ဝီကီပီးဒီးယား mywiki https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွေးနွေးချက် အသုံးပြုသူ အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက် ဝီကီပီးဒီးယား ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွေးနွေးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွေးနွေးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက် မုခ်ဝ မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက် စာမူကြမ်း စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက် TimedText TimedText talk မော်ဂျူး မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက် Event Event talk 10 2823 1056720 1048284 2026-10-08T10:17:56Z Dr Lotus Black 31011 1056720 wikitext text/x-wiki {{Navbox with columns | name = နေအဖွဲ့အစည်း | state = {{{state|{{{1<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}}}}} | title = [[နေအဖွဲ့အစည်း]] | basestyle = text-align:center; | bodyclass = hlist | fullwidth = true | colwidth = 50% |list1 = <div> <imagemap> Image:Solar System XXVII.png #The Sun circle 0 0 90 35 [[နေ]] #Mercury circle 112 18 6 [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]] #Venus circle 153 18 8 [[သောကြာဂြိုဟ်]] #Earth and the Moon circle 203 8 4 [[လကမ္ဘာ]] circle 194 18 8 [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] #Mars and satellites circle 239 13 3 [[အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|ဖိဘီနှင့် ဒိုင်မွန်]] circle 233 18 8 [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] #Ceres and the asteroid belt # - by placing the rectangle code for the asteroid belt AFTER Ceres, Ceres is "on top" (and can co-exist) circle 271 18 8 [[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်)|စီးရပ်စ်]] rect 256 0 288 35 [[ဥက္ကာခဲ ခါးပတ်]] #Jupiter and satellites circle 316 18 15 [[ကြာသပတေးဂြိုဟ်]] circle 329 5 6 [[ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ]] #Saturn and satellites circle 372 18 10 [[စနေဂြိုဟ်]] circle 381 7 6 [[စနေဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ]] #Uranus and satellites circle 418 18 9 [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]] circle 427 10 6 [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ]] #Neptune and satellites circle 471 10 3 [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ]] circle 462 18 12 [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] #Pluto, satellites, and the Kuiper belt # - by placing the rectangle code for the Kuiper belt AFTER Pluto, Pluto is "on top" (and can co-exist) circle 508 13 3 [[ပလူတို၏ ဂြိုဟ်ရံလများ]] circle 504 18 8 [[ပလူတို]] rect 492 0 527 35 [[ခိုက်ပါး ခါးပတ်]] #Eris, Dysnomia, and the Scattered disc # - by placing the rectangle code for the Scattered disc AFTER Eris, Eris is "on top" (and can co-exist) circle 544 14 3 [[ဒီဆနိုးမီးယား (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒီဆနိုးမီးယား]] circle 540 18 8 [[အဲရစ် (ဂြိုဟ်သိမ်)|အဲရစ်]] rect 528 0 567 35 [[ပြန့်ကျဲ ချပ်ပြားThe Scattered Disc]] rect 568 0 597 35 [[Oort Cloud|The Oort Cloud]] desc none # - setting this to "bottom-right" will display a (rather large) icon linking to the graphic, if desired #မှတ်စုများ- #Details on the new coding for clickable images is here: [http://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ImageMap] #The smaller planets have a bit of an overlap just to ensure they're locatable, especially in the belts. #While it may look strange, it's important to keep the codes for a particular system in order. The clickable coding treats the first object created in an area as the one on top. # - I've placed moons on "top" so that their smaller circles won't disappear "under" their respective planets or dwarf planets. #The "poly" code would be more appropriate for the moons of Jupiter, Saturn, and Uranus. However, there appears to be a bug with that aspect of the code. # - I've compensated by using oversized circles for those moon groups, and tucking them UNDER their planets for now. #The Sun is a rectangle as that approximates the edge closely enough for the purposes of this template. #I've guessed as to the boundaries for the KB, SD, and OC - if they need adjustment, load the image into Paint and use the pencil tool to find the appropriate coordinates. </imagemap> </div> |list2 = * '''[[နေ]]''' * [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်|မာကျူရီ]] * [[သောကြာဂြိုဟ်|ဗီးနပ်စ်]] * [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်|ကမ္ဘာ]] * [[အင်္ဂါဂြိုဟ်|အင်္ဂါ]] * ''[[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်)|စီးရပ်စ်]]'' * [[ကြာသပတေးဂြိုဟ်|ဂျူပီတာ]] * [[စနေဂြိုဟ်|စေတန်]] * [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်|ယူရေးနပ်စ်]] * [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်|နက်ပကျွန်း]] * ''[[ပလူတို]]'' * ''[[ဟောက်မေယာ]]'' * ''[[မက်ကီမက်ကီ]]'' * ''[[အဲရစ် (ဂြိုဟ်သိမ်)|အဲရစ်]]'' * ''[[၉၀၃၇၇ ဆဒ်နာ|ဆဒ်နာ]]'' |list3 = <div style="font-size:smaller"> *'''[[ဂြိုဟ်]]''' * '''[[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ]]''' * '''[[ဂြိုဟ်ရံလ|ဂြိုဟ်ရံလများ]]''': ''[[လကမ္ဘာ]] * [[အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|မားရှန်]] * [[ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|ဂျိုဗီယန်]] * [[စနေဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|ဆက်တန်နီယန်]] * [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|ယူရေနီယန်]] * [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|နက်ပကျွန်းနီယန်]] * [[ပလူတို၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|ပလူတိုနီယန်]] * [[ဒီဆနိုးမီးယား (ဂြိုဟ်ရံလ)|အီရိုတ်ဒီယန်]]''</div> |list4 = <div style="font-size:smaller"> *'''[[:en:Small solar system body|သေးငယ်အရာဝတ္ထုများ]]''':&nbsp;&nbsp; [[ဂြိုဟ်ငယ်|ဂြိုဟ်ငယ်များ]] * [[ဥက္ကာခဲ]]များ * [[ဥက္ကာပျံ]]များ/[[ဥက္ကာပျံ လ]]များ ([[ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်|ဥက္ကာခါးပတ်]]) * [[:en:centaur (planetoid)|စင်တောများ]] * [[:en:trans-Neptunian object|TNOs]] ([[ခိုက်ပါး ခါးပတ်]]/[[:en:Scattered disc|ပြန့်ကျဲ ချပ်ပြား]]) * [[ကြယ်တံခွန်]]များ ([[အောတိမ်တိုက်]])</div> |belowstyle = background: #EEE; font-size: smaller; |below = ''အခြားကြည့်ရန်:'' [[:en:List of solar system objects|နေအဖွဲ့အစည်းရှိ အရာဝတ္ထုများစာရင်း]] }}<noinclude> </noinclude> lfaxke19psbgpmtpa07ccxi7nyp6irk 0 3019 1056646 1036083 2026-10-07T20:28:13Z Dr Lotus Black 31011 1056646 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = ခါကာဘိုရာဇီတောင် | official_name = Hkakabo Razi | native_name = | other_name = {{lang|en|Mount Hkakabo Razi}} | photo = Khakaborazi southview-m ft.jpg | photo_caption = ခါကာဘိုရာဇီတောင်အား တောင်ဘက်မှ လှမ်းမျှော်ကြည့်ခြင်း | elevation_m = 5881 | elevation_ref = <ref name="naka">Tamotsu Nakamura, [http://jac.or.jp/english/images/vol16/JAPANESE%20ALPINE%20NEWS%20Vol16-46-55.pdf Veiled Mountains in North Myanmar], Japanese Alpine News 2015</ref> | prominence_m = | prominence_ref = | map = Myanmar | map_caption = ခါကာဘိုရာဇီတောင် တည်နေရာ (တရုတ်၊ အိန္ဒိယတို့နှင့် သုံးပွင့်ဆိုင် နယ်နမိတ်ပေါ်တွင်) | map_size = 220 | label_position = bottom | listing = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ အမြင့်ဆုံးတောင် | location = [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | range = [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း]] | coordinates = {{coord|28|19|42|N|97|32|08|E|region:MM_type:mountain|display=inline,title}} | topo = | first_ascent = ၁၅ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၆<ref name="naka"/> | easiest_route = ဆီးနှင်း/ရေခဲတောင်တက်လမ်း }} '''ခါကာဘိုရာဇီ‌တောင်'''({{langx|en|Mount Hkakabo Razi}}၊ ရဝမ်: Kaqgawpù Ràzi) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]နှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၏ အမြင့်ဆုံးတောင် ဖြစ်ပြီး ကချင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ နယ်စပ်တွင် တည်ရှိသည်။ [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း]] အရှေ့ဘက်စွန်းခက်မများနှင့် ဆက်သွယ်လျက်ရှိပြီး [[ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်]]အထက် ၅,၈၈၁ မီတာ (၁၉,၂၉၆ ပေ) မြင့်သည်။ အချို့သော မှတ်တမ်းများတွင် ၁၉,၃၁၄ ပေ မြင့်သည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။ မြောက်လต္တီတွဒ် ၂၈° ၁၉' ၄၂" နှင့် အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၇° ၃၂' ၀၈" အကြားတွင် တည်ရှိပြီး တစ်နှစ်ပတ်လုံး ဆီးနှင်းများ ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသည်။ တိဗက်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အဖြစ်လည်း ပိုင်းခြားထားပြီး တိဗက်နယ်စပ်နှင့် နှစ်မိုင်ခန့်သာ ဝေးကွာသည်။ ကချင်ပြည်နယ် [[ပူတာအိုခရိုင်]]၊ မချမ်းဘောမြို့၏ အနောက်မြောက်ဘက် မိုင် ၈ဝ ကျော်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ == အမည်ရင်းမြစ် == ခါကာဘိုရာဇီဟူသော အမည်သည် တိဗက်စကားလုံး ခါခါဘိုရာဇီ မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆချက်ရှိပြီး တိဗက်ဘာသာအရ "ခါ" သည် နှင်း၊ "ခါဘို" သည် အဖြူ ဟု အနက်ရသည်။ တစ်ဖက်တွင်မူ ယင်းတောင်ကြီးတည်ရှိရာ ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဒေသခံ [[ရဝမ်လူမျိုး]]များ၏ စကားဖြင့် '''ခါကာပူ''' ဆိုသည်မှာ "အသံများထွက်ခြင်း/ပြောခြင်း" ဖြစ်ပြီး '''ရာဇီ''' ဆိုသည်မှာ "တောင်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသဖြင့် ရဝမ်ဘာသာစကားအရ '''"အသံထွက်သောတောင်"''' သို့မဟုတ် '''"စကားပြောသောတောင်"''' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ == တောင်ထိပ်သို့ တက်ရောက်ခြင်း == ခါကာဘိုရာဇီတောင်ထိပ်သို့ ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ၁၉၉၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၅ ရက်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံသား တောင်တက်သမား [[တခရှိအိုဇခိ]] (Takashi Ozaki) နှင့် မြန်မာနိုင်ငံသား ရဝမ်လူမျိုး တောင်တက်သမား နမားဂျွန်ဆင် (Nyama Gyaltsen) တို့ ပါဝင်သော အဖွဲ့က အောင်မြင်စွာ တက်ရောက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယမြေတိုင်းအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ ပူတာအိုမြို့မြောက်ပိုင်းသို့ လုပ်ငန်းသဘောအရ ရောက်ရှိခဲ့ရာ၌ ခါကာဘိုရာဇီတောင်ကို ကမ္ဘာ့မြေပုံပေါ်တွင် ပထမဦးဆုံး မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့သည်။ ခါကာဘိုရာဇီ တောင်ကြောတစ်လျှောက်၌ ထင်းရှူး၊ ဝက်သစ်ချ၊ မေပယ်၊ ရိုဒိုဒင်ဒရမ် (Rhododendron) ခေါ် တောင်မြင့်ဇလပ်ပန်း၊ ပရီမြူလာ၊ လီလီနှင့် မြေကပ်သစ်ခွစသော ရှားပါးအပင်များကို တွေ့ရသည်။ ထိုဒေသ ရေခဲပြင်အောက်တွင်လည်း အသက်ရှည်ဆေးဟု ထင်ရှားသော မချစ်ဥ ခေါ် ဂမုန်းကြက်သွန်ဖြူများကိုလည်း တွေ့ရှိရတတ်သည်။ သားမင်း (တာကင်ကောင်)၊ ကဒိုးကောင်နှင့် တောင်ဆိတ်များကို ခါကာဘိုရာဇီတောင်၌ တွေ့ရသည်။ တောင်ကြောတစ်လျှောက်တွင် တိဗက်လူမျိုးများအပြင် ထလုနှင့် ထရုန် (တရုံ) လူမျိုးစုများလည်း မှီတင်းနေထိုင်ကြသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)</ref> === ၂၀၁၄ ခုနှစ် မြန်မာတောင်တက်အဖွဲ့ ပျောက်ဆုံးမှု === ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် မြန်မာနိုင်ငံ ခြေလျင်နှင့်တောင်တက်အဖွဲ့ချုပ်မှ မြန်မာတောင်တက်သမားများ ပါဝင်သော အဖွဲ့သည် မြောက်ဘက်မျက်နှာစာမှ တက်ရောက်ရန် လမ်းကြောင်းသစ်ကို ရှာဖွေခဲ့ကြသည်။<ref>Myi Nyi Aung, [https://climberdoelone.wordpress.com/2014/08/31/invitation-of-nature-mt-hkakabo-razi-ascent-from-north-face-31-08-2014/ Invitation of Nature (Mt. Hkakabo Razi-North Face ascent 31.08.2014) Expedition Blog]</ref> အဖွဲ့ဝင်နှစ်ဦးဖြစ်သည့် ကိုအောင်မြင့်မြတ်နှင့် ကိုဝေယံမင်းသူတို့သည် ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃၁ ရက်တွင် တောင်ထိပ်သို့ အောင်မြင်စွာ ခြေချနိုင်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်အလံနှင့် ဘုရားပုံတော်တို့ကို ထားရှိခဲ့သည်။<ref>[http://www.irrawaddy.org/burma/burmese-climbers-reach-hkakabo-razis-peak.html Burmese Climbers Reach Hkakabo Razi's Peak], [[The Irrawaddy]], 1 September 2014</ref> သို့သော် တောင်ထိပ်သို့ ရောက်ရှိပြီးနောက် ဆက်သွယ်ရေးစက် အားကုန်သွားသဖြင့် အောက်ခြေစခန်းနှင့် အဆက်အသွယ် ပြတ်တောက်သွားခဲ့ပြီး ပြန်လည်ဆင်းသက်နိုင်ခြင်း မရှိတော့ဘဲ ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့သည်။<ref>[http://www.mmtimes.com/index.php/special-features/197-travel-2014/11697-before-travellers-go-explorers.html Before travellers go explorers], [[The Myanmar Times]], 19 September 2014</ref> ၎င်းတို့အား လိုက်လံရှာဖွေရေးလုပ်ငန်းစဉ်အတွင်း ထောက်ပံ့ရေးသွားရောက်သည့် ကယ်ဆယ်ရေး ဟယ်လီကော့ပတာတစ်စီး ပျက်ကျခဲ့ပြီး ပိုင်းလော့တစ်ဦး သေဆုံးကာ အခြားပိုင်းလော့တစ်ဦးနှင့် ခရီးသည်တစ်ဦးတို့မှာ တောတွင်း၌ ၁၁ ရက်တိုင်တိုင် ခက်ခဲစွာ ရုန်းကန်ရှင်သန်ခဲ့ရသည်။<ref>San Yamin Aung, [http://www.irrawaddy.org/burma/burmese-pilot-found-dead-hkakabo-razi.html Burmese Pilot Found Dead in Kachin State], The Irrawaddy, 9 October 2014</ref><ref>[http://www.bangkokpost.com/print/454169/ A crash course in survival], [[Bangkok Post]], 4 January 2015</ref> === နာရှင်နယ် ဂျီဩဂရပ်ဖစ် တိုင်းတာမှု === ၂၀၁၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် နာရှင်နယ် ဂျီဩဂရပ်ဖစ် အဖွဲ့ (National Geographic Society) နှင့် The North Face တို့ ပူးပေါင်းပြီး ခါကာဘိုရာဇီတောင်၏ တိကျသော အမြင့်ကို ဂျီပီအက်စ် (GPS) စနစ်ဖြင့် တိုင်းတာရန် တောင်တက်အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ အဖွဲ့ကို ဟီလရီး အိုနေး (Hilaree O'Neill) က ဦးဆောင်ပြီး နိုဝင်ဘာ ၇ ရက်တွင် တောင်ထိပ်သို့ ရောက်ရှိရန် အပြင်းအထန် ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း အမြင့် ၅,၇၄၂ မီတာ (၁၈,၈၄၉ ပေ) အရောက်တွင် ရာသီဥတုနှင့် လမ်းကြောင်းအခြေအနေကြောင့် ရှေ့ဆက်မတက်နိုင်ဘဲ ပြန်လည်ဆင်းသက်ခဲ့ရသည်။ ယင်းအဖွဲ့၏ တွက်ချက်မှုအရ တောင်ထိပ်အစစ်သည် ၎င်းတို့ ရောက်ရှိခဲ့သည့်နေရာထက် ပေ ၈၀၀ (၂၄၀ မီတာ) ခန့် ပိုမိုမြင့်မားနိုင်သေးကြောင်း ခန့်မှန်းခဲ့ကြသည်။<ref>Kelley McMillan, [http://news-beta.nationalgeographic.com/2015/01/150116-burma-climb-myanmar-hkakabo-razi/ On Myanmar's Mystery Peak, Drama and a Challenge Like No Other] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150118220439/http://news-beta.nationalgeographic.com/2015/01/150116-burma-climb-myanmar-hkakabo-razi/ |date=18 January 2015 }}, National Geographic Magazine, January 16, 2015</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{ကချင်ပြည်နယ်}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တောင်များ]] so8edyc9pox5sz9a45qrq7widc5vnsl 0 4415 1056668 876727 2026-10-08T00:59:37Z ~2026-54024-31 149148 /* အာဋာနာဋိယသုတ် ပါဠိတော် */ 1056668 wikitext text/x-wiki {{ဗုဒ္ဓဘာသာ}} '''အာဋာနာဋိယသုတ်''' သည် [[ဒီဃနိကာယ်]]၏ (၃၂) ခုမြောက်သုတ်ဖြစ်၍ ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင်၌ ဟောကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite book|last=Walshe|first=Maurice|title=The Long Discourses of the Buddha: A Translation of the Digha Nikaya|url=https://archive.org/details/longdiscoursesbu00wals|url-access=limited|year=1995|publisher=Wisdom Publications|pages=[https://archive.org/details/longdiscoursesbu00wals/page/n238 471]–478}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.accesstoinsight.org/tipitaka/dn/dn.32.0.piya.html|title=Atanatiya Sutta: Discourse on Atanatiya |publisher = Buddhist Publication Society|date=1999}}</ref> ဤသုတ်သည် ဘုရားမြတ်စွာကို မကြည်ညိုမမြတ်နိုးသော နတ်များ၊ ဂန္ဓဗ္ဗများ၊ ယက္ခများသည် ဘုရားမြတ်စွာ၏ ဥပါသကာနှင့် ဥပါသိကာတို့အား အနှောင့်အယှက်ပေးခဲ့သော် မည်သို့မည်ပုံ ချွတ်လွှဲရမည့်အကြောင်း ညွှန်ပြသောသုတ်ဖြစ်သည်။<ref>ပါဠိစာပေသမိုင်း။ ဒေါ်အုန်း မဟာဝိဇ္ဇာ။ ဒုကြိမ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၉၈၁။ သာသနာရေးဦးစီးဌာန။ ရန်ကုန်။</ref> မြတ်စွာဘုရားလက်ထက်တော်အခါက သာသနာတော်ကို မသက်ဝင် မယုံကြည်ကြသော၊ သီလစောင့်သူများ၏ ဘုန်းကံကို မခံနိုင်သော ဘီလူး မိစ္ဆာများက သာသနာ့အနွယ်ဝင် ပရိသတ်လေးပါးဖြစ်သော ရဟန်း၊ ရဟန်းအမ၊ သာသနာ့ ဒါယကာ၊ သာသနာ့ ဒါယိကာမတို့ကို ဖမ်းဆီးနှောင့်ယှက်ကြလေသည်။ ထို မိစ္ဆာဘီလူးများ ယဉ်ကျေးလာပြီး သာသနာတော်တွင် သက်ဝင်ယုံကြည်လာစေရန် '''အာဋာနာဋိယသုတ်''' ရွတ်ဆိုစေသည်။ ==နောက်ခံ== အာဋာနာဋိယသုတ်ဖြစ်ပေါ်လာပုံမှာ စတုမဟာရာဇ်နတ်မင်းကြီးလေးပါးသည် ''အာဋာနာဋ'' ဟုခေါ်ဆိုသော နတ်မြို့တော်၌ စုရုံးစည်းဝေးကြကာ ဝိပဿီဘုရားမှစ၍ ဂေါတမဘုရားအထိ ခုနှစ်ဆူသော ဘုရားရှင်ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးတို့၏ ဂုဏ်တော်ကို အာရုံပြု၍ ရှိခိုးပြီး အာဋာနာဋိယသုတ်ကို ဖွဲ့ဆိုခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက်မှ ဘုရားရှင်၏ ဓမ္မစက်၊ ၎င်းတို့၏ အာဏာစက်ကို မခံယူကြသော နတ်ဆိုးများကို ဤသို့ ဤသို့သော နတ်ပြစ်ဒဏ်များခတ်မည် ဆိုကြသည်။ ထိုသို့ဆိုကြပြီးနောက်မှသာ လူ့ပြည်ရှိ ဂေါတမ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရှိရာသို့ များပြားသော နတ်စစ်သည်ဗိုလ်ပါများနှင့်အတူ သွားခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |title= နိုင်ငံတော် သာသန မဟာဗုဒ္ဓဝင် (တတိယတွဲ)၊ သတ္တမအကြိမ်။ |author= [[မင်းကွန်းတိပိဋကဆရာတော်|တိပိဋကဆရာတော် ဦးဝိစိတ္တဿရာဘိဝံသ]]|year= ၁၉၉၇|publisher=သာသနာရေးဦးစီးဌာန|page=၃၁၇}}</ref> စတုမဟာရာဇ်နတ်မင်းကြီးလေးပါးသည် လေးဘက်လေးတန်ရှိ မြို့တံခါးအတွင်း၊ အပြင်၊ အနီးတို့တွင် ၎င်းတို့၏တပ်များကို အစောင့်ချထားကြ၍ ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူသော ဂေါတမဗုဒ္ဓရှိရာသို့ ရောက်လာကြသည်။ ဘုရားရှင်ကို နှုတ်ဆက်ပြီးနောက် အခြားသော ယက္ခများနှင့်အတူထိုင်ကြသည်။ ဝေဿဝဏ်နတ်မင်းခေါ် ကုဝေရနတ်မင်းက ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်ကို ဤသို့ဆိုလေသည်။ {{quote|"အသျှင်ဘုရား မြတ်စွာဘုရားအား မကြည်ညိုသော တန်ခိုးကြီးသော ဘီလူးတို့သည် ရှိပါကုန်၏၊ အသျှင်ဘုရား မြတ်စွာဘုရားအား ကြည်ညိုသော တန်ခိုးကြီးသော ဘီလူးတို့သည် ရှိပါကုန်၏၊ အသျှင် ဘုရား မြတ်စွာဘုရားအား မကြည်ညိုသော တန်ခိုးအလတ်စားရှိသော ဘီလူးတို့သည် ရှိပါကုန်၏၊ အသျှင် ဘုရား မြတ်စွာဘုရားအား ကြည်ညိုသော တန်ခိုးအလတ်စားရှိသော ဘီလူးတို့သည် ရှိပါကုန်၏၊ အသျှင်ဘုရား မြတ်စွာဘုရားအား မကြည်ညိုသော တန်ခိုးအနိမ့်စားရှိသော ဘီလူးတို့သည် ရှိပါကုန်၏၊ အသျှင်ဘုရား မြတ်စွာဘုရားအား ကြည်ညိုသော တန်ခိုးအနိမ့်စားရှိသော ဘီလူးတို့သည် ရှိပါကုန်၏။ အသျှင်ဘုရား များသောအားဖြင့် ဘီလူးတို့သည် မြတ်စွာဘုရားအား မကြည်ညိုကြပါကုန်။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် မြတ်စွာဘုရားသည် အသက်သတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းငှါ တရားကို ဟောတော်မူ၏။ မပေးသော ဥစ္စာကို ခိုးယူခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းငှါ တရားကို ဟောတော်မူ၏။ ကာမဂုဏ်တို့၌ မှားသောအားဖြင့် ကျင့်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းငှါ တရားကို ဟောတော်မူ၏။ မဟုတ်မမှန်သော စကားကို ပြောခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းငှါ တရားကို ဟောတော်မူ၏။ မူးယစ်မေ့လျော့ကြောင်းဖြစ်သော သေအရက်ကို သောက်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းငှါ တရားကို ဟော တော်မူ၏။ အသျှင်ဘုရား ဘီလူးတို့သည် များသောအားဖြင့် အသက်သတ်ခြင်းမှ မရှောင်ကြဉ်ကြကုန်၊ မပေးသော ဥစ္စာကို ခိုးယူခြင်းမှ မရှောင်ကြဉ်ကြကုန်၊ ကာမဂုဏ်တို့၌ မှားသောအားဖြင့် ကျင့်ခြင်းမှ မရှောင် ကြဉ်ကြကုန်၊ မဟုတ်မမှန်သော စကားကိုပြောခြင်းမှ မရှောင်ကြဉ်ကြကုန်၊ မူးယစ်မေ့လျော့ကြောင်း ဖြစ်သော သေအရက်ကို သောက်ခြင်းမှ မရှောင်ကြဉ်ကြကုန်၊ ထိုနတ်ဘီလူးတို့သည် ထိုတရားတော်ကို မနှစ် သက် မမြတ်နိုးကြပါ။ အသျှင်ဘုရား မြတ်စွာဘုရား၏ တပည့်တို့သည် အသံနည်းကုန်သော ပြည်ရွာတွန်သံ မရှိကုန်သော လူတို့၏ အငွေ့အသက် ကင်းကုန်သော လူတို့၏ လျှို့ဝှက်သော အမှုကို ပြုခြင်းငှါ ထိုက်ကုန်သော ကိန်း အောင်း၍ နေခြင်းငှါ လျောက်ပတ်ကုန်သော ဝေးကွာသော တောကျောင်းတို့ကို မှီဝဲနေထိုင်ပါကုန်၏။ ထို ကျောင်းတို့၌ နေသော တန်ခိုးကြီးသော ဘီလူးတို့သည် ရှိပါကုန်၏။ အကြင်ဘီလူးတို့သည် မြတ်စွာ ဘုရား၏ သာသနာတော်၌ မကြည်ညိုကုန်၊ ထိုဘီလူးတို့ကို ကြည်ညိုစေရန် မြတ်စွာဘုရားသည် အာဋာနာဋိယမည်သော ပရိတ်အရံအတားကို ရဟန်းယောက်ျား ရဟန်းမိန်းမ ဥပါသကာယောက်ျား ဥပါသိကာ မိန်းမတို့၏ အကာအကွယ် အစောင့်အရှောက် ဖြစ်ခြင်းငှါ သင်ပေးတော်မူပါလော့''ဟု (လျှောက်၏)။''}} ထို့နောက် ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်က ထိုနတ်မင်းကြီးလေးပါး၏ ပြောဆိုမှု (တရားမန္တန်) ကို ရဟန်းတို့အား ပြန်လည်ဟောပြောပြသည်။ ဤသုတ်၏ နိဒါန်း၌ ဘုရားရှင် ခုနှစ်ဆူတို့၏ ဂုဏ်တော်များကို ရွတ်ဆိုပူဇော်ရှိခိုးမှုများပါဝင်၍ နတ်မင်းကြီးလေးပါး၏ ဂုဏ်အင်များကိုလည်း ဖော်ပြထားသည်။ ထို့အပြင် နတ်စစ်သည် (၄၁) ပါးတို့၏ အမည်များကိုလည်း ဖော်ပြထားသေး၏ ။<ref>{{cite web|title=Atanatiya-sutta, Ātānātiya-sutta, Āṭānāṭiya-sutta: 1 definition |url=https://www.wisdomlib.org/definition/atanatiya-sutta |date=12 September, 2019|access date=1 May 2021}}</ref> ==အာဋာနာဋိယသုတ် ပါဠိတော်== ၁။ အပ္ပသန္နေဟိ နာထဿ၊ သာသနေ သာဓုသမ္မတေ။ အမနုဿေဟိ စဏ္ဍေဟိ၊ သဒါ ကိဗ္ဗိသ ကာရိဘိ။ ၁။ အပ်ပသန်နေဟိ နာထတ်သ သာသနေ သာဓုသမ်မတေ အ-မနုတ်သေဟိ စန် ဒေ ဟိ သဒါ ကိတ်ဗိသ-ကာရိဘိ ၂။ ပရိသာနံ စတဿန္နံ၊ အဟိံ သာယ စ ဂုတ္တိယာ။ ယံ ဒေသေသိ မဟာဝီရော၊ ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမ ဟေ။ ၂။ ပရိသာနံ စတတ်သန်နံ အ-ဟိမ်သာယ စ ဂုတ်တိယာ ယံ ဒေသေသိ မဟာဝီရော၊ ပရိတ်တံ တံ ဘဏာမ ဟေ ၃။ ဝိပဿိဿ စ နမတ္ထု၊ စက္ခုမန္တဿ သိရီမတော။ သိခိဿာပိ စ နမတ္ထု၊ သဗ္ဗဘူတာ နုကမ္ပိနော။ ၃။ဝိပတ်သိတ်သ စ နမတ်ထု စက်ခုမန်တတ်သ သိရီမတော သိခိတ်သာပိ စ နမတ်ထု သတ်ဗ-ဘူတာနုကမ်ပိနော ၄။ ဝေဿဘုဿ စ နမတ္ထု၊ နှာတကဿ တပဿိနော။ နမတ္ထု ကကုသန္ဓဿ၊ မာရသေနာ ပမဒ္ဒိနော။ ၄။ဝစ်သ ဘုတ်သ စ နမတ်ထု၊ နှာတကတ်သ တပတ်သိနော နမတ်ထု က-ကုသန်ဓတ်သ မာရ-သေနာ-ပမတ်ဒိနော ၅။ ကောဏာဂမနဿ နမတ္ထု။ ဗြာဟ္မဏဿ ဝုသီမတော။ ကဿပဿ စ နမတ္ထု၊ ဝိပ္ပမုတ္တဿ သဗ္ဗဓိ။ ၅။ကောဏာဂမနတ်သ နမတ်ထု၊ ဗြန်မနတ်သ ဝုသီ-မတော ကတ်သပတ်သ စ နမတ်ထု ဝိပ်ပ မုတ်တတ်သ သတ်ဗ-ဓိ ၆။ အင်္ဂီရသဿ နမတ္ထု၊ သကျပုတ္တဿ သိရီမတော။ ယော ဣမံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ၊ သဗ္ဗဒုက္ခာပနူဒနံ။ ၆။ အင်ဂီရ-သတ်သ, နမတ်ထု သက်ကျ ပုတ်တတ်သ သိရီမ တော ယော အိမံ ဓမ်မံ-ဒေသေသိ သတ်ဗ-ဒုတ်ခါ-ပနူဒနံ ၇။ ယေ စာပိ နိဗ္ဗုတာ လောကေ၊ ယထာဘူတံ ဝိပဿိသုံ။ တေ ဇနာ အပိသုဏာ ထ၊ မဟန္တာ ဝီတသာရဒါ။ ၇။ယေ စာပိ-နိတ်ဗုတာ လောကေ ယထာဘူတံ ဝိပတ်သိသုံ တေ ဇနာ အ-ပိသုဏာထ မဟန်တာ ဝီတ-သာရဒါ ၈။ ဟိတံ ဒေဝမနုဿာနံ၊ ယံ နမဿန္တိ ဂေါတမံ။ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နံ၊ မဟန္တံ ဝီတသာရဒံ။ ၈။ဟိတံ ဒေ၀မနုတ်သာနံ၊ ယံ နမတ်သန်တိ ဂေါတမံ ဝိတ်ဇာစရဏ သမ်ပန်နံ မဟန်တံ ဝီတ-သာရဒံ ၉။ ဧတေ စညေ စ သမ္ဗုဒ္ဓါ၊ အနေကသတကောဋိယော။ သဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓါ သမသမာ၊ သဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓါ မဟိဒ္ဓိကာ။ ၉။အေတေ စင်​ညေစ သမ်ဗုတ်ဓါ အနေက သတ-ကောတိယော သတ်ဗေ ဗုတ်ဓာ သမ-သမာ၊ သတ်ဗေ ဗုတ်ဓာ မဟိတ်ဓိကာ ၁၀။ သဗ္ဗေ ဒသဗလူပေတာ ဝေသာရဇ္ဇေဟု ပါဂတာ။ သဗ္ဗေ တေ ပဋိဇာနန္တိ၊ အာသဘံ ဌာန မုတ္တမံ။ ၁၀။ သတ်ဗေ ဒသ-ဗလူပေတာ၊ ဝေသာရစ်ဇေဟု ပါဂတာ သတ်ဗေ တေ ပတိဇာနန်တိ အာသဘံ ထာန မုတ်တမံ ၁၁။ သီဟနာဒံ နဒန္တေ တေ၊ ပရိသာသု ဝိသာရဒါ။ ဗြာဟ္မစက္ကံ ပဝ‌တ္တေန္တိ၊ လောကေ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ။ ၁၁။ သီဟ-နာဒံ နဒန်တေ တေ ပရိသာသု ဝိသာရဒါ ဗြန်မ-စက်ကံ ပဝတ်တင်တိ လောကေ အပ်ပတိဝတ်တိယံ ၁၂။ ဥပေတာ ဗုဒ္ဓဓမ္မေဟိ၊ အဋ္ဌာရသဟိ နာယကာ။ ဗာတ္တိံသ လက္ခဏူပေတာ၊ သီတာနုဗျဉ္ဇနာ ဓရာ။ ၁၂။ အုပေတာ ဗုတ်ဓ-ဓမ်မေဟိ၊ အတ်ထာရသဟိ နာယကာ ဗတ်တိမ်သ လက်ခဏူ​ပေတာ သီတာနုဗျင်ဇနာ ဓရာ ၁၃။ ဗျာမပ္ပဘာယ သုပ္ပဘာ၊ သဗ္ဗေ တေ မုနိကုဉ္ဇရာ။ ဗုဒ္ဓါ သဗ္ဗညုနော ဧတေ၊ သဗ္ဗေ ခီဏာသဝါ ဇိနာ။ ၁၃။ ဗျာမတ်ပ-ဘာယ သုပ်ပ-ဘာ သတ်ဗေ တေ မုနိ-ကုန်ဇရာ ဗုတ်ဓာ သတ်ဗင်ညုနော အေတေ သတ်ဗေ ခီဏာသဝါ ဇိနာ ၁၄။ မဟာပဘာ မဟာတေဇာ၊ မဟာပညာ မဟဗ္ဗလာ။ မဟာကာရုဏိကာ ဓီရာ၊ သဗ္ဗေသာနံ သုခါဝဟာ။ ၁၄။မဟာ ပ-ဘော မဟာတေဇာ မဟာပညာ မဟတ်ဗလာ မဟာကာရုဏိကာ ဓီရာ သတ်ဗေသာနံ သုခါဝဟာ ၁၅။ ဒီပါ နာထာ ပတိဋ္ဌာ စ၊ တာဏာ လေဏာ စ ပါဏိနံ။ ဂတီ ဗန္ဓူ မဟေဿာသာ၊ သရဏာ စ ဟိတေသိနော ၁၅။ဒီပါ နာထာ ပတိတ်ထာ စ၊ တာဏာ လေဏာ စ ပါဏိနံ ဂတီ ဗန်ဓူ မဟစ်သာသာ၊ သရဏာ စ ဟိတေသိနော ၁၆။ သဒေဝကဿ လောကဿ သဗ္ဗေ ဧတေ ပရာယဏာ။ တေသာ ဟံ သိရသာ ပါဒေ၊ ဝန္ဒာမိ ပုရိသုတ္တမေ။ ၁၆။ သဒေဝကတ်သ လောကတ်သ သတ်ဗေ အေတေ ပရာယဏာ တေသာဟံ သိရ-သာ ပါဒေ ဝန်ဒါမိ ပုရိသုတ်တမေ ၁၇။ ဝစသာ မနသာ စေဝ၊ ဝန္ဒာမေ တေ တထာဂတေ။ သယနေ အာသနေ ဌာနေ၊ ဂမနေ စာပိ သဗ္ဗဒါ။ ၁၇။၀စ-သာ မန-သာ စေ၀ ဝန်ဒါမေ တေ တ-ထာဂတေ သယနေ အာသနေ ထာနေ ဂမနေ စာပိ သတ်ဗဒါ ၁၈။ သဒါ သုခေန ရက္ခန္တု၊ ဗုဒ္ဓါ သန္တိကရာ တုဝံ။ တေဟိ တွံ ရက္ခိတော သန္တော။ မုတ္တော သဗ္ဗဘယေဟိ စ။ ၁၈။သဒါ သုခေန ရတ်ခန်တု၊ ဗုတ်ဓာ သန်တိ ကရာ တုဝံ တေဟိ တွမ် ရက်ခိတော သန်တော မုတ်တော သတ်ဗ-ဘယေဟိ စ ၁၉။ သဗ္ဗရောဂါ ဝိနီမုတ္တော၊ သဗ္ဗသန္တာပ ဝဇ္ဇိတော။ သဗ္ဗဝေရ မတိက္ကန္တော၊ နိဗ္ဗုတော စ တုဝံ ဘဝ။ ၁၉။သတ်ဗ-ရောဂါ ဝိနီမုတ်တော သတ်ဗ-သန်တာပ-ဝစ်ဇိတော သတ်ဗ-ဝေရ မတိတ်ကန်တော နိတ်ဗုတော စ တုဝံ ဘဝ ၂၀။ တေသံ သစ္စေန သီလေန၊ ခန္တိမေတ္တာ ဗလေန စ။ တေပိ အမှေ နုရက္ခန္တု၊ အရောဂေန သုခေန စ။ ၂၀။တေသံ သစ်စေန သီလေန၊ ခန်တိမစ်တာ ဗလေန စ တေပိ အမ်မှေ နုရက်ခန်တု အ-ရောဂေန သုခေန စ ၂၁။ ပုရတ္ထိမသ္မိံ ဒိသာဘာဂေ၊ သန္တိ ဘူတာ မဟိဒ္ဓိကာ။ တေပိ အမှေ နုရက္ခန္တု၊ အရောဂေန သုခေန စ။ ၂၁။ ပုရတ်ထိမတ်-သမိမ် ဒိသာဘာဂေ သန်တိ ဘူတာ မဟိတ်ဓိကာ တေပိ အမ်မှေ နုရက်ခန်တု အ-ရောဂေန သုခေန စ ၂၂။ ဒက္ခိဏသ္မိံ ဒိသာဘာဂေ၊ သန္တိ ဒေဝါ မဟိဒ္ဓိကာ။ တေပိ အမှေ နုရက္ခန္တု၊ အရောဂေန သုခေန စ။ ၂၂။ဒက်ခိနတ်-သမိမ် ဒိသာဘာဂေ သန်တိ ဒေဝါ မဟိတ်ဓိကာ တေပိ အမ်မှေ နုရက်ခန်တု အ-ရောဂနေ သုခေန စ ၂၃။ ပစ္ဆိမသ္မိံ ဒိသာဘာဂေ၊ သန္တိ နာဂါ မဟိဒ္ဓိကာ။ တေပိ အမှေ နုရက္ခန္တု၊ အရောဂေန သုခေန စ။ ၂၃။ ပစ်ဆိမတ်-သမိမ် ဒိသာဘာဂေ သန်တိ နာဂါ မဟိတ်ဓိကာ တေပိ အမ်မှေ နုရက်ခန်တု အ-ရောဂေန သုခေန စ ၂၄။ ဥတ္တရသ္မိံ ဒိသာဘာဂေ၊ သန္တိ ယက္ခာ မဟိဒ္ဓိကာ။ တေပိ အမှေ နုရက္ခန္တု၊ အရောဂေန သုခေန စ။ ၂၄။ အုတ်တရတ်-သမိမ် ဒိသာဘာဂေ သန်တိ ယက်ခါ မဟိတ်ဓိကာ တေပိ အမ်မှေ နုရက်ခန်တု အ-ရောဂေန သုခေန စ ၂၅။ ပုရတ္ထိမေန ဓတရဋ္ဌော၊ ဒက္ခိဏေန ဝိရူဠှကော။ ပစ္ဆိမေန ဝိရူပက္ခော၊ ကုဝေရော ဥတ္တရံ ဒိသံ။ ၂၅။ ပုရတ်ထိမေန ဓတရတ်ထော ဒက်ခိဏေန ဝိရုန်လှကော ပစ်ဆိမေန ဝိရူပက်​​ခေါ ကုဝေရော အုတ်တရံ ဒိသံ ၂၆။ စတ္တာရော တေ မဟာရာဇာ၊ လောကပါလာ ယသဿိနော။ တေပိ အမှေ နုရက္ခန္တု၊ အရောဂေန သုခေန စ။ ၂၆။ စတ်တာရော တေ မဟာရာဇာ လောကပါလာ-ယသတ်သိနော တေပိ အမ်မှေ နုရက်ခန်တု အ-ရောဂေန သုခေန စ ၂၇။ အာကာသဋ္ဌာ စ ဘူမဋ္ဌာ၊ ဒေဝါ နာဂါ မဟိဒ္ဓိကာ။ တေပိ အမှေ နုရက္ခန္တု၊ အရောဂေန သုခေန စ။ ၂၇။အာကာသတ်ထာ စ ဘူမတ်ထာ ဒေဝါ နာဂါ မဟိတ်ဓိကာ တေပိ အမ်မှေ နုရက်ခန်တု အ-ရောဂေန သုခေန စ ၂၈။ ဣဒ္ဓိမန္တော စ ယေ ဒေဝါ၊ ဝသန္တာ ဣဓ သာသနေ။ တေပိ အမှေ နုရက္ခန္တု၊ အရောဂေန သုခေန စ။ ၂၈။အိတ်ဓိမန်တော စ ယေ ဒေဝါ၊ ၀သန်တာ အိဓ သာသနေ တေပိ အမ်မှေ နုရက်ခန်တု အ-ရောဂေန သုခေန စ ၂၉။ သဗ္ဗီတိယော ဝိဝဇ္ဇန္တု၊ သောကော ရောဂေါ ဝိနဿတု။ မာ တေ ဘဝန္တန္တရာယာ၊ သုခီ ဒီဃာယုကော ဘဝ။ ၂၉။ သတ်ဗီတိယော ဝိဝစ်ဇန်တု၊ သောကော ရောဂေါ ဝိနတ်သတု မာ တေ ဘဝန်တွန်တရာယာ သုခိ ဒီဃာယုကော ဘဝ ၃၀။ အဘိဝါဒန သီလိဿ၊ နိစ္စံ ဝုဍ္ဎာပစာယိနော။ စတ္တာရော ဓမ္မာ ဝဍ္ဎန္တိ၊ အာယု ဝဏ္ဏော သုခံ ဗလံ။ ၃၀။ အဘိဝါဒန-သီလိတ်သ နိတ်စံ ဝုတ်ဒါ ပစာယိနော စတ်တာရော ဓမ်မာ ဝတ်ဒန်တိ၊ အာယု ဝန်ဏောသုခံ ဗလံ အာဋာနာဋိယသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ။ အာတာနာတိယ-သုတ်တံနတ်ထိတံ ==အာဋာနာဋိယသုတ် မြန်မာပြန်== ----၁. သူတော်ကောင်းအပေါင်းက ကောင်းပါပေသည်ဟု လက်ခံချီးကျူးထားသော မြတ်စွာဘုရား၏သာသနာတော်ကိုပင် မကြည်ညိုမသက်ဝင်နိုင်ကြသော လူကြမ်း ဘီလူးတို့သည် ရက်စက်တတ်ကြကုန်၏။ မည်သည့်အခါမဆို နိုင်ထက်စီးနင်း နှိပ်စက်ကလူ ပြုတတ်ကြ၏။ ၂. ထိုဘီလူး လူကြမ်းတို့က ပရိသတ်ကို မညှင်းဆဲ မနှိပ်စက်နိုင်စေရန်နှင့် သူတို့ကပင် ကူညီစောင့်ရှောက်လာစေရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ကြီးမြတ်သောလုံ့လရှိတော်မူသော် မြတ်စွာဘုရားက ဤအာဋာနာဋိယ ပရိတ်တော်အရံအတားကို ဟောကြားတော်မူခဲ့ခြင်းဖြစ်ပေသည်။ ယခုအခါ၌ ဤပရိတ်တော်ကို ကျွန်ုပ်တို့ စုပေါင်း၍ ရွတ်ဆိုကြပါကုန်စို့။ ၃. စက္ခု ငါးပါးနှင့်ပြည့်စုံတော်မူသော ဘုန်းကျက်သရေနှင့်ပြည့်စုံတော်မူသော ဝိပဿီမြတ်စွာဘုရားအား အကျွန်ုပ်၏ဦးညွှတ်ရှိခိုးခြင်းဖြစ်ပါစေ။ သတ္တဝါ အားလုံးအပေါ် ကြင်နာသနားမှုဖြင့် အစဉ်သနား စောင့်ရှောက်တော်မူသော သိခီမြတ်စွာဘုရားအားလည်း အကျွန်ုပ်၏ ဦးညွှတ်ရှိခိုးမှုဖြစ်ပါစေ။ ၄. မကောင်းမှု အညစ်အကြေးကို ဆေးကြောသန့်စင်ပြီးဖြစ်သော ခြိုးခြံသော အကျင့်ကိုလည်း ကျင့်တော်မူသော ဝေဿဘူမြတ်စွာဘုရားအားလည်း အကျွန်ုပ်ရှိခိုးပါ၏။ မာရ်စစ်သည် အပေါင်းကို နှိမ်နှင်းအောင်မြင်တော်မူသော ကကုသန်မြတ်စွာဘုရားအားလည်း အကျွန်ုပ် ရှိခိုးပါ၏။ ၅. မကောင်းမှု ဟူသမျှပယ်အပ်ပြုပြီးသော ငါးပါးသောဝသီဘော်နှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော ကောဏာဂုံမြတ်စွာဘုရားအားလည်း အကျွန်ုပ်ရှိခိုးပါ၏။ ခပ်သိမ်းသောကိလေသာတို့မှ လွတ်ကင်းတော်မူပြီးသော ကဿပမြတ်စွာဘုရားအားလည်း အကျွန်ုပ်၏ ဦးညွှတ် ရှိခိုးခြင်းဖြစ်ပါစေ။ ၆. လူတို့၏ ဆင်းရဲဒုက္ခဟူသမျှကို ပယ်ဖျောက်နိုင်စွမ်းရှိသော တရားတော်မြတ်ကို ဟောကြားတော်မူပေ၏။ ကိုယ်တော်မှလည်း အရောင်အဝါကွန့်မြူးဖြာယှက် ထွက်တော်မူ၏။ ဘုန်းကျက်သရေနှင့်လည်း ပြည့်စုံတော်မူပေ၏။ သကျသာကီဝင်မင်းသားလည်း ဖြစ်တော်မူ၏။ ထိုဂေါတမမြတ်စွာဘုရားအား အကျွန်ုပ်၏ ဦးညွှတ်ရှိခိုးခြင်းသည် ဖြစ်ပါစေသတည်း။ ၇. လောက၌ ငြိမ်းအေးကုန်ပြီးသော ဘုရားရှင်အဆူဆူတို့သည် ယထာဘူတကျကျသိကုန်၏။ ချောပစ်ကုန်းတိုက်သော စကားမျိုးကို မည်သည့်အခါမျှ ဆိုမိန့်တော်မမူ၊ ကြီးလည်းကြီးမြတ်ကုန်၏။ ကြောက်ရွံ့ခြင်းလည်း ကင်းကုန်၏။ ၈. ဝိဇ္ဇာသုံးပါး၊ ဝိဇ္ဇာရှစ်ပါး၊ စရဏတဆယ့်ငါးပါးတို့နှင့် ပြည့်စုံတော်မူ၍ မြတ်လှစွာသော ရဲရင့်ခြင်းအတိ ရှိတော်မူသော နတ်လူတို့၏ အစီးအပွားကိုဆောင်တော်မူတတ်သော ဂေါတမနွယ်ဖွား ရှင်တော်မြတ်ဘုရားကို ရှိခိုးဦးညွှတ်ကြပါကုန်၏။ ၉. ဝိပဿီ၊ သိခီ၊ ဝေဿဘူ ၊ ကကုသန်၊ ကောဏာဂုံ၊ ကဿပ၊ ဂေါတမ ဟူသော ဘုရားခုနှစ်ဆူတို့နှင့်တကွ အကုဋေမကများလှစွာသော ဘုရားရှင်အားလုံးတို့သည် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါရဟန္တာများနှင့် တူတော်မမူကုန်။ ဆိုခဲ့ပါ သဗ္ဗညူ ဘုရားရှင်ချင်းသာ တူတော်မူကြကုန်၏။ ဘုရားရှင်အားလုံးပင် တန်ခိုးဣဒ္ဓိ လွန်စွာကြီးမားကြကုန်၏။ ၁ဝ. ခပ်သိမ်းကုန်သော ဘုရားရှင်တို့သည် အားတော်ဆယ်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူ၏။ ရဲရင့်သော ဝေသာရဇ္ဇဉာဏ်နှင့် ပြည့်စုံတော်မူကြ၏။ မြတ်သောယောက်ျား ဥသဘဖြစ်တော်မူ၍ သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကို ရရှိကြောင်း ဝန်ခံကြကုန်၏။ ၁၁. ဘုရားရှင်တို့သည် မည်သည့် ပရိသတ်ဗိုလ်ပုံအလယ်၌ လွန်စွာရဲရင့်တော်မူကြ၏။ ကေသရာဇာခြင်္သေ့မင်းကဲ့သို့ ရဲရဲရင့်ရင့်စကားဆိုကြ၏။ မည်သူ တဦးတယောက်မျှ မလည်မပတ်စေနိုင်သော ဓမ္မစကြာတရားတော် ကိုလည်း လည်ပတ်စေကုန်၏။ (ဟောကြားကုန်၏။) ၁၂. ဘုရားရှင်တို့သည် လူသုံးပါးတို့၏ ခရီးလမ်းညွှန် ဖြစ်ကြ၏။ ဘုရား၏ကျေးဇူးတရား (၁၈) ပါးနှင့်ပြည့်စုံကြကုန်၏။ (၃၂) ပါးသော ယောက်ျားမြတ်တို့၏လက္ခဏာတော်ကြီးတို့နှင့်လည်း ပြည့်စုံတော်မူကြ၏။ လက္ခဏာတော်ငယ် (၈ဝ) တို့နှင့်လည်း ပြည့်စုံတော်မူကြ၏။ ၁၃. ဘုရားရှင်ဟူသမျှ ကိုယ်တော်အလုံးမျှ တလံမျှလောက်ရောင်ခြည်တော် အမြဲထွက်လျက်ရှိ၏။ ရဟန်းဟူသမျှတို့ထက် ကြီးမြတ်၏။ ခပ်သိမ်းသောတရားကိုလည်း သိ၏။ ကိလေသာအာသဝေါလည်း ကင်း၏။ မာရ်ငါးပါးကိုလည်း အောင်ပြီးဖြစ်၏။ ၁၄. ဘုရားရှင်တို့သည် များစွာသော ရောင်ခြည်တော်၊ ကြီးသောတန်ခိုး၊ ထွတ်မြတ်သောပညာ၊ စွမ်းသန်သော ခွန်အား၊ အတိုင်းမသိသော ကရုဏာ၊ စွဲမြဲသောလုံ့လတို့ကို ပိုင်တော်မူကြ၏။ သတ္တဝါအများကောင်းကျိုးချမ်းသာကိုလည်း ဆောင်တော်မူတတ်ကြကုန်၏။ ၁၅. မြတ်စွာဘုရားရှင်တို့သည် သတ္တဝါအပေါင်းတို့၏ မှီခိုရာကျွန်းလည်း ဖြစ်၏။ ကိုးကွယ်ရာလည်းဖြစ်၏။ တည်ရာလည်းဖြစ်၏။ စောင့်ရှောက်ရာလည်းဖြစ်၏။ ဘေးအန္တရာယ်မှ ပုန်းကွယ်ရာလည်းဖြစ်၏။ လာရောက်ရာလည်း ဖြစ်၏။ ဆွေမျိုးသဖွယ်လည်းဖြစ်၏။ ၁၆. ထိုဘုရားရှင်တိုင်းသည် နတ်တို့၏ လဲလျောင်းရာ၊ လူတို့၏ မှီခိုရာ ဖြစ်ကြကုန်၏။ အကျွန်ုပ်သည် ယောက်ျားဟူသမျှတို့ထက် သာလွန်မြင့်မြတ်တော်မူသော ထိုဘုရားရှင်တို့၏ ခြေတော်တို့ကို ဦးနှိမ် ရိုကျိုး ရှိခိုးပါ၏။ ၁၇. အကျွန်ုပ်သည် အိပ်နေသောအခါ၌ဖြစ်စေ၊ ထိုင်နေသောအခါ၌ဖြစ်စေ၊ ရပ်နေသောအခါ၌ဖြစ်စေ၊ လမ်းသွားနေသောအခါ၌ဖြစ်စေ၊ မည်သည့်အခါ၌မဆို ထိုဘုရားရှင်တို့အား နှုတ်ဖြင့်လည်းကောင်း စိတ်ဖြင့်လည်းကောင်း အမြဲမပြတ် ရှိခိုးပါ၏။ ၁၈. ကိလေသာအပူအပေါင်းကိုငြိမ်းအေးအောင် ပြုတော်မူတတ်ကြကုန်သော ဘုရားရှင်တို့သည် သင့်ကို ချမ်းသာအောင် မပြတ်စောင့်ရှောက်ပါစေသတည်း။ ဘုရားရှင်တို့၏ အစောင့်အရှောက်ကိုခံယူရသော သင်သည် ငြိမ်သက်ချမ်းမြေ့ပါစေ။ ဘေးအန္တရာယ်ခပ်သိမ်းမှ ကင်းလွတ်ပါစေ။ ၁၉. သင်သည် အနာမရှိ ပကတိကျန်းမာသူ၊ ပူပန်ခြင်း ကင်းသူ၊ ရန်သူဟူသမျှကို လွတ်မြောက်နိုင်သူ၊ ငြိမ်းအေးချမ်းမြေသူ ဖြစ်ပါစေသတည်း။ ၂ဝ. ထိုဘုရားရှင်တို့သည် သီလ၊ သစ္စာ၊ ခန္တီ၊ မေတ္တာတို့၏ စွမ်းပကားဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့ကို အနာမရှိ ပကတိချမ်းသာအောင် အစဉ်သဖြင့်စောင့်ရှောက်ကြပါစေကုန်သတည်း။ ၂၁. အရှေ့မျက်နှာအရပ်၌ တန်ခိုးကြီးသော ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့ ရှိကြကုန်၏။ ထိုနတ်တို့သည် ကျွန်ုပ်တို့ကို အနာမရှိ ပကတိချမ်းသာအောင် အစဉ်တစိုက်စောင့်ရှောက်ကြပါစေကုန်သတည်း။ ၂၂. တောင်ဘက်အရပ်မျက်နှာ၌ တန်ခိုးကြီးသော ကုမ္ဘဏ်နတ်တို့ ရှိကြကုန်၏။ ထိုနတ်တို့သည်လည်း ကျွန်ုပ်တို့ကို အနာမရှိ ပကတိချမ်းသာအောင် အစဉ်သဖြင့် စောင့်ရှောက်ကြပါစေကုန်သတည်း။ ၂၃. အနောက်အရပ်မျက်နှာ၌ တန်ခိုးကြီးသော နဂါးတို့ရှိကြကုန်၏။ ထိုနဂါးတို့သည်လည်း ကျွန်ုပ်တို့ကို အနာမရှိ ပကတိချမ်းသာအောင် အစဉ်စောင့်ရှောက်ကြပါစေကုန်သတည်း။ ၂၄. မြောက်ဘက်အရပ်မျက်နှာ၌ တန်ခိုးကြီးသောဘီလူးတို့သည် ရှိကြကုန်၏။ ထိုဘီလူးတို့သည်လည်း ကျွန်ုပ်တို့ကို အစဉ်သဖြင့် စောင့်ရှောက်ကြပါစေကုန်သတည်း။ ၂၅. အရှေ့အရပ်မျက်နှာ၌ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့ကို အစိုးရသော ဓတရဋ္ဌနတ်မင်း၊ တောင်အရပ်မျက်နှာ၌ ကုမ္ဘဏ်တို့ကို အစိုးရသောဝိရူဠကနတ်မင်း၊ အနောက်အရပ်မျက်နှာ၌ နဂါးတို့ကိုအစိုးရသော ဝိရူပက္ခ နတ်မင်း၊ မြောက်အရပ်မျက်နှာ၌ ဘီလူးတို့ကို အစိုးရသော ကုဝေရနတ်မင်း။ ၂၆. ထိုနတ်မင်းကြီးလေးပါးတို့သည် လူတို့ကို စောင့်ရှောက်တတ်ကြကုန်၏။ အခြွေအရံလည်းများကုန်၏။ ထိုနတ်မင်းကြီးတို့သည် ကျွန်ုပ်တို့ကို အနာမရှိ ပကတိချမ်းသာအောင် အစဉ်မပြတ် စောင့်ရှောက်ကြပါစေကုန်သတည်း။ ၂၇. ကောင်းကင်၌တည်သော နတ်များ၊ မြေ၌တည်သော နတ်များ၊ နဂါးများသည် တန်ခိုးအလွန်ကြီးကြသည်။ ထိုတန်ခိုးကြီးနတ်၊ နဂါးတို့သည် ကျွန်ုပ်တို့ကို အနာမရှိ ပကတိချမ်းသာအောင် အစဉ်မပြတ် စောင့်ရှောက်ကြပါစေကုန်သတည်း။ ၂၈. တန်ခိုးကြီးသောနတ်တို့သည် ဤဘုရားသာသနာတော်၌ နေကြကုန်၏။ ထိုသာသနာတော်၌နေထိုင်ကြကုန်သောနတ်တို့သည် ကျွန်ုပ်တို့ကို အနာမရှိ ပကတိချမ်းသာအောင် အစဉ်မပြတ် စောင့်ရှောက်ကြပါစေကုန်သတည်း။ ၂၉. ဘေးရန်ခပ်သိမ်းကင်းစေကုန်သတည်း။ စိုးရိမ်ကြောင့်ကြ ကင်းစေကုန်သတည်း။ အနာရောဂါဟူသမျှ ပျောက်စေကုန်သတည်း။ သင့်အား အန္တရာယ် တစုံတရာမဖြစ်စေသတည်း။ ချမ်းချမ်းသာသာနှင့် အသက်ရှည်စွာ နေရပါစေသတည်း။ ၃ဝ. ရတနာမြတ်သုံးပါးအား ရိုသေစွာ ရှိခိုးဆည်းကပ်လေ့ရှိသောသူ၊ သီလရှိသူ၊ သမာဓိရှိသူ၊ ပညာရှိသူတို့ကို အမြဲမပြတ်ရိုသေလေးစားတတ်သူသည် အသက်ရှည်၏။ အဆင်းလှ၏၊ ချမ်းသာကြီးပွား၏။ ခွန်အားဗလ တိုးတက်လေ၏။ အသက်ရှည်ခြင်း၊ အဆင်းလှခြင်း၊ ချမ်းသာကြီးခြင်း၊ ခွန်အားကြီးခြင်းဟူသော ဤကျေးဇူးတရားတို့သည် ထိုပုဂ္ဂိုလ်အဖို့ ထာဝစဉ် တိုးတက်လျက်သာနေကြကုန်သတည်း။ == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:ပါထိကဝဂ်]][[Category:ဒီဃနိကာယ်]] __INDEX__ c4f0h7stvgethukc1cxyqzxp47hszaz 0 5208 1056618 1056430 2026-10-07T18:10:44Z Dr Lotus Black 31011 1056618 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |name=လူ<ref name=msw3>{{MSW3 Groves | pages = | id = 12100795 | name-list-style = vanc }}</ref> <br>{{Lang|en|(Human)}} |fossil_range={{Fossil range|0.35|0}} <small>[[:en:Chibanian|Chibanian]]ခေတ်မှ – [[:en:Holocene|ယနေ့ထိ]]</small> |image= [[File:Local nomadic Tibetan herdsmen family standing in front of Lake Ximencuo on the Tibetan Plateau.jpg|300x300px]] |image_caption= [[တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်]]ရှိ ဆီမန်မဆို ရေကန်အနီးတွင် တွေ့ရသည့် ဒေသခံ တိဘက်ခြေသလုံးမြောက်စားရေး မိသားစု။ ဤပုံသည် လူသားတို့ မိမိတို့ရှင်သန်ရာ ရာသီဥတု၊ ပတ်ဝန်းကျင်အလိုက် လိုက်လျောညီထွေ နေထိုင်ပုံနှင့် မိသားစုဖွဲ့စည်းပုံ ယဉ်ကျေးမှုကို ပြသနေသည်။]] |taxon=Homo sapiens |authority=[[ကားလ် လင်းနီးယပ်| လင်းနီးယပ်]]၊ ၁၇၅၈ |subdivision_ranks=မျိုးစိတ်ခွဲ |range_map=World human population density map.png |range_map_caption=''Homo sapiens'' မျိုးစိတ်၊ '''လူသား'''ဦးရေသိပ်သည်းမှုပြမြေပုံ |synonyms= |image_width=300 |range map width=300 }} '''လူသား''' ({{lang-en|Humans}} သို့မဟုတ် ''Homo sapiens'') သည် [[ကမ္ဘာမြေ]]ပေါ်တွင် လက်ရှိကျန်ရှိနေသော တစ်ခုတည်းသော [[ဟိုမို (မျိုးစု)|ဟိုမိုမျိုးစု]]ဝင် [[ပရိုင်းမိတ်]] (Primate) နို့တိုက်သတ္တဝါ မျိုးစိတ် ဖြစ်သည်။<ref name="Groves2005">{{cite book |last=Groves |first=C. P. |author-link=Colin Groves |title=Mammal Species of the World |url=https://archive.org/details/mammalspeciesofw0001unse |year=2005 |edition=3rd |publisher=Johns Hopkins University Press |isbn=0-8018-8221-4 |pages=[https://archive.org/details/mammalspeciesofw0001unse/page/181 181]–182}}</ref> လူသားများသည် မတ်မတ်ရပ်၍ နှစ်ခြေဖြင့် လျှောက်နိုင်ခြင်း (Bipedalism)၊ အခြားသတ္တဝါများနှင့် မတူဘဲ အလွန်ကြီးမား ရှုပ်ထွေးသော [[ဦးနှောက်]] တည်ဆောက်ပုံ ရှိခြင်းနှင့် လက်ချောင်းများကို စွမ်းရည်မြင့်မားစွာ အသုံးပြုနိုင်ခြင်း စသည့် ထူးခြားသော ခန္ဓာဗေဒဆိုင်ရာ ဝိသေသလက္ခဏာများ ရှိကြသည်။<ref name="Wood2011">{{cite book |last=Wood |first=Bernard |title=Human Evolution: A Very Short Introduction |year=2011 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0199589432 |pages=12–30}}</ref> ဤအဆင့်မြင့် ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်များကြောင့် လူသားများသည် ဆန်းပြားသော တူးရိယာ ကိရိယာများကို တီထွင်နိုင်ခြင်း၊ ကိုယ်ပိုင် [[ဘာသာစကား]]နှင့် သင်္ကေတများဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်ခြင်း၊ ရှုပ်ထွေးသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းများကို တည်ဆောက်နိုင်ခြင်းနှင့် စိတ္တဇနာမ် ဆင်ခြင်တုံတရား (Abstract reasoning) များကို ဖော်ထုတ်နိုင်စွမ်း ရှိကြသည်။<ref name="Stringer2012">{{cite book |last=Stringer |first=Chris |title=Lone Survivors: How We Became the Only Humans on Earth |url=https://archive.org/details/lonesurvivorshow0000stri_j9k8 |year=2012 |publisher=Times Books |isbn=978-0805088915 |pages=[https://archive.org/details/lonesurvivorshow0000stri_j9k8/page/45 45]–60}}</ref> [[မနုဿဗေဒ]]နှင့် ရုပ်ကြွင်းဆိုင်ရာ အထောက်အထားများအရ ခေတ်သစ်လူသား (Anatomically modern humans) များသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃၀၀,၀၀၀ ခန့်က [[အာဖရိကတိုက်]]တွင် စတင် အခြေတည် ဖြစ်ထွန်းခဲ့ပြီး၊ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၆၀,၀၀၀ ခန့်တွင် အာဖရိကတိုက်ပြင်ပသို့ စတင်ရွှေ့ပြောင်း အခြေချခဲ့ကြကာ ယနေ့ခေတ်တွင် [[အန္တာတိကတိုက်]]မှလွဲ၍ ကမ္ဘာ့ကုန်းတွင်းပိုင်း ဒေသအားလုံး၌ ပျံ့နှံ့နေထိုင်လျက် ရှိသည်။<ref name="Desalle2008">{{cite book |last=DeSalle |first=Rob |last2=Tattersall |first2=Ian |title=Human Origins: What Bones and Genomes Tell Us About Ourselves |url=https://archive.org/details/humanoriginswhat0000desa |year=2008 |publisher=Texas A&M University Press |isbn=978-1603440714 |pages=[https://archive.org/details/humanoriginswhat0000desa/page/112 112]–135}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် စာရင်းဇယားများအရ ကမ္ဘာ့လူဦးရေသည် [[၈ ဘီလီယံ]]ကျော် ရှိလာပြီ ဖြစ်သည်။လူသားတို့၏ ဖြစ်တည်မှုသည် အခြားတိရစ္ဆာန်များနှင့်မတူဘဲ [[ယဉ်ကျေးမှု]] ပေါ်တွင် အလွန်အခြေခံသည်။ လူသားများသည် မိမိတို့ရှင်သန်ရာ ပတ်ဝန်းကျင်ကို နားလည်ရန်နှင့် ပြောင်းလဲရန်အတွက် [[သိပ္ပံ]]၊ [[နည်းပညာ]]၊ [[ဒဿနိကဗေဒ]]၊ [[ဒဏ္ဍာရီ]]၊ [[ဘာသာရေး]]နှင့် [[အနုပညာ]] စသည့် နယ်ပယ်ပေါင်းစုံကို ဖန်တီးထူထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Harari2014">{{cite book |last=Harari |first=Yuval Noah |author-link=Yuval Noah Harari |title=Sapiens: A Brief History of Humankind |year=2014 |publisher=Harper |isbn=978-0062316097 |pages=20–50}}</ref> ထို့ပြင် မိသားစု တည်ဆောက်ပုံမှသည် နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများအထိ ကွန်ရက်ချိတ်ဆက်ကာ အချင်းချင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း သို့မဟုတ် ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားခြင်းများဖြင့် ကမ္ဘာမြေ၏ ဂေဟစနစ်နှင့် ပထဝီဝင် သမိုင်းကြောင်းအပေါ် လွှမ်းမိုးချုပ်ကိုင်နိုင်စွမ်း အရှိဆုံး မျိုးစိတ်အဖြစ် တည်ရှိနေသည်။<ref name="Diamond1997">{{cite book |last=Diamond |first=Jared |author-link=Jared Diamond |title=Guns, Germs, and Steel: The Fates of Human Societies |url=https://archive.org/details/gunsgermssteelfa0000diam_l8u9 |year=1997 |publisher=W. W. Norton & Company |isbn=978-0393038910 |pages=[https://archive.org/details/gunsgermssteelfa0000diam_l8u9/page/85 85]–100}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == {{Main|ကမ္ဘာ့သမိုင်း}} === သမိုင်းမတင်မီခေတ် === {{Main|သမိုင်းမတင်မီကာလ}} [[File:Early migrations mercator.svg|thumb|upright=1.5|[[ကျောက်ခေတ်ဟောင်းနှောင်းပိုင်း]]အတွင်း [[တောင်ဘက်ဆီသို့ ပျံ့နှံ့အခြေချခြင်း]] စံနမူနာအတိုင်း [[လူသားတို့ အစောပိုင်းရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှု]]များမှတစ်ဆင့် ကမ္ဘာအနှံ့သို့ လူသားများ ပျံ့နှံ့သွားပုံ ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်မြေပုံ]] လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၂,၀၀၀ ခန့်အထိ လူသားအားလုံးသည် [[အမဲလိုက်ရှာဖွေသူများ]] (Hunter-gatherers) အဖြစ်သာ ရှင်သန်နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last1=Little |first1=Michael A. |last2=Blumler |first2=Mark A. |title=Basics in Human Evolution |chapter=Hunter-Gatherers |date=2015 |pages=323–335 |doi=10.1016/B978-0-12-802652-6.00023-2 |isbn=978-0-12-802652-6 }}</ref><ref>{{Cite book |last=Scarre |first=Chris |title=The Human Past: World Prehistory and the Development of Human Societies |url=https://archive.org/details/humanpastworldpr0000unse_w3g3 |publisher=[[Thames & Hudson]] |year=2018 |isbn=978-0-500-29335-5 |editor-last=Scarre |editor-first=Chris |edition=4th |location=London |pages=[https://archive.org/details/humanpastworldpr0000unse_w3g3/page/174 174]–197 |chapter=The world transformed: from foragers and farmers to states and empires |author-link=Chris Scarre}}</ref> ထို့နောက် [[အာရှအနောက်တောင်ပိုင်း]]ဒေသတွင် [[စိုက်ပျိုးရေး]] (ကျောက်ခေတ်သစ် တော်လှန်ရေး) ကို ပထမဆုံး စတင်တီထွင်နိုင်ခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းထွက်ပေါ်လာသော ထောင်စုနှစ်များအတွင်း [[ကမ္ဘာဟောင်း]] (Old World) ၏ နေရာအနှံ့အပြားသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite book|vauthors=Colledge S, Conolly J, Dobney K, Manning K, Shennan S|title=Origins and Spread of Domestic Animals in Southwest Asia and Europe |date=2013|publisher=Left Coast |isbn=978-1-61132-324-5|location=Walnut Creek, CA|pages=13–17}}</ref> ၎င်းအပြင် [[မီဆိုအမေရိက]] (Mesoamerica) ဒေသ (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၆,၀၀၀ ခန့်)၊<ref>{{cite book | vauthors = Scanes CG |date= January 2018 | chapter =The Neolithic Revolution, Animal Domestication, and Early Forms of Animal Agriculture | veditors = Scanes CG, Toukhsati SR |title = Animals and Human Society |pages=103–131 |publisher= Elsevier |doi=10.1016/B978-0-12-805247-1.00006-X|isbn= 978-0-12-805247-1 }}</ref> တရုတ်နိုင်ငံ၊<ref>{{cite journal |vauthors=He K, Lu H, Zhang J, Wang C, Huan X |title=Prehistoric evolution of the dualistic structure mixed rice and millet farming in China |journal=The Holocene |date=7 June 2017 |volume=27 |issue=12 |pages=1885–1898 |doi=10.1177/0959683617708455 |bibcode=2017Holoc..27.1885H }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Lu H, Zhang J, Liu KB, Wu N, Li Y, Zhou K, Ye M, Zhang T, Zhang H, Yang X, Shen L, Xu D, Li Q | display-authors = 6 | title = Earliest domestication of common millet (Panicum miliaceum) in East Asia extended to 10,000 years ago | url = https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2009-05-05_106_18/page/7367 | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 106 | issue = 18 | pages = 7367–7372 | date = May 2009 | pmid = 19383791 | pmc = 2678631 | doi = 10.1073/pnas.0900158106 | bibcode = 2009PNAS..106.7367L | doi-access = free }}</ref> [[ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံ|ပါပူအာနယူးဂီနီ]]<ref>{{cite journal | vauthors = Denham TP, Haberle SG, Lentfer C, Fullagar R, Field J, Therin M, Porch N, Winsborough B | display-authors = 6 | title = Origins of agriculture at Kuk Swamp in the highlands of New Guinea | url = https://archive.org/details/sim_science_2003-07-11_301_5630/page/189 | journal = Science | volume = 301 | issue = 5630 | pages = 189–193 | date = July 2003 | pmid = 12817084 | doi = 10.1126/science.1085255 | doi-access = free }}</ref> နှင့် အာဖရိကတိုက်ရှိ [[ဆာဟဲလ်ဒေသ]] (Sahel) နှင့် အနောက်ဘက် ဆာဗားနားမြက်ခင်းပြင် ဒေသများတွင်လည်း အမှီအခိုကင်းစွာဖြင့် စိုက်ပျိုးရေးစနစ်များ အသီးသီး ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။<ref>{{cite journal | vauthors = Scarcelli N, Cubry P, Akakpo R, Thuillet AC, Obidiegwu J, Baco MN, Otoo E, Sonké B, Dansi A, Djedatin G, Mariac C, Couderc M, Causse S, Alix K, Chaïr H, François O, Vigouroux Y | display-authors = 6 | title = Yam genomics supports West Africa as a major cradle of crop domestication | journal = Science Advances | volume = 5 | issue = 5 | article-number = eaaw1947 | date = May 2019 | pmid = 31114806 | doi = 10.1126/sciadv.aaw1947 | pmc = 6527260 | bibcode = 2019SciA....5.1947S | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Winchell F|date=October 2017|title=Evidence for Sorghum Domestication in Fourth Millennium BC Eastern Sudan: Spikelet Morphology from Ceramic Impressions of the Butana Group|journal=Current Anthropology|volume=58|issue=5|pages=673–683|doi=10.1086/693898 |bibcode=2017CurrA..58..673W |url=https://discovery.ucl.ac.uk/id/eprint/1574602/ }}</ref><ref>{{cite journal| vauthors = Manning K |date=February 2011|title=4500-Year old domesticated pearl millet (Pennisetum glaucum) from the Tilemsi Valley, Mali: new insights into an alternative cereal domestication pathway |journal=Journal of Archaeological Science|volume=38|issue=2|pages=312–322|doi=10.1016/j.jas.2010.09.007 |bibcode=2011JArSc..38..312M }}</ref> လူသားတို့ အတည်တကျ [[အခြေချနေထိုင်ခြင်း]]၊ တိရစ္ဆာန်များကို ယဉ်ပါးအောင် မွေးမြူခြင်းနှင့် [[ကြေးနီခေတ်|သတ္တုကိရိယာများကို အသုံးပြုခြင်း]] တို့ကြောင့် သမိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ရိက္ခာများ ပိုလျှံစွာ ထုတ်လုပ်နိုင်လာခဲ့သည်။ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းနှင့် အတည်တကျ အခြေချ ရှင်သန်နေထိုင်မှု ပုံစံများသည် အစောပိုင်း ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်းများ (Civilizations) ပေါ်ထွန်းလာစေရန် လမ်းစဖော်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite book|vauthors=Noble TF, Strauss B, Osheim D, Neuschel K, Accamp E|url=https://books.google.com/books?id=Td4WAAAAQBAJ&q=western+civilisation+egypt&pg=PA16|title=Cengage Advantage Books: Western Civilization: Beyond Boundaries|date=2013|publisher=Cengage |isbn=978-1-285-66153-7|access-date=11 July 2015}}</ref><ref>{{cite book|vauthors=Spielvogel J|url=https://books.google.com/books?id=LceiAgAAQBAJ&q=western+civilisation+egypt&pg=PT65|title=Western Civilization: Volume A: To 1500|date=2014|publisher=Cengage |isbn=978-1-285-98299-1|access-date=11 July 2015}}</ref><ref>{{cite book|vauthors=Thornton B|url=https://books.google.com/books?id=fa6swJv64xkC&q=Greek+Ways:+How+the+Greeks+Created+Western+Civilization|title=Greek Ways: How the Greeks Created Western Civilization|publisher=Encounter |year=2002|isbn=978-1-893554-57-3|location=San Francisco|pages=1–14|access-date=30 July 2022}}</ref> === ရှေးဟောင်းခေတ် === {{Main|ရှေးဟောင်းသမိုင်း}} [[File:All Gizah Pyramids.jpg|thumb|အီဂျစ်နိုင်ငံရှိ [[ဂီဇာ ပိရမစ်ကြီးများ]]]] ဘီစီ ၄ ထောင်စုနှစ်တွင် [[မက်ဆိုပိုတေးမီးယား]]ဒေသရှိ [[ဆူမားရီးယန်း]] (Sumerian) မြို့ပြများ အပါအဝင် [[မြို့ပြနိုင်ငံ]] (City-states) များ ထွန်းကားလာမှုနှင့်အတူ [[မြို့ပြတော်လှန်ရေး]] (Urban revolution) တစ်ရပ် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite book|last=Garfinkle | first= Steven J. | chapter= Ancient Near Eastern City-States | editor1= Peter Fibiger Bang | editor1-link= Peter Fibiger Bang | editor2= Walter Scheidel | editor2-link= Walter Scheidel | title= The Oxford Handbook of the State in the Ancient Near East and Mediterranean | date= 2013 | publisher= Oxford Academic | doi= 10.1093/oxfordhb/9780195188318.013.0004 |isbn=978-0-19-518831-8 | pages= 94–119 }}</ref> အဆိုပါ မြို့ပြများတွင် ဘီစီ ၃၀၀၀ ခန့်က လူသားတို့၏ အစောဆုံး စာအရေးအသားစနစ်ဖြစ်သော [[မပ်ကျောက်စာ|ရုပ်ပုံစာလုံး (Cuneiform script)]] စတင်ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite book | vauthors = Woods C | chapter = The Emergence of Cuneiform Writing|date=28 February 2020 |title = A Companion to Ancient Near Eastern Languages|pages=27–46| veditors = Hasselbach-Andee R |edition=1st |publisher=Wiley|doi=10.1002/9781119193814.ch2|isbn=978-1-119-19329-6 }}</ref> ထိုခေတ်ကာလတစ်ဝိုက်တွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့သည့် အခြားသော အဓိက ယဉ်ကျေးမှုကြီးများမှာ [[အီဂျစ်ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှု|အီဂျစ်ရှေးဟောင်းနိုင်ငံ]]နှင့် [[အင်းဒတ်စ်တောင်ကြား ယဉ်ကျေးမှု]] (Indus Valley Civilization) တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite journal | vauthors = Robinson A | title = Ancient civilization: Cracking the Indus script | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_nature_2015-10-22_526_7574/page/499 | journal = Nature | volume = 526 | issue = 7574 | pages = 499–501 | date = October 2015 | pmid = 26490603 | doi = 10.1038/526499a | bibcode = 2015Natur.526..499R | doi-access = free }}</ref> ၎င်းတို့သည် နောက်ပိုင်းတွင် အချင်းချင်း ကုန်သွယ်မှုပြုလုပ်ခဲ့ကြပြီး ဘီး၊ ထွန်တုံးနှင့် ရွက်လှေ စသည့် နည်းပညာများကို တီထွင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book| vauthors = Crawford H |author-link=Harriet Crawford |title=The Sumerian World|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-1-136-21911-5 |pages=447–461|chapter=Trade in the Sumerian world}}</ref><ref name="Bodnár-2018">{{cite journal|vauthors=Bodnár M|date=2018|title=Prehistoric innovations: Wheels and wheeled vehicles |journal=Acta Archaeologica Academiae Scientiarum Hungaricae|volume=69|issue=2|pages=271–298 |id={{CEEOL|714342}} |doi=10.1556/072.2018.69.2.3 }}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Pryor FL|date=1985|title=The Invention of the Plow|url=https://archive.org/details/sim_comparative-studies-in-society-and-history_1985-10_27_4/page/727|journal=Comparative Studies in Society and History|volume=27|issue=4|pages=727–743|doi=10.1017/S0010417500011749|jstor=178600 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Carter |first1=R. A. |title=A Companion to the Archaeology of the Ancient Near East |chapter=Watercraft |date=2012 |pages=347–372 |doi=10.1002/9781444360790.ch19 |isbn=978-1-4051-8988-0 }}</ref> ဘီစီ ၃၀၀၀ တွင် စတင်ထွန်းကားခဲ့သော [[ကာရယ်ဆူပေး ယဉ်ကျေးမှု]] (Caral–Supe civilization) သည် အမေရိကတိုက်၏ သမိုင်းအစောဆုံး အဆင့်မြင့်မြို့ပြယဉ်ကျေးမှု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |last1=Centre |first1=UNESCO World Heritage |title=Sacred City of Caral-Supe |url=https://whc.unesco.org/en/list/1269/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=27 May 2024 |archive-date=23 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523053341/https://whc.unesco.org/en/list/1269/ |url-status=live }}</ref> ထို့အပြင် နက္ခတ္တဗေဒနှင့် သင်္ချာပညာရပ်များ ထွန်းကားလာခဲ့ကာ [[ဂီဇာ မဟာပိရမစ်ကြီး]]ကိုလည်း တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book| vauthors = Pedersen O |title=Early physics and astronomy: A historical introduction.| url = https://archive.org/details/earlyphysicsastr0000pede |publisher=Cambridge University Press|year=1993|isbn=978-0-521-40340-5|page=[https://archive.org/details/earlyphysicsastr0000pede/page/1 1]|chapter=Science Before the Greeks}}</ref><ref>{{cite book| vauthors = Robson E |title=Mathematics in ancient Iraq: A social history.|publisher=Princeton University Press|year=2008|page=xxi}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Edwards JF|date=2003|title=Building the Great Pyramid: Probable Construction Methods Employed at Giza|url=https://archive.org/details/sim_technology-and-culture_2003-04_44_2/page/340|journal=Technology and Culture|volume=44|issue=2|pages=340–354|doi=10.1353/tech.2003.0063|jstor=25148110 }}</ref> နှစ်ပေါင်းတစ်ရာခန့် ကြာမြင့်ခဲ့သော [[၄.၂ ကီလိုနှစ် ဖြစ်ရပ်|ပြင်းထန်သည့် မိုးခေါင်ရေရှားမှု]]ကြောင့် အဆိုပါ ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုကြီးများ ပျက်စီးခဲ့ရသည်ဟူသော အထောက်အထားများ ရှိပြီး၊<ref>{{cite journal | vauthors = Voosen P | title = New geological age comes under fire | url = https://archive.org/details/science_2018-08-10_361_6402/page/537 | journal = Science | volume = 361 | issue = 6402 | pages = 537–538 | date = August 2018 | pmid = 30093579 | doi = 10.1126/science.361.6402.537 | bibcode = 2018Sci...361..537V }}</ref> ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် ယဉ်ကျေးမှုအသစ်များ ထပ်မံပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။ [[ဗေဘီလုံနိုင်ငံ|ဗေဘီလုံသားများ]]က မက်ဆိုပိုတေးမီးယားဒေသကို လွှမ်းမိုးချုပ်ကိုင်လာခဲ့ပြီး၊<ref>{{cite book| vauthors = Saggs HW |title=Babylonians| url = https://archive.org/details/babylonians0000sagg |publisher=University of California Press|year=2000|isbn=978-0-520-20222-1|page=[https://archive.org/details/babylonians0000sagg/page/7 7]}}</ref> [[ပိုဗာတီပွိုင့် ယဉ်ကျေးမှု]] (Poverty Point culture)၊ [[မီနိုအန် ယဉ်ကျေးမှု]] (Minoans) နှင့် [[ရှန်းမင်းဆက်]] (Shang dynasty) စသည့် အုပ်စုများသည် ဒေသအသစ်များတွင် ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သည်။<ref>{{cite journal| vauthors = Sassaman KE |date=1 December 2005|title=Poverty Point as Structure, Event, Process | url = https://archive.org/details/journal-of-archaeological-method-and-theory_2005-12_12_4/page/335 |journal=Journal of Archaeological Method and Theory|volume=12|issue=4|pages=335–364|doi=10.1007/s10816-005-8460-4|bibcode=2005JAMT...12..335S }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Lazaridis I, Mittnik A, Patterson N, Mallick S, Rohland N, Pfrengle S, Furtwängler A, Peltzer A, Posth C, Vasilakis A, McGeorge PJ, Konsolaki-Yannopoulou E, Korres G, Martlew H, Michalodimitrakis M, Özsait M, Özsait N, Papathanasiou A, Richards M, Roodenberg SA, Tzedakis Y, Arnott R, Fernandes DM, Hughey JR, Lotakis DM, Navas PA, Maniatis Y, Stamatoyannopoulos JA, Stewardson K, Stockhammer P, Pinhasi R, Reich D, Krause J, Stamatoyannopoulos G | display-authors = 6 | title = Genetic origins of the Minoans and Mycenaeans | url = https://archive.org/details/nature-uk_2017-08-10_548_7666/page/214 | journal = Nature | volume = 548 | issue = 7666 | pages = 214–218 | date = August 2017 | pmid = 28783727 | doi = 10.1038/nature23310 | pmc = 5565772 | bibcode = 2017Natur.548..214L }}</ref><ref>{{cite book| vauthors = Keightley DN |title=The Cambridge History of Ancient China: From the Origins of Civilization to 221 BC | url = https://archive.org/details/cambridgehistory0000unse_i9g4 |publisher=Cambridge University Press|year=1999|isbn=978-0-521-47030-8 | veditors = Loewe M, Shaughnessy EL |pages=[https://archive.org/details/cambridgehistory0000unse_i9g4/page/232 232]–291|chapter=The Shang: China's first historical dynasty}}</ref> ဘီစီ ၁၂၀၀ ဝန်းကျင်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[ကြေးညိုခေတ်နှောင်းပိုင်း ပြိုလဲမှု]]ကြောင့် ယဉ်ကျေးမှုလူ့အဖွဲ့အစည်း အမြောက်အမြား ကွယ်ပျောက်ခဲ့ရပြီး [[ဂရိအမှောင်ခေတ်]] စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite journal| vauthors = Kaniewski D, Guiot J, van Campo E |date=2015|title=Drought and societal collapse 3200 years ago in the Eastern Mediterranean: a review |journal=WIREs Climate Change |volume=6 |issue=4 |pages=369–382 |doi=10.1002/wcc.345 |bibcode=2015WIRCC...6..369K }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Drake BL |date=1 June 2012|title=The influence of climatic change on the Late Bronze Age Collapse and the Greek Dark Ages |journal=Journal of Archaeological Science |volume=39|issue=6|pages=1862–1870 |doi=10.1016/j.jas.2012.01.029 |bibcode=2012JArSc..39.1862D }}</ref> ထိုကာလအတွင်း ကြေးညိုနေရာတွင် သံကို အစားထိုး အသုံးပြုလာကြရာမှ [[သံခေတ်]]သို့ ကူးပြောင်းရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite book | vauthors = Wells PS | title =European Prehistory| url = https://archive.org/details/europeanprehisto0000unse_q5z8_2ed | chapter =The Iron Age|date=2011 |pages=[https://archive.org/details/europeanprehisto0000unse_q5z8_2ed/page/405 405]–460| veditors = Milisauskas S |series=Interdisciplinary Contributions to Archaeology|place=New York|publisher=Springer|doi=10.1007/978-1-4419-6633-9_11|isbn=978-1-4419-6633-9 }}</ref> ဘီစီ ၅ ရာစုတွင် သမိုင်းကို သီးခြားပညာရပ်တစ်ခုအဖြစ် စနစ်တကျ [[သမိုင်းပြုစုခြင်းပညာ|မှတ်တမ်းတင်လာကြခြင်း]]ကြောင့် ထိုခေတ်ကာလ လူနေမှုဘဝများကို ပိုမိုရှင်းလင်းစွာ သိရှိလာရသည်။<ref>{{cite book| vauthors = Hughes-Warrington M |title=History as Wonder: Beginning with Historiography.|publisher=Taylor & Francis|year=2018|isbn=978-0-429-76315-1 |location=United Kingdom|chapter=Sense and non-sense in Ancient Greek histories}}</ref> ဘီစီ ၈ ရာစုနှင့် ၆ ရာစုအကြားတွင် ဥရောပသည် [[ဂရိရှေးဟောင်းခေတ်|ရှေးဟောင်းဂရိ]]နှင့် [[ရောမအင်ပါယာ|ရှေးဟောင်းရောမ]]တို့ ထွန်းကားခဲ့သည့် [[ဂန္ထဝင်ရှေးဟောင်းခေတ်]] (Classical antiquity) သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|date=2 October 2015|vauthors=Beard M|title=Why ancient Rome matters to the modern world|url=https://www.theguardian.com/books/2015/oct/02/mary-beard-why-ancient-rome-matters|access-date=17 April 2021|website=The Guardian|archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414130448/https://www.theguardian.com/books/2015/oct/02/mary-beard-why-ancient-rome-matters|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|vauthors=Vidergar AB|date=11 June 2015|title=Stanford scholar debunks long-held beliefs about economic growth in ancient Greece|url=https://news.stanford.edu/news/2015/june/greek-economy-growth-061115.html|access-date=17 April 2021|publisher=Stanford University|archive-date=18 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418190351/https://news.stanford.edu/news/2015/june/greek-economy-growth-061115.html|url-status=live}}</ref> ဤကာလတစ်ဝိုက်တွင် အခြားသော ယဉ်ကျေးမှုကြီးများလည်း ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ [[မာယာ ယဉ်ကျေးမှု]] (Maya civilization) သည် မြို့ပြများကို စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ရှုပ်ထွေးဆန်းပြားသော [[မာယာ ပြက္ခဒိန်]]များကို ဖန်တီးခဲ့သည်။<ref>{{cite journal | vauthors = Inomata T, Triadan D, Vázquez López VA, Fernandez-Diaz JC, Omori T, Méndez Bauer MB, García Hernández M, Beach T, Cagnato C, Aoyama K, Nasu H | display-authors = 6 | title = Monumental architecture at Aguada Fénix and the rise of Maya civilization | journal = Nature | volume = 582 | issue = 7813 | pages = 530–533 | date = June 2020 | pmid = 32494009 | doi = 10.1038/s41586-020-2343-4 | bibcode = 2020Natur.582..530I }}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Milbrath S|date=March 2017|title=The Role of Solar Observations in Developing the Preclassic Maya Calendar|journal=Latin American Antiquity|volume=28|issue=1|pages=88–104|doi=10.1017/laq.2016.4 }}</ref> အာဖရိကတိုက်တွင် [[အက်ဇူမီအင်ပါယာ|အက်ဇူမ်နိုင်ငံ]] (Kingdom of Aksum) သည် ဆုတ်ယုတ်လာသော [[ကုရှ်နိုင်ငံ]] (Kingdom of Kush) ကို ကျော်လွန်၍ အိန္ဒိယနှင့် မြေထဲပင်လယ်ဒေသအကြား ကုန်သွယ်မှုကို မြှင့်တင်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite journal|vauthors=Benoist A, Charbonnier J, Gajda I|date=2016|title=Investigating the eastern edge of the kingdom of Aksum: architecture and pottery from Wakarida|journal=Proceedings of the Seminar for Arabian Studies|volume=46|pages=25–40|jstor=45163415 }}</ref> အာရှအနောက်ဘက်တွင် [[အာခီးမီးနစ် အင်ပါယာ]] (Achaemenid Empire) ၏ ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုစနစ်သုံး အုပ်ချုပ်ရေးသည် နောက်ပိုင်းပေါ်ထွန်းလာသော အင်ပါယာများအတွက် ရှေ့ပြေးနမူနာ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊<ref>{{cite journal| vauthors = Farazmand A |date=1 January 1998|title=Administration of the Persian Achaemenid world-state empire: implications for modern public administration |journal=International Journal of Public Administration|volume=21|issue=1|pages=25–86|doi=10.1080/01900699808525297 }}</ref> အိန္ဒိယရှိ [[ဂုတ္တအင်ပါယာ]] (Gupta Empire) နှင့် တရုတ်နိုင်ငံရှိ [[ဟန်မင်းဆက်]] (Han dynasty) တို့သည်လည်း ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ ဒေသအလိုက် [[ရွှေခေတ်]]များအဖြစ် တင်စားခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite journal|vauthors=Ingalls DH|date=1976|title=Kālidāsa and the Attitudes of the Golden Age|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_january-march-1976_96_1/page/15|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=96|issue=1|pages=15–26|doi=10.2307/599886 |jstor=599886 }}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Xie J|date=2020|title=Pillars of Heaven: The Symbolic Function of Column and Bracket Sets in the Han Dynasty|journal=Architectural History|volume=63|pages=1–36|doi=10.1017/arh.2020.1 }}</ref> === ဂန္ထဝင်လွန်ခေတ် === {{Main|ဂန္ထဝင်လွန်သမိုင်း}} [[File:Cleric, Knight, and Workman representing the Three Classes.jpg|Medieval French [[Illuminated manuscript|manuscript illustration]] of the three [[Social class|classes]] of medieval society from the 13th-century {{lang|fr|Li Livres dou Santé}}|thumb|right|upright]] ၄၇၆ ခုနှစ်တွင် [[အနောက်ရောမအင်ပါယာ ပြိုလဲခြင်း|အနောက်ရောမအင်ပါယာ ပြိုလဲပြီးနောက်]] ဥရောပသည် [[အလယ်ခေတ်]] (Middle Ages) သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite journal| vauthors = Marx W, Haunschild R, Bornmann L |date=2018|title=Climate and the Decline and Fall of the Western Roman Empire: A Bibliometric View on an Interdisciplinary Approach to Answer a Most Classic Historical Question|journal=Climate|language=en|volume=6|issue=4|page=90|doi=10.3390/cli6040090|bibcode=2018Clim....6...90M |doi-access=free}}</ref> ဤကာလအတွင်း [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]နှင့် [[ကက်သလစ်အသင်းတော်]]သည် အာဏာပိုင်စနစ်နှင့် ပညာရေး၏ အဓိကအရင်းအမြစ်အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite book|veditors=Brooke JH, Numbers RL|title=Science and Religion Around the World|date=2011|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=978-0-19-532819-6|page=72|url={{GBurl|id=W6HPW1TodZwC|p=71}}|access-date=30 July 2022}}</ref> အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင်မူ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]သည် အဓိကကိုးကွယ်ရာဘာသာဖြစ်လာပြီး အာဖရိကမြောက်ပိုင်းအထိ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် [[အစ္စလာမ်မစ် ရွှေခေတ်]] (Islamic Golden Age) ကို ဖြစ်ထွန်းစေခဲ့ပြီး [[ဗိသုကာပညာ]]၊ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဆိုင်ရာ ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံများနှင့် တိုးတက်မှုများကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်စေကာ ထူးခြားသော လူနေမှုပုံစံတစ်ရပ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။<ref name="Renima-2016">{{cite book | vauthors = Renima A, Tiliouine H, Estes RJ | title = The State of Social Progress of Islamic Societies| chapter = The Islamic Golden Age: A Story of the Triumph of the Islamic Civilization|date=2016 |pages=25–52| veditors = Tiliouine H, Estes RJ |series=International Handbooks of Quality-of-Life|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-319-24774-8_2|isbn=978-3-319-24774-8 }}</ref><ref>{{Cite book|title=The Harper Atlas of World History| vauthors = Vidal-Nanquet P |publisher=Harper & Row Publishers|year=1987|page=76}}</ref> နောက်ပိုင်းတွင် ခရစ်ယာန်ကမ္ဘာနှင့် အစ္စလာမ်ကမ္ဘာတို့ ထိပ်တိုက်တွေ့ခဲ့ကြပြီး၊ [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ|အင်္ဂလန်ဘုရင့်နိုင်ငံ]]၊ [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ|ပြင်သစ်ဘုရင့်နိုင်ငံ]]နှင့် [[ရောမအင်ပါယာသန့်စင်ခြင်း|အင်ပါယာသန့်စင်သော ရောမနိုင်ငံ]] (Holy Roman Empire) တို့က မွတ်စလင်များလက်မှ [[ဘုရားသခင်၏မြေမြတ်|ဂျေရုဆလင်မြေမြတ်]]ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် [[ခရူးဆိတ်စစ်ပွဲများ|ဘာသာရေးစစ်ပွဲများ]]ကို ဆင်နွှဲခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book| vauthors = Asbridge T |title=The Crusades: The War for the Holy Land|publisher=Simon and Schuster|year=2012|isbn=978-1-84983-770-5|chapter=Introduction: The world of the crusades}}</ref> အမေရိကတိုက်တွင် ခရစ်သက္ကရာဇ် ၂၀၀ နှင့် ၉၀၀ အကြား၌ မီဆိုအမေရိကသည် ၎င်း၏ [[မာယာ ဂန္ထဝင်ခေတ်]] (Classic Period) တွင် ရှိနေခဲ့ပြီး၊<ref>{{cite web |title=Classic and Postclassic Periods - Sam Noble Museum |url=https://samnoblemuseum.ou.edu/collections-and-research/ethnology/mayan-textiles/mayan-textiles-background/mayan-history/classic/ |access-date=27 May 2024 |date=3 November 2014 |archive-date=25 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240525014948/https://samnoblemuseum.ou.edu/collections-and-research/ethnology/mayan-textiles/mayan-textiles-background/mayan-history/classic/ |url-status=live }}</ref> ပိုမိုမြောက်ဘက်ကျသော ဒေသများတွင်မူ ရှုပ်ထွေးဆန်းပြားသော [[မစ္စစ္စပီ ယဉ်ကျေးမှု]] (Mississippian societies) များသည် ၈۰۰ ခုနှစ်ဝန်းကျင်ခန့်မှစ၍ ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။<ref>{{Cite encyclopedia|url= https://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-707|author= Adam King|title= Mississippian Period: Overview|encyclopedia= New Georgia Encyclopedia|date= 2002|access-date= 15 November 2009|archive-date= 19 August 2009|archive-url= https://web.archive.org/web/20090819042104/http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-707}}</ref> ၁၃ ရာစုနှင့် ၁၄ ရာစုများတွင် [[မွန်ဂိုအင်ပါယာ]]သည် [[ယူရေးရှား]] (Eurasia) ဒေသအများစုကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book| vauthors = May T |title=The Mongol Conquests in World History| publisher=Reaktion Books |year=2013|isbn=978-1-86189-971-2 |page=7}}</ref> ထိုကာလအတွင်းမှာပင် အာဖရိကတိုက်ရှိ [[မာလီအင်ပါယာ]]သည် [[ဆီနီဂမ်ဘီယာ]] (Senegambia) မှသည် [[အိုင်ဗရီကို့စ်နိုင်ငံ|အိုင်ဗရီကို့စ်]]အထိ ကျယ်ပြန့်လာပြီး ၎င်းတိုက်၏ အကြီးမားဆုံး အင်ပါယာအဖြစ် ကြီးထွားလာခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last1=Canós-Donnay |first1=Sirio |title=Oxford Research Encyclopedia of African History |chapter=The Empire of Mali |date=2019 |doi=10.1093/acrefore/9780190277734.013.266 |isbn=978-0-19-027773-4 }}</ref> အိုရှီယန်းနီးယား (Oceania) ဒေသတွင် [[တူအီတုန်ဂါ အင်ပါယာ]] (Tuʻi Tonga Empire) ပေါ်ထွန်းလာပြီး တောင်ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာရှိ ကျွန်းစုများစွာသို့ နယ်မြေချဲ့ထွင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last1=Aswani |first1=Shankar |last2=Graves |first2=Michael W. |title=The Tongan Maritime Expansion: A Case in the Evolutionary Ecology of Social Complexity |url=https://archive.org/details/sim_asian-perspectives_fall-1998_37_2/page/135 |journal=Asian Perspectives |date=1998 |volume=37 |issue=2 |pages=135–164 |id={{Gale|A53675990}} {{ProQuest|199458937}} |jstor=42928433 }}</ref> ၁၅ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင်မူ [[အက်ဇ်တက်လူမျိုး|အက်ဇ်တက်]] (Aztecs) နှင့် [[အင်ကာအင်ပါယာ|အင်ကာ]] (Inca) တို့သည် မီဆိုအမေရိကနှင့် အင်ဒီးစ်တောင်တန်းဒေသတို့တွင် အသီးသီး အင်အားအကြီးဆုံး ဩဇာခံအာဏာပိုင်များ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book| vauthors = Conrad G, Demarest AA |title=Religion and Empire: The Dynamics of Aztec and Inca Expansionism| url = https://archive.org/details/religionempiredy0000conr |publisher=Cambridge University Press|year=1984|isbn=0-521-31896-3|page=[https://archive.org/details/religionempiredy0000conr/page/2 2]}}</ref> === ခေတ်သစ်ကာလ === {{Main|ခေတ်သစ်ကာလ|ခေတ်သစ်ဦးကာလ|ခေတ်သစ်နှောင်းပိုင်းကာလ|မျက်မှောက်ခေတ်သမိုင်း}} ဥရောပနှင့် အရှေ့နီးပါးဒေသ၏ [[ခေတ်သစ်ဦးကာလ]] (၁၄၅၀ ဝန်းကျင်မှ ၁၈၀၀ ခန့်) သည် [[ဘိုင်ဇန်တိုင်းအင်ပါယာ]] လုံးဝပျက်သုဉ်းသွားခြင်းနှင့် [[အော်တိုမန်အင်ပါယာ]] အင်အားကြီးထွားလာခြင်းတို့နှင့်အတူ စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last1=Kafadar |first1=Cemal |title=Handbook of European History 1400-1600: Late Middle Ages, Renaissance and Reformation |chapter=The Ottomans and Europe |date=1994 |pages=589–635 |doi=10.1163/9789004391659_019 |isbn=978-90-04-39165-9 }}</ref> ထိုအချိန်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံသည် [[အဲဒိုခေတ်]] (Edo period) သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး၊<ref>{{cite book |last1=Goree |first1=Robert |title=Oxford Research Encyclopedia of Asian History |chapter=The Culture of Travel in Edo-Period Japan |date=2020 |doi=10.1093/acrefore/9780190277727.013.72 |isbn=978-0-19-027772-7 }}</ref> တရုတ်နိုင်ငံတွင် [[ချင်မင်းဆက်]] (Qing dynasty) ထွန်းကားလာကာ၊<ref>{{Cite journal |id={{ProQuest|820544016}} |vauthors=Mosca MW |date=December 2010 |title=CHINA'S LAST EMPIRE: The Great Qing |url=https://archive.org/details/sim_pacific-affairs_2010-12_83_4/page/768 |journal=Pacific Affairs |volume=83 |issue=4 |pages=768–769 }}</ref> အိန္ဒိယနိုင်ငံအများစုကိုမူ [[မူဂါအင်ပါယာ]]က စိုးမိုးအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last1=Suyanta |first1=Sri |last2=Ikhlas |first2=Silfia |title=Islamic Education at Mughal Kingdom in India (1526-1857) |journal=Al-Ta Lim Journal |date=2016 |volume=23 |issue=2 |pages=128–138 |doi=10.15548/jt.v23i2.228 }}</ref> ဥရောပတွင် ၁၅ ရာစုမှစ၍ [[ဉာဏ်သစ်အလင်းပွင့်ခြင်း|ဉာဏ်ဆန်းသစ်မှုခေတ် (Renaissance)]] ဖြစ်ထွန်းခဲ့ပြီး၊<ref>{{cite book|vauthors=Kirkpatrick R|title=The European Renaissance, 1400–1600|date=2002|isbn=978-1-317-88646-4|page=1|publisher=Routledge |oclc=893909816}}</ref> နယ်မြေသစ်များကို ရှာဖွေစူးစမ်း၍ [[နယ်ချဲ့ဝါဒ|ကိုလိုနီပြုခြင်း]] စတင်သည့် [[နယ်မြေသစ်ရှာဖွေရေးခေတ်]] (Age of Discovery) ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite book|vauthors=Arnold D|title=The Age of Discovery, 1400–1600|url=https://archive.org/details/ageofdiscovery140000arno_d9e0|date=2002|isbn=978-1-136-47968-7|edition=Second|page=xi|publisher=Routledge |oclc=859536800}}</ref> ယင်းတွင် [[အမေရိကတိုက်အား ဥရောပနိုင်ငံများက ကိုလိုနီပြုခြင်း|အမေရိကတိုက်ကို ကိုလိုနီပြုခြင်း]]နှင့်<ref>{{cite journal| vauthors = Dixon EJ |date= January 2001 |title=Human colonization of the Americas: timing, technology and process |journal=Quaternary Science Reviews|language=en|volume=20|issue=1–3 |pages=277–299|doi=10.1016/S0277-3791(00)00116-5|bibcode= 2001QSRv...20..277J }}</ref> [[ကိုလံဘီယာ ဖလှယ်မှု]] (Columbian Exchange) တို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{cite journal |last1=Keehnen |first1=Floris W. M. |last2=Mol |first2=Angus A. A. |title=The roots of the Columbian Exchange: an entanglement and network approach to early Caribbean encounter transactions |journal=Journal of Island and Coastal Archaeology |date=2020 |volume=16 |issue=2–4 |pages=261–289 |doi=10.1080/15564894.2020.1775729 |pmid=34557059 |pmc=8452148 }}</ref> ဤကဲ့သို့ နယ်မြေချဲ့ထွင်မှုများကြောင့် [[အတ္တလန္တိတ် ကျွန်ကုန်သွယ်မှု]]နှင့်<ref>{{Cite journal |vauthors=Lovejoy PE |date=1989 |title=The Impact of the Atlantic Slave Trade on Africa: A Review of the Literature |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-african-history_1989_30_3/page/365 |journal=The Journal of African History |volume=30 |issue=3 |pages=365–394 |doi=10.1017/S0021853700024439 |jstor=182914 }}</ref> [[အမေရိကတိုက်ရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအား လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု|အမေရိကတိုက်ရှိ ဒေသခံတိုင်းရင်းသားများကို လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်ခြင်း]]များ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite book | vauthors = Cave AA | chapter = Genocide in the Americas|date=2008 | title = The Historiography of Genocide|pages=273–295 | veditors = Stone D |place=London|publisher=Palgrave Macmillan UK|language=en|doi=10.1057/9780230297784_11|isbn=978-0-230-29778-4}}</ref> ဤကာလသည် သင်္ချာ၊ မက္ကင်းနစ်၊ နက္ခတ္တဗေဒနှင့် ဇီဝကမ္မဗေဒ ပညာရပ်များတွင် များစွာတိုးတက်ပြောင်းလဲခဲ့သော [[သိပ္ပံတော်လှန်ရေး]]ခေတ်ကိုလည်း မှတ်ကျောက်တင်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite journal | vauthors = Delisle RG | title = Can a revolution hide another one? Charles Darwin and the Scientific Revolution | journal = Endeavour | volume = 38 | issue = 3–4 | pages = 157–158 | date = September 2014 | pmid = 25457642 | doi = 10.1016/j.endeavour.2014.10.001 }}</ref> [[File:A Man on the Moon, AS11-40-5903 (cropped).jpg|thumb|၁၉၆၉ ခုနှစ် [[အပိုလို ၁၁]] မစ်ရှင်အတွင်း လကမ္ဘာပေါ်သို့ ရောက်ရှိနေသည့် [[ဘတ်ဇ် အယ်ဒရင်]]။ သူနှင့် [[နေးလ် အမ်းစထရောင်း]]တို့သည် အခြားသော [[အာကာသဝတ္ထု]]တစ်ခုပေါ်သို့ ပထမဆုံး ခြေချနိုင်ခဲ့သည့် လူသားများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။]] [[ခေတ်သစ်နှောင်းပိုင်းကာလ]] (၁၈၀၀ မှ ယခုမျက်မှောက်ခေတ်အထိ) တွင် [[စက်မှုတော်လှန်ရေး]]နှင့် [[နည်းပညာတော်လှန်ရေး]]တို့ ပေါ်ပေါက်လာပြီး ပုံရိပ်ဖမ်းနည်းပညာ (Imaging technology)၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးဆိုင်ရာ အဓိက တီထွင်ဆန်းသစ်မှုများနှင့် စွမ်းအင်ကဏ္ဍ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုများ ကဲ့သို့သော ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုများကို ဆောင်ကြဉ်းပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Greatest Engineering Achievements of the 20th Century|url=https://www.greatachievements.org/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150406160644/https://greatachievements.org/|archive-date=6 April 2015|access-date=7 April 2015| work = National Academy of Engineering }}</ref> [[ဉာဏ်အလင်းပွင့်ခေတ်]] (Age of Enlightenment) ၏ အတွေးအခေါ်များ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် အမေရိကနှင့် ဥရောပတိုက်တို့တွင် [[တော်လှန်ရေးခေတ်]] (Age of Revolution) ဟု လူသိများသည့် နိုင်ငံရေးတော်လှန်ရေး ကာလတစ်ခုကို ဖြတ်သန်းခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web |title=Sister Revolutions: American Revolutions on Two Continents (Teaching with Historic Places) (U.S. National Park Service) |url=https://www.nps.gov/articles/000/sister-revolutions-american-revolutions-on-two-continents-teaching-with-historic-places.htm |website=www.nps.gov |access-date=27 May 2024 |language=en |archive-date=27 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527071735/https://www.nps.gov/articles/000/sister-revolutions-american-revolutions-on-two-continents-teaching-with-historic-places.htm |url-status=live }}</ref> ၁၈၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အစောပိုင်းတွင် [[နပိုလီယန် စစ်ပွဲများ]]သည် ဥရောပတစ်ခွင် အပြင်းအထန် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊<ref>{{cite journal |last1=O'Rourke |first1=Kevin H. |title=The worldwide economic impact of the French Revolutionary and Napoleonic Wars, 1793–1815 |journal=Journal of Global History |date=2006 |volume=1 |pages=123–149 |doi=10.1017/S1740022806000076 }}</ref> စပိန်နိုင်ငံသည် ကမ္ဘာသစ် (အမေရိက) ရှိ ၎င်း၏ ကိုလိုနီနယ်မြေအများစုကို ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite journal|vauthors=Zimmerman AF|date=November 1931|title=Spain and Its Colonies, 1808–1820|journal=The Hispanic American Historical Review|volume=11|issue=4|pages=439–463|doi=10.2307/2506251|jstor=2506251}}</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဥရောပနိုင်ငံများသည် အာဖရိကတိုက်သို့ နယ်မြေချဲ့ထွင်မှုကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြရာ—နှစ်ပေါင်း ၅၀ မပြည့်မီအတွင်း အာဖရိကရှိ ဥရောပသားတို့၏ ထိန်းချုပ်မှုသည် ၁၀% မှ ၉၀% နီးပါးအထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်—<ref>{{cite web |date=2011 |title=British History in depth: Slavery and the 'Scramble for Africa' |url=https://www.bbc.co.uk/history/british/abolition/scramble_for_africa_article_01.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220324121231/https://www.bbc.co.uk/history/british/abolition/scramble_for_africa_article_01.shtml |archive-date=24 March 2022 |access-date=5 May 2021 |website=[[BBC]] |language=en-GB |vauthors=David S}}</ref> ထို့အပြင် အိုရှီယန်းနီးယားသို့လည်း နယ်မြေချဲ့ထွင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite journal |vauthors=Raudzens G |date=2004 |title=The Australian Frontier Wars, 1788–1838 (review) |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-military-history_2004-07_68_3/page/957 |journal=The Journal of Military History |volume=68 |issue=3 |pages=957–959 |doi=10.1353/jmh.2004.0138 }}</ref> ၁၉ ရာစုအတွင်း [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ]]သည် သမိုင်းတွင် [[အကြီးမားဆုံး အင်ပါယာများ စာရင်း|ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး အင်ပါယာ]]အဖြစ်သို့ နယ်မြေကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last1=Palan |first1=Ronen |title=International Financial Centers: The British-Empire, City-States and Commercially Oriented Politics |journal=Theoretical Inquiries in Law |date=2010 |volume=11 |pages=149–176 |doi=10.2202/1565-3404.1239 }}</ref> ဥရောပနိုင်ငံများအကြား တည်ငြိမ်လုနီးပါး ရှိခဲ့သော [[အင်အားချိန်ခွင်လျှာ (နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး)|အာဏာချိန်ခွင်လျှာ]]သည် ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် သမိုင်း၌ အသေအပျောက် အများဆုံး ပဋိပက္ခတစ်ခုဖြစ်သည့် [[ပထမကမ္ဘာစစ်]] ဖြစ်ပွားမှုနှင့်အတူ ပြိုလဲသွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite book|vauthors=Clark CM|title=The sleepwalkers: how Europe went to war in 1914|date=2012|publisher=Allen Lane|isbn=978-0-7139-9942-6|location=London|chapter=Polarization of Europe, 1887–1907|oclc=794136314}}</ref> ၁၉၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[ကမ္ဘာ့စီးပွားပျက်ကပ်ကြီး]] (Great Depression) ကြောင့် အာဏာရှင်စနစ်သုံး အစိုးရများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး၊ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအားလုံးနီးပါး ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့သည့် [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]ဆီသို့ ဦးတည်သွားခဲ့သည်။<ref>{{cite book |author=Robert Dahl |title=Democracy and Its Critics |url=https://archive.org/details/democracyitscrit00dahl_0 |url-access=registration |year=1989 |publisher=Yale UP |pages=[https://archive.org/details/democracyitscrit00dahl_0/page/239 239–240] |isbn=0-300-15355-4}}</ref> စစ်ပွဲ၏ ဖျက်ဆီးမှုများကြောင့် ကမ္ဘာ့အင်ပါယာအများစု ပြိုလဲခဲ့ရပြီး ကိုလိုနီစနစ်စွန့်လွှတ်ခြင်း (Decolonization) များ နေရာအနှံ့အပြား ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ပြီးဆုံးသွားပြီးနောက် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]နှင့်<ref>{{Cite book|vauthors=Herring GC|title=From colony to superpower: U.S. foreign relations since 1776|url=https://archive.org/details/fromcolonytosupe0000herr|date=2008|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-972343-0|location=New York|page=[https://archive.org/details/fromcolonytosupe0000herr/page/1 1]|oclc=299054528}}</ref> [[ဆိုဗီယက်ယူနီယံ]]တို့သည် ကမ္ဘာ့ [[အင်အားကြီးနိုင်ငံ|မဟာစင်္ကြံအင်အားကြီးနိုင်ငံ (Superpowers)]] များအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုအတွက် ပြိုင်ဆိုင်ရသည့် [[စစ်အေးတိုက်ပွဲ]] (Cold War) ကို ဖြစ်ပွားစေခဲ့ပြီး နျူကလီးယား လက်နက်ပြိုင်ပွဲနှင့် [[အာကာသပြိုင်ပွဲ]] (Space Race) များ ရှိခဲ့ကာ ဆိုဗီယက်ယူနီယံ ပြိုလဲမှုနှင့်အတူ အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last1=McDougall |first1=Walter A. |title=Sputnik, the space race, and the Cold War |url=https://archive.org/details/sim_bulletin-of-the-atomic-scientists_1985-05_41_5/page/20 |journal=Bulletin of the Atomic Scientists |date=1985 |volume=41 |issue=5 |pages=20–25 |doi=10.1080/00963402.1985.11455962 |bibcode=1985BuAtS..41e..20M }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Plous |first1=S. |title=The Nuclear Arms Race: Prisoner's Dilemma or Perceptual Dilemma? |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-peace-research_1993-05_30_2/page/163 |journal=Journal of Peace Research |date=1993 |volume=30 |issue=2 |pages=163–179 |doi=10.1177/0022343393030002004 }}</ref> [[အင်တာနက်]]နှင့် [[ဉာဏ်ရည်တု]] (AI) စနစ်များ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာမှုကြောင့် အားကောင်းလာသည့် လက်ရှိ [[သတင်းအချက်အလက်ခေတ်]] (Information Age) တွင်မူ ကမ္ဘာကြီးသည် ပိုမို [[ကမ္ဘာလုံးသဏ္ဌာန်ဖြစ်ပေါ်မှု|ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဖြစ်လာပြီး (Globalized)]] အချင်းချင်း အပြန်အလှန် ပိုမိုချိတ်ဆက်မိလာလျက် ရှိသည်။<ref>{{Cite journal|vauthors=Sachs JD|date=April 2017|title=Globalization{{snd}}In the Name of Which Freedom?|journal=Humanistic Management Journal|language=en|volume=1|issue=2|pages=237–252|doi=10.1007/s41463-017-0019-5 |doi-access=free}}</ref> == မနုဿတ္တဘာဝေါ ဒုလ္လဘော == နှစ်ပေါင်းမည်မျှဟု မခန့်မှန်းနိုင်သော အချိန်အခါ၌ ကမ္ဘာပေါ်တွင် တိရစ္ဆာန်ရိုင်းများ သွားလာကျက်စားနေကြစဉ်က တိရစ္ဆာန်ရိုင်းများ၏ အရိပ်အခြည်ကို ချောင်းမြောင်းကြည့်ရှု၍ ခိုးကြောင်ခိုးဝှက် သွား လာကျက်စားနေရသော သတ္တဝါမျိုးရှိခဲ့၏။ ထိုသတ္တဝါကား နောင်နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာသောအခါ လူဟူ၍ဖြစ်လာသော သတ္တဝါတည်း။ == လူ == ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူဟူ၍ ပညတ်ခေါ်ဝေါ်ရသော သတ္တဝါသည်မည်သည့်အချိန်ကစ၍ ပေါက်လာခဲ့သည်ကို မည်သူမျှ တပ်အပ်သေချာစွာမပြောနိုင်ပေ။ သိပ္ပံပညာရှင်ကြီးများပင်လျှင် ကမ္ဘာမြေလွှာ အထပ်ထပ်အောက်တွင် နစ်မြုပ်နေသောအရိုးများ၊ ကျောက်သားမှဖဲ့၍ ပြုလုပ်ထားသော လက်နက်အသုံးအဆောင်ကိရိယာများ၊ တိရစ္ဆာန်များ၏ ဦးချိုနှင့် အစွယ်များ ဖြင့်ပြုလုပ်သော အရာဝတ္ထုများနှင့် မြေအောက်လှိုဏ်ဂူနံရံများတွင် ရေးဆွဲထားသည်။ ယခုအခါတွင် တိမ်ကောပပျောက်နေပြီဖြစ်သော တိရစ္ဆာန်ကြီး များ၏ ရုပ်ပုံများအစရှိသော ရှေးခေတ်၏ အမွေအနှစ်ပစ္စည်းများကို လေ့လာကြည့်ရှုကာ ကမ္ဘာဦးလူများ၏အကြောင်းကို မှန်းဆရုံမျှသာလျှင် မှန်းဆနိုင်ကြလေသည်။ အမှန်အားဖြင့်ကား လူဟူသောသတ္တဝါသည် တွေးထင်သည်ထက် များစွာပိုမို၍ ရှေးကျသောအခါကပင်လျှင် ကမ္ဘာပေါ်၌ ပေါ်ပေါက်ခဲ့လေသည်။ ကမ္ဘာတွင် လူသတ္တဝါဟူ၍ စတင်ပေါ်ပေါက်နေသည်မှာ ကမ္ဘာ့သမိုင်းကို စတင်မရေးသားမီ နှစ်ပေါင်းသိန်းသန်းများစွာကပင် ဖြစ်တန်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကမ္ဘာ့သမိုင်းကို ခရစ်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း သုံးလေးထောင် လောက်ကမှသာ အက္ခရာစာလုံးများဖြင့် စတင်မှတ်တမ်းတင်ကြသောကြောင့်ဖြစ်၏။ ထို့အပြင် ကျောက်သားဖြင့်ပြုလုပ်သော နှစ်ပေါင်းထောင်သောင်းများစွာကပင် အသုံးပြုခဲ့ကြသော အရာဝတ္ထုများဖြစ်သည်ဟု သိပ္ပံပညာရှင်များက ယူဆကြလေသည်။ ထိုကျောက်ကိရိယာပစ္စည်းများကို လူများသည် နှစ်ပေါင်းမည်မျှကြာမှ လုပ်ကိုင်အသုံးချလာတတ်သည်ကိုလည်း ကျွန်ုပ်တို့ခန့်မှန်းရာတွင် ထည့်တွက်ရပေဦးမည်။ ဤသို့ နှစ်ပေါင်းမည်မျှဟု မခန့်မှန်းနိုင်သော အချိန်အခါက ကမ္ဘာမြေပြင်ပေါ်တွင် တိရစ္ဆာန်ရိုင်းများ သွားလာကျက်စားနေကြ သောအခါ သစ်ပင်အကိုင်းအခက်များအကြားမှနေ၍ တိရစ္ဆာန်ရိုင်းများ၏ အရိပ်အခြည်ကို ချောင်းမြောင်းကြည့်ရှု၍ ခိုးကြောင်ခိုးဝှက် သွားလာကျက်စားနေရသော သတ္တဝါတစ်မျိုးရှိ၏။ ထိုသတ္တဝါကား နောင်နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာသောအခါ လူဟူ၍ဖြစ်လာသော သတ္တဝါပေတည်း။ ထိုသတ္တဝါသည် လူဝံများကဲ့သို့အမွှေးစုပ်ဖွားရှိ၍ လက်သည်း၊ ခြေသည်းရှည်ကြီးများနှင့် ဖြစ်သော်လည်း ယခုလူကဲ့သို့ မတ်တတ်ရပ်၍ ခြေဖြင့်လမ်းမလျှောက်နိုင်သေးချေ။ မျောက်များကဲ့သို့သာ ခြေလက်များကို မြေပေါ်၌ထောက်၍ ခုန်ဆွခုန်ဆွ သွားလာနေကြလေသည်။ ကိုယ်လုံးကိုယ် ထည်မှာ ကြီးမားသန်စွမ်းသော်လည်း မိမိထက်ကြမ်းတမ်းခက်ထန်သော သားရဲတိရစ္ဆာန်များအနီးသို့ မချဉ်းကပ်ဝံ့ချေ။ စားရာတွင်လည်း တိရစ္ဆာန်များ၏ စားကြွင်းစားကျန်များနှင့် သစ်ဥသစ်ဖုများကိုသာ ရှာဖွေစားသောက် ရလေသည်။ ဤသို့ ရှာဖွေစားသောက်ရင်း အချို့မှာ သားရဲတိရစ္ဆာန်များ၏ ဘေးရန်ကို မခုခံနိုင်သောကြောင့် အစားခံကြရသည်။ အချို့မှာ ရှောင်နိုင် တိမ်းနိုင် ပြေးနိုင် လွှားနိုင်၍ ချမ်းသာရာရကြ၏။ အဖိုအမ ဟူ၍ရှိသော်လည်း အသိုက်အမြုံနှင့် အတူတကွ နေလေ့မရှိဘဲ တစ်ယောက်တည်း အစာရေစာပေါများ၍ ဘေးလွတ်ကင်းရာ အရပ်များတွင် နေလေ့ရှိတတ်ကြသည်။ ယင်းကဲ့သို့ တိရစ္ဆာန်များနှင့် ဘာမျှမခြားနားသော အရိုင်းဘဝမှနေ၍ ရှေးဦးလူသတ္တဝါများသည် တဖြည်းဖြည်းယဉ်ကျေးလာ၍ အသိဉာဏ် တိုးပြီးလျှင် အနေအထိုင်များ ပြောင်းလဲလာကြလေသည်။ သစ်ပင်များပေါ်၌သာ နေထိုင်ကျက်စားလေ့ရှိရာမှ မြေပြင်ပေါ်သို့ သက်ဆင်းနေထိုင်စပြုလာကြသည်။ မြေကြီးပေါ်တွင် အနေများလာသောအခါ တစ်စတစ်စနှင့် မတ်တတ်ရပ်နိုင်လာသည်။ ရှေးကကဲ့သို့ မြေကြီးပေါ်တွင် လက်ထောက်၍ ခုန်ဆွခုန်ဆွနှင့် သွားလာရန်မလိုတော့ဘဲ တစ်ခါတည်းခြေထောက်ပေါ်တွင် ရပ်ကာ ကိုယ်ကို မတ်မတ်ထားပြီးလျှင် လမ်းလျှောက်နိုင်လာ၏။ အဖို အမ တွဲ၍လည်းနေစပြု၏။ သစ်ရွက်သစ်ခက်များဖြင့် အဆောက်အအုံများကို ပြုလုပ်ကြ၏။ အစာရှာဖွေရန် ထွက်သောအခါ သစ်ကိုင်းများ တုတ်တိုများ ကိုကိုင်စွဲလျက်တိရစ္ဆာန်ငယ်များကို လိုက်လံသတ်ဖြတ်၍ အစိမ်းလိုက် ကိုက်ဖဲ့စားသောက်ကြသည်။ ထိုအချိန်က ရိုင်းစိုင်းကြမ်းတမ်းသော အသားစား လူသတ္တဝါများသာ ဖြစ်နေပေသေးသည်။ လူများသည် ဤမျှ ရိုင်းစိုင်းသောအခြေအနေတွင်ရှိစဉ် မီး၏အသုံးဝင်ပုံကို နားလည်ခဲ့ကြဟန် တူပေသည်။ သို့ရာတွင် မိမိတို့ အလို အလျောက် မီးဖိုခြင်း၊ မီးမွှေးခြင်းကိုမူကား မပြုလုပ်တတ်ကြသေးချေ။ ထိုသူများ မီး၏အသုံးဝင်ပုံကို သိရှိလာကြပုံမှာအတော်ပင် စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းပေသည်။ တောတွင်း၌တစ်ခါတစ်ရံ မိုးကြိုးပစ် လောင်မီးကျသော အခါ တောထဲရှိ သစ်ပင်အချို့ကို မီးစွဲလောင်သဖြင့် အလွန်သန်စွမ်းသော တိရစ္ဆာန်သားကောင်ကြီးများသည် ထွန်းလင်းတောက်လောင်သော မီးရောင်ကို ကြောက်လန့်ကာ ထွက်ပြေးကြလေသည်။ ထိုမီး၏ အပူရှိန်ကြောင့် အေးချမ်းသောညဉ့်အခါများတွင်လည်း အနွေးဓာတ်ကိုရရှိကြသည်။ ထိုအခါမှစ၍ လူများသည်မီး၏ အသုံးဝင်ပုံကို သိလာကြလေသည်။ ထို့ပြင် မီးစွဲလောင်နေသော သစ်ကိုင်းသစ်ခက်များကို တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ယူဆောင်သွားခြင်းဖြင့် မီးအလင်းရောင်ကို အသုံးချရမှန်းသိလာကြသည်။ တောမီးထဲသို့ ရောက်၍ သေဆုံးသော သားကောင်အချို့၏အသားများကိုစားကြည့်ကြသောအခါ ယခင်က အစိမ်းလိုက် ကိုက်ဖဲ့စားရသည်ထက် ပို၍အရသာရှိကြောင်းကိုလည်း တွေ့ရှိလာကြသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ကျောက်တုံးတစ်ခုနှင့်တစ်ခု ထိခိုက်ပွတ်တိုက်မိရာမှ မီးပွင့်လာသည်ကို တွေ့ရှိသော လူများသည် မီးကို ကျောက်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ သစ်ကိုင်း တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ပွတ်တိုက်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်ကို သိရှိလာကြသည်။ ဤကားအလွန်တရာအရေးပါသောအသစ်တွေ့ရှိမှုကြီးတစ်ရပ်ပင်ဖြစ်လေသည်။ ယခုခေတ်တိုင်အောင် မည်သည့်သားရဲတိရစ္ဆာန်မှ မီးကိုမည်ကဲ့သို့ပြုလုပ်ရမည်ဟု မသိရှိကြလေရာ မီးကိုပြုလုပ်တတ်သော လူများသည် တိရစ္ဆာန်များထက် တပန်းသာ၍ တိုးတက်လာကြလေသည်။ မီးမွှေးနည်းကို တွေ့ရှိကြသည့်အချိန်မှစ၍ လူများ၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် တစ်စထက်တစ်စ တိုးတက်လာပြီးလျှင် အသက်ကို ကာကွယ်ရန်လည်းကောင်း၊ အနွေးဓာတ်ကို ရရှိရန်လည်းကောင်း၊ အစားအစာများ ချက်ပြုတ်ရန်လည်းကောင်း မီးကို အသုံးပြုတတ်လာကြသည်။ ရှေးဦးလူများသည် ပထမတွင် တုတ်တိုများ၊ ကျောက်ခဲများ၊ အရိုးများမှ လွဲ၍ အခြားလက်နက်များကို မပြုလုပ်မသုံးစွဲတတ်ချေ။ သို့ရာတွင် ကျောက်ခဲများ၊ အရိုးများကို လက်နက်များဖြစ်အောင် တဖြည်းဖြည်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲ၍ အသုံးပြုလာကြသည်။ သူတို့၏ ခန္ဓာများပေါ်တွင် အဝတ်မစားဗလာနတ္ထိ၊ သို့မဟုတ် အနည်းငယ်မျှ သာရှိလေသည်။ ပူအိုက်သော ရာသီတွင်ကား အဝတ်အစားလုံးဝမလိုချေ။ ညဉ့်အခါများတွင်ကား သစ်ပင်ထက်၌လည်းကောင်း၊ ဂူများအတွင်း၌လည်းကောင်း ခိုလှုံနေရ၍ သားရဲတိရစ္ဆာန်များ၏ ဘေးကိုတထိတ်ထိတ် တလန့်လန့်နှင့်ပင် နေကြရသေးသည်။ ထိုခေတ်က လူများ တစ်ဆင့်ပြီးတစ်ဆင့် တိုးတက်ယဉ်ကျေးလာပုံကိုကား အထောက်အထား အစအနများစွာမရှိသေး၍ အသေအချာ မသိရှိရသေးဘဲ မှန်းဆရုံသာ မှန်းဆကြည့်ရပေသည်။ သို့ရာတွင် ရှေးဦးလူများသည် ကျောက်ဂူများတွင် ခိုလှုံကြသောအခါသူတို့၏ နောင်လာ နောက်သား အစဉ်အဆက်များသည်လည်း ကျောက်ဂူများ၌သာ ဆက်လက် နေထိုင်ကြ၍ မိမိတို့အသုံးပြုခဲ့ကြသော ကျောက်အသုံးအဆောင်ကိရိယာများ၊ အရိုးများ စသည်တို့ကို ကျောက်ဂူများအတွင်း၌ ထားရစ်ခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ ရှေးဦးလူများအကြောင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သိပ္ပံပညာရှင်ကြီးတို့သည် မိမိတို့ကျွမ်းကျင်သည့်ဘက်မှစုံစမ်းရှာဖွေတွေ့ရှိရသော အချက်အလက်များကို စုပေါင်း၍ ဖက်စပ်ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ရှေးအကျဆုံး လူများ၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို မှန်းဆကြည့်ကြသည်။ ယင်းသို့ စုံစမ်းရှာဖွေကြရာ ၁၉၂၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် တရုတ်နိုင်ငံ ပီကင်းမြို့တော်အနီး၌ မြေအောင်းဂူတစ်ခုထဲမှ လူ၏ဦးခေါင်းခွံတစ်ခုကို တူးဖော်တွေ့ရှိကြလေ သည်။ ဦးခေါင်းခွံမှာ လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း ၅,ဝဝဝ,ဝဝဝ မှ ၁,ဝဝဝ,ဝဝဝစပ်ကြားတွင် နေထိုင်ခဲ့သော လူ၏ဦးခေါင်းခွံ ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထိုဦးခေါင်းခွံကို ရှေးဦးစွာတွေ့ရှိသူမှာ တရုတ်နိုင်ငံ ဘူမိဗေဒ သုတေသနအသင်းမှ ဒဗျူစီပေးဆိုသူဖြစ်၍ ဦးခေါင်းခွံကို လေ့လာစူးစမ်းသူ မှာ ပါမောက္ခဒေးဗစ်ဆန်ဗလက် အမည်ရှိ ကနေဒီယန်လူမျိုး သိပ္ပံပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ထိုဦးခေါင်းခွံကို လေ့လာကြည့်ရှုကြသောအခါ နောက်သို့ဆုတ်နေသော နဖူးနှင့် ကြီးထွားသန်မာသော မျက်ခုံးရိုးများကို တွေ့ရသည်။ ခေါင်းခွံရိုးမှာ လွန်စွာထူထဲ၍ ယခုခေတ် လူများ၏ပါးလွှာသော ခေါင်းခွံရိုးနှင့် သိသိသာသာကြီး ကွာခြားလေသည်။ သွားများမှာ လူ၏သွားကဲ့သို့ပင်ဖြစ်သော်လည်း မေးရိုးမှာကြီးထွားတုတ်ခိုင်သည်။ ဦးခေါင်းခွံရှင် လူ၏ အသိဉာဏ်မှာကား ယခုခေတ် ဉာဏ်အနည်းဆုံးရှိသော လူများ၏ အသိဉာဏ်လောက်သာရှိသည်ဟု ယူဆကြသည်။ အားလုံးကို ခြုံ၍ကြည့်လိုက်လျှင် မျောက်တစ်ဝက် လူတစ်ဝက်ဖြစ်သော ပုံသဏ္ဌာန်တစ်ခုကို ထင်မြင်လာပေမည်။ မစ္စတာပေးသည် မိမိ၏ သုတေသနလုပ်ငန်းများကို ဆက်လက်ပြုလုပ်သွားရာ နောက်နှစ်နှစ်မျှ ကြာသောအခါ ဦးခေါင်းခွံကိုတွေ့ရှိသော ဂူထဲ၌ပင် ရှေးခေတ်လူများအသုံးပြုခဲ့ကြသည့် ကျောက်သားဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အသုံးအဆောင် ကိရိယာပစ္စည်းများကို တွေ့ရှိပြန်လေသည်။ ကျောက်ကိရိယာများနှင့်အတူ ရှေးလူများ မီးကိုသုံးစွဲခဲ့သည်ကိုပြသော အထောက် အထားများကိုပါ တွေ့ရှိသေးသည်ဟုဆို၏။ အထက်ပါတွေ့ရှိချက်များမှ ကျွန်ုပ်တို့သည် လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ငါးသိန်းမှ တစ်သန်းအထိ အချိန်အခါက လူများ၏ အသိဉာဏ်အဆင့်အတန်းကို ခန့်မှန်းကြည့်နိုင်ပေသည်။ ရှေးဦးလူများ အကြောင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ အခြားအထောက်အထား တစ်ခုမှာ ၁၉ဝ၇ ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ ဟိုင်းဒယ်ဗတ်မြို့အနီး၌ တွေ့ရှိ သော အောက်ပိုင်းပါးရိုးတစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ ထိုပါးရိုးကို အခြေခံထား၍ သတ္တဝါပုံပန်းသဏ္ဌာန်ကိုနှိုင်းယှဉ်သော ခန္ဒာဗေဒပညာဖြင့် မှန်းဆကြည့်သောအခါ ယခုလူများ၏ ပုံသဏ္ဌာန်နှင့် များစွာခြားနားသော လူတစ်ဦး၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို တွေ့ရှိရလေသည်။ ပါးရိုးမှာ တုတ်ခိုင်သန်မာ၍ မေးရိုးအဖြစ်ထိုးထွက်သောအပိုင်းကိုမတွေ့ရှိရချေ။ ထိုအရိုးကို တွေ့ရှိသောနေရာမှာ မြေအောက်ပေ ၈ဝ အနက်တွင်ဖြစ်၍ အနီးအနားတွင်လည်း ယခုခေတ်၌ တိမ်ကောနေပြီဖြစ်သော ဆင်ကြီး၊ ကြံ့ကြီး များ၏ အရိုးအစအနများကို တွေ့ရှိရသည်ကို ထောက်ခြင်းအားဖြင့် ပါးရိုးရှင်လူသည် လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၂ဝဝ,ဝဝဝ ခန့်က နေထိုင်ခဲ့သောလူဟု ခန့်မှန်းရပေသည်။ ရှေးဦးလူများအကြောင်း စုံစမ်းရှာဖွေလာရာတွင် တစ်ခါတစ်ရံ သိပ္ပံပညာရှင်များ အချင်းချင်း အငြင်းပွားကြသည်။ ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ပြည် ဆပ်ဆက်နယ်၌ တူးဖော်ရရှိသော ပိလဒေါင်း ဦးခေါင်းခွံနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အပြင်းအထန် အငြင်းပွားကြလေသည်။ ဦးခေါင်းခွံမှာ လူ၏ ဦးခေါင်းခွံမှန်း သိသာထင်ရှားသော်လည်း မေးမရှိသော အောက်ပါးရိုးနှင့် ကြီးမားသော သွားစွယ်များမှာကား မျောက်ဝံနှင့်တူလှ၏။ သို့ဖြစ်၍ ဦးခေါင်းခွံနှင့် ပါးရိုးရှင်များသည် တစ်ခြားစီလောဟု တွေးတောစရာ ဖြစ်နေ ပေသည်။ ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ နေယန်းဒါတောနယ်တွင်လည်း ရှေးခေတ်လူများ၏ ရုပ်ကလာပ် အကြွင်းအကျန်များကို တွေ့ရှိရပေသည်။ နေယန်းဒါတော လူများမှာကာ လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၅ဝ,ဝဝဝ နှင့် ၁ဝဝ,ဝဝဝ အတွင်း နေထိုင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။ သူတို့ကား ကျောက်လက်နက် ကိရိယာများ ပြုလုပ်သုံးစွဲ၍ ဂူများ၌နေသည်။ မီးကိုလည်း အသုံးပြုရမှန်းသိ၍ တိရစ္ဆာန် ကလေးများကို လိုက်လံသတ်ဖြတ်၍ စားသောက်ကြသည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင်တူးဖော်ရရှိသော အရိုးစုများမှာကား ကရိုမာညွှန်လူများ၏ ရုပ်ကလာပ်အစအနများ ဖြစ်ကြသည်။ သူတို့ကား အတော်အတန်ယဉ်ကျေးသော အဆင့်အတန်းသို့ရောက်နေ၍ ယခုခေတ်လူများနှင့် မျိုးစိတ်ချင်းအတူတူဖြစ်မည်ဟု ယူဆကြသည်။ ကရိုမာညွန်လူများနောက် နေထိုင်ကြသောသူများမှာ နောက်ဆုံးကျောက်ခေတ်လူများပင် ဖြစ်တော့သည်။ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများကို မြေကြီးထဲမှ တူးဖော်၍ လေ့လာသူ ပညာရှိကြီးများသည် လူ၏သမိုင်းကို ခေတ်အမျိုးမျိုး ပိုင်းခြားထားခဲ့ကြသည်။ ရှေးအကျဆုံးခေတ်မှာ ကျောက်သားဖြင့် ပြုလုပ်သည့် ကရိယာ အကြမ်းစားများကို စတင်အသုံးပြုသော ခေတ်ဖြစ်၍ ကျောက်ခေတ်၏ရှေ့ပြေးခေတ်ဟုခေါ်သည်။ ထိုခေတ်ကလူများသည် ကျောက်တုံး၊ ကျောက်ခဲများကို ထုရိုက်ခုတ်ထစ်စရာ ကိရိယာအဖြစ် စတင်အသုံးပြုကြသည်ဟု ယူဆရသည်။ သို့ရာတွင် ထိုကျောက်ကိရိယာများမှာ လူ၏လက်ဖြင့်ကျောက်သားမှ ထွင်းဖဲ့ကာ ပြုပြင်ယူရသော ပစ္စည်းများလော၊ သို့မဟုတ် သဘာဝအတိုင်း ပွန်းပဲ့ထိခိုက်ခြင်းဖြင့် အလိုအလျောက် လက်နက်ကိရိယာသဖွယ် ဖြစ်လာသောအရာများလောဟူ၍ တပ်အပ်သေချာစွာပြောနိုင်ရန် ခဲယဉ်းလေသည်။ ထို့နောက် တစ်ခေတ်ပြောင်းခဲ့ပြန်ရာ ကျောက်ခေတ်ဟောင်းသို့ ရောက်လာကြလေသည်။ ကျောက်ခေတ်ဟောင်းကျမှ သာလျှင် လူများသည် ကျောက်ကိရိယာများကို ပြုပြင်၍ အသုံးပြုကြလေသည်။ ထိုခေတ်က လူများကို ကျောက်ခေတ်ဟောင်းလူများဟုခေါ်သည်။ ကျောက်ခေတ်ဟောင်းတွင် အသုံးပြုကြသော ကျောက်ကိရိယာများမှာ လက်ရာကြမ်းတမ်း၍ မောင်းချထားသဏ္ဌာန် ချွန်ထက်သောအစောင်းများရှိသည်။ သို့ရာတွင် ထိုခေတ်၏ နောက်ပိုင်း၌ အသုံးပြုကြသည့် ကျောက်ကိရိယာများမှာ ရှေးကထက်ပို၍ လက်ရာချောမွေ့လာလေသည်။ ကျောက်ကိရိယာများကို ပြုလုပ်ရာတွင် ယခင်ကကဲ့သို့ ကျောက်အချင်းချင်းထုရိုက်ခြင်းဖြင့် မဟုတ်ဘဲ လိုရာ ပုံသဏ္ဌာန်ရအောင် ဖိ၍သွေးခြင်းဖြင့်ပြုလုပ်ကြရာ ကျောက်ကိရိယာများမှာ ပိုမိုသေသပ်၍ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မကွဲပြားလှချေ။ ကျောက်ခေတ်ဟောင်းကုန် ခါနီးတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော လူများသည် ချောမွေ့သော ကျောက်ကိရိယာ များသာမက တိရစ္ဆာန်များ၏ အရိုးများ၊ ဦးချိုများနှင့် အစွယ်များဖြင့်လည်း ကိရိယာများကို ပြုလုပ်ကြ၏။ ကျောက်ခေတ်ဟောင်း၏ သက်တမ်းမှာ နှစ် ထောင်ပေါင်းများစွာကြာသည်ဟုခန့်မှန်းကြသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကျောက်ခေတ်ဟောင်းတွင် အသုံးပြုခဲ့ကြသော ကျောက်ကိရိယာများကို အတိမ်အနက်အမျိုးမျိုးရှိသော မြေကြီးအောက်မှ တူးဖော်ရရှိ၍ အလွန်ကြမ်းတမ်းသော အဆင့်မှ လက်ရာချောမွေ့လာသော အဆင့်များအထိအဆင့်ဆင့် တိုးတက်လာပုံကို တွေ့ရှိရသောကြောင့်ဖြစ်ပေသည်။ ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ကုန်ဆုံးသွားသောအခါ အလယ်ပိုင်း ကျောက်ခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာသည်။ ထိုခေတ်မှာ ကျောက်ခေတ်ဟောင်းမှ ကျောက်ခေတ်သစ်သို့ အကူကြားကာလဖြစ်သည်။ ထိုခေတ်တွင် အသုံးပြုသော ကျောက်ကိရိယာများမှာ ကျောက်ခေတ်ဟောင်းကိရိယာများထက် လက်ရာအနည်းငယ်ညံ့လာသည်ကိုတွေ့ရှိရသည်။ သို့ရာတွင် ထိုခေတ်က အသုံးပြုခဲ့ကြဟန်တူသော ဆေးရောင်ခြယ်ထားသည့် ကျောက်စရစ်ခဲကလေးများကို တွေ့ရှိရလေရာ ထိုကျောက်စရစ်များကို အက္ခရာစာလုံး အမှတ်အသားအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသလော၊ သို့မဟုတ် အယူဝါဒဆိုင်ရာ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသလောဟု အမျိုးမျိုးတွေးတောစရာ ဖြစ်နေသည်။ အလယ်ပိုင်းကျောက်ခေတ် ကုန်ဆုံးသွားသောအခါ နောက်ဆုံးဖြစ်သော ကျေက်ခေတ်သစ်သို့ရောက်ရှိလာလေသည်။ နောက်ဆုံးကျောက်ခေတ်သစ် ထွန်းကားသောအချိန်မှာ တစ်တိုင်းပြည်နှင့် တစ်တိုင်းပြည်တွင် တစ်ပြိုင်တည်းမဟုတ်ဘဲ နှစ်ပေါင်းများစွာ ခြားနားလေသည်။ အီဂျစ်နိုင်ငံတွင် ကျောက်ခေတ်သစ်ထွန်းကားချိန်မှာ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂ဝ,ဝဝဝ ခန့်က ဖြစ်၍ ကရိကျွန်းတွင်မူ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၄,ဝဝဝ ခန့်ကလည်းကောင်း၊ ဥရောပ အနောက်ပိုင်းတွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇ဝဝဝ မှ ၈ဝဝဝ ခန့်ကလည်းကောင်း အသီးအသီး ထွန်းကားခဲ့ကြလေသည်။ ကျောက်ခေတ်သစ်တွင် အသုံးပြုသော ကျောက်ကိရိယာများသည် ယခင်ခေတ်များကထက် လှပချောမွေ့လာပြီးလျှင် အသုံးကျပုံနယ်ပယ်မှာလည်း ပိုမို၍ ကျယ်ဝန်းလာလေသည်။ ထိုခေတ်တွင် နေထိုင်ကြသော လူများသည် အိုးခွက်များနှင့် လေးမြားတို့ကိုလည်း အသုံးပြုကြလေသည်။ ထို့အပြင် တောထဲမှ တိရစ္ဆာန်အရိုင်းများကို အိမ်တွင် ယဉ်ပါးအောင်မွေးမြူခြင်း၊ အသီးအနှံပင်များစိုက်ပျိုးခြင်း၊ အဝတ်အထည်ရက်လုပ်ခြင်း စသည်တို့မှာလည်း ကျောက်ခေတ်သစ်၏ မှတ်သားဖွယ်ရာ အကြီးအကျယ် တိုးတက်မှုများပင် ဖြစ်လေသည်။ နောက်ဆုံး ကျောက်ခေတ်သစ်တွင် လူများကို အရိုင်းဘဝမှ ယဉ်ကျေးသော လူများအဖြစ်သို့ ပို့ဆောင်လိုက်သောအရာမှာ အိုးခွက်များကို ရှေးဦးစွာ အသုံးပြုခြင်းပင် ဖြစ်၏။ အိုးခွက်များကို တီထွင်ပြုလုပ်နိုင် သောအခါ အစားအစာများကို ချက်ပြုတ်၍စားသောက်ကြလေသည်။ လူများ၏ အစားအစာနယ်ပယ် ကျယ်ဝန်းလာ၍ အငွေ့တထောင်းထောင်းထကာ ဆူပွက်နေအောင် ချက်ထားသော အိုးပတ်လည်တွင် လူများအစုလိုက် ဝိုင်းရံ ၍ နေတတ်ကြသည်။ ထို့အပြင် ရှေးကထက် တိုးတက်ကောင်းမွန်သော ကျောက်ကိရိယာများကို အသုံးပြု၍ နေထိုင်ရန် အိမ်များ၊ မြစ်ချောင်း အင်းအိုင်များကို ဖြတ်ကူးရန် လှေများနှင့် အစားအစာများထည့်ရန် သစ်သားပန်းကန် အိုးခွက်များကို ပြုလုပ်ကြလေသည်။ ဥရောပတိုက် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ ပင်လယ်ကမ်းခြေတစ်လျှောက်တွင် ကျောက်ခေတ်သစ်လူများ နေထိုင်ခဲ့သော နေရာများစွာရှိလေသည်။ ထိုနေရာ တစ်ဝိုက်တွင် ရှေးဦးလူများသည် ကျောက်များပေါ်တွင် အခြေခံထားကာ ကျူပင်များကိုရက်၍ ရွှံ့များဖြင့် မံပြီးလျှင် တဲငယ်များဆောက်၍ နေထိုင်ခဲ့ကြလေသည်။ သူတို့သည် အကြမ်းပြုလုပ်ထားသော လှေများဖြင့် ပင်လယ်ကမ်းခြေမှထွက်ခွာ၍ ခရု၊ ကမာ စသည်များကို လိုက်လံရှာဖွေကြသည်။ ကုန်းပေါ်တွင်ကား နွားရိုင်းများကို လိုက်လံပစ်ခတ်ကြသည်။ အစာရသောအခါ မီးဖိုဘေးပတ်လည်တွင်ဝိုင်း၍ စားကြပြီးလျှင်အခွံများ၊ အရိုးများနှင့် အမှိုက်များကို အနားတွင်ပစ်ထားလေရာအပုံကြီးများ အဖြစ် ကျန်ရစ်နေ လေသည်။ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများအဖြစ် ကျန်ရစ်နေလေသည်။ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများကိုတူးဖော်၍ ထိုခေတ်ကလူများ မည်သို့မည်ပုံ နေထိုင်ကြသည်ကို တူးဖော်ရရှိသော ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် သိနိုင်သည်။ ယင်းသို့အားဖြင့် လူများသည် ရှေးဟောင်းကျောက်ခေတ်မှ ခေတ်အဆက်ဆက် နေထိုင်လာခဲ့ကြလေရာ တဖြည်းဖြည်း လူများ၏အသိဉာဏ် တိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ နေရေးထိုင်ရေး အဆင့်အတန်းမှာလည်း မြင့်တက်လာလေသည်။ လူများသည် သီးနှံပင်များကိုစိုက်ပျိုးခြင်း၊ တောတိရစ္ဆာန်ရိုင်းများကို အိမ်၌ယဉ်ပါးအောင် မွေးမြူနိုင်ခြင်း စသည်တို့ကို တတ်ကျွမ်းလာသောအခါ လူများ၏အသက်မွေးမှု နည်းလမ်းများသည်လည်း နှစ်မျိုးနှစ်စား ကွဲပြားလာလေသည်။ အချို့သော လူများသည် တစ်နေရာတွင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်းကို လုပ်ကိုင်ကာ အသက်မွေးမြူကြ၍ အချို့မှာ မြက်ခင်းရှိရာ ဒေသများတွင် သိုး၊ ဆိတ်၊ ကျွဲ၊ နွားများကို ထိန်းကျောင်း ခြင်းဖြင့် တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ကြသည်။ တိရစ္ဆာန်များကို ထိန်းကျောင်း၍ အသက်မွေးသော သူများသည်နွေအခါတွင် မြောက်ပိုင်းရှိ မြက်ခင်းများတွင်နေထိုင်ကြ၍ ဆောင်းရာသီတွင် တောင်ပိုင်းရှိ မြက်ခင်းများသို့ ပြောင်းရွှေ့ကာ သိုးသား၊ ဆိတ်သားများနှင့် နွားနို့၊ ဆတ်နို့များကို စားသောက်နေထိုင်ကြသည်။ ထိုသူများမှာ နေဒဏ်၊ မိုးဒဏ် ကိုခံကာ အလုပ်ကြမ်းကို လုပ်ကိုင်နေထိုင်ကြရသောကြောင့် ကိုယ်ခန္ဓာကြမ်းတမ်းခက်ထန်ပြီးလျှင် တစ်နေရာတည်းတွင် အိုးအိမ်အတည်တကျ နေထိုင်လေ့ရှိကြသော လယ်ယာသမားများကို သွားရောက်တိုက်ခိုက်လေ့ရှိကြလေသည်။ ကျောက်ခေတ်များ ကုန်ဆုံးပြီးနောက်တွင်ကား သတ္တုခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာသည်။ လူတို့ ပထမဦးစွာ အသုံးပြုသော သတ္တုကိရိယာများမှာ ကြေးနီဖြင့်လုပ်သော ကိရိယာတန်ဆာပလာများဖြစ်သည်။ ကြေးနီခေတ် ကုန်ဆုံးသွားသည့်နောက် နှစ်ပေါင်း ၁၅ဝဝ မျှကြာသောအခါ ကြေးဝါ ခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာသည်။ သံကိုမူ ခရစ်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း ၁ဝဝဝ ခန့်ကမှသာ ဥရောပတိုက်တွင် စတင်အသုံးပြုခဲ့ကြလေသည်။ ယင်းသို့အားဖြင့် သိပ္ပံပညာရှင်ကြီးများ စုံစမ်းရှာဖွေရရှိသော ပါဏဗေဒနှင့် ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ အထောက်အထားများကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားသောအခါ လူသည် မိမိထက်နိမ့်ကျသော သတ္တဝါတစ်ခုမှ တဖြည်းဖြည်းပြောင်းလဲဆင်းသက်လာသည်ဟူသော အဆုံးသတ်အဖြေ ရရှိလေသည်။ ထို့အပြင် ယနေ့သိရှိကြသည့်အတိုင်း လူမျိုးများသည် တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခြင်းမှ ပေါက်ဖွားလာသည် ဟူသောအချက်ကို ရရှိလေသည်။ သို့ရာတွင် ယခုခေတ်လူများ ဖြစ်ပေါ်ပုံအစနှင့် တိမ်ကောသွားပြီဖြစ်သော မျောက်ဝံတစ်မျိုး၏ သဏ္ဌာန်အကြားတွင် မည်သို့ဖြစ်ပျက်သည်ဟူသော အထောက်အထားများကိုမူ ယခုထက်တိုင်စုံစမ်းရှာဖွေ၍ မရသေးချေ။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)</ref> = ကိုးကား = {{Reflist}} {{Taxonbar|from=Q15978631}} [[Category:လူသားများ| ]] [[Category:ထိပ်တန်းသားရဲတိရစ္ဆာန်များ| လူ]] a5h852jmkmn6e83mhm2d0tg3e8ypexh 0 5253 1056673 675354 2026-10-08T03:21:57Z Salai Rungtoi 22844 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1056673 wikitext text/x-wiki {{infobox shopping mall |shopping_mall_name = ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဈေး |image = Bogyoke Aung San Market.JPG |caption = |location = [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းလမ်း]] <br> [[ပန်းဘဲတန်းမြို့နယ်|ပန်းဘဲတန်း]] ၁၁၁၄၃ <br> [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |coordinates = {{Coord|16|46|49.36|N|96|9|20.16|E|region:MM_type:landmark|display=inline,title}} |opening_date = ၁၉၂၆ |manager = |developer = |architects = |building_costs = |number_of_stores = |number_of_anchors = |floor_area = |floors = ၂ |parking = |website = [http://www.bogyokeaungsanmarket.com www.bogyokeaungsanmarket.com] |footnotes = {{Designation list|embed=yes|designation1=Yangon}} }} [[File:Myanmar-Yangon-Bogyoke market.jpg|thumb|right|ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဈေး]] '''ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဈေး''' သည် [[ရန်ကုန်မြို့]] [[ပန်းဘဲတန်းမြို့နယ်]]တွင်တည်ရှိသည်။ ကိုလိုနီခေတ်ဦးက ယခုဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဈေးနေရာတွင် အယ်လီဖင့်စတုံး၊ အင်ပါရာဖာရစီ ကဇာတ်ရုံနှင့် စီနီမာဒီပဲရစ် ရုပ်ရှင်ရုံများ တည်ရှိခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မြူနီစပါယ်အဖွဲ့ (ယခု [[ရန်ကုန်မြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ]]) က ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် ဈေးသစ်ကြီး ဆောက်လုပ်ခဲ့ရာ မြူနီစပါယ်မင်းကြီးစကော့ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် စကော့ဈေးဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်။ ဂျပန်ခေတ်တွင် ရန်နိုင်ဈေးဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဈေးဟု အမည်ပြောင်းခဲ့သည်။<ref>{{cite book |author=တင်နိုင်တိုး|date=2013|title= မြန်မာပြည်တစ်ခွင် လမ်းညွှန်|publisher= မဇ္ဈိမစာပေ|page= ၁၇}}</ref> ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဈေးသည် ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦး တစ်ခုဖြစ်ပြီး [[ရှေးဟောင်း အမွေအနှစ် အဆောက်အအုံများ၊ ရန်ကုန်|ရှေးဟောင်း အမွေအနှစ် အဆောက်အအုံ]] တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == စကော့ဈေးအား ၁၉၂၆ ခုနှစ်<ref name=mn>{{cite web | url=http://www.myanmars.net/myanmar-travel/myanmar-yangon/bogyoke-market.htm | title=Bogyoke Aung San Market | accessdate=2009-03-10 | publisher=Myanmar's Net | archivedate=4 February 2017 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170204200050/http://www.myanmars.net/myanmar-travel/myanmar-yangon/bogyoke-market.htm }}</ref>တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၌ ဘောလုံးအားကစားကို စတင်မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သူ{{ကိုးကားချက်လိုသည်}} ဗြိတိသျှလူမျိုး အုပ်ချူပ်သူအရာရှိ ဆာ [[ဂျိမ်း(စ်) ဂျော့ စကော့(ဒ်)]]အား ဂုဏ်ပြု၍ မှည့်ခေါ်ထားဆိုကြသော်လည်း အမှန်၌ ထိုစဉ်က မြူနီစပါယ်ကော်မရှင်နာမင်းကြီး ဂါဗင် စကော့(ဒ်)အား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် မှည့်ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>A History of Rangoon by B.R. Pearn, American Baptist Mission Press, Rangoon, 1939, p. 284.</ref> ၁၉၄၈ ခုနှစ် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ဗိုလ်ချူပ်[[အောင်ဆန်း]] အား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ဗိုလ်ချူပ်အောင်ဆန်းဈေးဟူ၍ ပြောင်းလဲခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဈေး ရာပြည့်ပွဲတော်ကြီးကို ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ ပန်းပဲတန်းမြို့နယ်၊ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဈေး၌ ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာလ ၇ ရက်မှ ၁၁ ရက်အထိ ၅ ရက်ကြာ ကျင်းပသည်။<ref>{{Cite web |title=NP News |url=https://www.npnewsmm.com/news/6ac607b151ad490cac2fddc3 |access-date=2026-10-08 |website=www.npnewsmm.com}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} ==ပြင်ပလင့်များ== * [http://www.allmyanmar.com/myanmarmore/Bogyoke-Market.htm ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဈေး၏ ဓာတ်ပုံနှင့် ဗွီဒီယိုများ] [[Category:ရန်ကုန်မြို့]] [[Category:ရန်ကုန်မြို့ရှိ ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ် အဆောက်အအုံများ]] {{Myanmar-struct-stub}} pnes6zs62r7ci2h7y6wyhz3kabu6yx4 0 5909 1056630 1039075 2026-10-07T19:04:27Z Dr Lotus Black 31011 1056630 wikitext text/x-wiki {{Infobox OS | name = ဦးဘွန်းတု | logo = Ubuntu-logo-2022.svg | screenshot = File:Ubuntu 23.10 Mantic Minotaur Desktop English.png | caption = Ubuntu 23.10 "Mantic Minotaur" | developer = Canonical Ltd., Ubuntu community | family = [[လင်းနက်စ်]] | working_state = လက်ရှိ | source_model = Open source (with exceptions)<ref name="kernelblobs">{{cite web |url= https://www.gnu.org/distros/common-distros.html#Ubuntu |title= Explaining Why We Don't Endorse Other Systems |publisher= the Free Software Foundation |accessdate= 14 July 2015 |archive-date= 24 April 2011 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110424061731/http://www.gnu.org/distros/common-distros.html#Ubuntu |url-status= dead }}</ref> | marketing target = Personal computers, Server (computing) servers, smartphone, tablet computers (Ubuntu Touch), smart TV (Ubuntu TV) | released = {{Start date and age|2004|10|20|df=yes}} | latest_release_version =Ubuntu 26.04.1 LTS ''Resolute Raccoon'' | latest_release_date = {{Start date and age|2026|08|27|df=yes|paren=yes}}<ref>{{cite web|url=https://lists.ubuntu.com/archives/ubuntu-announce/2026-August/000326.html|title=Ubuntu 26.04.1 LTS released|first=Oliver|last=Reiche|date=27 August, 2026|publisher=}}</ref> | latest preview version = | latest preview date = | language = ဘာသာစုံ (၅၅ မျိုးအထက် <small>by [[#Local communities (LoCos)|LoCos]]</small> | updatemodel = Advanced Packaging Tool/APT (Software Updater, Ubuntu Software Center) | kernel_type = Monolithic kernel (Linux kernel) | license = Free software licenses<br>(mainly GPL) | website = {{URL|www.ubuntu.com}} }} '''ဦးဘွန်းတု''' ({{lang-en|Ubuntu}}) ({{IPA-en| /ʊˈbuːntʊ/ uu-BOON-tuu}}) သည် [[လင်းနပ်စ်]] အခြေခံ [[ဒီဘီယန်း]] မှ ခွဲထွက်လာသော [[ကွန်ပျူတာ စက်လည်ပတ်ရေး စနစ်]] တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဦးဘွန်းတုသည် သာမန် ကွန်ပျူတာသုံးစွဲသူများအတွက် လွယ်ကူစွာ သွင်းယူ၍ အသုံးပြုနိုင်စေရန်နှင့် ခေတ်မီပြီး တည်ငြိမ်သော စီမံစနစ် တစ်ခုကို ပေးအပ်ရန်ဖြစ်သည်။ ဂရပ်ဖစ်အသားပေးသည့် Gnome desktop environment ကို အသုံးပြုသည်။ စတင်သုံးစွဲသူများအတွက် ရိုးရှင်းလွယ်ကူစွာ အသုံးပြုစေနိုင်ရန်လည်း ရည်ရွယ်စီမံထားပြီး၊ Ubuntu ဟူသည့် အဓိပ္ပာယ်မှာ အာဖရိကန်ဘာသာဖြစ်၍ "တဦးနှင့် တဦး စာနာထောက်ထားခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အခြေခံ လူ့အဖွဲ့အစည်းများအတွက် ရည်ရွယ်ထုတ်လုပ်ထားသည့် ကွန်ပျူတာ စီမံစနစ် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းကို လက်ဆွဲကွန်ပျူတာမှအစ၊ စားပွဲတင်ကွန်ပျူတာနှင့် ဆာဗာကွန်ပျူတာအဆုံး အသုံးပြုနိုင်သည်။ ဦးဘွန်းတု နှင့်အတူ ၎င်းအမျိုးအစားများ ဖြစ်ကြသည့် ကုဘွန်းတု၊ ဆုဘွန်းတု၊ နှင့် အက်ကျူဘွန်းတု ဟူ၍ ရှိသေးသည်။ == မူကွဲများ == [[File:Kubuntu_12_04.png|thumb|left|150px|ကုဘွန်းတု 12.04၏ မျက်နှာသွင်ပြင်]] '''ကုဘွန်းတု(Kubuntu)''' စနစ်တွင် KDE environment အား အသုံးပြုထားသည်ကို တွေ့ရသည်။၊ K Desktop ဟု အများက ခေါ်ဆိုကြသည်။ ၎င်းစနစ်မှာ အနည်းငယ် အဆင့်မြင့်သည့်အတွက် လင်းနစ်သုံးစွဲပုံ ကျေညက်ပြီးသော သုံးစွဲသူများအတွက် သင့်တော်သည်။ အုဘွန်းတုကဲ့သို Configuration Options များ သည် မလွယ်ကူသည့်အတွက် အဆင့်မြင့်သည် ဟု သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ၎င်းတွင်လည်း konqueror ကဲ့သို့ web browser နှင့် File Manager ၊ Kopete ကဲ့သို့သော Instant Messenger ၊ K3B ကဲ့သို့ စီဒီ ရေး/ဖတ်စက်များအား အဆင့်သင့် ထည့်သွင်းပေးထားသည်။ '''ဆုဘွန်းတု(Xubuntu)''' ဆိုသည်မှာ Gnome နှင့် KDE များထက် ပေါ့ပါးသော Xfce Environment ကို သုံးသည်။ ဆုဘွန်းတုသည် ဦးဘွန်းတု၊ ကုဘွန်းတု များကဲ့သို့ အသွင်အပြင်ပိုင်းကို ဦးစားမပေးချေ။ ၎င်းသည် မှတ်ဉာ‎ဏ် ၁၂၉ နှင့် ၂၅၆ မီဂါဘိုက်အခြေအနေတွင်ပင် ပေါ့ပါးစွာ သုံးနိုင်သော စွမ်းရည်ရှိသည်။ သို့သော် ကုဘွန်းတု၊ ဦးဘွန်းတု ထက်မလျော့သော point & click configuration options များဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ '''အက်ကျူဘွန်းတု(Edubuntu)''' သည် ပညာရေးဝန်ဆောင်မှု အတွက်သာ သီးသန့်ထုတ်လုပ်ထားသည်။ ၎င်းကို Gnome ၌ ထည့်သွင်းသော်လည်း ဦးဘွန်းတု ကဲ့သို့ Default Applications မဟုတ်ပေ။ ပညာရေး ကဏ္ဍတွင် အသုံးပြုသည့် သီးသန့် apps များဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသည့်အပြင် GPaint, Atomix နှင့် Xaos တွင် ပါရှိသော apps များလည်း ပါဝင်သည်။ [[File:Ubuntu Desktop 11.04 Live CD - Welcome screen.png|thumb||left|150px|Ubuntu ထည့်သွင်းခြင်း၏အစ ကြိုဆိုပါ၏ မျက်နှာပြင်အားတွေ့ရပုံ]] အထက်ဖော်ပြပါအတိုင်း Ubuntu မျိုးကွဲများတွင်ပင် သုံးစွဲသူအလိုက် ၄ မျိုး ထပ်မံခွဲခြားနိုင်သည်။ အကယ်၍ သင်သည် program၊ publications web များ ရေးသားသူတစ်ဦးဖြစ်ပါက အနည်းငယ်မျှ အဆင့်မြင့်သည် Kubuntu သုံးစွဲနိုင်သကဲ့သို့ ၊ Gnome ‎ဂရပ်ဖစ်ပုံစံများအား ကြိုက်နှစ်သက်လျှင် Ubuntu ကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ ။ မိမိအနေဖြင့် Kubuntu-Deskop ကို Ubuntu ပေါ်၌ သုံးစွဲလိုလျှင်လည်း ရနိုင်သည်။ Gnome နှင့် KDE native applications ကိုလည်း Xfce တွင် သုံးနိုင်သည်။ လိုက်လျောညီထွေမှု အပြည့်ရှိသည် ဆိုလျှင် မမှားချေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော ထို Ubuntu, Kubuntu, Xubuntu နှင့် Edubuntu များ၏ applications များသည် ၎င်းတို့အချင်းချင်း တာဝန်ခွဲဝေ‌ အသုံးပြုနိုင်သော အလေ့အထကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။ ==ဖြန့်ချိပြီးအမျိုးအစားများ == [[File:Ubuntu 12-04 Server Installation.png|thumb||left|150px|ဦးဘွန်းတု ၁၂.၀၄ ဆာဗာ ထည့်သွင်းစဉ်]] ဦးဘွန်းတု သည် လူကြိုက်များသော အမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်ပြီး ၂၀ ရက်နေ့ အောက်တိုဘာလ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံအကြိမ် စတင်၍ လူအများထံ သို့ ဖြန့်ချိခဲ့သည်။ အုဘွန်းတု ကို အာဖရိကန်ဘာသာစကားဖြင့် "တစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး စာနာထောက်ထားခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး အခြေခံ လူ့အဖွဲ့အစည်းများအတွက် ရည်ရွယ်ထုတ်လုပ်ထားသော Operating System တစ်ခုဟု ဆိုနိုင်သည်။ Laptop, Desktop များသာမက Server ကွန်ပျူတာများအတွက်ပါ အသုံးပြုနိုင်သည်။ ဦးဘွန်းတု သည် ဂရပ်ဖစ်များအား အသားပေးသော Gnome Desktop eEnvironment ကိုသုံးပြီး စတင်သုံးစွဲသူများအတွက် အထူးသင့်လျော်သော အမျိုးအစားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ Ubuntu သည် Debian အမည်ရှိ Linux Distro တစ်ခု၏ code project မှတစ်ဆင့် ဆင်းသက်လာသည်။ Ubuntu ၏ မူလရည်မှန်းချက်မှာ လွယ်လွယ်ကူကူ လွတ်လွတ်လပ်လပ်သုံးစွဲနိင်သော (အခမဲ့ ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ထက် လွတ်လပ်မှုကို ပိုမိုရည်ညွန်းသည်) Linux Distro တစ်ခုဖြစ်သည်။ Ubuntu ၏ဆောင်ပုဒ်မှာ "လူသားများအတွက် Linux" ( Linux for human being ) ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ Ubuntu Distro များကို ခြောက်လတစ်ကြိမ် ထုတ်လုပ်လျက်ရှိပြီး လေးကြိမ် (၂၄ လကြာတိုင်း) တစ်ခါ LTS (Long Term Support ) အနေဖြင့် ထုတ်လုပ်သည်။ LTS distro များသည် Desktop version များအတွက် သုံးနှစ် အထိ အခက်အခဲများကို တရားဝင်ကူညီဖြေရှင်းပေးပြီး Server Version များတွင်မူ ငါးနှစ်အထိ ပံပိုးသည်။ 11.04 (Natty Narwhal) မှအစပြု၍ မူရင်း GNOME Desktop Environment အစား QT ကိုအသုံးပြုထားသည်။ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ရွေ့လျားအသုံးပြုနိုင်သော စက်ပစ္စည်းများအပေါ်တွင် ပံပိုးရန်ရည်ရွယ်ထားသည်။ Ubuntu သည် မူရင်း Debian မှမွေးဖွားလာသောကြောင့် Software အများစုသည်လည်း Debian မှအသုံးပြုသော Software များပင်ဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် Ubuntu တွင် Debian တွင်အသုံးပြုသော .deb package များကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ .deb package ဆိုသည်မှာ debian binary ကိုဆိုလိုခြင်းဖြစ်ပြီး [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဝင်းဒိုးစ်|ဝင်းဒိုးစ် ကွန်ပျူတာ စက်လည်ပတ်ရေးစနစ်]] မှ .exe နှင့်အလားတူသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ Ubuntu ကို ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၈ ရက်နေ့တွင် Canonical ကုမ္ပဏီလိမိတက်မှ စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး စတင်တည်ထောင်သူမှာ မက် ရှယ်တယ်ဝပ် ဖြစ်သည်။ Ubuntu စတင်တည်ထောင်ချိန်တွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၀သန်းဖြင့် စတင်ခဲ့သည်။ အဆိုပါအဖွဲ့အစည်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ထပ်မံထွက်ရှိလာသော Ubuntu ၏ version အားလုံးကို ကူညီပံပိုးရန်ဖြစ်သည်။ မက် ရှယ်တယ်ဝပ် မှာလည်း အာဖရိက လူမျိုး အာကာသယာဉ်မှူးဟောင်းတစ်ဦးပင်ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် မတ်လ ၁၂ ရက်တွင်မူ Ubuntu သည် Amazon EC2 ကဲ့သို့သော Cloud Computing နည်းပညာကို စတင်ပံပိုးမည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှစ၍ ယနေ့ထိ ထွက်ရှိခဲ့ပြီးသော ဦးဘွန်းတုများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ {{Timeline Ubuntu Linux}} == စက်အတွင်းသို့ ထည့်သွင်းခြင်း == Ubuntu ကို Install လုပ်ရာတွင်ယေဘူယျအားဖြင့်နည်းလမ်းနှစ်မျိုးရှိသည်။ သာမန် အခြားသော Operating System များ Install လုပ်သကဲ့သို့ Partition ပိုင်း၍ Install လုပ်ခြင်းနှင့် Wubi (Window Ubuntu Binary Installer ) ကိုအသုံးပြု၍ Install လုပ်ခြင်းဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။ wubi ကိုအသုံးပြုခြင်းဖြင့် Partition ပိုင်းစရာမလိုသည့်အပြင် Install ပြုလုပ်ချိန်မှာ ၁၅မိနစ်ခန့်သာကြာဖြင့်သဖြင့် အထူးလူကြိုက်များကျော်ကြားသော နည်းလမ်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ == ပြည်တွင်းအထောက်အပံ့ == Ubuntu LoCo Team ဟု ခေါ်ဆိုသည့် ပြည်တွင်း အထောက်အကူပြု Local Community များသည် Ubuntu ၏ ထူးခြား အာသာချက်များအဖြစ် တည်ရှိနေသည်။ ပြည်တွင်းတွင် မိခင်ဘာသာစကားဖြင့် ဆက်သွယ်မေးမြန်းနိုင်ခြင်း အကူအညီရယူနိုင်ခြင်း မှအစ မိခင်ဘာသာစကားဖြင့် အသုံးပြုနည်း လမ်းညွှန်များ ညွှန်ကြားချက်များကိုလဲ ထောက်ပံ့လေ့ရှိကြသည်။ LoCo Team များကို နေရာ ဒေသအလိုက် ဖွဲ့စည်းလေ့ ရှိပြီး ထိုအဖွဲ့နှင့် ဆက်စပ်၍ ကွန်ပျူတာသုံးစနစ်ကို ဘာသာပြန်ဆိုသည့် အဖွဲ့အစည်း၊ အသုံးပြုနည်း လမ်းညွှန်ချက်ကို ဘာသာပြန်ဆိုသည့် အဖွဲ့အစည်း၊ သင်ကြားရေး အဖွဲ့အစည်း၊ တိုးတက်စေရေး အကြံပြုကြသူများ၊ ဆော့ဝဲ ရေးသားကြသူများ၊ အနုပညာပညာဆိုင်ရာ အတတ်ပညာဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းငယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းလေ့ရှိသည်။ မူရင်း [https://loco.ubuntu.com/teams/ LoCo Team] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200111184339/https://loco.ubuntu.com/teams/ |date=11 January 2020 }} စာရင်းတွင် LoCo Team List ကို ကြည့်ရှုနိုင်သည်။ အာရှ၏ Team ပေါင်း ၆၀ ကျော်တွင် Myanmar Team နှင့် Korea Team သည် တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုခံထားရသည်။ Ubuntu Myanmar LoCo Team သည် 100% ပြည့် ထောက်ခံချက်ရရှိပြီး ၁၀ နှစ် ဆက်တိုက် တက်ကြွလှုပ်ရှားမှု ရှိသော အသင်းအဖြစ် ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်းတင်ထားကြသည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်မှ စတင်၍ လက်ရှိအချိန်ထိ မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့ပေါင်း ၂၃ မြို့ နေရာပေါင်း ၅၇ နေရာတွင် ပွဲပေါင်း ၁၃၇ ပွဲ ကျင်းပနိုင်ခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ == အနာဂတ် == ဦးဘွန်းတု၏ ထူးခြားသော အချက်မှာ အခမဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဦးဘွန်းတုအား ဦးဆောင်သူများက ၎င်းတို့၏ ဝက်ဆိုဒ်တွင် ဦးဘွန်းတုသည် အမြဲတမ်း အခမဲ့ဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြထားလေသည်။ ထို့ကြောင့် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများ၏ အိုင်တီလောကအတွက် ငွေကုန်ကြေးကျ သက်သာစေမည့် အစီအစဉ်ပင်ဖြစ်သည်။ Installations CD/DVD များအားလည်း အခမဲ့ မှာယူရရှိနိုင်သည်။ သို့သော် ၂၀၁၀ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းတွင် အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် Shipit အစီအစဉ်ကို ရပ်ဆိုင်းထားသည်။ Ubuntu Loco Team များမှတစ်ဆင့်သာ မှာယူရရှိနိုင်သည်။ လင်းနစ်ခ် သုံးခြင်းဖြင့် ကွန်ပျူတာကို လုံလုံခြုံခြုံ သုံးနိုင်သည့်အပြင် ၎င်းတွင်ရှိသည့် အစိတ်အပိုင်းတိုင်းကိုလည်း ပြုပြင်နိုင်ခွင့် ရှိသည်။ [[File:Maverick UDS Group Photo.jpg|thumb|center|750px|ဦးဘွန်းတု တိုးတက်ရေး ညီလာခံအဖွဲ့၏ ဓာတ်ပုံ]] == ကိုးကား == {{reflist}} == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == * [[Kali Linux]] == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{Commonscat|Ubuntu|ဦးဘွန်းတု}} * [http://www.ubuntu.com/getubuntu/download Ubuntu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091009115011/http://www.ubuntu.com//getubuntu//download |date=9 October 2009 }} * [https://kubuntu.org/getkubuntu/ Kubuntu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200318124014/https://kubuntu.org/getkubuntu/ |date=18 March 2020 }} * [http://www.xubuntu.org/get Xubuntu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100622083826/http://www.xubuntu.org/get |date=22 June 2010 }} * [http://www.edubuntu.org/Download Edubuntu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206002250/http://edubuntu.org/download |date=6 February 2015 }} * [http://ubuntuforums.org/ Ubuntu Forum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220503233544/https://ubuntuforums.org/ |date=3 May 2022 }} * [https://ubuntu-mm.net ubuntu-mm.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190122085744/https://ubuntu-mm.net/ |date=22 January 2019 }} * [https://www.flickr.com/groups/ubuntu-mm/pool/ Flickr - Ubuntu-MM] [[Category:ဦးဘွန်းတု]] [[Category:၂၀၀၄ ဆော့ဖ်ဝဲလ်]] n8t5beaciecjs2ndvzjqqr92hy4qztc 0 5917 1056575 1040111 2026-10-07T16:54:30Z Dr Lotus Black 31011 1056575 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = လားဟူလူမျိုး<br>(Lahu people) | image = Lahu flute players.jpg | image_size = 260px | caption = လားဟူရိုးရာ ဝါးပလွေ (နော်) မှုတ်နေကြသည့် လားဟူအမျိုးသားများ။ | poptime = ၁,၂၀၀,၀၀၀ ခန့် (စုစုပေါင်း) | popplace = {{flag|China}} (ယူနန်ပြည်နယ်) : ၇၉၀,၀၀၀ ခန့်<br>{{flag|Myanmar}} (ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း) : ၂၅၀,၀၀၀ ခန့်<br>{{flag|Thailand}} (မြောက်ပိုင်းဒေသ) : ၁၃၀,၀၀၀ ခန့်<br>{{flag|Laos}} : ၂၀,၀၀၀ ခန့်<br>{{flag|United States}} (ဒီယက်စပိုရာ) : ၆,၀၀၀ ခန့် | languages = [[လားဟူဘာသာစကား]] | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု (Animism) | related = [[အာခါလူမျိုး]]၊ [[လီဆူလူမျိုး]]၊ [[ဗမာလူမျိုး]]၊အခြား[[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်လူမျိုးများ]] }} '''လားဟူလူမျိုး''' ({{lang-en|Lahu people}}) သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] ကုန်းတွင်းပိုင်းနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းတို့တွင် နေထိုင်ကြသည့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ လားဟူလူမျိုးများကို တရုတ်နိုင်ငံ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]တွင် တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသော လူမျိုးစုကြီး (၅၆) စုအနက် တစ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင်မူ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]အရှေ့ပိုင်း ([[ကျိုင်းတုံမြို့]]၊ [[မိုင်းတုံမြို့]]၊ [[မိုင်းဆတ်မြို့]] ဝန်းကျင်) တွင် အဓိက အခြေချနေထိုင်ကြသော ကချင်မျိုးနွယ်စု (၁၂) မျိုးတွင် ပါဝင်သည့် တရားဝင်တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Lewis |first=Paul W. |title=Peoples of the Golden Triangle |url=https://archive.org/details/peoplesofgoldent0000lewi_v6s2 |year=1984 |publisher=Thames and Hudson |language=en}}</ref> လားဟူလူမျိုးများသည် ရိုးရာအရ တောတောင်အခြေပြု အမဲလိုက်ခြင်းတွင် အလွန်ကျွမ်းကျင်သူများဖြစ်ကြသဖြင့် ရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် "မုဆိုးလူမျိုး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် "မူဆူး" (Musso) ဟူသောအမည်ဖြင့်လည်း သမိုင်းတစ်လျှောက် လူသိများခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Walker |first=Anthony R. |title=Merit and the Millennium: Routine and Crisis in the Ritual Lives of the Lahu People |year=2003 |publisher=New Delhi: MTR |language=en}}</ref> == အမည်နာမနှင့် သမိုင်းကြောင်း == "လားဟူ" ဟူသော အမည်နာမ၏ မူလဇစ်မြစ်သည် တောတောင်အခြေပြု လူမှုစီးပွားဘဝနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်နွှယ်နေပြီး ၎င်းတို့၏ ရိုးရာစကားအရ "လာ" (La) သည် "ကျား" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရကာ "ဟူ" (Huhu/Hu) သည် "ကျားကို ဖမ်းဆီးခြင်း" သို့မဟုတ် "ကျားသားကို ကင်စားခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသဖြင့် ရိုးရာအရ ကျားကဲ့သို့ သားရဲတိရစ္ဆာန်များကို ရဲဝံ့စွာ ဖမ်းဆီးနိုင်သည့် "ကျားမုဆိုးများ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="walker2003">Walker, Anthony R. (2003). ''Merit and the Millennium: Routine and Crisis in the Ritual Lives of the Lahu People''. New Delhi: MTR.</ref> သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အနီးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ လူမျိုးစုများဖြစ်ကြသော တရုတ်နှင့် ရှမ်းလူမျိုးများက ၎င်းတို့ကို "မူဆူး" (Musso / Muxie) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြပြီး အဆိုပါစကားမှာ ရှမ်းဘာသာစကား "မုဆိုး" မှ ဆင်းသက်လာကာ လားဟူလူမျိုးတို့၏ လေးမြှားအတတ်နှင့် အမဲလိုက်ခြင်းတွင် အလွန်ကျွမ်းကျင်သည့် ဝိသေသကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="lewis1984">Lewis, Paul W. & Lewis, Elaine. (1984). ''Peoples of the Golden Triangle: Six Tribes in Thailand''. Thames and Hudson.</ref> ခေတ်သစ်ကာလတွင်မူ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင် ဂုဏ်ယူစွာ သုံးနှုန်းသော "လားဟူ" ဟူသည့် အမည်နာမကိုသာ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြု အသုံးပြုကြသည်။ [[မနုဿဗေဒ]] နှင့် နှိုင်းယှဉ်[[ဘာသာဗေဒ]] အထောက်အထားများအရ လားဟူလူမျိုးများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်မိသားစုကြီး]] ၏ အဓိကပင်မအကိုင်းအခက်ဖြစ်သော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်]] များ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="bradley1997">Bradley, David. (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". ''Papers in Southeast Asian Linguistics''.</ref> သမိုင်းဦးခေတ်က [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]နှင့် ချင်းဟိုင် ဒေသတစ်ဝိုက်တွင် စုပေါင်းအခြေတည်ခဲ့သည့် ရှေးဟောင်း "ချန်း" (Qiang) မျိုးနွယ်စုကြီးမှ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုများ တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာကြရာတွင် လားဟူလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘွားများသည် "[[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ]]" အုပ်စုခွဲ၊ ထိုမှတစ်ဆင့် "[[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလိုနွယ်]]" ဘာသာစကားပြော လူမျိုးစုအဖြစ် သီးခြားကွဲထွက်ကာ ယဉ်ကျေးမှု ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="matisoff1988">Matisoff, James A. (1988). "The Lahu Language". ''University of California Publications in Linguistics''. Volume 111.</ref> ဤမျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုကြောင့် လားဟူဘာသာစကားသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များဖြစ်ကြသည့် အာခါ၊ လီဆူ၊ ရဝမ် နှင့် ဗမာဘာသာစကားတို့နှင့် သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံချင်း အလွန်နီးစပ်ရခြင်း ဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ်ဦးပိုင်း ရာစုနှစ်များတွင် ဤတိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် လားဟူလူမျိုးများသည် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းရှိ ယူနန်ပြည်နယ် အတွင်းသို့ မဲခေါင်မြစ်နှင့် ဆာလဝိန်မြစ် (သံလွင်မြစ်) အထက်ပိုင်း မြစ်ဝှမ်းဒေသများအတိုင်း ကုန်းလမ်းခရီးဖြင့် တရွေ့ရွေ့ ပြောင်းရွှေ့အခြေချခဲ့ကြပြီး ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်မှုဖြင့် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ၁၈ ရာစုနှင့် ၁၉ ရာစု တရုတ်မန်ချူး (ချင်းမင်းဆက်) ကာလတွင် တရုတ်အင်ပါယာ၏ ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှု နယ်မြေချဲ့ထွင်လာခြင်းနှင့် လားဟူလူမျိုးတို့၏ အချုပ်အခြာအာဏာအတွက် ပြန်လည်တွန်းလှန်ခဲ့သည့် "မုဆိုးအရေးအခင်းများ" ကြောင့် ဒေသတွင်း စစ်မက်ပဋိပက္ခများ ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref name="walker2003"/> အဆိုပါ စစ်မက်ဘေးဒဏ်များနှင့် ဖိအားပေးအုပ်ချုပ်မှုများကြောင့် လားဟူလူမျိုးများသည် ယူနန်ပြည်နယ်တောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် တောင်ဘက်သို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ဆက်လက်ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရာ ခရစ်နှစ် ၁၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း (ကျိုင်းတုံဒေသ) သို့လည်းကောင်း၊ ထို့နောက်ပိုင်းတွင် လာအိုနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း (ချင်းမိုင်၊ ချင်းရိုင်ဒေသ) များသို့လည်းကောင်း အဆင့်ဆင့် ရောက်ရှိအခြေချခဲ့ကြပြီး ယနေ့ခေတ် ပြန့်ကျဲတည်ရှိနေသော နယ်မြေပထဝီဝင် သမိုင်းကြောင်း ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="bradley1979">Bradley, David. (1979). ''Proto-Loloish''. Scandinavian Institute of Asian Studies.</ref> == ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == လားဟူလူမျိုးများသည် နတ်ကို လုံးလုံးလျားလျား ကိုးကွယ်ခြင်း မရှိဘဲ နောင်ပွင့်မည့်ဘုရားကို မျှော်ကိုးနေသူများ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ လူဦးရေ ၁၀ ပုံ ၉ ပုံမှာ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ဝင်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း ရုပ်ပွားတော်များကို ထင်ထင်ရှားရှား ကိုးကွယ်ခြင်း မရှိဘဲ အိမ်ဦးခန်းတွင် ဘုရားစင်ကို နတ်စင်ကဲ့သို့ ထားရှိကြသည်။ အချို့မှာ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ကိုးကွယ်သူများ ဖြစ်ကြသည်။ ထူးခြားသောအယူအဆတစ်ခုမှာ လူတိုင်းလိုလို ဦးခေါင်းထိပ်၌ ကျစ်ဆံမြီး ထားကြခြင်းဖြစ်သည်။ ထိပ်လယ်ရှိ ဗွေနေရာမှ ဆံပင်ကို ရိတ်လိုက်လျှင် ဖျားနာကာ သေဆုံးတတ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ == ဝတ်စားဆင်ယင်မှု == လားဟူလူမျိုးတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် မျိုးနွယ်စုခွဲအလိုက် ကွဲပြားမှုရှိသော်လည်း ပင်မအားဖြင့် အနက်ရောင်ပိတ်စပေါ်တွင် ရောင်စုံအနားသတ် ဒီဇိုင်းများကို အလေးပေးကြသည်။ ရိုးရာဝတ်စုံများကို မင်္ဂလာဆောင်ပွဲ၊ ကောက်သစ်စားပွဲနှင့် နှစ်သစ်ကူးပွဲကဲ့သို့သော အခါကြီးရက်ကြီးများတွင် အလေးအမြတ်ထား ဝတ်ဆင်ကြသည်။<ref name="Encyclopedia"/> ==== လားဟူန (Lahu Na) အမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီး ==== လားဟူန မျိုးနွယ်စုဝင်များသည် အမျိုးသား၊ မိန်းမ နှစ်ဦးစလုံး ရင်ဖုံးအင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ရင်ကွဲအင်္ကျီမှာ နောက်ပိုင်းခေတ်တွင်မှ ခေတ်စားလာသော ပုံစံဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ အဝတ်အထည်များပေါ်တွင် ရွှေချည်ထိုးရာ၌ အဆင့်အတန်းနှင့် အသက်အရွယ်အလိုက် အရောင်သတ်မှတ်ချက်များ ရှိသည်- * '''အိမ်ထောင်သည်များ:''' အပြာရောင်နှင့် အစိမ်းရောင် ရွှေချည်ထိုးများကိုသာ အသုံးပြုရသည်။ * '''လူပျို၊ အပျိုများ:''' အနီ၊ အဖြူ နှင့် အဝါရောင် ရောင်စုံဒီဇိုင်းများကို ထည့်သွင်းချုပ်လုပ်နိုင်သည်။ လားဟူန အမျိုးသမီးများသည် အင်္ကျီအရှည်ကို ဝတ်ဆင်ရပြီး၊ ဤသို့ဝတ်ဆင်ခြင်းသည် မိမိ၏ လင်သား၊ မိဘဘိုးဘွားနှင့် ဂုဏ်သရေရှိ လူကြီးသူမများအား ရိုသေမှုပြုခြင်းဟု မှတ်ယူကြသည်။<ref name="Encyclopedia"/> ==== လားဟူရှီ (Lahu Shi) နှင့် အခြားအုပ်စုများ ==== လားဟူရှီ အမျိုးသမီးများသည် မူလက အင်္ကျီတို ဝတ်ဆင်သည့် ဓလေ့ရှိသော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် အင်္ကျီရှည် ဝတ်ဆင်သူ ပိုမိုများပြားလာသည်။ လားဟူအမျိုးသားများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ပိတ်အနက်ဖြင့် ချုပ်ထားသော ဘောင်းဘီ၊ အင်္ကျီနှင့် ခေါင်းပေါင်းရှည်ကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ==== လက်ဝတ်တန်ဆာနှင့် အသုံးအဆောင်များ ==== လားဟူလူမျိုးတို့၏ ဝတ်ယုံစနစ်တွင် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများမှာ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။ * '''အမျိုးသမီးများ:''' ငွေလက်ကောက်၊ ငွေနားတောင်းနှင့် ငွေလည်ဆွဲပြားများကို တန်ဆာဆင်လေ့ရှိသည်။ * '''အမျိုးသားများ:''' လွယ်အိတ်၊ ဓား၊ ဆေးတံနှင့် တူမီးသေနတ်များကို အမြဲကိုင်ဆောင်လေ့ရှိပြီး ၎င်းမှာ လားဟူအမျိုးသားတို့၏ အမဲလိုက်ခြင်းနှင့် ရဲရင့်ခြင်းသင်္ကေတများ ဖြစ်သည်။ * '''ဦးခေါင်းအလှ:''' လူတိုင်းလိုလို ဦးခေါင်းထိပ်၌ ကျစ်ဆံမြီး ထားကြသည့်အပြင်၊ ထိပ်လယ်ရှိ ဗွေနေရာမှ ဆံပင်ကို ရိတ်လိုက်လျှင် ဖျားနာကာ သေဆုံးတတ်သည်ဟူသော ယုံကြည်ချက်ဖြင့် အမြတ်တနိုး ထိန်းသိမ်းကြသည်။<ref name="Encyclopedia"/> == စီးပွားရေးနှင့် နေထိုင်မှု == လားဟူများသည် လယ်ယာလုပ်ငန်းထက် တောင်ယာခုတ်ခြင်းကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ပဲ၊ စပါး၊ ပြောင်းနှင့် သစ်သီးဝလံများကို ပေါ်ဦးပေါ်ဖျား အချိန်တွင် မိမိတို့ ယုံကြည်သည့် အယူဝါဒအလိုက် ရှေးဦးစွာ လှူဒါန်းပူဇော်ပြီးမှသာ စားသုံးလေ့ရှိကြသည်။ == ရိုးရာပွဲတော်များ == လားဟူလူမျိုးတို့တွင် အရေးကြီးသော ပွဲတော်နှစ်ခု ရှိသည်- # '''နှစ်သစ်ကူးပွဲ:''' ဇန်နဝါရီ သို့မဟုတ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ကျင်းပသည်။ # '''ကောက်သစ်စားပွဲ:''' စက်တင်ဘာအကုန် သို့မဟုတ် အောက်တိုဘာလတွင် ကျင်းပသည်။ ==== ကောက်သစ်စားပွဲ ဓလေ့ ==== ကောက်နှံရင့်မှည့်ချိန်တွင် ရွာလူကြီးများက ယုန်၊ ကျား သို့မဟုတ် နဂါးရက်များကို ရွေးချယ်၍ ပွဲကျင်းပကြသည်။ ၎င်းပွဲတော်တွင် "ခါကြားပု" ခေါ် ဆီးဖြူခေါက်နှင့် ဟင်းခတ်အမွေးအကြိုင်များပါသော ရိုးရာဟင်းမှာ မပါမဖြစ် ဖြစ်သည်။ အစားအသောက်များကို "အာဖရှ" ခေါ် သစ်ရွက်ဖြင့် ထုတ်ပိုး၍ ပန်းကန်မသုံးဘဲ စားသောက်ကြသည့် ဓလေ့ရှိသည်။ === အယူအဆများနှင့် တားမြစ်ချက်များ === * ရွာထိပ်ရှိ သစ်ပင်နှင့် နတ်စင်အနီးရှိ သစ်တောများကို ခုတ်ထွင်ခြင်း၊ မီးရှို့ခြင်း မပြုရ။ ပြုလုပ်ပါက ကျားကိုက်ခြင်း၊ သေဆုံးခြင်း ဖြစ်တတ်သည်ဟု ယုံကြည်သည်။ * သူတစ်ပါး သားမယားကို ပြစ်မှားကျူးလွန်ပါက ရွာရှိကျွဲများကို ကျားဆွဲတတ်သည်ဟု အယူရှိကြသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ လူမျိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိမှတ်ပြု လူမျိုးစုများ]] t2tpz387cxtqq9tg19ectj6teny5u6r 0 6216 1056599 1047687 2026-10-07T17:22:07Z Dr Lotus Black 31011 1056599 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group = ဝ လူမျိုး<br/>{{resize|75%|(Va, Ava, Parauk, Ba&nbsp;rāog)}}<br/>{{nobold|{{linktext|lang=zh|佤族}}}} |image = Wa villagers 01.jpg |caption = ဝကလေးများ |population = ၁.