစားရန်တိုက်တွန်းခဲ့ပြီး ဆန္ဒပြသူများသည် လက်စားချေတုံ့ပြန်ခံရသူများ မဖြစ်စေရန်လည်း သေချာစွာပြောဆိုသွားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:36&quot; /&gt; လုံခြုံရေးစောင့်ကြပ်သောသူများ၏ အကြမ်းဖက်ခြင်း ခြိမ်းခြောက်ခြင်းနှင့် အနှောက်အယှက်ပေးခြင်းတို့ကိုဖော်ပြထားသော သတင်းထုတ်ပြန်ချက်များသည် လက်ခံနိုင်ဖွယ်မရှိဟူ၍လည်း ထပ်လောင်းပြောဆိုခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:36&quot; /&gt; ဖေဖော်ဝါရီ ၁၆ တွင် စင်္ကာပူလွှတ်တော်၌ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဗစ်ဗီယန် ဘာလာခရစ်ရှန်ကလည်း ဆန္ဒပြပွဲများတွင် ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားခြင်းများ၊ ဝန်ထမ်းများကိုဖမ်းဆီးခြင်း၊ အင်တာနက်အမှောင်ချခြင်း မြို့ပေါ်လမ်းများ၌ သံချပ်ကာ(တင့်)ကားများနှင့် တပ်များချထားမှုတို့ကို စိုးရိမ်ကြောင်းနှင့် ကန့်သတ်ချုပ်ချယ်မှုများကို အတတ်နိုင်ဆုံးလျှော့ချဆောင်ရွက်ရန် အာဏာပိုင်များကို တိုက်တွန်းသွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Staff|first=Reuters|date=16 February 2021|title=Singapore says Myanmar situation 'alarming', but no need for broad sanctions|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-singapore-idUSKBN2AG0EC|access-date=17 February 2021|archive-date=16 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210216082237/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-singapore-idUSKBN2AG0EC|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းဝန်ကြီးချုပ် [[ဘောရစ် ဂျွန်ဆင်]]က အာဏာသိမ်းမှုကို ရှုံ့ချခဲ့၍ &quot;မြန်မာပြည်သူပြည်သားများနှင့် အတူတကွရပ်တည်ပါသည်&quot; ဟူ၍ ၎င်း၏တွစ်တာတွင် ရေးသားခဲ့ကာ ဆက်လက်ပြီး အာဏာသိမ်းယူမှုအတွက် တာဝန်ရှိသူများသည် တာဝန်ခံရမည်ဖြစ်ကြောင်းလည်း ပြောဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|date=16 February 2021|title=Boris Johnson says charges against Aung San Suu Kyi are ‘fabricated’|url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/boris-johnson-aung-san-suu-kyi-myanmar-coup-b1803085.html|access-date=17 February 2021|website=The Independent|language=en|archive-date=17 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217062621/https://www.independent.co.uk/news/world/asia/boris-johnson-aung-san-suu-kyi-myanmar-coup-b1803085.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

မတ်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းမှ ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီ တံခါးပိတ်အစည်းအဝေးတစ်ရပ်ကို အရေးပေါ်ခေါ်ယူခဲ့သည်။ ထိုအစည်းအဝေးသို့ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုရေးကော်မတီ၏ ကုလသမဂ္ဂဆိုင်ရာအထူးကိုယ်စားလှယ် ဒေါက်တာ ဆာဆာမှလည်း အဆောတလျင် အရေးယူပေးရန် တိုက်တွန်းချက် ၄ ချက်ပါသော စာတစ်ဆောင်ကို ပေးပို့ခဲ့သည်။ ထိုအချက်များအနက်တစ်ခုမှာ &quot;ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန် အလို့ငှာ တာဝန်ယူခြင်း&quot; ([[:en:Responsibility_to_Protect|Responsibility to Protect - R2P]]) ကိုခေါ်ယူရန်ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[https://facebook.com/story.php?story_fbid=267470051510526&amp;id=101472478110285&amp;_rdr Dr. SaSa letter to UNSC]&lt;/ref&gt;

=== နောက်ဆုံး အခြေအနေ ===
2024 ခုနှစ် ဩဂုတ်လအထိ မြန်မာနိုင်ငံတွင် နွေဦးတော်လှန်ရေးသည် 2021 ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အာဏာသိမ်းခဲ့သော စစ်အာဏာရှင်ကို ဆန့်ကျင်သည့် ပြင်းထန်သော တိုက်ပွဲတစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေပါသည်။ ခုခံမှုကို အဓိကအားဖြင့် တိုင်းရင်းသား စည်းလုံးညီညွတ်ရေး အစိုးရ (NUG) နှင့် တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့များ (EAOs) တို့က ဦးဆောင်ပြီး မဟာမိတ်များ ဖွဲ့စည်းကာ စစ်ဆင်ရေး 1027 နှင့် စစ်ဆင်ရေး 1111 ကဲ့သို့သော ညှိနှိုင်း စစ်ရေး စစ်ဆင်ရေးများ စတင်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ စစ်ဆင်ရေးများသည် စစ်အစိုးရ၏ ထိန်းချုပ်မှု သိသိသာသာ အားနည်းသွားသည့် စစ်ကိုင်းနှင့် ချင်းပြည်နယ်များကဲ့သို့ ဒေသများတွင် ခုခံရေး အတွက် သိသာထင်ရှားသော နယ်မြေ အမြတ်အစွန်းများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။

ဤအောင်မြင်မှု အနိုင်ရနိုင်မှု  အခြေအနေသည်  ရှုပ်ထွေးနေဆဲဖြစ်သည်။ စစ်အာဏာရှင်များ ဘက် တွင်အ င်အား ပြတ်လပ်မှုနှင့် စိတ်ဓာတ်နိမ့်ကျမှုကို ဆက်လက်ရင်ဆိုင်နေရပြီး အစုလိုက်အပြုံလိုက် ဘက်ပြောင်းလာစေသည်။ သို့သော်လည်း ခုခံမှုတွင် ပါဝင်သည့် မတူကွဲပြားသော အုပ်စုများကြား ပိုမိုစည်းလုံးညီညွတ်မှု လိုအပ်မှုနှင့် နိုင်ငံတကာ သံတမန်ရေးအရ အထီးကျန်ဖြစ်နိုင်ခြေ အပါအဝင် စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ စစ်အစိုးရ၏ နေ့ရက်များကို ရေတွက်နိုင်သည်ဟု အချို့က ယုံကြည်ကြသော်လည်း ဒီမိုကရေစီ မြန်မာနိုင်ငံသို့ သွားရာလမ်းသည် မသေချာမရေရာမှုများဖြင့် ပြည့်နှက်နေဆဲဖြစ်ပြီး စစ်အစိုးရခေတ်လွန် အသွင်ကူးပြောင်းရေး အလားအလာအတွက် ဂရုတစိုက် စီစဉ်ရန် လိုအပ်သည်

==ဓာတ်ပုံများ==
&lt;gallery&gt;
File:Protest against military coup (9 Feb 2021, Hpa-An, Kayin State, Myanmar) (9).jpg | ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံမြို့တွင် ဖေဖော်ဝါရီ ၉ ရက်နေ့က ဆန္ဒပြနေကြစဉ်
File:Protesters riding Motorcycles in Mandalay after 2021 Myanmar coup.jpg|thumb|[[မန္တလေး ဘူတာကြီး|မန္တလေးဘူတာကြီး]]အနီးတွင် မော်တော်ဆိုင်ကယ်များဖြင့် ဆန္ဒထုတ်ဖော်နေကြစဉ်
File:Demo myanmar 2021.jpg|thumb|၂၀၂၁ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြခြင်း
File:Free Our Leaders.jpg|thumb|ကျွန်ုပ်တို့၏ ခေါင်းဆောင်များကို လွှတ်ပေးပါ
File:Respect Our Votes.jpg|thumb|ကျွန်ုပ်တို့၏ ဆန္ဒမဲကို လေးစားပါ
File:We want our leader free Daw Aung San Su Kyi.jpg|thumb|ကျွန်ုပ်တို့၏ခေါင်းဆောင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ပြန်လွှတ်ပေး
File:Civil Disobedience in Myanmar 2021.jpg|thumb|၂၀၂၁ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံတွင်ဆန္ဒပြနေခြင်း
File:2021 Civil Disobedience at Hledan Center.jpg|thumb|၂၀၂၁ ခုနှစ်လှည်းတန်းစင်တာ၌ ဆန္ဒပြနေကြခြင်း
File:Civil Disobedience under Hleden Bridge.jpg|thumb|လှည်းတန်းဂုံးကျော် တံတားအောက်၌ ဆန္ဒပြ
File:Civil Disobedience under Hleden Bridge 2021.jpg|thumb|၂၀၂၁ ခုနှစ် လှည်းတန်းတံတားအောက်၌ ဆန္ဒပြ
File:Three-finger salute.jpg|thumb|လက်သုံးချောင်းဖြင့် ဆန္ဒပြုသည်
File:2021 Civil Disobedience at Hledan.jpg|thumb|၂၀၂၁ ခုနှစ် လှည်းတန်း၌ ဆန္ဒပြ
File:Civil Disobedience at Hleden Myanmar.jpg|thumb|လှည်းတန်း မြန်မာတွင် ဆန္ဒပြ
File:Protesters in South Dagon Township, Yangon.jpg|thumb|တောင်ဒဂုံမြို့နယ် မြန်မာတွင် ဆန္ဒပြ
File:Go To Sule.jpg|thumb|ဆူးလေသို့ချီတက်
File:Let's go sule.jpg|thumb|ဆူးလေသို့ ချီတက်ကြစို့
File:Civil Disobedience on Pyay Road.jpg|thumb|ပြည်လမ်းပေါ်၌ ဆန္ဒပြနေခြင်း
File:2021 Civil Disobedience Pyay Rd.jpg|thumb|၂၀၂၁ ခုနှစ် ပြည်လမ်းပေါ်တွင်ဆန္ဒပြ
File:CDM Myanmar.jpg|thumb|မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်သူ့ဆန္ဒထုတ်ဖော်
File:2021 CDM Myanmar.jpg|thumb|၂၀၂၁ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြ
File:CDM Myanmar 2021.jpg|thumb|၂၀၂၁ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံဆန္ဒပြခြင်း
File:To Free Daw Aung San Su Kyi.jpg|thumb|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်လွတ်မြောက်ရေးအတွက်
File:Civil Disobedience myanmar 2021.jpg|thumb|၂၀၂၁ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒထုတ်ဖော်
File:2021 Myanmar protests Mandalay 4.jpg|thumb|အာဏာသိမ်းစစ်​ခေါင်း​ဆောင်အား ​လှောင်​ပြောင်ထား​သောပုံ
File:Protest against military coup (9 Feb 2021, Hpa-An, Kayin State, Myanmar) (3).jpg|ကရင်ပြည်နယ် ဘားအံမြို့တွင် ၉ ရက် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ပညာရေးဝန်ထမ်းများ ဆန္ဒပြနေသောပုံ
File:Protest against military coup (9 Feb 2021, Hpa-An, Kayin State, Myanmar) (2).jpg|ကရင်ပြည်နယ် ဘားအံမြို့တွင် ၉ ရက် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ပညာရေးဝန်ထမ်းများ ဆန္ဒပြနေသောပုံ
File:Our Legitimate Government CRPH.jpg|ကျွန်ုပ်တို့၏တရားဝင်အစိုးရ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် 
&lt;/gallery&gt;

== အခြားဖတ်ရန် ==

* [[၈၈၈၈ အရေးအခင်း (ရှစ်လေးလုံး)]]
* [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ]]
* [[တပ်မတော်အစိုးရ (၂၀၂၁)]]
* [[အောင်ဆန်းစုကြည်]]

==မှတ်စု==
{{notelist}}
== ကိုးကား ==
{{reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
* {{Facebook|civildisobediencemovement2021|Civil Disobedience Movement}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆန္ဒပြပွဲများ]]
__NOTOC__</text>
      <sha1>0kb4lprjt2nwmu419h6nb9zowca7ulo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့</title>
    <ns>0</ns>
    <id>225320</id>
    <revision>
      <id>1056352</id>
      <parentid>882284</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T15:01:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mr W Yan K Jr</username>
        <id>149037</id>
      </contributor>
      <origin>1056352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10039" sha1="h5kkc919c4n403o988n5hg5c0psu7pj" xml:space="preserve">{{infobox war faction
|name = မြေအောက် တစ္ဆေ အထူးတုံ့ပြန်ရေးတပ်ဖွဲ့
|native_name =Underground Phantom Response Squad 
|native_name_lang = 
|war = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]]
|image = [
[[thumb]]
[File:CNO-CNDF Flag.svg|frameless]]&lt;br/&gt;အလံ&lt;br/&gt;[[File:Logo of CNDF.jpg|frameless|upright=0.75]]&lt;br/&gt;အမှတ်တံဆိပ်
|caption = 
|active= {{Start date|df=yes|2021|04|13}}–လက်ရှိ
|leaders =
|ideology = [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းအမျိုးသားရေး]]&lt;br&gt;[[ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုစနစ်]]
|partof = *[[ချင်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်]]
* [[ချင်းညီနောင်]]
|headquarters = [[ဖလမ်းမြို့]]၊ ချင်းပြည်နယ်
|area = [[ချင်းပြည်နယ်]]
|strength = 
|allies = * {{flagicon image|Chin National Army Flag.svg}} [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Chin National Front Signs Deal with Myanmar's Shadow Govt|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/chin-national-front-signs-deal-with-myanmars-shadow-govt.html|website=The Irrawaddy|access-date=30 May 2021|date=29 May 2021|archive-date=21 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121112304/https://www.irrawaddy.com/news/burma/chin-national-front-signs-deal-with-myanmars-shadow-govt.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon image|Flag of Chin State.svg}} [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]
* {{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}}  [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]
*{{flagicon image|Pdfkalay.png|300px}}[[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (ကလေး)]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-09-23 |title=CNDF နှင့် PDF (Kalay) တပ်ဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့မဟာမိတ်ပြု |url=http://burmese.dvb.no/archives/489775 |access-date=2022-07-04 |language=my |archive-date=2022-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220705191235/http://burmese.dvb.no/archives/489775 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|opponents = {{flag|Myanmar}} ([[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]])
* {{flagicon image|Flag of the Myanmar Armed Forces.svg}} [[တပ်မတော်]]
** {{army|MYA}}
*** {{flagicon image|Mm-north-western-rmc.svg}} [[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]
** {{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]]
** {{flagicon image|Flag of Myanmar.svg}} [[ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့]]
|battles = 
[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]]
* [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]
** [[ချင်း စစ်မြေပြင်]]
|website=}}
'''ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့''' ({{lang-en|Chin National Defense Force}}; '''CNDF''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းတိုင်းရင်းသား]] [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ|လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်း]] တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ချင်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်]]၏ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ဖြစ်ကာ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် [[ချင်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်]]နှင့်အတူ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မည်ဟု ချင်းတော်လှန်ရေးအဖွဲ့သစ်ကြေညာ |url=https://burmese.dvb.no/archives/458934 |access-date=၁၁ မတ် ၂၀၂၂ |language=en |date=22 ဧပြီ 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းကြောင်းကြေညာ |url=https://burmese.voanews.com/a/chin-youth-formed-chin-defence-armed-group/5862960.html |website=ဗွီအိုအေ |access-date=၁၁ မတ် ၂၀၂၂ |language=my}}&lt;/ref&gt; [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း]]ပြီးနောက် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များအနက်မှ တစ်ခုဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|last=McBride|first=Alex|date=Jan 24, 2022|title=Resistance to the Myanmar regime in Chin state – a photo essay|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2022/jan/24/resistance-myanmar-regime-chin-state-photo-essay|url-status=live|access-date=Feb 17, 2022|website=The Guardian|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124071145/https://www.theguardian.com/artanddesign/2022/jan/24/resistance-myanmar-regime-chin-state-photo-essay |archive-date=2022-01-24 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းကြောင်းကြေညာ |url=https://burmese.voanews.com/a/chin-youth-formed-chin-defence-armed-group/5862960.html |website=VOA Burmese |access-date=11 March 2022 |language=my |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019130348/https://burmese.voanews.com/a/chin-youth-formed-chin-defence-armed-group/5862960.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် CNDF သည် [[ချင်းညီနောင်]]အဖွဲ့၏ တည်ထောင်သူအဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]] (CNF) မှ [[ချင်းပြည်]]ဖွဲ့စည်းခြင်းကို ဆန့်ကျင်သော စစ်အာဏာရှင်ဆန့်ကျင်ရေးအဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ မတူပီမြို့နယ်ရှိ CNDF က CNF အား ပြည်နယ်မြို့တော် ဟားခါးကို သိမ်းပိုက်ရန် အာရုံစိုက်ရန်နှင့် နောက်ထပ် ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်မှုများ ပြုလုပ်ပါက ပြန်လည်တိုက်ခိုက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း သတိပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Chin Alliances Clash Over Territory Liberated From Myanmar Junta |url=https://www.irrawaddy.com/news/ethnic-issues/chin-alliances-clash-over-territory-liberated-from-myanmar-junta.html |work=The Irrawaddy |date=4 May 2024}}&lt;/ref&gt; ၂၀၂၄ ခုနှစ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် အဆိုပါအဖွဲ့သည် [[ချင်းပြည်ကောင်စီ]]နှင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့များအပြင် စစ်ကောင်စီအဖွဲ့နှင့်ပါ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Fighting intensifies between Chin revolutionary forces in Chin's Maraland |url=https://mmpeacemonitor.org/325665/fighting-intensifies-between-chin-revolutionary-forces-in-chins-maraland/ |date=3 February 2024 |work=Myanmar Peace Monitor}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၅ ဇူလိုင် ၉ ရက်တွင် ISP Myanmar က ထုတ်ထားသော &quot;ဒုတ်ဒုတ်ထိမျက်တွေ့ (De Facto) ထီးပြိုင်နန်းပြိုင်ရခိုင်ပြည်&quot; အစီရင်ခံစာတွင် ချင်းညီနောင် အဖွဲ့များဖြစ်သော CNDF, CDF-Kanpetlet, CDF-Matupi, CDF-Mindat, PDF-Zoland တို့သည် AA က စစ်ရေးအရင်းအမြစ်များကို တစိတ်တပိုင်း (သို့မဟုတ်) အပြည့်အဌ့ ထောက်ပံ့ထားသော မဟာမိတ်များ ဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ispmyanmar.com/burmese/op-26/|title=ဒုတ်ဒုတ်ထိမျက်တွေ့ (De Facto) ထီးပြိုင်နန်းပြိုင်ရခိုင်ပြည်|accessdate=၂၀၂၅-၇-၁၀|publisher=ISP Myanmar}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

{{လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ}}
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ချင်းလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း ဖွဲ့စည်းသည့် တော်လှန်ရေးဆိုင်ရာ အဖွဲ့များ]]