၂ သန်းခန့် |region1 = {{Plainlist|*{{flag|Myanmar}} *&nbsp;'''∟'''{{flag|Shan State}} *&nbsp;'''∟'''{{flag|Kachin State}}}} |pop1 = ၈၀၀,၀၀၀ |ref1 = |region2 = {{Plainlist|*{{flag|China}} *&nbsp;'''∟'''[[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]]}} |pop2 = ၄၀၀,၀၀၀ |region3 = {{Plainlist|*{{flag|Thailand}} *&nbsp;'''∟'''[[ချင်းရိုင်ခရိုင်|ချင်းရိုင်]]}} |pop3 = ၁၀,၀၀၀ |ref2 = |languages = [[ဝ ဘာသာစကား|ဝ ဘာသာစကား]]<br/>{{small|ဒုတိယ ဘာသာစကားများ}}{{hlist|[[မန်ဒရင်းဘာသာစကား|မန်ဒရင်းတရုတ်ဘာသာစကား]]|[[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာဘာသာစကား]]}} |religions = ရိုးရာကိုးကွယ်မှုများ၊<br/>[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]<ref>[http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-va.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130627012644/http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-va.htm |date=2013-06-27 }}, [http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/religion.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923225710/http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/religion.htm |date=2015-09-23 }} Ethnic Groups - china.org.cn</ref><br/>[[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] |related =[[ပလောင်လူမျိုး]]၊[[ခမူလူမျိုး]]၊အခြား [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစတြိုအေးရှားတစ်လူမျိုး]]များ }} '''ဝလူမျိုး''' ([[ဝ ဘာသာစကား|ဝ]]: Vāx; {{zh|c={{linktext|佤|族}} |p=Wǎzú}}; {{lang-th|ว้า}}) သည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ ဌာနေတိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတစ်ခုဖြစ်ပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း၊ တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်တစ်လျှောက် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်း၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]] အရှေ့ဘက်ပိုင်းနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ [[ယူနန်ပြည်နယ်]] တို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ဝလူမျိုးများသည် တရုတ်ပြည် ဇီမင်း၊ ကန်ရွမ်း၊ ယူနန်ဒေသတို့တွင် အခြေချခဲ့ကြပြီး နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့လည်း ဝင်ရောက်အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ [[File:Wa Dancers UWSA 30-year-anniversary.png|thumb| ပန်ခမ်းမြို့တွင် နှစ်(၃၀)ပြည့် အထိမ်းအမှတ် ပွဲတော်အတွင်း ရိုးရာအကများဖြင့် ကပြဖျော်ဖြေခဲ့ကြသည်။]] ဝလူမျိုးသည် [[မွန်-ခမာ]]အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်လက်ရေးစာပေကို ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် စတင်တီထွင် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ဝလူမျိုးသည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အစိုးရက တရားဝင်ထုတ်ပြန်ထားသည့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၅၆ မျိုးတွင် တစ်မျိုးအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး၊ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြု ၁၃၅ မျိုးသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများထဲတွင်လည်း ပါဝင်သည်။<ref>{{cite book |last=Fiskesjö |first=Magnus |year=2010 |title=The Fate of Self-Ascribed Wa History}}</ref> == နေထိုင်ရာဒေသ == ဝတို့နေထိုင်သောနယ်သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အလယ်ပိုင်း [[သံလွင်မြစ်]]၏အရှေ့ဘက် ခြမ်းတွင်တည်ရှိရန်အရှေ့ ဘက်တွင် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ အနောက်ဘက်တွင် သံလွင်မြစ်၊ တောင်ဘက်တွင် မိုင်းလင်းနယ်(Meung Leunမိုင်းလင်းတောင်ပိုင်း၊ မိုင်းလင်းသည်တောင်နှင့်မြောက်ရှိသည်။ မိုင်းလင်းမြောက်သည် ဝအထူးဒေသဖြစ်သည့် ဝိန်းကောင်ခေါ် မိုင်းလင်းခရိုင်ဖြစ်သည်W.ML)၊နှင့် မြောက်ဘက်တွင် [[ကိုးကန့်လူမျိုး|ကိုးကန့်]] နယ်တို့က ဝိုင်းရံထားသော တောင်ကုန်းမြေမြင့်ဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်။ ကုန်းမြင့်တစ်ခုလုံးတွင်အချို့သော နေရာများ၌ ပေ(၁၀၀၀၀)နီးပါးခန့်မြင့်သော တောင်ထွဋ်များ လည်းရှိသည် ထိုတောင်တန်းကြီးများသည် ဝလူမျိုး တိုက၏ လမ်းပန်းဆက်သွယ်မှုမလွယ်ကူခက်ခဲအောင်ဖန် ဖန်တီးထားသကဲ့သို့ရှိနေသောကြောင့် ဘဝတူဆွေရင်းသားရင်းလူမျိုးအချင်းချင်း ကြား အဆက်အသွယ်များကင်းမဲ့ခဲ့၍ စီးပွားရေးနှင့်[[ယဉ်ကျေးမှု]] များခေတ်နောက်ကျနေခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ == ဝလူမျိုး သမိုင်းကြောင်း == ဝလူမျိုး များသည် [[မွန်-ခမာ]] နွယ်ဖွားများဖြစ်ပြီး ပလောင် (တအာင်း) နှင့် မွန်လူမျိုးတို့နှင့် မျိုးနွယ်တူကြသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၂)၊ ဝလူမျိုး။</ref>ဝလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုအရ ဝလူမျိုး တို့သည် "ဆီဂန်" ဟုခေါ်သော လိုဏ်ဂူအတွင်းမှ စတင်ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ သုံးပြည်ထောင်ခေတ် (三国时期) အတွင်း ရေးသားခဲ့သော တရုတ်ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများတွင် ဝလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများကို "ဖူး" (濮族) လူမျိုးများအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Fiskesjö |first=Magnus |year=2010 |title=The Fate of Self-Ascribed Wa History}}</ref> သုံးပြည်ထောင်ခေတ်၏ စစ်သေနာပတိ [[ကျူးကော့လျံ|ကျူးကော့လျန်]] (諸葛亮) သည် တောင်ဘက်အရပ်ရှိ လူမျိုးစုများကို တိုက်ခိုက်နှိမ်နင်းရာတွင် ဝလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများနှင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံမှု ရှိခဲ့သည်ဟု ဒေသန္တရ ရာဇဝင်များက ဆိုသည်။ ဝလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာပုံပြင်အချို့တွင် ကျူးကော့လျန်သည် စိုက်ပျိုးရေးပညာ (အထူးသဖြင့် ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးမှု) သင်ကြားပေးခဲ့သူအဖြစ် တင်စားပြောဆိုလေ့ရှိကြ ပြီး ကျူးကော့လျန်ကို အလွန်လေးစားကြကာ ကျူးကော့လျန်၏ စစ်တပ်တွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့ဖူးသည်ဟုလည်း အဆိုရှိသည်။<ref>Davies, H. R., "Yunnan: The Link between India and the Yangtze", Cambridge University Press, 1909.</ref> ဝလူမျိုးများသည် ပလောင်လူမျိုးများကဲ့သို့ပင်ရှမ်းပြည်နယ်၏ တောင်တန်းဒေသများတွင် ရှမ်းလူမျိုးများ မရောက်ရှိမီကပင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။ အဆိုပါခေတ်ကာလများတွင် ပလောင် (တအာင်း) နှင့် ဝလူမျိုးတို့သည် "ရှေးဦးပလောင်နွယ်ဖွား" (Proto-Palaungic) အုပ်စုကြီးတစ်ခုတည်းအဖြစ် တည်ရှိနေခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ပလောင်လူမျိုးများက သံလွင်မြစ် အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်ဒေသများ ဆီသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite book |last=Fiskesjö |first=Magnus |year=2010 |title=The Fate of Self-Ascribed Wa History}}</ref>သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မည်သည့်အစိုးရ၏ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်မှုကိုမျှ မခံယူဘဲ မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်နယ်မြေတွင် သီးခြားလွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး ဗြိတိသျှတို့က "တောရိုင်းဝနယ်" (Wild Wa States) ဟုပင် ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Marshall |first=Andrew |year=2002 |title=The Trouser People |url=https://archive.org/details/trouserpeopleque0000mars |publisher=Penguin Books}}</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ဝလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း [[ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း]] (Wa Self-Administered Division) ကို ထူထောင်၍ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေးနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကို ကိုယ်ပိုင်စီမံခန့်ခွဲမှုဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်အောင် ဆောင်ရွက်နေကြသည်။ === မူလအစ ဒဏ္ဍာရီလာ သမိုင်းကြောင်း === ဝလူမျိုးများသည် ပတ်ကတေ့ရွာအနီးရှိ ကျောက်ဂူကြီးမှ စတင်ပေါက်ဖွားလာပြီး ပတေ့နယ်၊ လွယ်လိန်းနယ်တို့သို့ ရောက်ရှိလာကာ ထိုမှတစ်ဆင့် ဝနယ်အခြားဒေသများသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်ဟု ရိုးရာအရ ယူဆကြသည်။ အခြားအဆိုတစ်ခုအရ ဝနယ်နောင်ချိုကန် အရှေ့မြောက်အရပ်မှ အနောက်တောင်ဘက်သို့ ရောက်ရှိလာပြီး မိုင်းလွန်းနယ်မှတစ်ဆင့် ကျိုင်းတုံနယ်ဘက်သို့ ပျံ့နှံ့လာသည်ဟု ဆိုသည်။ စုံကရမန်နယ်နေ ဝလူမျိုးများက ယင်းတို့သည် ယခင် လွယ်လိန်းအမျိုးအနွယ်မှ သက်ဆင်းခဲ့သည်ဟု ယူဆကြပြီး ဟိုမိုင်းနယ်မှ ဝများကမူ ကွန်လုမန်းအနွယ်မှ ပေါက်ဖွားလာသည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia12"/> ရိုးရာပုံပြင်များအရ ဝလူမျိုးများ စတင်ပေါက်ဖွားရာဟု ယူဆကြသော ကျောက်ဂူကြီးမှ တစ်ခါက အသံမြည်ဟီးလာသဖြင့် အမျိုးအနွယ်သစ်၊ လူမျိုးသစ် ပေါ်ပေါက်မည့် နိမိတ်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကာ လက်ရှိဝလူမျိုးများအား လွှမ်းမိုးနှင်ထုတ်မည်ကို စိုးရိမ်သောကြောင့် ဂူအတွင်းသို့ လေးမြားများ ပစ်သွင်းခဲ့ကြသည်ဟူသော သမိုင်းဦးပုံပြင်များလည်း ရှိခဲ့သည်။<ref name="Encyclopedia12"/> ခေါင်းဖြတ်ရခြင်း၏ မူလဇာစ်မြစ်မှာလည်း အဆိုပါဂူမှ ထွက်လာသော တာလီနှင့် ယာနမ်တို့ လမ်းခုလတ်၌ အပန်းဖြေခိုက် သားကြီးဖြစ်သူက ဓားစမ်းရာမှ ယာနမ်၏ဦးခေါင်း ပြတ်သွားခဲ့ရာ နတ်များက လူဦးခေါင်းကို လိုလား၍ ဖြစ်ရသည်ဟု အယူရှိရာမှ စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="Encyclopedia12"/> == ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် ဘာသာရေး သမိုင်းကြောင်း == အတိတ်သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ဝလူမျိုးများသည် သဘာဝလွန်စွမ်းအားများနှင့် နတ်ဝိညာဉ်များကို ကိုးကွယ်သည့် ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု (Animism) ကို အဓိကကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။ ဝတို့၏ ယုံကြည်မှုမှာ လူသားတို့၏ ဘဝရှင်သန်ရပ်တည်ရေးနှင့် စိုက်ပျိုးရေး အောင်မြင်မှုအပေါ် အခြေခံသည်။<ref name="Encyclopedia12">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၂)၊ ဝလူမျိုး။</ref> ဝလူမျိုးတို့သည် "မွတ်တိုင်" ကို ၎င်းတို့၏ အမြင့်ဆုံးသော ဖန်ဆင်းရှင် နတ်မင်းကြီးအဖြစ် ယုံကြည်ကြပြီး ၎င်းနတ်မင်းသည် လောကကြီးနှင့် လူသားများကို ဖန်ဆင်းခဲ့သူဟု ယူဆကြသည်။ ကျေးရွာတိုင်းတွင် ရွာကိုစောင့်ရှောက်သည့် နတ်များရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ရွာဝင်ဝများတွင် နတ်တိုင်များ စိုက်ထူ၍ ပူဇော်လေ့ရှိသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ဝလူမျိုးများသည် ဘာသာတရားမျိုးစုံကို လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ကြသော်လည်း အဓိကအားဖြင့် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]နှင့် ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုများမှာ ထင်ရှားသည်။<ref name="Encyclopedia12"/> ဝလူမျိုးအများစု၊ အထူးသဖြင့် ရှမ်းလူမျိုးများနှင့် နီးစပ်သော ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည့် "ဝယဉ်" (Tame Wa) မျိုးနွယ်များသည် [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။<ref name="BurmaLibrary">The Wa People: History and Culture. Online Burma Library. https://www.burmalibrary.org</ref> ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် အမေရိကန် နှစ်ခြင်းသာသနာပြုများ ဝဒေသသို့ ရောက်ရှိလာခြင်းကြောင့် ဝလူမျိုးအများအပြားသည် ခရစ်ယာန်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းခဲ့ကြသည်။ သာသနာပြု [[ဝီလျံ ယန်း]] (William Young) သည် ဝဘာသာစကားအတွက် လာတင်အက္ခရာကို အခြေခံသော စာပေကို တီထွင်ပေးခဲ့သဖြင့် ဝလူမျိုးများကြား ပညာရေးနှင့် ဘာသာရေး အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ပြန့်နှံ့ခဲ့သည်။<ref name="Fiskesjo2010">Fiskesjö, Magnus (2010). ''The Fate of Self-Ascribed Wa History''.</ref> အချို့သော ဝေးလံခေါင်သီသော တောင်တန်းဒေသများတွင် ယနေ့တိုင် ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုကို ထိန်းသိမ်းထားသူများ ရှိသေးကာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်၊ တောင်စောင့်နတ်နှင့် ရွာစောင့်နတ်များကို ယုံကြည်ကိုးကွယ်ကြပြီး ရိုးရာပွဲတော်များတွင် တိရစ္ဆာန်များကို ယဇ်ပူဇော်သည့် ဓလေ့များ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Marshall2002">Marshall, Andrew (2002). ''The Trouser People''. Penguin Books.</ref> == သမိုင်းဝင် ခေါင်းဖြတ်ယဇ်ပူဇော်ခြင်း ဓလေ့ == အတိတ်သမိုင်းတစ်လျှောက် ဝလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတွင် အထင်ရှားဆုံးနှင့် အစွဲအလန်းအကြီးဆုံး ဓလေ့တစ်ခုမှာ လူဦးခေါင်းကို ဖြတ်၍ နတ်ပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Scott1900">Scott, J.G. (1900). ''The Upper Burma Gazetteer''.</ref> ဝလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့၏ စိုက်ပျိုးရေး အောင်မြင်ရန်၊ ရာသီဥတု မျှတရန်နှင့် ရိုးရာယုံကြည်မှုများအရ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန်အတွက် ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစု အစောပိုင်းကာလများအထိ ရန်သူ သို့မဟုတ် ပြင်ပလူများ၏ ဦးခေါင်းကို ဖြတ်၍ ပူဇော်သည့် "ခေါင်းဖြတ်ဓလေ့" ကို ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။<ref name="Marshall2002">Marshall, Andrew (2002). ''The Trouser People''. Penguin Books.</ref> ဝလူမျိုးတို့၏ အယူအဆအရ ကိုးကွယ်သည့် နတ်များတွင် အဆင့်ဆင့်ရှိသည်ဟု ယူဆကြသည်။ နတ်ငယ်တစ်မျိုးဖြစ်သော "လီဆိုင်မတ်နတ်" ကို ပူဇော်လိုသည့်အခါတွင် ကျွဲကို သတ်၍ ယဇ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသော်လည်း၊ ၎င်းတို့၏ ယုံကြည်မှုတွင် အကြီးမားဆုံး၊ တန်ခိုးအရှိဆုံးနှင့် ဒုက္ခအပေးနိုင်ဆုံး ဖြစ်သော "မွေးနတ်" ကိုမူ လူဦးခေါင်းဖြင့်သာ ဖြတ်၍ ပူဇော်ရသည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Scott1900"/> အဆိုပါ ခေါင်းဖြတ်ယဇ်ပူဇော်ခြင်း လုပ်ငန်းကို များသောအားဖြင့် စပါးစိုက်ပျိုးချိန် ရာသီများတွင် အဓိက လုပ်ဆောင်လေ့ရှိကြသည်။ ကောက်ပဲသီးနှံများ အထွက်နှုန်းကောင်းမွန်စေရန်နှင့် စပါးပင်များ ဖြစ်ထွန်းစေရန်အတွက် လူဦးခေါင်းမှ ထွက်လာသော သွေးနှင့် နတ်ဝိညာဉ်၏ စွမ်းအားသည် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref name="Marshall2002"/> ဝလူမျိုးများ၏ လူမှုအဖွဲ့အစည်း ထုံးစံအရ အမျိုးသားတစ်ဦးသည် မိမိ၏ တစ်သက်တာသက်တမ်းအတွင်း အနည်းဆုံး ဦးခေါင်း ၃ ကြိမ်တိတိ ဖြတ်ရန် တာဝန်ရှိသည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ အကယ်၍ အမျိုးသားတစ်ဦးသည် လူဦးခေါင်း ၆ ခေါင်းအထိ ဖြတ်ဖူးသော စွမ်းဆောင်ရည်ရှိပါက ၎င်းကို ထူးချွန်သည့် သူရဲကောင်းအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ထိုသို့သော သူရဲကောင်းကို သက်ဆိုင်ရာ နယ်ရှင် အုပ်ချုပ်သူများက ကောက်ခံမြဲဖြစ်သော အခွန်အတုတ်များ ပေးဆောင်ရခြင်းမှ လွတ်ကင်းခွင့်ပြုသည့်အပြင်၊ လူထုကြားတွင် ဂုဏ်ဒြပ်ကြီးမားလှသော "ရှန်နီစ" ခေါင်းပေါင်းကို ပေါင်းခွင့်ပြုကာ သူရဲကောင်းအဖြစ် အခမ်းအနားဖြင့် အထူးတလည် ဂုဏ်ပြုတတ်ကြသည်။<ref name="Scott1900"/> ထို့ကြောင့် ဝလူမျိုးများအဖို့ ကျေးရွာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးအတွက် လူခေါင်းရရှိရေးသည် လည်းကောင်း၊ မိမိကိုယ်တိုင် ရန်သူ့လက်တွင် ဦးခေါင်းအဖြတ်မခံရစေရေးသည် လည်းကောင်း ဘဝရပ်တည်မှုအတွက် အလွန်တရာ အရေးကြီးသော ကိစ္စရပ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ရရှိလာသော လူဦးခေါင်းများကို ကျေးရွာများတွင် သီးသန့်စိုက်ထူထားသော တိုင်များ၌ အစဉ်လိုက် စိုက်ထူပူဇော်ထားတတ်ကြရာ၊ အချို့သော ဝရွာကြီးများတွင် လူခေါင်းတိုင် အမြောက်အမြား ရှိခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် - ဟောင်တက်ရွာတွင် လူခေါင်းစိုက်ထူထားသည့် တိုင်ပေါင်း ၂၀၀ ကျော် ရှိခဲ့ပြီး၊ စုံကရမန်ရွာတွင် တိုင်ပေါင်း ၁၁၀ ကျော်အထိ ရှိခဲ့ဖူးကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="Scott1900"/> ခေါင်းဖြတ်ရန်အတွက် ရန်သူ သို့မဟုတ် ပြင်ပလူကို တိုက်ရိုက်ရှာဖွေရန် မလွယ်ကူသည့် အခြေအနေမျိုး ကြုံတွေ့ရသည့်အခါများတွင် လူဦးခေါင်း တစ်လုံးလျှင် ငွေဒင်္ဂါး ၂၀၀၀ မှ ၃၀၀၀ အထိ အခြားသူများထံမှ တန်ဖိုးကြီးပေး၍ ဝယ်ယူကာ ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ သို့မဟုတ်ပါက အခြားသူများ မြေမြှုပ်သဂြိုဟ်ထားပြီးစ အလောင်းများထံမှ ခေါင်းကို ခိုးယူဖြတ်တောက်ခြင်းမျိုး ပြုလုပ်ကြသည်။ ဤသို့ အလောင်းများထံမှ ခေါင်းဖြတ်ယူခြင်း ဘေးမှ ကာကွယ်ရန်အတွက် ရှေးခေတ် ဝလူမျိုးများသည် လူသေဆုံးပါက အလောင်းကို ပြင်ပသုသာန်များတွင် သွားရောက်မမြှုပ်နှံရဲကြချေ။ ၎င်းတို့သည် သူတစ်ပါး သတိမမူမိစေရန်နှင့် မသိနိုင်စေရန်အတွက် ရွာပြင်ခြံစည်းရိုးနှင့် ကပ်၍သော်လည်းကောင်း၊ မိမိတို့ နေထိုင်ရာ အိမ်၏အောက်ခြေ ကြမ်းပြင်အောက်တွင် သော်လည်းကောင်း လူသူမသိအောင် လျှို့ဝှက်မြှုပ်နှံလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Scott1900"/> ခေါင်းဖြတ်ခြင်း ဓလေ့သည် ဝဒေသအားလုံးတွင် တူညီမှုမရှိဘဲ ဒေသအလိုက် ကွဲပြားခြားနားမှုများလည်း ရှိသည်။ ဝနယ်အတွင်းရှိ လွယ်လိန်းနယ်နှင့် ဆတော်နယ်တို့တွင် နေထိုင်ကြသော ဝလူမျိုးများသည် လူဦးခေါင်းဖြင့် ယဇ်ပူဇော်ခြင်း အစား "သင်းချောနက်ခွေး" (အမွေးအမှင် သန့်စင်နက်မှောင်သော ခွေး) ကို သတ်၍ နတ်ပူဇော်သည့် ဓလေ့ကို ကျင့်သုံးကြသည်။<ref name="Scott1900"/> ခေတ်ကာလ ပြောင်းလဲလာသည်နှင့်အမျှ ယနေ့ခေတ်တွင်မူ ယင်းကဲ့သို့ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော ခေါင်းဖြတ်ယဇ်ပူဇော်ခြင်း ဓလေ့မှာ ဝလူမျိုးများကြားတွင် လုံးဝ(လုံးဝ) ကွယ်ပျောက်သွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် လူဦးခေါင်းဖြင့် ပူဇော်ခြင်းကို လုံးဝ မပြုလုပ်တော့ဘဲ၊ ၎င်း၏ အစားထိုးမှုအဖြစ် ကျွဲ၊ ခွေး စသည့် တိရစ္ဆာန်များကိုသာ အသုံးပြု၍ ရိုးရာအလိုက် ယဇ်ပူဇော်မှုများကို ပြုလုပ်ကြတော့သည်။<ref name="Marshall2002"/> === ကျွဲခေါင်းစိုက်ထူခြင်း ဓလေ့ === ဝလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာလူမှုဘဝနှင့် ယဉ်ကျေးမှုတွင် "ကျွဲ" သည် အလွန်အရေးပါသော တိရစ္ဆာန် ဖြစ်သည်။ အတိတ်ကာလက လူဦးခေါင်းဖြတ်၍ ယဇ်ပူဇော်သကဲ့သို့ပင် နတ်ငယ်များကို ပူဇော်ရန် သို့မဟုတ် လူခေါင်းဖြတ်ရန် မလွယ်ကူသည့် အခြေအနေမျိုးတွင် ကျွဲများကို သတ်၍ ယဇ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="Scott1900"/> ထိုသို့ ယဇ်ပူဇော်ပြီးနောက် ရရှိလာသော "ကျွဲကုန်းခေါင်း" (ကျွဲဦးချိုပါသော ဦးခေါင်းခွံ) များကို လွှင့်ပစ်ခြင်းမပြုဘဲ စနစ်တကျ သိမ်းဆည်းစိုက်ထူသည့် ဓလေ့ ရှိခဲ့သည်။ ဝလူမျိုးတို့၏ အယူအဆတွင် အိမ်တစ်အိမ် သို့မဟုတ် ရွာတစ်ရွာ၌ ကျွဲခေါင်းခွံ အမြောက်အမြား ပိုင်ဆိုင်ထားခြင်းသည် ထိုအိမ်ထောင်စု သို့မဟုတ် ထိုရွာ၏ ချမ်းသာကြွယ်ဝမှု၊ ဩဇာတိက္ကမရှိမှုနှင့် နတ်မင်းတို့၏ ကောင်းချီးပေးမှုကို ခံရခြင်းဟု အခိုင်အမာ ယုံကြည်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် မိမိတို့အိမ်၏ ဝရံတာ၊ နံရံ သို့မဟုတ် ရွာ၏ အဝင်အထွက် လမ်းမကြီးများဘေးတွင် ကျွဲခေါင်းခွံများကို အစဉ်လိုက် စိုက်ထူပြသထားလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Marshall2002"/> ကျွဲခေါင်းခွံများကို စိုက်ထူရာတွင် အိမ်နံရံများ၌ ချိတ်ဆွဲရုံမျှမက "ကျွဲခေါင်းတိုင်" (Yပုံစံတိုင် သို့မဟုတ် ရိုးရာတိုင်များ) ပြုလုပ်၍လည်း စိုက်ထူတတ်ကြသည်။ ဤကျွဲခေါင်းတိုင်များသည် ကျေးရွာအတွင်းသို့ မကောင်းဆိုးဝါးများနှင့် ရောဂါဘယများ မဝင်ရောက်နိုင်စေရန် ကာကွယ်ပေးသည့် "အကာအကွယ်တံတိုင်း" ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ ဝရွာတစ်ခု၏ ကျွဲခေါင်းတိုင် အရေအတွက်ကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် ထိုရွာ၏ သမိုင်းကြောင်းနှင့် အင်အားတောင့်တင်းမှုကို ခန့်မှန်းနိုင်သည်။<ref name="Scott1900"/> ရှေးဟောင်း ခေါင်းဖြတ်ဓလေ့မှာ လုံးဝချုပ်ငြိမ်းသွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သော်လည်း၊ ကျွဲခေါင်းစိုက်ထူခြင်းနှင့် ကျွဲခေါင်းခွံများဖြင့် အလှဆင်ခြင်း ဓလေ့မှာမူ ဝလူမျိုးတို့၏ ထင်ရှားသော "အမျိုးသားရေး ပြယုဂ်" တစ်ခုအနေဖြင့် ယနေ့တိုင် ကျန်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ယနေ့ခေတ် ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းရှိ အစိုးရရုံးစိုက်ရာ အဆောက်အအုံများ၊ ရိုးရာပွဲတော်မုခ်ဦးများနှင့် နေအိမ်များတွင် ကျွဲဦးချိုပုံစံများနှင့် ကျွဲခေါင်းခွံ သင်္ကေတများကို ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အမှတ်အသားအဖြစ် ဂုဏ်ယူစွာ ထည့်သွင်းအသုံးပြုလျက်ရှိကြသည်။<ref name="Marshall2002"/> == မျိုးနွယ်စုနှင့် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ရာဒေသ == ဝလူမျိုးသည် [[မွန်-ခမာ]] ဘာသာစကားပြောအုပ်စုအတွင်းရှိ ဝ-ပလောင် အုပ်စုခွဲ၌ ပါဝင်ပြီး ဝ၊ လ၊ လဝ၊ ခမူ၊ တိုင်းလွီ၊ အန်၊ ယန်း၊ လမ်၊ ပလောင်၊ ပလေး၊ ဓနော လူမျိုးတို့နှင့် မျိုးနွယ်စုချင်း နီးစပ်သည်။ ဝလူမျိုးများကို ဝ သို့မဟုတ် လဝလူမျိုးဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး၊ အချို့က "လွယ်လှလူမျိုး" ဟူ၍လည်း ခေါ်ကြသည်။<ref name="Encyclopedia12"/> ဝလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်နယ်စပ်အကြားရှိ တောင်တန်းဒေသများတွင် အခြေစိုက် နေထိုင်ကြသည်။ ယူနန်နယ်စပ်မှနေ၍ သံလွင်မြစ် အရှေ့ဘက်ကမ်းတစ်လျှောက် တိုင်အောင် အနှံ့အပြား နေထိုင်ကြပြီး၊ အချို့မှာ မိုင်းလွန်းနယ်နှင့် ကျိုင်းတုံနယ် တောပိုင်းအရပ်များတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဝနယ် (ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း) တွင် ဝလူမျိုး အများဆုံး နေထိုင်သည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Encyclopedia12"/> == လူမှုစီးပွားနှင့် နေထိုင်မှုဓလေ့ == [[File:Wa tribe depiction, 1900s.jpg|thumb|left|၂၀ ရာစုအစောပိုင်း ခေတ်ဦး ဝလူမျိုးများ၏ သရုပ်ဖော်ပုံ]] === ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် နေထိုင်မှုစရိုက် === "ဝ" လူမျိုးများကို "လွယ်လှ" ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြပြီး ၎င်းမှာ [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်းစကား]] (လွယ် = တောင်၊ လှ = လူမျိုး) မှ ဆင်းသက်လာကာ "တောင်ပေါ်ကလူမျိုး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။<ref name="Scott">Scott, J. G. (1900). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States''. Government Printing, Burma.</ref> ဝလူမျိုးတို့သည် ၎င်းတို့၏ တောင်ပေါ်ဒေသ ရိုးရှင်းကြမ်းတမ်းစွာ နေထိုင်တတ်သော အကျင့်စရိုက်ကို မူတည်၍ ဝတ်ဆင်သော အဝတ်အစား အရောင်များမှာလည်း အညစ်ခံသည့် အရောင်များသာ ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် အနက်ရောင်၊ အပြာရောင်နှင့် ရှားစေးရောင် အနီရင့်များကို အများဆုံး တွေ့ရတတ်သည်။<ref name="CulturalWa">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၁)၊ "ဝလူမျိုး"။</ref> ဝလူမျိုး အမျိုးသားများသည် အနက်ရောင် ခေါင်းပေါင်းကို ပေါင်းတတ်ကြပြီး၊ အချို့သော လူငယ်အများစုမှာမူ အနက်ရောင် ခေါင်းစွပ်များကို ဆောင်းလေ့ရှိကြသည်။ အင်္ကျီအနေဖြင့် နက်ပြာရောင်ရှိသော ရင်စေ့ရင်ဖုံးအင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်ကာ၊ အောက်ပိုင်းတွင် အနက်ရောင် ရှမ်းဘောင်းဘီကို အမြဲတမ်း တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ကြသည်။<ref name="CulturalWa"/> မြို့ကြီးများနှင့် နီးစပ်သော ဒေသများရှိ ဝလူမျိုး အမျိုးသားများသည် ဖျင်နက် သို့မဟုတ် ဖျင်ပြာဘောင်းဘီနှင့် အင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်ပြီး၊ ခေါင်းတွင် အဖြူ၊ အနက်၊ အနီ၊ အဝါ အစင်းကျား ခေါင်းပေါင်းများကို ပေါင်းလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Encyclopedia12">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၂)၊ "ဝလူမျိုး"။</ref> ဝလူမျိုး အမျိုးသမီးများမှာ နက်ပြာရောင် ရင်ဖုံးအင်္ကျီနှင့် "အင်တိုင်" ဟုခေါ်သော ထဘီကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ထဘီမှာ စစ်အနံ တစ်ကိုက်၊ အလျား တစ်ကိုက်ခွဲခန့်ရှိသော အနက်ရောင်အစကို ခါးတွင် ပတ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အချို့သော မိန်းကလေးများမှာမူ အလှအပကို ခုံမင်သဖြင့် အညို၊ အနီ၊ အဝါစင်းများပါဝင်သော ထဘီများကို ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ရက်လုပ်ဝတ်ဆင်လေ့ ရှိကြသည်။ ထို့အပြင် ရိုးရာအလှဆင်ခြင်းအဖြစ် ငွေဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် ဆွဲကြိုး၊ ဘယက်၊ နားထောင်း၊ လက်ကောက်ပြားနှင့် လက်ကောက်လုံးများကိုလည်း ရိုးရာမပျက် ဆင်ယင်ကြသည်။<ref name="CulturalWa"/> မြို့ကြီးများနှင့် နီးစပ်သော ဒေသများရှိ အမျိုးသမီးများကမူ အပြာ၊ အနက်၊ အဝါ၊ အနီ ရောင်စုံရောယှက်ထားသော သုံးတောင်ကွင်းရှိ ဖျင်ထဘီကို ဒူးဆစ်နားအထိ ခပ်တိုတိုဝတ်ဆင်ကာ အနက်ရောင်ဖျင် လက်ကျပ်ရင်စေ့အင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ဆံပင်ကို ဆံတိုဆံထောက်ပုံစံ (ဗော့ဟဲယား) ထားရှိကာ ခေါင်းတွင် ပြောက်ကျားဖျင်စများကို ကြက်ခြေခတ်ပေါင်း၍ လည်ပင်းတွင် "ပွဲသီး" ခေါ် အသီးကို ပုတီးလုပ်၍ ဆွဲလေ့ရှိသည်။<ref name="Encyclopedia12"/> ဝေးလံခေါင်သီသော အတွင်းပိုင်းကျသည့် ဒေသများတွင်မူ ရှေးရိုးစွဲဆင်ယင်မှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ အမျိုးသားများသည် ဂျပ်ရက်အစကို ရှေ့ကဖုံးအုပ်ထားပြီး ကိုယ်တုံးလုံးနှင့် နေတတ်ကြပြီး၊ အမျိုးသမီးများသည် အနံတစ်တောင့်ထွာခန့်ရှိ အနီ၊ အနက်၊ အပြာရောင် ဖျင်စကို အောက်ပိုင်း၌ ပတ်ထားကာ အထက်ပိုင်းတွင် ပွဲသီးပုတီးကို ဆွဲထားရုံမျှဖြင့် ဗလာကျင်း နေထိုင်တတ်ကြသည်။<ref name="Encyclopedia12"/> === လူမှုဓလေ့နှင့် အသုံးအဆောင်စရိုက် === "ဝ" လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ရိုးရာအခမ်းအနားများနှင့် နေ့စဉ်လူမှုဘဝတွင် ခေါင်ရည်နှင့် ပြောင်းဖူးချက်အရက်များကို အမျိုးသားများသာမက အမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးငယ်များပါ သောက်သုံးတတ်သည့် ဓလေ့ရှိပြီး သောက်သုံးမှု ပမာဏ အနည်းနှင့်အများသာ ကွာခြားသည်။<ref name="Fiskesjo2000">Fiskesjö, Magnus (2000). ''The Fate of Self-Ascribed Wa History''. University of Chicago.</ref> ထို့အပြင် ဆေးတံသောက်သော အလေ့အထမှာလည်း လူကြီးလူငယ်မရွေး အမြဲတစေ စွဲမြဲနေတတ်ကြရာ ဆေးတံကို ကိုင်ဆောင်ထားခြင်းသည် "ဝ" လူမျိုးတို့၏ ထင်ရှားသော ကိုယ်ပိုင်ဟန်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="Scott"/> === ကျန်းမာရေးနှင့် လူမှုစရိုက် === ရှေးရိုးစွဲ ဝလူမျိုးများသည် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် အပူရှိန်ကို ကြောက်ရွံ့ကြပြီး ရေချိုးခြင်းနှင့် အဝတ်အထည် ဖွတ်လျှော်ခြင်း အလေ့အထ နည်းပါးသည်။ နာမကျန်းဖြစ်ပါက ဆေးသောက်လေ့မရှိဘဲ နတ်ဆရာများကိုပင့်၍ ဝက်၊ ကြက်တို့ဖြင့် နတ်ပူဇော်လေ့ရှိသည်။ အချို့မှာမူ ၉၆ ပါးရောဂါ ပျောက်ကင်းစေနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည့် "လွယ်မူးတောင်" (ဝနယ်၏ ပုပ္ပားတောင်ဟု တင်စားကြသည်) မှ ရရှိသော ဆေးမြစ်များကို ကြိုချက်သောက်သုံးကြသည်။<ref name="Encyclopedia12"/> ဝလူမျိုးများသည် တောင်တက်တောင်ဆင်း လျင်မြန်ပြီး တိုက်ခိုက်ရာတွင် ရဲရင့်ကြသည်။ ရွာများတွင် ခံတပ်များ၊ ဆူးခက် တံခါးပေါက်ကြီးများနှင့် ဝါးချွန်ထောင်ထားသော ကျင်းအကာအကွယ်များ စနစ်တကျ ပြုလုပ်ထားတတ်ကြပြီး ပြင်ပလူများကို နယ်မြေအတွင်း ဝင်ရောက်ခွင့် မပြုတတ်ချေ။ ၎င်းတို့သည် ရန်သူအပေါ် ရန်ငြိုးဖွဲ့တတ်သော်လည်း မဟာမိတ်ပြုထားသူများအပေါ်တွင်မူ ကျွဲသတ်၍ "သစ္စာအရက်" အတူတူသောက်ကာ ကတိသစ္စာ အလွန်တည်ကြသည်။ အိမ်များကို တန်ဆောင်မုန်း၊ နတ်တော်၊ ပြာသိုလများတွင် ဆောက်လုပ်လေ့ရှိပြီး အိမ်တက်မင်္ဂလာကို ရက်ရှည် ကျင်းပတတ်ကြသည်။<ref name="Encyclopedia12"/> === အိမ်တွင်း အယူသီးမှု ဓလေ့များ === ဝလူမျိုးတို့၏ နေအိမ်များသို့ သွားရောက်ရာတွင် စည်းကမ်းနှင့် အယူသီးမှုများ ရှိသည်။ ဧည့်သည်များသည် မသွားအပ်သော နေရာများကို ရှောင်ကြဉ်ရပြီး ဖက်စိမ်းများကို အရမ်းမဲ့ ယူဆောင်ခွင့်မရှိချေ။ အိမ်ဦးကြမ်းပြင်၏ လက်ဝဲဘက်အိမ်ထောင့်နှင့် အိမ်တွင်းလက်ယာဘက်ထောင့်များတွင် ပစ္စည်းအရမ်းမထားရဘဲ၊ အိမ်တွင်းလက်ယာဘက်ထောင့်သည် ၎င်းတို့၏ နတ်ကိုးကွယ်ရာဌာန ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အိမ်ရှင်ထိုင်သော နေရာကို ကျော်ဖြတ်မသွားရသလို မီးဖို၌လည်း အိမ်ရှင်ထိုင်သည့်ဘက်တွင် ထမင်းအိုးများ မချရချေ။ အကယ်၍ ဧည့်သည်က မှားယွင်းပြုမူမိပါက အိမ်ဦးနတ်ကို ပူဇော်ရန်အတွက် အရေးဆို တောင်းခံတတ်ကြသည်။<ref name="Marshall2002"/> === ရိုးရာတုံးဂီတနှင့် ချစ်စရာ့ဓလေ့များ === ‘ဝ’ လူမျိုးတို့၏ တူရိယာများအနက် စိတ်ဝင်စားဖွယ်အကောင်းဆုံးမှာ "တုံး" ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို မိုင်းကျွန်းပင်မှ ထွင်းထု၍ ဖိုသံမသံ ညှိကာ သူကြီးအိမ်အနီး တဲဆောက်၍ ထားရှိရသည်။ နတ်တင်လျှင် ဖိုသံထွက်သောဘက်မှ တုံးကို လေးကန်စွာ တစ်ချက်ချင်းတီးပြီး၊ စစ်ရေးအရ လူစုလျှင် ခပ်သွပ်သွပ် တွဲခေါက်လေ့ရှိသည်။ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲနှင့် မင်္ဂလာဆောင်များတွင်မူ အမျိုးသမီးနှင့် အမျိုးသား ၆ ဦးခန့်အထိ ဝါးခြမ်းပြားနှင့် ထိုးတံများ သုံးစွဲ၍ အဆင့်အတန်းမြင့်မားစွာ အချက်ကျကျ တီးခေါက်ကြသည်။<ref name="Encyclopedia12"/> ရှေးက ခေါင်းဖြတ်ဓလေ့ရှိခဲ့သဖြင့် ရိုင်းစိုင်းသည်ဟု ထင်မှတ်ရသော်လည်း အကယ်စင်စစ် ဝလူမျိုးများတွင် အလွန်ချစ်စရာကောင်းသော လူမှုရေးဓလေ့များ ရှိသည်။ သားထောက်သမီးခံမရှိသော သက်ကြီးရွယ်အိုများကို တစ်ရွာလုံးက အိမ်တစ်အိမ်နေ့ကျ တာဝန်ယူကျွေးမွေးခြင်း၊ ဝနယ်မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်ဘက်ခြမ်း ကျေးရွာများတွင် ယနေ့တိုင် နှီးဒေါင်းလန်းကြီးဖြင့် တစ်ရွာလုံး လက်ရေတစ်ပြင်တည်း စုပေါင်းစားသောက်ကြခြင်းနှင့် ရွာမှုကိစ္စများတွင် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ဝိုင်းဝန်းကူညီတတ်ကြသည့် ရိုးရာစိတ်ဓာတ်ကောင်းများ ရှိကြသည်။<ref name="Encyclopedia12"/> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] nbpmc3fcc4ug2nmuay6eadpha88805p 0 6234 1056639 1055084 2026-10-07T19:57:28Z Dr Lotus Black 31011 1056639 wikitext text/x-wiki {{translation incomplete}} * {{Coord|47|38|23|N|122|7|42|W|region:US_dim:540|display=title}} {{Infobox company | name = မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ကော်ပိုရေးရှင်း | logo = Microsoft logo and wordmark.svg | logo_alt = Microsoft's logo၊ နာရီလက်တံအတိုင်း အနီ၊ အစိမ်း၊ အဝါနှင့် အပြာ စတုရမ်းပုံစံ ၄ ခု ခွဲထားပြီး ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ | image = Microsoft building 17 front door.jpg | image_caption = မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဝန်းအတွင်းရှိ အကြီးဆုံးအဆောက်အအုံဖြစ်သော အဆောက်အဦးအမှတ် (၁၇) ဧည့်ခန်းမဆောင်အဝင်။ | type = အများဆိုင် | traded_as = {{unbulleted list|{{NASDAQ|MSFT}}|[[Dow Jones Industrial Average|Dow Jones Industrial Average Component]]|[[NASDAQ-100|NASDAQ-100 Component]]|[[S&P 500|S&P 500 Component]]}} | industry = ဆော့ဝဲလ်<br/>အသုံးပြုသူ အီလက်ထရွန်းနစ်<br>ကွန်ပျူတာ ဟဒ်ဝဲလ် | foundation = အာဘူကူးကူး၊ နယူး မက္ကဆီကို၊ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] ({{Start date|1975|04|04}}) | founder = [[ဘီလ်ဂိတ်]]၊ ပါအဲလန်။ | location_city = မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ရက်မွန် ရုံးဝန်း၊ ရက်မွန်၊ ဝါရှင်တန်မြို့ | location_country = {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | area_served = ကမ္ဘာတစ်ဝန်း | key_people =John W. Thompson (Chairman)|Satya Nadella (CEO)|[[Bill Gates]] (founder, technology advisor) | products = {{flatlist| * [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဝင်းဒိုး|ဝင်းဒိုး]] * [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ် အော့ဖစ်|အော့ဖစ်]] * [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဆာဗာ|ဆာဗာ]] * [[စကိုက်ပိ]] * [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဗီစူရယ် စတူဒီယို|ဗီစူရယ် စတူဒီယို]] * [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဒိုင်းနမစ် |ဒိုင်းနမစ်]] * [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ် အက်ဇူရီ|အက်ဇူရီ]] * [[အက်စ်ဘောက်]] * [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဆာဖေ့|ဆာဖေ့]] * [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ် မိုဘိုင်း|မိုဘိုင်း]] * [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ်မှ ထုတ်လုပ်ထားသော အက်ပလီကေးရှင်းစာရင်း | တခြား.....]] }} | services = {{flatlist| * [[MSN]] * [[Bing]] * [[OneDrive]] * [[Microsoft Developer Network|MSDN]] * [[Outlook.com]] * [[Microsoft TechNet|TechNet]] }} | revenue = {{Increase}} {{US$|331.8}}{{nbsp}}billion | revenue_year = 2026 | operating_income = {{Increase}} {{US$|155.2}}{{nbsp}}billion | income_year = 2026 | net_income = {{Increase}} {{US$|133.7}}{{nbsp}}billion | net_income_year = 2026 | assets = {{Increase}} {{US$|758.4}}{{nbsp}}billion | assets_year = 2026 | equity = {{Increase}} {{US$|442.4}}{{nbsp}}billion | equity_year = 2026 | num_employees = 223,000 | num_employees_year = 2026 | subsid = [[List of mergers and acquisitions by Microsoft|List of Microsoft subsidiaries]] | homepage = {{URL|https://www.microsoft.com/|Microsoft.com}} | footnotes = Financials {{as of|2025|06|30|lc=y|df=US}}<ref>{{cite web |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/789019/000095017025100235/msft-20250630.htm |title=Microsoft Corporation Form 10-K |date=July 30, 2025 |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] |pages=9, 50, 52}}</ref> }} '''မိုက်ခရိုဆော့ဖ်''' ({{Lang-en|Microsoft}})သည် အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ ဝါရှင်တန်ပြည်နယ် ရက်မွန်တွင် ရုံးချုပ်တည်ကာ ကွန်ပျူတာဆော့ဝဲလ်များ၊ အီလက်ထရောနစ်ပစ္စည်းများ၊ တကိုယ်ရေးသုံးကွန်ပျူတာ နှင့် အခြား နည်းပညာဝန်ဆောင်မှုများကို ထုတ်လုပ်၊ ရောင်းချ၊ ဝန်ဆောင်မှု ပေးနေသည့် ကုမ္ပဏီတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထုတ်လုပ်ရောင်းချနေသော ဆော့ဝဲလ်များထဲမှ မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဝင်းဒိုး၊ မိုက်ခရိုဆော့ဖ် အော့ဖစ် တို့မှာ လူသုံးများပြီး လူသိအများဆုံး ဖြစ်သည်။ ရောင်းချနေသော အီလက်ထရောနစ် ပစ္စည်းများထဲတွင် အိတ်စ်ဘောက် (X-Box) ဂိမ်းနှင့် မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဆာဖေ့ (Microsoft Surface) ကျောက်သင်ပုန်းကွန်ပျူတာတို့မှာ အဓိက ထုတ်ကုန်များ ဖြစ်သည်။ မိုက်ခရိုဆော့ဖ်သည် ဝင်ငွေများအရ ဆော့ဝဲလ်ကုမ္ပဏီများထဲတွင်အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.softwaretop100.org/global-software-top-100-edition-2011 |title=Global Software Top 100&nbsp;– Edition 2011 |publisher=Softwaretop100.Org|date=23 August 2011}}</ref> ကမ္ဘာ့တန်ဖိုးအကြီးဆုံး ကုမ္ပဏီများထဲတွင်လည်း တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web | url=http://ycharts.com/rankings/market_cap | title=Market Cap Rankings | publisher=Zacks Investment Research | work=Ycharts | date=April 8, 2012 | accessdate=April 9, 2012}}</ref> မိုက်ခရိုဆော့ဖ်ကို ဘီလ်ဂိတ် နှင့် ပေါလ်အလန် တို့က ၁၉၇၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၄ ရက်နေ့မှာ စတင်တည်ထောင်ခဲ့ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ စတင်တည်ထောင်စဉ်က ရည်ရွယ်ချက်မှာ Altair 8800 ကွန်ပျူတာများအတွက် ကွန်ပျူတာ ဘာသာပြန်ပစ္စည်း BASIC interpreter ရောင်းချရန် ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၀ နှစ်လယ်ပိုင်းတွင် နောက်ပိုင်းတွင် မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဝင်းဒိုးဖြစ်လာမည့် MS-DOS ဟုခေါ်ဆိုသော ကွန်ပျူတာ လည်ပတ်မှုစနစ် အသစ်ကို စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၆ အရောက်မှာတော့ ကုမ္ပဏီ ရှယ်ယာဈေးတွေ မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး ဝန်ထမ်းများထဲမှ ဘီလီယံ သူဌေး ၃ ယောက်နဲ့ မီလီယံ သူဌေး ၁၂၀၀၀ ခန့် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်များအထိ ကွန်ပျူတာ လည်ပတ်မှု စနစ် ဈေးကွက်ကို ဦးဆောင်ထားနိုင်ဆဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် မေလမှာတော့ မိုက်ခရိုဆော့ဖ်က စကိုက်ပ်လို့ခေါ်တဲ့ အင်တာနက်ကနေ ဖုန်းခေါ်ဆိုမှု ဝန်ဆောင်မှုပေးတဲ့ ကုမ္ပဏီကို ဒေါ်လာ သန်း ၈၅၀၀ နဲ့ဝယ်ယူခဲ့ပါတယ်။ <ref>{{cite web |url=http://www.searchofficespace.com/blog/sos-news/microsoft-buys-skype-for-8-5-billion.html |title=Microsoft buys Skype for $8.5 billion |publisher=The Search Office Space Blog |date=May 10, 2011 |accessdate=April 4, 2011 |archivedate=8 May 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120508050845/http://www.searchofficespace.com/blog/sos-news/microsoft-buys-skype-for-8-5-billion.html }}</ref> ၂၀၁၃ ခုနှစ် စာရင်းများအရ မိုက်ခရိုဆော့ဖ် တကိုယ်ရေသုံး ကွန်ပျူတာများမှာ ကွန်ပျူတာ လည်ပတ်မှုစနစ် နှင့် ရုံးသုံးဆော့ဝဲလ်များ ရောင်းချမှုများ ဈေးကွက်မှာ ဦးဆောင်မှု ရဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။ မိုက်ခရိုဆော့ဖ်ဟာ ကွန်ပျူတာများနှင့် ဆာဗာများအတွက် ဆော့ဝဲလ်များ ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ အင်တာနက်ဝက်ဘ်ဆိုက် ရှာဖွေမှု စနစ် "ဘင်း"၊ ဗီဒီယိုဂိမ်း "အိတ်ဘောက်"၊ နည်းပညာဝန်ဆောင်မှုဈေးကွက် "အမ်အက်စ်အန်" နှင့် မိုဘိုင်းဖုန်းများကိုပါ ထုတ်လုပ်ဖြန့်ချိ ဝန်ဆောင်မှုပေးနေပါတယ်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇွန်လထဲမှာ မိုက်ခရိုဆော့ဟာ တကိုယ်ရေးသုံး ကွန်ပျူတာထုတ်လုပ်တဲ့ ဈေးကွက်ထဲကို ကျောက်သင်ပုန်း ကွန်ပျူတာ ဖြစ်တဲ့ မိုက်ခရိုဆော့ဖ် "ဆာဖေ့" ထုတ်လုပ်ခြင်းနှင့်အတူ ဝင်ရောက်လာပါတယ်။ မိုဘိုင်းဖုန်းလောကမှာ ဘုရင်ဖြစ်ခဲ့တဲ့ နိုကီယာ ရဲ့ ကိရိယာနှင့် ဝန်ဆောင်မှု ဌာနကိုဘည်း မိုက်ခရိုဆော့ဖ်ကနေ ဝယ်ယူခဲ့ပြီး စမတ်ဖုန်းထုတ်လုပ်ခြင်း ဈေးကွက်ထဲကိုလည်း ဝင်ရောက်ချဲ့ထွင်ခဲ့ပါတယ်။ <ref name="InformationWeek_Kin">{{cite web |url=http://www.informationweek.com/applications/notify-the-next-of-kin/d/d-id/1090416 |title=Notify The Next Of Kin |date=30 June 2010 |work=InformationWeek |access-date=3 January 2015 |archive-date=24 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140424124515/http://www.informationweek.com/applications/notify-the-next-of-kin/d/d-id/1090416 }}</ref> ==သမိုင်း== ===၁၉၇၂ မှ ၈၃ အထိ တည်ထောင်ခြင်းနှင့် ဖြစ်တည်ခြင်း=== ပေါလ်အလန် နှင့် ဘီလ်ဂိတ် တို့သည် ငယ်စဉ်ကလေးဘဝကတည်းက သူငယ်ချင်းမျာဖြစ်ခဲ့ပြီး သူတို့သည် ကွန်ပျူတာ ပရိုဂရမ်များ ရေးသားခြင်းမှာ အထူးစိတ်ဝင်စားသူများ ဖြစ်ကြပါတယ်။ သူတို့ နှစ်ယောက်မှာ တူညီတဲ့ ရည်မှန်းချက်အနေနဲ့လည်း သူတို့၏ ကိုယ်ရေးကိုယ်တွေးတွေကို အသုံးချပြီး အောင်မြင်တဲ့ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတစ်ခု လုပ်ဆောင်ရန် ဖြစ်ပါတယ်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်မှာ "ထရမ့်-အို-ဒေတာ" လို့သူတို့ရဲ့ ပထမဆုံး ကုမ္ပဏီတစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့ပါတယ်။ အလန်ဟာ ဝါရှင်တန် တက္ကသိုလ်မှာ ကွန်ပျူတာ သိပ္ပံ တက်ရောက်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ သို့ပေမယ့် ကျောင်းထွက်ခဲ့ပြီး ဟန်နီဝဲလ် မှာ အလုပ်လုပ်ခဲ့ပါတယ်။ ဂိတ်က ဟားဗတ် တက္ကသိုလ်မှာ တက်ရောက်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ <ref>{{cite web|title=Microsoft Company History|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/microsoft-corporation-history/}}</ref> ၁၉၇၅ ဇန်နဝါရီမှာတော့ ပေါပြူလာ အီလက်ထရောနစ်က MITS ရဲ့ Altair8800 ကွန်ပျူတာ အသေးစားလေးတွေမှာ ပြဿနာအချို့ ရှိခဲ့ပါတယ်။ အလန်က သူတို့ ဒီ Altair 8800 အတွက် ပရိုဂရမ်ရေးသားနိုင်ကြောင်း အကြံပြုခဲ့ပါတယ်။ ဘီလ်ဂိတ်က MITS ကိုဖုန်းဆက် အကြောင်းကြားခဲ့ပြီး MITS ကသူတို့ကို လာရောက်သရုပ်ပြရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ သူတို့ဆီမှာ အမှန်တကယ် ပြုလုပ်ထားခြင်း မရှိသောလည်း နှစ်ယောက်ပေါင်း၍ အစမ်းတစ်ခု ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ အဲ့ဒီအစမ်းဟာ သရုပ်ပြပွဲမှာ အမှားအယွင်းမရှိ လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၅ မတ်လ နယူး မက္ကစီကိုမှာ MITS က Altair BASIC အဖြစ် ဈေးကွက်သို့ စတင်ဖြန့်ချိရန် သဘောတူညီခဲ့သည်။ <ref name="Allan 2001" />{{rp|108, 112–114|date=November 2012}} <!--They officially established Microsoft on April 4, 1975, with Gates as the Chief executive officer.-->၁၉၇၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၄ ရက်၌ မိုက်ခရိုဆော့ဖ်ကို တရားဝင်တည်ထောင်ခဲ့ကာ အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်အဖြစ် ဘီလ်ဂိတ်က ရယူခဲ့သည်။<ref name="BBCTL">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/5085630.stm|title=Bill Gates: A Timeline|work=BBC News|publisher=BBC|date=July 15, 2006|accessdate=July 17, 2010}}</ref> အဲ့ဒီနောက်မှာတော့ အလန်ဟာ သူတို့၏ ကုမ္ပဏီနာမည်ကို Microprocessor နှင့် ဆော့ဝဲလ် ပေါင်းရေးထားတဲ့ မိုက်ခရိုဆော့ဖ်အဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ကုမ္ပဏီကို ဘယ်လ်လီဗျူး၊ ဝါရှင်တန် သို့ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။ မိုက်ခရိုဆော့ဖ်သည် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ၎င်းတို့၏ Unix ဗားရှင်းအဖြစ် Xenix ကိုထုတ်လုပ်ပြီး ကွန်ပျူတာ လည်ပတ်မှုစနစ် (Operation System) စီးပွားရေးသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ <ref>{{cite news|url=http://www.computersourcemag.com/articles/viewer.asp?a=695|title=Under The Hood: Part 8|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060901182630/http://www.computersourcemag.com/articles/viewer.asp?a=695|archivedate=September 11, 2006|work=Computer Source|author=Dyar, Dafydd Neal|date=November 4, 2002|accessdate=July 14, 2010}}</ref> However, it was [[MS-DOS]] that solidified the company's dominance. After negotiations with Digital Research] failed, [[International Business Machines|IBM]] awarded a contract to Microsoft in November 1980 to provide a version of the [[CP/M]] OS, which was set to be used in the upcoming [[IBM Personal Computer]] (IBM PC).<ref>{{cite book|url=http://books.google.com/?id=k9xS6t4ibxoC&printsec=frontcover&dq=Engines+that+move+markets:+technology+investing+from+railroads+to+the#v=onepage&q=november%201980&f=false |title=Engines that move markets |publisher=Books.google.co.uk |date= |accessdate=May 29, 2011|isbn=9780471205951 |year=2002 }}</ref> For this deal, Microsoft purchased a CP/M clone called [[86-DOS]] from [[Seattle Computer Products]], branding it as MS-DOS, which IBM rebranded to [[PC DOS]]. Following the release of the IBM PC in August 1981, Microsoft retained ownership of MS-DOS. Since IBM [[copyright]]ed the IBM PC [[BIOS]], other companies had to [[Reverse engineering|reverse engineer]] it in order for non-IBM hardware to run as [[IBM PC compatible]]s, but no such restriction applied to the operating systems. Due to various factors, such as MS-DOS's available software selection, Microsoft eventually became the leading PC operating systems vendor. <ref name="Blaxill Eckardt 2009">{{Cite journal|url=http://books.google.com/?id=JO6kA0hebJIC&pg=PA210&lpg=PA210&dq=%22columbia+data+products%22+clone+bios&q=%22columbia%20data%20products%22%20clone%20bios|title=The Invisible Edge: Taking Your Strategy to the Next Level Using Intellectual Property|last=Blaxill|first=Mark|last2=Eckardt|first2=Ralph|publisher=Portfolio Hardcover|isbn=1-59184-237-9|date=March 5, 2009|accessdate=July 7, 2010}}</ref>{{rp|210|date=November 2012}} The company expanded into new markets with the release of the ''Microsoft Mouse'' in 1983, as well as a publishing division named Microsoft Press.<ref name="Allan 2001" />{{rp|232|date=November 2012}} Paul Allen resigned from Microsoft in February after developing [[Hodgkin's lymphoma|Hodgkin's disease]].<ref name="Allan 2001" />{{rp|231|date=November 2012}} ===၁၉၉၅ မှ ၂၀၀၅ အင်တာနက် နှင့် ၃၂ဘစ် ခေတ်=== [[File:Bill Gates - United States v. Microsoft.jpg|thumb|Bill Gates giving his deposition in 1998 for the [[United States v. Microsoft]] trial. Once the [[U.S. Department of Justice]] 1993 took over from the Federal Trade Commission, a protracted legal wrangling between Microsoft and the department ensued, resulting in various settlements and possible blocked mergers. Microsoft would point to companies such as [[Time Warner|AOL-Time Warner]] in its defense.<ref name="WiredUSDOJ"/>]] Following Bill Gates's internal "Internet Tidal Wave memo" on May 26, 1995, Microsoft began to redefine its offerings and expand its product line into [[computer network]]ing and the [[World Wide Web]].<ref>{{cite news|url=http://news.cnet.com/2009-1032-995681.html|title=Victor: Software empire pays high price|author=Borland, John|work=CNET|publisher=CBS Interactive|date=April 15, 2003|accessdate=July 16, 2010}}</ref> The company released [[Windows 95]] on August 24, 1995, featuring [[pre-emptive multitasking]], a completely new user interface with a novel [[Start menu|start button]], and 32-bit compatibility; similar to NT, it provided the Win32 API. <ref name="Pietrek 1996">{{Cite journal|url=http://cs.mipt.ru/docs/comp/eng/os/win32/win95_sys_progr_secr/main.pdf|title=Windows 95 Programming Secrets|last=Pietrek|first=Matt|publisher=IDG|isbn=1-56884-318-6|format=PDF|date=March 1996|accessdate=July 17, 2010|archive-date=14 May 2011|access-date=3 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514140137/http://cs.mipt.ru/docs/comp/eng/os/win32/win95_sys_progr_secr/main.pdf|url-status=dead}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |accessdate=3 January 2015 |archivedate=14 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110514140137/http://cs.mipt.ru/docs/comp/eng/os/win32/win95_sys_progr_secr/main.pdf |=http://cs.mipt.ru/docs/comp/eng/os/win32/win95_sys_progr_secr/main.pdf }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://cs.mipt.ru/docs/comp/eng/os/win32/win95_sys_progr_secr/main.pdf |access-date=3 January 2015 |archive-date=14 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514140137/http://cs.mipt.ru/docs/comp/eng/os/win32/win95_sys_progr_secr/main.pdf }}</ref>{{rp|20|date=November 2012}} Windows 95 came bundled with the [[online service]] [[MSN]], and for OEMs [[Internet Explorer]], a [[web browser]]. Internet Explorer was not bundled with the retail Windows 95 boxes because the boxes were printed before the team finished the web browser, and instead was included in the Windows 95 Plus! pack.<ref>{{cite news|url=http://www.winsupersite.com/showcase/msn_inside_01.asp|title=MSN: The Inside Story|work=winsupersite.com|author=Thurrott, Paul|publisher=Penton Media|date=May 31, 2005|accessdate=July 17, 2010|archivedate=23 May 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100523202530/http://www.winsupersite.com/showcase/msn_inside_01.asp}}</ref> Branching out into new markets in 1996, Microsoft and [[NBC Universal]] created a new [[24/7]] cable news station, [[MSNBC]].<ref name="APM-NewsArchives">{{cite web|url=http://marketplace.publicradio.org/shows/1996/07/15_mpp.html|title=Marketplace: News Archives|work=Marketplace|publisher=American Public Media|date=July 15, 1996|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040823174040/http://marketplace.publicradio.org/shows/1996/07/15_mpp.html|archivedate=August 23, 2004}}</ref> Microsoft created [[Windows CE 1.0]], a new OS designed for devices with low memory and other constraints, such as [[personal digital assistant]]s.<ref name="cehistory">{{cite web |url=http://www.hpcfactor.com/support/windowsce/|author=Tilly, Chris|title=The History of Microsoft Windows CE|work=HPC:Factor|accessdate=August 18, 2008}}</ref> In October 1997, the Justice Department filed a motion in the Federal [[United States district court|District Court]], stating that Microsoft violated an agreement signed in 1994 and asked the court to stop the bundling of Internet Explorer with Windows.<ref name="Allan 2001" />{{rp|323–324|date=November 2012}} Bill Gates handed over the CEO position on January 13, 2000, to [[Steve Ballmer]], an old college friend of Gates and employee of the company since 1980, creating a new position for himself as Chief [[Software architect|Software Architect]].<ref name="Allan 2001" />{{rp|111, 228|date=November 2012}}<ref name="BBCTL" /> Various companies including Microsoft formed the [[Trusted Computing Group|Trusted Computing Platform Alliance]] in October 1999 to, among other things, increase security and protect [[intellectual property]] through identifying changes in hardware and software. Critics decry the alliance as a way to enforce indiscriminate restrictions over how consumers use software, and over how computers behave, a form of [[digital rights management]]; for example the scenario where a computer is not only secured for its owner, but also secured against its owner as well.<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2002/06/20/technology/20CODE.html?pagewanted=1|title=Fears of Misuse of Encryption System Are Voiced|work=The New York Times|author=Markoff, John|date=June 20, 2002|accessdate=July 7, 2010}}</ref><ref>{{cite journal|url=http://www.cl.cam.ac.uk/~fms27/papers/2003-stajano-shifting.pdf|author=Stajano, Frank|title=Security for whom? The shifting security assumptions of pervasive computing|series=Lecture notes in computer science|journal=Software Security—Theories and Systems|volume=2609|pages=16–27|publisher=Springer-Verlag Berlin Heidelberg|year=2003|accessdate=July 6, 2010|doi=10.1007/3-540-36532-X_2|isbn=978-3-540-00708-1}}</ref> On April 3, 2000, a judgment was handed down in the case of ''[[United States v. Microsoft]]'',<ref name="usvms">{{cite web |title=United States v. Microsoft |url=http://www.justice.gov/atr/cases/ms_index.htm |publisher=U.S. Department of Justice |accessdate=August 5, 2005 }}</ref> calling the company an "abusive monopoly";<ref name="findingsoffact">{{cite web|author=Jackson, Thomas Penfield|url=http://www.justice.gov/atr/cases/f3800/msjudgex.htm |title=U.S. vs. Microsoft findings of fact |publisher=U.S. Department of Justice |date=November 5, 1999 |accessdate=August 18, 2008}}</ref> it settled with the U.S. Department of Justice in 2004.<ref name="CBSCHRON"/> On October 25, 2001, Microsoft released [[Windows XP]], unifying the mainstream and NT lines under the NT codebase.<ref>{{cite news|url=http://www.windowsitpro.com/article/windows-xp2/wininfo-short-takes-windows-xp-launch-special-edition.aspx|title=WinInfo Short Takes: Windows XP Launch Special Edition|author=Thurrott, Paul|work=Windows IT Pro|publisher=Penton Media|date=October 26, 2001|accessdate=July 16, 2010|archivedate=26 May 2012|archiveurl=https://archive.today/20120526200156/http://www.windowsitpro.com/article/windows-xp2/wininfo-short-takes-windows-xp-launch-special-edition.aspx}}</ref> The company released the [[Xbox (console)|Xbox]] later that year, entering the [[game console]] market dominated by [[Sony]] and [[Nintendo]].<ref name="BizWire-2001Ent">{{cite news|title=NPD Reports Annual 2001 U.S. Interactive Entertainment Sales Shatter Industry Record|work=Business Wire|publisher=CBS Interactive|date=February 7, 2002|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_2002_Feb_7/ai_82604922|accessdate=March 31, 2007|archive-date=25 March 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050325040222/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_2002_Feb_7/ai_82604922|url-status=dead}}</ref> In March 2004 the [[European Union]] brought [[European Union Microsoft antitrust case|antitrust legal action against the company]], citing it abused its dominance with the Windows OS, resulting in a judgment of €497{{nbsp}}million ($613{{nbsp}}million) and to produce new versions of Windows XP without [[Windows Media Player]], Windows XP Home Edition N and Windows XP Professional N.<ref name="CNN-MSfine">{{cite news |url=http://www.cnn.com/2004/BUSINESS/03/24/microsoft.eu|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060413082435/http://www.cnn.com/2004/BUSINESS/03/24/microsoft.eu|archivedate=April 13, 2006|title=Microsoft hit by record EU fine|work=CNN|date=March 25, 2004|accessdate=August 14, 2010}}</ref><ref name="euantitrust">{{cite web |title=Commission Decision of 24.03.2004 relating to a proceeding under Article 82 of the EC Treaty (Case COMP/C-3/37.792 Microsoft)|publisher=Commission of the European Communities |url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:62004A0201:EN:NOT |date=April 21, 2004 |accessdate=August 5, 2005 |format=PDF}}</ref> ===၂၀၀၆ မှ ၂၀၁၀ ဝင်းဒိုးဗစ်စတာ၊ မိုဘိုင်း နှင့် ဝင်းဒိုး ၇=== [[File:Steve Ballmer - MIX 2008.jpg|thumb|CEO [[Steve Ballmer]] at the [[MIX (Microsoft)|MIX]] event in 2008. In an interview about his management style in 2005, he mentioned that his first priority was to get the people he [[delegate]]s to in order. Ballmer also emphasized the need to continue pursuing new technologies even if initial attempts fail, citing the original attempts with Windows as an example.<ref>{{cite news|title=Steve Ballmer on management style|url=http://www.itworld.com/051109ballmerinterview|work=ITWorld|agency=CIO Asia|publisher=[[IDG]]|date=November 10, 2005|first=Gerald |last=Wee|accessdate=January 29, 2011}}</ref>]] Released in January 2007, the next version of Windows, [[Windows Vista]], focused on features, security, and a redesigned user interface dubbed [[Windows Aero|Aero]].<ref>{{cite web|url=http://reviews.cnet.com/windows/windows-vista-ultimate/4505-3672_7-32013603.html|title=Windows Vista Ultimate review|date=January 23, 2007|accessdate=April 4, 2012|last=Vamosi|first=Robert|work=[[CNET]]|publisher=[[CBS Interactive]]|archive-date=6 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120406015257/http://reviews.cnet./}}</ref><ref name="gatesrsa">{{cite web|url=http://www.informationweek.com/news/180201580|title=Gates Says Security Is Job One For Vista|date=February 14, 2006|accessdate=April 4, 2012|author=Ricadela, Aaron|work=[[InformationWeek]]|publisher=UBM TechWeb|archivedate=18 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120318064254/http://informationweek.com/news/180201580}}</ref> [[Microsoft Office 2007]], released at the same time, featured a "[[Ribbon (computing)|Ribbon]]" user interface which was a significant departure from its predecessors. Relatively strong sales of both titles helped to produce a record profit in 2007.<ref>{{cite web|url=http://www.scotsman.com/news/vista-gives-microsoft-view-of-record-profit-1-1316524|title=Vista gives Microsoft view of record profit|work=Edinburgh Evening News|date=April 27, 2007|publisher=[[Johnston Press]]|accessdate=February 1, 2009|archivedate=4 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200804053508/https://www.scotsman.com/business/vista-gives-microsoft-view-record-profit-2512476}}</ref> The European Union imposed another fine of €899{{nbsp}}million ($1.4{{nbsp}}billion) for Microsoft's lack of compliance with the March 2004 judgment on February 27, 2008, saying that the company charged rivals unreasonable prices for key information about its [[Microsoft SQL Server|workgroup]] and [[Microsoft BackOffice Server|backoffice]] servers. Microsoft stated that it was in compliance and that "these fines are about the past issues that have been resolved".<ref name="msft_eufine_2008">{{cite news|title=AFP:EU hits Microsoft with record 899&nbsp;million euro antitrust fine|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5iozBXlp2nzuVxnMx_SwmtKvi7C-w|agency=[[Agence France-Presse]]|work=[[Google News]]|publisher=[[Google]]|date=February 27, 2008|accessdate=June 1, 2008}}</ref> 2007 also saw the creation of a multi-core unit at Microsoft, as they followed in the steps of server companies such as Sun and IBM.<ref>{{cite web|url=http://www.serverwatch.com/trends/article.php/3657451/Microsoft-Multicore-and-the-Data-Center.htm|title=Microsoft, Multi-core and the Data Center|accessdate=3 January 2015|archivedate=6 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406115001/http://www.serverwatch.com/trends/article.php/3657451/Microsoft-Multicore-and-the-Data-Center.htm}}</ref> Bill Gates retired from his role as Chief Software Architect on June 27, 2008, while retaining other positions related to the company in addition to being an advisor for the company on key projects.<ref>{{cite news|url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,1977363,00.asp|title=Bill Gates Announces Resignation|authorlink=Natali Morris|author=Conte, Natali Del|work=[[PC Magazine]]|publisher=[[Ziff Davis]]|date=June 15, 2006|accessdate=July 17, 2010}}</ref> [[Azure Services Platform]], the company's entry into the [[cloud computing]] market for Windows, launched on October 27, 2008.<ref>{{cite web|url=http://news.cnet.com/microsoft-launches-windows-azure/|title=Microsoft launches Windows Azure|work=CNET|publisher=CBS Interactive|first=Ina|last=Fried|authorlink=Ina Fried|date=October 27, 2008|accessdate=July 6, 2010}}</ref> On February 12, 2009, Microsoft announced its intent to open a chain of Microsoft-branded retail stores, and on October 22, 2009, the first retail [[Microsoft Store]] opened in [[Scottsdale, Arizona|Scottsdale]], Arizona; the same day the first store opened, [[Windows 7]] was officially released to the public. Windows 7's focus was on refining Vista with ease of use features and performance enhancements, rather than a large reworking of Windows.<ref>{{cite web|url=http://news.cnet.com/8301-13860_3-10163206-56.html|title=Microsoft follows Apple into the retail business|work=CNET|publisher=CBS Interactive|first=Ina|last=Fried|authorlink=Ina Fried|date=February 12, 2009|accessdate=July 17, 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/2009/10/22/us-microsoft-store-idUSTRE59L5E220091022|title=Long lines as Microsoft opens retail store|work=[[Reuters]]|publisher=[[Thomson Reuters]]|author=Gaynor, Tim|date=October 22, 2009|accessdate=July 3, 2010|archivedate=4 February 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110204102408/http://www.reuters.com/article/2009/10/22/us-microsoft-store-idUSTRE59L5E220091022}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.msnbc.msn.com/id/33429899/ns/technology_and_science-tech_and_gadgets/|title=Windows 7 operating system makes its debut|work=[[NBCNews.com]]|publisher=[[NBCUniversal]]|agency=Associated Press|author=Mintz, Jessica|date=October 22, 2009|accessdate=April 4, 2012|archive-date=20 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121120210841/http://www.msnbc.msn.com/id/33429899/ns/technology_and_science-tech_and_gadgets/|url-status=dead}}</ref> As the smartphone industry boomed beginning in 2007, Microsoft struggled to keep up with its rivals [[Apple Inc.|Apple]] and [[Google]] in providing a modern smartphone operating system. As a result, in 2010, Microsoft revamped their aging flagship mobile operating system, [[Windows Mobile]], replacing it with the new [[Windows Phone]] OS; along with a new strategy in the smartphone industry that has Microsoft working more closely with smartphone manufacturers, such as [[Nokia]], and to provide a consistent user experience across all smartphones using Microsoft's Windows Phone OS. It used a new user interface design language, codenamed "Metro", which prominently used simple shapes, typography and iconography, and the concept of minimalism. Microsoft is a founding member of the [[Open Networking Foundation]] started on March 23, 2011. Other founding companies include [[Google]], [[HP Networking]], [[Yahoo]], [[Verizon]], [[Deutsche Telekom]] and 17 other companies. The nonprofit organization is focused on providing support for a new [[cloud computing]] initiative called Software-Defined Networking.<ref>{{cite web |url=http://www.openflow.org/wp/2011/03/open-networking-foundation-formed-to-speed-network-innovation/ |title=Open Networking Foundation News Release |first=David |last=Erickson |work=Openflow.org |date=March 21, 2011 |accessdate=May 29, 2011 |archivedate=26 March 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110326044008/http://www.openflow.org/wp/2011/03/open-networking-foundation-formed-to-speed-network-innovation/ }}</ref> The initiative is meant to speed innovation through simple software changes in telecommunications networks, wireless networks, data centers and other networking areas.<ref>{{cite web|url=http://www.computerworld.com.au/article/380663/google_other_titans_form_open_networking_foundation/?fp=4&fpid=78268965 |title="Google and other titans form Open Networking Foundation." Noyes, March 23, 2011 |work=[[Computerworld]] |publisher=[[IDG]]|date=March 23, 2011 |accessdate=May 29, 2011}}</ref> ===၂၀၁၁ မှ ယနေ့အထိ ပြန်လည်မွန်းမံခြင်း၊ ဝင်းဒိုး ၈ နှင့် နိုကီယာ ပစ္စည်းများ=== [[File:Start81.png|thumb|General design principle behind the [[Start screen]] in [[Windows 8.1]], [[Windows Phone]] and [[Xbox One]]]] [[File:Microsoft Surface (black).jpg|thumb|[[Microsoft Surface]] tablet]] Following the release of [[Windows Phone]], Microsoft underwent a gradual [[rebranding]] of its product range throughout 2011 and 2012—the corporation's logos, products, services, and websites adopted the principles and concepts of the [[Metro (design language)|Metro design language]].<ref name="WindowsPhone7UI">{{cite web|url= http://windowsteamblog.com/windows_phone/b/wpdev/archive/2010/03/18/windows-phone-7-series-ui-design-amp-interaction-guide.aspx| title= Windows Phone 7 Series UI Design & Interaction Guide|accessdate= 2010-10-09|date= March 18, 2010}}</ref> Microsoft previewed [[Windows 8]], an operating system designed to power both personal computers and [[tablet computer]]s, in Taipei in June 2011.<ref>{{cite news| url=http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/info-tech/article3479381.ece | title=Microsoft releases final test version of Windows 8 |work=[[Business Line]] |publisher=Kasturi & Sons | date=June 1, 2012|accessdate=August 4, 2012}}</ref> A developer preview was released on September 13, and was replaced by a consumer preview on February 29, 2012.<ref>{{cite news |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/g/a/2011/01/05/businessinsider-microsoft-spills-beans-on--at-ces-2011-1.DTL |title=OK, So Windows 8 Is Coming To ARM Tablets...Someday (MSFT) |newspaper=[[San Francisco Chronicle]] |first=Matt |last=Rosoff |date=January 5, 2011 |accessdate=January 5, 2011 |archivedate=29 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110629064811/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fg%2Fa%2F2011%2F01%2F05%2Fbusinessinsider-microsoft-spills-beans-on--at-ces-2011-1.DTL }}</ref> On May 31, 2012, the preview version was released. On June 18, 2012, Microsoft unveiled the [[Microsoft Surface|Surface]], the first computer in the company's history to have its hardware made by Microsoft.<ref>{{cite web|last=Sullivan |first=Mark |url=http://www.pcworld.com/article/257840/microsoft_announces_new_surface_tablet_pc.html |title=Microsoft Announces New 'Surface' Tablet PC |publisher=PCWorld |date= |accessdate=June 19, 2012}}</ref><ref name="VF2012" /> On June 25, Microsoft paid US$1.2 billion to buy the social network [[Yammer]].<ref>{{cite news|title=Microsoft buys Internet startup Yammer for $1.2 billion|url=http://www.usatoday.com/tech/news/story/2012-06-25/microsoft-yammer-aquisition/55811172/1|work=[[USA Today]]|publisher=[[Gannett Company]]|first=Byron|last=Acohido|date=June 25, 2012|accessdate=25 June 2012}}</ref> On July 31, 2012, Microsoft launched the [[Outlook.com]] [[Webmail|webmail service]] to compete with [[Gmail]].<ref>{{cite web |url= http://www.winsupersite.com/article/windows-live/outlookcom-mail-microsoft-reimagines-webmail-143877 |title= Outlook.com Mail: Microsoft Reimagines Webmail |first= Paul |last= Thurrott |authorlink= Paul Thurrott |date= 31 July 2012 |work= Supersite for Windows |publisher= [[Penton Media]] |accessdate= 1 August 2012 |archivedate= 3 August 2012 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20120803011439/http://www.winsupersite.com/article/windows-live/outlookcom-mail-microsoft-reimagines-webmail-143877 }}</ref> On September 4, 2012, Microsoft released [[Windows Server 2012]].<ref name="MSofficialRTM">{{cite web | url=http://www.microsoft.com/en-us/server-cloud/new.aspx | title=Windows Server 2012 "Save the Date" Announcement | date=8 August 2012| author=Microsoft Corp.}}</ref> On October 1, Microsoft announced its intention to launch a news operation, part of a new-look [[MSN]], at the time of the Windows 8 launch that was later in the month.<ref>{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/2012/10/01/us-microsoft-msn-idUSBRE8900WN20121001|title=Microsoft launching news operation, new MSN|publisher=Reuters|accessdate=October 1, 2012|first=Bill|last=Rigby|date=October 1, 2012|archivedate=2 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002064137/http://www.reuters.com/article/2012/10/01/us-microsoft-msn-idUSBRE8900WN20121001}}</ref> On October 26, 2012, Microsoft launched Windows 8 and the [[Microsoft Surface]].<ref name="VF2012">Eichenwald, Kurt, [http://www.vanityfair.com/business/2012/08/microsoft-lost-mojo-steve-ballmer "Microsoft's Lost Decade: How Microsoft Lost Its Mojo"], ''[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]'', August 2012</ref><ref>{{cite news|url=http://www.zdnet.com/windows-8s-delivery-date-october-26-7000001158/|title=Windows 8's delivery date: October 26|newspaper=ZDNet|date=July 18, 2012|accessdate=September 17, 2012}}</ref> Three days later, [[Windows Phone 8]] was launched.<ref>{{cite web |url=http://www.liveside.net/2012/08/30/mary-jo-foley-windows-phone-8-launch-dates-revealed/ |title=Mary Jo Foley: Windows Phone 8 launch date revealed |publisher=LiveSide.net |date=2012-08-30 |accessdate=2012-11-27 |archivedate=3 November 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121103151119/http://www.liveside.net/2012/08/30/mary-jo-foley-windows-phone-8-launch-dates-revealed/ }}</ref> To cope with the potential for an increase in demand for products and services, Microsoft opened a number of "holiday stores" across the U.S. to complement the increasing number of "bricks-and-mortar" Microsoft Stores that opened in 2012.<ref>{{cite news|url=http://www.wpcentral.com/microsoft-prepping-everything-complete-brand-and-product-relaunch|title=Microsoft prepping for complete brand and product line relaunch, New York store coming the 26th|publisher=wpcentral.com|accessdate=November 3, 2012}}</ref> On March 29, 2013, Microsoft launched a Patent Tracker.<ref>{{cite news | url=http://thenextweb.com/microsoft/2013/03/28/microsoft-launches-patent-tracker-to-help-you-search-its-library-of-intellectual-property/ | title=Microsoft launches 'Patent Tracker' to help you search its library of intellectual property | work=The Next Web | date=March 28, 2013 | accessdate=March 29, 2013}}</ref> The [[Kinect]], the motion sensing input devices by Microsoft, which was first introduced in November 2010 was upgraded for the 2013 release of the eighth-generation [[Xbox One]]. Its capabilities were revealed in May 2013. The new Kinect uses an ultra-wide 1080p camera, it can function in the dark due to an infrared sensor, it employs higher-end processing power and new software, it can distinguish between fine movements (such as a thumb movements), and the device can determine a user's heart rate by looking at his/her face.<ref>{{cite web|title=The all-seeing Kinect: tracking my face, arms, body, and heart on the Xbox One|url=http://www.theverge.com/2013/5/21/4353232/kinect-xbox-one-hands-on/in/4116279|work=The Verge|publisher=Vox Media, Inc|accessdate=28 May 2013|author=David Pierce|date=21 May 2013}}</ref> Microsoft filed a patent application in 2011 that suggests that the corporation may use the Kinect camera system to monitor the behavior of television viewers as part of a plan to make the viewing experience more active. On July 19, 2013, Microsoft stocks suffered its biggest one-day percentage sell-off since the year 2000 after its fourth-quarter report raised concerns among the investors on the poor showings of both Windows 8 and the Surface tablet; with more than 11 percentage points declining Microsoft suffered a loss of more than US$32 billion.<ref>{{cite web|url=http://news.cnet.com/8301-10805_3-57594612-75/funky-friday-more-than-$32-billion-in-microsoft-stock-value-wiped-out/|title=Funky Friday: More than $32 billion in Microsoft stock value wiped out &#124; Microsoft&nbsp;– CNET News|publisher=News.cnet.com|accessdate=2013-07-21}}</ref> <!-- Generally we stick to products that are in the current annual report here--if you wish to add one that is not you need to provide a reference for it -->For the 2010 [[fiscal year]], Microsoft had five product divisions: Windows Division, Server and Tools, Online Services Division, Microsoft Business Division, and Entertainment and Devices Division. <gallery widths=200 mode="traditional" style=text-align:center; margin:auto;"> File:Microsoft-Xbox-One-Console-Set-wKinect.jpg|[[Xbox One]] console File:Xbox-360-Kinect-Standalone.png|[[Xbox 360]] [[Kinect]] sensor </gallery> [[File:John Wendell Thompson.jpg|thumb|200px|[[John W. Thompson]] has been appointed the chairman of Microsoft, taking over from Bill Gates.]] On September 3, 2013, Microsoft agreed to buy [[Nokia]]'s mobile unit for $7 billion.<ref>{{cite web|url=http://www.theverge.com/2013/9/2/4688530/microsoft-buys-nokias-devices-and-services-unit-unites-windows-phone/in/4453001|title=Microsoft buying Nokia's phone business in a $7.2 billion bid for its mobile future}}</ref> Also in 2013, [[Amy Hood]] became the CFO of Microsoft.<ref>{{cite web |url=http://www.reuters.com/article/2013/05/08/us-microsoft-cfo-idUSBRE94711Q20130508 |title=Microsoft names insider Amy Hood as CFO |publisher=Reuters.com |date= |accessdate=2014-04-18 |archivedate=9 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140409123351/http://www.reuters.com/article/2013/05/08/us-microsoft-cfo-idUSBRE94711Q20130508 }}</ref> The Alliance for Affordable Internet (A4AI) was launched in October 2013 and Microsoft is part of the coalition of public and private organizations that also includes [[Facebook]], [[Intel]] and [[Google]]. Led by [[Tim Berners-Lee]], the A4AI seeks to make Internet access more affordable so that access is broadened in the developing world, where only 31% of people are online. Google will help to decrease internet access prices so that they fall below the UN Broadband Commission's worldwide target of 5% of monthly income.<ref>{{cite news|title=Sir Tim Berners-Lee and Google lead coalition for cheaper internet|url=http://www.theguardian.com/technology/2013/oct/07/google-berners-lee-alliance-broadband-africa?CMP=EMCNEWEML6619I2&et_cid=51918&et_rid=7107573&Linkid=http%3a%2f%2fwww.theguardian.com%2ftechnology%2f2013%2foct%2f07%2fgoogle-berners-lee-alliance-broadband-africa|accessdate=8 October 2013|newspaper=The Guardian|date=7 October 2013|author=Samuel Gibbs}}</ref> In line with the maturing PC business, in July 2013 Microsoft announced that it would reorganize the business into 4 new business divisions by function: Operating System, Apps, Cloud and Devices. All previous divisions will be diluted into new divisions without any workforce cut.<ref>{{cite web |url=http://www.fiercemobileit.com/story/microsofts-sweeping-reorganization-shifts-focus-services-devices/2013-07-11 |title=Microsoft's sweeping reorganization shifts focus to services, devices |date=July 11, 2013 |accessdate=3 January 2015 |archivedate=26 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131026191536/http://www.fiercemobileit.com/story/microsofts-sweeping-reorganization-shifts-focus-services-devices/2013-07-11 }}</ref> On February 4, 2014, [[Steve Ballmer]] stepped down as [[Chief executive officer|CEO]] of Microsoft and was succeeded by [[Satya Nadella]], who previously led Microsoft's Cloud and Enterprise division.<ref>{{cite web|title=Microsoft CEO Steve Ballmer to retire within 12 months|url=https://www.microsoft.com/en-us/news/press/2013/aug13/08-23AnnouncementPR.aspx}}</ref> On the same day, [[John W. Thompson]] took on the role of chairman, with Bill Gates stepping down from the position to become more active within the company as Technology Advisor. On April 25, 2014, Microsoft acquired Nokia Devices and Services and formed a new subsidiary, Microsoft Mobile Oy. On September 15, 2014, Microsoft acquired the video game development company [[Mojang]] for $2.5 billion, best known for its wildly popular flagship game ''[[Minecraft]]''.<ref>{{cite web|last1=Hutchinson|first1=Lee|title=It’s official: Microsoft acquires Mojang and Minecraft for $2.5 billion|url=http://arstechnica.com/gaming/2014/09/its-official-microsoft-acquires-mojang-and-minecraft-for-2-5-billion/|publisher=Ars Technica|accessdate=19 September 2014|ref=152}}</ref> ==စီးပွားရေးများ== ===ဝင်းဒိုးဌာန၊ ဆာဗာနှင့် ကိရိယာများ အွန်လိုင်း ဝန်ဆောင်မှု ဌာန=== The company's Client division produces the flagship Windows OS line such as Windows 8; it also produces the [[Windows Live]] family of products and services. Server and Tools produces the server versions of Windows, such as [[Windows Server 2008 R2]] as well as a set of development tools called [[Microsoft Visual Studio]], [[Microsoft Silverlight]], a web application framework, and [[System Center Configuration Manager]], a collection of tools providing remote-control abilities, patch management, software distribution and a hardware/software inventory. Other server products include: [[Microsoft SQL Server]], a [[relational database]] management system, [[Microsoft Exchange Server]], for certain business-oriented [[e-mail]] and scheduling features, [[Windows Small Business Server|Small Business Server]], for messaging and other small business-oriented features; and [[Microsoft BizTalk Server]], for [[business process management]]. Microsoft provides [[information technology consulting|IT consulting]] ("Microsoft Consulting Services") and produces a set of certification programs handled by the Server and Tools division designed to recognize individuals who have a minimal set of proficiencies in a specific role; this includes developers ([[Microsoft Certified Professional|"Microsoft Certified Solution Developer"]]), system/network analysts ([[MCSE|"Microsoft Certified Systems Engineer"]]), trainers ("[[Microsoft Certified Professional|Microsoft Certified Trainers]]") and administrators ("[[Microsoft Certified Systems Administrator]]" and [[MCDBA|"Microsoft Certified Database Administrator"]]). [[Microsoft Press]], which publishes books, is also managed by the division. The Online Services Business division handles the online service [[MSN]] and the search engine [[Bing]]. As of December 2009, the company also possesses an 18% ownership of the [[cable news]] channel [[MSNBC]] without any editorial control; however, the division develops the channel's website, [[msnbc.com]], in a [[joint venture]] with the channel's co-owner, [[NBC Universal]].<ref name="MSNBC">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2005/12/24/business/media/24msnbc.html|title=Microsoft Quits MSNBC TV, but Web Partnership Remains|work=The New York Times|author=Carter, Bill|date=December 24, 2005|accessdate=July 6, 2010}}</ref> ===စီးပွားရေး ဌာန=== The Microsoft Business Division produces [[Microsoft Office]] including [[Microsoft Office 2010]], the company's line of office software. The software product includes [[Microsoft Office Word|Word]] (a word processor), [[Microsoft Access|Access]] (a [[relational database]] program), [[Microsoft Excel|Excel]] (a [[spreadsheet]] program), [[Microsoft Office Outlook|Outlook]] ([[collaborative software|Groupware]], frequently used with [[Microsoft Exchange Server|Exchange Server]]), [[Microsoft PowerPoint|PowerPoint]] (presentation software), [[Microsoft Publisher|Publisher]] ([[desktop publishing software]]) and [[Microsoft Sharepoint|Sharepoint]]. A number of other products were added later with the release of Office 2003 including [[Microsoft Visio|Visio]], [[Microsoft Project|Project]], [[Microsoft MapPoint|MapPoint]], [[Microsoft InfoPath|InfoPath]] and [[Microsoft Office OneNote|OneNote]]. The division also develops [[enterprise resource planning]] (ERP) software for companies under the [[Microsoft Dynamics]] brand. These include: [[Microsoft Dynamics AX]], [[Microsoft Dynamics NAV]], [[Microsoft Dynamics GP]], and [[Microsoft Dynamics SL]]. They are targeted at varying company types and countries, and limited to organizations with under 7,500 employees.<ref name="MS Dynamics Lineup">{{cite news|url=http://www.directionsonmicrosoft.com/samples/49-samples/743-four-products-advance-on-dynamics-erp-roadmap.html|work=Directions on Microsoft|title=Four Products Advance on Dynamics ERP Roadmap|date=April 27, 2009|accessdate=July 3, 2010|archivedate=2 July 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100702192855/http://www.directionsonmicrosoft.com/samples/49-samples/743-four-products-advance-on-dynamics-erp-roadmap.html}}</ref> Also included under the Dynamics brand is the [[customer relationship management]] software [[Microsoft Dynamics CRM]], part of the [[Azure Services Platform]]. ===ဖျော်ဖြေရေးနှင့် ကိရိယာ ဌာန=== {{see also|Microsoft Mobile Oy}} The Entertainment and Devices Division produces the [[Windows CE]] OS for [[embedded system]]s and [[Windows Phone]] for [[smartphone]]s.<ref>{{cite web|url=http://www.cnet.com/8301-17918_1-20015314-85.html|title=Microsoft releases Windows Phone 7 to manufacturers|author=Cha, Bonnie|work=CNET|publisher=CBS Interactive|date=September 1, 2010|accessdate=September 7, 2010}}</ref> Microsoft initially entered the mobile market through Windows CE for [[handheld device]]s, eventually developing into the [[Windows Mobile]] OS and now, Windows Phone. Windows CE is designed for devices where the OS may not directly be visible to the end user, in particular, appliances and cars. The division also produces [[computer games]], via its in-house game publisher [[Microsoft Studios]], that run on Windows PCs and other systems including titles such as [[Age of Empires]], [[Halo (video game series)|Halo]] and the [[Microsoft Flight Simulator]] series, and houses the [[Macintosh Business Unit]] which produces [[Mac OS]] software including [[Microsoft Office 2011 for Mac]]. Microsoft's Entertainment and Devices Division designs, markets, and manufactures [[consumer electronics]] including the [[Xbox 360]] game console, the handheld [[Zune]] media player, and the television-based [[Internet appliance]] [[MSN TV]]. Microsoft also markets [[personal computer hardware]] including [[computer mouse|mice]], [[Computer keyboard|keyboards]], and various [[game controller]]s such as [[joystick]]s and [[gamepad]]s.<!-- there was a time when mice, keyboards, joysticks were the only hardware MS made, until (what year)--> ==ယဉ်ကျေးမှု== <!-- Note we could really use more here about the user culture as the expected behavior--i.e. how apple tends to generate advocates while Microsoft users mainly see its products as tools, for example--> Technical reference for developers and articles for various Microsoft magazines such as ''Microsoft Systems Journal'' (MSJ) are available through the [[Microsoft Developer Network]] (MSDN). MSDN also offers subscriptions for companies and individuals, and the more expensive subscriptions usually offer access to pre-release beta versions of Microsoft software.<ref name="MSDN-SubscribeFAQ">{{cite web|url=http://msdn.microsoft.com/en-us/ms123402.aspx?missingurl=%2fsubscriptions%2ffaq%2fdefault.aspx |publisher=Microsoft|title=MSDN Subscription FAQ |accessdate=July 3, 2006}}</ref><ref name="MSJ-home">{{cite web |url=http://www.microsoft.com/msj/|title=Microsoft Systems Journal Homepage |publisher=Microsoft|date=April 15, 2004|accessdate=August 18, 2008}}</ref> In April 2004 Microsoft launched a community site for developers and users, titled [[Channel 9 (Microsoft)|Channel 9]], that provides a [[wiki]] and an [[Internet forum]].<ref name="Hobson">{{cite news |author=Hobson, Neville |url=http://www.webpronews.com/topnews/2005/04/11/microsofts-channel-and-cultural-rules |title=Microsoft's Channel 9 And Cultural Rules |work=WebProNews |publisher=iEntry Inc |date=April 11, 2005 |accessdate=July 3, 2006 |archivedate=20 April 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080420185313/http://www.webpronews.com/topnews/2005/04/11/microsofts-channel-and-cultural-rules }}</ref> Another community site that provides daily [[videocast]]s and other services, On10.net, launched on March 3, 2006.<ref name="On10-home">{{cite web|url=http://www.on10.net/|title=On10.net homepage|publisher=Microsoft|accessdate=May 4, 2006|archive-date=28 April 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060428070407/http://www.on10.net/}}</ref> Free technical support is traditionally provided through online [[Usenet]] newsgroups, and [[CompuServe]] in the past, monitored by Microsoft employees; there can be several newsgroups for a single product. Helpful people can be elected by peers or Microsoft employees for [[Microsoft Most Valuable Professional]] (MVP) status, which entitles them to a sort of special social status and possibilities for awards and other benefits.<ref>{{cite news|url=http://www.boston.com/business/globe/articles/2005/06/13/somehow_usenet_lumbers_on/|title=Somehow, Usenet lumbers on|author=Bray, Hiawatha|date=June 13, 2005|accessdate=July 3, 2006|work=The Boston Globe|archive-date=22 March 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090322135139/http://www.boston.com/business/globe/articles/2005/06/13/somehow_usenet_lumbers_on|url-status=dead}}<br />* {{cite web|url=http://mvp.support.microsoft.com/mvpfaqs|title=Microsoft MVP Frequently Asked Questions|publisher=Microsoft|accessdate=July 1, 2006|archivedate=27 October 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081027022037/http://mvp.support.microsoft.com/mvpfaqs}}</ref> Noted for its internal [[lexicon]], the expression [[eat one's own dog food|"eating our own dog food"]] is used to describe the policy of using pre-release and beta versions of products inside Microsoft in an effort to test them in "real-world" situations.<ref name="dogfood">{{cite news|title=Microsoft tests its own dog food|url=http://news.zdnet.com/2100-3513_22-5047467.html| archiveurl=https://web.archive.org/web/20070108214545/http://news.zdnet.com/2100-3513_22-5047467.html| archivedate=January 8, 2007|author=CNET News.com Staff|work=ZDNet|publisher=CNET Networks, Inc.|date=July 21, 2003| accessdate=October 9, 2005}}</ref> This is usually shortened to just "dog food" and is used as noun, verb, and adjective. Another bit of [[jargon]], [[FYIFV]] or FYIV ("Fuck You, I'm [Fully] Vested"), is used by an employee to indicate they are [[financial independence|financially independent]] and can avoid work anytime they wish.<ref>{{cite news|author=Heileman, John|title=The Truth, The Whole Truth, and Nothing But The Truth|url=http://www.wired.com/wired/archive/8.11/microsoft_pr.html|work=Wired|date=November 2000|accessdate=September 30, 2007}}</ref> The company is also known for its hiring process, mimicked in other organizations and dubbed the "[[Microsoft interview]]", which is notorious for off-the-wall questions such as "Why is a [[manhole cover]] round?".<ref name="manhole">{{cite news|url=http://g4tv.com/screensavers/features/6282/square_manhole_covers_and_crazy_questions.html|title=Square Manhole Covers and Crazy Questions|work=G4TV.com|author=Poundstone, William|date=May 21, 2003|accessdate=July 1, 2006|archivedate=14 November 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051114175326/http://www.g4tv.com/screensavers/features/6282/Square_Manhole_Covers_and_Crazy_Questions.html}}</ref> Microsoft is an outspoken opponent of the cap on [[H1B visa]]s, which allow companies in the U.S. to employ certain foreign workers. Bill Gates claims the cap on H1B visas makes it difficult to hire employees for the company, stating "I'd certainly get rid of the H1B cap" in 2005.<ref name="MarkRoy">{{cite news |url=http://www.internetnews.com/bus-news/article.php/3500986 |title=Gates Rakes Congress on H1B Visa Cap|author=Mark, Roy|work=internetnews.com|date=April 27, 2005|accessdate=August 18, 2008}}</ref> Critics of H1B visas argue that relaxing the limits would result in increased unemployment for U.S. citizens due to H1B workers working for lower salaries.<ref>{{cite news|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=88154016|title= Bill Gates Targets Visa Rules for Tech Workers|work=NPR|date=March 12, 2008|accessdate=July 6, 2010}}</ref> The [[Human Rights Campaign]] Corporate Equality Index, a report of how progressive the organization deems company policies towards [[LGBT]] (lesbian, gay, bisexual and transsexual) employees, rated Microsoft as 87% from 2002 to 2004 and as 100% from 2005 to 2010 after they allowed gender expression.<ref>{{cite news|title=Corporate Equality Index Archive|url=http://www.hrc.org/about_us/7115.htm|publisher=Human Rights Campaign Foundation|accessdate=July 17, 2010|archivedate=3 July 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100703003315/http://www.hrc.org/about_us/7115.htm}}</ref> ==Criticism== {{main|Criticism of Microsoft}} [[File:VistaParty3-cropped.jpg|thumb|[[BadVista]] and [[Defective by Design]] groups protest against [[Windows Vista]]]] Criticism of Microsoft has followed the company's existence because of various aspects of its products and business practices. [[Ease of use]], [[wikt:stability|stability]], and [[computer security|security]] of the company's software are common targets for critics. More recently, [[Trojan horse (computing)|Trojan horses]] and other exploits have plagued numerous users due to faults in the security of Microsoft Windows and other programs. Microsoft is also accused of locking vendors into their products, and not following and complying with existing standards in its software.<ref>{{cite web|url=http://www.theregister.co.uk/2003/04/25/writing_history_with_microsofts_office/|title=Writing history with Microsoft's Office lock-in}}</ref> [[Total cost of ownership]] comparisons of [[Linux]] as well as [[Mac OS X|OS X]] to Windows are a continuous point of debate. The company has been in numerous [[lawsuits]] by several governments and other companies for unlawful monopolistic practices. In 2004, the [[European Union]] found Microsoft guilty in a highly publicized [[anti-trust]] case. Additionally, Microsoft's [[EULA]] for some of its programs is often criticized as being too restrictive as well as being against [[open source]] software. Microsoft has been criticized (along with [[Yahoo]], [[AOL]], [[Google]] and others) for its involvement in [[censorship in the People's Republic of China]].<ref>{{cite web | url=http://www.hrw.org/reports/2006/china0806/ | title=Corporate Complicity in Chinese Internet Censorship | accessdate=2006-11-23 | archive-date=22 November 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20061122231425/http://www.hrw.org/reports/2006/china0806/ }}</ref> Microsoft has also come under criticism for [[Offshoring|outsourcing jobs]] to China and [[India]].<ref>"[http://www.infoworld.com/d/the-industry-standard/whos-buying-microsofts-outsourcing-excuses-390 Who's buying Microsoft's outsourcing excuses?]". ''[[InfoWorld]]''. April 22, 2010.</ref><ref>"[http://seattletimes.nwsource.com/html/businesstechnology/2002468560_msftgoogle03.html Microsoft plans to outsource more, says ex-worker]". ''The Seattle Times''. September 3, 2005.</ref><ref>"[http://www.taipeitimes.com/News/worldbiz/archives/2004/06/17/2003175447 High-end tech jobs outsourced by Microsoft]". ''[[Taipei Times]]''. June 17, 2004.</ref> There were reports of poor working conditions at a factory in southern [[China]] that makes some of Microsoft's products.<ref>"[http://news.sky.com/home/world-news/article/16146955 Microsoft Investigates 'Mass Suicide Threat'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307133102/http://news.sky.com/home/world-news/article/16146955 |date=7 March 2012 }}". ''[[Sky News]]''. January 11, 2012</ref> ==Corporate affairs== The company is run by a [[board of directors]] made up of mostly company outsiders, as is customary for publicly traded companies. Members of the board of directors as of September 2014 are: [[John W. Thompson]], [[Dina Dublon]], [[Bill Gates]], [[Maria Klawe]], [[David Marquardt]], [[Mason Morfit]],<ref>{{cite news | url=http://www.reuters.com/article/2014/03/11/us-microsoft-director-idUSBREA2A21W20140311 | work=Reuters | title=Microsoft appoints activist investor Mason Morfit to board | date=March 11, 2014 | accessdate=3 January 2015 | archivedate=8 January 2015 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150108222642/http://www.reuters.com/article/2014/03/11/us-microsoft-director-idUSBREA2A21W20140311 }}</ref> [[Satya Nadella]], [[Charles Noski]], [[Helmut Panke]] and [[John W. Stanton]].<ref name="MSPR-Board">{{cite press release |url=http://www.microsoft.com/en-us/news/exec/bod.aspx|title=Microsoft Board of Directors|work=PressPass|publisher=Microsoft |accessdate=September 6, 2014}}</ref> Board members are elected every year at the annual shareholders' meeting using a majority vote system. There are five committees within the board which oversee more specific matters. These committees include the Audit Committee, which handles accounting issues with the company including auditing and reporting; the Compensation Committee, which approves compensation for the CEO and other employees of the company; the Finance Committee, which handles financial matters such as proposing mergers and acquisitions; the Governance and Nominating Committee, which handles various corporate matters including nomination of the board; and the Antitrust Compliance Committee, which attempts to prevent company practices from violating [[antitrust]] laws.<ref>{{cite web|title=Microsoft Corporation Corporate Governance Guidelines|url=http://www.microsoft.com/about/companyinformation/corporategovernance/guidelines.mspx |publisher=Microsoft|date=July 1, 2009|accessdate=July 18, 2010}}</ref> [[File:Microsoft 5-Year Stock History.svg|350px|thumb|right|Five year history graph of {{NASDAQ|MSFT}} stock on July 17, 2013<ref>{{cite web|url=http://zenobank.com/index.php?symbol=MSFT&page=quotesearch|title=Five year history graph of (NASDAQ:MSFT) stock|work=ZenoBank|publisher=AlphaTrade|date=September 29, 2009|accessdate=September 29, 2009}}</ref>]] When Microsoft went public and launched its [[Initial Public Offering|initial public offering (IPO)]] in 1986, the opening [[stock]] price was $21; after the [[trading day]], the price closed at $27.75. As of July 2010, with the company's nine [[stock split]]s, any IPO [[share (finance)|shares]] would be multiplied by 288; if one was to buy the IPO today given the splits and other factors, it would cost about 9{{nbsp}}cents.<ref name="Allan 2001" />{{rp|235–236|date=November 2012}}<ref>{{cite news|url=http://blog.seattlepi.com/microsoft/archives/102018.asp|work=Seattle Post-Intelligencer|publisher=Hearst Seattle Media, LLC|date=March 14, 1986|title=Microsoft stock is red hot on first trading day|author=Monkman, Carol Smith|page=B9|accessdate=July 18, 2010|archivedate=21 February 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100221224106/http://blog.seattlepi.com/microsoft/archives/102018.asp}}</ref><ref name="MSSTOCK">{{cite web|url=http://performance.morningstar.com/stock/performance-return.action?p=dividend_split_page&t=MSFT&region=USA&culture=en-US&s=SPYZ|title=MSFT stock performance and split info|publisher=Morningstar, Inc.|accessdate=July 17, 2010|archive-date=10 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110510012046/http://performance.morningstar.com/stock/performance-return.action?p=dividend_split_page&t=MSFT&region=USA&culture=en-US&s=SPYZ}}</ref> The stock price peaked in 1999 at around $119 ($60.928 adjusting for splits).<ref name="stocksheet">{{cite web|title=Microsoft stock price spreadsheet from Microsoft investor relations|url=http://download.microsoft.com/download/d/a/7/da7e8eca-4410-4475-a211-03327408b655/msftpricehist.xls|format=xls|publisher=Microsoft|accessdate=August 18, 2008|archivedate=10 October 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091010091835/http://download.microsoft.com/download/d/a/7/da7e8eca-4410-4475-a211-03327408b655/msftpricehist.xls}}</ref> The company began to offer a [[dividend]] on January 16, 2003, starting at eight cents per share for the fiscal year followed by a dividend of sixteen cents per share the subsequent year, switching from yearly to quarterly dividends in 2005 with eight cents a share per quarter and a [[special dividend|special one-time payout]] of three dollars per share for the second quarter of the fiscal year.<ref name="stocksheet" /><ref name="dividendfaq">{{cite web|title=Dividend Frequently Asked Questions|url=http://www.microsoft.com/msft/FAQ/dividend.mspx|publisher=Microsoft|accessdate=August 18, 2008}}</ref> Though the company had subsequent increases in dividend payouts, the price of Microsoft's stock remained steady for years.<ref name="dividendfaq" /><ref name="Yahoo-MSFTchart">{{cite web |title=Yahoo MSFT stock chart |url=http://finance.yahoo.com/q/bc?s=MSFT&t=my |publisher=Yahoo Finance |accessdate=December 13, 2008 }}<br />* {{cite web|title=MSN Money MSFT chart with dividend and split info|url=http://moneycentral.msn.com/investor/charts/chartdl.aspx?Symbol=MSFT&C8=2005&CE=0&C5=10&C6=2005&C7=10&D9=1&C9=2&D0=1&CF=1&D4=1&D5=0&D3=0&ShowChtBt=Refresh+Chart&CP=0&PT=9|work=MSN Money|publisher=Microsoft|accessdate=December 13, 2008|archivedate=4 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110504010721/http://moneycentral.msn.com/investor/charts/chartdl.aspx?Symbol=MSFT&C8=2005&CE=0&C5=10&C6=2005&C7=10&D9=1&C9=2&D0=1&CF=1&D4=1&D5=0&D3=0&ShowChtBt=Refresh+Chart&CP=0&PT=9}}<br />* {{cite news|author=Fried, Ina; Ard, Scott|url=http://news.zdnet.com/2100-9595_22-148474.html?tag=st.prev|title=Gates stepping down from full-time Microsoft role, page 2|work=ZDNet|date=June 15, 2006|accessdate=August 18, 2008|archivedate=3 August 2009|archiveurl=https://archive.today/20090803064918/http://news.zdnet.com/2100-9595_22-148474.html?tag=st.prev}}</ref> One of Microsoft's business tactics, described by an executive as "[[embrace, extend and extinguish]]," initially embraces a competing standard or product, then extends it to produce their own version which is then incompatible with the standard, which in time extinguishes competition that does not or cannot use Microsoft's new version. Various companies and governments sue Microsoft over this set of tactics, resulting in billions of dollars in rulings against the company. <ref name="usvms"/><ref name="euantitrust"/> Microsoft claims that the original strategy is not anti-competitive, but rather an exercise of its discretion to implement features it believes customers want.<ref>{{cite news|url=http://openacademy.mindef.gov.sg/openacademy/Learning%20Resources/Microsoft/words/words_4.htm|title=U.S. v. Microsoft: We're Defending Our Right to Innovate|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071117094549/http://openacademy.mindef.gov.sg/openacademy/Learning+Resources/Microsoft/words/words_4.htm|archivedate=November 17, 2007|date=May 20, 1998|work=The Wall Street Journal|accessdate=March 31, 2006}}</ref> ===Financial=== [[Standard and Poor's]] and [[Moody's]] have both given a AAA rating to Microsoft, whose assets were valued at $41&nbsp;billion as compared to only $8.5&nbsp;billion in unsecured debt. Consequently, in February 2011 Microsoft released a corporate bond amounting to $2.25&nbsp;billion with relatively low borrowing rates compared to [[government bonds]].<ref>{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/2011/02/04/us-microsoft-bonds-idUSTRE7128EZ20110204|title=Microsoft sells $2.25&nbsp;billion of debt at low rates|publisher=Reuters|date=February 4, 2011|accessdate=3 January 2015|archivedate=8 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150108222942/http://www.reuters.com/article/2011/02/04/us-microsoft-bonds-idUSTRE7128EZ20110204}}</ref> For the first time in 20 years [[Apple Inc.]] surpassed Microsoft in Q1 2011 quarterly profits and revenues due to a slowdown in PC sales and continuing huge losses in Microsoft's Online Services Division (which contains its search engine [[Bing]]). Microsoft profits were $5.2 billion, while Apple Inc. profits were $6 billion, on revenues of $14.5 billion and $24.7 billion respectively.<ref>{{cite news|author=Charles Arthur |url=http://www.guardian.co.uk/technology/2011/apr/28/microsoft-falls-behind-apple |title=Microsoft falls behind Apple for first time in 20 years &#124; Technology |publisher=The Guardian |date= April 28, 2011|accessdate=May 11, 2011 |location=London}}</ref> Microsoft's Online Services Division has been continuously loss-making since 2006 and in Q1 2011 it lost $726 million. This follows a loss of $2.5 billion for the year 2010.<ref>{{cite web|author=MG Siegler Apr 29, 2011 |url=http://techcrunch.com/2011/04/29/microsoft-internet-bloodbath/?utm_source=feedburner&utm_medium=feed&utm_campaign=Feed%3A+Techcrunch+%28TechCrunch%29 |title=When Will Microsoft's Internet Bloodbath End? |publisher=Techcrunch.com |date=April 29, 2011 |accessdate=May 11, 2011}}</ref> On July 20, 2012, Microsoft posted its first quarterly loss ever, despite earning record revenues for the quarter and fiscal year, with a net loss of $492 million due to a [[writedown]] related to the advertising company [[aQuantive]], which had been acquired for $6.2 billion back in 2007.<ref>{{cite web|last=White|first=Martha|title=Microsoft reports first quarterly loss ever|url=http://marketday.msnbc.msn.com/_news/2012/07/19/12837611-microsoft-reports-first-quarterly-loss-ever?lite|accessdate=20 July 2012|archivedate=20 July 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120720121702/http://marketday.msnbc.msn.com/_news/2012/07/19/12837611-microsoft-reports-first-quarterly-loss-ever?lite}}</ref> As of January 2014, Microsoft's market capitalization stood at $314B,<ref name="Marketwatch MSFT">{{cite web|title=Microsoft Overview|url=http://www.marketwatch.com/investing/stock/msft/|publisher=Marketwatch|accessdate=2 February 2014}}</ref> making it the 8th largest company in the world by market capitalization.<ref>{{cite web|title=Global Top 100 Companies|url=http://www.pwc.com/gx/en/audit-services/capital-market/publications/top100-market-capitalisation.jhtml|publisher=PWC|accessdate=2 February 2014}}</ref> On November 14, 2014, Microsoft overtook Exxon Mobil to become the 2nd most valuable company by market capitalization, behind only [[Apple Inc.]] Its total market value was over $410B - with the stock price hitting $50.04 a share, the highest since early 2000.<ref>{{cite web|title=Microsoft Surpasses Exxon as 2nd Most Valuable Co.|url=http://www.nytimes.com/aponline/2014/11/14/business/ap-us-microsoft-no-2.html|publisher=AssociatedPress|accessdate=14 November 2014}}</ref> ===Environment=== In 2011, [[Greenpeace]] released a report rating the top ten big brands in cloud computing on their sources of electricity for their data centers. At the time, data centers consumed up to 2% of all global electricity and this amount was projected to increase. [[Phil Radford]] of Greenpeace said "we are concerned that this new explosion in electricity use could lock us into old, polluting energy sources instead of the clean energy available today,"<ref name="Dirty Data Report Card">{{cite web |publisher=[[Greenpeace]] |url= http://www.greenpeace.org/international/Global/international/publications/climate/2011/Cool%20IT/dirty-data-report-greenpeace.pdf|title=Dirty Data Report Card|accessdate=August 22, 2013}}</ref> and called on "Amazon, Microsoft and other leaders of the information-technology industry must embrace clean energy to power their cloud-based data centers."<ref>[http://seattletimes.com/html/opinion/2018176038_guest10radford.html, "Amazon, Microsoft: Let's keep 'the cloud' clean"], Phil Radford</ref> In 2013, Microsoft agreed to buy power generated by a Texas wind project to power one of its data centers.<ref>[http://www.theguardian.com/environment/2013/nov/04/microsoft-wind-powered-data-centre, "Microsoft looks to boost eco credentials with wind-powered data centre"]{{Dead link|date=August 2021 }}, Suzanne Goldenberg</ref> Microsoft is ranked on the 17th place in [[Greenpeace]]'s Guide to Greener Electronics (16th Edition) that ranks 18 electronics manufacturers according to their policies on toxic chemicals, recycling and climate change. Microsoft's timeline for phasing out [[brominated flame retardant|BFRs]] and phthalates in all products is 2012 but its commitment to phasing out PVC is not clear. As yet (January 2011) it has no products that are completely free from PVC and BFRs.<ref>{{cite web|url=http://www.greenpeace.org/international/Global/international/publications/toxics/2010/version16/Ranking%20tables%20Oct%202010-Microsoft.pdf |title=Ranking tables October 2010&nbsp;– Greenpeace International| publisher=Greenpeace International |accessdate=January 24, 2011}}</ref> Microsoft's main U.S. campus received a silver certification from the [[Leadership in Energy and Environmental Design]] (LEED) program in 2008, and it installed over 2,000 solar panels on top of its buildings in its Silicon Valley campus, generating approximately 15 percent of the total energy needed by the facilities in April 2005.<ref name="news1">{{cite news|url=http://news.cnet.com/Microsoft-vs.-Google-Whos-greener/2100-1022_3-6080297.html?tag=mncol;txt|title=Microsoft vs. Google: Who's greener?|work=CNET|publisher=CBS Interactive|author=Mills, Elinor|date=June 6, 2008|accessdate=July 3, 2010}}</ref> Microsoft makes use of alternative forms of transit. It created one of the world's largest private bus systems, the "Connector", to transport people from outside the company; for on-campus transportation, the "Shuttle Connect" uses a large fleet of hybrid cars to save fuel. The company also subsidises regional [[public transport]] as an incentive.<ref name="news1" /><ref>{{cite web|url=http://www.microsoft.com/environment/our_commitment/articles/alternative_commuting.aspx|title=Fostering Alternative Ways to Commute at Microsoft|publisher=Microsoft|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501154211/http://www.microsoft.com/environment/our_commitment/articles/alternative_commuting.aspx|archivedate=May 1, 2008}}</ref> In February 2010 however, Microsoft took a stance against adding additional public transport and [[high-occupancy vehicle lane|high-occupancy vehicle]] (HOV) lanes to a bridge connecting Redmond to Seattle; the company did not want to delay the construction any further.<ref>{{cite news|url=http://www.king5.com/news/Microsofts-big-520-advertisement-85031317.html|work=King5 Television News|title=Seattle hires consultant to look at 520 bridge plan|date=February 23, 2010|accessdate=July 3, 2010|archivedate=26 February 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100226123840/http://www.king5.com/news/Microsofts-big-520-advertisement-85031317.html}}</ref> Microsoft was ranked number 1 in the list of the World's Best Multinational Workplaces by the Great Place to Work Institute in 2011.<ref>{{cite news|url=http://seattletimes.nwsource.com/html/microsoftpri0/2016631709_microsoft_named_best_multinational_workplace_by_gr.html |title=Microsoft Pri0 &#124; Microsoft named best multinational workplace |publisher=Seattle Times Newspaper |date= October 28, 2011|accessdate=November 3, 2011 |first=Janet I. |last=Tu}}</ref> ===Marketing=== In 2004, Microsoft commissioned research firms to do independent studies comparing the [[total cost of ownership]] (TCO) of [[Windows Server 2003]] to [[Linux]]; the firms concluded that companies found Windows easier to administrate than Linux, thus those using Windows would administrate faster resulting in lower costs for their company (i.e. lower TCO).<ref>{{cite news|url=http://www.seattlepi.com/business/158237_msftresearch27.html|title=Studies on Linux help their patron: Microsoft|author=Bishop, Todd|work=Seattle Post-Intelligencer|publisher=Hearst Seattle Media, LLC|date=January 27, 2004|accessdate=July 16, 2010}}</ref> This spurred a wave of related studies; a study by the [[Yankee Group]] concluded that upgrading from one version of Windows Server to another costs a fraction of the [[switching barriers|switching costs]] from Windows Server to Linux, although companies surveyed noted the increased security and reliability of Linux servers and concern about being locked into using Microsoft products.<ref name="Foley">{{cite news|url=http://www.microsoft-watch.com/content/operating_systems/yankee_independently_pits_windows_tco_vs_linux_tco.html|title=Yankee Independently Pits Windows TCO vs. Linux TCO|author=Foley, Mary Jo|work=eWeek|date=March 24, 2004|accessdate=July 14, 2010|archivedate=4 January 2013|archiveurl=https://archive.today/20130104134612/http://www.microsoft-watch.com/content/operating_systems/yankee_independently_pits_windows_tco_vs_linux_tco.html}}</ref> Another study, released by the [[Open Source Development Labs]], claimed that the Microsoft studies were "simply outdated and one-sided" and their survey concluded that the TCO of Linux was lower due to Linux administrators managing more servers on average and other reasons.<ref>{{cite news|url=http://www.vnunet.com/vnunet/news/2150210/linux-fans-hit-back-microsoft|title=Linux fans hit back at Microsoft TCO claims|author=Jaques, Robert|work=vnunet.com|date=February 13, 2006|accessdate=August 18, 2008|archivedate=24 July 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080724013740/http://www.vnunet.com/vnunet/news/2150210/linux-fans-hit-back-microsoft}}</ref> As part of the "Get the Facts" campaign, Microsoft highlighted the [[.NET framework|.NET]] trading platform that it had developed in partnership with [[Accenture]] for the [[London Stock Exchange]], claiming that it provided "[[High availability|five nines]]" reliability. After suffering extended downtime and unreliability<ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/finance/markets/4676369/Seven-hour-LSE-blackout-caused-by-double-glitch.html|publisher=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|title=Seven-hour LSE blackout caused by double glitch|author=Rowena Mason|date=September 10, 2008|location=London}}</ref><ref>{{cite news|publisher=BBC News|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/8380607.stm|title=London Stock Exchange trading hit by technical glitch|date=November 26, 2009}}</ref> the LSE announced in 2009 that it was planning to drop its Microsoft solution and switch to a Linux based one in 2010.<ref>{{cite news|publisher=ITWire|url=http://www.itwire.com/opinion-and-analysis/the-linux-distillery/28359-london-stock-exchange-gets-the-facts-and-dumps-windows-for-linux|title=London Stock Exchange gets the facts and dumps Windows for Linux|author=David M. Williams|date=October 8, 2009|accessdate=3 January 2015|archivedate=16 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716005714/http://www.itwire.com/opinion-and-analysis/the-linux-distillery/28359-london-stock-exchange-gets-the-facts-and-dumps-windows-for-linux}}</ref><ref>{{cite news|publisher=[[Slashdot]]|url=http://linux.slashdot.org/story/09/10/06/1742203/London-Stock-Exchange-Rejects-NET-For-Open-Source|title=London Stock Exchange Rejects .NET For Open Source|date=October 6, 2009}}</ref> In 2012, Microsoft hired a political pollster named Mark Penn, whom the New York Times called "famous for bulldozing" his political opponents <ref>{{cite news| url=http://www.nytimes.com/2012/12/15/technology/microsoft-battles-google-by-hiring-political-brawler-mark-penn.html?_r=0 | work=The New York Times | first1=Nick | last1=Wingfield | title=Microsoft Battles Google by Hiring Political Brawler Mark Penn | date=December 14, 2012}}</ref> as Executive Vice-President, Advertising and Strategy. Penn created a series of negative ads targeting one of Microsoft's chief competitors, [[Google]]. The ads, called "[[Scroogled]]", attempt to make the case that Google is "screwing" consumers with search results rigged to favor Google's paid advertisers, that [[Gmail]] violates the privacy of its users to place ad results related to the content of their emails and shopping results which favor Google products. Tech publications like Tech Crunch have been highly critical of the ad campaign,<ref>{{cite web|url=http://techcrunch.com/2013/02/10/scroogled-why-so-negative-microsoft/ |title=Scroogled: Why So Negative, Microsoft? |publisher=TechCrunch |date=2013-02-10 |accessdate=2014-04-18}}</ref> while Google employees have embraced it.<ref>{{cite web|url=http://www.forbes.com/sites/kashmirhill/2013/11/21/googlers-love-microsofts-scroogled-gear-mug-and-shirts-sell-out/|title=Googlers Love Microsoft's 'Scroogled' Gear. Mug and Shirts Sell Out.|author=Kashmir Hill|date=November 21, 2013|work=Forbes}}</ref> ===Lay off=== In July 2014, Microsoft announced plans to lay off 18,000 employees. Microsoft employed 127,104 people as of June 5, 2014, making this about a 14 percent reduction of its workforce as the biggest Microsoft lay off ever. It will include 12,500 professional and factory personnel. Previously, Microsoft has laid off 5,800 jobs in 2009 in line with US financial crisis.<ref>{{cite web |url=http://www.thejakartapost.com/news/2014/07/17/microsoft-cut-18000-jobs-over-next-year.html |title=Microsoft to cut up to 18,000 jobs over next year |date=July 17, 2014}}</ref><ref name="layoff">{{cite web|title=Microsoft Layoffs Greater Than Expected: Up to 18,000 Jobs Being Cut|url=http://www.gamespot.com/articles/microsoft-layoffs-greater-than-expected-up-to-18-0/1100-6421171/|publisher=Gamespot|accessdate=10 August 2014}}</ref> In September 2014, Microsoft laid off 2,100 people, including 747 people in the Seattle-Redmond area, where the company is headquartered. The firings came as a second wave of the layoffs that were previously announced. This brings the total number to over 15,000 out of the 18,000 expected cuts.<ref>By Alex Wilhelm, TechCrunch. “[http://techcrunch.com/2014/09/18/microsoft-pulls-the-trigger-on-2100-more-layoffs/Microsoft Lays Off 2,100 More Employees].” September 18, 2014. September 18, 2014.</ref> In October 2014, Microsoft revealed that it was almost [http://www.computerworld.com/article/2840872/microsoft-is-almost-done-with-its-largest-ever-layoff-sweep.html done with the elimination] of 18,000 employees which is its largest ever layoff sweep. ===Cooperation with the United States Government=== Microsoft provides information about reported bugs in their software to intelligence agencies of the United States government, prior to the public release of the fix. A Microsoft spokesperson has stated that the corporation runs several programs that facilitate the sharing of such information with the U.S. government.<ref>{{cite news|url=http://www.bloomberg.com/news/2013-06-14/u-s-agencies-said-to-swap-data-with-thousands-of-firms.html|title=U.S. Agencies Said to Swap Data With Thousands of Firms | work=Bloomberg}}</ref> Following media reports about [[PRISM (surveillance program)|PRISM]], NSA's massive electronic [[Mass surveillance|surveillance program]], in May 2013, several technology companies were identified as participants, including Microsoft.<ref>{{cite news| author = Ryan W. Neal | title=Snowden Reveals Microsoft PRISM Cooperation: Helped NSA Decrypt Emails, Chats, Skype Conversations|url = http://www.ibtimes.com/snowden-reveals-microsoft-prism-cooperation-helped-nsa-decrypt-emails-chats-skype-conversations|work=[[International Business Times]]|date=July 11, 2013}}</ref> According to leaks of said program, Microsoft joined the PRISM program in 2007.<ref>{{cite web | last1 = Greenwald | first1 = Glenn | last2 = MacAskill | first2 = Ewen | title = NSA Prism program taps in to user data of Apple, Google and others | date = June 7, 2013 | work = [[The Guardian]] | publisher = Guardian News and Media Limited | url = http://www.theguardian.com/world/2013/jun/06/us-tech-giants-nsa-data | accessdate = April 26, 2014}}</ref> However, in June 2013, an official statement from Microsoft flatly denied their participation in the program: <blockquote> We provide customer data only when we receive a legally binding order or subpoena to do so, and never on a voluntary basis. In addition we only ever comply with orders for requests about specific accounts or identifiers. If the government has a broader voluntary national security program to gather customer data, we don't participate in it.<ref>{{cite news| author = Johnson, Kevin; Martin, Scott; O'Donnell, Jayne; Winter, Michael | title=Reports: NSA Siphons Data from 9 Major Net Firms|url = http://www.usatoday.com/story/news/2013/06/06/nsa-surveillance-internet-companies/2398345/|accessdate=June 6, 2013|work=[[USA Today]]|date=June 15, 2013}}</ref></blockquote> During the first six months in 2013, Microsoft had received requests that affected between 15,000 and 15,999 accounts.<ref>{{cite news |title=Microsoft, Facebook, Google and Yahoo release US surveillance requests |url =http://www.theguardian.com/world/2014/feb/03/microsoft-facebook-google-yahoo-fisa-surveillance-requests |work=[[The Guardian]]|date=February 3, 2014}}</ref> In December of 2013, the company made statement to further emphasis the fact that they take their customers' privacy and data protection very seriously, even saying that "government snooping potentially now constitutes an “[[advanced persistent threat]],” alongside sophisticated malware and cyber attacks".<ref>{{cite web|last1=Smith|first1=Brad|title=Protecting customer data from government snooping|url=http://blogs.microsoft.com/blog/2013/12/04/protecting-customer-data-from-government-snooping/|website=The Official Microsoft Blog|accessdate=1 January 2015|date=December 4, 2013}}</ref> The statement also marked the beginning of three-part program to enhance Microsoft's encryption and transparency efforts. In July 1, 2014, as part of this program they opened the first (of many) Microsoft Transparency Center, that provides "participating governments with the ability to review [[source code]] for our key products, assure themselves of their software integrity, and confirm there are no “[[Backdoor_(computing)|back doors]].”<ref>{{cite web|last1=Thomlinson|first1=Matt|title=Advancing our encryption and transparency efforts|url=http://blogs.microsoft.com/on-the-issues/2014/07/01/advancing-our-encryption-and-transparency-efforts/|website=Microsoft on the Issues|accessdate=1 January 2015|date=July 1, 2014}}</ref> Microsoft has also argued that the [[United States Congress]] should enact strong privacy regulations to protect consumer data.<ref>{{cite web|last1=Heiner|first1=David|title=Request for Comment: Big Data and Consumer Privacy in the Internet Economy|url=http://www.ntia.doc.gov/files/ntia/microsoft.pdf|website=National Telecommunications and Information Administration|publisher=Microsoft|accessdate=12 August 2014}}</ref> ===လိုဂို=== Microsoft adopted the so-called "''[[Pac-Man]]'' Logo", designed by Scott Baker, in 1987. Baker stated "The new logo, in [[Helvetica]] italic typeface, has a slash between the ''o'' and ''s'' to emphasize the "soft" part of the name and convey motion and speed."<ref>{{Cite journal|work=Computer Reseller News Magazine|date=March 1987}}</ref> Dave Norris ran an internal joke campaign to save the old logo, which was green, in all uppercase, and featured a fanciful letter ''O'', nicknamed the ''blibbet'', but it was discarded.<ref name="Osterman2005-07-14">{{cite web|url=http://blogs.msdn.com/larryosterman/archive/2005/07/14/438777.aspx|title=Remember the blibbet|work=Larry Osterman's WebLog|publisher=Microsoft|author=Osterman, Larry|date=July 14, 2005 |accessdate=August 18, 2008}}</ref> Microsoft's logo with the "''Your potential. Our passion.''" tagline below the main corporate name, is based on a slogan Microsoft used in 2008. In 2002, the company started using the logo in the United States and eventually started a TV campaign with the slogan, changed from the previous tagline of ''"[[Where do you want to go today?]]".''<ref name="wherego1" /><ref name="potentialpassion1" /><ref name="Reimer">{{cite news |url=http://arstechnica.com/news.ars/post/20060123-6031.html|title=Microsoft set to launch new marketing campaign|work=Ars Technica|publisher=Condé Nast Digital|author=Reimer, Jeremy|date=January 23, 2006|accessdate=August 18, 2008}}</ref> During the private MGX (Microsoft Global Exchange) conference in 2010, Microsoft unveiled the company's next tagline, ''"Be What's Next."''.<ref name="2010logo">{{cite web|url=http://www.engadget.com/2010/07/22/new-microsoft-brand-logos-company-tagline-revealed-at-mgx-event/|title=New Microsoft brand logos, company tagline revealed at MGX event? (update: no new logos, tagline is a go)|first=Joshua|last=Topolsky|authorlink=Joshua Topolsky|work=[[Engadget]]|publisher=[[AOL]]|date=July 22, 2010|accessdate=August 2, 2012}}</ref> On August 23, 2012, Microsoft unveiled a new corporate logo at the opening of its 23rd Microsoft store in Boston indicating the company's shift of focus from the classic style to the tile-centric modern interface which it uses/will use on the Windows Phone platform, Xbox 360, Windows 8 and the upcoming Office Suites.<ref>{{cite web|last=Meisner |first=Jeffrey |url=http://blogs.technet.com/b/microsoft_blog/archive/2012/08/23/microsoft-unveils-a-new-look.aspx |title=Microsoft Unveils a New Look |publisher=The Official Microsoft Blog |date=August 23, 2012 |accessdate=August 23, 2012}}</ref> The new logo also includes four squares with the colors of the then-current Windows logo which have been used to represent Microsoft's four major products: Windows (blue), Office (red), Xbox (green), and Bing (yellow).<ref>{{cite web |last=Eric |first=Steven H. |url=http://flapship.com/new-microsoft-logo-revealed/ |title=NEW MICROSOFT LOGO REVEALED |publisher=Flapship.com |date=August 23, 2012 |accessdate=August 23, 2012 |archivedate=25 August 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120825174050/http://flapship.com/new-microsoft-logo-revealed/ }}</ref> However this logo is not completely new—it was featured in [[Windows 95]] commercials from the mid-1990s.<ref>{{cite web|url=http://www.wpcentral.com/microsofts-new-logo-has-ties-past|title=Microsoft's new logo has ties to the past}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.neowin.net/news/microsoft039s-logo-is-not-new-it039s-from-1995|title=Microsoft's logo is not new, it's from 1995}}</ref> {{center| <gallery widths=200> File:Microsoft Logo Historical.svg|၁၉၈၅–၁၉၈၇ File:Microsoft logo (1987) + slogan (1994).svg|၁၉၈၇–၂၀၀၆ File:Microsoft logo & slogan.svg|၂၀၀၆–၂၀၁၁ File:Microsoft logo & slogan 2011-2012.svg|၂၀၁၁–၂၀၁၂ File:Microsoft logo and wordmark.svg|၂၀၁၂–လက်ရှိ </gallery> }} * '''1987'''&nbsp;– Microsoft "[[Pac-Man]]" logo, designed by Scott Baker and used from 1987 to 2012 with the 1994–2002 slogan ''"[[Where do you want to go today?]]"''.<ref name="wherego1">{{cite news|url=http://www.wired.com/wired/archive/6.12/redmond.html|title=The Rise and Rise of the Redmond Empire|work=Wired|date=December 1998|accessdate=August 18, 2008}}</ref><ref name="potentialpassion1">{{cite news|url=http://www.adweek.com/news/advertising/mccann-thinks-local-global-microsoft-83426|title=McCann Thinks Local for Global Microsoft|author=Schmelzer, Randi|work=Adweek|date=January 9, 2006 |accessdate=August 18, 2008}}</ref> * '''2006–2011'''&nbsp;– Microsoft logo as of 2006–2011, with the slogan ''"Your potential. Our passion."''<ref name="potentialpassion1"/> * '''2011–2012'''&nbsp;– Logo by Microsoft with the slogan ''"Be what's next."''<ref name="2010logo"/> * '''2012–present'''&nbsp;– Introduced on August 23, 2012, to symbolize the "world of digital motion" and Microsoft's "diverse portfolio of products".<ref name="newlogo">{{cite news|url=http://blogs.technet.com/b/microsoft_blog/archive/2012/08/23/microsoft-unveils-a-new-look.aspx|title=Microsoft Unveils a New Look|work=Microsoft|date=August 2012|accessdate= August 23, 2012}}</ref> ==ဆက်စပ်ကြည့်ရန်== [[Bill Gates]] ==ကျမ်းကိုး== {{Reflist|30em}} ==ပြင်ပလင့်များ== {{Sister project links | wikt=no | commons=Category:Microsoft | b=no | n=no | q=Microsoft | s=no | v=Portal:Microsoft | voy=no | species=no | d=no | mw=no | display=Microsoft}} * {{Official website|http://www.microsoft.com/}} * {{Official blog|http://blogs.technet.com/b/microsoft_blog/}} {{Finance links | name = Microsoft Corporation | symbol = MSFT | sec_cik = 789019 | hoovers = Microsoft_Corporation.c86cc6059119a54b }} * {{OpenCorp|Microsoft}} [[Category:မိုက်ခရိုဆော့ဖ်]] [[Category:ကွန်ပျူတာ ကော်ပိုရေးရှင်းများ]] p883bjo74ger1lru3rnz57fuhykafv8 1056642 1056639 2026-10-07T20:04:28Z Dr Lotus Black 31011 1056642 wikitext text/x-wiki {{translation incomplete}} * {{Coord|47|38|23|N|122|7|42|W|region:US_dim:540|display=title}} {{Infobox company | name = မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ကော်ပိုရေးရှင်း | logo = Microsoft logo and wordmark.svg | logo_alt = Microsoft's logo၊ နာရီလက်တံအတိုင်း အနီ၊ အစိမ်း၊ အဝါနှင့် အပြာ စတုရမ်းပုံစံ ၄ ခု ခွဲထားပြီး ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ | image = Microsoft building 17 front door.jpg | image_caption = မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဝန်းအတွင်းရှိ အကြီးဆုံးအဆောက်အအုံဖြစ်သော အဆောက်အဦးအမှတ် (၁၇) ဧည့်ခန်းမဆောင်အဝင်။ | type = အများဆိုင် | traded_as = {{unbulleted list|{{NASDAQ|MSFT}}|[[Dow Jones Industrial Average|Dow Jones Industrial Average Component]]|[[NASDAQ-100|NASDAQ-100 Component]]|[[S&P 500|S&P 500 Component]]}} | industry = ဆော့ဝဲလ်<br/>အသုံးပြုသူ အီလက်ထရွန်းနစ်<br>ကွန်ပျူတာ ဟဒ်ဝဲလ် | foundation = အာဘူကူးကူး၊ နယူး မက္ကဆီကို၊ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] ({{Start date|1975|04|04}}) | founder = [[ဘီလ်ဂိတ်]]၊ ပါအဲလန်။ | location_city = မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ရက်မွန် ရုံးဝန်း၊ ရက်မွန်၊ ဝါရှင်တန်မြို့ | location_country = {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | area_served = ကမ္ဘာတစ်ဝန်း | key_people =John W. Thompson (Chairman)|Satya Nadella (CEO)|[[Bill Gates]] (founder, technology advisor) | products = {{flatlist| * [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဝင်းဒိုး|ဝင်းဒိုး]] * [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ် အော့ဖစ်|အော့ဖစ်]] * [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဆာဗာ|ဆာဗာ]] * [[စကိုက်ပိ]] * [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဗီစူရယ် စတူဒီယို|ဗီစူရယ် စတူဒီယို]] * [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဒိုင်းနမစ် |ဒိုင်းနမစ်]] * [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ် အက်ဇူရီ|အက်ဇူရီ]] * [[အက်စ်ဘောက်]] * [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဆာဖေ့|ဆာဖေ့]] * [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ် မိုဘိုင်း|မိုဘိုင်း]] * [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ်မှ ထုတ်လုပ်ထားသော အက်ပလီကေးရှင်းစာရင်း | တခြား.....]] }} | services = {{flatlist| * [[MSN]] * [[Bing]] * [[OneDrive]] * [[:en:Microsoft Developer Network|MSDN]] * [[Outlook.com]] * [[:en:Microsoft TechNet|TechNet]] }} | revenue = {{Increase}} {{US$|331.8}}{{nbsp}}billion (၂၀၂၆) | revenue_year = 2026 | operating_income = {{Increase}} {{US$|155.2}}{{nbsp}}billion (၂၀၂၆) | income_year = 2026 | net_income = {{Increase}} {{US$|133.7}}{{nbsp}}billion (၂၀၂၆) | net_income_year = 2026 | assets = {{Increase}} {{US$|758.4}}{{nbsp}}billion (၂၀၂၆) | assets_year = 2026 | equity = {{Increase}} {{US$|442.4}}{{nbsp}}billion (၂၀၂၆) | equity_year = 2026 | num_employees = 223,000 (၂၀၂၆) | num_employees_year = 2026 | subsid = [[:en:List of mergers and acquisitions by Microsoft|List of Microsoft subsidiaries]] | homepage = {{URL|https://www.microsoft.com/|Microsoft.com}} | footnotes = <ref>{{cite web |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/789019/000095017025100235/msft-20250630.htm |title=Microsoft Corporation Form 10-K |date=July 30, 2025 |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] |pages=9, 50, 52}}</ref> }} '''မိုက်ခရိုဆော့ဖ်''' ({{Lang-en|Microsoft}})သည် အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ ဝါရှင်တန်ပြည်နယ် ရက်မွန်တွင် ရုံးချုပ်တည်ကာ ကွန်ပျူတာဆော့ဝဲလ်များ၊ အီလက်ထရောနစ်ပစ္စည်းများ၊ တကိုယ်ရေးသုံးကွန်ပျူတာ နှင့် အခြား နည်းပညာဝန်ဆောင်မှုများကို ထုတ်လုပ်၊ ရောင်းချ၊ ဝန်ဆောင်မှု ပေးနေသည့် ကုမ္ပဏီတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထုတ်လုပ်ရောင်းချနေသော ဆော့ဝဲလ်များထဲမှ မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဝင်းဒိုး၊ မိုက်ခရိုဆော့ဖ် အော့ဖစ် တို့မှာ လူသုံးများပြီး လူသိအများဆုံး ဖြစ်သည်။ ရောင်းချနေသော အီလက်ထရောနစ် ပစ္စည်းများထဲတွင် အိတ်စ်ဘောက် (X-Box) ဂိမ်းနှင့် မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဆာဖေ့ (Microsoft Surface) ကျောက်သင်ပုန်းကွန်ပျူတာတို့မှာ အဓိက ထုတ်ကုန်များ ဖြစ်သည်။ မိုက်ခရိုဆော့ဖ်သည် ဝင်ငွေများအရ ဆော့ဝဲလ်ကုမ္ပဏီများထဲတွင်အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.softwaretop100.org/global-software-top-100-edition-2011 |title=Global Software Top 100&nbsp;– Edition 2011 |publisher=Softwaretop100.Org|date=23 August 2011}}</ref> ကမ္ဘာ့တန်ဖိုးအကြီးဆုံး ကုမ္ပဏီများထဲတွင်လည်း တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web | url=http://ycharts.com/rankings/market_cap | title=Market Cap Rankings | publisher=Zacks Investment Research | work=Ycharts | date=April 8, 2012 | accessdate=April 9, 2012}}</ref> မိုက်ခရိုဆော့ဖ်ကို ဘီလ်ဂိတ် နှင့် ပေါလ်အလန် တို့က ၁၉၇၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၄ ရက်နေ့မှာ စတင်တည်ထောင်ခဲ့ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ စတင်တည်ထောင်စဉ်က ရည်ရွယ်ချက်မှာ Altair 8800 ကွန်ပျူတာများအတွက် ကွန်ပျူတာ ဘာသာပြန်ပစ္စည်း BASIC interpreter ရောင်းချရန် ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၀ နှစ်လယ်ပိုင်းတွင် နောက်ပိုင်းတွင် မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဝင်းဒိုးဖြစ်လာမည့် MS-DOS ဟုခေါ်ဆိုသော ကွန်ပျူတာ လည်ပတ်မှုစနစ် အသစ်ကို စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၆ အရောက်မှာတော့ ကုမ္ပဏီ ရှယ်ယာဈေးတွေ မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး ဝန်ထမ်းများထဲမှ ဘီလီယံ သူဌေး ၃ ယောက်နဲ့ မီလီယံ သူဌေး ၁၂၀၀၀ ခန့် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်များအထိ ကွန်ပျူတာ လည်ပတ်မှု စနစ် ဈေးကွက်ကို ဦးဆောင်ထားနိုင်ဆဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် မေလမှာတော့ မိုက်ခရိုဆော့ဖ်က စကိုက်ပ်လို့ခေါ်တဲ့ အင်တာနက်ကနေ ဖုန်းခေါ်ဆိုမှု ဝန်ဆောင်မှုပေးတဲ့ ကုမ္ပဏီကို ဒေါ်လာ သန်း ၈၅၀၀ နဲ့ဝယ်ယူခဲ့ပါတယ်။ <ref>{{cite web |url=http://www.searchofficespace.com/blog/sos-news/microsoft-buys-skype-for-8-5-billion.html |title=Microsoft buys Skype for $8.5 billion |publisher=The Search Office Space Blog |date=May 10, 2011 |accessdate=April 4, 2011 |archivedate=8 May 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120508050845/http://www.searchofficespace.com/blog/sos-news/microsoft-buys-skype-for-8-5-billion.html }}</ref> ၂၀၁၃ ခုနှစ် စာရင်းများအရ မိုက်ခရိုဆော့ဖ် တကိုယ်ရေသုံး ကွန်ပျူတာများမှာ ကွန်ပျူတာ လည်ပတ်မှုစနစ် နှင့် ရုံးသုံးဆော့ဝဲလ်များ ရောင်းချမှုများ ဈေးကွက်မှာ ဦးဆောင်မှု ရဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။ မိုက်ခရိုဆော့ဖ်ဟာ ကွန်ပျူတာများနှင့် ဆာဗာများအတွက် ဆော့ဝဲလ်များ ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ အင်တာနက်ဝက်ဘ်ဆိုက် ရှာဖွေမှု စနစ် "ဘင်း"၊ ဗီဒီယိုဂိမ်း "အိတ်ဘောက်"၊ နည်းပညာဝန်ဆောင်မှုဈေးကွက် "အမ်အက်စ်အန်" နှင့် မိုဘိုင်းဖုန်းများကိုပါ ထုတ်လုပ်ဖြန့်ချိ ဝန်ဆောင်မှုပေးနေပါတယ်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇွန်လထဲမှာ မိုက်ခရိုဆော့ဟာ တကိုယ်ရေးသုံး ကွန်ပျူတာထုတ်လုပ်တဲ့ ဈေးကွက်ထဲကို ကျောက်သင်ပုန်း ကွန်ပျူတာ ဖြစ်တဲ့ မိုက်ခရိုဆော့ဖ် "ဆာဖေ့" ထုတ်လုပ်ခြင်းနှင့်အတူ ဝင်ရောက်လာပါတယ်။ မိုဘိုင်းဖုန်းလောကမှာ ဘုရင်ဖြစ်ခဲ့တဲ့ နိုကီယာ ရဲ့ ကိရိယာနှင့် ဝန်ဆောင်မှု ဌာနကိုဘည်း မိုက်ခရိုဆော့ဖ်ကနေ ဝယ်ယူခဲ့ပြီး စမတ်ဖုန်းထုတ်လုပ်ခြင်း ဈေးကွက်ထဲကိုလည်း ဝင်ရောက်ချဲ့ထွင်ခဲ့ပါတယ်။ <ref name="InformationWeek_Kin">{{cite web |url=http://www.informationweek.com/applications/notify-the-next-of-kin/d/d-id/1090416 |title=Notify The Next Of Kin |date=30 June 2010 |work=InformationWeek |access-date=3 January 2015 |archive-date=24 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140424124515/http://www.informationweek.com/applications/notify-the-next-of-kin/d/d-id/1090416 }}</ref> ==သမိုင်း== ===၁၉၇၂ မှ ၈၃ အထိ တည်ထောင်ခြင်းနှင့် ဖြစ်တည်ခြင်း=== ပေါလ်အလန် နှင့် ဘီလ်ဂိတ် တို့သည် ငယ်စဉ်ကလေးဘဝကတည်းက သူငယ်ချင်းမျာဖြစ်ခဲ့ပြီး သူတို့သည် ကွန်ပျူတာ ပရိုဂရမ်များ ရေးသားခြင်းမှာ အထူးစိတ်ဝင်စားသူများ ဖြစ်ကြပါတယ်။ သူတို့ နှစ်ယောက်မှာ တူညီတဲ့ ရည်မှန်းချက်အနေနဲ့လည်း သူတို့၏ ကိုယ်ရေးကိုယ်တွေးတွေကို အသုံးချပြီး အောင်မြင်တဲ့ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတစ်ခု လုပ်ဆောင်ရန် ဖြစ်ပါတယ်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်မှာ "ထရမ့်-အို-ဒေတာ" လို့သူတို့ရဲ့ ပထမဆုံး ကုမ္ပဏီတစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့ပါတယ်။ အလန်ဟာ ဝါရှင်တန် တက္ကသိုလ်မှာ ကွန်ပျူတာ သိပ္ပံ တက်ရောက်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ သို့ပေမယ့် ကျောင်းထွက်ခဲ့ပြီး ဟန်နီဝဲလ် မှာ အလုပ်လုပ်ခဲ့ပါတယ်။ ဂိတ်က ဟားဗတ် တက္ကသိုလ်မှာ တက်ရောက်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ <ref>{{cite web|title=Microsoft Company History|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/microsoft-corporation-history/}}</ref> ၁၉၇၅ ဇန်နဝါရီမှာတော့ ပေါပြူလာ အီလက်ထရောနစ်က MITS ရဲ့ Altair8800 ကွန်ပျူတာ အသေးစားလေးတွေမှာ ပြဿနာအချို့ ရှိခဲ့ပါတယ်။ အလန်က သူတို့ ဒီ Altair 8800 အတွက် ပရိုဂရမ်ရေးသားနိုင်ကြောင်း အကြံပြုခဲ့ပါတယ်။ ဘီလ်ဂိတ်က MITS ကိုဖုန်းဆက် အကြောင်းကြားခဲ့ပြီး MITS ကသူတို့ကို လာရောက်သရုပ်ပြရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ သူတို့ဆီမှာ အမှန်တကယ် ပြုလုပ်ထားခြင်း မရှိသောလည်း နှစ်ယောက်ပေါင်း၍ အစမ်းတစ်ခု ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ အဲ့ဒီအစမ်းဟာ သရုပ်ပြပွဲမှာ အမှားအယွင်းမရှိ လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၅ မတ်လ နယူး မက္ကစီကိုမှာ MITS က Altair BASIC အဖြစ် ဈေးကွက်သို့ စတင်ဖြန့်ချိရန် သဘောတူညီခဲ့သည်။ <ref name="Allan 2001" />{{rp|108, 112–114|date=November 2012}} <!--They officially established Microsoft on April 4, 1975, with Gates as the Chief executive officer.-->၁၉၇၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၄ ရက်၌ မိုက်ခရိုဆော့ဖ်ကို တရားဝင်တည်ထောင်ခဲ့ကာ အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်အဖြစ် ဘီလ်ဂိတ်က ရယူခဲ့သည်။<ref name="BBCTL">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/5085630.stm|title=Bill Gates: A Timeline|work=BBC News|publisher=BBC|date=July 15, 2006|accessdate=July 17, 2010}}</ref> အဲ့ဒီနောက်မှာတော့ အလန်ဟာ သူတို့၏ ကုမ္ပဏီနာမည်ကို Microprocessor နှင့် ဆော့ဝဲလ် ပေါင်းရေးထားတဲ့ မိုက်ခရိုဆော့ဖ်အဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ကုမ္ပဏီကို ဘယ်လ်လီဗျူး၊ ဝါရှင်တန် သို့ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။ မိုက်ခရိုဆော့ဖ်သည် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ၎င်းတို့၏ Unix ဗားရှင်းအဖြစ် Xenix ကိုထုတ်လုပ်ပြီး ကွန်ပျူတာ လည်ပတ်မှုစနစ် (Operation System) စီးပွားရေးသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ <ref>{{cite news|url=http://www.computersourcemag.com/articles/viewer.asp?a=695|title=Under The Hood: Part 8|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060901182630/http://www.computersourcemag.com/articles/viewer.asp?a=695|archivedate=September 11, 2006|work=Computer Source|author=Dyar, Dafydd Neal|date=November 4, 2002|accessdate=July 14, 2010}}</ref> However, it was [[MS-DOS]] that solidified the company's dominance. After negotiations with Digital Research] failed, [[International Business Machines|IBM]] awarded a contract to Microsoft in November 1980 to provide a version of the [[CP/M]] OS, which was set to be used in the upcoming [[IBM Personal Computer]] (IBM PC).<ref>{{cite book|url=http://books.google.com/?id=k9xS6t4ibxoC&printsec=frontcover&dq=Engines+that+move+markets:+technology+investing+from+railroads+to+the#v=onepage&q=november%201980&f=false |title=Engines that move markets |publisher=Books.google.co.uk |date= |accessdate=May 29, 2011|isbn=9780471205951 |year=2002 }}</ref> For this deal, Microsoft purchased a CP/M clone called [[86-DOS]] from [[Seattle Computer Products]], branding it as MS-DOS, which IBM rebranded to [[PC DOS]]. Following the release of the IBM PC in August 1981, Microsoft retained ownership of MS-DOS. Since IBM [[copyright]]ed the IBM PC [[BIOS]], other companies had to [[Reverse engineering|reverse engineer]] it in order for non-IBM hardware to run as [[IBM PC compatible]]s, but no such restriction applied to the operating systems. Due to various factors, such as MS-DOS's available software selection, Microsoft eventually became the leading PC operating systems vendor. <ref name="Blaxill Eckardt 2009">{{Cite journal|url=http://books.google.com/?id=JO6kA0hebJIC&pg=PA210&lpg=PA210&dq=%22columbia+data+products%22+clone+bios&q=%22columbia%20data%20products%22%20clone%20bios|title=The Invisible Edge: Taking Your Strategy to the Next Level Using Intellectual Property|last=Blaxill|first=Mark|last2=Eckardt|first2=Ralph|publisher=Portfolio Hardcover|isbn=1-59184-237-9|date=March 5, 2009|accessdate=July 7, 2010}}</ref>{{rp|210|date=November 2012}} The company expanded into new markets with the release of the ''Microsoft Mouse'' in 1983, as well as a publishing division named Microsoft Press.<ref name="Allan 2001" />{{rp|232|date=November 2012}} Paul Allen resigned from Microsoft in February after developing [[Hodgkin's lymphoma|Hodgkin's disease]].<ref name="Allan 2001" />{{rp|231|date=November 2012}} ===၁၉၉၅ မှ ၂၀၀၅ အင်တာနက် နှင့် ၃၂ဘစ် ခေတ်=== [[File:Bill Gates - United States v. Microsoft.jpg|thumb|Bill Gates giving his deposition in 1998 for the [[United States v. Microsoft]] trial. Once the [[U.S. Department of Justice]] 1993 took over from the Federal Trade Commission, a protracted legal wrangling between Microsoft and the department ensued, resulting in various settlements and possible blocked mergers. Microsoft would point to companies such as [[Time Warner|AOL-Time Warner]] in its defense.<ref name="WiredUSDOJ"/>]] Following Bill Gates's internal "Internet Tidal Wave memo" on May 26, 1995, Microsoft began to redefine its offerings and expand its product line into [[computer network]]ing and the [[World Wide Web]].<ref>{{cite news|url=http://news.cnet.com/2009-1032-995681.html|title=Victor: Software empire pays high price|author=Borland, John|work=CNET|publisher=CBS Interactive|date=April 15, 2003|accessdate=July 16, 2010}}</ref> The company released [[Windows 95]] on August 24, 1995, featuring [[pre-emptive multitasking]], a completely new user interface with a novel [[Start menu|start button]], and 32-bit compatibility; similar to NT, it provided the Win32 API. <ref name="Pietrek 1996">{{Cite journal|url=http://cs.mipt.ru/docs/comp/eng/os/win32/win95_sys_progr_secr/main.pdf|title=Windows 95 Programming Secrets|last=Pietrek|first=Matt|publisher=IDG|isbn=1-56884-318-6|format=PDF|date=March 1996|accessdate=July 17, 2010|archive-date=14 May 2011|access-date=3 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514140137/http://cs.mipt.ru/docs/comp/eng/os/win32/win95_sys_progr_secr/main.pdf|url-status=dead}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |accessdate=3 January 2015 |archivedate=14 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110514140137/http://cs.mipt.ru/docs/comp/eng/os/win32/win95_sys_progr_secr/main.pdf |=http://cs.mipt.ru/docs/comp/eng/os/win32/win95_sys_progr_secr/main.pdf }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://cs.mipt.ru/docs/comp/eng/os/win32/win95_sys_progr_secr/main.pdf |access-date=3 January 2015 |archive-date=14 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514140137/http://cs.mipt.ru/docs/comp/eng/os/win32/win95_sys_progr_secr/main.pdf }}</ref>{{rp|20|date=November 2012}} Windows 95 came bundled with the [[online service]] [[MSN]], and for OEMs [[Internet Explorer]], a [[web browser]]. Internet Explorer was not bundled with the retail Windows 95 boxes because the boxes were printed before the team finished the web browser, and instead was included in the Windows 95 Plus! pack.<ref>{{cite news|url=http://www.winsupersite.com/showcase/msn_inside_01.asp|title=MSN: The Inside Story|work=winsupersite.com|author=Thurrott, Paul|publisher=Penton Media|date=May 31, 2005|accessdate=July 17, 2010|archivedate=23 May 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100523202530/http://www.winsupersite.com/showcase/msn_inside_01.asp}}</ref> Branching out into new markets in 1996, Microsoft and [[NBC Universal]] created a new [[24/7]] cable news station, [[MSNBC]].<ref name="APM-NewsArchives">{{cite web|url=http://marketplace.publicradio.org/shows/1996/07/15_mpp.html|title=Marketplace: News Archives|work=Marketplace|publisher=American Public Media|date=July 15, 1996|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040823174040/http://marketplace.publicradio.org/shows/1996/07/15_mpp.html|archivedate=August 23, 2004}}</ref> Microsoft created [[Windows CE 1.0]], a new OS designed for devices with low memory and other constraints, such as [[personal digital assistant]]s.<ref name="cehistory">{{cite web |url=http://www.hpcfactor.com/support/windowsce/|author=Tilly, Chris|title=The History of Microsoft Windows CE|work=HPC:Factor|accessdate=August 18, 2008}}</ref> In October 1997, the Justice Department filed a motion in the Federal [[United States district court|District Court]], stating that Microsoft violated an agreement signed in 1994 and asked the court to stop the bundling of Internet Explorer with Windows.<ref name="Allan 2001" />{{rp|323–324|date=November 2012}} Bill Gates handed over the CEO position on January 13, 2000, to [[Steve Ballmer]], an old college friend of Gates and employee of the company since 1980, creating a new position for himself as Chief [[Software architect|Software Architect]].<ref name="Allan 2001" />{{rp|111, 228|date=November 2012}}<ref name="BBCTL" /> Various companies including Microsoft formed the [[Trusted Computing Group|Trusted Computing Platform Alliance]] in October 1999 to, among other things, increase security and protect [[intellectual property]] through identifying changes in hardware and software. Critics decry the alliance as a way to enforce indiscriminate restrictions over how consumers use software, and over how computers behave, a form of [[digital rights management]]; for example the scenario where a computer is not only secured for its owner, but also secured against its owner as well.<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2002/06/20/technology/20CODE.html?pagewanted=1|title=Fears of Misuse of Encryption System Are Voiced|work=The New York Times|author=Markoff, John|date=June 20, 2002|accessdate=July 7, 2010}}</ref><ref>{{cite journal|url=http://www.cl.cam.ac.uk/~fms27/papers/2003-stajano-shifting.pdf|author=Stajano, Frank|title=Security for whom? The shifting security assumptions of pervasive computing|series=Lecture notes in computer science|journal=Software Security—Theories and Systems|volume=2609|pages=16–27|publisher=Springer-Verlag Berlin Heidelberg|year=2003|accessdate=July 6, 2010|doi=10.1007/3-540-36532-X_2|isbn=978-3-540-00708-1}}</ref> On April 3, 2000, a judgment was handed down in the case of ''[[United States v. Microsoft]]'',<ref name="usvms">{{cite web |title=United States v. Microsoft |url=http://www.justice.gov/atr/cases/ms_index.htm |publisher=U.S. Department of Justice |accessdate=August 5, 2005 }}</ref> calling the company an "abusive monopoly";<ref name="findingsoffact">{{cite web|author=Jackson, Thomas Penfield|url=http://www.justice.gov/atr/cases/f3800/msjudgex.htm |title=U.S. vs. Microsoft findings of fact |publisher=U.S. Department of Justice |date=November 5, 1999 |accessdate=August 18, 2008}}</ref> it settled with the U.S. Department of Justice in 2004.<ref name="CBSCHRON"/> On October 25, 2001, Microsoft released [[Windows XP]], unifying the mainstream and NT lines under the NT codebase.<ref>{{cite news|url=http://www.windowsitpro.com/article/windows-xp2/wininfo-short-takes-windows-xp-launch-special-edition.aspx|title=WinInfo Short Takes: Windows XP Launch Special Edition|author=Thurrott, Paul|work=Windows IT Pro|publisher=Penton Media|date=October 26, 2001|accessdate=July 16, 2010|archivedate=26 May 2012|archiveurl=https://archive.today/20120526200156/http://www.windowsitpro.com/article/windows-xp2/wininfo-short-takes-windows-xp-launch-special-edition.aspx}}</ref> The company released the [[Xbox (console)|Xbox]] later that year, entering the [[game console]] market dominated by [[Sony]] and [[Nintendo]].<ref name="BizWire-2001Ent">{{cite news|title=NPD Reports Annual 2001 U.S. Interactive Entertainment Sales Shatter Industry Record|work=Business Wire|publisher=CBS Interactive|date=February 7, 2002|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_2002_Feb_7/ai_82604922|accessdate=March 31, 2007|archive-date=25 March 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050325040222/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_2002_Feb_7/ai_82604922|url-status=dead}}</ref> In March 2004 the [[European Union]] brought [[European Union Microsoft antitrust case|antitrust legal action against the company]], citing it abused its dominance with the Windows OS, resulting in a judgment of €497{{nbsp}}million ($613{{nbsp}}million) and to produce new versions of Windows XP without [[Windows Media Player]], Windows XP Home Edition N and Windows XP Professional N.<ref name="CNN-MSfine">{{cite news |url=http://www.cnn.com/2004/BUSINESS/03/24/microsoft.eu|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060413082435/http://www.cnn.com/2004/BUSINESS/03/24/microsoft.eu|archivedate=April 13, 2006|title=Microsoft hit by record EU fine|work=CNN|date=March 25, 2004|accessdate=August 14, 2010}}</ref><ref name="euantitrust">{{cite web |title=Commission Decision of 24.03.2004 relating to a proceeding under Article 82 of the EC Treaty (Case COMP/C-3/37.792 Microsoft)|publisher=Commission of the European Communities |url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:62004A0201:EN:NOT |date=April 21, 2004 |accessdate=August 5, 2005 |format=PDF}}</ref> ===၂၀၀၆ မှ ၂၀၁၀ ဝင်းဒိုးဗစ်စတာ၊ မိုဘိုင်း နှင့် ဝင်းဒိုး ၇=== [[File:Steve Ballmer - MIX 2008.jpg|thumb|CEO [[Steve Ballmer]] at the [[MIX (Microsoft)|MIX]] event in 2008. In an interview about his management style in 2005, he mentioned that his first priority was to get the people he [[delegate]]s to in order. Ballmer also emphasized the need to continue pursuing new technologies even if initial attempts fail, citing the original attempts with Windows as an example.<ref>{{cite news|title=Steve Ballmer on management style|url=http://www.itworld.com/051109ballmerinterview|work=ITWorld|agency=CIO Asia|publisher=[[IDG]]|date=November 10, 2005|first=Gerald |last=Wee|accessdate=January 29, 2011}}</ref>]] Released in January 2007, the next version of Windows, [[Windows Vista]], focused on features, security, and a redesigned user interface dubbed [[Windows Aero|Aero]].<ref>{{cite web|url=http://reviews.cnet.com/windows/windows-vista-ultimate/4505-3672_7-32013603.html|title=Windows Vista Ultimate review|date=January 23, 2007|accessdate=April 4, 2012|last=Vamosi|first=Robert|work=[[CNET]]|publisher=[[CBS Interactive]]|archive-date=6 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120406015257/http://reviews.cnet./}}</ref><ref name="gatesrsa">{{cite web|url=http://www.informationweek.com/news/180201580|title=Gates Says Security Is Job One For Vista|date=February 14, 2006|accessdate=April 4, 2012|author=Ricadela, Aaron|work=[[InformationWeek]]|publisher=UBM TechWeb|archivedate=18 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120318064254/http://informationweek.com/news/180201580}}</ref> [[Microsoft Office 2007]], released at the same time, featured a "[[Ribbon (computing)|Ribbon]]" user interface which was a significant departure from its predecessors. Relatively strong sales of both titles helped to produce a record profit in 2007.<ref>{{cite web|url=http://www.scotsman.com/news/vista-gives-microsoft-view-of-record-profit-1-1316524|title=Vista gives Microsoft view of record profit|work=Edinburgh Evening News|date=April 27, 2007|publisher=[[Johnston Press]]|accessdate=February 1, 2009|archivedate=4 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200804053508/https://www.scotsman.com/business/vista-gives-microsoft-view-record-profit-2512476}}</ref> The European Union imposed another fine of €899{{nbsp}}million ($1.4{{nbsp}}billion) for Microsoft's lack of compliance with the March 2004 judgment on February 27, 2008, saying that the company charged rivals unreasonable prices for key information about its [[Microsoft SQL Server|workgroup]] and [[Microsoft BackOffice Server|backoffice]] servers. Microsoft stated that it was in compliance and that "these fines are about the past issues that have been resolved".<ref name="msft_eufine_2008">{{cite news|title=AFP:EU hits Microsoft with record 899&nbsp;million euro antitrust fine|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5iozBXlp2nzuVxnMx_SwmtKvi7C-w|agency=[[Agence France-Presse]]|work=[[Google News]]|publisher=[[Google]]|date=February 27, 2008|accessdate=June 1, 2008}}</ref> 2007 also saw the creation of a multi-core unit at Microsoft, as they followed in the steps of server companies such as Sun and IBM.<ref>{{cite web|url=http://www.serverwatch.com/trends/article.php/3657451/Microsoft-Multicore-and-the-Data-Center.htm|title=Microsoft, Multi-core and the Data Center|accessdate=3 January 2015|archivedate=6 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406115001/http://www.serverwatch.com/trends/article.php/3657451/Microsoft-Multicore-and-the-Data-Center.htm}}</ref> Bill Gates retired from his role as Chief Software Architect on June 27, 2008, while retaining other positions related to the company in addition to being an advisor for the company on key projects.<ref>{{cite news|url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,1977363,00.asp|title=Bill Gates Announces Resignation|authorlink=Natali Morris|author=Conte, Natali Del|work=[[PC Magazine]]|publisher=[[Ziff Davis]]|date=June 15, 2006|accessdate=July 17, 2010}}</ref> [[Azure Services Platform]], the company's entry into the [[cloud computing]] market for Windows, launched on October 27, 2008.<ref>{{cite web|url=http://news.cnet.com/microsoft-launches-windows-azure/|title=Microsoft launches Windows Azure|work=CNET|publisher=CBS Interactive|first=Ina|last=Fried|authorlink=Ina Fried|date=October 27, 2008|accessdate=July 6, 2010}}</ref> On February 12, 2009, Microsoft announced its intent to open a chain of Microsoft-branded retail stores, and on October 22, 2009, the first retail [[Microsoft Store]] opened in [[Scottsdale, Arizona|Scottsdale]], Arizona; the same day the first store opened, [[Windows 7]] was officially released to the public. Windows 7's focus was on refining Vista with ease of use features and performance enhancements, rather than a large reworking of Windows.<ref>{{cite web|url=http://news.cnet.com/8301-13860_3-10163206-56.html|title=Microsoft follows Apple into the retail business|work=CNET|publisher=CBS Interactive|first=Ina|last=Fried|authorlink=Ina Fried|date=February 12, 2009|accessdate=July 17, 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/2009/10/22/us-microsoft-store-idUSTRE59L5E220091022|title=Long lines as Microsoft opens retail store|work=[[Reuters]]|publisher=[[Thomson Reuters]]|author=Gaynor, Tim|date=October 22, 2009|accessdate=July 3, 2010|archivedate=4 February 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110204102408/http://www.reuters.com/article/2009/10/22/us-microsoft-store-idUSTRE59L5E220091022}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.msnbc.msn.com/id/33429899/ns/technology_and_science-tech_and_gadgets/|title=Windows 7 operating system makes its debut|work=[[NBCNews.com]]|publisher=[[NBCUniversal]]|agency=Associated Press|author=Mintz, Jessica|date=October 22, 2009|accessdate=April 4, 2012|archive-date=20 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121120210841/http://www.msnbc.msn.com/id/33429899/ns/technology_and_science-tech_and_gadgets/|url-status=dead}}</ref> As the smartphone industry boomed beginning in 2007, Microsoft struggled to keep up with its rivals [[Apple Inc.|Apple]] and [[Google]] in providing a modern smartphone operating system. As a result, in 2010, Microsoft revamped their aging flagship mobile operating system, [[Windows Mobile]], replacing it with the new [[Windows Phone]] OS; along with a new strategy in the smartphone industry that has Microsoft working more closely with smartphone manufacturers, such as [[Nokia]], and to provide a consistent user experience across all smartphones using Microsoft's Windows Phone OS. It used a new user interface design language, codenamed "Metro", which prominently used simple shapes, typography and iconography, and the concept of minimalism. Microsoft is a founding member of the [[Open Networking Foundation]] started on March 23, 2011. Other founding companies include [[Google]], [[HP Networking]], [[Yahoo]], [[Verizon]], [[Deutsche Telekom]] and 17 other companies. The nonprofit organization is focused on providing support for a new [[cloud computing]] initiative called Software-Defined Networking.<ref>{{cite web |url=http://www.openflow.org/wp/2011/03/open-networking-foundation-formed-to-speed-network-innovation/ |title=Open Networking Foundation News Release |first=David |last=Erickson |work=Openflow.org |date=March 21, 2011 |accessdate=May 29, 2011 |archivedate=26 March 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110326044008/http://www.openflow.org/wp/2011/03/open-networking-foundation-formed-to-speed-network-innovation/ }}</ref> The initiative is meant to speed innovation through simple software changes in telecommunications networks, wireless networks, data centers and other networking areas.<ref>{{cite web|url=http://www.computerworld.com.au/article/380663/google_other_titans_form_open_networking_foundation/?fp=4&fpid=78268965 |title="Google and other titans form Open Networking Foundation." Noyes, March 23, 2011 |work=[[Computerworld]] |publisher=[[IDG]]|date=March 23, 2011 |accessdate=May 29, 2011}}</ref> ===၂၀၁၁ မှ ယနေ့အထိ ပြန်လည်မွန်းမံခြင်း၊ ဝင်းဒိုး ၈ နှင့် နိုကီယာ ပစ္စည်းများ=== [[File:Start81.png|thumb|General design principle behind the [[Start screen]] in [[Windows 8.1]], [[Windows Phone]] and [[Xbox One]]]] [[File:Microsoft Surface (black).jpg|thumb|[[Microsoft Surface]] tablet]] Following the release of [[Windows Phone]], Microsoft underwent a gradual [[rebranding]] of its product range throughout 2011 and 2012—the corporation's logos, products, services, and websites adopted the principles and concepts of the [[Metro (design language)|Metro design language]].<ref name="WindowsPhone7UI">{{cite web|url= http://windowsteamblog.com/windows_phone/b/wpdev/archive/2010/03/18/windows-phone-7-series-ui-design-amp-interaction-guide.aspx| title= Windows Phone 7 Series UI Design & Interaction Guide|accessdate= 2010-10-09|date= March 18, 2010}}</ref> Microsoft previewed [[Windows 8]], an operating system designed to power both personal computers and [[tablet computer]]s, in Taipei in June 2011.<ref>{{cite news| url=http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/info-tech/article3479381.ece | title=Microsoft releases final test version of Windows 8 |work=[[Business Line]] |publisher=Kasturi & Sons | date=June 1, 2012|accessdate=August 4, 2012}}</ref> A developer preview was released on September 13, and was replaced by a consumer preview on February 29, 2012.<ref>{{cite news |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/g/a/2011/01/05/businessinsider-microsoft-spills-beans-on--at-ces-2011-1.DTL |title=OK, So Windows 8 Is Coming To ARM Tablets...Someday (MSFT) |newspaper=[[San Francisco Chronicle]] |first=Matt |last=Rosoff |date=January 5, 2011 |accessdate=January 5, 2011 |archivedate=29 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110629064811/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fg%2Fa%2F2011%2F01%2F05%2Fbusinessinsider-microsoft-spills-beans-on--at-ces-2011-1.DTL }}</ref> On May 31, 2012, the preview version was released. On June 18, 2012, Microsoft unveiled the [[Microsoft Surface|Surface]], the first computer in the company's history to have its hardware made by Microsoft.<ref>{{cite web|last=Sullivan |first=Mark |url=http://www.pcworld.com/article/257840/microsoft_announces_new_surface_tablet_pc.html |title=Microsoft Announces New 'Surface' Tablet PC |publisher=PCWorld |date= |accessdate=June 19, 2012}}</ref><ref name="VF2012" /> On June 25, Microsoft paid US$1.2 billion to buy the social network [[Yammer]].<ref>{{cite news|title=Microsoft buys Internet startup Yammer for $1.2 billion|url=http://www.usatoday.com/tech/news/story/2012-06-25/microsoft-yammer-aquisition/55811172/1|work=[[USA Today]]|publisher=[[Gannett Company]]|first=Byron|last=Acohido|date=June 25, 2012|accessdate=25 June 2012}}</ref> On July 31, 2012, Microsoft launched the [[Outlook.com]] [[Webmail|webmail service]] to compete with [[Gmail]].<ref>{{cite web |url= http://www.winsupersite.com/article/windows-live/outlookcom-mail-microsoft-reimagines-webmail-143877 |title= Outlook.com Mail: Microsoft Reimagines Webmail |first= Paul |last= Thurrott |authorlink= Paul Thurrott |date= 31 July 2012 |work= Supersite for Windows |publisher= [[Penton Media]] |accessdate= 1 August 2012 |archivedate= 3 August 2012 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20120803011439/http://www.winsupersite.com/article/windows-live/outlookcom-mail-microsoft-reimagines-webmail-143877 }}</ref> On September 4, 2012, Microsoft released [[Windows Server 2012]].<ref name="MSofficialRTM">{{cite web | url=http://www.microsoft.com/en-us/server-cloud/new.aspx | title=Windows Server 2012 "Save the Date" Announcement | date=8 August 2012| author=Microsoft Corp.}}</ref> On October 1, Microsoft announced its intention to launch a news operation, part of a new-look [[MSN]], at the time of the Windows 8 launch that was later in the month.<ref>{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/2012/10/01/us-microsoft-msn-idUSBRE8900WN20121001|title=Microsoft launching news operation, new MSN|publisher=Reuters|accessdate=October 1, 2012|first=Bill|last=Rigby|date=October 1, 2012|archivedate=2 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002064137/http://www.reuters.com/article/2012/10/01/us-microsoft-msn-idUSBRE8900WN20121001}}</ref> On October 26, 2012, Microsoft launched Windows 8 and the [[Microsoft Surface]].<ref name="VF2012">Eichenwald, Kurt, [http://www.vanityfair.com/business/2012/08/microsoft-lost-mojo-steve-ballmer "Microsoft's Lost Decade: How Microsoft Lost Its Mojo"], ''[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]'', August 2012</ref><ref>{{cite news|url=http://www.zdnet.com/windows-8s-delivery-date-october-26-7000001158/|title=Windows 8's delivery date: October 26|newspaper=ZDNet|date=July 18, 2012|accessdate=September 17, 2012}}</ref> Three days later, [[Windows Phone 8]] was launched.<ref>{{cite web |url=http://www.liveside.net/2012/08/30/mary-jo-foley-windows-phone-8-launch-dates-revealed/ |title=Mary Jo Foley: Windows Phone 8 launch date revealed |publisher=LiveSide.net |date=2012-08-30 |accessdate=2012-11-27 |archivedate=3 November 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121103151119/http://www.liveside.net/2012/08/30/mary-jo-foley-windows-phone-8-launch-dates-revealed/ }}</ref> To cope with the potential for an increase in demand for products and services, Microsoft opened a number of "holiday stores" across the U.S. to complement the increasing number of "bricks-and-mortar" Microsoft Stores that opened in 2012.<ref>{{cite news|url=http://www.wpcentral.com/microsoft-prepping-everything-complete-brand-and-product-relaunch|title=Microsoft prepping for complete brand and product line relaunch, New York store coming the 26th|publisher=wpcentral.com|accessdate=November 3, 2012}}</ref> On March 29, 2013, Microsoft launched a Patent Tracker.<ref>{{cite news | url=http://thenextweb.com/microsoft/2013/03/28/microsoft-launches-patent-tracker-to-help-you-search-its-library-of-intellectual-property/ | title=Microsoft launches 'Patent Tracker' to help you search its library of intellectual property | work=The Next Web | date=March 28, 2013 | accessdate=March 29, 2013}}</ref> The [[Kinect]], the motion sensing input devices by Microsoft, which was first introduced in November 2010 was upgraded for the 2013 release of the eighth-generation [[Xbox One]]. Its capabilities were revealed in May 2013. The new Kinect uses an ultra-wide 1080p camera, it can function in the dark due to an infrared sensor, it employs higher-end processing power and new software, it can distinguish between fine movements (such as a thumb movements), and the device can determine a user's heart rate by looking at his/her face.<ref>{{cite web|title=The all-seeing Kinect: tracking my face, arms, body, and heart on the Xbox One|url=http://www.theverge.com/2013/5/21/4353232/kinect-xbox-one-hands-on/in/4116279|work=The Verge|publisher=Vox Media, Inc|accessdate=28 May 2013|author=David Pierce|date=21 May 2013}}</ref> Microsoft filed a patent application in 2011 that suggests that the corporation may use the Kinect camera system to monitor the behavior of television viewers as part of a plan to make the viewing experience more active. On July 19, 2013, Microsoft stocks suffered its biggest one-day percentage sell-off since the year 2000 after its fourth-quarter report raised concerns among the investors on the poor showings of both Windows 8 and the Surface tablet; with more than 11 percentage points declining Microsoft suffered a loss of more than US$32 billion.<ref>{{cite web|url=http://news.cnet.com/8301-10805_3-57594612-75/funky-friday-more-than-$32-billion-in-microsoft-stock-value-wiped-out/|title=Funky Friday: More than $32 billion in Microsoft stock value wiped out &#124; Microsoft&nbsp;– CNET News|publisher=News.cnet.com|accessdate=2013-07-21}}</ref> <!-- Generally we stick to products that are in the current annual report here--if you wish to add one that is not you need to provide a reference for it -->For the 2010 [[fiscal year]], Microsoft had five product divisions: Windows Division, Server and Tools, Online Services Division, Microsoft Business Division, and Entertainment and Devices Division. <gallery widths=200 mode="traditional" style=text-align:center; margin:auto;"> File:Microsoft-Xbox-One-Console-Set-wKinect.jpg|[[Xbox One]] console File:Xbox-360-Kinect-Standalone.png|[[Xbox 360]] [[Kinect]] sensor </gallery> [[File:John Wendell Thompson.jpg|thumb|200px|[[John W. Thompson]] has been appointed the chairman of Microsoft, taking over from Bill Gates.]] On September 3, 2013, Microsoft agreed to buy [[Nokia]]'s mobile unit for $7 billion.<ref>{{cite web|url=http://www.theverge.com/2013/9/2/4688530/microsoft-buys-nokias-devices-and-services-unit-unites-windows-phone/in/4453001|title=Microsoft buying Nokia's phone business in a $7.2 billion bid for its mobile future}}</ref> Also in 2013, [[Amy Hood]] became the CFO of Microsoft.<ref>{{cite web |url=http://www.reuters.com/article/2013/05/08/us-microsoft-cfo-idUSBRE94711Q20130508 |title=Microsoft names insider Amy Hood as CFO |publisher=Reuters.com |date= |accessdate=2014-04-18 |archivedate=9 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140409123351/http://www.reuters.com/article/2013/05/08/us-microsoft-cfo-idUSBRE94711Q20130508 }}</ref> The Alliance for Affordable Internet (A4AI) was launched in October 2013 and Microsoft is part of the coalition of public and private organizations that also includes [[Facebook]], [[Intel]] and [[Google]]. Led by [[Tim Berners-Lee]], the A4AI seeks to make Internet access more affordable so that access is broadened in the developing world, where only 31% of people are online. Google will help to decrease internet access prices so that they fall below the UN Broadband Commission's worldwide target of 5% of monthly income.<ref>{{cite news|title=Sir Tim Berners-Lee and Google lead coalition for cheaper internet|url=http://www.theguardian.com/technology/2013/oct/07/google-berners-lee-alliance-broadband-africa?CMP=EMCNEWEML6619I2&et_cid=51918&et_rid=7107573&Linkid=http%3a%2f%2fwww.theguardian.com%2ftechnology%2f2013%2foct%2f07%2fgoogle-berners-lee-alliance-broadband-africa|accessdate=8 October 2013|newspaper=The Guardian|date=7 October 2013|author=Samuel Gibbs}}</ref> In line with the maturing PC business, in July 2013 Microsoft announced that it would reorganize the business into 4 new business divisions by function: Operating System, Apps, Cloud and Devices. All previous divisions will be diluted into new divisions without any workforce cut.<ref>{{cite web |url=http://www.fiercemobileit.com/story/microsofts-sweeping-reorganization-shifts-focus-services-devices/2013-07-11 |title=Microsoft's sweeping reorganization shifts focus to services, devices |date=July 11, 2013 |accessdate=3 January 2015 |archivedate=26 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131026191536/http://www.fiercemobileit.com/story/microsofts-sweeping-reorganization-shifts-focus-services-devices/2013-07-11 }}</ref> On February 4, 2014, [[Steve Ballmer]] stepped down as [[Chief executive officer|CEO]] of Microsoft and was succeeded by [[Satya Nadella]], who previously led Microsoft's Cloud and Enterprise division.<ref>{{cite web|title=Microsoft CEO Steve Ballmer to retire within 12 months|url=https://www.microsoft.com/en-us/news/press/2013/aug13/08-23AnnouncementPR.aspx}}</ref> On the same day, [[John W. Thompson]] took on the role of chairman, with Bill Gates stepping down from the position to become more active within the company as Technology Advisor. On April 25, 2014, Microsoft acquired Nokia Devices and Services and formed a new subsidiary, Microsoft Mobile Oy. On September 15, 2014, Microsoft acquired the video game development company [[Mojang]] for $2.5 billion, best known for its wildly popular flagship game ''[[Minecraft]]''.<ref>{{cite web|last1=Hutchinson|first1=Lee|title=It’s official: Microsoft acquires Mojang and Minecraft for $2.5 billion|url=http://arstechnica.com/gaming/2014/09/its-official-microsoft-acquires-mojang-and-minecraft-for-2-5-billion/|publisher=Ars Technica|accessdate=19 September 2014|ref=152}}</ref> ==စီးပွားရေးများ== ===ဝင်းဒိုးဌာန၊ ဆာဗာနှင့် ကိရိယာများ အွန်လိုင်း ဝန်ဆောင်မှု ဌာန=== The company's Client division produces the flagship Windows OS line such as Windows 8; it also produces the [[Windows Live]] family of products and services. Server and Tools produces the server versions of Windows, such as [[Windows Server 2008 R2]] as well as a set of development tools called [[Microsoft Visual Studio]], [[Microsoft Silverlight]], a web application framework, and [[System Center Configuration Manager]], a collection of tools providing remote-control abilities, patch management, software distribution and a hardware/software inventory. Other server products include: [[Microsoft SQL Server]], a [[relational database]] management system, [[Microsoft Exchange Server]], for certain business-oriented [[e-mail]] and scheduling features, [[Windows Small Business Server|Small Business Server]], for messaging and other small business-oriented features; and [[Microsoft BizTalk Server]], for [[business process management]]. Microsoft provides [[information technology consulting|IT consulting]] ("Microsoft Consulting Services") and produces a set of certification programs handled by the Server and Tools division designed to recognize individuals who have a minimal set of proficiencies in a specific role; this includes developers ([[Microsoft Certified Professional|"Microsoft Certified Solution Developer"]]), system/network analysts ([[MCSE|"Microsoft Certified Systems Engineer"]]), trainers ("[[Microsoft Certified Professional|Microsoft Certified Trainers]]") and administrators ("[[Microsoft Certified Systems Administrator]]" and [[MCDBA|"Microsoft Certified Database Administrator"]]). [[Microsoft Press]], which publishes books, is also managed by the division. The Online Services Business division handles the online service [[MSN]] and the search engine [[Bing]]. As of December 2009, the company also possesses an 18% ownership of the [[cable news]] channel [[MSNBC]] without any editorial control; however, the division develops the channel's website, [[msnbc.com]], in a [[joint venture]] with the channel's co-owner, [[NBC Universal]].<ref name="MSNBC">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2005/12/24/business/media/24msnbc.html|title=Microsoft Quits MSNBC TV, but Web Partnership Remains|work=The New York Times|author=Carter, Bill|date=December 24, 2005|accessdate=July 6, 2010}}</ref> ===စီးပွားရေး ဌာန=== The Microsoft Business Division produces [[Microsoft Office]] including [[Microsoft Office 2010]], the company's line of office software. The software product includes [[Microsoft Office Word|Word]] (a word processor), [[Microsoft Access|Access]] (a [[relational database]] program), [[Microsoft Excel|Excel]] (a [[spreadsheet]] program), [[Microsoft Office Outlook|Outlook]] ([[collaborative software|Groupware]], frequently used with [[Microsoft Exchange Server|Exchange Server]]), [[Microsoft PowerPoint|PowerPoint]] (presentation software), [[Microsoft Publisher|Publisher]] ([[desktop publishing software]]) and [[Microsoft Sharepoint|Sharepoint]]. A number of other products were added later with the release of Office 2003 including [[Microsoft Visio|Visio]], [[Microsoft Project|Project]], [[Microsoft MapPoint|MapPoint]], [[Microsoft InfoPath|InfoPath]] and [[Microsoft Office OneNote|OneNote]]. The division also develops [[enterprise resource planning]] (ERP) software for companies under the [[Microsoft Dynamics]] brand. These include: [[Microsoft Dynamics AX]], [[Microsoft Dynamics NAV]], [[Microsoft Dynamics GP]], and [[Microsoft Dynamics SL]]. They are targeted at varying company types and countries, and limited to organizations with under 7,500 employees.<ref name="MS Dynamics Lineup">{{cite news|url=http://www.directionsonmicrosoft.com/samples/49-samples/743-four-products-advance-on-dynamics-erp-roadmap.html|work=Directions on Microsoft|title=Four Products Advance on Dynamics ERP Roadmap|date=April 27, 2009|accessdate=July 3, 2010|archivedate=2 July 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100702192855/http://www.directionsonmicrosoft.com/samples/49-samples/743-four-products-advance-on-dynamics-erp-roadmap.html}}</ref> Also included under the Dynamics brand is the [[customer relationship management]] software [[Microsoft Dynamics CRM]], part of the [[Azure Services Platform]]. ===ဖျော်ဖြေရေးနှင့် ကိရိယာ ဌာန=== {{see also|Microsoft Mobile Oy}} The Entertainment and Devices Division produces the [[Windows CE]] OS for [[embedded system]]s and [[Windows Phone]] for [[smartphone]]s.<ref>{{cite web|url=http://www.cnet.com/8301-17918_1-20015314-85.html|title=Microsoft releases Windows Phone 7 to manufacturers|author=Cha, Bonnie|work=CNET|publisher=CBS Interactive|date=September 1, 2010|accessdate=September 7, 2010}}</ref> Microsoft initially entered the mobile market through Windows CE for [[handheld device]]s, eventually developing into the [[Windows Mobile]] OS and now, Windows Phone. Windows CE is designed for devices where the OS may not directly be visible to the end user, in particular, appliances and cars. The division also produces [[computer games]], via its in-house game publisher [[Microsoft Studios]], that run on Windows PCs and other systems including titles such as [[Age of Empires]], [[Halo (video game series)|Halo]] and the [[Microsoft Flight Simulator]] series, and houses the [[Macintosh Business Unit]] which produces [[Mac OS]] software including [[Microsoft Office 2011 for Mac]]. Microsoft's Entertainment and Devices Division designs, markets, and manufactures [[consumer electronics]] including the [[Xbox 360]] game console, the handheld [[Zune]] media player, and the television-based [[Internet appliance]] [[MSN TV]]. Microsoft also markets [[personal computer hardware]] including [[computer mouse|mice]], [[Computer keyboard|keyboards]], and various [[game controller]]s such as [[joystick]]s and [[gamepad]]s.<!-- there was a time when mice, keyboards, joysticks were the only hardware MS made, until (what year)--> ==ယဉ်ကျေးမှု== <!-- Note we could really use more here about the user culture as the expected behavior--i.e. how apple tends to generate advocates while Microsoft users mainly see its products as tools, for example--> Technical reference for developers and articles for various Microsoft magazines such as ''Microsoft Systems Journal'' (MSJ) are available through the [[Microsoft Developer Network]] (MSDN). MSDN also offers subscriptions for companies and individuals, and the more expensive subscriptions usually offer access to pre-release beta versions of Microsoft software.<ref name="MSDN-SubscribeFAQ">{{cite web|url=http://msdn.microsoft.com/en-us/ms123402.aspx?missingurl=%2fsubscriptions%2ffaq%2fdefault.aspx |publisher=Microsoft|title=MSDN Subscription FAQ |accessdate=July 3, 2006}}</ref><ref name="MSJ-home">{{cite web |url=http://www.microsoft.com/msj/|title=Microsoft Systems Journal Homepage |publisher=Microsoft|date=April 15, 2004|accessdate=August 18, 2008}}</ref> In April 2004 Microsoft launched a community site for developers and users, titled [[Channel 9 (Microsoft)|Channel 9]], that provides a [[wiki]] and an [[Internet forum]].<ref name="Hobson">{{cite news |author=Hobson, Neville |url=http://www.webpronews.com/topnews/2005/04/11/microsofts-channel-and-cultural-rules |title=Microsoft's Channel 9 And Cultural Rules |work=WebProNews |publisher=iEntry Inc |date=April 11, 2005 |accessdate=July 3, 2006 |archivedate=20 April 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080420185313/http://www.webpronews.com/topnews/2005/04/11/microsofts-channel-and-cultural-rules }}</ref> Another community site that provides daily [[videocast]]s and other services, On10.net, launched on March 3, 2006.<ref name="On10-home">{{cite web|url=http://www.on10.net/|title=On10.net homepage|publisher=Microsoft|accessdate=May 4, 2006|archive-date=28 April 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060428070407/http://www.on10.net/}}</ref> Free technical support is traditionally provided through online [[Usenet]] newsgroups, and [[CompuServe]] in the past, monitored by Microsoft employees; there can be several newsgroups for a single product. Helpful people can be elected by peers or Microsoft employees for [[Microsoft Most Valuable Professional]] (MVP) status, which entitles them to a sort of special social status and possibilities for awards and other benefits.<ref>{{cite news|url=http://www.boston.com/business/globe/articles/2005/06/13/somehow_usenet_lumbers_on/|title=Somehow, Usenet lumbers on|author=Bray, Hiawatha|date=June 13, 2005|accessdate=July 3, 2006|work=The Boston Globe|archive-date=22 March 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090322135139/http://www.boston.com/business/globe/articles/2005/06/13/somehow_usenet_lumbers_on|url-status=dead}}<br />* {{cite web|url=http://mvp.support.microsoft.com/mvpfaqs|title=Microsoft MVP Frequently Asked Questions|publisher=Microsoft|accessdate=July 1, 2006|archivedate=27 October 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081027022037/http://mvp.support.microsoft.com/mvpfaqs}}</ref> Noted for its internal [[lexicon]], the expression [[eat one's own dog food|"eating our own dog food"]] is used to describe the policy of using pre-release and beta versions of products inside Microsoft in an effort to test them in "real-world" situations.<ref name="dogfood">{{cite news|title=Microsoft tests its own dog food|url=http://news.zdnet.com/2100-3513_22-5047467.html| archiveurl=https://web.archive.org/web/20070108214545/http://news.zdnet.com/2100-3513_22-5047467.html| archivedate=January 8, 2007|author=CNET News.com Staff|work=ZDNet|publisher=CNET Networks, Inc.|date=July 21, 2003| accessdate=October 9, 2005}}</ref> This is usually shortened to just "dog food" and is used as noun, verb, and adjective. Another bit of [[jargon]], [[FYIFV]] or FYIV ("Fuck You, I'm [Fully] Vested"), is used by an employee to indicate they are [[financial independence|financially independent]] and can avoid work anytime they wish.<ref>{{cite news|author=Heileman, John|title=The Truth, The Whole Truth, and Nothing But The Truth|url=http://www.wired.com/wired/archive/8.11/microsoft_pr.html|work=Wired|date=November 2000|accessdate=September 30, 2007}}</ref> The company is also known for its hiring process, mimicked in other organizations and dubbed the "[[Microsoft interview]]", which is notorious for off-the-wall questions such as "Why is a [[manhole cover]] round?".<ref name="manhole">{{cite news|url=http://g4tv.com/screensavers/features/6282/square_manhole_covers_and_crazy_questions.html|title=Square Manhole Covers and Crazy Questions|work=G4TV.com|author=Poundstone, William|date=May 21, 2003|accessdate=July 1, 2006|archivedate=14 November 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051114175326/http://www.g4tv.com/screensavers/features/6282/Square_Manhole_Covers_and_Crazy_Questions.html}}</ref> Microsoft is an outspoken opponent of the cap on [[H1B visa]]s, which allow companies in the U.S. to employ certain foreign workers. Bill Gates claims the cap on H1B visas makes it difficult to hire employees for the company, stating "I'd certainly get rid of the H1B cap" in 2005.<ref name="MarkRoy">{{cite news |url=http://www.internetnews.com/bus-news/article.php/3500986 |title=Gates Rakes Congress on H1B Visa Cap|author=Mark, Roy|work=internetnews.com|date=April 27, 2005|accessdate=August 18, 2008}}</ref> Critics of H1B visas argue that relaxing the limits would result in increased unemployment for U.S. citizens due to H1B workers working for lower salaries.<ref>{{cite news|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=88154016|title= Bill Gates Targets Visa Rules for Tech Workers|work=NPR|date=March 12, 2008|accessdate=July 6, 2010}}</ref> The [[Human Rights Campaign]] Corporate Equality Index, a report of how progressive the organization deems company policies towards [[LGBT]] (lesbian, gay, bisexual and transsexual) employees, rated Microsoft as 87% from 2002 to 2004 and as 100% from 2005 to 2010 after they allowed gender expression.<ref>{{cite news|title=Corporate Equality Index Archive|url=http://www.hrc.org/about_us/7115.htm|publisher=Human Rights Campaign Foundation|accessdate=July 17, 2010|archivedate=3 July 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100703003315/http://www.hrc.org/about_us/7115.htm}}</ref> ==Criticism== {{main|Criticism of Microsoft}} [[File:VistaParty3-cropped.jpg|thumb|[[BadVista]] and [[Defective by Design]] groups protest against [[Windows Vista]]]] Criticism of Microsoft has followed the company's existence because of various aspects of its products and business practices. [[Ease of use]], [[wikt:stability|stability]], and [[computer security|security]] of the company's software are common targets for critics. More recently, [[Trojan horse (computing)|Trojan horses]] and other exploits have plagued numerous users due to faults in the security of Microsoft Windows and other programs. Microsoft is also accused of locking vendors into their products, and not following and complying with existing standards in its software.<ref>{{cite web|url=http://www.theregister.co.uk/2003/04/25/writing_history_with_microsofts_office/|title=Writing history with Microsoft's Office lock-in}}</ref> [[Total cost of ownership]] comparisons of [[Linux]] as well as [[Mac OS X|OS X]] to Windows are a continuous point of debate. The company has been in numerous [[lawsuits]] by several governments and other companies for unlawful monopolistic practices. In 2004, the [[European Union]] found Microsoft guilty in a highly publicized [[anti-trust]] case. Additionally, Microsoft's [[EULA]] for some of its programs is often criticized as being too restrictive as well as being against [[open source]] software. Microsoft has been criticized (along with [[Yahoo]], [[AOL]], [[Google]] and others) for its involvement in [[censorship in the People's Republic of China]].<ref>{{cite web | url=http://www.hrw.org/reports/2006/china0806/ | title=Corporate Complicity in Chinese Internet Censorship | accessdate=2006-11-23 | archive-date=22 November 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20061122231425/http://www.hrw.org/reports/2006/china0806/ }}</ref> Microsoft has also come under criticism for [[Offshoring|outsourcing jobs]] to China and [[India]].<ref>"[http://www.infoworld.com/d/the-industry-standard/whos-buying-microsofts-outsourcing-excuses-390 Who's buying Microsoft's outsourcing excuses?]". ''[[InfoWorld]]''. April 22, 2010.</ref><ref>"[http://seattletimes.nwsource.com/html/businesstechnology/2002468560_msftgoogle03.html Microsoft plans to outsource more, says ex-worker]". ''The Seattle Times''. September 3, 2005.</ref><ref>"[http://www.taipeitimes.com/News/worldbiz/archives/2004/06/17/2003175447 High-end tech jobs outsourced by Microsoft]". ''[[Taipei Times]]''. June 17, 2004.</ref> There were reports of poor working conditions at a factory in southern [[China]] that makes some of Microsoft's products.<ref>"[http://news.sky.com/home/world-news/article/16146955 Microsoft Investigates 'Mass Suicide Threat'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307133102/http://news.sky.com/home/world-news/article/16146955 |date=7 March 2012 }}". ''[[Sky News]]''. January 11, 2012</ref> ==Corporate affairs== The company is run by a [[board of directors]] made up of mostly company outsiders, as is customary for publicly traded companies. Members of the board of directors as of September 2014 are: [[John W. Thompson]], [[Dina Dublon]], [[Bill Gates]], [[Maria Klawe]], [[David Marquardt]], [[Mason Morfit]],<ref>{{cite news | url=http://www.reuters.com/article/2014/03/11/us-microsoft-director-idUSBREA2A21W20140311 | work=Reuters | title=Microsoft appoints activist investor Mason Morfit to board | date=March 11, 2014 | accessdate=3 January 2015 | archivedate=8 January 2015 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150108222642/http://www.reuters.com/article/2014/03/11/us-microsoft-director-idUSBREA2A21W20140311 }}</ref> [[Satya Nadella]], [[Charles Noski]], [[Helmut Panke]] and [[John W. Stanton]].<ref name="MSPR-Board">{{cite press release |url=http://www.microsoft.com/en-us/news/exec/bod.aspx|title=Microsoft Board of Directors|work=PressPass|publisher=Microsoft |accessdate=September 6, 2014}}</ref> Board members are elected every year at the annual shareholders' meeting using a majority vote system. There are five committees within the board which oversee more specific matters. These committees include the Audit Committee, which handles accounting issues with the company including auditing and reporting; the Compensation Committee, which approves compensation for the CEO and other employees of the company; the Finance Committee, which handles financial matters such as proposing mergers and acquisitions; the Governance and Nominating Committee, which handles various corporate matters including nomination of the board; and the Antitrust Compliance Committee, which attempts to prevent company practices from violating [[antitrust]] laws.<ref>{{cite web|title=Microsoft Corporation Corporate Governance Guidelines|url=http://www.microsoft.com/about/companyinformation/corporategovernance/guidelines.mspx |publisher=Microsoft|date=July 1, 2009|accessdate=July 18, 2010}}</ref> [[File:Microsoft 5-Year Stock History.svg|350px|thumb|right|Five year history graph of {{NASDAQ|MSFT}} stock on July 17, 2013<ref>{{cite web|url=http://zenobank.com/index.php?symbol=MSFT&page=quotesearch|title=Five year history graph of (NASDAQ:MSFT) stock|work=ZenoBank|publisher=AlphaTrade|date=September 29, 2009|accessdate=September 29, 2009}}</ref>]] When Microsoft went public and launched its [[Initial Public Offering|initial public offering (IPO)]] in 1986, the opening [[stock]] price was $21; after the [[trading day]], the price closed at $27.75. As of July 2010, with the company's nine [[stock split]]s, any IPO [[share (finance)|shares]] would be multiplied by 288; if one was to buy the IPO today given the splits and other factors, it would cost about 9{{nbsp}}cents.<ref name="Allan 2001" />{{rp|235–236|date=November 2012}}<ref>{{cite news|url=http://blog.seattlepi.com/microsoft/archives/102018.asp|work=Seattle Post-Intelligencer|publisher=Hearst Seattle Media, LLC|date=March 14, 1986|title=Microsoft stock is red hot on first trading day|author=Monkman, Carol Smith|page=B9|accessdate=July 18, 2010|archivedate=21 February 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100221224106/http://blog.seattlepi.com/microsoft/archives/102018.asp}}</ref><ref name="MSSTOCK">{{cite web|url=http://performance.morningstar.com/stock/performance-return.action?p=dividend_split_page&t=MSFT&region=USA&culture=en-US&s=SPYZ|title=MSFT stock performance and split info|publisher=Morningstar, Inc.|accessdate=July 17, 2010|archive-date=10 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110510012046/http://performance.morningstar.com/stock/performance-return.action?p=dividend_split_page&t=MSFT&region=USA&culture=en-US&s=SPYZ}}</ref> The stock price peaked in 1999 at around $119 ($60.928 adjusting for splits).<ref name="stocksheet">{{cite web|title=Microsoft stock price spreadsheet from Microsoft investor relations|url=http://download.microsoft.com/download/d/a/7/da7e8eca-4410-4475-a211-03327408b655/msftpricehist.xls|format=xls|publisher=Microsoft|accessdate=August 18, 2008|archivedate=10 October 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091010091835/http://download.microsoft.com/download/d/a/7/da7e8eca-4410-4475-a211-03327408b655/msftpricehist.xls}}</ref> The company began to offer a [[dividend]] on January 16, 2003, starting at eight cents per share for the fiscal year followed by a dividend of sixteen cents per share the subsequent year, switching from yearly to quarterly dividends in 2005 with eight cents a share per quarter and a [[special dividend|special one-time payout]] of three dollars per share for the second quarter of the fiscal year.<ref name="stocksheet" /><ref name="dividendfaq">{{cite web|title=Dividend Frequently Asked Questions|url=http://www.microsoft.com/msft/FAQ/dividend.mspx|publisher=Microsoft|accessdate=August 18, 2008}}</ref> Though the company had subsequent increases in dividend payouts, the price of Microsoft's stock remained steady for years.<ref name="dividendfaq" /><ref name="Yahoo-MSFTchart">{{cite web |title=Yahoo MSFT stock chart |url=http://finance.yahoo.com/q/bc?s=MSFT&t=my |publisher=Yahoo Finance |accessdate=December 13, 2008 }}<br />* {{cite web|title=MSN Money MSFT chart with dividend and split info|url=http://moneycentral.msn.com/investor/charts/chartdl.aspx?Symbol=MSFT&C8=2005&CE=0&C5=10&C6=2005&C7=10&D9=1&C9=2&D0=1&CF=1&D4=1&D5=0&D3=0&ShowChtBt=Refresh+Chart&CP=0&PT=9|work=MSN Money|publisher=Microsoft|accessdate=December 13, 2008|archivedate=4 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110504010721/http://moneycentral.msn.com/investor/charts/chartdl.aspx?Symbol=MSFT&C8=2005&CE=0&C5=10&C6=2005&C7=10&D9=1&C9=2&D0=1&CF=1&D4=1&D5=0&D3=0&ShowChtBt=Refresh+Chart&CP=0&PT=9}}<br />* {{cite news|author=Fried, Ina; Ard, Scott|url=http://news.zdnet.com/2100-9595_22-148474.html?tag=st.prev|title=Gates stepping down from full-time Microsoft role, page 2|work=ZDNet|date=June 15, 2006|accessdate=August 18, 2008|archivedate=3 August 2009|archiveurl=https://archive.today/20090803064918/http://news.zdnet.com/2100-9595_22-148474.html?tag=st.prev}}</ref> One of Microsoft's business tactics, described by an executive as "[[embrace, extend and extinguish]]," initially embraces a competing standard or product, then extends it to produce their own version which is then incompatible with the standard, which in time extinguishes competition that does not or cannot use Microsoft's new version. Various companies and governments sue Microsoft over this set of tactics, resulting in billions of dollars in rulings against the company. <ref name="usvms"/><ref name="euantitrust"/> Microsoft claims that the original strategy is not anti-competitive, but rather an exercise of its discretion to implement features it believes customers want.<ref>{{cite news|url=http://openacademy.mindef.gov.sg/openacademy/Learning%20Resources/Microsoft/words/words_4.htm|title=U.S. v. Microsoft: We're Defending Our Right to Innovate|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071117094549/http://openacademy.mindef.gov.sg/openacademy/Learning+Resources/Microsoft/words/words_4.htm|archivedate=November 17, 2007|date=May 20, 1998|work=The Wall Street Journal|accessdate=March 31, 2006}}</ref> ===Financial=== [[Standard and Poor's]] and [[Moody's]] have both given a AAA rating to Microsoft, whose assets were valued at $41&nbsp;billion as compared to only $8.5&nbsp;billion in unsecured debt. Consequently, in February 2011 Microsoft released a corporate bond amounting to $2.25&nbsp;billion with relatively low borrowing rates compared to [[government bonds]].<ref>{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/2011/02/04/us-microsoft-bonds-idUSTRE7128EZ20110204|title=Microsoft sells $2.25&nbsp;billion of debt at low rates|publisher=Reuters|date=February 4, 2011|accessdate=3 January 2015|archivedate=8 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150108222942/http://www.reuters.com/article/2011/02/04/us-microsoft-bonds-idUSTRE7128EZ20110204}}</ref> For the first time in 20 years [[Apple Inc.]] surpassed Microsoft in Q1 2011 quarterly profits and revenues due to a slowdown in PC sales and continuing huge losses in Microsoft's Online Services Division (which contains its search engine [[Bing]]). Microsoft profits were $5.2 billion, while Apple Inc. profits were $6 billion, on revenues of $14.5 billion and $24.7 billion respectively.<ref>{{cite news|author=Charles Arthur |url=http://www.guardian.co.uk/technology/2011/apr/28/microsoft-falls-behind-apple |title=Microsoft falls behind Apple for first time in 20 years &#124; Technology |publisher=The Guardian |date= April 28, 2011|accessdate=May 11, 2011 |location=London}}</ref> Microsoft's Online Services Division has been continuously loss-making since 2006 and in Q1 2011 it lost $726 million. This follows a loss of $2.5 billion for the year 2010.<ref>{{cite web|author=MG Siegler Apr 29, 2011 |url=http://techcrunch.com/2011/04/29/microsoft-internet-bloodbath/?utm_source=feedburner&utm_medium=feed&utm_campaign=Feed%3A+Techcrunch+%28TechCrunch%29 |title=When Will Microsoft's Internet Bloodbath End? |publisher=Techcrunch.com |date=April 29, 2011 |accessdate=May 11, 2011}}</ref> On July 20, 2012, Microsoft posted its first quarterly loss ever, despite earning record revenues for the quarter and fiscal year, with a net loss of $492 million due to a [[writedown]] related to the advertising company [[aQuantive]], which had been acquired for $6.2 billion back in 2007.<ref>{{cite web|last=White|first=Martha|title=Microsoft reports first quarterly loss ever|url=http://marketday.msnbc.msn.com/_news/2012/07/19/12837611-microsoft-reports-first-quarterly-loss-ever?lite|accessdate=20 July 2012|archivedate=20 July 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120720121702/http://marketday.msnbc.msn.com/_news/2012/07/19/12837611-microsoft-reports-first-quarterly-loss-ever?lite}}</ref> As of January 2014, Microsoft's market capitalization stood at $314B,<ref name="Marketwatch MSFT">{{cite web|title=Microsoft Overview|url=http://www.marketwatch.com/investing/stock/msft/|publisher=Marketwatch|accessdate=2 February 2014}}</ref> making it the 8th largest company in the world by market capitalization.<ref>{{cite web|title=Global Top 100 Companies|url=http://www.pwc.com/gx/en/audit-services/capital-market/publications/top100-market-capitalisation.jhtml|publisher=PWC|accessdate=2 February 2014}}</ref> On November 14, 2014, Microsoft overtook Exxon Mobil to become the 2nd most valuable company by market capitalization, behind only [[Apple Inc.]] Its total market value was over $410B - with the stock price hitting $50.04 a share, the highest since early 2000.<ref>{{cite web|title=Microsoft Surpasses Exxon as 2nd Most Valuable Co.|url=http://www.nytimes.com/aponline/2014/11/14/business/ap-us-microsoft-no-2.html|publisher=AssociatedPress|accessdate=14 November 2014}}</ref> ===Environment=== In 2011, [[Greenpeace]] released a report rating the top ten big brands in cloud computing on their sources of electricity for their data centers. At the time, data centers consumed up to 2% of all global electricity and this amount was projected to increase. [[Phil Radford]] of Greenpeace said "we are concerned that this new explosion in electricity use could lock us into old, polluting energy sources instead of the clean energy available today,"<ref name="Dirty Data Report Card">{{cite web |publisher=[[Greenpeace]] |url= http://www.greenpeace.org/international/Global/international/publications/climate/2011/Cool%20IT/dirty-data-report-greenpeace.pdf|title=Dirty Data Report Card|accessdate=August 22, 2013}}</ref> and called on "Amazon, Microsoft and other leaders of the information-technology industry must embrace clean energy to power their cloud-based data centers."<ref>[http://seattletimes.com/html/opinion/2018176038_guest10radford.html, "Amazon, Microsoft: Let's keep 'the cloud' clean"], Phil Radford</ref> In 2013, Microsoft agreed to buy power generated by a Texas wind project to power one of its data centers.<ref>[http://www.theguardian.com/environment/2013/nov/04/microsoft-wind-powered-data-centre, "Microsoft looks to boost eco credentials with wind-powered data centre"]{{Dead link|date=August 2021 }}, Suzanne Goldenberg</ref> Microsoft is ranked on the 17th place in [[Greenpeace]]'s Guide to Greener Electronics (16th Edition) that ranks 18 electronics manufacturers according to their policies on toxic chemicals, recycling and climate change. Microsoft's timeline for phasing out [[brominated flame retardant|BFRs]] and phthalates in all products is 2012 but its commitment to phasing out PVC is not clear. As yet (January 2011) it has no products that are completely free from PVC and BFRs.<ref>{{cite web|url=http://www.greenpeace.org/international/Global/international/publications/toxics/2010/version16/Ranking%20tables%20Oct%202010-Microsoft.pdf |title=Ranking tables October 2010&nbsp;– Greenpeace International| publisher=Greenpeace International |accessdate=January 24, 2011}}</ref> Microsoft's main U.S. campus received a silver certification from the [[Leadership in Energy and Environmental Design]] (LEED) program in 2008, and it installed over 2,000 solar panels on top of its buildings in its Silicon Valley campus, generating approximately 15 percent of the total energy needed by the facilities in April 2005.<ref name="news1">{{cite news|url=http://news.cnet.com/Microsoft-vs.-Google-Whos-greener/2100-1022_3-6080297.html?tag=mncol;txt|title=Microsoft vs. Google: Who's greener?|work=CNET|publisher=CBS Interactive|author=Mills, Elinor|date=June 6, 2008|accessdate=July 3, 2010}}</ref> Microsoft makes use of alternative forms of transit. It created one of the world's largest private bus systems, the "Connector", to transport people from outside the company; for on-campus transportation, the "Shuttle Connect" uses a large fleet of hybrid cars to save fuel. The company also subsidises regional [[public transport]] as an incentive.<ref name="news1" /><ref>{{cite web|url=http://www.microsoft.com/environment/our_commitment/articles/alternative_commuting.aspx|title=Fostering Alternative Ways to Commute at Microsoft|publisher=Microsoft|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501154211/http://www.microsoft.com/environment/our_commitment/articles/alternative_commuting.aspx|archivedate=May 1, 2008}}</ref> In February 2010 however, Microsoft took a stance against adding additional public transport and [[high-occupancy vehicle lane|high-occupancy vehicle]] (HOV) lanes to a bridge connecting Redmond to Seattle; the company did not want to delay the construction any further.<ref>{{cite news|url=http://www.king5.com/news/Microsofts-big-520-advertisement-85031317.html|work=King5 Television News|title=Seattle hires consultant to look at 520 bridge plan|date=February 23, 2010|accessdate=July 3, 2010|archivedate=26 February 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100226123840/http://www.king5.com/news/Microsofts-big-520-advertisement-85031317.html}}</ref> Microsoft was ranked number 1 in the list of the World's Best Multinational Workplaces by the Great Place to Work Institute in 2011.<ref>{{cite news|url=http://seattletimes.nwsource.com/html/microsoftpri0/2016631709_microsoft_named_best_multinational_workplace_by_gr.html |title=Microsoft Pri0 &#124; Microsoft named best multinational workplace |publisher=Seattle Times Newspaper |date= October 28, 2011|accessdate=November 3, 2011 |first=Janet I. |last=Tu}}</ref> ===Marketing=== In 2004, Microsoft commissioned research firms to do independent studies comparing the [[total cost of ownership]] (TCO) of [[Windows Server 2003]] to [[Linux]]; the firms concluded that companies found Windows easier to administrate than Linux, thus those using Windows would administrate faster resulting in lower costs for their company (i.e. lower TCO).<ref>{{cite news|url=http://www.seattlepi.com/business/158237_msftresearch27.html|title=Studies on Linux help their patron: Microsoft|author=Bishop, Todd|work=Seattle Post-Intelligencer|publisher=Hearst Seattle Media, LLC|date=January 27, 2004|accessdate=July 16, 2010}}</ref> This spurred a wave of related studies; a study by the [[Yankee Group]] concluded that upgrading from one version of Windows Server to another costs a fraction of the [[switching barriers|switching costs]] from Windows Server to Linux, although companies surveyed noted the increased security and reliability of Linux servers and concern about being locked into using Microsoft products.<ref name="Foley">{{cite news|url=http://www.microsoft-watch.com/content/operating_systems/yankee_independently_pits_windows_tco_vs_linux_tco.html|title=Yankee Independently Pits Windows TCO vs. Linux TCO|author=Foley, Mary Jo|work=eWeek|date=March 24, 2004|accessdate=July 14, 2010|archivedate=4 January 2013|archiveurl=https://archive.today/20130104134612/http://www.microsoft-watch.com/content/operating_systems/yankee_independently_pits_windows_tco_vs_linux_tco.html}}</ref> Another study, released by the [[Open Source Development Labs]], claimed that the Microsoft studies were "simply outdated and one-sided" and their survey concluded that the TCO of Linux was lower due to Linux administrators managing more servers on average and other reasons.<ref>{{cite news|url=http://www.vnunet.com/vnunet/news/2150210/linux-fans-hit-back-microsoft|title=Linux fans hit back at Microsoft TCO claims|author=Jaques, Robert|work=vnunet.com|date=February 13, 2006|accessdate=August 18, 2008|archivedate=24 July 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080724013740/http://www.vnunet.com/vnunet/news/2150210/linux-fans-hit-back-microsoft}}</ref> As part of the "Get the Facts" campaign, Microsoft highlighted the [[.NET framework|.NET]] trading platform that it had developed in partnership with [[Accenture]] for the [[London Stock Exchange]], claiming that it provided "[[High availability|five nines]]" reliability. After suffering extended downtime and unreliability<ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/finance/markets/4676369/Seven-hour-LSE-blackout-caused-by-double-glitch.html|publisher=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|title=Seven-hour LSE blackout caused by double glitch|author=Rowena Mason|date=September 10, 2008|location=London}}</ref><ref>{{cite news|publisher=BBC News|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/8380607.stm|title=London Stock Exchange trading hit by technical glitch|date=November 26, 2009}}</ref> the LSE announced in 2009 that it was planning to drop its Microsoft solution and switch to a Linux based one in 2010.<ref>{{cite news|publisher=ITWire|url=http://www.itwire.com/opinion-and-analysis/the-linux-distillery/28359-london-stock-exchange-gets-the-facts-and-dumps-windows-for-linux|title=London Stock Exchange gets the facts and dumps Windows for Linux|author=David M. Williams|date=October 8, 2009|accessdate=3 January 2015|archivedate=16 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716005714/http://www.itwire.com/opinion-and-analysis/the-linux-distillery/28359-london-stock-exchange-gets-the-facts-and-dumps-windows-for-linux}}</ref><ref>{{cite news|publisher=[[Slashdot]]|url=http://linux.slashdot.org/story/09/10/06/1742203/London-Stock-Exchange-Rejects-NET-For-Open-Source|title=London Stock Exchange Rejects .NET For Open Source|date=October 6, 2009}}</ref> In 2012, Microsoft hired a political pollster named Mark Penn, whom the New York Times called "famous for bulldozing" his political opponents <ref>{{cite news| url=http://www.nytimes.com/2012/12/15/technology/microsoft-battles-google-by-hiring-political-brawler-mark-penn.html?_r=0 | work=The New York Times | first1=Nick | last1=Wingfield | title=Microsoft Battles Google by Hiring Political Brawler Mark Penn | date=December 14, 2012}}</ref> as Executive Vice-President, Advertising and Strategy. Penn created a series of negative ads targeting one of Microsoft's chief competitors, [[Google]]. The ads, called "[[Scroogled]]", attempt to make the case that Google is "screwing" consumers with search results rigged to favor Google's paid advertisers, that [[Gmail]] violates the privacy of its users to place ad results related to the content of their emails and shopping results which favor Google products. Tech publications like Tech Crunch have been highly critical of the ad campaign,<ref>{{cite web|url=http://techcrunch.com/2013/02/10/scroogled-why-so-negative-microsoft/ |title=Scroogled: Why So Negative, Microsoft? |publisher=TechCrunch |date=2013-02-10 |accessdate=2014-04-18}}</ref> while Google employees have embraced it.<ref>{{cite web|url=http://www.forbes.com/sites/kashmirhill/2013/11/21/googlers-love-microsofts-scroogled-gear-mug-and-shirts-sell-out/|title=Googlers Love Microsoft's 'Scroogled' Gear. Mug and Shirts Sell Out.|author=Kashmir Hill|date=November 21, 2013|work=Forbes}}</ref> ===Lay off=== In July 2014, Microsoft announced plans to lay off 18,000 employees. Microsoft employed 127,104 people as of June 5, 2014, making this about a 14 percent reduction of its workforce as the biggest Microsoft lay off ever. It will include 12,500 professional and factory personnel. Previously, Microsoft has laid off 5,800 jobs in 2009 in line with US financial crisis.<ref>{{cite web |url=http://www.thejakartapost.com/news/2014/07/17/microsoft-cut-18000-jobs-over-next-year.html |title=Microsoft to cut up to 18,000 jobs over next year |date=July 17, 2014}}</ref><ref name="layoff">{{cite web|title=Microsoft Layoffs Greater Than Expected: Up to 18,000 Jobs Being Cut|url=http://www.gamespot.com/articles/microsoft-layoffs-greater-than-expected-up-to-18-0/1100-6421171/|publisher=Gamespot|accessdate=10 August 2014}}</ref> In September 2014, Microsoft laid off 2,100 people, including 747 people in the Seattle-Redmond area, where the company is headquartered. The firings came as a second wave of the layoffs that were previously announced. This brings the total number to over 15,000 out of the 18,000 expected cuts.<ref>By Alex Wilhelm, TechCrunch. “[http://techcrunch.com/2014/09/18/microsoft-pulls-the-trigger-on-2100-more-layoffs/Microsoft Lays Off 2,100 More Employees].” September 18, 2014. September 18, 2014.</ref> In October 2014, Microsoft revealed that it was almost [http://www.computerworld.com/article/2840872/microsoft-is-almost-done-with-its-largest-ever-layoff-sweep.html done with the elimination] of 18,000 employees which is its largest ever layoff sweep. ===Cooperation with the United States Government=== Microsoft provides information about reported bugs in their software to intelligence agencies of the United States government, prior to the public release of the fix. A Microsoft spokesperson has stated that the corporation runs several programs that facilitate the sharing of such information with the U.S. government.<ref>{{cite news|url=http://www.bloomberg.com/news/2013-06-14/u-s-agencies-said-to-swap-data-with-thousands-of-firms.html|title=U.S. Agencies Said to Swap Data With Thousands of Firms | work=Bloomberg}}</ref> Following media reports about [[PRISM (surveillance program)|PRISM]], NSA's massive electronic [[Mass surveillance|surveillance program]], in May 2013, several technology companies were identified as participants, including Microsoft.<ref>{{cite news| author = Ryan W. Neal | title=Snowden Reveals Microsoft PRISM Cooperation: Helped NSA Decrypt Emails, Chats, Skype Conversations|url = http://www.ibtimes.com/snowden-reveals-microsoft-prism-cooperation-helped-nsa-decrypt-emails-chats-skype-conversations|work=[[International Business Times]]|date=July 11, 2013}}</ref> According to leaks of said program, Microsoft joined the PRISM program in 2007.<ref>{{cite web | last1 = Greenwald | first1 = Glenn | last2 = MacAskill | first2 = Ewen | title = NSA Prism program taps in to user data of Apple, Google and others | date = June 7, 2013 | work = [[The Guardian]] | publisher = Guardian News and Media Limited | url = http://www.theguardian.com/world/2013/jun/06/us-tech-giants-nsa-data | accessdate = April 26, 2014}}</ref> However, in June 2013, an official statement from Microsoft flatly denied their participation in the program: <blockquote> We provide customer data only when we receive a legally binding order or subpoena to do so, and never on a voluntary basis. In addition we only ever comply with orders for requests about specific accounts or identifiers. If the government has a broader voluntary national security program to gather customer data, we don't participate in it.<ref>{{cite news| author = Johnson, Kevin; Martin, Scott; O'Donnell, Jayne; Winter, Michael | title=Reports: NSA Siphons Data from 9 Major Net Firms|url = http://www.usatoday.com/story/news/2013/06/06/nsa-surveillance-internet-companies/2398345/|accessdate=June 6, 2013|work=[[USA Today]]|date=June 15, 2013}}</ref></blockquote> During the first six months in 2013, Microsoft had received requests that affected between 15,000 and 15,999 accounts.<ref>{{cite news |title=Microsoft, Facebook, Google and Yahoo release US surveillance requests |url =http://www.theguardian.com/world/2014/feb/03/microsoft-facebook-google-yahoo-fisa-surveillance-requests |work=[[The Guardian]]|date=February 3, 2014}}</ref> In December of 2013, the company made statement to further emphasis the fact that they take their customers' privacy and data protection very seriously, even saying that "government snooping potentially now constitutes an “[[advanced persistent threat]],” alongside sophisticated malware and cyber attacks".<ref>{{cite web|last1=Smith|first1=Brad|title=Protecting customer data from government snooping|url=http://blogs.microsoft.com/blog/2013/12/04/protecting-customer-data-from-government-snooping/|website=The Official Microsoft Blog|accessdate=1 January 2015|date=December 4, 2013}}</ref> The statement also marked the beginning of three-part program to enhance Microsoft's encryption and transparency efforts. In July 1, 2014, as part of this program they opened the first (of many) Microsoft Transparency Center, that provides "participating governments with the ability to review [[source code]] for our key products, assure themselves of their software integrity, and confirm there are no “[[Backdoor_(computing)|back doors]].”<ref>{{cite web|last1=Thomlinson|first1=Matt|title=Advancing our encryption and transparency efforts|url=http://blogs.microsoft.com/on-the-issues/2014/07/01/advancing-our-encryption-and-transparency-efforts/|website=Microsoft on the Issues|accessdate=1 January 2015|date=July 1, 2014}}</ref> Microsoft has also argued that the [[United States Congress]] should enact strong privacy regulations to protect consumer data.<ref>{{cite web|last1=Heiner|first1=David|title=Request for Comment: Big Data and Consumer Privacy in the Internet Economy|url=http://www.ntia.doc.gov/files/ntia/microsoft.pdf|website=National Telecommunications and Information Administration|publisher=Microsoft|accessdate=12 August 2014}}</ref> ===လိုဂို=== Microsoft adopted the so-called "''[[Pac-Man]]'' Logo", designed by Scott Baker, in 1987. Baker stated "The new logo, in [[Helvetica]] italic typeface, has a slash between the ''o'' and ''s'' to emphasize the "soft" part of the name and convey motion and speed."<ref>{{Cite journal|work=Computer Reseller News Magazine|date=March 1987}}</ref> Dave Norris ran an internal joke campaign to save the old logo, which was green, in all uppercase, and featured a fanciful letter ''O'', nicknamed the ''blibbet'', but it was discarded.<ref name="Osterman2005-07-14">{{cite web|url=http://blogs.msdn.com/larryosterman/archive/2005/07/14/438777.aspx|title=Remember the blibbet|work=Larry Osterman's WebLog|publisher=Microsoft|author=Osterman, Larry|date=July 14, 2005 |accessdate=August 18, 2008}}</ref> Microsoft's logo with the "''Your potential. Our passion.''" tagline below the main corporate name, is based on a slogan Microsoft used in 2008. In 2002, the company started using the logo in the United States and eventually started a TV campaign with the slogan, changed from the previous tagline of ''"[[Where do you want to go today?]]".''<ref name="wherego1" /><ref name="potentialpassion1" /><ref name="Reimer">{{cite news |url=http://arstechnica.com/news.ars/post/20060123-6031.html|title=Microsoft set to launch new marketing campaign|work=Ars Technica|publisher=Condé Nast Digital|author=Reimer, Jeremy|date=January 23, 2006|accessdate=August 18, 2008}}</ref> During the private MGX (Microsoft Global Exchange) conference in 2010, Microsoft unveiled the company's next tagline, ''"Be What's Next."''.<ref name="2010logo">{{cite web|url=http://www.engadget.com/2010/07/22/new-microsoft-brand-logos-company-tagline-revealed-at-mgx-event/|title=New Microsoft brand logos, company tagline revealed at MGX event? (update: no new logos, tagline is a go)|first=Joshua|last=Topolsky|authorlink=Joshua Topolsky|work=[[Engadget]]|publisher=[[AOL]]|date=July 22, 2010|accessdate=August 2, 2012}}</ref> On August 23, 2012, Microsoft unveiled a new corporate logo at the opening of its 23rd Microsoft store in Boston indicating the company's shift of focus from the classic style to the tile-centric modern interface which it uses/will use on the Windows Phone platform, Xbox 360, Windows 8 and the upcoming Office Suites.<ref>{{cite web|last=Meisner |first=Jeffrey |url=http://blogs.technet.com/b/microsoft_blog/archive/2012/08/23/microsoft-unveils-a-new-look.aspx |title=Microsoft Unveils a New Look |publisher=The Official Microsoft Blog |date=August 23, 2012 |accessdate=August 23, 2012}}</ref> The new logo also includes four squares with the colors of the then-current Windows logo which have been used to represent Microsoft's four major products: Windows (blue), Office (red), Xbox (green), and Bing (yellow).<ref>{{cite web |last=Eric |first=Steven H. |url=http://flapship.com/new-microsoft-logo-revealed/ |title=NEW MICROSOFT LOGO REVEALED |publisher=Flapship.com |date=August 23, 2012 |accessdate=August 23, 2012 |archivedate=25 August 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120825174050/http://flapship.com/new-microsoft-logo-revealed/ }}</ref> However this logo is not completely new—it was featured in [[Windows 95]] commercials from the mid-1990s.<ref>{{cite web|url=http://www.wpcentral.com/microsofts-new-logo-has-ties-past|title=Microsoft's new logo has ties to the past}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.neowin.net/news/microsoft039s-logo-is-not-new-it039s-from-1995|title=Microsoft's logo is not new, it's from 1995}}</ref> {{center| <gallery widths=200> File:Microsoft Logo Historical.svg|၁၉၈၅–၁၉၈၇ File:Microsoft logo (1987) + slogan (1994).svg|၁၉၈၇–၂၀၀၆ File:Microsoft logo & slogan.svg|၂၀၀၆–၂၀၁၁ File:Microsoft logo & slogan 2011-2012.svg|၂၀၁၁–၂၀၁၂ File:Microsoft logo and wordmark.svg|၂၀၁၂–လက်ရှိ </gallery> }} * '''1987'''&nbsp;– Microsoft "[[Pac-Man]]" logo, designed by Scott Baker and used from 1987 to 2012 with the 1994–2002 slogan ''"[[Where do you want to go today?]]"''.<ref name="wherego1">{{cite news|url=http://www.wired.com/wired/archive/6.12/redmond.html|title=The Rise and Rise of the Redmond Empire|work=Wired|date=December 1998|accessdate=August 18, 2008}}</ref><ref name="potentialpassion1">{{cite news|url=http://www.adweek.com/news/advertising/mccann-thinks-local-global-microsoft-83426|title=McCann Thinks Local for Global Microsoft|author=Schmelzer, Randi|work=Adweek|date=January 9, 2006 |accessdate=August 18, 2008}}</ref> * '''2006–2011'''&nbsp;– Microsoft logo as of 2006–2011, with the slogan ''"Your potential. Our passion."''<ref name="potentialpassion1"/> * '''2011–2012'''&nbsp;– Logo by Microsoft with the slogan ''"Be what's next."''<ref name="2010logo"/> * '''2012–present'''&nbsp;– Introduced on August 23, 2012, to symbolize the "world of digital motion" and Microsoft's "diverse portfolio of products".<ref name="newlogo">{{cite news|url=http://blogs.technet.com/b/microsoft_blog/archive/2012/08/23/microsoft-unveils-a-new-look.aspx|title=Microsoft Unveils a New Look|work=Microsoft|date=August 2012|accessdate= August 23, 2012}}</ref> ==ဆက်စပ်ကြည့်ရန်== [[Bill Gates]] ==ကျမ်းကိုး== {{Reflist|30em}} ==ပြင်ပလင့်များ== {{Sister project links | wikt=no | commons=Category:Microsoft | b=no | n=no | q=Microsoft | s=no | v=Portal:Microsoft | voy=no | species=no | d=no | mw=no | display=Microsoft}} * {{Official website|http://www.microsoft.com/}} * {{Official blog|http://blogs.technet.com/b/microsoft_blog/}} {{Finance links | name = Microsoft Corporation | symbol = MSFT | sec_cik = 789019 | hoovers = Microsoft_Corporation.c86cc6059119a54b }} * {{OpenCorp|Microsoft}} [[Category:မိုက်ခရိုဆော့ဖ်]] [[Category:ကွန်ပျူတာ ကော်ပိုရေးရှင်းများ]] 5mobbih4etoasrk9h847zuy9vhg5g2f 0 7186 1056708 1050311 2026-10-08T09:17:17Z ~2026-54230-99 149163 /* လူစီးရထား ခရီးစဉ်များ */ 1056708 wikitext text/x-wiki {{Infobox အစိုးရအဖွဲ့အစည်း |jurisdiction={{MYA}} |nativename= |seal=Myanma Railway.svg |formed= *၁ ​မေ ၁၈၇၇ {{small|(Irrawady State Railway)}} *၁.၁၂.၁၉၅၁ {{small|(မီးရထားဘုတ်အဖွဲ့ )}} *၁၉၇၂ {{small|(မြန်မာ့မီးရထားကော်ပိုရေးရှင်း)}} *၁ ဧပြီ ၁၉၈၉ {{small|(မြန်မာ့မီးရထား)}} |headquarters= [[နေပြည်တော် ဘူတာကြီး|နေပြည်တော် ဘူတာ]]၊ ​နေပြည်​တော်<ref>{{cite news|url=https://www.motc.gov.mm/မြန်မာ့မီးရထား-ဆက်သွယ်ရန်|title=ဆက်သွယ်ရန်|last=|first=|author2=|date=|publisher=[[ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]]|accessdate=}}{{Dead link|date=June 2026 }}</ref> | parent_agency = [[ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]] | preceding1= * Irrawaddy State Railway  * Burma Railway Board *မီးရထားဘုတ်အဖွဲ့ *မြန်မာ့မီးရထားကော်ပိုရေးရှင်း |minister1_name=ဦး[[မြထွန်းဦး]] |chief1_name= |website={{url|https://www.railways.gov.mm/}} |chief1_position= }} '''မြန်မာ့ မီးရထား''' ({{lang-en|Myanma<!-- မြန်မာမဟုတ်၊ မြန်မာ့ဖြစ်သည် --> Railways}})သည် [[ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]] အောက်ရှိ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ လက်ရှိ မြန်မာ့မီးရထား ဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူးမှာ ဦးထင်အောင်ကျော် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ဝန်ထမ်းအဖွဲ့အစည်းအကြီးအမှူး ခန့်ထားခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/87282 |access-date=2026-08-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == [[မြန်မာ့မီးရထား]]သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၌ အစောဆုံးဟု ဆိုရပေမည်။ မြန်မာ့မီးရထားသည် [[ဗြိတိန်နိုင်ငံ]]ထက်(၅၂)နှစ်၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]ထက်(၂၄)နှစ် နောက်ကျပြီး ရထားလုပ်ငန်းကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ ၂၀၁၉နှစ်တွင်(၁၄၂)နှစ် ရှိခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ <ref name="mmr">{{cite web|url=http://www.myanmarailways1877.com/content/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%B7%E1%80%99%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%91%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8|title=မြန်မာ့မီးရထားအကြောင်း|publisher=Myanma Railways|accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၂၂}}</ref> အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံ ရထားလုပ်ငန်းများတွင် သက်တမ်းရင့်သည့် ရထားလုပ်ငန်းတစ်ခု အဖြစ် တည်ရှိသည်။ === ရထားလမ်းဖောက်လုပ်ရန် စေ့ဆော်ပေးသည့် အခြေအနေများ === ၁၈၅၂ ခုနှစ်၊ [[ဒုတိယ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ်|ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲ]]အပြီး၌ ဗြိတိသျှတို့သည် အောက်မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းယူပြီးနောက် အကျိုးအမြတ် ရရှိနိုင်ရန် ဆန်စပါး၊ ကျွန်းသစ်၊ ရာဘာနှင့် သယံဇာတ သတ္တုပစ္စည်းများကို တွင်တွင် ကျယ်ကျယ်ထုတ်လုပ်၍ ပြည်ပသို့ တင်ပို့ခြင်း၊ ၎င်းတို့တိုင်းပြည်မှ သွင်းကုန်များကို တင်သွင်း၍ ရောင်းချခြင်း တို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ ၁၈၇၂ ခုနှစ်တွင် ပြည်ပသို့ ဆန်တန်ချိန် ၄.၂ သိန်းထိ တင်ပို့ခဲ့ရာတွင် အရပ်ရပ်မှ ဆန်စပါးများ စုစည်းရာ၌ လမ်းပန်းဆက်သွယ်မှု ခက်ခဲပြီး၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစရိတ်ကြီးမားနေသဖြင့် ယင်းကိစ္စကို ဖြေရှင်းရန် စဉ်းစားခဲ့သည်။ တောင်ငူ၌ စပါးတင်း (၁၀၀) လျှင် ရူပီးငွေ (၃၅)ကျပ် ဈေးသာ ရှိနေချိန်တွင် ရန်ကုန်၌ စပါးတင်း (၁၀၀)လျှင် ရူပီးငွေ (၉၅)ကျပ်ရှိနေခဲ့ရာ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစရိတ် သက်သာ စေရေးအတွက် လမ်းများကိုစတင်ဖောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၈၇၂ ခုနှစ်တွင် အောက်မြန်မာနိုင်ငံ၌ မြေလမ်း (၈၁၅)မိုင် ကို ဖောက်လုပ်ခဲ့ပြီး ယင်းအနက် ရာသီမရွေး သွားလာနိုင်သည့် ကျောက်ခင်းလမ်း (၂၉၂)မိုင် ပါဝင်ကြောင်း သိရသည်။ အကယ်၍ မီးရထားလမ်းဖောက်လုပ် သယ်ဆောင်နိုင်ပါက ကုန်ကျစရိတ်များစွာ သက်သာပြီး၊ သင်္ဘောတင်ရန် လုံလောက်သည့် ဆန်များကိုလည်း အချိန်တိုအတွင်း စုစည်းနိုင်မည်ဖြစ်ရာ ရထား လမ်းဖောက်လုပ်ရန် စဉ်းစားလာတော့သည်။ === အခြားရှုထောင့်များ === စီးပွားရေးရှုထောင့်အမြင်သာမက ရထားလမ်း ဖောက်လုပ်ပြေးဆွဲခြင်းဖြင့် ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်ရေးကို မြန်မာနိုင်ငံသားများ အထင်ကြီး အားကျလာစေရေး၊ သူ့ကျွန်မခံလိုသော တော်လှန်ရေး အင်အားစုများကို ပြည်သူတို့ထောက်ခံမှု ကျဆင်းစေရေး စသည့် နိုင်ငံရေးအမြင်ရှုထောင့်နှင့် အထက်မြန်မာနိုင်ငံမှ မြန်မာမင်းတို့က ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းမှ စုန်ဆင်းတိုက်နိုင်ပါက ပြည်မြို့သို့ လျင်မြန်စွာ ရောက်ရှိလာမည်ဖြစ်ရာ ယင်းတို့သော အခြေအနေကြုံတွေ့ရပါက ဗြိတိသျှတပ်များနှင့် စစ်လက်နက်၊ ရိက္ခာပစ္စည်းများကို ဖြည့်တင်းနိုင်ရေး ဟူသော စစ်ရေးအမြင် ရှိသည့်အတွက် ရန်ကုန်မှ ပြည်သို့ ရထားလမ်းဖောက်လုပ်ရန် စဉ်းစားတော့သည်။ ရထားလမ်း ဖောက်လုပ်ရန်အတွက် ၁၈၆၈ ခုနှစ်တွင် လမ်းအူကြောင်း ပုံစံနှင့် တကွ ကုန်ကျစရိတ်များကိုပါ တွက်ချက်၍ အောက်မြန်မာနိုင်ငံတော် မဟာမင်းကြီး Sir Ashley Eden က အိန္ဒိယအစိုးရထံ တင်ပြအဆိုပြုခဲ့ရာ ၁၈၇၄ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယအစိုးရမှ လက်ခံသဖြင့် အထူးလုပ်ငန်းတစ်ရပ်အဖြစ် ချက်ချင်း စတင်အကောင် အထည်ဖော်ရန် ဆုံးဖြတ်ပြီး ကုန်ကျစရိတ်ကိုလည်း အထူးရန်ပုံငွေမှ ကျခံသုံးစွဲရန် ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ === ရထားလမ်းစတင်ဖောက်လုပ်ခြင်း === ရန်ကုန်-ပြည် ရထားလမ်း စတင်ဖောက်လုပ်ရာတွင် မီတာဂေ့ချ် (သံလမ်းနှစ်ခုကြား တစ်မီတာအကျယ်ရှိ) ရထားလမ်းကို ဖောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ရထားလမ်း ဖောက်လုပ်ရာတွင် အခကြေးငွေပေါပေါနှင့် လုပ်ကိုင်နိုင်ကြသော ကုလားလူမျိုးလုပ်သား အများအပြား အသုံးပြုခဲ့ပြီး သုံးနှစ်ကြာ ဖောက်လုပ်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၈၇၇ ခုနှစ်တွင် ရထားလမ်းဖောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ပထမဆုံးဖောက်လုပ်ခဲ့သည့် ရန်ကုန်-ပြည် မီးရထားလမ်းကို ၁၈၇၇ ခုနှစ်၊ မေလ (၁) ရက် နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး၊ ရန်ကုန်နှင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း အစိုးရ ရထားလုပ်ငန်း (The Rangoon and Irrawaddy Valley State Railway) က ပိုင်ဆိုင်ပြေးဆွဲခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး မီးရထားလမ်းဖြစ်သည့် ဗြိတိန်ရှိ ဒါလင်တန် (Darlington) နှင့် စတော့တန် (Stockton) ရထားလမ်း ဖွင့်လှစ်ပြီးနောက် (၅၂)နှစ် အကြာတွင် လည်းကောင်း အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ရထား စတင်ပြေးဆွဲပြီးနောက် (၂၄)နှစ် အကြာတွင် လည်းကောင်း မြန်မာနိုင်ငံ၌ ရထားကို စတင်ပြေးဆွဲနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ရထားလုပ်ငန်းမှ အမြတ်ကောင်းစွာ ရရှိနိုင်သည်ကို တွေ့မြင်ပြီးနောက် ရန်ကုန်မှ တောင်ငူသို့ ရထားလမ်းဖောက်လုပ်ရန် ၁၈၈၁ ခုနှစ်တွင် ဆုံးဖြတ်ပြီး လုပ်ငန်းကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှတို့ ဒုတိယ ဆက်လက် ဖောက်လုပ်ခဲ့သော လမ်းမကြီးမှာ ရန်ကုန်မှ တောင်ငူသို့ဖြစ်ပြီး၊ ရထားလမ်း အရှည်မှာ ၁၆၆ မိုင်ဖြစ်သည်။ (၉၃)မိုင်အရှည်ရှိ ရန်ကုန် - ညောင်လေးပင်လမ်းပိုင်းကို ၁၈၈၄ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၄)ရက်နေ့တွင် လည်းကောင်း၊ (၇၃)မိုင်အရှည်ရှိ ညောင်လေးပင် - တောင်ငူလမ်းပိုင်းကို ၁၈၈၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၁)ရက်နေ့တွင် လည်းကောင်း ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ === ရထားလမ်းများ တိုးချဲ့ဖောက်လုပ်ခြင်း === ဗြိတိသျှတို့က အထက်မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ရထားလမ်းများ ဆက်လက် ဖောက်လုပ်ခဲ့ရာ (၅၉)မိုင် အရှည်ရှိ တောင်ငူ - ပျဉ်းမနားလမ်းပိုင်းကို ၁၈၈၈ ခုနှစ်၊ မေလ (၁)ရက်နေ့တွင် လည်းကောင်း၊ (၄၉.၅၁) မိုင်အရှည်ရှိ ပျဉ်းမနား - ရမည်းသင်းလမ်းပိုင်းကို ၁၈၈၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၁၅) ရက်နေ့တွင် လည်းကောင်း၊ (၁၁၁)မိုင် အရှည်ရှိ ရမည်းသင်း - မန္တလေးလမ်းပိုင်းကို ၁၈၈၉ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၁)ရက်နေ့တွင် လည်းကောင်း ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ရထားလမ်းများ ဆက်လက်ဖောက်လုပ်ခဲ့ရာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံမှ ဗြိတသျှတို့ မဆုတ်ခွာမီ ၁၉၄၀-၄၁ ခုနှစ်အထိ ရထားလမ်း သံလမ်းမိုင် (၂၈၅၂)မိုင် ဖောက်လုပ်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ === ဗြိတိသျှခေတ် အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များ === စစ်ကြီးမဖြစ်ပွားမီ နောက်ဆုံးအချိန် ၁၉၄၀-၄၁ ခုနှစ်၌ ရထားဝန်ထမ်း စုစုပေါင်း (၂၁၉၀၁) ယောက် ရှိသည့် အနက် ဝန်ထမ်းခန့်ထားမှုကိုကြည်လျှင် အရာထမ်း ရာထူးများတွင် (၆၂) ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဥရောပတိုက်သား၊ (၁၅) ရာခိုင်နှုန်းမှာ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ကပြားများနှင့် အင်္ဂလိပ်-ကုလား ကပြား၊ (၁၆) ရာခိုင်နှုန်းမှာ မြန်မာလူမျိုးများနှင့် ကျန် (၇)ရာခိုင်နှုန်းမှာ အိန္ဒိယလူမျိုးများ ဖြစ်ကြကြောင်း၊ အမှုထမ်း ရာထူးများတွင် (၀.၁)ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဥရောပတိုက်သားများ၊ (၂.၆) ရာခိုင်နှုန်းမှာ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ကပြားများနှင့် အင်္ဂလိပ်-ကုလား ကပြားများ၊ (၂၁.၁)ရာခိုင်နှုန်းမှာ မြန်မာလူမျိုးများ၊ (၇၄.၈) ရာခိုင်နှုန်းမှာ အိန္ဒိယလူမျိုးများနှင့် (၁.၄)ရာခိုင်နှုန်းမှာ အခြားလူမျိုးများ ဖြစ်ကြကြောင်း သိရသည်။ === စစ်အတွင်း မီးရထား === ၁၉၄၂ ခုနှစ်၊ ဗြိတိသျှတို့ ဆုတ်ခွာသွားပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဂျပန်တပ်များ ဝင်ရောက် လာသည့် ချိန်မှစ၍ မီးရထားဌာနကို ဂျပန်တို့က ဦးစီးအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ စစ်ဖြစ်နေသည့်အလျောက် စနစ်တကျ မလုပ်နိုင်ဘဲ ရထားများ ပြေးဆွဲနိုင်ရုံသာ အဓိကထား၍ လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ဥရောပ တိုက်သားများနှင့် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ကပြားဝန်ထမ်း ရာခိုင်နှုန်း တော်တော်များများသည် အင်္ဂလိပ်တို့နှင့်အတူ အိန္ဒိယသို့ ထွက်ခွာသွားကြသဖြင့် ၎င်းတို့နေရာများတွင် ဂျပန်နှင့်မြန်မာလူမျိုးများက ဝင်ရောက် တာဝန်ယူ လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်။ သို့ရာတွင် [[ရုံပိုင်]]၊ ဂါတ်ဗိုလ် (ဝါ) ရထားထိန်း၊ စက်ဗိုလ် (ဝါ) စက်ခေါင်းမောင်း စသည့် အရာထမ်းမဟုတ်သည့် ရာထူးများတွင်မူ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ကပြားများနှင့် အင်္ဂလိပ်-ကုလား ကပြားများက ဆက်လက် လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်။ စစ်အတွင်းတွင်မူ မီးရထားဌာန၏ အလုပ်ရုံများ၊ စက်ခေါင်းရုံများ၊ တံတားများ၊ ယာဒ်ဝင်းများ၊ ဘူတာရုံများ နှင့် နေအိမ်များ၊ အချက်ပြအမှတ်အသားများ၊ စက်ခေါင်းများ၊ လူစီးတွဲများနှင့် ကုန်တွဲများမှာ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးသွားခဲ့ကြသည်။ ဖျက်ဆီးခြင်းခံရသည့် တံတားကြီးများတွင် [[အင်းဝတံတား]]၊ [[ဂုတ်ထိပ်တံတား]]၊ [[စစ်တောင်းတံတား]]၊ [[ငဝန်တံတား]]၊ မြစ်ငယ်တံတား၊ သင်္ဃန်းကျွန်းတံတားတို့ ပါဝင်ကြပြီး၊ စက်ခေါင်း ပေါင်း (၃၆၂)လုံး အနက် အလုံး (၃၀၀)၊ လူစီးတွဲပေါင်း (၁၅၃၆)တွဲအနက် (၉၅၇)တွဲ၊ ကုန်တွဲပေါင်း (၉၀၂၁)တွဲ အနက် (၇၁၉၇)တွဲမှာ ပျက်စီးသွားခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ ===မြန်မာ-ယိုးဒယား မီးရထားလမ်း=== ဒုတိယကမ္ဘာ စစ်ကြီးအတွင်း ဂျပန်တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ သံဖြူဇရပ်မှ ယိုးဒယားနယ်စပ်ရှိ ဘုရားသုံးဆူ တောင်ကြားလမ်းကိုဖြတ်၍ ယိုးဒယားနိုင်ငံ၊ ဘန်ပေါင်း (Ban Pong) ရှိ ဘန်ကောက် - စင်္ကာပူ မီးရထားလမ်းသို့ ဆက်သွယ်နိုင်မည် မီးရထားလမ်း တစ်လမ်းကို ဖောက်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ ရည်ရွယ်ချက်မှာ မော်လမြိုင်မြို့မှ ယိုးဒယားကိုဖြတ်၍ တောင်ပိုင်း အင်ဒိုချိုင်းနားသို့ ရထားများ ခုတ်မောင်းရန်၊ ယိုးဒယားနှင့် မလေးရှားမှ ပစ္စည်းများကို မြန်မာနိုင်ငံသို့ လည်းကောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံမှ ပစ္စည်းများကို ထိုတိုင်းပြည်များသို့ လည်းကောင်း ရထားဖြင့် တွင်ကျယ်စွာ သယ်ယူ ပို့ဆောင်ပေးနိုင်ရေးပင်ဖြစ်သည်။ ဗြိတိသျှတို့ မြန်မာနိုင်ငံမှ ဆုတ်ခွာသွားသည့် ၁၉၄၀-၄၁ ခုနှစ်တွင် သံလမ်းမိုင် စုစုပေါင်း(၂၈၅၂)မိုင်ရှိသည့်အနက် ဂျပန်တို့က သံလမ်းမိုင်(၃၀၀) ခန့်ကိုဖြုတ်ယူ၍ မြန်မာ-ယိုးဒယား မီးရထားလမ်း ဖောက်လုပ်ရာတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ သံလမ်းမိုင် (၁၅၀)မိုင်ခန့်ကို ရန်ကုန်နှင့် တောင်ငူအကြား ဒွေးလမ်းမှလည်းကောင်း၊ ကျန်သံလမ်း (၁၅၀)မိုင်ခန့်ကို တံတားဦး-မြင်းခြံလမ်းပိုင်းနှင့် အခြားလမ်းပိုင်းများမှလည်းကောင်း ဖြုတ်ယူအသုံးပြုခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ မီးရထားသမိုင်းတွင် ချွေးတပ်သား အများဆုံးသုံးခဲ့ပြီး၊ လူ့အသက်ပေါင်းများစွာကို စတေး၍ ဖောက်လုပ်ခဲ့သော ရထားလမ်းဖြစ်သဖြင့် [[သေမင်းတမန် ရထားလမ်း]]မကြီးဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်။ === စစ်ပြီးခေတ် မြန်မာ့မီးရထား === ဂျပန်များကို မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းမှ မတိုက်ထုတ်နိုင်မီကာလကပင် အင်္ဂလိပ်တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်နိုင်ချိန်တွင် ရထားပြေးဆွဲရေးဆောင်ရွက်နိုင်မည့် (၅)နှစ်စီမံကိန်းကို ရေးဆွဲချမှတ်ခဲ့သည်။ စစ်ပြီးလျင်ပြီးချင်း ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် မပျက်မစီးကျန်ရှိခဲ့သော သံလမ်း (၆၇၄)မိုင်နှင့် ဗြိတိသျှအမှတ်(၁၂) တပ်မတော်မှ ပြန်လည်ပြုပြင် ခင်းကျင်းခဲ့သော ခရီးမိုင် (၂၇)မိုင် စုစုပေါင်း (၇၀၁)မိုင်တွင် ရထားများ စတင် ပြေးဆွဲခဲ့သည်။ === လွတ်လပ်ရေးရပြီးခေတ် === စစ်ပြီးခေတ် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်းများကို အင်တိုက်အားတိုက် လုပ်ကိုင်နေစဉ် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၄)ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရရှိချိန်တွင် ဒုတိယကမ္ဘာ စစ်ကြီးမဖြစ်မီက ရှိသည့် သံလမ်းမိုင်အားလုံးနီးပါးမှာ ပြန်လည်ပြင်ဆင်မွမ်းမံ၍ တံတားကြီးပေါင်း (၄၀)ကိုလည်း အခိုင်အခန့် ပြန်လည်ပြုပြင် တည်ဆောက်ပြီးဖြစ်သည်။ ဘူတာရုံအများအပြားကိုလည်း ပြန်လည် တည်ဆောက်ခြင်း၊ ပြန်လည်ပြုပြင်ခြင်း၊ အသစ်တည်ဆောက်ခြင်းများ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁)ရက်နေ့တွင် စက်ခေါင်း (၈၄)ခေါင်းသာ ကျန်ရှိရာမှ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိချိန် ၁၉၄၈ ခုနှစ်ဦးတွင် စက်ခေါင်း (၂၅၅)ခေါင်းအထိ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ လူစီးတွဲ၊ ကုန်တွဲများ ပြန်လည်ပြုပြင်မှု လုပ်ငန်းများကိုလည်း အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ပြီး ဘူတာရုံ၊ ဆက်သွယ်ရေး အချက်ပြ စနစ်များလည်း စစ်ကြို ခေတ်အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ === သောင်းကျန်းမှုများ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း === မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီး များမကြာမီအချိန်တွင် ပြည်တွင်းဆူပူ သောင်းကျန်းမှုများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ သောင်းကျန်းသူတို့၏ အဓိကလုပ်ငန်းမှာ အဖျက်လုပ်ငန်းဖြစ်ရာ လမ်းပမ်း ဆက်သွယ်ရေးလုပ်ငန်းတွင် အဓိကတာဝန်ယူ လုပ်ဆောင်ပေးနေရသော မီးရထားလုပ်ငန်းမှာ သောင်းကျန်းသူတို့၏ အဓိကပစ်မှတ်ကြီး ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ တံတားများ၊ ရထားများကို [[မိုင်းဗုံး]]ထောင်ခြင်း၊ သံလမ်းများကို ဖျက်ဆီးဖြုတ်ပစ်ခြင်း၊ ဘူတာရုံများကို ဖျက်ဆီးမီးရှို့ခြင်း၊ ဝင်ရောက်လုယက်ခြင်း၊ အချက်ပြနှင့် ကြေးနန်းလုပ်ငန်းများကို ဖျက်ဆီးပစ်ခြင်း၊ ပြန်လည် ထူထောင်ရေး လုပ်ငန်းများကို နှောင့်ယှက်ဖျက်ဆီးခြင်း၊ လုပ်သားများကို သတ်ပစ်ခြင်း စသော အဖျက်လုပ်ငန်းများကို နည်းမျိုးစုံဖြင့် ပြုလုပ်ခဲ့ရာ စစ်ဒဏ်ကြောင့် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများကို ပြန်လည်ထူထောင်လျက်ရှိသော မီးရထားလုပ်ငန်းကြီးအတွက် များစွာ ထိခိုက်နစ်နာခဲ့ရသည်။ ပြည်တွင်းဆူပူ သောင်းကျန်းမှုများကြောင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၂၅)ရက်နေ့မှစ၍ တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ရထားများ ပြေးဆွဲမှုကို ရပ်နားထားခဲ့ရသည်။ ထိုအချိန်က သောင်းကျန်းသူများ အင်အားနည်းပါးသည့် ရန်ကုန်နှင့် ဝါးနက်ချောင်းကြား၊ ပဲခူးနှင့် ဒိုက်ဦးကြား၊ သာစည်နှင့် မိတ္ထီလာကြား၊ သာစည်နှင့် ရမည်းသင်းကြား၊ မန္တလေးနှင့် ကျောက်ဆည်ကြား၊ မန္တလေးနှင့် အမရပူရ ဆိပ်ကမ်းကြား၊ မန္တလေးနှင့် နောင်ချိုကြား၊ သထုံနှင့် မုတ္တမကြား၊ မြစ်ကြီးနားနှင့် ကောလင်းကြား၊ နဘားနှင့် ကသာကြား၊ ရွှေဘိုနှင့် မဒေါင်းလှကြားတို့တွင်သာလျှင် အပိုင်းလိုက် ခရီးတိုရထားများ ပြေးဆွဲပေးနိုင်ခဲ့သည်။ သောင်းကျန်းမှု အရှိန်အဟုန်မြင့်မားပြီး၊ ရန်ကုန်အစိုးရဟု ခေါ်တွင်နေချိန်တွင်မူ ရန်ကုန်-ကြည့်မြင်တိုင်နှင့် ရန်ကုန်-ဒါးပိန်ကြားတွင်သာ ရထားများ ပြေးဆွဲပေးနိုင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့တပ်မတော်မှ သောင်းကျန်းသူများကို တစ်စတစ်စ ဖြိုခွင်း တိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့သည်နှင့် အမျှရထားများ တိုးချဲ့ပြေးဆွဲနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၂-၅၃ ခုနှစ်ကုန်တွင် အလုံလမ်းခွဲနှင့် တောင်တွင်းကြီး လမ်းခွဲမှအပ အခြားလမ်းများတွင် ရထားများကို မူလ အခြေအနေအတိုင်း ပြန်လည် ပြေးဆွဲပေးနိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ပြေးဆွဲပေးသော ရထားများတွင် သံချပ်ကာတွဲများဖြင့်အစောင့်များ ထည့်ပေးရခြင်း၊ ရှေ့ပြေးသံချပ်ကာ ရထားများဖြင့် စောင့်ရှောက်ပေးရခြင်းများကြောင့် ရထားများ သွားလာခုတ်မောင်းရာတွင် ခရီးတွင်ကျယ်မှု မရှိသည့်အပြင် စရိတ်လည်း ပိုမိုကုန်ကျခဲ့ရသည်။ === ဒီဇယ်စက်ခေါင်းများ အသုံးပြုခြင်း === မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် စစ်ကြိုခေတ်နှင့် စစ်အတွင်းက ကျန်ရှိခဲ့သည့် ရေနွေးငွေ့ စက်ခေါင်းများကို ဆက်လက်သုံးစွဲခဲ့ရသည်။ ယင်းစက်ခေါင်းဟောင်းကြီးများမှာ ဆွဲအားကျလျက် မကြာခဏ ပျက်စီး ချို့ယွင်းလာသည့်အလျောက် ရထားများ တွင်ကျယ်စွာ ခုတ်မောင်းရေးကို ထိခိုက်လာသဖြင့် စက်ခေါင်းသစ်များ မှာယူရေးကို စဉ်းစားခဲ့သည်။ ပထမဆုံးအနေဖြင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ အယ်စသွန် (Alsthom) ကုမ္ပဏီမှ ဒီဇယ် လျှပ်စစ်စက်ခေါင်း (၆)ခေါင်းကို ဝယ်ယူခဲ့ပြီး၊ ရန်ကုန်-လက်ပံတန်း-ပြည်၊ ရန်ကုန်-မုတ္တမနှင့် ရန်ကုန်-မန္တလေးအကြား ပြေးဆွဲနေသော အမြန်လူစီးရထားများတွင် ၁၉၅၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၄)ရက်နေ့မှ စတင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် လုပ်ငန်းလိုအပ်ချက်နှင့် ဘဏ္ဍာငွေအကူအညီရရှိမှု အခြေအနေအရ ပြင်သစ်၊ ဂျာမဏီ (ယခင်အနောက်ဂျာမဏီ)၊ တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ ဂျပန်နိုင်ငံတို့မှ ဒီဇယ်စက်ခေါင်းများ ဝယ်ယူခဲ့သည်။ ၂၀၀၈ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလအထိ မြန်မာ့မီးရထားတွင် ဒီဇယ်စက်ခေါင်း (၃၄၅) လုံးရှိနေပြီဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း အချက်အလက်များ== *၁.၅.၁၈၇၇ ရက်နေ့တွင် Irrawaddy State Railway အနေဖြင့် ရန်ကုန်-ပြည် (၁၆၁)မိုင်အား A01 ရေနွေးငွေ့စက်ခေါင်းဖြင့် စတင်ပြေးဆွဲပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဦးဆုံးသော ရထားလမ်းကို စတင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ *၁၈၉၆ ခုနှစ်တွင် Irrawaddy State Railway သည် Burma Railway Co.Ltd; သို့ ရထားသွားလာမှုနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် ငှားရမ်းခဲ့သည်။ ငှားရမ်းခကာလ ကုန်ဆုံးသည့် ၃၁.၁၂.၁၉၂၈ ရက်နေ့မှစ၍ Indian Railway Board လက်အောက်သို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ *၁၉၃၇ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ခွဲထွက်ခွင့်ရရှိသည်နှင့်အညီ မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရသည် Burma Railway Board ကို ဖွဲ့စည်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ *၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် British Governor သည် Burma Railway Board ၏ တာဝန်နှင့် လုပ်ပိုင်ခွင့်များအား Chief Railway Commissioner သို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ *၄.၁.၁၉၄၈ ရက်နေ့ လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် ငွေစာရင်းမင်းကြီးအား (Financial Commissioner, Lands and Rural Development) Railway Board ၏ ဥက္ကဋ္ဌ (Chairman)အဖြစ် ခန့်အပ် တာဝန်ပေးခဲ့သည်။ *၁.၁၂.၁၉၅၁ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ မီးရထားဘုတ်အဖွဲ့ အက်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းပြီး ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ မီးရထားဘုတ်အဖွဲ့ (Union of Burma Railway) အား ဖွဲ့စည်း၍ အချိန်ပြည့် ဥက္ကဋ္ဌကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။ အဆိုပါ ဥက္ကဋ္ဌသည် Chief Executive Officer တာဝန်ကိုပါ ထမ်းဆောင်ရသည်။ *၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့မီးရထားကော်ပိုရေးရှင်း (Burma Railway Corporation) အမည်ဖြင့် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူးမှ ဦးဆောင်၍ စီမံခန့်ခွဲရေးကော်မတီဖြင့် စီမံအုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ *၁၈.၈.၁၉၈၈ ရက်နေ့ [[နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့]]မှ နိုင်ငံတော်၏ တာဝန်ကို လွှဲပြောင်းရယူခဲ့ပြီးနောက် ၁.၄.၁၉၈၉ ရက်နေ့တွင် '''မြန်မာ့မီးရထား'''ဟု ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref name="mmr"/> == ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားလမ်း == {{main|ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထား}} [[ဖိုင်:New Circular Train from CAF.jpg|thumb|စပိန်နိုင်ငံ CAFမှ ထုတ်လုပ်သော DEMU အမျိုးအစား ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားသစ်အား မြင်တွေ့ရစဉ်။]] ရန်ကုန်မြို့နှင့် ဆင်ခြေဖုံးဒေသများရှိ ပြည်သူအများ ဆက်သွယ်သွားလာရာ၌ လွယ်ကူသက်သာစေရန်၊ ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားလမ်း ဖောက်လုပ်ရေး စီမံကိန်းတစ်ခုကို ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မဖြစ်ပွားမီကပင် ရှိခဲ့သော်လည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ဖြစ်ပွားလာသဖြင့် ထိုစီမံကိန်းကို အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိပါ။ [[အိမ်စောင့်အစိုးရ]] လက်ထက်မှသာ မြို့ပတ်ရထားလမ်း ဖောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းစီမံကိန်းကို အကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ (၁၀)ရက်နေ့တွင် မြို့ပတ်ရထားလမ်း ဖောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း စတင်၍ ၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၁၉)ရက်နေ့တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ == လူစီးရထား ခရီးစဉ်များ == {| class="wikitable" border="1" |- ! width="200" |'''ရထားအမှတ်''' ! width="200" |'''ရထား အမျိုးအစား''' ! width="200" |'''ခရီးစဉ် လမ်းပိုင်း''' ! width="200" |'''ပြေးဆွဲမှု''' ! width="400" |'''မှတ်ချက်''' |- |အမှတ်(၁) အဆန် |စာပို့ရထား |ရန်ကုန် - မန္တလေး |{{Yes}} | |- |အမှတ်(၂) အစုန် |စာပို့ရထား |မန္တလေး - ရန်ကုန် |{{Yes}} | |- |အမှတ်(၃) အဆန် |အမြန်ရထား |ရန်ကုန် - မန္တလေး |{{Yes}} |DEMU |- |အမှတ်(၄) အစုန် |အမြန်ရထား |မန္တလေး - ရန်ကုန် |{{Yes}} |DEMU |- |အမှတ်(၅) အဆန် |အမြန်ရထား |ရန်ကုန် - မန္တလေး |{{Yes}} |DEMU |- |အမှတ်(၆) အစုန် |အမြန်ရထား |မန္တလေး - ရန်ကုန် |{{Yes}} |DEMU |- |အမှတ်(၇) အဆန် |အမြန်ရထား |ရန်ကုန် - နေပြည်တော် |{{Yes}} |DEMU |- |အမှတ်(၈) အစုန် |အမြန်ရထား |နေပြည်တော် - ရန်ကုန် |{{Yes}} |DEMU |- |အမှတ်(၉) အဆန် |စာပို့ရထား |ရန်ကုန် - မန္တလေး |{{Yes}} |DEMU(Spain) |- |အမှတ်(၁၀) အစုန် |စာပို့ရထား |မန္တလေး - ရန်ကုန် |{{Yes}} |DEMU(Spain) |- |အမှတ်(၁၁) အဆန် |အမြန်ရထား |ရန်ကုန် - မန္တလေး |{{Yes}} |လေအိပ်(အဲကွန်း)ရထား |- |အမှတ်(၁၂) အစုန် |အမြန်ရထား |မန္တလေး - ရန်ကုန် |{{Yes}} |လေအိပ်(အဲကွန်း)ရထား |- |အမှတ်(၁၃) အဆန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |ရန်ကုန် - ပဲခူး |{{Yes}} |- |အမှတ်(၁၄) အစုန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |ပဲခူး - ရန်ကုန် |{{Yes}} |- |အမှတ်(၁၅) |အမြန်ရထား |နေပြည်တော် - မော်လမြိုင် |{{No}} |- |အမှတ်(၁၆) |အမြန်ရထား |နေပြည်တော် - မော်လမြိုင် |{{No}} |- |အမှတ်(၁၇) |အမြန်ရထား |မော်လမြိုင် - နေပြည်တော် |{{No}} |- |အမှတ်(၁၈) |အမြန်ရထား |မော်လမြိုင် - နေပြည်တော် |{{No}} |- |အမှတ်(၁၉) အဆန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |သင်္ကန်းကျွန်း - တောင်ငူ |{{No}} |- |အမှတ်(၂၀) အစုန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |တောင်ငူ - သင်္ကန်းကျွန်း |{{No}} |- |အမှတ်(၂၁) အဆန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |တောင်ငူ - သာစည် |{{No}} |- |အမှတ်(၂၂) အစုန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |သာစည် - တောင်ငူ |{{No}} |- |အမှတ်(၂၃) အဆန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |သာစည် - မြို့ဟောင်း |{{No}} |- |အမှတ်(၂၄) အစုန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |မြို့ဟောင်း - သာစည် |{{No}} |- |အမှတ်(၂၅) အဆန် |အမြန်ရထား |နေပြည်တော် - မန္တလေး |{{No}} |[[ဖိုင်:JRH-kiha182-42.jpg|thumb|ဂျပန်နိုင်ငံမှ လှူဒါန်းခဲ့သော Kiha 182 Series ရထား]]၂၀၀၉ ခုနှစ် မှ ၂၀၁၂ခုနှစ် အတွင်း ဂျပန်နိုင်ငံမှ Kiha 182 ရထားများဖြင့် အစုန်အဆန် ပြေးဆွဲခဲ့။ |- |အမှတ်(၂၆) အစုန် |အမြန်ရထား |မန္တလေး - နေပြည်တော် |{{No}} |- |အမှတ်(၃၁) အဆန် |အမြန်ရထား |ရန်ကုန် - နေပြည်တော် |{{Yes}} |DEMU |- |အမှတ်(၃၂) အစုန် |အမြန်ရထား |နေပြည်တော် - ရန်ကုန် |{{Yes}} |DEMU |- |အမှတ်(၃၅) အဆန် |အမြန်ရထား |ရန်ကုန် - မော်လမြိုင် |{{No}} |- |အမှတ်(၃၆) အစုန် |အမြန်ရထား |မော်လမြိုင် - ရန်ကုန် |{{No}} |- |အမှတ်(၃၇) အဆန် |အမြန်ရထား |မန္တလေး - မြစ်ကြီးနား |{{No}} |- |အမှတ်(၃၈) အစုန် |အမြန်ရထား |မြစ်ကြီးနား - မန္တလေး |{{No}} |- |အမှတ်(၃၉) အဆန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |ရွှေဘို - မိုးညှင်း |{{No}} |- |အမှတ်(၄၀) အစုန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |မိုးညှင်း - ရွှေဘို |{{No}} |- |အမှတ်(၄၁) အဆန် |စာပို့ရထား |မန္တလေး - မြစ်ကြီးနား |{{No}} |- |အမှတ်(၄၂) အစုန် |စာပို့ရထား |မြစ်ကြီးနား - မန္တလေး |{{No}} |- |အမှတ်(၄၅) အဆန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |ရွာထောင် - ကောလင်း |{{No}} |- |အမှတ်(၄၆) အစုန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |ကောလင်း - ရွာထောင် |{{No}} |- |အမှတ်(၄၇) အဆန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |မန္တလေး - နဘား |{{No}} |- |အမှတ်(၄၈) အစုန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |နဘား - မန္တလေး |{{No}} |- |အမှတ်(၄၉) အဆန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |မြစ်ကြီးနား - နဘား |{{No}} |- |အမှတ်(၅၀) အစုန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |နဘား - မြစ်ကြီးနား |{{No}} |- |အမှတ်(၅၁) အဆန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |နဘား - ကသာ(တောင်) |{{No}} |- |အမှတ်(၅၂) အစုန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |ကသာ(တောင်) - နဘား |{{No}} |- |အမှတ်(၅၃) အဆန် |အမြန်ရထား |မန္တလေး - ကောလင်း |{{No}} |- |အမှတ်(၅၄) အစုန် |အမြန်ရထား |ကောလင်း - မန္တလေး |{{No}} |- |အမှတ်(၅၅) အဆန် |အမြန်ရထား |မန္တလေး - မြစ်ကြီးနား |{{No}} |- |အမှတ်(၅၆) အစုန် |အမြန်ရထား |မြစ်ကြီးနား- မန္တလေး |{{No}} |- |အမှတ်(၅၇) အဆန် |အမြန်ရထား |မန္တလေး - မြစ်ကြီးနား |{{No}} |- |အမှတ်(၅၈) အစုန် |အမြန်ရထား |မြစ်ကြီးနား- မန္တလေး |{{No}} |- |အမှတ်(၅၉) အဆန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |မုံရွာ - ခင်ဦး |{{No}} |- |အမှတ်(၆၀) အစုန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |ခင်ဦး - မုံရွာ |{{No}} |- |အမှတ်(၆၁) အဆန် |အမြန်ရထား |ရန်ကုန် - ပုဂံ |{{Yes}} |- |အမှတ်(၆၂) အစုန် |အမြန်ရထား |ပုဂံ - ရန်ကုန် |{{Yes}} |- |အမှတ်(၆၃) အဆန် |စာပို့ရထား |ကြည့်မြင်တိုင် - ပြည် |{{Yes}} |- |အမှတ်(၆၄) အစုန် |စာပို့ရထား |ပြည် - ကြည့်မြင်တိုင် |{{Yes}} |- |အမှတ်(၆၅) အဆန် |စာပို့ရထား |ရန်ကုန် - ဥက္ကံ |{{No}} |- |အမှတ်(၆၆) အစုန် |စာပို့ရထား |ဥက္ကံ - ရန်ကုန် |{{No}} |- |အမှတ်(၆၉) အဆန် |စာပို့ရထား |ကြည့်မြင်တိုင် - သာရဝေါ |{{No}} |- |အမှတ်(၇၀) အစုန် |စာပို့ရထား |သာရဝေါ - ကြည့်မြင်တိုင် |{{No}} |- |အမှတ်(၇၁) အဆန် |အမြန်ရထား |ရန်ကုန် - ပြည် |{{Yes}} |လေအိတ်(အဲကွန်း) ရထား |- |အမှတ်(၇၂) အစုန် |အမြန်ရထား |ပြည် - ရန်ကုန် |{{Yes}} |လေအိတ်(အဲကွန်း) ရထား |- |အမှတ်(၇၃) အဆန် |အမြန်ရထား |ရန်ကုန် - ပြည် |{{Yes}} |DEMU |- |အမှတ်(၇၄) အစုန် |အမြန်ရထား |ရန်ကုန် - ပြည် |{{Yes}} |DEMU |- |အမှတ်(၈၁) အဆန် |အမြန်ရထား |ရန်ကုန် - မော်လမြိုင် |{{No}} |လေအိတ်(အဲကွန်း) ရထား |- |အမှတ်(၈၂) အစုန် |အမြန်ရထား |မော်လမြိုင် - ရန်ကုန် |{{No}} |လေအိတ်(အဲကွန်း) ရထား |- |အမှတ်(၈၅) အဆန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |ပဲခူး - မော်လမြိုင် |{{No}} |- |အမှတ်(၈၆) အစုန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |မော်လမြိုင် - ပဲခူး |{{No}} |- |အမှတ်(၈၉) အဆန် |အမြန်ရထား |ရန်ကုန် - မော်လမြိုင် |{{Yes}} |လေအိတ်(အဲကွန်း) ရထား |- |အမှတ်(၉၀) အစုန် |အမြန်ရထား |မော်လမြိုင် - ရန်ကုန် |{{Yes}} |လေအိတ်(အဲကွန်း) ရထား |- |အမှတ်(၁၀၁) အဆန် |စာပို့ရထား |နေပြည်တော် - ချောက် |{{No}} |- |အမှတ်(၁၀၂) အစုန် |စာပို့ရထား |ချောက် - နေပြည်တော် |{{No}} |- |အမှတ်(၁၀၃) အဆန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |ပျဉ်းမနား - တောင်တွင်းကြီး |{{Yes}} |- |အမှတ်(၁၀၄) အစုန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |တောင်တွင်းကြီး - ပျဉ်းမနား |{{Yes}} |- |အမှတ်(၁၀၅) အဆန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |တောင်တွင်းကြီး - ကျောက်ပန်းတောင်း |{{No}} |- |အမှတ်(၁၀၆) အစုန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |ကျောက်ပန်းတောင်း - တောင်တွင်းကြီး |{{No}} |- |အမှတ်(၁၀၇) အဆန် |အမြန်ရထား |နေပြည်တော် - ပခုက္ကူ |{{No}} |- |အမှတ်(၁၀၈) အစုန် |အမြန်ရထား |ပခုက္ကူ - နေပြည်တော် |{{No}} |- |အမှတ်(၁၀၉) အဆန် |အမြန်ရထား |နေပြည်တော် - ပြည် |{{No}} |- |အမှတ်(၁၁၀) အစုန် |အမြန်ရထား |ပြည် - နေပြည်တော် |{{No}} |- |အမှတ်(၁၁၁) အဆန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |သာစည် - မြင်းခြံ |{{No}} |- |အမှတ်(၁၁၂) အစုန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |မြင်းခြံ - သာစည် |{{No}} |- |အမှတ်(၁၁၅) အဆန် |စာပို့ရထား |မြင်းခြံ - မြို့သာ |{{No}} |- |အမှတ်(၁၁၆) အစုန် |စာပို့ရထား |မြို့သာ - မြင်းခြံ |{{No}} |- |အမှတ်(၁၁၉) အဆန် |အမြန်ရထား |မန္တလေး - ပုဂံ |{{No}} |- |အမှတ်(၁၂၀) အစုန် |အမြန်ရထား |ပုဂံ - မန္တလေး |{{No}} |- |အမှတ်(၁၂၁) အဆန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |မုံရွာ - ချောင်းဦး - ပခုက္ကူ |{{No}} |- |အမှတ်(၁၂၂) အစုန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |ပခုက္ကူ - ချောင်းဦး - မုံရွာ |{{No}} |- |အမှတ်(၁၂၃) အဆန် |စာပို့ရထား |မန္တလေး - မုံရွာ |{{No}} |- |အမှတ်(၁၂၄) အစုန် |စာပို့ရထား |မုံရွာ - မန္တလေး | |- |အမှတ်(၁၂၅) အဆန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |မုံရွာ - ချောင်းဦး - ပခုက္ကူ | |- |အမှတ်(၁၂၆) အစုန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |ပခုက္ကူ - ချောင်းဦး - မုံရွာ | |- |အမှတ်(၁၂၉) အဆန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |ပခုက္ကူ - ကျော | |- |အမှတ်(၁၃၀) အစုန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |ကျော - ပခုက္ကူ | |- |အမှတ်(၁၃၁) အဆန် |စာပို့ရထား |မန္တလေး - လာရှိူး |{{Yes}} |၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် ပြင်ဦးလွင် - ဂုတ်ထိပ်လမ်းပိုင်းသာ ပြေးဆွဲနိုင် |- |အမှတ်(၁၃၂) အစုန် |စာပို့ရထား |လာရှိုး - မန္တလေး |{{Yes}} |၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် ပြင်ဦးလွင် - ဂုတ်ထိပ်လမ်းပိုင်းသာ ပြေးဆွဲနိုင် |- |အမှတ်(၁၃၅) အဆန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |မန္တလေး - ပခုက္ကူ |{{No}} |- |အမှတ်(၁၃၆) အစုန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |ပခုက္ကူ - မန္တလေး |{{No}} |- |အမှတ်(၁၃၉) အဆန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |ဂန့်ဂေါ - ဟံသာဝတီ(ချင်း) |{{No}} |- |အမှတ်(၁၄၀) အစုန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |ဟံသာဝတီ(ချင်း) - ဂန့်ဂေါ |{{No}} |- |အမှတ်(၁၄၁) အဆန် |စာပို့ရထား |သာစည် - ရပ်စောက် |{{Yes}} |လမ်းပိုင်းပြုပြင်နေခြင်းကြောင့် သာစည် - ရွှေညောင်အထိသာ ပြေးဆွဲနိုင် |- |အမှတ်(၁၄၂) အစုန် |စာပို့ရထား |ရပ်စောက် - သာစည် |{{Yes}} |လမ်းပိုင်းပြုပြင်နေခြင်းကြောင့် ရွှေညောင် - သာစည်အထိသာ ပြေးဆွဲနိုင် |- |အမှတ်(၁၄၇) အဆန် |စာပို့ရထား |သာစည် - လွိုင်ကော် |{{No}} |- |အမှတ်(၁၄၈) အစုန် |စာပို့ရထား |လွိုင်ကော် - သာစည် |{{No}} |- |အမှတ်(၁၅၃) အဆန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |တောင်ကြီး - ဆိုက်ခေါင်း |{{Yes}} |- |အမှတ်(၁၅၄) အစုန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |ဆိုက်ခေါင်း - တောင်ကြီး |{{Yes}} |- |အမှတ်(၁၇၁) အဆန် |အမြန်ရထား |မော်လမြိုင် - ရေး |{{No}} |- |အမှတ်(၁၇၂) အစုန် |အမြန်ရထား |ရေး - မော်လမြိုင် |{{No}} |- |အမှတ်(၁၇၅) အဆန် |အမြန်ရထား |ရန်ကုန် - ထားဝယ် |{{No}} |- |အမှတ်(၁၇၆) အစုန် |အမြန်ရထား |ထားဝယ် - ရန်ကုန် |{{No}} |- |အမှတ်(၁၈၁) အဆန် |အမြန်ရထား |ပုသိမ် - ကြံခင်း |{{Yes}} |- |အမှတ်(၁၈၂) အစုန် |အမြန်ရထား |ကြံခင်း - ပုသိမ် |{{Yes}} |- |အမှတ်(၁၈၇) အဆန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |ပုသိမ် - ဟင်္ဿတ |{{No}} |- |အမှတ်(၁၈၈) အစုန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |ဟင်္ဿတ - ပုသိမ် |{{No}} |- |အမှတ်(၁၈၉) အဆန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |ဟင်္ဿတ - ကြံခင်း |{{No}} |- |အမှတ်(၁၉၀) အစုန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |ကြံခင်း - ဟင်္ဿတ |{{No}} |- |အမှတ်(၁၉၁) အဆန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |တောင်တွင်းကြီး - မကွေး |{{No}} |- |အမှတ်(၁၉၂) အစုန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |မကွေး - တောင်တွင်းကြီး |{{No}} |- |အမှတ်(၁၉၃) အဆန် |စာပို့ရထား |တောင်တွင်းကြီး - မင်းလှ |{{No}} |- |အမှတ်(၁၉၄) အစုန် |စာပို့ရထား |မင်းလှ - တောင်တွင်းကြီး |{{No}} |- |အမှတ်(၁၉၅) အဆန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |လက်ပံတန်း - သာရဝေါ |{{Yes}} |- |အမှတ်(၁၉၆) အစုန် |လူစီးကုန်တင်ရထား |သာရဝေါ- လက်ပံတန်း |{{Yes}} |- |မိုးညှင်း(၁)/(၂) |စာပို့ရထား |မိုးညှင်း - မြစ်ကြီးနား - မိုးညှင်း |{{No}} |- |မုံရွာ (၁)/(၂) |စာပို့ရထား |အလုံ - ဗောဓိတထောင် - အလုံ |{{No}} |- |ပြည်တော်သာ (၁)/(၂)/(၃)/(၄) |စာပို့ရထား |ပြည်တော်သာ - ရေချမ်းပြင် - ပြည်တော်သာ |{{Yes}} |- |မိုးကောင်း (၁)/(၂) |စာပို့ရထား |မိုးကောင်း - မြစ်ကြီးနား - မိုးကောင်း |{{No}} |- |နတ်မော်(၁)/(၂) |စာပို့ရထား |ဟင်္ဿတ - နည်းပညာတက္ကသိုလ် - ဟင်္ဿတ |{{No}} |- |ပုသိမ်(၁)/(၂) |စာပို့ရထား |ပုသိမ် - တကုန်းကြီး - ပုသိမ် |{{No}} |- |ကောလင်း(၁)/(၂) |စာပို့ရထား |နမ်းခမ်း - ကောလင်း - နမ်းခမ်း |{{No}} |- |အိမ်မဲ(၁)/(၂) |စာပို့ရထား |အိမ်မဲ - ပုသိမ်(ဘဲဂရက်) - အိမ်မဲ |{{No}} |- |မင်းဘူး(၁)/(၂) |စာပို့ရထား |သရက် - မင်းဘူး - သရက် |{{No}} |- |ဆိပ်ဖြူ(၁)/(၂) |စာပို့ရထား |ဆိပ်ဖြူ - ပခုက္ကူ - ဆိပ်ဖြူ |{{No}} |- |ကွမ်းတောင်(၁)/(၂)/(၃)/(၄) |စာပို့ရထား |ကွမ်းတောင် - ကျောက်တော် - ကွမ်းတောင် |{{No}} |- |ပျော်ဘွယ်(၁)/(၂)/(၃)/(၄) |စာပို့ရထား |နတ်မောက်ဘူတာသစ် - ပျော်ဘွယ် - နတ်မောက်ဘူတာသစ် |{{No}} |- |မကွေး(၁)/(၂) |စာပို့ရထား |မကွေး - ကန်ပြား - မကွေး |{{No}} |- |မန္တလေး မြို့ပတ်ရထားများ | |မန္တလေး - သူရဲဈေး - မန္တလေး |{{Yes}} |- |ရန်ကုန် မြို့ပတ်ရထားများ | |ရန်ကုန် - အင်းစိန် - မင်္ဂလာဒုံ - ရန်ကုန် |{{Yes}} |လက်ဝဲရစ် / လက်ယာရစ် |} [[Image:Myanmar-Yangon-Main train station.jpg|thumb|ရန်ကုန်မီးရထား ဗဟိုဌာန]] [[Image:Mandalay Central Station.JPG|thumb|မန္တလေး မီးရထား ဗဟိုဌာန]] == ဖွဲ့စည်းပုံ == မြန်မာ့မီးရထား၏ လက်အောက်ရှိ ဌာနခွဲများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ *[[စီမံကိန်းနှင့်အုပ်ချုပ်ရေးဌာန (မြန်မာ့မီးရထား)|စီမံကိန်းနှင့်အုပ်ချုပ်ရေးဌာန]] *[[စစ်ဆေးရေးဌာန (မြန်မာ့မီးရထား)|စစ်ဆေးရေးဌာန]] *[[သွားလာပို့ဆောင်ရေးဌာန (မြန်မာ့မီးရထား)|သွားလာပို့ဆောင်ရေးဌာန]] *[[စက်မှုနှင့်လျှပ်စစ်အင်ဂျင်နီယာဌာန (မြန်မာ့မီးရထား)|စက်မှုနှင့်လျှပ်စစ်အင်ဂျင်နီယာဌာန]] **[[စက်ခေါင်းစက်ရုံ (အင်းစိန်)]] **[[ဒီဇယ်စက်ခေါင်းစက်ရုံ (ရွာထောင်)]] **[[လူစီးတွဲနှင့်ကုန်တွဲစက်ရုံ (မြစ်ငယ်)]] **[[RBE (Rail Bus Engine) အကြီးတန်းပြင်စက်ရုံ(ရန်ကုန်)]] **စက်ခေါင်းစက်ရုံ(ပုဇွန်တောင်)(ခရီးတိုကားရထားစက်ရုံ) **စက်ခေါင်းသစ်တပ်ဆင်ထုတ်လုပ်ရေးစက်ရုံ(နေပြည်တော်) **လူစီးတွဲသစ်တည်ဆောက်ရေးစက်ရုံ(မြစ်ငယ်) *[[မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာဌာန]] **အင်ဂျင်နီယာချုပ်(CE)အထွေထွေမန်နေဂျာ ***ဒုတိယအထွေထွမန်နေဂျာ (၅ )‌ယောက် *စီးပွားရေးဌာန *ဘဏ္ဍာရေးဌာန *ထောက်ပံ့ဌာန *ဆေးဌာန *အထက်မြန်မာပြည်အုပ်ချုပ်ရေးဌာန *အောက်မြန်မာပြည်အုပ်ချုပ်ရေးဌာန ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာ့မီးရထား}} {{ပို့​ဆောင်​ရေးနှင့် ဆက်သွယ်​ရေး ဝန်ကြီးဌာန}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရထားပို့ဆောင်ရေး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ]] p7kf3f1ienzcbyqjozfltx2n8q1xd69 0 7401 1056597 1047680 2026-10-07T17:20:45Z Dr Lotus Black 31011 1056597 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = တိုင်းနေ | native_name = ᥖᥭᥰ ᥘᥫᥴ ᥖᥭᥰ ᥖᥬᥲ ᥑᥨᥒᥰ | flag = | flag_caption = | image =Tai Nua girls.jpg | image_caption = တိုင်းနေလူမျိုး | population = 540,000–700,000 | popplace = {{flag|China}} ([[ယူနန်ပြည်နယ်]])<br/> {{flag|Laos}} {{flag|Myanmar}} ([[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊[[ကချင်ပြည်နယ်]]) | languages = [[တိုင်းလေဘာသာစကား]] | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]], ရှမ်းရိုးရာကိုးကွယ်မှု | related_groups = [[တိုင်လူမျိုး]],[[ရှမ်းလူမျိုး]],[[မောရှမ်းလူမျိုး|မောရှမ်း]],[[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်လူမျိုး]] }} '''တိုင်းလေလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''တိုင်းနေလူမျိုး''' (အင်္ဂလိပ်: Tai Neau သို့မဟုတ် Tai Nüa) သည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-တိုင်း]] ဘာသာစကားမိသားစုဝင် လူမျိုးတစ်စုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ တိုင်းလေများသည် [[တိုင်လူမျိုးများ|တိုင်လူမျိုး]]စုဝင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ရှမ်းတို့နှင့် မျိုးရိုးနှင့် ဘာသာစကားအရ ဆက်စပ်မှုရှိသည်။ <ref>Chamberlain, James R. (2016). "Tai Languages and the Tai Peoples".