{{Myanmar-stub}}</text>
      <sha1>h5kkc919c4n403o988n5hg5c0psu7pj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1056393</id>
      <parentid>1056352</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T05:14:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>အကိုးအကားမပါရှိ။</comment>
      <origin>1056393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10003" sha1="07b00fcbij80ckmbi4rvo6h7tjk8qnc" xml:space="preserve">{{infobox war faction
|name = ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့
|native_name =Chin National Defense Force
|native_name_lang = 
|war = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]]
|image = [[File:CNO-CNDF Flag.svg|frameless]]&lt;br/&gt;အလံ&lt;br/&gt;[[File:Logo of CNDF.jpg|frameless|upright=0.75]]&lt;br/&gt;အမှတ်တံဆိပ်
|caption = 
|active= {{Start date|df=yes|2021|04|13}}–လက်ရှိ
|leaders =
|ideology = [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းအမျိုးသားရေး]]&lt;br&gt;[[ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုစနစ်]]
|partof = *[[ချင်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်]]
* [[ချင်းညီနောင်]]
|headquarters = [[ဖလမ်းမြို့]]၊ ချင်းပြည်နယ်
|area = [[ချင်းပြည်နယ်]]
|strength = 
|allies = * {{flagicon image|Chin National Army Flag.svg}} [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Chin National Front Signs Deal with Myanmar's Shadow Govt|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/chin-national-front-signs-deal-with-myanmars-shadow-govt.html|website=The Irrawaddy|access-date=30 May 2021|date=29 May 2021|archive-date=21 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121112304/https://www.irrawaddy.com/news/burma/chin-national-front-signs-deal-with-myanmars-shadow-govt.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon image|Flag of Chin State.svg}} [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]
* {{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}}  [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]
*{{flagicon image|Pdfkalay.png|300px}}[[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (ကလေး)]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-09-23 |title=CNDF နှင့် PDF (Kalay) တပ်ဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့မဟာမိတ်ပြု |url=http://burmese.dvb.no/archives/489775 |access-date=2022-07-04 |language=my |archive-date=2022-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220705191235/http://burmese.dvb.no/archives/489775 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|opponents = {{flag|Myanmar}} ([[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]])
* {{flagicon image|Flag of the Myanmar Armed Forces.svg}} [[တပ်မတော်]]
** {{army|MYA}}
*** {{flagicon image|Mm-north-western-rmc.svg}} [[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]
** {{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]]
** {{flagicon image|Flag of Myanmar.svg}} [[ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့]]
|battles = 
[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]]
* [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]
** [[ချင်း စစ်မြေပြင်]]
|website=}}
'''ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့''' ({{lang-en|Chin National Defense Force}}; '''CNDF''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်းတိုင်းရင်းသား]] [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ|လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်း]] တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ချင်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်]]၏ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ဖြစ်ကာ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် [[ချင်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်]]နှင့်အတူ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မည်ဟု ချင်းတော်လှန်ရေးအဖွဲ့သစ်ကြေညာ |url=https://burmese.dvb.no/archives/458934 |access-date=၁၁ မတ် ၂၀၂၂ |language=en |date=22 ဧပြီ 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းကြောင်းကြေညာ |url=https://burmese.voanews.com/a/chin-youth-formed-chin-defence-armed-group/5862960.html |website=ဗွီအိုအေ |access-date=၁၁ မတ် ၂၀၂၂ |language=my}}&lt;/ref&gt; [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း]]ပြီးနောက် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များအနက်မှ တစ်ခုဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|last=McBride|first=Alex|date=Jan 24, 2022|title=Resistance to the Myanmar regime in Chin state – a photo essay|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2022/jan/24/resistance-myanmar-regime-chin-state-photo-essay|url-status=live|access-date=Feb 17, 2022|website=The Guardian|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124071145/https://www.theguardian.com/artanddesign/2022/jan/24/resistance-myanmar-regime-chin-state-photo-essay |archive-date=2022-01-24 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းကြောင်းကြေညာ |url=https://burmese.voanews.com/a/chin-youth-formed-chin-defence-armed-group/5862960.html |website=VOA Burmese |access-date=11 March 2022 |language=my |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019130348/https://burmese.voanews.com/a/chin-youth-formed-chin-defence-armed-group/5862960.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် CNDF သည် [[ချင်းညီနောင်]]အဖွဲ့၏ တည်ထောင်သူအဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]] (CNF) မှ [[ချင်းပြည်]]ဖွဲ့စည်းခြင်းကို ဆန့်ကျင်သော စစ်အာဏာရှင်ဆန့်ကျင်ရေးအဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ မတူပီမြို့နယ်ရှိ CNDF က CNF အား ပြည်နယ်မြို့တော် ဟားခါးကို သိမ်းပိုက်ရန် အာရုံစိုက်ရန်နှင့် နောက်ထပ် ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်မှုများ ပြုလုပ်ပါက ပြန်လည်တိုက်ခိုက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း သတိပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Chin Alliances Clash Over Territory Liberated From Myanmar Junta |url=https://www.irrawaddy.com/news/ethnic-issues/chin-alliances-clash-over-territory-liberated-from-myanmar-junta.html |work=The Irrawaddy |date=4 May 2024}}&lt;/ref&gt; ၂၀၂၄ ခုနှစ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် အဆိုပါအဖွဲ့သည် [[ချင်းပြည်ကောင်စီ]]နှင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့များအပြင် စစ်ကောင်စီအဖွဲ့နှင့်ပါ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Fighting intensifies between Chin revolutionary forces in Chin's Maraland |url=https://mmpeacemonitor.org/325665/fighting-intensifies-between-chin-revolutionary-forces-in-chins-maraland/ |date=3 February 2024 |work=Myanmar Peace Monitor}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၅ ဇူလိုင် ၉ ရက်တွင် ISP Myanmar က ထုတ်ထားသော &quot;ဒုတ်ဒုတ်ထိမျက်တွေ့ (De Facto) ထီးပြိုင်နန်းပြိုင်ရခိုင်ပြည်&quot; အစီရင်ခံစာတွင် ချင်းညီနောင် အဖွဲ့များဖြစ်သော CNDF, CDF-Kanpetlet, CDF-Matupi, CDF-Mindat, PDF-Zoland တို့သည် AA က စစ်ရေးအရင်းအမြစ်များကို တစိတ်တပိုင်း (သို့မဟုတ်) အပြည့်အဌ့ ထောက်ပံ့ထားသော မဟာမိတ်များ ဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ispmyanmar.com/burmese/op-26/|title=ဒုတ်ဒုတ်ထိမျက်တွေ့ (De Facto) ထီးပြိုင်နန်းပြိုင်ရခိုင်ပြည်|accessdate=၂၀၂၅-၇-၁၀|publisher=ISP Myanmar}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

{{လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ}}
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ချင်းလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း ဖွဲ့စည်းသည့် တော်လှန်ရေးဆိုင်ရာ အဖွဲ့များ]]

{{Myanmar-stub}}</text>
      <sha1>07b00fcbij80ckmbi4rvo6h7tjk8qnc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သုမေဓဘုရား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>260230</id>
    <revision>
      <id>1056347</id>
      <parentid>841278</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T13:51:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-53387-63</username>
        <id>149032</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1056347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7269" sha1="l3i1gzppvi3yfaos2jtcophukm01jy3" xml:space="preserve">{{ဗုဒ္ဓဘာသာ}}
[[ပဒုမုတ္တရဘုရား|ပဒုမုတ္တရ]]မြတ်စွာဘုရား [[ပရိနိဗ္ဗာန်]]ဝင်စံတော်မူပြီးသည့်နောက် ဘုရားတစ်ဆူသာပွင့်သော သာရကမ္ဘာကြီးပျက်စီးသွားတော့သည်။ 
ထို့နောက် ဘုရားမပွင့်သော သုညကမ္ဘာပေါင်း (၃၀, ဝဝဝ)သုံးသောင်းတို့အထက်၌ တစ်ခုသော ကပ်ကမ္ဘာတွင် သုမေဓ၊ သုဇာတ(သု၊ သု) ဘုရားနှစ်ဆူပွင့်သော မဏ္ဍကမ္ဘာဖြစ်သည်။ 
ထိုမဏ္ဍကမ္ဘာတွင် သုမေဓမြတ်စွာဘုရား
ဦးစွာပွင့်တော်မူသည်။ 
=== ဖြစ်စဉ်တော် ===
သုမေဓဘုရားအလောင်းတော်သည် (၁၀)ပါးပါရမီ ပြည့်ညီပြီဖြစ်သောကြောင့် စံနေရာ တုသိတာနတ်ပြည်မှ လူ့ပြည်သို့သက်ဆင်း၍ သုဒဿနမြို့တော် သုဒတ္တမင်းကြီး၏ အဂ္ဂမဟေသီ သုဒတ္တာဒေဝီမိဖုရားကြီးမှ သားတော် သုမေဓ မင်းသား ဖွားတော်မူသည်။ အလောင်းတော် သုမေဓ မင်းသားသည် သုမနာဒေဝီမင်းသမီးနှင့် သားတော် သုနဗ္ဗသုမင်းသားဖွားသည့် ကာလတိုင်အောင် သုစန္ဒ, ကဉ္စန, သိရီဝဍ္ဎန ရွှေနန်းသုံးဆောင်၌နှစ်ပေါင်း (၉, ဝဝဝ)ကိုးထောင် ကာလပတ်လုံး ထီးနန်းစည်းစိမ်ကို ခံစားစံစားတော်မူသည်။ အလောင်းတော် မင်းသားသည် ဥယျာဉ်တော်ကစားစဉ် သူအို၊ သူနာ၊ သူသေ၊ ရဟန်း၊ [[နိမိတ်ကြီးလေးပါး]]ကို တွေ့မြင် ထိတ်လန့်မှုသံဝေဝင်ကာ ဆင်ရတနာယာဉ်စီး၍ တောထွက်တော်မူခဲ့သည်။ 

ဒုက္ကစရိယာအကျင့်ကို(၁၅)ရက်ကျင့်တော်မူ၍
နီပရုက္ခဗောဓိ-မအူဗောဓိပင်ကိုအမှီပြုကာ [[သဗ္ဗညုတဉာဏ်]]တော်ကို ရရှိ၍ [[သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ]]ဘုရား စင်စစ်ဖြစ်တော်မူသည်။ 
===ဂေါတမဘုရားလောင်း===
သုမေဓမြတ်စွာဘုရားပွင့်ထွန်းလာသောအခါ [[ဂေါတမဗုဒ္ဓ]]ဘုရားအလောင်းလျာသည် ဥတ္တရ
မည်သော ဗြဟ္မဏလုလင် သူကြွယ်ဖြစ်၍ ကုဋေ(၈၀) ကြွယ်ဝချမ်းသာသည်။ သုမေဓ ဘုရားအမှူးထားကာ တပည့်သံဃာများစွာတို့အား ကြီးစွာသောအလှူကြီးကို ပေးလှူပြီး ရဟန်း ပြုခဲ့သည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဤရဟန်းသည် နောင်အခါ ဂေါတမအမည်ဖြင့် ဘုရားဖြစ်လိမ့်မည်ဟု [[ဗျာဒိတ်]]စကား မိန့်ကြားခဲ့သည်။ 
===တပည့်သာဝကများ===
* [[အဂ္ဂသာဝက]]ကြီး ယာ+ဝဲ(၂)ပါး-အရှင်သရဏထေရ်၊ သဗ္ဗကာမထေရ်တို့တည်း။  
* အနီးနေအလုပ်ကျွေးရဟန်းကား-ရှင်သာဂရထေရ်တည်း။  
* အဂ္ဂသာဝိကာမ ယာ+ဝဲ(၂)ပါး-အရှင်မ ရာမာထေရီ၊ သုရာမာထေရီတို့တည်း။  
* အဂ္ဂဒါယကာကြီး(၂) ဦး-ဥရုဝေလ သူဌေး၊ ယသဝါသူဌေးတို့တည်း။  
* အဂ္ဂဒါယိကာမကြီး(၂) ဦး-အသောစရာ ဥပါသိကာမ၊ သိရီမာဥပါသိကာမတို့တည်း။ 
သုမေဓမြတ်စွာဘုရား၏ အရပ်တော် (ဉာဏ်တော်) မှာ-(၈၈)ရှစ်ဆယ့်ရှစ်တောင်မြင့်၍၊ 
ရောင်ခြည်တော်ကား-တစ်[[ယူဇနာ]] အမြဲပျံ့နှံ့ ကွန့်မြူးသည်။ သုမေဓမြတ်စွာဘုရားသည် ဝေနေယျသတ္တဝါတို့အား တရားရေအေး အမြိုက်ဆေး တိုက်ကျွေးပြီးလျှင် [[ဗုဒ္ဓကိစ္စငါးပါး|ဗုဒ္ဓကိစ္စ]] ပြည့်စုံအောင် ဆောင်ရွက်ကာ သက်တော် (၇၂, ဝဝဝ)
ခုနှစ်သောင်းနှစ်ထောင်တွင် မေဓာရာမ ဥယျာဉ်တော်၌ [[ပရိနိဗ္ဗာန်]]ဝင်စံတော်မူပါသတည်း။ 
===၁၄။ သုမေဓ -ဘုရားရှိခို+ဆုတောင်းဂါထာ===
* သုဒ္ဓါစာရံ ပကာသေန္တံ၊ သုဒ္ဓဓမ္မံ သုဒေသကံ။ 
* သုမေဓံ ဓမ္မဒံ ဝန္ဒေ၊ သော မေ ဒေတု ဇိနော ဇယံ။ &lt;ref&gt;{{cite book|author=အရှင်ကောဝိဒဓဇ(ပါဠိပါရဂူ၊ ဝိနယပါရဂူ၊ သာ.သီ.ဓ၊ ဂဏဝါစက၊ အဂ္ဂမဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ)| title=မြတ်ဘုရားရှင် နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူဝင် | publisher= စိန်ပန်းပြာစာပေ| date = ပကြိမ်၊ ၂၀၁၂}}&lt;/ref&gt;
* [https://wikisource.org/wiki/သုမေဓဗုဒ္ဓဝင် သုမေဓဗုဒ္ဓဝင်]ကို ကြည့်ပါ။
* [https://wikisource.org/wiki/သုမေဓဘုရားရှင် သုမေဓဘုရားရှင်]ကို ကြည့်ပါ။
=== ကျမ်းကိုး ===
&lt;references/&gt;
{{နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူ}}
[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားများ]]</text>
      <sha1>l3i1gzppvi3yfaos2jtcophukm01jy3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စောဠအင်ပါယာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>273235</id>
    <revision>
      <id>1056369</id>
      <parentid>1019617</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T01:35:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BD2412</username>
        <id>28923</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Domlur chola stone art 10th century,bangalore.jpg]] → [[File:Domlur Chola stone art, 10th century, Bangalore.jpg]] typos in title</comment>
      <origin>1056369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12417" sha1="ovpsato9unp2kmwd4x3j4loqoohl6nf" xml:space="preserve">'''စောဠအင်ပါယာ'''  (မူရင်းအသံ ချောလ) သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်|အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းတွင်]] တည်ရှိခဲ့သည့် စောဠမင်းဆက်များ အုပ်စိုးခဲ့သော ရေကြောင်း အင်အားကြီး  [[တမီးလ်နာဒူပြည်နယ်|တမီးလ်]]အင်ပါယာ တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ခေတ်ကာလ ပြယုဂ်အရ စောဠအင်ပါယာသည် '''ပုဂံပြည်၏ ခေတ်ဦးအနေအထားတွင် အပြိုင်'''တည်ရှိခဲ့သည်။ ယင်း အင်ပါယာလက်အောက်တွင် ခစားရသော လက်ဝေခံနယ်မြေများ၊ အစောင့်ရှောက်ခံတိုင်းပြည်များ ရှိခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှ ပထဝီနိုင်ငံရေး ဖြစ်ထွန်းမှုတွင် ဩဇာနှင့် အာဏာအရ လွှမ်းမိုးချုပ်ကိုင်မှုများ ရှိခဲ့သည်။ 

[[တောင်အာရှ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]]နှင့် [[အရှေ့အာရှ]] ရပ်ဝန်းတွင် အာဏာ‌ လက်သံ‌ပြောင်ခဲ့သော စောဠအင်ပါယာသည် အထွဋ်အထိပ်ရောက်ခဲ့ချိန်တွင် [[ဂင်္ဂါမြစ်]] တလျှောက်နယ်မြေချဲ့ထွင်သိမ်းပိုက်ခြင်း၊  ဆူမားတြားကျွန်း‌ရှိ [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|သီရိဝိဇယအင်ပါယာ]]ကို ရေတပ်အင်အားဖြင့် တိုက်ခိုက်ခြင်း၊ [[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်ပြည်]]သို့ သံအဖွဲ့များ အဆက်မပြတ်စေလွှတ်ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ 

{{Infobox country
| conventional_long_name = စောဠဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်
| names = *စောဠအင်ပါယာ *စောဠပြည်
| capital = *ပဇိန္ယရိန် (ပဇိန်ယရိန်)
*သုန္ဇဗွာ  (သုန်ဂျဗွာ)
*ဂန္ကိုင်ကုန္ဒ စောဠပူရ (ဂန်ကိုင်ကုန်ဒ စောဠပူရ)
| religion = [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]
| image_map              = File:Chola Empire Map (1).svg
| map_width              = 350px
|  image_map_caption      = 
| government_type = [[ဘုရင်]]
| languages = *'''ခေတ်လယ် တမီးလ် ဘာသာစကား'''
*'''သက္ကတ ဘာသာစကားဟောင်း'''
| footnotes = မှတ်ချက်များ
*ခေတ်ပြိုင် : ပုဂံပြည်
*ပုံမှာ  ရာဇန္ဒြာ ပထမ လက်အောက် စောဠအင်ပါယာ အထိဋ်အထိပ်ရောက်ချိန် ၁၀၃၀ ဝန်းကျင်က နယ်နိမိတ်ပြမြေပုံ
}}

== အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် ==

စောဠပြည်အတွင်းတွင် များပြားစွာသော ပြည်ထောင်များရှိကြသည်။ ထိုပြည်ထောင်တို့ကို အုပ်ချုပ်သူတို့သည် စောဠဧကရာဇ်ထံတွင် ခစားကြရသည်။ ပြည်ထောင် အုပ်ချုပ်သူ '''ဘုရင်''' သို့မဟုတ် ဘုရင်ခံတို့သည် မိမိပြည်ထောင်ကို အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ စိတ်တိုင်းကျ အုပ်ချုပ်ခွင့်ရကြသည်။ များသောအားဖြင့် ထိုပြည်ထောင်များသည် စောဠအင်ပါယာ၏ ဩဇာနှင့် အာဏာအောက်တွင် ခိုလှုံခြင်း သို့မဟုတ် ရန်အေးငြိမ်း မဟာမိတ်ပြုခြင်းတို့ဖြင့် အင်ပါယာအောက် ရောက်လာကြခြင်းဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင်တို့က စောဠအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်မှာ ပဒေသရာဇ်စနစ်တွင် အကြုံးဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ 

== မင်းဆက်များ ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |မင်း အမည်
!နန်းသိမ်းကာလ (ခရစ်နှစ်)
!မှတ်ချက်
|-
|ဝိဇယလေယျ စောဠ
|
|၈၄၈ - ၈၇၀
| အစောပိုင်းစောဠနွယ်ဆင်း စောဠပြည်တည်သူ မင်းကြီး 
|-
|အဓိယျ ပထမ
|
|၈၇၀ - ၉၀၇
|
|-
|ပရံသက ပထမ 
|
|၉၀၇ - ၉၅၅
|
|-
|ဂန္ဓာယဓိတယ
|
|၉၅၅ - ၉၅၇
| rowspan=&quot;2&quot; |မင်းနှစ်ပါး ဒွန်တွဲအုပ်ချုပ်သည်။
|-
|အရိန္ဇယျာ
|
|၉၅၆ - ၉၅၇
|-
|ပရံသက ဒုတိယ
|
|၉၅၇ - ၉၇၀
|
|-
|ဥတ္တမ စောဠ
|
|၉၇၀ - ၉၈၅
|
|-
|ရာဇာရာဇ စောဠ ပထမ 
*မဟာစောဠမင်းကြီး
|[[File:Rajaraja_mural-2_(cropped).jpg|155x155px]]
|ဇွန် သို့မဟုတ် ဇူလိုင် ၉၈၅ – ဇန်နဝါရီ သို့မဟုတ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၀၁၄
|
|-
|ရာဇန္ဒြာ စောဠ ပထမ
|[[File:Domlur Chola stone art, 10th century, Bangalore.jpg|133x133px]]
|၁၀၁၄ - ၁၀၄၄
|
|-
|ရာဇဒြိရာဇ ပထမ
|[[File:Coin_of_Rajadhiraja_Chola.png|100x100px]]
|၁၀၄၄ – ၂၈ မေလ ၁၀၅၂
|
|-
|ရာဇန္ဒြာ ဒုတိယ
|
|၂၈ မေလ ၁၀၅၂ – ၁၀၆၃
|-
|ဝီရ ရာဇန္ဒြာ
|
|၁၀၆၃ - ၁၀၇၀
|
|-
|အသီရာဇန္ဒြာ
|
|၁၀၇၀
|အမွေဆက်ခံသူ ချန်ရစ်နိုင်ခြင်းမရှိခဲ့
|-
|ကုလုသုင်္ဂ ပထမ
|[[File:Sculpture_in_a_wall_at_Nataraja_Temple_in_Chidambaram,_Tamil_Nadu.jpg|150x150px]]
|၉ ဇွန်လ ၁၀၇၀ - ၁၁၂၂ 
| ရာဇန္ဒြာ ပထမ၏ သမီးတော် အမန္နီကုန္ဒန် ဒေဝီ၏ သားတော်ဖြစ်သည်။ အရှေ့ဘက် စလုက္ကိယ (ချလုက်ကျ) မင်းဆက်မှ အုပ်စိုးသူဖြစ်သည်။ ၎င်းနန်းတက်လာသည့် ခေတ်ကို စလုက္ကိယ-စောဠခေတ် သို့မဟုတ် စောဠခေတ်နှောင်းပိုင်းဟု သတ်မှတ်ကြသည်။
|-
|ဝိကရမ စောဠ
|
|၁၁၂၂ - ၁၁၃၅
|
|-
|ကုလုသုင်္ဂ ဒုတိယ
|[[File:The_stonescupture.jpg|133x133px]]
|၁၁၃၅ - ၁၁၅၀
|ရှေ့ ကုလုသုင်္ဂမင်း၏ မြေးတော်
|-
|ရာဇာရာဇ ဒုတိယ
| 
|၁၁၅၀ - ၁၁၇၃
|
|-
|ရာဇာဒြိရာဇ ဒုတိယ
|
|၁၁၇၃ - ၁၁၇၈
|ဝီရရဇန္ဒြာမင်း၏ မြေးတော်
|-
|ကုလုသုင်္ဂ တတိယ
|[[File:Third_Kulothunga_cholan.jpg|175x175px]]
|၁၁၇၈ - ၁၂၁၆
|
|-
|ရာဇာရာဇ တတိယ
|
|ဇူလိုင် ၁၂၁၆ - ၁၂၅၆
|
|-
|ရာဇန္ဒြာ တတိယ
|
|၁၂၅၆ - ၁၂၇၉
| နောက်ဆုံး စောဠမင်းဆက်ဖြစ်သည်။ ၁၂၇၉ ခုနှစ်တွင် ပန္တရတိုင်းမှ မာရဗြဟ္မာန် ကုလစက္ကရ ပန္တရန် ပထမ က စောဠပြည်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် စောဠမင်းများအား လက်အောက်ခံ ပန္တာဆက်များအဖြစ် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
|}