</ref> ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းရင်းသား ၁၃၅မျိုးထဲတွင်တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ [[File:Tai Nuea tribe depiction, 1900s.jpg|thumb|တိုင်းနေ]]တိုင်းလေ လူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ် အနောက်ပိုင်းရှိ [[တယ်ဟုန် ရှမ်း နှင့် ဂျိန်းဖော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]]နှင့် နီးစပ်သော နယ်မြေများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ထို့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း ([[ရှမ်းပြည်နယ်]] နှင့် [[ကချင်ပြည်နယ်]]) ဒေသများတွင်လည်း တိုင်းလေ လူဦးရေများ တချို့တဝက် နေထိုင်ကြသည်။<ref>Ethnologue (2024). "Tai Nüa". SIL International.</ref> တောင်တန်းဒေသများနှင့် မြစ်ဝှမ်းဒေသများတွင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိကလုပ်ကိုင်ကြသည်။<ref>Stuart-Fox, Martin (2003). ''A Short History of China and Southeast Asia''. Allen & Unwin.</ref> == စာပေ == တိုင်းလေ လူမျိုးများ၏ စာပေသည် တိုင်းလေအရေးအသား (တယ်ဟုန်အေရးအသား) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုပြီး တိုင်စာရေးစနစ်အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည်။ စာရေးစနစ်သည် အိန္ဒိယမှ ဆင်းသက်လာသော [[ဗြဟ္မီ အရေးအသား|ဘရာမီ]] အခြေခံစာလုံးစနစ်မှ ဖွံ့ဖြိုးလာပြီး ဒေသအလိုက် ပြောင်းလဲဖွံ့ဖြိုးခဲ့သည်။<ref>Daniels, Peter T. & Bright, William (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.</ref> ၁၃ ရာစုဝန်းကျင် ပုဂံခေတ်တွင် မြန်မာစာပေစတင် ပေါ်ပေါက်လာချိန်တွင် အဆိုပါ အက္ခရာစနစ်သည် မြောက်ဘက်သို့ စီးဆင်းသွားပြီး တိုင်လေစာပေ၏ အခြေခံဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="history">Sai Kam Mong, "The History and Development of the Shan Scripts", 2004.</ref>ဗမာအက္ခရာနှင့် အရင်းအမြစ် တူညီသော်လည်း ပုံသဏ္ဌာန်အားဖြင့် သိသာစွာ ကွဲပြားသော ဝိသေသများ ရှိသည်။<ref name="ancestry">R. Hosken, "Representing Tai Le in Unicode", 2002.</ref>ဗမာအက္ခရာများသည်[[ပေရွက်]] ပေါ်တွင် သံကလောင်ဖြင့် ရေးသားကြသောကြောင့် ပေရွက်မပြဲစေရန် အဝိုင်းပုံစံ ရေးသားခဲ့ကြသော်လည်း တိုင်လေဒေသ တွင် စက္ကူပေါ်၌ စုတ်တံ သို့မဟုတ် ကျူပင်ကလောင် များဖြင့် ရေးသားသောကြောင့် တရုတ်စာလုံးများကဲ့သို့ ဘေးစောင်းနှင့် ထောင့်ချိုးပုံစံများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="tools">J.G. Scott, "The Shans at Home", 1910.</ref>တိုင်းလေစာပေသည် အဓိကအားဖြင့် ဘာသာရေးစာပေများ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းစာများနှင့် ရိုးရာသမိုင်းမှတ်တမ်းများကို ရေးသားရာတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် တရုတ်နိုင်ငံအတွင်းရှိ တိုင်းလေဒေသများ၌ စာပေကို သင်ကြားရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုထိန်းသိမ်းရေးအတွက် ဆက်လက်အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။<ref>Keyes, Charles F. (1995). ''The Golden Peninsula: Culture and Adaptation in Mainland Southeast Asia''. University of Hawaii Press.</ref> == ဘာသာစကား == တိုင်းလေဘာသာစကားသည် Tai Nüa ဟုလည်း ခေါ်ကြပြီး၊ တိုင်ဘာသာစကားများအတွင်း မြောက်ပိုင်းတိုင်အုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်။ ထိုဘာသာစကားသည် ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ ဒေဟုန် (Dehong) တိုင်-တန်ဒေသတွင် အများဆုံး အသုံးပြုကြသည်။<ref>Ethnologue (2024). "Tai Nüa". SIL International.</ref> ==နောက်ခံသမိုင်း== တိုင်းလေ (Tai Neau / Tai Nüa) လူမျိုးများသည် ခရာ-တိုင် လူမျိုးစုကြီးမှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်ပြီး၊ အရှေ့တောင်အာရှ၏ မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ တိုင်လူမျိုးများသည် တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းဒေသများမှ တဖြည်းဖြည်း တောင်ဘက်သို့ ပြောင်းရွှေ့လာကြပြီး ယူနန်ပြည်နယ်၊ ရှမ်းပြည်နယ်ဒေသများတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Chamberlain, James R. (2016). "Tai Languages and the Tai Peoples".</ref> တိုင်းလေရှမ်းလူမျိုးများသည် (၁)ရာစုခန့်မှစ၍ ရှမ်းပြည်ထောင်စု နန်ချောင်နိုင်ငံတော်ဒေသတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ နန်ချောင်နိုင်ငံကို မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ဂန္ဓာလတိုင်း၊ ဂန္ဓာရာဇ်တိုင်း၊ ဂန္ဓာရာဇစ်ပြည်ဟု အမည်အမျိုးမျိုးခေါ်ဝေါ်ကြသည်။          ခရစ်သက္ကရာဇ် (၁၂၅၂)ခုနှစ်တွင် မွန်ဂိုတို့၏ စစ်ဘေးဒဏ်ကြောင့် နန်ချောင်နိုင်ငံဒေသ တွင် နေထိုင်ကြသော တိုင်းလေရှမ်းလူမျိုးတို့သည် ထိုင်း၊ မြန်မာ၊လာအိုစသော အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမဒေသများသို့ ရေကြည်ရာမြက်နုရာသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ကြသည်။ တိုင်းလေများသည် ဒေသအတွင်းရှိ မူအန် (mueang) စနစ်အတိုင်း မြို့ပြအုပ်ချုပ်မှုများကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုစနစ်သည် တိုင်လူမျိုးစုများ၏ သမိုင်းဝင် အုပ်ချုပ်မှုပုံစံတစ်ခုဖြစ်ပြီး နိုင်ငံအဖြစ်တည်ထောင်မီ အခြေခံအဆင့်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref>Stuart-Fox, Martin (2003). "A Short History of China and Southeast Asia".</ref> တိုင်းလေ လူမျိုးများသည် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် နီးစပ်သည့် နယ်မြေများတွင် နေထိုင်သောကြောင့် တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းအရ ဆက်နွယ်မှုရှိကြသည်။ ယူနန်ဒေသသည် ရှေးခေတ်မှစ၍ တရုတ် အင်ပါယာများ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ဝင်ရောက်လာခဲ့ခြင်း ကြောင့် တိုင်လူမျိုးများအပေါ် တရုတ်ယဉ်ကျေးမှု၏ သက်ရောက်မှုများ တွေ့ရသည်။<ref>Anderson, James A. (2015). "The Rebel Den of Nung Tri Cao". University of Washington Press.</ref> တစ်ဖက်တွင်လည်း တိုင်းလေများသည် မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် နီးစပ်သောဒေသများတွင် နေထိုင်သောကြောင့် မြန်မာလူမျိုးများနှင့် ယဉ်ကျေးမှု နှင့် ဘာသာရေးအရ နီးစပ်မှုရှိသည်။ ထိုသို့ နယ်မြေချင်းဆက်စပ်မှုကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့အကြား ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်မှုများတွင် တိုင်းလေများသည် အခန်းကဏ္ဍတစ်ခုအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Keyes, Charles F. (1995). "The Golden Peninsula: Culture and Adaptation in Mainland Southeast Asia".</ref> တရုတ်နှင့် မြန်မာ ယဉ်ကျေးမှုနှစ်ခုကြားတွင် ဆက်စပ်နေသော လူမျိုးတစ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ==အမည်ရင်းမြစ်== '''တိုင်းနေ(ခ)တိုင်းလေ၏ ဝေါဟာရအဓိပ္ပာယ်''' တိုင်းလေဟူသော ဝေါဟာရမှာ ရှမ်းစကားဖြစ်ပြီး မြန်မာဘာသာအားဖြင့် '''"အထက်ရှမ်း"''' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အချို့သော ရှမ်းတို့က '''“တိုင်းနေ”'''ဟု ခေါ်ကြသည်။ တိုင်းလေနှင့် တိုင်းနေဟူသော ဝေါဟာရမှာ အဓိပ္ပာယ်အတူတူပင် ဖြစ်လေသည်။ ရှမ်းလူမျိုးတို့သည် ရောက်ရှိသော နေရာဒေသကို အမှီပြု၍သော်လည်းကောင်း၊ နီးစပ်ရာမြစ်ချောင်း၏ အမည်ကို အမှီပြု၍သော်လည်းကောင်း၊ ရိုးရာဝတ်စုံ၏အရောင်အဆင်းကို အစွဲပြု၍သော်လည်းကောင်း ၎င်းတို့၏ လူမျိုးနာမည်ကို ပြောင်းလဲမှည့်ခေါ်လေ့ရှိသည်။ မြောက်ပိုင်းဒေသကို ရှမ်းများက အထက်အရပ်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ မြောက်အရပ်ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ကြသည်။ ထိုမြောက်ပိုင်း ဒေသ သို့မဟုတ် အထက်ပိုင်းဒေသတွင် နေထိုင်ကြသော ရှမ်းများကို တိုင်းနေ (ခေါ်) တိုင်းလေ ဟု ခေါ်သည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] f5uhqmuop9p1qpg1kjmlgcaktxkkcvl 0 7470 1056590 1053561 2026-10-07T17:12:17Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကားချက်များ */ 1056590 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ပလောင် | Native_name = De'ang, Ta'ang | image = Palaung Woman Kalaw Shan Myanmar.jpg | caption = [[ကလောခရိုင်]] ရှိပလောင်အမျိုးသမီးတစ်ဦး | population = ~၆၀၀,၀၀၀ | popplace = {{flag|Myanmar}} ([[ရှမ်းပြည်နယ်]]), {{flag|China}} (ယူနန်), {{flag|Thailand}} | langs = [[ပလောင်ဘာသာစကား]], [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ဝလူမျိုး]], [[ခမူလူမျိုး]],အခြား [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာနွယ်လူမျိုးများ]] }} '''ပလောင်လူမျိုး''' (သို့မဟုတ်) '''တအာင်းလူမျိုး''' (ပလောင်: တဲင်းအမ်း; [[မွန်ဘာသာစကား|ရှမ်း]]:ပႃႇလွင်း ; [[တရုတ်ဘာသာစကား|တရုတ်]]: 掸族德昂人; [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]: Palaung; IPA: /pəˈlɔːŋ/) များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးတွင်တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ပလောင်လူမျိုးများသည် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ ဘာသာစကားပြောအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းရှိ [[ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]တွင် အဓိကနေထိုင်ကြပြီး မြို့တော်မှာ [[နမ့်ဆန်မြို့|နမ့်ဆန်မြို့]]ဖြစ်သည်။ သမိုင်းသုတေသီများ၏ အဆိုအရ ပလောင် (တအာင်း) လူမျိုးများသည် အရှေ့တောင်အာရှသို့ ပထမဆုံး စတင်ရွှေ့ပြောင်းလာသည့် လူမျိုးစုကြီးတွင် အပါအဝင်ဖြစ်ပြီး ရှမ်းလူမျိုးများ မရောက်ရှိမီကပင် ရှမ်းပြည်နယ်၏ တောင်တန်းဒေသများတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၆)၊ ပလောင်လူမျိုး။</ref><ref>{{cite book |last=Milne |first=Leslie |title=The Home of an Eastern Clan: A Study of the Palaungs of the Shan States |publisher=Clarendon Press |year=1924}}</ref> <ref>{{cite web |url=https://www.burmalibrary.org |title=The Palaung People |publisher=Online Burma Library}}</ref> == အမည်အရင်းမြစ် သမိုင်းကြောင်း == '''ပလောင်''' ဟူသော အမည်သည် [[ရှမ်းဘာသာစကား]]မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Milne, Leslie (1924). ''The Home of an Eastern Clan: A Study of the Palaungs of the Shan States''.</ref> ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင် ခေါ်ဝေါ်သော အမည်မှာ '''တအာင်း''' (Ta'ang) ဖြစ်ပြီး "တောင်ပေါ်သား" သို့မဟုတ် "လူသား" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။<ref name="taang">''တအာင်း (ပလောင်) အမျိုးသားဖြစ်ရပ်မှန် သမိုင်းစာအုပ်'' (၂၀၁၂)။</ref> ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနောက်ပိုင်းမှစ၍ မြန်မာနိုင်ငံတွင် "ပလောင်" အစား "တအာင်း" ဟူသော အမည်ကို တရားဝင် ပိုမိုအသုံးပြုလာခဲ့သည်။ တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် ပလောင်လူမျိုးများကို ရှေးယခင်က '''ဘင်လုံ''' (တရုတ်: 崩龙; [[ပင်ယင်]]: Bēnglóng) ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ အဆိုပါအမည်သည် တရုတ်ဘာသာဖြင့် "နဂါးပျက်" သို့မဟုတ် "ပြိုလဲနေသောနဂါး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး တအာင်းလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် ၎င်းတို့သည် "နဂါးမ" မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်သည်ဟူသော ရိုးရာပုံပြင်များကို အခြေခံ၍ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။<ref>တအာင်း (ပလောင်) လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာပုံပြင်အရ ၎င်းတို့သည် "နဂါးမ" မှ ဆင်းသက်လာသူများဟု ယုံကြည်ကြသဖြင့် တရုတ်တို့က "ဘင်လုံ" ဟု အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။</ref> သို့သော် ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] အစိုးရသည် "ဘင်လုံ" ဟူသော အမည်မှာ လူမျိုးစုအား နှိမ်ချရာရောက်သည်ဟု ယူဆသဖြင့် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်တိုင်ခေါ်ဝေါ်သော အမည်ဖြစ်သည့် '''တအာင်း''' (De'ang; တရုတ်: 德昂族) သို့ တရားဝင် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။<ref>တရုတ်နိုင်ငံ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဆိုင်ရာ ကော်မရှင်၏ ထုတ်ပြန်ချက် (၁၉၈၅)။</ref> ===ရှေးပလောင်အလံ=== ရှေးပလောင်လူမျိုးတို့ အထိမ်းအမှတ်အလံမှာ အပြာရောင်အောက်ခံ၍ ဗဟိုအလယ်တွင် နေဝန်းနီလုံးရှိထားသည်။ [[File:Flag of the Palaung people.svg|thumb|ပလောင်လူမျိုး အထိမ်းအမှတ်အလံ]] == ရိုးရာဓလေ့ == ပလောင်လူမျိုး (တအာင်းလူမျိုး) တို့သည် မိမိတို့၏ သီးခြားလက္ခဏာဆောင်သော ရိုးရာဓလေ့များကို ယနေ့တိုင် ထိန်းသိမ်းထားကြသူများ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ လူမှုဘဝသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု ရောနှောနေသော ဓလေ့များအပေါ်တွင် အခြေခံသည်။ === ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းများ === ပလောင်လူမျိုးတို့တွင် ထူးခြားသော လူမှုရေးနှင့် ဘာသာရေး ဓလေ့များ ရှိသည်။ <ref>အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာတက္ကသိုလ် - မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ (ပလောင်အပိုင်း)။</ref> ပလောင်လူမျိုးတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်ကို "နဂါးမ" နှင့် "နေမင်းသား" တို့မှ ဆင်းသက်လာသူများဟု ယုံကြည်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများ၏ ရိုးရာဝတ်စုံတွင် ခါး၌ ဝတ်ဆင်ထားသော သံကွင်း/ကြိမ်ကွင်းများသည် နဂါးမအား ဖမ်းဆီးစဉ်က ကျော့ကွင်းများကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ယူဆကြသည်။ <ref name="legend">Milne, Leslie (1924). "The Home of an Eastern Clan".</ref> ပလောင်လူမျိုးတို့အတွက် လက်ဖက်သည် စီးပွားရေးသာမက လူမှုရေးအရပါ အလွန်အရေးပါသည်။ ဧည့်သည်လာလျှင် လက်ဖက်ရည်ဖြင့် တည်ခင်းခြင်း၊ မင်္ဂလာဆောင်နှင့် အလှူအတန်းများတွင် လက်ဖက်ခြောက်ထုပ်ဖြင့် ဖိတ်ကြားခြင်းတို့မှာ မရှိမဖြစ် ဓလေ့များဖြစ်သည်။ရှေးရိုးရာအရ ပလောင်လူမျိုးများသည် စုပေါင်းနေထိုင်သော အိမ်ကြီး (Longhouse) များတွင် နေထိုင်လေ့ရှိသော်လည်း ယနေ့ခေတ်တွင် မိသားစုအလိုက် သီးခြားနေထိုင်မှု ပိုများလာသည်။ == နေထိုင်ရာဒေသများ == ပလောင်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ်၏ တောင်ပေါ်ဒေသများတွင် အများဆုံး ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ <ref>ရှမ်းပြည်နယ် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန - ဒေသဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ (၂၀၂၃)။</ref> ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း [[နမ့်ဆန်မြို့]] (ပလောင်ဒေသ၏ မြို့တော်ဟု ယူဆကြသည်)၊ မန်တုံ၊ ကျောက်မဲ၊ သီပေါ၊ နမ့်ခမ်းနှင့် မူဆယ်မြို့နယ်များ။ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း [[ကလောမြို့နယ်]]၊ ပင်လောင်း၊ ရပ်စောက်နှင့် ဖယ်ခုံမြို့နယ်များ။မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ [[မိုးကုတ်မြို့]] ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ ဒဲအန် (De'ang) ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသများတွင်နေထိုင်ကြသည် <ref>Luo, Zongze. "The Ethnic Minority Groups of Yunnan".</ref> == ပေါ်ပေါက်လာပုံနှင့် သမိုင်းကြောင်း == [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင် (တအာင်း)]] လူမျိုးများသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အတွင်းသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] ဘာသာစကားပြော အုပ်စုကြီးမှ ဆင်းသက်လာသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုတစ်စု ဖြစ်သည်။<ref name="Luce1969">Luce, G.H. (1969). ''Old Burma: Early Pagan'', Artibus Asiae. pp. 21-24.</ref> သမိုင်းနှင့် မနုဿဗေဒ သုတေသနပြုချက်များအရ ၎င်းတို့သည် ဗမာ၊ ရှမ်း နှင့် ကချင် မျိုးနွယ်စုများ ယခုခေတ် မြန်မာနိုင်ငံမြေပြန့်နှင့် ကုန်းပြင်မြင့်ဒေသများသို့ မရောက်ရှိမီ ခရစ်တော်မပေါ်မီ (ဘီစီ) ကာလကပင် အာရှတိုက်တောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် သံလွင်မြစ်ဝှမ်းနှင့် မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းအတိုင်း ဆင်းသက်ကာ ရှေးဦးစွာ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref name="Shorto2006">Shorto, H.L. (2006). ''A Mon-Khmer Comparative Dictionary'', Jack Sidwell (ed.). Canberra: Pacific Linguistics.</ref> ခေတ်ပြိုင်တရုတ်မှတ်တမ်းဟောင်းများ (ဥပမာ - စစ်ကျိ၊ ဟန်စာအုပ် နှင့် ထန်နန်းတော်မှတ်တမ်းဟောင်း) တွင် ယူနန်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှ မြောက်ဘက်ပိုင်း၌ နေထိုင်ကြသော ဩစထြိုအေးရှားတစ် စကားပြော မျိုးနွယ်စုများကို "ပိုင်ပု" (Bai Pu / 百濮)သို့မဟုတ် "ပုလူမျိုး" (Pu People) ဟု စုပေါင်းခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Sainson1904">Sainson, C. (1904). ''Manoire de la Chine: Traduction du Nan-tchao ye-che''. Paris: Imprimerie Nationale.</ref> အေဒီ ၉ ရာစုတွင် ရေးသားခဲ့သော တရုတ်မှတ်တမ်းတစ်ခုဖြစ်သည့် မန်ရှုးကျမ်း (Man Shu / 蠻書) တွင် ၎င်း "ပု" လူမျိုးများကို "ဝမ်မု" (Wang Pu)၊ "မင်ပု" (Min Pu) စသဖြင့် ခွဲခြားဖော်ပြခဲ့ရာ ယင်းတို့သည် ယနေ့ခေတ် တအာင်း (ပလောင်)၊ ဝ နှင့် မွန်တို့၏ ဘိုးဘွားများဖြစ်ကြောင်း ခေတ်သစ်မနုဿဗေဒပညာရှင်များက လက်ခံထားကြသည်။<ref name="FanCho">Fan Cho (အေဒီ ၈၆၃). ''Man Shu (The Book of the Barbarians)''. Translated by G.H. Luce (1961). Ithaca: Cornell University.</ref> တအာင်း (ပလောင်) တို့၏ ရိုးရာအဆိုအမိန့်များနှင့် သမိုင်းပညာရှင် ဂျီအိပ်ခ်ျလုစ်၏ ယူဆချက်များအရ ပလောင်မျိုးနွယ်စုအချို့သည် မွန်တို့နှင့်အတူ မြန်မာပြည်အောက်ပိုင်း [[သထုံမြို့|သထုံ]]၊ [[ပဲခူးမြို့|ပဲခူး]] နှင့် [[တောင်ငူမြို့|တောင်ငူ]] ဒေသများအထိ ရောက်ရှိအခြေချခဲ့ဖူးသည်။<ref name="Luce1969"/> ပလောင်မျိုးနွယ်စု တစ်စုဖြစ်သည့် 'ရူမိုင်း' (Rumai) သို့မဟုတ် ပုလဲပလောင်တို့သည် ပြည်မြို့ [[သရေခေတ္တရာ]]၊ ပန်းတောင်း အရပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြပြီး ၎င်းဒေသကို 'ရမ္မဝတီ' ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ကြောင်း၊ ထို့နောက်မှ အချို့အစုသည် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း (ကလော၊ အောင်ပန်း) သို့ ပြောင်းရွှေ့သွားကြကြောင်း ဖော်ပြကြသည်။<ref name="Taang2012">''တအာင်း (ပလောင်) အမျိုးသားဖြစ်ရပ်မှန် သမိုင်းစာအုပ်'' (၂၀၁၂)။ နမ့်ဆန်။</ref> ဝ နှင့် ပလောင် အုပ်စုအချို့သည် [[ရွှေလီမြစ်]]နှင့် [[တပိန်မြစ်]]ကြောင်းအတိုင်း ဆင်းသက်လာပြီး [[တကောင်းမြို့|တကောင်း]]၊ [[ပုဂံမြို့|ပုဂံ]]၊ [[မင်းဘူးမြို့|မင်းဘူး]] နှင့် [[ဗိဿနိုး]] ဒေသတို့တွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ရှေး[[ပျူလူမျိုး]]များနှင့် ရောနှောနေထိုင်ခဲ့ကြပြီး ပုဂံပြည်ကြီး ထူထောင်ရာတွင်လည်း 'လဝ' သို့မဟုတ် 'ဝ' အနွယ်ဝင်များအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ကြောင်း ပုဂံခေတ် ကျောက်စာအချို့တွင် "လဝ" ဟူသော အမည်နာမများ တွေ့ရှိရမှုအရ သိရှိရသည်။<ref name="Luce1969"/> ကျောက်ဆည် (၁၁) ခရိုင်ဒေသ၊ ပန်းလောင်မြစ်နှင့် ဇော်ဂျီမြစ်ဝှမ်းတို့တွင်လည်း ရှေးဦးလူသားများအဖြစ် အင်အားကြီးမားစွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="ThanTun1964">ဒေါက်တာသန်းထွန်း (၁၉၆၄)။ ''မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း (အေဒီ ၁၀၀၀ မှ ၁၃၀၀)''။ ရန်ကုန်။</ref> နောင်တွင် [[မွန်ဂို]] (တာတာ) တို့၏ ကျူးကျော်မှု၊ တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းမှ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း (တိုင်)]] မျိုးနွယ်စုများ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာမှု၊ နှင့် အခြားဗမာနွယ်ဝင်တို့၏ နယ်မြေချဲ့ထွင်မှုများကြောင့် မြေပြန့်ဒေသရှိ မွန်-ခမာ လူ့အဖွဲ့အစည်းများ ပြိုကွဲခဲ့ရသည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press.</ref> ဝ နှင့် ပလောင် တောင်ပေါ်အုပ်စုများသည် မြေပြန့်မှ [[ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်]] တောင်ပေါ်ဒေသများသို့ တဖြည်းဖြည်း ဆုတ်ခွာခဲ့ကြရသည်။ ဝ လူမျိုးနွယ်တို့သည် သံလွင်မြစ်အရှေ့ဘက်ခြမ်းတွင် သီးခြားမြို့ပြ ပြည်နယ်ငယ်များ ထူထောင်ခဲ့ကြပြီး ပလောင်တို့မှာမူ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများသို့ အခြေပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="Saimong1965">Saimong Mangrai, Sao (1965). ''The Shan States and the British Annexation''. Cornell University.</ref> ပလောင် (တအာင်း) အနွယ်စုတို့သည် တရုတ်ပြည် တာလီ (Dali Kingdom) ဒေသဘက်မှ လမ်းကြောင်းခွဲထွက်လာပြီးနောက် မုံးကိုး၊ ကြူကုတ် လမ်းကြောင်းမှတစ်ဆင့် [[ကွတ်ခိုင်မြို့|ကွတ်ခိုင်]]၊ [[သိန္နီမြို့|သိန္နီ]]၊ [[လားရှိုးမြို့|လားရှိုး]] ဒေသများသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၀ ရာစုဝန်းကျင်တွင် ရွှေလီမြစ်ဝှမ်း ကျယ်လန့် (ယခု မူဆယ်-နမ့်ခမ်းနယ်စပ်) ၌ ရှမ်းနှင့် ပလောင်အနွယ်စုများ ရောနှောကာ ဒုတိယ ကောသမ္ဘီပြည်ကို ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Taang2012"/> နောင်တွင် ဒေသခံ တအာင်းတို့သည် တောင်ပေါ်ဒေသ၌ မြို့တော် 'ကျကောင်း' (မိန်းကောင်း) ကို ဗဟိုပြု၍ ခရိုင် (၂၉) ခုဖြင့် 'ရမ္မဝတီ' စော်ဘွားနယ်မြေ (နောင်တွင် နမ့်ဆန် တောင်ပိုင်စော်ဘွားနယ်မြေ) ကို စည်ပင်ထွန်းကားအောင် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းဒေသသည် ရူမည်း (Rumai)၊ ရူလျဲန်း (Rulyan)၊ ရူကော (Rukaw) စသည့် တအာင်းမျိုးနွယ်စုခွဲများ၏ အချက်အချာကျသော ဗဟိုချက်မ ဒေသ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Milne1924">Milne, Leslie (1924). ''The Home of an Eastern Clan: A Study of the Palaungs of the Shan States''. Oxford: Clarendon Press. pp. 14-19.</ref> ပလောင် (တအာင်း) လူမျိုးတို့၏ ပါးစပ်ရာဇဝင်နှင့် ရှေးဟောင်းသမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ၎င်းတို့သည် ခရစ်နှစ် (အေဒီ) အစောပိုင်းကာလများမှစ၍ သီးခြားလွတ်လပ်သော မင်းနေပြည်တော်တစ်ရပ်ကို ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ အထူးသဖြင့် ယခုခေတ် [[နမ့်ဆန်မြို့]] ဝန်းကျင်ကို ဗဟိုပြု၍ တည်ထောင်ခဲ့သော "လွယ်စိုင်းမင်းနေပြည်တော်" (Loi Sing Kingdom) သို့မဟုတ် တရုတ်မှတ်တမ်းများတွင် "ကျင်းရင်" (Jin Yin) ဟု ခေါ်ဆိုလေ့ရှိသည့် ဒေသများတွင် ပလောင်စော်ဘွားများ အဆက်ဆက် အုပ်ချုပ်စိုးစံခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Milne1924"/> ပလောင်လူမျိုးများသည် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် နယ်မြေဒေသချင်း ထိစပ်နေသော ရှမ်းလူမျိုးများနှင့် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ယဉ်ကျေးမှုချင်း ဖလှယ်ကာ နီးကပ်စွာ အတူတကွ နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး၊ ပလောင်စော်ဘွားများသည်လည်း မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်ကို ကာကွယ်ရန် ရှမ်းစော်ဘွားများနှင့် စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေးအရ မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်း၊ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်ပယ် ခွဲဝေခြင်းတို့ကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Scott1900">Scott, J. George (1900). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States'', Part I, Vol. I. Rangoon: Government Printing. pp. 483-490.</ref> ပုဂံခေတ် [[အနော်ရထာမင်း]] အုပ်ချုပ်စဉ် (အေဒီ ၁၁ ရာစု) ၌ ပုဂံအင်ပါယာ ဩဇာချဲ့ထွင်လာမှုနှင့်အတူ ပလောင်ဒေသသည် ပုဂံ၏ လက်အောက်ခံ နယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="ThanTun1964"/> ထိုခေတ်ကာလမတိုင်မီက ပလောင်လူမျိုးများသည် နတ်ကိုးကွယ်မှု (Animism) ကိုသာ အဓိက ယုံကြည်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ ပုဂံခေတ်မှစတင်၍ [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] သာသနာတော်သည် ပလောင်တောင်တန်းဒေသများသို့ စတင်ပြန့်နှံ့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref name="Milne1924"/> ယနေ့ထက်တိုင် ပလောင် (တအာင်း) လူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို အလွန်ရိုသေကိုင်းရှိုင်းကြပြီး မိမိတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို ဗုဒ္ဓဘာသာအဆုံးအမများနှင့် ပေါင်းစပ်ထိန်းသိမ်းလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Lieberman2003"/> ပလောင်လူမျိုးများ၏ သမိုင်းကြောင်းတွင် အထင်ရှားဆုံးသော ကဏ္ဍမှာ လက်ဖက်စိုက်ပျိုးခြင်း အတတ်ပညာ ဖြစ်သည်။ ရာဇဝင်အဆိုအရ ပုဂံခေတ် [[အလောင်းစည်သူ|အလောင်းစည်သူမင်း]] တိုင်းခန်းလှည့်လည်စဉ် တအာင်း (ပလောင်) တောင်တန်းဒေသသို့ ရောက်ရှိလာပြီး ဒေသခံများအား လက်ဖက်စေ့များ ပေးအပ်ကာ စတင်စိုက်ပျိုးစေခဲ့သည်ဟု အစဉ်အလာအရ ယုံကြည်ကြသည်။<ref name="Milne1924"/> ထိုအချိန်မှစ၍ ပလောင်လူမျိုးများသည် လက်ဖက်စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်မှုတွင် အထူးကျွမ်းကျင်သူများ ဖြစ်လာခဲ့ကြပြီး၊ တကောင်း၊ ပုဂံနှင့် အင်းဝခေတ်တစ်လျှောက် မြန်မာ့မြေပြန့်ဒေသများနှင့် အဓိကကုန်သွယ်ရာတွင် လက်ဖက်ခြောက်နှင့် လက်ဖက်စို (စိုပြေလက်ဖက်) များသည် အဓိကစီးပွားရေး ကုန်စည်ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="Scott1900"/> == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ပလောင် (တအာင်း) လူမျိုးများ၏ ဘာသာစကားသည် မွန်-ခမာဘာသာစကားအုပ်စု ထဲတွင် ပါဝင်ပြီး 'ပလောင်အုပ်စု' ဟု သီးခြားခွဲထွက်ထားသည်။<ref name="Diffloth">Diffloth, Gérard (2005). "The Austroasiatic Language Family", in ''The Mon-Khmer Studies Journal'', Vol. 34, pp. 1-17.</ref> ပလောင်လူမျိုးများ၏ ဘာသာစကားတွင် ထူးခြားသည့် ဝိသေသတစ်ခုမှာ ဒေသအလိုက်၊ တစ်ရွာနှင့်တစ်ရွာ ဘာသာစကား ကွဲပြားခြားနားမှု အလွန်ကြီးမားခြင်း ဖြစ်သည်။ ပလောင်လူမျိုးများသည် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း တစ်ခွင်ရှိ တောင်တန်းကြီးများပေါ်တွင် ရွာငယ်များတည်ကာ သီးခြားစီ ခွဲနေထိုင်ခဲ့ကြသည့်အတွက် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ဒေသန္တရစကား များ အလွန်အမင်း ကွဲပြားသွားခဲ့သည်။<ref name="Milne">Milne, Leslie (1924). ''The Home of an Eastern Clan: A Study of the Palaungs of the Shan States''. Oxford: Clarendon Press. pp. 12-15.</ref> လက်တွေ့မြေပြင်တွင် ကီလိုမီတာ အနည်းငယ်မျှသာ ကွာဝေးသော တောင်ကုန်းတစ်ခုနှင့်တစ်ခု၊ တစ်ရွာနှင့်တစ်ရွာ ပြောဆိုသော ပလောင်စကားများသည် ဝေါဟာရနှင့် အသံထွက် လုံးဝကွဲပြားနေတတ်သဖြင့် အချင်းချင်း နားမလည်နိုင်သည့် အခြေအနေမျိုးအထိ ရှိတတ်သည်။<ref name="Shintani">Shintani, Tadahiko (2008). ''The Palaung Language: The Language of the Golden Palaung''. Tokyo: Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa (ILCAA).</ref> ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက ပလောင် (တအာင်း) ဘာသာစကားကို အဓိကအားဖြင့် ဒေသကြီး (၃) ခု ခွဲခြားထားသည်။<ref name="Bradley">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification", in ''Papers in Southeast Asian Linguistics'', No. 14, Pacific Linguistics. pp. 1-72.</ref> ရွှေပလောင် ဘာသာစကားသည် နမ့်ဆန်မြို့နှင့် မန်တုံမြို့ ဝန်းကျင်တွင် အဓိကပြောဆိုပြီး 'တအာင်း' သို့မဟုတ် 'ဆောက်' ဟုလည်း ခေါ်သည်။ ပလောင်စာပေနှင့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု၏ ဗဟိုချက်စကား ဖြစ်သည်။ငွေပလောင် (Pale / Silver Palaung / Rumai)သည် [[ကလောမြို့]]၊ [[ပန်တန်းမြို့]]၊ [[ကျောက်မဲမြို့]]နှင့် သီပေါမြို့ဝန်းကျင်တွင် ပြောဆိုကြပြီး 'ပုလဲ' သို့မဟုတ် 'ရူမိုင်း' ဟုလည်း ခေါ်သည်။ ရူလိုင် (Rulai)သည် မူဆယ်၊ ကွတ်ခိုင် နှင့် တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်တစ်လျှောက် နေထိုင်သည့် ပလောင်လူမျိုးများ ပြောဆိုသည့် ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ဒေသအလိုက် ဘာသာစကား မတူညီကြသဖြင့် တောင်ပေါ်မြေပြန့် ကုန်သွယ်ကြသည့်အခါ သော်လည်းကောင်း၊ မတူညီသည့် အရပ်ဒေသမှ ပလောင်လူမျိုးအချင်းချင်း တွေ့ဆုံကြသည့်အခါ သော်လည်းကောင်း မိမိတို့၏ ပလောင်ဒေသစကားဖြင့် ဆက်သွယ်၍မရဘဲ၊ ကြားခံဘာသာစကားအဖြစ် [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်းဘာသာစကား]] သို့မဟုတ် [[မြန်မာဘာသာစကား]] ကို အသုံးပြု၍ အချင်းချင်း ဆက်သွယ်ပြောဆိုကြရသည်။<ref name="Scott">Scott, J. George (1900). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States'', Part I, Vol. I. Rangoon: Government Printing. pp. 487-491.</ref> === စာပေ === ရှေးခေတ်ကာလက ပလောင်လူမျိုးများတွင် ကိုယ်ပိုင်အက္ခရာစာပေ မရှိခဲ့ဘဲ ရိုးရာပုံပြင်များနှင့် သမိုင်းကြောင်းများကို ပါးစပ်ရာဇဝင် ဖြင့်သာ လက်ဆင့်ကမ်း ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်။<ref name="Milne"/> နောက်ပိုင်းတွင် ရှမ်းစာပေနှင့် မြန်မာစာပေတို့၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ရှမ်းအက္ခရာနှင့် မြန်မာအက္ခရာတို့ကို အခြေခံကာ ပလောင်ဘာသာစကား အသံထွက်အတိုင်း ရေးသားနိုင်သည့် စာပေပုံစံများကို ကေသာရမင်းကြီး (နမ့်ဆန်စော်ဘွားကြီး) ခေတ်နှင့် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် စတင်တီထွင် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="Scott"/> ခေတ်သစ်ကာလတွင်မူ 'တအာင်းစာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဗဟိုကော်မတီ' က ဦးဆောင်၍ ရွှေပလောင် (တအာင်း) စကားလုံးများကို ဗဟိုပြုကာ မြန်မာအက္ခရာနှင့် အသံထွက်သင်္ကေတများကို အခြေခံထားသည့် စံပြ 'တအာင်း (ပလောင်) စာပေ' ကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းပြီး ကျောင်းသားငယ်များနှင့် လူငယ်များကို လက်ဆင့်ကမ်း သင်ကြားပေးလျက် ရှိသည်။<ref>တအာင်း (ပလောင်) စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့ မှတ်တမ်းများ။</ref> ==ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပလောင်လူမျိုးတို့ ၉၉ ရာခိုင်းနှုန်းက ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကို အနည်းအကျဉ်း၊ ခရစ်ယာန် အနည်းအကျဉ်းကိုးကွယ်ကြပြီး တောစောင့်နတ်၊ ရွာစောင့်နတ်၊ လယ်စောင့်နတ်တို့ကို ပသပူဇော်သည့် ဓလေ့ရှိသည်။ ပလောင်ပြည်နယ်လွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ ဌာနချုပ် စာအုပ်မှ ကောက်နုတ်ရေးသားထားသည်။ ===နေနဂါးမျိုးနွယ်=== ပလောင်လူမျိုးတို့သည် အဖ နေနတ်သား အမိ နဂါးမတို့မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သတ်မှတ် ယုံကြည် ကိုးကွယ်ကြသည်။ (အမျိုးသမီးများ၏ ပုဝါ (သို့) သဘက်ဖြင့်စည်းထားသော ခေါင်းစည်းလွှာ (သို့) ခေါင်းပေါင်းများကိုကြည့်ခြင်းဖြင့် အမိနဂါး၏ အမောက်ပုံစံ ကိုယ်စားပြုခြင်းကိုတွေ့နိုင်သည် ) == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{reflist| <ref>{{cite book|title=ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်|author=[[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]|page=စာမျက်နှာ ၂၈}}</ref> <ref>ရွှေအိမ်စည်စာမျက်နှာ</ref> <ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.burmesenu.com/2012/07/blog-post_6775.html |access-date=26 August 2016 |archive-date=10 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170410071612/http://www.burmesenu.com/2012/07/blog-post_6775.html }}</ref> }} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] 4zvvir1kza4nt0cvjl2b3ztuajmtzt9 0 7912 1056594 1053897 2026-10-07T17:17:10Z Dr Lotus Black 31011 1056594 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = မုံလူမျိုး (Hmong People) | native_name = {{lang|hmn-Hmng|𖬌𖬣𖬵}} (Pahawh Hmong)<br />{{lang|hmn-Hmnp|𞄀𞄩𞄰}} (Nyiakeng Puachue) | image = Hmong-Ban Phaya Phipak62.JPG | caption = ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် ငွေထည်များ ဆင်ယင်ထားသော မုံအမျိုးသမီးများ | population = ၅ သန်းကျော် (ခန့်မှန်းခြေ) | regions = * {{flag|China}} ၃,၀၀၀,၀၀၀+ (Hmong အုပ်စုဝင် သီးသန့်)<ref>National Bureau of Statistics of China, 2020 Census (Miao အုပ်စုဝင် ၉.၄ သန်းထဲမှ Hmong နွယ်ဝင်များ)</ref> * {{flag|Vietnam}} ၁,၃၉၃,၅၄၇<ref>General Statistics Office of Vietnam, 2019 Census</ref> * {{flag|Laos}} ၅၉၅,၀၂၈<ref>Lao Statistics Bureau, 2015 Census</ref> * {{flag|United States}} ၃၂၇,၆၈၉<ref>U.S. Census Bureau, 2020 Census</ref> * {{flag|Thailand}} ၂၅၀,၀၇၀<ref>Integrated Tribal Development Foundation, 2020 Estimate</ref> * {{flag|Myanmar}} ၅,၀၀၀ – ၁၀,၀၀၀ (ခန့်မှန်း) | languages = [[မုံဘာသာစကား|မုံဘာသာ]] (Hmongic languages: မုံဒွယ်၊ မုံလင်း) | religions = [[နတ်ကိုးကွယ်မှု|Animism]]၊ [[ရှာမန်ဝါဒ|Shamanism]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[မြောင်-ယောင် လူမျိုးများ|Hmong-Mien]]၊ [[ယောင်လူမျိုး|Mien]] (Yao)၊ အခြားတရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း မျိုးနွယ်စုများ }} '''မုံ''' သို့မဟုတ် '''မြောင်ဇီးလူမျိုး''' (RPA: ''Hmoob'', CHV: ''Hmôngz'', {{IPA|hmn|m̥ɔ̃́|IPA}}) သည် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းတွင် နေထိုင်သော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး [[မှုံ-မီယန် ဘာသာစကားများ|မှုံ-မီယန်]] ဘာသာစကားပြော မိသားစုဝင်ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြု တိုင်းရင်းသား (၁၃၅) မျိုးတွင် ပါဝင်ပြီး အဓိကအားဖြင့် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်း (ကွေ့ကျိုး၊ ယူနန်၊ စိချွမ်း)၊ [[လာအို]]၊ [[ဗီယက်နမ်]]နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] တောင်တန်းဒေသများတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == မုံလူမျိုးများသည် မူလက တရုတ်ပြည်အလယ်ပိုင်း [[ယန်ဇီမြစ်]]ဝှမ်းဒေသမှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။မုံလူမျိုး (သို့မဟုတ်) မြောင်လူမျိုးများသည် အာရှတိုက်၏ ရှေးအကျဆုံးနှင့် ထူးခြားသော သမိုင်းကြောင်းရှိသည့် လူမျိုးစုကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့၏ မူလရင်းမြစ်မှာ တရုတ်ပြည်အလယ်ပိုင်း ယန်ဇီမြစ်ဝှမ်းနှင့် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းဒေသများ ဖြစ်သည်။ မုံတို့၏ ပါးစပ်ရာဇဝင်နှင့် တရုတ်မှတ်တမ်းများအရ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ ကျော်က ဒဏ္ဍာရီလာ စစ်နတ်ဘုရား ချီယို (Chiyou) ဦးဆောင်သော ကျူလီ (Jiuli) နိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသော်လည်း ဟန်တရုတ်တို့၏ ဘိုးဘေးများနှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ကျော့လူးတိုက်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရသည်။<ref name="Lemoine2005">Lemoine, J. (2005). "The Myth of the Origins of the Hmong". ''Hmong Studies Journal''.</ref> သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မုံလူမျိုးများသည် မိမိတို့၏ လွတ်လပ်မှုကို မြတ်နိုးသူများဖြစ်သဖြင့် တရုတ်အင်ပါယာများ၏ ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုကို အစဉ်တစိုက် တွန်းလှန်ခဲ့ကြပြီး ၁၈ ရာစုနှင့် ၁၉ ရာစုအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော မြောင်ပုန်ကန်မှုကြီးများကြောင့် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများဖြစ်သော ဗီယက်နမ်၊ လာအို၊ ထိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းတောင်တန်းများအတွင်းသို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ဝင်ရောက်အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Lee2015">Lee, M. (2015). ''Dreams of the Hmong Kingdom''. University of Wisconsin Press.</ref> ၂၀ ရာစုအတွင်း လာအိုနိုင်ငံ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော လျှို့ဝှက်စစ်ပွဲ (Secret War) တွင် အမေရိကန် CIA နှင့် ပူးပေါင်းကာ ကွန်မြူနစ်ဝါဒကို တိုက်ထုတ်ခဲ့သော်လည်း စစ်ရှုံးခဲ့သဖြင့် ၁၉၇၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် မုံလူမျိုးအမြောက်အမြားသည် ဒုက္ခသည်များအဖြစ် အမေရိကန်၊ ပြင်သစ်နှင့် သြစတြေးလျနိုင်ငံများသို့ ထပ်မံရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရသည်။<ref name="Hamilton1999">Hamilton-Merritt, J. (1999). ''Tragic Mountains''. Indiana University Press.</ref> မျိုးရိုးဗီဇအရ မုံလူမျိုးများသည် Haplogroup O-P164 အမှတ်အသား အားကောင်းပြီး အခြားအာရှသားများနှင့် ကွဲပြားသော "Basal East Asian" ဗီဇစစ်စစ်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသဖြင့် ၎င်းတို့၏ မျက်နှာသွင်ပြင်မှာ အလွန်နူးညံ့သော (Soft Features) ရှိပြီး နုပျိုသောအသွင်ကို ဆောင်နေခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "The Genomic Formation of Human Populations in East Asia". ''Nature''.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် မုံလူမျိုးများသည် ကမ္ဘာအနှံ့ ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသော်လည်း မိမိတို့၏ ထူးခြားသော ဘာသာစကား၊ အနုစိတ်လှပသည့် ငွေထည်ဆင်ယင်မှုနှင့် ပန်းထိုးအတတ်ပညာများအပြင် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု ဝိသေသများကို ခိုင်မာစွာ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ဆဲ လူမျိုးစုတစ်စုအဖြစ် တည်ရှိနေကြသည်။<ref name="Tapp2004">Tapp, N. (2004). ''The Hmong of China''. Brill.</ref> == မြန်မာနိုင်ငံရှိ မုံလူမျိုးများ == မြန်မာနိုင်ငံတွင် မုံလူမျိုးများကို "မြောင်ဇီး" ဟူသောအမည်ဖြင့် တရားဝင်စာရင်းသွင်းထားသည်။ ၎င်းတို့သည် အဓိကအားဖြင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း (ဥပမာ - နမ့်ခမ်း၊ မူဆယ်၊ ကွတ်ခိုင်) ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ လူဦးရေအားဖြင့် ၅,၀၀၀ နှင့် ၁၀,၀၀၀ ကြားတွင် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး အများစုမှာ စိုက်ပျိုးရေးကို အဓိကလုပ်ကိုင်ကြသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ == မုံလူမျိုးများသည် အခြားသော အာရှမျိုးနွယ်စုများနှင့်မတူဘဲ မျိုးရိုးဗီဇအရ သီးခြားရပ်တည်နေသည့် အုပ်စုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ မျက်နှာသွင်ပြင်သည် အခြားသော တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များထက် ပိုမိုနူးညံ့သော (Soft features) ရှိပြီး၊ ရှေးဦးအရှေ့အာရှသားတို့၏ DNA အမှတ်အသားများကို ပိုမိုထိန်းသိမ်းထားနိုင်သည်။<ref>Wang, C. C., et al. (2021). "The Genomic Formation of Human Populations in East Asia". Nature.</ref> အမျိုးသမီးများ၏ ရိုးရာဝတ်စုံတွင် အနုစိတ်လှပသော ပန်းထိုးအတတ်နှင့် ငွေထည်ဆင်ယင်ထုံးများမှာ ကမ္ဘာကျော်သည်။ မုံလူမျိုး (Hmong) တို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် အရှေ့အာရှရှိ အခြားသော ဘာသာစကားမိသားစုကြီးများနှင့်မတူဘဲ သီးခြားကွဲပြားသော အစုအဖွဲ့တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိနေပြီး ၎င်းတို့၏ ဖခင်ဘက်မှဆင်းသက်သော DNA (Y-DNA) တွင် '''Haplogroup O-P164''' (O2a2b) အမှတ်အသားသည် အမြင့်မားဆုံး ပါဝင်နေခြင်းက ၎င်းတို့အား လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ ခန့်က ယန်ဇီမြစ်ဝှမ်းတွင် စပါးစိုက်ပျိုးခြင်းကို စတင်ခဲ့သော ရှေးဦးစိုက်ပျိုးရေးသမားများမှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနေကာ၊<ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "The Genomic Formation of Human Populations in East Asia". ''Nature''.</ref> မိခင်ဘက်မှဆင်းသက်သော DNA (mtDNA) တွင်မူ အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသခံများနှင့် ဆက်စပ်သည့် '''B5a, F1a''' နှင့် '''M7b''' ကဲ့သို့သော အမှတ်အသားများကို တွေ့ရသော်လည်း မျိုးနွယ်စုအတွင်း၌သာ အများဆုံး ထိမ်းမြားခြင်း (Endogamy) ကြောင့် အခြားလူမျိုးစုများထက် ဗီဇကွဲပြားမှု (Genetic diversity) ပိုမိုကျဉ်းမြောင်းကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref>Taguchi, H., et al. (2020). "Mitochondrial DNA variation in Hmong-Mien speaking populations". ''Human Genetics''.</ref> တစ်ကိုယ်လုံးဆိုင်ရာ ဗီဇ (Autosomal DNA) လေ့လာမှုများအရ မုံတို့တွင် ရှေးဦးအရှေ့အာရှသားတို့၏ မူလ "Basal" ဗီဇ အလွန်အားကောင်းသဖြင့် မျက်နှာအရိုးတည်ဆောက်ပုံ ကျစ်လျစ်ကာ နူးညံ့သောအသွင် (Soft Features) ရှိသည့် ရုပ်သွင်ပြင် (Phenotype) ကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး၊<ref name="Kutanan2017">Kutanan, W., et al. (2017). "Genetic structure of Tai-Kadai and Hmong-Mien speakers in Northern Thailand". ''Gene''.</ref> ၎င်းတို့၏ မူလဘိုးဘေးများသည် ထိုင်ဝမ်နှင့် ပစိဖိတ်ကျွန်းစုများသို့ ပျံ့နှံ့သွားသော အောစထရိုနီးရှန်း (Austronesian) တို့၏ ဘိုးဘေးများနှင့် ယန်ဇီမြစ်ဝှမ်းတွင် အတူနေထိုင်ခဲ့ကြဖူးကြောင်း DNA အထောက်အထားများက ဖော်ပြနေသဖြင့် မုံလူမျိုးများသည် အရှေ့အာရှတိုက်၏ လူသားရွှေ့ပြောင်းမှုသမိုင်းကို ဖော်ထုတ်ရာတွင် အလွန်အရေးပါသော မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သော့ချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Li, H., et al. (2007). "Genetic Structure of Hmong-Mien Speaking Populations". ''American Journal of Physical Anthropology''.</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] 154bylnjffj1yo07454d80jh1oxprvh 0 8110 1056609 1055173 2026-10-07T17:41:35Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1056609 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = ဟိမဝန္တာ | native_name = {{native name|sa-Latn|Himālaya}} | photo = Himalayas and allied ranges NASA Landsat showing the eight thousanders, annotated with major rivers.jpg | photo_caption = ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတလျောက် မီတာ ၈၀၀၀ အမြင့်ရှိသောနေရာများ (အနီရောင်ဖြင့်); အင်ဒို-ဂင်္ဂါ လွင်ပြင်; တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်; အိန္ဒုမြစ်၊ ဂင်္ဂါမြစ်၊ Yarlung Tsangpo-Brahmaputra မြစ်များ၊ နှင့် တောင်တန်း အစ မှတ် နှင့် အဆုံး မှတ် (အဝါရောင်ဖြင့်)။ | country_type = နိုင်ငံများ | country = {{hlist|[[ဘူတန်နိုင်ငံ]]|[[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]|[[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]|[[နီပေါနိုင်ငံ]]|[[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]]}}{{efn|အထူးသဖြင့် ကက်ရှ်မီးယားဒေသရှိ နေရာအများအပြားတွင် အချုပ်အခြာအာဏာ ပိုင်ဆိုင်မှုကို ပြိုင်ဆိုင်လျှက်ရှိသည်။<ref>{{cite encyclopaedia|title=Himalayas (mountains, Asia)|publisher=Encyclopaedia Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Himalayas |quote=Though India, Nepal, and Bhutan have sovereignty over most of the Himalayas, Pakistan and China also occupy parts of them. In the disputed Kashmir region, Pakistan has administrative control of some 32,400 square miles (83,900 square km) of the range lying north and west of the “line of control” established between India and Pakistan in 1972. China administers some 14,000 square miles (36,000 square km) in the Ladakh region and has claimed territory at the eastern end of the Himalayas within the Indian state of Arunachal Pradesh. Those disputes accentuate the boundary problems faced by India and its neighbours in the Himalayan region.}}</ref><ref>{{citation|title=Illustrated Atlas of the Himalaya|first1=David|last1=Zurick|first2=Julsun|last2=Pocheco|publisher=University Press of Kentucky|date=2006|isbn=9780813173849|page=8,11,12}}</ref>}} | subdivision2_type = တိုက်ကြီး | subdivision2 = အာရှတိုက် | highest = [[ဧဝရတ်တောင်]] | elevation_m = 8848.86 | elevation_ft = 29031.7 | highest_location = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်]] နှင့် [[နီပေါနိုင်ငံ|နီပေါ]] နယ်စပ် | coordinates = {{Coord|27|59|17|N|86|55|31|E|region:NP_type:mountain_source:dewiki|format=dms|display=inline,title}} | length_km = 2400 | width_km = 350 | geology = {{hlist|[[အသွင်ပြောင်းကျောက်]]|[[အနည်ကျကျောက်]]}} | age = [[:en:Cretaceous|Cretaceous]]-မှ-[[:en:Cenozoic|Cenozoic]] | orogeny = ဆီးနှင်းဖုံးတောင်တန်းဒေသ | map_image = Himalaya annotated.jpg | map_caption = ဧဝရတ်တောင်နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်အထက် မြောက်ဘက် နှင့် အနောက်မြောက်ဘက်မှနေ၍ တွေ့မြင်ရသည့်အတိုင်း ၎င်း၏အနီးတစ်ဝိုက်ရှိ တောင်များ။ အမြင့်ပေ မီတာ ရှစ်ထောင်ကျော်သော နေရာ လေးခု: Makalu (၈,၄၆၂ မီတာ)၊ ဧဝရတ်တောင် (၈,၈၄၈.၈၆ မီတာ)၊ Cho Oyu (၈,၂၀၁ မီတာ) နှင့် Lhotse (၈,၅၁၆ မီတာ)။ }} [[File:K2 8611.jpg|right|thumb|250px|K2 တောင်ထိပ် ([[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]])]] [[File:Cho Oyu, Nepal.jpg|right|thumb|250px|Cho Oyu တောင် ([[နီပေါနိုင်ငံ]])]] [[File:Himalayas.jpg|thumb|250px|right|တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် အထက် အာကာသမှ မြင်တွေ့ရသော ဟိမဝန္တာတောင်တန်းနှင့် ဧဝရတ်တောင်]] '''ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း''' (အင်္ဂလိပ်: ''Himalayas'') သည် [[အာရှတိုက်]]တွင် တည်ရှိသည့် ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံးနှင့် အကြီးမားဆုံး တောင်တန်းကြီးတစ်ခု ဖြစ်ပြီး [[အိန္ဒိယတိုက်ငယ်]] နှင့် [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]] တို့အကြား သဘာဝအတားအဆီးအဖြစ် ပိုင်းခြားထားသည်။<ref>{{cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/himalaya|title=Definition of Himalaya|publisher=dictionary.com|access-date=2009-04-17}}</ref> "ဟိမဝန္တာ" ဟူသော အမည်မှာ [[သက္ကတဘာသာ]] ''"ဟိမ"'' (ဆီးနှင်း) နှင့် ''"အာလယ"'' (ဌာနေ/စံအိမ်) တို့ ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး "ဆီးနှင်းများ၏ ဌာနေ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။<ref name="Britannica">{{cite web|title=Himalayas |url=https://www.britannica.com/place/Himalayas |publisher=Encyclopædia Britannica|access-date=2023-05-10}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မီတာ ၈,၀၀၀ (၂၆,၂၄၇ ပေ) အထက်မြင့်သော တောင်ထိပ် ၁၄ ခုစလုံးသည် ဟိမဝန္တာနှင့် ယင်းနှင့် ဆက်စပ်နေသော [[ကရာကိုရမ်တောင်တန်း]] များတွင် တည်ရှိကြပြီး ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံးဖြစ်သည့် [[ဧဝရတ်တောင်]] (၈,၈၄၈.၈၆ မီတာ / ၂၉,၀၃၁.၇ ပေ) လည်း ပါဝင်သည်။<ref name="EverestHeight">{{cite web|title=Nepal and China announce new official height of Mount Everest|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-55228518|publisher=BBC News|date=2020-12-08}}</ref> == ပထဝီဝင်နှင့် ဘူမိဗေဒ == ဟိမဝန္တာတောင်တန်းသည် အနောက်ဘက် [[အိန္ဒုမြစ်]] ကွေ့မှ အရှေ့ဘက် [[ဗြဟ္မပုတ္တရမြစ်]] အကွေ့အထိ အနောက်မြောက်မှ အရှေ့တောင်သို့ အလျား ၂,၄၀၀ ကီလိုမီတာ (မိုင် ၁,၅၀၀) ခန့် သွယ်တန်းလျက်ရှိသည်။ တောင်တန်း၏ အကျယ်မှာ အနောက်ဘက် (ကက်ရှ်မီးယားဒေသ) တွင် ၄၀၀ ကီလိုမီတာ (မိုင် ၂၅၀) ခန့်ရှိပြီး အရှေ့ဘက် (အရုဏာချယ်ပရာဒေးရှ်ဒေသ) တွင် ၁၅၀ ကီလိုမီတာ (၉၃ မိုင်) ခန့် ရှိသည်။ ဘူမိဗေဒ သဘောတရားအရ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အငယ်ဆုံးသော ခေါက်တွန့်တောင်တန်း (Fold Mountains) ကြီးများတွင် ပါဝင်သည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်သန်းပေါင်း ၄၀ မှ ၅၀ ခန့် (ကရီတေးရှတ် မှ စီနိုဇိုးအစ် ခေတ်) က အိန္ဒိယတက်တိုနစ်ပလိတ်ချပ် (Indian Plate) သည် အာရှတိုက်ငယ်တည်ရှိရာ ယူရေးရှားပလိတ်ချပ် (Eurasian Plate) ထံသို့ တိုက်မိတွန်းထွက်ရာမှ အနည်ကျကျောက်လွှာများ မြင့်တက်လာပြီး ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|last=Yin|first=A.|title=Geologic evolution of the Himalayan orogen|journal=Tectonophysics|volume=421|issue=1-2|pages=1–69|year=2006}}</ref> ယနေ့ထက်တိုင်အောင် အိန္ဒိယပလိတ်ချပ်သည် မြောက်ဘက်သို့ တစ်နှစ်လျှင် ၅ စင်တီမီတာခန့် ဆက်လက်တွန်းကန်နေဆဲဖြစ်သဖြင့် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းသည် တစ်နှစ်လျှင် အနည်းငယ်စီ ဆက်လက်မြင့်တက်နေသကဲ့သို့ ဒေသတွင်း၌ ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုများလည်း မကြာခဏ ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ == ရေဆင်းနှင့် မြစ်ဝှမ်းများ == ဟိမဝန္တာတောင်တန်းရှိ ရေခဲမြစ်များနှင့် နှင်းဖုံးဒေသများသည် အာရှတိုက်၏ ပရိသတ်ပေါင်း ၁.၃ ဘီလီယံကျော်အတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သော သောက်သုံးရေနှင့် ရေအရင်းအမြစ်များကို ထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ အာရှတိုက်၏ ပင်မမြစ်ကြီးများဖြစ်သည့် - * [[အိန္ဒုမြစ်]] (Indus) * [[ဂင်္ဂါမြစ်]] (Ganges) * [[ယမုံနာမြစ်]] (Yamuna) * [[ဗြဟ္မပုတ္တရမြစ်]] (Brahmaputra / Yarlung Tsangpo) * [[ဧရာဝတီမြစ်]]၊ [[သံလွင်မြစ်]] နှင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] တို့၏ မြစ်ဖျားခံရာ ပင်မဒေသများသည်လည်း ဟိမဝန္တာတောင်တန်းနှင့် ယင်း၏ ဆက်စပ်ကုန်းပြင်မြင့်များတွင် တည်ရှိကြသည်။ == ရာသီဥတုနှင့် ဂေဟစနစ် == တောင်တန်းကြီး၏ အမြင့်မားလွန်းလှသော ပထဝီဝင်အနေအထားကြောင့် တောင်ဘက်မှ တိုက်ခတ်လာသော မုတ်သုံလေနှင့် ရေခိုးရေငွေ့များကို ပိတ်ဆို့ထားသဖြင့် တောင်ဘက်တောင်စောင်းများတွင် တစ်နှစ်လျှင် မိုးရေချိန် မီတာအတော်များများ ရွာသွန်းပြီး မြောက်ဘက် [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]] တွင်မူ မိုးခေါင်ရေရှား မုတ်သုံလေကွယ်ရာ ဒေသ ဖြစ်စေသည်။ တောင်ခြေမှ တောင်ထိပ်အထိ အမြင့်ပေ ကွဲပြားမှုအပေါ် မူတည်၍ ရာသီဥတုနှင့် သစ်တောဂေဟစနစ်များ ကွဲပြားသွားသည် - * **တောင်ခြေဒေသ (ပေ ၅,၀၀၀ အထိ):** အပူပိုင်းနှင့် ဥတုရာသီအလိုက် အရွက်ကြွေသစ်တောကြီးများ၊ လက်ဖက်စိုက်ခင်းများနှင့် စိုက်ပျိုးမြေများ ရှိသည်။ * **သမပိုင်းဇုန် (ပေ ၅,၀၀၀ မှ ၉,၀၀၀ အထိ):** ဆန်စပါး၊ ဂျုံ၊ ဘာလီ တို့ကို စိုက်ပျိုးနိုင်ပြီး သမပိုင်း ရွက်ကျယ်သစ်တောများ ပေါက်ရောက်သည်။ * **ထင်းရှူးဇုန် (ပေ ၉,၀၀၀ မှ ၁၂,၀၀၀ အထိ):** အေးမြသော ရာသီဥတုရှိပြီး အမြဲစိမ်း ရွက်ချွန်ထင်းရှူးတောများ ပေါက်ရောက်သည်။ * **အယ်လ်ပိုင်းဇုန် (ပေ ၁၂,၀၀၀ မှ ၁၆,၀၀၀ အထိ):** အလွန်အေးမြသဖြင့် သစ်ပင်ကြီးများ မပေါက်ရောက်နိုင်တော့ဘဲ မြက်ခင်းများနှင့် ချုံတောများကိုသာ တွေ့ရသည်။ * **နှင်းဖုံးဇုန် (ပေ ၁၆,၀၀၀ အထက်):** တစ်နှစ်ပတ်လုံး ဆီးနှင်းများနှင့် ရေခဲမြစ်များသာ ဖုံးလွှမ်းနေသည့် ဒေသဖြစ်သည်။ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတွင် ရှားပါးသတ္တဝါများဖြစ်ကြသော [[နှင်းကျားသစ်]] (Snow Leopard)၊ ပန်ဒါနီ (Red Panda)၊ စာမရီ (Yak)၊ ကတ်ရှ်မီးယား သမင်နှင့် အယ်လ်ပိုင်းဒေသနေ ငှက်မျိုးစိတ်များစွာ စေတီကျက်စားကြသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာရေး == ဟိမဝန္တာတောင်တန်းသည် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ဂျိန်းဘာသာ]] နှင့် [[ဆစ်ခ်ဘာသာ]] ဝင်တို့အတွက် အလွန်မြင့်မြတ်သော ဘာသာရေးဆိုင်ရာ စိတ္တဇနယ်မြေ ဖြစ်သည်။ ဟိန္ဒူဒဏ္ဍာရီတွင် ဟိမဝန္တာကို ဘုရားများ စံရာတောင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[သီဝဘုရား]] စံမြန်းရာ [[ကဲလာသတောင်]] (Kailash) အဖြစ်လည်းကောင်း ယုံကြည်ကိုးကွယ်ကြသည်။ ထို့ပြင် တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများနှင့် စေတီပုထိုးများစွာသည်လည်း ဟိမဝန္တာတောင်တန်း တလျှောက်တွင် တည်ရှိကြသည်။ == ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု၏ သက်ရောက်မှု == ၂၁ ရာစုအတွင်း [[ကမ္ဘာ့ပူနွေးလာမှု]] (Global Warming) ကြောင့် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းရှိ ရေခဲမြစ်များသည် စုံစမ်းတွေ့ရှိချက်များအရ နုန်းနှေးလှသော အရှိန်ထက် ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ အရည်ပျော်ကျလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite journal|last=Bolch|first=T.|title=The State and Fate of Himalayan Glaciers|journal=Science|volume=336|issue=6079|pages=310–314|year=2012|doi=10.1126/science.1215828}}</ref> ထိုသို့ ရေခဲမြစ်များ လျင်မြန်စွာ အရည်ပျော်မှုကြောင့် ရေခဲမြစ်ပေါက်ကွဲ ရေကြီးမှုများ (GLOFs) ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ မြင့်မားလာသကဲ့သို့ ရေရှည်တွင် အာရှတိုက်ရှိ မြစ်ဝှမ်းဒေသများတွင် ရေအရင်းအမြစ် ရှားပါးပြတ်လပ်မှု စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ရဖွယ် ရှိနေသည်။ == မှတ်စုများ == {{Notelist}} == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:တရုတ်နိုင်ငံရှိ တောင်တန်းများ]] [[Category:အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ တောင်တန်းများ]] [[Category:နီပေါနိုင်ငံရှိ တောင်တန်းများ]] [[Category:ဘူတန်နိုင်ငံရှိ တောင်တန်းများ]] [[Category:ပါကစ္စတန်နိုင်ငံရှိ တောင်တန်းများ]] auztgmlqqxgp2nqc00vtvpqnpdvfaxt 1056610 1056609 2026-10-07T17:42:49Z Dr Lotus Black 31011 [[Special:Contributions/Dr Lotus Black|Dr Lotus Black]] ([[User talk:Dr Lotus Black|ဆွေးနွေး]]) ၏ ပြင်ဆင်မှုကို [[User:Chenzeyan29|Chenzeyan29]] ၏ နောက်ဆုံးတည်းဖြတ်မူသို့ နောက်ပြန် ပြန်ပြင်ခဲ့သည် 1055173 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = ဟိမဝန္တာ | native_name = {{native name|sa-Latn|Himālaya}} | photo = Himalayas and allied ranges NASA Landsat showing the eight thousanders, annotated with major rivers.jpg | photo_caption = ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတလျောက် မီတာ ၈၀၀၀ အမြင့်ရှိသောနေရာများ (အနီရောင်ဖြင့်); အင်ဒို-ဂင်္ဂါ လွင်ပြင်; တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်; အိန္ဒုမြစ်၊ ဂင်္ဂါမြစ်၊ Yarlung Tsangpo-Brahmaputra မြစ်များ၊ နှင့် တောင်တန်း အစ မှတ် နှင့် အဆုံး မှတ် (အဝါရောင်ဖြင့်)။ | country_type = နိုင်ငံများ | country = {{hlist|[[ဘူတန်နိုင်ငံ]]|[[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]|[[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]|[[နီပေါနိုင်ငံ]]|[[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]]}}{{efn|အထူးသဖြင့် ကက်ရှ်မီးယားဒေသရှိ နေရာအများအပြားတွင် အချုပ်အခြာအာဏာ ပိုင်ဆိုင်မှုကို ပြိုင်ဆိုင်လျှက်ရှိသည်။<ref>{{cite encyclopaedia|title=Himalayas (mountains, Asia)|publisher=Encyclopaedia Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Himalayas |quote=Though India, Nepal, and Bhutan have sovereignty over most of the Himalayas, Pakistan and China also occupy parts of them. In the disputed Kashmir region, Pakistan has administrative control of some 32,400 square miles (83,900 square km) of the range lying north and west of the “line of control” established between India and Pakistan in 1972. China administers some 14,000 square miles (36,000 square km) in the Ladakh region and has claimed territory at the eastern end of the Himalayas within the Indian state of Arunachal Pradesh. Those disputes accentuate the boundary problems faced by India and its neighbours in the Himalayan region.}}</ref><ref>{{citation|title=Illustrated Atlas of the Himalaya|first1=David|last1=Zurick|first2=Julsun|last2=Pocheco|publisher=University Press of Kentucky|date=2006|isbn=9780813173849|page=8,11,12}}</ref>}} | subdivision2_type = တိုက်ကြီး | subdivision2 = အာရှတိုက် | highest = [[ဧဝရတ်တောင်]] | elevation_m = 8848.86 | elevation_ft = 29031.7 | highest_location = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်]] နှင့် [[နီပေါနိုင်ငံ|နီပေါ]] နယ်စပ် | coordinates = {{Coord|27|59|17|N|86|55|31|E|region:NP_type:mountain_source:dewiki|format=dms|display=inline,title}} | length_km = 2400 | width_km = 350 | geology = {{hlist|[[အသွင်ပြောင်းကျောက်]]|[[အနည်ကျကျောက်]]}} | age = [[:en:Cretaceous|Cretaceous]]-မှ-[[:en:Cenozoic|Cenozoic]] | orogeny = ဆီးနှင်းဖုံးတောင်တန်းဒေသ | map_image = Himalaya annotated.jpg | map_caption = ဧဝရတ်တောင်နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်အထက် မြောက်ဘက် နှင့် အနောက်မြောက်ဘက်မှနေ၍ တွေ့မြင်ရသည့်အတိုင်း ၎င်း၏အနီးတစ်ဝိုက်ရှိ တောင်များ။ အမြင့်ပေ မီတာ ရှစ်ထောင်ကျော်သော နေရာ လေးခု: Makalu (၈,၄၆၂ မီတာ)၊ ဧဝရတ်တောင် (၈,၈၄၈.၈၆ မီတာ)၊ Cho Oyu (၈,၂၀၁ မီတာ) နှင့် Lhotse (၈,၅၁၆ မီတာ)။ }} [[File:K2 8611.jpg|right|thumb|250px|K2 တောင်ထိပ် ([[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]])]] [[File:Cho Oyu, Nepal.jpg|right|thumb|250px|Cho Oyu တောင် ([[နီပေါနိုင်ငံ]])]] [[File:Himalayas.jpg|thumb|250px|right|တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် အထက် အာကာသမှ မြင်တွေ့ရသော ဟိမဝန္တာတောင်တန်းနှင့် ဧဝရတ်တောင်]] '''ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း''' (အင်္ဂလိပ်: ''Himalayas'') သည် [[အာရှတိုက်]]တွင် တည်ရှိသည့် ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံးနှင့် အကြီးမားဆုံး တောင်တန်းကြီးတစ်ခု ဖြစ်ပြီး [[အိန္ဒိယတိုက်ငယ်]] နှင့် [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]] တို့အကြား သဘာဝအတားအဆီးအဖြစ် ပိုင်းခြားထားသည်။<ref>{{cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/himalaya|title=Definition of Himalaya|publisher=dictionary.com|access-date=2009-04-17}}</ref> "ဟိမဝန္တာ" ဟူသော အမည်မှာ [[သက္ကတဘာသာ]] ''"ဟိမ"'' (ဆီးနှင်း) နှင့် ''"အာလယ"'' (ဌာနေ/စံအိမ်) တို့ ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး "ဆီးနှင်းများ၏ ဌာနေ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။<ref name="Britannica">{{cite web|title=Himalayas |url=https://www.britannica.com/place/Himalayas |publisher=Encyclopædia Britannica|access-date=2023-05-10}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မီတာ ၈,၀၀၀ (၂၆,၂၄၇ ပေ) အထက်မြင့်သော တောင်ထိပ် ၁၄ ခုစလုံးသည် ဟိမဝန္တာနှင့် ယင်းနှင့် ဆက်စပ်နေသော [[ကရာကိုရမ်တောင်တန်း]] များတွင် တည်ရှိကြပြီး ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံးဖြစ်သည့် [[ဧဝရတ်တောင်]] (၈,၈၄၈.၈၆ မီတာ / ၂၉,၀၃၁.၇ ပေ) လည်း ပါဝင်သည်။<ref name="EverestHeight">{{cite web|title=Nepal and China announce new official height of Mount Everest|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-55228518|publisher=BBC News|date=2020-12-08}}</ref> == ပထဝီဝင်နှင့် ဘူမိဗေဒ == ဟိမဝန္တာတောင်တန်းသည် အနောက်ဘက် [[အိန္ဒုမြစ်]] ကွေ့မှ အရှေ့ဘက် [[ဗြဟ္မပုတ္တရမြစ်]] အကွေ့အထိ အနောက်မြောက်မှ အရှေ့တောင်သို့ အလျား ၂,၄၀၀ ကီလိုမီတာ (မိုင် ၁,၅၀၀) ခန့် သွယ်တန်းလျက်ရှိသည်။ တောင်တန်း၏ အကျယ်မှာ အနောက်ဘက် (ကက်ရှ်မီးယားဒေသ) တွင် ၄၀၀ ကီလိုမီတာ (မိုင် ၂၅၀) ခန့်ရှိပြီး အရှေ့ဘက် (အရုဏာချယ်ပရာဒေးရှ်ဒေသ) တွင် ၁၅၀ ကီလိုမီတာ (၉၃ မိုင်) ခန့် ရှိသည်။ ဘူမိဗေဒ သဘောတရားအရ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အငယ်ဆုံးသော ခေါက်တွန့်တောင်တန်း (Fold Mountains) ကြီးများတွင် ပါဝင်သည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်သန်းပေါင်း ၄၀ မှ ၅၀ ခန့် (ကရီတေးရှတ် မှ စီနိုဇိုးအစ် ခေတ်) က အိန္ဒိယတက်တိုနစ်ပလိတ်ချပ် (Indian Plate) သည် အာရှတိုက်ငယ်တည်ရှိရာ ယူရေးရှားပလိတ်ချပ် (Eurasian Plate) ထံသို့ တိုက်မိတွန်းထွက်ရာမှ အနည်ကျကျောက်လွှာများ မြင့်တက်လာပြီး ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|last=Yin|first=A.|title=Geologic evolution of the Himalayan orogen|journal=Tectonophysics|volume=421|issue=1-2|pages=1–69|year=2006}}</ref> ယနေ့ထက်တိုင်အောင် အိန္ဒိယပလိတ်ချပ်သည် မြောက်ဘက်သို့ တစ်နှစ်လျှင် ၅ စင်တီမီတာခန့် ဆက်လက်တွန်းကန်နေဆဲဖြစ်သဖြင့် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းသည် တစ်နှစ်လျှင် အနည်းငယ်စီ ဆက်လက်မြင့်တက်နေသကဲ့သို့ ဒေသတွင်း၌ ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုများလည်း မကြာခဏ ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ == ရေဆင်းနှင့် မြစ်ဝှမ်းများ == ဟိမဝန္တာတောင်တန်းရှိ ရေခဲမြစ်များနှင့် နှင်းဖုံးဒေသများသည် အာရှတိုက်၏ ပရိသတ်ပေါင်း ၁.၃ ဘီလီယံကျော်အတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သော သောက်သုံးရေနှင့် ရေအရင်းအမြစ်များကို ထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ အာရှတိုက်၏ ပင်မမြစ်ကြီးများဖြစ်သည့် - * [[အိန္ဒုမြစ်]] (Indus) * [[ဂင်္ဂါမြစ်]] (Ganges) * [[ယမုံနာမြစ်]] (Yamuna) * [[ဗြဟ္မပုတ္တရမြစ်]] (Brahmaputra / Yarlung Tsangpo) * [[ဧရာဝတီမြစ်]]၊ [[သံလွင်မြစ်]] နှင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] တို့၏ မြစ်ဖျားခံရာ ပင်မဒေသများသည်လည်း ဟိမဝန္တာတောင်တန်းနှင့် ယင်း၏ ဆက်စပ်ကုန်းပြင်မြင့်များတွင် တည်ရှိကြသည်။ == ရာသီဥတုနှင့် ဂေဟစနစ် == တောင်တန်းကြီး၏ အမြင့်မားလွန်းလှသော ပထဝီဝင်အနေအထားကြောင့် တောင်ဘက်မှ တိုက်ခတ်လာသော မုတ်သုံလေနှင့် ရေခိုးရေငွေ့များကို ပိတ်ဆို့ထားသဖြင့် တောင်ဘက်တောင်စောင်းများတွင် တစ်နှစ်လျှင် မိုးရေချိန် မီတာအတော်များများ ရွာသွန်းပြီး မြောက်ဘက် [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]] တွင်မူ မိုးခေါင်ရေရှား မုတ်သုံလေကွယ်ရာ ဒေသ ဖြစ်စေသည်။ တောင်ခြေမှ တောင်ထိပ်အထိ အမြင့်ပေ ကွဲပြားမှုအပေါ် မူတည်၍ ရာသီဥတုနှင့် သစ်တောဂေဟစနစ်များ ကွဲပြားသွားသည် - * **တောင်ခြေဒေသ (ပေ ၅,၀၀၀ အထိ):** အပူပိုင်းနှင့် ဥတုရာသီအလိုက် အရွက်ကြွေသစ်တောကြီးများ၊ လက်ဖက်စိုက်ခင်းများနှင့် စိုက်ပျိုးမြေများ ရှိသည်။ * **သမပိုင်းဇုန် (ပေ ၅,၀၀၀ မှ ၉,၀၀၀ အထိ):** ဆန်စပါး၊ ဂျုံ၊ ဘာလီ တို့ကို စိုက်ပျိုးနိုင်ပြီး သမပိုင်း ရွက်ကျယ်သစ်တောများ ပေါက်ရောက်သည်။ * **ထင်းရှူးဇုန် (ပေ ၉,၀၀၀ မှ ၁၂,၀၀၀ အထိ):** အေးမြသော ရာသီဥတုရှိပြီး အမြဲစိမ်း ရွက်ချွန်ထင်းရှူးတောများ ပေါက်ရောက်သည်။ * **အယ်လ်ပိုင်းဇုန် (ပေ ၁၂,၀၀၀ မှ ၁၆,၀၀၀ အထိ):** အလွန်အေးမြသဖြင့် သစ်ပင်ကြီးများ မပေါက်ရောက်နိုင်တော့ဘဲ မြက်ခင်းများနှင့် ချုံတောများကိုသာ တွေ့ရသည်။ * **နှင်းဖုံးဇုန် (ပေ ၁၆,၀၀၀ အထက်):** တစ်နှစ်ပတ်လုံး ဆီးနှင်းများနှင့် ရေခဲမြစ်များသာ ဖုံးလွှမ်းနေသည့် ဒေသဖြစ်သည်။ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတွင် ရှားပါးသတ္တဝါများဖြစ်ကြသော [[နှင်းကျားသစ်]] (Snow Leopard)၊ ပန်ဒါနီ (Red Panda)၊ စာမရီ (Yak)၊ ကတ်ရှ်မီးယား သမင်နှင့် အယ်လ်ပိုင်းဒေသနေ ငှက်မျိုးစိတ်များစွာ စေတီကျက်စားကြသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာရေး == ဟိမဝန္တာတောင်တန်းသည် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ဂျိန်းဘာသာ]] နှင့် [[ဆစ်ခ်ဘာသာ]] ဝင်တို့အတွက် အလွန်မြင့်မြတ်သော ဘာသာရေးဆိုင်ရာ စိတ္တဇနယ်မြေ ဖြစ်သည်။ ဟိန္ဒူဒဏ္ဍာရီတွင် ဟိမဝန္တာကို ဘုရားများ စံရာတောင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[သီဝဘုရား]] စံမြန်းရာ [[ကဲလာသတောင်]] (Kailash) အဖြစ်လည်းကောင်း ယုံကြည်ကိုးကွယ်ကြသည်။ ထို့ပြင် တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများနှင့် စေတီပုထိုးများစွာသည်လည်း ဟိမဝန္တာတောင်တန်း တလျှောက်တွင် တည်ရှိကြသည်။ == ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု၏ သက်ရောက်မှု == ၂၁ ရာစုအတွင်း [[ကမ္ဘာ့ပူနွေးလာမှု]] (Global Warming) ကြောင့် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းရှိ ရေခဲမြစ်များသည် စုံစမ်းတွေ့ရှိချက်များအရ နုန်းနှေးလှသော အရှိန်ထက် ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ အရည်ပျော်ကျလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite journal|last=Bolch|first=T.|title=The State and Fate of Himalayan Glaciers|journal=Science|volume=336|issue=6079|pages=310–314|year=2012|doi=10.1126/science.1215828}}</ref> ထိုသို့ ရေခဲမြစ်များ လျင်မြန်စွာ အရည်ပျော်မှုကြောင့် ရေခဲမြစ်ပေါက်ကွဲ ရေကြီးမှုများ (GLOFs) ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ မြင့်မားလာသကဲ့သို့ ရေရှည်တွင် အာရှတိုက်ရှိ မြစ်ဝှမ်းဒေသများတွင် ရေအရင်းအမြစ် ရှားပါးပြတ်လပ်မှု စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ရဖွယ် ရှိနေသည်။ == မှတ်စုများ == {{Notelist}} == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:တရုတ်နိုင်ငံရှိ တောင်တန်းများ]] [[Category:အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ တောင်တန်းများ]] [[Category:နီပေါနိုင်ငံရှိ တောင်တန်းများ]] [[Category:ဘူတန်နိုင်ငံရှိ တောင်တန်းများ]] [[Category:ပါကစ္စတန်နိုင်ငံရှိ တောင်တန်းများ]] [[Category:အာရှတိုက်ရှိ တောင်တန်းများ]] qazjo6dv04xeb2ln7fpvd4cgu8c0o44 1056611 1056610 2026-10-07T17:43:30Z Dr Lotus Black 31011 1056611 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = ဟိမဝန္တာ | native_name = {{native name|sa-Latn|Himālaya}} | photo = Himalayas and allied ranges NASA Landsat showing the eight thousanders, annotated with major rivers.jpg | photo_caption = ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတလျောက် မီတာ ၈၀၀၀ အမြင့်ရှိသောနေရာများ (အနီရောင်ဖြင့်); အင်ဒို-ဂင်္ဂါ လွင်ပြင်; တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်; အိန္ဒုမြစ်၊ ဂင်္ဂါမြစ်၊ Yarlung Tsangpo-Brahmaputra မြစ်များ၊ နှင့် တောင်တန်း အစ မှတ် နှင့် အဆုံး မှတ် (အဝါရောင်ဖြင့်)။ | country_type = နိုင်ငံများ | country = {{hlist|[[ဘူတန်နိုင်ငံ]]|[[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]|[[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]|[[နီပေါနိုင်ငံ]]|[[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]]}}{{efn|အထူးသဖြင့် ကက်ရှ်မီးယားဒေသရှိ နေရာအများအပြားတွင် အချုပ်အခြာအာဏာ ပိုင်ဆိုင်မှုကို ပြိုင်ဆိုင်လျှက်ရှိသည်။<ref>{{cite encyclopaedia|title=Himalayas (mountains, Asia)|publisher=Encyclopaedia Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Himalayas |quote=Though India, Nepal, and Bhutan have sovereignty over most of the Himalayas, Pakistan and China also occupy parts of them. In the disputed Kashmir region, Pakistan has administrative control of some 32,400 square miles (83,900 square km) of the range lying north and west of the “line of control” established between India and Pakistan in 1972. China administers some 14,000 square miles (36,000 square km) in the Ladakh region and has claimed territory at the eastern end of the Himalayas within the Indian state of Arunachal Pradesh. Those disputes accentuate the boundary problems faced by India and its neighbours in the Himalayan region.}}</ref><ref>{{citation|title=Illustrated Atlas of the Himalaya|first1=David|last1=Zurick|first2=Julsun|last2=Pocheco|publisher=University Press of Kentucky|date=2006|isbn=9780813173849|page=8,11,12}}</ref>}} | subdivision2_type = တိုက်ကြီး | subdivision2 = အာရှတိုက် | highest = [[ဧဝရတ်တောင်]] | elevation_m = 8848.86 | elevation_ft = 29031.7 | highest_location = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်]] နှင့် [[နီပေါနိုင်ငံ|နီပေါ]] နယ်စပ် | coordinates = {{Coord|27|59|17|N|86|55|31|E|region:NP_type:mountain_source:dewiki|format=dms|display=inline,title}} | length_km = 2400 | width_km = 350 | geology = {{hlist|[[အသွင်ပြောင်းကျောက်]]|[[အနည်ကျကျောက်]]}} | age = [[:en:Cretaceous|Cretaceous]]-မှ-[[:en:Cenozoic|Cenozoic]] | orogeny = ဆီးနှင်းဖုံးတောင်တန်းဒေသ | map_image = Himalaya annotated.jpg | map_caption = ဧဝရတ်တောင်နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်အထက် မြောက်ဘက် နှင့် အနောက်မြောက်ဘက်မှနေ၍ တွေ့မြင်ရသည့်အတိုင်း ၎င်း၏အနီးတစ်ဝိုက်ရှိ တောင်များ။ အမြင့်ပေ မီတာ ရှစ်ထောင်ကျော်သော နေရာ လေးခု: Makalu (၈,၄၆၂ မီတာ)၊ ဧဝရတ်တောင် (၈,၈၄၈.၈၆ မီတာ)၊ Cho Oyu (၈,၂၀၁ မီတာ) နှင့် Lhotse (၈,၅၁၆ မီတာ)။ }} [[File:K2 8611.jpg|right|thumb|250px|K2 တောင်ထိပ် ([[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]])]] [[File:Cho Oyu, Nepal.jpg|right|thumb|250px|Cho Oyu တောင် ([[နီပေါနိုင်ငံ]])]] [[File:Himalayas.jpg|thumb|250px|right|တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် အထက် အာကာသမှ မြင်တွေ့ရသော ဟိမဝန္တာတောင်တန်းနှင့် ဧဝရတ်တောင်]] '''ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း''' (အင်္ဂလိပ်: ''Himalayas'') သည် [[အာရှတိုက်]]တွင် တည်ရှိသည့် ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံးနှင့် အကြီးမားဆုံး တောင်တန်းကြီးတစ်ခု ဖြစ်ပြီး [[အိန္ဒိယတိုက်ငယ်]] နှင့် [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]] တို့အကြား သဘာဝအတားအဆီးအဖြစ် ပိုင်းခြားထားသည်။<ref>{{cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/himalaya|title=Definition of Himalaya|publisher=dictionary.com|access-date=2009-04-17}}</ref> "ဟိမဝန္တာ" ဟူသော အမည်မှာ [[သက္ကတဘာသာ]] ''"ဟိမ"'' (ဆီးနှင်း) နှင့် ''"အာလယ"'' (ဌာနေ/စံအိမ်) တို့ ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး "ဆီးနှင်းများ၏ ဌာနေ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။<ref name="Britannica">{{cite web|title=Himalayas |url=https://www.britannica.com/place/Himalayas |publisher=Encyclopædia Britannica|access-date=2023-05-10}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မီတာ ၈,၀၀၀ (၂၆,၂၄၇ ပေ) အထက်မြင့်သော တောင်ထိပ် ၁၄ ခုစလုံးသည် ဟိမဝန္တာနှင့် ယင်းနှင့် ဆက်စပ်နေသော [[ကရာကိုရမ်တောင်တန်း]] များတွင် တည်ရှိကြပြီး ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံးဖြစ်သည့် [[ဧဝရတ်တောင်]] (၈,၈၄၈.၈၆ မီတာ / ၂၉,၀၃၁.၇ ပေ) လည်း ပါဝင်သည်။<ref name="EverestHeight">{{cite web|title=Nepal and China announce new official height of Mount Everest|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-55228518|publisher=BBC News|date=2020-12-08}}</ref> == ပထဝီဝင်နှင့် ဘူမိဗေဒ == ဟိမဝန္တာတောင်တန်းသည် အနောက်ဘက် [[အိန္ဒုမြစ်]] ကွေ့မှ အရှေ့ဘက် [[ဗြဟ္မပုတ္တရမြစ်]] အကွေ့အထိ အနောက်မြောက်မှ အရှေ့တောင်သို့ အလျား ၂,၄၀၀ ကီလိုမီတာ (မိုင် ၁,၅၀၀) ခန့် သွယ်တန်းလျက်ရှိသည်။ တောင်တန်း၏ အကျယ်မှာ အနောက်ဘက် (ကက်ရှ်မီးယားဒေသ) တွင် ၄၀၀ ကီလိုမီတာ (မိုင် ၂၅၀) ခန့်ရှိပြီး အရှေ့ဘက် (အရုဏာချယ်ပရာဒေးရှ်ဒေသ) တွင် ၁၅၀ ကီလိုမီတာ (၉၃ မိုင်) ခန့် ရှိသည်။ ဘူမိဗေဒ သဘောတရားအရ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အငယ်ဆုံးသော ခေါက်တွန့်တောင်တန်း (Fold Mountains) ကြီးများတွင် ပါဝင်သည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်သန်းပေါင်း ၄၀ မှ ၅၀ ခန့် (ကရီတေးရှတ် မှ စီနိုဇိုးအစ် ခေတ်) က အိန္ဒိယတက်တိုနစ်ပလိတ်ချပ် (Indian Plate) သည် အာရှတိုက်ငယ်တည်ရှိရာ ယူရေးရှားပလိတ်ချပ် (Eurasian Plate) ထံသို့ တိုက်မိတွန်းထွက်ရာမှ အနည်ကျကျောက်လွှာများ မြင့်တက်လာပြီး ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|last=Yin|first=A.|title=Geologic evolution of the Himalayan orogen|journal=Tectonophysics|volume=421|issue=1-2|pages=1–69|year=2006}}</ref> ယနေ့ထက်တိုင်အောင် အိန္ဒိယပလိတ်ချပ်သည် မြောက်ဘက်သို့ တစ်နှစ်လျှင် ၅ စင်တီမီတာခန့် ဆက်လက်တွန်းကန်နေဆဲဖြစ်သဖြင့် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းသည် တစ်နှစ်လျှင် အနည်းငယ်စီ ဆက်လက်မြင့်တက်နေသကဲ့သို့ ဒေသတွင်း၌ ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုများလည်း မကြာခဏ ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ == ရေဆင်းနှင့် မြစ်ဝှမ်းများ == ဟိမဝန္တာတောင်တန်းရှိ ရေခဲမြစ်များနှင့် နှင်းဖုံးဒေသများသည် အာရှတိုက်၏ ပရိသတ်ပေါင်း ၁.၃ ဘီလီယံကျော်အတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သော သောက်သုံးရေနှင့် ရေအရင်းအမြစ်များကို ထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ အာရှတိုက်၏ ပင်မမြစ်ကြီးများဖြစ်သည့် - * [[အိန္ဒုမြစ်]] (Indus) * [[ဂင်္ဂါမြစ်]] (Ganges) * [[ယမုံနာမြစ်]] (Yamuna) * [[ဗြဟ္မပုတ္တရမြစ်]] (Brahmaputra / Yarlung Tsangpo) * [[ဧရာဝတီမြစ်]]၊ [[သံလွင်မြစ်]] နှင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] တို့၏ မြစ်ဖျားခံရာ ပင်မဒေသများသည်လည်း ဟိမဝန္တာတောင်တန်းနှင့် ယင်း၏ ဆက်စပ်ကုန်းပြင်မြင့်များတွင် တည်ရှိကြသည်။ == ရာသီဥတုနှင့် ဂေဟစနစ် == တောင်တန်းကြီး၏ အမြင့်မားလွန်းလှသော ပထဝီဝင်အနေအထားကြောင့် တောင်ဘက်မှ တိုက်ခတ်လာသော မုတ်သုံလေနှင့် ရေခိုးရေငွေ့များကို ပိတ်ဆို့ထားသဖြင့် တောင်ဘက်တောင်စောင်းများတွင် တစ်နှစ်လျှင် မိုးရေချိန် မီတာအတော်များများ ရွာသွန်းပြီး မြောက်ဘက် [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]] တွင်မူ မိုးခေါင်ရေရှား မုတ်သုံလေကွယ်ရာ ဒေသ ဖြစ်စေသည်။ တောင်ခြေမှ တောင်ထိပ်အထိ အမြင့်ပေ ကွဲပြားမှုအပေါ် မူတည်၍ ရာသီဥတုနှင့် သစ်တောဂေဟစနစ်များ ကွဲပြားသွားသည် - * **တောင်ခြေဒေသ (ပေ ၅,၀၀၀ အထိ):** အပူပိုင်းနှင့် ဥတုရာသီအလိုက် အရွက်ကြွေသစ်တောကြီးများ၊ လက်ဖက်စိုက်ခင်းများနှင့် စိုက်ပျိုးမြေများ ရှိသည်။ * **သမပိုင်းဇုန် (ပေ ၅,၀၀၀ မှ ၉,၀၀၀ အထိ):** ဆန်စပါး၊ ဂျုံ၊ ဘာလီ တို့ကို စိုက်ပျိုးနိုင်ပြီး သမပိုင်း ရွက်ကျယ်သစ်တောများ ပေါက်ရောက်သည်။ * **ထင်းရှူးဇုန် (ပေ ၉,၀၀၀ မှ ၁၂,၀၀၀ အထိ):** အေးမြသော ရာသီဥတုရှိပြီး အမြဲစိမ်း ရွက်ချွန်ထင်းရှူးတောများ ပေါက်ရောက်သည်။ * **အယ်လ်ပိုင်းဇုန် (ပေ ၁၂,၀၀၀ မှ ၁၆,၀၀၀ အထိ):** အလွန်အေးမြသဖြင့် သစ်ပင်ကြီးများ မပေါက်ရောက်နိုင်တော့ဘဲ မြက်ခင်းများနှင့် ချုံတောများကိုသာ တွေ့ရသည်။ * **နှင်းဖုံးဇုန် (ပေ ၁၆,၀၀၀ အထက်):** တစ်နှစ်ပတ်လုံး ဆီးနှင်းများနှင့် ရေခဲမြစ်များသာ ဖုံးလွှမ်းနေသည့် ဒေသဖြစ်သည်။ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတွင် ရှားပါးသတ္တဝါများဖြစ်ကြသော [[နှင်းကျားသစ်]] (Snow Leopard)၊ ပန်ဒါနီ (Red Panda)၊ စာမရီ (Yak)၊ ကတ်ရှ်မီးယား သမင်နှင့် အယ်လ်ပိုင်းဒေသနေ ငှက်မျိုးစိတ်များစွာ စေတီကျက်စားကြသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာရေး == ဟိမဝန္တာတောင်တန်းသည် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ဂျိန်းဘာသာ]] နှင့် [[ဆစ်ခ်ဘာသာ]] ဝင်တို့အတွက် အလွန်မြင့်မြတ်သော ဘာသာရေးဆိုင်ရာ စိတ္တဇနယ်မြေ ဖြစ်သည်။ ဟိန္ဒူဒဏ္ဍာရီတွင် ဟိမဝန္တာကို ဘုရားများ စံရာတောင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[သီဝဘုရား]] စံမြန်းရာ [[ကဲလာသတောင်]] (Kailash) အဖြစ်လည်းကောင်း ယုံကြည်ကိုးကွယ်ကြသည်။ ထို့ပြင် တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများနှင့် စေတီပုထိုးများစွာသည်လည်း ဟိမဝန္တာတောင်တန်း တလျှောက်တွင် တည်ရှိကြသည်။ == ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု၏ သက်ရောက်မှု == ၂၁ ရာစုအတွင်း [[ကမ္ဘာ့ပူနွေးလာမှု]] (Global Warming) ကြောင့် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းရှိ ရေခဲမြစ်များသည် စုံစမ်းတွေ့ရှိချက်များအရ နုန်းနှေးလှသော အရှိန်ထက် ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ အရည်ပျော်ကျလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite journal|last=Bolch|first=T.|title=The State and Fate of Himalayan Glaciers|journal=Science|volume=336|issue=6079|pages=310–314|year=2012|doi=10.1126/science.1215828}}</ref> ထိုသို့ ရေခဲမြစ်များ လျင်မြန်စွာ အရည်ပျော်မှုကြောင့် ရေခဲမြစ်ပေါက်ကွဲ ရေကြီးမှုများ (GLOFs) ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ မြင့်မားလာသကဲ့သို့ ရေရှည်တွင် အာရှတိုက်ရှိ မြစ်ဝှမ်းဒေသများတွင် ရေအရင်းအမြစ် ရှားပါးပြတ်လပ်မှု စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ရဖွယ် ရှိနေသည်။ == မှတ်စုများ == {{Notelist}} == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း]] [[Category:တရုတ်နိုင်ငံရှိ တောင်တန်းများ]] [[Category:အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ တောင်တန်းများ]] [[Category:နီပေါနိုင်ငံရှိ တောင်တန်းများ]] [[Category:ဘူတန်နိုင်ငံရှိ တောင်တန်းများ]] [[Category:ပါကစ္စတန်နိုင်ငံရှိ တောင်တန်းများ]] 5rgt9igz2x7g7vzd5o51lnqdv6fg294 0 8373 1056605 1054604 2026-10-07T17:28:36Z Dr Lotus Black 31011 /* ရည်ညွှန်းကိုးကား */ 1056605 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ပျူလူမျိုး | native_name = (Pyu people) | native_name_lang = my | image = | image_size = | image_caption = | population = | regions = [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်း၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region1 = [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]] | pop1 = | languages = [[ပျူဘာသာစကား]] (မျိုးသုဉ်းပြီး) | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (ထေရဝါဒနှင့် မဟာယာန)၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related_groups = [[ဗမာလူမျိုး]]၊[[ပိုင်လူမျိုး]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ]] | footnotes = ပျူလူမျိုးများသည် အေဒီ ၉ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် တဖြည်းဖြည်း ရောနှောကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သည်။ }} '''ပျူလူမျိုး''' များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်တစ်လျှောက်တွင် [[ကျောက်ခေတ်]]နှောင်းပိုင်း၊ [[ကြေးခေတ်]] နှင့် [[သံခေတ်]] စသည့် လူသားတို့၏ ဆင့်ကဲဖြစ်တည်မှု ခေတ်အဆက်ဆက်ကို ဖြတ်သန်း၍ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော ဌာနီလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ပျူတို့သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်အုပ်စု]]မှ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား]] (Tibeto-Burman) အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ လူမျိုးခွဲခြားမှုဗေဒအရ [[မွန်ဂိုလွိုက်]] (Mongoloid) ခေါ်မျိုးနွယ်စုတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="HumGen2011">Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." ''Human Genetics''.</ref> == မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခြင်း == ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပျူတို့၏ မူလဇစ်မြစ်မှာ တရုတ်ပြည်အနောက်မြောက်ပိုင်း ချင်းဟိုင်(青海) နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် ဒေသများဖြစ်သည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများက ဆိုသည်။<ref name="Harvard2022">Posth, C., et al. (2022). "The genetic history of Southeast Asia." Nature Communications.</ref>၎င်းတို့သည် ခန့်မှန်းခြေ ဘီစီ (၅) ရာစုဝန်းကျင်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာခြင်းနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုများကြောင့် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985" /> [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg |right|thumb|250px| ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]] ပျူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လမ်းကြောင်းနှစ်သွယ်ဖြင့် ဝင်ရောက်လာနိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။တရုတ်ပြည် [[ယူနန်]]ဒေသမှတစ်ဆင့် [[တာပိန်မြစ်]]နှင့် [[ရွှေလီမြစ်]]ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာကာ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်သည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။<ref name="Moore2007">Moore, E.H. (2007). "Early Landscapes of Myanmar." River Books.</ref>ဧရာဝတီမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြစ်ကြောင်းအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ စုန်ဆင်းလာသည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်ရှိလာသော ပျူတို့သည် အေဒီ ၁ ရာစုမတိုင်မီကပင် မြောက်ဘက်တွင် [[တကောင်း]]၊ အလယ်ပိုင်းတွင် [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]] နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[သရေခေတ္တရာ]] စသည့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို အဆင့်ဆင့် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). "The Mists of Rāmañña." University of Hawai'i Press.</ref>ထိုစဉ်က နေထိုင်နှင့်ပြီးသားဖြစ်သော ဌာနေ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရိုအေးရှားတစ်]] (Austroasiatic) နွယ်ဖွားများနှင့်လည်း ယဉ်ကျေးမှုချင်း ထိတွေ့ရောနှောခဲ့ကြသည်။ == ပျူမျိုးရိုးဗီဇ == မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပျူမြို့ဟောင်းများမှ တူးဖော်ရရှိသော အရိုးစုများအား မကြာသေးမီက ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA) စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ပျူတို့သည် တရုတ်-တိဗက် အနွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြောင်း သိပ္ပံနည်းကျ ပိုမိုခိုင်မာလာစေခဲ့သည်။<ref name="Harvard2022" />အဆိုပါ စစ်ဆေးမှုများအရ ပျူတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]ရှိ [[ပိုင်လူမျိုး]]များ၊ [[ယီ လူမျိုး|ယီလူမျိုး]]များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ အလွန်နီးစပ်ပြီး ၎င်းတို့အားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ ကျော်က တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်မှ ဆင်းသက်လာသော ဘိုးဘွားတစ်ဦးတည်းမှ ပေါက်ဖွားလာသူများ ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Wang2021">Wang, C.C. et al., "Genomic Insights into the Ancestry of Tibeto-Burman Populations", Science Advances (2021).</ref> ပျူလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇ ဇာစ်မြစ်ကို DNA သုတေသနပြုချက်များအရ လေ့လာရာတွင် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော Y-Chromosome Haplogroup အုပ်စုများမှာ အဓိက အထောက်အထားများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Kutanan2020">Kutanan, W. et al., "Genetic structure of the Tibeto-Burman populations in Northern Thailand and Myanmar", Human Genetics (2020).</ref> ပျူမြို့ဟောင်းများမှ ရရှိသော ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA) နမူနာများတွင် Haplogroup O-M122 (ယခုအခေါ် O2, ယခင် O3) သည် အဓိကလွှမ်းမိုးသော မျိုးရိုးဗီဇအမှတ်အသားအဖြစ် တွေ့ရှိရပြီး၊ ဤအမှတ်အသားသည် တရုတ်-တိဗက် အနွယ်ဝင်များ၏ ဝိသေသလက္ခဏာဖြစ်သော အရှေ့အာရှမှ တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှုလမ်းကြောင်းကို ညွှန်ပြနေသည်။<ref name="Zhang2015">Zhang, X. et al., "The genetic history of the Tibeto-Burman speaking populations", BMC Evolutionary Biology (2015).</ref> ထို့ပြင် ပျူတို့တွင် Haplogroup O-M119 နှင့် Haplogroup O-M95 အမှတ်အသားအချို့ကိုလည်း တွေ့ရှိရပြီး ၎င်းသည် ပျူတို့ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် ဒေသခံ မွန်-ခမာ (Austroasiatic) အနွယ်ဝင်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ ရောနှောမှု (Genetic Admixture) ရှိခဲ့ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။<ref name="NatureEastAsia2021">"The genomic formation of human populations in East Asia", Nature (2021).</ref>ယူနန်ဒေသရှိ ပိုင်လူမျိုးတို့၏ DNA တွင် တွေ့ရှိရသော Haplogroup O-M122 နှင့် O-F444 အမှတ်အသားများသည် ပျူအရိုးစုများမှ ရရှိသော aDNA နမူနာများနှင့် ၉၀%ကျော် တိုက်ရိုက်တူညီနေခြင်းက ၎င်းတို့သည် "ညီအစ်ကိုအရင်း" (Sister groups) ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။<ref name="Liu2023">Liu, D. et al., "Ancient Genomes from Myanmar and the Origin of Tibeto-Burman Speakers", Current Biology (2023).</ref> အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် ဘာသာစကားဗေဒ ပညာရှင်များက ပျူ (Pyu) လူမျိုးတို့အား "ယူနန်ဘက်မှ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ စောစီးစွာ ဝင်ရောက်လာသော ပိုင်မျိုးနွယ်စုဝင်များ" ဟုပင် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref name="Luce1960">Luce, G.H., "The Ancient Pyu", Journal of the Burma Research Society (1960).</ref> [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]တို့သည် အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာချိန်တွင် ပျူတို့နှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ လေ့လာချက်များအရ ယနေ့ခေတ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇတွင် ပျူတို့၏ aDNA အမှတ်အသားများ သိသိသာသာ ပါဝင်နေပြီး၊ ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများတွင် ပျူတို့၏ ဗီဇ အကြွင်းအကျန် များကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Gronau2021">Gronau, I. et al., "The genetic history of Admixture in Myanmar Populations", PLOS Genetics (2021).</ref> == ပျူလူမျိုးတို့၏ ရုပ်သွင်ပြင်လက္ခဏာ == ပျူလူမျိုးတို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] များဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ ရုပ်သွင်ပြင်သည် အရှေ့အာရှသားစစ်စစ် ပုံစံရှိသည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> သမိုင်းမှတ်တမ်းများနှင့် ခေတ်သစ်မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များအရ ပျူတို့၏ ထူးခြားသော မျက်နှာကျလက္ခဏာများမှာ ပါးရိုး မြင့်မားခြင်း (High Cheekbones) နှင့် မေးရိုးတည်ဆောက်ပုံ ပြတ်သားကျစ်လျစ်ခြင်းတို့သည် ပျူမျိုးနွယ်တို့၏ အဓိကအမှတ်အသားဖြစ်သည်။<ref name="genetic">Tun, Aung Thwin. (2005). ''The Mists of Ramanna''. University of Hawaii Press.</ref> အသားအရေမှာ ပါးလွှာကြည်လင်ပြီး အနီဘက် သို့မဟုတ် အဝါဝင်းဝင်းဘက်သို့ သန်းလေ့ရှိသည်။ နေရောင်ခြည်ဒဏ်ထက် အေးမြသောရာသီဥတုနှင့် ပိုမိုကိုက်ညီသော ဗီဇအခံရှိပြီး<ref>မောင်ကြည်သန့်၊ ''မြန်မာ့သမိုင်းဝင် လူမျိုးစုများနှင့် မျိုးနွယ်စုများ''၊ ၂၀၀၆။</ref> ခန္ဓာကိုယ်တွင် အမွေးအမှင် ထွက်ရှိမှု အလွန်နည်းပါးပြီး ချွေးထွက်နှုန်း နည်းပါးသည့် ထူးခြားသော မျိုးရိုးဗီဇ (V370A Allele) ပါဝင်သည်။<ref name="genetic"/>ဆံသား တွင် အရှေ့အာရှသားများကဲ့သို့ ဆံပင်ဖြောင့်စင်းခြင်း သို့မဟုတ် ရှေးဦးမျိုးနွယ်စုများ၏ အမွေအနှစ်ဖြစ်သော လှိုင်းတွန့်ဆံပင် များ ရှိတတ်ကြသည်။ အေဒီ (၉) ရာစုတွင် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ နိုင်ငံရေးအရ မှေးမှိန်သွားသော်လည်း ပျူလူမျိုးတို့သည် ပျောက်ကွယ်သွားခြင်းမရှိဘဲ [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းတလျှောက်နှင့် [[အညာဒေသ]] ကျေးလက်များတွင် ဆက်လက်ရှင်သန်ခဲ့ကြသည်။ အချို့သော ကျေးရွာများတွင် ယနေ့တိုင် ပျူစစ်စစ် ရုပ်သွင်ပြင်များကို တွေ့ရှိနိုင်ဆဲဖြစ်သည်။အညာဒေသရှိ ရှေးဟောင်းပျူမြို့ဟောင်းများ (ဥပမာ- [[ဟန်လင်း]]၊ [[ဗိဿနိုး]]၊ [[သရေခေတ္တရာ]]) နှင့် အနီးတဝိုက်ရှိ ကျေးရွာအချို့တွင် "ရွာသားချင်းသာ လက်ထပ်ခြင်း"ကြောင့် ပြင်ပဗီဇများ စိမ့်ဝင်မှုနည်းပါးခဲ့သည်။<ref>Hudson, Bob. (2004). ''The Origins of Bagan''. PhD Thesis, University of Sydney.</ref><ref>Moore, Elizabeth. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.</ref> == အမည်အခေါ်အဝေါ် == သမိုင်းဝင် ပျူလူမျိုးများနှင့် ၎င်းတို့၏ နိုင်ငံတော်ကို ရှေးခေတ် တရုတ်မှတ်တမ်းများတွင် အမျိုးမျိုး အသံလှယ်၍ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။ ခရစ်နှစ် ၄ ရာစုခန့်တွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့သော [[သရေခေတ္တရာ]]ခေတ်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ အလေ့အထများနှင့် စာပေယဉ်ကျေးမှုများကို အမွေဆက်ခံခဲ့ကာ နောင်လာမည့် ပုဂံခေတ်၏ အခြေခံဟန်များကို ပုံဖော်ပေးခဲ့သည်။ ယူနန်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှဒေသများကို ရေးသားခဲ့သော ရှေးဟောင်းတရုတ်ကျမ်းတစ်စောင်ဖြစ်သည့် ''ဟွာယန်ကောကျိ'' (The History of The State of Hua-Yang) တွင် ဖျောက် (သို့မဟုတ်) ဖျောင်း ဟုခေါ်ဆိုသည့် ပျူလူမျိုးများကို စတင်မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆရကြောင်း၊ တရုတ်တို့က ပျူတို့ကို "ဖျောက်" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က "ထုလော်ကျူ" ဟု သုံးနှုန်းကြကာ ဂျာဗားနိုင်ငံသားတို့ကမူ "တုလီချူ" ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြကြောင်း ပညာရှင် [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]က သုံးသပ်တင်ပြထားသည်။<ref>ဒေါက်တာသန်းထွန်း - ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင် (ပကြိမ်)၊ စာမျက်နှာ ၆၁။</ref> မြန်မာ-တရုတ် သမိုင်းသုတေသီနှင့် မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သူ [[ချန်ရည်စိန်|ဦးရည်စိန်]]၏ လေ့လာချက်အရ ခရစ်နှစ် ၃ ရာစုနောက်ပိုင်းနှင့် ၄ ရာစုအလယ်ပိုင်းကာလများအတွင်း ပျူတို့၏ တည်နေရာနှင့် အခြေအနေများကို အတိအကျ ဖော်ပြခဲ့ကြသော ရှေးဟောင်းတရုတ်မှတ်တမ်း ကျမ်းလေးစောင် ရှိခဲ့ဖူးသည်။ * ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း (An Outline History of The Wei State - AD 220–25) * အနောက်တောင်ဘက်ဒေသ ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The South West Region) * နန်းကျွန်းဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်ရှစ်နယ် ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The Eight Prefectures of Nan Chung or Present day Szechwan Yunnan and Kueichow Border Region) * ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း (The History of The State of Hua-Yang) တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>ရည်စိန် - ပျူနိုင်ငံ၊ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ၊ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်၊ စာမျက်နှာ ၁၆၇-၁၇၈။</ref> ယခုအခါတွင် ''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'' တစ်ကျမ်းသာ လက်ကျန်ရှိတော့ပြီး ကျန်ကျမ်းသုံးစောင်မှာ မူရင်းအနေဖြင့် ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့ပြီဖြစ်သော်လည်း အခြားသော သမိုင်းကျမ်းများနှင့် ရှေးဟောင်းကိုးကားချက်များတွင် ကောက်နှုတ်ချက် အတိုအထွာများ အဖြစ် ကျန်ရှိနေသေးသဖြင့် ရှေးခေတ်က အဆိုပါကျမ်းများ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း အခိုင်အမာ သိရှိနိုင်သည်။ ထိုကျမ်းသုံးစောင်အနက် ပျူတို့၏ ဒေသနှင့် လူမျိုးအမည်ကို ထူးခြားစွာ ဖော်ပြထားသည့် အစောဆုံးကျမ်းမှာ ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' ဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဖေယင်း (Fei Yin) သည် ''သုံးပြည်ထောင်ခေတ်သမိုင်း'' (The Annals of The Epoch of The Three Kingdoms - AD 220–80) ကို မှတ်စုများဖြင့် ဖြည့်စွက်ပြုစုခဲ့ပြီး ယင်းမှတ်စုများ ပြီးစီးခဲ့သည့်နှစ်မှာ ခရစ်နှစ် ၄၂၉ ခုနှစ် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်နှစ် ၄၂၉ ခုနှစ်အထိ ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' သည် ထင်ရှားစွာ ဆက်လက်တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်ကြောင်း သိသာထင်ရှားသည်။ ဖေယင်းသည် ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်း အဆုံးပိုင်းရှိ အနောက်ဘက် မျိုးနွယ်စုများအကြောင်း အခန်းကို ထုတ်နှုတ်ကာ မှတ်စုအဖြစ် ပေါင်းစပ်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။<ref>ရည်စိန် - ပျူနိုင်ငံ၊ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ၊ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်၊ စာမျက်နှာ ၁၆၇-၁၇၈။</ref> အဆိုပါ ''Section of the His Jung (Xi Rong) in the Wei Lueh (Wei Lue)'' တွင် ရှေးတရုတ်နိုင်ငံ (စိန့်တိုင်း) ၏ အနောက်ဘက်တစ်ခွင်ရှိ နိုင်ငံများအကြောင်းကို ဖော်ပြထားရာတွင် '''ဖန်းယွယ့်''' (P'an-Yueh) နိုင်ငံ ပါရှိသည်။ ယင်းနိုင်ငံသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံကို အသံလှယ်ထားသည့် ထီးယဲန်ကျူနိုင်ငံ (T'ien Chu or Tian Zhu Kingdom) ၏ အရှေ့တောင်ဘက် လီပေါင်း သုံးလေးငါးထောင်အကွာတွင် တည်ရှိပြီး ယီပု (I-Pu or Yi Bu - ယူနန်ဒေသ) နှင့်လည်း နီးစပ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ထိုဖန်းယွယ့်နိုင်ငံမှ လူတို့သည် အရပ်ပုပြီး စိန့်တိုင်းသားတို့နှင့် ရုပ်ချင်းဆင်တူကြကာ ရှူနယ် (Shu State) မှ ကုန်သည်များသည်လည်း ထိုဒေသသို့ ရောက်ရှိခဲ့ဖူးကြသည်။ ဤတွင် "ထီး-ယဲန်ကျူ" ဆိုသည်မှာ ဟိန္ဒူကို အသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး ရှေးဟောင်းတရုတ်အသံထွက်အရ Hindu နှင့် ခပ်ဆင်ဆင် တူညီကာ ယခုခေတ် အိန္ဒိယနိုင်ငံကို ညွှန်းဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ယီပုမှာ ယူနန်နယ်ကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်ရာ အိန္ဒိယ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ယူနန်နှင့် နီးစပ်သည့် အဆိုပါ ဖန်းယွယ့်နိုင်ငံသည် ရှေးခေတ် မြန်မာ့ပျူနိုင်ငံပင် ဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားပေသည်။<ref>ရည်စိန် - ပျူနိုင်ငံ၊ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ၊ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်၊ စာမျက်နှာ ၁၆၇-၁၇၈။</ref> ထို့ပြင် ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်းတွင် ဖန်းယွယ့်နိုင်ငံကို ''ဖန်းယွယ့်ဝမ်(င်)'' ဟူ၍လည်းကောင်း၊ "ဟန့်ယိုယ့်မော်(င်)" ဟူ၍လည်းကောင်း ရေးသားခဲ့ကြဖူးသည်။ သို့ရာတွင် ယင်းသို့ အနက်အဓိပ္ပာယ် ကောက်ယူခြင်းမှာ စာမူအဆင့်ဆင့် ကူးယူရေးသားခဲ့ကြရာမှ အက္ခရာအမှားအယွင်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပြီး "ဟန့်" ဟူသော စာလုံးသည် တရုတ်တို့ ခေါ်ဆိုကြသည့် "ဖျောင်း" (P'iao) သို့မဟုတ် "ပျူ" ဟူသော ဝေါဟာရနှင့် အသံထွက် ဆင်တူယိုးမှား ဖြစ်နေခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ် ၄ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပြုစုပြီးစီးခဲ့သော ''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'' တွင်မူ ယင်းအမည်ကို ‘ဖျောက်ယွယ့်” ဟု တိကျစွာ ရေးသားထားကြပြီး ၎င်း "ဖျောက်ယွယ့်" ဆိုသည်မှာ ရှေးခေတ် [[ပျူဝတ္ထု|ပျူဝတ်]] (သို့မဟုတ်) ပျူတို့၏ အမည်နာမကို တရုတ်စာဖြင့် အသံလှယ်ဆိုထားခြင်းပင် ဖြစ်ပေသည်။<ref>ရည်စိန် - ပျူနိုင်ငံ၊ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ၊ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်၊ စာမျက်နှာ ၁၆၇-၁၇၈။</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်ဒေသများသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်အခြေချလာသူများမှာ တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် များဖြစ်ကြသည့် ပျူလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Luce1985" /> ပျူနှင့် အနွယ်တူ ရှေးဟောင်းတိဗက်-ဗမာစကားပြော လူမျိုးစုများသည် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့ဘက်ဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ကြပြီး [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းနှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း]] ဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007" />ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များနှင့် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို တူးဖော်တွေ့ရှိချက်များအရ ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားခိုင်မာစွာ တွေ့ရှိရသည်။ [[တကောင်း]]၊ [[ဟန်လင်း]] (ရွှေဘို)၊ [[မုံရွာ]]၊ [[ဖိုလ်ဝင်တောင်‎]] နှင့် [[မြင်းခြံ]] ဒေသများ။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref>[[ပုဂံ]]၊ [[ပုပ္ပါးတောင်|ပုပ္ပား]]၊ [[မကွေး]]၊ [[မင်းဘူးခရိုင်|မင်းဘူး]]၊ [[ဆင်ဖြူကျွန်း]] (ကျပင်းမြို့ဟောင်း)၊ [[တောင်တွင်းကြီး]] နှင့် [[ရမည်းသင်းခရိုင်|ရမည်းသင်း]] ဒေသများ နှင့် အောက်မြန်မာပြည်ရှိ [[ပြည်မြို့|ပြည်]]၊ [[မှော်ဇာရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|မှော်ဇာ]] (သရေခေတ္တရာ)၊ [[ထားဝယ်]] ဒေသများ တွင် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အသုံးအဆောင်များအား ရှာဖွေတူးဖော်ရရှိသည်။ <ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref>ဤသို့ မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် မြို့ပြများ တည်ထောင်နိုင်ခြင်းမှာ ပျူတို့၏ အဆင့်မြင့်မားသော ဆည်မြောင်းတာတမံ နည်းပညာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးစနစ် ထွန်းကားမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ [[သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်း]]ကိုရှေးဟောင်း သုတေသနပြု တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမ (Vikrama) နှင့် ဝါရမ (Varman) မင်းဆက်များ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းအရိုးအိုးများပေါ်ရှိ ကမ္ဗည်းစာတမ်းများအရ ၎င်းမင်းဆက်များသည် အေဒီ (၇) ရာစုခန့်တွင် သရေခေတ္တရာ၌ စိုးစံခဲ့ကြောင်း အခိုင်အမာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား ပျူလူမျိုးများသည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]အရှေ့ပိုင်းဒေသသို့ ရောက်ရှိနှင့်နေသော [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ|အင်ဒို-အာရိယန်]] (Indo-Aryan) များနှင့် နှစ်ကာလရှည်ကြာ ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့သဖြင့် ၎င်းတို့ထံမှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အတွေ့အကြုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံရရှိခဲ့ဖွယ် ရှိသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Moore2007" /> တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဘုရားပုထိုးများနှင့် ရုပ်တုဆင်းထုများအရ ပျူတို့၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတွင် ဗြဟ္မဏဟိန္ဒူဘာသာ၊ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာတို့ ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာပညာမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ[[:en:Gupta_Empire|ဂုတ္တခေတ်]](Gupta period) လက်ရာများနှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး [[သက္ကတဘာသာ|သက္ကတ]] နှင့် [[ပါဠိ]] စာပေများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> အက္ခရာအရေးအသားမှာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီ အရေးအသား|ဗြဟ္မီအက္ခရာ]] အနွယ်ဝင် [[ကဒမ္ဘအက္ခရာ]] မျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။ တရုတ်နန်းတွင်းမှတ်တမ်းများ (တန်မင်းဆက်မှတ်တမ်းဟောင်း "旧唐书") တွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပျူလူမျိုးများကို အေဒီ (၄) ရာစုကတည်းက ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားနေသည့် လူမျိုးအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။<ref>Backus, C. (1981). ''The Nan-chao Kingdom and Ch'ien-p'i''. Cambridge University Press.</ref> အေဒီ (၈) ရာစုခန့်တွင် ပျူတို့၌ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော မြို့ကြီး (၅) မြို့နှင့် လက်အောက်ခံ ပြည်နယ်ငယ် (၁၈) နယ်ရှိခဲ့သည်။အေဒီ (၈၀၂) ခန့်တွင် [[နန်ကျောက်]] (Nanzhao) ဘုရင်သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ|တရုတ်]]ဧကရာဇ်ထံ သံအဖွဲ့စေလွှတ်သည့်အခါ ပျူမင်းသားဦးဆောင်သော ကချေသည်အဖွဲ့လည်း ချစ်ကြည်ရေးအတွက် လိုက်ပါသွားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများရှိသည်။ ယင်းခရီးစဉ်သည် ပျူတို့၏ ဂီတနှင့် အနုပညာ အဆင့်အတန်း မြင့်မားမှုကို တရုတ်နန်းတွင်းက အသိအမှတ်ပြုခဲ့သော သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> == ပျူတို့၏ဇာတ်သိမ်း == အေဒီ ၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ယူနန်ဒေသမှ [[နန်ကျောက်]] တို့သည် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အကြိမ်ကြိမ် ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၈၃၂ တွင် နန်ကျောက်တို့သည် ဟန်လင်းမြို့ကို တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး ပျူလူမျိုးအမြောက်အမြားကို သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ပျူတို့၏ နိုင်ငံရေးအာဏာနှင့် မြို့ပြယဉ်ကျေးမှုမှာ အလွန်အမင်း ဆုတ်ယုတ်သွားခဲ့သည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> ပျူတို့ အင်အားနည်းသွားချိန်တွင် မြောက်ဘက်မှ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား [[ဗမာလူမျိုး|ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး]] တို့နှင့် ပေါင်းစီးခဲ့ကြပြီး တိဗက်-ဗမာ မျိုးနွယ်တူများ ဖြစ်ကြသည့်အလျောက် ရာစုနှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ဗမာတို့သည် ပျူတို့၏ စာပေ၊ ဗိသုကာနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများကို ဆက်ခံခဲ့ကြသည်။<ref name="Moore2007" />သမိုင်းပညာရှင်များက "ပျူ" ဆိုသည်မှာ ရှေးဦးဗမာတို့၏ အမည်ကွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊၉ရာစုအတွင်း ယူနန်နယ်မှ ဝင်ရောက်လာသော အနွယ်တူ တိဗက်-ဗမာလူမျိုးများနှင့် ရောနှောကာ ဗမာလူမျိုးဟူသော အမည်သစ်ဖြင့် ဆက်လက်ရပ်တည်နေခြင်းဖြစ်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။<ref>သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။</ref> ပျူစာပေနှင့် ဘာသာစကားသည် အေဒီ ၁၂ ရာစုအထိ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားတွေ့ရသည်။ အေဒီ ၁၁၁၃ တွင် [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးခဲ့သည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] (ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ) သည် ပျူဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသော နောက်ဆုံးသော သမိုင်းဝင်အထောက်အထား ဖြစ်သည်။<ref>Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.</ref> ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် ပျူစာပေအသုံးပြုမှု ကွယ်ပျောက်သွားပြီး မြန်မာစာပေက အစားထိုး နေရာယူလာခဲ့သည်။ ခေတ်အဆက်ဆက် ခမ်းနားထည်ဝါခဲ့သော ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများသည် အချိန်တန်သောအခါ ဧရာဝတီမြစ်ရိုးတစ်လျှောက် စုန်ဆင်းလာသော ယဉ်ကျေးမှုရေစီးကြောင်းသစ်များထဲတွင် တဖြည်းဖြည်းချင်း ပျော်ဝင်သွားခဲ့ကြသည်။ သီးခြားလူမျိုးတစ်မျိုးအနေဖြင့် ကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သော်လည်း သူတို့တည်ဆောက်ခဲ့သည့် အုတ်နီခဲများ၊ သူတို့ရေးထိုးခဲ့သည့် အက္ခရာများနှင့် သူတို့ယုံကြည်ခဲ့သည့် ဘာသာတရားများကို မြန်မာတို့၏ လက်ထဲသို့ အမွေအဖြစ် သိမ်မွေ့စွာ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူတို့၏ နေဝင်ချိန်သည် အမှောင်ထုထဲသို့ ရောက်သွားခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော မြန်မာ့လူမျိုးစု သမိုင်းကြောင်းကြီးအတွင်းသို့ တစ်သားတည်း ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ခြင်းသာ ဖြစ်ပါတော့သည်။ ယနေ့တိုင် မြစေတီကျောက်စာတိုင်၏ ပျူစာကြောင်းများထဲတွင်လည်းကောင်း၊ ပုဂံစေတီပုထိုးများ၏ အုတ်စီလက်ရာများထဲတွင်လည်းကောင်း ပျူတို့၏ နှလုံးသွေးများသည် မြန်မာတို့၏ သွေးကြောထဲ၌ စီးဆင်းလျက်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ==ယဉ်ကျေးမှု== ၈ ရာစုနှစ်များအတွင်း ပျူလူမျိုးတို့ ရရှိပြီးဖြစ်သော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် အံ့ဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် မြင့်လှသည်။ လက်မှုပညာ၊ စာရေးသားမှု၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၊ လူမှုဆက်ဆံရေး စသည့်အချက်အလက်တို့၌ အထက်တန်းကျလေသည်။ ပျူလက်မှုပညာသည်တို့သည် ပန်းထိမ်၊ ပန်းပု၊ ကျောက်ဆစ်ပညာရပ်၌ ပုဂံခေတ် လက်မှုပညာသည်တို့ထက် သာလွန်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဗုဒ္ဓဘုရား၏ ဆင်းတုတော်တို့မှာ ရွှေ၊ ငွေ၊ ငွေရည်စိမ်၊ ကြေးနီ၊ ခဲတို့ဖြင့် ပြီး၍ သပ္ပာယ်လှသည်။ ခြင်္သေ့ရုပ်၊ မကန်းရုပ်များကို ရုပ်လုံးဝက် ဖောင်းကြွဖော်ထားသော တကဲများနှင့် ရောင်ခြည်တော် လွှတ်ပုံများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ စက်ဝိုင်းပုံ၊ လခြမ်းပုံ၊ ဘဲဥပုံ ရှိသော ရွှေပန်းကန်၊ ငွေပန်းကန်များ လေးထောင့်အံစာပုံ ရှိသော၊ ကတော့ပုံရှိသော၊ ပြွန်ချောင်းပုံရှိသော ရွှေကြုတ်၊ ငွေကြုတ်များ၊ ငွေလှေငယ် ကျောက်စိမ်းဖြင့် ပြီးသော ဆင်ရုပ်၊ ဖလ်ကျောက် မကန်းရုပ်၊ မဟူရာဖြူ လိပ်ရုပ်၊ ဝမ်းဘဲရုပ်၊ သမင်ရုပ်၊ လိပ်ပြာရုပ်များ၊ ငွေခြင်းလုံး၊ ရွှေနန်းကြိုး၊ ကြေးနီနန်ကြိုး၊ သံနန်းကြိုး၊ ကျောက်မျက်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေကြာပန်း၊ ငွေကြာပန်း၊ ဂေါဒန်၊ မဟူရာနီ၊ ဂေါ်မိတ်တို့ဖြင့်ပြီးသော စိတ်ပုတီးများ၊ နီလာ၊ ကျောက်နီ၊ ကြောင်၊ မဟူရာ ဥဿဖရားတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အလှပစ္စည်းများသည် ပျူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြနေသည်။ ပုဂံနှင့် မန္တလေးမြို့ရိုးများထက် ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခိုင်ခံ့၍ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိ ပျူနေပြည်တော်၏ မြို့ရိုး (မှော်ဇာ)၊ ရှေးကျလှသော ဘုရားကြီး၊ ဘုရားမနှင့် ဘောဘောကြီး စေတီတော်တို့သည် ထိုခေတ်က ဗိသုကာပညာ မည်မျှ ထွန်းကားလက်မြောက်သည်ကို ဖော်ပြနေသည်။ ထို့အပြင် ဂုတ္တနှင့် မထုရာ သုခုမပညာတို့၏ အရိပ်အရောင် မကင်းသော ကျောက်ဆစ်၊ ကျောက်ပန်းပု လုပ်ငန်း အများကိုလည်း တွေ့ရသေးသည်။ ပျူတို့၏ မိမိတို့ပိုင် အက္ခရာနှင့် စာရေးသားမှုရှိသည်။ ပျူစာအပြင် နာဂရီအက္ခရာနှင့် ရေးသားသော သက္ကတစာလည်း ရှိခဲ့သည်။ ကြီးမားလှသော အုတ်ချပ်များ၊ မြေအိုးကြီးများ၊ ကျောက်ပြားများ၊ ဆင်းတုတော်ပလ္လင် ဘေးပတ်လည်တွင် ရေးသားခဲ့သော အထက်ပါစာများမှာ ယနေ့တိုင်ပင် ရှိနေသေးသည်။ ထို့အပြင် ပါဠိဘာသာနှင့် ရေးသားထားသော ရွှေပြားများ၊ကျောက်စာများနှင့် ရွှေပုရပိုက်များလည်း တွေ့ရသည်။ ရွှေရွက်ရေ ၂၀ ရှိသော ရွှေပုရပိုက်တွင် ပိဋကတ် ၃ ပုံမှ ကောက်နုတ်ချက်များကို ဖော်ပြထားသည်။ ရေးသားထားသော အက္ခရာမှာ တသမတ်တည်း မရှိပေ။ အကြမ်းအားဖြင့် အိန္ဒိယပြည် ကနရာနယ် မြောက်ပိုင်းတွင် ၅ ရာစုနှစ်များက သုံးစွဲခဲ့သော ကဒမ္ဗအက္ခရာများနှင့်လည်းကောင်း၊ ပမ္ဖဝတို့၏ ကဉ္ဇီပုရ အက္ခရာတို့နှင့်လည်းကောင်း ဆင်တူယိုးမှားရှိသည်။ ယခုအခါ ပျူစာကို အသုံးမရှိကြသော်လည်း မြစေတီကျောက်စာကို မှီငြမ်းပြု၍ ယခုခေတ် သုတေသန ပညာရှင်များသည် ပျူစာကို ဖတ်ရှုနားလည် နိုင်ကြသည်။ == ပျူတို့၏ အနုပညာနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု == ပျူလူမျိုးများသည် အမျိုးမျိုးသော ဂီတတူရိယာများကို ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် တီထွင်ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၈၀၂ ခုနှစ်တွင် ပျူမင်းသား ဦးဆောင်သော ဂီတနှင့် အကအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့သည် တရုတ်ဧကရာဇ်၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] သို့ သွားရောက်ဖျော်ဖြေခဲ့ကြသည်။ ယင်းခရီးစဉ်တွင် ပျူတို့၏ တူရိယာပစ္စည်း ၁၂ မျိုးနှင့် သီချင်းများကို တရုတ်နန်းတွင်း၌ တင်ဆက်ခဲ့ရာ ပျူတို့၏ ဂီတအနုပညာ မြင့်မားမှုကို တရုတ်မှတ်တမ်းများတွင် အံ့ဩချီးကျူးစွာ ဖော်ပြခြင်းခံခဲ့ရသည်။<ref name="ThanTun">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "ပျူတွေဘယ်ရောက်သွားသလဲ"၊ သီရိဆွေစာအုပ်တိုက်၊ စာ-၂၀၅-၂၀၆။</ref> === ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အလှပြင်ဓလေ့ === ရှေးဟောင်းတရုတ် ထန်ရာဇဝင် နှင့် တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ပျူရုပ်တုများအရ ပျူတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုမှာ ပျူရုပ်တုများရှိ အမျိုးသားများသည် ခန္ဓာကိုယ်အထက်ပိုင်းတွင် အဝတ်အစားမပါဘဲ ဗလာကျင်းထားလေ့ရှိပြီး အောက်ပိုင်းတွင်မူ ချည်ထည်စကို စနစ်တကျ ပတ်နှောင်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ တရုတ်မှတ်တမ်းများအရ အမျိုးသားများသည် ခေါင်းတွင် ပန်းရောင်ဖျဉ်စကို ပေါင်းထားပြီး ပန်းများနှင့် ငှက်တောင်များကို စိုက်ထူ၍ အလှဆင်လေ့ရှိကြသည်။<ref name="ThanTun" /> အမျိုးသမီးများသည် ယနေ့ခေတ် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာအမျိုးသမီး]]များကဲ့သို့ပင် ပန်းရောင်ပုဝါရှည်များကို လက်တွင်စုံချ၍ ကိုင်ဆောင်လေ့ရှိပြီး ယပ်တောင်များကိုလည်း အသုံးပြုကြသည်။ အိမ်ထောင်သည် အမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို သျှောင်ထုံး ထုံးဖွဲ့ထားကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ကျောက်မျက်ရတနာများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လက်ကောက်များနှင့် ပုတီးစေ့များကို အမြတ်တနိုး ဝတ်ဆင်ကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="ThanTun" /> ==စာပေနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ပျူလူမျိုးသည် ကိုယ်ပိုင်ပျူစာပေကိုတီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုစာပေများကို ကျောက်စာအဖြစ် ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုကျောက်စာများမှ အချို့သော ကျောက်စာများသည် ပျူလူမျိုးတို့၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုရာတွင် မှတ်တမ်းအဖြစ် ရေထိုးခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးတို့၏ အကြီးမားဆုံး သမိုင်အထောက်အထားမှာ ဘော်ဘော်ကြီးဘုရားဖြစ်သည်။ ပျူဘာသာဖြင့် နောက်ဆုံးတွေ့ရသည် ကျောက်စာမှာ [[ရာဇကုမာရ်]] ရေးထိုးသည့် [[မြစေတီကျောက်စာ]] ဖြစ်သည်။ === ပျူတို့၏ အယူဝါဒ === တွေ့ရှိရသော စေတီ၊ ဆင်းတုတော်များနှင့် အယူဝါဒရေးဆိုင်ရာ ပစ္စည်းတို့ကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ပျူတို့ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သော အဓိက အယူဝါဒမှာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓ အယူဝါဒ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ သို့ရာတွင် ထိုခေတ် အရှေ့တောင် အာရှနိုင်ငံတို့မှာ ကဲ့သို့ အခြားကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုမျိုးစုံ မိရိုးဖလာ ယုံကြည်မှုလည်း တွေ့ရသည်။ ဗိဿနိုးနတ်ကျောက်ရုပ်များကို တွေ့ရှိရခြင်းဖြင့် ထိုနတ်ကို ကိုးကွယ်သော ဗိဿနိုးအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အဝ လောကီတေသွာရနှင့် ဗောဓိသတ္တတို့၏ ဆင်းတုငယ်များ ရှိနေခြင်းကလည်း မဟာယာန ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ထူးခြားချက်တရပ်မှာ သရေခေတ္တရာ၌ တိရစ္ဆာန်ငှက်မျိုးစုံတို့၏ အရိုးများကို စုပေါင်းသိုလှောင်ထားသောအုတ်၊ အဆောက်အဦးတစ်ခုကို တွေ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် မည်သို့ သက်ဆိုင်သည်ကိုမူ မသိရသေးပေ။ == ရှေးဟောင်း ပျူမြို့တော် == [[သရေခေတ္တရာ]] မြို့ဟောင်းသည် [[ ပြည်မြို့]]အရှေ့တောင်ဘက် ငါးမိုင်အကွာတွင်ရှိသည်။ အုတ်မြို့ရိုးကိုကျုံးပတ်လည် ဝိုင်းထားသည်။ စက်ဝိုင်းပုံမကျတကျဖြစ်ပြီးတောင် မြောက်နှစ်မိုင်ခွဲ၊ အရှေ့အနောက်နှစ်မိုင်ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။ ပြည်ပေါက်ခေါင်းသွားကားလမ်းကို မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပေါ်မှ ဖြတ်လျက်တည်ဆောက်ထားသည်။ မှော်ဇာဘူတာသည်မြို့ဟောင်း၏ ဗဟိုနေရာအရှေ့မြောက်ဘက်ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပျူခေတ်ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများနေရာအနှံတွေ့မြင်နိုင်သည်။ မြို့ရိုးအလယ်ဗဟိုတွင် နန်းတော်ကုန်းနေရာရှိသည်။ စတုဂံအုတ်ရိုး ကာရံထားသည်။ တောင်ဘက်မြို့ရိုးအပြင်ဘက်၌ အရှေ့ပျူတိုက်၊ အနောက်ပျူတိုက်နှင့် [[ဗိဿနိုး]] သင်္ချိုင်းကျန်ရှိသေးသည်။ === သရေခေတ္တရာ နေဝင်ချိန်နှင့် ပြည်တွင်းစစ် === ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများအနက် အစည်ကားဆုံးဖြစ်သော [[သရေခေတ္တရာ]]သည် အေဒီ ၄ ရာစုနှင့် ၅ ရာစုခန့်တွင် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ရာဇဝင်အဆိုအရ သရေခေတ္တရာ မင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးကာလတွင် နန်းလုပွဲများနှင့် ပြည်တွင်းစစ်များကြောင့် အင်အားချည့်နဲ့လာခဲ့သည်။ === သုပညာနဂရဆိန္ဒမင်းနှင့် ပြည်ပြိုကွဲခြင်း === သရေခေတ္တရာ မင်းဆက်၏ (၂၆) ဆက်မြောက်မင်းဖြစ်သော အတိတျာမင်းသည် သက္ကရာဇ် (၂) ခုနှစ်တွင် နန်းတက်ခဲ့သော်လည်း နန်းသက် ၃ နှစ်အကြာ သက္ကရာဇ် (၅) ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။<ref>မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။</ref> ထိုအခါ အတိတျာမင်း၏ သားတော်နှင့် ညီတော်ဖြစ်သူ ဂြိဇတြ တတဗံး (ခေါ်) သုပညာ တို့ နန်းလုကြရာမှ ပြည်တွင်းစစ် မီးစတင်ခဲ့သည်။ ညီတော်ဖြစ်သူ သုပညာသည် သက္ကရာဇ် (၅) ခုနှစ်တွင် နန်းတက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း ၎င်း၏ နန်းစံ (၁၁) နှစ်တာ ကာလအတွင်း မင်းအချင်းချင်း ပုန်ကန်ခြားနားခြင်း၊ စစ်ထိုးခြင်းများဖြင့်သာ အချိန်ကုန်ခဲ့ရသည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်၊ သရေခေတ္တရာမင်းဆက်ကဏ္ဍ။</ref> ယင်းကဲ့သို့ မင်းနှင့်တကွ ပြည်သူများ အချင်းချင်း စိတ်ဝမ်းကွဲကာ သရေခေတ္တရာပြည်ကြီး ပြိုကွဲပျက်စီးခြင်းကို အစွဲပြု၍ ဂြိဇတြ တတဗံးမင်းကို "သုပညာနဂရဆိန္ဒမင်း" (မြို့ပြကို ဖျက်ဆီးသောမင်း) ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>ဦးကုလား၊ "မဟာရာဇဝင်ကြီး"။</ref> === သမိုင်းအမြင်နှင့် သုံးသပ်ချက် === ရာဇဝင်လာ သက္ကရာဇ်များသည် ခေတ်သစ်သမိုင်း သက္ကရာဇ်များနှင့် ကွဲလွဲမှုအချို့ ရှိနိုင်သော်လည်း ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထားများအရ အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် သရေခေတ္တရာသည် နိုင်ငံရေးအရ အင်အားချည့်နဲ့သွားခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Moore2007" />ပြည်တွင်းရေး မငြိမ်မသက်ဖြစ်မှုနှင့်အတူ မြောက်ဘက်မှ နန်ချို တို့၏ ကျူးကျော်မှုများ ပေါင်းစပ်ကာ သရေခေတ္တရာ၏ ခမ်းနားသော နေ့ရက်များ ကုန်ဆုံးခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[Category:ပျူခေတ်]] k0yqghrba4bpam8puzjiol1l4tdk5bi 0 8469 1056572 1019750 2026-10-07T16:46:37Z Dr Lotus Black 31011 1056572 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = မဲခေါင်မြစ် | native_name = | native_name_lang = | name_other = {{lang|zh|湄公河}} (Méigōng Hé) / {{lang|zh|澜沧江}} (Láncāng Jiāng)<br>{{lang|my|မဲခေါင်မြစ်}} (Megaung Myit)<br>{{lang|lo|ແມ່ນ້ຳຂອງ}} (Maenam Khong)<br>{{lang|th|แม่น้ำโขง}} (Maenam Khong)<br>{{lang|km|ទន្លេមេគង្គ}} (Tônlé Mékôngk)<br>{{lang|vi|Sông Mê Kông}} / {{lang|vi|Sông Cửu Long}} (九龍) | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Mekong-River-Near-Luang-Prabang.jpg | image_size = 300px | image_caption = မဲခေါင်မြစ်၊ [[လွမ်ပရာဘွမ်]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]။ | map = Mekong river basin.png | map_size = 300px | map_caption = မဲခေါင်မြစ်ကျောတစ်လျှောက် | pushpin_map = | pushpin_map_size = 300px | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = နိုင်ငံ | subdivision_name1 = တရုတ်၊ မြန်မာ၊ လာအို၊ ထိုင်း၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ ဗီယက်နမ် | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = {{convert|4350|km|mi|abbr=on}} | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းဒေသ၊ တော | discharge1_min = {{convert|1,400|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge1_avg = {{convert|16,000|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge1_max = {{convert|39,000|m3/s|cuft/s|abbr=on}} <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = Lasaigongma (拉赛贡玛) Spring | source1_location = Mt. Guozongmucha (果宗木查), [[:en:Zadoi County|Zadoi]], [[:en:Yushu Tibetan Autonomous Prefecture]], Qinghai, China | source1_coordinates= {{coord|33|42.5|N|94|41.7|E|type:river_region:CN-63|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|5224|m|abbr=on}} | mouth = မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်း | mouth_location = [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] | mouth_coordinates = {{coord|10.189|106.749|display=it}}, {{coord|10.261291334222218|106.75297696603432|display=inline}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size = {{convert|795,000|km2|mi2|abbr=on}} | tributaries_left = [[:en:Srepok River|Srepok]], [[:en:Nam Khan (river)|Nam Khan]], [[:en:Tha River|Tha]], Nam Ou | tributaries_right = [[:en:Mun River|Mun]], Tonlé Sap, [[:en:Kok River|Kok]], [[:en:Ruak River|Ruak]] | custom_label = Protection Status | custom_data = | extra = }} [[File:Mekong.jpg|thumb|300px|မဲခေါင်မြစ် တစ်နေရာမှ ဆည်းဆာရှုခင်း]] အရှည် ၄,၈၀ဝ ကီလိုမီတာ ရှိသည့် '''မဲခေါင်မြစ်''' ([[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]: Mekong River) သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၏ ဗဟိုချက်မကို ဖြတ်၍ နိုင်ငံ ၆-ခုကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလာသည်။ ဤမြစ်သည် ဒေသအတွင်းရှိ အရှည်လျားဆုံး မြစ်တစင်းဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းမြစ်ဖျားခံရာတိဘက်ဒေသမှ [[ဗီယက်နမ်]] မြစ်ဝှမ်းဒေသများအထိ လွှမ်းခြုံမှု ရှိသည်။ လူသန်းပေါင်း ၆ဝ ခန့်သည် မဲခေါင်မြစ်နှင့် ၎င်း၏ မြစ်လက်တက်များကို မှီ၍ အစားအသောက်၊ ရေနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးကိစ္စများအတွက် မြစ်ကို အသုံးပြုနေကြရသည်။ ထို့အပြင် မြစ်ကိုမှီ၍ နေ့စဉ် သက်မွေးဝမ်းကြောင်းကိစ္စအများကို ဆောင်ရွက်နေကြရပြီး၊ ယဉ်ကျေးမှုပိုင်းဆိုင်ရာအရလည်း အထူးအရေးပါသည့် မြစ်ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် မဲခေါင်မြစ်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် မျိုးစိတ်အကွဲပြားဆုံး ငါးများရရှိစေပြီး တံငါလုပ်ငန်းကိုလည်း အထောက်အကူပြုပါသည်။ ဘရာဇီးနိုင်ငံရှိ [[အမေဇုံမြစ်]]ပြီးလျှင် မဲခေါင်မြစ်သည် ငါးမျိုးစိတ် အစုံလင်ဆုံးသော မြစ်တစင်း ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် လာအိုနိုင်ငံအကြားတွင် မဲခေါင်မြစ်က နယ်နိမိတ်အဖြစ် ကီလိုမီတာ ၂၃၄ အရှည် ဖြတ်သန်း စီးဆင်းသွားသည်။ ဤဒေသတွင် "[[ရွှေတြိဂံအထူးစီးပွားရေးဇုံ|ရွှေတြိဂံဒေသ]]" လည်း အပါအဝင်ဖြစ်ပြီး မြန်မာ-ထိုင်း-လာအို ၃-နိုင်ငံ ပေါင်းဆုံရာဒေသ ဖြစ်သည်။ ရွှေတြိဂံဒေသမှာ မူးယစ်ဆေးဝါးထုတ်လုပ်မှုကြောင့် လူသိများလှသည့် ဒေသလည်း ဖြစ်သည်။ မဲခေါင်မြစ် ဖြတ်သန်းစီးဆင်းရာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တောင်တန်းများပေါ်၌ ဌာနေတိုင်းရင်းသား ၂၂,၀⁠၀ဝ ခန့် မှီတင်းနေထိုင်လျက် ရှိသည်။ ဤနေရာများမှာ ဝေးလံခေါင်သီလှပြီး အခါ၊ ရှမ်း၊ လားဟူ၊ လွယ်လ (ဆမ်တောင်)၊ တရုတ်နှင့် အင်းတိုင်းရင်းသားများ နေထိုင်လျက် ရှိသည်။ မဲခေါင်မြစ်သည် [[တရုတ်လူမျိုး]]များကဲ့သို့ပင်၊ [[လားဟူလူမျိုး]]များအတွက်လည်း အထူးအရေးပါလှပါသည်။ သူတို့က မဲခေါင်မြစ်ကို '''လန်ချန်း (Lancang)''' ဟု တရားဝင်ခေါ်ကြသည်။ ရှေးရိုးရာပုံပြင်များအရ ရှေးဦးလားဟူလူမျိုးများသည် ဤမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသမှ ဆင်းသက်လာကြသည်ဟု ဆိုကြပြီး၊ ရိုးရာ သီချင်းများ၊ ပုံပြင်များက ဤမြစ်ကို ကိုးကား၍ ဖော်ပြပြောဆိုလေ့ ရှိ ကြသည်။<ref>© 2009 မြန်မာနိုင်ငံ မြစ်ချောင်းများဆိုင်ရာ ကွန်ယက် (BRN)</ref><br /> [[File:Mekong river basin.png|thumb|300px|မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းဒေသ]] == မြစ်ရေစီး‌‌‌ကြောင်း == မဲခေါင်မြစ်သည် အာရှတိုက်တွင် စီးဆင်းသော မြစ်ကြီးတစ်သွယ် ဖြစ်သည်။ မိုင်ပေါင်း ၂၈ဝဝ မျှ ရှိ၍အာရှတိုက်တွင်ရှည်လျားသော မြစ်ကြီးများ စာရင်းဝင်ဖြစ်သည် မဲခေါင်မြစ်သည် [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]တွင် မြစ်ဖျားခံသည်။ [[သံလွင်မြစ်]]၏ မြစ်ဖျား ခံရာနေရာနှင့် များစွာ မဝေးလှပေ။ အဦးအစ စီးဆင်းသည်မှစ၍ အထက်ပိုင်းတွင် အနောက်ဘက်ရှိ သံလွင်မြစ်နှင့်လည်းကောင်း၊ အရှေ့ဘက်ရှိ [[ယန်ဇီမြစ်]]တို့နှင့်လည်းကောင်း မျဉ်းပြိုင်ဆိုသလို စီးဆင်းသည်။ မိုင်ပေါင်း ၁၂ဝဝ မျှ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]တွင်း စီးဆင်းပြီးနောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ဖြစ်သော ရှမ်းပြည်နယ်၊ [[ကျိုင်းတုံမြို့နယ်|ကျိုင်းတုံ]]နယ်စပ်တစ်လျှောက် ဝိုက်သန်းစီးဆင်း၍ တစ်စိတ်တစ်ဒေသအားဖြင့် [[လာအိုနိုင်ငံ]]နှင့် နယ်နိမိတ်ပိုင်းခြား သတ်မှတ်လိုက်သည်။ ထိုနောက် လာအိုနိုင်ငံတွင်းသို့ ဖြတ်သန်းစီးဝင်ပြီးလျှင် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၏ အရှေ့ဘက် နယ်စပ်တစ်လျှောက် ဖြတ်သန်းစီးဆင်း၏။ ထိုမှတစ်ဖန် [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းပြီးသောအခါ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင်းသို့ စီးဝင်ပြီးလျှင် [[ဟိုချီမင်းမြို့|ဟိုချီမင်မြို့]] (ယခင်ဆိုင်ဂွန်မြို့)အနီးတွင် [[တောင်တရုတ်ပင်လယ်]]တွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ ထိုကြောင့် မဲခေါင်မြစ်သည် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်မှ စတင်စီးဆင်းပြီးလျှင် နိုင်ငံ ၆ ခုတွင်းသို့ ဖြတ်သန်းစီးဝင်သည်။ == မြစ်၏ အမည်များ == သို့ဖြစ်၍လည်း အရပ်ဒေသကိုလိုက်၍ အမည်အမျိုးမျိုး တွင်သည်။ မဲခေါင်မြစ်သည် [[တိဗက်|တိဗက်ပြည်]] ဒဇနတ်လွန်မွန်တောင်ခြေမှ စတင်စီးဆင်းသည်ဟု ယူဆရသည်။ ထိုဒေသကား ပင်လယ်ပြင်အထက် အမြင့်ပေ ၁,၆၇ဝဝ ခန့်တွင်တည်ရှိသည်။ တိဗက်ပြည်တွင် ဒဇချူဟု တွင်သည်။ မြစ်ဖျားခံရာမှ အရှေ့တောင်ဘက် ချီယမ်ဒိုသို့ စီးဆင်းသည်။ ထိုဒေသကား ပင်လယ်ပြင်အထက် အမြင့်ပေ ၁ဝယ ဝ⁠ဝဝ ခန့်တွင် တည်ရှိသည်။ ဆက်လက်၍ တောင်ဘက်သို့ မထင်ရှားသော တောကြို တော်ကြားတစ်လျှောက် စီးဆင်းသည်။ လတ္တီတွဒ် ၂၉ ဒီဂရီ ရှိ ဒါယူမှ လွန်သောအခါ လန်ဆန်ကျန်ဟူ၍ တရုတ်အမည်ဖြင့် တွင်သည်။ မိုင်ပေါင်း ၃ဝဝ မျှ မထင်မရှား မြင့်မားသော တောင်စောင်း ကျောက်ကမ်းပါးများ အကြားတွင် အဟုန်ပြင်းစွာ စီးဆင်းသည်။ တရုတ်နိုင်ငံမှ လွန်သောအခါ မြစ်သည် ကိုက် ၃ဝ⁠ဝ၊ ၄ဝဝ ခန့် ကျယ်လာသည်။ ရှေးအခါက ဗန်းမော်မှ တာလီဖူးသို့ သွားသောလှည်းဝန်တင်လမ်းသည် မဲခေါင်မြစ်ကို ကြိုးတံတားဖြင့် ဖြတ်ကျော်ရသည်။မဲခေါင်မြစ်သည် ယင်းဖြတ်သွားရသော တောင်ထုကြီးများအလိုက်၊ လမ်းကြောင်းပြောင်း၍ စီးဆင်းသည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှမ်းပြည်နယ်နှင့် လာအိုနိုင်ငံတို့ကို ပိုင်းခြားသော နယ်နိမိတ်သဖွယ်လည်း ဖြစ်၏။ ထိုင်းနိုင်ငံ ချင်းဆင်(န်) (Chiang Saen) ခရိုင်နှင့် [[လွမ်ပရာဘွမ်မြို့]]တို့အကြားတွင် အရေးပါသော မြစ်လက်တက်များ စီးဝင်သည်။ မဲခေါင်မြစ်တွင် ရေမော် (၄) တန် ရှိသည်။ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၆ ဒီဂရီရှိ ကေမာရတ်တွင်ရှိသော ရေမော်သည် မိုင် ၆ဝ မျှ ရှည်ကာ အဟုန်ပြင်းထန်၏။ စတုတ္ထ ရေမော်လည်း ဖြစ်၏။ နောက်ဆုံး ရေမော်သည် ခွန်တွင် ရှိသည်။ ယင်းနေရာမှသည် တောင်တရုတ်ပင်လယ်တွင်းသို့ မစီးဝင်မီ မိုင် ၄ဝဝ မျှကွေ့ကောက် စီးဆင်းသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတွင်းသို့ စီးဝင်ပြီးနောက် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင်းသို့ ရောက်လျှင် မြစ်သည် ၃ ကြောင်းကွဲကာ တောင်တရုတ်ပင်လယ်တွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ မဲခေါင်မြစ်သည် မြေပြန့်နှင့် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသများတွင် ရေကြီးတတ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့သည် မဲခေါင်မြစ်ကြောင့် မြေဩဇာကောင်းမွန်ကြသည်။ မဲခေါင်မြစ် တစ်လျှောက်တွင် လှေသင်္ဘောများ သွားလာနိုင်အောင် ပြင်သစ်တို့ကများစွာ ကြိုးပမ်းပြုပြင်ခဲ့သည်။ ယခုအခါတွင်လည်း အမေရိကန်နှင့် အာရှတိုင်းရင်းသားတို့သည် မဲခေါင်မြစ်အကြောင်းကို ပိုမိုသိရှိနိုင်ရန် လေ့လာစုံးစမ်းလျက်ရှိ၍၊ တိုးတက်ရေး လမ်းစများကို ရှာဖွေနေကြပေပြီ။ မဲခေါင်မြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသော မြို့များအနက် ထင်ရှားသည်တို့ကား လာအိုနိုင်ငံ၏ မြို့တော် [[ဗီယင်ကျန်းမြို့]]နှင့်[[ကမ္ဗောဒီးယားနိုင်ငံ|ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]၏ မြို့တော် [[ဖနွမ်းပင်မြို့]]တို့ ဖြစ်ကြ၏။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] [[Category:ထိုင်းနိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] [[Category:လာအိုနိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] [[Category:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] [[Category:ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ မြစ်များ]] [[Category:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] hc704f0t7rk49zj7ki23pdocv5hadik 0 8534 1056615 1047688 2026-10-07T17:59:06Z Dr Lotus Black 31011 1056615 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = လော်ဝေါ်လူမျိုး | native_name = {{lang|atb|Lhaovo}}, {{lang|kac|Maru}} | image = Mayu.jpg | caption = လော်ဝေါ် | population = ၁၀၀,၀၀၀ ကျော် (ခန့်မှန်း) | regions = {{flag|Myanmar}}<br />∟ [[ကချင်ပြည်နယ်]] (မြစ်ကြီးနား၊ ဝိုင်းမော်၊ ချီဖွေ၊ ဆော့လော်)<br />∟ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (မြောက်ပိုင်း)<br />{{flag|China}} (ယူနန်ပြည်နယ်) | languages = [[လော်ဝေါ်ဘာသာစကား]]၊ [[ဂျိန်းဖောဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] (အများစု)၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | related = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[ဂျိန်းဖော့လူမျိုး]]၊ [[အဇီးလူမျိုး]]၊ [[လရှီလူမျိုး]] }} '''လော်ဝေါ်လူမျိုး''' ({{lang-en|Lhaovo}}) သို့မဟုတ် '''မရူလူမျိုး''' ({{lang-en|Maru}}) သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားအုပ်စု]]ကြီးအတွင်းရှိ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ]] အုပ်စုခွဲတွင် ပါဝင်သော တောင်ပေါ်တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley1997">{{cite book |last=Bradley |first=David |title=Tibeto-Burman Languages of the Himalayas |year=1997 |publisher=Routledge}}</ref>မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရက တရားဝင်သတ်မှတ်ထားသည့် ကချင်မျိုးနွယ်စုဝင် ပင်မမျိုးနွယ်စုကြီး (၆) စု အနက် တစ်စုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။<ref name="MOEA">တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုမှတ်တမ်းများ</ref> == နာမဝေါဟာရ ခေါ်ဆိုပုံ == လော်ဝေါ် (Lhaovo)ဟူသည် မိမိတို့ကိုယ်ကိုယ် ခေါ်ဆိုသော အမည်နာမ ဖြစ်ပြီး "တောင်ပေါ်သား" သို့မဟုတ် "ဒီဘက်ကလူများ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ မရူ (Maru)သည် ဂျိန်းဖောလူမျိုးများ က ၎င်းတို့ကို သမိုင်းအဆက်ဆက် ခေါ်ဆိုခဲ့သည့် အမည်ဖြစ်ပြီး ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် မှတ်တမ်းများတွင်လည်း "မရူလူမျိုး" ဟု အများဆုံး မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။<ref name="Scott1900">{{cite book |last=Scott |first=J. George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |year=1900 |publisher=Government Printing}}</ref> == ပျံ့နှံ့နေထိုင်ရာ ဒေသများ == လော်ဝေါ်လူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများတွင် အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။ကချင်ပြည်နယ်တွင် မေခမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်ရှိ [[ချီဖွေမြို့နယ်]]၊ [[ဆော့လော်မြို့နယ်]]၊ [[ဝိုင်းမော်မြို့နယ်]]၊ [[မြစ်ကြီးနားမြို့နယ်]]နှင့် [[ဗန်းမော်မြို့နယ်]] တောင်တန်းဒေသများတွင် အများဆုံး နေထိုင်ကြသည်။<ref name="BurmaGazetteer">{{cite book |title=Burma Gazetteer: Myitkyina District |year=1912 |publisher=Government Press}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် ကွတ်ခိုင်၊ သိန္နီနှင့် နမ္မတူမြို့နယ်ရှိ တောင်ပေါ်ကျေးရွာအချို့တွင်လည်း ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ရွှေ့ပြောင်းလာပုံ == [[မနုဿဗေဒ]] သုတေသနပြုချက်များအရ လော်ဝေါ်တို့၏ ဘိုးဘေးများသည် [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]] အရှေ့တောင်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာကြပြီး [[မေခမြစ်]]နှင့် [[မလိခမြစ်]]ဝှမ်း (ဧရာဝတီမြစ်ဖျား) အတိုင်း တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းစုန်ဆင်းလာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ဘာသာစကားသည် ဂျိန်းဖောစကားထက် ရှေးဟောင်းဗမာစကား (Proto-Burmish) နှင့် ပိုမိုနီးစပ်သဖြင့် မြန်မာမြေပြန့်သားများနှင့် သမိုင်းဦးကာလက မျိုးနွယ်စုချင်း ပိုမိုနီးစပ်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Bradley1997" /> လော်ဝေါ်လူမျိုးတို့၏ ပါးစပ်ရာဇဝင်များတွင် ၎င်းတို့နှင့် ဗမာလူမျိုးများသည် ညီအစ်ကိုရင်းချာများဖြစ်ပြီး မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာစဉ် အစ်ကိုဖြစ်သူက မြစ်ကြောင်းအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသွားသဖြင့် ဗမာလူမျိုး ဖြစ်လာကာ၊ ညီဖြစ်သူက တောင်တန်းဒေသတွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သဖြင့် လော်ဝေါ်လူမျိုး ဖြစ်လာသည်ဟု အဆိုရှိသည်၊၊ တောင်ပေါ်ဒေသ ရာသီဥတုနှင့် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကြောင့် မေခမြစ်ဝှမ်း တောင်တန်းကြီးများပေါ်တွင် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ သီးခြားအခြေချ ရှင်သန်ခဲ့ကြသည်။ == စာပေနှင့် ဘာသာစကား == လော်ဝေါ်ဘာသာစကားသည် သီးခြားလေသံ (Tones) များပါဝင်သော [[ဂျိန်းဖော-သက်နွယ် ဘာသာစကားများ|ဂျိန်းဖောနွယ်]] မဟုတ်သည့် မြောက်ပိုင်း ဗမာနွယ်ဘာသာစကား အုပ်စုဝင် စကားဖြစ်သည်။ပိုမိုအသေးစိတ်ကျကျခွဲခြားလိုလျှင် [[ဘာသာဗေဒ]]ပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ လော်ဝေါ်ဘာသာစကားသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]][[ဘာသာစကား မိသားစု|ဘာသာစကားမိသားစု]]ကြီး၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ခွဲအတွင်းရှိ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာအုပ်စု]]၏ မြောက်ပိုင်း[[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ် (Burmish)]] ထဲတွင် ပါဝင်သည်၊၊<ref name="Bradley1997"/><ref name="Ethnologue2023"/>လော်ဝေါ်စကားတွင် ရှေးဗမာစကားနှင့် အသံထွက်တူ၊ အဓိပ္ပာယ်တူသော စကားလုံးပေါင်း မြောက်မြားစွာ ပါဝင်နေသည်မှာ ၎င်းတို့၏ ဘုံအစပြုရာ အရင်းအမြစ်တစ်ခုတည်းဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနေသည်၊၊<ref name="BurmaCensus1931"/> ယခင်က ကိုယ်ပိုင်စာပေ မရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ခရစ်ယာန်သာသနာပြုများနှင့် လော်ဝေါ်စာပေပညာရှင်များ ပူးပေါင်းကာ ရောမအက္ခရာ (Latin alphabet) ကို အခြေခံ၍ လော်ဝေါ်ကွန်ပျူတာသုံး စာရေးစနစ် (Lhaovo Script) ကို တီထွင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းစာပေကို ကချင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့များက စနစ်တကျ သင်ကြားထုတ်ဝေလျက် ရှိသည်။<ref>လော်ဝေါ်စာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှုဗဟိုကော်မတီမှတ်တမ်း (မြစ်ကြီးနား)</ref> == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == လော်ဝေါ်လူမျိုးများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားထင်ရှားသော စာပေ၊ အနုပညာ၊ ဂီတနှင့် လူမှုရေးဓလေ့ထုံးစံများကို ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ထိန်းသိမ်းလာခဲ့ကြသည်။ လော်ဝေါ်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာနေအိမ်များကို အများအားဖြင့် ဝါး၊ သစ်တို့ဖြင့် ဆောက်လုပ်လေ့ရှိပြီး ခြေတံရှည် အိမ်ပုံစံများ ဖြစ်ကြသည်။ အိမ်၏ အလယ်တွင် မီးဖိုဆောင် (လော်ဝေါ်ဘာသာဖြင့် "Dap") ရှိပြီး ၎င်းမီးဖိုသည် အိမ်ထောင်စုတစ်စု၏ အသက်သွေးကြောနှင့် ဧည့်ဝတ်ပြုရာ နေရာအဖြစ် အရေးပါသည်။ နေအိမ်သစ်ဆောက်လုပ်ပြီးစီးပါက တိမ်တိုက်နှင့် နတ်မင်းများကို ပူဇော်သော "အိမ်သစ်တက်ပွဲ" ဓလေ့သည် လော်ဝေါ်တို့၏ အရေးပါသော လူမှုရေးပွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ လော်ဝေါ်လူမျိုးတို့၏ အကြီးကျယ်ဆုံးနှင့် အထွတ်အမြတ်အထားဆုံး ရိုးရာပွဲတော်မှာ "ဂျူး" (Ju) သို့မဟုတ် "နာအုမ်ဂျူး" (Naom Ju) ဟု ခေါ်ဆိုသော [[မနောပွဲ]] ဖြစ်သည်။<ref name="culture"/> ဤပွဲတော်ကို အကြောင်းမဲ့ ကျင်းပလေ့မရှိကြပေ။ #ဆထန်းဂျူး (Hhtang Ju)သည် စစ်ပွဲအောင်နိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် အောင်မြင်မှုကြီးကြီးမားမား ရရှိသောအခါ ကျင်းပသည့် အောင်ပွဲခံမနောပွဲ။ #ကူမ်ထရန်ဂျူး (Kumhtran Ju)သည် ကပ်ရောဂါ၊ ဘေးအန္တရာယ်များ ကျရောက်လာပါက ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန် တောင်းဆုပြုသည့်ပွဲ။ #ထရိုဂျူး (Htroi Ju)သည် သက်ကြီးရွယ်အို မိဘဘိုးဘွားများ အသက်ရှည်ကျန်းမာစေရန်နှင့် ဂုဏ်ပြုရန် ကျင်းပသောပွဲ။ #စွတ်ဂျူး (Sut Ju)သည် စီးပွားလာဘ်လာဘ ဒီရေအလား တိုးပွားစေရန်နှင့် စည်းစိမ်ဥစ္စာ အလှူအတန်းပြုရန် ကျင်းပသော မနောပွဲကြီး ဖြစ်သည်။ ဂျူးပွဲတော်တွင် မနောတိုင် (Ju Shung) ကို ဗဟိုပြု၍ ရိုးရာမနောအကကို လူတန်းကြီးဖွဲ့ကာ စည်းချက်ဝါးချက်ညီညီ ကခုန်ကြသည်။ === ကောက်သစ်စားပွဲ (Poip Noam Chit) === နှစ်စဉ် တောင်ယာစပါးများ ရိတ်သိမ်းပြီးစီးသည့် အောက်တိုဘာ သို့မဟုတ် နိုဝင်ဘာလများတွင် "ပေါ့ပ်နာအုမ်ချစ်" ဟုခေါ်သော ကောက်သစ်စားပွဲကို ကျင်းပကြသည်။ မိမိတို့စိုက်ပျိုး၍ ရရှိလာသော ကောက်ပဲသီးနှံအသစ်များကို အဦးအဖျားအဖြစ် ဘိုးဘွားမိဘများနှင့် နတ်ဗြဟ္မာ (ယခုခေတ်တွင် ဘုရားသခင်) ထံ ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်း ပူဇော်ပြီးမှသာ အိမ်သူအိမ်သားများ မြိန်ရှက်စွာ စားသုံးကြသည့် ချစ်စဖွယ် ရိုးရာပွဲတော် ဖြစ်သည်။ === ရိုးရာဝတ်စုံ === လော်ဝေါ်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံသည် အနက်ရောင်နှင့် အနီရောင်ကို အခြေခံပြီး လက်မှုရိုးရာ ရက်ကန်းထည် ဒီဇိုင်းများမှာ အလွန်စေ့စပ်သေချာလှသည်။ အမျိုးသားများသည် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အဖြူရောင် ရင်ဖုံးကော်လာမဲ့ လက်ရှည်အင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အင်္ကျီကြယ်သီးများကို ငွေကြယ်သီးများ သို့မဟုတ် ရိုးရာအထည်ကြိုးထုံးများဖြင့် ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အနီရောင်အစင်းကြောင်းများ ပါဝင်သော ရိုးရာပုဆိုး (လုံချည်) ကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး၊ အချို့ဒေသများတွင် ပေါ့ပါးသော ဘောင်းဘီပွများကို ဝတ်ဆင်သည်။ အဖြူရောင် သို့မဟုတ် အနက်ရောင် ခေါင်းပေါင်းကို စနစ်တကျ ပေါင်းကြသည်။လော်ဝေါ်အမျိုးသားများသည် ဂုဏ်သရေရှိမှု၏ ပြယုဂ်အဖြစ် ရိုးရာလွယ်အိတ်နှင့်အတူ လော်ဝေါ်ဓားလွယ်ကို ဆင်မြန်းလေ့ရှိသည်။ အမျိုးသမီးဝတ်စုံသည် အလွန်ထင်ရှားသည်။ အခြေခံအားဖြင့် အနက်ရောင် (သို့မဟုတ်) အနီရောင် ကတ္တီပါအထည်ပေါ်တွင် ငွေပြားဝိုင်းလေးများ၊ ငွေသီးလင်္ကာတုံးလေးများကို ရင်ဘတ်နှင့် ပခုံးတို့တွင် စီရီစွာ ချုပ်လုပ်ထားသည်။ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်သော လက်ရက်ထည် ထမိန်ကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး အနီရောင်နောက်ခံပေါ်တွင် အနက်၊ အဝါ၊ အစိမ်း စသည့် ဂျီဩမေတြီပုံစံ ကနုတ်ပန်းလိုင်းများ အလွန်လှပစွာ ပါရှိသည်။အမျိုးသမီးများသည် ထမိန်အောက်နားမှ ခြေသလုံးအထိ အနက်ရောင် (သို့မဟုတ်) အနီရောင် ရိုးရာခြေသလုံးပတ်များကို ပတ်ထားလေ့ရှိသည်။လော်ဝေါ်အမျိုးသမီးများသည် အနက်ရောင်ခေါင်းပေါင်း မြင့်မြင့်ကို ပေါင်းရုံတင်မကဘဲ အပျိုနှင့် အိမ်ထောင်သည် ခွဲခြားနိုင်သည့် ခေါင်းပေါင်းဒီဇိုင်းများ ရှိကြသည်။ ခေါင်းပေါင်းတွင် ရောင်စုံပုတီးစေ့များနှင့် ငွေနားတောင်းကြီးများ တွဲဖက်ဆင်မြန်းကြသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist|refs= <ref name="culture">ကချင်ရိုးရာမနောပွဲနှင့် ကချင်မျိုးနွယ်စုများ သမိုင်းမှတ်တမ်း (၂၀၀၅)။</ref> }} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] 79zzol2a3crnp79h271gzsjz1vpe6tx 0 8582 1056671 727603 2026-10-08T02:38:58Z Raippa-Valli 148886 File 1056671 wikitext text/x-wiki [[ဖိုင်:Strajk_sierpniowy_w_Stoczni_Gdańskiej_im._Lenina_22.jpg|right|thumb|Wałęsa (1980)]] '''လိခ်ျ ဝယ်လီဆာ ''' (Lech Wałęsa) ကို ၁၉၄၃ စက်တင်ဘာ ၂၉ တွင် ဖွားမြင်သည်။ ပိုလန်သား နိုင်ငံရေးသမားနှင့် ယခင် ထရိတ်ယူနီယံနှင့် လူ့အခွင့်အရေး လှုပ်ရှားသူဖြစ်သည်။ ဆိုဗီယက် ဘလော့ [[Eastern bloc|Soviet bloc's]] ၏ လွတ်လပ်သော ပထမဆုံး [[(Polish trade union)|Solidarity]] (''Solidarność'') ၏ တွဲဖက် တည်ထောင်သူလည်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၃ တွင် [[နိုဗယ်ဆု]] ရရှိသည်။ ၁၉၉၀ မှ ၁၉၉၅ အထိ ပိုလန်သမ္မတ အဖြစ်ဆောင်ရွက်သည်။ <ref name=CNNCwar>{{cite news|title= CNN Cold War - Profile: Lech Walesa|work= CNN|url= http://www.cnn.com/SPECIALS/cold.war/kbank/profiles/walesa/|accessdate= 19 August 2007|archivedate= 15 April 2008|archiveurl= https://web.archive.org/web/20080415201207/http://www.cnn.com/SPECIALS/cold.war/kbank/profiles/walesa/}}</ref> == ဘဝမှတ်တမ်းနှင့် အလုပ်အကိုင် == ==အခြား လှုပ်ခြားဆောင်ရွက်မှုများ== == ဂုဏ်ပြုဆုများ == ==ပြင်ပလင့်ခ်များ== <references/> {{Bio-stub}} {{Lifetime|၁၉၄၃| |}} 4l56eccbsuvv8iimyt99zn39gj3spl1 0 8694 1056565 1030002 2026-10-07T16:35:18Z Dr Lotus Black 31011 1056565 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = လာဆာမြို့ | native_name = ལྷ་ས་ (Lhasa) | official_name = လာဆာ စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ် | settlement_type = မြို့တော် | image_skyline = File:Potala Palace 2017.jpg | image_caption = လာဆာမြို့ရှိ ပိုတာလာနန်းတော် | image_map = Lhasa Prefecture in Tibet (China).png | map_caption = တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသအတွင်း လာဆာမြို့ တည်နေရာ | pushpin_map = China | pushpin_label_position = left | pushpin_map_caption = တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း တည်နေရာ | coordinates = {{coord|29|39|11|N|91|07|19|E|display=inline,title}} | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] | subdivision_type1 = ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ | subdivision_name1 = [[တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] | leader_title = မြို့တော်ဝန် | leader_name = Guoguo | elevation_m = 3656 | population_total = 867,891 | population_as_of = 2020 | postal_code_type = စာတိုက်သင်္ကေတ | postal_code = 850000 | area_code_type = ဖုန်းကုဒ် | area_code = +86 (0) 891 | website = {{URL|http://www.lhasa.gov.cn}} }} '''လာဆာမြို့''' ({{lang-bo|ལྷ་ས་}}; [l̥ásə]) သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊ [[တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]၏ မြို့တော်ဖြစ်ပြီး [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပေ ၁၁,၉၉၀ (၃,၆၅၆ မီတာ) မြင့်သော နေရာတွင် တည်ရှိသောကြောင့် ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံး မြို့တော်များထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ လာဆာဟူသောအမည်မှာ တိဗက်ဘာသာစကားဖြင့် "နတ်ဘုရားတို့၏ နေရာ" သို့မဟုတ် "သန့်ရှင်းသော မြေပြင်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အေဒီ ၇ ရာစုတွင် တိဗက်ဘုရင် [[ဆွန်ဆန်ဂမ်ပို]] (Songtsen Gampo) က မြို့တော်အဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ လာဆာမြို့သည် တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အထွတ်အမြတ်ထားရာ ဗဟိုချက်မဖြစ်ပြီး၊ ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများဖြစ်သော [[ပိုတာလာနန်းတော်]] (Potala Palace)၊ ဂျိုခမ်းဘုန်းကြီးကျောင်း (Jokhang Temple) နှင့် နိုဘူလင်ကာနန်းတော် (Norbulingka) တို့ တည်ရှိရာ မြို့လည်းဖြစ်သည်။ ယခုအခါ လာဆာမြို့သည် တရုတ်ပြည်မကြီးနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသော [[ချင်းဟိုင်-တိဗက် ရထားလမ်း]] ၏ အဆုံးသတ်မြို့ဖြစ်ပြီး ခေတ်မီစီးပွားရေးနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းများ ထွန်းကားရာ ဗဟိုဌာနတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိနေသည်။ <ref name="Lhasa_Intro">{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Lhasa |title=Lhasa - City, Tibet, China |publisher=Britannica |accessdate=7 May 2026}}</ref> ==လာဆာမြို့== လာဆာမြို့သည် တိဘတ်ပြည်၏မြို့တော်ဖြစ်၍ ဒလိုင်းလာမာခေါ်သော တိဘတ်ရဟန်းမင်းကြီး သီတင်းသုံးနေထိုင်ရာမြို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ပင်လယ်ပြင်အထက်ပေ ၁၁၈၃၁ တွင်တည်ရှိသည်။ သစ်ပင် များ မပေါက်ရောက်သော တောင်များဝန်းရံလျက်ရှိကာ မြေဩဇာကောင်း ပြီးလျှင် ပျံ့ပျူးသောနေရာဖြစ်သည်။ လာဆာမြို့သည် သဘာဝတည်နေရာ အားဖြင့် အဝင်ရခက်သည့်အပြင် ၁၈ ရာစုနှစ်က ဝင်ရောက်စိုးမိုးသော တရုတ်တို့၏ ဝါဒကြောင့်လည်း မည်သူမျှ လွယ်ကူစွာ မဝင်နိုင်အောင် တစ်သီးတခြားတည်ရှိနေပေသည်။ လာမာဘုန်းတော်ကြီးများကလည်း မည် သို့မျှ မပြုပြင်ဘဲရှိသည်။ လာဆာမြို့တွင်းသို့ လူဖြူများ ဝင်ခွင့်မရသော ကြောင့် လာဆာမြို့ကို ''ဝင်ခွင့်မရမြို့'' ဟူ၍လည်းခေါ်သည်။ အင်္ဂလိပ် လက်နက်ကိုင်တပ်များသည် ၁၉ဝ၄ ခုနှစ်ကမှ လာဆာမြို့တွင်းသို့ ဝင် ရောက်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုထက်၍ဦးသော ကာလကဆိုလျှင် အင်္ဂလိပ်လူမျိုး တစ်ဦးဖြစ်သူ တောမတ်မန္နင်းသာလျှင် ၁၈၁၁ ခုနှစ်က ထိုမြို့တွင်းသို့ ဝင် ရောက်နိုင်ခဲ့ပေသည်။ မိုင် ၃၉ဝ မျှရှည်သောလမ်းတစ်ကြောင်းသည် လာဆာမြို့၏ တောင်ဘက်မှစတင်၍ ဟိမဝန္တာတောင်ခြေ၌ရှိသော ဒါဂျီလင်မြို့သို့ရောက် သည်။ လာဆာမြို့သည် ဗြဟ္မပုတြမြစ်၏ လက်တက်ဖြစ်သော ကျိချူ မြစ်ပေါ်တွင်တည်ရှိသည်။ မြောက်ဘက်တောင် ထွတ်ပေါ်တွင်တည်ရှိသည်။ မြောက်ဘက်တောင်ထွတ်ပေါ်တွင် ဒလိုင်းလာမာ၏ စံကျောင်းတော်တည်ရှိ သည်။ စံကျောင်းတော်သည် တောင်စောင်းတစ်လျှောက် အဆင့်ဆင့်တည်ရှိ ပြီးလျှင် မြို့တော်ကို အုပ်မိုးလျက်ရှိ၍ ယင်းစံကျောင်းတော်ကို ပိုတာလာဟု ခေါ်သည်။ မြစ်ဘက်မှ တဖြည်းဖြည်းမြင့်တက်လာသော တောက်ဘက်ရှိ တောင်၏အထွတ်တွင် ခံတပ်နှင့်ဒလိုင်းလာမာ၏ ဆေးကောလိပ်ကျောင်းရှိ သည်။ တောင်နှစ်လုံး၏အကြားတွင် မြို့ဝင်တံခါးမကြီးရှိ၍ ကိုက် ၃ဝ ကျယ်သည်။ မြို့ရိုးကို ၁၇၂၂ ခုနှစ်တွင် တရုတ်တို့ ချင်းနင်းဝင်ရောက်ခဲ့ စဉ်က ဖျက်ဆီးလိုက်ရာ နောက်ထပ်မြို့ရိုးကို ပြင်ဆင်ခြင်းမရှိခဲ့ချေ။ တံခါးမနှင့် မြို့၏အကြားတွင် မြက်ခင်း၊ ပြောင်းခင်း၊ သစ်သီးခြံ နှင့် ရွှံနွံတောများရှိသည်။ လာဆာမြို့သက်သက်မှာ အရှေ့ အနောက် တစ်မိုင်ရှိ၍ အနံမိုင်ဝက်ရှိသည်။ လူဦးရေ ၅ဝဝဝဝ ခန့်ရှိသည်။ အိမ်များကို အခိုင်အခံ့အုတ်များဖြင့် ဆောက်ထား၍ နှစ်ထပ်။ သို့မဟုတ် သုံးထပ်တိုက် များဖြစ်သည်။ လမ်းဘေးစင်္ကြံများ၊ ရေလွှဲမြောင်းများဟူ၍ မရှိပေ။ စတုဂံ သဏ္ဌာန်ဖြစ်သော ဂျိုကန်ခေါ်ဘုရားကျောင်းသည် မြို့၏အလယ်တွင် တည်ရှိ သည်။ လူရည်တတ်များ၏အိမ်များမှာ မီးဖုတ်အုတ်များဖြင့်ပြီး၍ နွမ်းပါးသူ တို့၏ အိမ်များမှာ နေလှန်းအုတ်ဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားသည်။ အိမ်တိုင်းတွင် ဆေးဖြူသုတ်ထားသည်။ အိမ်များဆောက်ထားပုံမှာ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ကပ်၍ စိပ်လှပေသည်။ အိမ်များ၏ ကြိုးကြားကြိုးကြားတွင် ဘုန်းကြီးကျောင်းများ ရှိသည်။ မြို့၏အပြင်ဘက်၌ ဘုန်းကြီးကျောင်း သုံးဆောင်ရှိသည်၊ ယင်း ဘုန်းကြီးကျောင်းများတွင် သီတင်းသုံးသော ဘုန်းကြီးများသည် တိုင်းပြည် အုပ်ချုပ်ရေး၌ အရေးပါအရာရောက်လှပေသည်။ ယင်းတို့သည်ပင် လာမာဘုန်းကြီးများ၏ တက္ကသိုလ်ဖြစ်၏။ ယင်းတို့အနက် ဒီဗွန်ခေါ်သော ဘုန်းကြီးကျောင်းမှာ ရဟန်း ၈.