== သမိုင်း အကျဉ်း ==

စောဠပြည်ကို ဘီစီ သုံးရာစုဝန်းကျင်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။ သို့သော် အမှန်တကယ် ဩဇာကျယ်ပြန့်လာသည်မှာ ဝိဇယလေယျ စောဠမင်းလက်ထပ် ကမ္ဘာသုံးနှစ် (ခရစ်နှစ်) ၉ ရာစုတွင်ဖြစ်သည်။ စောဠပြည်သည် အင်ပါယာအဖြစ်သို့ ရာဇာရာဇ စောဠ ပထမ မင်းကြီး လက်ထပ်တွင် ရောက်ရှိခဲ့ပြီး၊ ယင်းမင်းကြီးနှင့် ရာဇန္ဒြာ ပထမ တို့၏ လက်ထပ်သည် စောဠအင်ပါယာ၏ ဩဇာအကြီးဆုံးကာလများဖြစ်ခဲ့သည်။ အချိန်အားဖြင့် ကမ္ဘာသုံးနှစ် ၁၀ ရာစုနှင့် ၁၁ ရာစု နှစ်စုရောက်နေချိန်ဖြစ်သည်။ ထိုမင်းနှစ်ပါးလက်ထပ်တွင် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းတစ်ခုလုံးနှင့် ပင်လယ်ရပ်ခြားဒေသများကိုပါ တိုက်ခိုက်စိုးမိုးခဲ့ကြသည်။

အင်ပါယာသည် ၁၃ ရာစု‌အရောက်တွင် တောင်ပိုင်းဘုရင့်ပြည်ထောင်များဖြစ်သော ပန္တရတိုင်းနှင့် ဟွိုင်စူဠတိုင်းတို့မှ ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်မှုများကို ခံရရုံသာမက တိုက်ရည်ခိုက်ရည်ပါ ကျဆင်းလာသောကြောင့် တဖြေးဖြေး အင်အားနည်းလာပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ပန္တရတိုင်းလက်အောက်ခံအဖြစ် သွတ်သွင်းခြင်းကိုခံလိုက်ရသည်။

== ရင်းမြစ်များ ==
* Sastri, K.A. Nilakanta. ''The Cōlas''. University of Madras, 1935.
* Aiyangar, S. Krishnaswami. ''Ancient India and South Indian History and Culture'', 1921.
* Harle, J.C. ''The Art and Architecture of the Indian Subcontinent''. Yale University Press, 1994.
* Sastri, K.A. Nilakanta. ''A History of South India: From Prehistoric Times to the Fall of Vijayanagar''. Oxford University Press, 1955.
* Champakalakshmi, R. ''Religion, Tradition, and Ideology: Pre-colonial South India'', 2011.
* [https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_1923-0703-0-5 British Museum Collection - Coins of the Chola Empire]
* [https://whc.unesco.org/en/list/250 UNESCO World Heritage Centre — Great Living Chola Temples]
* Sastri, K.A. Nilakanta. &quot;The Pandyan Kingdom.&quot; In ''A History of South India''. Oxford University Press, 1955.

[[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]]</text>
      <sha1>ovpsato9unp2kmwd4x3j4loqoohl6nf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နီကာရာဂွါနိုင်ငံ၏ သမ္မတ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289604</id>
    <revision>
      <id>1056367</id>
      <parentid>1055041</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T00:08:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1056367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12916" sha1="kgsoowc797e04elvwtpbo7ksomqsk1r" xml:space="preserve">{{about|သမ္မတရာထူး|သမ္မတများစာရင်း|နီကာရာဂွါနိုင်ငံ၏ သမ္မတများစာရင်း}}
{{Infobox official post
| post = ပူးတွဲ သမ္မတများ
| body = နီကာရာဂွါနိုင်ငံ
| native_name = {{small|''နီကာရာဂွါသမ္မတနိုင်ငံ''}}
| insignia = Coat of arms of Nicaragua.svg
| insigniasize = 
| insigniacaption = နီကာရာဂွါနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ် 
| flag = 
| flagsize = 
| flagborder = 
| flagcaption = 
| image = 
| imagesize = 
| alt = 
| incumbent = {{multiple image
| align = center
| total_width = 250
| image_gap = 5
| caption_align = center
| image_style = border:none;
| image1 = Daniel Ortega on July 20, 2024.jpg
| caption1 = [[ဒယ်နီရယ် အော်တီဂါ]]
| image2 = 2017 Rosario Murillo (cropped).jpg
| caption2 = [[ရိုဆာရီယို မူရီလို]]
| border = infobox}}
| acting = 
| incumbentsince = ၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၀၇ (အော်တီဂါ)&lt;br /&gt; ၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅ (မူရီလို)
| department = 
| style = 
| type = 
| status = နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ &lt;br /&gt; အစိုးရအဖွဲ့အကြီးအကဲ
| abbreviation = 
| member_of = 
| reports_to = 
| residence = အစိုးရအိမ်တော်
| seat = မာနာဂွါမြို့
| nominator = 
| appointer = 
| appointer_qualified = 
| termlength = ၆ နှစ် 
| termlength_qualified = သက်တမ်းကန့်သတ်ချက်မရှိ ပြန်လည်ရွေးကောက်ခံနိုင်သည်
| constituting_instrument = နီကာရာဂွါနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ
| precursor = နီကာရာဂွါနိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးဒါရိုက်တာရာထူး
| formation = {{start date and age|1854|4|30|df=y|p=1|br=1}}
| first = ဖရူတို ချာမိုရို
| last = 
| abolished = 
| succession = 
| unofficial_names = 
| deputy = ဒုတိယ သမ္မတ
| salary = {{currency|3193|USD}} လစဉ် &lt;ref name=&quot;latinpost.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.latinpost.com/articles/141919/20170622/comparing-latin-america-s-presidential-salaries-minimum-wage-shocking.htm|title=Shocking Gap Between Latin America's Presidential Salaries and Workers Minimum Wage|work=Latin Post|date=22 June 2017|access-date=25 April 2020|archive-date=18 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211118114659/https://www.latinpost.com/articles/141919/20170622/comparing-latin-america-s-presidential-salaries-minimum-wage-shocking.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=26 January 2007 |title=Proponen reducir salario de otros cargos públicos nicaragüenses – LVDS |url=https://www.lavozdelsandinismo.com/nicaragua/2007-01-26/proponen-reducir-salario-de-otros-cargos-publicos-nicaraguenses/ |access-date=13 March 2021 |website=La Voz del Sandinismo |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20250221124144/https://www.lavozdelsandinismo.com/nicaragua/2007-01-26/proponen-reducir-salario-de-otros-cargos-publicos-nicaraguenses/ |archive-date=21 February 2025 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| website = 
}}
'''နီကာရာဂွါနိုင်ငံ၏ သမ္မတ''' သည် [[နီကာရာဂွါနိုင်ငံ]]၏ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲနှင့် အစိုးရအဖွဲ့အကြီးအကဲ ဖြစ်သည်။၂၀၂၅ ခုနှစ်မှစ၍ ယင်းရာထူးကို ပူးတွဲသမ္မတနှစ်ဦးက ပူးတွဲထမ်းဆောင်ကြသည်။ သမ္မတရာထူးကို ၁၈၅၄ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၁၈၂၅ ခုနှစ်မှ ၁၈၃၉ ခုနှစ်အထိ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ပြီး၊ ၁၈၃၉ ခုနှစ်မှ ၁၈၅၄ ခုနှစ်အထိ အမြင့်ဆုံးဒါရိုက်တာ (Supremo Director) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;[https://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/6250295.stm &quot;Nicaragua's Ortega takes office&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250525093724/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/6250295.stm|date=25 May 2025}}, BBC News, 11 January 2007.&lt;/ref&gt;

၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီးနောက် သမ္မတ၏ အာဏာနှင့် တာဝန်များကို လူတစ်ဦးတည်းက မဟုတ်ဘဲ ပူးတွဲသမ္မတ နှစ်ဦး က ကျင့်သုံးနိုင်ရန် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ပူးတွဲသမ္မတများသည် အမျိုးသားတစ်ဦးနှင့် အမျိုးသမီးတစ်ဦး ဖြစ်ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ပြည်သူများ၏ တိုက်ရိုက်မဲပေးရွေးချယ်မှုဖြင့် (၆) နှစ်သက်တမ်းအတွက် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြင်ဆင်ချက် အတည်ပြုသည့်အချိန်တွင် လက်ရှိသမ္မတ ဒယ်နီရယ် အော်တီဂါ ဆာဗေဒရာ နှင့် ၎င်း၏ဇနီးဖြစ်သူ ဒုတိယသမ္မတ ရိုဆာရီယို မူရီလို တို့ကို ပထမဆုံး ပူးတွဲသမ္မတများအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |date=29 January 2014 |title=Nicaragua: Ortega allowed to run for third successive term |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-25937292 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230217130812/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-25937292 |archive-date=17 February 2023 |access-date=8 November 2021 |publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt; 

ထို့ကြောင့် နီကာရာဂွါသည် လက်ရှိတွင် လင်မယားနှစ်ဦး ပူးတွဲအုပ်ချုပ်သည့် နိုင်ငံအဖြစ် ကမ္ဘာပေါ်တွင် တစ်ခုတည်းသော နိုင်ငံဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဒန်နီယယ် အော်တီဂါသည် ၂၀၀၇ ခုနှစ်မှစ၍ သမ္မတအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |date=31 January 2025 |title=Nicaragua makes Daniel Ortega and his wife Murillo 'Copresidents,' fueling democratic rebuke |url=https://apnews.com/article/nicaragua-daniel-ortega-rosario-murillo-b5f119ea8bee27c48b2fdd70710c70dd |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250131122355/https://apnews.com/article/nicaragua-daniel-ortega-rosario-murillo-b5f119ea8bee27c48b2fdd70710c70dd |archive-date=31 January 2025 |access-date=31 January 2025 |publisher=AP News}}&lt;/ref&gt;

== ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ပြဋ္ဌာန်းချက်များ ==
၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် နီကာရာဂွါ အမြင့်ဆုံးတရားရုံးက သမ္မတ၏ ဆက်တိုက်သက်တမ်း ပြန်လည်ရွေးကောက်ခံခွင့်ကို တားမြစ်ထားသည့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်သည် အာဏာသက်ရောက်မှုမရှိဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားလွှတ်တော်က ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ပြင်ဆင်၍ သမ္မတအား (၅) နှစ်သက်တမ်းဖြင့် အကြိမ်ရေကန့်သတ်ချက်မရှိ ပြန်လည်ရွေးကောက်ခံနိုင်ရန် ခွင့်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |date=20 October 2009 |title=Nicaragua court backs re-election |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/8316167.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260126033615/http://news.bbc.co.uk/2/hi/8316167.stm |archive-date=26 January 2026 |access-date=16 September 2025 |publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားလွှတ်တော်သည် သမ္မတ၏ သက်တမ်းကို (၅) နှစ်မှ (၆) နှစ်သို့ တိုးမြှင့်ခဲ့ပြီး၊ လက်ရှိသမ္မတ ဒယ်နီရယ်အော်တီဂါ ဆာဗေဒရာ နှင့် ၎င်း၏ဇနီးဖြစ်သူ ဒုတိယသမ္မတ ရိုဆာရီယို မူရီလို တို့ကို ပူးတွဲသမ္မတများအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ပြင်ဆင်ထားသော ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ သမ္မတ၏ အာဏာကို အမျိုးသားတစ်ဦးနှင့် အမျိုးသမီးတစ်ဦး ပါဝင်သည့် ပူးတွဲသမ္မတများက ကျင့်သုံးရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ပြည်သူများ၏ တိုက်ရိုက်မဲပေးရွေးချယ်မှုဖြင့် (၆) နှစ်သက်တမ်းအတွက် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |date=29 January 2025 |title=Nicaragua establece la figura de «copresidenta» y amplía a 6 años el período presidencial |url=https://www.swissinfo.ch/spa/nicaragua-establece-la-figura-de-%22copresidenta%22-y-ampl%c3%ada-a-6-a%c3%b1os-el-per%c3%adodo-presidencial/88794073 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250129032020/https://www.swissinfo.ch/spa/nicaragua-establece-la-figura-de-%22copresidenta%22-y-ampl%c3%ada-a-6-a%c3%b1os-el-per%c3%adodo-presidencial/88794073 |archive-date=29 January 2025 |access-date=3 February 2025 |publisher=SWI swissinfo |language=Spanish}}&lt;/ref&gt;

သမ္မတလောင်းအဖြစ် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်သူသည် ရွေးကောက်ပွဲမတိုင်မီ အနည်းဆုံး (၆) နှစ် နီကာရာဂွါနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ခဲ့ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ နီကာရာဂွါနိုင်ငံသားတစ်မျိုးတည်းသာ ဖြစ်ရမည်။ ထို့ပြင် &quot;နိုင်ငံတော်အပေါ် သစ္စာဖောက်&quot; (traidores a la patria) ဟု တရားဝင် သတ်မှတ်ခံထားရသူ မဖြစ်ရပေ။ ယင်းအရည်အချင်းသတ်မှတ်ချက်များကြောင့် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် နိုင်ငံသားအခွင့်အရေး ရုပ်သိမ်းခံရပြီး ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခံခဲ့ရသော အဓိက အတိုက်အခံခေါင်းဆောင်များသည် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခွင့် မရရှိခဲ့ကြပေ။

== ကိုးကား ==
&lt;references /&gt;
[[ကဏ္ဍ:နီကာရာဂွါနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]]
[[ကဏ္ဍ:နီကာရာဂွါနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး]]</text>
      <sha1>kgsoowc797e04elvwtpbo7ksomqsk1r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.လ.က (ခွဲ) တောပု (ကျောက်ကြီးမြို့နယ်)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290148</id>
    <revision>
      <id>1056389</id>
      <parentid>1047901</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T05:08:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[အ.လ.က (ခွဲ) တောပု]] စာမျက်နှာကို [[အ.လ.က (ခွဲ) တောပု (ကျောက်ကြီးမြို့နယ်)]] သို့ ခင်မောင်မောင်လွင်က ရွှေ့ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1047901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="925" sha1="qq2i4ibtuxomq4asamb17ykg68hw9l4" xml:space="preserve">'''အ.လ.က (ခွဲ) တောပု''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[တောပုရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်|တောပုရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၇၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/kyaukkyi-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|18.628761330651837| 96.62295803164335|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများ]]


{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>qq2i4ibtuxomq4asamb17ykg68hw9l4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291096</id>
    <revision>
      <id>1056336</id>
      <parentid>1056225</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T12:02:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ */</comment>
      <origin>1056336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18528" sha1="md179cqfcefil9lau4t1efly6fz4myo" xml:space="preserve">[[File:Japan-Archipelago-Outlined-Islands-Map.png|thumb|upright=1.6|ဂျပန်ကျွန်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ပုံကြမ်း]]

[[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သည် ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ကျွန်း ၂၆၀ ခုသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။&lt;ref name=&quot;asahi230215&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221010537/https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |title=Japan has more than 14,000 islands, digital mapping reveals |first=Hirotaka |last= Kojo|date=February 15, 2023 |archive-date=February 21, 2023|work=[[The Asahi Shimbun]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301154105/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |title=Japan sees its number of islands double after recount |first=Justin|last=McCurry |date=February 16, 2023 |archive-date=March 1, 2023|work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျွန်းနိုင်ငံများထဲတွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မဂါဒတ်စကားနိုင်ငံ]]တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;world-atlas&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |access-date=2019-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archive-date=2017-12-07}}&lt;/ref&gt; လူဦးရေအနေဖြင့် ကြည့်ပါက အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။

၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ကမ်းခြေစောင့်တပ်၏ ရှာဖွေစူးစမ်းမှုများအရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျွန်း ၆၈၅၂ ခု ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန် စူးစမ်းလေ့လာမှုသည် စက္ကူမြေပုံပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ကမ်းခြေမှ ၁၀၀ မီတာနှင့်အထက် ကျွန်းများကိုသာ ရေတွက်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ပထဝီဝင်သတင်းအချက်အလက်အာဏာပိုင်အဖွဲ့သည် ဒီဂျစ်တယ်မြေပုံနည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ရေတွက်ခဲ့ရာ ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကျွန်းများအား သတ်မှတ်ပုံနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းမရှိသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၀၀ မီတာနှင့် ထိုထက်ဝေးကွာသည့် ကျွန်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းရေတွက်ထားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302180055/https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |title=我が国の島を一定の条件のもと数えました。その結果、14,125島となりましたので、お知らせいたします。|date=February 28, 2023 |archive-date=March 2, 2023|work=[[Geospatial Information Authority of Japan]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;asahi230215&quot;/&gt;

==ဂျပန်ကျွန်းစု==
{{Main|ဂျပန်ကျွန်းစု}}

===ပင်မကျွန်းများ===
ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပင်မကျွန်း လေးခု ရှိသည်။ ၎င်တို့မှာ -
*[[ဟော့ကိုင်းဒိုး]] - နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်စွန်ဆုံးကျွန်းနှင့် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်းသည်။ ဤကျွန်းသည် တတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။
*[[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူး]] - ဤကျွန်းသည် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ကာ မြို့တော် တိုကျိုမြို့ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဤကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းသည် တံတားများ၊ တူးမြောင်းများဖြင့် အခြားသောပင်မကျွန်းသုံးခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။
*[[ခယူးရှူးကျွန်း|ခယူးရှူး]] - တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်ပင်ကုန်းမြေနှင့် အနီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။
*[[ရှိခိုခုကျွန်း|ရှိခိုခု]] - အသေးဆုံးနှင့် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ခယူးရှူးကျွန်းအကြားတွင် တည်ရှိသည်။

===ဟော့ကိုင်းဒိုးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ===
* [[အိုးရှိမ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|အိုးရှိမ]]
* [[အိုခုရှိရိကျွန်း]]
* [[တဲအုရိကျွန်း]]
* [[ရဲဘွန်းကျွန်း]]
* [[ရိရှိရိကျွန်း]]&lt;ref&gt;[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&amp;pg=PA791 &quot;Rishiri-tō&quot;] in ''Japan Encyclopedia'', p. 791.&lt;/ref&gt;
* [[ယဂိရှိရိကျွန်း]]
*[[ခမိုမဲကျွန်း]]

===ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ===
* [[အဝရှိမကျွန်း၊ နီးဂတ]]
* [[ခန်းမုရိဂျိမ]]
* [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို]]
* [[မိဆွတ်ခဲဂျိမ]]
* [[နနဆွတ်ဂျိမကျွန်းငယ်များ]]
* [[နိုတိုဂျိမ]]
* [[အိုခိကျွန်းများ]]&lt;ref name=&quot;ponsonby332&quot;&gt;[[Richard Ponsonby-Fane|Ponsonby-Fane, Richard]]. (1962). ''Sovereign and Subject,'' p. 332.&lt;/ref&gt;
**[[ဒိုးဂေါ့ဂျိမ]]
**[[နခနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နခနိုရှိမ]]
**[[နိရှိနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နိရှိနိုရှိမ]]
**[[ချိဘုရိဂျိမ]]
* {{ill|အိုးမိဂျိမ|ja|青海島}}
* [[ဆဒိုကျွန်း]]&lt;ref name=&quot;ponsonby331&quot;&gt;Ponsonby-Fane, p. 331.&lt;/ref&gt;
* [[တခရှိမ၊ ရှိမနဲ]]
* [[တိုဘိရှိမ (ယမဂတ)]]
**{{ill|အိုရှခုဂျိမ|ja|御積島}}
* [[ဆွတ်နိုရှိမ]]
* [[အုမရှိမ၊ ရှိမနဲ]]

===တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ===
{{main|တိုကျိုပင်လယ်အော်}}
* [[အိပ်မက်ကျွန်း (ယူးမဲနော့ရှိမ)]]
* [[အိုးဒိုင်းဘ]] (လူလုပ်ကျွန်း)
* [[ဆရုရှိမ]] (သဘာဝ)
* {{ill|ဂျောနန်းကျွန်း|ja|城南島}}
* {{ill|ဟဲအိဝကျွန်း|ja|平和島}}
* {{ill|ရှောဝကျွန်း|ja|昭和島}}
* {{ill|ခဲအိဟင်းကျွန်း|ja|京浜島}}
* [[ဟနဲဒလေဆိပ်|တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း)
* {{ill|ခဆွတ်ရှိမ |ja|勝島}}
* {{ill|ဟက်ခဲဂျိမ|ja|八景島}}
* {{ill|ဟိဂရှိအိဂိဂျိမ|ja|東扇島}}
* [[ဝခဆု]]
* {{ill|အိုးဂိရှိမ|ja|扇島}}
* {{interlanguage link multi|Ukishima-cho|lt=အုခိရှိမ|ja|浮島町 (川崎市)}}

===အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ===
{{main|အိုဆာကာပင်လယ်အော်}}
* [[မိုင်ရှိမ]]
* [[ယူးမဲရှီမ]]
* {{ill|ဆခိရှိမ၊ အိုဆာကာ|ja|咲洲|lt=Sakishima}}
* [[ခန်းဆိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း)
* [[ခိုးဘဲလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း)
* [[ဆိပ်ကမ်းကျွန်း]]
* [[ရော့ခိုးကျွန်း]]
* {{ill|မိနမိအရှိယဟမ|ja|南芦屋浜}}
* [[ဝခယမမရိနမြို့]]
* {{ill|နိရှိနိုမိယဟမ|ja|西宮浜}}

===အိဆဲပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ===
{{main|အိဆဲပင်လယ်အော်}}
* [[ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း)
* [[ခမိရှိမ]]
* [[ခရှိခိုကျွန်း]]
* [[ခိုဇုခုမိကျွန်း]]
* [[မိခိမိုတိုပုလဲကျွန်း]]

===မုဆွတ်ပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ===
{{main|မုဆွတ်ပင်လယ်အော်}}
* [[အိုးရှိမ (အအိမိုရိ)|အိုးရှိမ]]
* [[တိုင်းဂျိမ]]

===နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး)===
{{main|နန်းပိုးကျွန်းများ}}
[[File:Map_of_Izu_Islands.png|thumb|upright=1.4|Izu Islands]]

*[[အိဇုကျွန်းများ]]&lt;ref name=&quot;nussbaum412&quot;&gt;Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&amp;pg=PA412 &quot;''Izu Shotō''&quot;] at p. 412.&lt;/ref&gt;
**[[အအိုဂရှိမ]]&lt;ref&gt;Gotoh, H. ''et al.'' (2010). [https://books.google.com/books?id=Kc5xrqAD9fYC&amp;pg=PA187  &quot;Infrastructure Maintenance and Disaster Prevention Measures on Isolated Islands: the Case of the Izu Islands near Tokyo&quot;] in ''Island Sustainability'' (Favro, S., editor), p. 187.&lt;/ref&gt;
**[[ဟချိဂျောဂျိမ|ဟချိဂျော]]&lt;ref&gt;Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&amp;pg=PA412 p. 412]; Ponsonby-Fane, p. 332.&lt;/ref&gt;
**[[အိဇုအိုးရှိမ]]&lt;ref&gt;Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&amp;pg=PA761 &quot;Ōshima&quot;] at p. 761.&lt;/ref&gt;
**[[ခိုးဇုရှိမ]]&lt;ref name=&quot;nussbaum412&quot;/&gt;
**[[မိယခဲဂျိမ]]&lt;ref name=&quot;nussbaum412&quot;/&gt;
**[[မိခုရဂျိမ]]&lt;ref name=&quot;nussbaum412&quot;/&gt;
**[[နိအိဂျိမ]]&lt;ref name=&quot;nussbaum412&quot;/&gt;
**[[ရှိခိနဲဂျိမ]]&lt;ref name=&quot;nussbaum412&quot;/&gt;
**[[တိုရှိမကျွန်း]]&lt;ref name=&quot;nussbaum412&quot;/&gt;
**[[တိုရိရှိမ (အိဇုကျွန်းများ)|တိုရိရှိမ]]&lt;ref&gt;Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&amp;pg=PA987 &quot;Torishima&quot;] at p. 987.&lt;/ref&gt;
**[[အုဒိုနဲရှိမ]]&lt;ref name=&quot;nussbaum412&quot;/&gt;
*[[အိုဂဆဝရကျွန်းများ]] ([[ဘိုးနင်းကျွန်းများ]])
**[[Mukojima islands|Mukojima]] Rettō
**[[Chichi-jima|Chichijima]]&lt;ref name=&quot;nussbaum737&quot;&gt;Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&amp;pg=PA737 &quot;Ogasawara Guntō&quot;] at p. 737.&lt;/ref&gt;
**[[Haha-jima|Hahajima]]&lt;ref name=&quot;nussbaum737&quot; /&gt;
**[[Bonin Islands|Mukojima]]
*[[Volcano Islands]] (Kazan Rettō)
** [[Nishinoshima (Ogasawara)|Nishinoshima]]
** Kita Iwo Jima ([[North Iwo Jima]])
** [[Iwo Jima]]&lt;ref name=&quot;nussbaum737&quot; /&gt;
** Minami Iwo Jima ([[South Iwo Jima]])

===အခြားကျွန်းများ===
*[[Minami Torishima]] (Marcus Island)
*[[Enoshima]]
*[[Okino Torishima]] (Parece Vela)

===ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ===
ဤကျွန်းအများစုသည် အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ပြင်တွင် တည်ရှိသည်။
*[[Amakusa|Amakusa Islands]]
**[[Shimoshima Island, Amakusa]]
**[[Kamishima Island, Amakusa]]
*[[Nagashima Island, Kagoshima]]
*[[Aoshima, Miyazaki|Aoshima]]
*[[Gotō Islands]]&lt;ref name=&quot;ponsonby331&quot;/&gt;
*[[Danjo Islands]]
*{{ill|Hizentorishima|ja|鳥島 (長崎県)}}
*[[Hashima Island|Hashima]]&lt;ref&gt;Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&amp;pg=PA294  &quot;Hashima&quot; at p. 294].&lt;/ref&gt;
*[[Hirado Island|Hirado]]&lt;ref name=&quot;ponsonby332&quot;/&gt;
*[[Iki Island|Iki]]
*[[Koshikijima Islands]]
**[[Shimokoshiki-jima]]
**[[Kamikoshiki-jima]]
*[[Tsushima Islands|Tsushima]]&lt;ref name=&quot;ponsonby331&quot;/&gt;
*[[Ukushima]]

===ရှိခိုခုပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ===
*[[Kuro-shima (Ehime)]]
*[[Nii Ōshima]]

===ရူးခယူးကျွန်းများ (နန်းဆဲရှောတိုး)===
{{main|Ryukyu Islands}}
[[File:Location_of_the_Ryukyu_Islands.JPG|thumb|upright=1.4|ရူးခယူးကျွန်းများ]]

====ဆဆွတ်နန်းကျွန်းများ====
{{main|Satsunan Islands}}
ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် ခယူးရှူးဒေသရှိ ခဂိုရှိမခရိုင်၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။

====အိုးဆုမိကျွန်းများ====
{{main|Ōsumi Islands}}
The North-Eastern Group:
*[[Tanegashima]]&lt;ref name=&quot;ponsonby331&quot;/&gt;
* [[Yakushima]]
* [[Kuchinoerabujima]]
* [[Mageshima]]
The North-Western Group:
* [[Iōjima, Kagoshima|Iōjima]]
* [[Shōwa Iōjima]]
* [https://www.google.com/maps/place/Kuroshima,+Mishima,+Kagoshima+District,+Kagoshima+890-0902,+Japan/@30.831093,129.8658229,12z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x3517d4295cfe122f:0xcf4c5c44daabe9ee!8m2!3d30.8327368!4d129.935018 Kuroshima]
*[https://www.google.com/maps/place/Takeshima/@30.8100241,130.4210341,14z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x353da4255a06b1b5:0x60b4e3632d7b1930!8m2!3d30.8101914!4d130.4287111 Takeshima]

====တိုခရကျွန်းများ====
{{main|Tokara Islands}}
* [[Kuchinoshima]]
* [[Nakanoshima (Kagoshima)]]
* [[Gajajima]]
* [[Suwanosejima]]
* [[Akusekijima]]
* [[Tairajima]]
* [[Kodakarajima]]
* [[Takarajima]]

====အမမိကျွန်းများ====
{{main|Amami Islands}}
* [[Amami Ōshima]]
* [[Kikaijima]]
* [[Kakeromajima]]
* [[Yoroshima]]
* [[Ukeshima]]
* [[Tokunoshima]]
* [[Okinoerabujima]]
* [[Yoronjima]]

====ရူးခယူးကျွန်းများ (''ရူးခယူးရှောတိုး'')====
ဤကျွန်း၏ တောင်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် [[အိုခိနဝခရိုင်]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။

=====အိုခိနဝကျွန်းများ=====
{{main|Okinawa Islands}}

The Central Group or Ryukyu proper:
* [[Okinawa Island]]&lt;ref name=&quot;ponsonby332&quot;/&gt;
* [[Kumejima, Okinawa|Kumejima]]
* [[Iheyajima]]
* [[Izenajima]]
* [[Aguni Island|Agunijima]]
* [[Iejima]]
* [[Iōtorishima]]&lt;ref&gt;{{cite gvp|title=Io-Torishima|vn=282020|access-date=2022-03-16}}&lt;/ref&gt;
* [[Kerama Islands]]
** [[Tokashikijima]]
** [[Zamamijima]]
** [[Akajima]]
** [[Gerumajima]]
* [[Daitō Islands]]
** [[Kitadaitojima]]
** [[Minamidaitōjima]]
** [[Okidaitōjima]]

=====ဆခိရှိမကျွန်းများ=====
{{main|Sakishima Islands}}

Also known as the Further Isles:
* [[Miyako Islands]]
** [[Miyako-jima]]
** [[Ikema]]
** [[Ogami]]
** [[Irabu Island]]
** [[Shimoji-shima|Shimoji]]
** [[Kurima-jima]]
** [[Minna, Okinawa|Minna]]
** [[Tarama, Okinawa|Tarama]]
* [[Yaeyama Islands]]
** [[Iriomote]]
** [[Ishigaki Island|Ishigaki]]
** [[Taketomi]]
** [[Kohamajima|Kohama]]
** [[Kuroshima, Okinawa|Kuroshima]]
** [[Aragusuku]]
** [[Hatoma]]
** [[Yubujima]]
** [[Hateruma]]
** [[Yonaguni]]
* [[Senkaku Islands]] - controlled by Japan, [[Senkaku Islands dispute|disputed]] by [[China]] and [[Taiwan]].
** [[Uotsurijima]]
** [[Kuba Jima]]
** [[Taisho Jima]]
** [[Kita Kojima]]
** [[Minami Kojima]]

===ဆဲတိုကုန်းတွင်းပင်လယ်ကျွန်းများ===

==ပြင်ပလင့်များ==

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]]</text>
      <sha1>md179cqfcefil9lau4t1efly6fz4myo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆိုဖီယာလေဆိပ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292320</id>
    <revision>
      <id>1056345</id>
      <parentid>1056032</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T13:04:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <origin>1056345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1543" sha1="ajz5w0onsrv4xkxmvhq26awtj6y1m4n" xml:space="preserve">
{{Infobox airport|image=Sofia airport logo.svg|location=Sofia, [[Bulgaria]]|pushpin_map_caption=Bulgaria}}

ဆိုဖီယာလေဆိပ် (IATA: SOF, ICAO: LBSF) သည် ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံ၏ အဓိက နိုင်ငံတကာလေဆိပ်ဖြစ်ပြီး မြို့တော် Sofia ၏ အလယ်ဗဟိုမှ အရှေ့ဘက် ၁၀ ကီလိုမီတာ (၆.၂ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ဤလေဆိပ်ကို အသုံးပြုသည့် ခရီးသည်ဦးရေသည် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ၈ သန်းကျော်လွန်ခဲ့သည်။ ဤလေဆိပ်သည် BH Air၊ Bulgaria Air၊ European Air Charter နှင့် GullivAir တို့၏ အဓိကအခြေစိုက်စခန်းဖြစ်သလို Ryanair နှင့် Wizz Air တို့အတွက်လည်း အခြေစိုက်စခန်းတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ပြင် ဘူလ်ဂေးရီးယားလေတပ်၏ Vrazhdebna လေတပ်စခန်း (Vrazhdebna Air Base) သည်လည်း ဤလေဆိပ်တွင် တည်ရှိသည်။


[[ကဏ္ဍ:ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံရှိ လေဆိပ်များ]]

{{Stub}}</text>
      <sha1>ajz5w0onsrv4xkxmvhq26awtj6y1m4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မိဆွတ်ခဲဂျိမ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292367</id>
    <revision>
      <id>1056372</id>
      <parentid>1056323</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T02:04:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 3 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1056372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8254" sha1="7n17336pqlue41aze5yd74rot1h67ey" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                     = မိဆွတ်ခဲဂျိမ
| native_name              = 見附島
| native_name_link         = Japanese Language
| native_name_lang         = Japanese
| image                    = Mitsukejima (Ishikawa) 1.jpg
| image_size               = 
| image_caption            = Mitsukejima in 2014
| image_alt                = 
| image_map                = 
| map_alt                  = 
| map_size                 = 
| map_caption              = 
| pushpin_map              = Japan#Japan Chubu#Japan Ishikawa Prefecture
| pushpin_label            = 
| pushpin_label_position   = 
| pushpin_alt              = 
| pushpin_relief           = yes
| pushpin_caption          = 
| coordinates              = {{Coord|37|23|35|N|137|15|00|E}}
| etymology                = 
| location                 = [[Sea of Japan]]
| grid_reference           = &lt;!-- UK only --&gt;
| archipelago              = 
| waterbody                = 
| total_islands            = 1
| major_islands            = 
| area_km2                 = &lt;!-- or |area_m2= or |area_ha= --&gt;
| area_footnotes           = 
| rank                     = 
| length_m                 = 150
| length_footnotes         = 
| width_m                  = 30
| width_footnotes          = 
| coastline_km             = &lt;!-- or |coastline_m=  --&gt;
| coastline_footnotes      = 
| elevation_m              = 30
| elevation_footnotes      = 
| highest_mount            = 
| country                  = Japan
| country_admin_divisions_title = Prefecture
| country_admin_divisions  = [[Ishikawa Prefecture]]
| country_admin_divisions_title_1 = City
| country_admin_divisions_1 = [[Suzu, Ishikawa|Suzu City]]
| country_admin_divisions_title_2 = District
| country_admin_divisions_2 = Takadate-cho
| country_largest_city_type = 
| country_capital          = 
| country_largest_city     = 
| country_capital_and_largest_city = 
| country_largest_city_population = 
| country_leader_title     = 
| country_leader_name      = 
| country_area_km2         = &lt;!-- or |country_area_m2= or |country_area_ha= --&gt;
| country1                 = 
| country1_admin_divisions_title = 
| country1_admin_divisions = 
| country1_admin_divisions_title_1 = 
| country1_admin_divisions_1 = 
| country1_capital         = 
| country1_largest_city_type = 
| country1_largest_city    = 
| country1_capital_and_largest_city = 
| country1_largest_city_population = 
| country1_leader_title    = 
| country1_leader_name     = 
| country1_area_km2        = &lt;!-- or |country1_area_m2= or |country1_area_ha= --&gt;
| demonym                  = 
| population               = 0
| population_as_of         = 
| population_footnotes     = 
| population_rank          = 
| population_rank_max      = 
| density_km2              = 
| density_rank             = 
| density_footnotes        = 
| languages                = 
| ethnic_groups            = 
| timezone1                = 
| utc_offset1              = 
| timezone1_DST            = 
| utc_offset1_DST          = 
| website                  = 
| additional_info          = 
| footnotes                = 
}}

'''မိဆွတ်ခဲဂျိမ'''  (見附島)သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိရှိခဝခရိုင်]]၊ ဆုဇုမြို့၊ တခဒတဲချောရှိ လူနေထိုင်ခြင်းမရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကြောင့် ဂွန်းခန်းဂျိမ (軍艦島; စစ်သင်္ဘောကျွန်း)ဟူသည့် အမည်ဖြင့် လူသိများသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|script-title=ja:石川の「軍艦島」見附島で&quot;白骨化&quot;加速 能登地震で崩壊→樹木枯れ |url=https://mainichi.jp/articles/20250614/k00/00m/040/071000c |access-date=15 July 2025 |newspaper=[[Mainichi Shimbun]] |date=June 12, 2025 |language=ja}}&lt;/ref&gt;

ရှေးခေတ်ဒဏ္ဍာရီများအရ ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းဖြစ်သည့် ခူးခိုင်း (Kūkai) က ကျွန်း၏ အမည်ကို &quot;မဆွတ်ခဲဂျိမ&quot; ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ သူသည် ဆဒိုကျွန်းမှ ခရီးသွားစဉ် ဤကျွန်းကို ပထမဆုံးရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သူ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။

မိဆွတ်ခဲဂျိမသည် အရှည် ခန့်မှန်းခြေ ၁၅၀ မီတာ၊ အကျယ် ၅၀ မီတာ၊ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၃၀ မီတာ အတိုင်းတာရှိသည်။ မဆွတ်ခဲဂျိမသည် &quot;နိုတိုဟန်းတိုးအမျိုးသားဥယျာဉ်&quot; ၏ လှပသည့်ရှုခင်းများကို ကြည့်ရှုနိုင်သည့်နေရာအဖြစ် လူသိများကာ ခရီးသွားများကို ဆွဲဆောင်လျက်ရှိသည်။

၂၀၂၄ ခုနှစ် နိုတိုငလျင်လှုပ်ခတ်ပြီးနောက်တွင် အိရှိခဝခရိုင်သည် ကျွန်းကို သုံးဘက်မြင်စကန် (3D scan) ဖတ်ရန် စီစဉ်ခဲ့ပြီး ခရီးသွားများသည် ကျွန်း၏ အတုအယောင်ပုံစံကို ကြည့်ရှုနိုင်မည် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|script-title=ja:崩れた見附島 バーチャルで「復元」 来春公開へ 〈１.１大震災〉|url=https://www.hokkoku.co.jp/articles/-/1613967|access-date=July 15, 2025|newspaper=Hokkoku Shimbun|date=December 24, 2024|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212083423/https://www.hokkoku.co.jp/articles/-/1613967|archive-date=12 February 2025|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ငလျင်များ==

*၂၀၂၃ နိုတိုငလျင်လှုပ်ခတ်မှုအတွင်း ကျွန်းတွင် မြေပြိုမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်ကို ဒေသခံများသည် တွစ်တာလူမှုကွန်ရက်တွင် ဗီဒီယိုမှတ်တမ်းများ တင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Twitter&quot;&gt;{{cite web|url=https://twitter.com/kenya_0817/status/1741792564683145478|title=Mitsuke Island (video)|date=January 1, 2024}}&lt;/ref&gt;{{User-generated source|date=December 2025}}
*၂၀၂၄ နိုတိုငလျင်လှုပ်ခတ်မှုအတွင်း ကျွန်းတွင် အဓိကမြေပြိုမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ထိုသို့ မြေပြိုမှုကြောင့် ကျွန်း၏ ထင်ရှားသည့် စစ်သင်္ဘောပုံသဏ္ဌာန်သည်လည်း ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ishikawa Pref.’s Battleship Island Collapses in Jan. 1 Quake; Loses Iconic Shape |url=https://japannews.yomiuri.co.jp/society/noto-peninsula-earthquake/20240126-164794/ |access-date=June 10, 2024|newspaper=Yomiuri Shimbun|date=January 26, 2024}}&lt;/ref&gt;

==ပြင်ပလင့်များ==
{{commons category|Mitsukejima (Ishikawa)}}
*[https://web.archive.org/web/20180312084004/https://www.hot-ishikawa.jp/english/kanko/20000.html Tourism Ishikawa (Official Ishikawa Travel Guide) - Mitsukejima Island]
*[https://web.archive.org/web/20250913045647/https://experience-kanazawa.com/sightseeing/Mitsukejima.html Experience Kanazawa - Mitsukejima Island]

{{Coord|37|23|35|N|137|15|00|E|region:JP-17_type:isle|display=title}}

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>7n17336pqlue41aze5yd74rot1h67ey</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၄</title>
    <ns>100</ns>
    <id>292368</id>
    <revision>
      <id>1056424</id>
      <parentid>1056282</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T10:02:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <origin>1056424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2055" sha1="gdyi8y5zqpqlpsr8n9k192z7w79vdl3" xml:space="preserve">{{Current events|year=2026|month=10|day=4|content=