ဝဝဝ ရှိ၍ ကမ္ဘာတွင် အကြီးဆုံးဘုန်းကြီးကျောင်း ဖြစ်ကောင်းဖြစ်ပေမည်။ ထိုကျောင်း သို့ ဒလိုင်းလာမာသည် နှစ်စဉ်ကြွရောက်သည်။ အဆိုပါ ဘုန်းကြီးကျောင်းများသည် မည်မျှပင်ကြီးမားစေကာမူ ဒလိုင်းလာမာ စံကျောင်းတော်ကြီးသည် အာရှတိုက်၌ ထယ်ဝါခန့်ညားဆုံး သာသနိကအဆောက်အအုံတစ်ခုဖြစ်ပြီးလျှင် အဆောက်အအုံကြီးတစ်ခုလုံး သည် အလျားပေ ၉ဝဝ ရှိ၍ ရွှေချထားသော အာလိန်ငါးဆင့် ပြာသာဒ် အထွတ်မှာ မြေပြင်၏အထက် ပေ ၃ဝဝ တွင်တည်ရှိသည်။ အလယ်တွင် ကား ရဟန်းမင်း စံပယ်သီတင်းသုံးရာ ကျောင်းဆောင်တည်ရှိ၍ အနီရောင် ပုပ်ပုပ်အဆင်းရှိသည်။ ပိုတာလာ၏ ဘေးအဆွယ်နှင့် အောက်ခြေပိုင်းတို့မှာ အဖြူရောင်သုတ်ထားသဖြင့် ကျောင်းဆောင်မှာ ထင်းထင်းရင်းရင်းရှိလှပေ သည်။ ပိုတာလာစံကျောင်းအတွင်းရှိ ညီလာခံခန်းမဆောင်တွင်၌ ၁၉ဝ၄ ခုနှစ်တွင် ဂရိတ်ဗြိတိန်နှင့် တိဗက်တို့ စာချုပ်လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ လာဆာမြို့သည် တိဗက်ပြည်၏ အနောက်တောင်ဘက် ဟိမဝန္တာ တောင်တန်းတွင်တည်ရှိရာ အချို့တောင်များမှာ ကမ္ဘာတွင် အမြင့်ဆုံးတောင် များစာရင်းဝင်ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယ၊ မြန်မာနှင့် တရုတ်နိုင်ငံများမှ မြင်း၊ လား တို့ဖြင့် ကုန်များတင်လာသော ကုန်သည်များစုဝေးရာဖြစ်၍ အရောင်းအဝယ် စည်ကားသော မြို့ဖြစ်သည်။ လာဆာမြို့သည် ၁၇ ရာစုနှစ်မှစ၍ [[ဒလိုင်းလာမာ]] စံမြန်းသီတင်း သုံးရာမြို့ ဖြစ်ခဲ့ပေသည်။ ၁ဝ၆၅ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့မှ အစပြု၍ [[တိဗက်ပြည်]]သည် တရုတ်နိုင်ငံတွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ပြည် နယ်ဖြစ်လာသောအခါ လာဆာမြို့သည်လည်း ထိုပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ် လာလေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)</ref> <center><br><gallery caption="လာဆာမြို့"> ဖိုင်:Lhasa-von Yakhotel-12-beschneite Berge-2014-gje.jpg ဖိုင်:Lhasa-Jokhang-96-Blick zum Potala-2014-gje.jpg ဖိုင်:Lhasa-06-modern-2014-gje.jpg ဖိုင်:Lhasa-Altstadt-18-Gebaelk-2014-gje.jpg ဖိုင်:Lhasa-24-Fahrradrikschas-2014-gje.jpg ဖိုင်:Lhasa-Jokhang-02-Vorplatz-2014-gje.jpg|Jokhang </gallery></center> == ပထဝီဝင်အနေအထားနှင့်ရာသီဥတု == <br /> == အုပ်ချုပ်ရေး == <br /> == စီးပွားရေး == <br /> == လူဦးရေနှင့်လူမျိုးများ == <br /> == ယဉ်ကျေးမှု == <br /> == ခရီးသွားလုပ်ငန်း == <br /> == သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်း == <br /> == ခရီးသွားလုပ်ငန်း == <br /> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:တိဘက်]] [[Category:တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ မြို့များ]] p7hzvaj0mgy3xrujwe8b215mk1eywwq 0 8959 1056562 1047669 2026-10-07T16:29:26Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1056562 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = Chinese | nativename = {{lang|zh-Hans|汉语}}/{{lang|zh-Hant|漢語}} ''Hànyǔ'' or {{lang|zh|中文}} ''Zhōngwén'' | states = [[တရုတ်|တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]], [[ထိုင်ဝမ်]], [[စင်ကာပူ]] | region = | ethnicity = ဟန်တရုတ်လူမျိုး | speakers = {{sigfig|1.3|2}} ဘီလီယံကျော် | date = 2020s | ref = | familycolor = Sino-Tibetan | fam2 = [[Sinitic languages|Sinitic]] | ancestor = [[Old Chinese]] | ancestor2 = [[Middle Chinese]] | dia1 = [[Mandarin Chinese|Mandarin]] | dia2 = [[Jin Chinese|Jin]] | dia3 = [[Wu Chinese|Wu]] | dia4 = [[Gan Chinese|Gan]] | dia5 = [[Xiang Chinese|Xiang]] | dia6 = [[Min Chinese|Min]] | dia7 = [[Hakka Chinese|Hakka]] | dia8 = [[Yue Chinese|Yue]] | dia9 = [[Ping Chinese|Ping]] | dia10 = [[Huizhou Chinese|Huizhou]] | stand1 = [[Standard Mandarin]] | stand2 = [[Standard Cantonese]] | script = [[Simplified Chinese characters|Simplified Chinese]]<br />[[Traditional Chinese characters|Traditional Chinese]]<br /><br />Transcriptions:<br />[[Zhuyin]]<br /> [[Pinyin]] (Latin)<br />[[Xiao'erjing]] (Arabic) | nation = {{collapsible list |titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title = [[တရုတ်ဘာသာကို ရုံးသုံးဘာသာအဖြစ်အသုံးပြုသောနယ်ပယ်ဒေသများ#မန်ဒရင်းကိုတရားဝင်ပြောဆိုသုံးစွဲ|မန်ဒရင်း:]] |{{flag|တရုတ်ပြည်မ}}<br />{{flag|စင်္ကာပူ}}<br />{{flag|ထိုင်ဝမ်}} }}{{collapsible list |titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title = [[တရုတ်ဘာသာကို ရုံးသုံးဘာသာအဖြစ်အသုံးပြုသောနယ်ပယ်ဒေသများ#ကန်တုံဒေသိယကိုတရားဝင်ပြောဆိုသုံးစွဲ|ကန်တုံ:]] |{{flag|ဟောင်ကောင်}}<br />{{flag|မကာအို}} }}{{collapsible list |titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title = [[တရုတ်ဘာသာကို ရုံးသုံးဘာသာအဖြစ်အသုံးပြုသောနယ်ပယ်ဒေသများ#ဟက္ကာ‌ဒေသိယကိုတရားဝင်ပြောဆိုသုံးစွဲ|ဟက္ကာ:]] |{{flag|Taiwan}} }} | minority = | agency = National Commission on Language and Script Work (Mainland China)<br />[[National Languages Committee]] (Taiwan)<br />[[Civil Service Bureau]] (Hong Kong)<br />[[Promote Mandarin Council]] (Singapore) | iso1 = zh | iso2b = chi | iso2t = zho | iso3 = zho | lc1 = cdo | ld1 = [[Min Dong]] | lc2 = cjy | ld2 = [[Jin Chinese|Jinyu]] | lc3 = cmn | ld3 = [[Mandarin Chinese|Mandarin]] | lc4 = cpx | ld4 = [[Pu Xian]] | lc5 = czh | ld5 = [[Huizhou Chinese|Huizhou]] | lc6 = czo | ld6 = [[Min Zhong]] | lc7 = gan | ld7 = [[Gan Chinese|Gan]] | lc8 = hak | ld8 = [[Hakka Chinese|Hakka]] | lc9 = hsn | ld9 = [[Xiang Chinese|Xiang]] | lc10 = mnp | ld10 = [[Min Bei]] | lc11 = nan | ld11 = [[Min Nan]] | lc12 = wuu | ld12 = [[Wu Chinese|Wu]] | lc13 = yue | ld13 = [[Yue Chinese|Yue]] | lingua = 79-AAA | image = Chineselanguage.svg | map = New-Map-Sinophone World.PNG | mapcaption = ကမ္ဘာပေါ်တွင် တရုတ်စကားပြောဆိုမှု ပြန့်နှံ့နေထိုင်ပုံပြမြေပုံ }} '''တရုတ်ဘာသာစကား''' ({{lang-en|Chinese / Sinitic languages}}၊ တရုတ်: {{lang|zh-Hans|汉语 / 中文}}) ဆိုသည်မှာ [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]]တို့ ပြောဆိုသုံးစွဲကြသော၊ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားမိသားစု]] (Sino-Tibetan family) ကြီး၏ အဓိကပင်မခွဲဖြစ်သော "တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ" (Sinitic) အုပ်စုဝင် ဘာသာစကားစုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၁၆% ခန့် (၁.၃ ဘီလီယံကျော်) သည် တရုတ်ဘာသာစကား မျိုးကွဲတစ်ခုခုကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုကြသဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူအများဆုံး ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ တရုတ်ဘာသာစကား၏ ထူးခြားချက်မှာ အချင်းချင်း စကားပြောဆိုရာ၌ နားမလည်နိုင်လောက်အောင် ကွဲပြားသော ဒေသန္တရမျိုးကွဲ များစွာရှိသော်လည်း၊ အားလုံးသည် စာရေးသားပုံစနစ် တွင် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ပေါင်းစည်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Norman, Jerry (1988). ''Chinese''. Cambridge University Press. pp. 1–3.</ref> == သမိုင်းကြောင်း ဖြစ်ပေါ်ပုံ == [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ]] ၏ သမိုင်းကြောင်းကို လေ့လာရာတွင် ၎င်းနှင့် မျိုးရိုးဗီဇချင်း တူညီသော ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစုကြီးဖြစ်သည့် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားမိသားစု]] ကြီး၏ အခက်အလက်များ ပြားထွက်လာပုံနှင့် ခွဲခြား၍မရပေ။<ref>Handel, Zev (2008). "What is Sino-Tibetan?". ''Language and Linguistics Compass'', 2(3), 422–441.</ref> သမိုင်းဘာသာစကားဗေဒ သုတေသနပြုချက်များအရ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၅၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့် (ဘီစီ ၄၀၀၀ ဝန်းကျင်) က [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်း]] မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း ဒေသ သို့မဟုတ် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်တစ်ဝိုက်တွင် တရုတ်-တိဗက် ဘုံဘာသာစကားပြော ရိုးရာလူသားစုများ (Proto-Sino-Tibetan speakers) တည်ရှိခဲ့ကြသည်။<ref>Zhang, Menghan, et al. (2019). "Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China". ''Nature'', 569, 112–115.</ref> ၎င်းရှေးဦးလူသားစုကြီးသည် ကာလကြာလာသည်နှင့်အမျှ ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အဓိက အုပ်စုကြီး နှစ်စုအဖြစ် ကွဲထွက်သွားခဲ့သည်။[[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]သည် အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တောင်တန်းများအတိုင်း ရွှေ့ပြောင်းသွားကြပြီး ယနေ့ခေတ် [[တိဗက်ဘာသာစကားများ|တိဗက်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] နှင့် အခြားသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် တိုင်းရင်းသားစကားများအဖြစ် သီးခြားခွဲထွက် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ တရုတ်နွယ်အုပ်စုသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် အရှေ့ဘက်လွင်ပြင်များသို့ ဆက်လက်အခြေစိုက်ကာ သမိုင်းတင် "ရှေးဦးတရုတ်စကား" (Old Chinese) အဖြစ် သီးသန့်ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။ ရှန်မင်းဆက်နှောင်းပိုင်း (ဘီစီ ၁၁ ရာစု) ရှိ လိပ်ခွံကျောက်စာများနှင့် ကျောက်စာများမှစ၍ ဟန်မင်းဆက် (အေဒီ ၃ ရာစု) အထိ ပြောဆိုခဲ့သော ဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံမှာ အနည်းငယ် လွတ်လပ်ပြီး၊ ယနေ့ခေတ် တရုတ်စကားကဲ့သို့ အသံအနိမ့်အမြင့် စနစ် မပြည့်စုံသေးဟု ယူဆကြသည်။အလယ်ခေတ်တရုတ်စကား (Middle Chinese)သည် ဆွေမင်းဆက်၊ တန်မင်းဆက်နှင့် သီချင်းမင်းဆက် (အေဒီ ၆ ရာစုမှ ၁၂ ရာစု) အထိ သုံးစွဲခဲ့သော စကားဖြစ်သည်။ အသံထွက်စနစ်များ ပိုမိုစနစ်ကျလာပြီး စာပေကဗျာများတွင် အလွန်ခေတ်စားခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ် ကွမ်တုံး (ယွဲ့) နှင့် ဟော့ကင်း (မင်နန်း) စကားတို့တွင် အလယ်ခေတ်တရုတ်စကား၏ အသံထွက်အကြွင်းအကျန်များ အများဆုံးကျန်ရှိနေသည်။မင်မင်းဆက်နှင့် ချင်းမင်းဆက်ကာလများတွင် မြောက်ပိုင်းဒေသသုံးစကားကို အခြေခံ၍ မြို့တော်သုံး ရုံးစကား (ကွမ်ဟွာ) အဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့သော ခေတ်ဖြစ်သည်။ ၁၉၁၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံး ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်ရန် [[မန်ဒရင်းဘာသာစကား|မြောက်ပိုင်းမန်ဒရင်စကား]]ကို အခြေခံ၍ "စံပြတရုတ်စကား" (Standard Mandarin/Putonghua) ကို ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ == ဘာသာစကား အုပ်စုခွဲခြားခြင်း == တရုတ်ဘာသာစကား (Sinitic) အုပ်စုကြီးကို ၎င်းတို့၏ အသံထွက်နှင့် ဒေသအလိုက် ပညာရှင်များက အဓိက မဟာဘာသာစကားအုပ်စုကြီး (၇) ခု (သို့မဟုတ် ၁၀ ခု) အဖြစ် ခွဲခြားထားသည်-<ref>Ramsey, S. Robert (1987). ''The Languages of China''. Princeton University Press. pp. 87–90.</ref> {| class="wikitable sortable" ! ဘာသာစကားအုပ်စု !! တရုတ်အမည် !! အဓိကပြောဆိုရာဒေသ !! လူဦးရေ (သန်း) !! ထင်ရှားသော မျိုးကွဲများ |- | '''မန်ဒရင် (Mandarin)''' || 官话 (Guanhua) || တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်မြောက်ပိုင်း || ၉၆၀ ခန့် || စံပြတရုတ်စကား (Putonghua)၊ ထိုင်ဝမ်မန်ဒရင် |- | '''ဝူ (Wu)''' || 吴语 (Wuyu) || ရှန်ဟိုင်း၊ ကျဲ့ကျန်းပြည်နယ် || ၈၀ ခန့် || ရှန်ဟိုင်းစကား |- | '''ယွဲ့ / ကန်တုံ (Yue)''' || 粤语 (Yueyu) || ကွမ်တုန်းပြည်နယ်၊ ဟောင်ကောင်၊ မကာအို || ၈၅ ခန့် || စံပြကန်တုံစကား (Cantonese) |- | '''မင် (Min)''' || 闽语 (Minyu) || ဖူကျန့်ပြည်နယ်၊ ထိုင်ဝမ်၊ အရှေ့တောင်အာရှ || ၇၅ ခန့် || ဟော်ကီယန်စကား (Hokkien)၊ တယိုချူးစကား (Teochew) |- | '''ရှန်း (Xiang)''' || 湘语 (Xiangyu) || ဟူနန်ပြည်နယ် || ၃၈ ခန့် || ချန်ရှားစကား |- | '''ဟတ်ကာ (Hakka)''' || 客家话 (Kejiaha) || ဖူကျန့်၊ ကွမ်တုန်းတောင်ပိုင်း၊ ပြည်ပရောက်တရုတ် || ၄၅ ခန့် || စကစကား (မြန်မာပြည်အခေါ်) |- | '''ကန့် (Gan)''' || 赣语 (Ganyu) || ကျန်းရှီးပြည်နယ် || ၂၂ ခန့် || နန်ချန်းစကား |} == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်ဘာသာစကား]] e16qkex6ugjkdtnjmtjlwwi72csqj7c 1056563 1056562 2026-10-07T16:29:50Z Dr Lotus Black 31011 /* သမိုင်းကြောင်း ဖြစ်ပေါ်ပုံ */ 1056563 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = Chinese | nativename = {{lang|zh-Hans|汉语}}/{{lang|zh-Hant|漢語}} ''Hànyǔ'' or {{lang|zh|中文}} ''Zhōngwén'' | states = [[တရုတ်|တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]], [[ထိုင်ဝမ်]], [[စင်ကာပူ]] | region = | ethnicity = ဟန်တရုတ်လူမျိုး | speakers = {{sigfig|1.3|2}} ဘီလီယံကျော် | date = 2020s | ref = | familycolor = Sino-Tibetan | fam2 = [[Sinitic languages|Sinitic]] | ancestor = [[Old Chinese]] | ancestor2 = [[Middle Chinese]] | dia1 = [[Mandarin Chinese|Mandarin]] | dia2 = [[Jin Chinese|Jin]] | dia3 = [[Wu Chinese|Wu]] | dia4 = [[Gan Chinese|Gan]] | dia5 = [[Xiang Chinese|Xiang]] | dia6 = [[Min Chinese|Min]] | dia7 = [[Hakka Chinese|Hakka]] | dia8 = [[Yue Chinese|Yue]] | dia9 = [[Ping Chinese|Ping]] | dia10 = [[Huizhou Chinese|Huizhou]] | stand1 = [[Standard Mandarin]] | stand2 = [[Standard Cantonese]] | script = [[Simplified Chinese characters|Simplified Chinese]]<br />[[Traditional Chinese characters|Traditional Chinese]]<br /><br />Transcriptions:<br />[[Zhuyin]]<br /> [[Pinyin]] (Latin)<br />[[Xiao'erjing]] (Arabic) | nation = {{collapsible list |titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title = [[တရုတ်ဘာသာကို ရုံးသုံးဘာသာအဖြစ်အသုံးပြုသောနယ်ပယ်ဒေသများ#မန်ဒရင်းကိုတရားဝင်ပြောဆိုသုံးစွဲ|မန်ဒရင်း:]] |{{flag|တရုတ်ပြည်မ}}<br />{{flag|စင်္ကာပူ}}<br />{{flag|ထိုင်ဝမ်}} }}{{collapsible list |titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title = [[တရုတ်ဘာသာကို ရုံးသုံးဘာသာအဖြစ်အသုံးပြုသောနယ်ပယ်ဒေသများ#ကန်တုံဒေသိယကိုတရားဝင်ပြောဆိုသုံးစွဲ|ကန်တုံ:]] |{{flag|ဟောင်ကောင်}}<br />{{flag|မကာအို}} }}{{collapsible list |titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title = [[တရုတ်ဘာသာကို ရုံးသုံးဘာသာအဖြစ်အသုံးပြုသောနယ်ပယ်ဒေသများ#ဟက္ကာ‌ဒေသိယကိုတရားဝင်ပြောဆိုသုံးစွဲ|ဟက္ကာ:]] |{{flag|Taiwan}} }} | minority = | agency = National Commission on Language and Script Work (Mainland China)<br />[[National Languages Committee]] (Taiwan)<br />[[Civil Service Bureau]] (Hong Kong)<br />[[Promote Mandarin Council]] (Singapore) | iso1 = zh | iso2b = chi | iso2t = zho | iso3 = zho | lc1 = cdo | ld1 = [[Min Dong]] | lc2 = cjy | ld2 = [[Jin Chinese|Jinyu]] | lc3 = cmn | ld3 = [[Mandarin Chinese|Mandarin]] | lc4 = cpx | ld4 = [[Pu Xian]] | lc5 = czh | ld5 = [[Huizhou Chinese|Huizhou]] | lc6 = czo | ld6 = [[Min Zhong]] | lc7 = gan | ld7 = [[Gan Chinese|Gan]] | lc8 = hak | ld8 = [[Hakka Chinese|Hakka]] | lc9 = hsn | ld9 = [[Xiang Chinese|Xiang]] | lc10 = mnp | ld10 = [[Min Bei]] | lc11 = nan | ld11 = [[Min Nan]] | lc12 = wuu | ld12 = [[Wu Chinese|Wu]] | lc13 = yue | ld13 = [[Yue Chinese|Yue]] | lingua = 79-AAA | image = Chineselanguage.svg | map = New-Map-Sinophone World.PNG | mapcaption = ကမ္ဘာပေါ်တွင် တရုတ်စကားပြောဆိုမှု ပြန့်နှံ့နေထိုင်ပုံပြမြေပုံ }} '''တရုတ်ဘာသာစကား''' ({{lang-en|Chinese / Sinitic languages}}၊ တရုတ်: {{lang|zh-Hans|汉语 / 中文}}) ဆိုသည်မှာ [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]]တို့ ပြောဆိုသုံးစွဲကြသော၊ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားမိသားစု]] (Sino-Tibetan family) ကြီး၏ အဓိကပင်မခွဲဖြစ်သော "တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ" (Sinitic) အုပ်စုဝင် ဘာသာစကားစုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၁၆% ခန့် (၁.၃ ဘီလီယံကျော်) သည် တရုတ်ဘာသာစကား မျိုးကွဲတစ်ခုခုကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုကြသဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူအများဆုံး ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ တရုတ်ဘာသာစကား၏ ထူးခြားချက်မှာ အချင်းချင်း စကားပြောဆိုရာ၌ နားမလည်နိုင်လောက်အောင် ကွဲပြားသော ဒေသန္တရမျိုးကွဲ များစွာရှိသော်လည်း၊ အားလုံးသည် စာရေးသားပုံစနစ် တွင် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ပေါင်းစည်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Norman, Jerry (1988). ''Chinese''. Cambridge University Press. pp. 1–3.</ref> == သမိုင်းကြောင်း ဖြစ်ပေါ်ပုံ == [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ]] ၏ သမိုင်းကြောင်းကို လေ့လာရာတွင် ၎င်းနှင့် မျိုးရိုးဗီဇချင်း တူညီသော ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစုကြီးဖြစ်သည့် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားမိသားစု]] ကြီး၏ အခက်အလက်များ ပြားထွက်လာပုံနှင့် ခွဲခြား၍မရပေ။<ref>Handel, Zev (2008). "What is Sino-Tibetan?". ''Language and Linguistics Compass'', 2(3), 422–441.</ref> သမိုင်းဘာသာစကားဗေဒ သုတေသနပြုချက်များအရ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၅၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့် (ဘီစီ ၄၀၀၀ ဝန်းကျင်) က [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်း]] မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း ဒေသ သို့မဟုတ် [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]တစ်ဝိုက်တွင် တရုတ်-တိဗက် ဘုံဘာသာစကားပြော ရိုးရာလူသားစုများ (Proto-Sino-Tibetan speakers) တည်ရှိခဲ့ကြသည်။<ref>Zhang, Menghan, et al. (2019). "Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China". ''Nature'', 569, 112–115.</ref> ၎င်းရှေးဦးလူသားစုကြီးသည် ကာလကြာလာသည်နှင့်အမျှ ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အဓိက အုပ်စုကြီး နှစ်စုအဖြစ် ကွဲထွက်သွားခဲ့သည်။[[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]သည် အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တောင်တန်းများအတိုင်း ရွှေ့ပြောင်းသွားကြပြီး ယနေ့ခေတ် [[တိဗက်ဘာသာစကားများ|တိဗက်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] နှင့် အခြားသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် တိုင်းရင်းသားစကားများအဖြစ် သီးခြားခွဲထွက် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ တရုတ်နွယ်အုပ်စုသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် အရှေ့ဘက်လွင်ပြင်များသို့ ဆက်လက်အခြေစိုက်ကာ သမိုင်းတင် "ရှေးဦးတရုတ်စကား" (Old Chinese) အဖြစ် သီးသန့်ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။ ရှန်မင်းဆက်နှောင်းပိုင်း (ဘီစီ ၁၁ ရာစု) ရှိ လိပ်ခွံကျောက်စာများနှင့် ကျောက်စာများမှစ၍ ဟန်မင်းဆက် (အေဒီ ၃ ရာစု) အထိ ပြောဆိုခဲ့သော ဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံမှာ အနည်းငယ် လွတ်လပ်ပြီး၊ ယနေ့ခေတ် တရုတ်စကားကဲ့သို့ အသံအနိမ့်အမြင့် စနစ် မပြည့်စုံသေးဟု ယူဆကြသည်။အလယ်ခေတ်တရုတ်စကား (Middle Chinese)သည် ဆွေမင်းဆက်၊ တန်မင်းဆက်နှင့် သီချင်းမင်းဆက် (အေဒီ ၆ ရာစုမှ ၁၂ ရာစု) အထိ သုံးစွဲခဲ့သော စကားဖြစ်သည်။ အသံထွက်စနစ်များ ပိုမိုစနစ်ကျလာပြီး စာပေကဗျာများတွင် အလွန်ခေတ်စားခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ် ကွမ်တုံး (ယွဲ့) နှင့် ဟော့ကင်း (မင်နန်း) စကားတို့တွင် အလယ်ခေတ်တရုတ်စကား၏ အသံထွက်အကြွင်းအကျန်များ အများဆုံးကျန်ရှိနေသည်။မင်မင်းဆက်နှင့် ချင်းမင်းဆက်ကာလများတွင် မြောက်ပိုင်းဒေသသုံးစကားကို အခြေခံ၍ မြို့တော်သုံး ရုံးစကား (ကွမ်ဟွာ) အဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့သော ခေတ်ဖြစ်သည်။ ၁၉၁၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံး ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်ရန် [[မန်ဒရင်းဘာသာစကား|မြောက်ပိုင်းမန်ဒရင်စကား]]ကို အခြေခံ၍ "စံပြတရုတ်စကား" (Standard Mandarin/Putonghua) ကို ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ == ဘာသာစကား အုပ်စုခွဲခြားခြင်း == တရုတ်ဘာသာစကား (Sinitic) အုပ်စုကြီးကို ၎င်းတို့၏ အသံထွက်နှင့် ဒေသအလိုက် ပညာရှင်များက အဓိက မဟာဘာသာစကားအုပ်စုကြီး (၇) ခု (သို့မဟုတ် ၁၀ ခု) အဖြစ် ခွဲခြားထားသည်-<ref>Ramsey, S. Robert (1987). ''The Languages of China''. Princeton University Press. pp. 87–90.</ref> {| class="wikitable sortable" ! ဘာသာစကားအုပ်စု !! တရုတ်အမည် !! အဓိကပြောဆိုရာဒေသ !! လူဦးရေ (သန်း) !! ထင်ရှားသော မျိုးကွဲများ |- | '''မန်ဒရင် (Mandarin)''' || 官话 (Guanhua) || တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်မြောက်ပိုင်း || ၉၆၀ ခန့် || စံပြတရုတ်စကား (Putonghua)၊ ထိုင်ဝမ်မန်ဒရင် |- | '''ဝူ (Wu)''' || 吴语 (Wuyu) || ရှန်ဟိုင်း၊ ကျဲ့ကျန်းပြည်နယ် || ၈၀ ခန့် || ရှန်ဟိုင်းစကား |- | '''ယွဲ့ / ကန်တုံ (Yue)''' || 粤语 (Yueyu) || ကွမ်တုန်းပြည်နယ်၊ ဟောင်ကောင်၊ မကာအို || ၈၅ ခန့် || စံပြကန်တုံစကား (Cantonese) |- | '''မင် (Min)''' || 闽语 (Minyu) || ဖူကျန့်ပြည်နယ်၊ ထိုင်ဝမ်၊ အရှေ့တောင်အာရှ || ၇၅ ခန့် || ဟော်ကီယန်စကား (Hokkien)၊ တယိုချူးစကား (Teochew) |- | '''ရှန်း (Xiang)''' || 湘语 (Xiangyu) || ဟူနန်ပြည်နယ် || ၃၈ ခန့် || ချန်ရှားစကား |- | '''ဟတ်ကာ (Hakka)''' || 客家话 (Kejiaha) || ဖူကျန့်၊ ကွမ်တုန်းတောင်ပိုင်း၊ ပြည်ပရောက်တရုတ် || ၄၅ ခန့် || စကစကား (မြန်မာပြည်အခေါ်) |- | '''ကန့် (Gan)''' || 赣语 (Ganyu) || ကျန်းရှီးပြည်နယ် || ၂၂ ခန့် || နန်ချန်းစကား |} == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်ဘာသာစကား]] mej07lut1i6w1qzxtm61my4d1zldqms 0 9217 1056564 1054844 2026-10-07T16:30:09Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကားချက်များ */ 1056564 wikitext text/x-wiki {{Redirect|အင်္ဂလိပ်|အင်္ဂလိပ်စာ}} [[File:Anglospeak (subnational version).svg|thumb|300px|[[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]] ပြောဆိုအသုံးပြုမှု များသောနိုင်ငံများ (အပြာရင့်ရောင်) နှင့် အင်္ဂလိပ်စာအရေးပါမှု ကြီးမားသော နိုင်ငံများ (အပြာဖျော့ရောင်)]] [[File:EN English Language Symbol ISO 639-1 IETF Language Tag Icon.svg|thumb|[[:en:ISO_639-1|EN (ISO 639-1)]]]] '''အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား''' ({{lang-en|English language}}) သည် အင်ဒို-ဥရောပ ဘာသာစကားမိသားစု၏ [[ဂျာမန်နွယ် ဘာသာစကားများ]] ထဲမှ ကိုင်းခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး<ref>{{Cite web|title=English language - Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/English-language|website=Encyclopædia Britannica}}</ref> ယနေ့ခေတ် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူပြောအများဆုံးနှင့် နိုင်ငံတကာ သုံးစွဲမှုအများဆုံး ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူ သန်း ၄၀၀ ကျော်နှင့် ဒုတိယဘာသာစကားအဖြစ် လေ့လာပြောဆိုနေသူ သန်းပေါင်းများစွာ ရှိသည်။ အင်္ဂလိပ်စာ အရေးအသားစနစ်အတွက် [[လက်တင်အက္ခရာ|လက်တင် (ရောမ) အက္ခရာစနစ်]]ကို အသုံးပြုကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားသည် အေဒီ ၅ ရာစုခန့်တွင် ဂျာမန်နစ် လူမျိုးစုများ (အန်ဂယ်၊ ဆက်ဆန် နှင့် ဂျု့တ်) ဗြိတိသျှကျွန်းသို့ ကူးပြောင်းရောက်ရှိလာကြရာမှ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ "English" ဟူသော ဝေါဟာရသည် "အန်ဂယ်" (Angles) လူမျိုးစု၏ အမည်မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ရှေးဦးခေတ် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား (Old English) သည် အနီးစပ်ဆုံး ဆွေမျိုးစပ်သည့် ဖရီရှန် (Frisian) ဘာသာစကားနှင့် ဆင်တူသော်လည်း နောက်ပိုင်းကာလများတွင် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်ရပ်များကြောင့် အခြားဘာသာစကားများ၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ကြီးမားစွာ ခံခဲ့ရသည်။ အေဒီ ၈ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် စကင်ဒီနေးဗီးယား (နောရစ်နှင့် ဒတ်ချ်) လူမျိုးစုများ ရောက်ရှိလာမှုကြောင့် ရှေးဟောင်းအင်္ဂလိပ်ဘာသာအတွင်းသို့ ဂျာမနစ်အနွယ်ဝင် စကားလုံးများစွာ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။၁၀၆၆ ခုနှစ်တွင် အောင်နိုင်သူ ဝီလီယံ (William the Conqueror) ဦးဆောင်သော နော်မန်တို့က အင်္ဂလန်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် ပြင်သစ်ဘာသာစကား၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကြောင့် မစ်ဒယ်အင်္ဂလိပ် (Middle English) ခေတ်သို့ ကူးပြောင်းလာခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း ပြင်သစ်စကားလုံး အမြောက်အမြား ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး [[ဂျော့ဖာရီ ချော့ဆာ]] (Geoffrey Chaucer) ကဲ့သို့သော စာရေးဆရာများ ပေါ်ထွက်ခဲ့သည်။အသံထွက်ပြောင်းလဲမှုများနှင့်အတူ [[ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား]] ကဲ့သို့သော ပညာရှင်များ၏ လက်ရာများက ခေတ်သစ်အင်္ဂလိပ်စာပေ၏ အခြေခံကို ခိုင်မာစေခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှအင်ပါယာ၏ ကိုလိုနီချဲ့ထွင်မှုနှင့် နောက်ပိုင်းတွင် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၏ စီးပွားရေး၊ နည်းပညာနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အရှိန်အဝါတို့ကြောင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားသည် ကမ္ဘာ့အဓိက သုံး အများဆုံး ဘာသာစကားအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ == စာလုံးပေါင်းသတ်ပုံနှင့် ဒေသိယစကားများ == အင်္ဂလိပ်စာကို ရေးသားရာတွင် စာလုံးပေါင်းနှင့် အသံထွက်မှာ တစ်သားတည်း မကျဘဲ ရှုပ်ထွေးမှုများ ရှိတတ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် "ough" ပါဝင်သော စကားလုံးများ (through, rough, dough, cough) သည် အသံထွက် ကွဲပြားကြသည်။ ထို့အပြင် ဗြိတိသျှအင်္ဂလိပ် (British English) နှင့် အမေရိကန်အင်္ဂလိပ် (American English) ကြားတွင် စာလုံးပေါင်းသတ်ပုံ ကွာခြားမှုများ ရှိသည်။ {| class="wikitable" |+ စာလုံးပေါင်းသတ်ပုံ ကွာခြားမှု ဥပမာများ ! ဗြိတိသျှ (UK) ! အမေရိကန် (US) |- | flavour | flavor |- | labour | labor |- | honour | honor |- | favourite | favorite |- | centre | center |- | theatre | theater |- | recognise | recognize |} === အင်္ဂလိပ်အက္ခရာစဉ် === * '''အက္ခရာကြီး:''' A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z * '''အက္ခရာငယ်:''' a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, y, z == သဒ္ဒါ == အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားတွင် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံအတွက် အဓိကအားဖြင့် ဝါစင်္ဂ (၉) မျိုး ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ - 1. **Noun** (နာမ်) 2. **Pronoun** (နာမ်စား) 3. **Verb** (ကြိယာ) 4. **Adjective** (နာမဝိသေသန) 5. **Adverb** (ကြိယာဝိသေသန) 6. **Preposition** (ဝိဘတ်) 7. **Conjunction** (သမ္ဗန္ဓ) 8. **Interjection** (အာမေဋိတ်) 9. **Determinants / Articles** (a, an, the) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ == နမူနာစာသား == အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရေး ကြေညာစာတမ်း]] မှ ကောက်နုတ်ချက်:<ref>{{Cite web|title=Universal Declaration of Human Rights (Burmese)|url=https://www.ohchr.org/en/human-rights/universal-declaration/translations/burmese|website=United Nations Human Rights}}</ref> {{Quote|text=All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.|title=Universal Declaration of Human Rights|source=Article 1}} == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]] 33v7ma1unte8zatgirrqj64n0kspbbd 0 9309 1056637 770047 2026-10-07T19:42:19Z Dr Lotus Black 31011 1056637 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Sun Microsystems, Inc. | type = [[:en:Public company|Public]] | traded_as = {{unbulleted list|class=nowrap|{{NASDAQ was|SUNW}} (1986–2007)|{{NASDAQ was|JAVA (2007–2010)}}}} | logo = [[File:Sun Microsystems logo.svg|200px]] | logo_caption = Logo used from 1996 until the company's acquisition by [[:en:Oracle Corporation|Oracle]] in 2010 | fate = Acquired by [[:en:Oracle Corporation]] | successor = | image = Wfm sun agnews.jpg | image_size = 250px | image_caption = Headquarters campus in Santa Clara, California | founded = {{start date and age|1982|02|24}} | defunct = {{end date and age|2010|01|27}} | founders = {{unbulleted list |[[Scott McNealy]] |[[Vinod Khosla]] |[[Andy Bechtolsheim]] |[[Bill Joy]]}} | hq_location_city = [[Santa Clara, California]] | hq_location_country = U.S. | industry = {{plainlist| * [[:en:Information technology]]}} | products = {{plainlist| * [[:en:Server (computing)|Server]]s * [[:en:Workstation]]s * [[:en:Computer data storage|Storage]] * Services}} | num_employees = 38,600 (near peak, 2006)<ref name="Sun_infopage">{{cite web |title= Company Info |url= http://sun.com/aboutsun/company/facts.jsp |publisher= Sun Microsystems |archive-url= https://web.archive.org/web/20060828042628/http://sun.com/aboutsun/company/facts.jsp |archive-date= August 28, 2006 |access-date= December 4, 2006}}</ref> | parent = {{plainlist| * [[:en:Oracle Corporation]] (2010) }} | website = {{webarchive |title=sun.com |url=https://web.archive.org/web/20100104070711/http://www.sun.com:80/}} }} ဆန်း မိုက်ခရို စစ်စတမ် (Sun Microsystems) သည် ယခုအချိန်တွင် အော်ရကယ် ကော်ပိုရေးရှင်း၏ ကုမ္ပဏီခွဲ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဆန်း မိုက်ခရို စစ်စတမ် (Sun Microsystems) သည် ကွန်ပျူတာ, ကွန်ပျူတာ အစိတ်အပိုင်းများ၊ ဆော့ဖ်ဝဲ ရောင်းချခြင်းနှင့် IT (Information Technology)ဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုများ ပေးသော အမေရိကန်ကုမ္ပဏီဖြစ်သည်။ IT (Information Technology)ဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ ဆန်း မိုက်ခရို စစ်စတမ် (Sun Microsystems) သည် Java Programming, Solaris operating system နှင့် Network fIle System (NFS) တို့ကို ဖန်တီးခဲ့သည်။ ဆန်း မိုက်ခရို စစ်စတမ် (Sun Microsystems) သည် Unix, RISC processors, thin client computing နှင့် virtualized computing အစရှိသော key computing technologies အများအပြား၏ ပြောင်းလဲတိုးတက်မှုများ အတွက်ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဆန်း မိုက်ခရို စစ်စတမ် (Sun Microsystems) ကို ၁၉၈၂ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၄ရက် နေ့တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:ကွန်ပျူတာ ကော်ပိုရေးရှင်းများ]] 2ze69d3f375yev90bpaus87983igd0d 0 11009 1056740 1048293 2026-10-08T11:56:13Z Dr Lotus Black 31011 lead section expand 1056740 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = လ | apsis = gee | symbol = [[file:Moon decrescent symbol (bold).svg|24px|☾]] | image = [[File:FullMoon2010.jpg|292px|alt=Full moon in the darkness of the night sky. It is patterned with a mix of light-tone regions and darker, irregular blotches, and scattered with varying sizes of impact craters, circles surrounded by out-thrown rays of bright ejecta.|Full moon]] | caption = ကမ္ဘာ့မြောက်ဘက်မှမြင်ရသော လပြည့်ဝန်း | background = #ddd | adjectives = {{hlist |[[wikt:lunar|lunar]] |[[wikt:selenic|selenic]]}} | periapsis = {{gaps|362|600}}&nbsp;km<br>({{gaps|356|400}}–{{gaps|370|400}}&nbsp;km) | apoapsis = {{gaps|405|400}}&nbsp;km<br>({{gaps|404|000}}–{{gaps|406|700}}&nbsp;km) | semimajor = {{val|384399|u=km}}{{nbsp|2}}({{val|0.00257|u=AU}})<ref name="W06"/> | eccentricity = {{val|0.0549}}&nbsp;<ref name="W06"/> | period = {{longitem|class=nowrap |{{val|27.321661|ul=d}}<br>{{smaller|(27&thinsp;d 7&thinsp;h 43.19&thinsp;min 11.5&thinsp;s<ref name="W06"/>)}}}} | synodic_period = {{longitem|class=nowrap |{{val|29.530589|u=d}}<br>{{smaller|(29&thinsp;d 12&thinsp;h 44&thinsp;min 2.9&thinsp;s)}}}} | avg_speed = {{val|1.022|ul=km/s}} | inclination = {{nowrap|5.145° to the ecliptic<ref name="Lang2011"/>{{efn|name=inclination}}}} | asc_node = {{longitem|regressing by one [[:en:Orbital revolution|revolution]] in 18.6&nbsp;years}} | arg_peri = {{longitem|progressing by one revolution in 8.85&nbsp;years}} | satellite_of = [[ကမ္ဘာ]]]{{efn|name=near-Earth asteroids}}<ref name="Morais2002"/> | flattening = {{val|0.0012}}<ref name="NSSDC"/> | equatorial_radius = {{nowrap|{{val|1738.1|u=km}}{{nbsp|2}}{{smaller|(0.273 Earths)}}<ref name="NSSDC"/>}} | polar_radius = {{nowrap|{{val|1736.0|u=km}}{{nbsp|2}}{{smaller|(0.273 Earths)}}<ref name="NSSDC"/>}} | mean_radius = {{nowrap|{{val|1737.1|u=km}}{{nbsp|2}}{{smaller|(0.273 Earths)}}<ref name="W06"/><ref name="NSSDC"/><ref>{{cite journal|last1=Smith|first1=David E.|last2=Zuber|first2=Maria T.|last3=Neumann|first3=Gregory A.|last4=Lemoine|first4=Frank G.|title=Topography of the Moon from the Clementine lidar|journal=Journal of Geophysical Research|date=1 January 1997|volume=102|issue=E1|pages=1601|doi=10.1029/96JE02940|bibcode = 1997JGR...102.1591S }}</ref>}} | circumference = {{nowrap|{{val|10921|u=km}}{{nbsp|2}}{{smaller|(equatorial)}}}} | surface_area = {{nowrap|{{val|3.793|e=7|u=km2}}{{nbsp|2}}{{smaller|(0.074 Earths)}}}} | volume = {{nowrap|{{val|2.1958|e=10|u=km3}}{{nbsp|2}}{{smaller|(0.020 Earths)<ref name="NSSDC"/>}}}} | mass = {{nowrap|{{val|7.342|e=22|u=kg}}{{nbsp|2}}{{smaller|({{val|0.012300}} Earths)<ref name="W06"/><ref name="NSSDC"/>}}}} | density = {{val|3.344|ul=g/cm3}}<ref name="W06"/><ref name="NSSDC"/><br><small>{{val|0.606}} × Earth | surface_grav = {{nowrap|{{val|1.62|ul=m/s2}}{{nbsp|2}}{{smaller|({{val|0.1654|u=[[:en:G-force|g]]}})<ref name="NSSDC"/>}}}} | moment_of_inertia_factor = {{val|0.3929|0.0009}}<ref name="Williams1996" /> | escape_velocity = {{val|2.38|ul=km/s}} | sidereal_day = {{nowrap|{{val|27.321661|u=d}}{{nbsp|2}}{{smaller|([[:en:Synchronous rotation|synchronous]])}}}} <!-- Wieczorek et al. 2006 --> | rot_velocity = {{nowrap|4.627 m/s}} | axial_tilt = {{ublist|class=nowrap |1.5424° to [[ecliptic]]<!--1.533° according to Conn 2007--> |6.687° to [[:en:Orbital plane (astronomy)|orbit plane]]<ref name="Lang2011"/><!--6.4° according to Grego;<ref name="Grego2005">Grego, Peter, [https://books.google.com/books?id=z6Pgt9xEW9gC&pg=PA48 ''The Moon and How to Observe It''], Springer, 2005</ref> 6.6783° according to Conn.<ref name="Conn2007">Conn, David (2007); ''Lednorf's Dilemma'', AuthorHouse, Bloomington (IN)</ref>-->}} | albedo = 0.136<ref name="Saari"/> | temp_name1=Equator |min_temp_1=100 [[ကယ်လ်ဗင်|K]] |mean_temp_1=220 K |max_temp_1=390 K | temp_name2=85°N&nbsp;{{lower|0.4em|<ref name="Vasavada1999"/>{{Not in ref|date=February 2016}}<!--I don't see these numbers in the source-->}} |min_temp_2=70 K |mean_temp_2=130 K |max_temp_2=230 K | magnitude = {{ublist|class=nowrap |−2.5 to −12.9{{efn|name=maxval}} |−12.74{{nbsp|2}}{{smaller|(mean full moon)}}<ref name="NSSDC"/>}} | angular_size = {{nowrap|29.3 to 34.1 [[:en:Minute of arc|arcminutes]]<ref name="NSSDC"/>{{efn|name=angular size}}}} | atmosphere=yes |atmosphere_ref=<ref name="L06"/> | surface_pressure = {{ublist|class=nowrap |10{{sup|−7}} [[:en:Pascal (unit)|Pa]]{{nbsp|2}}{{smaller|(day)}} |10{{sup|−10}} Pa{{nbsp|2}}{{smaller|(night)}}{{efn|name=pressure explanation}}}} | atmosphere_composition = {{hlist | [[ဟီလီယမ်|He]] |[[အာဂွန်|Ar]] |[[နီယွန်|Ne]]|[[ဆိုဒီယမ်|Na]] |[[ပိုတက်ဆီယမ်|K]] |[[ဟိုက်ဒရိုဂျင်|H]] |[[ရေဒွန်|Rn]]}} }} '''လကမ္ဘာ''' ({{lang-en|Moon}})သည် [[ကမ္ဘာ]]၏ တစ်ခုတည်းသော [[သဘာဝ ဂြိုဟ်တု|သဘာဝဂြိုဟ်ရံ]] (natural satellite) ဖြစ်သည်။ လသည် ကမ္ဘာကို ဘဲဥပုံစံ ပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်ပတ်နေပြီး တစ်နှစ်တာအတွင်း ကွာဝေးသည့် အကွာအဝေးမှာ ပြောင်းလဲမှုရှိကာ ပျမ်းမျှအားဖြင့် ကီလိုမီတာ ၃၇၈,၀၀၀ (မိုင်ပေါင်း ၂၃၅,၀၀၀) ခန့် ကွာဝေးသည်။ ကမ္ဘာနှင့် [[နေ]]ကို ဗဟိုပြု၍ ကမ္ဘာကို တစ်ပတ်ပြည့်အောင် လှည့်ပတ်သည့် ကာလ (လဆန်းလဆုတ်ကာလ - synodic period) မှာ ၂၉.၅ ရက်လျှင် တစ်ကြိမ် ဖြစ်သည်။ လနှင့် ကမ္ဘာသည် ဒြပ်ဆွဲအားဖြင့် ပေါင်းစည်းထားပြီး အချင်းချင်း မျက်နှာမူထားသော ဘက်များတွင် ထိုဒြပ်ဆွဲအားမှာ ပိုမိုပြင်းထန်သည်။ ထို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဒီရေလှိုင်းဆိုင်ရာအားများ (tidal forces) သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဒီရေတက်ခြင်း၊ ကျခြင်းများ၏ အဓိက မောင်းနှင်အား ဖြစ်စေရုံမျှမက လ၏ အနီးဘက်မျက်နှာပြင် (near side) ကို ကမ္ဘာဘက်သို့ အမြဲတမ်း မျက်နှာမူနေစေရန်လည်း ဆွဲယူထားသည်။ ဤကဲ့သို့ ဒီရေလှိုင်းဆိုင်ရာ ချိတ်ဆက်မှု (tidal locking) ကြောင့် လ၏ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် တစ်ပတ်လည်သည့် ကာလ (လ၏ တစ်ရက်) နှင့် ကမ္ဘာကို လှည့်ပတ်သည့် ကာလ (လ၏ တစ်လ) တို့ကို ထိရောက်စွာ တစ်ထပ်တည်း ကျစေသည်။ ဇီဝရူပဗေဒဆိုင်ရာ ဝေါဟာရများအရ လသည် ဂြိုဟ်တစ်စင်းမျှ ဒြပ်ထုရှိသောဝတ္ထု သို့မဟုတ် ဂြိုဟ်ရံဂြိုဟ် (satellite planet) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ဒြပ်ထုမှာ ကမ္ဘာ့ဒြပ်ထု၏ ၁.၂% မျှ ရှိပြီး အချင်းမှာ ၃,၄၇၄ ကီလိုမီတာ (၂,၁၅၉ မိုင်) ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာ့အချင်း၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့် (အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ တိုက်ကြီးတစ်ဆက်တည်းရှိသော နယ်နိမိတ်အကျယ်အဝန်းခန့်) ရှိပါသည်။ [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း သိရှိထားပြီးသမျှ [[ဂြိုဟ်သိမ်]] (dwarf planet) များထက် အရွယ်အစားရော ဒြပ်ထုပါ ပိုမိုကြီးမားပြီး၊ ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံးနှင့် ပဉ္စမမြောက် ဒြပ်ထုအများဆုံး ဂြိုဟ်ရံလ ဖြစ်ကာ မိခင်ဂြိုဟ်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အကြီးဆုံးနှင့် ဒြပ်ထုအများဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလည်း ဖြစ်သည်။ လ၏ မျက်နှာပြင် ဆွဲအားမှာ ကမ္ဘာ၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံခန့်၊ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]၏ တစ်ဝက်ခန့် ရှိပြီး [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]၏ ဂြိုဟ်ရံလဖြစ်သော [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]](Io) ပြီးလျှင် နေအဖွဲ့အစည်းရှိ ဂြိုဟ်ရံလများအားလုံးအနက် ဒုတိယအမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ လ၏ အတွင်းပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံမှာ အလွှာများ ခွဲခြားတည်ရှိပြီး ကမ္ဘာကဲ့သို့ ကျောက်ဆောင်ဖွဲ့စည်းပုံမျိုး ရှိကာ ပမာဏ အလွန်နည်းပါးသော ရေထု (hydrosphere)၊ လေထုနှင့် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]တို့သာ ရှိကြသည်။ လမျက်နှာပြင်ကို မြေဥက္ကာခဲများ ဝင်ဆောင့်မှုကြောင့် လ၏ အပေါ်ယံအခွံမှ လွင့်စဉ်ထွက်လာသော အမှုန်အမွှားများဖြင့် အဓိကပါဝင်သည့် ရီဂိုလစ် (regolith) ဖုန်မှုန့်များဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသည်။ လ၏ အပေါ်ယံအခွံတွင် ဥက္ကာတွင်းကြီးများ ထင်းရှားစွာ ရှိနေပြီး၊ သက်တမ်းပိုနုသော ဥက္ကာတွင်း အချို့တွင် လင်းလက်သော ရောင်ခြည်ဖြာထွက်သည့် အစင်းကြောင်းများ ပါရှိကြသည်။ လသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁.၂ ဘီလီယံအထိ မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများ ရှိခဲ့ပြီး ပိုမိုပါးလွှာသော လ၏ အနီးဘက် မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ချော်ရည်များကို လျှံထွက်စေခဲ့ကာ ရှေးဟောင်း ဥက္ကာတွင်းကြီးများကို ပြည့်လျှံစေခဲ့သည်။ ထိုချော်ရည်များသည် အေးခဲသွားသောအခါ ယနေ့ ထင်းရှားစွာ မြင်တွေ့နေရသည့် ''မာရီယာ'' (maria - ပင်လယ်များ) ဟုခေါ်သော ဘာဆော့ (basalt) ကျောက်ပြင်နက်ကြီးများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ လ၏ မူလစတင်ဖြစ်ပေါ်လာပုံမှာ တိကျစွာ မသိရသေးသော်လည်း လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅၁ ဘီလီယံခန့်က ကမ္ဘာစတင်ဖြစ်ပေါပြီး မကြာမီ အင်္ဂါဂြိုဟ်အရွယ်အစားရှိ အရာဝတ္ထုတစ်ခုနှင့် အပြင်းအထန် ဝင်ဆောင့်မှုကြောင့် ကမ္ဘာမှ လွင့်စဉ်ထွက်သွားသော ဒြပ်ဝတ္ထုများမှတစ်ဆင့် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။ အကွာအဝေးတစ်ခုမှ ကြည့်ရှုပါက လ၏ နေ့နှင့်ည အဆင့်ပြောင်းလဲမှုများကို ''လ၏ အဆန်းအဆုတ် လင်းပုံများ'' (lunar phases) အဖြစ် မြင်တွေ့ရပြီး၊ လသည် ကမ္ဘာ၏ အရိပ်အတွင်းသို့ ဖြတ်သန်းသွားသောအခါ ''လကြတ်ခြင်း'' ကို လေ့လာတွေ့ရှိနိုင်သည်။ ကမ္ဘာ့ကောင်းကင်တွင် မြင်တွေ့ရသော လ၏ ပေါ်လွင်သည့် အရွယ်အစား (apparent size) မှာ နေ၏ အရွယ်အစားနှင့် မတိမ်းမယိမ်း တူညီနေသဖြင့် ရာနှုန်းပြည့် နေကြတ်ခြင်း (total solar eclipse) ဖြစ်ပေါ်ချိန်တွင် နေမင်းကို လုံးဝ ဖုံးအုပ်သွားစေနိုင်သည်။ လသည် ၎င်း၏ ပေါ်လွင်သည့် အရွယ်အစား ကြီးမားမှုကြောင့် ကမ္ဘာ့ညကောင်းကင်တွင် အလင်းဆုံး ကောင်းကင်ဝတ္ထု ဖြစ်သော်လည်း ၎င်း၏ မျက်နှာပြင် အလင်းပြန်နိုင်စွမ်း (albedo) မှာမူ ကတ္တရာစိမ်း၏ အလင်းပြန်မှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်နိုင်သော ပမာဏမျှသာ ရှိသည်။ ကမ္ဘာ့ကောင်းကင်မှ လကို မြင်တွေ့ရသည့် ထောင့်အမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲမှု (libration) ကြောင့် လမျက်နှာပြင်၏ ၅၉% ခန့်ကို ကမ္ဘာမှ မြင်တွေ့နိုင်သဖြင့် လ၏ အဝေးဘက် မျက်နှာပြင် (far side) အချို့ကိုလည်း မြင်တွေ့နိုင်စေသည်။ လသည် လူ့သမိုင်းတွင် စကြာဝဠာဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများ၊ [[ဒဏ္ဍာရီ]]များ၊ [[ဘာသာရေး]]၊ [[အနုပညာ]]၊ အချိန်မှတ်သားမှု၊ [[သဘာဝသိပ္ပံ]]နှင့် အာကာသခရီးစဉ်များအတွက် အလွန်အရေးပါသော စိတ်ကူးဉာဏ်နှင့် အသိပညာ၏ အရင်းအမြစ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘာပြင်ပရှိ ဝတ္ထုတစ်ခုသို့ ပထမဆုံး စေလွှတ်ခဲ့သော အာကာသခရီးစဉ်များမှာ လဆီသို့ ဖြစ်ပြီး ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် [[ဆိုဗီယက်ယူနီယံ]]မှ စေလွှတ်ခဲ့သော [[လူန ၁]]အား လအနီးမှ ဖြတ်ပျံသန်းမှုနှင့် [[လူန ၂]]ကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ဝင်ဆောင့်စေခဲ့မှုတို့ဖြင့် စတင်ခဲ့ကာ ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် [[လူန ၉]]မှ ပထမဆုံး ငြင်သာစွာ ဆင်းသက်နိုင်ခဲ့ပြီး [[လူန ၁၀]]မှ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်း ဝင်ရောက်နိုင်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ စေလွှတ်ခဲ့သော [[အပိုလို ၈]]ဖြင့် ၁၉၆၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် လူသားတို့သည် လပတ်လမ်းကြောင်းသို့ ပထမဆုံး ရောက်ရှိခဲ့ကြပြီး၊ ၁၉၆၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် [[အပိုလို ၁၁]]ဖြင့် လမျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ပထမဆုံး ရောက်ရှိခဲ့ကြသဖြင့် လသည် ကမ္ဘာမှလွဲ၍ လူသားတို့ တိုက်ရိုက် ရောက်ရှိလေ့လာခဲ့ဖူးသော တစ်ခုတည်းသော ကောင်းကင်ဝတ္ထု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်အရောက်တွင် [[အပိုလို စီမံကိန်း]] ၆ ခုမှ လူပေါင်း ၁၂ ဦးကို လမျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ဆင်းသက်စေခဲ့ပြီး ၃ ရက်အထိ ကြာမြင့်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ လမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ရေတည်ရှိမှုကို အတည်ပြုနိုင်ရေးအတွက် စက်ရုပ်သုံး အာကာသယာဉ်များဖြင့် လကို ပြန်လည်စူးစမ်းလေ့လာမှုများက လူသားများကို လပေါ်သို့ ပြန်လည်စေလွှတ်ရန် အစီအစဉ်များကို တွန်းအားပေးခဲ့သည်။ ထိုအစီအစဉ်များတွင် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၌ လူပါဝင်သည့် လဘေးအနီးဖြတ်ပျံသန်းမှု ပြုလုပ်ခဲ့သော [[အာတေမစ် ၂|အာတီးမစ် ၂]] ပါဝင်သည့် အာတီးမစ် စီမံကိန်း (Artemis) လည်း ပါဝင်သည်။ == အရွယ်အစား == ကျွန်ုပ်တို့ တွေ့မြင်နေကျဖြစ်သော မိုးပေါ်က လသည် ကမ္ဘာမြေ၏ အရံဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ နက္ခတ္တဗေဒတွင် ဂြိုဟ်များကို ရံနေသော လပေါင်း ၃၁ စင်း ရှိသည်ဟု မှတ်သားထားသည်။ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]၌ လ ၂ စင်း၊ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]၌ လ ၉၅ စင်း၊ [[စနေဂြိုဟ်]]၌ လ ၈၃ စင်း၊ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၌ လ ၂၇ စင်း၊ [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]၌ လ ၁၄ စင်း အသီးအသီး ရံလျက်ရှိ၏၊ ကျွန်ုပ်တို့ မသိရှိသေးသော လများလည်း ရှိကောင်းရှိပေဦးမည်။ ထို ၂၁၉ စင်းသော လတို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အရွယ်ထုချင်း မတူကြပေ။ စနေဂြိုဟ်ကို ရံထားသော လတစ်လုံး၏ အချင်းသည် ၃၅၅ဝ မိုင်ရှိ၍ ကျွန်ုပ်တို့ကမ္ဘာကို ရံထားသော လ၏အချင်းမှာ ၂၁၆ဝ မိုင် ရှိလေသည်။ အမြင်အားဖြင့် လသည် ကြယ်များ ဂြိုဟ်များထက်ကြီး၍ နေလုံးနီးနီးခန့် ရှိသည်ဟု ထင်မှတ်ရပေသည်။ သို့ရာတွင် အမှန်စင်စစ် လသည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]တွင်ရှိသော ဂြိုဟ်တို့ထက် သေး၏။ ကမ္ဘာနှင့် နီးလွန်းသဖြင့် ကြီးသည်ဟု ထင်ရခြင်းသာဖြစ်သည်။ လသည် ကမ္ဘာမှ ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် မိုင်ပေါင်း ၂၄ဝဝဝဝ ခန့် ဝေးကွာသည်။ [[နေ]]မှာ ထိုအကွာအဝေးထက် အဆပေါင်း ၄ဝဝ ပို၍ ကမ္ဘာမှ ဝေးကွာသည်။ [[ကြယ်]]တို့သည်ကား နေ၏ အကွာအဝေးထက် အဆပေါင်း မြောက်မြားစွာပို၍ပင် ဝေးကွာပေသေးသည်။ အလွန်အားကောင်းသော [[တယ်လီစကုပ်|မှန်ပြောင်း]]များနှင့် ကြည့်လျှင် လကို ကမ္ဘာမှ မိုင် ၅ဝ အကွာလောက်အထိ နီးလာအောင် မြင်ရသည်။ ထိုမှန်ပြောင်းမျိုးနှင့် ကြည့်ခြင်းဖြင့် နက္ခတ်ဆရာတို့သည် လ၏မျက်နှာပြင်အကြောင်းနှင့် ဆိုင်သော ဗဟုသုတများကို အတော်စုံစုံလင်လင် သိရှိခဲ့ကြလေသည်။ == မြင်ရပုံ == ကမ္ဘာကြီးသည် [[နေ]]အား သူ၏ နေပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်ပတ်နေသကဲ့သို့ လသည်လည်း ကမ္ဘာကြီးအား လပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်ပတ်နေသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ကျွန်ုပ်တို့သည် [[လပြည့်]]သည်ကို မြင်တွေ့ရပြီး အခြားအချိန်များတွင် လအား သေးငယ်စွာ သို့မဟုတ် လုံးဝ မြင်တွေ့ရခြင်း မရှိချေ။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် လသည် ကိုယ်ပိုင်အလင်းရောင်မရှိခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့ မြင်တွေ့နိုင်သော လသည် နေ၏အလင်းရောင် ပြန်နေသော လ၏အခြမ်းတစ်ခုသာလျှင် ဖြစ်လေသည်။ ထိုအချိန်၌ လ၏အခြားဖက်အခြမ်းမှာ မဲမှောင်နေပြီး ၎င်းကို လ၏ပြောင်းလဲခြင်းအဆင့်ဟု ခေါ်သည်။ ထိုသို့ ကြီးမားပြီး တောက်ပမှုမှ သေးငယ်ပြီး မဲမှောင်မှုအထိ အဆင့်ဆင့်ဖြစ်ပေါ်ရန်အတွက် ၂၉.၅၃ ရက်(၂၉ ရက်၊ ၁၂ နာရီ၊ ၄၄ မိနစ်) ကြာမြင့်ပြီး၊ ပြီးမှသာလျှင် အလွန်ကျယ်ဝန်းသော စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန် လအား မြင်တွေ့ရလေသည်။ ထိုကဲ့သို့ [[ကမ္ဘာ]]နှင့် နေအကြား လ၏ ဖြတ်သန်းမှုကို [[နေကြတ်ခြင်း]]ဟု ခေါ်သည်။ နေနှင့်လအကြား ကမ္ဘာဖြတ်သန်းခြင်းကို [[လကြတ်ခြင်း]]ဟုခေါ်ပါသည်။ ထို့နောက် လ၏ ပထမ လေးပုံတစ်ပုံအား မြင်ရလျှင် လမျက်ခုံး၊ ထို့နောက် လ၏တစ်ဝက်၊ ပြီးမှသာလျှင် လပြည့်ကို မြင်တွေ့ရလေသည်။ လပြည့်ချိန်သည် နေနှင့် ဝေးကွာပြီး ကမ္ဘာ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်အခြမ်း၌ လရှိမှသာလျှင် ဖြစ်ပွားသည်။ လသည် ၎င်း၏ပတ်ကြောင်းအတိုင်း ဆက်လက် ရွေ့လျားသွားရာမှ တတိယ လေးပုံတစ်ပုံကို မြင်တွေ့ရမည်ဖြစ်ပြီး နောက်ဆုံးတွင် [[လဆန်း]]သို့ ပြန်လည် ရောက်ရှိသွားမည်ဖြစ်သည်။ လ၏မျက်နှာပြင် သည် ကမ္ဘာမြေပြင်သက်သို့ လှည့်ပြီး တစ်နေရာထဲတွင်သာ တည်ငြိမ်နေပြီး(မျက်နှာပြင်သည် တစ်နေရာတွင်သာအမြဲရှိ) အခြား ဘက်ခြမ်းကိုမူကား ကျွန်ုပ်တို့ မည်သို့မျှ မမြင်ရချေ။ ထို့ကြောင့် နေ၏ အလင်းရောင်သည် ထိုအခြမ်းပေါ်သို့ကျရောက်သော်လည်း လ၏ မဲမှောင်သော အခြမ်းဟုသာလျှင် ခေါ်ကြသည်။ လူတို့သည် အချိန်တိုင်းတာရန်အတွက် လအား အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး နေ့ရက်များ အစားထိုးကာ လပြောင်းလဲမှုဖြစ်စဉ် စက်ဝန်းနှင့် ညီမျှမှုရှိစေရန်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ လူတို့သည် လအား မြင်တွေ့ပြီးနောက် စွဲလမ်းနှစ်ခြိုက်ကြသည်။ လူအချို့သည် လပေါ်တွင် မတ်တပ်ရပ်ပြီး ကမ္ဘာကြီးအား ကြည့်ရှုရန်အတွက်ထိပင် အိပ်မက်မက်၊ စိတ်ကူးယဉ်ကြသေးသည်။ [[File:Moon-craters.jpg|thumb|150px|left|လ၏မျက်နှာပြင်ပေါ်မှ ကျောက်ခွက်များ]] == လဆန်းလကွယ်နှင့် ကိုယ်တိုင်စမ်းသပ်ခြင်း == ရှေးက လ၌ နေကဲ့သို့ ကိုယ်ပိုင်အလင်းရောင်ရှိသည်ဟု လူတို့ ထင်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ နက္ခတ်ပညာ ထွန်းကားလာသောအခါမှ လသည် နေမှအလင်းရောင် ရရှိ၍သာ လင်းရကြောင်းကို သိလာကြသည်။ နေမှ လပေါ်သို့ အလင်းရောင် အစဉ်အမြဲ ထိုးလျက်နေခြင်းကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။ လသည် ကမ္ဘာကို [[အနောက်]]မှ [[အရှေ့]]သို့ လှည့်ပတ်ရာတွင် ၂၇ ၁/၃ ရက်ခန့်ဖြင့် တစ်ပတ်ပတ်မိ၏။ သို့ရာတွင် ကမ္ဘာကိုယ်တိုင်က အနောက်မှ အရှေ့သို့ လည်နေသည့်အတွက် ကမ္ဘာမှ အမြင်အားဖြင့် ကမ္ဘာကို တပတ်ပတ်မိအောင် ရက် ပေါင်း ၂၉ ၁/၂ ရက်မျှ ကြာသွားလေသည်။ ထိုအချိန်အတွင်း၌ လသည် မိမိ၏ [[ဝင်ရိုး]]ပေါ်တွင် လည်ပတ်နေသဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် မြင်နေကျဖြစ်သော လ၏ မျက်နှာကိုသာ အမြဲမြင်တွေ့နေကြရလေသည် လ၌ ဝိုင်းစက်သော ပုံသဏ္ဌာန်ရှိ၏။ သို့သော် ကျွန်ုပ်တို့သည် လပြည့်နေ့၌သာလျှင် လ၏ ဝိုင်းစက်နေသော လဝန်းပြည့် ပုံသဏ္ဌာန်ကို မြင်ရ၍ လဆန်း လဆုတ်ရက်များတွင် လ၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသဖြစ်သော လခြမ်းပုံများကိုသာ မြင်ရသည်။ အဘယ်ကြောင့် ထိုသို့ မြင်ရသည်ကို အောက်ပါလက်တွေ့စမ်းသပ်မှုဖြင့် စမ်းသပ်ဆင်ခြင်ကြည့်ပါ။ အခန်းတစ်ခန်းတွင် ပတ်လည် လှည့်နိုင်သော [[ဆုံလည်ကုလားထိုင်]] တစ်လုံးကို ထားပါ။ မှန်အိမ်၊ သို့မဟုတ် လျှပ်စစ်ဓာတ်မီးလုံးတစ်ခုကို အခန်း၏ တစ်နေရာတွင် ချိတ်ဆွဲထားပါ။ သင်သည် ရှေးဦးစွာ [[ကုလားထိုင်]]ပေါ်တွင် မီးလုံးကို ကျောပေးထိုင်၍ လက်တစ်ဖက်ကို ရှေ့တည့်တည့်သို့ ဆန့်တန်းထား ပြီးလျှင် ထိုလက်တွင် [[ဘောလုံး]]အဖြူတစ်လုံးကို ကိုင်ထားပါ။ မီးကို နေအဖြစ်၎င်း၊ဦးခေါင်းကို ကမ္ဘာလုံးအဖြစ်၎င်း၊ ဘောလုံးကို လအဖြစ်၎င်း သဘောထားပါ။ ကုလားထိုင်ကို မလှည့်မီ မီးလုံးသည် သင်၏ကျောဘက်တွင် ရှိပါစေ။ ဘောလုံးပေါ်သို့ ဦးခေါင်း၏ အရိပ် မထိုးရအောင် ဘောလုံးကို ခပ်မြှောက်မြှောက်ကိုင်ထားပါ။ မီးလုံးမှ အလင်းရောင်သည် ထိုအချိန်၌ ဘောလုံးပေါ်သို့ တိုက်ရိုက်ကျနေသဖြင့် သင့်ဘက်ကို လှည့်နေသော ဘောလုံး၏မျက်နှာသည်အပြည့်လင်းနေလိမ့်မည်။ ထိုသို့ အပြည့်လင်းနေသောဘောလုံးမျက်နှာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် လပြည့်ဝန်းပုံသဏ္ဌာန်ပင် ဖြစ်၏။ ထိုနောက် ကုလားထိုင်ကို လှည့်ပေးသောအခါ ဘောလုံးပေါ်၌ အရိပ်ကျ နေသော အမှောင်ပိုင်းသည် အလင်းပိုင်းထက် တဖြည်းဖြည်း ပို၍များလာလိမ့်မည်။ ကုလားထိုင်ကို လေးပုံတစ်ပုံ လှည့်ပေးမိသောအခါ ဘောလုံး၏မျက်နှာပြင်၌ တစ်ခြမ်းလင်း၍ တစ်ခြမ်း မှာ မှောင်နေသည်ကို တွေ့ရလိမ့်မည်။ ထိုသို့လင်းသော ဘောလုံးမျက်နှာတစ်ခြမ်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် လဆုတ် ၇ ရက် ၈ ရက်၌ ရှိသော လခြမ်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်မျိုးပင် ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ကုလားထိုင်ကို လေးပုံ တစ်ပုံ ထပ်မံလှည့် ပေးလိုက်၍ သင် သည် မီးလုံးနှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် ဖြစ်နေသောအခါ ဘောလုံးပေါ်မှာရှိသော လင်းနေသောအပိုင်းသည် လုံးဝ ပျောက်ကွယ်သွားပြီး မှောင်ရိပ်ကျနေသော အပိုင်းကိုသာ မြင်ရလိမ့်မည်။ ထိုအနေအထားမျိုးကို လကွယ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့နောက် ကုလားထိုင်ကို လေးပုံတစ်ပုံ လှည့်ပေးလိုက်ပြန်သောအခါ ဘောလုံး၏ မျက်နှာတခြမ်း ပြန်လင်းလာ၍ တခြမ်းမှာ မှောင်နေလိမ့်မည်။ ထိုသို့ လင်းသောဘောလုံး မျက်နှာတစ်ခြမ်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် လဆန်း ၇ ရက် ၈ ရက်၌ ဖြစ်သော လ၏ ပုံသဏ္ဌာန်မျိုးပင် ဖြစ်ပေသည်။ ထိုနောက် ကုလားထိုင်ကို မူလနေရာရောက်အောင် တစ်ပတ်အပြည့် လှည့်ပေးလိုက်သောအခါ ဘောလုံး၌ မျက်နှာပြင်အပြည့် ပြန်လည်လင်းလာပုံကို သင်တွေ့ရလိမ့်မည်။ လသည် ပြည့်ရာမှ ဆုတ်၊ ဆုတ်ရာမှ ကွယ်၊ ကွယ်ရာမှ ဆန်း၍ ဆန်းရာမှ ပြန်ပြည့်ပုံတို့မှာ ဤအတိုင်းပင် ဖြစ်လေသည်။ === အရွယ်အစားနှင့် ဆွဲအား === အရွယ်အစားတွင် သေးငယ်သောကြောင့် လ၏အနည်းဆုံး ဆွဲအားသည် ကမ္ဘာဆွဲအားထက် ၆ ဆ လျော့နည်းသည်။ ထိုကြောင့် အကယ်၍ သင်၏ [[အလေးချိန်]]သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပေါင် ၆၀ ရှိပါက လကမ္ဘာပေါ်တွင် ၁၀ပေါင်မျှသာ လေးလံတော့မည်ဖြစ်သည်။ လ၏ [[ဒြပ်ဆွဲအား]]သည် ကမ္ဘာမြေထက် ပေါ့သည်မှန်သော်လည်း ထိုဆွဲအားသည် ထိုနေရာတွင်ပင် တည်ရှိနေနိုင်သည်။ အကယ်၍ ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် သင်သည် ဘောလုံးတစ်လုံးကို လေထဲတွင် ပစ်မြှောက်လိုက်မည်ဆိုပါက ထိုဘောလုံးသည် သင်ထံသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာမည် ဖြစ်သည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေ၊ လကမ္ဘာပေါ်တွင် ထိုဘောလုံးအား ပစ်မြှောက်လိုက်မည်ဆိုပါက ဘောလုံးသည် သင့်ထံသို့ ပြန်လာမည်ဖြစ်သော်လည်း အလွန် နှေးကွေးစွာပင် ကျလာမည်ဖြစ်သည်။ သင်သည် ကမ္ဘာပေါ်၌ အစွမ်းကုန် ခုန်နိုင်သလောက် ခုန်ပါက မြေပြင်သို့ပင် ပြန်လည်ကျရောက်မည်ဖြစ်သည်။ လပေါ်တွင်မူကား သင်သည် လေထဲတွင်ခုန်၍ သင့်၏ အလုပ်များကို ပြုလုပ်နိုင်သေးသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် လ၏ ဆွဲအားသည် ကမ္ဘာ့ဆွဲအားလောက် ပြင်းထန်ခြင်း မရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယခင်ဆိုထားသည့်အတိုင်း လပေါ်တွင် လေမရှိ၊ ရေမရှိချေ။ ထို့ကြောင့် ခြေရာသည်လည်း သဘာဝအားဖြင့် ပျောက်ပျက်ရန် မလွယ်ကူချေ။ လပေါ်၌ လေထုမရှိသောကြောင့် သင်သည် အေးခြင်း၊ ပူခြင်းကိုလည်း ကာကွယ်နိုင်မည်မဟုတ်ချေ။ ထို့ကြောင့် အာကာသယာဉ်မှူးများသည် မိမိတို့အသက်အန္တရာယ်ကာကွယ်ရန်အတွက် အလွန်လေးလံသော အာကာသဝတ်စုံနှင့် အသက်ရှူရန်အတွက် အောက်ဆီဂျင်ဘူးများကိုသယ်ဆောင်သွားကြရလေသည်။ လကမ္ဘာသည် မြေကမ္ဘာကဲ့သို့ ဆွဲအား ပြင်းထန်မှု မရှိခြင်းကြောင့် ထိုဝတ်စုံများသည်လည်း မြေကမ္ဘာပေါ်တွင်ကဲ့သို့ လေးလံခြင်း မရှိတော့ချေ။ [[File:EarthAndMoon.jpg|thumb|250px|လနှင့် ကမ္ဘာတို့အား ကီလိုမီတာ သန်း၅၀ အကွာမှနေ၍ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပုံ]] == သွင်ပြင်လက္ခဏာများ == လပေါ်တွင် မြစ်ချောင်းများနှင့် သဏ္ဌာန်တူသော အစင်းကြောင်းများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ အကယ်၍ ထိုအစင်းကြောင်းများသည် [[မြစ်]]များ ဖြစ်လျှင် ရေမရှိသော မြစ်များသာ ဖြစ်ကြပေမည်။ လွန်ခဲ့သောနှစ်သန်းပေါင်းများစွာက မီးတောင်များလှုပ်ခတ်၍ ချော်ရည်မြစ်များဖြစ်ပြီး ယခုအခါတွင် မြစ်ရိုးများသာလျှင် ကျန်နေခြင်း ဖြစ်သည်ဟု နက္ခတ်ဆရာတို့ ယူဆကြလေသည်။ ဤကဲ့သို့ ရှေးအခါက စ၍ နက္ခတ်ဆရာများသည် လ၏ အကြောင်းကို [[မှန်ဘီလူး]]၊ [[တယ်လီစကုပ်|မှန်ပြောင်း]] စသည်တို့ မပါဘဲနှင့်လည်းကောင်း၊ မှန်ဘီလူး၊ မှန်ပြောင်း စသည်တို့၏အကူအညီဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဓာတ်ပုံများ ရိုက်ကူး၍လည်းကောင်း လေ့လာခဲ့၏။ လ၏မျက်နှာပြင်အကြောင်းကိုလည်း အတော်အတန် သိရှိလာခဲ့ကြ၏။ လမျက်နှာပြင်မှ နေရာ အများအပြားကိုလည်း အမည်အမျိုးမျိုး ပေးခဲ့၏။ ထို့နောက် [[၂၀ ရာစုနှစ်]] ဒုတိယပိုင်းအစလောက်မှ စ၍ လမျက်နှာပြင် စူးစမ်းရေး [[အာကာသယာဉ်]]များ တင်လွှတ်၍ စုံစမ်းလေ့လာခဲ့ကြ၏။ လ၌ အရောင်ဖြူနေရခြင်းမှာ နေမှအလင်းရောင်ကြောင့်ဖြစ်၏။ အကယ်၍ [[နေ]]မှအလင်းကို မရရှိပါက လသည် မည်းမှောင်၍ နေလိမ့်မည်။ လသည် တစ်လကြာမှ တစ်ပတ်လည်သဖြင့် လပေါ်က တစ်ရက်သည် ကမ္ဘာပေါ်က တစ်လနှင့်ညီမျှသည်။ သို့အတွက် လပေါ်က တစ်နေ့တာအချိန်သည် ရက်သတ္တပတ် နှစ်ပတ်ခန့် ကြာ၍ တစ်ညဉ့်တာအချိန်သည်လည်း ရက်သတ္တနှစ်ပတ်ခန့်ပင် ကြာသည်။ လပေါ်တွင် ညဉ့်အချိန် ကျရောက်သောအခါ နေမှ အပူနှင့် အလင်းတို့ကို မရရှိသဖြင့် လသည် မည်းမှောင်၍ အလွန်အေးလျက် ရှိမည်။ သုည ဒီဂရီ အောက် ဒီဂရီ ၂ဝဝ၊ သို့မဟုတ် ဒီဂရီ ၄ဝဝ ရောက်အောင်ပင် အေးပေမည်။ နေ့အချိန် ကျရောက် သောအခါတွင်မူ ရေဆူလောက်အောင်ပင် ပူလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းရလေသည်။ လပေါ်တွင် ရေ၊ လေနှင့် သက်ရှိအရာများ မရှိကြချေ။ [[အသံ]]လည်း မဖြစ်ပေါ်နိုင်ပေ။ အကယ်၍ ကမ္ဘာမှ လွှတ်လိုက်သော [[ဒုံးပျံ]]သည် အရှိန်ပြင်းစွာဖြင့် ကျရောက်ထိမှန်သည့် တိုင်အောင် ထိုထိမှန်သည့် အသံကြီးသည် ပေါ်ပေါက်မည် မဟုတ်ပေ။ အကြောင်းမှာ လ၏ပတ်လည်တွင် [[လေထု]]မရှိဘဲ [[လေဟာနယ်]] ဖြစ်နေသောကြောင့် ဖြစ်၏။ ကောင်းကင်ပြင်ကြီးအား ကမ္ဘာမှကြည့်လျှင် အပြာရောင်ကိုသာမြင်ရပြီး ထိုအခြင်းအရာမှာ နေမှလာသော [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]များသည် ဓာတ်ငွေ့များဖြင့် ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားသော လေထုအား ဖြတ်သန်းရသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုလေထုသည် ကောင်းကင်မှ အပြာရောင်အလင်းများ လာသကဲ့သို့ ဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ထားသည်။ သို့သော် လကမ္ဘာပေါ်တွင် လေထုမရှိသောကြောင့် ကောင်းကင်သည် နေ့ဘက်တွင်ပင် အမည်းရောင် ဖြစ်နေသည်။ ထိုသို့ လေထု၏ ကာကွယ်ထားမှု မရှိခြင်းကြောင့် [[အာကာသ]]အပြင်မှ လာသော ကျောက်စိုင်၊ ကျောက်တုံးများသည် လကမ္ဘာပေါ်သို့ တိုက်ရိုက် ကျရောက်ကာ မီးလောင်ပေါက်ကွဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်ကြပြီး ကြီးမားသော ကျင်းကြီးများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ လကမ္ဘာပေါ်တွင် ထိုကျောက်တုံးများ၏ တိုက်ခတ်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်နေသော ကျင်းကြီးများ အမြောက်အမြား ရှိလေသည်။ ထိုတွင်းကြီးများသည် [[ဥက္ကာခဲ|ဥက္ကာခဲများ]] လပေါ်သို့ ကျရောက်ရာမှ ဖြစ်ပေါ်သည်ဟု အချို့ နက္ခတ်ဆရာတို့က ဆိုသည်။ အချို့နက္ခတ်ဆရာများကလည်း ထိုတွင်းကြီးများသည် [[မီးတောင်သေ]]များ၏ ထိပ်ဝများဟု ဆိုကြသည်။ အချို့တွင်းကြီးများ၏ ထိပ်ဝသည် မိုင် ၁ဝဝ ခန့်ပင် ကျယ်၍ မိုင် ၅ဝ ခန့် နက်သည်ဟု ခန့်မှန်းကြလေသည်။ == ရှာဖွေခြင်း၏ သမိုင်း == လူသားတို့ လကမ္ဘာပေါ်တွင် ခြေမချသေးမီ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးနိုင်ငံနှစ်ခုဖြစ်သော [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]နှင့် [[ရုရှားနိုင်ငံ]] (ထိုချိန်က ဆိုဗီယက်ရုရှားနိုင်ငံ USSR) တို့သည် [[စက်ရုပ်]]များစေလွှတ်ပြီး လအား လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ထိုစက်ရုပ်များသည် လကမ္ဘာအား အနီးကပ်လေ့လာခဲ့ကြပြီး၊ လ ပတ်ပတ်လည် ပျံသန်းခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့်လည်း [[လူန ၂]] ဟုခေါ်သော လကမ္ဘာလေ့လာရေးယဉ်သည် ထိုအပေါ်တွင်ပင် ပျက်ကျခဲ့လေသည်။ ထိုစက်ရုပ်များသည် လူသားတို့ပြုလုပ်ထားသည့် ပထမဆုံးသော လပေါ်ခြေချခဲ့သည့် ယာဉ်များပင်ဖြစ်သည်။ ဤသို့ လမျက်နှာပြင် စူးစမ်းရေး အာကာသယာဉ်များ တင်လွှတ်ရေးကိစ္စတွင် ဆိုဗီယက်ယူနီယံနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတို့သည် ငွေအမြောက်အမြား အကုန် အကျခံကာ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိရာ ကမ္ဘာမြေမှ မမြင်ရသည့် လ၏အစိတ်အပိုင်းများကို ဓာတ်ပုံများ ရိုက်ကူး ယူနိုင်ခဲ့သည်။ လမျက်နှာပြင်အကြောင်း ပိုမိုသိရှိလာပြန်သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ရုရှားတို့ သည် လဆီသို့ အရောက် ပစ်လွှတ်လိုက်သော ဒုံးပျံအထက်ပိုင်း (လမျက်နှာပြင် လေ့လာရေးယာဉ်)သည် ကြံရွယ်ထားသည့် ပစ်ကွင်းနှင့် မိုင် ၁၆ဝ အကွာ (မာရီစီရီနီတာတစ်ဒေသ)တွင် လနှင့် ထိတွေ့ခဲ့သည်။ ၁၉၆၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်တို့ ပစ်လွှတ်လိုက်သော အက်တလတ် အေဂျီနာဒုံးပျံက တင်ဆောင်သွားသည့် ရိမ်းဂျား ၇ အာကာသ ယာဉ်သည် (ဂအာရစ်ကီချိုင့်ဝှမ်းအနီးတွင်) လမျက်နှာပြင်နှင့် ထိတွေ့ခဲ့သည်။ ပါသွားသည့် ကင်မရာများက ဓာတ်ပုံရိုက်ကူး နိုင်ခဲ့၍ အလုံးစုံ အောင်မြင်သည်။ လမျက်နှာပြင်အကြောင်းလည်း ယခင်ကထက် ပိုမိုသိရှိလာခဲ့ရပြန်လေသည်။ ထို့နောက် လူသားတို့သည် လကမ္ဘာပေါ်သို့ ဆင်းသက်ရန်ကြိုးစားခဲ့ကြပြီး [[ဇူလိုင်]]လ ၂၁ ရက်နေ့၊ အောက်တိုဘာလ၊ ၁၉၆၉ခုနှစ်တွင် ခြေချနိုင်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်လူမျိုး [[အာကာသယာဉ်မှူး]]များဖြစ်သည့် နီးလ်အမ်းစထောင်းရ်၊ ဘက်ဇ် အယ်ဒရင်းတို့သည် လ၏မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ၎င်းတို့၏ [[သိန်းငှက်]]အမည်ရှိ လဆင်းယာဉ်ဖြင့် ဆင်းသက်ခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် [[ကမ္ဘာ]]ပေါ်ရှိ ထက်ဝက်ခန့်သော လူတို့သည် ၎င်းအား [[ရုပ်မြင်သံကြား]]မှတဆင့် ကြည့်ရှုနေခဲ့ကြသည်။ အမ်းစထရောင်းသည် သိန်းငှက်အမည်ရှိ လဆင်းယာဉ်၏ လှေကားမှတဆင့် အောက်သို့ဆင်းလာပြီး လ၏ မြေမျက်နှာပြင်နှင့် ပထမဆုံး ထိတွေ့ခဲ့လေသည်။ ထို့နောက် သူက “ ဒီဟာက လူတစ်ဦးတွက် သေးငယ်တဲ့ အဆင့်ဖြစ်ပြီး လူသားမျိုးနွယ်စုအတွက် ကြီးမားတဲ့ ခုန်ပေါက်မှုတစ်ခုပါ” ဟုပြောလေသည်။ များမကြာမီ ဘက်ဇ်အယ်ဒရင်း သည်လည်း လိုက်ဆင်းလာခဲ့သည်။ ထို့နောက် သူတို့နှစ်ဦးသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအလံအား ၎င်းတို့ယဉ်ဆင်းသက်သည့် နေရာနှင့် မနီးမဝေးတွင် စိုက်ထူရန်ကြိုးပမ်းကြသည်။ သူတို့နှစ်ဦး၏ ခြေရာများသည် လပေါ်တွင် ထင်ကျန်ရစ်ခဲ့ပြီး အလွန်ကြာညောင်းသော်လည်း ထိုနေရာတွင်ပင် ရှိနေလေသည်။ အကယ်၍ သင်သည် ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် သင်၏ခြေရာအား ချန်ခဲ့မည်ဆိုပါက ထိုခြေရာသည် လေ၊ ရေ၊နှင့် မိုးတို့ကြောင့် ပျက်စီးသွားမည် ဖြစ်သည်။ သို့သော် လတွင်မူကား လေမရှိ၊ ရေမရှိ၊ နှင့် ဖြစ်လေသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့၏ ခြေရာများသည် ပျောက်ကွယ်သွားခြင်း၊ ပျက်စီးသွားခြင်းမရှိခဲ့ချေ။ လူအချို့က သူတို့သည် လကမ္ဘာပေါ်သို့ အမှန်တကယ် မရောက်ခဲ့ချေဟု ပြောဆိုကြသည်။ ထို့နောက် လပေါ်ရှိ လူတို့ ဓာတ်ပုံများမှာလည်း အတုများသာလျှင်ဖြစ်ပြီး လပေါ်မှ ယူဆောင်လာသော ကျောက်တုံးကျောက်ခဲများမှလည်း အတုအယောင်များသာလျှင် ဖြစ်သည်ဟု ပြောဆိုကြသည်။ သို့သော် ထိုသို့ပြောဆိုသူများ မှားနေသည်ဟု သက်သေပြရန်အတွက်ကား အလွန်ပင် ရှုပ်ထွေးလှသော အငြင်းအခုံများပင် ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။ ၁၉၆၉ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၇၂ ခုနှစ်အကြား အာကာသယာဉ်တစ်ခုဖြစ်သော [[အပိုလို ၁၇]] သည် လကမ္ဘာပေါ်သို့ နောက်ဆုံးလည်ပတ်ခဲ့သည်။ အပိုလိုအစီအစဉ်ဖြင့် လူပေါင်း ၁၂ယောက်သည် လပေါ်သို့ ခြေချနိုင်ခဲ့သည်။ ဦးဂျန်းနီ ဆာမန်းသည် အပိုလို ၁၇ တွင် ပါဝင်သော သူတစ်ဦးဖြစ်ပြီး သူသည် လကမ္ဘာပေါ်သို့ နောက်ဆုံးဆင်းသက်ခဲ့သော လူသားပင်ဖြစ်လေသည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ရက်နေ့၌ လွှတ်တင်ခဲ့သော [[အာတေမစ် ၂]] အာကာသယာဉ်သည် လကိုဖြတ်သန်းပျံသန်းပြီး ဧပြီ ၁၁၌ ကမ္ဘာသို့ပြန်လည်ဆင်းသက်သည်။ ၎င်းအစီအစဉ်အရ ယာဉ်ပေါ်တွင်လိုက်ပါသွားခဲ့သော အာကာသယာဉ်မှူး Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch, Jeremy Hansen တို့သည် လကို နောက်ဆုံးရောက်ရှိခဲ့သော လူသားများဖြစ်သည်။ == လပေါ်ရှိရေ == ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့က [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးအဖွဲ့([[NASA]])နာဆာက လကမ္ဘာပေါ်တွင် ရေအမြောက်အမြား တွေ့ရှိရသည်ဟု ကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့လေသည်။<ref>[http://simple.wikipedia.org/wiki/Moon Moon - Simple English Wikipedia, the free encyclopedia<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် -->]</ref> == မြန်မာအယူအဆနှင့် အခေါ်အဝေါ် == မြန်မာကျမ်းဂန်များတွင် လနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဤသို့ ဖော်ပြ ပါရှိ၏။ ကမ္ဘာဦးအခါ၌ ဗြဟ္မာပြည်မှ ဗြဟ္မာတို့သည် အသက်ကုန်သဖြင့်လည်းကောင်း၊ကံကုန်သဖြင့်လည်းကောင်း စုတေ၍ လူ့ပြည်သို့ ဥပပါတ် ကိုယ်ထင် ဖြစ်လာကုန်၏။ ထိုသူတို့သည် ကိုယ်ရောင်ဖြင့်သာ ထွန်းပကုန်လျက် ဗြဟ္မာ့ပြည်မှာကဲ့သို့ ပီတိသာလျှင် အာဟာရ ကိစ္စကို ပြီးစေကုန်လျက် ကောင်းကင်၌ ငှက်ကဲ့သို့ ပျံဝဲ၍မွေ့လျော်ကုန်၏။ ယောက်ျား မိန်းမ ဟူ၍ အသွင် မရှိကုန်။ သတ္တဝါဟူ၍သာ ခေါ်ဝေါ်ကုန်၏။ ထိုသတ္တဝါတို့သည် ရသ ပထဝီကို စားအံ့သောငှာ အားထုတ်ကုန်သည် ရှိသော် မိမိတို့ကိုယ်ရောင်သည် ကွယ်ခဲ့၍ အမိုက်အတိ ဖြစ်ရကား ကြောက်ခြင်း ပြင်းစွာ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုသူတို့၏ ဘုန်းကြောင့်၎င်း၊ ဖြစ်မြဲသော ဓမ္မာတာအားဖြင့်၎င်း ဘာနုရာဇာမည်သော ရောင်ခြည်တစ်ထောင် ဆောင်သော နေမင်းသည် တပေါင်းလပြည့် တနင်္ဂနွေနေ့ ပုဗ္ဗဝိဒေဟကျွန်း၏ အလယ်၌ ဥဒည် ထောင်ထိပ်မှ ထွက်လာ၍ အလင်းကို ဖြစ်စေ၏။ ကမ္ဘာဦးသူတို့သည် ကြောက်ခြင်းမှ ကင်းကုန်၍ ရဲရင့်ခြင်း ဖြစ်ကုန်သောကြောင့် 'သူရိယ'ဟူသောအမည်ကို ခေါ်ဝေါ်ကုန်၏။ ထိုသို့ ပေါ်လာသော နေမင်းသည် နာရီ ၃ဝ လှည့်၍ ယုဂန္ဓိုရ်တောင် ကွယ်သည်ရှိသော် အတွင်းကား ပတ္တမြား၊အပကား ငွေအတိပြီသော အချင်း ၄၉ ယူဇနာရှိသော ငြိမ်းသောအရောင်ကိုဆောင်သော လမင်းသည် ၂၇ လုံးသော နက္ခတ်မှစ၍ တာရာကြယ်အပေါင်း ခြံရံလျက် ကန်ရာသီ ၁၃ လုံး ဖြစ်သော ဟဿတနက္ခတ်ကို စီးလျက် အရှေ့မျက်နှာမှ ထွက်လာသည်ရှိသော် ကမ္ဘာဦးသူတို့သည် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ရွှင်မြူးစွာ ဖြစ်ကုန်လျက် ငါတို့အလိုဆန္ဒ အတိုင်း ရပေမည်ဟူ၍ 'စန္ဒ'ဟူသော အမည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကုန်၏။ မြန်မာဘာသာ လခေါ်သည်မှာ အမရကောသ အဘိဓာန်ကျမ်းလာ ဂေါ်လဟူသော မူလဘာသာတွင် ဂေါ်သဒ္ဒါကျေ၍ လ အက္ခရာတစ်လုံးကို မြန်မာဘာသာမှာ 'လမင်း'ဟု ခေါ်ဝေါ် ထင်ရှားရေးသားကြသည်ဟု ယူရန်ရှိ၏။ တစ်ကြောင်းမှာလည်း လလိတသဒ္ဒါ၊ လလသဒ္ဒါနှစ်ပါးသည် တင့်တယ်ခြင်း စံပယ်ခြင်း အနက်ကို ဟော၏။ လဗိမာန်မှာ နက္ခတ်ကြယ်အပေါင်းတို့ဖြင့် ခြံရံသည် ဖြစ်၍ တင့်တယ်ထွန်းလင်းသော အရောင်အဝါ ရှိသည်ကို အစွဲပြု၍ လလိတသဒ္ဒါ၊ လလသဒ္ဒါများတွင် လအက္ခရာတစ်လုံးကို မြန်မာဘာသာမှာ 'လ'ဟူ၍ ခေါ်ဝေါ် ထင်ရှားသည် ဆိုရန်ရှိ၏။ ထိုလမင်းကို တနင်္လာဂြိုဟ်ဟု ခေါ်ဝေါ်ရေးသားကြသည့် မြန်မာဘာသာ စကားမှာ ကမ္ဘာ့တန်းဆာ ရာဇမတ္တဏ်ကျမ်းလာ သသလနံ လက္ခဏံ ဟဿာတိ သသလနောဟု ပြုလုပ်ရာ၏။ ယဿ၊ အကြင် လမင်းအား။ သသလနံ၊ ယုန်ရေးတံဆိပ်ဟူသော။ လက္ခဏံ၊ အမှတ်သည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ဣတိ၊ ထိုကြောင့်။ သသလနော၊ တနင်းလာဂြိုဟ်တည်း။ ကမ္ဘာ့တန်ဆာ ရာဇမတ္တဏ်၊ ယောဂယာတြာ နှစ်ကျမ်းတွင် တနင်္လာကား ယဝနတိုင်း ခိရောဒဓိ နို့ရည်သမုဒ္ဒရာမှ တနင်္လာ ဂြိုဟ်ဖြစ်ကြောင်းကို ဆိုသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)</ref> {{wide image|Moon_phases_en.jpg|800px|ကမ္ဘာမြေပြင်နှင့် နေ၏အလင်းရောင်တည်နေရာကြားတွင် လစဉ်ပြောင်းလဲနေသောထောင့်နေရာနှင့် လ၏ မြင်ကွင်းပုံ}} ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{Notelist}} ===မှတ်စုများ=== {{cmn|3| {{notes | notes = {{efn |name = inclination | Between 18.29° and 28.58° to Earth's [[equator]].<ref name="W06"/><!--Wieczorek et al. 2006; 18.29° when the longitude of the Moon's ascending node is 180°, 28.58° when it is 0°--> }} {{efn |name = maxval | The ''maximum value'' is given based on scaling of the brightness from the value of −12.74 given for an equator to Moon-centre distance of 378&nbsp;000&nbsp;km in the NASA factsheet reference to the minimum Earth–Moon distance given there, after the latter is corrected for Earth's equatorial radius of 6&nbsp;378&nbsp;km, giving 350&nbsp;600&nbsp;km. The ''minimum value'' (for a distant [[new moon]]) is based on a similar scaling using the maximum Earth–Moon distance of 407&nbsp;000&nbsp;km (given in the factsheet) and by calculating the brightness of the earthshine onto such a new moon. The brightness of the earthshine is {{nowrap|[ Earth [[albedo]] ×}} {{nowrap|([[Earth radius]] /}} Radius of [[Orbit of the Moon|Moon's orbit]])²&nbsp;] relative to the direct solar illumination that occurs for a full moon. ({{nowrap|Earth albedo {{=}} 0.367}}; {{nowrap|Earth radius {{=}} (polar}} radius&nbsp;× equatorial {{nowrap|radius)^½ {{=}} 6 367 km}}.) }} {{efn |name = angular size | The range of angular size values given are based on simple scaling of the following values given in the fact sheet reference: at an Earth-equator to Moon-centre distance of 378&nbsp;000&nbsp;km, the [[Angular diameter|angular size]] is 1896&nbsp;[[arcsecond]]s. The same fact sheet gives extreme Earth–Moon distances of 407&nbsp;000&nbsp;km and 357&nbsp;000&nbsp;km. For the maximum angular size, the minimum distance has to be corrected for Earth's equatorial radius of 6&nbsp;378&nbsp;km, giving 350&nbsp;600&nbsp;km. }} {{efn |name = pressure explanation | Lucey et al. (2006) give {{nowrap|10⁷ particles cm⁻³}} by day and {{nowrap|10⁵ particles cm⁻³}} by night. Along with equatorial surface temperatures of 390&nbsp;[[Kelvin|K]] by day and 100&nbsp;K by night, the ideal gas law yields the pressures given in the infobox (rounded to the nearest order of magnitude): 10⁻⁷&nbsp;[[Pascal (unit)|Pa]] by day and 10⁻¹⁰&nbsp;Pa by night. }} {{efn |name = near-Earth asteroids | There are a number of [[near-Earth asteroid]]s, including [[3753 Cruithne]], that are [[co-orbital]] with Earth: their orbits bring them close to Earth for periods of time but then alter in the long term (Morais et al, 2002). These are [[quasi-satellite]]s&nbsp;– they are not moons as they do not orbit Earth. For more information, see Other moons of Earth. }} }} }} ===စစ်ဆေးခြင်း=== {{reflist |colwidth=30em |refs = <ref name="W06"> {{cite journal |last1=Wieczorek |first1=M. |title=The constitution and structure of the lunar interior |journal=Reviews in Mineralogy and Geochemistry |volume=60 |issue=1 |pages=221–364 |date=2006 |doi=10.2138/rmg.2006.60.3 |display-authors=1 |author2=<Please add first missing authors to populate metadata.>}}</ref> <ref name="Williams1996">{{cite journal|last1=Williams|first1=James G.|last2=Newhall|first2=XX|last3=Dickey|first3=Jean O.|title=Lunar moments, tides, orientation, and coordinate frames|url=https://archive.org/details/sim_planetary-and-space-science_1996-10_44_10/page/1077|journal=Planetary and Space Science|volume=44|issue=10|date=1996|pages=1077–1080|issn=00320633|doi=10.1016/0032-0633(95)00154-9|bibcode = 1996P&SS...44.1077W }}</ref> <ref name="Lang2011"> Lang, Kenneth R. (2011), [https://books.google.com/books?id=S4xDhVCxAQIC&pg=PA184 ''The Cambridge Guide to the Solar System''], 2nd ed., Cambridge University Press.</ref> <ref name="NSSDC">{{cite web |last=Williams |first=Dr. David R. |title=Moon Fact Sheet |publisher=[[NASA]] (National Space Science Data Center) |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/moonfact.html |date=2 February 2006 |accessdate=31 December 2008 |archive-date=23 March 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323165650/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/moonfact.html }}</ref> <ref name="Saari"> {{cite journal |doi=10.1364/AO.47.004981 |title=Celestial body irradiance determination from an underfilled satellite radiometer: application to albedo and thermal emission measurements of the Moon using CERES |date=2008 |last1=Matthews |first1=Grant |journal=Applied Optics |volume=47 |pages=4981–93 |pmid=18806861 |issue=27 |bibcode=2008ApOpt..47.4981M}}</ref> <ref name="Vasavada1999"> {{cite journal |author=A.R. Vasavada, D.A. Paige, and S.E. Wood |journal=Icarus |title=Near-Surface Temperatures on Mercury and the Moon and the Stability of Polar Ice Deposits |volume=141 |issue=2 |pages=179–193 |bibcode=1999Icar..141..179V |doi=10.1006/icar.1999.6175 |date=1999}}</ref> <ref name="L06"> {{cite journal |last1=Lucey |first1=P. |last2=Korotev |first2=Randy L. |title=Understanding the lunar surface and space-Moon interactions |journal=Reviews in Mineralogy and Geochemistry |volume=60 |issue=1 |pages=83–219 |date=2006 |doi=10.2138/rmg.2006.60.2 |display-authors=2 |author3=<Please add first missing authors to populate metadata.>}}</ref> <ref name="Morais2002"> {{cite journal |last=Morais |first=M.H.M. |author2=Morbidelli, A. |title=The Population of Near-Earth Asteroids in Coorbital Motion with the Earth |journal=Icarus |date=2002 |volume=160 |issue=1 |pages=1–9 |bibcode=2002Icar..160....1M |doi=10.1006/icar.2002.6937}}</ref> }} {{နေအဖွဲ့အစည်း ဂြိုဟ်ရံလများ (အသေး)}} {{Footer SolarSystem}} [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း]] [[ကဏ္ဍ:လကမ္ဘာ]] [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်ရံလများ]] rahg49mvpmabr9poh0s6xi8hkmzkcp5 0 12485 1056560 718741 2026-10-07T16:24:43Z Dr Lotus Black 31011 1056560 wikitext text/x-wiki [[File:Dusk on the Yangtze River.jpg|thumb|250px|ယန်ဇီမြစ်၏ ဆည်းဆာအလှ]] '''ယန်ဇီမြစ်''' (揚子江) သည် [[အာရှ]]တိုက်တွင် အရှည်လျားဆုံးနှင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် တတိယမြောက် အရှည်လျားဆုံး မြစ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။ ယန်ဇီမြစ်ကို တရုတ်အသိုင်းအဝိုင်းတွင် ချန်ကျန်း (ရှည်လျားသောမြစ်, 長江) ဟု အဓိက ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲလေ့ရှိသည်။ ၆၃၀၀ ကီလိုမီတာ (၃၉၁၅ မိုင်) ရှည်လျားသည့် ယန်ဇီမြစ်သည် [[တရုတ်ပြည်]] အနောက်ပိုင်းဒေသ [[တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်]]ရှိ ရေခဲမြစ်များမှ မြစ်ဖျားခံကာ အရှေ့ဘက်သို့ ဦးတည်၍ အနောက်တောင်ပိုင်း၊ အလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းဒေသများကို ဖြတ်သန်းပြီး [[ရှန်ဟိုင်းမြို့]]၌ အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။<ref>(Chinese) [http://www.cjw.gov.cn/index/river/liuyugk-3.asp?link=1]{{Dead link|date=December 2020 }} Accessed 2010-09-10</ref> [[မြစ်ဝါမြစ်]]နည်းတူ ယန်ဇီမြစ်သည် တရုတ်သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စီးပွားရေးတွင် အရေးပါသည့် မြစ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။ တိဗက်ပြည် ကွန်လွန်တောင်တန်းတွင် မြစ်ဖျားခံပြီးလျှင် ယူနန်၊ ဆီချွမ်၊ ဟူပေ၊ ဟူနန်၊ ကျိယန်ဆီ၊ အန်ဟွီပြည်နယ်များကို ဖြတ်သန်း၍ ပင်လယ်ဝါထဲသို့ စီးဝင်လေသည်။ မြစ်အောက်ပိုင်းလောက်၌သာ ယန်ဆီမြစ် (ယန်ဆီကျန်)ဟု အမည်တွင်၍ ကျန်အပိုင်း များ၌ အမည်အမျိုးမျိုး ရှိလေသည်။ ယန်ဆီမြစ်သည် တရုတ် နိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းကို အနောက်ဘက်မှ အရှေ့ဘက်သို့ ဖြတ်၍ စီးဆင်းသဖြင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ် ရေးအတွက် အလွန်အရေးပါ အရာရောက်ပေသည်။ ယန်ဆီမြစ် နှင့်တကွ ယင်း၏ မြစ်လက်တက်များတို့ ဖြတ်သန်းစီးဆင်း သော မြစ်ဝှမ်းဒေသမှာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၇ဝဝဝဝဝ နီးပါး မျှ ရှိသည်။ ယန်ဆီမြစ်သည် မိုင် ၃ဝ မှ မိုင် ၄ဝ အထိ ကျယ်၏။ ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောများသည် မြစ်ဝအနီး၌ တည်ရှိသော ရှန်ဟိုင်းမြို့မှ အထက်သို့ မိုင် ၆၂ဝ ခန့် ဝေးသော ဟန်ကောင် မြို့အထိ ဆန်တက်နိုင်သည်။ တစ်ဖန် ဟန်ကောင်မြို့မှ မြစ်တွင်း ခုတ်မောင်းသောသင်္ဘောဖြင့် အထက်သို့ မိုင် ၅ဝဝ ခန့် သွား ရောက်နိုင်သေးသည်။ အီချန်မြို့ အထက်ပိုင်း၌မူကား မြစ်ကြောင်းသည် ရေစီးသန်၍ ချောက်ကြီးများ ရှိခြင်းကြောင့် လှေငယ် တက်စင်းများဖြင့်သာ သွားလာနိုင်လေသည်။ ယန်ဆီမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသသည် မြင့်မားသော တောင် တန်းများဖြစ်သောကြောင့် ရေစီးအလွန်သန်၍ မြစ်ကမ်းပါးများ သည်လည်း မြင့်သည်။ မြစ်အောက်ပိုင်းတွင်မူ ရေစီးနှေး၍ နုံးထူသည်။ မြစ်တစ်လျှောက်၌ အိုင်များရှိရာ၊ မြစ်ရေလျှံသော အချိန်ကာလတွင် ဟွန်ဟိုမြစ်လောက် လယ်ယာအိမ်ခြေ အပျက်အစီးမများချေ။ မြစ်အတွင်း လှေများပေါ်၌၎င်း၊ မြစ်ဝှမ်း တစ်လျှောက်၌၎င်း တရုတ်အမျိုးသား မြောက်မြားစွာ နေထိုင်ကြ သည်။ ယန်ဆီမြစ်ဝှမ်းတွင် ပိုးမွေးမြူခြင်း၊ ဆန်စပါး၊ ဝါနှင့် လက်ဖက်ပင်စိုက်ပျိုးခြင်းလုပ်ငန်းများကို အကြီးအကျယ် လုပ်ကိုင်ကြ၏။ ယန်ဆီမြစ်တစ်လျှောက်ရှိ ထင်ရှားသောမြို့များမှ [[ရှန်ဟိုင်းမြို့]]၊ [[နန်းကင်းမြို့]]၊ [[ကျူကျန်မြို့]]၊ [[အန်ကင်းမြို့]]၊ [[ဟန်ကောင်မြို့]]၊ [[ဝူချန်မြို့]]၊ [[အီချန်မြို့]]နှင့် [[ချုန်ကင်းမြို့]]များ ဖြစ်လေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:တရုတ်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] 3l6ta9y54sx5s0ideppl9xomfhozzui 0 12506 1056576 1047685 2026-10-07T16:59:03Z Dr Lotus Black 31011 1056576 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ဓနုလူမျိုး (Danu People) | native_name = | flag = | flag_caption = | image = Danu dance troup, Pindaya.jpg | image_caption = ဓနုအမျိုးသမီး ကချေသည်များ (၁၉၀၆ ခုနှစ်ခန့်၊ ပင်းတယမြို့) | population = ၂၅၅,၄၇၇ ဦး (ခန့်မှန်း) | regions = [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (မြေလတ်ဒေသ) | region1 = {{flag|Myanmar}} | pop1 = ၂၅၅,၄၇၇ | ref1 = (၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ) | languages = [[ဓနုဘာသာစကား|ဓနု]]၊ [[ဗမာဘာသာစကား|ဗမာ]] | religions = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related_groups = [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]၊ [[ထားဝယ်လူမျိုး|ထားဝယ်]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]] | footnotes = }} '''ဓနုတိုင်းရင်းသားများ'''သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] အနောက်ဘက်ကုန်းမြင့်ဒေသ (မြေလတ်ဒေသ) တွင် အဓိက နေထိုင်ကြသော လူမျိုးများ ဖြစ်သည်။ ဓနုလူမျိုးတို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] မိသားစုမှ [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]] အုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် မြန်မာပြည်မကြီးအကြားရှိ တောင်တန်းဒေသများတွင် နှစ်ပေါင်းများစွာ အခြေချနေထိုင်လာခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။ ဓနုလူမျိုးများသည် အထူးသဖြင့် ရှမ်းမြေလတ်ဒေသများဖြစ်သော [[ပင်းတယမြို့နယ်]]၊ [[ရွာငံမြို့နယ်]] (ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ)၊ [[ကလောမြို့နယ်]]၊ [[နောင်ချိုမြို့နယ်]] ၊ [[ရပ်စောက်မြို့နယ်]]များနှင့် ဆက်စပ်ဒေသများဖြစ်သော [[ပင်လောင်းမြို့နယ်]] (လုံးပိုးဒေသ)၊ [[သာစည်မြို့နယ်]] (ဆင်တောင်၊ မြင်းဒိုက်ဒေသ)၊ [[တောင်ကြီးမြို့နယ်]] (ကျောက်နီ၊ တောင်လေးလုံး)၊ [[ညောင်ရွှေမြို့နယ်]] (အင်းတိမ်ဒေသ) နှင့် [[ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်]] အတွင်းရှိ ကျေးရွာများ။ [[ကျောက်မဲမြို့နယ်]] (မိုင်းလုံဒေသ)၊ [[မိုးကုတ်မြို့နယ်]] (ကြပ်ပြင်ဒေသ) အပြင် [[ရန်ကုန်မြို့]]နှင့် [[မန္တလေးမြို့]] အစရှိသော မြို့ကြီးများတွင်လည်း အခြေချနေထိုင်လျက်ရှိသည်။ == နေထိုင်ပျံ့နှံ့ရာဒေသများ == ဓနုလူမျိုးများသည်[[မန္တလေးခရိုင်]]၊ [[ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်]]တွင်လည်းကောင်း၊ ကျောက်နီတွင်းဒေသတွင်လည်းကောင်း၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] ပင်းတယ၊ [[ရွာငံမြို့နယ်|ရွာငံဒေသ]]၊ ကလော၊အောင်ပန်း၊နောင်ချို၊ရပ်စောက်ဒေသ မိုင်းလံ၊ လောက်ဆောက်အနောက်ပိုင်းတို့၌လည်းကောင်း အများဆုံးတွေ့ရသည်။ မြေလတ်ဒေသ၌လည်း ဓနုလူမျိုးများ အနှံ့အပြားနေထိုင်ကြသည်။ အထူးသဖြင့် ပင်းတယ၊ ပွေးလှ၊ ရငံ(ရွာငံ)၊ မောတို့တွင် အများဆုံး ဖြစ်သည်။ လူဦးရေမှာ ၄သိန်း(၄၀၀၀၀၀ )ကျော်ဖြစ်၏။ ဓနုလူမျိုးအများဆုံး နေထိုင်ရာဒေသများသည် ရှေးအခါက ရှမ်းနှင့်မြန်မာတို့ တွေ့ဆုံ၍ ကုန်ရောင်းကုန်ဝယ်ပြုကြရာ နေရာများဖြစ်၏။ ထိုကြောင့် ဓနုတို့သည် ရှမ်းနှင့်မြန်မာ နှစ်ဦးတို့မှ နွယ်၍ ဆင်းသက်လာသောသူများ ဖြစ်သည်ဟု ယူဆရ၏။ ဗမာစကားပြော တိုင်းရင်းသားအုပ်စုထဲတွင် ရခိုင်၊ ယော၊ အင်းသား၊ ထားဝယ်သားတို့အတူ အုပ်စုတစ်ခုအဖြစ် ထည့်သွင်းထားသည်။ ယခုအခါ ရွာငံ၊ ပင်းတယနှင့် ပွေးလှမြို့နယ်တို့ကိုပူးပေါင်း၍ [[ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ဒေသ]] တည်ထောင်ထားပေးပြီး ဖြစ်သည်။ == သမိုင်း == ဘာသာစကား ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ရှုထောင့်မှ ကြည့်လျှင် ဓနုဘာသာစကားသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ အုပ်စု]]ဝင် ဖြစ်သည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> တိတိကျကျခွဲခြားလျှင် [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ]]အုပ်စု အတွင်းရှိ [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ် ဘာသာစကားစု]]ထဲတွင် ပါဝင်ပြီး၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာစကား]]၏ ဒေသန္တရ လေယူလေသိမ်း ကွဲပြားမှုတစ်ခုအဖြစ်လည်း ပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref>Bradley, David. (1997). ''Tibeto-Burman languages and classification''. Pacific Linguistics.</ref> "ဓနု" ဟူသော အမည်သည် ပါဠိဘာသာစကား "धनु"(လေး) မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု အယူအဆရှိပြီး၊ ရှေးမြန်မာမင်းများ လက်ထက်က ရှမ်းပြည်နယ်သို့ နယ်မြေစိုးမိုးရေးအတွက် ရောက်ရှိလာသော လေးသည်တော် တပ်သားများ၏ အနွယ်အတော်များ ဖြစ်သည် ဟုယူဆကြသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၅)၊ စာမျက်နှာ (၃၃၈)။</ref><ref>Scott, J. G., & Hardiman, J. P. (1900). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States''. Government Printing.</ref> ဓနုလူမျိုးများသည် ရှေးယခင်ကတည်းက စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းကို စနစ်တကျ လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြပြီး အထူးသဖြင့် ကုန်းမြင့်စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဥယျာဉ်ခြံမြေ လုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားသည်။<ref>Enriquez, C. M. (1923). ''The Races of Burma''. Oxford University Press.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် [[ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] အတွင်းရှိ ပင်းတယနှင့် ရွာငံမြို့နယ်များတွင် အခြေပြနေထိုင်လျက်ရှိသည်။ == ယဉ်ကျေးမှု == ဓနုလူမျိုးတို့သည် များသောအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး ဘာသာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ထုံးတမ်းစဉ်လာများမှာ ဗမာလူမျိုးများနှင့် များစွာ ဆင်တူသည်။ ဓနုရိုးရာ ဝတ်စုံနှင့် ကခုန်မှုများမှာ ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြေလတ်ယဉ်ကျေးမှုကို ထင်ဟပ်စေသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများး]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] louxrydbubo81cv94u809jslhl1npsm 1056577 1056576 2026-10-07T16:59:19Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကားချက်များ */ 1056577 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ဓနုလူမျိုး (Danu People) | native_name = | flag = | flag_caption = | image = Danu dance troup, Pindaya.jpg | image_caption = ဓနုအမျိုးသမီး ကချေသည်များ (၁၉၀၆ ခုနှစ်ခန့်၊ ပင်းတယမြို့) | population = ၂၅၅,၄၇၇ ဦး (ခန့်မှန်း) | regions = [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (မြေလတ်ဒေသ) | region1 = {{flag|Myanmar}} | pop1 = ၂၅၅,၄၇၇ | ref1 = (၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ) | languages = [[ဓနုဘာသာစကား|ဓနု]]၊ [[ဗမာဘာသာစကား|ဗမာ]] | religions = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related_groups = [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]၊ [[ထားဝယ်လူမျိုး|ထားဝယ်]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]] | footnotes = }} '''ဓနုတိုင်းရင်းသားများ'''သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] အနောက်ဘက်ကုန်းမြင့်ဒေသ (မြေလတ်ဒေသ) တွင် အဓိက နေထိုင်ကြသော လူမျိုးများ ဖြစ်သည်။ ဓနုလူမျိုးတို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] မိသားစုမှ [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]] အုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် မြန်မာပြည်မကြီးအကြားရှိ တောင်တန်းဒေသများတွင် နှစ်ပေါင်းများစွာ အခြေချနေထိုင်လာခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။ ဓနုလူမျိုးများသည် အထူးသဖြင့် ရှမ်းမြေလတ်ဒေသများဖြစ်သော [[ပင်းတယမြို့နယ်]]၊ [[ရွာငံမြို့နယ်]] (ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ)၊ [[ကလောမြို့နယ်]]၊ [[နောင်ချိုမြို့နယ်]] ၊ [[ရပ်စောက်မြို့နယ်]]များနှင့် ဆက်စပ်ဒေသများဖြစ်သော [[ပင်လောင်းမြို့နယ်]] (လုံးပိုးဒေသ)၊ [[သာစည်မြို့နယ်]] (ဆင်တောင်၊ မြင်းဒိုက်ဒေသ)၊ [[တောင်ကြီးမြို့နယ်]] (ကျောက်နီ၊ တောင်လေးလုံး)၊ [[ညောင်ရွှေမြို့နယ်]] (အင်းတိမ်ဒေသ) နှင့် [[ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်]] အတွင်းရှိ ကျေးရွာများ။ [[ကျောက်မဲမြို့နယ်]] (မိုင်းလုံဒေသ)၊ [[မိုးကုတ်မြို့နယ်]] (ကြပ်ပြင်ဒေသ) အပြင် [[ရန်ကုန်မြို့]]နှင့် [[မန္တလေးမြို့]] အစရှိသော မြို့ကြီးများတွင်လည်း အခြေချနေထိုင်လျက်ရှိသည်။ == နေထိုင်ပျံ့နှံ့ရာဒေသများ == ဓနုလူမျိုးများသည်[[မန္တလေးခရိုင်]]၊ [[ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်]]တွင်လည်းကောင်း၊ ကျောက်နီတွင်းဒေသတွင်လည်းကောင်း၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] ပင်းတယ၊ [[ရွာငံမြို့နယ်|ရွာငံဒေသ]]၊ ကလော၊အောင်ပန်း၊နောင်ချို၊ရပ်စောက်ဒေသ မိုင်းလံ၊ လောက်ဆောက်အနောက်ပိုင်းတို့၌လည်းကောင်း အများဆုံးတွေ့ရသည်။ မြေလတ်ဒေသ၌လည်း ဓနုလူမျိုးများ အနှံ့အပြားနေထိုင်ကြသည်။ အထူးသဖြင့် ပင်းတယ၊ ပွေးလှ၊ ရငံ(ရွာငံ)၊ မောတို့တွင် အများဆုံး ဖြစ်သည်။ လူဦးရေမှာ ၄သိန်း(၄၀၀၀၀၀ )ကျော်ဖြစ်၏။ ဓနုလူမျိုးအများဆုံး နေထိုင်ရာဒေသများသည် ရှေးအခါက ရှမ်းနှင့်မြန်မာတို့ တွေ့ဆုံ၍ ကုန်ရောင်းကုန်ဝယ်ပြုကြရာ နေရာများဖြစ်၏။ ထိုကြောင့် ဓနုတို့သည် ရှမ်းနှင့်မြန်မာ နှစ်ဦးတို့မှ နွယ်၍ ဆင်းသက်လာသောသူများ ဖြစ်သည်ဟု ယူဆရ၏။ ဗမာစကားပြော တိုင်းရင်းသားအုပ်စုထဲတွင် ရခိုင်၊ ယော၊ အင်းသား၊ ထားဝယ်သားတို့အတူ အုပ်စုတစ်ခုအဖြစ် ထည့်သွင်းထားသည်။ ယခုအခါ ရွာငံ၊ ပင်းတယနှင့် ပွေးလှမြို့နယ်တို့ကိုပူးပေါင်း၍ [[ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ဒေသ]] တည်ထောင်ထားပေးပြီး ဖြစ်သည်။ == သမိုင်း == ဘာသာစကား ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ရှုထောင့်မှ ကြည့်လျှင် ဓနုဘာသာစကားသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ အုပ်စု]]ဝင် ဖြစ်သည်။<ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press.</ref> တိတိကျကျခွဲခြားလျှင် [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ]]အုပ်စု အတွင်းရှိ [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ် ဘာသာစကားစု]]ထဲတွင် ပါဝင်ပြီး၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာစကား]]၏ ဒေသန္တရ လေယူလေသိမ်း ကွဲပြားမှုတစ်ခုအဖြစ်လည်း ပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref>Bradley, David. (1997). ''Tibeto-Burman languages and classification''. Pacific Linguistics.</ref> "ဓနု" ဟူသော အမည်သည် ပါဠိဘာသာစကား "धनु"(လေး) မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု အယူအဆရှိပြီး၊ ရှေးမြန်မာမင်းများ လက်ထက်က ရှမ်းပြည်နယ်သို့ နယ်မြေစိုးမိုးရေးအတွက် ရောက်ရှိလာသော လေးသည်တော် တပ်သားများ၏ အနွယ်အတော်များ ဖြစ်သည် ဟုယူဆကြသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၅)၊ စာမျက်နှာ (၃၃၈)။</ref><ref>Scott, J. G., & Hardiman, J. P. (1900). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States''. Government Printing.</ref> ဓနုလူမျိုးများသည် ရှေးယခင်ကတည်းက စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းကို စနစ်တကျ လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြပြီး အထူးသဖြင့် ကုန်းမြင့်စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဥယျာဉ်ခြံမြေ လုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားသည်။<ref>Enriquez, C. M. (1923). ''The Races of Burma''. Oxford University Press.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် [[ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] အတွင်းရှိ ပင်းတယနှင့် ရွာငံမြို့နယ်များတွင် အခြေပြနေထိုင်လျက်ရှိသည်။ == ယဉ်ကျေးမှု == ဓနုလူမျိုးတို့သည် များသောအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး ဘာသာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ထုံးတမ်းစဉ်လာများမှာ ဗမာလူမျိုးများနှင့် များစွာ ဆင်တူသည်။ ဓနုရိုးရာ ဝတ်စုံနှင့် ကခုန်မှုများမှာ ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြေလတ်ယဉ်ကျေးမှုကို ထင်ဟပ်စေသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] ff3fytx2c6ydvjkefqpi4jxzfxutfpy 0 12510 1056584 1054627 2026-10-07T17:06:46Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1056584 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = အင်းသား | flag = Flag of the Intha people.svg | flag_caption = အင်းသားကိုယ်စားပြုအလံ | image = InleRowing.jpg | image_caption = အင်းသားတို့၏ ရိုးရာလှေလှော်နေပုံ | population = <!-- total population worldwide --> | genealogy = | region1 = {{flag|Burma}} | pop1 = ၁၀၀,၀၀၀ -၂၀၀,၀၀၀ | ref1 = <!-- <ref>erence/s supporting pop1 data --> | region2 = | pop2 = | ref2 = | region3 = | pop3 = | ref3 = | languages = ဗမာဘာသာစကား၏ အင်းသားလေသံ | religions = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related_groups = [[ဗမာ]], [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]],[[ထားဝယ်လူမျိုး|ထားဝယ်]], အခြား [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်လူမျိုးများ]] | footnotes = }} '''အင်သားလူမျိုး''' သည် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊ [[ညောင်ရွှေမြို့နယ်]]၊ [[အင်းလေးကန်|အင်းလေးဒေသ]]တစ်ဝိုက်၌ အခြေစိုက်နေထိုင်လျက်ရှိသော လူမျိုးကို အင်းသားလူမျိုးဟုခေါ်သည်။ အင်းလေးရေပြင် တွင်လည်းကောင်း၊ အင်းလေးကမ်းစပ် ရေတစ်ဝက် ကုန်းတစ်ဝက်၌လည်းကောင်း ရွာများကို တည်ထောင်နေထိုင်သူများ ဖြစ်ကြသဖြင့် ထိုသို့ခေါ်ဝေါ်ခြင်းဖြစ်ပေသည်။ == နောက်ခံသမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == အင်းသားလူမျိုးတို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း နေထိုင်ကြသော်လည်း ရှမ်းနွယ်ဖွားများ မဟုတ်ကြဘဲ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]] လူမျိုးစုတစ်စု ဖြစ်သည်။<ref name="ThanTun">Than Tun, *History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824*, Yale University Press, 1988.</ref> အင်းသားတို့၏ စကားပြောဆိုပုံ၊ လေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရများသည် အထူးသဖြင့် ထားဝယ်အုပ်စုခွဲနှင့် ပိုမိုနီးစပ်သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက သတ်မှတ်ကြသည်။<ref name="Luce">Luce, G.H., *Phases of Pre-Pagan Burma*, Oxford University Press, 1985.</ref> အင်းသားတို့သည် အင်းလေးဒေသသို့ မည်သို့မည်ပုံ ရောက်ရှိလာသည်နှင့် ပတ်သက်၍ ခိုင်လုံသော သမိုင်းမှတ်တမ်းနှင့် ရိုးရာရာဇဝင်ဟူ၍ အယူအဆ နှစ်ရပ်ရှိသည်။ ရာဇဝင်လာ အယူအဆ (ပုဂံခေတ် ရွှေ့ပြောင်းမှု)တွင် ရာဇဝင်အရ ပုဂံပြည့်ရှင် [[အလောင်းစည်သူ|အလောင်းစည်သူမင်းကြီး]]သည် ဖောင်စင်္ကြာဖြင့် တိုင်းခန်းလှည့်လည်စဉ် အင်းလေးဒေသသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ဖောင်တော်တွင် လိုက်ပါလာသော ထားဝယ်သား ညီအစ်ကိုနှစ်ဦး (အချို့က ထားဝယ်သား တစ်စုဟု ဆိုသည်) အား ထိုဒေသတွင် အခြေစိုက်နေထိုင်ရန် နေရာချထားပေးခဲ့သည်။<ref name="History_Inle">အင်းလေးဖောင်တော်ဦးဘုရားသမိုင်းနှင့် အင်းသားလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု၊ (၁၉၉၂)။</ref> ထိုထားဝယ်သားတို့သည် နမ့်ပန်၊ ဟဲယာ၊ နောင်တော နှင့် ရွာကြီးဘန့်ပုံး ဟူသော ရွာလေးရွာကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး "အင်းထဲရှိ ရွာလေးရွာ" ဖြစ်၍ အင်းလေး ဟု အမည်တွင်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ သမိုင်းနှင့် မနုဿဗေဒ အယူအဆတွင် အချို့သော သုတေသီတို့၏ အဆိုအရ တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင်များသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာချိန်တွင် ဗမာနွယ်အုပ်စုကြီးမှ ရခိုင်၊ ထားဝယ်နှင့် အင်းသား အုပ်စုများသည် မူလပင်ရင်းမှ အတူတူ လမ်းခွဲထွက်လာခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ရခိုင်အုပ်စုသည် အနောက်ဘက်သို့လည်းကောင်း၊ ထားဝယ်အုပ်စုသည် တောင်ဘက်သို့လည်းကောင်း၊ အင်းသားအုပ်စုသည် အရှေ့ဘက် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ရှိ အင်းလေးဒေသသို့လည်းကောင်း အသီးသီး ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သဖြင့် ၎င်းတို့အကြား စကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဆင်တူနေခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Burma_Ethnic">Scott, J. George, *The Upper Burma Gazetteer*, 1900.</ref> အလောင်းစည်သူမင်းနှင့် ဆက်စပ်သည့် အယူအဆကို အခိုင်အမာ ထောက်ပြနိုင်သော အထောက်အထားများတွင် မင်းကြီး၏ ဖောင်တော်ဦးတွင် တင်ဆောင်ပူဇော်ခဲ့သော ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော် ငါးဆူမှာ ယနေ့တိုင် အင်းသားတို့၏ အထွတ်အမြတ် ကိုးကွယ်ရာ ဖြစ်နေခြင်း၊ ညောင်ရွှေအနီးရှိ "ဖောင်တော်ဆိုက်"၊ "ဖောင်တော်ပြန်" နှင့် "ဖောင်တော်ရွာ" စသည့် အမည်များသည် ဖောင်တော်စင်္ကြာ ဆိုက်ကပ်ခဲ့သည်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ခြင်း၊ နှင့် သလဲဦးရွာနှင့် အင်းအလယ် ဗိုလ်တဲအကြား ရေအောက်တွင် တွေ့ရှိရသော တိုင်ကြီးများသည် ရှေးမင်းတစ်ပါးပါး စံမြန်းခဲ့သည့် နေရာဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆချက်များ ရှိခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ အင်းသားလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ရှုထောင့်ကို လေ့လာရာတွင် သီးသန့်အင်းသားလူမျိုးတစ်စုတည်းကို သီးသန့်ခွဲထုတ်ထားသည့် ဂျီနိုမ်စစ်တမ်း သုတေသနများ အလွန်တရာ ရှားပါးသော်လည်း၊ ယေဘုယျအားဖြင့် ၎င်းတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ အခြားသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုများနှင့် သမိုင်းကြောင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာဗေဒအရ နီးစပ်မှုရှိပြီး ပင်မဗမာနွယ်အုပ်စုမှ သီးခြားကွဲထွက်လာကာ ဒေသန္တရပတ်ဝန်းကျင်နှင့် အံဝင်ခွင်ကျ ဖြစ်ထွန်းလာခဲ့သော လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်ပေသည်။<ref name="Census_2014">The 2014 Myanmar Population and Housing Census, Shan State Report.</ref> အင်းသားလူမျိုးတို့သည် ညောင်ရွှေမြို့မှသည် အင်းလေးကန်၏ အရပ်ရှစ်မျက်နှာ တစ်ဝိုက်တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည့်အပြင်၊ ဘီလူးချောင်းတစ်လျှောက်ရှိ [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[လွိုင်ကော်မြို့]] အထိ နေထိုင်ကြသည်။ ၁၉၅၅ ခုနှစ် ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရ၏ အစီရင်ခံစာအရ အင်းသားလူမျိုး ၈၀,၀၀၀ ကျော်ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ လူဦးရေ နှစ်သိန်းကျော်ခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref name="Census_2014" /> == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == အင်းသားလူမျိုးအားလုံးနီးပါးသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကြသူများ ဖြစ်သည်။ အင်းလေးဒေသတစ်ခွင်၌ ကြီးကျယ်ခန့်ညားသော ဘုန်းကြီးကျောင်းများ၊ ရွှေရောင်တဝင်းဝင်းနှင့် စေတီပုထိုးများစွာကို တွေ့ရှိနိုင်ခြင်းမှာ အင်းသားတို့၏ ဘာသာရေးအပေါ် ရိုသေလေးစားမှုကို ပြသနေခြင်းဖြစ်သည်။ အင်းသားတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုထုံးတမ်းစဉ်လာတို့သည် ရှမ်းနှင့် ဗမာယဉ်ကျေးမှု နှစ်ရပ်လုံး ရောနှောနေသော်လည်း ဗမာယဉ်ကျေးမှုဘက်သို့ ပိုမိုနီးစပ်နေသည်။<ref name="Encyclopedia_15">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅)၊ စာမျက်နှာ ၂၄၈-၂၅၀။</ref> အင်းသားလူမျိုးတို့သည် သီးခြားရိုးရာဝတ်စုံဟူ၍ မရှိဘဲ ဒေသခံရှမ်းနှင့် ဗမာတို့၏ ဝတ်စုံများကို လိုက်လျောညီထွေ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသားများသည် များသောအားဖြင့် ရှမ်းဘောင်းဘီနှင့် တိုက်ပုံအင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး ဘောင်းဘီနှင့် တိုက်ပုံများကို အင်းလေးရက်ကန်းထည် (ဖျင်နီထည်) များဖြင့် ချုပ်လုပ်လေ့ရှိသည်။ အသက်ကြီးသူ အဖိုးအိုများသည် ရှမ်းအမျိုးသားကြီးများကဲ့သို့ ရှမ်းဘောင်းဘီအနက်ကြီးများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။အမျိုးသမီးများသည် မြန်မာအမျိုးသမီးများကဲ့သို့ပင် ရင်ဖုံးအင်္ကျီနှင့် လုံချည်တို့ကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး ပြင်ဆင်ခြယ်သမှုတွင်လည်း မြန်မာအမျိုးသမီးများအတိုင်း ဝတ်ဆင်ကြသည်။ === လူမှုရေးနှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာများ === လက်ထပ်ထိမ်းမြားခြင်းတွင် မြန်မာ့ရိုးရာ ထုံးတမ်းစဉ်လာများအတိုင်းပင် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ တစ်ရွာ၌ အလှူအတန်းရှိလျှင် အခြားရွာများက ရွာလုံးကျွတ် မိမိတို့၏ ရိုးရာ "မောင်းဆိုင်းဝိုင်း" (အိုးစည်၊ လင်းကွင်း ပါဝင်သော အဖွဲ့) များဖြင့် သွားရောက်ကူညီ ကခုန်ကြသည့် ချစ်စရာ့ ဓလေ့ရှိသည်။ ဟဲယာရွာမတွင် ထင်ရှားသော "လံစည်" ဟုခေါ်သည့် သဘင်အကတစ်မျိုး ရှိသည်။ ထိုအကသည် အပြောအဆို၊ အပြင်အဆင်တို့တွင် ထီးမူနန်းဟန် ပါဝင်သဖြင့် အလွန်နှစ်သက်ဖွယ် ကောင်းသည်။နာရေးတွင် အင်းသားတို့သည် ရေများရာအရပ်တွင် နေထိုင်ကြသဖြင့် သေဆုံးသူများကို ကျွန်းမျောအောက်၌ မြှုပ်နှံခြင်း သို့မဟုတ် ရေနည်းသော ကုန်းမြေများရှိ သုဿာန်များ၌ မြှုပ်နှံခြင်း စသည့် နည်းလမ်းများကို အသုံးပြုကြသည်။ အင်းသားတို့၏ စာပေမှာ မြန်မာစာပင် ဖြစ်သည်။ စကားပြောဆိုရာတွင်မူ ဗမာစကားကိုပင် အသံနေအသံထား ကွဲပြားစွာ ပြောဆိုကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Encyclopedia_15" /> ==ဖောင်တော်ဦးဘုရား ဒေသစာရီ ကြွချီပူဇော်ပွဲ== အင်းလေးဖောင်တော်ဦး ဘုရားပွဲတော်ကို နှစ်စဉ် သီတင်းကျွတ်လဆန်း (၁) ရက်နေ့မှ လပြည့်ကျော် (၃) ရက်နေ့အထိ (၁၈) ရက်တိုင်တိုင် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ဘုရားရုပ်ပွားတော် ၅ ဆူအနက် ၄ ဆူကို ကာရဝိတ်ဖောင်တော်ပေါ်သို့ ပင့်ဆောင်ကာ အင်းလေးကန်အတွင်းရှိ ကျေးရွာပေါင်း (၂၀) ကျော်သို့ ဒေသစာရီ လှည့်လည်အပူဇော်ခံခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွဲစုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅)။</ref> ရုပ်ပွားတော်မြတ်များကို ပင့်ဆောင်သည့် ကာရဝိတ်ဖောင်တော် ကို ရွှေရောင်တဝင်းဝင်းဖြင့် ခန့်ညားစွာ တည်ဆောက်ထားသည်။ ထိုဖောင်တော်ကို အင်းသားတို့၏ ရိုးရာဓလေ့အတိုင်း ခြေဖြင့် လှေလှော်သော လှေလှော်သားများ က ကြိုးဖြင့် ချိတ်ဆက်ကာ ဆွဲငင်ပူဇော်ကြသည်။ ပွဲတော်ကာလအတွင်း ကျေးရွာအလိုက် အဖွဲ့စုံပါဝင်သည့် ခြေလှော်လှေပြိုင်ပွဲများကို ကြီးကျယ်ခမ်းနားစွာ ကျင်းပလေ့ရှိရာ ခရီးသွားများအကြား အလွန်ထင်ရှားသည်။ ဘုရားပွဲတော်အတွင်း ရုပ်ပွားတော်မြတ်များသည် ကျေးရွာအသီးသီးရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းများနှင့် ယာယီကိန်းဝပ်စံကျောင်းများတွင် တစ်ညချင်းစီ (သို့မဟုတ် အချို့ရွာများတွင် နှစ်ည) ကိန်းဝပ်စံပယ်တော်မူသည်။ သီတင်းကျွတ်လဆန်း (၁) ရက်တွင် ဖောင်တော်ဦး ကျောင်းတော်မူမှ စတင်ထွက်ခွာသည်။ညောင်ရွှေမြို့သို့ ဘုရားကြွချီသောနေ့နှင့် ကျောင်းတော်မူသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်သောနေ့များမှာ အစည်ကားဆုံး ဖြစ်သည်။ ရုပ်ပွားတော် ၅ ဆူအနက် တစ်ဆူကိုမူ ကျောင်းတော်၌ ကိန်းဝပ်စံပယ်စေကာ ၄ ဆူကိုသာ လှည့်လည်အပူဇော်ခံစေသည်။ (ယခင်က ၅ ဆူလုံး ပင့်ဆောင်ရာတွင် လှေမှောက်၍ တစ်ဆူမှာ ရေထဲသို့ကျသွားပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ကျောင်းတော်၌ ပြန်လည်တွေ့ရှိခဲ့ရသောကြောင့် နောင်တွင် တစ်ဆူကို ကျောင်း၌ အမြဲထားခဲ့ရသည်ဟု ဆိုကြသည်။) ပွဲတော်ကာလအတွင်း အင်းလေးကန်တစ်ဝိုက်ရှိ ကျေးရွာများမှ အင်းသား၊ ရှမ်း၊ ပအိုဝ်း နှင့် အခြားတိုင်းရင်းသားများ စုပေါင်းဆုံစည်းကြသည်။ ပွဲတော်ကျင်းပရာ ရွာများတွင် ငါးရက်တစ်ဈေးများ ပါဝင်သဖြင့် ဒေသထွက်ပစ္စည်းများ၊ လက်မှုပစ္စည်းများနှင့် စားသောက်ဖွယ်ရာများ ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားမှု အလွန်စည်ကားသည်။ အင်းသားတို့အတွက် ဤပွဲတော်သည် မိမိတို့ဒေသ အေးချမ်းသာယာစေရန်နှင့် ကုန်ထုတ်လုပ်မှု (အထူးသဖြင့် စိုက်ပျိုးရေး) ကောင်းမွန်စေရန် ဆုတောင်းပူဇော်သည့် နှစ်ပတ်လည် အခမ်းအနားကြီးလည်း ဖြစ်သည်။ == စီးပွားရေးနှင့် လူနေမှုပုံစံ == အင်းသားတို့သည် လုံ့လဝီရိယရှိသူများဖြစ်ပြီး ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း လူနေမှုအဆင့်အတန်း မြင့်မားသော လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ အဓိကလုပ်ငန်းများမှာ အင်းလေးပိုးထည်ဖြစ်ပြီး အင်းလေးကန်အတွင်းရှိ ကျွန်းမျောများပေါ်တွင် [[ခရမ်းချဉ်သီး]] အပါအဝင် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များကို ရေပေါ်ခြံစနစ်ဖြင့် စိုက်ပျိုးခြင်းမှာ ကမ္ဘာကျော် လူသိများသော လုပ်ငန်းဖြစ်သည်။ ပန်းဘဲ၊ ပန်းတဉ်း၊ ပန်းတိမ် နှင့် တံငါလုပ်ငန်းများကိုလည်း အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအဖြစ် လုပ်ကိုင်ကြသည်။ == ထင်ရှားသော အင်းသားလူမျိုးများ == * ရော့ခ် အဆိုတော် [[လေးဖြူ]] * ရော့ခ် အဆိုတော် [[အငဲ]] * ရော့ခ် အဆိုတော် (Maung Maung Zaw latt) * ရော့ခ် အဆိုတော် (Tha O) == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] jpp2ijd20i7f759s3gck1mgkk62wymr 0 12788 1056592 1056217 2026-10-07T17:14:21Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1056592 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ပအိုဝ်းလူမျိုး | native_name = ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ | native_name_lang = blk | image = Inle See-In Dein-Pa-O-Frau-12-2006-gje.jpg | caption = ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊အင်းလေးဒေသရှိ ပအိုဝ်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး | population = ၂,၂၀၀,၀၀၀ | popplace = [[မြန်မာနိုင်ငံ]](အဓိက)၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] | rels = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related_groups = [[ကရင်လူမျိုး]]၊[[ကယားလူမျိုး]]၊အခြား[[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်နွယ်လူမျိုးများ]] | langs = [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား]]၊ [[ဗမာဘာသာစကား]] }} '''ပအိုဝ်းလူမျိုး''' (⁠{{Lang-en|Pa'O people}}) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] ဘာသာစကားမိသားစုကြီးတွင် ပါဝင်သော [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်နွယ်]] တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="EBSPaO">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၆)၊ စာ-၃၄၆-၃၅၀။</ref> အဓိကအားဖြင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း (အထူးသဖြင့် [[ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]])တွင် ပအိုဝ်းလူမျိုး ~၈၂%ခန့်နေထိုင်ကြပြီး ၊[[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ပဲခူးတိုင်း]] နှင့် [[မွန်ပြည်နယ်]] (သထုံဒေသ) တို့တွင် ပြန့်နှံ့အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။<ref name="EBSPaO" /><ref name="Census2014">Ministry of Immigration and Population (2015). *The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Union Report*. Department of Population. pp. 17–25.</ref> ပအိုဝ်းလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်ကို "ပအိုဝ်ႏ" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး၊ ရှေးယခင်က "တောင်သူ" ဟုလည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။<ref name="EBSPaO" /> ပအိုဝ်းလူမျိုးအများစုသည် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကြပြီး ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု ဓလေ့အချို့လည်း ကျန်ရှိသည်။<ref name="EBSPaO" /> ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုများအနက် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အပြာရင့်ရောင် ဝတ်စုံကို ခေါင်းပေါင်းနှင့်တကွ ဝတ်ဆင်သည့် ဓလေ့နှင့် တပေါင်းလပြည့်နေ့တွင် ကျင်းပလေ့ရှိသော "ပအိုဝ်းအမျိုးသားနေ့" (ဒေါင်းတန်ပွဲတော်) တို့မှာ အလွန်ထင်ရှားသည်။<ref name="Russel1916">Russel, R. V. (1916). *The Tribes and Castes of the Central Provinces of India*. London: Macmillan and Co.</ref> == ဆင်းသက်လာပုံ == ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၌ [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်နွယ်ဘာသာစကား]] စုဝင်များအနက် လူဦးရေအားဖြင့် တတိယအများဆုံး ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". *Papers in Southeast Asian Linguistics*, No. 14. Pacific Linguistics, pp. 1–71.</ref> မနုဿဗေဒနှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များအရ ပအိုဝ်းတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် ရှေးဦးကရင်နွယ်ဝင်များ (Proto-Karenic groups) နှင့်အတူ အထက်ပိုင်းဒေသများမှတစ်ဆင့် [[သံလွင်မြစ်]] နှင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းများအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းဆင်းသက်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Thurgood2003">Thurgood, Graham; LaPolla, Randy J. (2003). *The Sino-Tibetan Languages*. Routledge, pp. 201–210.</ref> ဤရွှေ့ပြောင်းမှုတွင် ပအိုဝ်းတို့သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့် တောင်ပိုင်းဒေသများ၌ စောစီးစွာ အခြေချခဲ့ကြသလို အချို့အုပ်စုများသည် တောင်ဘက်စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းနှင့် သထုံ (သုဝဏ္ဏဘူမိ) အပါအဝင် အောက်မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသများအထိ ဆက်လက် ပျံ့နှံ့အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press, Vol. 1, pp. 88–92.</ref> ပအိုဝ်းတို့၏ ရိုးရာပါးစပ်ရာဇဝင်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများတွင် မိမိတို့သည် ဝိဇ္ဇာဇော်ဂျီနှင့် နဂါးမတို့မှ ဆင်းသက်လာသော သူရိယစန္ဒာ မင်းမျိုးမင်းနွယ်များဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထို့ပြင် အနော်ရထာမင်း၏ သထုံမနူဟာမင်းအား ပုဂံသို့ ဆောင်ယူသွားခြင်းခံရအပြီး သထုံပြည် ပျက်စီးချိန်၌ အချို့သော ပအိုဝ်းတို့သည် "မြေလှည်းကိုးစီး၊ ရေလှည်းကိုးစီး" ဖြင့် မြောက်ဘက်သို့ ထွက်ခွာလာကာ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်းတွင် "သထုံနယ်သစ်" (ယခု [[ဆီဆိုင်မြို့နယ်|ဆီဆိုင်]]) ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်ဟု အစဉ်အဆက် ပြောဆိုကြသည်။<ref name="Shorto1963">Shorto, H. L. (1963). "The 32 Myos in the Medieval Mon Kingdom". *Bulletin of the School of Oriental and African Studies*, 26(3), pp. 572–591.</ref> သို့သော်လည်း သမိုင်းသုတေသနနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထားများအရ ပအိုဝ်းတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် သထုံပြည် မပျက်စီးမီ ပုဂံခေတ် မတိုင်မီကပင် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်နှင့် အောက်မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသများတွင် ရောက်ရှိအခြေချပြီးဖြစ်ကြောင်း ပုဂံကျောက်စာများပါ "တောင်သူ" (Taungthu) ဟူသော အသုံးအနှုန်းများနှင့် အခြားသမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Luce1985" /><ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830*. Cambridge University Press, Vol. 1, pp. 115–123.</ref> [[File:Pa-O women selling vegetables, Myanmar.jpg|thumb|ဟင်းသီးဟင်းရွက် ရောင်းချနေသော ပအိုဝ်းအမျိုးသမီးများ]] ယနေ့ခေတ်တွင် ပအိုဝ်းတို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရှိ [[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] (ဟိုပုံး၊ ဆီဆိုင်၊ ပင်လောင်း) အဓိက အပါအဝင်၊ မွန်ပြည်နယ် (ကျိုက်ထို၊ သထုံ)၊ [[ဘားအံခရိုင်]]၊ [[တောင်ငူခရိုင်]]၊ [[ပဲခူးခရိုင်]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]] စသည့် ဒေသများအပြင် ထိုင်းနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။<ref name="Saito2014">Saito, Soe (2014). *The Pa'O People of Myanmar: History, Identity and Culture*. Institute of Southeast Asian Studies, pp. 15–32.</ref> ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ပအိုဝ်းတို့တွင် နန်းခေ၊ တတုတ်၊ ကွန်လောင်၊ တန်စန်နှင့် ခိုင် ဟူ၍ လူမျိုးစုခွဲများ ရှိကြပြီး သမိုင်းဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းအချို့တွင် "ရှမ်းတောင်သူ" သို့မဟုတ် "သထုံပန်းရင်" ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ဖူးကြသည်။<ref name="Scott1900">Scott, J. George; Hardiman, J. P. (1900). *Gazetteer of Upper Burma and the Shan States*. Government Printing, Rangoon, Vol. 1, Part 1.</ref> == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ== ခေတ်သစ် မနုဿေဗေဒပညာရှင်များ ၏ စနစ်တကျ လေ့လာဆန်းစစ်မှုများအရ ပအိုဝ်းလူမျိုးများ၏ ဖခင်ဘက်ဆိုင်ရာ Y-DNA တွင် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ၌ အဓိကတွေ့ရှိရသော Haplogroup O-M122 (O2) နှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသခံ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာနွယ်ဖွား]]တို့၏ Haplogroup O-M95 (O1b1a1a) ဗီဇများ ပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရသလို၊ မိခင်ဘက်ဆိုင်ရာ mtDNA စမ်းသပ်ချက်များတွင်လည်း ကုန်းတွင်းပိုင်း ကရင်နွယ်ဖွားများနှင့် နီးစပ်သော Haplogroup M (M7, M8)၊ B နှင့် F ဗီဇများ အဓိက ပါဝင်လျက်ရှိသည်။<ref name="Kutanan2021">Kutanan, W., et al. (2021). "Reconstructing the Indo-Indochina Sino-Tibetan language family history through Y-chromosome and mtDNA variation". *Scientific Reports*, 11, 12345.</ref> ဤဗီဇဆိုင်ရာ အထောက်အထားများသည် ပအိုဝ်းတို့သည် ဘာသာဗေဒအရ ကရင်နွယ်ဖွား ၌ အခိုင်အမာ ပါဝင်ပြီး၊ အရှေ့တောင်အာရှအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်စဉ် အစောပိုင်း မွန်-ခမာ နွယ်ဖွားများနှင့်လည်းကောင်း၊ အိမ်နီးချင်း တိုင်းရင်းသားများနှင့်လည်းကောင်း အနည်းငယ် ဗီဇရောနှောမှု ရှိခဲ့ကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။<ref name="Li2015">Li, H., et al. (2015). "Genetic diversity and phylogenetic analysis of Sino-Tibetan populations in Mainland Southeast Asia". *Journal of Human Genetics*, 60(8), 421–428.</ref> ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း (ဟိုပုံး၊ ဆီဆိုင်၊ ပင်လောင်း စသည့် ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ) ရှိ ပအိုဝ်းများသည် [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်းလူမျိုးများ]] နှင့် ဒေသခံ တောင်ပေါ်နွယ်ဖွားများနှင့် ရာစုနှစ်များစွာ အတူယှဉ်တွဲ နေထိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် အဆိုပါ အုပ်စုများနှင့် ဗီဇကူးလူးမှု ရှိခဲ့သော်လည်း၊ ပအိုဝ်းအချင်းချင်း ထိမ်းမြားလက်ထပ်သည့် အလေ့အထကြောင့် မူလ တိဗက်-ဗမာနွယ် ကရင်နွယ်ဖွား (Karenic Branch) ဗီဇစက်ဝန်းကို အဓိက ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="Saito2014">Saito, Soe (2014). *The Pa'O People of Myanmar: History, Identity and Culture*. Institute of Southeast Asian Studies.</ref> တစ်ဖက်တွင်လည်း မွန်ပြည်နယ် (သထုံ၊ ကျိုက္ခမီ)၊ ကရင်ပြည်နယ်နှင့် ပဲခူးတိုင်းတို့တွင် နေထိုင်ကြသော အောက်မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပအိုဝ်းများသည် မွန်နွယ်ဖွားများနှင့် အနီးကပ် ဆက်ဆံခဲ့ရသဖြင့် ဖခင် သို့မဟုတ် မိခင်ဘက်ဆိုင်ရာ ဗီဇများတွင် Haplogroup O-M95 (မွန်-ခမာ ဗီဇ) ပါဝင်မှု အချိုးအစားမှာ ရှမ်းတောင် ပအိုဝ်းတို့ထက် ပိုမိုမြင့်မားကြောင်း မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနများက ညွှန်ပြနေသည်။<ref name="Kutanan2021" /> == ဘာသာစကားနှင့် မျိုးနွယ်စု ခွဲခြားခြင်း == ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် [[ကရင်လူမျိုး]]များ နှင့် နီးစပ်သည့် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အမှတ်လက္ခဏာများ ရှိကြသည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်း ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီခေတ် သုတေသနပညာရှင်အချို့က ပအိုဝ်းလူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုများသည် ကရင်လူမျိုးများနှင့် ဆင်တူသည့်အတွက် "ကရင်နက်" (Black Karen) ဟူသောအမည်ဖြင့် ကနဦး သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များဖြစ်သည့် Paul Benedict (၁၉၄၃) နှင့် David Bradley (၁၉၈၅) တို့က ပအိုဝ်းဘာသာစကားကို စနစ်တကျ လေ့လာပြီး [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားမိသားစု]]၏ ကရင်နွယ် ဘာသာစကားများ (Karenic branch) တွင် ပါဝင်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့ကြသည်။<ref name="Benedict1943">Benedict, Paul K. (1943). *The Sino-Tibetan Languages: A Conspectus*. University of California Press.</ref><ref name="Bradley1985">Bradley, David (1985). *Language Policy and Language Planning in Burma*. Australian National University.</ref> ပအိုဝ်းလူမျိုးများကို ၎င်းတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံအရောင်၊ ပြောဆိုသည့် ဝဲသံစနစ် နှင့် ပထဝီဝင် ဒေသအခြေချမှုအပေါ် အခြေခံ၍ အောက်ပါအတိုင်း အဓိက မျိုးနွယ်စုခွဲများနှင့် ဒေသန္တရအုပ်စုများအဖြစ် ထပ်မံခွဲခြားနိုင်သည်။<ref name="PaOUnions">ပအိုဝ်းစာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့ (ဗဟို)။ (၂၀၁၅)။ *ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများ၏ သမိုင်းနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲများ သုတေသနစာတမ်း*။ တောင်ကြီးမြို့။ စာ-၅၄–၆၂။</ref><ref name="BradleyEast">Bradley, David (2007). "East and Southeast Asia". In: *Encyclopedia of the World's Endangered Languages*. Routledge.</ref> ၁။ တောင်ကြီးနှင့် ဝန်းကျင်ဒေသ ပအိုဝ်း (ကွန်လုံပအိုဝ်း) ပအိုဝ်းလူမျိုးစုစုပေါင်း၏ အများစုဖြစ်သော (၈၀% ကျော်) သည် [[တောင်ကြီးမြို့]]၊ [[ဟိုပုံးမြို့]]၊ [[ဆီဆိုင်မြို့]]၊ [[နောင်တရားမြို့]] နှင့် [[လွိုင်လင်မြို့]] ဝန်းကျင်တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ဗဟိုပအိုဝ်း သို့မဟုတ် "ကွန်လုံပအိုဝ်း" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး ၎င်းတို့ပြောဆိုသော ဝဲသံစနစ်သည် ပအိုဝ်းတစ်မျိုးသားလုံး၏ "ဘုံစကား" (Standard Pa-O) အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသည်။ ပထဝီဝင်အရ အိမ်နီးနားချင်းဖြစ်သော [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]] နှင့် [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] စသည့် တိုင်းရင်းသားများနှင့် ရောယှက်ထိစပ်မှု အများဆုံး ရှိသည်။ ၂။ ပင်လောင်းဒေသ ပအိုဝ်း (ခြုဲင်း နှင့် တံတောက်အနွယ်) [[ပင်လောင်းမြို့]] နှင့် ဖယ်ခုံဒေသ ကုန်းမြင့်ပိုင်းများတွင် အခြေချကြသော ပအိုဝ်းမျိုးနွယ်စုများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်ကိုယ် "ခြုဲင်း" (Khruing) သို့မဟုတ် "တံတောက်" (Tadaung) အနွယ်ဝင်များဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဗဟိုကွန်လုံပအိုဝ်းစကားနှင့် ဝဲသံအနည်းငယ် ကွဲပြားပြီး စကားပြောရာတွင် လေသံအနိမ့်အမြင့် ကွဲပြားမှု ထင်ရှားသည်။ ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ကယားပြည်နယ်နှင့် နီးစပ်သဖြင့် [[ကယားလူမျိုး|ကယား (ကရင်နီ)]] တိုင်းရင်းသားများနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ကူးလူးဆက်ဆံမှုများ ရှိသည်။ ၃။ လင်းခေးဒေသ ပအိုဝ်း (ပအိုဝ်းနီ သို့မဟုတ် ဖြားဗျာ) [[လင်းခေးမြို့]]၊ [[မောက်မယ်မြို့]] နှင့် သံလွင်မြစ် အရှေ့ဘက်ကမ်း တောင်တန်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော ပအိုဝ်းမျိုးနွယ်စုခွဲ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို ဒေသတွင်း၌ "ပအိုဝ်းနီ" သို့မဟုတ် "ဖြားဗျာ" (Phra Bya) အနွယ်စုများဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ မူလပအိုဝ်းများကဲ့သို့ အနက်ရောင် ဝတ်ဆင်ကြသော်လည်း အမျိုးသမီးများ၏ ခေါင်းပေါင်းနှင့် ရိုးရာဝတ်စုံ အနားသတ်များတွင် အနီရောင်နှင့် အလင်းရောင်စုံ ဒီဇိုင်းများကို သိသာထင်ရှားစွာ ထည့်သွင်းချုပ်လုပ်ကြသဖြင့် ပအိုဝ်းနီဟု အမည်တွင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၄။ အောက်မြန်မာပြည် မြေပြန့်ပအိုဝ်း (ပအိုဝ်းဖြူ သို့မဟုတ် သထုံပအိုဝ်း) [[မွန်ပြည်နယ်]] ([[သထုံမြို့]]၊ [[ဘီလင်းမြို့]])၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]] ([[ဘားအံမြို့]]) နှင့် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] ကမ်းနီးမြေပြန့်ဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသော ပအိုဝ်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာသမိုင်းအရ "ပအိုဝ်းဖြူ" ဟုလည်းကောင်း၊ ဒေသအလိုက် "သထုံပအိုဝ်း" ဟုလည်းကောင်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ မြေပြန့်ပအိုဝ်းများသည် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] နှင့် ကရင်လူမျိုးများနှင့် နီးကပ်စွာ အတူနေထိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် အဝတ်အစားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုစရိုက်လက္ခဏာများတွင် မြေပြန့်ဒေသယဉ်ကျေးမှုများ ကူးစက်သက်ရောက်မှု ရှိသည်။ ဘာသာစကားအနေဖြင့် ကွန်လုံဘုံစကားနှင့် ကွဲပြားပြီး စာပေအပိုင်းတွင် သထုံမူ (အလံတရာမူ) ကို သီးခြား အသုံးပြုကြသည်။ ၅။ အခြားသော ရိုးရာနှင့် ဝဲသံအခြေပြု မျိုးနွယ်စုခွဲငယ်များ ပအိုဝ်းရိုးရာ သမိုင်းသုတေသန အထောက်အထားများနှင့် ဒေသန္တရ ဓလေ့ထုံးစံများအရ အထက်ပါ ပင်မအုပ်စုကြီးများအပြင် အောက်ပါအတိုင်း ထူးခြားသော မျိုးနွယ်စုခွဲငယ်များအဖြစ် ထပ်မံခွဲခြားနိုင်သေးသည် -<ref name="PaOClans">ခွန်ပညာနန္ဒ (ဟိုပုံး)။ (၂၀၁၉)။ *ပအိုဝ်းနွယ်ဖွားတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဒေသန္တရစကားစုများ*။ ခြူးကလျာစာပေ။ စာ-၁၁၂–၁၂၅။</ref> *တရျက် (Taryak) နှင့် တယင် (Tayang) အနွယ်စုများ အဓိကအားဖြင့် [[ဆီဆိုင်မြို့နယ်]]နှင့် ကယားပြည်နယ်စပ်ကြား တောင်တန်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဗဟိုကွန်လုံပအိုဝ်းစကားနှင့် ကွဲပြားပြီး စကားလုံး အဆုံးသတ်သံများကို ခပ်ပြတ်ပြတ် ရွတ်ဆိုတတ်သည့် ဝဲသံထူးခြားချက် ရှိကြသည်။ *ပန်နင် (Panneng) အနွယ်စုများ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း တောင်ကုန်းအချို့နှင့် ကယားပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် အခြေချကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံတွင် ခေါင်းပေါင်း ပတ်ပုံပတ်နည်းနှင့် ပွဲလမ်းသဘင်များ၌ ငွေထည်တန်ဆာပလာ ဆင်ယင်မှု ဒီဇိုင်းအနည်းငယ် ကွဲပြားသည်။ *ပထုံ (Pathong) အနွယ်စုများ ပအိုဝ်းရှေးဟောင်း မျိုးနွယ်စုခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး ယနေ့ခေတ်တွင် ဗဟိုကွန်လုံပအိုဝ်းလူမျိုးစုကြီးအတွင်းသို့ အများစု ရောနှောဝင်ရောက်သွားကြပြီ ဖြစ်သော်လည်း အချို့သော နယ်စပ်ကျေးရွာများတွင် မိမိတို့၏ မူလဝဲသံကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားဆဲ ဖြစ်သည်။ *ပအိုဝ်းမည်း (နာမ်ခဲးအနွယ်) အောက်မြန်မာပြည် ကရင်ပြည်နယ် သံလွင်မြစ်ဝှမ်းနှင့် ဘားအံမြို့နယ်အချို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။ သထုံပအိုဝ်း (ပအိုဝ်းဖြူ) များနှင့် ဒေသချင်း နီးစပ်သော်လည်း ရိုးရာအရောင်အဖြစ် အနက်ရောင်ဝတ်စုံကိုသာ စွဲစွဲမြဲမြဲ ဝတ်ဆင်ကြပြီး မွန်-ကရင် စကားလုံးအချို့ကို ရောနှောအသုံးပြုသည့် ထူးခြားချက်ရှိသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ == [[File:Pindaya-Pa-O-Frau-02-2006-gje.jpg|thumb|ပင်းတယမြို့ရှိ ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသူတစ်ဦး]] ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းတွင် အဓိက မှီတင်းနေထိုင်ကြသည့် ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများသည် ၎င်းတို့၏ ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းစဉ်လာများအရ အနက်ရောင် သို့မဟုတ် နက်ပြာရောင် ရိုးရာဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ရှေးယခင်ကတည်းက တောင်ပေါ်ဒေသ၏ အအေးဒဏ်ကို ကာကွယ်ရန်၊ အပူကို ကောင်းစွာ စုပ်ယူနိုင်ရန်နှင့် တောင်ယာလုပ်ငန်းခွင်များတွင် မြေကြီး၊ အညစ်အကြေးများ ပေရေစွန်းထင်းမှု သက်သာစေရန်အတွက် အနက်ရောင်ဝတ်စုံများကို အဓိက အသုံးပြုခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤဝတ်စုံသည် ပအိုဝ်းတို့၏ အမျိုးသား ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ထင်ရှားသော မူပိုင်အမှတ်အသား တစ်ရပ်လည်း ဖြစ်ပေသည်။ <ref name="PaOProfile">Pa-O National Organization (PNO). (2020). ''The Traditional Culture and Customs of Pa-O People''. PNO Central Strategic Research Committee. pp. 14–18.</ref> သို့သော် အထူးသဖြင့် အောက်မြန်မာပြည်ဖြစ်သော မွန်ပြည်နယ်၊ ကရင်ပြည်နယ်၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး တို့တွင် အခြေချနေထိုင်ကြသည့် ပအိုဝ်းလူမျိုး အများစုမှာမူ ရာသီဥတုပူနွေးခြင်း၊ မြို့ပြယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရောနှောခြင်းတို့ကြောင့် ရိုးရာအနက်ရောင် အထူစားဝတ်စုံများကို မဝတ်ဆင်ကြဘဲ ဒေသန္တရအခြေအနေနှင့် လိုက်လျောညီထွေရှိမည့် ခေတ်ပေါ်ဝတ်စုံများ သို့မဟုတ် ဗမာလူမျိုးတို့ကဲ့သို့ ပုံမှန်ဝတ်စုံများကို ပြောင်းလဲ ဝတ်ဆင်သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ သို့ရာတွင် အမျိုးသားရေးနေ့၊ ရိုးရာနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်များနှင့် အထူးပွဲလမ်းသဘင် အခမ်းအနားများတွင်မူ မြေပြန့်ဒေသရှိ ပအိုဝ်းများပါ မကျန် တောင်ပေါ်ဒေသစံနှုန်းအတိုင်း အနက်ရောင် ရိုးရာဝတ်စုံအပြည့်အစုံကို ဂုဏ်ယူစွာဖြင့် ပြန်လည် ဝတ်ဆင်ကြစမြဲပင် ဖြစ်သည်။ [[File:ပအိုဝ်းလူမျိုး.jpg|thumb|ရိုးရာဝတ်စုံ ဝတ်ဆင်ထားသော ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများ]] ရိုးရာဝတ်စုံ ဖွဲ့စည်းပုံအနေဖြင့် အမျိုးသားများသည် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် နက်ပြာရောင် ရင်စေ့အင်္ကျီနှင့် ခေါင်းပေါင်းနီများကို အဓိက ဝတ်ဆင်ကြပြီး အမျိုးသမီးများသည် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် နက်ပြာရောင် အင်္ကျီလက်ရှည်နှင့်အတူ ခေါင်းပေါင်းအဝါ သို့မဟုတ် အနီရောင်များကို ဆင်မြန်းကြသည်။ ထို့အပြင် ဝတ်စုံချုပ်လုပ်ရာတွင် အဖိုးတန်သက္ကလပ်စက္ကူများနှင့် အထည်ကောင်းများကို အလေးပေး အသုံးပြုကြကာ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာလွယ်အိတ်နှင့် ခြင်းတောင်းများကိုပါ တွဲဖက်အသုံးပြုခြင်းဖြင့် ပအိုဝ်းတို့၏ ထူးခြားသော လူမှုယဉ်ကျေးမှု အလှတရားကို ပုံဖော်ပြသလျက် ရှိပေသည်။ <ref name="PaOProfile"/> === ဆွေမျိုးတော်စပ်ခြင်း === ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် မိသားစုတစ်စုကို "တဖူးဝေးတဗူႏ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဆွေမျိုး တော်စပ်မှုစနစ်တွင် အဖေကို "ဖာ" (Pha)၊ အမေကို "မွိုး" (Mwe) ဟု လည်းကောင်း၊ အဘိုးကို "ဖာဖြား"၊ အဘွားကို "မွိုးဖြား" ဟု လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ အစ်ကိုကို "ဝေးခို"၊ အစ်မကို "ဝေးမူႏ" ဟု ခေါ်ဆိုပြီး မောင်နှမအငယ်များကိုမူ "ဖူးခို" (ညီ/မောင်) နှင့် "ဖူးမူႏ" (ညီမ/နှမ) ဟု အသီးသီး ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဆွေမျိုးသားချင်း တစ်စုလုံးကို "တဖူးဝေး" ဟု ခြုံငုံခေါ်ဆိုသည်။ အိမ်ထောင်ဖက် ဇနီးမယားကို "မာ" (သို့မဟုတ် လမ်းသားမူႏ)၊ ခင်ပွန်းလင်ယောက်ျားကို "ဝါꩻ" (သို့မဟုတ် လမ်းသားခို) ဟု ခေါ်ဝေါ်ပြီး သားသမီးကို "ပို" ဟု ခေါ်သည်။ ထို့ပြင် ဇနီး၏မောင် သို့မဟုတ် အစ်ကိုကို "မက်" ဟု ခေါ်ပြီး၊ ခင်ပွန်း၏ အစ်ကို သို့မဟုတ် ညီကို "ဖာတန်/ဖာနင်" ဟု ခေါ်သည်။ ဇနီး၏ အစ်မ သို့မဟုတ် ညီမကို "မွိုးတန်/မွိုးနင်" ဟု ခေါ်ဆို၍ ခင်ပွန်း၏ အစ်မ သို့မဟုတ် ညီမကို "တနေင်" ဟု ခေါ်သည်။ အဖေ၏ ညီကို "ဖာနင်"၊ အဖေ၏ အစ်ကိုကို "ဖာတန်" ဟု ခေါ်ဆိုပြီး အမေ၏ မောင် သို့မဟုတ် အစ်ကိုကို "ဖူ" (ဦးလေး) ဟု ခေါ်သည်။ အဖေ၏ အစ်မနှင့် ညီမကိုမူ "မွိုးတန်/မွိုးနင်" ဟု ခေါ်ဆိုကာ အမေ၏ အစ်မ သို့မဟုတ် ညီမကို "ဖီ" (ဒေါ်ဒေါ်) ဟု သတ်မှတ်ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="PaOLanguageDict">ပအိုဝ်းစာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့. (၂၀၁၈). ''ပအိုဝ်း-မြန်မာ အဘိဓာန် (Pa-O to Burmese Dictionary)''. တောင်ကြီးမြို့. စာ-၄၂–၄၇။</ref> === အမွေဆက်ခံခြင်း ဓလေ့ === မိဘနှစ်ပါး ကွယ်လွန်သည့်အခါ ကျန်ရစ်သော မိသားစုပိုင်ပစ္စည်းများနှင့် မြေယာများကို သားသမီးများအား ကျား၊ မ ခွဲခြားခြင်းမရှိဘဲ ကြီးငယ်အလိုက် စနစ်တကျ တန်းတူရည်တူ ခွဲဝေယူကြသည်။ သို့သော် ဓလေ့ထုံးတမ်းအရ မိဘများ အသက်ကြီးရင့်ချိန်အထိ နောက်ဆုံးအတူတကွ နေထိုင်ပြုစု စောင့်ရှောက်ခဲ့သော သားသမီး (အများအားဖြင့် အငယ်ဆုံးသားသမီး) က မိဘ၏ နေအိမ်နှင့် မြေကွက်ကို အမွေ ပိုမိုရရှိထိုက်သည်ဟု ယူဆကာ ပေးအပ်လေ့ရှိသည်။ သားသမီး သို့မဟုတ် မြေးမြစ် မရှိသည့် ကိစ္စရပ်များတွင်မှသာ အနီးစပ်ဆုံး ဆွေမျိုးသားချင်းများက အမွေကို ဆက်ခံခွင့်ရှိသည်။ အကယ်၍ အမွေစားအမွေခံ လုံးဝမရှိဘဲ ကွယ်လွန်သွားခဲ့လျှင် ၎င်းတို့၏ ပစ္စည်းဥစ္စာများကို ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သာသနာရေးဆိုင်ရာ ကောင်းမှုကုသိုလ်အဖြစ် ပေးပို့လှူဒါန်းလေ့ရှိသည်။ === လူပျိုအပျိုဘဝနှင့် မင်္ဂလာလက်ထပ်ပွဲ === ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများတွင် ရိုးရာလူပျိုလှည့်သည့် ဓလေ့သည် အလွန်စနစ်ကျသော အဆင့်အတန်း ရှိသည်။ ရွာတွင်း၌ လူပျိုလှည့်ရာတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ သူငယ်ချင်းအပေါင်းအသင်းများနှင့် ဖြစ်စေ သွားရောက်လေ့ရှိသော်လည်း မိမိတို့နှင့် မသက်ဆိုင်သည့် ပြင်ပရွာများသို့ သွားရောက်အပျိုလှည့်လိုပါက အဆိုပါရွာ၏ ကာလသားခေါင်းဆောင် (ရွာခံလူငယ်ခေါင်းဆောင်) ထံတွင် ဖြစ်စေ၊ ရွာခံကာလသားတစ်ဦးဦးထံတွင်ဖြစ်စေ ကြိုတင်အကြောင်းကြားပြီး လမ်းညွှန်ဦးဆောင်မှု ခံယူရသည်။ အိမ်ရှင်အပျိုအမျိုးသမီးသည် မိမိအိမ်သို့ လာရောက်သည့် လူပျိုများကို ရေနွေးကြမ်း၊ ကွမ်း၊ ရိုးရာမုန့်ပဲသရေစာများဖြင့် ပျူငှာစွာ ဧည့်ခံစကားပြောရသည်။ လူပျိုလှည့် စကားပြောခြင်းကို အများအားဖြင့် နေအိမ်အတွင်းရှိ ရိုးရာမီးဖို (ဓနုမီးဖို) နံဘေးတွင် ဝိုင်းဖွဲ့ထိုင်၍ ပြောဆိုကြလေ့ရှိသည်။ အမျိုးသားများသည် အသက် (၁၆) နှစ်အရွယ်တွင် လူပျိုအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အမျိုးသမီးများသည် အသက် (၁၅) နှစ်အရွယ်တွင် အပျိုအဖြစ်လည်းကောင်း ဒေသဓလေ့အရ သတ်မှတ်ပြီး ရိုးရာလူမှုရေးလုပ်ငန်းခွင်များတွင် ပါဝင်ခွင့်ရကြသည်။ === စိတ်နေသဘောထားများ === သမိုင်းကြောင်းအရ ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများသည် ပဒေသရာဇ် အုပ်စိုးသူ လူတန်းစားတို့၏ ဖိနှိပ်မှုနှင့် မတရားအခွန်အတုတ် ကောက်ခံမှုများကြောင့် ၎င်းတို့နှင့် ကင်းဝေးရာ တောင်ပေါ်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည့် နောက်ခံရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ပင်ကိုစရိုက်အနေဖြင့် မိမိ၏ စားဝတ်နေရေးအတွက် အမှီအခိုကင်းစွာ လွတ်လပ်စွာ ရှာဖွေလိုသည့် စိတ်ဓာတ် ပြည့်ဝကြသည်။ ပဒေသရာဇ်စနစ် ပပျောက်သွားပြီးနောက်တွင် တောင်ပေါ်ဒေသ၌ အတည်တကျ နေထိုင်လာကြသကဲ့သို့ မြေပြန့်ဒေသများသို့ ဆင်း၍လည်း လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်လာကြသည်။ ပအိုဝ်းလူမျိုးတို့၏ စိတ်နေသဘောထားသည် ရိုးသားဖြောင့်မတ်မှုကို အခြေခံသည်။ ၎င်းတို့၏ အထင်ကရ ရိုးရာစကားပုံတစ်ခုက '''‘ကုန်းမြင့်လျှင် ရေမတင်၊ ဂုဏ်မြင့်လျှင် လူမခင်’''' ဟု ဆိုရိုးရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ဆင်းရဲချမ်းသာ၊ ပညာဂုဏ်၊ ဓနဂုဏ် မောက်ခြင်းမရှိဘဲ လူသားအားလုံးကို တစ်ပြေးညီ တန်းတူရည်တူ ဆက်ဆံတတ်သည့် စိတ္တဗေဒ သဘောထားရှိကြသည်။ == ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု == ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို သက်ဝင်ယုံကြည် ကိုးကွယ်ကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Saito2014">Saito, Soe (2014). *The Pa'O People of Myanmar: History, Identity and Culture*. Institute of Southeast Asian Studies, pp. 45–52.</ref> သမိုင်းအရ ပအိုဝ်းတို့သည် မွန်၊ ရှမ်း နှင့် ဗမာတို့နှင့် ရှေးယခင်ကတည်းက ယဉ်ကျေးမှုအရ ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့ကြသဖြင့် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို စောစီးစွာ လက်ခံယုံကြည်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ပအိုဝ်းကျေးရွာတိုင်းလိုလိုတွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း (ကျောင်း) နှင့် စေတီပုထိုးများ ရှိကြပြီး ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသည် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဗဟိုချက်မများ သာမကဘဲ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် စာပေ သင်ကြားရေးဆိုင်ရာ အရေးပါသော ဗဟိုဌာနများလည်း ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Hakangard1990">Håkangård, Agneta (1990). *Road 13: A Socio-economic Study of Villagers along Road 13 in the Lao PDR*. Uppsala University, pp. 112–115.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာကို အဓိက ကိုးကွယ်ကြသော်လည်း ပအိုဝ်းတို့၏ လူမှုဘဝတွင် ရှေးဦး ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ် ယုံကြည်မှုများ ပေါင်းစပ်ကျင့်သုံးလျက်ရှိသည်။ ၎င်းတို့သည် ရွာစောင့်နတ်၊ အိမ်စောင့်နတ်၊ တောင်စောင့်နတ်နှင့် တောစောင့်နတ် စသည့် အစောင့်အရှောက် နတ်များကို ပူဇော်ပသလေ့ ရှိကြသည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers, pp. 62–68.</ref> အထူးသဖြင့် ရွာဦးနတ်ပွဲများနှင့် ရိုးရာနတ်ပူဇော်ပွဲများကို နှစ်စဉ် ကျင်းပလေ့ရှိပြီး သီးနှံရိတ်သိမ်းချိန်နှင့် စိုက်ပျိုးရေးရာသီများတွင် ကောင်းမွန်သော သီးနှံထွက်ရှိရေးနှင့် ရွာသူရွာသားများ ဘေးအန္တရာယ် ကင်းရှင်းရေးအတွက် ဆုတောင်းပူဇော်ကြသည်။<ref name="Saito2014" /> ထို့ပြင် ပအိုဝ်းတို့၏ ရိုးရာယုံကြည်မှုတွင် ဝိဇ္ဇာ၊ ဇော်ဂျီနှင့် နဂါးဆိုင်ရာ ဒဏ္ဍာရီ ယုံကြည်မှုများလည်း နက်ရှိုင်းစွာ အမြစ်တွယ်နေသည်။ မိမိတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် ဝိဇ္ဇာနှင့် နဂါးမတို့မှ ဆင်းသက်လာသည်ဆိုသော "သူရိယစန္ဒာ" (နေနှင့်လ) ဒဏ္ဍာရီ ယုံကြည်ချက်သည် ပအိုဝ်းတို့၏ ရိုးရာခေါင်းပေါင်း ဝတ်ဆင်ပုံ အဓိပ္ပာယ်နှင့် အမျိုးသားဆိုင်ရာ အမှတ်အသား တို့တွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။<ref name="Russell1911">Russell, R. V. (1911). *The Tribes and Castes of the Central Provinces of India*. Macmillan and Co., Vol. 3.</ref> ==ထင်ရှားကျော်ကြားသော ပအိုဝ်းလူမျိုးများ== * [[သာမညဆရာတော်]] အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိက ဘဒ္ဒန္တဝိနယ *[[ရွှေဥဒေါင်းတောင်ဆရာတော်]] ဘဒ္ဒန္တကုမာရ *[[အလံတစ်ရာဆရာတော်]]အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိက ဘဒ္ဒန္တစန္ဒန *ဘားအံ ကျောက်ကလ္လာပ် ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဝိမလ *[[နန်းခင်ဇေယျာ]] - [[မယ်မြန်မာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]] ၂၀၁၂ *[[တင်အောင်မိုး]] - မြန်မာ့လက်ရွေးစင်ဘောလုံးသမား *အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ မဏိဇောတဓရ ဝဏ္ဏကျော်ထင် ဖြာႏတန်[[အောင်ခမ်းထီ]] -ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်/ အသွင်ပြောင်းပအိုဝ်း ဌာနေပြည်သူ့စစ် (PNO/PNA) နာယက *[[ဒေါ်ကြိုင်ကြိုင်]] - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ၏ ဇနီး *ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ဒုဥက္ကဋ္ဌ [[လှဖေ (ပအိုဝ်းအမျိုးသားခေါင်းဆောင်)|ဖြားဗွာလှဖေ]] (မွန်ပြည်နယ်/သထုံ) *သထုံ(ဆီဆိုင်နယ်)စော်ဘွားစဝ်ခွန်ကြည် (ရှမ်းတောင်/သထုံ) *ပင်လုံစာချုပ်တွင်ပါဝင်လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သော ဦးဖြူ (ရှမ်းတောင်/သထုံ(ဆီဆိုင်)နယ်)<ref>ကျော်ငြိမ်း (မြန်မာသမိုင်းအဖွဲ့ဝင်)၊ ရှမ်းပြည်နှင့်စော်ဘွား(ဦးထွန်းမြင့်-တောင်ကြီး)</ref> *(NCA) ထိုးထားသော ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ချုပ်/တပ်မတော် (PNLO/PNLA) နာယက ဗိုလ်မှူးကြီးခွန်ဥက္ကာ * ဂီတစာဆို [[ခွန်သာဒွန်း]] * ဂီတစာဆို [[ခွန်ပေါရန်း]] * အဆိုတော် [[ခွန်သန်းထွန်း]] * အဆိုတော် [[ဒိုးလုံး]] * အဆိုတော် [[ခွန်ရိုင်းဟန်]] * အဆိုတော် ခွန်ငယ်လင်း * အဆိုတော် [[ဘီလီလမင်းအေး]] (ပအိုဝ်း-ကရင်ကပြား) *[[နော်ဖောအယ်ထား]] (ပအိုဝ်း-ကရင်ကပြား)▪️Naw Phaw Eh Htar * [[ထွန်းရင်လော]] * သရုပ်ဆောင် [[နန်းမြတ်ဖြိုးသင်း]] * သရုပ်ဆောင် နန်းခင်ဇေယျာ ==ဆက်စပ်လေ့လာရန်== *[[ဒုံးလွှတ်ခြင်း]] == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] qjx554ovfndghc7xq3jzgf5p9kxzd7b 0 12791 1056596 1047698 2026-10-07T17:19:44Z Dr Lotus Black 31011 /* ပြင်ပလင့်ခ်များ */ 1056596 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ရှမ်းနီ (တိုင်းလျန်) | native_name = တႆးလꧥင် | image = Shan tribe depiction, 1900s.jpg | caption = ရှမ်းနီလူမျိုးများ (၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင် သရုပ်ဖော်ပုံ) | population = ၃,၀၀၀,၀၀၀ (ခန့်မှန်း) | regions = {{flag|Myanmar}} * [[ကချင်ပြည်နယ်]] * [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] အထက်ပိုင်း | languages = [[ရှမ်းနီဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[မောရှမ်းလူမျိုး|မောရှမ်း]]၊ [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း]] နှင့် အခြား[[တိုင်လူမျိုး|တိုင်နွယ်ဖွားများ]] }} '''ရှမ်းနီလူမျိုး''' ({{lang-en|Tai Laeng}}) သို့မဟုတ် '''တိုင်းလျန်''' (ရှမ်းနီ: တႆးလꧥင်; ရှမ်း: တႆးလႅင်) သည် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသော [[တိုင်လူမျိုး]]စုဝင် တိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်ကြသည်။ [[ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]]၏ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြု တိုင်းရင်းသား (၁၃၅) မျိုးတွင် ပါဝင်ပြီး [[ကချင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]အတွင်းရှိ [[ချင်းတွင်းမြစ်]]ဝှမ်းနှင့် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် အခြေချနေထိုင်ကြသည်။<ref>Yoshihiro Tsubouchi, ''The Tai Languages of Myanmar'', Journal of Southeast Asian Studies, 2019.