&lt;!-- All news items below this line --&gt;


'''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ'''
*[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]
**[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]၊ [[ရခိုင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၃–လက်ရှိ)]]
***[[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်]]အတွင်းရှိ စစ်ရှောင်စခန်းကို စစ်တပ်က တိုက်လေယာဉ် နှစ်စင်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် လူ ၆ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း အာရက္ခတပ်တော်က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/c574p91rj9d4t (ဘီဘီစီ)]
'''ကျန်းမာရေးနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်'''
*[[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြောက်ဦးမြို့]]၏ အရှေ့-အရှေ့မြောက်ဘက် ၂၃ မိုင်ခန့်အကွာ မြေအောက်အနက် ၁၀ ကီလိုမီတာကို ဗဟိုပြု၍ နံနက်အစောပိုင်း ၁၂ နာရီ ၄၂ မိနစ်ခန့်တွင် အင်အား ၅ အဆင့်ရှိသည့် ငလျင်တစ်ခု လှုပ်ရှားသွားကြောင်း မိုးလေဝသဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ [https://burmese.dvb.no/post/233039 (DVB)]


&lt;!-- All news items above this line --&gt;}}</text>
      <sha1>gdyi8y5zqpqlpsr8n9k192z7w79vdl3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၅</title>
    <ns>100</ns>
    <id>292381</id>
    <revision>
      <id>1056396</id>
      <parentid>1056284</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T05:54:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <origin>1056396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1956" sha1="8k0xnmgpy9wmescled05hj9d8jfogzh" xml:space="preserve">{{Current events|year=2026|month=10|day=5|content=

&lt;!-- All news items below this line --&gt;

'''နိုင်ငံရေးနှင့် ရွေးကောက်ပွဲများ'''
*ရာသီဥတု ပူပြင်းလာခြင်းကြောင့် လျှပ်စစ်သုံးစွဲမှု ပိုမိုများပြားလာသဖြင့် စနစ်ပျက်ယွင်းမှု (System Breakdown) မဖြစ်ပေါ်စေရန်အတွက် အောက်တိုဘာလ ၅ ရက်နေ့မှစ၍ လျှပ်စစ်မီးကို အလှည့်ကျ ပေးအပ်တော့မည်ဖြစ်ကြောင်း [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]]က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ [https://burmese.dvb.no/post/519329 (DVB)]

'''အားကစား'''
*FIFA ASEAN Cup 2026 ပြိုင်ပွဲ Division 1 ဗိုလ်လုပွဲစဉ်အဖြစ် အုပ်စု (A) ပထမ အင်ဒိုနီးရှားအသင်းနှင့် အုပ်စု (B) ပထမ ထိုင်းအသင်းတို့သည် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၌ ယှဉ်ပြိုင်ကစားခဲ့ကြရာ အိမ်ရှင် အင်ဒိုနီးရှားအသင်းက ပင်နယ်တီအဆုံးအဖြတ်ဖြင့် အနိုင်ရရှိကာ ချန်ပီယံဖလားဆုကို ဆွတ်ခူးသွားခဲ့သည်။ [https://mdn.gov.mm/my/fifa-asean-cup-division-1-khnpiiynchuphlaakiu-angdiuniiraaasng-chttkhuurri (MDN)]


&lt;!-- All news items above this line --&gt;}}</text>
      <sha1>8k0xnmgpy9wmescled05hj9d8jfogzh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1056397</id>
      <parentid>1056396</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T05:57:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <origin>1056397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2837" sha1="68jurxei4titvo3w6komojodxqwxiew" xml:space="preserve">{{Current events|year=2026|month=10|day=5|content=

&lt;!-- All news items below this line --&gt;

'''နိုင်ငံရေးနှင့် ရွေးကောက်ပွဲများ'''
*ရာသီဥတု ပူပြင်းလာခြင်းကြောင့် လျှပ်စစ်သုံးစွဲမှု ပိုမိုများပြားလာသဖြင့် စနစ်ပျက်ယွင်းမှု (System Breakdown) မဖြစ်ပေါ်စေရန်အတွက် အောက်တိုဘာလ ၅ ရက်နေ့မှစ၍ လျှပ်စစ်မီးကို အလှည့်ကျ ပေးအပ်တော့မည်ဖြစ်ကြောင်း [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]]က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ [https://burmese.dvb.no/post/519329 (DVB)]
'''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု'''
*[[ဟိုပုံးမြို့နယ်]] [[မိုင်းပွန်မြို့]]၏ အနောက်တောင်ဘက် ၂၁ ကီလိုမီတာခန့်အကွာ နားလုံကျေးရွာအနီး၌ အွန်လိုင်းလိမ်လည်လောင်းကစားမှုကျူးလွန်နေသည့် တရုတ်နိုင်ငံသား အမျိုးသား ၇၅ ဦး နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ သား ၁၂ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၈၇ ဦးတို့အား လုပ်ငန်းသုံးပစ္စည်းများနှင့်အတူ ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ [https://www.moi.gov.mm/news/88903 (MOI)]

'''အားကစား'''
*FIFA ASEAN Cup 2026 ပြိုင်ပွဲ Division 1 ဗိုလ်လုပွဲစဉ်အဖြစ် အုပ်စု (A) ပထမ အင်ဒိုနီးရှားအသင်းနှင့် အုပ်စု (B) ပထမ ထိုင်းအသင်းတို့သည် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၌ ယှဉ်ပြိုင်ကစားခဲ့ကြရာ အိမ်ရှင် အင်ဒိုနီးရှားအသင်းက ပင်နယ်တီအဆုံးအဖြတ်ဖြင့် အနိုင်ရရှိကာ ချန်ပီယံဖလားဆုကို ဆွတ်ခူးသွားခဲ့သည်။ [https://mdn.gov.mm/my/fifa-asean-cup-division-1-khnpiiynchuphlaakiu-angdiuniiraaasng-chttkhuurri (MDN)]


&lt;!-- All news items above this line --&gt;}}</text>
      <sha1>68jurxei4titvo3w6komojodxqwxiew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နနဆွတ်ဂျိမကျွန်းငယ်များ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292404</id>
    <revision>
      <id>1056335</id>
      <parentid>1056334</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T12:01:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <origin>1056335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3013" sha1="e4sudgr93emm2mqdy57jom1e5uq7aoq" xml:space="preserve">[[File:Nanatsu-jima island north.JPG|right|250px|မြောက်ဘက်အစု (]]
[[File:Nanatsu-jima island southwest.JPG||right|250px|တောင်ဘက်အစု]]
'''နခဆွတ်ဂျိမကျွန်းငယ်များ''' သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ လူနေထိုင်ခြင်းမရှိသည့် ကျွန်းငယ်အုပ်စု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းများသည် စုစုပေါင်း ၂၄ ဟက်တာ ကျယ်ဝန်းသည်။ [[အိရှိခဝခရိုင်]]၊ [[နိုတိုကျွန်းဆွယ်]]၏ မြောက်ဘက်အစွန်ဆုံးနေရာမှ ၂၀ ကီလိုမီတာခန့်အကွာ ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်တွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းစုကို မြောက်ဘက်အစုနှင့် တောင်ဘက်အစုဟူ၍ အစုနှစ်ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မြောက်ဘက်အစုတွင် တဆွတ်ဂျိမ၊ အိုရှိမ နှင့် ခရိမတဂျိမတို့ ပါဝင်ပြီး၊ တောင်ဘက်အစုတွင် အခရှိမ၊ အရမိခိုဂျိမ၊ ဘဲဘိုရှိဂျိမနှင့် မိခုရိယဂျိမတို့ ပါဝင်သည်။ အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်သည့် အိုရှိမကျွန်းသည် ဧရိယာ ၁၂.၆ ဟက်တာ ကျယ်ဝန်းပြီး အမြင့်ဆုံးနေရာသည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၆၂ မီတာ ဖြစ်သည်။ အခြားသော ကျွန်းများတွင် ၄၀ မီတာအမြင့်ရှိသည့် ထောင်လိုက်နီးပါးမတ်စောက်နေသည့် ကုန်းစောင်းများ ရှိသည်။&lt;ref name=bli/&gt;

==ငှက်များအတွက် အရေးပါမှု==
ဤကျွန်းနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများကို BirdLife International က ငှက်များအတွက်အရေးပါသည့် နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။&lt;ref name=bli&gt;{{cite web |url=https://datazone.birdlife.org/site/factsheet/nanatsujima-islets-iba-japan|title= Nanatsujima islets|author=&lt;!--Not stated--&gt; |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 31 January 2021}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{Coord|37|36|00|N|136|54|59|E|source:BLI|display=title}}
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>e4sudgr93emm2mqdy57jom1e5uq7aoq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နိုတိုဂျိမ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292406</id>
    <revision>
      <id>1056337</id>
      <timestamp>2026-10-05T12:09:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Infobox islands | name                    = နိုတိုဂျိမ | image                   = Notojima.jpg | image_caption           =  | image_size              =  | pushpin_map             = Japan#Japan Ishikawa Prefecture | map_caption             = Location in Japan | native_name             = 能登島 ''Notojima'' | native_...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1056337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2783" sha1="0hazr5eu969aedo2oprvj6mj0xhcbdr" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = နိုတိုဂျိမ
| image                   = Notojima.jpg
| image_caption           = 
| image_size              = 
| pushpin_map             = Japan#Japan Ishikawa Prefecture
| map_caption             = Location in Japan
| native_name             = 能登島 ''Notojima''
| native_name_link        = Japanese language
| nickname                = 
| location                = [[Sea of Japan]]
| coordinates             = {{coord|37|07|30|N|136|59|47|E|display=inline,title}}
| archipelago             = 
| total_islands           = 
| major_islands           = 
| area_km2                = 46.78
| length_km               = 11
| width_km                = 2
| coastline_km            = 71.9
| highest_mount           = mount Yomurazuka
| elevation_m             = 196.8
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = Prefecture
| country_admin_divisions = [[Ishikawa Prefecture]]
| country_admin_divisions_title_1 = City
| country_admin_divisions_1 = [[Nanao, Ishikawa|Nanao]]
| country_admin_divisions_title_2 = 
| country_admin_divisions_2 = 
| country_largest_city    = 
| country_largest_city_population = 
| population              = 3187
| population_as_of        = 2003
| density_km2             = 68.13
| ethnic_groups           = [[Japanese people|Japanese]]
| additional_info         = 
}}

'''နိုတိုဂျိမ''' (能登島, Noto-jima) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]၊ [[နနအိုပင်လယ်အော်]](七尾湾) ရှိ မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိရှိခဝခရိုင်]]၏ ကမ်းရိုးတန်းမှ အနည်းဆုံး ၅၀၀ မီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။ နိုတိုဂျိမကျွန်းကို နနအိုမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာမှာ ယောမုရဇုခတောင်ဖြစ်ပြီး အမြင့် ၁၉၆.၈ မီတာ (၆၄၆ ပေ) ရှိသည်။&lt;ref&gt;[http://himalaicus.hiho.jp/yamaseireki/2005/yomuraduka/yomuraduka.html Yomurazuka climbing maps and photos]&lt;/ref&gt; ကျွန်းတွင် မူလတန်းကျောင်းနှင့် အထက်တန်းကျောင်းများ ရှိသည်။&lt;ref&gt;[http://www.city.nanao.ishikawa.jp/notojimatyu/ 七尾市立能登島中学校]&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>0hazr5eu969aedo2oprvj6mj0xhcbdr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1056338</id>
      <parentid>1056337</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T12:09:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <origin>1056338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2830" sha1="nkmh2c5wm8qvrx5yfjpzzgmtrvxumx4" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = နိုတိုဂျိမ
| image                   = Notojima.jpg
| image_caption           = 
| image_size              = 
| pushpin_map             = Japan#Japan Ishikawa Prefecture
| map_caption             = Location in Japan
| native_name             = 能登島 ''Notojima''
| native_name_link        = Japanese language
| nickname                = 
| location                = [[Sea of Japan]]
| coordinates             = {{coord|37|07|30|N|136|59|47|E|display=inline,title}}
| archipelago             = 
| total_islands           = 
| major_islands           = 
| area_km2                = 46.78
| length_km               = 11
| width_km                = 2
| coastline_km            = 71.9
| highest_mount           = mount Yomurazuka
| elevation_m             = 196.8
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = Prefecture
| country_admin_divisions = [[Ishikawa Prefecture]]
| country_admin_divisions_title_1 = City
| country_admin_divisions_1 = [[Nanao, Ishikawa|Nanao]]
| country_admin_divisions_title_2 = 
| country_admin_divisions_2 = 
| country_largest_city    = 
| country_largest_city_population = 
| population              = 3187
| population_as_of        = 2003
| density_km2             = 68.13
| ethnic_groups           = [[Japanese people|Japanese]]
| additional_info         = 
}}

'''နိုတိုဂျိမ''' (能登島, Noto-jima) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]၊ [[နနအိုပင်လယ်အော်]](七尾湾) ရှိ မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိရှိခဝခရိုင်]]၏ ကမ်းရိုးတန်းမှ အနည်းဆုံး ၅၀၀ မီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။ နိုတိုဂျိမကျွန်းကို နနအိုမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာမှာ ယောမုရဇုခတောင်ဖြစ်ပြီး အမြင့် ၁၉၆.၈ မီတာ (၆၄၆ ပေ) ရှိသည်။&lt;ref&gt;[http://himalaicus.hiho.jp/yamaseireki/2005/yomuraduka/yomuraduka.html Yomurazuka climbing maps and photos]&lt;/ref&gt; ကျွန်းတွင် မူလတန်းကျောင်းနှင့် အထက်တန်းကျောင်းများ ရှိသည်။&lt;ref&gt;[http://www.city.nanao.ishikawa.jp/notojimatyu/ 七尾市立能登島中学校]&lt;/ref&gt;

==သမိုင်းကြောင်း==
==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>nkmh2c5wm8qvrx5yfjpzzgmtrvxumx4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1056339</id>
      <parentid>1056338</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T12:14:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* သမိုင်းကြောင်း */</comment>
      <origin>1056339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4332" sha1="tgbigswxur04csp2wsgck8hp0r0ejd8" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = နိုတိုဂျိမ
| image                   = Notojima.jpg
| image_caption           = 
| image_size              = 
| pushpin_map             = Japan#Japan Ishikawa Prefecture
| map_caption             = Location in Japan
| native_name             = 能登島 ''Notojima''
| native_name_link        = Japanese language
| nickname                = 
| location                = [[Sea of Japan]]
| coordinates             = {{coord|37|07|30|N|136|59|47|E|display=inline,title}}
| archipelago             = 
| total_islands           = 
| major_islands           = 
| area_km2                = 46.78
| length_km               = 11
| width_km                = 2
| coastline_km            = 71.9
| highest_mount           = mount Yomurazuka
| elevation_m             = 196.8
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = Prefecture
| country_admin_divisions = [[Ishikawa Prefecture]]
| country_admin_divisions_title_1 = City
| country_admin_divisions_1 = [[Nanao, Ishikawa|Nanao]]
| country_admin_divisions_title_2 = 
| country_admin_divisions_2 = 
| country_largest_city    = 
| country_largest_city_population = 
| population              = 3187
| population_as_of        = 2003
| density_km2             = 68.13
| ethnic_groups           = [[Japanese people|Japanese]]
| additional_info         = 
}}

'''နိုတိုဂျိမ''' (能登島, Noto-jima) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]၊ [[နနအိုပင်လယ်အော်]](七尾湾) ရှိ မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိရှိခဝခရိုင်]]၏ ကမ်းရိုးတန်းမှ အနည်းဆုံး ၅၀၀ မီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။ နိုတိုဂျိမကျွန်းကို နနအိုမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာမှာ ယောမုရဇုခတောင်ဖြစ်ပြီး အမြင့် ၁၉၆.၈ မီတာ (၆၄၆ ပေ) ရှိသည်။&lt;ref&gt;[http://himalaicus.hiho.jp/yamaseireki/2005/yomuraduka/yomuraduka.html Yomurazuka climbing maps and photos]&lt;/ref&gt; ကျွန်းတွင် မူလတန်းကျောင်းနှင့် အထက်တန်းကျောင်းများ ရှိသည်။&lt;ref&gt;[http://www.city.nanao.ishikawa.jp/notojimatyu/ 七尾市立能登島中学校]&lt;/ref&gt;

==သမိုင်းကြောင်း==
၁၉၅၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းရှိ ရွာသုံးခုကို &quot;နိုတိုဂျိမမြို့&quot; အဖြစ် ပေါင်းစည်းခဲ့သည်။ နိုတိုဂျိမတံတားကြီး (能登島大橋, Notojima ohashi) (တောင်ပိုင်းတံတား) သည် ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ နိုတိုအမွှာတံတား (ツインブリッジ能登, Tsuinburijji Noto) (မြောက်ပိုင်းတံတား) သည် ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ပြီးစီးခဲ့သည်။

၂၀၀၄ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် နိုတိုဂျိမမြို့နှင့် နိုတိုဂျိမကျွန်းသည် နနအိုမြို့နှင့် နိုတို - ဟန်းတိုးအမျိုးသားဥယျာဉ်၏ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းတွင် ပြင်အား ၆.၉ မဂ္ဂနီကျုရှိ ငလျင်တစ်ခု လှုပ်ခတ်ခဲ့သည်။

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>tgbigswxur04csp2wsgck8hp0r0ejd8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1056340</id>
      <parentid>1056339</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T12:14:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1056340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4427" sha1="73tewoxw4bmyrowneeac1q0lij37pbm" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = နိုတိုဂျိမ
| image                   = Notojima.jpg
| image_caption           = 
| image_size              = 
| pushpin_map             = Japan#Japan Ishikawa Prefecture
| map_caption             = Location in Japan
| native_name             = 能登島 ''Notojima''
| native_name_link        = Japanese language
| nickname                = 
| location                = [[Sea of Japan]]
| coordinates             = {{coord|37|07|30|N|136|59|47|E|display=inline,title}}
| archipelago             = 
| total_islands           = 
| major_islands           = 
| area_km2                = 46.78
| length_km               = 11
| width_km                = 2
| coastline_km            = 71.9
| highest_mount           = mount Yomurazuka
| elevation_m             = 196.8
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = Prefecture
| country_admin_divisions = [[Ishikawa Prefecture]]
| country_admin_divisions_title_1 = City
| country_admin_divisions_1 = [[Nanao, Ishikawa|Nanao]]
| country_admin_divisions_title_2 = 
| country_admin_divisions_2 = 
| country_largest_city    = 
| country_largest_city_population = 
| population              = 3187
| population_as_of        = 2003
| density_km2             = 68.13
| ethnic_groups           = [[Japanese people|Japanese]]
| additional_info         = 
}}

'''နိုတိုဂျိမ''' (能登島, Noto-jima) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]၊ [[နနအိုပင်လယ်အော်]](七尾湾) ရှိ မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိရှိခဝခရိုင်]]၏ ကမ်းရိုးတန်းမှ အနည်းဆုံး ၅၀၀ မီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။ နိုတိုဂျိမကျွန်းကို နနအိုမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာမှာ ယောမုရဇုခတောင်ဖြစ်ပြီး အမြင့် ၁၉၆.၈ မီတာ (၆၄၆ ပေ) ရှိသည်။&lt;ref&gt;[http://himalaicus.hiho.jp/yamaseireki/2005/yomuraduka/yomuraduka.html Yomurazuka climbing maps and photos]&lt;/ref&gt; ကျွန်းတွင် မူလတန်းကျောင်းနှင့် အထက်တန်းကျောင်းများ ရှိသည်။&lt;ref&gt;[http://www.city.nanao.ishikawa.jp/notojimatyu/ 七尾市立能登島中学校]&lt;/ref&gt;

==သမိုင်းကြောင်း==
၁၉၅၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းရှိ ရွာသုံးခုကို &quot;နိုတိုဂျိမမြို့&quot; အဖြစ် ပေါင်းစည်းခဲ့သည်။ နိုတိုဂျိမတံတားကြီး (能登島大橋, Notojima ohashi) (တောင်ပိုင်းတံတား) သည် ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ နိုတိုအမွှာတံတား (ツインブリッジ能登, Tsuinburijji Noto) (မြောက်ပိုင်းတံတား) သည် ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ပြီးစီးခဲ့သည်။

၂၀၀၄ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် နိုတိုဂျိမမြို့နှင့် နိုတိုဂျိမကျွန်းသည် နနအိုမြို့နှင့် နိုတို - ဟန်းတိုးအမျိုးသားဥယျာဉ်၏ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းတွင် ပြင်အား ၆.၉ မဂ္ဂနီကျုရှိ ငလျင်တစ်ခု လှုပ်ခတ်ခဲ့သည်။