</ref> [[File:InDawGyi Pagoda Lake.jpg|thumb|အင်းတော်ကြီးရေကန်ဘုရား]] ရှမ်းနီလူမျိုးများသည် မြန်မာပြည်အထက်ပိုင်းရှိဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ နေထိုင်ကြသည်။ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတွင် [[ကောလင်းမြို့|ကောလင်း]]၊ [[ဝန်းသိုမြို့|ဝန်းသို]]၊ [[ထီးချိုင့်မြို့|ထီးချိုင့်]]၊ [[ပင်လယ်ဘူးမြို့|ပင်လည်ဘူး]]၊ [[အင်းတော်မြို့|အင်းတော်]]၊ [[ဗန်းမောက်မြို့|ဗန်းမောက်]]၊ [[ကသာမြို့|ကသာ]]၊ [[ကလေးမြို့|ကလေး]]၊ [[တမူးမြို့|တမူး]]၊ [[မော်လိုက်မြို့|မော်လိုက်]]၊ [[ဖောင်းပြင်မြို့|ဖောင်းပြင်]]၊ [[ဟုမ္မလင်းမြို့|ဟုမ္မလင်း]] နှင့် [[သောင်သွတ်ရွာ၊ ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်|သောင်သွပ်]]ဒေသ။ ကချင်ပြည်နယ်တွင် [[မိုးညှင်းမြို့|မိုးညှင်း]]၊ [[မိုးကောင်းမြို့|မိုးကောင်း]]၊ [[ဗန်းမော်မြို့|ဗန်းမော်]]၊ [[အင်းတော်ကြီး]]၊ [[မြစ်ကြီးနားမြို့|မြစ်ကြီးနား]]၊ [[ဝိုင်းမော်မြို့|ဝိုင်းမော်]]၊ ဆင်ဘို၊ တာလောကြီး၊ [[ဟိုပင်မြို့|ဟိုပင်]]၊ ဟောင်ပါး၊ လုံးခင်း၊ တာမခံ နှင့် [[ဖားကန့်မြို့|ဖားကန့်]]ဒေသ။ == သမိုင်းကြောင်း == ရှမ်းနီတို့၏ သမိုင်းသည် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်နွယ်ဖွားများ]] မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းသို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် စတင်ဝင်ရောက်လာသည့် အေဒီ ၆ ရာစုနှင့် ၇ ရာစုဝန်းကျင်ကတည်းက စတင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။ အထူးသဖြင့် အေဒီ ၁၂ ရာစုနှင့် ၁၃ ရာစုများတွင် ထွန်းကားခဲ့သော [[မိုင်းမော|မိုင်းမောလုံ]] (Moung Mao) နှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်နွှယ်နေသည်။ ရှမ်းနီတို့သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းနှင့် [[ချင်းတွင်းမြစ်]]ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် အခြေချခဲ့ကြပြီး မိမိတို့ကိုယ်ကို "တိုင်းလျန်" (တိုင်း = လူမျိုး၊ လျန် = နီသော/လင်းသော) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ရှမ်းနီလူမျိုးများသည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ပဒေသရာဇ်နယ်မြေငယ်များကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ မိုင်းခမ်း (ဟုမ္မလင်း) ချင်းတွင်းမြစ်ဝှမ်းရှိ အရေးပါသော စော်ဘွားနယ်။ သောင်သွပ်၊ ရှေးယခင်က သောင်သွပ်စော်ဘွားသည် မြန်မာဘုရင်များနှင့် ရင်းနှီးသော ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သည်။ဝန်းသို၊ [[အောင်မြတ်၊ ဦး (ဝန်းသိုစော်ဘွားကြီး)|ဝန်းသိုစော်ဘွား ဦးအောင်မြတ်]]သည် ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့ကို တော်လှန်ခဲ့သော ထင်ရှားသည့် ရှမ်းနီခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။မိုးညှင်းနှင့် မိုးကောင်းဒေသများသည် တစ်ချိန်က ရှမ်းတို့၏ အင်အားကြီးမားသော ဗဟိုချက်များဖြစ်ခဲ့ပြီး ရှမ်းနီတို့ အခြေချရာ အဓိကဒေသများ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းနီလူမျိုးများသည် [[အင်းဝခေတ်]]နှင့် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တစ်လျှောက် မြန်မာဘုရင်များနှင့် အနီးကပ်ဆုံး ရှိခဲ့သော ရှမ်းမျိုးနွယ်စုများဖြစ်သည်။ မြန်မာဘုရင့်တပ်တော် အတွင်း ရှေ့တန်းမှ ပါဝင်ခဲ့ကြပြီး နန်းတွင်းယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်မှုများတွင်လည်း အဓိကကျခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ရှမ်းနီတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် ဘာသာစကားတို့တွင် မြန်မာ့ဓလေ့စရိုက်များ အများဆုံး ရောယှက်နေရခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် ဝန်းသိုစော်ဘွားနယ် ကျဆုံးပြီးနောက် ဗြိတိသျှတို့သည် ရှမ်းနီဒေသများကို တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ရေး (Direct Rule) အောက်သို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ၁၉၄၇ ခုနှစ် [[ပင်လုံစာချုပ်]]နှင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ရှမ်းနီဒေသအများစုမှာ ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း မပါဝင်ဘဲ ကချင်ပြည်နယ်နှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းအတွင်းသို့ ခွဲဝေရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ရှမ်းနီလူမျိုးများသည် မိမိတို့၏ ပျောက်ကွယ်လုနီးပါး ဖြစ်နေသော ဘာသာစကား၊ စာပေနှင့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုများကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။ "တိုင်းလျန်" ဟူသော အမည်နာမနှင့်အတူ လူမျိုးစုဆိုင်ရာ ဝိသေသလက္ခဏာကို ပိုမိုခိုင်မာအောင် တည်ဆောက်နေကြပြီး၊ နှစ်စဉ် ရှမ်းနီအမျိုးသားနေ့ ပွဲတော်များကိုလည်း စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပလျက်ရှိသည်။ == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ရှမ်းနီဘာသာစကားသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ]] (Kra-Dai languages) အုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်။ ရှေးယခင်က ကိုယ်ပိုင်စာပေ ခိုင်ခိုင်မာမာ ရှိခဲ့ပြီး အင်းတော်ကြီးသမိုင်းကဲ့သို့သော မှတ်တမ်းများကို ရှမ်းနီဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယနေ့ခေတ်တွင် မြန်မာဘာသာစကား လွှမ်းမိုးမှုနှင့် လေ့လာသူ နည်းပါးမှုကြောင့် ရှမ်းနီစာပေနှင့် ဘာသာစကားမှာ တိမ်ကောပျောက်ကွယ်လုနီးပါး အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိနေသည်။<ref name=":0">https://www.shanstategovernment.com/tine-loe-tine-lu-tine-lynn/</ref> ၎င်းတို့နေထိုင်ရာ ဒေသရှိ တောတောင်ရေမြေ အမည်အများစုမှာ မူလက ရှမ်းအမည်များဖြစ်သော်လည်း ကာလရွေ့လျောလာသောအခါ မြန်မာသံပေါက်ကာ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ == ရှမ်းနီလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အလွန်နီးစပ်သည်။ ၎င်းတို့သည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး ဘာသာရေးနှင့် ဆက်စပ်သော ပွဲလမ်းသဘင်များကို မြန်မာ့ဓလေ့အတိုင်း ကျင်းပကြသည်။ === ရိုးရာအစားအစာများ === ရှမ်းနီတို့၏ ထူးခြားသော ရိုးရာအစားအစာများမှာ- * ပေါင်းတင်း၊ ခေါပုပ် * ငါးချဉ်၊ ညောင်ချဉ် * မုန့်ညင်းပေါင်း၊ မုန့်ညင်းလှော်၊ မုန့်ညင်းချဉ် * မြစ်ရေစိမ်၊ မြစ်ချဉ် နှင့် မှိုချဉ် တို့ဖြစ်ကြသည်။<ref name=":0" /> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.nmg-news.com/audiosound/B090626nmg151.m3u ရှမ်းနီလူမျိုးများ၏ ရေလည်ဘုရားပွဲတော်]{{Dead link|date=January 2021 }} * [http://www.nmg-news.com/audiosound/B0527shanred110.m3u ရှမ်းနီလူမျိုးများ၏ ဆင်ဖမ်းဓလေ့]{{Dead link|date=January 2021 }} * [http://3.bp.blogspot.com/_bI-Y4qhMeWA/S7BCcIs4vII/AAAAAAAAB_E/OyrPMml5HPU/s1600/Kya+Pauk+Lt4.gif ရှမ်းနီ အက္ခရာ] * [http://www.nmg-news.com/audiosound/B050810nmg164.m3u အိမ်စောင့်နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းဓလေ့]{{Dead link|date=January 2021 }} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] so2kxrv7kd2ymk3mfoevmj25q5w7652 0 12796 1056604 955400 2026-10-07T17:27:34Z Dr Lotus Black 31011 1056604 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = Chak (သက်) | image = Thet LuMyo.jpg | caption = သက် ရိုးရာဝတ်စုံ | population = ခန့်မှန်း ~ ၃၀၀၀ | regions = [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်]]၊[[မြန်မာ]] | languages = [[သက်ဘာသာစကား]] | religions = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related =[[ကဒူး]]၊ [[ရခိုင်]]၊ [[သက္ကမလူမျိုး]] }} '''သက်'''လူမျိုးများ သည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ လူနည်းစုလူမျိုးတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ [[စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ]] နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] တွင် အများဆုံး နေထိုင်ကြသည်။လူဦးရေ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ၃,၀၀၀ ဝန်းကျင်သာ ရှိသော်လည်း ဓလေ့ထုံးစံများနှင့် ဘာသာစကားကိုထိန်းသိမ်းထားစဲဖြစ်သည်။ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]]ဘာသာစကားအုပ်စုမှ ကဒူး၊ ကနန်း၊ ကချင် တို့ပါဝင်သည့် Sal အုပ်စုဝင်ဘာသာစကားပြောဆိုသူများဖြစ်သည်။ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်သော သက်လူမျိုးသည် တိဗက်-မြန်မာအုပ်စု ကြီး၏ ရခိုင်အုပ်စုခွဲတွင်ပါဝင်သည်။ ရခိုင်တိုင်း၏ တောင်ရိုးနယ်များဖြစ်ကြသော မေယုခရိုင်၊ မောင်တော၊ ရသေ့တောင်၊ ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။ အနီးအနားရှိ ခမီ၊ ရခိုင်၊ ဒိုင်းနက်၊ မရမာကြီး၊ ဟိန္ဒူ စသည့်လူမျိုးများနှင့် ရောနှောနေထိုင်ကြသော်လည်း များသောအားဖြင့် သက်လူမျိုးချည်းသက်သက် သီးခြားရွာတည်၍ လည်း နေထိုင်လေ့ရှိကြသည်။ [[File:သက်.jpg|right]] * သက် ခေါ် အစာက်တ် ( ရခိုင်ပြည်နယ် ) * ခေတ်ဟောင်း မြန်မာ ရာဇဝင် (ဒေါက်တာသန်းထွန်း) စာမျက်နှာ၂၈ လူမျိုး နွယ်စု ဆင်းသက်ပုံအရ အာသမ် မြန်မာ သက် မျိုးနွယ်စု ဖြစ်သည်။ သက်လူမျိုးတို့၏ပုံပန်းသဏ္ဌာန်မှာ မြန်မာတို့နှင့် ဆင်ဆင်တူ၍ မျက်ခုံးမျက်လုံး၊ နှာတံတို့သည်ထင်ရှား ပေါ်လွင်ခြင်းမရှိလှချေ။ ဆံပင်နက်၍ အသားလတ်သည်။ အရပ်အမောင်းငါးပေနီးပါးရှိ၍ ကိုယ်ခန္ဓာအချိုးအဆစ် ကြည့်ကောင်းရုံမျှဖြစ်လေသည်။ အမျိုးသားများသည် ဆံပင်ရှည်ထား၍ နားပေါက် ဖောက်လေ့ရှိသည်။ တဘက်ပုဝါပေါင်းလေ့ရှိသည်။ အခြားဝတ်စားဆင်ယင်မှုမှာ မြန်မာအမျိုးသားတို့နည်းတူဖြစ်လေသည်။ အမျိုးသမီးများသည် အင်္ကျီရင်စေ့ဝတ်လေ့ရှိသည်မှအပ မြန်မာအမျိုးသမီးများကဲ့သို့ပင် ဝတ်စားဆင်ယင်၍ မြန်မာအမျိုးသမီးများကဲ့သို့ပင်ပုတီး၊ လည်ဆွဲ၊ နာတောင်း၊ လက်ကောက် စသော လက်ဝတ်တန်ဆာများကိုဆင်ယင်ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်တို့မသိမ်းပိုက်မီအခါက ရခိုင်ဘုရင်စိုး မင်းများ၏ အအုပ်အချုပ်ကိုခံယူခဲ့သော လူမျိုးဖြစ်လေသည်။ သက်တို့နေထိုင်ရာဒေသသည် တောတောင်ထူထပ်၍ မိုးများသည်။ မြေညီလွင်ပြင်နည်းပါးသဖြင့် တောင်ယာစနစ်ဖြင့်သာ စိုက်ပျိုးသော အသီးအနှံများမှာ စပါးအပြင် ငြုပ်၊ ခရမ်းစသော ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ ဖြစ်ကြ၍ စားလောက်ရုံ မျှသာ စိုက်ပျိုးကြသည်။ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းမှလွဲလျှင် အခြားအနေဖြင့် ရက်ကန်းရက်ခြင်း ကိုလုပ်ကိုင်ကြသည်။ သက်တို့ဒေသမှာ ပြောပလောက်အောင် ထွက်ကုန်ပစ္စည်းမရရှိချေ။ သက်လူမျိုးတွင် သက်ဘာသာစကားရှိသော်လည်း သက်စာပေ ဟူ၍ကားမရှိချေ။ ယခုအခါ ဗြဟ္မီအက္ခရာပွားတစ်မျိုးကို တီထွင်အသုံးပြုလျက် ရှိသည်။ မြန်မာစာပေကို အသုံးပြုကြ၍ မြန်မာစကားကို နားလည်ပြောဆိုနိုင်သူများသည်။ အများစုသည် ဗုဒ္ဓဝါဒီများဖြစ်ကြသည်။ သက်လူမျိုးတူရိယာဟူ၍လည်း သီးခြားမရှိ၍ မြန်မာတူရိယာတို့ကိုပင်အသုံးပြုကြလေသည်။ လက်နက်အဖြစ် ဓား၊လှံ၊ လေးမြားတို့ကိုသုံးသည်။ သက်တို့၏အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများတွင် ဝါးခြင်းတောင်း၊ ဗန်း စသည်တို့အပြင် သစ်သားခွက်၊ မြေအိုး တို့လည်း ပါဝင်ပေသည်။ သက်တို့၏ ဓလေ့ထုံးစံများအနက် အမည်ပေးပုံမှာ မြန်မာနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ လူကြီးမိဘများကအမည် ပေးလေ့ရှိ၍ ဗေဒင်တွက်ချက်ပြီးလျှင် မြန်မာရက်နှင့်အက္ခရာစဉ်အတိုင်း စနေသားဖြစ်လျှင် မောင်တင်၊ မောင်နိုးစသည်ဖြင့် နာမည်မှည့်ကြလေသည်။ မိန်းခလေးများကို ယော်၊ ပေ၊ မို၊ မေး ဟူသည့် အမည်တစ်ခုခုပေးတတ်သည်။သက်လူမျိုးတွင် အဓိကမျိုးနွယ်စု အုပ်စု ၂ စုရှိသည်။ ဆမာက်အုပ်စု နှင့် ဘောက်အုပ်စုဖြစ်သည်။ ယင်းတို့၏အောက်တွင် အစဉ်ငယ်များ ၉ မျိုးခန့်ရှိသည်။တစ်လင်တစ်မယားစနစ်ကို လိုက်နာကျင့်သုံးကြ၍ အမျိုးအုပ်စု မတူသူအချင်းချင်းသာ လက်ထပ်လေ့ရှိကြသည်။ မောင်၏သမီးနှင့် အစ်မ၏သား လက်ထပ်သည်ကို အားပေးသည်။ သမီးမျောက်သားတော်စပ်မှ လက်ထပ်နိုင်သည်။လက်ထပ်သည့်အခါလူကြီး မိဘများရှေ့တွင် ကြက်သားဟင်းနှင့် ထမင်းပွဲတည်ခင်းပြီးလျှင် သတို့သားက သတို့သမီးအား လက်ထပ်ခြင်းကို သဘောတူပါ၏လောဟု မေးသည်။ သတို့သမီးကသဘောတူပါကြောင်းပြောလျှင် အရက်တစ်ခွက်စီ သောက်ကြ၍ ထမင်းဟင်းကိုနှိုက်စားပြခြင်းဖြင့် လက်ထပ် မင်္ဂလာကိစ္စကိုပြီးမြောက်စေသည်။ လက်ထပ်ပွဲကို နံနက်၊ ညနေနှစ်သက်ရာအချိန်၌ သတို့သားအိမ်၌သာလျှင် ကျင်းပကြ ရ၍ လက်ထပ်ပြီးသည်နှင့် မိန်းကလေးသည်ယောက်ျားလေးအိမ်၌ နေရစ်ရလေသည်။ လူသေလျှင် မြေမြုပ်သင်္ဂြိုဟ်လေ့ရှိရာ မြေမြုပ်သည့်အခါ သေသူအသက်ထွက်ချိန်တွင်ဝတ် ဆင်ထားသော အဝတ်အစားကိုပင် အလောင်း၌ ဝတ်ဆင်ပေးသည့်အပြင် အပိုတစ်စုံကိုပါ အလောင်းနှင့်အတူထည့်သွင်းမြုပ်နှံလိုက်ကြသည်။ အမွေပစ္စည်းခန်း၌ အမျိုးသမီးများသည် အမျိုးသားများနှင့် တန်းတူအခွင့်အရေး မရရှိချေ။ အိမ်ထောင်ရှင် ယောက်ျားသေဆုံးခဲ့သော်သားယောက်ျားသာလျှင် အမွေကို ဆက်ခံရ၍ ဇနီးမိန်းမသည် လည်းကောင်း၊ သမီးသည် လည်းကောင်း အမွေကိုမခံစားကြရချေ။ သားယောက်ျားမရှိလျှင် သေသူ၏ မိဘများက အမွေပစ္စည်းကို သိမ်းပိုက်လိုက်ကြလေသည်။ သက်လူမျိုးတို့သည် မြန်မာတို့ကဲ့သို့ပင် ဆန်ထမင်းနှင့်အသားဟင်း၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်တို့ကိုစားသောက်သည်။ တစ်နေ့ထမင်းသုံးကြိမ် (နံနက်စောစော၊ နေ့လယ်၊ ညနေ)စားလေ့ရှိကြသည်။ ယင်းတို့၏ မုန့်ပဲသွားရည်စာ တို့မှာလည်းမြန်မာတို့ကဲ့သို့ပင် ကောက်ညှင်းထုပ်၊ မုန့်ဆီကြော်၊ စသည်တို့ဖြစ်လေသည်။သက်အမျိုးသားများသည် ထိုးကွင်းမှင်ကြောင်မထိုးကြ သော်လည်း ကြက်ရုပ်၊ ငှက်ရုပ်များကို လက်မောင်းတွင်ထိုးလေ့ရှိကြသည်။ သက်လူမျိုးများသည်မြန်မာနိုင်ငံ ကေတုမတီ၊ ဟံသာဝတီစသည်တို့မှ စစ်မက်ရေးကြောင့် တိမ်းရှောင်လာသူများ၏ အဆက်အနွယ်များဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြလေသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃)</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[Category:ရခိုင်လူမျိုးစု]] 62cpn24uotikh595ng7w6z3no9gttke 0 12805 1056574 1025661 2026-10-07T16:54:02Z Dr Lotus Black 31011 1056574 wikitext text/x-wiki {{infobox ethnic group |group=ကရင် <br /> စှီၤ/ကညီ |image=[[File:A Karen woman.jpg|200px]] |image_caption=ရိုးရာဝတ်စုံ ဝတ်ဆင်ထားသော စကောကရင် အမျိုးသမီးတစ်ဦး |flag=[[File:Flag of the Karen National Union.svg|50px]] |flag_caption=ကရင်အလံ |poptime= |region1= |pop1= |region2= |pop2= |region3= |pop3= |region4= |pop4= |region5= |pop5= | region7= | pop7= |rels=[[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်]]၊ Animism |langs=[[စကောကရင်ဘာသာစကား|ကရင်]] }} {{see also|ကရင်လူမျိုး}} '''စကောကရင်''' ({{Lang-ksw|စှီၤ}} သို့မဟုတ် {{my|ပှၤကညီဖိ}})၊ အ​ရှေ့ပိုးကရင်:ဖၠုံယှင် '''ကရင်ဖြူ'''<ref name="scott"/> သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]တွင် နေထိုင်ကြသော လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်ပြီး<ref>{{Cite web |title=Hilltribes in Thailand |url=http://chiangmai.prdnorth.in.th/detail_1476_eng.php |accessdate=20 May 2019 |archivedate=2 April 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402124957/http://chiangmai.prdnorth.in.th/detail_1476_eng.php }}</ref> [[စကောကရင်ဘာသာစကား]]ကို ပြောဆိုကြသည်။<ref>[https://www.ethnologue.com/language/ksw Ethnologue - Karen, S’gaw]</ref> စကောကရင်သည် [[ကရင်လူမျိုး]]စုဝင် ဖြစ်သည်။ [[ကိုလိုနီခေတ်]]တွင် [[ကရင်နီ]] နှင့် [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]] '''(ကရင်မည်း)''' နှင့် ခွဲခြားခေါ်ဆိုရန် '''ကရင်ဖြူ''' ဟု သုံးနှုန်းခဲ့ကြသည်။<ref name="scott">Sir George Scott. ''Among the Hill Tribes of Burma – An Ethnological Thicket.'' National Geographic Magazine, 1922, p. 293</ref> စကောကရင်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်း [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]]တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဆယ်စုနှစ်များစွာ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ကရင်ပြည် ပဋိပက္ခများကြောင့် အများစုမှာ ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ကာ ဒုက္ခသည်များအဖြစ် နေထိုင်ကြသည်။ စကောကရင်လူမျိုးများသည် [[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး]] ([[ကေအင်ဒီအို]])၊([[ကေအင်ယူ]]) ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသူများလည်း ဖြစ်သည်။ == အခေါ်အဝေါ်ရင်းမြစ် == စကောဟူသော စကားလုံး၏ မူလအသံထွက်မှာ ရှောင် ဖြစ်သည်။ ရှောင်ကို ဗမာလို ရေးသည့်အခါ အဆင်မပြေ၍သော်လည်းကောင်း မူလပြောဆိုသူက ရှောင်ဟူသော စကားလုံး၏ အသံထွက်ကို ပီပြင်စွာ မပြောနိုင်သောကြောင့်သော်လည်းကောင်း စကောဟူသော စကားလုံးက ဗမာစာပေတွင် တွင်ကျယ်နေခြင်းဖြစ်သည်။ စကောဟူသော စကားလုံး၏ ကရင်အသံထွက်အမှန်မှာ "ရှောင်" ဖြစ်ပါကြောင်း ဖြည့်စွက်ရေးသားလိုက်ရပေသတည်း။ကရင်စာပေဖြင့်စှီzမှာအသံထွက်ပါက စဝှော်ဟုအသံထွက်ပါသည်။ထိုမှစကောဟုပြောင်းလဲလာခြင်းဖြစ်ပါသည်။ရှောင်မှာမဖြစ်နိုင်ပါ။စှော်ကိုအမှတ်မှား၍ရှောင်ဟုရေးခြင်းဖြစ်နိုင်ပါသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] oxobazspx47zks1bdma3bf4bz7jedqb 0 13408 1056643 705942 2026-10-07T20:13:02Z Dr Lotus Black 31011 1056643 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Michael Dell | image = Michael Dell (52548152888) (cropped).jpg | image_size = | caption = Dell in 2021 | birth_name = Michael Saul Dell | birth_date = {{birth date and age|1965|2|23}} | birth_place = [[ဟူစတန်မြို့]]၊ တက္ကဆက်၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု။ | education = [[တက္ကဆက် အော်စတင် တက္ကသိုလ်]] (ကျောင်းထွက်ခဲ့) | occupation = {{flatlist| * Businessman * investor * philanthropist}} | title = {{plainlist|Founder, chairman, and CEO of [[Dell Technologies Inc.]]|Founder of [[MSD Capital]]}} | spouse = {{marriage|Susan Lynn Lieberman|1989}} | children = ၄ | relatives = အာဒမ် ဒဲလ် (အစ်ကို) <br /> Zach Dell (သား) | signature = }} '''မိုက်ကယ်ဆောလ်ဒဲလ်''' (၁၉၆၅ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၃ရက်တွင်မွေးဖွား) သည် အမေရိကန် နာမည်ကျော် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဒဲလ်ကုမ္ပဏီအုပ်စုကြီး၏ အမှုဆောင်ချုပ် နှင့်တည်ထောင်သူလည်း ဖြစ်သည်။ သူသည် ကမ္ဘာ့အချမ်းသာဆုံးများထဲတွင် တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၀တွင် အသားတင်ပိုင်ဆိုင်မှု ဒေါ်လာ ၁၄သန်းရှိသည်။ == ကိုယ်ရေးအကျဉ်း == === ငယ်ဘဝနှင့်ပညာရေး === သူ၏ဖခင်သည် စတော့ရှယ်ယာပွဲစား၊ သွားဆရာဝန်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ဒဲလ်သည် တက်ဆက်စ် ပြည်နယ်၊ ဟူစတန်ရှိ ဟီးရော့ဒ် မူလတန်းကျောင်းကို တက်ခဲ့သည်။ စီးပွားရေးလောကသို့ စောစီးစွာဝင်ရောက်နိုင်ရန် အထက်တန်းအဆင့်ရှိသော စာမေးပွဲကို ဖြေဆိုရန် အသက်ရှစ်နှစ်အရွယ်တွင် လျှောက်လွှာတင်ခဲ့သည်။ သူသည် ဆယ်ကျော်သက် အစောပိုင်းအရွယ်တွင် အချိန်ပိုင်းအလုပ်မှရသော ဝင်ငွေများကို စတော့ရှယ်ယာများနှင့် တန်ဖိုးကြီး သတ္ထုများတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံခဲ့သည်။ ဒဲလ်သည် အသက် ရနှစ်အရွယ်တွင် သူ၏ပထမဆုံး ဂဏန်းပေါင်းစက်ကို ဝယ်ယူခဲ့သည်။ အထက်တန်းအငယ်တန်း အဆင့်တွင် တယ်လီအမျိုးအစား စက်ကိုတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ကျောင်းပြီးနောက်ပိုင်း ထိုစက်နှင့်ဆိုင်သော ပရိုဂရမ်ကို ရေးသားခဲ့သည်။ အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်တွင် ရေဒီယိုရှက်ခ်၌ ကွန်ပျူတာများကို လေ့လာခဲ့သည်။ အက်ပဲလ်တူး အမျိုးအစား ကွန်ပျူတာ အဖြစ်ရရှိခဲ့ပြီးနောက် မည်ကဲ့သို့အလုပ်လုပ်သည်ကိုသိရှိနိုင်ရန် ချက်ချင်းပင် တစ်စစီဖြုတ်ပစ်၍ လေ့လာခဲ့သည်။ ဒဲလ်သည် ဟူစတန်ရှိ မန်မိုရီယာလ် အထက်တန်းကျောင်းသို့ တက်ရောက်ခဲ့စဉ်က နွေရာသီ၌ ဟူစတန်ပို့စ်သတင်းစာကို ကြိုတင်စနစ်(နှစ်စဉ်ကြေးဖြင့်) ရောင်းချခြင်းဖြင့် ဝင်ငွေရှာခဲ့သည်။ ထိုသို့ရောင်းချရာတွင် ဖုန်းဆက်၍ရောင်းချခဲ့ရာ မင်္ဂလာဦးဇနီးမောင်နှံများနှင့် အိမ်သစ်များသို့ ပြောင်းရွှေ့သူများက များသောအားဖြင့် ဝယ်ယူကြသည်ကို တွေ့ခဲ့သည်။ သူ၏ ဖောက်သည်စာရင်းကို လက်ထပ်ခွင့်လျှောက်လွှာများ နှင့် အိမ်သစ်ဝယ်ယူသော လျှောက်လွှာများမှ စုဆောင်းခဲ့သည်။ ဤသို့အားဖြင့် ဒဲလ်၏တစ်နှစ်ဝင်ငွေသည် ဒေါ်လာ ၁၈,၀၀၀ ရှိခဲ့ပြီး သူ၏သမိုင်းဆရာနှင့်စီးပွားရေး ဘာသာရပ်ဆရာတို့၏ ဝင်ငွေထက်ပိုခဲ့သည်။ === အလုပ်အကိုင် === [[File:Michael Dell at Oracle OpenWorld.JPG|thumb| ၂၀၁၀ ဆန်ဖရန်စ္စကို တွင် ကျင်းပခဲ့သော [[Oracle OpenWorld]] ၌ မိုက်ကယ်လ် ဒဲလ် ဟောပြောနေစဉ်]] သူသည်အော်စတင်ရှိ တက္ကဆက် တက္ကသိုလ်တွင် ဆေးကျောင်းကြိုကျောင်းသားအဖြစ် တက်ရောက်စဉ် အခန်း၂၇၁၃၊ ဒိုဘီစင်တာလူနေအဆောက်အအုံတွင် ကွန်ပျူတာများကို အရည်အသွေးမြှင့်တင်ခြင်း (upgrading) အလုပ်ကို စတင်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ တရားဝင်လုပ်ငန်း အဆင့်မဟုတ် သေးပေ။ ထို့နောက်တွင် တက်ဆက်စ်ပြည်နယ်အတွက် ကွန်ပျူတာလုပ်ငန်းလိုင်စင်(ဝန်ဆောင်မှုလိုင်စင်) စာချုပ်များကို ကွန်ပျူတာဆိုင်ပိုင်ဆိုင်ခြင်း မရှိပဲ လေလံဆွဲခဲ့ရာအောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၄ ခုနှစ်ဇန်နဝါရီလတွင် ဒဲလ်သည်သူ၏ ယုံကြည်ချက်ဖြစ်သော ကွန်ပျူတာများကို တိုက်ရိုက်ရောင်းချခြင်းလုပ်ငန်းတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ သူက သမာရိုးကျ လက်လီကွန်ပျူတာရောင်းချခြင်းထက် ထုတ်လုပ်သူမှ တိုက်ရိုက်ရောင်းချခြင်းက ပိုမို အမြတ်အစွန်းရရှိမည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၄ ခုနှစ်ဇန်နဝါရီလတွင်ပင် ဒဲလ်သည် ပီစီစ်လီမိတက်အမည်ဖြင့် ကုမ္ပဏီကို မှတ်ပုံတင်ခဲ့သည်။ သူသည်ကွန်ဒိုမီနီယံထဲမှ အလုပ်လုပ်ခဲ့ပြီး အရည်အသွေးမြှင့်ထားသော ပီစီများ၊ အပိုပစ္စည်းများ နှင့် တွဲဖက်ပစ္စည်းများကို ရောင်းချခဲ့ရာ ဒေါ်လာ ၅၀,၀၀၀မှ ဒေါ်လာ၈၀,၀၀၀ ကြား ရရှိခဲ့သည်။ ထိုနှစ်မေလတွင်ပင် ကုမ္ပဏီကို “ဒဲလ်ကွန်ပျူတာကော်ပိုရေးရှင်း” ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ပြီး အော်စတင် မြောက်ပိုင်းတွင် ပြောင်းရွှေ့လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ သူ၏ကုမ္ပဏီတွင် အော်ဒါလက်ခံမည့်သူအနည်းငယ်၊ ထိုသူများကို စိတ်ကျေနပ်စေရန်လုပ်ဆောင်ပေးမည့် လူအချို့ကို အလုပ်ခန့်ခဲ့သည်။ ဒဲလ်က သူ့ကုမ္ပဏီတွင် အလုပ်သမားအနည်းငယ်သာ ခန့်ခဲ့ခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ အမြဲပြန်ပြောလေ့ရှိသည်မှာ ခြောက်ပေရှိ စားပွဲများပေါ်တွင် ဝက်အူရစ်များကိုင်တားသော လူ၃ယောက်သာရှိသည့် ကုမ္ပဏီ ဟူ၍ဖြစ်သည်။ လုပ်ငန်းရင်းနှီးငွေ ဒေါ်လာ ၁၀၀၀ရှိပြီး ထိုအလုပ်မှာ စွန့်စားလုပ်ကိုင်ရမည့် လုပ်ငန်းလည်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၂ခုနှစ်၊ ဒဲလ်၏အသက် ၂၇နှစ်အရွယ်တွင် ထိပ်တန်းကော်ပိုရေးရှင်း၅၀၀၌ အသက်အငယ်ဆုံး အမှုဆောင်ချုပ်အဖြစ်ဖော်ကျူးန်မဂ္ဂဇင်းမှ ဖော်ပြခြင်းခံရသည်။ ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် ဒဲလ်သည် ကွန်ပျူတာများကို ဝဘ်ဆိုက်ဒ်များမှ ရောင်းချခဲ့ပြီးထိုနှစ်တွင်ပင် ဒဲလ်မှ ပထမဆုံးသော ဆာဗာများကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ဒဲလ်ဒေါ့ကွန်းမှ နေ့စဉ် ဒေါ်လာ တစ်သန်းနီးပါး ရောင်းအားရှိသည်ဟု ဒဲလ်ကော်ပိုရိတ်မှ အစီရင်ခံခဲ့သည်။ ၂၀၀၁ခုနှစ် ပထမနှစ်ဝက်တွင် ဒဲလ်ကော်ပိုရိတ်သည် ကွန်ပတ်ကို ကျော်ဖြတ်ပြီး ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်၏ ရှယ်ယာ ၁၂.၈ရာခိုင်နှုန်း ကိုရရှိခဲ့ကာ ကမ္ဘာ့ အကြီးဆုံး ကွန်ပျူတာထုတ်လုပ်သူဖြစ်လာသည်။ ကိန်းဂဏန်းများအရ လွန်ခဲ့သော ခုနှစ်နှစ်အတွင်း ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ဈေးကွက် အပြောင်းအလဲဖြစ်ခဲ့သည်။ အခြားကုမ္ပဏီများ ရောင်းအားကျဆင်းချိန်တွင် ဒဲလ်၏ကုမ္ပဏီမှာ ဒက်စ်တော့ပ်များ၊ နုတ်ဘွတ့်ခ်များ၊ ဆာဗာများကို ကမ္ဘာအရပ်ရပ်သို့ ဖြန့်ချိခြင်းဖြင့် ကမ္ဘာအနှံ့ရောင်းအား ၃၄.၃% နှင့် အမေရိကန်နိုင်ငံရောင်းအား၃၀.၇ ရာခိုင်နှုန်းမြင့်တင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် ဒဲလ်သည် အမ်အက်စ်ဒီ ကက်ပီတယ် အယ်လ်ပီကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး သူနှင့် သူ့မိသားစု ၏ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများကို သီးသန့်စီမံအုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ သီးသန့်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများတွင် အများဆိုင်ကုန်သွယ်မှု အစုအစပ်ရှယ်ယာများ၊ ပုဂ္ဂလိက ဆိုင်ရာ အစုအစပ်ရှယ်ယာ လှုပ်ရှားမှုများ နှင့် အိမ်ခြံမြေဈေးကွက်တို့ ပါဝင်သည်။ ထိုအုပ်ချုပ်ရေးလုပ်ငန်းတွင် ဝန်ထမ်း အယောက်၈၀ခန့်ထားပြီး နယူးယောက်၊ ဆန်နာမိုနီကာနှင့် လန်ဒန်တို့တွင် ရုံးခန်းများရှိသည်။ ဒဲလ်မှ နေ့စဉ်လုပ်ငန်းများကို လွှဲအပ်ထားသည်။ ၁၉၉၉ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဒီထရွိုက်စီးပွားရေးကလပ်၌ အမှာစကားမပြောမီ အီး ကောမရက်စ် (အီလက်ထရောနစ် သို့ အွန်လိုင်းစီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ) ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ဖွင့်ဆိုခဲ့သည်။ အီး ကောမရက်စ်၏ စီ၃လုံး ( content- အမျိုးအစား၊ commerce- ရောင်းဝယ်ခြင်းနည်းလမ်းများနှင့် community-အဆက်အသွယ်အသိုင်းအဝိုင်း) သည်အဓိကဟု အရေးကြီးသောဖောက်သည်များ နှင့်ပတ်သက်သော အွန်လိုင်းအတွေ့အကြုံများဆိုင်ရာနည်းဗျူဟာများအကြောင်း ပြောခဲ့စဉ်က ဖွင့်ဆိုခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ခုနှစ် မတ်လတွင် ဒဲလ်သည် စီအီးအို (အမှုဆောင်ချုပ်)ရာထူးမှ အနားယူခဲ့ပြီး ဒဲလ်ကုမ္ပဏီ၏ ချဲမန်း(နာယက)အဖြစ် ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဥက္ကဋ္ဌနှင့် စီအိုအိုဖြစ်သောကယ်ဗင် ဘီ ရိုးလင်း သည် ဥက္ကဋ္ဌနှင့် စီအီးအိုဖြစ်လာခဲ့သည်။၂၀၀၇ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၁ရက်နေ့တွင် ဒဲလ်သည် ဘုတ်အဖွဲ့၏ တောင်းဆိုချက်အရ ရိုးလင်းထံမှ စီအီးအိုရာထူးကို ပြန်လည်လွှဲပြောင်းယူခဲ့ ရသည်။ ဒဲလ်၏ ဂုဏ်ထူးဘွဲ့ထူးများတွင် Inc မဂ္ဂဇင်းမှ ချီးမြှင့်သော “တစ်နှစ်တာစွန့်ဦးတီထွင်သူ” ဆု(အသက်၂၄နှစ်အရွယ်တွင်ရရှိ)၊ ဝေါ့သ်မဂ္ဂဇင်းမှ ချီးမြှင့်သော “အမေရိကန်စီးပွားရေး လောက၏ထိပ်တန်း စီအီးအို”ဆု၊ ဖိုင်နန်းရှားလ်ဝေါလ်ဒ်၊အင်ဒပ်စထရီဝီးခ်နှင့် ချိဖ်အိပ်ဇက်ကတစ်ဖစ်မဂ္ဂဇင်းတို့မှ “တစ်နှစ်တာ အကောင်းဆုံးစီအီးအို”ဆုတို့ပါဝင်သည်။ ဒဲလ်သည် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးဖိုရမ်၏ တည်ထောင်သူ ဘုတ်အဖွဲ့တွင်လည်းကောင်း၊ အင်တာနေရှင်နယ် ဘိဇနက်စ်ကောင်စီ၏ ဗဟိုကော်မတီတွင်လည်းကောင်း၊ ယူအက်စ် ဘိဇနက်စ်ကောင်စီနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံဟိုက်ဒရာဘတ်ရှိ အိန္ဒိယစီးပွားရေးကျောင်း၏ အုပ်ချုပ်ရေး ဘုတ်အဖွဲ့တွင်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ သူသည် အမေရိကန် သမ္မတ၏ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဆိုင်ရာ အကြံပေးကောင်စီတွင် အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် အင်တယ်လ်ကော်ပိုရေးရှင်းသို့ တရားမဝင်ငွေကြေးပေးခဲ့သည့်ကိစ္စ ကို ဖွင့်ချပြီးနောက်ထိုကိစ္စနှင့်ပတ်သက်သော ငွေကြေးအရှုပ်အရှင်းနှင့် မသမာမှုများကို အက်စ်အီးစီမှ စွဲချက်တင်ခဲ့သည်။ စွဲချက်များကို ဖြေရှင်းရန် ဒဏ်ငွေအဖြစ် ဒေါ်လာ ၄သန်း ကို ဒဲလ်မှာ လျော်ကြေးပေးခဲ့ရသည်။ ဒဲလ်ကော်ပိုရေးရှင်းနှင့်အတူ အခြားကုမ္ပဏီမှ အမှုဆောင်အရာရှိများလည်း ဒဏ်ငွေပေးဆောင် ခဲ့ရသည်။ == ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သောစာအုပ်များ == ၁၉၉၉ခုနှစ်က ထုတ်ဝေခဲ့သောစာအုပ်ဖြစ်သည့် “ဒဲလ်မှတိုက်ရိုက်ပြောကြားသော ပုံစံသစ် စက်မှုတော်လှန်ရေး နည်းဗျူဟာများ” တွင် သူ၏ငယ်ဘဝ၊ ကုမ္ပဏီစတင်ထူထောင်ခဲ့ပုံ၊ ကုမ္ပဏီကြီးထွားလာပုံ နှင့် ခြေချော်လက်ချော်ဖြစ်ခဲ့မှုများ နှင့် သင်ခန်းစာများစသည်ဖြင့် ရေးသားထားသည်။ ထိုစာအုပ်ကို ကက်သရင်းဖရက်ဒ်မန်းနှင့် တွဲဖက်၍ရေးသားခဲ့သည်။ ==ကြွယ်ဝချမ်းသာမှုနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးရာ== ၂၀၁၀ခုနှစ်တွင် ဖော့်ဘ်စ်မဂ္ဂဇင်းမှ ဒဲလ်၏အသားတင်ပိုင်ဆိုင်မှုမှာ ဒေါ်လာ ၁၃.၅ဘီလီယံရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ ဒဲလ်သည် ယခုအခါ သူ၏ဇနီး စူဇန်၊ ကလေး ၄ယောက်နှင့် အတူ တက်ဆက်စ်ပြည်နယ် အော်စတင်တွင်နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ == ပရဟိတလုပ်ငန်းများ == ၁၉၉၉ခုနှစ်တွင် ကလေးသူငယ်များကို အဓိထားသော မိုက်ကယ်နှင့် စူဇန်ဖောင်ဒေးရှင်းကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ခုနှစ်တွင် ဖောင်ဒေရှင်းမှ အမေရိကန်နှင့် အိန္ဒိယရှိ မြို့ပေါ်လူထုများအတွက် အလုပ်လုပ်သော အမြတ်အစွန်းမယူသည့် အဖွဲ့အစည်းများကို ဒေါ်လာသန်းပေါင်း ၅၃၀ထက်မနည်း လှူဒါန်းရန် ကတိပြုခဲ့သည်။ ဖောင်ဒေရှင်းမှ တက်ဆက်စ်တက္ကသိုလ်နှင့် ဆက်စပ်သည့် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်း ၃ခုသို့ ဒေါ်လာသန်းပေါင်း ၆၅သန်း လှူဒါန်းခဲ့သည်။ အဖွဲ့အစည်း ၃ခုဖြစ်သော မိုက်ကယ်နှင့် စူဇန်ဒဲလ်တို့၏ ကျန်းမာစွာ နေထိုင်နိုင်ရေးမြှင့်တင်ရေးစင်တာ၊ ဒဲလ်ကလေးဆိုင်ရာ သုတေသနကျောင်း၊ ဒဲလ်၏သားသမီးများ ဆေးရုံစသည်ဖြင့် လှူဒါန်းခဲ့ပြီး တက်ဆက်စ် တက္ကသိုလ်ဝန်းအတွင်းတွင် ကွန်ပျူတာသိပ္ပံအဆောက်အအုံသစ်တစ်ခုကိုလည်း ထောက်ပံ့ ပေးခဲ့သည်။ သူသည် အိုင်ယာလန်ရှိ ဒေသခံများကို အထောက်အပံ့ပေးရေးနှင့် ပညာရေးလုပ်ငန်း စတင်ခြင်းများကို ထောက်ပံ့ရေးတို့တွင် ရင်းနှီးမြှပ်နှံခဲ့မှုအတွက် ၂၀၀၂ခုနှစ်တွင် ဒဲလ်ကို လိုင်းမ်ရစ်ခ်တက္ကသိုလ်မှ စီးပွားရေးသိပ္ပံဂုဏ်ထူးဆောင် ဒေါက်တာဘွဲ့ကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ == နိုင်ငံရေး ပါဝင်ပတ်သက်မှု == ၂၀၀၄ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်သမ္မတ ဂျော့ချ် ဒဘလျူ ဘုရှ်၏ သမ္မတဒုတိယမြောက်သက်တမ်း အတွက် လှူဒါန်းခဲ့သော အလှူရှင် ၅၃ ယောက်ထဲတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ဒေါ်လာ နှစ်သိန်းခွဲ (အမြင့်ဆုံးတရားဝင်လှူဒါန်းမှုအဖြစ်) လှူဒါန်းခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:ကမ္ဘာကျော် လုပ်ငန်းရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ဘီလျံနာများ]] {{Lifetime|၁၉၆၅| |}} e4g464ff8z3tt0gz3nrinigb1kakpis 0 13647 1056583 957317 2026-10-07T17:04:30Z Dr Lotus Black 31011 1056583 wikitext text/x-wiki '''ဒလောင်လူမျိုး'''သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]မြောက်ပိုင်း [[မေခမြစ်]]ဖျား အဒုံလောင်နှင့် ဆန်ခူးလောင်ဒေသတွင် ရဝမ်အနွယ်ဝင် ထလု၊ တရ [[ထရုံလူမျိုး]] များနှင့် ရောနှောနေထိုင်ကြသည့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ဖြစ်သည်။ ဒလောင်လူမျိုးတို့သည် အသားဖြူ၍ အရပ်အမောင်းမြင့်မားပြီး ကျန်းမာသန်စွမ်းကြသည်။ ယင်း ဒလောင်လူမျိုးတို့ကို တိဗက်အနွယ်မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု အချို့ကဆိုကြလေသည်။ ယောက်ျား မိန်းမအားလုံး ဆံပင်ရှည်ထားကြသည်။ ယောက်ျားများသည် ဘယ်ဘက်နားတွင် ငွေကွင်းကြီးများ ပန် ဆင်ပြီး၊ မိန်းမများကမူ ငွေကွင်းကြီးများ နားနှစ်ဘက်လုံးတွင် ပန်ဆင်ကြသည်။ ယောက်ျားများသည် သိုးမွေးအဝတ်ရှည်ကြီးများ ဝတ်ဆင်ပြီး မိန်းမများမှာ အညို (သို့) အနက်ရောင် အဝတ်ရှည်များ ဝတ်ကြရသည်။ မိန်းမများသည် အဖြူရောင်ကို ခါးအောက်ပိုင်းတွင် ဝတ်ရိုးထုံးစံ မရှိပေ။ သူတို့ကိုယ်တိုင်ချုပ်သော ဖိနပ်ရှည်ကြီးများ စီးကြသည်။ ယောက်ျားများသည် ဆင်စွယ်လက်ကောက်ကို ဗက်လက်တွင် ဝတ်ကြရ ပြီး မိန်းမများကမူ ဆင်စွယ်လက်ကောက်များကို လက်နှစ် ဘက်လုံးတွင် ဝတ်ကြလေသည်။ ယင်းတို့သည် ဗုဒွအယူဝါဒကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ တောင်ယာလုပ်သည်။ ဂျုံနှင့်ပြောင်းဖူးများ စိုက်ပျိုးကြသည်။ ရက်ကန်း အနည်းအပါး ရက်ကြသည်။ [[ကတိုး]]၊ [[မချစ်ဥ]]နှင့် ဆေးမြစ်အမျိုးမျိုး ရှာဖွေရောင်းချလေသည်။ ဒလောင်လူမျိုးတို၏သည် ကျေးရွာများကို အစုလိုက်ဖွဲ့စည်း တည်ဆောက်လေ့ရှိသည်။ ကျေးရွာအတွက် မြေနေရာရွေးသည့် အခါ ဘုန်းတော်ကြီးများက တွက်ချက်ဟောပြောသည့်အတိုင်း ရွေးချယ် တည်ဆောက်ကြသည်။ အိမ်ရာထောင်သည့်အခါ တဝမ်းကွဲချင်း လက်ထပ်လေ့ရှိသည်။ လူများ သေလွန်သည့်အခါ ဘုန်းတော်ကြီးများ တွက်ချက်ဟောပြောသည့်အတိုင်း မြေမြုပ်ခြင်း၊ မီးရှို့ခြင်း၊ မြစ်ထဲချောင်းထဲ ပစ်ချခြင်းများ ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။<ref>မြန်မာစွယ်စုံကျမ်း</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] 5cnf5gf8lufdzboko2tqf1v2pcompkn 0 15003 1056617 712813 2026-10-07T18:07:08Z Dr Lotus Black 31011 1056617 wikitext text/x-wiki {{speciesbox | name = မောက်တင် | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Sarkidiornis melanotos'' | volume = 2016 | page = e.T45953631A95159254 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T45953631A95159254.en }}</ref> | image = Knob-billed duck (Sarkidiornis melanotos) male.jpg | image_caption = Male, [[Lake Ziway]], [[Ethiopia]] | image2 = Comb Duck (female) I IMG 0985.jpg | image2_caption = Female, [[India]] | genus = Sarkidiornis | species = melanotos | authority = ([[Thomas Pennant|Pennant]], 1769) | range_map = Sarkidiornis melanotos distribution.png | range_map_caption = Global range | synonyms = ''Anser melanotos'' <small>Pennant, 1769</small> }} '''မောက်တင်ငှက်''' သည် ဝမ်းဘဲ၊ ငန်းတို့နှင့်အတူ "အင်ဆာရီ ဖောမီး" မျိုးစဉ်တွင် "အနက်တီဒီး" မျိုးရင်း၌ ပါဝင်၍ [[သတ္တဗေဒ]](ပါဏဗေဒ‎) အလိုအားဖြင့် '''ဆာကီဒိုင်အောနစ် မယ်လာနိုတော့''' ဟုခေါ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဝမ်းဘဲနှင့်ငန်းအမျိုးပေါင်း ၃၄ မျိုးရှိသည်ဟု သိရသော်လည်း ၆ မျိုးသာလျှင် တိုင်းရင်းငှက်များဖြစ်ကြသည်။ ကျန်အမျိုးများမှာ ဆောင်းရာသီဧည့်သည်ငှက်များ ဖြစ်ကြ၍ စက်တင်ဘာလ၊ သို့မဟုတ် အောက်တိုဘာလလောက်တွင် ရောက်လာပြီးလျှင် မတ်လတွင် [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]သို့ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် ထို့ထက် မြောက်ဘက်ကျသော ဒေသများသို့ဖြစ်စေ တစ်ဖန် ပြန်သွားကြသည်။ ထိုနေရာများ၌သာ သားပေါက် သည်။ တိုင်းရင်းငှက်မျိုးများတွင် မောက်တင်သည် တစ်မျိုး အပါအဝင်ဖြစ်၍ စိတ်ဝင်စားဖွယ်လည်း ကောင်းပေသည်။ ကျန် တိုင်းရင်းငှက် ၅ မျိုးမှာ [[တောဘဲ]]၊ [[ကလကတ် (ငှက်)|ကလကတ်]]၊ [[စစ်စလီငှက်|စစ်စလီကြီး]]၊[[စစ်စလီခေါင်းမဲ]]နှင့် [[ဝမ်းဘဲ]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ မောက်တင်အဖိုများသည် အလျားလက်မ ၃ဝ ရှိ၍ အမများမှာ ၂၃ လက်မသာရှိသည်။ မောက်တင်အဖို၏ အပေါ် ပိုင်းသည် အနက်ရောင်တွင် အစိမ်းရောင်၊ ခရမ်းရောင်နုနှင့် ကြေးနီရောင်များ ရောယှက်၍ ချောမွတ်တောက်ပနေပေသည်။ ထူးခြားချက်တစ်ရပ်မှာ အခြားဝမ်းဘဲနှင့်မတူဘဲ နှုတ်သီးရင်း တွင် အသားအမောက်ရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်ပင်လျှင် မောက်တင်ဟု အမည်တွင်သည်။ ထိုအမောက်သည် သားပေါက် ချိန်တွင် ပိုမိုထင်ရှားလေသည်။ မောက်တင်အမသည် အဖိုထက် သိသိသာသာအရွယ်ငယ်၍ မွဲခြောက်ခြောက် အရောင်ရှိပြီးလျှင် အမောက်လည်း မရှိချေ။ မောက်တင်တို့သည် ပျံသန်းရာတွင် သန်မာ၍ လျင်မြန်စွာ ပျံသန်းနိုင်သည်။ မောက်တင်တို့သည် အများအားဖြင့် သစ်ပင်ထက်၌နေ သည်။ ကိုင်းပင် သစ်ပင် အနည်းငယ်မျှ ဝိုင်းလျက်ရှိသော ရေ တိမ်အင်းအိုင်များ၌ ယင်းတို့ကို တစ်ကောင်တည်းဖြစ်စေ၊ အဖို အမတွဲလျက်ဖြစ်စေ၊ အအုပ်အသင်းကလေးဖွဲ့၍ဖြစ်စေ တွေ့ရ တတ်သည်။ ညဉ့်အချိန် ထိုအပင်၌ပင် အိပ်တန်းတက်ကြသည်။ သားပေါက်ချိန်မဟုတ်သည့်အချိန်၌ မြစ်ချောင်းများ၊ သဲသောင် ကမ်းခြေများ၌နေသည်။ မောက်တင်များသည် စပါးများကို အ မြောက်အမြားစားသည်။ သို့သော်လည်း သစ်မြစ်၊ သစ်စေ့များ၊ ရေထဲ၌ပေါက်သော ပင်ငယ်အမျိုးမျိုးတို့၏ အစို့များ၊ တီကောင် နှင့် ရေပိုးရေမွှားများကိုလည်း စားကြသည်။ မောက်တင်အဖို၏ ရိုးရိုးအော်သံမှာ မကျယ်လောင်မစူး ရှသော်လည်း အသိုက်အနီးအနားသို့ သွားရောက်နှောင့်ယှက် သည့်အခါ မကြောက်မရွံ့ ဆူညံစွာအော်ဟစ်တတ်သည်။ မောက် တင်တို့သည် ဇွန်လမှ စက်တင်ဘာလအတွင်း သားပေါက်ကြ သည်။ သာမန်အားဖြင့် အသိုက်ကို သစ်ပင်ထက်ရှိ အခေါင်း တွင်း၌ တုတ်များ၊ မြက်များ၊ သစ်ရွက်များနှင့် အမွှေးအတောင် များဖြင့် ဖြစ်ကတတ်ဆန်း ပြုလုပ်သည်။ တစ်မြုံလျှင် ၇ ဥမှ ၁၂ ဥအထိ ရှိသည်။ အသိုက်တစ်ခုတွင်ကား ဥပေါင်း ၄၇ ဥ အထိ ရှိသည်ကိုတွေ့ရဘူးသည်။ ဥများသည် ရှည်မျောမျောရှိ၍ ပထမတွင် ဖြူနေသော်လည်း ကြာလတ်သော် တဖြည်းဖြည်းညို လာသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ ကလကတ်ငှက်၏ဥများကို မောက် တင်အသိုက်တွင် တွေ့ရတတ်သည်။ မောက်တင်တို့ကို အာဖရိကတိုက်၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]နှင့် သီဟိုဠ်နိုင်ငံများတွင် တွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း၌တွေ့ရခဲ၍ အလယ်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းတွင်ကား အမြောက်အမြား တွေ့ရသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဘဲ]] [[ကဏ္ဍ:စက္ကဝါက်]] 0x9z8c7cbe7c92pfvbcvjcf9qmhpmia 0 15386 1056598 1037227 2026-10-07T17:21:29Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကားချက်များ */ 1056598 wikitext text/x-wiki '''တောင်ရိုးလူမျိုး''' များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (တောင်ပိုင်း) ရှိ တောင်တန်းဒေသများနှင့် ကုန်းပြင်မြင့်များတွင် အခြေစိုက်နေထိုင်ကြသော ပြည်ထောင်စု တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတစ်စု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် [[မနုဿဗေဒ]]နှင့် ဘာသာစကားဗေဒအရ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားပြော အုပ်စုကြီး]]၏ ဗမာစကားစု မှ ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Luce1959">Luce, G. H. (1959). "Old Burma: Early Pagan". ''Artibus Asiae'', 22(1), 75-82.</ref> တောင်ရိုးလူမျိုးများသည် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရှိ [[ကလောမြို့နယ်]]၊ [[ပင်းတယမြို့နယ်]] နှင့် [[ရွာငံမြို့နယ်]] (ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ) တို့တွင် အများဆုံး ပျံ့နှံ့အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။<ref name="Gazetteer">Scott, J. George (1900). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States'', Part I, Vol. I. Rangoon: Government Printing. pp. 560-565.</ref> {{Infobox ethnic group | group = တောင်ရိုးလူမျိုး | image = [[File:TAUNGYO GIRLS FROM THE OPEN COUNTRY BURMA.jpg|thumb|220px|တောင်ရိုးအမျိုးသမီးငယ်များ (ခရစ်နှစ် ၁၉၀၀ ဝန်းကျင် ကုန်းပြင်မြင့် ရှမ်းပြည်နယ်မှ သမိုင်းဝင်ဓာတ်ပုံ)]] | pop = မထင်ရှား (ခန့်မှန်းခြေ ၄၀,၀၀၀ ကျော်) | regions = {{flag|Myanmar}}<br>၊[[ရှမ်းပြည်နယ်]] (တောင်ပိုင်း)<br>၊ [[ကလောမြို့နယ်]]<br>၊ [[ပင်းတယမြို့နယ်]]<br>၊[[ရွာငံမြို့နယ်]] | languages = [[တောင်ရိုးဘာသာစကား]] (ဗမာနွယ်ဝင် စကားစု) | religions = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[ဓနုလူမျိုး]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး]]၊ [[ရခိုင်လူမျိုး]] }} [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (တောင်ပိုင်း) ရှိ အချို့သော ကျေးရွာများတွင် တောင်ရိုးလူမျိုးများသည် အိမ်နီးနားချင်း ကရင်နွယ်ဝင် [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း (တောင်သူ)]] မျိုးနွယ်စုများနှင့် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ တစ်မြေတည်းတစ်ရေတည်း အတူတကွ ပေါင်းစည်းနေထိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် ထူးခြားသော လူမှုယဉ်ကျေးမှု ရောနှောခြင်း ဖြစ်စဉ်များ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။<ref name="Eberhardt2006">Eberhardt, N. J. (2006). ''Imagining the Course of Life: Self-Transformation in a Shan Buddhist Community''. Silkworm Books. pp. 42-47.</ref> နယ်မြေချင်း ထိစပ်နေသည့် [[ကလောမြို့နယ်]]၊ [[ပင်းတယမြို့နယ်]]နှင့် [[တောင်ကြီးမြို့နယ်]]အတွင်းရှိ သီးခြားကျေးရွာအချို့တွင် တောင်ရိုးနှင့် ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် တစ်ရွာတည်း၌ သွေးနှောအိမ်ထောင်ပြုခြင်း၊ ရိုးရာပွဲတော်များကို အတူတကွ ကျင်းပခြင်းနှင့် စီးပွားရေးအရ အပြန်အလှန် မှီခိုခြင်းတို့ကြောင့် လူမျိုးစုလက္ခဏာများ နီးကပ်စွာ ပေါင်းစည်းသွားခဲ့သည်။<ref name="Scott1900"/>ဤကဲ့သို့ ရောနှောနေထိုင်မှု၏ အထင်ရှားဆုံး ရလဒ်တစ်ခုမှာ ဘာသာစကား နှစ်မျိုးပြောဆိုနိုင်မှုရ ဖြစ်သည်။ မိမိတို့၏ မူရင်းမျိုးနွယ်စု ဘာသာစကားအပြင် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ လူဦးရေအင်အား ပိုမိုများပြားသော ပအိုဝ်းလူမျိုးများနှင့် ဆက်သွယ်နိုင်ရန်အတွက် ပအိုဝ်းဘာသာစကားကို ဒုတိယဘာသာစကားအဖြစ် အကြွမ်းတဝင် တတ်မြောက်ပြောဆိုနိုင်သည့် တောင်ရိုးလူမျိုး အများအပြား ရှိလာခဲ့သည်။<ref name="Enriquez"/> အချို့သော ပေါင်းစည်းရွာများရှိ တောင်ရိုးမျိုးနွယ်စုများသည် နေ့စဉ်လူမှုစီးပွား ဆက်ဆံရေးတွင် ပအိုဝ်းစကားကို ပိုမိုအသုံးပြုလာကြပြီး၊ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများတွင်လည်း အချင်းချင်း လွှမ်းမိုးမှုများ တည်ရှိနေကြောင်း မနုဿဗေဒ သုတေသနပြုချက်များအရ သိရှိရသည်။<ref name="Eberhardt2006"/> == နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း == '''တောင်ရိုးလူမျိုး''' များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (တောင်ပိုင်း) တောင်တန်းဒေသများနှင့် ကုန်းပြင်မြင့်များတွင် အခြေစိုက် နေထိုင်ကြသော ပြည်ထောင်စု တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတစ်စု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် [[တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားပြော အုပ်စုကြီး]] ၏ ဗမာစကားစု (Burmish Branch) မှ ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Luce1959">Luce, G. H. (1959). "Old Burma: Early Pagan". ''Artibus Asiae'', 22(1), 75-82.</ref> တောင်ရိုးလူမျိုးများသည် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရှိ [[ကလောမြို့နယ်]]၊ [[ပင်းတယမြို့နယ်]] နှင့် [[ရွာငံမြို့နယ်]] (ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ) တို့တွင် အများဆုံး ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။<ref name="Gazetteer">Scott, J. George (1900). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States'', Part I, Vol. I. Rangoon: Government Printing. pp. 560-565.</ref> သမိုင်းအစဉ်အလာအရ တောင်ရိုးလူမျိုးများသည် ရှေးဟောင်း[[ပုဂံပြည်]] ပျက်စီးပြီးနောက်ပိုင်း သို့မဟုတ် အင်းဝခေတ်ကာလများတွင် မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်း မြေပြန့်ဒေသများမှတစ်ဆင့် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ပေါ်သို့ ပြောင်းရွှေ့အခြေချလာခဲ့ကြသည့် ဗမာနွယ်ဝင် ရှေးဦးမျိုးနွယ်စုများ ဖြစ်သည်ဟု မနုဿဗေဒပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။ ၎င်းတို့၏ စကားပြောဆိုပုံ လေယူလေသိမ်းသည် ရှေးဟောင်းဗမာစကားနှင့် [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်စကား]] တို့နှင့် များစွာ နီးစပ်မှုရှိသည်။<ref name="Luce1959"/> == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရိုးရာဝတ်စုံ == တောင်ရိုးလူမျိုးများသည် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို အလွန်ရိုသေကိုင်းရှိုင်းကြပြီး တောင်ပေါ်ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှု ထုံးတမ်းစဉ်လာများကို ထိန်းသိမ်းကြသူများ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အစဉ်အလာအရ စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြပြီး တောင်ယာစပါး၊ သနပ်ဖက်၊ အာလူးနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များကို စိုက်ပျိုးကြသည်။ တောင်ရိုးအမျိုးသမီးများ၏ ရိုးရာဝတ်စုံသည် အလွန်ထင်ရှားပြီး ထူးခြားချက်မှာ အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အနီရောင်ရင့်ရင့် ကုတ်အင်္ကျီရှည် ဝတ်ဆင်ကာ ခြေသလုံးတွင် [[ကြေးကွင်း]] များ စွပ်လေ့ရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ ရိုးရာဓလေ့အရ ငွေထည်လက်ဝတ်ရတနာများနှင့် ခေါင်းပေါင်းများကို ခန့်ညားထည်ဝါစွာ ဆင်ယင်ကြသည်။ ကုန်းပြင်မြင့်ဒေသ တောင်ရိုးအမျိုးသမီးငယ်များ၏ သမိုင်းဝင် ရိုးရာဝတ်စုံပုံစံကို ဗြိတိသျှခေတ်ဦး မှတ်တမ်းဓာတ်ပုံများတွင် အထင်အရှား တွေ့မြင်နိုင်သည်။<ref name="Enriquez">Enriquez, C. M. (1918). ''Races of Burma''. Calcutta: Manager, Government of India Central Publication Branch. pp. 88-91.</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] 7u4fyuz0rpzwjb5fhlkec1qv1gcex77 0 15431 1056595 1047699 2026-10-07T17:18:40Z Dr Lotus Black 31011 1056595 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = လူးရှမ်း | native_name = ᦺᦑᦟᦹᧉ | image = Tai Lue clothes.jpg.jpg | image_caption= လူးရှမ်းဝတ်စုံ | population = အနည်းဆုံး ၁.၂သန်း<ref>citation needed</ref> | regions = {{flag|China}} ([[ယူနန်ပြည်နယ်]])<br>{{flag|Myanmar}} ([[ရှမ်းပြည်နယ်]])<br>{{flag|Laos}} မြောက်ပိုင်း<br>{{flag|Thailand}} မြောက်ပိုင်း | languages = လူးရှမ်းဘာသာစကား၊ [[တရုတ်ဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား]] | religions = [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ရှမ်း]], [[တိုင်းလေ့]], [[ဂုံရှမ်း]], [[ယွန်းလူမျိုး|ယွန်းရှမ်း]], အခြား[[တိုင်လူမျိုး|တိုင်လူမျိုးများ]] }} '''လူးရှမ်းလူမျိုး''' ([[တိုင်းလူဘာသာစကား|လူး]]: ᦺᦑᦟᦹᧉ, /taj˧˧.lɯː˥/; [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်း]]; တႆးလိုဝ်ႉ; ထိုင်း: ไทลื้อ; အင်္ဂလိပ်: Tai Lue) သို့မဟုတ် '''တိုင်းလူးလူမျိုး''' သည် [[တိုင်လူမျိုးများ|တိုင်လူမျိုးစု]]ဝင် တစ်ခုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် [[တရုတ်]]နိုင်ငံ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]][[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[လာအို]]မြောက်ပိုင်းနှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]မြောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ "'''တိုင်လူး'''" ဟုလည်း ခေါ်ကြပြီး၊ လူးရှမ်းဘာသာစကားသည် [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်ဘာသာစကား]]မိသားစုဝင်ဖြစ်သည်<ref>citation needed</ref>။[[ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]]၏ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုတိုင်းရင်းသားများထဲတွင်တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ လူးလူမျိုးသည် ရှမ်းလူမျိုးနွယ်စုတစ်ခုဖြစ်၍ ကျိုင်းတုံနယ် အတွင်းပိုင်းတောင်တန်းဒေသရှိ ကျေးလက်ဒေသများ၊[[မိုင်းယောင်းမြို့နယ်]] တို့တွင် နေထိုင်လေ့ရှိကြပြီး မိုင်းယောင်းမြို့နယ်တွင်နေထိုင်သော လူးရှမ်းများကို တိုင်းယောင်းဟုလည်းခေါ်ဆိုကြသည်။ [[ကျိုင်းတုံခရိုင်|ကျိုင်းတုံနယ်]]၊ သံလွင်မြစ်အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် [[ဂုံလူမျိုး]] တို့ အနေများလေသည်။ ကျိုင်းတုံဈေးနေ့များတွင် ယင်းတို့ကိုတွေ့ရတတ်သည်။ လူးနှင့် ဂုံ(ခွန်)လူမျိုးတို့၏ စာပေအရေးအသားသည် မတူကြသော်လည်း မျိုးရိုးနှင့် ဓလေ့ ထုံးစံတို့မှာ ခြားနားခြင်းများစွာမရှိလှဟုသိရသည်။ လူးလူမျိုးတို့သည် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း ချေလီခေါ် ကျိုင်းရုံးကြီးဘက်မှ ပြောင်းရွှေ့လာကြသူများဖြစ်သည်။ ယခုတိုင် ယိုးဒယားနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း လန်ဖုန်းနှင့် အခြား ခရိုင်များ၊ လာအိုနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၊ [[ကျိုင်းရုံးကြီးနယ်]](လူးတဆယ့်နှစ်ပန္နား)ခေါ် [[စစ်ဆောင်ပန္နား|ဆစ်ဆောင်ပန်းနား]] တို့တွင်လူးလူမျိုးများစွာ နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ == သမိုင်း == လူးရှမ်းများ၏ အစောဆုံးအခြေချရာဒေသသည် ယနေ့တရုတ်နိုင်ငံ [[စစ်ဆောင်ပန္နား]] (Sipsongpanna) ဖြစ်သည်။ ၁၃ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် လူးရှမ်းများသည် "စစ်ဆောင်ပန္နား" အစိုးရကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး အိမ်နီးချင်း တိုင်လူမျိုးများ၊ [[ရှမ်း]], [[ယွန်းလူမျိုး]] စသဖြင့် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စီးပွားရေးအပြန်အလှန် ဆက်ဆံမှုရှိခဲ့သည်<ref>citation needed</ref>။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ လူးရှမ်းအများစုမှာ ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် [[မိုင်းယောင်းမြို့]] တွင် စုစည်းနေထိုင်ကြသည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ လူးရှမ်းတို့သည် စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသမှ ပြောင်းရွှေ့လာကြပြီး ကျိုင်းတုံစော်ဘွား၏ လက်အောက်ခံ နယ်ပယ်များတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။ မိုင်းယောင်းဒေသသည် လူးရှမ်းတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု ဗဟိုချက်မတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="history">Grabowsky, V. "The Tai Lue of Sipsong Panna: An Ethno-Historical Sketch", 1999.</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် မြန်မာမင်းများသည် စစ်ဆောင်ပန္နားအထိ အာဏာစက် ဖြန့်ကြက်ခဲ့ရာ လူးရှမ်းတို့၏ မြို့ပြပြည်နယ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံကြားတွင် နှစ်ဖက်ဩဇာခံ အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ကုန်းဘောင်မင်းဆက်၏ [[အလောင်းမင်းတရား]] နှင့် [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း]] လက်ထက်များတွင် မြန်မာမင်းတို့သည် စစ်ဆောင်ပန္နားရှိ ကျိုင်းရုံးမြို့ သို့ စစ်ချီကာ ၎င်းတို့၏ စော်ဘွားများကို မြန်မာမင်း၏ ဩဇာခံအဖြစ် သစ္စာပေးစေခဲ့သည်။ လူးရှမ်းစော်ဘွားများသည် မြန်မာမင်းနေပြည်တော်သို့ နှစ်စဉ် လက်ဆောင်ပဏ္ဏာများ ပေးပို့ရပြီး၊ မြန်မာမင်းကလည်း လူးစော်ဘွားများကို ဘွဲ့တံဆိပ်များနှင့် နန်းတွင်းအသုံးအဆောင်များ ပြန်လည်ချီးမြှင့်လေ့ရှိသည်။<ref name="ancestry">Sai Aung Tun, "History of the Shan State: From Its Origins to 1962", 2009.</ref> မြန်မာမင်းတို့သည် ယိုးဒယား (အယုဒ္ဓယ) သို့ စစ်ချီရာတွင် လူးရှမ်းတပ်သားများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။လူးရှမ်းတို့သည် တောင်ကုန်းတောင်တန်း တိုက်ပွဲများနှင့် ဆင်တပ်များတွင် ကျွမ်းကျင်သူများအဖြစ် ကျော်ကြားသည်။ထို့နောက် တရုတ်-မြန်မာစစ်ပွဲ (၁၇၆၅-၁၇၆၉) အတွင်း လူးရှမ်းဒေသများသည် မြန်မာတပ်များအတွက် ရိက္ခာထောက်လှမ်းရေးနှင့် ရှေ့တန်းခံတပ်များအဖြစ် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="war">ရွှေဘိုမိမိကြီး၊ "ကုန်းဘောင်ခေတ် မြန်မာ့တပ်မတော် သမိုင်း"၊ ၁၉၇၂။</ref> မြန်မာမင်းနေပြည်တော်နှင့် လူးရှမ်းစော်ဘွားများအကြားတွင် နိုင်ငံရေးအရ အိမ်ထောင်ဘက် ဖလှယ်ခြင်းများ ရှိခဲ့ပြီး လူးရှမ်းစော်ဘွားများ၏ သမီးတော်များသည် မြန်မာမင်း၏ မိဖုရားများ သို့မဟုတ် ကိုယ်လုပ်တော်များအဖြစ် နေပြည်တော်သို့ ရောက်ရှိလာတတ်သည်။ ၎င်းတို့နှင့်အတူ ပါလာသော လူးရိုးရာ အနုပညာ၊ ရက်ကန်းအတတ်နှင့် အစားအစာများသည် နန်းတွင်းသို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref name="culture">Grabowsky, V. "The Tai Lue of Sipsong Panna", 1999.</ref> ၁၉ဝ၁-ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူးလူမျိုး ၁၆၂၂၇ ရှိ၍ ဂုံလူမျိုး ၄၁၄၇ဝ ရှိရာ စုစုပေါင်း ၅၇၆၉၇ ရှိလေသည်။ ၁၉၃ဝ-ခုနှစသန်းခေါင်စာရင်း၌မူ ဂုံလူမျိုး ၃၁၂၃၄ ရှိ၍ လူးလူမျိုး ၃ဝဝ၃၁ ရှိရာ စုစုပေါင်း ၆၁၂၆၅ ရှိသည်ဟုဆိုသည်။ မြန်မာနိုင်ငံအပတွင် နေထိုင်လျက်ရှိသော လူးလူမျိုးဦးရေမှာ ထိုထက်များစွာပိုမိုလေသည်။ လူးလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဝါဒီများဖြစ်ကြသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)</ref> == ယဉ်ကျေးမှု == လူးရှမ်းများ၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ ဘာသာရေးပွဲတော်များတွင် မီးထွန်းပွဲ(လမ်ပွဲ)၊ နတ်ပြန်ပွဲတို့ ပါဝင်သည်။ လူးရှမ်းများသည် ရွာအုပ်စုလိုက် အလင်းစည်းတိုင်များတည်ဆောက်၍ ဘုရားကျောင်းများတွင် ဆုတောင်းပွဲများ ပြုလုပ်သည်<ref>citation needed</ref>။ အိမ်ရာပုံစံမှာ သစ်သားနှင့် တစ်ထပ်လူနေအဆောက်အဦးများ ဖြစ်ပြီး၊ မြေကြီးပေါ်မတိုင်ခင် သစ်တောင်ထောင်၍ အိမ်ကြီးတည်ဆောက်သည်<ref>citation needed</ref>။ === နှစ်သစ်ကူးပွဲတော် === နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်သည် လူးရှမ်း လူမျိုးတို့၏ အမြတ်နိုးဆုံးသော ရိုးရာပွဲတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။အခြား ရှမ်း(တိုင်)လူမျိုးများကဲ့သို့ပင် အင်္ဂလိပ်ပြက္ခဒိန်အရ နိုဝင်ဘာလ သို့မဟုတ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျရောက်သော ရှမ်းပြက္ခဒိန်၏ ပထမဆုံးလ (လုမ်း ၁ ရက်) တွင် ကျင်းပကြသည်။ ၎င်းသည် ရိတ်သိမ်းပြီးစအချိန်ဖြစ်သဖြင့် "ကောက်သစ်စားပွဲ" နှင့် "နှစ်သစ်ကူးပွဲ" ကို ပူးတွဲကျင်းပသည့် သဘောလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="calendar">Sao Noom Han, "The Shan Calendar and Its Significance", 2015.</ref> မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[မိုင်းယောင်းမြို့]]၊ [[တာချီလိတ်မြို့]] နှင့် [[ကျိုင်းတုံမြို့]] တစ်ဝိုက်ရှိ တိုင်လူးကျေးရွာများတွင် စည်ကားစွာ ကျင်းပကြသလို၊ တရုတ်ပြည် [[စစ်ဆောင်ပန္နား]] နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းရှိ တိုင်လူးလူမျိုးများကလည်း ယနေ့တိုင် အခိုင်အမာ ထိန်းသိမ်းကျင်းပလျက် ရှိသည်။<ref name="region">Shan Cultural Association, Annual Report 2023.</ref> ===လူးရှမ်းရိုးရာ သင်္ကြန်ပွဲ=== ၁၁ ရာစု [[ပုဂံခေတ်|ပုဂံနိုင်ငံတော်]] မှစ၍ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာသည် ရှမ်းပြည်တလွှားပျံ့နှံ့ခဲ့ရာ ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်းနှင့် [[စစ်ဆောင်ပန္နား]] (လူးရှမ်းဒေသ) သို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ ပါလာသော နက္ခတ်ဗေဒတွက်ချက်မှုများအရ "အတာကူးခြင်း" ဓလေ့သည် လူးရှမ်းတို့၏ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် အမြစ်တွယ်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းမှ ဘုန်းတော်ကြီးများ၊ သာသနာပြုပညာရှိများ၊ မြန်မာမင်းများက ခန့်အပ်သော "စစ်ကဲ" နှင့် "မြို့စား" များသည် လူးရှမ်းဒေသတွင် နေထိုင်ကာ လူးရှမ်းဒေသများသို့ စာပေနှင့် ဘာသာရေးပြက္ခဒိန်များကို ယူဆောင်သွားရာမှ သင်္ကြန်ဓလေ့သည် ဘာသာရေးပွဲတော်တစ်ခုအဖြစ် စတင်ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref name="ancestry">Sai Aung Tun, "History of the Shan State", 2009.</ref> မြန်မာ့ပြက္ခဒိန်အရ နှစ်သစ်ကူးသည့်ပထမလ (တန်ခူးလ) သည် ရှမ်းပြက္ခဒိန်အရ ၆ လပိုင်း ဖြစ်တတ်သည်။<ref name="calendar">Grabowsky, V. "The Tai Lue of Sipsong Panna", 1999.</ref> လူးရှမ်းသင်္ကြန်သည် မြန်မာ့သင်္ကြန်၏ ရေပက်ကစားခြင်း နှင့် ဘာသာရေးဝတ်ထုံး ကျင်းပကြသော်လည်း၊ မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြစ်သော "နဂါးလှေပြိုင်ပွဲ" နှင့် "မိုးပျံမီးရှူးလွှတ်ခြင်း" စသည့် ဓလေ့များကိုမူ မြန်မာင်္သကြန်နှင့်ကွဲပြားစွာ ရှေးဦး ရှမ်း(တိုင်)နွယ်ဖွား ဓလေ့အဖြစ် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားသည်။ == ဘာသာစကား == လူးရှမ်းဘာသာ (Kam Mueang Lue) သည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်]]မိသားစုဝင်ဖြစ်ပြီး၊ တိုင်ခွဲစကားပေါင်းများနှင့် ဆင်တူသော်လည်း အသံထွက်၊ စကားလုံးအသုံးများ၌ ခွဲခြားချက်ရှိသည်<ref>citation needed</ref>။ ၎င်းဘာသာစကားကို ယင်းတို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းစာများ၊ ကဗျာနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များရေးသားရာတွင် အသုံးပြုသည်<ref>citation needed</ref>။ == စာပေ == လူးရှမ်းစာပေသည် [[တိုင်လူးအက္ခရာ]] (Lik Tai Lue) ဖြင့်ရေးသားပြီး၊ ဗုဒ္ဓကျမ်းစာများ၊ ရိုးရာပုံပြင်များ၊ သမိုင်းမှတ်တမ်းများစွာရှိသည်<ref>citation needed</ref>။ Lik Tai Lue အက္ခရာသည် မီးထွန်းပွဲများနှင့် ဘုရားကျောင်းတော်ထဲတွင် သာသနာရေး အကြောင်းအရာများကို လက်ရေးသည့်စာအုပ်များတွင် သုံးသည်<ref>citation needed</ref>။ == ဝတ်စားဆင်ယဉ်ပုံ == လူရှမ်းအမျိုးသမီးများသည် ရိုးရာထည်တနီရောင်လုံချည်များ၊ အဆင်အပြောက်ထည်လက်အကွင်းနဲ့ အကျစ်ထည်ဖားလုံပေါ်ဝတ်လို့ ထင်ရှားသည်အမျိုးသားများက ရိုးရာတိုင်အင်္ကျီ၊ ရေပြင်အရောင်ဆံပင်အဖုံး (ခေါင်းထုပ်) ကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ဝတ်စားပုံမှာ ရှမ်းလူမျိုးများ၏ အဆင်တန်ဆာများဖြစ်သော အမည်းရောင်အင်္ကျီ၊ ဘောင်းဘီနှင့် ခေါင်းပေါင်းကြီးများကို ယောက်ျားများက ဝတ်ဆင်ကြသည်။ မိန်းမများကမူ လက်ကောက်ဝတ်ကျပ်သော အင်္ကျီလက်ရှည်ကို ဝတ်၍ ခေါင်းပေါင်းပွကြီးများကို ပေါင်းတတ်သည်။ လူးလူမျိုးတို့၏ နေအိမ်မှာ အထူးသဖြင့် အုတ်ကြွပ်မိုးနှင့် အုတ်အင်္ဂတေ အကာအရံဖြင့် ဆောက်လုပ်သော အိမ်များဖြစ်ကြသည်။<ref>မောင်ပုဆိုးကြမ်း၊ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အဘိဓာန်၊ စာ-၁၈၃</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] 2d94irbarv0cbjpl5rc6i7fd70p0mj3 0 16086 1056582 1052929 2026-10-07T17:03:43Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1056582 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group = ဂျိန်းဖောလူမျိုး |native_name = {{lang|kac|Jinghpo}}, {{lang|kac|Wunpong}}, {{lang|atb|Zaizo}} |image = [[File:Kachin jingpo lady with traditional dress.jpg|300px]] |image_caption = ဂျိန်းဖောအမျိုးသမီးများ၏ ရိုးရာဝတ်စုံ |region1 = {{flag|Myanmar}} |pop1 = ၁,၂၀၀,၀၀၀ – ၁,၅၀၀,၀၀၀ ခန့် |region2 = {{nbsp|2}}∟ {{flag|Kachin State}} |region3 = {{flag|China}} ([[ယူနန်]]) |pop3 = ၁၄၇,၈၂၈ (၂၀၁၀ စာရင်း) |region4 = {{flag|India}} ([[အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်]], [[အာသံ]]) |pop4 = ၇,၉၅၈ |langs = [[ဂျိန်းဖောဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]]၊ [[မန်ဒရင်း(ဘာသာစကား)]] |rels = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] (အများစု)၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |related = [[လော်ဝေါ်လူမျိုး]]၊ [[အဇီးလူမျိုး]]၊ [[လရှီလူမျိုး]] }} '''ဂျိန်းဖော''' (သို့မဟုတ်) '''ဂျိန်ဖော့''' (Jinghpaw) တို့သည် [[ကချင်‌လူမျိုး|ကချင်လူမျိုးစုကြီး]] (Wunpawng) အတွင်း၌ လူဦးရေ အများဆုံးနှင့် စာပေ၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ လွှမ်းမိုးမှု အကြီးမားဆုံး မျိုးနွယ်စု ဖြစ်သည်။ ဂျိန်းဖောတို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ ဘာသာစကားမှာ ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ဒေသတွင်း မျိုးနွယ်စုများအကြား ဆက်သွယ်ရာတွင် အဓိက အသုံးပြုသည့် ဘုံစကား ဖြစ်သည်။ == အမည်ရင်းမြစ် == ဂျိန်းဖောတို့၏ ဝေါဟာရ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်အရ "ဂျိန်းဖော" ဆိုသည်မှာ ၎င်းတို့ ဘာသာစကားဖြင့် "လူ" သို့မဟုတ် "လူသား" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ၎င်းတို့ကိုယ်ကို "ဂျိန်းဖော မရှ" (Jinghpo Masha - ဂျိန်းဖောလူမျိုး) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ဂျိန်းဖောလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘွားများသည် [[တိဗက်|တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]] အရှေ့ဘက်စွန်း ဒေသများမှ ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ မိရိုးဖလာ နှုတ်ရာဇဝင်များအရ "မဂျွိုင်းရှင်ရာဘွန်" (Majoi Shingra Bum) ဟု ခေါ်ဆိုသော သဘာဝအတိုင်း တည်ရှိသည့် ပြန့်ပြူးသော တောင်ထိပ်/လွင်ပြင် ဒေသမှ တောင်ဘက်သို့ တရွေ့ရွေ့ ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Leach1954">Leach, E. R. (1954). ''Political Systems of Highland Burma: A Study of Kachin Social Structure''. London School of Economics.</ref> ၁၅ ရာစုနှင့် ၁၆ ရာစုဝန်းကျင်တွင် ဂျိန်းဖောတို့သည် ယနေ့ခေတ် [[ယူနန်ပြည်နယ်]] အနောက်ဘက်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဖျားပိုင်းရှိ [[ဧရာဝတီမြစ်]] ဖျားခံရာ ဒေသများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ၁၈ ရာစုအတွင်း၌ [[ဟူးကောင်းချိုင့်ဝှမ်း]] နှင့် [[တြိဂံနယ်မြေ]] (မေခနှင့် မေလိခမြစ်ကြား) ဒေသများသို့ ပျံ့နှံ့ အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref>Lintner, B. (1997). ''The Kachin: Lords of Burma's Northern Frontier''. Teak House Books.</ref> သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ဂျိန်းဖော ခေါင်းဆောင်များနှင့် မြန်မာဘုရင်များသည် နှစ်ဦးနှစ်ဖက် အကျိုးတူ ဆက်ဆံရေး ရှိခဲ့ကြသည်။ ဂျိန်းဖောတို့သည် မြောက်ဘက် နယ်စပ် တောင်တန်းဒေသများကို စိုးမိုးထားသူများ ဖြစ်သဖြင့် မြန်မာဘုရင်များထံမှ "ကျော်ထင်"၊ "နော်ရထာ" စသည့် ဘွဲ့တံဆိပ်များ ပေးအပ် အသိအမှတ်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] [[ဆင်ဖြူရှင်မင်းတရားကြီး]] လက်ထက် [[တရုတ်-မြန်မာစစ်ပွဲများ]]တွင် ကချင်/ဂျိန်းဖော စစ်သည်များသည် မြန်မာတပ်မတော်နှင့် ပူးပေါင်း၍ ကျူးကျော်စစ်ကို တွန်းလှန်ခဲ့ကြသည်။ ဂျိန်းဖော ဒေသမှ ထွက်ရှိသော ကျောက်စိမ်း၊ ရွှေနှင့် ဆင်စွယ်များကို အင်းဝနှင့် ရတနာပုံ နန်းတော်များသို့ ဆက်သခဲ့ကြပြီး၊ နန်းတော်မှလည်း ပိုးထည်နှင့် အခြားတန်ဖိုးကြီး ပစ္စည်းများကို ပြန်လည် ပေးသနားခဲ့ကြသည်။<ref name="Sadan2013">Sadan, M. (2013). ''Being and Becoming Kachin: Histories Beyond the State in the Borderworlds of Burma''. Oxford University Press.</ref> ဗြိတိသျှတို့ မြန်မာနိုင်ငံကို ကျူးကျော်စဉ်အတွင်း ဂျိန်းဖောတို့သည် မိမိတို့ နယ်မြေကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ခုခံကာကွယ်ခဲ့ကြသဖြင့် ၁၈၉၅ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့က "ကချင်တောင်တန်းဒေသများ စည်းမျဉ်း" (Kachin Hills Regulation) ကို ထုတ်ပြန်ကာ သီးခြား အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ဖြင့် ထားရှိခဲ့ရသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း၌ ဂျိန်းဖော အများစုပါဝင်သော ကချင်စစ်သည်များသည် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်း၍ [[ကချင်အဖွဲ့ ၁၀၁]] (Kachin Rangers) အမည်ဖြင့် အာရှ-ပစိဖိတ် စစ်မျက်နှာတွင် ပါဝင်တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့်အတူ [[ပင်လုံစာချုပ်]] ကို လက်မှတ်ရေးထိုးရာ၌ ကချင်ခေါင်းဆောင်များ ပါဝင်ခဲ့ကြပြီး ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်သော မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[ကချင်ပြည်နယ်]] ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ === လူမှုအုပ်ချုပ်ရေးစနစ် === သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ဂျိန်းဖောတို့သည် လူမှုအုပ်ချုပ်ရေးစနစ် အဓိက နှစ်မျိုးကို ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်: # '''ဂွမ်ဆာစနစ် (Gumsa):''' နယ်စား၊ မိရိုးဖလာ စော်ဘွား (Duwa) များက အုပ်ချုပ်သည့် ပဒေသရာဇ်ဆန်သော စနစ် ဖြစ်သည်။ # '''ဂွမ်လာစနစ် (Gumlao):''' လူထုဗဟိုပြု၊ တန်းတူညီမျှမှုကို အခြေခံသည့် ဒီမိုကရေစီဆန်သော စနစ် ဖြစ်သည်။<ref name="Leach1954" /> == ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု == ဂျိန်းဖောလူမျိုး အများစုသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]အတွင်းရှိ မြစ်ကြီးနား၊ ဗန်းမော်၊ မိုးညှင်း နှင့် ပူတာအိုခရိုင်တို့တွင် အဓိက နေထိုင်ကြသည်။ ထို့ပြင် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း (ကွတ်ခိုင်၊ မူဆယ်၊ နမ့်ခမ်း) ဒေသများတွင်လည်း ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ အိမ်နီးချင်း [[တရုတ်နိုင်ငံ]] (ယူနန်ပြည်နယ်) တွင် "ဂျင်းဖို" (Jingpo) အမည်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာသံနှင့် အာရုဏာချယ်ပရာဒေရှ်) တွင် "ဆင်းဖို" (Singpho) အမည်ဖြင့်လည်းကောင်း နေထိုင်ကြသည်။ === ထင်ရှားသော မျိုးရိုးအစုအဖွဲ့များ (Clans) === ဂျိန်းဖောလူမျိုးတို့၏ မိရိုးဖလာ လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွင် အဓိက မျိုးရိုးအမည် အစုအဖွဲ့ကြီး (၅) ခု ရှိသည်: * '''မရစ်''' (Marip) * '''လထော်''' (Lahtaw) * '''လဖိုင်''' (Lahpai) * '''အင်ခွမ်''' (N'Hkum) * '''မရန်''' (Maran) အဆိုပါ အုပ်စုကြီး (၅) ခုအပြင် ဒူလင်း (Dulang)၊ မဂေါင် (Magawng) စသည့် အခြား မျိုးရိုးခွဲများလည်း ရှိကြသည်။ == ဘာသာစကား == ဂျိန်းဖောဘာသာစကား (Jinghpo language) သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်]] မိသားစု၏ တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင် ကချင်နွယ် (Kachinic / Jingphoish) ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားသည် ကချင်မျိုးနွယ်စုများအကြား ဘုံစကား (Lingua Franca) ဖြစ်ပြီး၊ ဇိုင်ဝါး၊ လော်ဝေါ်နှင့် လာချိဒ် ဘာသာစကားများအပေါ် သိသာစွာ လွှမ်းမိုးထားသည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် သာသနာပြု ဒေါက်တာ အိုလာ ဟန်းဆန် (Dr. Ola Hanson) က လက်တင်အက္ခရာကို အခြေခံ၍ ဂျိန်းဖောစာပေကို စနစ်တကျ တီထွင်ဖော်ထုတ်ပေးခဲ့သည်။<ref>Hanson, Ola (1906). ''A Grammar of the Kachin Language''. American Baptist Mission Press.</ref> ဂျိန်းဖောလူမျိုးအများစုသည် မိခင်ဘာသာစကားအပြင် [[မြန်မာဘာသာစကား]]၊ [[ရှမ်းဘာသာစကား]] နှင့် [[မန်ဒရင်းဘာသာစကား|မန်ဒရင်ဘာသာစကား]] (တရုတ်နိုင်ငံရှိ ဂျိန်းဖောများ) တို့ကိုလည်း ကျွမ်းကျင်စွာ ပြောဆိုနိုင်ကြသည်။ [[File:景颇长刀_3208.jpg|thumb|ဂျိန်းဖောရိုးရာ ဝတ်စုံနှင့် ရိုးရာဓား (Hka-nap)]] == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု == ဂျိန်းဖောတို့၏ အဓိက ဘုံယဉ်ကျေးမှု ပွဲတော်မှာ [[မနောပွဲ]] (Manau Festival) ဖြစ်သည်။ မူလက နတ်ပူဇော်ပွဲအဖြစ် ကျင်းပခဲ့ကြသော်လည်း ယခုအခါ အမျိုးသားရေး စည်းလုံးညီညွတ်မှုနှင့် နှစ်သစ်ကူး အောင်ပွဲခံ ပွဲတော်အဖြစ် ကျင်းပကြသည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအနေဖြင့် ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းမှစ၍ ခရစ်ယာန် သာသနာပြုများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် အများစုမှာ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်လာကြပြီး မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်သူများနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များလည်း ရှိကြသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] e216w7ji4it13fxllpfo31487njc68c 0 17172 1056587 1055223 2026-10-07T17:10:06Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1056587 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group= မိုင်းသာ/အာချန်/ငေါ့ချမ်း |image=Achang woman brocade dress - Yunnan Nationalities Museum - DSC04291.JPG |image_caption= မိုင်းသားအမျိုးသမီး ဝတ်စုံ | population = ~၂၉,၀၀၀ |popplace=[[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]တွင် အများဆုံးနေထိုင်၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် အနည်းငယ် |langs=[[အာချန်ဘာသာစကား|အာချန်]] |rels=[[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[တာအိုဘာသာ]]နှင့် ရိုးရာကိုးကွယ်မှု |related=[[ဗမာလူမျိုး]]၊[[လီဆူလူမျိုး]]၊[[ယီ လူမျိုး]]၊အခြား တရုတ်-တိဗက်လူမျိုးများ }} '''အာချန်လူမျိုး'''၊'''တိုင်းဆာ''' သို့မဟုတ် '''မိုင်းသာလူမျိုး''' ({{zh|c={{linktext|阿昌族}}|p={{linktext|Āchāngzú}}}}) သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား]]ကိုပြောဆိုကြသူများဖြစ်ပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]]၏ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုတိုင်းရင်းသား ၁၃၅မျိုးတွင်လည်းတစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုသော တိုင်းရင်းသား ၅၆ အုပ်စုတွင်လည်း တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ အာချန်လူမျိုးများကို [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တွင် မိုင်းသာလူမျိုး ဟူ၍လည်းကောင်း၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]တွင် [[ငေါ့ချမ်းလူမျိုး]]ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ == အမည်နာမဆိုင်ရာ သမိုင်းနှင့် ဘာသာဗေဒ အယူအဆများ == [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (အထူးသဖြင့် [[မိုင်းတုံ]]၊ [[မိုင်းမောမြို့|မိုင်းမော်]] နှင့် [[ဟိုပန်]] ဒေသများ) နှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] [[ယူနန်ပြည်နယ်]] နယ်စပ်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော မိုင်းသာ နှင့် တိုင်းဆာဟူသော အမည်နာမများအပေါ် သမိုင်း၊ ဘာသာဗေဒနှင့် မနုဿဗေဒ ပညာရှင်များအကြား ဘာသာစကားအုပ်စု အမျိုးအစားခွဲခြားမှုနှင့် ၎င်းတို့၏ စုပေါင်းအနွယ်ဝင်ဖြစ်မှု တို့နှင့် ပတ်သက်၍ အယူအဆ ကွဲလွဲမှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Leach1954">Leach, E. R. (1954). ''Political Systems of Highland Burma: A Study of Kachin Social Structure''. London School of Economics.</ref> မိုင်းသာ အမည်မှာ ရှမ်းဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်ပြီး "မိုင်း" (Mong - နယ်/မြို့) နှင့် "သာ" (Tha - သံလွင်မြစ် သို့မဟုတ် သာမြစ်ဝှမ်း) တို့ ပေါင်းစပ်၍ "မိုင်းသာ/သာမြစ်ဝှမ်းဒေသသား" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ရှမ်းလူမျိုးများနှင့် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] တို့က သံလွင်မြစ် အရှေ့ဘက် မိုင်းမော်နှင့် ဟိုပန်ဒေသများမှ ဆင်းသက်လာသော အာချန် (Achang/Ngachang) လူမျိုးများကို ရည်ညွှန်း၍ ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသော အမည်ဖြစ်သည်။<ref name="Scott1900">Scott, J. G., & Hardiman, J. P. (1900). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States'' (Vol. 1, Part 1). Government Printing.</ref> တိုင်းဆာ (Tai Sa / Tai Hsa) အမည်မှာ တိုင်-ကဒိုင် အသုံးအနှုန်း ဖြစ်ပြီး "တိုင်း" (Tai - တိုင်/ရှမ်းလူမျိုး) နှင့် "ဆာ" (Sa/Hsa - အာချန်လူမျိုးတို့အား တိုင်ဘာသာဖြင့် ခေါ်ဆိုသည့်အမည်) ပေါင်းစပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ရှမ်းယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာစကား လွှမ်းမိုးမှုခံထားရသော သို့မဟုတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကွယ်သည့် အာချန်/မိုင်းသာ မျိုးနွယ်စုခွဲများကို အဓိက ရည်ညွှန်းသည်။<ref name="Hanson1906">Hanson, O. (1906). ''The Kachins: Their Customs and Traditions''. American Baptist Mission Press.</ref> မိုင်းသာ နှင့် တိုင်းဆာ တို့၏ အမည်နာမ ပဋိပက္ခတွင် အဓိက ကျသော အချက်မှာ ၎င်းတို့ ပြောဆိုသည့် ဘာသာစကား၏ မျိုးရိုးနွယ်ဖွား အုပ်စု ကွဲပြားမှု ဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒအရ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]] ဝင် လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင် ခက်မအောက်တွင် ပါဝင်သည်။ ဇိုင်ဝါး၊ လော်ဝေါ်၊ လာချိဒ် ဘာသာစကားများနှင့် လွန်စွာ နီးစပ်သည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, D. (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". ''Papers in Southeast Asian Linguistics No. 14: Tibeto-Burman Languages of the Himalayas'', 1-71.</ref> တိုင်းဆာဟု ကိုယ်တိုင် ခံယူကြသူ အများစုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် မိုင်းသာ/အာချန် မိခင်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသော်လည်း ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ [[ရှမ်းလူမျိုး|တိုင်]] လူမျိုးများနှင့် အနီးကပ် နေထိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် ရှမ်းဘာသာစကားမှ ဝေါဟာရပေါင်းများစွာကို မွေးစားသုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ အချို့သော တိုင်းဆာ အသိုက်အဝန်းများမှာမူ တိုင်-ကဒိုင် နွယ်ဝင် ရှမ်းဘာသာစကားကိုသာ အဓိက ပြောဆိုကြတော့သည်အထိ ဘာသာစကား အကူးအပြောင်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref name="Dai1992">Dai, Qingxia (1992). ''A Study of Achang Language'' (阿昌语研究). Central University for Nationalities Press.</ref> လူမှုဗေဒနှင့် မနုဿဗေဒ ပညာရှင်များ ဖြစ်ကြသော E. R. Leach နှင့် Edmund Leach တို့၏ လေ့လာချက်များအရ မိုင်းသာ/တိုင်းဆာ လူအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ယဉ်ကျေးမှု နှစ်မျိုး စိမ့်ဝင်နေပုံကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Leach1954" />တောင်ကုန်း တောင်တန်းများတွင် အဓိက နေထိုင်ကြပြီး ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာ ဓလေ့များနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ထိန်းသိမ်းထားသူများ ဖြစ်ကြသည်။လွင်ပြင်နှင့် စိုက်ပျိုးရေး သင့်တော်သော စိမ့်စမ်းဒေသများတွင် အခြေချကြပြီး ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြကာ ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု၊ ဗိသုကာနှင့် ပွဲလမ်းသဘင် ဓလေ့များကို လိုက်နာကျင့်သုံးကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရ၏ တရားဝင် တိုင်းရင်းသား ၁၃၅ မျိုး စာရင်းတွင် "မိုင်းသာ" နှင့် "တိုင်းဆာ" ကို သီးခြား တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စု နှစ်ခုအဖြစ် သီးသန့် ခွဲခြား သတ်မှတ်ထားသည်။<ref name="GovMyanmar">တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာနိုင်ငံ။ "ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ တရားဝင် တိုင်းရင်းသား ၁၃၅ မျိုး စာရင်း"။</ref> သို့သော်လည်း ခေတ်သစ် သမိုင်းနှင့် မနုဿဗေဒ သုတေသန ပညာရှင်များ၏ သုံးသပ်ချက်အရ "မိုင်းသာ" နှင့် "တိုင်းဆာ" ဆိုသည်မှာ အနှစ်သာရအားဖြင့် အာချန် (Achang) ဟူသော ဘိုးဘေးတစ်ဦးတည်းမှ ဆင်းသက်လာသည့် လူမျိုးစုတစ်ခုတည်း၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာရေးနှင့် ပထဝီဝင် ရွှေ့ပြောင်းမှုဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အမည်ကွဲများ (Ethnonyms) သာ ဖြစ်ကြောင်း သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Zhuji2004">Zhu, J. (2004). "Ethnic Identity and Cultural Transformation among the Achang in the Sino-Myanmar Borderlands". ''Journal of Southeast Asian Studies'', 35(2), 245-263.</ref> == ဘာသာစကား == အာချန်ဘာသာသည် [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ ဘာသာစု]]အတွင်းတွင် တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး [[ဗမာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာ]]နှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်နေသည်<ref>Ethnologue, "Achang". SIL International. Retrieved 2025-09-28.</ref>။ မိုင်းသာအမျိုးသမီးတို့၏ ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့မှုမှာ ဦးခေါင်းတွင် စစ်ကြိုခေတ်က မြန်မာအမျိုးသမီးများ ဆံထုံးကြီးကြီးထုံးထားဘိသကဲ့သို့ အဝတ်ဖြင့် ရစ်ပတ်ထုံးဖွဲ့ထားကြသည်။ ၁၉၅၈ခုနှစ် အိမ်၏ အိမ်စောင့်အစိုးရလက်ထက် တရုတ်မြန်မာနယ်စပ်ပေါ်ရှိ အငြင်းပွားခဲ့ရသော ဖီမော်၊ ဂေါ်လန်၊ ကန်ဖန် ရွာ ၃ ရွာသည် ထိုမိုင်းသာရှမ်းတို့ နေထိုင်သော ရွာများပင် ဖြစ်ကြသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၉)</ref> <ref>မောင်ပုဆိုးကြမ်း ရေးသည့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ အဘိဓာန် စာအုပ်မှ</ref> <ref>阿昌之乡၊ 张志品</ref> <ref>Achang</ref> == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ == မိုင်းသာလူမျိုးများ (တရုတ်နိုင်ငံတွင် အာချန်လူမျိုး - Achang ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်) ၏ မျိုးရိုးဗီဇ နှင့် ပတ်သက်၍ အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တရုတ်နိုင်ငံမှ မျိုးရိုးဗီဇ ပညာရှင်များသည် ဖခင်မှဆင်းသက်သော Y-အမျိုးသားခရိုမိုဆုန်း (Y-DNA) နှင့် မိခင်မှဆင်းသက်သော မိုတိုကွန်ဒရီးယား (mtDNA) များကို အဓိကထား၍ သုတေသန ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် သုတေသီ Wen B. နှင့် အဖွဲ့၏ လေ့လာတွေ့ရှိချက်များအရ မိုင်းသာ (အာချန်) အမျိုးသားများထံ၌ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] လူမျိုးစုများတွင် အဓိက တွေ့ရလေ့ရှိသော Y-DNA Haplogroup O3 (O-M122) မျိုးရိုးဗီဇမှာ အများဆုံး (၇၀% ကျော်) ပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Wen2004">Wen, B., et al. (2004-09-16). "Genetic evidence supports demic expansion of Han culture". ''Nature'', 431(7006), 302-305. DOI:10.1038/nature02878</ref> ၎င်းအပြင် [[အရှေ့အာရှ]] မြောက်ပိုင်းနွယ်ဝင် Haplogroup D-M174 နှင့် C-M130 မျိုးရိုးဗီဇ အနည်းငယ်ကိုလည်း တွေ့ရှိရသဖြင့် ၎င်းတို့၏ ဖခင်နွယ် ဘိုးဘေးများသည် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ခိုင်မာစွာ ထောက်ပံ့ပေးနေသည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသီ Ji F. နှင့် အဖွဲ့က ယူနန်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ တိုင်းရင်းသားများအား လေ့လာခဲ့ရာ မိုင်းသာလူမျိုးများ၏ မိခင်နွယ် မိုတိုကွန်ဒရီးယား DNA တွင် Haplogroup M (အထူးသဖြင့် M7, M8, M9) နှင့် Haplogroup F စသည့် အရှေ့အာရှ တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း ရောနှောနေသော မျိုးရိုးဗီဇလက္ခဏာများကို တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။<ref name="Ji2009">Ji, F., et al. (2009-12-01). "Mitochondrial DNA diversity in Dai and Achang populations from Yunnan, China". ''Journal of Genetics and Genomics'', 36(12), 735-743. DOI:10.1016/S1673-8527(08)60166-4</ref> ဤသည်မှာ မိုင်းသာတို့သည် သမိုင်းတစ်လျှောက် တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာရာတွင် ဒေသခံ မွန်-ခမာ သို့မဟုတ် တိုင်-ကဒိုင် နွယ်ဝင် မိခင်မျိုးရိုးများနှင့်လည်း သွေးနှောမှု အနည်းငယ် ရှိခဲ့ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်သိပ္ပံအကယ်ဒမီမှ သုတေသီ Li Y. C. နှင့် အဖွဲ့သည် ယူနန်ဒေသရှိ မိုင်းသာ (အာချန်)၊ တိုင်လူးနှင့် ဂျိန်းဖော (Jingpo) တို့၏ DNA စစ်ချက်များကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Li2015">Li, Y. C., et al. (2015-05-15). "Genetic landscape of ethnic populations in Yunnan, Southwestern China". ''PLOS ONE'', 10(5), e0127084. DOI:10.1371/journal.pone.0127084</ref> သုတေသန စစ်ချက်အရ မိုင်းသာလူမျိုးတို့သည် [[ဂျိန်းဖော့လူမျိုး|ဂျိန်းဖော့]] နှင့် [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး|ဇိုင်ဝါး]] တို့နှင့် ပိုမိုနီးစပ်မှု ရှိနေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] 7yn0ick4uaje180rbvtspduu311fowl 0 17220 1056614 864309 2026-10-07T17:56:24Z Dr Lotus Black 31011 1056614 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian state or territory | name = ဆစ်ကင် | official_name = ဆစ်ကင်ပြည်နယ် (State of Sikkim) | image_skyline = {{photomontage | photo1a = Buddha statue at Buddha Park of Ravangla, Sikkim, India (1).jpg | photo1b = Sunrise over Kangchenjunga.jpg | photo2a = Ravangla, Sikkim by Masum Ibn Musa (389).jpg | photo2b = Shiva Statue Chardham Temple Sikkim.jpg | photo3a = Rumtek Monastery 04.jpg | photo3b = Temi tea garden.jpg | photo4a = | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 250 | foot_montage = }} | image_caption = (from top, left to right) [[Buddha Park of Ravangla]]; [[Kangchenjunga]]; Monks in Ravangla; Siddheswar Dham; [[Rumtek Monastery]]; [[Temi Tea Garden]] | type = ပြည်နယ် (State) | image_seal = Seal of Sikkim.svg | etymology = နန်းတော်သစ် (New Palace) | nickname = "စပါးတောင်ကြား" ("Valley of Rice") | motto = [[Trailokyavijaya|Kham sum wangdu]] (Conqueror of the three worlds) | image_map = IN-SK.svg | region = Northeast India | before_was = [[Kingdom of Sikkim]] | formation_date = 16 May 1975 | capital = Gangtok | largestcity = capital | districts = [[List of districts of Sikkim|6]] | Governor = [[Om Prakash Mathur]] | Chief_Minister = [[Prem Singh Tamang]] | party = [[Sikkim Krantikari Morcha|SKM]] | legislature_type = Unicameral | assembly = [[Sikkim Legislative Assembly]] | assembly_seats = 32 seats | rajya_sabha_seats = 1 seat | lok_sabha_seats = 1 seat | judiciary = [[Sikkim High Court]] | area_total_km2 = 7096 | area_rank = 27th | length_km = 116 | width_km = 65 | elevation_m = 1,650 | elevation_max_m = 8,586 | elevation_max_point = [[Kangchenjunga]]<ref>{{cite web |date=20 February 2009 |title=Kangchenjunga – Peakware World Mountain Encyclcopedia |url=http://www.peakware.com/peaks.html?pk=132 |access-date=24 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090220064113/http://www.peakware.com/peaks.html?pk=132 |archive-date=20 February 2009}}</ref> | elevation_min_m = 280 | elevation_min_point = border with West Bengal<ref>{{cite web |title=Sikkim Information |url=https://cus.ac.in/index.php/en/information-3/important-links/sikkim-information#:~:text=The%20terrain%20throughout%20Sikkim%20is,from%20subtropical%20to%20high%20alpine |access-date=24 March 2023 |website=cus.ac.in}}</ref> | population_footnotes = <ref name="Cens2011Up" /> | population_total = {{IncreaseNeutral}} 610,577 | population_as_of = 2011 | population_rank = 32nd | population_density = 86 | population_urban = 25.15% | population_rural = 74.85% | 0fficial_Langs = {{hlist|[[Nepali language|Nepali]]|[[Bhutia language|Bhutia]]|[[Lepcha language|Lepcha]]|[[English language|English]]}}<ref name="langoff1">{{cite web |title=1977 Sikkim government gazette |url=https://www.sikkim.gov.in/stateportal/UsefulLinks/Gazette1977.pdf |website=sikkim.gov.in |publisher=Governor of Sikkim |access-date=22 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180722164022/https://www.sikkim.gov.in/stateportal/UsefulLinks/Gazette1977.pdf |archive-date=22 July 2018 |page=188}}</ref><ref name="langoff">{{cite web |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |page=109 |title=50th Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India |date=16 July 2014 |access-date=6 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102211909/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archive-date=2 January 2018 |url-status=dead}}</ref> | additional_official = {{hlist|[[Gurung language|Gurung]]|[[Limbu language|Limbu]]|[[Magar language|Magar]]|[[Sunwar language|Mukhia]]|[[Newari language|Newari]]|[[Rai languages|Rai]]|[[Sherpa language|Sherpa]]|[[Tamang language|Tamang]]}} | GDP_total = {{Increase}}{{INR}}47,000 crore ({{USD}}6.0 billion) | GDP_year = 2023-24 | GDP_rank = 29th | GDP_per_capita = {{Increase}}{{INRConvert|587743|lk=r}} | GDP_per_capita_rank = 1st | HDI = {{Increase}} 0.764 {{color|#090|Very High}} | HDI_year = 2019 | HDI_rank = 10th | literacy = {{Increase}} 81.42% | literacy_year = 2011 | literacy_rank = 13th | sex_ratio = 890[[female|♀]]/1000 [[male|♂]] | sexratio_year = 2011 | sexratio_rank = 10th | iso_code = IN-SK | registration_plate = SK | website = www.sikkim.gov.in | foundation_day = Sikkim Day | mammal = [[Red panda]] | bird = [[Blood pheasant]]<ref name="Dhar1999">{{cite book |last1=Dhar |first1=T.N. |last2=Gupta |first2=S.P. |title=Tourism in Indian Himalaya |publisher=Indian Institute of Public Administration |location=Lucknow, India |year=1999 |page=192 |oclc=42717797}}</ref> | fish = [[Neolissochilus hexagonolepis|Copper Mahseer]]<ref>{{cite news |title=Sikkim declares 'Katley' as State fish |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/sikkim-declares-katley-as-state-fish/article36547120.ece |date=19 September 2021 |access-date=30 October 2022}}</ref> | flower = [[Dendrobium nobile|Noble dendrobium]]<ref>{{cite web |title=States and Union Territories Symbols |url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#sik |url-status=dead |work=knowindia.gov.in |access-date=13 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#sik |archive-date=12 November 2013 }}</ref><ref>{{cite web |title=Flora and Fauna |url=http://sikkimtourism.gov.in/Webforms/General/SikkimAtAGlance/FloraFauna.aspx |url-status=dead |work=sikkimtourism.gov.in |access-date=13 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417083258/http://sikkimtourism.gov.in/Webforms/General/SikkimAtAGlance/FloraFauna.aspx |archive-date=17 April 2016 }}</ref> | tree = [[Rhododendron]] | image_highway = SH IN-SK.png | SH_numbers = [[List of state highways in Sikkim|SK SH1 – SK SH27]] }} [[File:Sikkim in India (disputed hatched).svg|thumb|200px|ဆစ်ကင်ပြည်နယ်အား ဖော်ပြထားသည့် မြေပုံ]] [[File:Flag_of_Sikkim_(1967-1975).svg|thumb|150px|ဆစ်ကင်ပြည်နယ် အစိုးရအလံ]] '''ဆစ်ကင်''' ({{lang-en|Sikkim}})သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၏ အစောင့်အရှောက်ခံ ပြည်နယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ [[ဟိမဝန္တာတောင်တန်း]]၏ အရှေ့ဖျားတွင် တည်ရှိ၍၊ အကျယ်အဝန်းမှာ ၂၇၄၅ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်၏။ အနောက်ဘက်တွင် ဆစ်ကင်ပြည်နယ်နှင့် [[နီပေါနိုင်ငံ]]ကို ပိုင်း ခြားထားသော ဆင်ဂလီလာတောင်တန်းရှိသည်၊ ချီယာဘန်ဂျလာ တောင်တန်းလမ်းဖြင့် ထိုတောင်တန်းကို ဖြတ်သန်းသွားလာနိုင်သည် အရှေ့ဘက်တွင် ချိုလာတောင်တန်းသည် [[တိဗက်]]နှင့် ဆစ်ကင်ပြည်နယ်တို့ကို ပိုင်းခြားထားသည်။ ထို တောင်တန်းတွင် နားတူလားတောင်ကြားလမ်းနှင့် ဂျယ်လယ် ပလားတောင်ကြားလမ်းတို့ ရှိသည်။ ဤကဲ့သို့ တောင်တန်း နှစ်ခုအကြားတွင် တည်ရှိသော ဆစ်ကင်ပြည်နယ်မှာ တောင်ကုန်းတောင်စဉ်ထူထပ်လှသည်။ တောင်ကြားချိုင့်ဝှမ်းပေါများ လှ၏။ တောင်တန်းများ၌ ပေ ၁၇ဝဝဝ အထက်တွင် ဆီးနှင်းများကို မပြတ်မလပ် တွေ့ရသည်။ ပေ ၁၂ဝဝဝ နှင့် ၁၅ဝဝဝ အကြားတွင် ကုန်းပြင်မြင့်အနည်းငယ်ကို ကြိုးကြားတွေ့ရ၏။ ထိုကုန်းပြင်မြင့်များ၌ ရေအိုင်ငယ်အချို့ရှိသည်။ သစ်တောများမှာ ပေ ၉ဝဝဝ နှင့် ၁၂ဝဝဝ မြင့်သော တောင်စောင်းများတွင် တည်ရှိသည်။ ထိုထက်နိမ့်သော ဒေသများ၌ သီးနှံ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြသည်။ ပေ ၆၅ဝဝ နှင့် ပေ ၄၅ဝဝ အကြား တောင်စောင်းများတွင် ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းပြီးသော်၊ ဖူးပြောင်း၊ နှံစားပြောင်းနှင့် ပဲမျိုးစုံစိုက်ပျိုးသည်။ တဖန် ထိုထက်နိမ့်သော အပိုင်းများ၌ တောင်စောင်းများကို လှေကား ထစ်များသဖွယ်ပြု၍၊ ရေသွင်းပေးနိုင်သော နေရာများတွင် စပါးကို စိုက်ပျိုးကြ၏။ ထင်ရှားသော မြစ်မှာ တစ်စတားမြစ် ဖြစ်သည်။ [[File:Guru rimpoche at samdruptse.jpg|thumb|150px|ဂုရု ရင်ပိုချီ ရုပ်တု(ပေ ၁၂၀ မြင့်သည်)]] တောင်ကုန်းများသည် အမြင့်ပေ ၁ဝဝဝ မှ ၂၈ဝဝဝ အထိရှိသောကြောင့် အနိမ့်အမြင့်ကိုလိုက်၍ ဆစ်ကင်ပြည်နယ်၏ ရာသီဥတုမှာ အမျိုးမျိုးကွဲပြားခြားနားနေလေသည်။ ဆစ် ကင်ပြည်နယ်သည် မုတ်သုန်လေကို ရသောကြောင့် မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းသော ဒေသဖြစ်သည်။ ဆစ်ကင်ပြည်နယ်မှ [[ကြေးနီ]]အနည်းငယ်တူးဖော်ရရှိသည်။ ပြောင်း၊ ဆန်စပါး၊ လိမ်မော်သီး၊ သစ်သော့သီးနှင့် သိုးမွှေးထည်များ ထွက်သည်။ ဆစ်ကင်ပြည်နယ်၌ တိဗက်နိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့၏ ကုန်သွယ်ရာလမ်းကြောင်း ဖြတ်သန်းလျက် ရှိသည်။ ဆစ်ကင်ပြည်နယ်တွင် နေထိုင်သူများမှာ နီပေါလူမျိုး၊ ဘူတီးယားလူမျိုးနှင့် လက်ပချာလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ အများဆုံးမှာ နီပေါလူမျိုးဖြစ်သည်၊ လက်ပချာလူမျိုးတို့သည် လျှိုမြောင်တောင်ကြားလမ်းတို့၌ နေထိုင်သူများဖြစ်၍၊ ဆစ်ကင်ပြည်နယ်တွင် အစောဆုံး နေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်ဟန်တူ၏။ အင်ဒိုချိုင်းနား အနွယ်များဖြစ်သည်ဟုလည်း ယူဆရ၏။ ဘူတီးယားလူမျိုးများသည် တောင်ကုန်ပြင်မြင့်များတွင်နေထိုင်၍၊ နွားမွေးမြူရေးလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ကြသည်။ နီပေါလူမျိုးများ သည် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ ဆစ်ကင်ပြည်နယ်သားတို့၏ သက်ဝင်ယုံကြည်သော အယူဝါဒ များမှာ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် ဟိန္ဒူအယူဝါဒတို့ဖြစ်သည်။ ဆစ်ကင်ပြည်နယ်၏မြို့တော်မှာ ဂန်းတုတ်မြို့ဖြစ်သည်။ ရီနော့၊ ရင်းပို၊ လာချန်း၊ လာချွန်တို့မှာ ထင်ရှားသောမြို့များ ဖြစ်ကြသည်။ ဆစ်ကင်ပြည်နယ်၏ လူဦးရေမှာ ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ၁၃၅၆၄၆ ယောက်ဖြစ်သည်။ [[File:Historical Map of Sikkim in northeastern India.jpg|thumb|150px|၁၈၇၆ ခုနှစ် ဆစ်ကင်ပြည်နယ်၏ မြေပုံ]] ဆစ်ကင်ပြည်နယ်ကို ရှေးကအုပ်စိုးခဲ့သူများမှာ တိဗက် လူမျိုးများဖြစ်၏။ ၁၆၄၁ ခုနှစ်တွင် ယင်းတို့သည် ဆစ်ကင်ပြည်နယ်ရှိ လက်ပချာလူမျိုး အကြီးအကဲများကို နှိမ်နင်းအောင် မြင်သဖြင့် ဆစ်ကင်ကို အုပ်ချုပ်စိုးမိုးခဲ့၏။ လာမားဗုဒ္ဓအယူဝါဒကို နိုင်ငံတော်အယူဝါဒအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့၏။ ၁၈ ရာစုနှစ် အကုန်အထိ ဆစ်ကင်မှာ တိဗက်၏ လက်အောက်ခံဖြစ်ခဲ့လေ သည်။ ၁၈၉ဝ ပြည့်နှစ်၌ အိန္ဒိယပြည်မှ ဘုရင်ခံချုပ်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံမှ ကိုယ်စားလှယ်တို့သည် ဆစ်ကင်ပြည်နယ်အား ဗြိတိသျှ အစောင့်အရှောက်ခံ ပြည်နယ်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုရန် စာချုပ်တစ်ရပ် လက်မှတ်ထိုးခဲ့ကြသည်။ ဗြိတိသျှတို့ခန့်အပ်သော နိုင်ငံရေးအရာရှိ တစ်ယောက်၊ မဟာရာဇာနှင့် ကောင်စီ အဖွဲ့ဝင်များသည် ဆစ်ကင်ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်မှုကို တာဝန်ယူ၍ ဆောင်ရွက် ကြရသည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဆစ်ကင်သည် လွတ်လပ်သော နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်လာသည်။ ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ဆစ်ကင်ပြည်အုပ်ချုပ်ရေးကို အိန္ဒိယအစိုးရက တာဝန်ယူခဲ့လေသည်။ အိန္ဒိယမှ နိုင်ငံရေးအရာရှိတစ်ဦးက ယာယီအားဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့ရလေသည်။ ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင်မူ အိန္ဒိယအစိုးရ၏ အစောင့်အရှောက်ခံပြည်နယ်အဖြစ် ဆက်လက်ထားရန် နှစ်ဦးနှစ်ဘက် စာချုပ်ချုပ်ဆိုခဲ့လေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)</ref> [[File:Mountain Range in Northern Sikkim.jpg|thumb|150px|ဆစ်ကင်မြောက်ဘက်ပိုင်းရှိ တောင်တန်းများ]] == ကိုးကား == {{Reflist}} {{အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များ}} [[Category:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များနှင့် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေများ]] i16nhupxa0r25k8otkbdbmwk2k7761w 0 17595 1056667 806618 2026-10-07T23:34:23Z Dr Lotus Black 31011 1056667 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Gandaria - whole and halved.jpg |image_caption = Whole and halved fruit |genus = Bouea |species = macrophylla |authority = Griffith }} '''မရန်းပင်'''သည် ဆယ့်နှစ်ရာသီ စိမ်းလန်းသော အပင်လတ်မျိုးဖြစ်၍ အမြင့်ပေ ၄ဝ ထိရှိသည်။ ရုက္ခဗေဒ အလိုအားဖြင့် ဗိုအီ အိုပေါဇီတီဖိုလီယာဟုခေါ်၍ အန်နကာ ဒီအေးစီအီး မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ တနင်္သာရီ တိုင်းနှင့် ကပ္ပလီကျွန်းစုတွင် အလွန်ပေါများသည်။ မိုးအလွန် ပါးသော မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း ဒေသများမှတစ်ပါး အခြား အပိုင်းများ၌ မရန်းခြံများကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။ အကိုင်းကူး စိုက်နည်းဖြင့် အပင်သစ်များ ပွားလာအောင် ပြုလုပ်နိုင်သော အပင်မျိုးပင် ဖြစ်သော်လည်း၊ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အစေ့ပျိုး၍သာ မရန်းပင် စိုက်လေ့ ရှိကြသည်။ အပင်မကြီးလွယ်ချေ။ မရန်းပင်များသည် ထူထပ်သိပ်သည်းသော အရွက် တို့ဖြင့် သိုက်မြိုက်ဝေဆာလျက်ရှိရာ အလွန်လှပသော အပင် မျိုးဖြစ်သည်။ လှပတင့်တယ်၍ အရိပ်အာဝါသကောင်း ရရှိသော သစ်ပင်များဖြစ်သည့်အလျောက် ထိုအပင်ကို လူတို့ အလွန်နှစ်သက်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် တောလက်ကျေးရွာများနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းဝင်းများ ၌ မရန်းပင်များကို စိုက်ပျိုးထားတတ်ကြသည်။ မရန်းရွက်များသည် လှံသွားပုံရှိ၍ ၄ လက်မခန့် ရှည်သည်။ ပြောင်လက်၍ ချောနေသည်။ အခေါက်တွင် ပတ်သေး ပတ်ကြောင်းများ ခပ်စိပ်စိပ်ရှိ၍ မွဲပြာညစ်ညစ် အရောင်ရှိသည်။ မရန်းပွင့်များမှာ သေးငယ်သော်လည်း ၃ လက်မခန့်ရှည်သော အခိုင်များဖြင့် ပွင့်ကြသည်။ နတ်တော်လနှင့် ပြာသိုလများတွင် အပွင့်များပွင့်၍ တန်ခူးလနှင့် ကဆုန်လများတွင် မှည့်ကြသည်။ အသီးချဉ်မျိုးနှင့် အသီးချိုမျိုးဟူ၍ မရန်းပင်နှစ်မျိုး နှစ်စားရှိသည်။ အချဉ်ပင်၏ အသီးမှည့်များသည် လိမ္မော်ရင့်ရောင်ရှိ၍ အချိုသီးထက် အလုံးကြီးသည်။ မရန်းချိုသီးမှည့်သည့် အဝါဖျော့ဖျော့ အရောင်ရှိ၍ အရသာမှာ ချဉ်ဖြုံးဖြုံးရှိသည်။ မရန်းပင်များကို အသီးအလို့ငှာ စိုက်ပျိုးလေ့ရှိကြသည်။ မြန်မာလူမျိုးတို့သည် မရန်းသီးကို အကင်းမှအစ အသီးမှည့်သည်အထိ အမျိုးမျိုး ပြုပြင်စီမံ၍ စားလေ့ရှိကြသည်။ မရန်းသီးဆားစိမ်၊ မရန်းသီးသနပ်၊ မရန်းယို၊ မရန်းပြား စသည်ဖြင့် မရန်းသီးကို ကြာရှည်ခံအောင် ဖွယ်ဖွယ်ရာရာ စီမံ၍ စားသုံးတတ်ကြသည်။ မရန်းပင်ကို အချို့ဒေသများတွင် မရင်းပင်ဟူ၍လည်း ခေါ်ကြသည်။ မွန်ဘာသာဖြင့် မရန်းပင်ကို ဘရန်း၊ သို့မဟုတ် ဘရိုင်းဟူ၍ ခေါ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈)</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:သစ်သီးပင်များ]] 8f0ac21h1qpo59rqlpp4u8jf0lri6c1 0 17998 1056588 957482 2026-10-07T17:10:52Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1056588 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} ပြည်ထောင်စုအခမ်းအနားတွင် နေဝန်း လဝန်းသဏ္ဌာန် ခေါင်းပေါင်းများနှင့်သက်တန့်အရောင်မျိုးစုံပါသော အင်္ကျီဝတ်ထားသည့် အသားဝါချော အမျိုးသမီးများ ကို တွေ့ဖူးကြပေမည်။ ၎င်းတို့ကား တိုင်းရင်းသားမြောင်ဇီးအမျိုးသမီးများ ဖြစ်၏။ ယူနန်နယ်တွင် ယင်းတို့ကို "မျောင်"ဟု ခေါ်ဝေါ်၍ ဝနယ် အရှေ့ဖျား ဒေသတွင် ယင်းတို့အချင်းချင်း "မျောင်စီး"ဟု ခေါ်ဝေါ်ဆက်ဆံလျက်ရှိကြသည်။ မြောင်ဇီးတို့သည် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း ကိုးကန့်နယ်၊ ဝနယ်နှင့်ကျိုင်းတုံတစ်ဝိုက်တွင် နေထိုင်ကြသည်။ မြန်မာပြည်တွင်းသို့ ရှေးအခါက ဝင်ရောက်ခဲ့သော လူမျိုးနွယ်ကြီး(၃)စုအနက် မြောင်ဇီးတို့သည် မွန်-ခမာအစုတွင် ပါဝင်သည်ဟုပညာရှင်အများက ယူဆကြသည်။ မြောင်ဇီးတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်ကို ''မှုန့်'' (Hmong) ဟုခေါ်ကြသည်။ ''မှုန့်''ဟူသောစကားသည် Mung ''မောင်''နှင့်''မောင်(ဝ်)''၊ ''မောင်ဂွတ်''ဟူသော စကားလုံးများနှင့် ဆက်စပ်လျက်ရှိ၏။ တစ်နည်းဆိုသော် မွန်ဂိုလီယားများဟု ခေါ်ခြင်းဖြစ်ပြီး မိမိတို့မှာမွန်ဂိုလီယား အမျိုးအနွယ်များဟုလည်း ပြောကြသည်။ ==ဝင်ရောက်လာပုံ== ရှေးရာစုပေါင်းများစွာကပင် ရေကြည်ရာ မြက်နုရာသို့ ပြောင်းရွှေ့ရင်း တရုတ်ပြည် ကွေကျင်းဒေသသို့ရောက်လာကြောင်း၊ ထိုနေရာမှတစ်ဆင့် မြန်မာပြည် တွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာကြကြောင်းကို ၎င်းတို့က ပြောပြကြ၏။ မူလဝင်ရောက်လာသော မြောင်ဇီးအုပ်စုတွင် ဦးဆောင်သူအကြီးအကဲ ၄ ဦးရှိရာ၎င်းတို့မှာ... # ရုပ်စေူဝါ = မြောင်ဇီးစော်ဘွားကြီး # ရုပ်လုပ်ရန် = မြောင်ဇီးတိုက်သူကြီး # ရုပ်ကျန်းစူး = မြောင်ဇီးစစ်ဗိုလ်ချုပ် # ရုန်းပလ = မြောင်ဇီးစစ်ဗိုလ်ကြီး တို့ဖြစ်၏။ မြန်မာပြည်တွင်း မူလအခြေစိုက်သောနေရာမှာ ကိုးကန့်နယ် တာရွှေထန်နှင့် ကြယ်ပါးအရပ်များဖြစ်ပြီး ၎င်းနေရာများမှ ဟာမိုးနိုက်နှင့်ကာမိန်းနယ်များသို့၎င်း၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ကွမ်းလုံခရိုင်''ဝ''နယ်များသို့၎င်း ပြန့်နှံ့နေထိုင်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကား မြောင်ဇီးတို့ သားစဉ်မြေးဆက် ပြောခဲ့သော ပါးစပ်ရာဇဝင်မှတ်တမ်းအကျဉ်းချုပ် ဖြစ်သည်။ မြန်မာပြည်တွင်း မြောင်ဇီးတို့အများဆုံးနေထိုင်ရာဒေသများကား ကိုးကန့်နယ်ရှိ တာရွှေထန်၊ ကျာတီမော်၊ ရဲညိုပါး၊ ပေါဝးမန့်လော့၊ ဖာမာချန်း၊ ဆုံကန်၊ မာလီပါး၊ ရှုတ်တင်ပါး၊ ကာမိန်းနှင့်သိန္နီတို့ ဖြစ်၏။ မြောင်ဇီးလူမျိုး တို့ကို ဝနယ်အရှေ့ပိုင်းဒေသနှင့် ကိုးကန့်နယ်များတွင် အများဆုံး တွေ့ရှိ ရပြီးလျှင် ယူနန်နယ် အနောက်ဖျားဒေသတိုင်အောင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်လျက်ရှိကြောင်း သိရှိရသည်။ ယင်းတို့၏ မူရင်းဒေသမှာ ကွမ်ဆီနှင့်ကွေချောင်ပြည်နယ်တို့ ဖြစ်၍၊ ထိုမှယူနန်နယ်သို့ ရောက်ရှိလာပြီးလျှင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ တစ်ဖန် ရောက်ရှိလာလေသည်။ [[File:Myoun ziee Language .jpg|thumbnail|မြောင်ဇီးစာ]] ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း လားရှိုးမှ အရှေ့တောင် စူးစူးသို့ မိုင်တစ်ရာခန့်သွားလျှင် တန်ယမ်းသို့ရောက်၏။ တန်ယမ်းမှ တစ်ဖန် လားဖြင့် ခရီးဆက်လျှင် ဝနယ်၏ မြို့တော် ဖြစ်သော ဟိုပန်သို့ ရောက်၏။ ဟိုပန်မှ တစ်ဖန် လားဖြင့် နှစ်ညသုံးညအိပ် ခရီးဆက်ပါက မြောင်ဇီးလူမျိုးတို့ နေထိုင်ရာ တရုတ် - မြန်မာနယ်စပ်သို့ ရောက်တော့၏။ မြောင်ဇီးလူမျိုးလူမျိုးတို့သည် [[သံလွင်မြစ်]]အရှေ့ဘက်ကမ်း၌ နေထိုင်ကြပြီးလျှင် သံလွင်မြစ် အနောက်ဘက်ကမ်းရှိ လူမျိုးတို့နှင့်မူ လုံးဝ အဆက်အသွယ် မရှိသလောက် ဖြစ်သည်ဟု သိရှိရသည်။ မြောင်ဇီးတို့သည် အေးချမ်းစွာ နေထိုင်တတ်ကြပြီး လောဘနည်းကြ၏။ ငွေကြေးဓန ပိုင်ဆိုင်လို စိတ် ကင်းပြီး၎င်းတို့၏စီးပွားရေးမှာ စားဝတ်နေရေးဖူလှုံရေးကိုသာ ပဓာနပြုသော စီးပွားရေးဖြစ်သည်။ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှုအတွက်(၁) စိုက်ပျိုးရေး၊ (၂)မွေးမြူရေးနှင့်(၃)အလုပ်သမားအဖြစ် အခစားလုပ် ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ကြသည်။ တောင်ပေါ်နေတိုင်းရင်းသားများအတိုင်း စိုက်ပျိုးရေးကို ရွှေ့ပြောင်းတောင်ယာ များတွင် လုပ်ကိုင်ကြသည်။ သီးနှံများမှာ တောင်ယာစပါး၊ ပြောင်း၊ ဆတ်ဆန်၊ ပိန်းဥ၊ မျောက်ဥများ ဖြစ် ၏။ အိမ်ခြံများတွင် မုံညင်း၊ မုံလာစသော ဟင်းသီးဟင်းရွက်များကို အိမ်တွင် စားသုံးရန် စိုက်ပျိုးကြသည်။ တောင်ယာများမှာ တောင်စောင်း တောင်ကမ်းပါးများတွင် ရှိသဖြင့် ထွန်ယက်ရန် ကျွဲနွားများကို အသုံးမပြု နိုင်ဘဲ လူ့လုပ်အားနှင့်သာ တူးဆွစိုက်ပျိုးကြရ၏။ ဝမ်းစာဖူလှုံရုံအတွက်သာ စိုက်ပျိုးနိုင်ပြီး ရာသီဥတု မ ကောင်းသည့်အခါ ဝမ်းစာအတွက်ပင် မပြည့်စုံဘဲ ရှိတတ်သည်။ မြေဆီဩဇာကုန်သောအခါ တစ်နေရာသို့ ပြောင်းရွှေ့ကြပြန်သည်။ အိမ်တွင် စားသုံးရန်နှင့်ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများအရ ပူဇော်ပွဲလုပ်ရန်အတွက် ကြက်၊ ဝက်၊ နွား၊ ကျွဲတို့ ကို အိမ်ခြံဝင်းအတွင်း မွေးမြူထားကြ၏။ ဈေးတွင် ရောင်းချရန်အတွက် မမွေးမြူကြပါ။ တောင်ယာလုပ်ငန်းပြီး၍ အားလပ်သည့်အခါနှင့်တောင်ယာလုပ်ငန်းသို့ မပါဝင်ရသောအိမ်သားက လေးလူကြီးတို့သည် နေ့စားအလုပ်သမားများအဖြစ် ကျပန်းအလုပ်များ လုပ်ကြ၏။ လွတ်လပ်ရေးမတိုင် မီခေတ်များအချိန်က နယ်ခြားရှိ တရုတ်ဘိန်းကုန်သည်များက လားဝန်တင်များနှင့်အတူ လမ်းပြအဖြစ်လိုက် ပါရန် အခကြေးငွေ ရက်ရောစွာပေးပြီး ငှားရမ်းလျှင် ရက်ရှည်လများ လိုက်ပါသွားတတ်ကြ၏။ လုပ်ခအ တွက် ငွေကြေးထက် ဆန်၊ ဆား၊ အဝတ်အစားတို့ကို ပေးခြင်းကို ပိုမိုလိုလားကြသည်။ အလုပ်သမားအဖြစ် ၎င်းတို့အား ငှားလျှင် ငှားသူသည်၎င်းတို့အား ကျွေးမွေးမှုတာဝန် ယူရသည်။ ခရီးရှည်တွင် လိုက်ပါရလျှင် အပြန်ခရီး၎င်းတို့စားသောက်ရန် ရိက္ခါတို့ကိုပါ ပေး၍ ငှားရသည်။ ယခုအခါ လမ်းဖောက်ခြင်း၊ တောင် ယာတိုးချဲ့ခြင်း၊ ဆည်မြောင်းဖောက်ခြင်းစသော ပြည်နယ်တို့၏ဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ၌ အခစားအဖြစ်၎င်း၊ စေတနာ့ဝန်ထမ်းအဖြစ်၎င်း ပါဝင်လုပ်အားပေးလျက် ရှိကြသည်။ လူမှုရေးစနစ်တွင် မြောင်ဇီးတို့သည် မိသားစုစိတ်ဓာတ် ရှိကြ၏။ အမျိုးအနွယ်စု(ဃူညေ)အလိုက် နေ ထိုင်လေ့ရှိပြီး အမျိုးအနွယ် မတိမ်ကောရန် ထိန်းသိမ်းကြသည်။ မြန်မာပြည်တွင်းရှိ မြောင်ဇီးအမျိုးအနွယ် များမှာ (၁)ကျန်၊ (၂)ရှုံ့၊ (၃)ယန့်၊ (၄)မား၊ (၅)ဝန့်၊ (၆)လီ၊ (၇)ထောင်နှင့်(၈)ဝူးတို့ ဖြစ်ကြ၏။ အမျိုးအ နွယ်စိတ် ရှိကြသော်လည်း အခြားတိုင်းရင်းသားများနှင့်ရောနှောနေထိုင်လေ့လည်း ရှိကြသည်။ အရိုက်အရာခံခြင်းတွင် ယောက်ျားဦးစားပေးသောစနစ်ကို ကျင့်သုံးသည်။ အမျိုးအနွယ်ဆက်ရာတွင် လည်း ယောက်ျားမျိုးရိုးဖက်သို့သာ ဆက်ရသည်။ သားကြီးသည် မိဖအရိုက်အရာခံရပြီး၎င်းမရှိပါက တူ၊ ညီ၊ ဦးလေးစသည်တို့က ဆက်ခံရသည်။ အရိုက်အရာခံသူသည် ကောင်းမွေစံပြီး ဆိုးမွေလည်း ခံရသည်။ အမွေပေးရာတွင် မိဘသဘောကျ ခွေဲဝနိုင်သည်။ အတူနေသားသမီးများသည် အမွေပိုရထိုက်သည်ဟုယူဆ ကြသည်။ အမွေမခွဲမီ မိဘသေဆုံးသော် ဆွေမျိုးသားချင်းတို့က အမွေခွေဲဝပေးသည်ကို နာခံကြသဖြင့် အ မှုအခင်း မဖြစ်ပွားတတ်ချေ။ မိန်းကလေး အရွယ်ရောက်၍ လက်ထပ်လျှင် လင်ယောက်ျားဖက်သို့ လိုက်ပါ ရသည်။ မြောင်ဇီးတို့သည် လူရာသွင်းအခမ်းအနားကို၎င်းတို့၏ယဉ်ကျေးမှုစရိုက်အတိုင်း ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိန်းမသည် အိမ်တွင် ဖော်စပ်ထားသော ဆေးမီးတိုကို မှီဝဲပါသည်။ ကလေးမွေးလာသော အခါ မီးလှုံခြင်း မပြုပါ။ ကလေးရော မိခင်ပါ သန့်ရှင်းစွာ ရေချိုးပြီး အိပ်ရာသစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့အိပ်ကြ သည်။ မီးတွင်းတစ်လ၌ မီးနေသည်သည် ထမင်းပျော့နှင့်ကြက်ဥ၊ ကြက်သားများကို ငြုတ်ကောင်းနှင့်ပြုတ် ကာ မှီဝဲခြင်းဖြင့် အားသစ်မွေးယူပါသည်။ မီးထွက်သောအခါ ဆေးပေါင်းအိုးမှအငွေ့နှင့်ချွေးအောင်းသည်။ ကင်ပွန်းတပ်အမည်ပေးခြင်းကို ကလေး ၃ ရက်သားတွင် ပြုလုပ်သည်။ မိဘကြိုက်ရာ အမည်ပေး နိုင်၏။ ကင်ပွန်းတပ်ရာတွင် ကြက်တစ်ကောင်သတ်ပြီး ရိုးရာနတ်အား ပသရသည်။ နတ်တင်ကျကို မိခင် က စားရသည်။ သားယောက်ျားကလေးဆိုလျှင် အမြတ်တနိုးထားကာ ကင်ပွန်းတပ်၏။ ဧည့်သည်များ ဖိတ်ခေါ်ကျွေးမွေးရာ၎င်းတို့က ကလေးအတွက် ကြက်ဥ၊ ကြက်၊ အဝတ်အစားနှင့်ကစားစရာများကို လက် ဖွဲ့ကြသည်။ ခေတ်ဟောင်းအချိန်က မြောင်ဇီးကလေးများသည် ၇-၈ နှစ်အရွယ်မှစပြီး မိဘများနှင့်တောင်ယာနှင့် အိမ်တွင်းလုပ်ငန်းများတွင် ကူညီကြရင်း ကြီးပြင်းသွားကြ၏။ စာရေး စာဖတ် လုံးဝမတတ်ကြချေ။ ယခု အခါ ကျေးရွာများတွင် တိုးချဲ့ဖွင့်လှစ်လျက်ရှိသော မူလတန်းကျောင်းများ၌ အသုံးလုံးပညာရေးကို ဆည်း ပူးကြရသဖြင့် မြောင်ဇီးလူငယ်များစွာတို့မှာ မြန်မာစကားနှင့်မြန်မာစာကို အတော်အတန် တတ်ကျွမ်းလျက် ရှိလပြေီ။ သို့သော် တောင်ယာလုပ်ချိန်တွင် မိဘများအား ကူညီရန် ကျောင်းမှအခွင့်ယူသွားတတ်ကြ၏။ အသက် ၁၅-၁၆ နှစ်တွင် အပျိုလူပျိုဖော်ဝင်ကြပြီး ပိုးပန်းကြလေသည်။ အပျိုမိဘများသည် သမီး ပျိုအုပ်ထိန်းရေးတွင် လွန်စွာစည်းကမ်းကြီးသဖြင့် လူပျိုတို့ ပိုးပန်းရာတွင် လွတ်လပ်မှုမရှိလှချေ။ တောင် ယာလုပ်ရင်းသော်လည်းကောင်း၊ တောတွင်း ထင်းခုတ်ရာတွင်၎င်း၊ ရိုးရာဓလေ့ပွဲများ၊ နတ်ပူဇော်ပွဲများအချိန်တွင်သော် ၎င်း၊ လူပျိုလှည့်ကြသည်။ လူပျိုသည် တူရိယာပစ္စည်းကို တီးမှုတ်ခြင်းဖြင့်၎င်း၊ စောင်းချိတ်သောစကားပါ သည့်အချစ်သီချင်းကို သီဆိုခြင်းဖြင့်၎င်း မိန်းမပိုးကြ၏။ မိန်းကလေးမိဘများထံသို့ လူကြီးစုံရာနှင့်သို့မဟုတ် အောင်သွယ်မှတစ်ဆင့် စကားကမ်း၍ တောင်း ရမ်းရသည်။ သဘောတူက နေ့ကောင်းရွေးပြီး သတို့သားက နွား ၂ကောင်၊ ငွေသား ၈ဝိနှင့်သတို့သမီးကို တင်တောင်းရသည်။ အပြည့်မပေးနိုင်သေးက လက်ထပ်ပြီးနောက် တဖြည်းဖြည်းပေးသွားနိုင်သည်။ တတ် နိုင်သူဆိုလျှင် ထို့ထက်ပို၍ တင်တောင်းတတ်သည်။ နွမ်းပါးသူဖြစ်လျှင် လူကြီး ၂ ဦးကို ဖိတ်ခေါ်ကျွေးမွေး ခြင်းဖြင့် အကြင်လင်မယားအရာ မြောက်သွားနိုင်သည်။ တတ်နိုင်သူများကား ရွာလုံးကျွတ် ဖိတ်ကျွေးပြီး အဝတ်အစားများကို လက်ဖွဲ့အဖြစ် ပေးကြသည်။ အိမ်ထောင်ကျပြီး သားယောက်ျားမွေးလျှင် လင်က နောက်မိန်းမယူခွင့်ရှိသည်။ နောက်မိန်းမကို မ ယားကြီးနှင့်အတူတူ ထားသည်။ သားယောက်ျားမွေးပေးသောမိန်းမသည် မိန်းမကြီးနေရာ ရ၏။ သားယော ကျာ်းသာ ဖခင်မျိုးရိုးကို ဆက်သူဖြစ်သည်ဟုယုံကြည်ကြ၏။ လင်မယားကွာရှင်းရာတွင် ကွာလိုသူသည် လက်လွတ်အိမ်မှဆင်းပေးရသည်။ သို့သော် အပြစ်ရှိသူ မဟုတ်ပါက ထိုက်သင့်သောပစ္စည်းများ ယူသွား နိုင်ခွင့် ရှိသည်။ သားသမီးများမှာ လင်သာပိုင်သဖြင့်၎င်းနှင့်ထားရစ်ရသည်။ လင်ကွာနှင့်မုဆိုးမများ နောက်အိမ်ထောင် ပြုခွင့်ရှိကြ၏။ မြောင်ဇီးတို့သည် လူသေကို ကောင်းစွာ သင်္ဂြိုဟ်လေ့ရှိသည်။ မသာအိမ်တွင် နွား၊ ကျွဲတို့ကို သတ် ပြီး ဧည့်သည်များအား ဧည့်ခံကျွေးမွေးကြသည်။ အလောင်းကို လူရွယ်များက ထမ်းယူပြီး သေသူ၏မိသား စုသင်္ချိုင်းတွင် မြမြှေုပ်သင်္ဂြိုဟ်၏။ အိမ်ထောင်စုတိုင်းတွင် သီးခြားအိမ်ထောင်စုသင်္ချိုင်းပြုလုပ်ထားကြပြီး ၎င်းအစုမှ သေသူကို ယင်းသင်္ချိုင်း၌သာ စီတန်းမြှုပ်ရသည်။ သေသူများအား ပူဇော်ပသသော သင်္ချိုင်းရှိခိုး ပွဲများ နှစ်စဉ် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ မြောင်ဇီးတို့၏ယဉ်ကျေးမှုတွင် မူရင်းမွန်ဂိုလီယား ဩဇာစက်ရိပ်များ လွှမ်းနေ၏။ နှစ်ကူးပွဲ၊ လမင်း ပူဇော်ပွဲ၊ ကောက်ညှင်းထုပ်ပွဲ၊ သင်္ချိုင်းရှိခိုးပွဲများ ကျင်းပခြင်းနှင့်ဓလေ့ထုံးစံအကများတွင် မွန်ဂိုလီယန်ဆန် ဆန် ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ မြောင်ဇီးတို့သည် ပြည်နယ်ဖွံ့ဖြိုးမှုအစီအစဉ်အရ တည်ထောင်ပေးထားသော ရွာများတွင် အိုးအိမ်အတည်တကျ နေထိုင်ကာ စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးကို စနစ်တကျ လုပ်ကိုင်စ ပြုလာလပြေီ။ ကွမ်း လုံနယ်ခြားခရိုင် ဟိုပန်မြို့အနီး စံပြကျေးရွာများမှာ၎င်းတို့၏ရွာများဖြစ်၏။ ပြည်နယ်များ ဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့် ပြည်ထောင်စုကြီး ကြီးပွားတိုးတက်ရေးတွင် တိုင်းရင်းသား မြောင်ဇီးတို့သည်လည်း တစ်ဖက်တစ်လမ်း ပါ ဝင်ဆင်နွှဲလျက် ရှိကြလေသည်။ <ref>ဒေါက်တာခင်မောင်ညွှန့် ရေး ၁၉၆၈-ခုနှစ်၊ အမှတ်(၉၄) ဧပြီလထုတ် ငွေတာရီမဂ္ဂဇင်း စာမျက်နှာ(၄၁ မှ ၄၄ ထိ)တွင်ပါ သော ဆောင်းပါး</ref> မြောင်ဇီးလူမျိုးတို့သည် အရပ်အမောင်း အသင့်အတင့်ရှိ၍ အသားလတ်သည် မြောင်ဇီးအမျိုးသမီးများသည် ကျိုင်းတုံနယ်၊ ကော အမျိုးသမီးများနည်းတူ ဂါဝန် ကဲ့သို့သော အဝတ်တိုတို ဝတ်ကြသည်။ သို့သော် အနက်သာမဟုတ်ဘဲ အဖြူရောင်လည်း ဝတ်ကြသည်။ ဦးခေါင်းတွင် ကြီးသော ဗောင်းထုပ်များ ပေါင်းထားကြသည်။ မြောင်ဇီးအမျိုးသားများကား ဘောင်းဘီအနက် ဝတ်၍ ဦးခေါင်းတွင် အဝတ်များဖြင့် ဗောင်းထုပ်ပေါင်း ထားလေသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] awq4q0gcuzyomywtfxrkl10ujch7rvv 0 18319 1056601 957473 2026-10-07T17:23:22Z Dr Lotus Black 31011 1056601 wikitext text/x-wiki မွန်ခမာအုပ်စုမှ ဝ ပလောင်အုပ်စုထဲတွင် ပါဝင်သော ယင်းလူမျိုးအနွယ်ဝင်တို့သည် များသောအားဖြင့် ရှမ်းပြည် တောင်ပိုင်း ကျေးသီးမံစံနယ် အတွင်းပိုင်းရှိ ကျေးလက်တောရွာများ၌လည်းကောင်း၊ ပင်လုံမြို့ အနီးတစ်ဝိုက်တောင်တန်းဒေသရှိ ကျေးရွာများ၌လည်းကောင်း နေထိုင်ကြသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ အနည်းငယ် မျှလောက်သာ နေထိုင်သည်။ မိုးနဲနယ်ရှိ သံလွင်မြစ်အနောက်ဘက် တောင်ကုန်းများမှာ ယင်းတို့၏ ဗဟိုအချက်အချာဒေသ ဖြစ်၏။ အချို့သည် ကျိုင်းတုံနယ်တွင် ပျံ့နှံ့နေသည်။ ထိုလူမျိုး စုကို မြန်မာတို့က ''ယင်း''ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရှမ်းတို့က ''ယန်း''ဟူ၍ လည်းကောင်း အမည်မှည့်ခေါ်ကြသည်။ ယန်းလမ်း သို့မဟုတ် ဟင်းနက် နှင့် ယန်းဆက်၊ သို့မဟုတ် ယင်းကျားဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိရာ ယင်း နက်ကို အချို့က ကရင်နက်ဟု ခေါ်ဆိုကြ၍ ယင်းကျားကို ကရင်ကျား ခေါ်ဆိုကြလေသည်။ ယင်းလူမျိုးတို့ပြောဆိုသော ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုတို့သည် ပလောင်တို့၏ ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အလွန် နီးစပ်လေသည်။ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီများဖြစ်၍ ပလောင်တို့နည်းတူ ဒေသဆိုင်ရာ နတ်များကိုလည်း ကိုးကွယ်ကြလေသည်။ ယင်း လူမျိုးတို့သည် ပလောင်တို့၏ တောင်ပိုင်းအဆက်အနွယ်ပင် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်ကောင်းပေသည်။ ယန်းလမ်းတို့သည် ရှမ်းအမျိုးသားတို့နှင့် တစ်ရွာတည်း၌ ရောပြွမ်း၍ နေထိုင်လေ့ရှိသည်။ သိန္နီတောင်ပိုင်းနယ်နှင့် ကျေးသီးမံစံနယ်တို့တွင် ဆန်စပါးအပြင် ဝါကိုလည်း စိုက်ပျိုး လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ယန်းလမ်း အမျိုးသမီးတို့သည် ပလောင် အမျိုးသမီးတို့ကဲ့သို့ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသားတို့ကမူ ရှမ်းအမျိုးသားတို့ကဲ့သို့ပင် ဝတ်ဆင်ကြသည်။ တောင်ဘက်အစွန်ပိုင်းသို့ ရောက်ရှိနေကြသော ယင်းကျား တို့သည် တောင်ပေါ်ကရင်တို့နှင့် ပို၍နီးစပ်ကြသည်။ ထိုကြောင့် ယင်းကျားအမျိုးသမီးတို့ ဝတ်ဆင်ပုံမှာ တောင်ပေါ်ကရင်အမျိုးသမီးတို့ ဝတ်ဆင်ပုံနှင့် တူသည်။ သို့ရာတွင် အဖြူနှင့် အနီ အစင်းကျား သင်တိုင်းကို ဝတ်ဆင်လေ့ရှိကြသည်။ ခြေထောက်တွင် ကြေးခြေချင်းများကိုလည်း ဝတ်ဆင်ထားလေ့ ရှိကြသည်။ ယင်းလူမျိုး၏ လူဦးရေမှာ ၁၄ဝဝဝ ခန့် ရှိသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] ahpo9x9sph7xluchp6ulzaqyv2zdilh 0 18326 1056600 957476 2026-10-07T17:22:37Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1056600 wikitext text/x-wiki {{ref improve}} '''ယောင်လူမျိုး'''သည် မွန်ခမာအနွယ်ဝင်ဖြစ်၍ မျောင်၊ ယောင်လူမျိုးအုပ်စုခွဲတွင် ပါဝင် သည်။ ၁၉ဝ၁ ခုနှစ် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] သန်းခေါင်စာရင်းတွင် ယောင်လူမျိုးကိုသော်လည်းကောင်း၊ မျောင်လူမျိုး သို့မဟုတ် [[မြောင်ဇီးလူမျိုး]]ကိုသော်လည်းကောင်း မဖော်ပြခဲ့ချေ။ မျောင်စီးလူမျိုးနှင့် ယောင်လူမျိုးတို့သည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်တောင်ပိုင်းတွင် အနှံ့အပြားနေထိုင်ကြ၍ ကျိုင်းတုံနယ်နှင့် မိုင်းပိန်နယ် တို့၌လည်း ယောင်လူမျိုးတို့ နေထိုင်သော ကျေးရွာအချို့ရှိခြင်းကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ နောက်ကျစွာဝင်ရောက်လာသော လူမျိုးစုဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ယောင်လူမျိုးတို့သည် ပုံပန်းသဏ္ဌာန်အားဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ နေထိုင်ပုံအားဖြင့်သော်လည်းကောင်း တရုတ်အမျိုးသားတို့နှင့် နီးစပ်သည်။ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုကိုလည်း မပျောက်ပျက်ရအောင် ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။ ယောင်လူမျိုးတို့၏ ကျေးရွာတိုင်းတွင် တရုတ်စာကို သင်ကြားပေးမည့်သူ ရှိ၍၊ ထိုဆရာအား ရွာသားတို့က ထောက်ပံ့ထားရသည်။ တရုတ်အမျိုးသားဆရာကို မရနိုင်လျှင် ယောင်အမျိုးသားထဲမှ တရုတ်စာထက် တစ်ဦးဦးကို ဆရာအဖြစ် ခန့်ထားလေ့ရှိသည်။ အိမ်တိုင်း၌လည်း တရုတ်စာပေဆိုင်ရာ စာအုပ်တစ်မျိုးမျိုးကို တရိုတသေထား၍ ကလေးသူငယ်တို့ကို မကြာခဏ သင်ကြားပေးလေ့ရှိကြသည်။ ယောင်အမျိုးသားတို့သည် တရုတ်အမျိုးသားတို့ကဲ့သို့ပင် ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးတို့ကမူ မိမိတို့လူမျိုးစု ဓလေ့အတိုင်း ရင်ဖုံးအင်္ကျီနှင့် ထဘီတိုကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ယောင်အမျိုးသမီးတို့ ခေါင်းပေါင်း ပေါင်းပုံမှာ ထူးခြားသည်။ သုံးထောင့်ချွန် ဝါးဘောင်ပေါ်တွင် သားရေတစ်ထပ်ဖုံး၍ အဝတ်နီဖြင့် ရစ်ပတ်ထားသော ခေါင်းပေါင်းကို ဝတ်ဆင်လေ့ရှိကြသည်။ တောင်ယာစိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်၍ အသက်မွေးကြသည်။ ဆန်စပါး၊ ဝါ၊ ပြောင်းနှင့် ဘိန်းပင်ကို စိုက်ပျိုးသည်။ ယောင်လူမျိုးတို့သည် မိမိတို့ဘာသာ နေထိုင်လေ့ရှိသည်။ နတ်ကိုးကွယ်သူများ ဖြစ်ကြသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] bodc507edkdksx0puxa49jbptlre51c 0 18394 1056627 823515 2026-10-07T18:38:30Z Dr Lotus Black 31011 1056627 wikitext text/x-wiki [[File:Baltoro glacier from air.jpg|thumb| [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း၊ ကက်ရှမီးယားဒေသ၊ ကာရာကိုရမ်ရှိ ဘော်လ်တိုရိုရေခဲမြစ်ကို အပေါ်စီးမှ တွေ့ရစဉ်။ ၆၂ ကီလိုမီတာမျှ ရှည်လျားသဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှည်ဆုံးသော ရေခဲမြစ်များတွင် တစ်ခု အပါအဝင်ဖြစ်သည်။]] [[File:Grosser Aletschgletscher 3178.JPG|thumb|[[အယ်လ်ပ် တောင်တန်း]]ပေါ်တွင် အကြီးဆုံး ရေခဲမြစ်ဖြစ်သော အဲလတ်စ် ရေခဲမြစ်၊ [[ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ]]]] အလွန်အေးသော ဒေသများတွင် မြင့်မားသောတောင်များ ပေါ်၌ ဆောင်းရာသီနှင်းများ အကျများသဖြင့် နွေရာသီတွင် ပူသည့်နေ၏ အပူရှိန်သည် ထိုနှင်းများအားလုံးကို အရည်မပျော် စေနိုင်ချေ။ ထိုနည်းအတိုင်း တစ်နှစ်ပြီးတစ်နှစ် လွန်လာသော အခါ တောင်ရှိ ချိုင့်ဝှမ်း၏ထိပ်ပိုင်းတွင် နှင်းထုကြီးသည် လွန်စွာကြီးမားလာလေသည်။ တစ်နှစ်ပြီးတစ်နှစ် နှင်းများ အရည်မပျော်ဘဲ တည်ရှိသောဒေသကို နှင်းကွင်းပြင်ဟု ခေါ် သည်။ နွေရာသီ၌နေပူသောအခါတွင် နှင်းကွင်းပြင်၏ မျက်နှာ ပြင်သည် နေပူဒဏ်ကြောင့် အရည်ပျော်ပြီးလျှင် အောက်ဘက် သို့ ရောက်ရှိသွားလေသည်။ ထိုအခါတွင် ခဲသွားပြီးလျှင် နှင်းမှ ရေခဲအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲခြင်းကို အကူအညီ ဖြစ်စေသည်။ အပေါ်ရှိ နှင်း၏ အလေးချိန်ဖိအားကြောင့် နှင်းမှ ရေခဲဖြစ်ခြင်း သည်လည်း ဆက်၍ ဖြစ်ပေါ်နေလေသည်။ ထိုနည်းအတိုင်း အစဉ်တစိုက် ဖြစ်ပေါ်နေခြင်းကြောင့် နှင်းကွင်းပြင်သည် တဖြည်းဖြည်း နှင်းအဖြစ်မှ ရေခဲအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွား လေသည်။ ထိပ်ဘက်ပိုင်း နှင်း၏အောက်ဘက်ရှိ ရေခဲသည် မမာလှသော်လည်း အောက်ဘက်အတော်ကျသော နေရာတွင် ရှိသည့် ရေခဲများမှာမူ အစိုင်အခဲကြီး ဖြစ်နေလေသည်။ ထိုကြောင့် နှင်းကွင်းပြင်ဆိုသည်မှာ အမှန်အားဖြင့် နှင်းများ ဖုံးလွှမ်းနေသော ရေခဲကွင်းပြင်သာ ဖြစ်လေသည်။ ရေခဲထပ် အတော်ထူလာသောအခါတွင် တောင်၏ ဆင်ခြေလျှောတွင် ရေခဲကွင်းပြင်ကြီးသည် ကမ္ဘာ့ဆွဲအားကြောင့် လျှောဆင်းစပြုလေသည်။ တောင်တစ်တောင်၏ ချိုင့်ဝှမ်းတွင် လျှောဆင်းသည့် ရေခဲမြစ်ကို ချိုင့်ဝှမ်းရေခဲမြစ်ဟု ခေါ်သည်။ မြစ်နှင့် တူသော်လည်း ရေခဲမြစ်သည် မြစ်ကဲ့သို့ ရေစီးမမြန် ချေ။ တစ်နေ့လျှင် လက်မအနည်းငယ်၊ သို့မဟုတ် ပေအနည်း ငယ်မျှသာ ရွေ့ရှားလေသည်။ နှေးကွေးလွန်းသဖြင့် တစ်ခါ တစ်ရံ စီးဆင်းနေကြောင်းကိုပင် မသိနိုင်ချေ။ ရေခဲမြစ် လျှော ဆင်းသော မျက်နှာပြင် မညီညာလျှင် ရေခဲမြစ်တွင် အက်ကွဲ ကြောင်းများ ရှိလာတတ်သည်။ အချို့အက်ကွဲကြောင်းများတွင် နှင်းများရှိနေတတ်၍ ယင်းတို့ကို မြင်ရန်ခဲယဉ်းသည်။ ထိုကြောင့် ရေခဲမြစ်များကိုဖြတ်ကူးရန်မှာ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ဘေးအန္တရာယ် နှင့် မကင်းချေ။ ရေခဲမြစ်သည် အေးသည့်အပိုင်းမှ ပူသည့်အပိုင်းသို့ စီးဆင်းရောက်ရှိလာသည့်အခါ ရေအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲကာ မြစ် ကဲ့သို့ လျင်မြန်စွာ စီးဆင်းသွားသည်။ အချို့သောနေရာများတွင် အရည်မပျော်မီ ပင်လယ်နှင့် တွေ့သဖြင့် ကျိုးပဲ့ကွဲအက်ပြီးလျှင် ပင်လယ်ထဲသို့ ကျဆင်းကာ ရေခဲတောင်ကြီးများအဖြစ်ဖြင့် ပင်လယ်ရေပြင်ပေါ်၌ ပေါ်နေတတ်သည်။ အချို့သော ရေခဲ တောင်များသည် တန်ချိန်ထောင်ပေါင်းများစွာပင် လေးလံလေ သည်။ တောင်ပေါ်မှ တောင်အောက်သို့ တအိအိ လျှောကျစီးဆင်း လာသော ရေခဲမြစ်ကို ကြည့်ရသည်မှာ ကော်ရည်ပျစ်ပျစ်ကို လောင်းချလိုက်သည့်အခါ စီးဆင်းပုံနှင့် တူသည်။ အပေါ်ပိုင်း နှင့် အလယ်ပိုင်းမှ ရွေ့ရှားမှုများသည် လျင်မြန်၍ ဘေးနှင့် အောက်ပိုင်းက နှေးသည်။ ထိုသို့ဖြစ်ရသည်မှာ အောက်ဘက် နှင့် ဘေးဘက်တို့သည် ချိုင့်ဝှမ်း၏အောက်ဘက်နှင့် ဘေးဘက် များကို ပွတ်တိုက်သွားရခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ရေခဲမြစ်တစ်ခု စီးဆင်းသည့်အချိန်ကို ယင်း၏မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ပါလာသော အရာဝတ္ထုတစ်ခုကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် သိနိုင်ပေသည်။ အချို့သည် တစ်နေ့လျှင် လက်မအနည်းငယ်ခန့်သာ ရွေ့ရှား၍ အချို့သည် ပေပေါင်းများစွာ ရွေ့ရှားကြသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ တစ်နှစ်ပတ် လုံး တစ်နေရာတည်းမှာပင် ဝပ်၍ နေတတ်လေသည်။ ရေခဲမြစ်သည် စီးသွားရာလမ်းတစ်လျှောက်တွင် မြေကြီး၊ ကျောက်ခဲ၊ အမှိုက်သရိုက်များကို ပွတ်တိုက်၍ ဆောင်သွား တတ်သည်။ သို့ဖြစ်ရာ ရေခဲမြစ် စီးဆင်းရာလမ်းကြောင်းတွင် နက်ရှိုင်းသော ချိုင့်ဝှမ်းကြီးများ ပေါ်ထွန်းနေတတ်ပေသည်။ အချို့နေရာများတွင် ရေခဲမြစ်၏ တိုက်စားခြင်းကို ခံရသဖြင့် ''ပ''သဏ္ဌာန် ချိုင့် ဝှမ်းကြီးများ ဖြစ်နေသည်ကို တွေ့နိုင်ပေ သည်။ ဥရောပတိုက်၏ အနောက်မြောက်ဘက်ပိုင်းနှင့် မြောက် အမေရိကတိုက် မြောက်ဘက်ပိုင်းရှိ အင်းအိုင်များသည် များ သောအားဖြင့် ရေခဲမြစ်များ ရွေ့ရှားမှုကြောင့် ချိုင့်ဝှမ်းကြီးများ ဖြစ်ပေါ်ကာ နောင်တွင် ရေများစုလာရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာကြခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ ကမ္ဘာပေါ်၌ ထင်ရှားသော ရေခဲမြစ်များကို ဥရောပတိုက်ရှိ အဲ့လပတောင်တန်း၊ အလာစကာကျွန်းဆွယ်၊ ကနေဒါ၊ အမေရိ ကန်ပြည်ထောင်စုအနောက်ပိုင်းရှိ တောင်တန်းများနှင့် ဟိမဝန္တာ တောင်တန်းတို့တွင် တွေ့ရှိရပေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)</ref> {{wide image|155 - Glacier Perito Moreno - Panorama de la partie nord - Janvier 2010.jpg|1400px|[[အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ]]၊ ပါတာဂိုးနီးယား အနောက်ပိုင်း၊ ပယ်ရီတို မိုရီနို ရေခဲမြစ်၏ အဆုံးတွင် ရေခဲများ ကွဲထွက်နေသည်ကို တွေ့ရစဉ်}} == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရေခဲမြစ်များ]] q2rpiav1wqafn9r0wh36dwrtno647fc 0 19058 1056585 1047704 2026-10-07T17:07:33Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကားချက်များ */ 1056585 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး | native_name = တဲး ၵံးတီ | native_name_lang = kht | image = File:Putao (4).JPG | caption = ခန္တီးရှမ်းအလှူ | population = ၂၁၂,၈၉၀ (ခန့်မှန်း) | region1 = {{flag|Myanmar}} | pop1 = ၂၀၀,၀၀၀ ခန့် | region2 = {{flag|India}} | pop2 = ၁၂,၈၉၀ | region3 = {{flag|China}} | pop3 = ၅,၀၀၀ | langs = [[ခန္တီးဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | rels = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[အာဟုမ်ရှမ်း|အာဟုမ်]]၊ [[မောရှမ်းလူမျိုး| မောရှမ်း]]၊[[ရှမ်းနီ]]၊အခြား[[တိုင်လူမျိုးများ]] }} '''ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး'''({{lang-en|Tai Khamti}}) တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ဖျား [[ပူတာအိုခရိုင်]] (ခန္တီးလုံ)၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အထက်ပိုင်း ခန္တီးဒေသနှင့် မိုးကောင်းမြို့နယ် နမ္မတီးဒေသတို့တွင် အဓိကနေထိုင်ကြသော [[တိုင်လူမျိုး]] နွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ "ခန္တီး" ဟူသော ဝေါဟာရမှာ ရှမ်းစကားဖြစ်ပြီး "ခန်" (ရွှေ) နှင့် "တီး" (မြေ) ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်၍ "ရွှေမြေ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ခန္တီးလုံနယ်အတွင်းရှိ နမ်းကွီ (မလိခ) မြစ်အတွင်း ရွှေကျင်၍ ရရှိနိုင်ခြင်းကြောင့် ဤသို့ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ [[File:The races of man, figure 122 Khamti of Lower Burma (IA deniofmanoutlinraces00rich).png|thumb|]] ခန္တီးရှမ်းတို့သည် "ဆင်" နှင့် ပတ်သက်၍ အလွန်ကျွမ်းကျင်ကြသည်။ ဆင်ဖမ်းခြင်း၊ ဆင်ယဉ်ကျေးခြင်းနှင့် ဆင်ကို အသုံးပြု၍ သစ်ထုတ်လုပ်ခြင်းမှာ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာအသက်မွေးဝမ်းကျောင်း လုပ်ငန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် မြစ်ကမ်းဘေးတွင် နေထိုင်သူများ ဖြစ်သဖြင့် "ရွှေကျင်ခြင်း" လုပ်ငန်းမှာလည်း ထင်ရှားသော ဓလေ့တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ခန္တီးရှမ်းလူမျိုးတို့၏ သမိုင်းကြောင်းသည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ [[တိုင်လူမျိုး]]နွယ်ဝင်များ၏ ကြီးမားသော ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု ဖြစ်စဉ်များနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။ သမိုင်းဦးကာလကို လေ့လာရာတွင် [[ပုဂံခေတ်]] ကျောက်စာများ၌ "ခန္တီး" ဟူသော အမည်ကို လူအမည် သို့မဟုတ် ဒေသအမည်အဖြစ် စတင်တွေ့ရှိရခြင်းက ခန္တီးရှမ်းတို့သည် ၁၁ ရာစုခန့်ကပင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ စတင်ရောက်ရှိနေပြီ ဖြစ်ကြောင်း ပြသနေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၂)။</ref> သို့သော်လည်း အခြေချနေထိုင်မှု အခိုင်အမာဖြစ်စေသည့် အချိုးအကွေ့မှာ ၁၅ ရာစုအတွင်း တရုတ်မင်မင်းဆက် (Ming Dynasty) စစ်သူကြီး ဝမ်ချီ၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် မောရှမ်းစော်ဘွားများ ဖြစ်ကြသည့် သိုငံဘွားနှင့် သိုချီဘွားတို့ ဧရာဝတီမြစ် အနောက်ဘက်သို့ ဆုတ်ခွာလာရသည့် အချိန်ဖြစ်သည်။ ထိုကာလမှစ၍ အနောက်ဘက် ရှမ်းနယ်များဖြစ်သော ခန္တီးလုံနှင့် အာဟုမ်နယ်မြေများ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင် ပါမောက္ခ ဂျီ၊ အိပ်၊ လုစ် (G.H. Luce) က ယူဆခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ ခန္တီးလုံ (ပူတာအို) ဒေသမှ ခန္တီးရှမ်းတို့မှာမူ အစဉ်အလာအရ မြန်မာဘုရင်များ၏ သစ္စာခံများ ဖြစ်ကြသည်။ခန္တီးရှမ်းတို့ အခြေစိုက်ရာ ခန္တီးလုံဒေသသည်[[အင်းဝခေတ်]] ကတည်းကပင် မြန်မာမင်းများနှင့် ရှမ်းစော်ဘွားများအကြား အားပြိုင်ရာ ဗဟိုချက်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ [[ပုဂံခေတ်]] အနော်ရထာမင်း လက်ထက်တွင် နိုင်ငံတော်၏ နယ်နိမိတ်ကို မြောက်ဘက် ကပ္ပလန် (ခန္တီးဒေသအနီး) အထိ တိုးချဲ့ခဲ့ကြောင်း သမိုင်းမှတ်တမ်းအချို့က ဆိုသဖြင့် ထိုစဉ်ကတည်းက မြန်မာ့ဩဇာ ရောက်ရှိခဲ့သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ တောင်ငူမင်းဆက်၏ [[ဘုရင့်နောင်|ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး]] (၁၅၅၁–၁၅၈၁) လက်ထက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အင်ပါယာကို ချဲ့ထွင်ရာ၌ မြောက်ဘက်စွန်းရှိ ရှမ်းနယ်မြေများအားလုံးကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၅၅၇-၁၅၅၈ ဝန်းကျင်တွင် ဘုရင့်နောင်သည် [[မိုးညှင်း]]၊ [[မိုးကောင်း]] နယ်များကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် ၎င်းနှင့် ဆက်စပ်နေသော ခန္တီးလုံ (ခန္တီးရှမ်း) ဒေသအထိ မြန်မာ့အာဏာ စက်ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref>Thant Myint-U. (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press.</ref> ထိုစဉ်က ခန္တီးရှမ်းစော်ဘွားများသည် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးထံ သစ္စာခံယူရပြီး၊ နှစ်စဉ် လက်ဆောင်ပဏ္ဏာနှင့် အခွန်အတုပ်များ ဆက်သခဲ့ရသည်။ တောင်ငူခေတ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်အရ ခန္တီးဒေသသည် မြောက်ဘက်နယ်စပ်ကို ကာကွယ်ရသည့် "ကင်းစောင့်တပ်နယ်" အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဆင်နှင့် ရွှေ ထွက်ရှိရာ အရေးပါသော နယ်မြေအဖြစ်လည်းကောင်း တည်ရှိခဲ့သည်။ ဒုတိယအင်းဝခေတ်တွင် ခန္တီးရှမ်းတို့သည် "မောရှမ်း" သို့မဟုတ် "ရှမ်းကြီး" အနွယ်ဝင်များအဖြစ် ပိုမိုထင်ရှားခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် ခန္တီးလုံနယ်သည် မိုးကောင်းစော်ဘွား၏ ဩဇာအောက်တွင် ရှိနေတတ်ပြီး၊ အင်းဝမင်းများနှင့် မိုးကောင်းစော်ဘွားများအကြား စစ်မက်ဖြစ်ပွားချိန်တိုင်း ခန္တီးရှမ်းတို့သည် စစ်ရေးအရ အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>Fernquist, J. (2005). "The Flight of Lao Meng or the Birth of a Power Polarity over the Upper Irrawaddy". ''SOAS Bulletin of Burma Research''.</ref> အထူးသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းနှင့် အာသံပြည် (အာဟုမ်) တို့ကို ဆက်သွယ်ပေးသည့် လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် တည်ရှိခြင်းကြောင့် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် သံတမန်ရေးအရ အချက်အချာကျခဲ့သည်။ ရှေးမင်းဆက်များလက်ထက်တွင် ခန္တီးရှမ်းတို့ကို အုပ်ချုပ်ရာ၌ မြန်မာဘုရင်များသည် တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ခြင်းထက် "စော်ဘွားစနစ်" ကို အသိအမှတ်ပြု၍ သစ္စာခံစေသည့် နည်းလမ်းကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ မြန်မာဘုရင်များ စစ်ထွက်လျှင် ခန္တီးရှမ်းတို့က ဆင်တပ်နှင့် ခြေလျင်တပ်များဖြင့် ကူညီရသည်။ အဖိုးတန် ကျောက်စိမ်း၊ ရွှေနှင့် ဆင်များကို အခွန်အဖြစ် ဆက်သရသည်။ တောင်ငူခေတ်မှစ၍ မြန်မာမင်းများသည် ခန္တီးဒေသသို့ သာသနာပြုများနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေများကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့သဖြင့် ခန္တီးရှမ်းတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုမှာ မြန်မာ့ထေရဝါဒ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပိုမိုတစ်သားတည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်တစ်လျှောက်တွင် [[မိုးကောင်းစော်ဘွား]]မှတစ်ဆင့် အုပ်ချုပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသော်လည်း မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်စော်ဘွားဖြင့် လွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခွင့်ရခဲ့သည်။ ဘိုးတော်ဘုရားနှင့် ပုဂံမင်းလက်ထက်များတွင် ခန္တီးဒေသအတွင်း ဆူပူမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သဖြင့် မြန်မာဘုရင်များက စော်ဘွား ၇ ဦး ဦးဆောင်သည့် တပ်များစေလွှတ်၍ အုပ်ချုပ်ရေးကို ခိုင်မြဲစေခဲ့သည်။ ၎င်းစော်ဘွား ၇ ဦးမှ ဆင်းသက်လာသူများသည် ယနေ့တိုင် ခန္တီးလုံဒေသရှိ နယ် ၇ နယ်၏ အစဉ်အလာ ခေါင်းဆောင်များအဖြစ် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref>Leach, E. R. (1954). ''Political Systems of Highland Burma: A Study of Kachin Social Structure''. London School of Economics.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ခန္တီးရှမ်းတို့သည် စစ်ရေးထက် စာပေ၊ အနုပညာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သော နူးညံ့သိမ်မွေ့သည့် လူမျိုးစုတစ်စုအဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဖျားတွင် ငြိမ်းချမ်းစွာ အခြေချနေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ == နယ်မြေဒေသနှင့် လူနေမှုဘဝ == ခန္တီးရှမ်းတို့သည် အဓိကအားဖြင့် ပူတာအိုခရိုင် (ခန္တီးလုံ)၊ ဟူးကောင်းမြေပြန့်နှင့် ချင်းတွင်းမြစ်ဝှမ်း အထက်ပိုင်းတွင်နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အစဉ်အလာအရ တိုက်ရေးခိုက်ရေးတွင် ရဲရင့်ဖျတ်လတ်သူများဖြစ်ကြပြီး ၁၈၃၉ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့မှုကို ဆာဒိယနယ်၌ ထကြွတော်လှန်ခဲ့ဖူးသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် မြန်မာဘုရင်များ၏ ဩဇာကို ခံယူကာ စော်ဘွားနယ် ၇ နယ်အဖြစ် သီးခြားလွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ == ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် ဘာသာရေး == ခန္တီးရှမ်းတို့သည် [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို အလွန်နက်ရှိုင်းစွာ သက်ဝင်ယုံကြည်ကြသူများ ဖြစ်သည်။ ကျေးရွာတိုင်းတွင် "ကျောင်း" ဟုခေါ်သော ဘုန်းကြီးကျောင်းများ ရှိကြပြီး ၎င်းကျောင်းများသည် ရွာ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပညာရေး ဗဟိုချက် ဖြစ်သည်။ ခန္တီးရှမ်းတို့၏ ထူးခြားချက်မှာ အာဟုမ်ရှမ်းများကဲ့သို့ ရှေးရိုးနတ်ကိုးကွယ်မှုထက် ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေနှင့် ဝိနည်းတော်များကို ပိုမိုဦးစားပေး ထိန်းသိမ်းကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၂)။</ref> == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ခန္တီးရှမ်းတို့၏ ဘာသာစကား သည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်]] နွယ်ဝင် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ [[ရှမ်းဘာသာစကား]]နှင့် များစွာဆင်တူသော်လည်း သီးခြား လေယူလေသိမ်းနှင့် ဝေါဟာရအချို့ ကွဲပြားသည်။ ခန္တီးရှမ်းတို့တွင် ကိုယ်ပိုင်အက္ခရာ ရှိသည်။ ၎င်းသည် ရှမ်းအက္ခရာနှင့် ဆင်တူသော်လည်း လုံးဝန်းသော ပုံစံရှိပြီး နိမ့်မြင့်သံအဆင့် (Tones) များကို ဖော်ပြရန် သင်္ကေတများ ပါရှိသည်။ ဤစာပေကို အသုံးပြု၍ ဗုဒ္ဓကျမ်းစာများ၊ ရိုးရာဆေးကျမ်းများနှင့် နက္ခတ်ဗေဒဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းများကို ပေမူ၊ ပုရပိုက်မူများဖြင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းများ၌ ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။<ref>Morey, S. (2005). ''The Tai Languages of Assam: A Grammar and Texts''. Canberra: Pacific Linguistics.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် ခန္တီးရှမ်းတို့သည် မိမိတို့၏ မျိုးနွယ်စုအတွင်း ခန္တီးဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသော်လည်း၊ အခြားလူမျိုးစုများဖြင့် ဆက်သွယ်ရာတွင် [[မြန်မာဘာသာစကား]]ကို ကျွမ်းကျင်စွာ အသုံးပြုကြသည်။ == ဝတ်စားဆင်ယင်မှု == ခန္တီးရှမ်းတို့၏ ဝတ်စုံမှာ ရိုးရှင်းပြီး သန့်ပြန့်သည်။ အမျိုးသားများသည် အဖြူရောင် သို့မဟုတ် အရောင်ဖျော့သော အင်္ကျီရင်စိ လက်ရှည်ကို ဝတ်ဆင်၍ အောက်ပိုင်းတွင် ပုဆိုး သို့မဟုတ် ဘောင်းဘီပွ (ရှမ်းဘောင်းဘီ) ကို ဝတ်ဆင်သည်။ ခေါင်းတွင် အဖြူရောင် ခေါင်းပေါင်း ပေါင်းလေ့ရှိသည်။အမျိုးသမီးမှာ အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အပြာရင့်ရောင် ရင်စိအင်္ကျီ လက်ရှည်ကို ဝတ်ဆင်ပြီး အနားလိုင်းများတွင် ရောင်စုံချည်ထိုး အဆင်တန်ဆာများ ပါရှိတတ်သည်။ ထူးခြားချက်မှာ ခန္တီးအမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို အထက်သို့ မြင့်မားစွာ ထုံးဖွဲ့၍ အဝတ်စဖြင့် ပေါင်းထားလေ့ ရှိသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] gkc5r5kmhij1jd82z2gi2c0wmf2alxg 0 20812 1056657 1032685 2026-10-07T21:22:38Z Dr Lotus Black 31011 /* အာကာသယာဉ် ပစ်လွှတ်စခန်း */ 1056657 wikitext text/x-wiki '''{{Audio|zh-Gansu.ogg|Gansu}}''' (ကန်းစု) သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] ၏ အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်၊၊ ၎င်းသည် ရှေးခေတ် [[ပိုးခြည်လမ်း|ပိုးလမ်းမကြီး]] (Silk Road) ၏ အဓိကဝင်ပေါက်ဖြစ်ပြီး ယဉ်ကျေးမှုပေါင်းစုံ ရောယှက်ရာဒေသလည်း ဖြစ်သည်၊၊ {{Infobox settlement | name = ကန်းစုပြည်နယ် | native_name = {{lang|zh|甘肃省}} | settlement_type = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 310 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2 | image1 = Dunhuang Mogao Ku 2013.12.31 12-30-18.jpg | image2 = Danxia-landform-1562852.jpg | image3 = Night View of the Xiguan Mosque (In the square).jpg | image4 = Crescent Lake from the Singing Sand Dunes (20230918101214).jpg | image5 = Gungthang Baota, Labrang Si.jpg}} | image_caption = အပေါ်မှ လက်ယာရစ်အတိုင်း - [[မိုကောင်းလိုဏ်ဂူများ]]၊ ကျိုင်ယဲ့ရှိ ဒန်းရှယဉ်ကျေးမှုရှုခင်း၊ လန်ကျိုးမြို့ ညမြင်ကွင်း၊ မင်ရှန်းတောင်ရှိ လခြမ်းကန်နှင့် လာပလန်း ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း | image_map = Gansu grey.jpg | map_caption = တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း ကန်းစုပြည်နယ် တည်နေရာပြမြေပုံ | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] | seat_type = မြို့တော် | seat = [[လန်ကျိုးမြို့]] | leader_title = ပါတီအတွင်းရေးမှူး | leader_name = ဟူချန်းစ Sheng (Hu Changsheng) | leader_title1 = အုပ်ချုပ်ရေးမှူး | leader_name1 = ရန်ကျင်ကျန်း (Ren Zhenhe) | area_total_km2 = 425800 | population_total = 25019838 | population_as_of = ၂၀၂၀ | population_rank = ၂၂ | website = {{URL|http://www.gansu.gov.cn}} }} ကန်းစုပြည်နယ်သည် [[တိဗက်|တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်]] နှင့် [[ဟွမ်းထူကုန်းပြင်မြင့်]]များ အကြားတွင် တည်ရှိသည်၊၊ မြောက်ဘက်တွင် [[မွန်ဂိုလီးယားနိုင်ငံ]]၊ [[အတွင်းမွန်ဂိုလီးယားကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]၊ [[နင်ရှဟွေလူမျိုးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|နင်ရှပြည်နယ်]]၊ အနောက်ဘက်တွင် [[ရှင်းကျန်း]] နှင့် [[ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[စစ်ချွမ်းပြည်နယ်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ရှန်းရှီးပြည်နယ်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်၊၊ [[မြစ်ဝါမြစ်]]သည် ကန်းစုပြည်နယ်တောင်ပိုင်းကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသွားပြီး ပြည်နယ်၏ မြို့တော် [[လန်ကျိုးမြို့]]ကိုလည်း ဖြတ်သန်းသွားသည်၊၊ == အုပ်ချုပ်ရေးခရိုင်များ == ကန်းစုပြည်နယ်ကို စီရင်စုအဆင့်ရှိသော ခရိုင်ကြီး (၁၄) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်၊၊ ၎င်းတို့တွင် စီရင်စုအဆင့် မြို့ကြီး (၁၂) ခုနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စု (၂) ခု ပါဝင်သည်၊၊ {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Map ! စဉ် ! ခရိုင်ကြီးအမည် ! တရုတ်စာ ! ဖျင်းယင်း ! ရုံးစိုက်ရာမြို့ ! လူဦးရေ (၂၀၂၀) |- |rowspan=15| [[File:Gansu prfc map.png|350px]] | 1 | [[ကျိုချွမ်မြို့]] (Jiuquan) | 酒泉市 | Jiǔquán Shì | [[စုကျိုးခရိုင်]] | ၁,၀၅၅,၇၀၆ |- | 2 | [[ကျားယွိကွမ်းမြို့]] (Jiayuguan) | 嘉峪关市 | Jiāyùguān Shì | ကျားယွိကွမ်း | ၃၁၂,၆၆၃ |- | 3 | [[ကျန်းယဲ့မြို့]] (Zhangye) | 张掖市 | Zhāngyè Shì | [[ကန်းကျိုးခရိုင်]] | ၁,၁၃၁,၀၁၆ |- | 4 | [[ကျင်းချောင့်မြို့]] (Jinchang) | 金昌市 | Jīnchāng Shì | [[ကျင်းချောင့်ခရိုင်]] | ၄၃၈,၀၂၆ |- | 5 | [[ဝူးဝေမြို့]] (Wuwei) | 武威市 | Wǔwēi Shì | [[လျန်ကျိုးခရိုင်]] | ၁,၆၂၅,၀၃၄ |- | 6 | [[ပိုင်ယင်းမြို့]] (Baiyin) | 白银市 | Báiyín Shì | [[ပိုင်ယင်းခရိုင်]] | ၁,၅၁၂,၁၁၀ |- | 7 | [[လန်ကျိုးမြို့]] (Lanzhou) | 兰州市 | Lánzhōu Shì | [[ချင်ကွမ်းခရိုင်]] | ၄,၃၅၉,၄၄၆ |- | 8 | [[လင်ရှ ဟွေလူမျိုး ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] | 临夏回族自治州 | Línxià Huízú Zìzhìzhōu | [[လင်ရှမြို့]] | ၂,၁၀၉,၇၅၀ |- | 9 | [[ကန်းနန် တိဘက်လူမျိုး ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] | 甘南藏族自治州 | Gānnán Zāngzú Zìzhìzhōu | [[ဟဲဇော့]] (Hezuo) | ၆၉၁,၈၀၈ |- | 10 | [[တင့်ရှီးမြို့]] (Dingxi) | 定西市 | Dìngxī Shì | [[အန်းတင့်ခရိုင်]] | ၂,၅၂၄,၀၉၇ |- | 11 | [[လုံးနန်မြို့]] (Longnan) | 陇南市 | Lǒngnán Shì | [[ဝူတုခရိုင်]] | ၂,၄၀၇,၂၇၂ |- | 12 | [[ထျန်းရွှေမြို့]] (Tianshui) | 天水市 | Tiānshuǐ Shì | [[ချင်းကျိုးခရိုင်]] | ၂,၉၈၄,၆၅၉ |- | 13 | [[ဖျင်းလျန်မြို့]] (Pingliang) | 平凉市 | Píngliàng Shì | [[ခုံးထုံခရိုင်]] | ၁,၈၄၈,၆၀၇ |- | 14 | [[ချင်းယန်မြို့]] (Qingyang) | 庆阳市 | Qìngyáng Shì | [[ရှီးဖွင်းခရိုင်]] | ၂,၁၇၉,၇၁၆ |} == လူဦးရေနှင့် လူမျိုးများ == ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကန်းစုပြည်နယ်တွင် လူဦးရေ ၂၅,၀၁၉,၈၃၈ ယောက် နေထိုင်ကြသည်၊၊<ref name="census2020">{{cite web |title=Main Data of the Seventh National Population Census of Gansu Province |url=http://tjj.gansu.gov.cn/tjj/c109464/202105/1539268.shtml |publisher=Gansu Provincial Bureau of Statistics |accessdate=2024-05-08 }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref> လူဦးရေ၏ ၉၁% ခန့်မှာ [[ဟန့်လူမျိုး]]များ ဖြစ်ကြပြီး ကျန် ၉% တွင် [[ဟွေလူမျိုး]]၊ [[တိဘက်လူမျိုး]]၊ [[တုန်းရှန်းလူမျိုး]]၊ [[ပေါနန်လူမျိုး]] နှင့် [[ယူဂါလူမျိုး]] များ ပါဝင်သည်၊၊ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စားသောက်ဖွယ်ရာ == ကန်းစုပြည်နယ်သည် ၎င်း၏ **လားမြန့်** ({{lang|zh|拉面}} - Lanzhou Beef Noodles) ခေါ် လက်ဆွဲခေါက်ဆွဲကြောင့် တစ်ကမ္ဘာလုံးတွင် ထင်ရှားသည်၊၊ ဂျုံကို အဓိက စိုက်ပျိုးသောကြောင့် ဂျုံဖြင့် ပြုလုပ်သော စားသောက်ဖွယ်ရာများ ပေါများသည်၊၊ မူဆလင် (ဟွေလူမျိုး) အများအပြား နေထိုင်သောကြောင့် သိုးသားနှင့် ဆိတ်သား ဟင်းလျာများမှာလည်း ဒေသ၏ အမှတ်အသား ဖြစ်သည်၊၊ == အာကာသယာဉ် ပစ်လွှတ်စခန်း == ကန်းစုပြည်နယ်၏ အနောက်မြောက်ဘက် [[ဂိုဘီသဲကန္တာရ]] အတွင်းတွင် တရုတ်နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးနှင့် သမိုင်းအရှည်ကြာဆုံး [[ကျိုချွမ်အာကာသယာဉ်ပစ်လွှတ်စခန်း]] (Jiuquan Satellite Launch Center) တည်ရှိသည်၊၊ == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.gansu.gov.cn ကန်းစုပြည်နယ် အစိုးရ ဝက်ဘ်ဆိုက်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161015155109/http://www.gansu.gov.cn/ |date=15 October 2016 }} {{ပထဝီဝင်တည်နေရာ |Centre = ကန်းစုပြည်နယ် |North = {{flag|Mongolia}} [[ဂိုဘီ-အယ်လ်တိုင်းပြည်နယ်]] |Northeast = [[အတွင်းမွန်ဂိုလီးယား ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] |East = [[နင်ရှဟွေလူမျိုး ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] |Southeast = [[ရှန်းရှီးပြည်နယ်]] |South = [[စစ်ချွမ်းပြည်နယ်]] |West = [[ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]] |Northwest = [[ရှင်းကျန်းဝီဂါ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] }} {{တရုတ်နိုင်ငံပြည်နယ်များ}} [[Category:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များ]] [[Category:ကန်းစုပြည်နယ်]] kdm03c72sxeetvu8b8tggt8vr9ztc8w 0 21769 1056616 869961 2026-10-07T18:01:48Z Dr Lotus Black 31011 /* မြစ်ဖျားခံရာနှင့် စီးဆင်းရာ လမ်းကြောင်း */ 1056616 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = အိန္ဒုမြစ် ([[:en:Indus River|Indus River]]) | name_native = | name_native_lang = | name_other = Sindhu | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Indus at Skardu (1).jpg | image_size = | image_caption = [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]]၊ Skardu ကိုဖြတ်စီးနေသော အိန္ဒုမြစ် | map = Indus (fleuve).png | map_size = | map_caption = အိန္ဒုမြစ်ကြောင်းပြ မြေပုံ [http://u.osmfr.org/m/374518/] | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption = <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[တရုတ်နိုင်ငံ]], [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]], [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[:en:Ladakh|Ladakh]], [[:en:Punjab, Pakistan|Punjab]], [[:en:Khyber Pakhtunkhwa|Khyber Pakhtunkhwa]], [[:en:Sindh|Sindh]], [[:en:Gilgit-Baltistan|Gilgit-Baltistan]], [[:en:Tibet Autonomous Region|Tibet]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = Cities | subdivision_name5 = [[:en:Leh|Leh]], [[:en:Skardu|Skardu]], [[:en:Dasu|Dasu]], [[:en:Besham|Besham]], [[:en:Thakot|Thakot]], [[:en:Swabi|Swabi]], [[:en:Dera Ismail Khan|Dera Ismail Khan]], [[:en:Sukkur|Sukkur]], [[:en:Hyderabad, Sindh|Hyderabad]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = {{convert|3180|km|mi|abbr=on}} as Mapped. {{convert|3249|km|mi|abbr=on}} actual as mentioned in History Books. | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = [[Arabian Sea]] | discharge1_min = {{convert|1200|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge1_avg = {{convert|6600|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge1_max = {{convert|58000|m3/s|cuft/s|abbr=on}} <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = [[Sênggê Zangbo]] | source1_location = [[Tibetan Plateau]] | source1_coordinates = | source1_elevation = | source2 = [[Gar Tsangpo]] | source2_location = | source2_coordinates = | source2_elevation = | source_confluence = | source_confluence_location = [[Shiquanhe]], [[Ngari Prefecture]], [[Tibet]] and [[India]] | source_confluence_coordinates = {{coord|32|29|54|N|79|41|28|E|display=inline}} | source_confluence_elevation = {{convert|4255|m|abbr=on}} | mouth = [[Arabian Sea]] (primary), [[Rann of Kutch]] (secondary) | mouth_location = [[Indus River Delta]] (primary), [[Kori Creek]] (secondary), [[Pakistan]], [[India]] | mouth_coordinates = {{coord|23|59|40|N|67|25|51|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size = {{convert|1165000|km2|abbr=on}} | tributaries_left = [[Zanskar River]], [[Suru River (Indus)|Suru River]], [[Soan River]], [[Jhelum River]], [[Chenab River]], [[Ravi River]], [[Beas River]], [[Sutlej River]], [[Panjnad River]], [[Ghaggar-Hakra River]], [[Luni River]] | tributaries_right = [[Shyok River]], [[Hunza River]], [[Gilgit River]], [[Swat River]], [[Kunar River]], [[Kabul River]], [[Kurram River]], [[Gomal River]], [[Zhob River]] | custom_label = | custom_data = | extra = }} [[File:River Sindh.jpg|upright=1.25|thumb|[[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]]၊ [[:en:Kharmang District|Kharmang District]]ကိုဖြတ်စီးနေသော အိန္ဒုမြစ်]] [[File:Indus.A2002274.0610.1km.jpg|thumb|289px|အိန္ဒုမြစ်]] '''အိန္ဒုမြစ်''' (အင်္ဂလိပ်: Indus River) သည် [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]]ကို ဖြတ်သန်း စီးဆင်းသော အဓိက မြစ် တစ်စင်း ဖြစ်ပြီး [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ် ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံ]] နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]တို့ ကို သည်း ဖြတ်သန်း စီးဆင်းသည်။ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံတွင် အရှည်ဆုံးမြစ် ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့မြစ်ကြီး တစ်မြစ် ဖြစ်သော အိန္ဒုမြစ်သည် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံး မြစ်ကြီး ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယ ကျွန်းဆွယ်ကြီး တစ်ခုလုံး၏ အဓိက မြစ်ကြီး သုံးသွယ် အနက် တစ်ခု အပါအဝင် လည်း ဖြစ်သည်။ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၌ တည်ရှိ၍ ထိုနိုင်ငံ၏ အသက် သွေးကြော မကြီး သဖွယ် အရေးပါလှသော မြစ်ကြီး ဖြစ်ပေသည်။ == မြစ်ဖျားခံရာနှင့် စီးဆင်းရာ လမ်းကြောင်း == အိန္ဒုမြစ်သည် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်ပိုင်း [[တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်]]ဒေသ တိဘက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသရှိ မန်ဆာရိုဗာ ကန်၏ ဝန်းကျင်မှ မြစ်ဖျားခံ ပြီး ဂျမ်မူး နှင့် ကက်ရှမီးယား ပြည်နယ် လာဒက်ရှ် ဒေသကို ဖြတ်သန်း စီးဆင်းကာ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း ဒေသမှ စတင်၍ နိုင်ငံ အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်သည်။ မြစ်၏ စုစုပေါင်း အရှည်မှာ ၁၉၈ဝ မိုင် (၃၁၈ဝ ကီလိုမီတာ) မျှ ဖြစ်ပြီး ပါကစ္စတန်နိုင်ငံတွင် အရှည်ဆုံးမြစ် ဖြစ်သည်။ အိန္ဒုမြစ်ကြီး စတင် မြစ်ဖျားခံရာ အရပ်သည် တိဗက်နိုင်ငံ အတွင်း၌ ကျရောက်၍ ဆီးနှင်းများ ဖုံးလွှမ်းရာ ဟိမဝန္တာ တောင်စဉ် တောင်တန်းများ၌ အပါအဝင် ဖြစ်သည့် ကိုင်းလာ (ကေလာသ) တောင်တန်း၏ ရေခဲမြစ် တစ်ခု အဖြစ်မှ စတင် ခဲ့သည်။ ထို မြစ်ဖျားခံရာ အရပ်သည် ပင်လယ်ရေပြင်မှ ပေ ၁၈ဝဝဝ ခန့် မြင့်၍ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဗြဟ္မပုတ္တရ မြစ်ကြီး မြစ်ဖျားခံရာ အရပ် နှင့် အနောက်မြောက်ဘက် မိုင် ၁ဝဝ ခန့်သာ ကွာ လေသည်။ အိန္ဒု မြစ်ကြီး၏ အလျား သည် မိုင်ပေါင်း ၁၉ဝဝ ကျော် ခန့် ရှိ၍ ယင်း၏ ရေဆင်း ဒေသ အကျယ် အဝန်းသည် စတုရန်း မိုင် ၃၆ဝဝဝဝ ကျော်သည်။ တောင် ဘက် သို့ အာရေဗျ ပင်လယ် (အိန္ဒိယ သမုဒ္ဒရာ) အတွင်း စီးဆင်း ရာ၌ အိန္ဒု မြစ်ကြီး သည် ရှု မငြီးဖွယ် ရာ တင့်တယ် ခန့်ညား သော တောတောင် စိမ့်စမ်း ရှုခင်း သာများ ကိုလည်းကောင်း၊ ပူပြင်း ခြောက်သွေ့ သော သဲကန္တာရ ပိုင်း ကို လည်းကောင်း၊ စိုက်ခင်း ပျိုးခင်း တို့ဖြင့် ဝေဆာသော ဆည်မြောင်း ဒေသများ ကိုလည်းကောင်း အဆင့်ဆင့် ဖြတ်ကျော် ခဲ့သည်။ အိန္ဒုမြစ်သည် မြစ်ဖျားပိုင်းတွင် [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း]]၏ မြောက်ဘက် တောင်ခြေရင်း တစ်လျှောက် အနောက်မြောက် ယွန်းယွန်း စီးလာပြီးနောက် ကသ္မီရ ပြည်နယ် (Kashmir) ထဲသို့ ဝင်သည်။ မြစ်ဝှမ်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်ဖြင့် [[တိဗက်|တိဗက် ကုန်းပြင်မြင့်]] ကို ဖြတ် သန်းလာ ခဲ့သော ထို မြစ်ကြီး သည် ကသ္မီရ နယ်နိမိတ်ကို ဖြတ်ကျော်ပြီးနောက်တွင် အကျယ် ၁ဝ မိုင်၊ အမြင့် ပေ ၆ဝဝဝ ခန့် ရှိသော ချောက် ကမ်းပါးကြီး တစ်ခု ကို ဖြတ်သန်း စီးဆင်း ရသည်။ ထို့နောက် ကာရာကိုရမ် တောင်တန်း နှင့် ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း အကြား တစ်လျှောက် စကာဒူး မြို့အရောက် စီး လာပြီးလျှင် ဟာရာမော့ တောင်တန်း ကို ဖြတ်သန်း၍ ပေ ၁ဝဝဝဝ နက် သော ချောက် ကမ်းပါး ကို ဖြစ်ပေါ် စေပြီးနောက် အနောက်ဘက်သို့ မြစ်ကြောင်း ပြောင်းသည်။ [[ဂျမ်မူး နှင့် ကက်ရှမီးယားပြည်နယ်|ကသ္မီရပြည်နယ်]]၏ အရှေ့ဘက် နယ်ခြား ခရိုင် လဒက်၏ ရုံးစိုက်ရာ မြို့ ဖြစ်သော လေးမြို့၏ အောက်ဘက်တွင် ဇန်စကာ ခေါ် မြစ်လက် တက် တစ်ခု စီးဝင်သည်။ ထို့နောက် ဒရတ် မြစ် သည် လည်းကောင်း၊ ဗလစ္စတန် မြစ် သည် လည်းကောင်း စီးဝင်သည်။ ထို နေရာ၌ပင် ကာရာကိုရမ် တောင်တန်း မှ ရေခဲမြစ် တစ်မြစ် ဖြစ်သော ဂီလဂစ် မြစ် သည် အိန္ဒု မြစ် အတွင်း သို့ လကျာ်ဘက် ကမ်း မှ စီးဝင်သည်။ ထို မြစ် နှစ်မြစ် ပေါင်းဆုံ သည့် အရပ် တွင် မြေပြင် အမြင့် သည် ပေ ၄ဝဝဝ ခန့် သာ ရှိလေသည်။ ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း ဒေသ မှ အိန္ဒု မြစ် အတွင်း စီးဝင် သော မြစ် လက် တက် များ အနက် ဂီလဂစ် သည် အကြီးဆုံး မြစ် ဖြစ်သည်။ အိန္ဒု မြစ် သည် ဂီလဂစ် မြစ် နှင့် ပေါင်းဆုံ၍ မိုင် ၁ဝဝ ခန့် ဆက်လက် စီးဆင်း လာပြီးနောက် အနောက် တောင်ဘက် သို့ ရုတ်တရက် မြစ်ကြောင်း ပြောင်း လိုက်သည်။ ယင်းသို့ မြစ်ကြောင်း ပြောင်း၍ မိုင် ၁၈ဝ ခန့် စီးဆင်း ခဲ့ပြီးနောက် တွင်မူ တောင်တန်း တောင်ကုန်း ဒေသကို လွန်မြောက် ကာ မြေနိမ့်ပိုင်း သို့ ဆင်းသက်လေသည်။ အတော့ မြို့ တွင် အာဖဂန် နိစတန် နိုင်ငံ မှ လာသော ကဗူး မြစ် သည် အိန္ဒု မြစ် အတွင်း သို့ ပေါင်းဆုံ စီးဝင်သည်။ ထို အရပ် တွင် မြစ် အကျယ် သည် ပေ ၈ဝဝ ခန့် သာရှိ၍ ရေ အနက် သည် အခါ ရာသီ ကိုလိုက်၍ ပေ ၃ဝ မှ ၆ဝ ခန့် သာ ရှိသည်။ မြေပြင် အမြင့် သည်လည်း ပေ ၉၅ဝ ခန့် မျှ သာ ရှိ၍ ရေစီး လည်း နှေး လာသည်။ ကျန်ရှိသော မိုင် ၉ဝဝ ခန့် ရှိသည့် မြစ်ကြောင်းသည် အနောက် တောင် ဘက် သို့ စီးကာ အာရေဗျ ပင်လယ် ထဲသို့ စီးဝင် လေသည်။ အတော့ မြို့ ၏ အောက်ဘက် မိုင် ၁၁ဝ ခန့် ရှိ ကာလာ ဗက် မြို့ အနီး တွင် မြစ် အကျယ်သည် ပေ ၁၄ဝဝ ခန့် ရှိ ပြန်သည်။ မြေနိမ့် မြေပြန့် ဒေသ၌ စီးဆင်း သဖြင့် မြစ်ရေ သည် ရွှံ့နှစ် ထနေ သည်။ မတ်လ တွင် တောင်တန်း ဒေသ မှ နှင်း များ ပျော်ဆင်း သဖြင့် လည်းကောင်း၊ ဇွန် နှင့် ဇူလိုင်လ များ တွင် မိုးရေ ကြောင့် လည်းကောင်း မြစ်ရေ တိုးသဖြင့် မြစ်ရေ လျှံသည်။ မြစ်ရေ ကျသွားသည့်အခါ နုန်းတင် မြေနု များ ကျန်ခဲ့သဖြင့် အလွန် မြေဩဇာ ထက်သန် ကောင်းမွန်သောကြောင့် ဂျုံ၊ စပါး၊ ဝါဂွမ်း၊ ပြောင်း စသည့် သီးနှံ များ စိုက်ပျိုး ရေး အလွန် အောင်မြင် ဖြစ်ထွန်းလေသည်။ မီသန်ကော့ မြို့ အနီး တွင် ပန်ဂျပ် ပြည်နယ် ၏ မြစ် ငါး သွယ် တို့ သည် အိန္ဒု မြစ်မကြီး အတွင်း သို့ စီးဝင် ကြသည်။ မြစ် ခြောက် သွယ် တို့ စု ပေါင်း စီးဆင်း သဖြင့် ရေလုံး ထုထည် ကြီးမား လာလေ ရာ၊ မြစ်ဆုံ ၏ အောက်ဘက် တွင် ရေနည်း သည့် ကာလ ၌ ပင် မြစ် အကျယ်သည် ပေ ၁၉၈ဝ ကျော် ရှိလေသည်။ == မြစ်ဝကျွန်းပေါ်နှင့် မြစ်ကြောင်း သွားလာရေး == သိန္ဒုပြည်နယ် အတွင်းသို့ ရောက်လာသောအခါ မြစ်ကြောင်း သည် ကွေ့ကောက်လာသည်။ ထို ပြည်နယ် ရှိ ဟိုက်ဒရဗတ် မြို့ ၏ အောက်ဘက် တွင် မြန်မာနိုင်ငံ ၏ ဧရာဝတီ မြစ် ကဲ့သို့ မြစ်ခွဲ များစွာ ဖြစ်ပေါ် လျက် မြစ်ဝ များစွာ ဖြင့် အာရေဗျ ပင်လယ် အတွင်း သို့ စီးဝင်သည်။ မြစ်ဝများ အနက် ယာထို မြစ်ဝ သည် အရေး ပါဆုံး ဖြစ်သည်။ မြစ်ကြောင်း တစ် လျှောက် သယ်ယူ ခဲ့ သော နုန်းမြေ များ ပို့ချ သဖြင့် ဧရိယာ စတုရန်း မိုင် ၃ဝဝဝ ကျော် ရှိ၍ ကမ်းရိုးတန်း မိုင် ၁၃ဝ အလျား ရှိ သော မြေနု ကျွန်း ပေါ် သည်။ ထို မြေနု ကျွန်း ပေါ် ၏ ထိပ် သည် တတ္တာ မြို့ ဖြစ်၍ ပင်လယ် မှ မိုင် ၇ဝ ဝေးကွာ သည်။ ပင်လယ် ဒီ ရေ သည် ထို တတ္တာ မြို့ အထိ ရောက် လေသည်။ မြစ်ဝကျွန်း ပေါ် ရှိ မြစ်ကြောင်း များ မကြာခဏ ပြောင်းလဲ တတ် သဖြင့် သယ်ယူ ပို့ဆောင် ရေး နှင့် ကူးလူး သွားလာ ရေး အတွက် ရေကြောင်း လမ်းကို အဓိက ထား၍ မရ ချေ။ ကရာချိ မြို့ သည် အိန္ဒု မြစ်ဝကျွန်း ပေါ် ၏ တစ်ခု တည်း သော ပင်လယ် သင်္ဘော ဆိပ်ကမ်း မြို့ ဖြစ်၍ အရေး အပါဆုံး လည်း ဖြစ် ပေ သည်။ ခရစ် ၁၈၇၈ ခုနှစ် တွင် အိန္ဒု မြစ်ဝှမ်း (ကရာချိ-ပက်ရှဝါ) မီးရထား လမ်းကို ဆောက်လုပ် သည် မှ စ၍ သယ်ယူ ပို့ဆောင် ရေး နှင့် ကူးသန်း သွားလာ ရေး အတွက် အိန္ဒု မြစ်ကြောင်း ကို အသုံးချ နည်း သွားသည်။ ဟိုက်ဒရေ ဗတ် မှ မူလတန် အထိ သင်္ဘောများ အသွား အလာ ရှိ၍ သင်္ဘောငယ် များ ဖြင့်မူ မြစ် အထက်ပိုင်း ၌ တောင်တန်း ဒေသများ အရောက် သွားလာ နိုင်လေ သည်။ == ဆည်မြောင်းနှင့် ရေသွင်း စိုက်ပျိုးရေး == အိန္ဒု မြစ် သည် အထက်ပိုင်း ၌ ရေလုံး ကောင်း သော် လည်း အောက်ပိုင်း တွင် မိုး ပါး သော ဒေသ၊ ခြောက်သွေ့ သော သဲကန္တာရ တို့ ကို ဖြတ်သန်း လာ ခဲ့ ရ သဖြင့် လည်းကောင်း၊ ရေသွင်း စိုက်ပျိုး ရေး အတွက် ဆည်မြောင်း တူးမြောင်း သွယ်ယူ ကြ သဖြင့် လည်းကောင်း ပင်လယ် အတွင်း သို့ စီးဝင် သော ရေလုံး ထုထည် သည် ဂင်္ဂါ မြစ် လောက် ပင် မ ကောင်း လှ ချေ။ အိန္ဒု မြစ်ဝှမ်း တစ် လျှောက် ဆည် များ ဆောက် ၍ တူး မြောင်း များ သွယ် ကာ လယ်ယာ များ သို့ ရေသွင်း စိုက်ပျိုး ခြင်း ကို အကြီးအကျယ် ပြုလုပ် ကြသည်။ အိန္ဒု မြစ်မကြီး ၌ သာမ က၊ ယင်း ၏ မြစ် လက် တက် ကြီးများ ဖြစ်သော ပန်ဂျပ် ပြည်နယ် မှ ချီနဗ်၊ ဂျေလမ်၊ ရာဗီ၊ ဆပ်တလက် မြစ် တို့ မှ လည်း ရေသွယ် စိုက်ပျိုး ခြင်း ကို ပြုလုပ် ကြသည်။ အိန္ဒု မြစ်ဝှမ်း သည် ကမ္ဘာ ပေါ် ၌ ရေသွင်း စိုက်ပျိုး ရေး ကို ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် ဆောင်ရွက် သော ဒေသ တစ်ခု ဖြစ်၍ အကြီးအကျယ် ဆုံး သည် သိန္ဒု ပြည်နယ်၊ ဆွတ်ကူ မြို့ အနီး ရှိ လွိုက် ဆည်ကြီး ဖြစ်လေ သည်။ == သမိုင်းဝင် အရေးပါမှုနှင့် အိန္ဒုမြစ်ဝှမ်းယဉ်ကျေးမှု == မြစ်ခြောက်သွယ်တို့၏ မြစ်ကြောင်း အသီးသီးတွင် အနည်အနှစ်များ အများအပြား ပါလာသဖြင့် အနည်အနှစ် ပို့ချ မှုလည်း များပြား လာသည်။ အီဂျစ်နိုင်ငံ သည် [[နိုင်းမြစ်]]ကို အကြောင်း ပြု၍ ဖြစ်ပေါ်သည့် နည်းတူ သိန္ဒုပြည်နယ် (Sindhu) သည်လည်း အိန္ဒုမြစ် မှ ပို့ချ သော နုန်းမြေ များ ဖြင့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည် ဟု ဆိုကြသည်။ ရှေးခေတ် အိန္ဒိယ စာပေများ၌ အိန္ဒုမြစ် ကို ဒဒမြစ် ဘုရင်ဒဒ ဟု တင်စား ခေါ်ဝေါ် ကြသည်။ [[သင်္သကရိုက်ဘာသာစကား|သက္ကတဘာသာ]]ဖြင့်မူ သိန္ဒု ဟု ခေါ်ဝေါ်သည်။ အိန္ဒိယ ဟူ သော အမည် သည် လည်း အိန္ဒုမြစ် ကို အစွဲ ပြု ခေါ်ဝေါ် ခြင်း ဖြစ် သည် ဟု ဆိုကြသည်။ ယဉ်ကျေး စခေတ်က စိုက်ပျိုး ရေး သည် အဓိက လုပ်ငန်း ဖြစ် ပေ ရာ၊ စိုက်ပျိုး ရေး ဖြစ်ထွန်း သော မြစ်ဝှမ်း ဒေသ များ၌ ယဉ်ကျေးမှု တို့ စတင် ပေါက် ဖွား ခဲ့သည်။ ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကား သော ကမ္ဘာ့ မြစ်ဝှမ်း ကြီးများ အနက် အိန္ဒု မြစ်ဝှမ်း သည် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ထို မြစ် ဝှမ်း ၌ ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကား ချိန် သည် ခရစ် မပေါ် မီ နှစ်ပေါင်း ၃ဝဝဝ ခန့် မှ သည် ခရစ် ပေါ်ပြီး နှစ်ပေါင်း ၁၅ဝဝ ခန့် အတွင်း ဖြစ်၍ ထို ခေတ် အတွင်း ၌ ပင် အိန္ဒု မြစ်ဝှမ်း ၌ သာမ က ဆပ်တလက် မြစ်ဝှမ်း နှင့် ကာတီ အဝါး ကျွန်းဆွယ် ၌ လည်း ယဉ်ကျေးမှု ထွန်း ကား ကြောင်း အထောက် အထား များ တွေ့ရ သည်။ ၁၉၂၁ ခုနှစ် မှ စ၍ အိန္ဒိယ ရှေးဟောင်းသုတေသနဌာန က သုတေသန ပြုကာ တူးဖော် ခဲ့ သဖြင့် တွေ့ရှိ ရ သော ရှေးခေတ် မြို့ဟောင်း ကြီးများ မှာ သိန္ဒုနယ် လားကားန ခရိုင် အတွင်းရှိ မောဟိန်ဇော ဒရော မြို့၊ ပန်ဂျပ်နယ် မောင်ဂိုမာရီခရိုင် အတွင်းရှိ ဟာရပ္ပ မြို့၊ ဆင်းမလား တောင်ကုန်း ခြေရင်း ရှိ ရူပါ မြို့၊ နာဗဒါ မြစ်ဝှမ်း ဒေသ ရှိ လိုသယ် မြို့ တို့ ဖြစ် ကြသည်။ ထို ဒေသ တို့ တွင် အီဂျစ် နိုင်ငံ နှင့် မက်ဆို ပိုတေးမီးယား (ယခု- အီရတ်) နိုင်ငံ တို့ ၏ ရှေးခေတ် ယဉ်ကျေးမှု နှင့် ဆင်ဆင် တူ သော ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကား ခဲ့ ကြောင်း ခိုင်လုံ သော အထောက်အထား များ တွေ့ရှိ ရ သည်။ တွေ့ရှိ ရ သော အထောက်အထား များ အရ အိန္ဒု မြစ်ဝှမ်း ဒေသ သည် ထို ခေတ် အခါ က ကြွယ်ဝ ဖွံ့ဖြိုး ၍ အီဂျစ်၊ မက်ဆို ပိုတေးမီးယား တို့ နှင့် ပင် ကုန်သွယ် ဆက်ဆံမှု ရှိ ခဲ့ ကြောင်း သိရ လေ သည်။ ဆို ခဲ့ သော မြို့ဟောင်း များ လောက် အရေး မပါ သော် လည်း ထို ခေတ် အတွင်း က ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကား ခဲ့ သော ဌာန ပေါင်း ၆ဝ ကျော် ကို လည်း တူးဖော် တွေ့ရှိ ရ သည်။ တူးဖော် တွေ့ ရှိ ရချက် များ အရ ဆို ခဲ့ သော မြို့ပြ ကြီးငယ် တို့ ကို စနစ် တကျ တည်ဆောက် ထား ကြောင်း သိရ သည်။ ကျယ်ဝန်း ပျံ့ပျူး သော လမ်း များ တစ်ဖက် တစ်ချက် တွင် အဆောင်ဆောင် အခန်းခန်း ရှိ သော နေအိမ် တိုက်တာ များ ရှိ၍ နေအိမ် တိုင်း ၌ ရေချိုး ခန်း များ လည်း ရှိသည်။ ထို့ပြင် ဝတ်ပြု ရာ ဌာနများ ကြီးမား သော စပါး ကျီ များ လည်း ရှိကြောင်း တွေ့ ရ လေ သည်။ အိန္ဒု မြစ်ဝှမ်း သား တို့တွင် စာရေး စာဖတ် စနစ်၊ အခြင် အတွယ် စနစ်၊ ရေတွက် မှတ်သား သော စနစ်များ ရှိ ကြောင်း လည်း သိရှိ ရ သည်။ အိုးခွက် လုပ်ငန်း အတော် ပင် အဆင့်အတန်း မြင့်၍ လက်သမား၊ ကျောက် ဆစ် သမား၊ ပန်းပဲ၊ ပန်းထိမ် နှင့် ဆင်စွယ် ပန်းပု ပညာရှင် တို့၏ လက်ရာ ကောင်း များ ကိုလည်း တွေ့ရသည်။ တံဆိပ် တုံး များ နှင့် အခြား အရာ ဝတ္ထု များ အရ ထိုစဉ် က ဟိန္ဒူ နတ်ဘုရား များ ကိုးကွယ်မှု ပြု ကြ သည် ဟု ယူဆ ရသည်။ အိန္ဒု မြစ်ဝှမ်း သား တို့ သည် အိမ် မွေး တိရစ္ဆာန် များ ထား ရှိ၍ ဂျုံ၊ မုယော စ သည် တို့ ကို စိုက်ပျိုး ကြ ပြီးလျှင် ဝါဂွမ်း ကို လည်း အသုံးချ တတ် ကြ လေ သည်။ ထိုသို့ လူနေမှု စနစ် အဆင့်အတန်း မြင့်မား ခဲ့ သော အိန္ဒု မြစ်ဝှမ်း သား တို့ ၏ အမျိုးအမည် ကို မ ဖော်ထုတ် နိုင် သေး သော်လည်း၊ ယင်း တို့ သည် အာရိယာန် တို့ ထက်ပင် ရှေး ဦး ကျ သော လူ့ယဉ်ကျေးမှု များ ဖြစ်ကြောင်း ကိုကား လက်ခံ နိုင်သည်။ ထို့ပြင် ထို လူမျိုး များ နှင့် ဒြာဗီးဒီးယန်း လူမျိုး၊ အာရိယန် လူမျိုး တို့ မည် ကဲ့သို့ ဆက်သွယ်မှု ရှိ ခဲ့ ကြောင်း ဖော်ထုတ် ရန် ကျန် ပေ သေး သည်။ အသေအချာ ပြော နိုင် သော အချက် တစ် ရပ် မှာမူ အိန္ဒု မြစ်ဝှမ်း ယဉ်ကျေးမှု သည် ထို ဒေသ၌ ပင် မူလ ပေါက်ဖွား ခဲ့၍ ထို ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကား ရာ ဒေသ သည် လည်း အတော် အတန် ကျယ်ပြန့် ခဲ့ ပေ သည်။ ထိုမျှ ဖွံ့ဖြိုး ထွန်းကား ခဲ့ သော ယဉ်ကျေးမှု သည် မည် သို့ သော အကြောင်း ကြောင့် အဆုံးသတ် ခဲ့ သည် ကိုမူ အတိအကျ မ ဖော်ထုတ် နိုင် သေး ပေ။ သဘာဝ ဘေးဆိုး တစ်ခုခု ကြောင့် သော် လည်းကောင်း၊ သတ္ထန္တရ ကပ် ဘေး ကြောင့် သော် လည်းကောင်း၊ ထို ယဉ်ကျေးမှု ပျက် သုန်း ခဲ့ ရ မည် မှာ ကား မ လွဲနိုင် သော အချက် ဖြစ်သည်။ အချို့ သော သု သေသီ တို့ အလို မှာမူ သံ ဖြင့် ပြုလုပ် သော လက်နက် များ စွဲကိုင် လျက် မြင်း များ စီး ကာ အိန္ဒု မြစ်ဝှမ်း ဒေသ သို့ ဒလကြမ်း ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက် လာ သော အာရိယန် တို့ ကြောင့် ထို ယဉ်ကျေးမှု ကြီး ပျက်စီး ခဲ့ ရ သည် ဟု ယူဆ ကြ လေ သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅)</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] [[Category:တရုတ်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] [[Category:ပါကစ္စတန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] 7zqceouovnp96860kpoi7lol96i117i 0 23285 1056570 1031345 2026-10-07T16:43:37Z Dr Lotus Black 31011 1056570 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = အာသံပြည်နယ် | official_name = Assam | native_name = {{lang|as|অসম}} | settlement_type = [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေများ|ပြည်နယ်]] | image_skyline = Tea garden in Assam.jpg | image_caption = အာသံပြည်နယ်၏ ထင်ရှားသော လက်ဖက်စိုက်ခင်းတစ်ခု | image_map = Assam in India (disputed hatched).svg | map_caption = အိန္ဒိယနိုင်ငံအတွင်းရှိ အာသံပြည်နယ်၏ တည်နေရာ | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|India}} | establish_title = ပြည်နယ်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိခြင်း | establish_date = ၂၆ ဇန်နဝါရီ ၁၉၅၀ | capital = [[ဒစ္စပူမြို့]] (Dispur) <br> (ယခင် - [[ရှီလောင်မြို့]]) | largest_city = [[ဂူဝါဟာတီမြို့]] (Guwahati) | area_total_km2 = 78438 | population_total = 31169272 | population_as_of = ၂၀၁၁ | languages = [[အာသံဘာသာစကား|အာသံ]] (ရုံးသုံး)၊ ဗင်္ဂလား၊ ဘိုဒို | website = {{URL|https://assam.gov.in/}} }} '''အာသံပြည်နယ်''' ({{lang-en|Assam}}) သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၏ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နှင့် [[ဟိမဝန္တာတောင်တန်း]]များအကြားတွင် တည်ရှိသည်။ အာသံတစ်ပြည်လုံးမှာ [[ဗြဟ္မပုတ္တရမြစ်]]နှင့် ယင်းမြစ်၏လက်တက်များ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းရာ ရှည်လျားသော ချိုင့်ဝှမ်းဒေသကြီး ဖြစ်ပြီး မြေဩဇာ အလွန်ထက်သန်ကောင်းမွန်သည်။ အာသံပြည်နယ်၏ တောင်တန်းများပေါ်တွင် ရွာသွန်းသော မိုးရေချိန်မှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အများဆုံးအဆင့်တွင် ရှိသည်။<ref name="mms">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)</ref> == သမိုင်းကြောင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ == သမိုင်းကြောင်းအရ အာသံပြည်နယ်သို့ ခရစ်နှစ် ၁၂၂၈ ခုနှစ်ခန့်တွင် မြန်မာနိုင်ငံမှတစ်ဆင့် [[ချင်းတွင်းမြစ်]]ကို ဖြတ်ကျော်၍ ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသော [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်းနွယ်ဝင်]] [[အာဟုမ်လူမျိုး]] (Ahom) များသည် အဟုမ်းနေပြည်တော်ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် အာသံနယ်၌ ထီးနန်းဆက်ခံရေး ပြဿနာများကြောင့် မြန်မာတို့သည် နှစ်ကြိမ်တိုင် သွားရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ၁၈၂၂ ခုနှစ်မှစ၍ မြန်မာတို့၏ ဩဇာအာဏာ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ ဤသို့ ဩဇာအာဏာ ပျံ့နှံ့လာခြင်းသည်ပင်လျှင် [[ပထမအင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲ]] ဖြစ်ပွားရခြင်းအကြောင်း တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၈၂၆ ခုနှစ် [[ရန္တပိုစာချုပ်]]အရ အာသံနယ်သည် ဗြိတိသျှတို့ လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။<ref name="mms"/> == စီးပွားရေးနှင့် သယံဇာတ == အာသံပြည်နယ်သည် [[လက်ဖက်]]စိုက်ပျိုးခြင်းကြောင့် ကမ္ဘာတွင် ထင်ရှားပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ထွက်ရှိသော [[ရေနံ]]၏ သုံးပုံနှစ်ပုံကို အာသံပြည်နယ်မှ ရရှိသည်။ ထို့ပြင် [[ကျောက်မီးသွေး]]နှင့် သစ်တောထွက်ပစ္စည်းများ ဖြစ်သော [[ကျွန်းသစ်]]၊ [[ဆင်စွယ်]]နှင့် [[ကြံ့|ကြံ့ချို]]များလည်း ထွက်ရှိသည်။ လူဦးရေ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်မှာ လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးမြူကြသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များ}} [[Category:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များနှင့် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေများ]] 1lzbks586b6rn2bkicssm36tucoqq6t 0 50103 1056579 1031577 2026-10-07T17:02:25Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကားချက်များ */ 1056579 wikitext text/x-wiki '''မြိတ်လူမျိုး''' ({{lang-en|Merguese}}) များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အောက်ပိုင်း [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]၏ တောင်ဘက်ပိုင်း (မြိတ်ခရိုင်နှင့် ကော့သောင်းခရိုင်) တွင် အဓိက နေထိုင်ကြသော လူမျိုးများ ဖြစ်သည်။[[ဗမာလူမျိုး]]တို့၏ မျိုးနွယ်စုခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး သမိုင်းကြောင်းနှင့် လေယူလေသိမ်းအရ ကိုယ်ပိုင်ထူးခြားသော ယဉ်ကျေးမှု ဝိသေသများ ရှိကြသည်။ {{Infobox ethnic group | group = မြိတ်လူမျိုး (Myeik People) | image = The Myeik Archipelago 33.jpg | image_caption = မြိတ်ဒေသခံများ | population = ခန့်မှန်း ၁၀၀,၀၀၀ ကျော် (မြိတ်ဒေသိယစကား ပြောဆိုသူ) | regions = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ([[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြိတ်ခရိုင်]]၊ [[ကော့သောင်းခရိုင်]]) | languages = [[မြန်မာဘာသာစကား]] ([[မြိတ်စကား|မြိတ်ဒေသိယစကား]]) | religions = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[ထားဝယ်လူမျိုး]]၊ [[ပုလောလူမျိုး]] နှင့် အခြား [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]]လူမျိုးများ }} == ဘာသာစကားနှင့် ဒေသိယစကား == မြိတ်လူမျိုးများသည် [[မြန်မာဘာသာစကား]]ကို အခြေခံ၍ ပြောဆိုကြသော်လည်း '''မြိတ်စကား''' မှာ ကိုယ်ပိုင် အသံထွက်နှင့် ဝေါဟာရများကြောင့် ထူးခြားသည်။ မြိတ်စကားသည် ဗမာစကားထက် အသံအနိမ့်အမြင့် ပို၍ ပြတ်သားပြီး အချို့သော အသံများကို ဝိုက်၍ ဆိုလေ့ရှိသည်။ တနင်္သာရီတိုင်းအတွင်းရှိ [[ထားဝယ်လူမျိုး|ထားဝယ်စကား]]၊ [[ပုလောလူမျိုး|ပုလောစကား]] တို့နှင့် အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း မြင့်မားသော်လည်း ပြည်မမြန်မာစကား ပြောဆိုသူများအတွက် နားလည်ရန် ခဲယဉ်းလေ့ရှိသည်။ မြိတ်စကား၏ အသံထွက်မှာ ဗမာစကားနှင့် အလွန်ကွာခြားရခြင်းမှာ ၎င်းတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇထဲတွင် ပါဝင်နေသော ရှေးဟောင်း [[တနင်္သာရီ]] ဒေသခံများ၏ လေယူလေသိမ်းနှင့် ပါဠိ-မလေး ဝေါဟာရများ ရောနှောနေခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Bradley2007">Bradley, D. (2007). ''The Subgroups of Burmish''.</ref> == မျိုးရိုးဗီဇနှင့် မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ ထူးခြားချက်များ == '''မြိတ်လူမျိုး'''တို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၏ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက် လူမျိုးစုများ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု သမိုင်းကြောင်းနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်နွယ်နေသည်။ ၎င်းတို့သည် [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ]] ပြောဆိုသည့် အုပ်စုတွင် ပါဝင်သော်လည်း မျိုးရိုးဗီဇအရ ရောနှောမှု အားကောင်းသော လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Phyo2019">Phyo, M. et al. (2019). ''Genetic history of Southeast Asian populations''.</ref> မြိတ်ဒေသသည် ရှေးယခင်ကတည်းက ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်ခဲ့သဖြင့် မြိတ်လူမျိုးတို့၏ DNA တွင်ရောနှောနေသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။မြိတ်လူမျိုးများတွင် ရှေးဦးဗမာနွယ် (Proto-Burmish) အဓိကဗီဇပါဝင်ပြီး မြောက်ဘက်မှ တောင်တန်းများမှ ဆင်းသက်လာသော ဗမာနွယ်စုဘိုးဘေးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဖြစ်သည်။ ဒုတိယမှာ တနင်္သာရီကမ်းရိုးတန်းတွင် မူလအခြေချနေထိုင်ခဲ့သော [[မွန်လူမျိုး]]တို့၏ မျိုးရိုးဗီဇ။ပင်လယ်ပြင်တွင် လှည့်လည်နေထိုင်သော [[ဆလုံလူမျိုး]] (မော်ကင်း) နှင့် မလေးနွယ်ဝင်တို့၏ မျိုးရိုးဗီဇ အနည်းငယ် ပါဝင်နေခြင်းသည် မြိတ်လူမျိုးတို့၏ ပင်လယ်နှင့် ဆက်နွယ်မှုကို သက်သေပြနေသည်။<ref name="MyeikHistory">Tun, S. (2014). ''The Maritime History of Myeik Archipelago''.</ref> မြိတ်လူမျိုးတို့သည် ယေဘုယျအားဖြင့် မွန်ဂိုလွိုက် (Mongoloid) အနွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း ကမ်းရိုးတန်းဒေသ ရာသီဥတုနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ ရောနှောမှုကြောင့် အသားညိုစိမ့်စိမ့် (Brownish-tan) အရောင်ရှိသူများပြားသည်။အများအားဖြင့် ဗမာလူမျိုးများနှင့် ဆင်တူသော်လည်း အချို့တွင် [[အာရပ်လူမျိုး|အာရပ်]]၊ [[အိန္ဒိယလူမျိုး|အိန္ဒိယ]] နှင့် [[ပေါ်တူဂီလူမျိုး|ပေါ်တူဂီ]] သွေးနှောမှုများကြောင့် နှာတံပေါ်ခြင်းနှင့် မျက်မှောင်ကောင်းခြင်းကဲ့သို့သော "ကပြား" သွင်ပြင်များကို မြိတ်မြို့ပေါ်ရှိ မိသားစုများတွင် အများအပြား တွေ့ရသည်။ == ပထဝီဝင်နှင့် အခြေချနေထိုင်မှု == မြိတ်လူမျိုးများသည် ကျွန်းစုပေါင်း ၈၀၀ ကျော် ပါဝင်သော [[မြိတ်ကျွန်းစု]]နှင့် ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ မြိတ်မြို့သည် စီးပွားရေးအချက်အချာဖြစ်၍ လူမျိုးပေါင်းစုံ ကပြားများပြားသော်လည်း မြိတ်လူမျိုးတို့၏ အစစ်အမှန် ယဉ်ကျေးမှုကို [[တနင်္သာရီမြို့]] နှင့် [[ပုလောမြို့]] တို့၌ ပိုမိုထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်။ မြိတ်လူမျိုးတို့၏ လူနေမှုဘဝသည် ပင်လယ်နှင့် ခွဲခြား၍မရဘဲ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျွန်းစုများပေါ်တွင် အခြေခံသည်။ == စီးပွားရေးနှင့် ဒေသထွက်ကုန်များ == မြိတ်ဒေသသည် သဘာဝသယံဇာတ ကြွယ်ဝသောကြောင့်ရာဘာ (ကြက်ပေါင်စေး) လုပ်ငန်း၊ ကွမ်းသီးစိုက်ပျိုးခြင်းနှင့် သတ္တုတွင်းတူးဖော်ခြင်း။ငါးပိ၊ ငါးခြောက် လုပ်ငန်းနှင့် [[ပုလဲ]] ငုပ်ခြင်း လုပ်ငန်းများမှာ ကမ္ဘာကျော်သည်။[[ငှက်သိုက်]] ရှာဖွေခြင်း လုပ်ငန်းသည် မြိတ်ကျွန်းစု၏ အဓိက စီးပွားရေးတစ်ခု ဖြစ်သည်။မြိတ်လုံချည်ဟု ခေါ်သော ထူထဲခိုင်မာသည့် ပိုးစစ်လုံချည်များမှာ ထင်ရှားသည်။ မြိတ်စိမ်းစားငါးပိသည် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း နာမည်ကျော်သော ထွက်ကုန်ဖြစ်သည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်း == မြိတ်လူမျိုးတို့သည် အစဉ်အလာအရ [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကြသည်။ မြိတ်ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှုတွင် ပင်လယ်နှင့် ဆက်နွယ်သော ပူဇော်ပွဲများ၊ ရိုးရာအကများနှင့် အစားအစာ (ဥပမာ - မြိတ်ကတ်ကြေးကိုက်) တို့မှာ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု နယ်ပယ်တွင် ထင်ရှားသော အမှတ်အသားများ ဖြစ်ကြသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများး]] 1xfho6ymq9ruzkzf8jleouqkswl7dno 1056580 1056579 2026-10-07T17:02:38Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကားချက်များ */ 1056580 wikitext text/x-wiki '''မြိတ်လူမျိုး''' ({{lang-en|Merguese}}) များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အောက်ပိုင်း [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]၏ တောင်ဘက်ပိုင်း (မြိတ်ခရိုင်နှင့် ကော့သောင်းခရိုင်) တွင် အဓိက နေထိုင်ကြသော လူမျိုးများ ဖြစ်သည်။[[ဗမာလူမျိုး]]တို့၏ မျိုးနွယ်စုခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး သမိုင်းကြောင်းနှင့် လေယူလေသိမ်းအရ ကိုယ်ပိုင်ထူးခြားသော ယဉ်ကျေးမှု ဝိသေသများ ရှိကြသည်။ {{Infobox ethnic group | group = မြိတ်လူမျိုး (Myeik People) | image = The Myeik Archipelago 33.jpg | image_caption = မြိတ်ဒေသခံများ | population = ခန့်မှန်း ၁၀၀,၀၀၀ ကျော် (မြိတ်ဒေသိယစကား ပြောဆိုသူ) | regions = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ([[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြိတ်ခရိုင်]]၊ [[ကော့သောင်းခရိုင်]]) | languages = [[မြန်မာဘာသာစကား]] ([[မြိတ်စကား|မြိတ်ဒေသိယစကား]]) | religions = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[ထားဝယ်လူမျိုး]]၊ [[ပုလောလူမျိုး]] နှင့် အခြား [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]]လူမျိုးများ }} == ဘာသာစကားနှင့် ဒေသိယစကား == မြိတ်လူမျိုးများသည် [[မြန်မာဘာသာစကား]]ကို အခြေခံ၍ ပြောဆိုကြသော်လည်း '''မြိတ်စကား''' မှာ ကိုယ်ပိုင် အသံထွက်နှင့် ဝေါဟာရများကြောင့် ထူးခြားသည်။ မြိတ်စကားသည် ဗမာစကားထက် အသံအနိမ့်အမြင့် ပို၍ ပြတ်သားပြီး အချို့သော အသံများကို ဝိုက်၍ ဆိုလေ့ရှိသည်။ တနင်္သာရီတိုင်းအတွင်းရှိ [[ထားဝယ်လူမျိုး|ထားဝယ်စကား]]၊ [[ပုလောလူမျိုး|ပုလောစကား]] တို့နှင့် အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း မြင့်မားသော်လည်း ပြည်မမြန်မာစကား ပြောဆိုသူများအတွက် နားလည်ရန် ခဲယဉ်းလေ့ရှိသည်။ မြိတ်စကား၏ အသံထွက်မှာ ဗမာစကားနှင့် အလွန်ကွာခြားရခြင်းမှာ ၎င်းတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇထဲတွင် ပါဝင်နေသော ရှေးဟောင်း [[တနင်္သာရီ]] ဒေသခံများ၏ လေယူလေသိမ်းနှင့် ပါဠိ-မလေး ဝေါဟာရများ ရောနှောနေခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Bradley2007">Bradley, D. (2007). ''The Subgroups of Burmish''.</ref> == မျိုးရိုးဗီဇနှင့် မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ ထူးခြားချက်များ == '''မြိတ်လူမျိုး'''တို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၏ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက် လူမျိုးစုများ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု သမိုင်းကြောင်းနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်နွယ်နေသည်။ ၎င်းတို့သည် [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ]] ပြောဆိုသည့် အုပ်စုတွင် ပါဝင်သော်လည်း မျိုးရိုးဗီဇအရ ရောနှောမှု အားကောင်းသော လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Phyo2019">Phyo, M. et al. (2019). ''Genetic history of Southeast Asian populations''.</ref> မြိတ်ဒေသသည် ရှေးယခင်ကတည်းက ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်ခဲ့သဖြင့် မြိတ်လူမျိုးတို့၏ DNA တွင်ရောနှောနေသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။မြိတ်လူမျိုးများတွင် ရှေးဦးဗမာနွယ် (Proto-Burmish) အဓိကဗီဇပါဝင်ပြီး မြောက်ဘက်မှ တောင်တန်းများမှ ဆင်းသက်လာသော ဗမာနွယ်စုဘိုးဘေးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဖြစ်သည်။ ဒုတိယမှာ တနင်္သာရီကမ်းရိုးတန်းတွင် မူလအခြေချနေထိုင်ခဲ့သော [[မွန်လူမျိုး]]တို့၏ မျိုးရိုးဗီဇ။ပင်လယ်ပြင်တွင် လှည့်လည်နေထိုင်သော [[ဆလုံလူမျိုး]] (မော်ကင်း) နှင့် မလေးနွယ်ဝင်တို့၏ မျိုးရိုးဗီဇ အနည်းငယ် ပါဝင်နေခြင်းသည် မြိတ်လူမျိုးတို့၏ ပင်လယ်နှင့် ဆက်နွယ်မှုကို သက်သေပြနေသည်။<ref name="MyeikHistory">Tun, S. (2014). ''The Maritime History of Myeik Archipelago''.</ref> မြိတ်လူမျိုးတို့သည် ယေဘုယျအားဖြင့် မွန်ဂိုလွိုက် (Mongoloid) အနွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း ကမ်းရိုးတန်းဒေသ ရာသီဥတုနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ ရောနှောမှုကြောင့် အသားညိုစိမ့်စိမ့် (Brownish-tan) အရောင်ရှိသူများပြားသည်။အများအားဖြင့် ဗမာလူမျိုးများနှင့် ဆင်တူသော်လည်း အချို့တွင် [[အာရပ်လူမျိုး|အာရပ်]]၊ [[အိန္ဒိယလူမျိုး|အိန္ဒိယ]] နှင့် [[ပေါ်တူဂီလူမျိုး|ပေါ်တူဂီ]] သွေးနှောမှုများကြောင့် နှာတံပေါ်ခြင်းနှင့် မျက်မှောင်ကောင်းခြင်းကဲ့သို့သော "ကပြား" သွင်ပြင်များကို မြိတ်မြို့ပေါ်ရှိ မိသားစုများတွင် အများအပြား တွေ့ရသည်။ == ပထဝီဝင်နှင့် အခြေချနေထိုင်မှု == မြိတ်လူမျိုးများသည် ကျွန်းစုပေါင်း ၈၀၀ ကျော် ပါဝင်သော [[မြိတ်ကျွန်းစု]]နှင့် ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ မြိတ်မြို့သည် စီးပွားရေးအချက်အချာဖြစ်၍ လူမျိုးပေါင်းစုံ ကပြားများပြားသော်လည်း မြိတ်လူမျိုးတို့၏ အစစ်အမှန် ယဉ်ကျေးမှုကို [[တနင်္သာရီမြို့]] နှင့် [[ပုလောမြို့]] တို့၌ ပိုမိုထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်။ မြိတ်လူမျိုးတို့၏ လူနေမှုဘဝသည် ပင်လယ်နှင့် ခွဲခြား၍မရဘဲ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျွန်းစုများပေါ်တွင် အခြေခံသည်။ == စီးပွားရေးနှင့် ဒေသထွက်ကုန်များ == မြိတ်ဒေသသည် သဘာဝသယံဇာတ ကြွယ်ဝသောကြောင့်ရာဘာ (ကြက်ပေါင်စေး) လုပ်ငန်း၊ ကွမ်းသီးစိုက်ပျိုးခြင်းနှင့် သတ္တုတွင်းတူးဖော်ခြင်း။ငါးပိ၊ ငါးခြောက် လုပ်ငန်းနှင့် [[ပုလဲ]] ငုပ်ခြင်း လုပ်ငန်းများမှာ ကမ္ဘာကျော်သည်။[[ငှက်သိုက်]] ရှာဖွေခြင်း လုပ်ငန်းသည် မြိတ်ကျွန်းစု၏ အဓိက စီးပွားရေးတစ်ခု ဖြစ်သည်။မြိတ်လုံချည်ဟု ခေါ်သော ထူထဲခိုင်မာသည့် ပိုးစစ်လုံချည်များမှာ ထင်ရှားသည်။ မြိတ်စိမ်းစားငါးပိသည် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း နာမည်ကျော်သော ထွက်ကုန်ဖြစ်သည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်း == မြိတ်လူမျိုးတို့သည် အစဉ်အလာအရ [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကြသည်။ မြိတ်ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှုတွင် ပင်လယ်နှင့် ဆက်နွယ်သော ပူဇော်ပွဲများ၊ ရိုးရာအကများနှင့် အစားအစာ (ဥပမာ - မြိတ်ကတ်ကြေးကိုက်) တို့မှာ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု နယ်ပယ်တွင် ထင်ရှားသော အမှတ်အသားများ ဖြစ်ကြသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] nzm2z5fliyvn34b421oengttjsvegx5 0 50700 1056685 917993 2026-10-08T07:50:45Z ~2026-54283-75 149159 1056685 wikitext text/x-wiki {{Infobox အစိုးရအဖွဲ့အစည်း |jurisdiction={{MYA}} |nativename= |seal=Seal of drd.png |formed= *၇ ဇွန် ၂၀၁၂ {{small|(စည်ပင်သာယာ​ရေးဦးစီးဌာန)}} *ဇွန် ၂၀၁၂ {{small|(ကျေးလက်​ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်​ရေး ဦးစီးဌာန)}} |headquarters= ရုံးအမှတ် (၁၄)<ref name=drd.moali/>၊ ​နေပြည်​တော် | parent_agency = [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန]] | preceding1=စည်ပင်သာယာ​ရေးဦးစီးဌာန |minister1_name=ဦးလှမိုး |chief1_name= |website={{url|http://www.drdmyanmar.org}} |chief1_position= }} '''​ကျေးလက်​ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်​ရေး ဦးစီးဌာန''' ({{lang-en|Department of Rural Development}}) သည် [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန]]လက်အောက်ရှိ ဌာနတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယခင်က [[မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]] တို့လက်​အောက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == '''ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန'''သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကျေးလက်ဒေသများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျေးလက်နေပြည်သူများ၏ လိုအပ်ချက်များ ဖြည့်ဆည်းပေးရန်အတွက် ကဏ္ဍပေါင်းစုံ ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး အစီအစဉ်များ၊ ကျေးလက်ပြည်သူများ၏ လူမှုစီးပွား ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်ရေးနှင့် ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုပပျောက်ရေး လုပ်ငန်းများကို ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်နေသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။ ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဦးစီးဌာနသည် [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]] အောက်တွင် [[စည်ပင်သာယာရေးဦးစီးဌာန]] အမည်ဖြင့် ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၇ ရက်နေ့တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဒီမိုကရေစီအုပ်ချုပ်ရေး စနစ်သစ်အရ စည်ပင်သာယာရေးဦးစီးဌာနမှ ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဦးစီးဌာနအဖြစ် ပြောင်းလဲ ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန၏ သန္ဓေအဖြစ်စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သောဌာနမှာ စည်ပင် သာယာရေးဦးစီးဌာနဖြစ်ပြီး ယင်းဌာနမှာ ဗြိတိသျှကိုလိုနီလက်ထက်လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း (၁၄ဝ) ခန့်မှပင် မြူနီစီပါယ်အဖွဲ့များအဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်းခြင်းခံခဲ့ရသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။၁၈၇၄ ခုနှစ်တွင် မြူနီစီပါယ်အက်ဥပဒေကို ထုတ်ပြန်ကြေညာပြီး [[ရန်ကုန်မြို့]] အပါအဝင် မြို့ကြီး(၇)မြို့ တွင် စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီ ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး လုပ်ငန်းများကို စတင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ မြူနီစီပါယ်ကော်မတီများ နှင့် မြို့နယ်ကော်မတီများကို မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် အတွက် ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းများကို ထိထိရောက် ရောက်လုပ်ဆောင်နိုင်ရန် ကျေးလက် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး အက်ဥပဒေကို ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ပြန် ကြေညာခဲ့ပြီးနောက် ခရိုင်ကောင်စီများကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ဖွံ့ဖြိုးမှုနည်းပါးသည့် ဝေးလံခေါင်ဖျား ဒေသများအတွက် ခရိုင်ဝန်မင်းကြီး၏ ဒေသဆိုင်ရာ ရန်ပုံငွေအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ မထုတ်ပြန်မီ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ် အစပြုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ခရိုင်များတွင် အခြေပြုဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် ခရိုင်ဝန်မင်းကြီး၏ ဒေသဆိုင်ရာ ရန်ပုံငွေအဖွဲ့နှင့် ခရိုင်ကောင်စီများကို ဖျက်သိမ်းပြီး မြို့နယ်စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့များကို မြို့ပြနှင့်ကျေးလက် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်ရန်အတွက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ အသစ်ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် မြို့နယ်စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့များသည် [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေး]]နှင့် [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] အောက်ရှိ [[အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေး ဦးစီးဌာန]]တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ [[နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့]]၏ ဥပဒေအမှတ် (၅/၉၃) အရ ၁၉၉၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့များ ဥပဒေကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် စည်ပင်သာယာရေးဦးစီးဌာနကို ဖွဲ့စည်းပြီး နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး နှင့် စည်ပင်သာယာရေး ဝန်ကြီးဌာနအောက်တွင် စည်ပင်သာယာရေးဦးစီးဌာနသည် မြို့နယ်စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့များကို ကွပ်ကဲအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအရ နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာနကို [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]] အဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် စည်ပင်သာယာရေးဦးစီးဌာနကို ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနဟု ကျစ်လျစ်စွာ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မြို့ပြနှင့် ကျေးလက် ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းများကို အဓိကထား လုပ်ဆောင်နေရာမှ ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်ရေးလုပ်ငန်း တစ်ခုတည်းကိုသာ ပြောင်းလဲလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ <ref name="drd1">{{cite web|url=http://www.drdmyanmar.org/index.php?page=YWJvdXQ=|title=About DRD|publisher=ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန|accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၂၂|archive-date=13 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150813172802/http://drdmyanmar.org/index.php?page=YWJvdXQ=}}</ref> ၂ဝ၁၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ (၉)ရက်နေ့ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာ (၆၇/၂ဝ၁၃) အရ "မွေးမြူရေးနှင့် ရေလုပ်ငန်းဝန်ကြီးဌာန" အား ​"​မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန် ကြီးဌာန" အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနအား နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာနကွပ်ကဲမှုအောက်မှ "မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန" ကွပ်ကဲ မှုအောက်သို့ ပြောင်းရွှေ့ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၂ဝ၁၆ ခုနှစ် မတ်လ (၃ဝ) ရက်နေ့မှစတင်ပြီး ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနများပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းရာတွင် ယခင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန၊ သမဝါယမဝန်ကြီးဌာနနှင့် မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ် ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာနတို့အား ပူးပေါင်း၍ စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်း ဝန်ကြီးဌာန ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနကို အဆိုပါဝန်ကြီးဌာန လက် အောက်၌ ထည့်သွင်းဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref name=drd.moali>{{cite news|url=https://www.moali.gov.mm/my/ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန|title=ကျေးလက်​ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်​ရေး ဦးစီးဌာန|last=|first=|author2=|date=|publisher=[[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]]|accessdate=|archivedate=15 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210515145538/https://www.moali.gov.mm/my/%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%9E%E1%80%96%E1%80%BD%E1%80%B6%E1%80%B7%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%8C%E1%80%AC%E1%80%94}}</ref> ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်)အား (၇-၆-၂၀၁၂)ရက်နေ့တွင် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ကွပ်ကဲမှုအောက်၌ ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အား အရာထမ်း(၁၀၅)နေရာ၊ အမှုထမ်း(၂၉၁)နေရာ၊ စုစုပေါင်း(၃၉၆)နေရာဖြင့် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။ (၁၁-၇-၂၀၁၃)ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်သော ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ် (၂၂/၂၀၁၃) သဘောတူခွင့်ပြုချက် အရ ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန(ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ ပြည်နယ် (၁၄)ရုံး၊ ခရိုင်(၆၀)ရုံး၊ မြို့နယ်(၂၈၃)ရုံး၊ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားကျေးရွာတို့ကို ဖွဲ့စည်းပုံ ခွင့်ပြု အင်အား အရာထမ်း(၁၀၄၇)နေရာ၊ အမှုထမ်း(၁၀၄၂၆)နေရာ၊ စုစုပေါင်း(၁၁၄၇၃)နေရာဖြင့် တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။ (၉-၈-၂၀၁၃)ရက်နေ့တွင် မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန ကွပ်ကဲမှုအောက်သို့ ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး (၃၁-၃-၂၀၁၆)ရက်နေ့တွင် စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ကွပ်ကဲမှုအောက်သို့လည်းကောင်း၊ (၁၇-၆-၂၀၂၁)ရက်နေ့တွင် သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ကွပ်ကဲမှုအောက်သို့ လည်း ကောင်း ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mcrd.gov.mm/index.php?page=YWJvdXQmNDY9ZHJk|title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနဖွဲ့စည်းခြင်း}}</ref> ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ်(၉/၂၀၁၆)သဘောတူခွင့်ပြုချက်အရ ခရိုင်အဆင့်ရုံး(၆)ရုံးအား တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်း၍ မိုင်းဖြတ်ခရိုင်ကျေးလက်အား ဖျက်သိမ်းခဲ့သဖြင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန(ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ် (၁၅)ရုံး၊ ခရိုင် (၆၇)ရုံး၊ မြို့နယ်(၂၉၁)ရုံး၊ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားကျေးရွာတို့ကို ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အားမှာ အရာထမ်း(၁၁၁၃)နေရာ၊ အမှုထမ်း (၁၀၉၁၀)နေရာ၊ စုစုပေါင်း (၁၂၀၂၃)နေရာ ဖြစ်ပါသည်။ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ်(၁၄/၂၀၁၇) သဘောတူခွင့်ပြုချက်ဖြင့် နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသတွင် ခရိုင်အဆင့်ကျေးလက်ရုံး(၁)ရုံး တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ကျေးလက် ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန(ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ် (၁၅)ရုံး၊ ခရိုင် (၆၈)ရုံး၊ မြို့နယ်(၂၉၁)ရုံး၊ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားကျေးရွာတို့၏ ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အားမှာ အရာထမ်း (၁၁၁၇) နေရာ၊ အမှုထမ်း (၁၀၉၃၁) နေရာ၊ စုစုပေါင်း (၁၂၀၄၈)နေရာ ဖြစ်ပါသည်။ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေး အမှတ်စဉ်(၆/၂၀၁၉) သဘောတူ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနအား (ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ ပြည်နယ်ရုံး (၁၅)ရုံး ၊ ပြည်နယ်ရုံးခွဲ(၂)ရုံး၊ ခရိုင်ရုံး(၆၇)ရုံး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသရုံး (၁)ရုံး၊ မြို့နယ်ရုံး (၂၉၁)ရုံး၊ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားကျေးရွာတို့ကို ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အား အရာထမ်း(၁၁၁၇)နေရာ၊ အမှုထမ်း(၁၀၉၃၁) နေရာ၊ စုစုပေါင်း(၁၂၀၄၈)နေရာ ဖြစ်ပါသည်။ ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနအား (ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်ရုံး (၁၇)ရုံး၊ ခရိုင်ရုံး(၇၃)ရုံး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသရုံး(၁)ရုံး၊ မြို့နယ်ရုံး (၂၉၁)ရုံး တို့ကို အိမ်စောင့်အစိုးရအဖွဲ့အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ်(၁/၂၀၂၁)မှ ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အား အရာထမ်း (၁၃၇၉) နေရာ၊ အမှုထမ်း(၉၁၃၅) နေရာ၊ စုစုပေါင်း(၁၀၅၁၄)နေရာဖြင့် သဘောတူ ခွင့်ပြုထား ပါသည်။ <ref name="drd">{{cite web|url=https://www.mcrd.gov.mm/index.php?page=YWJvdXQmNDY9ZHJk|title=ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး|publisher=ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဦးစီးဌာန|accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၂၂|archivedate=9 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160309213025/http://www.drdmyanmar.org/DRD_documents/1294070369.pdf}}</ref> == မျှော်မှန်းချက် == *ကျေးလက်ဒေသဖွံဖြိုးရေးနှင့် ကျေးလက်နေပြည်သူများ၏ လူမှုစီးပွားဘဝဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်ရေးကို စဉ်ဆက်မပြတ်ဖော်ဆောင်ရန်။ == ရည်မှန်းချက် == ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ရခြင်း၏ ရည်မှန်းချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။<ref name="drd1" /> *ကျေးလက်အခြေခံအဆောက်အအုံဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့် ကျေးလက်အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့် ကျေးလက်နေ ပြည်သူ များ ၏ လူမှုစီးပွားဘဝ မြင့်မားလာစေရန်၊ *ဌာနဝန်ထမ်းများနှင့် ကျေးလက်နေပြည်သူများ၏ စွမ်းဆောင်ရည်မြင့်မားရေးနှင့် နည်းပညာ ဖွံ့ဖြိုးရေးဆိုင်ရာသုတေသနလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့် စဉ်ဆက်မပြတ်ဖွံ့ဖြိုးမှုကို ဖော်ဆောင်ရန်၊ *ပြည်သူဗဟိုပြု ချဉ်းကပ်မှုနည်းလမ်းဖြင့် ကျေးလက်နေပြည်သူများမှ လူမှုစီးပွား ဆိုင်ရာ အခြေခံအဆောက်အအုံများနှင့် ဝန်ဆောင်မှုများကို ရယူသုံးစွဲနိုင်စေရန်။ == လုပ်ငန်းတာဝန် == ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနသည် အဓိက လုပ်ငန်းစဉ်(၁၂)ရပ်ချမှတ်ပြီး လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။<ref name="drd1"/> ၎င်းတို့မှာ- *ကျေးလက်ဒေသသောက်သုံးရေရရှိရေးနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်သန့်ရှင်းရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *မဟာဓါတ်အားလိုင်းပြင်ပ ကျေးလက်ဒေသလျှပ်စစ်မီးရရှိရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင် ရွက်ခြင်း၊ *စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ကုန်ထုတ်လမ်းများနှင့် တံတားများတည်ဆောက်ခြင်းနှင့် ပြင်ဆင်ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ *ကျေးလက်ဒေသအိမ်ရာတည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းများဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *ကျေးလက်ဒေသနေပြည်သူများ အလုပ်အကိုင်ရရှိရေးနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဖော်ထုတ်ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် အရင်းမပျောက်မတည်ရန်ပုံငွေ ထူထောင်ပေးရေး လုပ်ငန်းများဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *ကျေးလက်နေပြည်သူများ၏ လုပ်ငန်းစွမ်းဆောင်ရည် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရေး အတွက် စွမ်းဆောင်ရည်မြှင့်တင်ရေးသင်တန်းများနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း သင်တန်းများဖွင့်လှစ်ပို့ချခြင်းနှင့် ဒေသထုတ်ကုန်များ ဈေးကွက်ရရှိရေး ချိတ်ဆက် ကူညီဆောင်ရွက်ပေးရန်၊ *ကျေးလက်ပြည်သူများ ကိုယ်တိုင်ပါဝင်အကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်နိုင်မည့် အသေးစားအခြေခံအဆောက်အအုံ ဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ၊ ဝင်ငွေတိုးလုပ်ငန်း များနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ ဖော်ဆောင်ပေးခြင်း၊ *ကာကွယ်တုံ့ပြန်နိုင်စွမ်းအားကောင်းသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းများ ဖြစ်ပေါ်လာစေရေး ကူညီဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *ကျေးလက်ပြည်သူများ၏ ကျန်းမာရေး၊ပညာရေးနှင့် လူမှုစီးပွားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက် စေရေးအတွက် သက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ချက်များကို စောင့်ကြည့် စစ်ဆေးခြင်း၊ အကဲဖြတ်သုံးသပ်ခြင်းနှင့် အစီရင်ခံစာပြုစုတင်ပြခြင်း၊ *ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဆိုင်ရာ သုတေသနလုပ်ငန်း အရပ်ရပ်ကို ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *ဝန်ကြီးဌာနကပေးအပ်သည့် အခြားလုပ်ငန်းတာဝန်များဆောင်ရွက်ခြင်း။ == ဖွဲ့စည်းပုံ == ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန၏ လက်အောက်ရှိ ဌာနခွဲများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.drdmyanmar.org/index.php?page=b3JnY2hhcnQ=|title=organization chart|publisher=ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန|accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၂၂|archive-date=20 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160220212627/http://drdmyanmar.org/index.php?page=b3JnY2hhcnQ=}}</ref> *စီမံကိန်းရေးဆွဲရေးနှင့် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးဌာန *ကျေးလက်လူမှုဘဝ မြှင့်တင်ရေးနှင့် စီမံရေးရာဌာန *ကျေးလက်စီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဌာန *ဆင်းရဲမှုလျော့ချရေး အထောက်အကူပြုဌာန *စိစစ်အကဲဖြတ်ရေးနှင့် အဆောက်အဦဌာန *ကျေးလက်ရေပေးဝေရေးနှင့် ကျန်းမာသန့်ရှင်းရေးဌာန *ကျေးလက်မီးလင်းရေးနှင့် စံပြကျေးရွာ အကောင်အထည်ဖော်ရေးဌာန *ဝယ်ယူဖြန့်ဖြူးရေးနှင့် ထောက်ပံ့ရေးဌာန ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်)သည် [[နေပြည်တော်]]တွင် တည်ရှိပြီး ရုံးခွဲများကို တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်အဆင့်မှာ မြို့နယ်ခွဲအဆင့်ထိ အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဖွဲ့စည်းထားရှိမှုအဆင့်ဆင့်မှာ - ====== ပြည်ထောင်စုအဆင့်ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ====== ====== တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်အဆင့်ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ====== ====== ခရိုင်အဆင့်ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ====== ====== ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ====== ====== မြို့နယ်အဆင့်ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ====== == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == *[[မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေး ညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန]] *[[မွေးမြူရေးနှင့် ကုသရေး ဦးစီးဌာန]] *[[ငါးလုပ်ငန်း ဦးစီးဌာန]] == အကိုးအကား == {{reflist}} == ပြင်ပအဆက်အသွယ် == *[http://www.drdmyanmar.org ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဦးစီးဌာန၏ အင်တာနက် စာမျက်နှာ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141221045542/http://www.drdmyanmar.org/ |date=21 December 2014 }} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ]] [[Category:စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]] 9wa84bnrdmalob8iwyjaevw7tcyrlkd 1056686 1056685 2026-10-08T07:59:36Z NyiNyiAung DRD 149160 ဥပဒေ နှင့် နည်းဥပဒေ 1056686 wikitext text/x-wiki {{Infobox အစိုးရအဖွဲ့အစည်း |jurisdiction={{MYA}} |nativename= |seal=Seal of drd.png |formed= *၇ ဇွန် ၂၀၁၂ {{small|(စည်ပင်သာယာ​ရေးဦးစီးဌာန)}} *ဇွန် ၂၀၁၂ {{small|(ကျေးလက်​ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်​ရေး ဦးစီးဌာန)}} |headquarters= ရုံးအမှတ် (၁၄)<ref name=drd.moali/>၊ ​နေပြည်​တော် | parent_agency = [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန]] | preceding1=စည်ပင်သာယာ​ရေးဦးစီးဌာန |minister1_name=ဦးလှမိုး |chief1_name= |website={{url|http://www.drdmyanmar.org}} |chief1_position= }} '''​ကျေးလက်​ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်​ရေး ဦးစီးဌာန''' ({{lang-en|Department of Rural Development}}) သည် [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန]]လက်အောက်ရှိ ဌာနတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယခင်က [[မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]] တို့လက်​အောက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == '''ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန'''သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကျေးလက်ဒေသများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျေးလက်နေပြည်သူများ၏ လိုအပ်ချက်များ ဖြည့်ဆည်းပေးရန်အတွက် ကဏ္ဍပေါင်းစုံ ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး အစီအစဉ်များ၊ ကျေးလက်ပြည်သူများ၏ လူမှုစီးပွား ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်ရေးနှင့် ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုပပျောက်ရေး လုပ်ငန်းများကို ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်နေသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။ ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဦးစီးဌာနသည် [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]] အောက်တွင် [[စည်ပင်သာယာရေးဦးစီးဌာန]] အမည်ဖြင့် ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၇ ရက်နေ့တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဒီမိုကရေစီအုပ်ချုပ်ရေး စနစ်သစ်အရ စည်ပင်သာယာရေးဦးစီးဌာနမှ ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဦးစီးဌာနအဖြစ် ပြောင်းလဲ ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန၏ သန္ဓေအဖြစ်စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သောဌာနမှာ စည်ပင် သာယာရေးဦးစီးဌာနဖြစ်ပြီး ယင်းဌာနမှာ ဗြိတိသျှကိုလိုနီလက်ထက်လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း (၁၄ဝ) ခန့်မှပင် မြူနီစီပါယ်အဖွဲ့များအဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်းခြင်းခံခဲ့ရသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။၁၈၇၄ ခုနှစ်တွင် မြူနီစီပါယ်အက်ဥပဒေကို ထုတ်ပြန်ကြေညာပြီး [[ရန်ကုန်မြို့]] အပါအဝင် မြို့ကြီး(၇)မြို့ တွင် စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီ ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး လုပ်ငန်းများကို စတင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ မြူနီစီပါယ်ကော်မတီများ နှင့် မြို့နယ်ကော်မတီများကို မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် အတွက် ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းများကို ထိထိရောက် ရောက်လုပ်ဆောင်နိုင်ရန် ကျေးလက် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး အက်ဥပဒေကို ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ပြန် ကြေညာခဲ့ပြီးနောက် ခရိုင်ကောင်စီများကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ဖွံ့ဖြိုးမှုနည်းပါးသည့် ဝေးလံခေါင်ဖျား ဒေသများအတွက် ခရိုင်ဝန်မင်းကြီး၏ ဒေသဆိုင်ရာ ရန်ပုံငွေအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ မထုတ်ပြန်မီ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ် အစပြုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ခရိုင်များတွင် အခြေပြုဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် ခရိုင်ဝန်မင်းကြီး၏ ဒေသဆိုင်ရာ ရန်ပုံငွေအဖွဲ့နှင့် ခရိုင်ကောင်စီများကို ဖျက်သိမ်းပြီး မြို့နယ်စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့များကို မြို့ပြနှင့်ကျေးလက် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်ရန်အတွက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ အသစ်ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် မြို့နယ်စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့များသည် [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေး]]နှင့် [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] အောက်ရှိ [[အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေး ဦးစီးဌာန]]တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ [[နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့]]၏ ဥပဒေအမှတ် (၅/၉၃) အရ ၁၉၉၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့များ ဥပဒေကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် စည်ပင်သာယာရေးဦးစီးဌာနကို ဖွဲ့စည်းပြီး နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး နှင့် စည်ပင်သာယာရေး ဝန်ကြီးဌာနအောက်တွင် စည်ပင်သာယာရေးဦးစီးဌာနသည် မြို့နယ်စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့များကို ကွပ်ကဲအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအရ နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာနကို [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]] အဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် စည်ပင်သာယာရေးဦးစီးဌာနကို ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနဟု ကျစ်လျစ်စွာ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မြို့ပြနှင့် ကျေးလက် ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းများကို အဓိကထား လုပ်ဆောင်နေရာမှ ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်ရေးလုပ်ငန်း တစ်ခုတည်းကိုသာ ပြောင်းလဲလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ <ref name="drd1">{{cite web|url=http://www.drdmyanmar.org/index.php?page=YWJvdXQ=|title=About DRD|publisher=ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန|accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၂၂|archive-date=13 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150813172802/http://drdmyanmar.org/index.php?page=YWJvdXQ=}}</ref> ၂ဝ၁၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ (၉)ရက်နေ့ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာ (၆၇/၂ဝ၁၃) အရ "မွေးမြူရေးနှင့် ရေလုပ်ငန်းဝန်ကြီးဌာန" အား ​"​မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန် ကြီးဌာန" အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနအား နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာနကွပ်ကဲမှုအောက်မှ "မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန" ကွပ်ကဲ မှုအောက်သို့ ပြောင်းရွှေ့ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၂ဝ၁၆ ခုနှစ် မတ်လ (၃ဝ) ရက်နေ့မှစတင်ပြီး ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနများပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းရာတွင် ယခင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန၊ သမဝါယမဝန်ကြီးဌာနနှင့် မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ် ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာနတို့အား ပူးပေါင်း၍ စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်း ဝန်ကြီးဌာန ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနကို အဆိုပါဝန်ကြီးဌာန လက် အောက်၌ ထည့်သွင်းဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref name=drd.moali>{{cite news|url=https://www.moali.gov.mm/my/ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန|title=ကျေးလက်​ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်​ရေး ဦးစီးဌာန|last=|first=|author2=|date=|publisher=[[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]]|accessdate=|archivedate=15 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210515145538/https://www.moali.gov.mm/my/%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%9E%E1%80%96%E1%80%BD%E1%80%B6%E1%80%B7%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%8C%E1%80%AC%E1%80%94}}</ref> ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်)အား (၇-၆-၂၀၁၂)ရက်နေ့တွင် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ကွပ်ကဲမှုအောက်၌ ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အား အရာထမ်း(၁၀၅)နေရာ၊ အမှုထမ်း(၂၉၁)နေရာ၊ စုစုပေါင်း(၃၉၆)နေရာဖြင့် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။ (၁၁-၇-၂၀၁၃)ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်သော ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ် (၂၂/၂၀၁၃) သဘောတူခွင့်ပြုချက် အရ ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန(ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ ပြည်နယ် (၁၄)ရုံး၊ ခရိုင်(၆၀)ရုံး၊ မြို့နယ်(၂၈၃)ရုံး၊ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားကျေးရွာတို့ကို ဖွဲ့စည်းပုံ ခွင့်ပြု အင်အား အရာထမ်း(၁၀၄၇)နေရာ၊ အမှုထမ်း(၁၀၄၂၆)နေရာ၊ စုစုပေါင်း(၁၁၄၇၃)နေရာဖြင့် တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။ (၉-၈-၂၀၁၃)ရက်နေ့တွင် မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန ကွပ်ကဲမှုအောက်သို့ ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး (၃၁-၃-၂၀၁၆)ရက်နေ့တွင် စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ကွပ်ကဲမှုအောက်သို့လည်းကောင်း၊ (၁၇-၆-၂၀၂၁)ရက်နေ့တွင် သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ကွပ်ကဲမှုအောက်သို့ လည်း ကောင်း ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mcrd.gov.mm/index.php?page=YWJvdXQmNDY9ZHJk|title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနဖွဲ့စည်းခြင်း}}</ref> ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ်(၉/၂၀၁၆)သဘောတူခွင့်ပြုချက်အရ ခရိုင်အဆင့်ရုံး(၆)ရုံးအား တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်း၍ မိုင်းဖြတ်ခရိုင်ကျေးလက်အား ဖျက်သိမ်းခဲ့သဖြင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန(ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ် (၁၅)ရုံး၊ ခရိုင် (၆၇)ရုံး၊ မြို့နယ်(၂၉၁)ရုံး၊ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားကျေးရွာတို့ကို ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အားမှာ အရာထမ်း(၁၁၁၃)နေရာ၊ အမှုထမ်း (၁၀၉၁၀)နေရာ၊ စုစုပေါင်း (၁၂၀၂၃)နေရာ ဖြစ်ပါသည်။ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ်(၁၄/၂၀၁၇) သဘောတူခွင့်ပြုချက်ဖြင့် နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသတွင် ခရိုင်အဆင့်ကျေးလက်ရုံး(၁)ရုံး တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ကျေးလက် ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန(ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ် (၁၅)ရုံး၊ ခရိုင် (၆၈)ရုံး၊ မြို့နယ်(၂၉၁)ရုံး၊ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားကျေးရွာတို့၏ ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အားမှာ အရာထမ်း (၁၁၁၇) နေရာ၊ အမှုထမ်း (၁၀၉၃၁) နေရာ၊ စုစုပေါင်း (၁၂၀၄၈)နေရာ ဖြစ်ပါသည်။ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေး အမှတ်စဉ်(၆/၂၀၁၉) သဘောတူ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနအား (ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ ပြည်နယ်ရုံး (၁၅)ရုံး ၊ ပြည်နယ်ရုံးခွဲ(၂)ရုံး၊ ခရိုင်ရုံး(၆၇)ရုံး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသရုံး (၁)ရုံး၊ မြို့နယ်ရုံး (၂၉၁)ရုံး၊ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားကျေးရွာတို့ကို ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အား အရာထမ်း(၁၁၁၇)နေရာ၊ အမှုထမ်း(၁၀၉၃၁) နေရာ၊ စုစုပေါင်း(၁၂၀၄၈)နေရာ ဖြစ်ပါသည်။ ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနအား (ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်ရုံး (၁၇)ရုံး၊ ခရိုင်ရုံး(၇၃)ရုံး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသရုံး(၁)ရုံး၊ မြို့နယ်ရုံး (၂၉၁)ရုံး တို့ကို အိမ်စောင့်အစိုးရအဖွဲ့အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ်(၁/၂၀၂၁)မှ ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အား အရာထမ်း (၁၃၇၉) နေရာ၊ အမှုထမ်း(၉၁၃၅) နေရာ၊ စုစုပေါင်း(၁၀၅၁၄)နေရာဖြင့် သဘောတူ ခွင့်ပြုထား ပါသည်။ <ref name="drd">{{cite web|url=https://www.mcrd.gov.mm/index.php?page=YWJvdXQmNDY9ZHJk|title=ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး|publisher=ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဦးစီးဌာန|accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၂၂|archivedate=9 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160309213025/http://www.drdmyanmar.org/DRD_documents/1294070369.pdf}}</ref> == မျှော်မှန်းချက် == *ကျေးလက်ဒေသဖွံဖြိုးရေးနှင့် ကျေးလက်နေပြည်သူများ၏ လူမှုစီးပွားဘဝဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်ရေးကို စဉ်ဆက်မပြတ်ဖော်ဆောင်ရန်။ == ရည်မှန်းချက် == ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ရခြင်း၏ ရည်မှန်းချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။<ref name="drd1" /> *ကျေးလက်အခြေခံအဆောက်အအုံဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့် ကျေးလက်အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့် ကျေးလက်နေ ပြည်သူ များ ၏ လူမှုစီးပွားဘဝ မြင့်မားလာစေရန်၊ *ဌာနဝန်ထမ်းများနှင့် ကျေးလက်နေပြည်သူများ၏ စွမ်းဆောင်ရည်မြင့်မားရေးနှင့် နည်းပညာ ဖွံ့ဖြိုးရေးဆိုင်ရာသုတေသနလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့် စဉ်ဆက်မပြတ်ဖွံ့ဖြိုးမှုကို ဖော်ဆောင်ရန်၊ *ပြည်သူဗဟိုပြု ချဉ်းကပ်မှုနည်းလမ်းဖြင့် ကျေးလက်နေပြည်သူများမှ လူမှုစီးပွား ဆိုင်ရာ အခြေခံအဆောက်အအုံများနှင့် ဝန်ဆောင်မှုများကို ရယူသုံးစွဲနိုင်စေရန်။ == လုပ်ငန်းတာဝန် == ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနသည် အဓိက လုပ်ငန်းစဉ်(၁၂)ရပ်ချမှတ်ပြီး လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။<ref name="drd1"/> ၎င်းတို့မှာ- *ကျေးလက်ဒေသသောက်သုံးရေရရှိရေးနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်သန့်ရှင်းရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *မဟာဓါတ်အားလိုင်းပြင်ပ ကျေးလက်ဒေသလျှပ်စစ်မီးရရှိရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင် ရွက်ခြင်း၊ *စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ကုန်ထုတ်လမ်းများနှင့် တံတားများတည်ဆောက်ခြင်းနှင့် ပြင်ဆင်ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ *ကျေးလက်ဒေသအိမ်ရာတည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းများဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *ကျေးလက်ဒေသနေပြည်သူများ အလုပ်အကိုင်ရရှိရေးနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဖော်ထုတ်ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် အရင်းမပျောက်မတည်ရန်ပုံငွေ ထူထောင်ပေးရေး လုပ်ငန်းများဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *ကျေးလက်နေပြည်သူများ၏ လုပ်ငန်းစွမ်းဆောင်ရည် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရေး အတွက် စွမ်းဆောင်ရည်မြှင့်တင်ရေးသင်တန်းများနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း သင်တန်းများဖွင့်လှစ်ပို့ချခြင်းနှင့် ဒေသထုတ်ကုန်များ ဈေးကွက်ရရှိရေး ချိတ်ဆက် ကူညီဆောင်ရွက်ပေးရန်၊ *ကျေးလက်ပြည်သူများ ကိုယ်တိုင်ပါဝင်အကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်နိုင်မည့် အသေးစားအခြေခံအဆောက်အအုံ ဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ၊ ဝင်ငွေတိုးလုပ်ငန်း များနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ ဖော်ဆောင်ပေးခြင်း၊ *ကာကွယ်တုံ့ပြန်နိုင်စွမ်းအားကောင်းသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းများ ဖြစ်ပေါ်လာစေရေး ကူညီဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *ကျေးလက်ပြည်သူများ၏ ကျန်းမာရေး၊ပညာရေးနှင့် လူမှုစီးပွားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက် စေရေးအတွက် သက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ချက်များကို စောင့်ကြည့် စစ်ဆေးခြင်း၊ အကဲဖြတ်သုံးသပ်ခြင်းနှင့် အစီရင်ခံစာပြုစုတင်ပြခြင်း၊ *ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဆိုင်ရာ သုတေသနလုပ်ငန်း အရပ်ရပ်ကို ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *ဝန်ကြီးဌာနကပေးအပ်သည့် အခြားလုပ်ငန်းတာဝန်များဆောင်ရွက်ခြင်း။ == ဖွဲ့စည်းပုံ == ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန၏ လက်အောက်ရှိ ဌာနခွဲများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.drdmyanmar.org/index.php?page=b3JnY2hhcnQ=|title=organization chart|publisher=ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန|accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၂၂|archive-date=20 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160220212627/http://drdmyanmar.org/index.php?page=b3JnY2hhcnQ=}}</ref> *စီမံကိန်းရေးဆွဲရေးနှင့် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးဌာန *ကျေးလက်လူမှုဘဝ မြှင့်တင်ရေးနှင့် စီမံရေးရာဌာန *ကျေးလက်စီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဌာန *ဆင်းရဲမှုလျော့ချရေး အထောက်အကူပြုဌာန *စိစစ်အကဲဖြတ်ရေးနှင့် အဆောက်အဦဌာန *ကျေးလက်ရေပေးဝေရေးနှင့် ကျန်းမာသန့်ရှင်းရေးဌာန *ကျေးလက်မီးလင်းရေးနှင့် စံပြကျေးရွာ အကောင်အထည်ဖော်ရေးဌာန *ဝယ်ယူဖြန့်ဖြူးရေးနှင့် ထောက်ပံ့ရေးဌာန ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်)သည် [[နေပြည်တော်]]တွင် တည်ရှိပြီး ရုံးခွဲများကို တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်အဆင့်မှာ မြို့နယ်ခွဲအဆင့်ထိ အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဖွဲ့စည်းထားရှိမှုအဆင့်ဆင့်မှာ - ====== ပြည်ထောင်စုအဆင့်ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ====== ====== တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်အဆင့်ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ====== ====== ခရိုင်အဆင့်ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ====== ====== ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ====== ====== မြို့နယ်အဆင့်ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ====== == ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဥပဒေနှင့် နည်းဥပဒေ == ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန၏ ဥပဒေနှင့် နည်းဥပဒေများကို သိရှိနိုင်ရန် ‌အောက်ဖော်ပြပါ link များတွင် ဖတ်ရှုလေ့လာနိုင်ပါသည် - * [https://www.mcrd.gov.mm/index.php?page=YWJvdXQmMTExPWRyZA== ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဥပဒေ] * [https://mcrd.gov.mm/documents/Rule%20of%20law%20DRD.pdf ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနည်းဥပဒေ] == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == *[[မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေး ညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန]] *[[မွေးမြူရေးနှင့် ကုသရေး ဦးစီးဌာန]] *[[ငါးလုပ်ငန်း ဦးစီးဌာန]] == အကိုးအကား == {{reflist}} == ပြင်ပအဆက်အသွယ် == *[http://www.drdmyanmar.org ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဦးစီးဌာန၏ အင်တာနက် စာမျက်နှာ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141221045542/http://www.drdmyanmar.org/ |date=21 December 2014 }} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ]] [[Category:စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]] m2zkwbqlohd8of9gq69o33dhl4n17m7 1056690 1056686 2026-10-08T08:08:17Z NyiNyiAung DRD 149160 1056690 wikitext text/x-wiki {{Infobox အစိုးရအဖွဲ့အစည်း |jurisdiction={{MYA}} |nativename= |seal=Seal of drd.png |formed= *၇ ဇွန် ၂၀၁၂ {{small|(စည်ပင်သာယာ​ရေးဦးစီးဌာန)}} *ဇွန် ၂၀၁၂ {{small|(ကျေးလက်​ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်​ရေး ဦးစီးဌာန)}} |headquarters= ရုံးအမှတ် (၁၄)<ref name=drd.moali/>၊ ​နေပြည်​တော် | parent_agency = [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန]] | preceding1=စည်ပင်သာယာ​ရေးဦးစီးဌာန |minister1_name=ဦးလှမိုး |chief1_name= |website={{url|http://www.drdmyanmar.org}} |chief1_position= }} '''​ကျေးလက်​ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်​ရေး ဦးစီးဌာန''' ({{lang-en|Department of Rural Development}}) သည် [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန]]လက်အောက်ရှိ ဌာနတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယခင်က [[မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]] တို့လက်​အောက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == '''ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန'''သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကျေးလက်ဒေသများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျေးလက်နေပြည်သူများ၏ လိုအပ်ချက်များ ဖြည့်ဆည်းပေးရန်အတွက် ကဏ္ဍပေါင်းစုံ ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး အစီအစဉ်များ၊ ကျေးလက်ပြည်သူများ၏ လူမှုစီးပွား ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်ရေးနှင့် ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုပပျောက်ရေး လုပ်ငန်းများကို ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်နေသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။ ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဦးစီးဌာနသည် [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]] အောက်တွင် [[စည်ပင်သာယာရေးဦးစီးဌာန]] အမည်ဖြင့် ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၇ ရက်နေ့တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဒီမိုကရေစီအုပ်ချုပ်ရေး စနစ်သစ်အရ စည်ပင်သာယာရေးဦးစီးဌာနမှ ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဦးစီးဌာနအဖြစ် ပြောင်းလဲ ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန၏ သန္ဓေအဖြစ်စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သောဌာနမှာ စည်ပင် သာယာရေးဦးစီးဌာနဖြစ်ပြီး ယင်းဌာနမှာ ဗြိတိသျှကိုလိုနီလက်ထက်လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း (၁၄ဝ) ခန့်မှပင် မြူနီစီပါယ်အဖွဲ့များအဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်းခြင်းခံခဲ့ရသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။၁၈၇၄ ခုနှစ်တွင် မြူနီစီပါယ်အက်ဥပဒေကို ထုတ်ပြန်ကြေညာပြီး [[ရန်ကုန်မြို့]] အပါအဝင် မြို့ကြီး(၇)မြို့ တွင် စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီ ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး လုပ်ငန်းများကို စတင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ မြူနီစီပါယ်ကော်မတီများ နှင့် မြို့နယ်ကော်မတီများကို မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် အတွက် ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းများကို ထိထိရောက် ရောက်လုပ်ဆောင်နိုင်ရန် ကျေးလက် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး အက်ဥပဒေကို ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ပြန် ကြေညာခဲ့ပြီးနောက် ခရိုင်ကောင်စီများကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ဖွံ့ဖြိုးမှုနည်းပါးသည့် ဝေးလံခေါင်ဖျား ဒေသများအတွက် ခရိုင်ဝန်မင်းကြီး၏ ဒေသဆိုင်ရာ ရန်ပုံငွေအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ မထုတ်ပြန်မီ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ် အစပြုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ခရိုင်များတွင် အခြေပြုဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် ခရိုင်ဝန်မင်းကြီး၏ ဒေသဆိုင်ရာ ရန်ပုံငွေအဖွဲ့နှင့် ခရိုင်ကောင်စီများကို ဖျက်သိမ်းပြီး မြို့နယ်စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့များကို မြို့ပြနှင့်ကျေးလက် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်ရန်အတွက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ အသစ်ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် မြို့နယ်စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့များသည် [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေး]]နှင့် [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] အောက်ရှိ [[အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေး ဦးစီးဌာန]]တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ [[နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့]]၏ ဥပဒေအမှတ် (၅/၉၃) အရ ၁၉၉၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့များ ဥပဒေကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် စည်ပင်သာယာရေးဦးစီးဌာနကို ဖွဲ့စည်းပြီး နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး နှင့် စည်ပင်သာယာရေး ဝန်ကြီးဌာနအောက်တွင် စည်ပင်သာယာရေးဦးစီးဌာနသည် မြို့နယ်စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့များကို ကွပ်ကဲအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအရ နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာနကို [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]] အဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် စည်ပင်သာယာရေးဦးစီးဌာနကို ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနဟု ကျစ်လျစ်စွာ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မြို့ပြနှင့် ကျေးလက် ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းများကို အဓိကထား လုပ်ဆောင်နေရာမှ ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်ရေးလုပ်ငန်း တစ်ခုတည်းကိုသာ ပြောင်းလဲလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ <ref name="drd1">{{cite web|url=http://www.drdmyanmar.org/index.php?page=YWJvdXQ=|title=About DRD|publisher=ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန|accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၂၂|archive-date=13 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150813172802/http://drdmyanmar.org/index.php?page=YWJvdXQ=}}</ref> ၂ဝ၁၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ (၉)ရက်နေ့ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာ (၆၇/၂ဝ၁၃) အရ "မွေးမြူရေးနှင့် ရေလုပ်ငန်းဝန်ကြီးဌာန" အား ​"​မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန် ကြီးဌာန" အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနအား နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာနကွပ်ကဲမှုအောက်မှ "မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန" ကွပ်ကဲ မှုအောက်သို့ ပြောင်းရွှေ့ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၂ဝ၁၆ ခုနှစ် မတ်လ (၃ဝ) ရက်နေ့မှစတင်ပြီး ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနများပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းရာတွင် ယခင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန၊ သမဝါယမဝန်ကြီးဌာနနှင့် မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ် ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာနတို့အား ပူးပေါင်း၍ စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်း ဝန်ကြီးဌာန ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနကို အဆိုပါဝန်ကြီးဌာန လက် အောက်၌ ထည့်သွင်းဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref name=drd.moali>{{cite news|url=https://www.moali.gov.mm/my/ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန|title=ကျေးလက်​ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်​ရေး ဦးစီးဌာန|last=|first=|author2=|date=|publisher=[[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]]|accessdate=|archivedate=15 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210515145538/https://www.moali.gov.mm/my/%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%9E%E1%80%96%E1%80%BD%E1%80%B6%E1%80%B7%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%8C%E1%80%AC%E1%80%94}}</ref> ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်)အား (၇-၆-၂၀၁၂)ရက်နေ့တွင် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ကွပ်ကဲမှုအောက်၌ ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အား အရာထမ်း(၁၀၅)နေရာ၊ အမှုထမ်း(၂၉၁)နေရာ၊ စုစုပေါင်း(၃၉၆)နေရာဖြင့် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။ (၁၁-၇-၂၀၁၃)ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်သော ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ် (၂၂/၂၀၁၃) သဘောတူခွင့်ပြုချက် အရ ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန(ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ ပြည်နယ် (၁၄)ရုံး၊ ခရိုင်(၆၀)ရုံး၊ မြို့နယ်(၂၈၃)ရုံး၊ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားကျေးရွာတို့ကို ဖွဲ့စည်းပုံ ခွင့်ပြု အင်အား အရာထမ်း(၁၀၄၇)နေရာ၊ အမှုထမ်း(၁၀၄၂၆)နေရာ၊ စုစုပေါင်း(၁၁၄၇၃)နေရာဖြင့် တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။ (၉-၈-၂၀၁၃)ရက်နေ့တွင် မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန ကွပ်ကဲမှုအောက်သို့ ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး (၃၁-၃-၂၀၁၆)ရက်နေ့တွင် စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ကွပ်ကဲမှုအောက်သို့လည်းကောင်း၊ (၁၇-၆-၂၀၂၁)ရက်နေ့တွင် [https://www.mcrd.gov.mm/index.php သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန] ကွပ်ကဲမှုအောက်သို့ လည်း ကောင်း ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mcrd.gov.mm/index.php?page=YWJvdXQmNDY9ZHJk|title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနဖွဲ့စည်းခြင်း}}</ref> ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ်(၉/၂၀၁၆)သဘောတူခွင့်ပြုချက်အရ ခရိုင်အဆင့်ရုံး(၆)ရုံးအား တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်း၍ မိုင်းဖြတ်ခရိုင်ကျေးလက်အား ဖျက်သိမ်းခဲ့သဖြင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန(ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ် (၁၅)ရုံး၊ ခရိုင် (၆၇)ရုံး၊ မြို့နယ်(၂၉၁)ရုံး၊ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားကျေးရွာတို့ကို ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အားမှာ အရာထမ်း(၁၁၁၃)နေရာ၊ အမှုထမ်း (၁၀၉၁၀)နေရာ၊ စုစုပေါင်း (၁၂၀၂၃)နေရာ ဖြစ်ပါသည်။ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ်(၁၄/၂၀၁၇) သဘောတူခွင့်ပြုချက်ဖြင့် နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသတွင် ခရိုင်အဆင့်ကျေးလက်ရုံး(၁)ရုံး တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ကျေးလက် ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန(ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ် (၁၅)ရုံး၊ ခရိုင် (၆၈)ရုံး၊ မြို့နယ်(၂၉၁)ရုံး၊ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားကျေးရွာတို့၏ ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အားမှာ အရာထမ်း (၁၁၁၇) နေရာ၊ အမှုထမ်း (၁၀၉၃၁) နေရာ၊ စုစုပေါင်း (၁၂၀၄၈)နေရာ ဖြစ်ပါသည်။ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေး အမှတ်စဉ်(၆/၂၀၁၉) သဘောတူ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနအား (ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ ပြည်နယ်ရုံး (၁၅)ရုံး ၊ ပြည်နယ်ရုံးခွဲ(၂)ရုံး၊ ခရိုင်ရုံး(၆၇)ရုံး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသရုံး (၁)ရုံး၊ မြို့နယ်ရုံး (၂၉၁)ရုံး၊ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားကျေးရွာတို့ကို ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အား အရာထမ်း(၁၁၁၇)နေရာ၊ အမှုထမ်း(၁၀၉၃၁) နေရာ၊ စုစုပေါင်း(၁၂၀၄၈)နေရာ ဖြစ်ပါသည်။ ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနအား (ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်ရုံး (၁၇)ရုံး၊ ခရိုင်ရုံး(၇၃)ရုံး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသရုံး(၁)ရုံး၊ မြို့နယ်ရုံး (၂၉၁)ရုံး တို့ကို အိမ်စောင့်အစိုးရအဖွဲ့အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ်(၁/၂၀၂၁)မှ ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အား အရာထမ်း (၁၃၇၉) နေရာ၊ အမှုထမ်း(၉၁၃၅) နေရာ၊ စုစုပေါင်း(၁၀၅၁၄)နေရာဖြင့် သဘောတူ ခွင့်ပြုထား ပါသည်။ <ref name="drd">{{cite web|url=https://www.mcrd.gov.mm/index.php?page=YWJvdXQmNDY9ZHJk|title=ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး|publisher=ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဦးစီးဌာန|accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၂၂|archivedate=9 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160309213025/http://www.drdmyanmar.org/DRD_documents/1294070369.pdf}}</ref> == မျှော်မှန်းချက် == *ကျေးလက်ဒေသဖွံဖြိုးရေးနှင့် ကျေးလက်နေပြည်သူများ၏ လူမှုစီးပွားဘဝဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်ရေးကို စဉ်ဆက်မပြတ်ဖော်ဆောင်ရန်။ == ရည်မှန်းချက် == ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ရခြင်း၏ ရည်မှန်းချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။<ref name="drd1" /> *ကျေးလက်အခြေခံအဆောက်အအုံဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့် ကျေးလက်အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့် ကျေးလက်နေ ပြည်သူ များ ၏ လူမှုစီးပွားဘဝ မြင့်မားလာစေရန်၊ *ဌာနဝန်ထမ်းများနှင့် ကျေးလက်နေပြည်သူများ၏ စွမ်းဆောင်ရည်မြင့်မားရေးနှင့် နည်းပညာ ဖွံ့ဖြိုးရေးဆိုင်ရာသုတေသနလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့် စဉ်ဆက်မပြတ်ဖွံ့ဖြိုးမှုကို ဖော်ဆောင်ရန်၊ *ပြည်သူဗဟိုပြု ချဉ်းကပ်မှုနည်းလမ်းဖြင့် ကျေးလက်နေပြည်သူများမှ လူမှုစီးပွား ဆိုင်ရာ အခြေခံအဆောက်အအုံများနှင့် ဝန်ဆောင်မှုများကို ရယူသုံးစွဲနိုင်စေရန်။ == လုပ်ငန်းတာဝန် == ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနသည် အဓိက လုပ်ငန်းစဉ်(၁၂)ရပ်ချမှတ်ပြီး လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။<ref name="drd1"/> ၎င်းတို့မှာ- *ကျေးလက်ဒေသသောက်သုံးရေရရှိရေးနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်သန့်ရှင်းရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *မဟာဓါတ်အားလိုင်းပြင်ပ ကျေးလက်ဒေသလျှပ်စစ်မီးရရှိရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင် ရွက်ခြင်း၊ *စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ကုန်ထုတ်လမ်းများနှင့် တံတားများတည်ဆောက်ခြင်းနှင့် ပြင်ဆင်ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ *ကျေးလက်ဒေသအိမ်ရာတည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းများဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *ကျေးလက်ဒေသနေပြည်သူများ အလုပ်အကိုင်ရရှိရေးနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဖော်ထုတ်ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် အရင်းမပျောက်မတည်ရန်ပုံငွေ ထူထောင်ပေးရေး လုပ်ငန်းများဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *ကျေးလက်နေပြည်သူများ၏ လုပ်ငန်းစွမ်းဆောင်ရည် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရေး အတွက် စွမ်းဆောင်ရည်မြှင့်တင်ရေးသင်တန်းများနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း သင်တန်းများဖွင့်လှစ်ပို့ချခြင်းနှင့် ဒေသထုတ်ကုန်များ ဈေးကွက်ရရှိရေး ချိတ်ဆက် ကူညီဆောင်ရွက်ပေးရန်၊ *ကျေးလက်ပြည်သူများ ကိုယ်တိုင်ပါဝင်အကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်နိုင်မည့် အသေးစားအခြေခံအဆောက်အအုံ ဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ၊ ဝင်ငွေတိုးလုပ်ငန်း များနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ ဖော်ဆောင်ပေးခြင်း၊ *ကာကွယ်တုံ့ပြန်နိုင်စွမ်းအားကောင်းသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းများ ဖြစ်ပေါ်လာစေရေး ကူညီဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *ကျေးလက်ပြည်သူများ၏ ကျန်းမာရေး၊ပညာရေးနှင့် လူမှုစီးပွားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက် စေရေးအတွက် သက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ချက်များကို စောင့်ကြည့် စစ်ဆေးခြင်း၊ အကဲဖြတ်သုံးသပ်ခြင်းနှင့် အစီရင်ခံစာပြုစုတင်ပြခြင်း၊ *ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဆိုင်ရာ သုတေသနလုပ်ငန်း အရပ်ရပ်ကို ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *ဝန်ကြီးဌာနကပေးအပ်သည့် အခြားလုပ်ငန်းတာဝန်များဆောင်ရွက်ခြင်း။ == ဖွဲ့စည်းပုံ == ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန၏ လက်အောက်ရှိ ဌာနခွဲများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.drdmyanmar.org/index.php?page=b3JnY2hhcnQ=|title=organization chart|publisher=ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန|accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၂၂|archive-date=20 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160220212627/http://drdmyanmar.org/index.php?page=b3JnY2hhcnQ=}}</ref> *စီမံကိန်းရေးဆွဲရေးနှင့် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးဌာန *ကျေးလက်လူမှုဘဝ မြှင့်တင်ရေးနှင့် စီမံရေးရာဌာန *ကျေးလက်စီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဌာန *ဆင်းရဲမှုလျော့ချရေး အထောက်အကူပြုဌာန *စိစစ်အကဲဖြတ်ရေးနှင့် အဆောက်အဦဌာန *ကျေးလက်ရေပေးဝေရေးနှင့် ကျန်းမာသန့်ရှင်းရေးဌာန *ကျေးလက်မီးလင်းရေးနှင့် စံပြကျေးရွာ အကောင်အထည်ဖော်ရေးဌာန *ဝယ်ယူဖြန့်ဖြူးရေးနှင့် ထောက်ပံ့ရေးဌာန ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်)သည် [[နေပြည်တော်]]တွင် တည်ရှိပြီး ရုံးခွဲများကို တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်အဆင့်မှာ မြို့နယ်ခွဲအဆင့်ထိ အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဖွဲ့စည်းထားရှိမှုအဆင့်ဆင့်မှာ - ====== ပြည်ထောင်စုအဆင့်ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ====== ====== တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်အဆင့်ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ====== ====== ခရိုင်အဆင့်ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ====== ====== ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ====== ====== မြို့နယ်အဆင့်ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ====== == ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဥပဒေနှင့် နည်းဥပဒေ == ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန၏ ဥပဒေနှင့် နည်းဥပဒေများကို သိရှိနိုင်ရန် ‌အောက်ဖော်ပြပါ link များတွင် ဖတ်ရှုလေ့လာနိုင်ပါသည် - * [https://www.mcrd.gov.mm/index.php?page=YWJvdXQmMTExPWRyZA== ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဥပဒေ] * [https://mcrd.gov.mm/documents/Rule%20of%20law%20DRD.pdf ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနည်းဥပဒေ] == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == *[[မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေး ညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန]] *[[မွေးမြူရေးနှင့် ကုသရေး ဦးစီးဌာန]] *[[ငါးလုပ်ငန်း ဦးစီးဌာန]] == အကိုးအကား == {{reflist}} == ပြင်ပအဆက်အသွယ် == *[http://www.drdmyanmar.org ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဦးစီးဌာန၏ အင်တာနက် စာမျက်နှာ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141221045542/http://www.drdmyanmar.org/ |date=21 December 2014 }} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ]] [[Category:စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]] a128kmhgjybe0vb1eqp8iobi8uw3dhy 1056694 1056690 2026-10-08T08:12:33Z NyiNyiAung DRD 149160 1056694 wikitext text/x-wiki {{Infobox အစိုးရအဖွဲ့အစည်း |jurisdiction={{MYA}} |nativename= |seal=Seal of drd.png |formed= *၇ ဇွန် ၂၀၁၂ {{small|(စည်ပင်သာယာ​ရေးဦးစီးဌာန)}} *ဇွန် ၂၀၁၂ {{small|(ကျေးလက်​ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်​ရေး ဦးစီးဌာန)}} |headquarters= ရုံးအမှတ် (၁၄)<ref name=drd.moali/>၊ ​နေပြည်​တော် | parent_agency = [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန]] | preceding1=စည်ပင်သာယာ​ရေးဦးစီးဌာန |minister1_name=ဦးမျိုးဇော်သိမ်း |chief1_name= |website={{url|http://www.drdmyanmar.org}} |chief1_position= }} '''​ကျေးလက်​ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်​ရေး ဦးစီးဌာန''' ({{lang-en|Department of Rural Development}}) သည် [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန]]လက်အောက်ရှိ ဌာနတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယခင်က [[မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]] တို့လက်​အောက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကျေးလက်ဒေသများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ကျေးလက်နေပြည်သူများ၏ လိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးရန်အတွက် ကဏ္ဍပေါင်းစုံ ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး အစီအစဉ်များကိုလည်းကောင်း၊ ကျေးလက်ပြည်သူများ၏ လူမှုစီးပွားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုပပျောက်ရေး လုပ်ငန်းများကိုလည်းကောင်း ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်နေသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။ ဤဌာန၏ မူလဇစ်မြစ်ကို နောက်ပြန်ကြည့်လျှင် ဗြိတိသျှကိုလိုနီလက်ထက် လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၁၄၀ ခန့်မှစ၍ မြူနီစီပါယ်အဖွဲ့များအဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ၁၈၇၄ ခုနှစ်တွင် မြူနီစီပါယ်အက်ဥပဒေကို ထုတ်ပြန်ကြေညာပြီး ရန်ကုန်မြို့အပါအဝင် မြို့ကြီး ၇ မြို့တွင် စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီများ ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ မြူနီစီပါယ်ကော်မတီများနှင့် မြို့နယ်ကော်မတီများကို မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်နိုင်ရန်အတွက် ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းများကို ထိထိရောက်ရောက် လုပ်ဆောင်နိုင်ရန် ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ကျေးလက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးအက်ဥပဒေကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့ပြီး ခရိုင်ကောင်စီများကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ဖွံ့ဖြိုးမှုနည်းပါးသည့် ဝေးလံခေါင်ဖျားဒေသများအတွက်မူ ခရိုင်ဝန်မင်းကြီး၏ ဒေသဆိုင်ရာရန်ပုံငွေအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ မထုတ်ပြန်မီ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ် အစပြုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ခရိုင်များတွင် အခြေပြုဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် ခရိုင်ဝန်မင်းကြီး၏ ဒေသဆိုင်ရာရန်ပုံငွေအဖွဲ့နှင့် ခရိုင်ကောင်စီများကို ဖျက်သိမ်းပြီး မြို့နယ်စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့များကို မြို့ပြနှင့်ကျေးလက် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်ရန်အတွက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ အသစ်ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် မြို့နယ်စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့များသည် ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနအောက်ရှိ အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့၏ ဥပဒေအမှတ် (၅/၉၃) အရ စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့များဥပဒေကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၉၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် စည်ပင်သာယာရေးဦးစီးဌာနကို ဖွဲ့စည်းပြီး နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးဌာနအောက်တွင် စည်ပင်သာယာရေးဦးစီးဌာနက မြို့နယ်စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့များကို ကွပ်ကဲအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအရ နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာနကို နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာနအဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် စည်ပင်သာယာရေးဦးစီးဌာနကို ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနဟု ကျစ်လျစ်စွာ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မြို့ပြနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းများကို အဓိကထား လုပ်ဆောင်နေရာမှ ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းတစ်ခုတည်းကိုသာ ပြောင်းလဲလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်) ကို ၇-၆-၂၀၁၂ ရက်နေ့တွင် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ကွပ်ကဲမှုအောက်၌ ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အား အရာထမ်း ၁၀၅ နေရာ၊ အမှုထမ်း ၂၉၁ နေရာ၊ စုစုပေါင်း ၃၉၆ နေရာဖြင့် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာ (၆၇/၂၀၁၃) အရ မွေးမြူရေးနှင့်ရေလုပ်ငန်းဝန်ကြီးဌာနကို မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာနအဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနအား နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာနကွပ်ကဲမှုအောက်မှ မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ကွပ်ကဲမှုအောက်သို့ ပြောင်းရွှေ့ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၁၁-၇-၂၀၁၃ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်သော ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ် (၂၂/၂၀၁၃) သဘောတူခွင့်ပြုချက်အရ ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ် ၁၄ ရုံး၊ ခရိုင် ၆၀ ရုံး၊ မြို့နယ် ၂၈၃ ရုံး၊ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားကျေးရွာတို့ကို ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အား အရာထမ်း ၁၀၄၇ နေရာ၊ အမှုထမ်း ၁၀၄၂၆ နေရာ၊ စုစုပေါင်း ၁၁၄၇၃ နေရာဖြင့် တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၉-၈-၂၀၁၃ ရက်နေ့တွင် မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ကွပ်ကဲမှုအောက်သို့ ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့မှစတင်ပြီး ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနများ ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းရာတွင် ယခင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန၊ သမဝါယမဝန်ကြီးဌာနနှင့် မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာနတို့အား ပူးပေါင်း၍ စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာနကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနကို အဆိုပါဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်၌ ထည့်သွင်းဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၃၁-၃-၂၀၁၆ ရက်နေ့တွင် စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ကွပ်ကဲမှုအောက်သို့ ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ် (၉/၂၀၁၆) သဘောတူခွင့်ပြုချက်အရ ခရိုင်အဆင့်ရုံး ၆ ရုံးကို တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်း၍ မိုင်းဖြတ်ခရိုင်ကျေးလက်အား ဖျက်သိမ်းခဲ့သဖြင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ် ၁၅ ရုံး၊ ခရိုင် ၆၇ ရုံး၊ မြို့နယ် ၂၉၁ ရုံး၊ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားကျေးရွာတို့ကို ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အား အရာထမ်း ၁၁၁၃ နေရာ၊ အမှုထမ်း ၁၀၉၁၀ နေရာ၊ စုစုပေါင်း ၁၂၀၂၃ နေရာဖြစ်သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ် (၁၄/၂၀၁၇) သဘောတူခွင့်ပြုချက်ဖြင့် နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသတွင် ခရိုင်အဆင့်ကျေးလက်ရုံး ၁ ရုံး တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ် ၁၅ ရုံး၊ ခရိုင် ၆၈ ရုံး၊ မြို့နယ် ၂၉၁ ရုံး၊ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားကျေးရွာတို့၏ ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အားမှာ အရာထမ်း ၁၁၁၇ နေရာ၊ အမှုထမ်း ၁၀၉၃၁ နေရာ၊ စုစုပေါင်း ၁၂၀၄၈ နေရာဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ် (၆/၂၀၁၉) သဘောတူခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနအား (ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်ရုံး ၁၅ ရုံး၊ ပြည်နယ်ရုံးခွဲ ၂ ရုံး၊ ခရိုင်ရုံး ၆၇ ရုံး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသရုံး ၁ ရုံး၊ မြို့နယ်ရုံး ၂၉၁ ရုံး၊ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားကျေးရွာတို့ကို ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အား အရာထမ်း ၁၁၁၇ နေရာ၊ အမှုထမ်း ၁၀၉၃၁ နေရာ၊ စုစုပေါင်း ၁၂၀၄၈ နေရာဖြင့် သဘောတူခွင့်ပြုထားသည်။ နောက်ဆုံးအဆင့်အနေဖြင့် ၁၇-၆-၂၀၂၁ ရက်နေ့တွင် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနကို သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ကွပ်ကဲမှုအောက်သို့ ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနအား (ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်ရုံး ၁၇ ရုံး၊ ခရိုင်ရုံး ၇၃ ရုံး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသရုံး ၁ ရုံး၊ မြို့နယ်ရုံး ၂၉၁ ရုံးတို့ကို အိမ်စောင့်အစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ် (၁/၂၀၂၁) မှ ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အား အရာထမ်း ၁၃၇၉ နေရာ၊ အမှုထမ်း ၉၁၃၅ နေရာ၊ စုစုပေါင်း ၁၀၅၁၄ နေရာဖြင့် သဘောတူခွင့်ပြုထားသည်။ ဤသို့ဖြင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနသည် ကိုလိုနီခေတ် မြူနီစီပါယ်အဖွဲ့များမှအစပြု၍ စည်ပင်သာယာရေးဦးစီးဌာနအဖြစ်လည်းကောင်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနအဖြစ်လည်းကောင်း အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ဝန်ကြီးဌာနအသီးသီး၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့် ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုလျှော့ချရေး လုပ်ငန်းများကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ <ref name="drd">{{cite web|url=https://www.mcrd.gov.mm/index.php?page=YWJvdXQmNDY9ZHJk|title=ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး|publisher=ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဦးစီးဌာန|accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၂၂|archivedate=9 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160309213025/http://www.drdmyanmar.org/DRD_documents/1294070369.pdf}}</ref> == မျှော်မှန်းချက် == *ကျေးလက်ဒေသဖွံဖြိုးရေးနှင့် ကျေးလက်နေပြည်သူများ၏ လူမှုစီးပွားဘဝဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်ရေးကို စဉ်ဆက်မပြတ်ဖော်ဆောင်ရန်။ == ရည်မှန်းချက် == ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ရခြင်း၏ ရည်မှန်းချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။<ref name="drd1">{{cite web|url=http://www.drdmyanmar.org/index.php?page=YWJvdXQ=|title=About DRD|publisher=ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန|accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၂၂|archive-date=13 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150813172802/http://drdmyanmar.org/index.php?page=YWJvdXQ=}}</ref> *ကျေးလက်အခြေခံအဆောက်အအုံဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့် ကျေးလက်အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့် ကျေးလက်နေ ပြည်သူ များ ၏ လူမှုစီးပွားဘဝ မြင့်မားလာစေရန်၊ *ဌာနဝန်ထမ်းများနှင့် ကျေးလက်နေပြည်သူများ၏ စွမ်းဆောင်ရည်မြင့်မားရေးနှင့် နည်းပညာ ဖွံ့ဖြိုးရေးဆိုင်ရာသုတေသနလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့် စဉ်ဆက်မပြတ်ဖွံ့ဖြိုးမှုကို ဖော်ဆောင်ရန်၊ *ပြည်သူဗဟိုပြု ချဉ်းကပ်မှုနည်းလမ်းဖြင့် ကျေးလက်နေပြည်သူများမှ လူမှုစီးပွား ဆိုင်ရာ အခြေခံအဆောက်အအုံများနှင့် ဝန်ဆောင်မှုများကို ရယူသုံးစွဲနိုင်စေရန်။ == လုပ်ငန်းတာဝန် == ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနသည် အဓိက လုပ်ငန်းစဉ်(၁၂)ရပ်ချမှတ်ပြီး လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။<ref name="drd1"/> ၎င်းတို့မှာ- *ကျေးလက်ဒေသသောက်သုံးရေရရှိရေးနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်သန့်ရှင်းရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *မဟာဓါတ်အားလိုင်းပြင်ပ ကျေးလက်ဒေသလျှပ်စစ်မီးရရှိရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင် ရွက်ခြင်း၊ *စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ကုန်ထုတ်လမ်းများနှင့် တံတားများတည်ဆောက်ခြင်းနှင့် ပြင်ဆင်ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ *ကျေးလက်ဒေသအိမ်ရာတည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းများဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *ကျေးလက်ဒေသနေပြည်သူများ အလုပ်အကိုင်ရရှိရေးနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဖော်ထုတ်ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် အရင်းမပျောက်မတည်ရန်ပုံငွေ ထူထောင်ပေးရေး လုပ်ငန်းများဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *ကျေးလက်နေပြည်သူများ၏ လုပ်ငန်းစွမ်းဆောင်ရည် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရေး အတွက် စွမ်းဆောင်ရည်မြှင့်တင်ရေးသင်တန်းများနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း သင်တန်းများဖွင့်လှစ်ပို့ချခြင်းနှင့် ဒေသထုတ်ကုန်များ ဈေးကွက်ရရှိရေး ချိတ်ဆက် ကူညီဆောင်ရွက်ပေးရန်၊ *ကျေးလက်ပြည်သူများ ကိုယ်တိုင်ပါဝင်အကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်နိုင်မည့် အသေးစားအခြေခံအဆောက်အအုံ ဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ၊ ဝင်ငွေတိုးလုပ်ငန်း များနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ ဖော်ဆောင်ပေးခြင်း၊ *ကာကွယ်တုံ့ပြန်နိုင်စွမ်းအားကောင်းသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းများ ဖြစ်ပေါ်လာစေရေး ကူညီဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *ကျေးလက်ပြည်သူများ၏ ကျန်းမာရေး၊ပညာရေးနှင့် လူမှုစီးပွားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက် စေရေးအတွက် သက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ချက်များကို စောင့်ကြည့် စစ်ဆေးခြင်း၊ အကဲဖြတ်သုံးသပ်ခြင်းနှင့် အစီရင်ခံစာပြုစုတင်ပြခြင်း၊ *ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဆိုင်ရာ သုတေသနလုပ်ငန်း အရပ်ရပ်ကို ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *ဝန်ကြီးဌာနကပေးအပ်သည့် အခြားလုပ်ငန်းတာဝန်များဆောင်ရွက်ခြင်း။ == ဖွဲ့စည်းပုံ == ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန၏ လက်အောက်ရှိ ဌာနခွဲများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.drdmyanmar.org/index.php?page=b3JnY2hhcnQ=|title=organization chart|publisher=ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန|accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၂၂|archive-date=20 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160220212627/http://drdmyanmar.org/index.php?page=b3JnY2hhcnQ=}}</ref> *စီမံကိန်းရေးဆွဲရေးနှင့် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးဌာန *ကျေးလက်လူမှုဘဝ မြှင့်တင်ရေးနှင့် စီမံရေးရာဌာန *ကျေးလက်စီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဌာန *ဆင်းရဲမှုလျော့ချရေး အထောက်အကူပြုဌာန *စိစစ်အကဲဖြတ်ရေးနှင့် အဆောက်အဦဌာန *ကျေးလက်ရေပေးဝေရေးနှင့် ကျန်းမာသန့်ရှင်းရေးဌာန *ကျေးလက်မီးလင်းရေးနှင့် စံပြကျေးရွာ အကောင်အထည်ဖော်ရေးဌာန *ဝယ်ယူဖြန့်ဖြူးရေးနှင့် ထောက်ပံ့ရေးဌာန ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်)သည် [[နေပြည်တော်]]တွင် တည်ရှိပြီး ရုံးခွဲများကို တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်အဆင့်မှာ မြို့နယ်ခွဲအဆင့်ထိ အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဖွဲ့စည်းထားရှိမှုအဆင့်ဆင့်မှာ - ====== ပြည်ထောင်စုအဆင့်ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ====== ====== တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်အဆင့်ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ====== ====== ခရိုင်အဆင့်ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ====== ====== ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ====== ====== မြို့နယ်အဆင့်ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ====== == ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဥပဒေနှင့် နည်းဥပဒေ == ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန၏ ဥပဒေနှင့် နည်းဥပဒေများကို သိရှိနိုင်ရန် ‌အောက်ဖော်ပြပါ link များတွင် ဖတ်ရှုလေ့လာနိုင်ပါသည် - * [https://www.mcrd.gov.mm/index.php?page=YWJvdXQmMTExPWRyZA== ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဥပဒေ] * [https://mcrd.gov.mm/documents/Rule%20of%20law%20DRD.pdf ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနည်းဥပဒေ] == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == *[[မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေး ညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန]] *[[မွေးမြူရေးနှင့် ကုသရေး ဦးစီးဌာန]] *[[ငါးလုပ်ငန်း ဦးစီးဌာန]] == အကိုးအကား == {{reflist}} == ပြင်ပအဆက်အသွယ် == *[http://www.drdmyanmar.org ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဦးစီးဌာန၏ အင်တာနက် စာမျက်နှာ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141221045542/http://www.drdmyanmar.org/ |date=21 December 2014 }} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ]] [[Category:စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]] q9w3nv9vh37z2rrc5wnb0utgr1uroge 1056695 1056694 2026-10-08T08:13:39Z NyiNyiAung DRD 149160 1056695 wikitext text/x-wiki {{Infobox အစိုးရအဖွဲ့အစည်း |jurisdiction={{MYA}} |nativename= |seal=Seal of drd.png |formed= *၇ ဇွန် ၂၀၁၂ {{small|(စည်ပင်သာယာ​ရေးဦးစီးဌာန)}} *ဇွန် ၂၀၁၂ {{small|(ကျေးလက်​ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်​ရေး ဦးစီးဌာန)}} |headquarters= ရုံးအမှတ် (၁၄)<ref name=drd.moali/>၊ ​နေပြည်​တော် | parent_agency = [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန]] | preceding1=စည်ပင်သာယာ​ရေးဦးစီးဌာန |minister1_name=ဦးမျိုးဇော်သိမ်း |chief1_name= |website={{url|http://www.drdmyanmar.org}} |chief1_position= }} '''​ကျေးလက်​ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်​ရေး ဦးစီးဌာန''' ({{lang-en|Department of Rural Development}}) သည် [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန]]လက်အောက်ရှိ ဌာနတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယခင်က [[မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]] တို့လက်​အောက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကျေးလက်ဒေသများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ကျေးလက်နေပြည်သူများ၏ လိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးရန်အတွက် ကဏ္ဍပေါင်းစုံ ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး အစီအစဉ်များကိုလည်းကောင်း၊ ကျေးလက်ပြည်သူများ၏ လူမှုစီးပွားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုပပျောက်ရေး လုပ်ငန်းများကိုလည်းကောင်း ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်နေသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။ ဤဌာန၏ မူလဇစ်မြစ်ကို နောက်ပြန်ကြည့်လျှင် ဗြိတိသျှကိုလိုနီလက်ထက် လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၁၄၀ ခန့်မှစ၍ မြူနီစီပါယ်အဖွဲ့များအဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ၁၈၇၄ ခုနှစ်တွင် မြူနီစီပါယ်အက်ဥပဒေကို ထုတ်ပြန်ကြေညာပြီး ရန်ကုန်မြို့အပါအဝင် မြို့ကြီး ၇ မြို့တွင် စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီများ ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ မြူနီစီပါယ်ကော်မတီများနှင့် မြို့နယ်ကော်မတီများကို မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်နိုင်ရန်အတွက် ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းများကို ထိထိရောက်ရောက် လုပ်ဆောင်နိုင်ရန် ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ကျေးလက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးအက်ဥပဒေကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့ပြီး ခရိုင်ကောင်စီများကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ဖွံ့ဖြိုးမှုနည်းပါးသည့် ဝေးလံခေါင်ဖျားဒေသများအတွက်မူ ခရိုင်ဝန်မင်းကြီး၏ ဒေသဆိုင်ရာရန်ပုံငွေအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ မထုတ်ပြန်မီ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ် အစပြုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ခရိုင်များတွင် အခြေပြုဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် ခရိုင်ဝန်မင်းကြီး၏ ဒေသဆိုင်ရာရန်ပုံငွေအဖွဲ့နှင့် ခရိုင်ကောင်စီများကို ဖျက်သိမ်းပြီး မြို့နယ်စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့များကို မြို့ပြနှင့်ကျေးလက် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်ရန်အတွက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ အသစ်ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် မြို့နယ်စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့များသည် ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနအောက်ရှိ အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့၏ ဥပဒေအမှတ် (၅/၉၃) အရ စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့များဥပဒေကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၉၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် စည်ပင်သာယာရေးဦးစီးဌာနကို ဖွဲ့စည်းပြီး နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးဌာနအောက်တွင် စည်ပင်သာယာရေးဦးစီးဌာနက မြို့နယ်စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့များကို ကွပ်ကဲအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအရ နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာနကို နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာနအဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် စည်ပင်သာယာရေးဦးစီးဌာနကို ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနဟု ကျစ်လျစ်စွာ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မြို့ပြနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းများကို အဓိကထား လုပ်ဆောင်နေရာမှ ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းတစ်ခုတည်းကိုသာ ပြောင်းလဲလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်) ကို ၇-၆-၂၀၁၂ ရက်နေ့တွင် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ကွပ်ကဲမှုအောက်၌ ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အား အရာထမ်း ၁၀၅ နေရာ၊ အမှုထမ်း ၂၉၁ နေရာ၊ စုစုပေါင်း ၃၉၆ နေရာဖြင့် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာ (၆၇/၂၀၁၃) အရ မွေးမြူရေးနှင့်ရေလုပ်ငန်းဝန်ကြီးဌာနကို မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာနအဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနအား နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာနကွပ်ကဲမှုအောက်မှ မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ကွပ်ကဲမှုအောက်သို့ ပြောင်းရွှေ့ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၁၁-၇-၂၀၁၃ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်သော ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ် (၂၂/၂၀၁၃) သဘောတူခွင့်ပြုချက်အရ ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ် ၁၄ ရုံး၊ ခရိုင် ၆၀ ရုံး၊ မြို့နယ် ၂၈၃ ရုံး၊ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားကျေးရွာတို့ကို ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အား အရာထမ်း ၁၀၄၇ နေရာ၊ အမှုထမ်း ၁၀၄၂၆ နေရာ၊ စုစုပေါင်း ၁၁၄၇၃ နေရာဖြင့် တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၉-၈-၂၀၁၃ ရက်နေ့တွင် မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ကွပ်ကဲမှုအောက်သို့ ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့မှစတင်ပြီး ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနများ ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းရာတွင် ယခင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန၊ သမဝါယမဝန်ကြီးဌာနနှင့် မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာနတို့အား ပူးပေါင်း၍ စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာနကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနကို အဆိုပါဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်၌ ထည့်သွင်းဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၃၁-၃-၂၀၁၆ ရက်နေ့တွင် စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ကွပ်ကဲမှုအောက်သို့ ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ် (၉/၂၀၁၆) သဘောတူခွင့်ပြုချက်အရ ခရိုင်အဆင့်ရုံး ၆ ရုံးကို တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်း၍ မိုင်းဖြတ်ခရိုင်ကျေးလက်အား ဖျက်သိမ်းခဲ့သဖြင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ် ၁၅ ရုံး၊ ခရိုင် ၆၇ ရုံး၊ မြို့နယ် ၂၉၁ ရုံး၊ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားကျေးရွာတို့ကို ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အား အရာထမ်း ၁၁၁၃ နေရာ၊ အမှုထမ်း ၁၀၉၁၀ နေရာ၊ စုစုပေါင်း ၁၂၀၂၃ နေရာဖြစ်သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ် (၁၄/၂၀၁၇) သဘောတူခွင့်ပြုချက်ဖြင့် နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသတွင် ခရိုင်အဆင့်ကျေးလက်ရုံး ၁ ရုံး တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ် ၁၅ ရုံး၊ ခရိုင် ၆၈ ရုံး၊ မြို့နယ် ၂၉၁ ရုံး၊ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားကျေးရွာတို့၏ ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အားမှာ အရာထမ်း ၁၁၁၇ နေရာ၊ အမှုထမ်း ၁၀၉၃၁ နေရာ၊ စုစုပေါင်း ၁၂၀၄၈ နေရာဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ် (၆/၂၀၁၉) သဘောတူခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနအား (ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်ရုံး ၁၅ ရုံး၊ ပြည်နယ်ရုံးခွဲ ၂ ရုံး၊ ခရိုင်ရုံး ၆၇ ရုံး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသရုံး ၁ ရုံး၊ မြို့နယ်ရုံး ၂၉၁ ရုံး၊ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားကျေးရွာတို့ကို ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အား အရာထမ်း ၁၁၁၇ နေရာ၊ အမှုထမ်း ၁၀၉၃၁ နေရာ၊ စုစုပေါင်း ၁၂၀၄၈ နေရာဖြင့် သဘောတူခွင့်ပြုထားသည်။ နောက်ဆုံးအဆင့်အနေဖြင့် ၁၇-၆-၂၀၂၁ ရက်နေ့တွင် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနကို [https://www.mcrd.gov.mm/index.php သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန] ကွပ်ကဲမှုအောက်သို့ ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနအား (ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်ရုံး ၁၇ ရုံး၊ ခရိုင်ရုံး ၇၃ ရုံး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသရုံး ၁ ရုံး၊ မြို့နယ်ရုံး ၂၉၁ ရုံးတို့ကို အိမ်စောင့်အစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ် (၁/၂၀၂၁) မှ ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အား အရာထမ်း ၁၃၇၉ နေရာ၊ အမှုထမ်း ၉၁၃၅ နေရာ၊ စုစုပေါင်း ၁၀၅၁၄ နေရာဖြင့် သဘောတူခွင့်ပြုထားသည်။ ဤသို့ဖြင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနသည် ကိုလိုနီခေတ် မြူနီစီပါယ်အဖွဲ့များမှအစပြု၍ စည်ပင်သာယာရေးဦးစီးဌာနအဖြစ်လည်းကောင်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနအဖြစ်လည်းကောင်း အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ဝန်ကြီးဌာနအသီးသီး၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့် ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုလျှော့ချရေး လုပ်ငန်းများကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ <ref name="drd">{{cite web|url=https://www.mcrd.gov.mm/index.php?page=YWJvdXQmNDY9ZHJk|title=ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး|publisher=ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဦးစီးဌာန|accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၂၂|archivedate=9 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160309213025/http://www.drdmyanmar.org/DRD_documents/1294070369.pdf}}</ref> == မျှော်မှန်းချက် == *ကျေးလက်ဒေသဖွံဖြိုးရေးနှင့် ကျေးလက်နေပြည်သူများ၏ လူမှုစီးပွားဘဝဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်ရေးကို စဉ်ဆက်မပြတ်ဖော်ဆောင်ရန်။ == ရည်မှန်းချက် == ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ရခြင်း၏ ရည်မှန်းချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။<ref name="drd1">{{cite web|url=http://www.drdmyanmar.org/index.php?page=YWJvdXQ=|title=About DRD|publisher=ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန|accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၂၂|archive-date=13 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150813172802/http://drdmyanmar.org/index.php?page=YWJvdXQ=}}</ref> *ကျေးလက်အခြေခံအဆောက်အအုံဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့် ကျေးလက်အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့် ကျေးလက်နေ ပြည်သူ များ ၏ လူမှုစီးပွားဘဝ မြင့်မားလာစေရန်၊ *ဌာနဝန်ထမ်းများနှင့် ကျေးလက်နေပြည်သူများ၏ စွမ်းဆောင်ရည်မြင့်မားရေးနှင့် နည်းပညာ ဖွံ့ဖြိုးရေးဆိုင်ရာသုတေသနလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့် စဉ်ဆက်မပြတ်ဖွံ့ဖြိုးမှုကို ဖော်ဆောင်ရန်၊ *ပြည်သူဗဟိုပြု ချဉ်းကပ်မှုနည်းလမ်းဖြင့် ကျေးလက်နေပြည်သူများမှ လူမှုစီးပွား ဆိုင်ရာ အခြေခံအဆောက်အအုံများနှင့် ဝန်ဆောင်မှုများကို ရယူသုံးစွဲနိုင်စေရန်။ == လုပ်ငန်းတာဝန် == ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနသည် အဓိက လုပ်ငန်းစဉ်(၁၂)ရပ်ချမှတ်ပြီး လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။<ref name="drd1"/> ၎င်းတို့မှာ- *ကျေးလက်ဒေသသောက်သုံးရေရရှိရေးနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်သန့်ရှင်းရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *မဟာဓါတ်အားလိုင်းပြင်ပ ကျေးလက်ဒေသလျှပ်စစ်မီးရရှိရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင် ရွက်ခြင်း၊ *စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ကုန်ထုတ်လမ်းများနှင့် တံတားများတည်ဆောက်ခြင်းနှင့် ပြင်ဆင်ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ *ကျေးလက်ဒေသအိမ်ရာတည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းများဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *ကျေးလက်ဒေသနေပြည်သူများ အလုပ်အကိုင်ရရှိရေးနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဖော်ထုတ်ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် အရင်းမပျောက်မတည်ရန်ပုံငွေ ထူထောင်ပေးရေး လုပ်ငန်းများဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *ကျေးလက်နေပြည်သူများ၏ လုပ်ငန်းစွမ်းဆောင်ရည် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရေး အတွက် စွမ်းဆောင်ရည်မြှင့်တင်ရေးသင်တန်းများနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း သင်တန်းများဖွင့်လှစ်ပို့ချခြင်းနှင့် ဒေသထုတ်ကုန်များ ဈေးကွက်ရရှိရေး ချိတ်ဆက် ကူညီဆောင်ရွက်ပေးရန်၊ *ကျေးလက်ပြည်သူများ ကိုယ်တိုင်ပါဝင်အကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်နိုင်မည့် အသေးစားအခြေခံအဆောက်အအုံ ဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ၊ ဝင်ငွေတိုးလုပ်ငန်း များနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ ဖော်ဆောင်ပေးခြင်း၊ *ကာကွယ်တုံ့ပြန်နိုင်စွမ်းအားကောင်းသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းများ ဖြစ်ပေါ်လာစေရေး ကူညီဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *ကျေးလက်ပြည်သူများ၏ ကျန်းမာရေး၊ပညာရေးနှင့် လူမှုစီးပွားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက် စေရေးအတွက် သက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ချက်များကို စောင့်ကြည့် စစ်ဆေးခြင်း၊ အကဲဖြတ်သုံးသပ်ခြင်းနှင့် အစီရင်ခံစာပြုစုတင်ပြခြင်း၊ *ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဆိုင်ရာ သုတေသနလုပ်ငန်း အရပ်ရပ်ကို ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *ဝန်ကြီးဌာနကပေးအပ်သည့် အခြားလုပ်ငန်းတာဝန်များဆောင်ရွက်ခြင်း။ == ဖွဲ့စည်းပုံ == ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန၏ လက်အောက်ရှိ ဌာနခွဲများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.drdmyanmar.org/index.php?page=b3JnY2hhcnQ=|title=organization chart|publisher=ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန|accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၂၂|archive-date=20 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160220212627/http://drdmyanmar.org/index.php?page=b3JnY2hhcnQ=}}</ref> *စီမံကိန်းရေးဆွဲရေးနှင့် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးဌာန *ကျေးလက်လူမှုဘဝ မြှင့်တင်ရေးနှင့် စီမံရေးရာဌာန *ကျေးလက်စီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဌာန *ဆင်းရဲမှုလျော့ချရေး အထောက်အကူပြုဌာန *စိစစ်အကဲဖြတ်ရေးနှင့် အဆောက်အဦဌာန *ကျေးလက်ရေပေးဝေရေးနှင့် ကျန်းမာသန့်ရှင်းရေးဌာန *ကျေးလက်မီးလင်းရေးနှင့် စံပြကျေးရွာ အကောင်အထည်ဖော်ရေးဌာန *ဝယ်ယူဖြန့်ဖြူးရေးနှင့် ထောက်ပံ့ရေးဌာန ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်)သည် [[နေပြည်တော်]]တွင် တည်ရှိပြီး ရုံးခွဲများကို တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်အဆင့်မှာ မြို့နယ်ခွဲအဆင့်ထိ အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဖွဲ့စည်းထားရှိမှုအဆင့်ဆင့်မှာ - ====== ပြည်ထောင်စုအဆင့်ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ====== ====== တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်အဆင့်ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ====== ====== ခရိုင်အဆင့်ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ====== ====== ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ====== ====== မြို့နယ်အဆင့်ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ====== == ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဥပဒေနှင့် နည်းဥပဒေ == ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန၏ ဥပဒေနှင့် နည်းဥပဒေများကို သိရှိနိုင်ရန် ‌အောက်ဖော်ပြပါ link များတွင် ဖတ်ရှုလေ့လာနိုင်ပါသည် - * [https://www.mcrd.gov.mm/index.php?page=YWJvdXQmMTExPWRyZA== ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဥပဒေ] * [https://mcrd.gov.mm/documents/Rule%20of%20law%20DRD.pdf ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနည်းဥပဒေ] == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == *[[မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေး ညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန]] *[[မွေးမြူရေးနှင့် ကုသရေး ဦးစီးဌာန]] *[[ငါးလုပ်ငန်း ဦးစီးဌာန]] == အကိုးအကား == {{reflist}} == ပြင်ပအဆက်အသွယ် == *[http://www.drdmyanmar.org ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဦးစီးဌာန၏ အင်တာနက် စာမျက်နှာ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141221045542/http://www.drdmyanmar.org/ |date=21 December 2014 }} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ]] [[Category:စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]] nxodmrohgsbatn3q2szscbgfwusldv2 1056696 1056695 2026-10-08T08:17:17Z NyiNyiAung DRD 149160 သမိုင်းကြောင်းနှင့် အကျဉ်းချုပ် 1056696 wikitext text/x-wiki {{Infobox အစိုးရအဖွဲ့အစည်း |jurisdiction={{MYA}} |nativename= |seal=Seal of drd.png |formed= *၇ ဇွန် ၂၀၁၂ {{small|(စည်ပင်သာယာ​ရေးဦးစီးဌာန)}} *ဇွန် ၂၀၁၂ {{small|(ကျေးလက်​ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်​ရေး ဦးစီးဌာန)}} |headquarters= ရုံးအမှတ် (၁၆)<ref name=drd.moali/>၊ ​နေပြည်​တော် | parent_agency = [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန]] | preceding1=စည်ပင်သာယာ​ရေးဦးစီးဌာန |minister1_name=ဦးမျိုးဇော်သိမ်း |chief1_name= |website={{url|http://www.drdmyanmar.org}} |chief1_position= }} '''​ကျေးလက်​ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်​ရေး ဦးစီးဌာန''' ({{lang-en|Department of Rural Development}}) သည် [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန]]လက်အောက်ရှိ ဌာနတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယခင်က [[မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]] တို့လက်​အောက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကျေးလက်ဒေသများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ကျေးလက်နေပြည်သူများ၏ လိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးရန်အတွက် ကဏ္ဍပေါင်းစုံ ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး အစီအစဉ်များကိုလည်းကောင်း၊ ကျေးလက်ပြည်သူများ၏ လူမှုစီးပွားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုပပျောက်ရေး လုပ်ငန်းများကိုလည်းကောင်း ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်နေသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။ ဤဌာန၏ မူလဇစ်မြစ်ကို နောက်ပြန်ကြည့်လျှင် ဗြိတိသျှကိုလိုနီလက်ထက် လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၁၄၀ ခန့်မှစ၍ မြူနီစီပါယ်အဖွဲ့များအဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ၁၈၇၄ ခုနှစ်တွင် မြူနီစီပါယ်အက်ဥပဒေကို ထုတ်ပြန်ကြေညာပြီး ရန်ကုန်မြို့အပါအဝင် မြို့ကြီး ၇ မြို့တွင် စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီများ ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ မြူနီစီပါယ်ကော်မတီများနှင့် မြို့နယ်ကော်မတီများကို မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်နိုင်ရန်အတွက် ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းများကို ထိထိရောက်ရောက် လုပ်ဆောင်နိုင်ရန် ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ကျေးလက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးအက်ဥပဒေကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့ပြီး ခရိုင်ကောင်စီများကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ဖွံ့ဖြိုးမှုနည်းပါးသည့် ဝေးလံခေါင်ဖျားဒေသများအတွက်မူ ခရိုင်ဝန်မင်းကြီး၏ ဒေသဆိုင်ရာရန်ပုံငွေအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ မထုတ်ပြန်မီ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ် အစပြုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ခရိုင်များတွင် အခြေပြုဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် ခရိုင်ဝန်မင်းကြီး၏ ဒေသဆိုင်ရာရန်ပုံငွေအဖွဲ့နှင့် ခရိုင်ကောင်စီများကို ဖျက်သိမ်းပြီး မြို့နယ်စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့များကို မြို့ပြနှင့်ကျေးလက် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်ရန်အတွက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ အသစ်ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် မြို့နယ်စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့များသည် ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနအောက်ရှိ အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့၏ ဥပဒေအမှတ် (၅/၉၃) အရ စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့များဥပဒေကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၉၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် စည်ပင်သာယာရေးဦးစီးဌာနကို ဖွဲ့စည်းပြီး နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးဌာနအောက်တွင် စည်ပင်သာယာရေးဦးစီးဌာနက မြို့နယ်စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့များကို ကွပ်ကဲအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအရ နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာနကို နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာနအဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် စည်ပင်သာယာရေးဦးစီးဌာနကို ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနဟု ကျစ်လျစ်စွာ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မြို့ပြနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းများကို အဓိကထား လုပ်ဆောင်နေရာမှ ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းတစ်ခုတည်းကိုသာ ပြောင်းလဲလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်) ကို ၇-၆-၂၀၁၂ ရက်နေ့တွင် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ကွပ်ကဲမှုအောက်၌ ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အား အရာထမ်း ၁၀၅ နေရာ၊ အမှုထမ်း ၂၉၁ နေရာ၊ စုစုပေါင်း ၃၉၆ နေရာဖြင့် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာ (၆၇/၂၀၁၃) အရ မွေးမြူရေးနှင့်ရေလုပ်ငန်းဝန်ကြီးဌာနကို မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာနအဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနအား နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာနကွပ်ကဲမှုအောက်မှ မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ကွပ်ကဲမှုအောက်သို့ ပြောင်းရွှေ့ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၁၁-၇-၂၀၁၃ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်သော ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ် (၂၂/၂၀၁၃) သဘောတူခွင့်ပြုချက်အရ ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ် ၁၄ ရုံး၊ ခရိုင် ၆၀ ရုံး၊ မြို့နယ် ၂၈၃ ရုံး၊ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားကျေးရွာတို့ကို ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အား အရာထမ်း ၁၀၄၇ နေရာ၊ အမှုထမ်း ၁၀၄၂၆ နေရာ၊ စုစုပေါင်း ၁၁၄၇၃ နေရာဖြင့် တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၉-၈-၂၀၁၃ ရက်နေ့တွင် မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ကွပ်ကဲမှုအောက်သို့ ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့မှစတင်ပြီး ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနများ ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းရာတွင် ယခင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန၊ သမဝါယမဝန်ကြီးဌာနနှင့် မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာနတို့အား ပူးပေါင်း၍ စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာနကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနကို အဆိုပါဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်၌ ထည့်သွင်းဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၃၁-၃-၂၀၁၆ ရက်နေ့တွင် စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ကွပ်ကဲမှုအောက်သို့ ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ် (၉/၂၀၁၆) သဘောတူခွင့်ပြုချက်အရ ခရိုင်အဆင့်ရုံး ၆ ရုံးကို တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်း၍ မိုင်းဖြတ်ခရိုင်ကျေးလက်အား ဖျက်သိမ်းခဲ့သဖြင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ် ၁၅ ရုံး၊ ခရိုင် ၆၇ ရုံး၊ မြို့နယ် ၂၉၁ ရုံး၊ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားကျေးရွာတို့ကို ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အား အရာထမ်း ၁၁၁၃ နေရာ၊ အမှုထမ်း ၁၀၉၁၀ နေရာ၊ စုစုပေါင်း ၁၂၀၂၃ နေရာဖြစ်သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ် (၁၄/၂၀၁၇) သဘောတူခွင့်ပြုချက်ဖြင့် နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသတွင် ခရိုင်အဆင့်ကျေးလက်ရုံး ၁ ရုံး တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ် ၁၅ ရုံး၊ ခရိုင် ၆၈ ရုံး၊ မြို့နယ် ၂၉၁ ရုံး၊ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားကျေးရွာတို့၏ ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အားမှာ အရာထမ်း ၁၁၁၇ နေရာ၊ အမှုထမ်း ၁၀၉၃၁ နေရာ၊ စုစုပေါင်း ၁၂၀၄၈ နေရာဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ် (၆/၂၀၁၉) သဘောတူခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနအား (ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်ရုံး ၁၅ ရုံး၊ ပြည်နယ်ရုံးခွဲ ၂ ရုံး၊ ခရိုင်ရုံး ၆၇ ရုံး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသရုံး ၁ ရုံး၊ မြို့နယ်ရုံး ၂၉၁ ရုံး၊ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားကျေးရွာတို့ကို ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အား အရာထမ်း ၁၁၁၇ နေရာ၊ အမှုထမ်း ၁၀၉၃၁ နေရာ၊ စုစုပေါင်း ၁၂၀၄၈ နေရာဖြင့် သဘောတူခွင့်ပြုထားသည်။ နောက်ဆုံးအဆင့်အနေဖြင့် ၁၇-၆-၂၀၂၁ ရက်နေ့တွင် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနကို [https://www.mcrd.gov.mm/index.php သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန] ကွပ်ကဲမှုအောက်သို့ ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနအား (ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်ရုံး ၁၇ ရုံး၊ ခရိုင်ရုံး ၇၃ ရုံး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသရုံး ၁ ရုံး၊ မြို့နယ်ရုံး ၂၉၁ ရုံးတို့ကို အိမ်စောင့်အစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ် (၁/၂၀၂၁) မှ ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အား အရာထမ်း ၁၃၇၉ နေရာ၊ အမှုထမ်း ၉၁၃၅ နေရာ၊ စုစုပေါင်း ၁၀၅၁၄ နေရာဖြင့် သဘောတူခွင့်ပြုထားသည်။ ဤသို့ဖြင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနသည် ကိုလိုနီခေတ် မြူနီစီပါယ်အဖွဲ့များမှအစပြု၍ စည်ပင်သာယာရေးဦးစီးဌာနအဖြစ်လည်းကောင်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနအဖြစ်လည်းကောင်း အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ဝန်ကြီးဌာနအသီးသီး၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့် ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုလျှော့ချရေး လုပ်ငန်းများကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ <ref name="drd">{{cite web|url=https://www.mcrd.gov.mm/index.php?page=YWJvdXQmNDY9ZHJk|title=ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး|publisher=ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဦးစီးဌာန|accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၂၂|archivedate=9 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160309213025/http://www.drdmyanmar.org/DRD_documents/1294070369.pdf}}</ref> == မျှော်မှန်းချက် == *ကျေးလက်ဒေသဖွံဖြိုးရေးနှင့် ကျေးလက်နေပြည်သူများ၏ လူမှုစီးပွားဘဝဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်ရေးကို စဉ်ဆက်မပြတ်ဖော်ဆောင်ရန်။ == ရည်မှန်းချက် == ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ရခြင်း၏ ရည်မှန်းချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။<ref name="drd1">{{cite web|url=http://www.drdmyanmar.org/index.php?page=YWJvdXQ=|title=About DRD|publisher=ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန|accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၂၂|archive-date=13 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150813172802/http://drdmyanmar.org/index.php?page=YWJvdXQ=}}</ref> *ကျေးလက်အခြေခံအဆောက်အအုံဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့် ကျေးလက်အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့် ကျေးလက်နေ ပြည်သူ များ ၏ လူမှုစီးပွားဘဝ မြင့်မားလာစေရန်၊ *ဌာနဝန်ထမ်းများနှင့် ကျေးလက်နေပြည်သူများ၏ စွမ်းဆောင်ရည်မြင့်မားရေးနှင့် နည်းပညာ ဖွံ့ဖြိုးရေးဆိုင်ရာသုတေသနလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့် စဉ်ဆက်မပြတ်ဖွံ့ဖြိုးမှုကို ဖော်ဆောင်ရန်၊ *ပြည်သူဗဟိုပြု ချဉ်းကပ်မှုနည်းလမ်းဖြင့် ကျေးလက်နေပြည်သူများမှ လူမှုစီးပွား ဆိုင်ရာ အခြေခံအဆောက်အအုံများနှင့် ဝန်ဆောင်မှုများကို ရယူသုံးစွဲနိုင်စေရန်။ == လုပ်ငန်းတာဝန် == ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနသည် အဓိက လုပ်ငန်းစဉ်(၁၂)ရပ်ချမှတ်ပြီး လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။<ref name="drd1"/> ၎င်းတို့မှာ- *ကျေးလက်ဒေသသောက်သုံးရေရရှိရေးနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်သန့်ရှင်းရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *မဟာဓါတ်အားလိုင်းပြင်ပ ကျေးလက်ဒေသလျှပ်စစ်မီးရရှိရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင် ရွက်ခြင်း၊ *စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ကုန်ထုတ်လမ်းများနှင့် တံတားများတည်ဆောက်ခြင်းနှင့် ပြင်ဆင်ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ *ကျေးလက်ဒေသအိမ်ရာတည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းများဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *ကျေးလက်ဒေသနေပြည်သူများ အလုပ်အကိုင်ရရှိရေးနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဖော်ထုတ်ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် အရင်းမပျောက်မတည်ရန်ပုံငွေ ထူထောင်ပေးရေး လုပ်ငန်းများဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *ကျေးလက်နေပြည်သူများ၏ လုပ်ငန်းစွမ်းဆောင်ရည် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရေး အတွက် စွမ်းဆောင်ရည်မြှင့်တင်ရေးသင်တန်းများနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း သင်တန်းများဖွင့်လှစ်ပို့ချခြင်းနှင့် ဒေသထုတ်ကုန်များ ဈေးကွက်ရရှိရေး ချိတ်ဆက် ကူညီဆောင်ရွက်ပေးရန်၊ *ကျေးလက်ပြည်သူများ ကိုယ်တိုင်ပါဝင်အကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်နိုင်မည့် အသေးစားအခြေခံအဆောက်အအုံ ဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ၊ ဝင်ငွေတိုးလုပ်ငန်း များနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ ဖော်ဆောင်ပေးခြင်း၊ *ကာကွယ်တုံ့ပြန်နိုင်စွမ်းအားကောင်းသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းများ ဖြစ်ပေါ်လာစေရေး ကူညီဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *ကျေးလက်ပြည်သူများ၏ ကျန်းမာရေး၊ပညာရေးနှင့် လူမှုစီးပွားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက် စေရေးအတွက် သက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ချက်များကို စောင့်ကြည့် စစ်ဆေးခြင်း၊ အကဲဖြတ်သုံးသပ်ခြင်းနှင့် အစီရင်ခံစာပြုစုတင်ပြခြင်း၊ *ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဆိုင်ရာ သုတေသနလုပ်ငန်း အရပ်ရပ်ကို ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *ဝန်ကြီးဌာနကပေးအပ်သည့် အခြားလုပ်ငန်းတာဝန်များဆောင်ရွက်ခြင်း။ == ဖွဲ့စည်းပုံ == ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန၏ လက်အောက်ရှိ ဌာနခွဲများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.drdmyanmar.org/index.php?page=b3JnY2hhcnQ=|title=organization chart|publisher=ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန|accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၂၂|archive-date=20 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160220212627/http://drdmyanmar.org/index.php?page=b3JnY2hhcnQ=}}</ref> *စီမံကိန်းရေးဆွဲရေးနှင့် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးဌာန *ကျေးလက်လူမှုဘဝ မြှင့်တင်ရေးနှင့် စီမံရေးရာဌာန *ကျေးလက်စီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဌာန *ဆင်းရဲမှုလျော့ချရေး အထောက်အကူပြုဌာန *စိစစ်အကဲဖြတ်ရေးနှင့် အဆောက်အဦဌာန *ကျေးလက်ရေပေးဝေရေးနှင့် ကျန်းမာသန့်ရှင်းရေးဌာန *ကျေးလက်မီးလင်းရေးနှင့် စံပြကျေးရွာ အကောင်အထည်ဖော်ရေးဌာန *ဝယ်ယူဖြန့်ဖြူးရေးနှင့် ထောက်ပံ့ရေးဌာန ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်)သည် [[နေပြည်တော်]]တွင် တည်ရှိပြီး ရုံးခွဲများကို တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်အဆင့်မှာ မြို့နယ်ခွဲအဆင့်ထိ အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဖွဲ့စည်းထားရှိမှုအဆင့်ဆင့်မှာ - ====== ပြည်ထောင်စုအဆင့်ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ====== ====== တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်အဆင့်ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ====== ====== ခရိုင်အဆင့်ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ====== ====== ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ====== ====== မြို့နယ်အဆင့်ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ====== == ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဥပဒေနှင့် နည်းဥပဒေ == ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန၏ ဥပဒေနှင့် နည်းဥပဒေများကို သိရှိနိုင်ရန် ‌အောက်ဖော်ပြပါ link များတွင် ဖတ်ရှုလေ့လာနိုင်ပါသည် - * [https://www.mcrd.gov.mm/index.php?page=YWJvdXQmMTExPWRyZA== ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဥပဒေ] * [https://mcrd.gov.mm/documents/Rule%20of%20law%20DRD.pdf ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနည်းဥပဒေ] == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == *[[မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေး ညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန]] *[[မွေးမြူရေးနှင့် ကုသရေး ဦးစီးဌာန]] *[[ငါးလုပ်ငန်း ဦးစီးဌာန]] == အကိုးအကား == {{reflist}} == ပြင်ပအဆက်အသွယ် == *[http://www.drdmyanmar.org ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဦးစီးဌာန၏ အင်တာနက် စာမျက်နှာ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141221045542/http://www.drdmyanmar.org/ |date=21 December 2014 }} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ]] [[Category:စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]] lsyhge1v7ff32cojuqflas5zo6nfqw9 1056699 1056696 2026-10-08T08:21:17Z NyiNyiAung DRD 149160 1056699 wikitext text/x-wiki {{Infobox အစိုးရအဖွဲ့အစည်း |jurisdiction={{MYA}} |nativename= |seal=Seal of drd.png |formed= *၃၀-၁-၁၉၉၄ {{small|(စည်ပင်သာယာ​ရေးဦးစီးဌာန)}} *၇-၆-၂၀၁၂ {{small|(ကျေးလက်​ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်​ရေး ဦးစီးဌာန)}} |headquarters= ရုံးအမှတ် (၁၆)<ref name=drd.moali/>၊ ​နေပြည်​တော် | parent_agency = [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန]] | preceding1=စည်ပင်သာယာ​ရေးဦးစီးဌာန |minister1_name=ဦးမျိုးဇော်သိမ်း |chief1_name= |website={{url|http://www.drdmyanmar.org}} |chief1_position= }} '''​ကျေးလက်​ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်​ရေး ဦးစီးဌာန''' ({{lang-en|Department of Rural Development}}) သည် [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန]]လက်အောက်ရှိ ဌာနတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယခင်က [[မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]] တို့လက်​အောက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကျေးလက်ဒေသများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ကျေးလက်နေပြည်သူများ၏ လိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးရန်အတွက် ကဏ္ဍပေါင်းစုံ ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး အစီအစဉ်များကိုလည်းကောင်း၊ ကျေးလက်ပြည်သူများ၏ လူမှုစီးပွားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုပပျောက်ရေး လုပ်ငန်းများကိုလည်းကောင်း ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်နေသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။ ဤဌာန၏ မူလဇစ်မြစ်ကို နောက်ပြန်ကြည့်လျှင် ဗြိတိသျှကိုလိုနီလက်ထက် လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၁၄၀ ခန့်မှစ၍ မြူနီစီပါယ်အဖွဲ့များအဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ၁၈၇၄ ခုနှစ်တွင် မြူနီစီပါယ်အက်ဥပဒေကို ထုတ်ပြန်ကြေညာပြီး ရန်ကုန်မြို့အပါအဝင် မြို့ကြီး ၇ မြို့တွင် စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီများ ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ မြူနီစီပါယ်ကော်မတီများနှင့် မြို့နယ်ကော်မတီများကို မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်နိုင်ရန်အတွက် ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းများကို ထိထိရောက်ရောက် လုပ်ဆောင်နိုင်ရန် ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ကျေးလက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးအက်ဥပဒေကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့ပြီး