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>73tewoxw4bmyrowneeac1q0lij37pbm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1056366</id>
      <parentid>1056340</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T00:07:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1056366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4628" sha1="ogzs1rpen1ri9miqd6fj9gmz25892rv" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = နိုတိုဂျိမ
| image                   = Notojima.jpg
| image_caption           = 
| image_size              = 
| pushpin_map             = Japan#Japan Ishikawa Prefecture
| map_caption             = Location in Japan
| native_name             = 能登島 ''Notojima''
| native_name_link        = Japanese language
| nickname                = 
| location                = [[Sea of Japan]]
| coordinates             = {{coord|37|07|30|N|136|59|47|E|display=inline,title}}
| archipelago             = 
| total_islands           = 
| major_islands           = 
| area_km2                = 46.78
| length_km               = 11
| width_km                = 2
| coastline_km            = 71.9
| highest_mount           = mount Yomurazuka
| elevation_m             = 196.8
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = Prefecture
| country_admin_divisions = [[Ishikawa Prefecture]]
| country_admin_divisions_title_1 = City
| country_admin_divisions_1 = [[Nanao, Ishikawa|Nanao]]
| country_admin_divisions_title_2 = 
| country_admin_divisions_2 = 
| country_largest_city    = 
| country_largest_city_population = 
| population              = 3187
| population_as_of        = 2003
| density_km2             = 68.13
| ethnic_groups           = [[Japanese people|Japanese]]
| additional_info         = 
}}

'''နိုတိုဂျိမ''' (能登島, Noto-jima) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]၊ [[နနအိုပင်လယ်အော်]](七尾湾) ရှိ မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိရှိခဝခရိုင်]]၏ ကမ်းရိုးတန်းမှ အနည်းဆုံး ၅၀၀ မီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။ နိုတိုဂျိမကျွန်းကို နနအိုမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာမှာ ယောမုရဇုခတောင်ဖြစ်ပြီး အမြင့် ၁၉၆.၈ မီတာ (၆၄၆ ပေ) ရှိသည်။&lt;ref&gt;[http://himalaicus.hiho.jp/yamaseireki/2005/yomuraduka/yomuraduka.html Yomurazuka climbing maps and photos]&lt;/ref&gt; ကျွန်းတွင် မူလတန်းကျောင်းနှင့် အထက်တန်းကျောင်းများ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.city.nanao.ishikawa.jp/notojimatyu/ |title=七尾市立能登島中学校 |access-date=5 October 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201025191526/http://www.city.nanao.ishikawa.jp/notojimatyu/ |archive-date=25 October 2020 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==သမိုင်းကြောင်း==
၁၉၅၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းရှိ ရွာသုံးခုကို &quot;နိုတိုဂျိမမြို့&quot; အဖြစ် ပေါင်းစည်းခဲ့သည်။ နိုတိုဂျိမတံတားကြီး (能登島大橋, Notojima ohashi) (တောင်ပိုင်းတံတား) သည် ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ နိုတိုအမွှာတံတား (ツインブリッジ能登, Tsuinburijji Noto) (မြောက်ပိုင်းတံတား) သည် ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ပြီးစီးခဲ့သည်။

၂၀၀၄ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် နိုတိုဂျိမမြို့နှင့် နိုတိုဂျိမကျွန်းသည် နနအိုမြို့နှင့် နိုတို - ဟန်းတိုးအမျိုးသားဥယျာဉ်၏ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းတွင် ပြင်အား ၆.၉ မဂ္ဂနီကျုရှိ ငလျင်တစ်ခု လှုပ်ခတ်ခဲ့သည်။

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>ogzs1rpen1ri9miqd6fj9gmz25892rv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဒိုးဂေါ့ဂျိမ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292407</id>
    <revision>
      <id>1056341</id>
      <timestamp>2026-10-05T12:19:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot; ဒိုးဂေါ့ (島後) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ [[အိုးခိကျွန်းများ]]တွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။  ကျွန်းသည် ဧရိယာ ၂၄...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1056341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1168" sha1="o18bvxj1kd3xmt5p9e8noesxsw77j99" xml:space="preserve">
ဒိုးဂေါ့ (島後) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ [[အိုးခိကျွန်းများ]]တွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။

ကျွန်းသည် ဧရိယာ ၂၄၁.၅၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းပြီး လူဦးရေ ခန့်မှန်းခြေ ၁၄,၈၄၉ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းသည် [[ရှိမနဲခရိုင်]]၊ [[အိုခိနိုရှိမမြို့၊ ရှိမနဲ|အိုခိနိုရှိမမြို့]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအများအစုသည် &quot;ဒိုင်းဆန်း - အိုခိအမျိုးသားဥယျာဉ်&quot; နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>o18bvxj1kd3xmt5p9e8noesxsw77j99</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1056342</id>
      <parentid>1056341</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T12:19:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1056342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1263" sha1="9dhu532wl4whjj5iq2i4k4orlq75fvf" xml:space="preserve">
ဒိုးဂေါ့ (島後) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ [[အိုးခိကျွန်းများ]]တွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။

ကျွန်းသည် ဧရိယာ ၂၄၁.၅၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းပြီး လူဦးရေ ခန့်မှန်းခြေ ၁၄,၈၄၉ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းသည် [[ရှိမနဲခရိုင်]]၊ [[အိုခိနိုရှိမမြို့၊ ရှိမနဲ|အိုခိနိုရှိမမြို့]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအများအစုသည် &quot;ဒိုင်းဆန်း - အိုခိအမျိုးသားဥယျာဉ်&quot; နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>9dhu532wl4whjj5iq2i4k4orlq75fvf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1056343</id>
      <parentid>1056342</parentid>
      <timestamp>2026-10-05T12:20:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <origin>1056343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1281" sha1="2zqrmgmtnxo1zu1585shyeeakqvuem8" xml:space="preserve">
'''ဒိုးဂေါ့ဂျိမ''' (島後) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ [[အိုးခိကျွန်းများ]]တွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။

ကျွန်းသည် ဧရိယာ ၂၄၁.၅၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းပြီး လူဦးရေ ခန့်မှန်းခြေ ၁၄,၈၄၉ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းသည် [[ရှိမနဲခရိုင်]]၊ [[အိုခိနိုရှိမမြို့၊ ရှိမနဲ|အိုခိနိုရှိမမြို့]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအများအစုသည် &quot;ဒိုင်းဆန်း - အိုခိအမျိုးသားဥယျာဉ်&quot; နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>2zqrmgmtnxo1zu1585shyeeakqvuem8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1056406</id>
      <parentid>1056343</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T07:07:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <origin>1056406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2863" sha1="h6qh7yedcvur1rtjvobvhbxz8dao3z9" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = ဒိုးဂေါ့ဂျိမ
| image                   = 白島海岸.jpg
| image_caption           = ဒိုးဂေါ့ကျွန်း၏ ကမ်းရိုးတန်း
| image_size              = 
| image_map               = Oki Islands.png
| map_caption             = 
| native_name             = 島後 '' Dōgo''
| native_name_link        = Japanese language
| location                = [[Sea of Japan]]
| coordinates             = {{coord|36|14|N|133|17|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}}
| archipelago             = [[Oki Islands]]
| total_islands           = 
| major_islands           = 
| area_km2                = 241.58
| length_km               = 
| width_km                = 
| coastline_km            = 211
| highest_mount           = Mount Daimanji
| elevation_m             = 607.7
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]]
| country_admin_divisions = Shimane Prefecture
| country_admin_divisions_title_1 = [[Districts of Japan|District]]
| country_admin_divisions_1 = [[Oki District, Shimane|Oki District]]
| country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]]
| country_admin_divisions_2 = [[Okinoshima, Shimane|Okinoshima]]
| population              = 14,849
| population_as_of        = 2013
| density_km2             = 
| ethnic_groups           = [[Japanese people|Japanese]]
| additional_info         = 
}}

'''ဒိုးဂေါ့ဂျိမ''' (島後) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ [[အိုးခိကျွန်းများ]]တွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;''Teikoku's Complete Atlas of Japan'', Teikoku-Shoin Co., Ltd., Tokyo, {{ISBN|4-8071-0004-1}}&lt;/ref&gt;

ကျွန်းသည် ဧရိယာ ၂၄၁.၅၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းပြီး လူဦးရေ ခန့်မှန်းခြေ ၁၄,၈၄၉ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းသည် [[ရှိမနဲခရိုင်]]၊ [[အိုခိနိုရှိမမြို့၊ ရှိမနဲ|အိုခိနိုရှိမမြို့]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအများအစုသည် &quot;ဒိုင်းဆန်း - အိုခိအမျိုးသားဥယျာဉ်&quot; နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>h6qh7yedcvur1rtjvobvhbxz8dao3z9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1056407</id>
      <parentid>1056406</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T07:11:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1056407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4076" sha1="sswlo32gb0uh5ux33v3xj66ayelympa" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = ဒိုးဂေါ့ဂျိမ
| image                   = 白島海岸.jpg
| image_caption           = ဒိုးဂေါ့ကျွန်း၏ ကမ်းရိုးတန်း
| image_size              = 
| image_map               = Oki Islands.png
| map_caption             = 
| native_name             = 島後 '' Dōgo''
| native_name_link        = Japanese language
| location                = [[Sea of Japan]]
| coordinates             = {{coord|36|14|N|133|17|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}}
| archipelago             = [[Oki Islands]]
| total_islands           = 
| major_islands           = 
| area_km2                = 241.58
| length_km               = 
| width_km                = 
| coastline_km            = 211
| highest_mount           = Mount Daimanji
| elevation_m             = 607.7
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]]
| country_admin_divisions = Shimane Prefecture
| country_admin_divisions_title_1 = [[Districts of Japan|District]]
| country_admin_divisions_1 = [[Oki District, Shimane|Oki District]]
| country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]]
| country_admin_divisions_2 = [[Okinoshima, Shimane|Okinoshima]]
| population              = 14,849
| population_as_of        = 2013
| density_km2             = 
| ethnic_groups           = [[Japanese people|Japanese]]
| additional_info         = 
}}

'''ဒိုးဂေါ့ဂျိမ''' (島後) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ [[အိုးခိကျွန်းများ]]တွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;''Teikoku's Complete Atlas of Japan'', Teikoku-Shoin Co., Ltd., Tokyo, {{ISBN|4-8071-0004-1}}&lt;/ref&gt;

ကျွန်းသည် ဧရိယာ ၂၄၁.၅၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းပြီး လူဦးရေ ခန့်မှန်းခြေ ၁၄,၈၄၉ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းသည် [[ရှိမနဲခရိုင်]]၊ [[အိုခိနိုရှိမမြို့၊ ရှိမနဲ|အိုခိနိုရှိမမြို့]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအများအစုသည် &quot;ဒိုင်းဆန်း - အိုခိအမျိုးသားဥယျာဉ်&quot; နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။

==ပထဝီသွင်ပြင်==

ဒိုးဂေါ့ကျွန်းသည် အိခိကျွန်းအုပ်စုတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းကမ်းရိုးတန်းမှ မြောက်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၈၀ ကီလိုမီတာ (၄၃ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် လုံးဝန်းသည့်ပုံစံရှိပြီး အချင်းသည် ခန့်မှန်းခြေ ၂၀ ကီလိုမီတာ (၁၂ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာသည် ဒိုင်းမန်းဂျိတောင်ထိပ်ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၆၀၈ မီတာ (၁၉၉၅ ပေ) တွင် တည်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;map&quot;&gt;[http://www.lib.utexas.edu/maps/ams/japan/txu-oclc-6900707-nj53-13.jpg Map of Dogo]&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>sswlo32gb0uh5ux33v3xj66ayelympa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1056408</id>
      <parentid>1056407</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T07:12:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1056408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4171" sha1="jdh8hdxnt8um1cj69ue3g6u0vlfo7p6" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = ဒိုးဂေါ့ဂျိမ
| image                   = 白島海岸.jpg
| image_caption           = ဒိုးဂေါ့ကျွန်း၏ ကမ်းရိုးတန်း
| image_size              = 
| image_map               = Oki Islands.png
| map_caption             = 
| native_name             = 島後 '' Dōgo''
| native_name_link        = Japanese language
| location                = [[Sea of Japan]]
| coordinates             = {{coord|36|14|N|133|17|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}}
| archipelago             = [[Oki Islands]]
| total_islands           = 
| major_islands           = 
| area_km2                = 241.58
| length_km               = 
| width_km                = 
| coastline_km            = 211
| highest_mount           = Mount Daimanji
| elevation_m             = 607.7
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]]
| country_admin_divisions = Shimane Prefecture
| country_admin_divisions_title_1 = [[Districts of Japan|District]]
| country_admin_divisions_1 = [[Oki District, Shimane|Oki District]]
| country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]]
| country_admin_divisions_2 = [[Okinoshima, Shimane|Okinoshima]]
| population              = 14,849
| population_as_of        = 2013
| density_km2             = 
| ethnic_groups           = [[Japanese people|Japanese]]
| additional_info         = 
}}

'''ဒိုးဂေါ့ဂျိမ''' (島後) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ [[အိုးခိကျွန်းများ]]တွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;''Teikoku's Complete Atlas of Japan'', Teikoku-Shoin Co., Ltd., Tokyo, {{ISBN|4-8071-0004-1}}&lt;/ref&gt;

ကျွန်းသည် ဧရိယာ ၂၄၁.၅၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းပြီး လူဦးရေ ခန့်မှန်းခြေ ၁၄,၈၄၉ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းသည် [[ရှိမနဲခရိုင်]]၊ [[အိုခိနိုရှိမမြို့၊ ရှိမနဲ|အိုခိနိုရှိမမြို့]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအများအစုသည် &quot;ဒိုင်းဆန်း - အိုခိအမျိုးသားဥယျာဉ်&quot; နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။

==ပထဝီသွင်ပြင်==

ဒိုးဂေါ့ကျွန်းသည် အိခိကျွန်းအုပ်စုတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းကမ်းရိုးတန်းမှ မြောက်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၈၀ ကီလိုမီတာ (၄၃ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် လုံးဝန်းသည့်ပုံစံရှိပြီး အချင်းသည် ခန့်မှန်းခြေ ၂၀ ကီလိုမီတာ (၁၂ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာသည် ဒိုင်းမန်းဂျိတောင်ထိပ်ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၆၀၈ မီတာ (၁၉၉၅ ပေ) တွင် တည်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;map&quot;&gt;[http://www.lib.utexas.edu/maps/ams/japan/txu-oclc-6900707-nj53-13.jpg Map of Dogo]&lt;/ref&gt;

==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး==

==စီးပွားရေး==
==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>jdh8hdxnt8um1cj69ue3g6u0vlfo7p6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1056410</id>
      <parentid>1056408</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T07:14:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး */</comment>
      <origin>1056410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4823" sha1="a869ozk4zctpsfowad44f4evvh20rbj" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = ဒိုးဂေါ့ဂျိမ
| image                   = 白島海岸.jpg
| image_caption           = ဒိုးဂေါ့ကျွန်း၏ ကမ်းရိုးတန်း
| image_size              = 
| image_map               = Oki Islands.png
| map_caption             = 
| native_name             = 島後 '' Dōgo''
| native_name_link        = Japanese language
| location                = [[Sea of Japan]]
| coordinates             = {{coord|36|14|N|133|17|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}}
| archipelago             = [[Oki Islands]]
| total_islands           = 
| major_islands           = 
| area_km2                = 241.58
| length_km               = 
| width_km                = 
| coastline_km            = 211
| highest_mount           = Mount Daimanji
| elevation_m             = 607.7
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]]
| country_admin_divisions = Shimane Prefecture
| country_admin_divisions_title_1 = [[Districts of Japan|District]]
| country_admin_divisions_1 = [[Oki District, Shimane|Oki District]]
| country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]]
| country_admin_divisions_2 = [[Okinoshima, Shimane|Okinoshima]]
| population              = 14,849
| population_as_of        = 2013
| density_km2             = 
| ethnic_groups           = [[Japanese people|Japanese]]
| additional_info         = 
}}

'''ဒိုးဂေါ့ဂျိမ''' (島後) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ [[အိုးခိကျွန်းများ]]တွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;''Teikoku's Complete Atlas of Japan'', Teikoku-Shoin Co., Ltd., Tokyo, {{ISBN|4-8071-0004-1}}&lt;/ref&gt;

ကျွန်းသည် ဧရိယာ ၂၄၁.၅၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းပြီး လူဦးရေ ခန့်မှန်းခြေ ၁၄,၈၄၉ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းသည် [[ရှိမနဲခရိုင်]]၊ [[အိုခိနိုရှိမမြို့၊ ရှိမနဲ|အိုခိနိုရှိမမြို့]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအများအစုသည် &quot;ဒိုင်းဆန်း - အိုခိအမျိုးသားဥယျာဉ်&quot; နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။

==ပထဝီသွင်ပြင်==

ဒိုးဂေါ့ကျွန်းသည် အိခိကျွန်းအုပ်စုတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းကမ်းရိုးတန်းမှ မြောက်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၈၀ ကီလိုမီတာ (၄၃ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် လုံးဝန်းသည့်ပုံစံရှိပြီး အချင်းသည် ခန့်မှန်းခြေ ၂၀ ကီလိုမီတာ (၁၂ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာသည် ဒိုင်းမန်းဂျိတောင်ထိပ်ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၆၀၈ မီတာ (၁၉၉၅ ပေ) တွင် တည်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;map&quot;&gt;[http://www.lib.utexas.edu/maps/ams/japan/txu-oclc-6900707-nj53-13.jpg Map of Dogo]&lt;/ref&gt;

==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး==
ဒိုးဂေါ့ကျွန်း၏ ဆိုင်းဂိုဆိပ်ကမ်းမှတဆင့် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပင်မကျွန်းများရှိ ဆိပ်ကမ်းများသို့ ပုံမှန်ပြေးဆွဲပေးနေသည့် ဖယ်ရီဝန်ဆောင်မှု ရှိသည်။ အိုခိလေဆိပ်သည် အိုဆာကာအိတမိလေဆိပ်နှင့် အိဇုမိလေဆိပ်များသို့ လေကြောင်းမှ ဆက်သွယ်ပေးသည်။

==စီးပွားရေး==
==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>a869ozk4zctpsfowad44f4evvh20rbj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1056411</id>
      <parentid>1056410</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T07:15:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* စီးပွားရေး */</comment>
      <origin>1056411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5296" sha1="j3piyhmnrboqiwzij1a05x769ejwnsv" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = ဒိုးဂေါ့ဂျိမ
| image                   = 白島海岸.jpg
| image_caption           = ဒိုးဂေါ့ကျွန်း၏ ကမ်းရိုးတန်း
| image_size              = 
| image_map               = Oki Islands.png
| map_caption             = 
| native_name             = 島後 '' Dōgo''
| native_name_link        = Japanese language
| location                = [[Sea of Japan]]
| coordinates             = {{coord|36|14|N|133|17|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}}
| archipelago             = [[Oki Islands]]
| total_islands           = 
| major_islands           = 
| area_km2                = 241.58
| length_km               = 
| width_km                = 
| coastline_km            = 211
| highest_mount           = Mount Daimanji
| elevation_m             = 607.7
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]]
| country_admin_divisions = Shimane Prefecture
| country_admin_divisions_title_1 = [[Districts of Japan|District]]
| country_admin_divisions_1 = [[Oki District, Shimane|Oki District]]
| country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]]
| country_admin_divisions_2 = [[Okinoshima, Shimane|Okinoshima]]
| population              = 14,849
| population_as_of        = 2013
| density_km2             = 
| ethnic_groups           = [[Japanese people|Japanese]]
| additional_info         = 
}}

'''ဒိုးဂေါ့ဂျိမ''' (島後) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ [[အိုးခိကျွန်းများ]]တွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;''Teikoku's Complete Atlas of Japan'', Teikoku-Shoin Co., Ltd., Tokyo, {{ISBN|4-8071-0004-1}}&lt;/ref&gt;

ကျွန်းသည် ဧရိယာ ၂၄၁.၅၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းပြီး လူဦးရေ ခန့်မှန်းခြေ ၁၄,၈၄၉ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းသည် [[ရှိမနဲခရိုင်]]၊ [[အိုခိနိုရှိမမြို့၊ ရှိမနဲ|အိုခိနိုရှိမမြို့]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအများအစုသည် &quot;ဒိုင်းဆန်း - အိုခိအမျိုးသားဥယျာဉ်&quot; နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။

==ပထဝီသွင်ပြင်==

ဒိုးဂေါ့ကျွန်းသည် အိခိကျွန်းအုပ်စုတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းကမ်းရိုးတန်းမှ မြောက်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၈၀ ကီလိုမီတာ (၄၃ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် လုံးဝန်းသည့်ပုံစံရှိပြီး အချင်းသည် ခန့်မှန်းခြေ ၂၀ ကီလိုမီတာ (၁၂ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာသည် ဒိုင်းမန်းဂျိတောင်ထိပ်ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၆၀၈ မီတာ (၁၉၉၅ ပေ) တွင် တည်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;map&quot;&gt;[http://www.lib.utexas.edu/maps/ams/japan/txu-oclc-6900707-nj53-13.jpg Map of Dogo]&lt;/ref&gt;

==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး==
ဒိုးဂေါ့ကျွန်း၏ ဆိုင်းဂိုဆိပ်ကမ်းမှတဆင့် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပင်မကျွန်းများရှိ ဆိပ်ကမ်းများသို့ ပုံမှန်ပြေးဆွဲပေးနေသည့် ဖယ်ရီဝန်ဆောင်မှု ရှိသည်။ အိုခိလေဆိပ်သည် အိုဆာကာအိတမိလေဆိပ်နှင့် အိဇုမိလေဆိပ်များသို့ လေကြောင်းမှ ဆက်သွယ်ပေးသည်။

==စီးပွားရေး==
ကျွန်း၏ စီးပွားရေးသည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းပေါ် အခြေခံထားသည်။ ရာသီပေါ်ခရီးသွားလုပ်ငန်းသည်လည်း ဒေသ၏ စီးပွားရေးတွင် အခန်းကဏ္ဍတစ်ခုအဖြစ် ပါဝင်လျက်ရှိသည်။

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>j3piyhmnrboqiwzij1a05x769ejwnsv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1056412</id>
      <parentid>1056411</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T07:16:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1056412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5440" sha1="pgidcnh53hkwe32wy0xowh28yn2tl57" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = ဒိုးဂေါ့ဂျိမ
| image                   = 白島海岸.jpg
| image_caption           = ဒိုးဂေါ့ကျွန်း၏ ကမ်းရိုးတန်း
| image_size              = 
| image_map               = Oki Islands.png
| map_caption             = 
| native_name             = 島後 '' Dōgo''
| native_name_link        = Japanese language
| location                = [[Sea of Japan]]
| coordinates             = {{coord|36|14|N|133|17|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}}
| archipelago             = [[Oki Islands]]
| total_islands           = 
| major_islands           = 
| area_km2                = 241.58
| length_km               = 
| width_km                = 
| coastline_km            = 211
| highest_mount           = Mount Daimanji
| elevation_m             = 607.7
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]]
| country_admin_divisions = Shimane Prefecture
| country_admin_divisions_title_1 = [[Districts of Japan|District]]
| country_admin_divisions_1 = [[Oki District, Shimane|Oki District]]
| country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]]
| country_admin_divisions_2 = [[Okinoshima, Shimane|Okinoshima]]
| population              = 14,849
| population_as_of        = 2013
| density_km2             = 
| ethnic_groups           = [[Japanese people|Japanese]]
| additional_info         = 
}}

'''ဒိုးဂေါ့ဂျိမ''' (島後) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ [[အိုးခိကျွန်းများ]]တွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;''Teikoku's Complete Atlas of Japan'', Teikoku-Shoin Co., Ltd., Tokyo, {{ISBN|4-8071-0004-1}}&lt;/ref&gt;

ကျွန်းသည် ဧရိယာ ၂၄၁.၅၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းပြီး လူဦးရေ ခန့်မှန်းခြေ ၁၄,၈၄၉ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းသည် [[ရှိမနဲခရိုင်]]၊ [[အိုခိနိုရှိမမြို့၊ ရှိမနဲ|အိုခိနိုရှိမမြို့]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအများအစုသည် &quot;ဒိုင်းဆန်း - အိုခိအမျိုးသားဥယျာဉ်&quot; နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။

==ပထဝီသွင်ပြင်==

ဒိုးဂေါ့ကျွန်းသည် အိခိကျွန်းအုပ်စုတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းကမ်းရိုးတန်းမှ မြောက်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၈၀ ကီလိုမီတာ (၄၃ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် လုံးဝန်းသည့်ပုံစံရှိပြီး အချင်းသည် ခန့်မှန်းခြေ ၂၀ ကီလိုမီတာ (၁၂ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာသည် ဒိုင်းမန်းဂျိတောင်ထိပ်ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၆၀၈ မီတာ (၁၉၉၅ ပေ) တွင် တည်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;map&quot;&gt;[http://www.lib.utexas.edu/maps/ams/japan/txu-oclc-6900707-nj53-13.jpg Map of Dogo]&lt;/ref&gt;

==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး==
ဒိုးဂေါ့ကျွန်း၏ ဆိုင်းဂိုဆိပ်ကမ်းမှတဆင့် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပင်မကျွန်းများရှိ ဆိပ်ကမ်းများသို့ ပုံမှန်ပြေးဆွဲပေးနေသည့် ဖယ်ရီဝန်ဆောင်မှု ရှိသည်။ အိုခိလေဆိပ်သည် အိုဆာကာအိတမိလေဆိပ်နှင့် အိဇုမိလေဆိပ်များသို့ လေကြောင်းမှ ဆက်သွယ်ပေးသည်။

==စီးပွားရေး==
ကျွန်း၏ စီးပွားရေးသည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းပေါ် အခြေခံထားသည်။ ရာသီပေါ်ခရီးသွားလုပ်ငန်းသည်လည်း ဒေသ၏ စီးပွားရေးတွင် အခန်းကဏ္ဍတစ်ခုအဖြစ် ပါဝင်လျက်ရှိသည်။

==ပြင်ပလင့်များ==
**[https://web.archive.org/web/20130101141419/http://www.shimaneajet.com/okiislands/ Travel guide]

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>pgidcnh53hkwe32wy0xowh28yn2tl57</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-53443-41</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292408</id>
    <revision>
      <id>1056344</id>
      <timestamp>2026-10-05T12:23:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1056344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8555" sha1="bs0hgw7mjk71ogkql3p4raf4ua6ncqp" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-53443-41 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၂:၂၃၊ ၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>bs0hgw7mjk71ogkql3p4raf4ua6ncqp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံရှိ လေဆိပ်များ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>292409</id>
    <revision>
      <id>1056346</id>
      <timestamp>2026-10-05T13:05:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot; {{Commons category|Airports in Bulgaria}}  [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် လေဆိပ်များ]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1056346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131" sha1="16v816njlu3wd9j6yui8hxbwwazuyt8" xml:space="preserve">
{{Commons category|Airports in Bulgaria}}

[[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် လေဆိပ်များ]]</text>
      <sha1>16v816njlu3wd9j6yui8hxbwwazuyt8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-53387-63</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292410</id>
    <revision>
      <id>1056348</id>
      <timestamp>2026-10-05T14:23:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1056348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8555" sha1="ro4c13u6xzjouopttim85h5vuu1k4it" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-53387-63 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၄:၂၃၊ ၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>ro4c13u6xzjouopttim85h5vuu1k4it</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-53677-83</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292411</id>
    <revision>
      <id>1056353</id>
      <timestamp>2026-10-05T15:23:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1056353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8555" sha1="chld0ncaj37kongy280pzfhqxge9b75" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-53677-83 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၅:၂၃၊ ၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>chld0ncaj37kongy280pzfhqxge9b75</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Mr W Yan K Jr</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292412</id>
    <revision>
      <id>1056354</id>
      <timestamp>2026-10-05T15:23:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1056354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8549" sha1="gei52jcoltd3xo8vewkhd07apu60uuo" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Mr W Yan K Jr ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၅:၂၃၊ ၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>gei52jcoltd3xo8vewkhd07apu60uuo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1056394</id>
      <parentid>1056354</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T05:16:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ */ အပိုင်းသစ်</comment>
      <origin>1056394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9335" sha1="242w2evmnig11ilx7so5wk61l8945hq" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Mr W Yan K Jr ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၅:၂၃၊ ၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC)

== ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ ==
မင်္ဂလာပါ။ [[ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]]ရှိ ပြင်ဆင်မှုကို အကိုးအကားမပါရှိသည့်အတွက် နောက်ပြန်ပြန်ပြင်ခဲ့ပါတယ်။[[အသုံးပြုသူ:ခင်မောင်မောင်လွင်|ခင်မောင်မောင်လွင်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ခင်မောင်မောင်လွင်|ဆွေးနွေး]])  ၀၅:၁၆၊ ၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>242w2evmnig11ilx7so5wk61l8945hq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-53432-55</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292413</id>
    <revision>
      <id>1056355</id>
      <timestamp>2026-10-05T15:24:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1056355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8555" sha1="d86373izled15sb30yiaos37k9yk4xn" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-53432-55 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၅:၂၄၊ ၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>d86373izled15sb30yiaos37k9yk4xn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-53770-77</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292414</id>
    <revision>
      <id>1056360</id>
      <timestamp>2026-10-05T21:24:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1056360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8555" sha1="kboame2ay3g2pubdne7w4md7xiyc4c6" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-53770-77 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၂၁:၂၄၊ ၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>kboame2ay3g2pubdne7w4md7xiyc4c6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-53668-18</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292415</id>
    <revision>
      <id>1056373</id>
      <timestamp>2026-10-06T02:25:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1056373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8555" sha1="st5djx1qqo7hgnz0lk08632ysergrqn" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-53668-18 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၂:၂၅၊ ၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>st5djx1qqo7hgnz0lk08632ysergrqn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တိမ်ဦးလေပြေ မောင့်ကိုစေ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292416</id>
    <revision>
      <id>1056376</id>
      <timestamp>2026-10-06T04:42:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Infobox film | name           = Tein Oo Lay Pyay Maung Ko Say | native_name    = {{Infobox name module|my|တိမ်ဦးလေပြေမောင့်ကိုစေ}} | image          = Tein Oo Lay Pyay Maung Ko Say Poster.jpg | caption        = Film Poster | director = [[Win Oo]] | producer       =  | story = Win Oo | screenplay...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1056376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3472" sha1="auks4x2nzav10gix8bqgzqclbs43kpx" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = Tein Oo Lay Pyay Maung Ko Say
| native_name    = {{Infobox name module|my|တိမ်ဦးလေပြေမောင့်ကိုစေ}}
| image          = Tein Oo Lay Pyay Maung Ko Say Poster.jpg
| caption        = Film Poster
| director = [[Win Oo]]
| producer       = 
| story = Win Oo
| screenplay     = Win Oo
| starring       = {{plainlist|*Win Oo
*[[Khin Yu May]]
*[[Tin Tin Nwet]]
}}
| music          = [[Sandayar Hla Htut]]
| cinematography = Thein Aung&lt;br/&gt;San Maung
| editing        = 
| studio         = Sandar Films
| distributor    = 
| released       = {{Film date|1977}}
| runtime        = 110 minutes
| country        = Myanmar
| language       = Burmese
| budget         = 
| gross          = 
}}

'''တိမ်ဦးလေပြေ မောင့်ကိုစေ''' သည် ၁၉၇၇ ခုနှစ် မြန်မာအဖြူအမည်းရုပ်ရှင် ဖြစ်သည်။ ဒါရိုက်တာမှာ [[ဝင်းဦး]] ဖြစ်သည်။ သရုပ်ဆောင်များမှာ ဝင်းဦး၊ [[ခင်ယုမေ]]နှင့် [[တင်တင်နွဲ့]]တို့ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;မင္းသမီးႀကီး ဝါဝါဝင္းေရႊ ေျပာေျပတဲ့ ဝင္းဦး အမွတ္တရမ်ား &quot; |url=http://www.themeltingpot4u.com/2013/12/blog-post_5607.html?m=1 |work=MP4 YoU}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=နှုတ်ခမ်းမွေးမင်းသား ဝင်းဦးရဲ့ အမြတ်နိုးဆုံးအနုပညာက ဘာလဲ |url=https://www.khaosod.co.th/bbc-burmese/news_1974361 |work=ข่าวสด |date=18 December 2018 |language=th}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=ပရိသတ်တွေရဲ့ရင်ထဲမှာ အခိုင်အမာ အမြစ်တွယ်နေဆဲဖြစ်တဲ့ (ဦး) ဝင်းဦး |url=https://lifestylemyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%9B%E1%80%B2%E1%80%B7%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%91%E1%80%B2%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AC-%E1%80%A1%E1%80%81/ |work=Lifestyle Myanmar |date=19 September 2020 |archive-date=11 July 2021 |access-date=21 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210711174120/https://lifestylemyanmar.com/%e1%80%95%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%9e%e1%80%90%e1%80%ba%e1%80%90%e1%80%bd%e1%80%b1%e1%80%9b%e1%80%b2%e1%80%b7%e1%80%9b%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%91%e1%80%b2%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-%e1%80%a1%e1%80%81/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=တိမ်ဦးလေပြေ |url=https://myanmargazette.net/233808 |work=myanmargazette}}&lt;/ref&gt;

==သရုပ်ဆောင်များ==
* ကျော်မင်းဝင်းအဖြစ် ဝင်းဦး
*မေနှင်းအဖြစ် ခင်ယုမေ
*မူယာအဖြစ် တင်တင်နွဲ့
*ကျော်စွာဝင်းအဖြစ် [[ကျော်စွာဝင်း (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)|ကျော်စွာဝင်း]]
*သီတာဝင်းအဖြစ် [[သီတာဝင်း (မိုးနတ်သူဇာ)|သီတာဝင်း]]
*ဂျိုလီဆွေအဖြစ် သော်တာစိန်

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>auks4x2nzav10gix8bqgzqclbs43kpx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.လ.က (ခွဲ) သာစည်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292417</id>
    <revision>
      <id>1056380</id>
      <timestamp>2026-10-06T04:53:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.လ.က (ခွဲ) သာစည်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[အုတ်တွင်းမြို့နယ်]]၊ [[သာစည်ရွာ၊ အုတ်တွင်းမြို့နယ်|သာစည်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1056380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="946" sha1="31b64zjmhjmynzf9555hb2hs5npeu2v" xml:space="preserve">'''အ.လ.က (ခွဲ) သာစည်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[အုတ်တွင်းမြို့နယ်]]၊ [[သာစည်ရွာ၊ အုတ်တွင်းမြို့နယ်|သာစည်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၀၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/oktwin-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{coord|18.89444484886372| 96.4070296016451|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[ကဏ္ဍ:အုတ်တွင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>31b64zjmhjmynzf9555hb2hs5npeu2v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.လ.က (ခွဲ) ဂုံမင်းဒါ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292418</id>
    <revision>
      <id>1056381</id>
      <timestamp>2026-10-06T04:55:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.လ.က (ခွဲ) ဂုံမင်းဒါ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[အုတ်တွင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဂုံမင်းတာရွာ၊ အုတ်တွင်းမြို့နယ်|ဂုံမင်းဒါရွာ]]ရှိ အခြ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1056381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="984" sha1="b7bqmp8fcar2e3mug4pmgrdwh7epcui" xml:space="preserve">'''အ.လ.က (ခွဲ) ဂုံမင်းဒါ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[အုတ်တွင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဂုံမင်းတာရွာ၊ အုတ်တွင်းမြို့နယ်|ဂုံမင်းဒါရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၀၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/oktwin-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{coord|18.654421589274836| 96.42872846824487|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[ကဏ္ဍ:အုတ်တွင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>b7bqmp8fcar2e3mug4pmgrdwh7epcui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.လ.က (ခွဲ) မြေစီး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292419</id>
    <revision>
      <id>1056382</id>
      <timestamp>2026-10-06T04:58:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.လ.က (ခွဲ) မြေစီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[အုတ်တွင်းမြို့နယ်]]၊ [[မြေစီးရွာ၊ အုတ်တွင်းမြို့နယ်|မြေစီးရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1056382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="957" sha1="spfvjddat5qj4u1m8tnnlamlun9vflk" xml:space="preserve">'''အ.လ.က (ခွဲ) မြေစီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[အုတ်တွင်းမြို့နယ်]]၊ [[မြေစီးရွာ၊ အုတ်တွင်းမြို့နယ်|မြေစီးရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၄၂ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/oktwin-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{coord|18.685104276109957| 96.40049122303002|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[ကဏ္ဍ:အုတ်တွင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>spfvjddat5qj4u1m8tnnlamlun9vflk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.လ.က (ခွဲ) ခေါင်ရမ်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292420</id>
    <revision>
      <id>1056383</id>
      <timestamp>2026-10-06T04:59:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.လ.က (ခွဲ) ခေါင်ရမ်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[အုတ်တွင်းမြို့နယ်]]၊ [[ခေါင်ရမ်းရွာ၊ အုတ်တွင်းမြို့နယ်|ခေါင်ရမ်းရွာ]]ရှိ အခြ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1056383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="982" sha1="krlcmwtqgabtut4529q00gwsyit7ntx" xml:space="preserve">'''အ.လ.က (ခွဲ) ခေါင်ရမ်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[အုတ်တွင်းမြို့နယ်]]၊ [[ခေါင်ရမ်းရွာ၊ အုတ်တွင်းမြို့နယ်|ခေါင်ရမ်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၁၈ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/oktwin-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{coord|18.8615372963415| 96.48817747874494|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[ကဏ္ဍ:အုတ်တွင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>krlcmwtqgabtut4529q00gwsyit7ntx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.လ.က (ခွဲ) ဝါးတီးသစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292421</id>
    <revision>
      <id>1056384</id>
      <timestamp>2026-10-06T05:02:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.လ.က (ခွဲ) ဝါးတီးသစ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[အုတ်တွင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဝါးတီးရွာသစ်ရွာ၊ အုတ်တွင်းမြို့နယ်|ဝါးတီးရွာသစ်ရွာ]]ရ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1056384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="911" sha1="50s8bnbtxuf560phkd1wi8m197o7f1w" xml:space="preserve">'''အ.လ.က (ခွဲ) ဝါးတီးသစ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[အုတ်တွင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဝါးတီးရွာသစ်ရွာ၊ အုတ်တွင်းမြို့နယ်|ဝါးတီးရွာသစ်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၂၂ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/oktwin-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:အုတ်တွင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>50s8bnbtxuf560phkd1wi8m197o7f1w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.လ.က (ခွဲ) ဝါးတီး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292422</id>
    <revision>
      <id>1056385</id>
      <timestamp>2026-10-06T05:03:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.လ.က (ခွဲ) ဝါးတီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[အုတ်တွင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဝါးတီးရွာမရွာ၊ အုတ်တွင်းမြို့နယ်|ဝါးတီးရွာ]]ရှိ အခြေခံပည...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1056385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="878" sha1="5q18a8f3ihuzysesew3unlmf3s3e4fj" xml:space="preserve">'''အ.လ.က (ခွဲ) ဝါးတီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[အုတ်တွင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဝါးတီးရွာမရွာ၊ အုတ်တွင်းမြို့နယ်|ဝါးတီးရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၆၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/oktwin-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:အုတ်တွင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>5q18a8f3ihuzysesew3unlmf3s3e4fj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.လ.က (ခွဲ) ညောင်လွင့်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292423</id>
    <revision>
      <id>1056386</id>
      <timestamp>2026-10-06T05:05:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.လ.က (ခွဲ) ညောင်လွင့်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[အုတ်တွင်းမြို့နယ်]]၊ [[ညောင်လွင့်ရွာ၊ အုတ်တွင်းမြို့နယ်|ညောင်လွင့်ရွာ]]ရှိ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1056386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="992" sha1="goj1dl28qzhqxkpvgm2z03zlrtc6aom" xml:space="preserve">'''အ.လ.က (ခွဲ) ညောင်လွင့်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[အုတ်တွင်းမြို့နယ်]]၊ [[ညောင်လွင့်ရွာ၊ အုတ်တွင်းမြို့နယ်|ညောင်လွင့်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၇၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/oktwin-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{coord|18.59663362005942| 96.41686431635212|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[ကဏ္ဍ:အုတ်တွင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>goj1dl28qzhqxkpvgm2z03zlrtc6aom</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.လ.က (ခွဲ) သောင်ပု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292424</id>
    <revision>
      <id>1056387</id>
      <timestamp>2026-10-06T05:06:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.လ.က (ခွဲ) သောင်ပု''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[အုတ်တွင်းမြို့နယ်]]၊ [[သောင်ပုရွာ၊ အုတ်တွင်းမြို့နယ်|သောင်ပုရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1056387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="965" sha1="daj3t0ecwxey7f6g7y11736q7mzkfyp" xml:space="preserve">'''အ.လ.က (ခွဲ) သောင်ပု''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[အုတ်တွင်းမြို့နယ်]]၊ [[သောင်ပုရွာ၊ အုတ်တွင်းမြို့နယ်|သောင်ပုရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၈၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/oktwin-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{coord|18.64944555572855| 96.47896155009288|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[ကဏ္ဍ:အုတ်တွင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>daj3t0ecwxey7f6g7y11736q7mzkfyp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.လ.က (ခွဲ) လှေဆွဲမြောင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292425</id>
    <revision>
      <id>1056388</id>
      <timestamp>2026-10-06T05:08:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.လ.က (ခွဲ) လှေဆွဲမြောင်း ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[အုတ်တွင်းမြို့နယ်]]၊ လှေဆွဲမြောင်းရွာ၊ အုတ်တွင်းမြို့နယ်|လှေဆွဲမြောင...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1056388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1021" sha1="rlenf79tvktmymnkruzdkgin8x0123c" xml:space="preserve">'''အ.လ.က (ခွဲ) လှေဆွဲမြောင်း ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[အုတ်တွင်းမြို့နယ်]]၊ [[လှေဆွဲမြောင်းရွာ၊ အုတ်တွင်းမြို့နယ်|လှေဆွဲမြောင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၉၅ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/oktwin-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{coord|18.611898242863617| 96.48917298076906|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[ကဏ္ဍ:အုတ်တွင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>rlenf79tvktmymnkruzdkgin8x0123c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.လ.က (ခွဲ) တောပု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292426</id>
    <revision>
      <id>1056390</id>
      <timestamp>2026-10-06T05:08:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>[[အ.လ.က (ခွဲ) တောပု]] စာမျက်နှာကို [[အ.လ.က (ခွဲ) တောပု (ကျောက်ကြီးမြို့နယ်)]] သို့ ခင်မောင်မောင်လွင်က ရွှေ့ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1056390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110" sha1="9ddg1y10se218bydyp6x8fg51dmaqmk" xml:space="preserve">#REDIRECT [[အ.လ.က (ခွဲ) တောပု (ကျောက်ကြီးမြို့နယ်)]]</text>
      <sha1>9ddg1y10se218bydyp6x8fg51dmaqmk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1056391</id>
      <parentid>1056390</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T05:09:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>[[အ.လ.က (ခွဲ) တောပု (ကျောက်ကြီးမြို့နယ်)]] သို့ ပြန်ညွှန်းကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်</comment>
      <origin>1056391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="514" sha1="q3vy91xk6oa4bfml9tl0on3ma1vjg0b" xml:space="preserve">မြန်မာနိုင်ငံတွင် '''အ.လ.က (ခွဲ) တောပု ''' အမည်ဖြင့် အောက်ပါအခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲများ ရှိသည်။
* [[အ.လ.က (ခွဲ) တောပု (ကျောက်ကြီးမြို့နယ်)]]
* [[အ.လ.က (ခွဲ) တောပု (အုတ်တွင်းမြို့နယ်)]]

{{သံတူကြောင်းကွဲ}}</text>
      <sha1>q3vy91xk6oa4bfml9tl0on3ma1vjg0b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.လ.က (ခွဲ) တောပု (အုတ်တွင်းမြို့နယ်)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292427</id>
    <revision>
      <id>1056392</id>
      <timestamp>2026-10-06T05:11:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.လ.က (ခွဲ) တောပု (အုတ်တွင်းမြို့နယ်)''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[အုတ်တွင်းမြို့နယ်]]၊ [[တောပုရွာ၊ အုတ်တွင်းမြို့နယ်|တောပုရွာ]]ရ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1056392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1002" sha1="r7ysm7pd3d5wms7wxbpt5m23axdilnu" xml:space="preserve">'''အ.လ.က (ခွဲ) တောပု (အုတ်တွင်းမြို့နယ်)''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[အုတ်တွင်းမြို့နယ်]]၊ [[တောပုရွာ၊ အုတ်တွင်းမြို့နယ်|တောပုရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၁၈ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/oktwin-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{coord|18.929860960155974| 96.37788157037699|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[ကဏ္ဍ:အုတ်တွင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>r7ysm7pd3d5wms7wxbpt5m23axdilnu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၆</title>
    <ns>100</ns>
    <id>292428</id>
    <revision>
      <id>1056398</id>
      <timestamp>2026-10-06T05:59:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Current events|year=2026|month=10|day=6|content=  &lt;!-- All news items below this line --&gt;    &lt;!-- All news items above this line --&gt;}}&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1056398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="136" sha1="8f2r8w0043s0ula90v1pojr405w1bfz" xml:space="preserve">{{Current events|year=2026|month=10|day=6|content=

&lt;!-- All news items below this line --&gt;


&lt;!-- All news items above this line --&gt;}}</text>
      <sha1>8f2r8w0043s0ula90v1pojr405w1bfz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1056425</id>
      <parentid>1056398</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T10:04:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <origin>1056425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2003" sha1="dpd6cbf5d3bfr6n5hqedwv9zfrkw9x4" xml:space="preserve">{{Current events|year=2026|month=10|day=6|content=

&lt;!-- All news items below this line --&gt;
'''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ'''
*[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]
**[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]၊ [[အညာ စစ်မြေပြင်]]
***မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[တောင်သာမြို့နယ်]]၊ သာပေါင်းလေးကျေးရွာအတွင်းရှိ မူလတန်းလွန်စာသင်ကျောင်းဆောင်တစ်ဆောင်ကို ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကျောင်းသားကလေးငယ် ၁၄ ဦးနှင့် ဆရာမ ၁ ဦး စုစုပေါင်း ၁၅ ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/cm3el8314ddjt (BBC)]
***စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ကျွန်းလှမြို့နယ်]] [[သဖန်းဆိပ် တာတမံ|သဖန်းဆိပ်ဆည်]]အနီးရှိ ရွှေမျောဖောင်များကို စစ်တပ်က တိုက်လေယာဉ်ဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ရွှေမျောလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်နေသူ ၅ ဦး သေဆုံးပြီး ၂ ဦးထက်မနည်း ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/cm3el8314ddjt (BBC)]

&lt;!-- All news items above this line --&gt;}}</text>
      <sha1>dpd6cbf5d3bfr6n5hqedwv9zfrkw9x4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.ထ.က - ကြို့ပင်ကောက်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292429</id>
    <revision>
      <id>1056399</id>
      <timestamp>2026-10-06T06:53:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.ထ.က - ကြို့ပင်ကောက်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်]]၊ [[ကြို့ပင်ကောက်မြို့]]၊ ဈေးချိုတောင်ရပ်ကွက်ရှိ အခြ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1056399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="901" sha1="jp04r2ef21xiiviubcuofs128y4g5bw" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က - ကြို့ပင်ကောက်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်]]၊ [[ကြို့ပင်ကောက်မြို့]]၊ ဈေးချိုတောင်ရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၉၅၇ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/gyobingauk-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>jp04r2ef21xiiviubcuofs128y4g5bw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1056400</id>
      <parentid>1056399</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T06:54:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1056400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="992" sha1="q82osfvcsgvaq8whb6wsxkrieb3ro4c" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က - ကြို့ပင်ကောက်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်]]၊ [[ကြို့ပင်ကောက်မြို့]]၊ ဈေးချိုတောင်ရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၉၅၇ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/gyobingauk-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}


{{coord|18.22675939483936| 95.65090518822527|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>q82osfvcsgvaq8whb6wsxkrieb3ro4c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.ထ.က - ပန်းတင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292430</id>
    <revision>
      <id>1056401</id>
      <timestamp>2026-10-06T06:56:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.ထ.က - ပန်းတင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်]]၊ [[ကြို့ပင်ကောက်မြို့]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1056401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="916" sha1="cfjb5vdy5cih5886icqcie3vded67a1" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က - ပန်းတင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်]]၊ [[ကြို့ပင်ကောက်မြို့]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၀၄၄ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/gyobingauk-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{coord|18.231220924021322| 95.65502414377269|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>cfjb5vdy5cih5886icqcie3vded67a1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.ထ.က - ဘုရင့်နောင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292431</id>
    <revision>
      <id>1056402</id>
      <timestamp>2026-10-06T06:59:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.ထ.က - ဘုရင့်နောင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်]]၊ [[ကြို့ပင်ကောက်မြို့]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1056402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="928" sha1="n5h6xkz3rnn9jvtv8xqbowo20mrvl9k" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က - ဘုရင့်နောင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်]]၊ [[ကြို့ပင်ကောက်မြို့]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၁၀၇ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/gyobingauk-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{coord|18.231070387407545| 95.64417918549812|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>n5h6xkz3rnn9jvtv8xqbowo20mrvl9k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.ထ.က - လယ်တီ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292432</id>
    <revision>
      <id>1056403</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:01:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.ထ.က - လယ်တီ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်]]၊ [[လယ်တီရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်|လယ်တီရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1056403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="968" sha1="ealq52h2bnxz7uf4x4dhhhhxm9wavxk" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က - လယ်တီ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်]]၊ [[လယ်တီရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်|လယ်တီရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၅၇၅ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/gyobingauk-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{coord|18.23178435738774| 95.52150028211486|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>ealq52h2bnxz7uf4x4dhhhhxm9wavxk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.လ.က - ရွှေပန်းတော</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292433</id>
    <revision>
      <id>1056404</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:03:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.လ.က - ရွှေပန်းတော''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်]]၊ ရွှေပန်းတောရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်|ရွှေပန်းတော...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1056404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1025" sha1="7bjpp6zd0tkaxncb8bb1mb9pyab7375" xml:space="preserve">'''အ.လ.က - ရွှေပန်းတော''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်]]၊ [[ရွှေပန်းတောရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်|ရွှေပန်းတောရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၀၂၄ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/gyobingauk-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{coord|18.27838586356158| 95.75368916611664|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>7bjpp6zd0tkaxncb8bb1mb9pyab7375</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>292434</id>
    <revision>
      <id>1056405</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:03:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1056405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="138" sha1="76b1vqc3gd7vytgt1zrasz3nknggfx7" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]</text>
      <sha1>76b1vqc3gd7vytgt1zrasz3nknggfx7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နခနိုရှိမ (ရှိမနဲ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292435</id>
    <revision>
      <id>1056414</id>
      <timestamp>2026-10-06T07:20:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''နခနိုရှိမ''' (中ノ島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]] အိုခိကျွန်းစု၏ ဒိုးဇန်းကျွန်းများတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1056414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1147" sha1="qsrgtvaau4at9z0bfgzkx1mdur75xf7" xml:space="preserve">'''နခနိုရှိမ''' (中ノ島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]] အိုခိကျွန်းစု၏ ဒိုးဇန်းကျွန်းများတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းကို &quot;အမတိုး&quot; (海士島) ဟုလည်း သိကြသည်။

ဧရိယာ ၃၂.၂၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ လူဦးရေသည် ခန့်မှန်းခြေ ၂,၄၀၀ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းကို [[ရှိမနဲခရိုင်]]၊ အမမြို့က စီမံအုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအများစုသည် &quot;ဒိုင်းဆန်း - အိုခိအမျိုးသားဥယျာဉ်&quot; ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း တည်ရှိသည်။

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>qsrgtvaau4at9z0bfgzkx1mdur75xf7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1056415</id>
      <parentid>1056414</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T07:20:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1056415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1188" sha1="akfa612kmoaryzrfytszpoqxmvvgolb" xml:space="preserve">'''နခနိုရှိမ''' (中ノ島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]] အိုခိကျွန်းစု၏ ဒိုးဇန်းကျွန်းများတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းကို &quot;အမတိုး&quot; (海士島) ဟုလည်း သိကြသည်။

ဧရိယာ ၃၂.၂၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ လူဦးရေသည် ခန့်မှန်းခြေ ၂,၄၀၀ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းကို [[ရှိမနဲခရိုင်]]၊ အမမြို့က စီမံအုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအများစုသည် &quot;ဒိုင်းဆန်း - အိုခိအမျိုးသားဥယျာဉ်&quot; ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း တည်ရှိသည်။

==ပထဝီသွင်ပြင်==
==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>akfa612kmoaryzrfytszpoqxmvvgolb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1056416</id>
      <parentid>1056415</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T07:21:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ပထဝီသွင်ပြင် */</comment>
      <origin>1056416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1283" sha1="ougadbqht40pday5egwm71hhb58ldpp" xml:space="preserve">'''နခနိုရှိမ''' (中ノ島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]] အိုခိကျွန်းစု၏ ဒိုးဇန်းကျွန်းများတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းကို &quot;အမတိုး&quot; (海士島) ဟုလည်း သိကြသည်။

ဧရိယာ ၃၂.၂၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ လူဦးရေသည် ခန့်မှန်းခြေ ၂,၄၀၀ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းကို [[ရှိမနဲခရိုင်]]၊ အမမြို့က စီမံအုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအများစုသည် &quot;ဒိုင်းဆန်း - အိုခိအမျိုးသားဥယျာဉ်&quot; ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း တည်ရှိသည်။

==ပထဝီသွင်ပြင်==
==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး==
==စီးပွားရေး==

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>ougadbqht40pday5egwm71hhb58ldpp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1056417</id>
      <parentid>1056416</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T07:21:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1056417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1378" sha1="ka6fgh560ugfgpfuunnj9pp2i1b5sis" xml:space="preserve">'''နခနိုရှိမ''' (中ノ島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]] အိုခိကျွန်းစု၏ ဒိုးဇန်းကျွန်းများတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းကို &quot;အမတိုး&quot; (海士島) ဟုလည်း သိကြသည်။

ဧရိယာ ၃၂.၂၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ လူဦးရေသည် ခန့်မှန်းခြေ ၂,၄၀၀ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းကို [[ရှိမနဲခရိုင်]]၊ အမမြို့က စီမံအုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအများစုသည် &quot;ဒိုင်းဆန်း - အိုခိအမျိုးသားဥယျာဉ်&quot; ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း တည်ရှိသည်။

==ပထဝီသွင်ပြင်==
==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး==
==စီးပွားရေး==

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>ka6fgh560ugfgpfuunnj9pp2i1b5sis</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1056418</id>
      <parentid>1056417</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T07:22:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <origin>1056418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2917" sha1="fd3qbp9fxhim0ya7qhx9gc7l2gpgw0c" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = နခနိုရှိမ
| image                   = Oki shrine.jpg
| image_caption           = နခနိုရှိမရှိ အိုဂျိဂျင်းဂျ (အိုဂျိနတ်ကျောင်းတော်)
| image_size              = 
| image_map               = Oki Islands.png
| map_caption             = 
| native_name             = 中ノ島, '' Nakanoshima''
| native_name_link        = Japanese language
| nickname                = Ama-tō
| location                = [[Sea of Japan]]
| coordinates             = {{coord|36|5|N|133|06|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}}
| archipelago             = [[Oki Islands]]
| total_islands           = 
| major_islands           = 
| area_km2                = 32.21
| length_km               = 
| width_km                = 
| coastline_km            = 89.1
| highest_mount           = 
| elevation_m             = 164
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]]
| country_admin_divisions = Shimane Prefecture
| country_admin_divisions_title_1 = [[Districts of Japan|District]]
| country_admin_divisions_1 = [[Oki District, Shimane|Oki District]]
| country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]]
| country_admin_divisions_2 = [[Ama, Shimane|Ama]]
| population              = 2,400
| population_as_of        = 2013
| density_km2             = 
| ethnic_groups           = [[Japanese people|Japanese]]
| additional_info         = 
}}

'''နခနိုရှိမ''' (中ノ島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]] အိုခိကျွန်းစု၏ ဒိုးဇန်းကျွန်းများတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းကို &quot;အမတိုး&quot; (海士島) ဟုလည်း သိကြသည်။

ဧရိယာ ၃၂.၂၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ လူဦးရေသည် ခန့်မှန်းခြေ ၂,၄၀၀ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းကို [[ရှိမနဲခရိုင်]]၊ အမမြို့က စီမံအုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအများစုသည် &quot;ဒိုင်းဆန်း - အိုခိအမျိုးသားဥယျာဉ်&quot; ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း တည်ရှိသည်။

==ပထဝီသွင်ပြင်==
==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး==
==စီးပွားရေး==

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>fd3qbp9fxhim0ya7qhx9gc7l2gpgw0c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1056419</id>
      <parentid>1056418</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T07:22:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <origin>1056419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3021" sha1="7v0mjekgsro21wnexfyjgw3lfc852sp" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = နခနိုရှိမ
| image                   = Oki shrine.jpg
| image_caption           = နခနိုရှိမရှိ အိုဂျိဂျင်းဂျ (အိုဂျိနတ်ကျောင်းတော်)
| image_size              = 
| image_map               = Oki Islands.png
| map_caption             = 
| native_name             = 中ノ島, '' Nakanoshima''
| native_name_link        = Japanese language
| nickname                = Ama-tō
| location                = [[Sea of Japan]]
| coordinates             = {{coord|36|5|N|133|06|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}}
| archipelago             = [[Oki Islands]]
| total_islands           = 
| major_islands           = 
| area_km2                = 32.21
| length_km               = 
| width_km                = 
| coastline_km            = 89.1
| highest_mount           = 
| elevation_m             = 164
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]]
| country_admin_divisions = Shimane Prefecture
| country_admin_divisions_title_1 = [[Districts of Japan|District]]
| country_admin_divisions_1 = [[Oki District, Shimane|Oki District]]
| country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]]
| country_admin_divisions_2 = [[Ama, Shimane|Ama]]
| population              = 2,400
| population_as_of        = 2013
| density_km2             = 
| ethnic_groups           = [[Japanese people|Japanese]]
| additional_info         = 
}}

'''နခနိုရှိမ''' (中ノ島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]] အိုခိကျွန်းစု၏ ဒိုးဇန်းကျွန်းများတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းကို &quot;အမတိုး&quot; (海士島) ဟုလည်း သိကြသည်။&lt;ref&gt;''Teikoku's Complete Atlas of Japan'', Teikoku-Shoin Co., Ltd., Tokyo, {{ISBN|4-8071-0004-1}}&lt;/ref&gt;

ဧရိယာ ၃၂.၂၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ လူဦးရေသည် ခန့်မှန်းခြေ ၂,၄၀၀ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းကို [[ရှိမနဲခရိုင်]]၊ အမမြို့က စီမံအုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအများစုသည် &quot;ဒိုင်းဆန်း - အိုခိအမျိုးသားဥယျာဉ်&quot; ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း တည်ရှိသည်။

==ပထဝီသွင်ပြင်==
==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး==
==စီးပွားရေး==

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>7v0mjekgsro21wnexfyjgw3lfc852sp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1056420</id>
      <parentid>1056419</parentid>
      <timestamp>2026-10-06T07:22:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* စီးပွားရေး */</comment>
      <origin>1056420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3212" sha1="q6yryhsyta1paejm0nxiyf5ogsrz8fe" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = နခနိုရှိမ
| image                   = Oki shrine.jpg
| image_caption           = နခနိုရှိမရှိ အိုဂျိဂျင်းဂျ (အိုဂျိနတ်ကျောင်းတော်)
| image_size              = 
| image_map               = Oki Islands.png
| map_caption             = 
| native_name             = 中ノ島, '' Nakanoshima''
| native_name_link        = Japanese language
| nickname                = Ama-tō
| location                = [[Sea of Japan]]
| coordinates             = {{coord|36|5|N|133|06|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}}
| archipelago             = [[Oki Islands]]
| total_islands           = 
| major_islands           = 
| area_km2                = 32.21
| length_km               = 
| width_km                = 
| coastline_km            = 89.1
| highest_mount           = 
| elevation_m             = 164
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]]
| country_admin_divisions = Shimane Prefecture
| country_admin_divisions_title_1 = [[Districts of Japan|District]]
| country_admin_divisions_1 = [[Oki District, Shimane|Oki District]]
| country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]]
| country_admin_divisions_2 = [[Ama, Shimane|Ama]]
| population              = 2,400
| population_as_of        = 2013
| density_km2             = 
| ethnic_groups           = [[Japanese people|Japanese]]
| additional_info         = 
}}

'''နခနိုရှိမ''' (中ノ島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]] အိုခိကျွန်းစု၏ ဒိုးဇန်းကျွန်းများတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းကို &quot;အမတိုး&quot; (海士島) ဟုလည်း သိကြသည်။&lt;ref&gt;''Teikoku's Complete Atlas of Japan'', Teikoku-Shoin Co., Ltd., Tokyo, {{ISBN|4-8071-0004-1}}&lt;/ref&gt;

ဧရိယာ ၃၂.၂၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ လူဦးရေသည် ခန့်မှန်းခြေ ၂,၄၀၀ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းကို [[ရှိမနဲခရိုင်]]၊ အမမြို့က စီမံအုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအများစုသည် &quot;ဒိုင်းဆန်း - အိုခိအမျိုးသားဥယျာဉ်&quot; ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း တည်ရှိသည်။

==ပထဝီသွင်ပြင်==
==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး==
==စီးပွားရေး==
==ပြင်ပလင့်များ==
{{commonscat-inline| Ama, Shimane |Nakanoshima}}
*[https://web.archive.org/web/20130101141419/http://www.shimaneajet.com/okiislands/ Travel guide]

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>q6yryhsyta1paejm0nxiyf5ogsrz8fe</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>