ခရိုင်ကောင်စီများကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ဖွံ့ဖြိုးမှုနည်းပါးသည့် ဝေးလံခေါင်ဖျားဒေသများအတွက်မူ ခရိုင်ဝန်မင်းကြီး၏ ဒေသဆိုင်ရာရန်ပုံငွေအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ မထုတ်ပြန်မီ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ် အစပြုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ခရိုင်များတွင် အခြေပြုဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် ခရိုင်ဝန်မင်းကြီး၏ ဒေသဆိုင်ရာရန်ပုံငွေအဖွဲ့နှင့် ခရိုင်ကောင်စီများကို ဖျက်သိမ်းပြီး မြို့နယ်စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့များကို မြို့ပြနှင့်ကျေးလက် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်ရန်အတွက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ အသစ်ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် မြို့နယ်စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့များသည် ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနအောက်ရှိ အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့၏ ဥပဒေအမှတ် (၅/၉၃) အရ စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့များဥပဒေကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၉၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် စည်ပင်သာယာရေးဦးစီးဌာနကို ဖွဲ့စည်းပြီး နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးဌာနအောက်တွင် စည်ပင်သာယာရေးဦးစီးဌာနက မြို့နယ်စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့များကို ကွပ်ကဲအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအရ နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာနကို နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာနအဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် စည်ပင်သာယာရေးဦးစီးဌာနကို ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနဟု ကျစ်လျစ်စွာ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မြို့ပြနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းများကို အဓိကထား လုပ်ဆောင်နေရာမှ ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းတစ်ခုတည်းကိုသာ ပြောင်းလဲလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်) ကို ၇-၆-၂၀၁၂ ရက်နေ့တွင် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ကွပ်ကဲမှုအောက်၌ ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အား အရာထမ်း ၁၀၅ နေရာ၊ အမှုထမ်း ၂၉၁ နေရာ၊ စုစုပေါင်း ၃၉၆ နေရာဖြင့် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာ (၆၇/၂၀၁၃) အရ မွေးမြူရေးနှင့်ရေလုပ်ငန်းဝန်ကြီးဌာနကို မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာနအဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနအား နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာနကွပ်ကဲမှုအောက်မှ မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ကွပ်ကဲမှုအောက်သို့ ပြောင်းရွှေ့ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၁၁-၇-၂၀၁၃ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်သော ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ် (၂၂/၂၀၁၃) သဘောတူခွင့်ပြုချက်အရ ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ် ၁၄ ရုံး၊ ခရိုင် ၆၀ ရုံး၊ မြို့နယ် ၂၈၃ ရုံး၊ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားကျေးရွာတို့ကို ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အား အရာထမ်း ၁၀၄၇ နေရာ၊ အမှုထမ်း ၁၀၄၂၆ နေရာ၊ စုစုပေါင်း ၁၁၄၇၃ နေရာဖြင့် တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၉-၈-၂၀၁၃ ရက်နေ့တွင် မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ကွပ်ကဲမှုအောက်သို့ ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့မှစတင်ပြီး ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနများ ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းရာတွင် ယခင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန၊ သမဝါယမဝန်ကြီးဌာနနှင့် မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာနတို့အား ပူးပေါင်း၍ စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာနကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနကို အဆိုပါဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်၌ ထည့်သွင်းဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၃၁-၃-၂၀၁၆ ရက်နေ့တွင် စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ကွပ်ကဲမှုအောက်သို့ ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ် (၉/၂၀၁၆) သဘောတူခွင့်ပြုချက်အရ ခရိုင်အဆင့်ရုံး ၆ ရုံးကို တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်း၍ မိုင်းဖြတ်ခရိုင်ကျေးလက်အား ဖျက်သိမ်းခဲ့သဖြင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ် ၁၅ ရုံး၊ ခရိုင် ၆၇ ရုံး၊ မြို့နယ် ၂၉၁ ရုံး၊ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားကျေးရွာတို့ကို ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အား အရာထမ်း ၁၁၁၃ နေရာ၊ အမှုထမ်း ၁၀၉၁၀ နေရာ၊ စုစုပေါင်း ၁၂၀၂၃ နေရာဖြစ်သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ် (၁၄/၂၀၁၇) သဘောတူခွင့်ပြုချက်ဖြင့် နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသတွင် ခရိုင်အဆင့်ကျေးလက်ရုံး ၁ ရုံး တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ် ၁၅ ရုံး၊ ခရိုင် ၆၈ ရုံး၊ မြို့နယ် ၂၉၁ ရုံး၊ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားကျေးရွာတို့၏ ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အားမှာ အရာထမ်း ၁၁၁၇ နေရာ၊ အမှုထမ်း ၁၀၉၃၁ နေရာ၊ စုစုပေါင်း ၁၂၀၄၈ နေရာဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ် (၆/၂၀၁၉) သဘောတူခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနအား (ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်ရုံး ၁၅ ရုံး၊ ပြည်နယ်ရုံးခွဲ ၂ ရုံး၊ ခရိုင်ရုံး ၆၇ ရုံး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသရုံး ၁ ရုံး၊ မြို့နယ်ရုံး ၂၉၁ ရုံး၊ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားကျေးရွာတို့ကို ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အား အရာထမ်း ၁၁၁၇ နေရာ၊ အမှုထမ်း ၁၀၉၃၁ နေရာ၊ စုစုပေါင်း ၁၂၀၄၈ နေရာဖြင့် သဘောတူခွင့်ပြုထားသည်။ နောက်ဆုံးအဆင့်အနေဖြင့် ၁၇-၆-၂၀၂၁ ရက်နေ့တွင် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနကို [https://www.mcrd.gov.mm/index.php သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန] ကွပ်ကဲမှုအောက်သို့ ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနအား (ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်ရုံး ၁၇ ရုံး၊ ခရိုင်ရုံး ၇၃ ရုံး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသရုံး ၁ ရုံး၊ မြို့နယ်ရုံး ၂၉၁ ရုံးတို့ကို အိမ်စောင့်အစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ် (၁/၂၀၂၁) မှ ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အား အရာထမ်း ၁၃၇၉ နေရာ၊ အမှုထမ်း ၉၁၃၅ နေရာ၊ စုစုပေါင်း ၁၀၅၁၄ နေရာဖြင့် သဘောတူခွင့်ပြုထားသည်။ ဤသို့ဖြင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနသည် ကိုလိုနီခေတ် မြူနီစီပါယ်အဖွဲ့များမှအစပြု၍ စည်ပင်သာယာရေးဦးစီးဌာနအဖြစ်လည်းကောင်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနအဖြစ်လည်းကောင်း အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ဝန်ကြီးဌာနအသီးသီး၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့် ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုလျှော့ချရေး လုပ်ငန်းများကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ <ref name="drd">{{cite web|url=https://www.mcrd.gov.mm/index.php?page=YWJvdXQmNDY9ZHJk|title=ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး|publisher=ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဦးစီးဌာန|accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၂၂|archivedate=9 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160309213025/http://www.drdmyanmar.org/DRD_documents/1294070369.pdf}}</ref> == မျှော်မှန်းချက် == *ကျေးလက်ဒေသဖွံဖြိုးရေးနှင့် ကျေးလက်နေပြည်သူများ၏ လူမှုစီးပွားဘဝဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်ရေးကို စဉ်ဆက်မပြတ်ဖော်ဆောင်ရန်။ == ရည်မှန်းချက် == ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ရခြင်း၏ ရည်မှန်းချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။<ref name="drd1">{{cite web|url=http://www.drdmyanmar.org/index.php?page=YWJvdXQ=|title=About DRD|publisher=ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန|accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၂၂|archive-date=13 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150813172802/http://drdmyanmar.org/index.php?page=YWJvdXQ=}}</ref> *ကျေးလက်အခြေခံအဆောက်အအုံဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့် ကျေးလက်အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့် ကျေးလက်နေ ပြည်သူ များ ၏ လူမှုစီးပွားဘဝ မြင့်မားလာစေရန်၊ *ဌာနဝန်ထမ်းများနှင့် ကျေးလက်နေပြည်သူများ၏ စွမ်းဆောင်ရည်မြင့်မားရေးနှင့် နည်းပညာ ဖွံ့ဖြိုးရေးဆိုင်ရာသုတေသနလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့် စဉ်ဆက်မပြတ်ဖွံ့ဖြိုးမှုကို ဖော်ဆောင်ရန်၊ *ပြည်သူဗဟိုပြု ချဉ်းကပ်မှုနည်းလမ်းဖြင့် ကျေးလက်နေပြည်သူများမှ လူမှုစီးပွား ဆိုင်ရာ အခြေခံအဆောက်အအုံများနှင့် ဝန်ဆောင်မှုများကို ရယူသုံးစွဲနိုင်စေရန်။ == လုပ်ငန်းတာဝန် == ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနသည် အဓိက လုပ်ငန်းစဉ်(၁၂)ရပ်ချမှတ်ပြီး လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။<ref name="drd1"/> ၎င်းတို့မှာ- *ကျေးလက်ဒေသသောက်သုံးရေရရှိရေးနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်သန့်ရှင်းရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *မဟာဓါတ်အားလိုင်းပြင်ပ ကျေးလက်ဒေသလျှပ်စစ်မီးရရှိရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင် ရွက်ခြင်း၊ *စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ကုန်ထုတ်လမ်းများနှင့် တံတားများတည်ဆောက်ခြင်းနှင့် ပြင်ဆင်ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ *ကျေးလက်ဒေသအိမ်ရာတည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းများဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *ကျေးလက်ဒေသနေပြည်သူများ အလုပ်အကိုင်ရရှိရေးနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဖော်ထုတ်ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် အရင်းမပျောက်မတည်ရန်ပုံငွေ ထူထောင်ပေးရေး လုပ်ငန်းများဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *ကျေးလက်နေပြည်သူများ၏ လုပ်ငန်းစွမ်းဆောင်ရည် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရေး အတွက် စွမ်းဆောင်ရည်မြှင့်တင်ရေးသင်တန်းများနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း သင်တန်းများဖွင့်လှစ်ပို့ချခြင်းနှင့် ဒေသထုတ်ကုန်များ ဈေးကွက်ရရှိရေး ချိတ်ဆက် ကူညီဆောင်ရွက်ပေးရန်၊ *ကျေးလက်ပြည်သူများ ကိုယ်တိုင်ပါဝင်အကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်နိုင်မည့် အသေးစားအခြေခံအဆောက်အအုံ ဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ၊ ဝင်ငွေတိုးလုပ်ငန်း များနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ ဖော်ဆောင်ပေးခြင်း၊ *ကာကွယ်တုံ့ပြန်နိုင်စွမ်းအားကောင်းသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းများ ဖြစ်ပေါ်လာစေရေး ကူညီဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *ကျေးလက်ပြည်သူများ၏ ကျန်းမာရေး၊ပညာရေးနှင့် လူမှုစီးပွားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက် စေရေးအတွက် သက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ချက်များကို စောင့်ကြည့် စစ်ဆေးခြင်း၊ အကဲဖြတ်သုံးသပ်ခြင်းနှင့် အစီရင်ခံစာပြုစုတင်ပြခြင်း၊ *ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဆိုင်ရာ သုတေသနလုပ်ငန်း အရပ်ရပ်ကို ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *ဝန်ကြီးဌာနကပေးအပ်သည့် အခြားလုပ်ငန်းတာဝန်များဆောင်ရွက်ခြင်း။ == ဖွဲ့စည်းပုံ == ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန၏ လက်အောက်ရှိ ဌာနခွဲများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.drdmyanmar.org/index.php?page=b3JnY2hhcnQ=|title=organization chart|publisher=ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန|accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၂၂|archive-date=20 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160220212627/http://drdmyanmar.org/index.php?page=b3JnY2hhcnQ=}}</ref> *စီမံကိန်းရေးဆွဲရေးနှင့် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးဌာန *ကျေးလက်လူမှုဘဝ မြှင့်တင်ရေးနှင့် စီမံရေးရာဌာန *ကျေးလက်စီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဌာန *ဆင်းရဲမှုလျော့ချရေး အထောက်အကူပြုဌာန *စိစစ်အကဲဖြတ်ရေးနှင့် အဆောက်အဦဌာန *ကျေးလက်ရေပေးဝေရေးနှင့် ကျန်းမာသန့်ရှင်းရေးဌာန *ကျေးလက်မီးလင်းရေးနှင့် စံပြကျေးရွာ အကောင်အထည်ဖော်ရေးဌာန *ဝယ်ယူဖြန့်ဖြူးရေးနှင့် ထောက်ပံ့ရေးဌာန ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်)သည် [[နေပြည်တော်]]တွင် တည်ရှိပြီး ရုံးခွဲများကို တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်အဆင့်မှာ မြို့နယ်ခွဲအဆင့်ထိ အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဖွဲ့စည်းထားရှိမှုအဆင့်ဆင့်မှာ - ====== ပြည်ထောင်စုအဆင့်ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ====== ====== တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်အဆင့်ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ====== ====== ခရိုင်အဆင့်ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ====== ====== ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ====== ====== မြို့နယ်အဆင့်ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ====== == ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဥပဒေနှင့် နည်းဥပဒေ == ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန၏ ဥပဒေနှင့် နည်းဥပဒေများကို သိရှိနိုင်ရန် ‌အောက်ဖော်ပြပါ link များတွင် ဖတ်ရှုလေ့လာနိုင်ပါသည် - * [https://www.mcrd.gov.mm/index.php?page=YWJvdXQmMTExPWRyZA== ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဥပဒေ] * [https://mcrd.gov.mm/documents/Rule%20of%20law%20DRD.pdf ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနည်းဥပဒေ] == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == *[[မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေး ညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန]] *[[မွေးမြူရေးနှင့် ကုသရေး ဦးစီးဌာန]] *[[ငါးလုပ်ငန်း ဦးစီးဌာန]] == အကိုးအကား == {{reflist}} == ပြင်ပအဆက်အသွယ် == *[http://www.drdmyanmar.org ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဦးစီးဌာန၏ အင်တာနက် စာမျက်နှာ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141221045542/http://www.drdmyanmar.org/ |date=21 December 2014 }} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ]] [[Category:စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]] e4whhuzqaox27incrr6g9eh8sdcpmgm 0 51756 1056602 1053829 2026-10-07T17:25:22Z Dr Lotus Black 31011 [[မြန်မာသမိုင်းထဲမှ ယွန်းလူမျိုးများ]] မှ [[ယွန်းလူမျိုး]] သို့ ပြန်ညွှန်းပေါ်ထပ်အုပ်ကာ ပြန်ညွှန်းချန်မထားဘဲ Dr Lotus Black က ရွှေ့ခဲ့သည် 1053829 wikitext text/x-wiki မြန်မာ့သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းနှင့် လာအိုနိုင်ငံအနောက်ပိုင်းရှိ လန်နားဒေသကို "ယွန်းပြည်" ဟုလည်းကောင်း၊ ထိုဒေသတွင် နေထိုင်ကြသည့် တိုင်နွယ်ဖွားများကို “ဂျွမ်းလူမျိုး” "ယွန်းလူမျိုး" သို့မဟုတ် "[[ယွန်းရှမ်းလူမျိုး|ယွန်းရှမ်း]]" ဟုလည်းကောင်း ရှေးဟောင်းခေတ်ကတည်းက သတ်မှတ်ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် မြန်မာ့သမိုင်း၏ နိုင်ငံရေး၊ စစ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကဏ္ဍများတွင် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ထိစပ်မှု ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=ကြည်စိုး |first=မောင် |title=မြန်မာ့သမိုင်းကဏ္ဍစုံ |year=၂၀၀၁ |publisher=ပညာရွှေတောင်စာပေ |language=my}}</ref> [[File:Thai dancer Chiang Mai 2005 003.jpg|thumb|right|260px|[[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း [[ချင်းမိုင်မြို့]] (ယခင် ယွန်းပြည်/ဇင်းမယ်) ၏ ရိုးရာပွဲတော်တစ်ခုတွင် တိုင်းယွန်း (ယွန်းရှမ်း) စံပယ်တင် ကချေသည်ငယ်လေးတစ်ဦးကို ရိုးရာအဝတ်အစား၊ ဆံထုံးတန်ဆာများနှင့်အတူ တွေ့ရစဉ်။]] == ပုဂံနှင့် အင်းဝခေတ်ဦး ထိစပ်မှုများ == မြန်မာ့ရာဇဝင်ကျမ်းများအလိုအရ ပုဂံခေတ် [[အနော်ရထာ|အနော်ရထာမင်းစော]] လက်ထက် နိုင်ငံတော်နယ်နိမိတ် ချဲ့ထွင်ရာတွင် အရှေ့ဘက် "ယွန်းပြည်" (ဇင်းမယ်ဒေသ) အထိ ဩဇာသက်ရောက်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ထို့ပြင် ပုဂံခေတ်နှောင်းနှင့် အင်းဝခေတ်ဦးကာလများတွင် သံလွင်မြစ်အရှေ့ဘက်ခြမ်းရှိ ယွန်းစော်ဘွားများသည် ရှမ်းစော်ဘွားများနှင့် ပူးပေါင်းကာ မြန်မာမင်းနေပြည်တော်များသို့ စစ်ချီတိုက်ခိုက်ခြင်း၊ သမီးကညာဆက်သခြင်းနှင့် သံတမန်ဆက်သွယ်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။ == တောင်ငူခေတ်နှင့် ဇင်းမယ်ကို သိမ်းပိုက်ခြင်း (၁၅၅၈) == ယွန်းလူမျိုးများနှင့် မြန်မာတို့အကြား အကြီးမားဆုံးသော သမိုင်းအလှည့်အပြောင်းမှာ ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် [[ဘုရင့်နောင်|ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး]] လက်ထက်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် ဘုရင့်နောင်သည် ယွန်းတို့၏ မြို့တော် ဇင်းမယ် (ချင်းမိုင်) ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် ယွန်းပြည်တစ်ခွင်လုံးကို မြန်မာ့အင်ပါယာအောက်သို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Harvey |first=G. E. |title=History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824 |url=https://archive.org/details/historyofburma0000geha |year=1925 |publisher=Longmans, Green and Co. |language=en}}</ref> ဘုရင့်နောင်သည် ယွန်းလူမျိုးတို့၏ ဓလေ့ထုံးတမ်းနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို မဖျက်ဆီးဘဲ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာစော်ဘွားများကိုပင် ဇင်းမယ်မင်းအဖြစ် ပြန်လည်ခန့်အပ်ကာ သစ္စာခံစေခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ နှစ်ပေါင်း ၂၀၀ ကျော်တိုင်တိုင် ယွန်းပြည်သည် မြန်မာမင်းများခန့်အပ်သော ဘုရင်ခံ သို့မဟုတ် စော်ဘွားများ အုပ်ချုပ်ရာ မြန်မာ့ဩဇာခံ နယ်မြေဖြစ်လာခဲ့သည်။ == ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် ယွန်းလူမျိုးများ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခြင်း == ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦး [[အလောင်းမင်းတရား]]နှင့် [[ဆင်ဖြူရှင်]]မင်းတို့လက်ထက်တွင် ယိုးဒယား (အယုဒ္ဓယ) နှင့် စစ်မက်အပြင်းအထန် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ မြန်မာတပ်မတော်သည် ယွန်းပြည် (ဇင်းမယ်) ကို စစ်အခြေစိုက်စခန်းအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ပြီး စစ်ရှုံးယိုးဒယားတပ်များနှင့်အတူ ဖမ်းဆီးရမိသော ယွန်းလူမျိုး သုံ့ပန်းများ၊ အနုပညာသည်များနှင့် လက်မှုပညာသည်များစွာကို မြန်မာပြည်တွင်းသို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=တင် |first=မောင်မောင် |title=ကုန်းဘောင်ခေတ် မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး |year=၁၉၆၇ |publisher=လယ်တီမဏ္ဍိုင်ပုံနှိပ်တိုက် |language=my}}</ref> ထိုယွန်းလူမျိုးများကို မန္တလေးနှင့် စစ်ကိုင်းဒေသ ရတနာပုံ (မန္တလေး) မတည်ထောင်မီ ကုန်းဘောင်ခေတ်နေပြည်တော်များ ဖြစ်ကြသည့် အမရပူရ၊ အင်းဝနှင့် စစ်ကိုင်းပတ်ဝန်းကျင်တွင် "ယွန်းစုရွာ" များ တည်ထောင်ပေးခဲ့သည်။ ယနေ့တိုင် မန္တလေးမြို့ရှိ "ယွန်းစုရပ်" ဟူသော ရပ်ကွက်အမည်မှာ ထိုခေတ်က ယွန်းလူမျိုးများ စုပေါင်းနေထိုင်ခဲ့ရာအရပ် ဖြစ်သည်။ မြန်မာပြည်သို့ ရောက်ရှိလာသော ယွန်းအနုပညာရှင်များသည် ၎င်းတို့၏ ရိုးရာကဗျာလင်္ကာ၊ သီချင်းနှင့် အကများကို ဖြန့်ဝေခဲ့ကြရာမှ မြန်မာ့ဂီတတွင် "ယွန်းသီချင်း" (ဥပမာ- ယွန်းဗျော) ဟူ၍ သီးသန့်ကဏ္ဍတစ်ခု ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။ မြန်မာ့သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ဇင်းမယ် (ချင်းမိုင်) နှင့် ကျိုင်းတုံဒေသတို့မှ ရွှေ့ပြောင်းလာကြသော သို့မဟုတ် စစ်သုံ့ပန်းအဖြစ် ရောက်ရှိလာကြသော တိုင်းယွန်း (ယွန်းရှမ်း) လူမျိုးများသည် မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်း (ပုဂံ၊ စစ်ကိုင်း၊ ပုပ္ပါး၊ မန္တလေး) သာမက ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း (အင်းလေး၊ စံကား၊ ကက္ကူ) နှင့် ကယား (ကရင်နီ) ပြည်နယ်တို့တွင် အနှံ့အပြား အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ခေတ်ကာလရွေ့လျားလာသည်နှင့်အမျှ ၎င်းတို့သည် သီးသန့်လူမျိုးအဖြစ် မပေါ်လွင်တော့ဘဲ အထွေထွေ "ရှမ်း" လူမျိုးစာရင်းထဲ၌သာ တစ်ပြေးညီ ပါဝင်သွားခဲ့ကာ ယွန်းရှမ်းစာပေနှင့် ဘာသာစကားမှာလည်း မှေးမှိန်သွားခဲ့ရသည်။<ref name="saisanayk">{{cite journal |last=စံအိုက် |first=ဦးစိုင်း |title=ယွန်းရှမ်းလူမျိုးများ သမိုင်းကြောင်း |journal=Tai Freedom News |date=February–March 2013 |volume=13 |page=57 |language=my}}</ref> မြန်မာပြည်ရှိ ယွန်းရှမ်းလူမျိုးအများစုမှာ စစ်သုံ့ပန်း သို့မဟုတ် ဘုရားကျွန်များအဖြစ် ရောက်ရှိလာကြခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း စံကား (စမ်ကား) မြို့ရှိ ယွန်းရှမ်းများမှာမူ ပုံစံကွဲပြားသည်။ ၎င်းတို့သည် ခရစ်နှစ် ၁၄၇၉ ခုနှစ်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ သာသနာပြုရန်အတွက် မိမိတို့၏ ဆန္ဒအလျောက် မင်းညီမင်းသားများနှင့်အတူ သီးသန့် ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref name="saisanayk" /> ယနေ့ခေတ် ထင်ရှားသော '''ကက္ကူဘုရားစု''' အနီးတွင် ရှေးယခင်က သုံ့ပန်းယွန်းရှမ်းရွာတစ်ရွာ ရှိခဲ့ဖူးသည်။ အဆိုပါ သုံ့ပန်းရွာများနှင့် ဘုရားကျွန်ရွာများသည် အစိုးရသို့ အခွန်တော် ပေးဆောင်ရခြင်း မရှိသောကြောင့် ရွာနာမည်သာတည်ရှိပြီး အခွန်ပေးဆောင်ရသည့် တရားဝင်ရွာစာရင်းများ၌ ထည့်သွင်းခြင်း မခံခဲ့ရပေ။ ရောက်ရှိလာသော သုံ့ပန်းယွန်းရှမ်းများထဲတွင် မင်းညီမင်းသား၊ မင်းသမီးများ၊ လူကုဏ်ထံများနှင့် ပညာရှင်များစွာ ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ ယနေ့တိုင် အင်းလေးနှင့် အင်းတိန်ပတ်ဝန်းကျင်၌ "ယွန်းရှမ်းမင်းသမီး၏ အုတ်ဂူ" ဟူသော ကောလာဟလ သမိုင်းစကားများ ကျန်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="saisanayk" /> ယွန်းရှမ်းဘာသာစကားအရ (ကူ) ဆိုသည်မှာ "ဘုရားအစုအဝေး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး၊ (ဂွတ်း) ဆိုသည်မှာ "နတ်စင် သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းအစုအဝေး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ယွန်းရှမ်းလူမျိုးများသည် ကွယ်လွန်သွားသောအခါ ကုသိုလ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အထိမ်းအမှတ်မှတ်တမ်းအဖြစ်လည်းကောင်း ဘုရားစေတီများ တည်ထားကိုးကွယ်လေ့ရှိသည်။ ငွေကြေးမတတ်နိုင်သူများမှာမူ "ဘုံသုံးဆင့်ဘုရားကျောင်းဆောင်" ငယ်များကို တည်ဆောက်လှူဒါန်းကြသည်။ ထို့ကြောင့် ကက္ကူဘုရားစုသည် ယွန်းရှမ်းလူမျိုးများ သေဆုံးပြီးနောက် လှူဒါန်းခဲ့ကြသည့် ဘုရားစေတီနှင့် ဘုရားကျောင်းဆောင် အစုအဝေးကြီး ဖြစ်သည်။ ကက္ကူဒေသရှိ စေတီပုထိုးများတွင် ဗမာစေတီထီးတော်ပုံစံများနှင့် မတူညီဘဲ ထူးခြားသည့် "ယွန်းရှမ်းစေတီထီးတော်" ပုံစံများကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ အဆိုပါ ယွန်းရှမ်းကမ္ပည်းစာတမ်းများကို သမိုင်းပညာရှင် ဒေါက်တာသန်းထွန်းက မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ပြီး၊ အလှူရှင်အမည်များနှင့် ဆုတောင်းစာများ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ဖော်ထုတ်ပေးခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။<ref name="saisanayk" /> ယွန်းရှမ်းလူမျိုးများသည် ပန်းတဉ်းပညာ (ကြေးသွန်းပညာ) ၌ အလွန်ကျွမ်းကျင်ကြပြီး ကယား (ကရင်နီ) ပြည်နယ်အတွင်း၌ ခရစ်နှစ် ၁၈၈၄ ခုနှစ်အထိ ရိုးရာ ဖားစည်များကို သွန်းလောင်းခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် ၎င်းတို့၏ မူရင်းဒေသဖြစ်သော ချင်းမိုင် (ဇင်းမယ်) နှင့် ကျိုင်းတုံမြို့များတွင် ရွှေပြားခတ်လုပ်ငန်း (ရွှေဆိုင်းလုပ်ငန်း) မှာ အလွန်ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။ ကျိုင်းတုံမြို့၊ မဟာမြတ်မုနိဘုရားဂေါပကအဖွဲ့ဝင် လုံဟောင်ခမ်းတို့၏ မိသားစုသည် ယွန်းရှမ်း (ဂုံရှမ်း) နွယ်ဖွားများဖြစ်ကြပြီး ရွှေပြားခတ်လုပ်ငန်းကို မျိုးဆက်အလိုက် လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ သီရိဒုံသမီးတော် (Princess Sirindhorn) သည် မန္တလေးမြို့ရှိ ရွှေပြားခတ်လုပ်ငန်းသို့ လာရောက်လေ့လာခဲ့ဖူးပြီး၊ ထိုလုပ်ငန်းသည် ချင်းမိုင်ယွန်းရှမ်းတို့၏ ရှေးမူအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်ကို တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။<ref name="saisanayk" /> ဝါးထည်အခြေခံပေါ်တွင် သစ်စေးသုတ်လိမ်းပြီး အလှခြယ်သသည့်အတတ်ပညာကို လူမျိုးအမည်ကိုစွဲ၍ "ယွန်းထည်" ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ အနော်ရထာ သို့မဟုတ် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးလက်ထက်က ပုဂံဒေသသို့ ယွန်းရှမ်းသုံ့ပန်းများကို နေရာချထားပေးခဲ့ရာမှ ပုဂံယွန်းထည်လုပ်ငန်း စတင်ခဲ့သည်။ ယွန်းရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် ဝါးထည်ကို အလှဆင်ရာတွင် သုံးသော ကော်ကဲ့သို့အရာကို "ဆရိုး" ဟု ခေါ်ဆိုပြီး၊ ဗမာလူမျိုးများက (စ) အက္ခရာကို (သ) သို့ ပြောင်းလဲ၍ "သရိုး" သို့မဟုတ် "သယိုး" ဟု အသံထွက် ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ယွန်းရှမ်းစကား၌ **"ေှ-မသန"** ဟု ပြောလျှင် "သက်ကယ်စိမ်း၏ ပြာနှင့် သစ်စေးကို ရောစပ်ထားခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ယနေ့တိုင် ကျိုင်းတုံမြို့ရှိ ယွန်းထည်လုပ်ငန်းတွင် ချည်မျှင်ဖြင့် "ဆရိုး" ပြုလုပ်နိုင်ပြီး ဖောင်းကြွရုပ်လုံးပုံစံများ ဖော်နိုင်သော်လည်း၊ ပုဂံဒေသ ယွန်းထည်လုပ်ငန်းတွင်မူ ထိုကဲ့သို့သော ချည်မျှင်သရိုး (သယိုး) ပြုလုပ်သည့် နည်းပညာ မကျန်ရှိတော့ပေ။<ref name="saisanayk" /> == ကျောက်စာနှင့် ရှေးခေတ်စာပေများထဲမှ ယွန်းလူမျိုး == မြန်မာ့ရှေးဟောင်းကျောက်စာများနှင့် ကဗျာလင်္ကာ စာပေအထောက်အထားများတွင် တိုင်ယွန်း (ဇင်းမယ်နွယ်ဖွား) လူမျိုးများကို "ယွန်း"၊ "ယွန်းရှမ်း" သို့မဟုတ် "ဇင်းမယ်သား" ဟု ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းသည် မြန်မာနှင့် ယွန်းလူမျိုးတို့အကြား ခေတ်အဆက်ဆက် ရှိခဲ့သော စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဒွန်တွဲနေပုံကို ပြသနေသည်။ === ရှေးဟောင်းကျောက်စာ အထောက်အထားများ === မြန်မာနိုင်ငံရှိ သမိုင်းဝင်ကျောက်စာအချို့တွင် နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ချက်များနှင့် စစ်နိုင်ကမ္ပည်းများ၌ "ယွန်းပြည်" အမည်ကို စတင်တွေ့ရှိရသည်။ ခရစ်နှစ် ၁၅၅၇-၁၅၅၈ တွင် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးသည် ယွန်းပြည် (ဇင်းမယ်)၊ လင်းဇင်း (လာအို) နှင့် အယုဒ္ဓယတို့ကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် ပဲခူး [[ရွှေဆံတော်ဘုရား (ပဲခူး)|ရွှေဆံတော်စေတီ]]တွင် တပ်ဆင်ခဲ့သည့် "ဘုရင့်နောင်ခေါင်းလောင်းစာ" (မွန်-မြန်မာနှစ်ဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားချက်) ၌ ယွန်းပြည်ကို တရားဝင်အောင်နိုင်ခဲ့ပြီး သာသနာပြုခဲ့ပုံကို ကမ္ပည်းတင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=သန်းထွန်း |first=ဒေါက်တာ |title=ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင် |year=၁၉၆၄ |publisher=မဟာဒဂုန်စာပေ |language=my}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း (စံကား၊ အင်းတိန်နှင့် ကက္ကူဒေသ) ရှိ ရှေးဟောင်းစေတီပုထိုးများမှ ကမ္ပည်းကျောက်စာတိုများနှင့် ခေါင်းလောင်းစာများတွင် ဘုရားမြေလှူဒါန်းခြင်းနှင့်အတူ "ယွန်းကျွန်" (ယွန်းရှမ်းသုံ့ပန်း ဘုရားကျွန်များ) ၏ အမည်များကို ဒေါက်တာသန်းထွန်း အစရှိသည့် သမိုင်းပညာရှင်များက ဖတ်ရှုဖော်ထုတ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Thaw |first=Kaung |title=Aspects of Myanmar History and Culture |year=၂၀၁၀ |publisher=Gangaw Myaing |language=en}}</ref> === ဧချင်းစာပေ အထောက်အထားများ === အင်းဝခေတ်နှင့် တောင်ငူခေတ် မြန်မာစာဆိုကြီးများသည် မင်းညီမင်းသားများ၏ ဘုန်းတော်ဘွဲ့ "ဧချင်း" များ ရေးသားရာတွင် ယွန်းလူမျိုးတို့ ခေါင်းငုံ့ရိုးကျိုးရပုံကို အားရပါးရ စပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ * '''ရှင်သံခို၏ "မင်းရဲဒိဗ္ဗဧချင်း" (တောင်ငူခေတ်):''' :> ''"ယွန်းပြည်ဇင်းမယ်၊ တလည်လည်လျှင်၊ ဝေကျယ်တိုင်းခွင်၊ မင်းရင်အစုံ၊ ခစားရုံနှင့်..."'' : ဟု စပ်ဆိုကာ ဇင်းမယ်ယွန်းမင်းသားများသည် မြန်မာဘုရင်ထံ၌ လာရောက်ခစားရပုံကို ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။ * '''လှေရှည်ဦးရွှေနီ၏ "ဆင်ဖြူရှင်မင်းတရားကြီးဧချင်း" (ကုန်းဘောင်ခေတ်):''' : ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် ဇင်းမယ်မှ ယွန်းသူရဲကောင်းများနှင့် သုံ့ပန်းများကို ခေါ်ဆောင်လာပုံကို အောက်ပါအတိုင်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်— :> ''"ယွန်းသားတထောင်၊ ဓားတောင်ရောင်ဝင်း၊ ဝန်းရံခြင်းဖြင့်၊ မင်းလည်းရဲမတ်၊ သေနတ်မျိုးကွဲ၊ တပ်လုံးပြဲမျှ..."''<ref>{{cite book |last=ဇော်ဂျီ |first=ဦး |title=မြန်မာစာပေသမိုင်းနှင့် ဧချင်းစာပေ |year=၁၉၇၅ |publisher=စာပေဗိမာန် |language=my}}</ref> : ၎င်းသည် ယွန်းလူမျိုး သေနတ်ကိုင်တပ်သားများကို မြန်မာ့စစ်တပ်အတွင်း သွတ်သွင်းအသုံးပြုခဲ့သည့် သမိုင်းစစ်စစ်ကို ကဗျာဖြင့် သရုပ်ဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ === မြန်မာ့ဂီတအနုပညာနှင့် "ယွန်းသီချင်း" များ === ကုန်းဘောင်ခေတ် နေပြည်တော်သို့ ရောက်ရှိလာသည့် ယွန်းသုံ့ပန်း အနုပညာရှင်များသည် ၎င်းတို့၏ ရိုးရာတူရိယာများနှင့် လေယူလေသိမ်းများကို မြန်မာ့မဟာဂီတအတွင်းသို့ အမွေပေးခဲ့သည်။ မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် "ယွန်းသီချင်း" သို့မဟုတ် "ယွန်းဗျော" (ဇင်းမယ်ဆိုင်းသံ) ဟူ၍ ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး၊ အထူးသဖြင့် [[မြဝတီမင်းကြီး ဦးစ]] ကဲ့သို့သော ဂီတစာဆိုကြီးများသည် ယွန်းရိုးရာသံစဉ်များကို အခြေခံကာ မြန်မာစာသားများ သွတ်သွင်း၍ နန်းတွင်းကြိုးသီချင်းနှင့် ကရုဏာသံ ကဗျာများကို ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=နိုင် |first=ဦးမောင်မောင် |title=မြန်မာ့မဟာဂီတနှင့် တူရိယာသမိုင်း |year=၁၉၈၂ |publisher=နှလုံးလှစာပေ |language=my}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} == ကျမ်းကိုးစာရင်း == * စကားမြို့သမိုင်း * ဇင်းမယ်ရာဇဝင်၊ မြန်မာ့သမိုင်းအဖွဲ့၊ အနှစ်(၅၀)စာစောင်၊ ၂၀၀၅။ * Upper Burma Gazetteer, By J.G.Scott, Govt. Printing, Rangoon, Burma, 1901. {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] of0u3zmgcq6gv4ggw8mclddeafuv40j 1056603 1056602 2026-10-07T17:26:17Z Dr Lotus Black 31011 1056603 wikitext text/x-wiki မြန်မာ့သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းနှင့် လာအိုနိုင်ငံအနောက်ပိုင်းရှိ လန်နားဒေသကို "ယွန်းပြည်" ဟုလည်းကောင်း၊ ထိုဒေသတွင် နေထိုင်ကြသည့် တိုင်နွယ်ဖွားများကို “ဂျွမ်းလူမျိုး” "ယွန်းလူမျိုး" သို့မဟုတ် "[[ယွန်းရှမ်းလူမျိုး|ယွန်းရှမ်း]]" ဟုလည်းကောင်း ရှေးဟောင်းခေတ်ကတည်းက သတ်မှတ်ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် မြန်မာ့သမိုင်း၏ နိုင်ငံရေး၊ စစ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကဏ္ဍများတွင် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ထိစပ်မှု ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=ကြည်စိုး |first=မောင် |title=မြန်မာ့သမိုင်းကဏ္ဍစုံ |year=၂၀၀၁ |publisher=ပညာရွှေတောင်စာပေ |language=my}}</ref> [[File:Thai dancer Chiang Mai 2005 003.jpg|thumb|right|260px|[[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း [[ချင်းမိုင်မြို့]] (ယခင် ယွန်းပြည်/ဇင်းမယ်) ၏ ရိုးရာပွဲတော်တစ်ခုတွင် တိုင်းယွန်း (ယွန်းရှမ်း) စံပယ်တင် ကချေသည်ငယ်လေးတစ်ဦးကို ရိုးရာအဝတ်အစား၊ ဆံထုံးတန်ဆာများနှင့်အတူ တွေ့ရစဉ်။]] == ပုဂံနှင့် အင်းဝခေတ်ဦး ထိစပ်မှုများ == မြန်မာ့ရာဇဝင်ကျမ်းများအလိုအရ ပုဂံခေတ် [[အနော်ရထာ|အနော်ရထာမင်းစော]] လက်ထက် နိုင်ငံတော်နယ်နိမိတ် ချဲ့ထွင်ရာတွင် အရှေ့ဘက် "ယွန်းပြည်" (ဇင်းမယ်ဒေသ) အထိ ဩဇာသက်ရောက်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ထို့ပြင် ပုဂံခေတ်နှောင်းနှင့် အင်းဝခေတ်ဦးကာလများတွင် သံလွင်မြစ်အရှေ့ဘက်ခြမ်းရှိ ယွန်းစော်ဘွားများသည် ရှမ်းစော်ဘွားများနှင့် ပူးပေါင်းကာ မြန်မာမင်းနေပြည်တော်များသို့ စစ်ချီတိုက်ခိုက်ခြင်း၊ သမီးကညာဆက်သခြင်းနှင့် သံတမန်ဆက်သွယ်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။ == တောင်ငူခေတ်နှင့် ဇင်းမယ်ကို သိမ်းပိုက်ခြင်း (၁၅၅၈) == ယွန်းလူမျိုးများနှင့် မြန်မာတို့အကြား အကြီးမားဆုံးသော သမိုင်းအလှည့်အပြောင်းမှာ ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် [[ဘုရင့်နောင်|ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး]] လက်ထက်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် ဘုရင့်နောင်သည် ယွန်းတို့၏ မြို့တော် ဇင်းမယ် (ချင်းမိုင်) ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် ယွန်းပြည်တစ်ခွင်လုံးကို မြန်မာ့အင်ပါယာအောက်သို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Harvey |first=G. E. |title=History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824 |url=https://archive.org/details/historyofburma0000geha |year=1925 |publisher=Longmans, Green and Co. |language=en}}</ref> ဘုရင့်နောင်သည် ယွန်းလူမျိုးတို့၏ ဓလေ့ထုံးတမ်းနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို မဖျက်ဆီးဘဲ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာစော်ဘွားများကိုပင် ဇင်းမယ်မင်းအဖြစ် ပြန်လည်ခန့်အပ်ကာ သစ္စာခံစေခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ နှစ်ပေါင်း ၂၀၀ ကျော်တိုင်တိုင် ယွန်းပြည်သည် မြန်မာမင်းများခန့်အပ်သော ဘုရင်ခံ သို့မဟုတ် စော်ဘွားများ အုပ်ချုပ်ရာ မြန်မာ့ဩဇာခံ နယ်မြေဖြစ်လာခဲ့သည်။ == ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် ယွန်းလူမျိုးများ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခြင်း == ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦး [[အလောင်းမင်းတရား]]နှင့် [[ဆင်ဖြူရှင်]]မင်းတို့လက်ထက်တွင် ယိုးဒယား (အယုဒ္ဓယ) နှင့် စစ်မက်အပြင်းအထန် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ မြန်မာတပ်မတော်သည် ယွန်းပြည် (ဇင်းမယ်) ကို စစ်အခြေစိုက်စခန်းအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ပြီး စစ်ရှုံးယိုးဒယားတပ်များနှင့်အတူ ဖမ်းဆီးရမိသော ယွန်းလူမျိုး သုံ့ပန်းများ၊ အနုပညာသည်များနှင့် လက်မှုပညာသည်များစွာကို မြန်မာပြည်တွင်းသို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=တင် |first=မောင်မောင် |title=ကုန်းဘောင်ခေတ် မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး |year=၁၉၆၇ |publisher=လယ်တီမဏ္ဍိုင်ပုံနှိပ်တိုက် |language=my}}</ref> ထိုယွန်းလူမျိုးများကို မန္တလေးနှင့် စစ်ကိုင်းဒေသ ရတနာပုံ (မန္တလေး) မတည်ထောင်မီ ကုန်းဘောင်ခေတ်နေပြည်တော်များ ဖြစ်ကြသည့် အမရပူရ၊ အင်းဝနှင့် စစ်ကိုင်းပတ်ဝန်းကျင်တွင် "ယွန်းစုရွာ" များ တည်ထောင်ပေးခဲ့သည်။ ယနေ့တိုင် မန္တလေးမြို့ရှိ "ယွန်းစုရပ်" ဟူသော ရပ်ကွက်အမည်မှာ ထိုခေတ်က ယွန်းလူမျိုးများ စုပေါင်းနေထိုင်ခဲ့ရာအရပ် ဖြစ်သည်။ မြန်မာပြည်သို့ ရောက်ရှိလာသော ယွန်းအနုပညာရှင်များသည် ၎င်းတို့၏ ရိုးရာကဗျာလင်္ကာ၊ သီချင်းနှင့် အကများကို ဖြန့်ဝေခဲ့ကြရာမှ မြန်မာ့ဂီတတွင် "ယွန်းသီချင်း" (ဥပမာ- ယွန်းဗျော) ဟူ၍ သီးသန့်ကဏ္ဍတစ်ခု ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။ မြန်မာ့သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ဇင်းမယ် (ချင်းမိုင်) နှင့် ကျိုင်းတုံဒေသတို့မှ ရွှေ့ပြောင်းလာကြသော သို့မဟုတ် စစ်သုံ့ပန်းအဖြစ် ရောက်ရှိလာကြသော တိုင်းယွန်း (ယွန်းရှမ်း) လူမျိုးများသည် မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်း (ပုဂံ၊ စစ်ကိုင်း၊ ပုပ္ပါး၊ မန္တလေး) သာမက ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း (အင်းလေး၊ စံကား၊ ကက္ကူ) နှင့် ကယား (ကရင်နီ) ပြည်နယ်တို့တွင် အနှံ့အပြား အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ခေတ်ကာလရွေ့လျားလာသည်နှင့်အမျှ ၎င်းတို့သည် သီးသန့်လူမျိုးအဖြစ် မပေါ်လွင်တော့ဘဲ အထွေထွေ "ရှမ်း" လူမျိုးစာရင်းထဲ၌သာ တစ်ပြေးညီ ပါဝင်သွားခဲ့ကာ ယွန်းရှမ်းစာပေနှင့် ဘာသာစကားမှာလည်း မှေးမှိန်သွားခဲ့ရသည်။<ref name="saisanayk">{{cite journal |last=စံအိုက် |first=ဦးစိုင်း |title=ယွန်းရှမ်းလူမျိုးများ သမိုင်းကြောင်း |journal=Tai Freedom News |date=February–March 2013 |volume=13 |page=57 |language=my}}</ref> မြန်မာပြည်ရှိ ယွန်းရှမ်းလူမျိုးအများစုမှာ စစ်သုံ့ပန်း သို့မဟုတ် ဘုရားကျွန်များအဖြစ် ရောက်ရှိလာကြခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း စံကား (စမ်ကား) မြို့ရှိ ယွန်းရှမ်းများမှာမူ ပုံစံကွဲပြားသည်။ ၎င်းတို့သည် ခရစ်နှစ် ၁၄၇၉ ခုနှစ်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ သာသနာပြုရန်အတွက် မိမိတို့၏ ဆန္ဒအလျောက် မင်းညီမင်းသားများနှင့်အတူ သီးသန့် ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref name="saisanayk" /> ယနေ့ခေတ် ထင်ရှားသော '''ကက္ကူဘုရားစု''' အနီးတွင် ရှေးယခင်က သုံ့ပန်းယွန်းရှမ်းရွာတစ်ရွာ ရှိခဲ့ဖူးသည်။ အဆိုပါ သုံ့ပန်းရွာများနှင့် ဘုရားကျွန်ရွာများသည် အစိုးရသို့ အခွန်တော် ပေးဆောင်ရခြင်း မရှိသောကြောင့် ရွာနာမည်သာတည်ရှိပြီး အခွန်ပေးဆောင်ရသည့် တရားဝင်ရွာစာရင်းများ၌ ထည့်သွင်းခြင်း မခံခဲ့ရပေ။ ရောက်ရှိလာသော သုံ့ပန်းယွန်းရှမ်းများထဲတွင် မင်းညီမင်းသား၊ မင်းသမီးများ၊ လူကုဏ်ထံများနှင့် ပညာရှင်များစွာ ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ ယနေ့တိုင် အင်းလေးနှင့် အင်းတိန်ပတ်ဝန်းကျင်၌ "ယွန်းရှမ်းမင်းသမီး၏ အုတ်ဂူ" ဟူသော ကောလာဟလ သမိုင်းစကားများ ကျန်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="saisanayk" /> ယွန်းရှမ်းဘာသာစကားအရ (ကူ) ဆိုသည်မှာ "ဘုရားအစုအဝေး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး၊ (ဂွတ်း) ဆိုသည်မှာ "နတ်စင် သို့မဟုတ် နတ်ကွန်းအစုအဝေး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ယွန်းရှမ်းလူမျိုးများသည် ကွယ်လွန်သွားသောအခါ ကုသိုလ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အထိမ်းအမှတ်မှတ်တမ်းအဖြစ်လည်းကောင်း ဘုရားစေတီများ တည်ထားကိုးကွယ်လေ့ရှိသည်။ ငွေကြေးမတတ်နိုင်သူများမှာမူ "ဘုံသုံးဆင့်ဘုရားကျောင်းဆောင်" ငယ်များကို တည်ဆောက်လှူဒါန်းကြသည်။ ထို့ကြောင့် ကက္ကူဘုရားစုသည် ယွန်းရှမ်းလူမျိုးများ သေဆုံးပြီးနောက် လှူဒါန်းခဲ့ကြသည့် ဘုရားစေတီနှင့် ဘုရားကျောင်းဆောင် အစုအဝေးကြီး ဖြစ်သည်။ ကက္ကူဒေသရှိ စေတီပုထိုးများတွင် ဗမာစေတီထီးတော်ပုံစံများနှင့် မတူညီဘဲ ထူးခြားသည့် "ယွန်းရှမ်းစေတီထီးတော်" ပုံစံများကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ အဆိုပါ ယွန်းရှမ်းကမ္ပည်းစာတမ်းများကို သမိုင်းပညာရှင် ဒေါက်တာသန်းထွန်းက မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ပြီး၊ အလှူရှင်အမည်များနှင့် ဆုတောင်းစာများ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ဖော်ထုတ်ပေးခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။<ref name="saisanayk" /> ယွန်းရှမ်းလူမျိုးများသည် ပန်းတဉ်းပညာ (ကြေးသွန်းပညာ) ၌ အလွန်ကျွမ်းကျင်ကြပြီး ကယား (ကရင်နီ) ပြည်နယ်အတွင်း၌ ခရစ်နှစ် ၁၈၈၄ ခုနှစ်အထိ ရိုးရာ ဖားစည်များကို သွန်းလောင်းခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် ၎င်းတို့၏ မူရင်းဒေသဖြစ်သော ချင်းမိုင် (ဇင်းမယ်) နှင့် ကျိုင်းတုံမြို့များတွင် ရွှေပြားခတ်လုပ်ငန်း (ရွှေဆိုင်းလုပ်ငန်း) မှာ အလွန်ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။ ကျိုင်းတုံမြို့၊ မဟာမြတ်မုနိဘုရားဂေါပကအဖွဲ့ဝင် လုံဟောင်ခမ်းတို့၏ မိသားစုသည် ယွန်းရှမ်း (ဂုံရှမ်း) နွယ်ဖွားများဖြစ်ကြပြီး ရွှေပြားခတ်လုပ်ငန်းကို မျိုးဆက်အလိုက် လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ သီရိဒုံသမီးတော် (Princess Sirindhorn) သည် မန္တလေးမြို့ရှိ ရွှေပြားခတ်လုပ်ငန်းသို့ လာရောက်လေ့လာခဲ့ဖူးပြီး၊ ထိုလုပ်ငန်းသည် ချင်းမိုင်ယွန်းရှမ်းတို့၏ ရှေးမူအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်ကို တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။<ref name="saisanayk" /> ဝါးထည်အခြေခံပေါ်တွင် သစ်စေးသုတ်လိမ်းပြီး အလှခြယ်သသည့်အတတ်ပညာကို လူမျိုးအမည်ကိုစွဲ၍ "ယွန်းထည်" ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ အနော်ရထာ သို့မဟုတ် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးလက်ထက်က ပုဂံဒေသသို့ ယွန်းရှမ်းသုံ့ပန်းများကို နေရာချထားပေးခဲ့ရာမှ ပုဂံယွန်းထည်လုပ်ငန်း စတင်ခဲ့သည်။ ယွန်းရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် ဝါးထည်ကို အလှဆင်ရာတွင် သုံးသော ကော်ကဲ့သို့အရာကို "ဆရိုး" ဟု ခေါ်ဆိုပြီး၊ ဗမာလူမျိုးများက (စ) အက္ခရာကို (သ) သို့ ပြောင်းလဲ၍ "သရိုး" သို့မဟုတ် "သယိုး" ဟု အသံထွက် ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ယွန်းရှမ်းစကား၌ **"ေှ-မသန"** ဟု ပြောလျှင် "သက်ကယ်စိမ်း၏ ပြာနှင့် သစ်စေးကို ရောစပ်ထားခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ယနေ့တိုင် ကျိုင်းတုံမြို့ရှိ ယွန်းထည်လုပ်ငန်းတွင် ချည်မျှင်ဖြင့် "ဆရိုး" ပြုလုပ်နိုင်ပြီး ဖောင်းကြွရုပ်လုံးပုံစံများ ဖော်နိုင်သော်လည်း၊ ပုဂံဒေသ ယွန်းထည်လုပ်ငန်းတွင်မူ ထိုကဲ့သို့သော ချည်မျှင်သရိုး (သယိုး) ပြုလုပ်သည့် နည်းပညာ မကျန်ရှိတော့ပေ။<ref name="saisanayk" /> == ကျောက်စာနှင့် ရှေးခေတ်စာပေများထဲမှ ယွန်းလူမျိုး == မြန်မာ့ရှေးဟောင်းကျောက်စာများနှင့် ကဗျာလင်္ကာ စာပေအထောက်အထားများတွင် တိုင်ယွန်း (ဇင်းမယ်နွယ်ဖွား) လူမျိုးများကို "ယွန်း"၊ "ယွန်းရှမ်း" သို့မဟုတ် "ဇင်းမယ်သား" ဟု ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းသည် မြန်မာနှင့် ယွန်းလူမျိုးတို့အကြား ခေတ်အဆက်ဆက် ရှိခဲ့သော စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဒွန်တွဲနေပုံကို ပြသနေသည်။ === ရှေးဟောင်းကျောက်စာ အထောက်အထားများ === မြန်မာနိုင်ငံရှိ သမိုင်းဝင်ကျောက်စာအချို့တွင် နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ချက်များနှင့် စစ်နိုင်ကမ္ပည်းများ၌ "ယွန်းပြည်" အမည်ကို စတင်တွေ့ရှိရသည်။ ခရစ်နှစ် ၁၅၅၇-၁၅၅၈ တွင် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးသည် ယွန်းပြည် (ဇင်းမယ်)၊ လင်းဇင်း (လာအို) နှင့် အယုဒ္ဓယတို့ကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် ပဲခူး [[ရွှေဆံတော်ဘုရား (ပဲခူး)|ရွှေဆံတော်စေတီ]]တွင် တပ်ဆင်ခဲ့သည့် "ဘုရင့်နောင်ခေါင်းလောင်းစာ" (မွန်-မြန်မာနှစ်ဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားချက်) ၌ ယွန်းပြည်ကို တရားဝင်အောင်နိုင်ခဲ့ပြီး သာသနာပြုခဲ့ပုံကို ကမ္ပည်းတင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=သန်းထွန်း |first=ဒေါက်တာ |title=ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင် |year=၁၉၆၄ |publisher=မဟာဒဂုန်စာပေ |language=my}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း (စံကား၊ အင်းတိန်နှင့် ကက္ကူဒေသ) ရှိ ရှေးဟောင်းစေတီပုထိုးများမှ ကမ္ပည်းကျောက်စာတိုများနှင့် ခေါင်းလောင်းစာများတွင် ဘုရားမြေလှူဒါန်းခြင်းနှင့်အတူ "ယွန်းကျွန်" (ယွန်းရှမ်းသုံ့ပန်း ဘုရားကျွန်များ) ၏ အမည်များကို ဒေါက်တာသန်းထွန်း အစရှိသည့် သမိုင်းပညာရှင်များက ဖတ်ရှုဖော်ထုတ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Thaw |first=Kaung |title=Aspects of Myanmar History and Culture |year=၂၀၁၀ |publisher=Gangaw Myaing |language=en}}</ref> === ဧချင်းစာပေ အထောက်အထားများ === အင်းဝခေတ်နှင့် တောင်ငူခေတ် မြန်မာစာဆိုကြီးများသည် မင်းညီမင်းသားများ၏ ဘုန်းတော်ဘွဲ့ "ဧချင်း" များ ရေးသားရာတွင် ယွန်းလူမျိုးတို့ ခေါင်းငုံ့ရိုးကျိုးရပုံကို အားရပါးရ စပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ * '''ရှင်သံခို၏ "မင်းရဲဒိဗ္ဗဧချင်း" (တောင်ငူခေတ်):''' :> ''"ယွန်းပြည်ဇင်းမယ်၊ တလည်လည်လျှင်၊ ဝေကျယ်တိုင်းခွင်၊ မင်းရင်အစုံ၊ ခစားရုံနှင့်..."'' : ဟု စပ်ဆိုကာ ဇင်းမယ်ယွန်းမင်းသားများသည် မြန်မာဘုရင်ထံ၌ လာရောက်ခစားရပုံကို ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။ * '''လှေရှည်ဦးရွှေနီ၏ "ဆင်ဖြူရှင်မင်းတရားကြီးဧချင်း" (ကုန်းဘောင်ခေတ်):''' : ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် ဇင်းမယ်မှ ယွန်းသူရဲကောင်းများနှင့် သုံ့ပန်းများကို ခေါ်ဆောင်လာပုံကို အောက်ပါအတိုင်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်— :> ''"ယွန်းသားတထောင်၊ ဓားတောင်ရောင်ဝင်း၊ ဝန်းရံခြင်းဖြင့်၊ မင်းလည်းရဲမတ်၊ သေနတ်မျိုးကွဲ၊ တပ်လုံးပြဲမျှ..."''<ref>{{cite book |last=ဇော်ဂျီ |first=ဦး |title=မြန်မာစာပေသမိုင်းနှင့် ဧချင်းစာပေ |year=၁၉၇၅ |publisher=စာပေဗိမာန် |language=my}}</ref> : ၎င်းသည် ယွန်းလူမျိုး သေနတ်ကိုင်တပ်သားများကို မြန်မာ့စစ်တပ်အတွင်း သွတ်သွင်းအသုံးပြုခဲ့သည့် သမိုင်းစစ်စစ်ကို ကဗျာဖြင့် သရုပ်ဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ === မြန်မာ့ဂီတအနုပညာနှင့် "ယွန်းသီချင်း" များ === ကုန်းဘောင်ခေတ် နေပြည်တော်သို့ ရောက်ရှိလာသည့် ယွန်းသုံ့ပန်း အနုပညာရှင်များသည် ၎င်းတို့၏ ရိုးရာတူရိယာများနှင့် လေယူလေသိမ်းများကို မြန်မာ့မဟာဂီတအတွင်းသို့ အမွေပေးခဲ့သည်။ မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် "ယွန်းသီချင်း" သို့မဟုတ် "ယွန်းဗျော" (ဇင်းမယ်ဆိုင်းသံ) ဟူ၍ ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး၊ အထူးသဖြင့် [[မြဝတီမင်းကြီး ဦးစ]] ကဲ့သို့သော ဂီတစာဆိုကြီးများသည် ယွန်းရိုးရာသံစဉ်များကို အခြေခံကာ မြန်မာစာသားများ သွတ်သွင်း၍ နန်းတွင်းကြိုးသီချင်းနှင့် ကရုဏာသံ ကဗျာများကို ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=နိုင် |first=ဦးမောင်မောင် |title=မြန်မာ့မဟာဂီတနှင့် တူရိယာသမိုင်း |year=၁၉၈၂ |publisher=နှလုံးလှစာပေ |language=my}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] tktd5turjnl2bv2kwmuxgc2it7ca03c 0 54986 1056629 762120 2026-10-07T18:54:11Z Dr Lotus Black 31011 1056629 wikitext text/x-wiki {{Retaining title}} {{Infobox OS | logo = [[File:Kali Linux Logo.png|250px]] [[File:Kali-2.0-website-logo-300x90.png]] | screenshot = [[File:VirtualBox Kali Linux 29 03 2022 11 10 35.png|275px]] | caption = ''Kali Linux 2022 Screenshot'' | developer = Offensive Security | family = Unix-like | released = {{Start date and age|2013|03|13|df=yes|paren=yes}}<ref name="releases">{{cite web|url=https://www.kali.org/kali-linux-releases/|title=Official Kali Linux Releases|access-date=2020-08-29}}</ref> | latest_release_version = 2026.2<ref>{{cite web|url=https://www.kali.org/blog/kali-linux-2026-2-release/|title=Kali Linux 2026.2 Release (GNOME 50, KDE 6.6, Helper Scripts, APT Formats & VM Boot Tweaking)|access-date=2026-10-08}}</ref> | latest_release_date = {{Start date and age|df=yes|2026|06|29}} | latest_test_version = | supported_platforms = x86, x86-64,armel, armhf | license = Various | working_state = Active | package_manager = [[:en:APT (software)|APT]] (several front-ends available) | updatemodel = Rolling release | offical website = {{URL|www.kali.org}} | Initial release=2013.3.13}} '''Kali Linux''' ဆိုသည်မှာ Penetration Testing နှင့် လုံခြုံရေးအတွက်ထုတ်လုပ်ထားသည့်<ref> *{{cite web |url=http://linuxbsdos.com/2013/03/14/kali-linux-1-0-review/ |title=Kali Linux 1.0 review |website=LinuxBSDos.com |date=2013-03-14 |access-date=2019-11-26}} *{{cite web |url=https://www.linux.com/news/review-backtrack-2-security-live-cd |title=Review: BackTrack 2 security live CD |website=Linux.com |date=2007-04-24 |first=Lorenzo |last=Simionato |access-date=2019-04-10}} *{{cite web |url=https://www.linux.com/news/test-your-environments-security-backtrack |title=Test your environment's security with BackTrack |website=Linux.com |first=Joe |last=Barr |date=13 June 2008 |access-date=2019-04-10}} *{{cite web |url=https://www.dedoimedo.com/computers/backtrack.html |title=BackTrack 4 - Hacking galore |date=2009-05-15 |website=Dedoimedo.com |access-date=2019-04-10}} *{{cite web |url=http://linuxbsdos.com/2012/08/17/backtrack-5-r3-review/ |title=BackTrack 5 R3 review |website=LinuxBSDos.com |date=2012-08-17 |access-date=2019-04-10}}</ref> [[Linux]] ပုံစံမူကွဲ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းအား Offensive Security Ltd မှ စတင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref> *{{cite web |url=https://www.zdnet.com/article/hands-on-with-kali-linux-1-0-7/ |title=Hands-on with Kali Linux 1.0.7 |website=ZDNet.com |date=2014-05-28 |first=J.A. |last=Watson |access-date=2019-04-10}} *{{cite web |url=http://linuxbsdos.com/2014/05/30/kali-linux-1-0-7-review/ |title=Kali Linux 1.0.7 review |website=LinuxBSDos.com |date=2014-05-30 |access-date=2019-04-10}} *{{cite web |url=https://www.dedoimedo.com/computers/kali-linux.html |title=Kali Linux review |website=Dedoimedo.com |date=2014-12-15 |access-date=2019-04-10}} *{{cite web |url=https://www.zdnet.com/article/hand-on-with-kali-linux-rolling/ |title=Hands-on with Kali Linux Rolling |website=ZDNet.com |date=2016-01-22 |first=J.A. |last=Watson |access-date=2019-04-10}} *{{cite magazine |url=https://distrowatch.com/weekly.php?issue=20160425#kali |title=Kali Linux 2016.1 |magazine=DistroWatch Weekly |issue=658 |date=2016-04-25 |first=Jesse |last=Smith |access-date=2019-04-10}}</ref> Mati Aharoni, Devon Kearns နှင့် Raphaël Hertzog တို့သည် အဓိက ဒီပလော်ပါများဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web | title=The Birth of Kali Linux | url=//www.kali.org/news/birth-of-kali/ | publisher=Offensive Security | accessdate=2013-03-13 | date=2012-12-12 | archivedate=9 October 2016 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20161009135506/https://www.kali.org/news/birth-of-kali/ }}</ref><ref name="Interview with Mati">{{cite blog | url = http://lifehacker.com/behind-the-app-the-story-of-kali-linux-1666168491 | title = Behind the App: The Story of Kali Linux | publisher = Lifehacker | last = Orin | first = Andy | date = 2014-03-12 | accessdate = 2015-07-14 | quote = Mati Aharoni: One of our goals with Kali is to provide images of the operating system for all sorts of exotic hardware—mainly ARM based. This includes everything from Raspberry Pi's to tablets, to Android TV devices, with each piece of hardware having some unique property. }} </ref> == Kali အသုံးဝင်ခြင်းများ == Kali Linux ဆိုသည်မှာ Backtrack Linuxကို အဆင့်မြှင့်တင်ထားသောGNU/Linuxအမျိုးအစား OSတစ်ခုဖြစ်သည်။ BackTrack Linux ကို အခြေခံသည်ဟုဆိုသော်လည်း Operating System တစ်ခုလုံး၏ မူရင်းအခြေခံသည် Debian Linux ဖြစ်သည်။<ref name=arrives>{{cite web | url=http://www.h-online.com/open/news/item/Kali-Linux-arrives-as-enterprise-ready-version-of-BackTrack-1822241.html | title=Kali Linux arrives as enterprise-ready version of BackTrack | publisher=''The H'' | date=2013-03-13}}</ref> Debian Linux ကို အခြေခံကာ BackTrack Linux ၏ စွမ်းအားများဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားသော စက်လည်ပတ်စနစ်အသစ်တစ်ခုဟုဆိုလျှင် ပြည့်စုံမှန်ကန်ပါသည်။ Kali တွင်သုံးသော package အများစုသည် Debian repositories မှဖြစ်သည်။<ref>{{cite web | url=http://docs.kali.org/kali-policy/kali-linux-relationship-with-debian | title=Kali’s Relationship With Debian | publisher=Kali Linux | date=2013-03-11 | accessdate=7 November 2015 | archivedate=16 June 2017 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170616014611/http://docs.kali.org/kali-policy/kali-linux-relationship-with-debian }}</ref> GNU/Linux အခမဲ့ပေါင်းများစွာထဲမှ [[Debian]] ကိုအခြေခံထားတဲ့ Kali ဟာ အခြား GNU/Linux OS များနဲ့မတူညီသည့်အချက်မှာ ရိုးရိုးသာမန် အသုံးပြုခြင်းထက် ကွန်ပျူတာအသုံးချ တိုက်ခိုက်မှုများ(Hacking) နှင့် လုံခြုံရေး ဦးစားပေးထားခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ Kali GNU/Linux ရဲ့ အားသာချက်အချို့မှာ... * # Penetration testing tools ပေါင်း ၆၀၀ ကျော်ပါဝင်ခြင်း<ref>{{Cite web|url = http://tools.kali.org/tools-listing|title = Kali Linux Tools Listing |date = |accessdate =May 26, 2016 |publisher =Offensive Security}}</ref> * # Kali Linux တွင်ထည့်သွင်းထားသော Software အားလုံး Free And Open Source ဖြစ်နေခြင်း * #နောက်ထပ်ထည့်သွင်းလိုသည်များကိုလည်း အခမဲ့ရရှိနိုင်ခြင်း * # Kali Linux Developer များ၏ Applicationများကို မိမိစိတ်ကြိုက်ရေးသားပြင်ဆင်နိုင်ခြင်း(မူရင်း ကုဒ်များကိုပါ ပြုပြင်နိုင်သည်) * # File System တစ်ခုလုံးကို အတားအဆီးမရှိ အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်း * # Hardware Devices များနှင့် Wireless Devices Drivers တော်တော်များများကို install ထပ်လုပ်စရာမလိုဘဲ လွယ်လင့်တကူ အသုံးပြုနိုင်ခြင်း * # Penetration tester များအ​နေဖြင့် လိုအပ်သလို တီထွင်အသုံးပြုနိုင်ခြင်း * # Kali Linux Team ကဲ့သို့ Developer များကိုယ်တိုင်ဝင်ရောက်ဖြေရှင်းပေးသော Forum များရှိခြင်း * # Kali packages များကို လွယ်လင့်တကူ ရရှိနိုင်ခြင်း * # ဘာသာစကားပေါင်းများစွာပါဝင်လာခြင်း * # Kali Linux ၏ Desktop Design တစ်ခုလုံးကို ပြောင်းလဲအသုံးပြုနိုင်ခြင်း ပိုမိုအလှဆင်နိုင်ခြင်း * # ARM Devices များနှင့် Mobile Phoneများမှာပါ အသုံးပြုလို့ရခြင်း တို့ဖြစ်ပါတယ်။ == Kali နှင့် Debian ကွာခြားချက် == Kali Linux ဟာ အဆင့်မြင့် Penetration Testing များ Security စစ်ဆေးချက်များပါဝင်ပါတယ် * ၁. User တစ်ယောက်အနေဖြင့် Root Access ရရှိထားသော User အဖြစ် အသုံးပြုနိုင်ခြင်း * ၂. Network Services တွေလည်း Disabled အနေနဲ့ ပါရှိခြင်း * ၃. Linux Kernel သာမက OS တစ်ခုလုံးကို စိတ်ကြိုက်ပြောင်းလဲသုံးစွဲနိုင်ခြင်း == လူသိများသည့် ဓလေ့စရိုက် == Kali Linux ၏ လိုဂိုးသည် တီဗွီဇာတ်လမ်းတွဲဖြစ်သော ''Mr. Robot'' (2015) တွင် ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးနှင့်ဆက်နွယ်သော လှုပ်ရှားမှုအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာသည်။ == အကိုးအကား == {{Reflist|2}} == ပြင်ပလင့် == * [https://www.kali.org/kali-linux-releases/ Kali Linux Offical Releases History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200202205308/https://www.kali.org/kali-linux-releases/ |date=2 February 2020 }} * [https://www.kali.org/ Official Kali Linux website] * [https://www.offensive-security.com/ Offensive Security Ltd] * [http://distrowatch.com/table.php?distribution=kali Kali Linux on Distrowatch] [[Category:ကွန်ပျူတာ စက်လည်ပတ်ရေးစနစ်]] gde8cu0m7ow417cxll3aw67vygqypt7 0 57019 1056680 1045488 2026-10-08T06:17:13Z ~2026-54143-59 149155 1056680 wikitext text/x-wiki [[file:PIA17046 - Voyager 1 Goes Interstellar.jpg|thumb|ဤဓာတ်ပုံသည် [[နေအဖွဲ့အစည်း|နေစကြဝဠာ]]နှင့် အနီးဆုံး[[ကြယ်]]များအား [[astronomical unit]] ဖြင့်တိုင်းတာထားသည့် အကွာအဝေး ဖြစ်သည်။ ဤစကေးသည် အရင်စကေး logarithmic scale ထက် ဆယ်ဆ ပိုမိုကွာဝေးသည်။]] [[file:Kuiper belt oort cloud.svg|thumb|အော့ တိမ်တိုက်နှင့် [[ကျူးပါး ခါးပတ်]]အား အနုပညာရှင်တို့မှ ပုံဖော်ချက်။ သီးခြား အရာဝတ္ထုများကို မြင်သာရန် ချဲ့ကားထားသည်။]] '''အော တိမ်တိုက်''' ({{IPAc-en|ˈ|ɔr|t}} သို့မဟုတ် ''အိုပိုက်-အော တိမ်တိုက်'' ဆိုသည်မှာ ဒတ်ချ်လူမျိုး နက္ခတ္တပညာရှင် [[ဂျန် အော]]နှင့် [[အက်စ်တိုးနီးယားနိုင်ငံ|အက်စ်တိုးနီးယား]] နက္ခတ္တပညာရှင် အမ်းနက် အိုပိ တို့၏ နေမင်းအား ၂၀၀၀ မှ ၂၀၀၀၀၀၀ [[AU]] ( ၀.၀၃ မှ ၃.၂ [[အလင်းနှစ်]] ) အကွာအဝေးမှ ဝိုင်းရံထားသော သီအိုရီဆိုင်ရာ တိမ်တိုက်အား မှည့်ခေါ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.universetoday.com/32522/oort-cloud/|title=What is the Oort Cloud?|first=Matt|last=Williams|work=Universe Today |date=August 10, 2015|access-date=May 21, 2021|archive-date=January 23, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180123211102/https://www.universetoday.com/32522/oort-cloud/|url-status=live}}</ref> <ref>{{cite book | last = van der Kruit | first = Pieter C. | title = Master of Galactic Astronomy: A Biography of Jan Hendrik Oort | publisher = Springer | year = 2020 | bibcode = 2021mgab.book.....K }}</ref><ref>{{cite book | last = Whipple | first = Fred L. | chapter = The Oort Cloud | editor = Tom Gehrels | title = Protostars and Planets | publisher = University of Arizona Press | year = 1978 }}</ref> ယင်းနေရာသည် နေမင်းနှင့် အနီးဆုံးကြယ်ဖြစ်သော [[ပရိုဆီမာ စင်တောရိ]]နှင့် ထက်ဝက်အကွာအဝေးတွင် တည်ရှိသည်။ နေမှ [[ကျူးပါး ခါးပတ်]]သို့အကွာအဝေးသည် နေမှ အောတိမ်တိုက်အကွာအဝေးနှင့် နှိုင်းယှဉ်လိုက်ပါက တစ်ထောင်ပုံတစ်ပုံမျှသာ ရှိသည်။ အောတိမ်တိုက်၏ အပြင်ဘက်ကို နေ၏ ဒြပ်ဆွဲအား လွှမ်းမိုးရာထက်ကျော်လွန်သော [[နေအဖွဲ့အစည်း|နေစကြဝဠာ]]၏ နယ်နမိတ်ဟု သတ်မှတ်သည်။ အောတိမ်တိုက်ကို နယ်မြေနှစ်ခုနဲ့ ဖွဲ့စည်းထားသည်။ စက်လုံးပုံ အောတိမ်တိုက်အပြင်ဘက်နှင့် ချပ်ပြားပုံ အောတိမ်တိုက်အတွင်းဘက် သို့မဟုတ် '''ဟေးလ် တိမ်တိုက်'''တို့ ဖြစ်သည်။ အောတိမ်တိုက်တွင် ပါဝင်သည့် အရာဝတ္ထုများမှာ ရေကဲ့သို့ [[ရေခဲ]]များ [[အမိုးနီးယား]] နှင့် [[မီသိန်း]]တို့ ဖြစ်သည်။ လက်ရှိနည်းပညာဖြင့် အောတိမ်တိုက်အား တိုက်ရိုက် လေ့လာရန်မှာ မဖြစ်နိုင်သေးပေ။<ref>{{Cite web |title=Oort Cloud |url=https://solarsystem.nasa.gov/solar-system/oort-cloud/overview |access-date=2023-07-01 |website=NASA Solar System Exploration |date=20 June 2023 |archive-date=2023-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230630162050/https://solarsystem.nasa.gov/solar-system/oort-cloud/overview/ |url-status=live }}</ref> နက္ခတ္တပညာရှင်များ ခန့်မှန်းကြသည်မှာ အောတိမ်တိုက်သည် နေစကြဝဠာ၏ အစောပိုင်း ဆင့်ကဲ့ပြောင်းလဲမှုကာလတွင် ကြီးမားသော ဂြိုဟ်များ၏ ဒြပ်ဆွဲအားသက်ရောက်မှုများကြောင့် နေနှင့် နီးရာမှ အာကာသအပြင်ဘက်သို့ ပြန့်ကျဲသွားသည်ဟုဆိုသည်။<ref>{{cite web |title=Oort Cloud & Sol b? |url=http://www.solstation.com/stars/oort.htm |publisher=SolStation |accessdate=2007-05-26 |archive-date=14 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200214082923/http://www.solstation.com/stars/oort.htm |url-status=dead }}</ref> အောတိမ်တိုက်အား တိုက်ရိုက် လေ့လာအတည်ပြုချက်များ မလုပ်ခဲ့သော်လည်း နေစကြဝဠာအတွင်းပိုင်းသို့ ဝင်လာလေ့ရှိသော [[ဟေလီကြယ်တံခွန်]]အမျိုးအစား ကြယ်တံခွန်များ၏ ပင်ရင်း ဖြစ်နိုင်ဖွယ်ရှိသည်။ အပြင်ဘက်ကျသော အောတိမ်တိုက်သည် နေစကြဝဠာနှင့် နည်းနည်းလေးသာ ဆွဲငင်မှုရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ယင်းသည် အပြင်ဘက်ကြယ်များနှင့် [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ]]ကိုယ်တိုင်တို့နှင့်ပင် လွယ်လွယ်ကူကူ ဒြပ်ဆွဲအားသက်ရောက်နိုင်သည်။ ==အယူအဆ== ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် အက်စတိုးနီးယား နက္ခတ္တပညာရှင် အမ်နက် အိုပိက တာဝေး[[ကြယ်တံခွန်]]များ၏ ပင်ရင်းအားလိုက်ရှာရင်း နေအဖွဲ့အစည်းအပြင်ဘက်တွင် အောတိမ်တိုက် တည်ရှိကြောင်း သိခဲ့ရသည်။ ကြယ်တံခွန်များသည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်းပိုင်းမှဆိုပါက သူတို့သည် ဂြိုဟ်များနှင့် မကြာခဏတိုက်မိကုန်သဖြင့် ဆက်တိုက်ဆိုသလို ရောက်မလာနိုင်ပေ။ သို့သော် ကြယ်တံခွန်များသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းဘက်သို့ ရောက်လာမြဲဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းအပြင်ဘက်တွင် ကြယ်တံခွန်များ၏ မူလပင်ရင်းတစ်ခု ရှိရမယ်ဟု အောမှ စိတ်ကူးရခဲ့သည်။ ==ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ပါဝင်မှု== [[File:Oort cloud Sedna orbit.svg|thumb|[[နေအဖွဲ့အစည်း]]နှင့်နှိုင်းယှဉ်ပြီး အောတိမ်တိုက်၏ အကွာအဝေး]] အောတိမ်တိုက်သည် နေမှ ၂၀၀၀-၅၀၀၀ [[AU]] အတွင်း တည်ရှိသည်။ [[AU]] ဆိုသည်မှာ ကမ္ဘာမှ နေမင်းသို့ အကွာအဝေးဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ကမ္ဘာမှ နေမင်းဆီအကွာအဝေးသည်၁ AU ဖြစ်သည်။ တချို့ပညာရှင်များ ခန်းမှန်းချက်အရ အပြင်ဘက်အစွန်းဆုံးနယ်မြေသည် ၁၀၀၀၀၀-၂၀၀၀၀၀ AU ကြားတွင် ရှိသည်။ အောတိမ်တိုက်ကို အပိုင်းနှစ်ခုခွဲ၍ ရသည်။ အပြင်ဘက်အောတိမ်တိုက်အား ၂၀၀၀၀-၅၀၀၀၀ AU နှင့် အတွင်းပိုင်းခြမ်းအောတိမ်တိုက်အား ၁၀၀၀၀၀-၂၀၀၀၀၀ AU တို့ဖြစ်သည်။ အပြင်ဘက်ခြမ်းသည် နေမင်းကို အားပျော့စွာဖြင့် သက်ရောက်မှုရှိပြီး တာဝေးအမျိုးအစားကြယ်တံခွန်များကို သက်ရောက်နိုင်ခြေရှိသည်။ အတွင်းဘက်တိမ်တိုက်များမှာ ဟေးလ်တိမ်တိုက်ဟု သိရသည်။ ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် ယင်းတည်ရှိကြောင်း အဆိုတင်သွင်းခဲ့သည့် Jack G. Hills အားအစွဲပြုပြီး ခေါ်ဆိုထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ==မူလအစ== အောတိမ်တိုက်သည် လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၄.၆ [[ဘီလီယံ]]နီးပါးခန့်အကြာ [[နေအဖွဲ့အစည်း]] စတင်ဖြစ်လာချိန်မှ အကြွင်းအကျန် ဖြစ်နိုင်သည်။<ref>{{cite web |title=Oort Cloud & Sol b? |url=http://www.solstation.com/stars/oort.htm |publisher=SolStation |accessdate=2007-05-26 |archive-date=14 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200214082923/http://www.solstation.com/stars/oort.htm |url-status=dead }}</ref> အများစု လက်ခံကြသည့် အယူအဆတစ်ခုမှာ အောတိမ်တိုက်သည် ယင်းအချိန်တုန်းက နေနှင့် ပိုမိုနီးကပ်ခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။ သို့သော် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]ကဲ့သို့ ကြီးမားသော[[ဂြိုဟ်]]များသည် ဒြပ်ဆွဲအားနှင့် တွန်းထုတ်လိုက်၍ ဖြစ်နိုင်သည်။ မကြာသေးခင်မှ [[နာဆာ]]၏ လေ့လာချက်များအရ အောတိမ်တိုက်သည် နေမင်းနှင့် အခြားသောကြယ်များ၏ ပစ္စည်းလဲလှယ်ရာ ပတ်ဝန်းကျင် ဖြစ်နိုင်သည်ဟုဆိုသည်။ ==ကြယ်တံခွန်များ== [[Image:Comet Hale-Bopp.jpg|thumb|upright|left|ဟာလေ-ဘော့ ကြယ်တံခွန်]] [[နေအဖွဲ့အစည်း]]တွင် ကြယ်တံခွန်များ၏ သီးခြားပင်ရင်းနှစ်ခုရှိသည်။ တာတိုကြယ်တံခွန် (နှစ်ပေါင်း ၂၀၀ လှည့်ပတ်တဲ့ကြယ်တံခွန်) များသည် [[ကျူးပါး ခါးပတ်]] သို့မဟုတ် ပြန့်ကျဲ အချပ်ပြားမှ ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့သည် ၃၀ [[AU]] အကွာရှိ နက်ပကျွန်းပတ်လမ်းနှင့် နေမှ ၁၀၀ AU ထိကျယ်ပြန့်သည်။ ဟာလေးဘော့ ကြယ်တံခွန်ကဲ့သို့ တာဝေး ကြယ်တံခွန်များသည် နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကာ လှည့်ပတ်လေ့ရှိပြီး ယင်းတို့သည် အောတိမ်တိုက်မှ ရောက်လာကြခြင်းဖြစ်သည်။ ကျူးပါး ခါးပတ်အတွင်းမှ ပတ်လမ်းများသည် တည်ငြိမ်မှုရှိသောကြောင့် ကြယ်တံခွန်အနည်းငယ်သည် အောတိမ်တိုက်မှ ဖြစ်သည်။ လေ့လာချက်အရ နေအဖွဲ့အစည်းအပြင်ဘက်တွင်ရှိသော ကြယ်တံခွန်အရေအတွက်သည် အတွင်းဘက်မှာထက် အဆပေါင်းများစွာ ပိုများလေ့ရှိသည်။ သို့သော် ကြယ်တံခွန်တော်တော်များများသည် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]၏ ကြီးမားသော[[ဒြပ်ဆွဲငင်အား|ဒြပ်ဆွဲအား]]ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းပိုင်ဂြိုဟ်များဆီသို့ ရောက်မလာကြပေ။ အများစုမှာ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ပေါ်သို့ တိုက်မိကုန်ကြသည်။ ထင်ရှားသောဥပမာတစ်ခုမှာ ၁၉၉၄ ခုနှစ်မှာ ဂျူပီတာဂြိုဟ်နှင့် တိုက်မိသည့် ရှူးမိတ်ကာ-လယ်ဗီ (၉) ဟုခေါ်သည့် ကြယ်တံခွန်ပင် ဖြစ်သည်။<ref name=julio> {{cite journal |author=Julio A. Fernández |date=2000 |title=Long-Period Comets and the Oort Cloud |journal=Earth, Moon, and Planets |volume=89 |issue=1–4 |pages=325–343 |bibcode = 2002EM&P...89..325F |doi=10.1023/A:1021571108658 }}</ref> တချို့ပညာရှင်များ ပြောကြသည်မှာ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် အာကာသအမှိုက်ရှင်းဂြိုဟ်ဖြစ်သည်ဟုဆိုကြသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သာ မရှိခဲ့ပါက ကမ္ဘာကြီးသည် ကြယ်တံခွန်များနှင့် တိုက်မိနိုင်ခြေ ပိုများမည်ဟုဆိုကြသည်။ ==အနာဂတ် စူးစမ်းလေ့လာရေး== အာကာသ စူးစမ်းလေ့လာရေးယာဉ်ဖြစ်သော [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ အာကာသယာဉ်|ဗွိုင်ယေဂျာ-၁]] သည် အောတိမ်တိုက် ဧရိယာသို့ ရောက်ရှိရုံသာ ရှိသေးသည်။ ယင်းသည် အမြန်ဆုံးနှင့် <ref name="New_Horizons2006">{{cite web |url=http://pluto.jhuapl.edu/news_center/news/081706.php |title=New Horizons Salutes Voyager |date=August 17, 2006 |publisher=New Horizons |accessdate=November 3, 2009 |archivedate=9 March 2011 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5x3s4O3KH?url=http://pluto.jhuapl.edu/news_center/news/081706.php }}</ref>အဝေးဆုံးသို့ ရောက်နေသော ယာဉ်တစ်စင်းပင်ဖြစ်သည်။<ref name="g.2013sep13">{{cite news |last=Clark |first=Stuart |title=Voyager 1 leaving solar system matches feats of great human explorers |url=http://www.theguardian.com/science/across-the-universe/2013/sep/13/voyager-1-solar-system-great-explorers |newspaper=The Guardian |date=September 13, 2013 }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.spacetoday.org/SolSys/Voyagers20years.html |title=Voyagers are leaving the Solar System |work=Space Today |date=2011 |accessdate=May 29, 2014}}</ref> ယခုလက်ရှိ နေစကြဝဠာတွင် အမြန်ဆုံးနှင့် အဝေးဆုံးခရီးနှင်နေသော အာကာသယာဉ်သည် နှစ် (၃၀၀) အတွင်း အောတိမ်တိုက်ဆီသို့ ရောက်လိမ့်အုံးမည် မဟုတ်ပေ။<ref name="jpl.PIA17046">{{cite web |url=http://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA17046 |title=Catalog Page for PIA17046 |work=Photo Journal |publisher=NASA |date= |accessdate=April 27, 2014}}</ref><ref name="ut.104717">{{cite web |url=http://www.universetoday.com/104717/its-official-voyager-1-is-now-in-interstellar-space/ |title=It's Official: Voyager 1 Is Now In Interstellar Space |work=UniverseToday |date= |accessdate=April 27, 2014}}</ref> အောတိမ်တိုက်ကို ဖြတ်သွားရန်မှာ နှစ်ပေါင်း (၃၀၀၀၀) ကြာမြင့်မည်ဖြစ်သည်။<ref name="Ghose2013">{{cite web |last=Ghose |first=Tia |title=Voyager 1 Really Is In Interstellar Space: How NASA Knows |work=[http://www.space.com/ Space.com web site] |publisher=TechMedia Network |date=September 13, 2013 |url=http://www.space.com/22797-voyager-1-interstellar-space-nasa-proof.html |accessdate=September 14, 2013 }}</ref><ref name="How_We_Know">{{cite web |last=Cook |first=J.-R |title=How Do We Know When Voyager Reaches Interstellar Space? |publisher=NASA / Jet Propulsion Lab |date=September 12, 2013 |url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2013-278 |accessdate=September 15, 2013 |archivedate=15 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130915060510/http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2013-278 }}</ref> မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ သက္ကရာဇ် (၂၀၂၅) ခုနှစ်တွင် ဗွိုင်ယေဂျာ-၁ ၏ ရေဒီယို အိုင်ဆိုတုပ် သာမိုလျှပ်စစ် ဂျင်နေရေတာသည် သိပ္ပံဆိုင်ရာ စက်ပစ္စည်းများ မောင်းနှင်နိုင်ရန် [[စွမ်းအင်]]လုံလောက်တော့မည် မဟုတ်ပေ။ နေစကြဝဠာအပြင်ဘက်သို့ ရောက်ရှိသွားသော အခြားအာကာသယာဉ် လေးခုမှာလည်း အောတိမ်တိုက်သို့ရောက်ရှိပါက အလုပ် လုပ်နိုင်တော့မှာ မဟုတ်ပေ။ စူးစမ်းလေ့လာရေးအတွက် အဆိုပြုထားသော အချက်တစ်ခုမှာ နေရောင်ခြည်ဖြင့် ရွက်လွှင့်သော [[အာကာသယာဉ်]]ကို အသုံးပြုပါက နှစ်ပေါင်း (၃၀) အတွင်း လိုရာခရီးသို့ ရောက်ရှိမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|author=Paul Gilster |url=http://www.centauri-dreams.org/?p=4238 |title=An Inflatable Sail to the Oort Cloud |publisher=Centauri-dreams.org |date=2008-11-12 |accessdate=2013-07-23}}</ref> ==အခြားကြည့်ရန်== *[[ဟေလီယိုစဖီးယား]] *[[ကျူးပါး ခါးပတ်]] ==ကိုးကား== {{Reflist|2}} {{footer SolarSystem}} ==ပြင်ပလင့်ခ်များ== * {{Commons category-inline|Oort Cloud|အောတိမ်တိုက်}} * [http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=KBOs Oort Cloud Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151110001858/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=KBOs |date=10 November 2015 }} by [http://solarsystem.nasa.gov/ NASA's Solar System Exploration] * [http://www.nineplanets.org/kboc.html The Kuiper Belt and The Oort Cloud] * [http://adsabs.harvard.edu/abs/1994QJRAS..35....1M The effect of perturbations by the Alpha Cen A/B system on the Oort Cloud] * [http://arxiv.org/abs/1411.1844 Reassessing the formation of the Inner Oort cloud in an embedded star cluster II: Probing the inner edge] (Brasser; Schwamb : 7 Nov 2014 : [[arXiv]]:1411.1844) [[ကဏ္ဍ:ကြယ်တံခွန်များ]] [[Category:ဂြိုဟ်ငယ်များ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း]] [[ကဏ္ဍ:အောတိမ်တိုက်]] ovxehckv6gxt2ikla66u0xjtkze6vg5 1056722 1056680 2026-10-08T10:21:21Z Dr Lotus Black 31011 /* အခြားကြည့်ရန် */ 1056722 wikitext text/x-wiki [[file:PIA17046 - Voyager 1 Goes Interstellar.jpg|thumb|ဤဓာတ်ပုံသည် [[နေအဖွဲ့အစည်း|နေစကြဝဠာ]]နှင့် အနီးဆုံး[[ကြယ်]]များအား [[astronomical unit]] ဖြင့်တိုင်းတာထားသည့် အကွာအဝေး ဖြစ်သည်။ ဤစကေးသည် အရင်စကေး logarithmic scale ထက် ဆယ်ဆ ပိုမိုကွာဝေးသည်။]] [[file:Kuiper belt oort cloud.svg|thumb|အော့ တိမ်တိုက်နှင့် [[ကျူးပါး ခါးပတ်]]အား အနုပညာရှင်တို့မှ ပုံဖော်ချက်။ သီးခြား အရာဝတ္ထုများကို မြင်သာရန် ချဲ့ကားထားသည်။]] '''အော တိမ်တိုက်''' ({{IPAc-en|ˈ|ɔr|t}} သို့မဟုတ် ''အိုပိုက်-အော တိမ်တိုက်'' ဆိုသည်မှာ ဒတ်ချ်လူမျိုး နက္ခတ္တပညာရှင် [[ဂျန် အော]]နှင့် [[အက်စ်တိုးနီးယားနိုင်ငံ|အက်စ်တိုးနီးယား]] နက္ခတ္တပညာရှင် အမ်းနက် အိုပိ တို့၏ နေမင်းအား ၂၀၀၀ မှ ၂၀၀၀၀၀၀ [[AU]] ( ၀.၀၃ မှ ၃.၂ [[အလင်းနှစ်]] ) အကွာအဝေးမှ ဝိုင်းရံထားသော သီအိုရီဆိုင်ရာ တိမ်တိုက်အား မှည့်ခေါ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.universetoday.com/32522/oort-cloud/|title=What is the Oort Cloud?|first=Matt|last=Williams|work=Universe Today |date=August 10, 2015|access-date=May 21, 2021|archive-date=January 23, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180123211102/https://www.universetoday.com/32522/oort-cloud/|url-status=live}}</ref> <ref>{{cite book | last = van der Kruit | first = Pieter C. | title = Master of Galactic Astronomy: A Biography of Jan Hendrik Oort | publisher = Springer | year = 2020 | bibcode = 2021mgab.book.....K }}</ref><ref>{{cite book | last = Whipple | first = Fred L. | chapter = The Oort Cloud | editor = Tom Gehrels | title = Protostars and Planets | publisher = University of Arizona Press | year = 1978 }}</ref> ယင်းနေရာသည် နေမင်းနှင့် အနီးဆုံးကြယ်ဖြစ်သော [[ပရိုဆီမာ စင်တောရိ]]နှင့် ထက်ဝက်အကွာအဝေးတွင် တည်ရှိသည်။ နေမှ [[ကျူးပါး ခါးပတ်]]သို့အကွာအဝေးသည် နေမှ အောတိမ်တိုက်အကွာအဝေးနှင့် နှိုင်းယှဉ်လိုက်ပါက တစ်ထောင်ပုံတစ်ပုံမျှသာ ရှိသည်။ အောတိမ်တိုက်၏ အပြင်ဘက်ကို နေ၏ ဒြပ်ဆွဲအား လွှမ်းမိုးရာထက်ကျော်လွန်သော [[နေအဖွဲ့အစည်း|နေစကြဝဠာ]]၏ နယ်နမိတ်ဟု သတ်မှတ်သည်။ အောတိမ်တိုက်ကို နယ်မြေနှစ်ခုနဲ့ ဖွဲ့စည်းထားသည်။ စက်လုံးပုံ အောတိမ်တိုက်အပြင်ဘက်နှင့် ချပ်ပြားပုံ အောတိမ်တိုက်အတွင်းဘက် သို့မဟုတ် '''ဟေးလ် တိမ်တိုက်'''တို့ ဖြစ်သည်။ အောတိမ်တိုက်တွင် ပါဝင်သည့် အရာဝတ္ထုများမှာ ရေကဲ့သို့ [[ရေခဲ]]များ [[အမိုးနီးယား]] နှင့် [[မီသိန်း]]တို့ ဖြစ်သည်။ လက်ရှိနည်းပညာဖြင့် အောတိမ်တိုက်အား တိုက်ရိုက် လေ့လာရန်မှာ မဖြစ်နိုင်သေးပေ။<ref>{{Cite web |title=Oort Cloud |url=https://solarsystem.nasa.gov/solar-system/oort-cloud/overview |access-date=2023-07-01 |website=NASA Solar System Exploration |date=20 June 2023 |archive-date=2023-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230630162050/https://solarsystem.nasa.gov/solar-system/oort-cloud/overview/ |url-status=live }}</ref> နက္ခတ္တပညာရှင်များ ခန့်မှန်းကြသည်မှာ အောတိမ်တိုက်သည် နေစကြဝဠာ၏ အစောပိုင်း ဆင့်ကဲ့ပြောင်းလဲမှုကာလတွင် ကြီးမားသော ဂြိုဟ်များ၏ ဒြပ်ဆွဲအားသက်ရောက်မှုများကြောင့် နေနှင့် နီးရာမှ အာကာသအပြင်ဘက်သို့ ပြန့်ကျဲသွားသည်ဟုဆိုသည်။<ref>{{cite web |title=Oort Cloud & Sol b? |url=http://www.solstation.com/stars/oort.htm |publisher=SolStation |accessdate=2007-05-26 |archive-date=14 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200214082923/http://www.solstation.com/stars/oort.htm |url-status=dead }}</ref> အောတိမ်တိုက်အား တိုက်ရိုက် လေ့လာအတည်ပြုချက်များ မလုပ်ခဲ့သော်လည်း နေစကြဝဠာအတွင်းပိုင်းသို့ ဝင်လာလေ့ရှိသော [[ဟေလီကြယ်တံခွန်]]အမျိုးအစား ကြယ်တံခွန်များ၏ ပင်ရင်း ဖြစ်နိုင်ဖွယ်ရှိသည်။ အပြင်ဘက်ကျသော အောတိမ်တိုက်သည် နေစကြဝဠာနှင့် နည်းနည်းလေးသာ ဆွဲငင်မှုရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ယင်းသည် အပြင်ဘက်ကြယ်များနှင့် [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ]]ကိုယ်တိုင်တို့နှင့်ပင် လွယ်လွယ်ကူကူ ဒြပ်ဆွဲအားသက်ရောက်နိုင်သည်။ ==အယူအဆ== ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် အက်စတိုးနီးယား နက္ခတ္တပညာရှင် အမ်နက် အိုပိက တာဝေး[[ကြယ်တံခွန်]]များ၏ ပင်ရင်းအားလိုက်ရှာရင်း နေအဖွဲ့အစည်းအပြင်ဘက်တွင် အောတိမ်တိုက် တည်ရှိကြောင်း သိခဲ့ရသည်။ ကြယ်တံခွန်များသည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်းပိုင်းမှဆိုပါက သူတို့သည် ဂြိုဟ်များနှင့် မကြာခဏတိုက်မိကုန်သဖြင့် ဆက်တိုက်ဆိုသလို ရောက်မလာနိုင်ပေ။ သို့သော် ကြယ်တံခွန်များသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းဘက်သို့ ရောက်လာမြဲဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းအပြင်ဘက်တွင် ကြယ်တံခွန်များ၏ မူလပင်ရင်းတစ်ခု ရှိရမယ်ဟု အောမှ စိတ်ကူးရခဲ့သည်။ ==ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ပါဝင်မှု== [[File:Oort cloud Sedna orbit.svg|thumb|[[နေအဖွဲ့အစည်း]]နှင့်နှိုင်းယှဉ်ပြီး အောတိမ်တိုက်၏ အကွာအဝေး]] အောတိမ်တိုက်သည် နေမှ ၂၀၀၀-၅၀၀၀ [[AU]] အတွင်း တည်ရှိသည်။ [[AU]] ဆိုသည်မှာ ကမ္ဘာမှ နေမင်းသို့ အကွာအဝေးဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ကမ္ဘာမှ နေမင်းဆီအကွာအဝေးသည်၁ AU ဖြစ်သည်။ တချို့ပညာရှင်များ ခန်းမှန်းချက်အရ အပြင်ဘက်အစွန်းဆုံးနယ်မြေသည် ၁၀၀၀၀၀-၂၀၀၀၀၀ AU ကြားတွင် ရှိသည်။ အောတိမ်တိုက်ကို အပိုင်းနှစ်ခုခွဲ၍ ရသည်။ အပြင်ဘက်အောတိမ်တိုက်အား ၂၀၀၀၀-၅၀၀၀၀ AU နှင့် အတွင်းပိုင်းခြမ်းအောတိမ်တိုက်အား ၁၀၀၀၀၀-၂၀၀၀၀၀ AU တို့ဖြစ်သည်။ အပြင်ဘက်ခြမ်းသည် နေမင်းကို အားပျော့စွာဖြင့် သက်ရောက်မှုရှိပြီး တာဝေးအမျိုးအစားကြယ်တံခွန်များကို သက်ရောက်နိုင်ခြေရှိသည်။ အတွင်းဘက်တိမ်တိုက်များမှာ ဟေးလ်တိမ်တိုက်ဟု သိရသည်။ ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် ယင်းတည်ရှိကြောင်း အဆိုတင်သွင်းခဲ့သည့် Jack G. Hills အားအစွဲပြုပြီး ခေါ်ဆိုထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ==မူလအစ== အောတိမ်တိုက်သည် လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၄.၆ [[ဘီလီယံ]]နီးပါးခန့်အကြာ [[နေအဖွဲ့အစည်း]] စတင်ဖြစ်လာချိန်မှ အကြွင်းအကျန် ဖြစ်နိုင်သည်။<ref>{{cite web |title=Oort Cloud & Sol b? |url=http://www.solstation.com/stars/oort.htm |publisher=SolStation |accessdate=2007-05-26 |archive-date=14 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200214082923/http://www.solstation.com/stars/oort.htm |url-status=dead }}</ref> အများစု လက်ခံကြသည့် အယူအဆတစ်ခုမှာ အောတိမ်တိုက်သည် ယင်းအချိန်တုန်းက နေနှင့် ပိုမိုနီးကပ်ခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။ သို့သော် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]ကဲ့သို့ ကြီးမားသော[[ဂြိုဟ်]]များသည် ဒြပ်ဆွဲအားနှင့် တွန်းထုတ်လိုက်၍ ဖြစ်နိုင်သည်။ မကြာသေးခင်မှ [[နာဆာ]]၏ လေ့လာချက်များအရ အောတိမ်တိုက်သည် နေမင်းနှင့် အခြားသောကြယ်များ၏ ပစ္စည်းလဲလှယ်ရာ ပတ်ဝန်းကျင် ဖြစ်နိုင်သည်ဟုဆိုသည်။ ==ကြယ်တံခွန်များ== [[Image:Comet Hale-Bopp.jpg|thumb|upright|left|ဟာလေ-ဘော့ ကြယ်တံခွန်]] [[နေအဖွဲ့အစည်း]]တွင် ကြယ်တံခွန်များ၏ သီးခြားပင်ရင်းနှစ်ခုရှိသည်။ တာတိုကြယ်တံခွန် (နှစ်ပေါင်း ၂၀၀ လှည့်ပတ်တဲ့ကြယ်တံခွန်) များသည် [[ကျူးပါး ခါးပတ်]] သို့မဟုတ် ပြန့်ကျဲ အချပ်ပြားမှ ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့သည် ၃၀ [[AU]] အကွာရှိ နက်ပကျွန်းပတ်လမ်းနှင့် နေမှ ၁၀၀ AU ထိကျယ်ပြန့်သည်။ ဟာလေးဘော့ ကြယ်တံခွန်ကဲ့သို့ တာဝေး ကြယ်တံခွန်များသည် နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကာ လှည့်ပတ်လေ့ရှိပြီး ယင်းတို့သည် အောတိမ်တိုက်မှ ရောက်လာကြခြင်းဖြစ်သည်။ ကျူးပါး ခါးပတ်အတွင်းမှ ပတ်လမ်းများသည် တည်ငြိမ်မှုရှိသောကြောင့် ကြယ်တံခွန်အနည်းငယ်သည် အောတိမ်တိုက်မှ ဖြစ်သည်။ လေ့လာချက်အရ နေအဖွဲ့အစည်းအပြင်ဘက်တွင်ရှိသော ကြယ်တံခွန်အရေအတွက်သည် အတွင်းဘက်မှာထက် အဆပေါင်းများစွာ ပိုများလေ့ရှိသည်။ သို့သော် ကြယ်တံခွန်တော်တော်များများသည် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]၏ ကြီးမားသော[[ဒြပ်ဆွဲငင်အား|ဒြပ်ဆွဲအား]]ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းပိုင်ဂြိုဟ်များဆီသို့ ရောက်မလာကြပေ။ အများစုမှာ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ပေါ်သို့ တိုက်မိကုန်ကြသည်။ ထင်ရှားသောဥပမာတစ်ခုမှာ ၁၉၉၄ ခုနှစ်မှာ ဂျူပီတာဂြိုဟ်နှင့် တိုက်မိသည့် ရှူးမိတ်ကာ-လယ်ဗီ (၉) ဟုခေါ်သည့် ကြယ်တံခွန်ပင် ဖြစ်သည်။<ref name=julio> {{cite journal |author=Julio A. Fernández |date=2000 |title=Long-Period Comets and the Oort Cloud |journal=Earth, Moon, and Planets |volume=89 |issue=1–4 |pages=325–343 |bibcode = 2002EM&P...89..325F |doi=10.1023/A:1021571108658 }}</ref> တချို့ပညာရှင်များ ပြောကြသည်မှာ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် အာကာသအမှိုက်ရှင်းဂြိုဟ်ဖြစ်သည်ဟုဆိုကြသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သာ မရှိခဲ့ပါက ကမ္ဘာကြီးသည် ကြယ်တံခွန်များနှင့် တိုက်မိနိုင်ခြေ ပိုများမည်ဟုဆိုကြသည်။ ==အနာဂတ် စူးစမ်းလေ့လာရေး== အာကာသ စူးစမ်းလေ့လာရေးယာဉ်ဖြစ်သော [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ အာကာသယာဉ်|ဗွိုင်ယေဂျာ-၁]] သည် အောတိမ်တိုက် ဧရိယာသို့ ရောက်ရှိရုံသာ ရှိသေးသည်။ ယင်းသည် အမြန်ဆုံးနှင့် <ref name="New_Horizons2006">{{cite web |url=http://pluto.jhuapl.edu/news_center/news/081706.php |title=New Horizons Salutes Voyager |date=August 17, 2006 |publisher=New Horizons |accessdate=November 3, 2009 |archivedate=9 March 2011 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5x3s4O3KH?url=http://pluto.jhuapl.edu/news_center/news/081706.php }}</ref>အဝေးဆုံးသို့ ရောက်နေသော ယာဉ်တစ်စင်းပင်ဖြစ်သည်။<ref name="g.2013sep13">{{cite news |last=Clark |first=Stuart |title=Voyager 1 leaving solar system matches feats of great human explorers |url=http://www.theguardian.com/science/across-the-universe/2013/sep/13/voyager-1-solar-system-great-explorers |newspaper=The Guardian |date=September 13, 2013 }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.spacetoday.org/SolSys/Voyagers20years.html |title=Voyagers are leaving the Solar System |work=Space Today |date=2011 |accessdate=May 29, 2014}}</ref> ယခုလက်ရှိ နေစကြဝဠာတွင် အမြန်ဆုံးနှင့် အဝေးဆုံးခရီးနှင်နေသော အာကာသယာဉ်သည် နှစ် (၃၀၀) အတွင်း အောတိမ်တိုက်ဆီသို့ ရောက်လိမ့်အုံးမည် မဟုတ်ပေ။<ref name="jpl.PIA17046">{{cite web |url=http://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA17046 |title=Catalog Page for PIA17046 |work=Photo Journal |publisher=NASA |date= |accessdate=April 27, 2014}}</ref><ref name="ut.104717">{{cite web |url=http://www.universetoday.com/104717/its-official-voyager-1-is-now-in-interstellar-space/ |title=It's Official: Voyager 1 Is Now In Interstellar Space |work=UniverseToday |date= |accessdate=April 27, 2014}}</ref> အောတိမ်တိုက်ကို ဖြတ်သွားရန်မှာ နှစ်ပေါင်း (၃၀၀၀၀) ကြာမြင့်မည်ဖြစ်သည်။<ref name="Ghose2013">{{cite web |last=Ghose |first=Tia |title=Voyager 1 Really Is In Interstellar Space: How NASA Knows |work=[http://www.space.com/ Space.com web site] |publisher=TechMedia Network |date=September 13, 2013 |url=http://www.space.com/22797-voyager-1-interstellar-space-nasa-proof.html |accessdate=September 14, 2013 }}</ref><ref name="How_We_Know">{{cite web |last=Cook |first=J.-R |title=How Do We Know When Voyager Reaches Interstellar Space? |publisher=NASA / Jet Propulsion Lab |date=September 12, 2013 |url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2013-278 |accessdate=September 15, 2013 |archivedate=15 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130915060510/http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2013-278 }}</ref> မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ သက္ကရာဇ် (၂၀၂၅) ခုနှစ်တွင် ဗွိုင်ယေဂျာ-၁ ၏ ရေဒီယို အိုင်ဆိုတုပ် သာမိုလျှပ်စစ် ဂျင်နေရေတာသည် သိပ္ပံဆိုင်ရာ စက်ပစ္စည်းများ မောင်းနှင်နိုင်ရန် [[စွမ်းအင်]]လုံလောက်တော့မည် မဟုတ်ပေ။ နေစကြဝဠာအပြင်ဘက်သို့ ရောက်ရှိသွားသော အခြားအာကာသယာဉ် လေးခုမှာလည်း အောတိမ်တိုက်သို့ရောက်ရှိပါက အလုပ် လုပ်နိုင်တော့မှာ မဟုတ်ပေ။ စူးစမ်းလေ့လာရေးအတွက် အဆိုပြုထားသော အချက်တစ်ခုမှာ နေရောင်ခြည်ဖြင့် ရွက်လွှင့်သော [[အာကာသယာဉ်]]ကို အသုံးပြုပါက နှစ်ပေါင်း (၃၀) အတွင်း လိုရာခရီးသို့ ရောက်ရှိမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|author=Paul Gilster |url=http://www.centauri-dreams.org/?p=4238 |title=An Inflatable Sail to the Oort Cloud |publisher=Centauri-dreams.org |date=2008-11-12 |accessdate=2013-07-23}}</ref> ==အခြားကြည့်ရန်== *[[ဟေလီယိုစဖီးယား]] *[[ခိုက်ပါး ခါးပတ်]] ==ကိုးကား== {{Reflist|2}} {{footer SolarSystem}} ==ပြင်ပလင့်ခ်များ== * {{Commons category-inline|Oort Cloud|အောတိမ်တိုက်}} * [http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=KBOs Oort Cloud Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151110001858/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=KBOs |date=10 November 2015 }} by [http://solarsystem.nasa.gov/ NASA's Solar System Exploration] * [http://www.nineplanets.org/kboc.html The Kuiper Belt and The Oort Cloud] * [http://adsabs.harvard.edu/abs/1994QJRAS..35....1M The effect of perturbations by the Alpha Cen A/B system on the Oort Cloud] * [http://arxiv.org/abs/1411.1844 Reassessing the formation of the Inner Oort cloud in an embedded star cluster II: Probing the inner edge] (Brasser; Schwamb : 7 Nov 2014 : [[arXiv]]:1411.1844) [[ကဏ္ဍ:ကြယ်တံခွန်များ]] [[Category:ဂြိုဟ်ငယ်များ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း]] [[ကဏ္ဍ:အောတိမ်တိုက်]] r9ropbtglsm0blkf56h376dnunzboxn 0 58095 1056638 1041217 2026-10-07T19:46:36Z Dr Lotus Black 31011 1056638 wikitext text/x-wiki {{under construction}} {{Lowercase title}} {{Infobox information appliance | name = iPhone | image = IPhone 18 Pro Vector.svg | caption = အိုင်ဖုန်း 18 Pro ၏ အရှေ့မျက်နှာပြင်ပုံစံ | developer = [[အက်ပဲ]] | manufacturer = Foxconn, Pegatron | type = [[မိုဘိုင်းဖုန်း]] | releasedate= *'''1st gen''': {{Start date|2007|06|29}} *'''3G:''' {{Start date|2008|07|11}} *'''3GS''': {{Start date|2009|06|19}} *'''4''': {{Start date|2010|06|24}} *'''4S''': {{Start date|2011|10|14}} *'''5''': {{Start date|2012|09|21}} *'''5C'''၊ '''5S''': {{Start date|2013|09|20}} *'''6 / 6 Plus''': {{Start date|2014|09|19}} *'''6S / 6S Plus''': {{Start date|2015|9|25}} *'''SE''': {{Start date|2016|3|31}} *'''7 / 7 Plus''': {{Start date|2016|09|16}} | connectivity = '''1st gen''', '''3G''', and '''3Gs:''' Wi-Fi (802.11 b/g)<br> '''4''', and '''4S:''' Wi-Fi (802.11 b/g/n<br> '''5''', '''5C''', and '''5S:''' Wi-Fi (802.11 a/b/g/n)<br> '''6 / 6 Plus''', and '''6S / 6S Plus:''' Wi-Fi (802.11 a/b/g/n/ac) '''1st gen''', '''3G''', '''3GS''', and '''4:''' Bluetooth 2.1 + EDR<br> '''4S''', '''5''', '''5C''', '''5S''', and '''6 / 6 Plus:''' Bluetooth 4.0<br> '''6S / 6S Plus''' and '''7 / 7 Plus:''' Bluetooth 4.2 ; [[GSM]] models also include: : UMTS / HSDPA :: 850, 1900, 2100 MHz : [[GSM]] / EDGE :: 850, 900, 1800, 1900 MHz ; CDMA model also includes: : CDMA/EV-DO Rev. A :: 800, 1900 MHz '''5:''' ;[[GSM]] models also include: : LTE :: 700, 2100 MHz : UMTS / HSDPA / HSPA+ / DC-HSDPA :: 850, 900, 1900, 2100 MHz : [[GSM]] / EDGE :: 850, 900, 1800, 1900 MHz ; CDMA model also includes: : LTE :: 700 MHz : CDMA / EV-DO Rev. A :: 800, 1900 MHz : UMTS / HSDPA / HSPA+ / DC-HSDPA :: 850, 900, 1900, 2100 MHz : [[GSM]] / EDGE :: 850, 900, 1800, 1900 MHz | unitssold = ၁ ၀၀၀ ၀၀၀ ၀၀၀+ <ref>[http://www.apple.com/newsroom/2016/07/apple-celebrates-one-billion-iphones.html Apple celebrates one billion iPhones - Apple<!-- Bot generated title -->]</ref> | os= iOS | power = {{plainlist| တစ်ပူးတွဲပါရှိ၍ ထပ်မံအားသွင်းနိုင်သော လီ-ပို(လီသီယမ် ပိုလီမာ)ဘတ္ထရီ *'''1st gen:''' 1400 mA·h *'''3G:''' 1150 mA·h *'''3GS''' 1219 mA·h *'''4:''' 1420 mA·h *'''4S:''' 1432 mA·h *'''5:''' 1440 mA·h *'''5C:''' 1510 mA·h *'''5S:''' 1560 mA·h *'''6:''' 1810 mA·h *'''6 Plus:''' 2915 mA·h *'''6S:''' 1715 mA·h *'''6S Plus:''' 2750 mA·h *'''SE:''' 1624 mA·h *'''7:''' 1960 mA·h *'''7 Plus:''' 2900 mA·h }} | soc = {{plainlist| *'''1st gen''' and '''3G:''' S5L8900 *'''3GS:''' S5PC100 *'''4:''' [[Apple A4]] *'''4S:''' [[Apple A5]] *'''5''' / '''5C:''' [[Apple A6]] *'''5S:''' [[Apple A7]] *'''6 / 6 Plus:''' [[Apple A8]] *'''6S / 6S Plus:''' [[Apple A9]] *'''7 / 7 Plus:''' [[Apple A10 Fusion]] *'''8 / 8 Plus:''' [[Apple A11 Bionic]] *'''X:''' [[Apple A11 Bionic]] *'''XS / XS Plus:''' [[Apple A12 Bionic]] *'''XR:''' [[Apple A12 Bionic]] }} | cpu = {{plainlist| *'''1st gen''' and '''3G:''' Samsung 32-bit RISC ARM 1176JZ(F)-S v1.0<ref>{{cite web|url=http://toucharcade.com/2008/07/07/under-the-hood-the-iphones-gaming-mettle |title=Under the Hood: The iPhone's Gaming Mettle |publisher=Touch Arcade |date=June 14, 2008 |accessdate=June 13, 2013}}</ref> *'''3GS:''' 600 MHz ARM Cortex-A8<ref>{{cite web |url=http://www.anandtech.com/show/2782/2 |title=The iPhone 3GS Hardware Exposed & Analyzed |publisher=AnandTech |accessdate=June 13, 2013 |archive-date=14 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170614132329/http://www.anandtech.com/show/2782/2 }}</ref> *'''4:''' 800 MHz ARM Cortex-A8<ref>{{cite web|url=http://www.ifixit.com/Teardown/iPhone-4-Teardown/3130/2 |title=iPhone 4 Teardown - Page 2 |publisher=iFixit |accessdate=June 13, 2013}}</ref> *'''4S:''' 800 MHz dual-core ARM Cortex-A9 <ref>{{cite web|last=Toor |first=Amar |url=http://www.engadget.com/2011/10/11/benchmarks-clock-iphone-4s-a5-cpu-at-800mhz-show-major-gpu-upg |title=Benchmarks clock iPhone 4S' A5 CPU at 800MHz, show major GPU upgrade over iPhone 4 |publisher=Engadget.com |date=October 11, 2011 |accessdate=June 13, 2013}}</ref> *'''5 / 5C:''' 1.3 GHz dual-core Apple A6 *'''5S:''' 1.3 GHz 64-bit dual-core Apple A7 *'''6 / 6 Plus:''' 1.4 GHz 64-bit dual-core Apple A8 *'''6S / 6S Plus:''' 1.85 GHz 64-bit dual-core Apple A9 }} | graphics = {{plainlist| *'''1st gen''' and '''3G:''' PowerVR MBX Lite 3D GPU<ref name="GPUmbx">{{cite web|url=http://www.eetimes.com/news/semi/showArticle.jhtml?articleID=200900740|title=Update: UK graphics specialist confirms that iPhone design win|publisher=EE Times|accessdate=12 January 2016|archivedate=6 June 2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/68DyboxOh?url=http://eetimes.com/electronics-news/4188648/IPhone-code-trail-points-to-MBX-graphics-core}}</ref> (103 MHz) *'''3GS:''' PowerVR SGX535 GPU (150 MHz)<ref name="3G_S_Processor">{{cite web|url=http://www.anandtech.com/gadgets/showdoc.aspx?i=3579&p=2|title=The iPhone 3GS Hardware Exposed & Analyzed|last=Shimpi|first=Anand|date=June 10, 2009|publisher=AnandTech|accessdate=June 10, 2009|archive-date=8 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100308085851/http://www.anandtech.com/gadgets/showdoc.aspx?i=3579&p=2}}<br />{{cite news|url=http://www.wired.com/gadgetlab/2009/06/t-mobile-accidentally-posts-secret-iphone-3g-s-specs|title=Gadget Lab Hardware News and Reviews T-Mobile Accidentally Posts Secret iPhone 3G S Specs|last=Sorrel|first=Charlie|date=June 10, 2009|publisher=Wired.com|accessdate=June 14, 2009}}</ref><ref name="4_Processor">{{cite web|url=http://www.ifixit.com/Teardown/Apple-A4-Teardown/2204/3|title=Apple A4 Teardown|date=June 10, 2009|publisher=ifixit.com|accessdate=September 9, 2010}}</ref> *'''4:''' PowerVR SGX535 GPU (200 MHz)<ref name="3G_S_Processor" /><ref name="4_Processor" /> *'''4S:''' PowerVR SGX543MP2 (2-core) GPU *'''5 / 5C:''' PowerVR SGX543MP3 (3-core) GPU *'''5S:''' PowerVR G6430 (4-core) GPU *'''6 / 6 Plus:''' PowerVR GX6450 (4-core) GPU *'''6S / 6S Plus:''' PowerVR GT7600 (6-core) GPU<ref>{{cite web |url=http://www.anandtech.com/show/9686/the-apple-iphone-6s-and-iphone-6s-plus-review/5 |title=A9's GPU: Imagination PowerVR GT7600 - The Apple iPhone 6s and iPhone 6s Plus Review |publisher=AnandTech |date=November 2, 2015 |accessdate=November 4, 2015 |archive-date=5 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151105083304/http://www.anandtech.com/show/9686/the-apple-iphone-6s-and-iphone-6s-plus-review/5 }}</ref> }} | storage = 4, 8, 16, 32, 64, 128 or 256 GB <ref>{{cite web|url=http://www.apple.com/iphone/specs.html |title=iPhone 5 - View all the technical specifications |publisher=Apple |accessdate=June 13, 2013}}</ref> | memory = {{plainlist| *'''1st gen''' and '''3G:''' 128 MB DDR (137 MHz) *'''3GS:''' 256 MB DDR (200 MHz) *'''4:''' 512 MB DDR2 (200 MHz) *'''4S:''' 512 MB DDR2 *'''5 / 5C:''' 1 GB DDR2 *'''5S / 6 / 6 Plus:''' 1 GB DDR3 *'''6S / 6S Plus / SE 7:''' 2 GB DDR4 *'''7Plus:''' 3 GB DDR4 RAM }} | display = {{plainlist| *'''1st gen''' and '''3G:''' {{convert|3.5|in|mm|abbr=on}}3:2 display aspect ratio, scratch-resistant<ref name="jun18PressRelease">{{cite press release|publisher=Apple Inc.|date=June 18, 2007|url=http://www.apple.com/pr/library/2007/06/18iphone.html|title=iPhone Delivers Up to Eight Hours of Talk Time}}</ref> glossy glass covered screen, 262,144-color (18-bit) [[Liquid crystal display#Twisted nematic (TN)|TN]] LCD, 480 × 320 px (HVGA) at 163 ppi, 200:1 contrast ratio *'''3GS:''' In addition to prior, features a fingerprint-resistant oleophobic coating,<ref>{{cite web|first=Eric|last=Slivka|url=http://www.macrumors.com/2009/06/10/more-wwdc-tidbits-iphone-3g-s-oleophobic-screen-find-my-iphone-live|title=More WWDC Tidbits: iPhone 3G S Oleophobic Screen, "Find My iPhone" Live lLP|publisher=Mac Rumors|date=June 10, 2009|accessdate=July 3, 2009}}</ref> and 262,144-color (18-bit) TN LCD with hardware spatial dithering<ref name=edepot>{{cite web|url=http://www.edepot.com/iphone.html|title=iPhone Secrets and iPad Secrets and iPod Touch Secrets|author=Po-Han Lin|work=Technology Depot|accessdate=December 8, 2011|archive-date=8 December 2012|archive-url=https://archive.today/20121208182655/http://www.edepot.com/iphone.html}}</ref> *'''4''' and '''4S:''' {{convert|3.5|in|mm|abbr=on}}, 3:2 aspect ratio, aluminosilicate glass covered 16,777,216-color (24-bit) IPS LCD screen, 960 × 640 px at 326 ppi, 800:1 contrast ratio, 500 {{frac|cd|m²}} max brightness *'''5 / 5C / 5S:''' {{convert|4.0|in|mm|abbr=on}}; 16:9 aspect ratio; 1136 × 640 px screen resolution at 326 ppi *'''6 / 6S:''' {{convert|4.7|in|mm|abbr=on}}; 16:9 aspect ratio; 1334 × 750 px screen resolution at 326 ppi *'''6 Plus / 6S Plus:''' {{convert|5.5|in|mm|abbr=on}}; 16:9 aspect ratio; 1920 × 1080 px screen resolution at 401 ppi }} | audio = {{flatlist| *[[Bluetooth]] *stereo speaker *microphone *3.5mm stereo audio jack }} | dimensions = {{plainlist| *'''1st gen:''' *{{convert|115|mm|in|abbr=on}} H *{{convert|61|mm|in|abbr=on}} W *{{convert|11.6|mm|in|abbr=on}} D *'''3G''' and '''3GS:''' *{{convert|115.5|mm|in|abbr=on}} H *{{convert|62.1|mm|in|abbr=on}} W *{{convert|12.3|mm|in|abbr=on}} D *'''4''' and '''4S:''' *{{convert|115.2|mm|in|abbr=on}} H *{{convert|58.6|mm|in|abbr=on}} W *{{convert|9.3|mm|in|abbr=on}} D *'''5''' and '''5S:''' *{{convert|123.8|mm|in|abbr=on}} H *{{convert|58.6|mm|in|abbr=on}} W *{{convert|7.6|mm|in|abbr=on}} D *'''5C:''' *{{convert|124.4|mm|in|abbr=on}} H *{{convert|59.2|mm|in|abbr=on}} W *{{convert|8.97|mm|in|abbr=on}} D *'''6:''' *{{convert|138.1|mm|in|abbr=on}} H *{{convert|67|mm|in|abbr=on}} W *{{convert|6.9|mm|in|abbr=on}} D *'''6 Plus:''' *{{convert|158.1|mm|in|abbr=on}} H *{{convert|77.8|mm|in|abbr=on}} W *{{convert|7.1|mm|in|abbr=on}} D *'''6S:''' *{{convert|138.3|mm|in|abbr=on}} H *{{convert|67.1|mm|in|abbr=on}} W *{{convert|7.1|mm|in|abbr=on}} D *'''6S Plus:''' *{{convert|158.2|mm|in|abbr=on}} H *{{convert|77.9|mm|in|abbr=on}} W *{{convert|7.3|mm|in|abbr=on}} D }} | weight = {{plainlist| *'''1st gen''' and '''3GS:''' *{{convert|135|g|oz|abbr=on}} *'''3G:''' {{convert|133|g|oz|abbr=on}} *'''4:''' {{convert|137|g|oz|abbr=on}} *'''4S:''' {{convert|140|g|oz|abbr=on}} *'''5''' and '''5S:''' *{{convert|112|g|oz|abbr=on}} *'''5C:''' {{convert|132|g|oz|abbr=on}} *'''6:''' {{convert|129|g|oz|abbr=on}} *'''6 Plus:''' {{convert|172|g|oz|abbr=on}} *'''6S:''' {{convert|143|g|oz|abbr=on}} *'''6S Plus:''' {{convert|192|g|oz|abbr=on}} }} | website = [https://www.apple.com/iphone/ www.apple.com/iphone] }} '''အိုင်ဖုန်း''' ({{lang-en|iPhone}}) သည် အက်ပဲကုမ္ပဏီမှ ထုတ်လုပ်သော စမတ်ဖုန်း အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ အိုင်ဖုန်းတွင် သူတို့ ကိုယ်ပိုင်ဖန်တီးထားသော လည်ပတ်မှုစနစ် အိုင်အိုအက်စ် (iOS ) ကို ထည့်သွင်းလည်ပတ်စေသည်။ အိုင်ဖုန်း ပထမမျိုးဆက် ကို ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် စတင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ အခုနောက်ဆုံးထွက်ရှိထားသော အိုင်ဖုန်းများမှာ [[အိုင်ဖုန်း ၁၄ ပရို]]နှင့် [[အိုင်ဖုန်း ၁၄ ပရို မက်စ်]]တို့ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ အိုင်ဖုန်း ၁၄ ပရို မက်စ်ကို ၂၀၂၂ခုနှစ် စက်တင်ဘာလမှာ မိတ်ဆက်ပြသခဲ့သည်။ <ref>[http://gizmodo.com/iphone-6s-plus-everything-you-need-to-know-about-apple-1729441889 iPhone 6S Plus: All About Apple's More Powerful Monster<!-- Bot generated title -->]</ref> စာရိုက်ခုံ အတုအယောင်ပါဝင်သော ထိတွေ့မှု ဖန်သားပြင်စနစ်ဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။ အိုင်ဖုန်းသည် ဝိုင်ဖိုင် (သို့) မိုဘိုင်းအင်တာနက် တို့ဖြင့် အင်တာနက် ဆက်သွယ်ချိတ်ဆက်နိုင်သည်။ ဓာတ်ပုံ ရိုက်နိုင်သည်၊ သီချင်းနားထောင်နိုင်သည်၊ အီးမေးလ် လက်ခံပြီး ပြန်လည်ပေးပို့နိုင်သည်၊ အင်တာနက် ကြည့်ရှုနိုင်သည်၊ စာတိုပေးပို့နိုင်သည်၊ မှတ်စု မှတ်သားနိုင်သည်၊ သင်္ချာတွက်ချက်နိုင်သည်၊ အသံပေးပို့နိုင်သည်။ အိုင်ဖုန်း ၃ဂျီအက်စ် မှ စတင်၍ ဗီဒီယိုပါ ရိုက်ကူးနိုင်သည်။ တခြားကုမ္ပဏီများမှ ထုတ်လုပ်ထားသော အက်ပလီကေးရှင်းများကို အလွယ်တကူ အက်ပလီကေးရှင်းစတိုးမှတဆင့် အသုံးပြုနိုင်သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာမှ စတင်၍ အက်ပလီကေးရှင်းစတိုးတွင် အက်ပလီကေးရှင်းစုစုပေါင်း ၁ သန်း ရှိကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ လက်ရှိတွင် အိုင်ဖုန်း မျိုးဆက် ၉ ဆက်ရှိပြီးဖြစ်ပြီး အိုင်ဖုန်း မျိုးဆက်တစ်ခုခြင်းဆီတွင် အိုင်ဖုန်းလည်ပတ်မှုစနစ် အိုင်အိုအက် တစ်ခုစီဖြင့် ထွက်ရှိသည်။ ပထမ မျိုးဆက် အိုင်ဖုန်းမှာ ဂျီအက်စ်အမ် ဖုန်းဖြစ်သည်။ ပထမ မျိုးဆက် ဒီဇိုင်းကို စံ ဒီဇိုင်းအဖြစ် ထားရှိပြီး မျက်နှာပြင်အကျယ်သာ ပြောင်းလဲသွားသည်။ မျက်နှာပြင်အကျယ် ကွဲပြားမှု (၄) ခု ရှိသည်။ အိုင်ဖုန်း ၃ဂျီ နှင့် အိုင်ဖုန်း ၃ဂျီအက်စ် တို့မှာ ၃ဂျီ ဆယ်လူလာ နက်ဝက် နှင့် တည်နေရာပြ ဂျီပီအက်စ် ကို အသုံးပြုနိုင်စွမ်းရှိသည်။ အိုင်ဖိုင်း ၃ဂျီအက်စ် တွင် ပိုမိုမြန်ဆန်သော ပရောဆက်ဆာ နှင့် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ကင်မရာတို့ကို ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ အိုင်ဖုန်း ၄ တွင် ရုပ်ထွက်ပိုမိုကောင်းမွန်သော မျက်နှာပြင်ကို ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ကင်မရာကိုလည်း 5MP ရှိ ကင်မရာကို တပ်ဆင်ခဲ့သည်။ အိုင်ဖုန်း ၄အက်စ်တွင် 8MP ကင်မရာကို ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး ပရောဆက်ဆာကို နှစ်လုံးပြိုင်သုံးနိုင်သော Dual Processor A5 ကို ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ထို့နောက် အသံဖြင့် အမိန့်ပေးခိုင်းစေနိုင်တဲ့ Siri (စီရီ) ကိုလည်း မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ အိုင်ဖုန်း ၅ တွင် ပိုမိုမြန်ဆန်သော A6 ပရောဆက်ဆာ ကို အသုံးပြုခဲ့ပြီး မျက်နှာပြင်အကျယ်ကိုလည်း ၃.၅ လက်မ မှ ၄ လက်မ သို့ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ 3G ထက် ပိုမိုကောင်းမွန်သော LTE ကွန်ရက်ကိုပါ ချိတ်ဆက်နိုင်စွမ်း ရှိသည်။ ပိုမိုကျစ်လျစ်ကောင်းမွန်သော အားသွင်းကြိုးအသစ်ကိုလည်း မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ အိုင်ဖုန်း ၅စီ သည် အိုင်ဖုန်း ၅ နှင့် အတူတူပင် ဖြစ်သော်လည်း သတ္တုကိုယ်ထည်အစား ပလတ်စတစ် (ပိုလီကာဘွန်နိတ်) ကိုယ်ထည်ဖြင့် ဖြစ်သည်။ အိုင်ဖုန်း ၅အက်စ်သည် ပရော်ဆက်ဆာအသစ် A7 ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး ပိုမိုကောင်းမွန်သော ကင်မရာကို ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ သို့သော် MP ပြောင်းလဲခြင်း မရှိပေ။ အဓိက အသစ်အနေနဲ့ လက်ဗွေလုံခြုံရေးကို ထည့်သွင်းပေးခဲ့သည်။ အိုင်ဖုန်း ၆ နှင့် အိုင်ဖုန်း ၆ပလက်စ် တို့ကို ပိုမိုကြီးမားသော မျက်နှာပြင် များဖြင့် ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ၄.၇ လက်မ နှင့် ၅.၅ လက်မ အသီးသီးရှိကြသည်။ အိုင်ဖုန်း ၆အက်စ် နှင့် အိုင်ဖုန်း ၆အက်ပလက်စ် တွင် 12MP ရှိသော ကင်မရာများ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ထုတ်လုပ်ခဲ့သမျှ အိုင်ဖုန်းများတွင် အိုင်ဖုန်း ၃ဂျီအက်စ် မှာ ၁,၁၈၁ ရက်ဖြင့် အကြာဆုံး ရောင်းချခဲ့ပြီး သူ့နောက်မှာတော့ အိုင်ဖုန်း ၄ က ၁,၁၇၄ ရက်ဖြင့် ဒုတိယ အကြာဆုံး ရောင်းချခဲ့သည်။ အက်ပဲကုမ္ပဏီကို ၂၀၁၁ ခုနှစ်အတွက် တန်ဖိုးအရှိဆုံးကုမ္ပဏီအဖြစ် ရပ်တည်နိုင်ရန်အတွက် အိုင်ဖုန်း၏ ရောင်းအားသည် များစွာအထောက်အပံ့ဖြစ်စေခဲ့သည်။ <ref>[http://www.bloomberg.com/news/2011-08-09/apple-rises-from-near-bankruptcy-to-become-most-valuable-company.html Apple Overtakes Exxon Becoming World’s Most Valuable Company - Bloomberg<!-- Bot generated title -->]</ref> တခြားသော စမတ်ဖုန်းများသည်လည်း အိုင်ဖုန်း၏ ဒီဇိုင်းအတိုင်း ကီးဘုတ်များ မပါဝင်ဘဲ ထိတွေ့မှု မျက်နှာပြင်များအတိုင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် တစ်ကမ္ဘာလုံး အိုင်ဖုန်းအသုံးပြုမှုသည် ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ရှိသည်ဟု ဂျေပီ မော်ဂန်က ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် မတ်လတွင် အိုင်ဖုန်းစုစုပေါင်း ရောင်းချရမှုသည် သန်း ၅၀၀ ရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ မတ်လ တွင် အိုင်ဖုန်း သန်း ၇၀၀ အထိ ရောင်းချခဲ့ပြီး ဖြစ်ကြောင်း အက်ပဲကုမ္ပဏီ၏ အမှုဆောင်အရာရှိ ဖြစ်သူ တင်ကွတ်က ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=Gigaom {{!}} Live blog: The Apple Watch “Spring Forward” event<!-- Bot generated title --> |url=https://gigaom.com/2015/03/08/apple-watch-launch-live-blog-spring-forward/ |access-date=5 November 2015 |archive-date=9 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150309231725/https://gigaom.com/2015/03/08/apple-watch-launch-live-blog-spring-forward/ }}</ref> == သမိုင်း == အိုင်ဖုန်းသည် ၂၀၀၇ ခုနှစ်မှရောင်းချခဲ့သော်လည်း၂၀၀၄ ခုနှစ်ကတည်းက အစပြုခဲ့သည်။ အက်ပဲကုမ္ပဏီ၏ ဖခင် [[စတိဗ်ဂျော့စ်]] သည် အဓိကဒီဇိုင်နာ ဂျွန်နတန် အိုင်ဗီ အပါအဝင် ဝန်ထမ်းအယောက် (၁၀၀၀) အားလျှို့ဝှက်စွာ စုစည်း၍ "ခရမ်းရောင် စီမံကိန်း" ကိုပြုလုပ်ရန် ဆို၍ စုစည်းခဲ့သည်။ အက်ပဲသည် အိုင်ဖုန်းအတွက် အမေရိကန် ဆက်သွယ်ရေး ကုမ္ပဏီကြီးဖြစ်တဲ့ AT&T နှင့် လျှို့ဝှက်စွာ ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ အိုင်ဖုန်းထုတ်လုပ်ရန်အတွက် လပေါင်း (၃၀) အတွက် အမေရိကန် ဒေါ်လာ သန်း ၁၅၀ ကုန်ကျခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရိလ ၉ ရက်နေ့၊ မော့စ်ကွန်စင်တာ တွင် [[စတိဗ်ဂျော့စ်]] သည် အိုင်ဖုန်းကို မက်ခ်ဝေါ ၂၀၀၇ တွင် စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ အမျိုးအစား (၂) မျိုးထွက်ရှိလားပြီး 4GB အမျိုးအစားအတွက် ၄၉၉ ဒေါ်လာ၊ 8GB အမျိုးအစားအတွက်၅၉၉ ဒေါ်လာ ကုန်ကျခဲ့သည်။ ကုန်ကျစရိတ်အကုန်လုံးမှာ ၂ နှစ် စာချုပ်ဖြင့် ဖြစ်သည်။ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ညနေ ၆ နာရီတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် စတင်ရောင်းချခဲ့သည်။ နိုင်ငံတဝန်း ဝယ်ယူလိုသူ ရာနဲ့ ချီပြီး စတိုးဆိုင်အပြင်ဘက်မှာ တန်းစီစောင့်ဆိုင်းခဲ့ပါတယ်။ အိုင်ဖုန်းစတင်ရောင်းချခြင်းအပေါ် မီဒီယာများက "ဘုရားသခင်၏ဖုန်း" ဟု တုံ့ပြန်မှုပေးခဲ့ကြသည်။ အမေရိကန်တွင် စတင်ရောင်းချမှု အောင်မြင်ပြီးနောက်ပိုင်း ဗြိတိန်၊ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ ဂျာမဏီနိုင်ငံ တို့တွင် ၂၀၀၇ နိုဝင်ဘာလ တွင် ဆက်လက်ရောင်းချခဲ့သည်။ အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ နှင့် ဩစတေးလျနိုင်ငံတွင်တွင် ၂၀၀၈ နွေဦးရာသီတွင် ရောင်းချခဲ့သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဇွန်လိုင်လ ၁၁ ရက်နေ့မှာတော့ အိုင်ဖုန်း၏ ဒုတိယမျိုးဆက် အိုင်ဖုန်း ၃ဂျီ ကို ၂၂ နိုင်ငံတွင် စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ အိုင်ဖုန်း ၃ဂျီကို နိုင်ငံပေါင်း ၈၀ ကျော်အထိ တရားဝင်ရောင်းချနိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၈ ရက်နေ့မှာတော့ တတိယမျိုးဆက် အိုင်ဖုန်း ၃ဂျီအက်စ်ကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ဇွန်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နှင့် ကနေဒါနိုင်ငံတို့အပြင် တခြား ဥရောပနိုင်ငံများတွင် စတင်ရောင်းချခဲ့သည်။ အိုင်ဖုန်း အသုံးပြုသူများ၏ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် တစ်နှစ်ဝင်ငွေ ဒေါ်လာ ၁ သိန်း ရှိသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ပထမမျိုးဆက် အိုင်ဖုန်း၏ နောက်ကျောအခွံကို အလူမီနီယံ နှင့် ပလတ်စတစ်ဖြင့်ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း အိုင်ဖုန်း ၃ဂျီ နှင့် အိုင်ဖုန်း ၃ဂျီအက်စ် တို့ကို လိုင်းဆွဲအားပိုမိုကောင်းမွန်စေရန် ရည်ရွယ်ပြီး ပလတ်စတစ်သီးသန့်ဖြင့်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အိုင်ဖုန်း ၃ဂျီ 8GB အမျိုးအစားကို အမည်းရောင်၊ 16GB အမျိုးအစားကို အဖြူ၊ အမည်း (၂) မျိုးဖြင့် ရောင်းချခဲ့သည်။ အိုင်ဖုန်း ၃ဂျီအက်စ်ကိုတော့ အဖြူ၊ အမည်း (၂) မျိုးလုံး ရရှိနိုင်သည်။ အိုင်ဖုန်း ၄ ကို မျက်နှာပြင်ကိုရော အနောက်ကျောကိုပါ မှန်ဖြင့်ပြုလုပ်ထားသည်။ စတိန်းလက်စတီး ဘောင်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားပြီး အင်တာနာကို အဆိုပါစတီး ထဲတွင်တပ်ဆင်ထားသည်။ စစရောင်းခြင်းတွင် အမည်းရောင်ဖြင့် ထွက်ရှိလာခဲ့သည်။ အဖြူရောင်ကိုတော့ အမည်းရောင် ထွက်ရှိပြီး (၁၀) လအကြာ တွင် ထွက်ရှိလာခဲ့သည်။ အိုင်ဖုန်းသည် အသုံးပြုသူများထံမှ ကောင်းမွန်သော အသံများ ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။ လူကြီး လူငယ်မရွေး အိုင်ဖုန်းကို နှစ်သက်ကြသည်။ သာမန်အသုံးပြုသူများမက စီးပွားရေးအရ အသုံးပြုသူများကိုပါ ဆွဲဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဗာရီဇုန်ဆက်သွယ်ရေး ကုမ္ပဏီက အက်ပဲကုမ္ပဏီ နှင့် ပူးပေါင်း၍ CDMA အမျိုးအစား အိုင်ဖုန်း ၄ ကို စတင်ရောင်းချရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီ ၃ ရက်နေ့တွင် ကြိုတင်အမှာစာများ လက်ခံပြီး ဖေဖော်ဝါရီ ၁၀ ရက်နေ့တွင် စတင် ရောင်းချခဲ့သည်။ အိုင်ဖုန်း စတင်ရောင်းချခဲ့ချိန် ၂၀၀၇ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်အထိ အိုင်ဖုန်း ကြေညာတွက် ဒေါ်လာ ၆၄၇ သန်း ကို အမေရိကန် နိုင်ငံတွင် သုံးစွဲခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၄ ရက်နေ့တွင် အက်ပဲကုမ္ပဏီရုံးချုပ်တွင် အိုင်ဖုန်း၏ နောက်မျိုးဆက် ဖြစ်လာမည့် [[အိုင်ဖုန်း ၄အက်စ်]] ကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ စတင်ရောင်းချသည့် ၂၄ နာရီအတွင်း အလုံးရေ ၁ သန်း ရောင်းချသည်အထိ [[အိုင်ဖုန်း ၄အက်စ်]] အောင်မြင်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် အက်ပဲကုမ္ပဏီ သည် နိုကီယာကုမ္ပဏီကို ကျော်ဖြတ်၍ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး မိုဘိုင်းဟန်းဆက် ထုတ်လုပ်သည့်ကုမ္ပဏီ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ကုမ္ပဏီ၏ ဝင်ငွေစုစုပေါင်း၏ ၅၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် အိုင်ဖုန်းရောင်းချခဲ့ခြင်းမှ ရရှိခဲ့ပြီး ဝင်ငွေစုစုပေါင်း ဒေါ်လာ ၃၇ သန်း ရှိခဲ့သည်။ အိုင်ဖုန်း တစ်လုံးရောင်းရငွေမှာ ပျမ်းမျှ ဒေါ်လာ ၆၂၂ နှင့် ဒေါ်လာ ၆၆၀၀ အတွင်း ရှိခဲ့သည်။ အိုင်ဖုန်း ၄ အက်စ် ၏ ထုတ်လုပ်မှုစရိတ် ခန့်မှန်းတန်ဖိုးမှာ ၁၆ဂစ် အတွက် ၁၈၈ ဒေါ်လာ၊ ၃၂ဂစ် အတွက် ၂၀၇ ဒေါ်လာ နှင့် ၆၄ဂစ် အတွက် ၂၄၅ ဒေါ်လာ အသီးသီးဖြစ်သည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အမေရိကန်နိုင်ငံ မိုဘိုင်းသုံးစွဲသူ၏ ၁၂.၄ ရာခိုင်နှုန်းသည် အိုင်ဖုန်းများ အသုံးပြုနေကြသည်ဟု ConScore ၏ အစီရင်ခံစာမှ သိရသည်။ ခန့်မှန်း အိုင်ဖုန်းအလုံးရေ ၆.၄ သန်းမှာ အသုံးပြုနေကြသည်ဟု ခန့်မှန်းရရှိသည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် အက်ပဲလ်ကုမ္ပဏီသည် အိုင်ဖုန်း၏ ပဉ္စမမြောက်မျိုးဆက် အိုင်ဖုန်း ၅ ကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ မျက်နှာပြင် အကျယ် ၄ လက်မ တခြားထွက်ရှိပြီးသား အိုင်ဖုန်းများထက် .၅ လက်မ ပိုမိုကျယ်ဝန်းသည်။ အက်ပဲမှ သူတို့၏ မူပိုင်A6 Processor ကို အသုံးပြုထားပြီး အဆိုပါ Processor မှာ အိုင်ဖုန်း ၄ အက်စ် ထက် ၂၂ ရာခိုင်နှုန်း ပိုမိုသေးငယ်ပြီး အလုပ်လုပ်နိုင်စွမ်းမှာ ၂ ဆ ပိုမိုမြန်ဆန်သည်။ အိုင်ဖုန်း ၅ မှာ အိုင်ဖုန်း ၄ အက်စ်ထက် ၂၀ ရာခိုင်နှုန်း ပိုမိုပေါ့ပါးပြီး ၁၁၂ ဂရမ်သာလေးသည်။ အထူမှာလည်း ၁၈ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ပိုမိုပါးလွှာပြီး အတိုင်းအတာ အနေဖြင့် ၇.၆ မီလီမီတာ သာ ရှိသည်။ ကမ္ဘာ့အပါးလွှာဆုံးဖုန်းအဖြစ် စာရင်းဝင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇွန်လိုင် ၂၂ ရက်နေ့မှာတော့ အက်ပဲလ်ကုမ္ပဏီရဲ့ ပစ္စည်းထောက်ပံ့သူများက မျက်နှာပြင်ပိုမိုကြီးမားသော အိုင်ဖုန်း နှင့် အိုင်ပတ် များကို ထုတ်လုပ်နေပြီဖြစ်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။ ပစ္စည်းထောက်ပံ့သူများကို အက်ပဲလ်ကုမ္ပဏီက မျက်နှာပြင်အကျယ် ၄ လက်မထက် ပိုမိုကြီးမားသော် အိုင်ဖုန်း နမူနာပုံစံ နှင့် ၁၃ လက်မထက် သေးငယ်သော အိုင်ပတ် နမူနာပုံစံများကို တောင်းခံခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့မှာတော့ အက်ပဲလ် ကုမ္ပဏီဟာ အိုင်ဖုန်း အမျိုးအစားသစ် (၂) မျိုးကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ အလယ်အလတ် တန်းစားဖုန်း အိုင်ဖုန်း ၅ စီ နှင့် မျိုးဆက်သစ် အိုင်ဖုန်း အိုင်ဖုန်း၅အက်စ် တို့ဖြစ်သည်။ အိုင်ဖုန်း၅စီ ကို ပလတ်စတစ် ကိုယ်ထည်နဲ့ ပြုလုပ်ထားပြီး အစိမ်း၊ အပြာ၊ အဝါ၊ ပန်းရောင် နှင့် အဖြူရောင်များ ရရှိနိုင်သည်။ အိုင်ဖုန်း၅အက်စ်ကိုတော့ အမဲ၊ ငွေရောင်နှင့် ရွှေရောင် ၃ မျိုးဖြင့် ထုတ်လုပ်ထားသည်။ လက်ဗွေလုံခြုံရေးစနစ် ကို အိုင်ဖုန်း၅အက်စ်တွင် စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး အမျိုးအစား (၂) မျိုးလုံးကို စက်တင်ဘာ ၂၀ ရက်နေ့တွင် စတင်ရောင်းချခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့မှာတော့ အိုင်ဖုန်းရဲ့ နောက်မျိုးဆက် အိုင်ဖုန်း၆ နှင့် အိုင်ဖုန်း၆ပလပ် တို့ကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ယခင် မျက်နှာပြင်ထက် ပိုမိုကျယ်ဝန်းပြီး ၄.၇ လက်မ နှင့် ၅.၅. လက်မ အသီးသီးရှိခဲ့သည်။ === ရောင်းအား နှင့် အမြတ်ငွေရရှိမှု === ပထမဆုံး အိုင်ဖုန်း မျိုးဆက်ကို (၁၅) လအတွင်း အလုံးရေ (၆.၁) သန်း ရောင်းချနိုင်ခဲ့သည်။ <ref name="2009_Q1_PR">{{cite press release|url=http://www.apple.com/pr/library/2009/01/21results.html|title=Apple Reports First Quarter Results|publisher=Apple Inc.|date=January 21, 2009}}</ref>၂၀၀၈ ခုနှစ် နောက်ဆုံး (၃) လတပတ်မှာပင် BlackBerry ၏ ရောင်းအား ၅.၂ သန်းကို ကျော်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.appleinsider.com/articles/08/10/21/apple_iphone_3g_sales_surpass_rims_blackberry.html|title=Apple iPhone 3G sales surpass RIM's Blackberry|publisher=AppleInsider|date=October 21, 2008|access-date=25 February 2016|archive-date=22 October 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081022214401/http://www.appleinsider.com/articles/08/10/21/apple_iphone_3g_sales_surpass_rims_blackberry.html}}</ref>ထိုရောင်းအားသည် အက်ပဲလ်ကို နိုကီယာ နှင့် ဆမ်ဆောင်းတို့နောက်တွင် ရောင်းရငွေအားဖြင့် တတိယ အကြီးဆုံး ဖုန်းထုတ်လုပ်သူ ဖြစ်စေလာခဲ့သည်။ ရောင်းချရမှုမှာ ပိုမိုတိုးတက်လာခဲ့ပြီး ၂၀၁၀ အကုန်မှာတော့ အိုင်ဖုန်းစုစုပေါင်း အလုံးရေ ၇၃.၅ သန်း ရောင်းချခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်က အမှုဆောက်အရာရှိချုပ် [[စတိဗ်ဂျော့စ်]] ဦးဆောင်ပြီး အက်ပဲလ်အဖွဲ့သားများ မိတ်ဆက်ခဲ့တဲ့ အိုင်ဖုန်းဟာ ၂၀၁၅ ခုနှစ်အရောက်မှာတော့ လူကြိုက်အများဆုံး စမတ်ဖုန်း တစ်လုံး ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ နောက်ဆုံး အိုင်ဖုန်းမျိုးဆက်ဖြစ်တဲ့ [[အိုင်ဖုန်း ၆အက်စ်]] ဟာ ဆိုရင် စွမ်းဆောင်ရည်အမြင့်များဆုံး ဖုန်းတစ်လုံး ဖြစ်နေပါတယ်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်အထိ အိုင်ဖုန်းရောင်းရငွေ မှာ သန်းပေါင်း ၆.၇ ထောင် ကျော် ရှိပြီ ဖြစ်သည်။ ပထမမျိုးဆက်တစ်ခုကိုပင် အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၅ သန်းဖိုး ပထမ ၁ နှစ်အတွင်း ရောင်းချနိုင်ခဲ့သည်။ သုံးစွဲသူများထံမှ ကောင်းမွန်သော တုံ့ပြန်မှုများရရှိပြီး အိုင်ဖုန်းဟာ ၁ နှစ်ကို ဒေါ်လာ ၁၀ သန်းခန့် ဝင်ငွေရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်မှာတော့ အိုင်ဖုန်းရဲ့ ဈေးကွက်ဝေစု ရရှိမှုသည် မိုဘိုင်းဖုန်းဈေးကွက်အားလုံး၏ ၄ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ထိသာ ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် အက်ပဲလ်ကုမ္ပဏီသည် တစ်ကမ္ဘာလုံး မိုဘိုင်းဖုန်းရောင်းချမှု အမြတ်စုစုပေါင်းထက် ၅၀ ရာခိုင်နှုန်း သာလွန်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite news|url=http://www.economist.com/node/18114689?story_id=18114689|title=Nokia at the crossroads: Blazing platforms|last=The Economist|date=February 10, 2011|accessdate=February 18, 2011}}</ref> အက်ပဲလ်ကုမ္ပဏီဟာ ၂၀၁၀ တတိယ ၃ လပတ်မှာ အလုံးရေ ၁၄.၁ သန်း ရောင်းချနိုင်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ ရောင်းအားသည် ပြီးခဲ့တဲ့ နှစ်ကထက် ၉၁ ရာခိုင်နှုန်း ပိုမိုခဲ့သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဈေးကွက်တစ်ခုထဲမှာပင် ၂၀၁၀ ခုနှစ် တတိယ ၃ လပတ် မှာ အန်းဒရွိတ် စနစ်သုံး စမတ်ဖုန်း ၉.၁ သန်း တင်ပို့ ရောင်းချနိုင်ခဲ့ပြီး ဈေးကွက်၏ ၄၃.၆ ရာခိုင်နှုန်း ရှိခဲ့သည်။ အက်ပဲလ်ရဲ့ အိုင်အိုအက်စ် စနစ်မှာတော့ ဈေးကွက်၏ ၂၆.၂ ရာခိုင်နှုန်း ရရှိခဲ့သည်။ သို့သော် အိုင်ဖုန်း အလုံးရေ ၅.၅ သန်း ရောင်းချနိုင်ခဲ့ပြီး လူကြိုက်အများဆုံး မိုဘိုင်းဖုန်း တစ်လုံး ဖြစ်ခဲ့တယ်။ <ref>{{cite news|last=Chen |first=Brian X. |url=http://www.wired.com/gadgetlab/2010/11/iphone-android-marketshare |title=iPhone Wins Phone Popularity Contest, Android Dominates OS &#124; Gadget Lab |publisher=Wired.com |accessdate=June 13, 2013 |date=November 1, 2010}}</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ် မတ်လ ၂ ရက်နေ့မှာ ပြုလုပ်တဲ့ အိုင်ပတ် ၂ မိတ်ဆက်တဲ့ပွဲမှာ အက်ပဲလ်ကုမ္ပဏီဟာ တစ်ကမ္ဘာလုံးကို အိုင်ဖုန်း အလုံးရေ သန်း ၁၀၀ ရောင်းချပြီးပြီ ဖြစ်ကြောင်း ကြော်ငြာခဲ့သည်။ <ref name=post>{{cite news|title=Apple: 100 Million iPhones Sold|publisher=Mashable|date=March 2, 2011|url=http://mashable.com/2011/03/02/100-million-iphones}}</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှာတော့ အိုင်ဖုန်းဟာ နိုကီယာကို ကျော်လွန်ပြီး ရောင်းချငွေအားဖြင့် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး မိုဘိုင်းထုတ်လုပ်သည့် ကုမ္ပဏီ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဆမ်ဆောင်း၏ ဂလတ်ဆီ အက်စ် ၂ မှာ ဥရောပ နိုင်ငံမှာ အိုင်ဖုန်း ထက် ပိုမို လူကြိုက်များခဲ့ပြီး အမေရိကန်မှာတော့ အိုင်ဖုန်းကသာ လွှမ်းမိုးထားဆဲ ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web |url=http://www.planetinsane.com/the-iphone-4s-has-maintained-its-popularity-in-the-us-market/2626091/ |title=the iPhone 4S Has Maintained Its Popularity in the US Market |publisher=Planetinsane.com |date=December 25, 2011 |accessdate=June 13, 2013 |archive-date=18 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160118205835/http://www.planetinsane.com/the-iphone-4s-has-maintained-its-popularity-in-the-us-market/2626091/ }}</ref> ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီတွင် အက်ပဲလ်ကုမ္ပဏီ သည် သူတို့၏ ရောင်းအားအကောင်းဆုံးကာလ ဖြစ်သည်ဟု ပြောခဲ့သည်။ ကုမ္ပဏီ တစ်ခုလုံး၏ ဝင်ငွေ ၅၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် အိုင်ဖုန်း အလုံးရေ ၃၇ သန်း ရောင်းရငွေမှာ ရရှိခဲ့သည်။ အိုင်ဖုန်း တစ်လုံး ပျမ်းမျှ ရောင်းရငွေ ဒေါ်လာ ၆၀၀ ခန့် ရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ပထမ ၃ လပတ်တွင် အက်ပဲလ်ကုမ္ပဏီ နှင့် ဆမ်ဆောင်း ကုမ္ပဏီ တို့ ၂ ခုပေါင်းသည် ၉၉ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ဈေးကွက်ဝေစု ရယူထားသည်။ တခြား ၁ ရာခိုင်နှုန်းကို အက်ချ်တီစီ ကုမ္ပဏီ မှ ရရှိသည်။ တခြား မိုဘိုင်း ကုမ္ပဏီများဖြစ်သော ဘလက်ဘယ်ရီ၊ အဲလ်ဂျီ၊ ဆိုနီ၊ မိုတိုရိုလာ နှင့် နိုကီယာတို့သည် အရှုံးများ ပေါ်နေသည်။ မိုဘိုင်းလုပ်ငန်းတစ်ခုလုံးမှာ တိုးတက်လျက်ရှိပြီး ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် သန်း ၅၃၀၀ ရှိရာမှ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် သန်း ၁၄၄၀၀ အထိ တိုးတက်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့ အရောက်မှာတော့ အက်ပဲလ်ကုမ္ပဏီမှ အိုင်ဖုန်းတစ်ခုထဲက ရောင်းအားသည် မိုက်ခရိုဆော့ ကုမ္ပဏီ တစ်ခုလုံး၏ ဝင်ငွေထက် ကျော်လွန်ခဲ့သည်။ (ဒေါ်လာ သန်းပေါင်း ၁၇ ၄၀၀) ၂၀၁၂ ခုနှစ် အိုင်ဖုန်း၅ နှင့် အိုင်ဖုန်း၄အက်စ် တို့ဟာ အလုံးရေ ၂၇.၄ သန်း နှင့် ၁၇.၄ သန်း အသီးသီးရောင်းရပြီး အရောင်းရဆုံး မိုဘိုင်းဟန်းဆက်များ ဖြစ်ခဲ့သည်။ တတိယနေရာတွင် ဆမ်ဆောင်းကုမ္ပဏီ မှ ဂလတ်ဆီ အက်စ်၃ မှာ အလုံးရေ ၁၅.၄ သန်းဖြင့် တတိယ အရောင်းရဆုံး ဟန်းဆက်ဖြစ်သည်။ အန်းဒရွိက် လည်ပတ်မှုစနစ် နှင့် ယှဉ်ပြိုင်မှုတွေဟာ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့သည်။ ဒီအချိန်မှာ အက်ပဲလ် ဟာ သူတို့ရဲ့ အိုင်အိုအက်စ် (iOS) လည်ပတ်မှုစနစ် အဆင့်မြှင့်တင်မှုတွေကို အချိန်နှင့် တပြေးညီ ထောက်ပံ့ပေးနိုင်သော စက်ပစ္စည်းတိုင်း ရရှိနိုင်အောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သုံးစွဲသူများကို ဆွဲဆောင်ခဲ့သည်။ အန်းဒရွိက်လည်ပတ်မှုစနစ် မှာတော့ ကုမ္ပဏီအချင်းချင်း လိုအပ်ချက်များနဲ့ အဆင့်မြှင့်တင်မှုများ ရရှိရန် နှောင့်နှေးလျက်ရှိသည်။ သို့သော်လည်း ၂၀၁၃ ခုနှစ်မှာ အက်ပဲလ် ရဲ့ အိုင်ဖုန်းဈေးကွက်ဟာ ၁၃.၁ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ကျခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့မှာ အိုင်ဖုန်း၅အက်စ် နှင့် အိုင်ဖုန်း၅စီ တို့ကို စတင်ရောင်းချခဲ့သည်။ နယူးယောက်မြို့ရဲ့ အက်ပဲလ်အရောင်းဆိုင်များမှာ ဝယ်ယူရန် စောင့်ဆိုင်းနေသူမှာ အိုင်ဖုန်းသမိုင်းတွင် အရှည်ဆုံးဖြစ်ခဲ့သည်။ အိုင်ဖုန်း၅အက်စ် တွင် ရွှေရောင် ကို စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ အရောင်းဖွင့်ပြီး ပထမဦးဆုံး ရက်သတ္တပတ် မှာပင် အိုင်ဖုန်း၅အက်စ် နှင့် အိုင်ဖုန်း၅စီ တို့ စုစုပေါင်း အလုံးရေ ၉ သန်း ရောင်းချခဲ့သည်။ ပြီးခဲ့သည့် ၂၀၁၂ အက်ဖုန်း၅ ထွက်စဉ်က အလုံးရေ ၅ သန်းသာ ရောင်းချခဲ့ရခြင်းထက် သာလွန်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ စက်တင်ဘာ ၂၃ ရက်နေ့မှာတော့ အိုင်အိုအက်စ် လည်ပတ်မှုစနစ် ၇ ကို သုံစွဲနေသော အလုံးရေ သန်း ၂၀၀ ရှိပြီ ဖြစ်ကြောင်း၊ ကြော်ငြာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် လည်ပတ်မှုစနစ် အဆင့်မြှင့်တင်မှုသမိုင်းတွင် အမြန်ဆုံးဖြစ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ အက်ပဲလ်ကုမ္ပဏီ နဲ့ ကမ္ဘာ့အကြီးမားဆုံး မိုဘိုင်းကွန်ရက် ဖြစ်သော "ချိုင်းနားမိုဘိုင်း" တို့ကုမ္ပဏီ ၂ ခုအကြား နားလည်မှု စာချုပ်ကို ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာတွင် စာချုပ်ချုပ်ဆိုနိုင်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ စာချုပ်အရ အက်ပဲလ်ဟာ "ချိုင်းနားမိုဘိုင်း" သုံးစွဲသူ သန်း ၇၆၀ ကို အိုင်ဖုန်းများအသုံးပြုနိုင်ရန် ထောက်ပံ့ပေးမည် ဖြစ်သည်။ == ထုတ်လုပ်မှု == အိုင်ဖုန်း၄ မှစတင်၍ တခြားသော အိုင်အိုအက်စ် စနစ်သုံး ပစ္စည်းများကို ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံ Foxconn ကုမ္ပဏီမှ တာဝန်ယူထုတ်လုပ်ပေးလျက်ရှိသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် တင်ကွတ် အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် ဖြစ်လာပြီးနောက်ပိုင်း ပစ္စည်းထုတ်လုပ်ပေးသည့် ကုမ္ပဏီများကို တိုးမြှင့်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ထွက်ရှိသော [[အိုင်ဖုန်း ၄အက်စ်]] ကို ထိုင်ဝမ်ကုမ္ပဏီများဖြစ်ကြသော Foxconn နှင့် Pegatron တို့ ကုမ္ပဏီ ၂ ခု က ထုတ်လုပ်ပေးခဲ့သည်။ အဓိက ထုတ်လုပ်ပေးနေသည့် ကုမ္ပဏီမှာ Foxconn ဖြစ်ပြီး Pegatron မှာ အမှာစာ အနည်းငယ်ကိုသာ ထုတ်လုပ်ပေးရသည်။ [[အိုင်ဖုန်း ၆အက်စ် | အိုင်ဖုန်း ၆အက်စ်ပလပ်စ်]] အမျိုးအစားကိုတော့ Foxconn ကုမ္ပဏီတစ်ခုတည်းကသာ ထုတ်လုပ်ပေးလျက်ရှိသည်။ <ref>[http://focustaiwan.tw/news/aeco/201412020006.aspx Taiwan's Pegatron to get most iPhone 6S orders in 2015: brokerage | Economics | FOCUS TAIWAN - CNA ENGLISH NEWS<!-- Bot generated title -->]</ref> == တုံ့ပြန်မှု == စတင်ထွက်ရှိလာသော အိုင်ဖုန်းကို သုံးဆွဲသူများက ဖုန်းလောကကို "အစအဆုံး ပြောင်းလဲလိုက်သော ဖုန်း"၊ "အကောင်းဆုံး ဖုန်း"တစ်ခုအဖြစ် တုံ့ပြန်ခဲ့ကြသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် အက်ပဲ အမှတ်တံဆိပ်သည် တန်ဖိုးအမြင့်မားဆုံး အမှတ်တံဆိပ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အိုင်ဖုန်းကို လူကြီးလူငယ်မရွေး ကြိုက်နှစ်သက်ကြပြီး ပုံမှန်အသုံးပြုရုံသာမက စီးပွားရေးအတွက် အသုံးပြုမှုများပါ ရှိလာခဲ့သည်။ == ထုတ်လုပ်ထားသော အိုင်ဖုန်းများ == အောက်ဖော်ပြပါ အိုင်ဖုန်းအမျိုးအစားများမှာ ယခုအချိန်ထိ ထွက်ရှိထားပြီး အမျိုးအစားများ ဖြစ်ကြသည်။ အချို့‌သော အမျိုးအစား အဟောင်းများကို ဆက်လက်ထုတ်လုပ်ခြင်း မရှိတော့ပါ။ * အိုင်ဖုန်း (၂၀၀၇ - ၂၀၀၈) * အိုင်ဖုန်း ၃ဂျီ (၂၀၀၈ - ၂၀၁၀) * အိုင်ဖုန်း ၃ဂျီအက်စ် (၂၀၀၉ - ၂၀၁၂) * အိုင်ဖုန်း ၄ (၂၀၁၀ - ၂၀၁၄) * [[အိုင်ဖုန်း ၄အက်စ်]] (၂၀၁၁ - ၂၀၁၄) * အိုင်ဖုန်း ၅ (၂၀၁၂ - ၂၀၁၃) * အိုင်ဖုန်း ၅စီ (၂၀၁၃ - ၂၀၁၅) * အိုင်ဖုန်း ၅အက်စ် (၂၀၁၃ - ၂၀၁၆) * အိုင်ဖုန်း ၆ / အိုင်ဖုန်း ၆ ပလက်စ် (၂၀၁၄ - ၂၀၁၆) * [[အိုင်ဖုန်း ၆အက်စ်]] / အိုင်ဖုန်း ၆ပက်စ်ပလက်စ် (၂၀၁၅ - ၂၀၁၈) * အိုင်ဖုန်း အက်စ်အီး (၂၀၁၆ - ၂၀၁၈) * [[အိုင်ဖုန်း ၇]] / အိုင်ဖုန်း ၇ ပလက်စ် (၂၀၁၆ - ၂၀၁၉) *အိုင်ဖုန်း ၈ / အိုင်ဖုန်း ၈ ပလက်စ် (၂၀၁၇ - ၂၀၂၀) *အိုင်ဖုန်း ၁၀(X) (၂၀၁၇ - ၂၀၁၈) *အိုင်ဖုန်း ၁၀အာ(X<small>R</small>) (၂၀၁၈ - ၂၀၂၁ ) *အိုင်ဖုန်း ၁၀အက်စ်(X<small>S</small>) / အိုင်ဖုန်း ၁၀ အက်စ် မက်စ် (၂၀၁၈ - ၂၀၁၉) *အိုင်ဖုန်း ၁၁ (၂၀၁၉ ~ ၂၀၂၂) *အိုင်ဖုန်း ၁၁ ပရို / အိုင်ဖုန်း ၁၁ ပရို မက်စ်(၂၀၁၉ ~ ၂၀၂၀) *အိုင်ဖုန်း အက်စ်အီး ၂ (၂၀၂၀ - ၂၀၂၂) *အိုင်ဖုန်း ၁၂ (၂၀၂၀ ~ ယနေ့ထိ) *အိုင်ဖုန်း ၁၂ မီနီ (၂၀၂၀ ~ ၂၀၂၂) *အိုင်ဖုန်း ၁၂ ပရို / အိုင်ဖုန်း ၁၂ ပရို မက်စ်(၂၀၂၀ ~ ၂၀၂၁) *အိုင်ဖုန်း ၁၃ မီနီ (၂၀၂၁ ~ ယနေ့ထိ )<ref name=":0">https://www.apple.com/shop/buy-iphone/iphone-13</ref> *အိုင်ဖုန်း ၁၃ (၂၀၂၁ ~ ယနေ့ထိ)<ref name=":0" /> *အိုင်ဖုန်း ၁၃ ပရို / အိုင်ဖုန်း ၁၂ ပရို မက်စ် (၂၀၂၁ ~ ၂၀၂၂ )<ref name=":1">https://www.apple.com/shop/buy-iphone/iphone-13-pro</ref> *အိုင်ဖုန်း အက်စ်အီး ၃ (၂၀၂၂ - ယနေ့ထိ) *အိုင်ဖုန်း ၁၄ / အိုင်ဖုန်း ၁၂ ပလက်စ် (၂၀၂၂ - ယနေ့ထိ) *အိုင်ဖုန်း ၁၄ ပရို / အိုင်ဖုန်း ၁၄ ပရို မက်စ် (၂၀၂၂ - ယနေ့ထိ) == ကုန်ပစ္စည်းအမှတ်တံဆိပ်ဆိုင်ရာ ငြင်းခုံမှုများ == === မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ === အိုင်ဖုန်း မိတ်မဆက်မှီ ၄ နှစ်အလို ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ ဆက်သွယ်ရေးဝန်ဆောင်မှုကုမ္ပဏီက အိုင်ဖုန်း (iFone) ဟူသောာ အမှတ်တံဆိပ်ကို မှတ်ပုံတင်ထားရှိခဲ့သည်။ အက်ပဲကုမ္ပဏီမှ အဆိုပါ အိုင်ဖုန်း (iFone) ဟူသောအမှတ်တံဆိပ် ပိုင်ဆိုင်ရန် ကမ်းလှမ်းချက်များ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း မက္ကဆီကို ဆက်သွယ်ရေးကုမ္ပဏီမှ ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ တရားရုံးမှ အိုင်ဖုန်း( (iFone)ဟူသော အမှတ်တံဆိပ်သည် မက္ကဆီကိုဆက်သွယ်ရေးကုမ္ပဏီမှ ပိုင်ဆိုင်ပြီး အက်ပဲကုမ္ပဏီ၏ အိုင်ဖုန်း (iPhone) သည် ဥပဒေချိုးဖောက်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်ခဲ့သည်။ === ဘရာဇီးနိုင်ငံ === ဘရာဇီးနိုင်ငံတွင် အိုင်ဖုန်း (IPHONE) ဟူသော အမှတ်တံဆိပ်ကို အိုင်ဂျီဘီ အီလက်ထရောနစ်ကုမ္ပဏီ (IGB Eletrônica S.A.)မှ ၂၀၀၀ ခုနှစ်ကတည်းက မှတ်ပုံတင်ထားရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် အိုင်ဂျီဘီ ကုမ္ပဏီမှ ပထမဦးဆုံး အက်ဒရွိုက်စနစ်သုံး စမတ်ဖုန်းတစ်ခုကို ဘရာဇီးနိုင်ငံ ပြည်တွင်းဈေးကွက်အတွင်းသို့ ဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဘရားဇီးနိုင်ငံ မူပိုင်ခွင့်နှင့် အမှတ်တံဆိပ်ရုံးမှ IGB ကုမ္ပဏီသည် အိုင်ဖုန်း (iPhone) ဟုသော ‌အမှတ်တံဆိပ် ပိုင်ဆိုင်ထားသူ ဖြစ်‌ကြောင်း ဆုံးဖြတ်ချက် ခဲ့သည်။ ဆုံးဖြတ်ချက်ချပြီး ၃ လ အကြာတွင် အိုင်ဂျီဘီ ကုမ္ပဏီသည် တန်ဖိုးနည်းဖုန်းတစ်လုံးကို အိုင်ဖုန်း (iPhone) ဟူသော အမှတ်တံဆိပ်တပ်၍ စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် အက်ပဲကုမ္ပဏီ ဒုတိယအကြိမ် တရားရုံး ဆုံးဖြတ်ချက်တွင် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ တရားရုံးက အိုင်ဖုန်း (iPhone) ဟူသော အမှတ်တံဆိပ်မှာ တစ်ဦးတည်း မူပိုင်မဟုတ်ကြောင်း ဆုံးဖြတ်ချက် ချခဲ့သည်။ အိုင်ဂျီဘီ ကုမ္ပဏီဘက်မှ အယူခံဝင်ခဲ့သော်လည်း အက်ပဲကုမ္ပဏီသည် အိုင်ဂျီဘီ ကုမ္ပဏီကို အသုံးပြုခ တစ်စုံတစ်ရာမှ ပေးစရာမလိုဘဲ အိုင်ဖုန်း (iPhone) ဟူသော အမှတ်တံဆိပ်ကို အသုံးပြုခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ === ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ === ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတွင် ဆောလစ်ဂရု (Solid Group)က မိုင်ဖုန်း (MyPhone) ဟူသော အမှတ်တံဆိပ်ကို ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ မိုင်ဖုန်းကို "mylphone" ဟူ၍ အလှဆင်ထားသည်။ ဆောလစ်ဂရုမှ MyPhone အမှတ်တံဆိပ်ကို မှတ်ပုံတင်ခဲ့သည်။ အက်ပဲမှ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ အသိဉာဏ်ဆိုင်ရာ မူပိုင်ခွင့်ရုံးတွင် "iPhone" နှင့် "MyPhone" အမှတ်တံဆိပ် ဆင်တူရိုးမှားမှုဖြင့် ဆောလစ်ဂရုကို တရားဆွဲခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ခုနှစ် အသိဉာဏ်ဆိုင်ရာ မူပိုင်ခွင့်ရုံးမှ ဆုံးဖြတ်ချက်အရ အက်ပဲကုမ္ပဏီ ရှုံးနိမ်ခဲ့သည်။ ဝယ်ယူသူများအနေဖြင့် iPhone နှင့် myPhone ကို ဆင်တူးယိုးမှားမှု မရှိနိုင်ကြောင်း ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ == အိုင်ဖုန်း ထုတ်လုပ်မှု အချိန်မှတ်တမ်း == {{Timeline of iPhone models‎}} == ကိုးကား == {{reflist|2}} [[Category:အိုင်ဖုန်း]] 9off53znh8bkciwoznraakak55lanti 0 58892 1056640 1030596 2026-10-07T20:00:12Z Dr Lotus Black 31011 1056640 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Apple Inc. | logo = [[File:Apple logo black.svg|80px]] | image = Aerial view of Apple Park dllu.jpg | image_size = | image_caption = ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၊ ကူပါတီနို၏ [[ဆီလီကွန်ဗယ်လီ]]အတွင်းတွင် တည်ရှိသော ကုမ္ပဏီရုံးချုပ်ဖြစ်သည့် အက်ပဲ ဥယျာဉ် | type = အများဆိုင် | traded_as = {{unbulleted list|{{NASDAQ|AAPL|{{#property:p249}}}}|[[Dow Jones Industrial Average|Dow Jones Industrial Average component]]|[[NASDAQ-100|NASDAQ-100 component]]|[[S&P 500|S&P 500 component]]}} | founded = {{Start date|1976|04|01}}, in [[Cupertino, California|Cupertino]] [[ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်]]၊ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] | founders = {{plainlist| * [[စတိဗ်ဂျော့စ်]] * [[Steve Wozniak]] * [[Ronald Wayne]] }} | location_city = အက်ပဲ ဥယျာဉ်၊ ကူပါတီနိုမြို့၊ [[ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်]]၊ | location_country = [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]။ | locations = ၁၆ နိုင်ငံတွင်း အက်ပဲအရောင်းဆိုင်ပေါင်း ၄၅၃ ဆိုင် (၂၀၁၅ မတ်လ အထိ)<ref name="storenum">{{cite web|title=Apple 'springs forward' with more than just the Watch &#124; Computerworld|url=http://www.computerworld.com/article/2895055/apple-springs-forward-with-more-than-just-the-watch.html|website=[[Computerworld]]|accessdate=May 24, 2015}}</ref> | area_served = ကမ္ဘာတစ်ဝန်း | key_people = {{plainlist| * [[Arthur D. Levinson]] (Chairman)<ref>{{cite web|url=http://apple.com/pr/bios/ |title=Press Info – Apple Leadership |website=Apple |accessdate=February 22, 2012}}</ref> * [[တင်ကွတ်]] (CEO) * [[Jonathan Ive]] (CDO) * [[Luca Maestri]] (CFO) }} | industry = {{unbulleted list|[[ကွန်ပျူတာ ဟတ်ဒ်ဝဲလ်]]|[[ကွန်ပျူတာ ဆော့ဖ်ဝဲလ်]]|[[အိမ်သုံးအီလက်ထရွန်းနစ်]]|[[ဒစ်ဂျစ်တယ် ဖြန့်ချိရေး]]}} | products = {{flatlist| * [[Macintosh|Mac]] * [[iPod]] * [[အိုင်ဖုန်း]] * [[အိုင်းပက် (ကွန်ပျူတာ)|iPad]] * [[Apple Watch]] * [[Apple TV]] * [[macOS]] * [[iOS]] * [[watchOS]] * [[iLife]] * [[iWork]] }} | services = {{flatlist| * [[Apple Store]] * [[Apple Store (online)|online Apple Store]] * [[iTunes Store]] * [[App Store (iOS)|iOS App Store]] * [[Mac App Store]] * [[iBooks#iBooks Store|iBooks Store]] * [[iCloud]] * [[Apple Music]] }} | revenue = {{increase}} {{US$|416&nbsp;billion}} (၂၀၂၅) | revenue_year = 2025 | operating_income = {{increase}} {{US$|133&nbsp;billion}} (၂၀၂၅) | income_year = 2025 | net_income = {{increase}} {{US$|112&nbsp;billion}} (၂၀၂၅) | net_income_year = 2025 | assets = {{decrease}} {{US$|359&nbsp;billion}} (၂၀၂၅) | assets_year = 2025 | equity = {{increase}} {{US$|74&nbsp;billion}} (၂၀၂၅) | equity_year = 2025 | num_employees = 166,000 (၂၀၂၅) | num_employees_year = 2025 | subsid = {{flatlist| * [[FileMaker Inc.]] * [[Anobit]] * [[Braeburn Capital]] * [[Beats Electronics]] }} | homepage = {{URL|http://www.apple.com}} }} '''အက်ပဲလ် အင်ကော်ပိုရိတ်''' ({{lang-en|'''Apple Inc.'''}}) လုပ်ငန်းစုသည် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၊ [[ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်]] အခြေစိုက် အမေရိကန် နည်းပညာလုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး အီလက်ထရွန်နစ်၊ ကွန်ပျူတာ ဆော့ဖ်ဝဲလ်နှင့် အွန်လိုင်း ဝန်ဆောင်မှုများကို ရောင်းချသည့် လုပ်ငန်းစုဖြစ်သည်။ ယင်း၏ အဓိက ပစ္စည်းထုတ်ကုန် များအဖြစ် [[အိုင်ဖုန်း]] (iPhone)၊ [[အိုင်းပက် (ကွန်ပျူတာ)|အိုင်ပတ်]] (iPad) {{Small|''(သင်ပုန်း ကွန်ပျူတာ)''}}၊ မက်ခ် (Mac) {{Small|''(တကိုယ်ရေသုံး ကွန်ပျူတာ မျိုးစုံ)''}}၊ အိုင်ပေါ့ဒ် (iPod) {{Small|''(အိတ်ဆောင် မီဒီယာ)''}} နှင့် Apple Watch {{Small|''(ဘက်စုံသုံး လက်ပတ်နာရီ)''}} တို့ကို ထုတ်လုပ်ရောင်းချခဲ့သည်။ အက်ပဲ၏ အခြားဆော့ဖ်ဝဲ ထုတ်ကုန်များအနေနှင့် OS X နှင့် iOS (လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှု စနစ်များ), iTunes (Media Player), Safari, iLife, iWork ဆော့ဖ်ဝဲတို့ကိုလည်း ထုတ်လုပ်နေသည်။ သူ၏အွန်လိုင်း ဝန်ဆောင်မှုများ အနေနှင့်ဖြင့် iTunes Store, iOS App Store, Mac App Store နှင့် iCloud တို့ကို မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ Apple ကို တစ်ကိုယ်ရေသုံး ကွန်ပျူတာများထုတ်လုပ်ရန်နှင့် ရောင်းချရန် ဧပြီ ၁၊ ၁၉၇၆ တွင် [[စတိဗ်ဂျော့စ်]]၊ စတိဗ် ဝေါ့ဇနစ် နှင့် Ronald Wayne တို့ကဦးဆောင်၍ တည်ထောင် ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဇန်နဝါရီလ ၃၊ ၁၉၇၇ တွင် Apple Computer, Inc. အဖြစ် ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး ဇန်နဝါရီလ ၉၊ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် Apple Inc. , အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ Apple သည် စုစုပေါင်း ပိုင်ဆိုင်မှုများအနေဖြင့် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး နည်းပညာကုမ္ပဏီ၊ ကမ္ဘာ့တတိယအကြီးဆုံး မိုဘိုင်းဖုန်း ထုတ်လုပ်သူ၊ အခွန်ဘဏ္ဍာငွေအားဖြင့် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာကုမ္ပဏီ တစ်ခုဖြစ်သည်။ နိုဝင်ဘာလ ၂၅၊ ၂၀၁၄ တွင် ဈေးကွက်အရင်းအနှီး အားဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံး လူသိရှင်ကြား ကုန်သွယ်ကော်ပိုရေးရှင်း ဖြစ်လာခဲ့ပြီး အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၇၀၀ ဘီလီယံခန့် တန်ဖိုးရှိ ပထမဦးဆုံး အမေရိကန်ကုမ္ပဏီ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အဆိုပါကုမ္ပဏီ တွင် အမြဲတမ်း အချိန်ပြည့်ဝန်ထမ်းအဖြစ် ၁၁၅,၀၀၀ ဦး (ဇူလိုင် ၂၀၁၅ အထိ) နှင့် နိုင်ငံပေါင်း (၁၆) နိုင်ငံတွင် လက်လီ စတိုးဆိုင်များ (၄၅၃) ဆိုင် (မတ်လ ၂၀၁၅ အရ) အထိ အောင်မြင်လာခဲ့ပြီး အွန်လိုင်းရှိ iTunes Storeမှာ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ဂီတလက်လီအရောင်းဆိုင် အဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအခြေစိုက် ကုမ္ပဏီများ]] [[Category:နည်းပညာ ကုမ္ပဏီများ]] 2m9s7vkesg16sre2ixtz2sqzx7462qo 1056641 1056640 2026-10-07T20:02:17Z Dr Lotus Black 31011 1056641 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Apple Inc. | logo = [[File:Apple logo black.svg|80px]] | image = Aerial view of Apple Park dllu.jpg | image_size = | image_caption = ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၊ ကူပါတီနို၏ [[ဆီလီကွန်ဗယ်လီ]]အတွင်းတွင် တည်ရှိသော ကုမ္ပဏီရုံးချုပ်ဖြစ်သည့် အက်ပဲ ဥယျာဉ် | type = အများဆိုင် | traded_as = {{unbulleted list|{{NASDAQ|AAPL|{{#property:p249}}}}|[[Dow Jones Industrial Average|Dow Jones Industrial Average component]]|[[NASDAQ-100|NASDAQ-100 component]]|[[S&P 500|S&P 500 component]]}} | founded = {{Start date|1976|04|01}}, in [[Cupertino, California|Cupertino]] [[ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်]]၊ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] | founders = {{plainlist| * [[စတိဗ်ဂျော့စ်]] * [[Steve Wozniak]] * [[Ronald Wayne]] }} | location_city = အက်ပဲ ဥယျာဉ်၊ ကူပါတီနိုမြို့၊ [[ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်]]၊ | location_country = [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]။ | locations = ၁၆ နိုင်ငံတွင်း အက်ပဲအရောင်းဆိုင်ပေါင်း ၄၅၃ ဆိုင် (၂၀၁၅ မတ်လ အထိ)<ref name="storenum">{{cite web|title=Apple 'springs forward' with more than just the Watch &#124; Computerworld|url=http://www.computerworld.com/article/2895055/apple-springs-forward-with-more-than-just-the-watch.html|website=[[Computerworld]]|accessdate=May 24, 2015}}</ref> | area_served = ကမ္ဘာတစ်ဝန်း | key_people = {{plainlist| * [[Arthur D. Levinson]] (Chairman)<ref>{{cite web|url=http://apple.com/pr/bios/ |title=Press Info – Apple Leadership |website=Apple |accessdate=February 22, 2012}}</ref> * [[တင်ကွတ်]] (CEO) * [[Jonathan Ive]] (CDO) * [[Luca Maestri]] (CFO) }} | industry = {{unbulleted list|[[ကွန်ပျူတာ ဟတ်ဒ်ဝဲလ်]]|[[ကွန်ပျူတာ ဆော့ဖ်ဝဲလ်]]|[[အိမ်သုံးအီလက်ထရွန်းနစ်]]|[[ဒစ်ဂျစ်တယ် ဖြန့်ချိရေး]]}} | products = {{flatlist| * [[Macintosh|Mac]] * [[iPod]] * [[အိုင်ဖုန်း]] * [[အိုင်းပက် (ကွန်ပျူတာ)|iPad]] * [[Apple Watch]] * [[Apple TV]] * [[macOS]] * [[iOS]] * [[watchOS]] * [[iLife]] * [[iWork]] }} | services = {{flatlist| * [[Apple Store]] * [[Apple Store (online)|online Apple Store]] * [[iTunes Store]] * [[App Store (iOS)|iOS App Store]] * [[Mac App Store]] * [[iBooks#iBooks Store|iBooks Store]] * [[iCloud]] * [[Apple Music]] }} | revenue = {{increase}} {{US$|416&nbsp;billion}} (၂၀၂၅) | revenue_year = 2025 | operating_income = {{increase}} {{US$|133&nbsp;billion}} (၂၀၂၅) | income_year = 2025 | net_income = {{increase}} {{US$|112&nbsp;billion}} (၂၀၂၅) | net_income_year = 2025 | assets = {{decrease}} {{US$|359&nbsp;billion}} (၂၀၂၅) | assets_year = 2025 | equity = {{increase}} {{US$|74&nbsp;billion}} (၂၀၂၅) | equity_year = 2025 | num_employees = 166,000 (၂၀၂၅) | num_employees_year = 2025 | footnotes = <ref name="Apple-10-K-Report-2025">{{Cite web |date=October 31, 2025 |title=Apple FY2025 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/320193/000032019325000079/aapl-20250927.htm |access-date=November 6, 2025}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20200926125141/https://businesssearch.sos.ca.gov/Document/RetrievePDF?Id=00806592-5959973 Certificate of Amendment of Articles of Incorporation]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200926125141/https://businesssearch.sos.ca.gov/Document/RetrievePDF?Id=00806592-5959973 |date=September 26, 2020 }}, November 17, 1977. California Secretary of State.</ref><ref>[https://businesssearch.sos.ca.gov/Document/RetrievePDF?Id=00806592-6322847 Certificate of Ownership]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210217170421/https://businesssearch.sos.ca.gov/Document/RetrievePDF?Id=00806592-6322847 |date=February 17, 2021 }}, January 9, 2007. California Secretary of State.</ref> | subsid = {{flatlist| * [[FileMaker Inc.]] * [[Anobit]] * [[Braeburn Capital]] * [[Beats Electronics]] }} | homepage = {{URL|http://www.apple.com}} }} '''အက်ပဲလ် အင်ကော်ပိုရိတ်''' ({{lang-en|'''Apple Inc.'''}}) လုပ်ငန်းစုသည် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၊ [[ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်]] အခြေစိုက် အမေရိကန် နည်းပညာလုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး အီလက်ထရွန်နစ်၊ ကွန်ပျူတာ ဆော့ဖ်ဝဲလ်နှင့် အွန်လိုင်း ဝန်ဆောင်မှုများကို ရောင်းချသည့် လုပ်ငန်းစုဖြစ်သည်။ ယင်း၏ အဓိက ပစ္စည်းထုတ်ကုန် များအဖြစ် [[အိုင်ဖုန်း]] (iPhone)၊ [[အိုင်းပက် (ကွန်ပျူတာ)|အိုင်ပတ်]] (iPad) {{Small|''(သင်ပုန်း ကွန်ပျူတာ)''}}၊ မက်ခ် (Mac) {{Small|''(တကိုယ်ရေသုံး ကွန်ပျူတာ မျိုးစုံ)''}}၊ အိုင်ပေါ့ဒ် (iPod) {{Small|''(အိတ်ဆောင် မီဒီယာ)''}} နှင့် Apple Watch {{Small|''(ဘက်စုံသုံး လက်ပတ်နာရီ)''}} တို့ကို ထုတ်လုပ်ရောင်းချခဲ့သည်။ အက်ပဲ၏ အခြားဆော့ဖ်ဝဲ ထုတ်ကုန်များအနေနှင့် OS X နှင့် iOS (လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှု စနစ်များ), iTunes (Media Player), Safari, iLife, iWork ဆော့ဖ်ဝဲတို့ကိုလည်း ထုတ်လုပ်နေသည်။ သူ၏အွန်လိုင်း ဝန်ဆောင်မှုများ အနေနှင့်ဖြင့် iTunes Store, iOS App Store, Mac App Store နှင့် iCloud တို့ကို မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ Apple ကို တစ်ကိုယ်ရေသုံး ကွန်ပျူတာများထုတ်လုပ်ရန်နှင့် ရောင်းချရန် ဧပြီ ၁၊ ၁၉၇၆ တွင် [[စတိဗ်ဂျော့စ်]]၊ စတိဗ် ဝေါ့ဇနစ် နှင့် Ronald Wayne တို့ကဦးဆောင်၍ တည်ထောင် ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဇန်နဝါရီလ ၃၊ ၁၉၇၇ တွင် Apple Computer, Inc. အဖြစ် ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး ဇန်နဝါရီလ ၉၊ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် Apple Inc. , အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ Apple သည် စုစုပေါင်း ပိုင်ဆိုင်မှုများအနေဖြင့် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး နည်းပညာကုမ္ပဏီ၊ ကမ္ဘာ့တတိယအကြီးဆုံး မိုဘိုင်းဖုန်း ထုတ်လုပ်သူ၊ အခွန်ဘဏ္ဍာငွေအားဖြင့် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာကုမ္ပဏီ တစ်ခုဖြစ်သည်။ နိုဝင်ဘာလ ၂၅၊ ၂၀၁၄ တွင် ဈေးကွက်အရင်းအနှီး အားဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံး လူသိရှင်ကြား ကုန်သွယ်ကော်ပိုရေးရှင်း ဖြစ်လာခဲ့ပြီး အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၇၀၀ ဘီလီယံခန့် တန်ဖိုးရှိ ပထမဦးဆုံး အမေရိကန်ကုမ္ပဏီ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အဆိုပါကုမ္ပဏီ တွင် အမြဲတမ်း အချိန်ပြည့်ဝန်ထမ်းအဖြစ် ၁၁၅,၀၀၀ ဦး (ဇူလိုင် ၂၀၁၅ အထိ) နှင့် နိုင်ငံပေါင်း (၁၆) နိုင်ငံတွင် လက်လီ စတိုးဆိုင်များ (၄၅၃) ဆိုင် (မတ်လ ၂၀၁၅ အရ) အထိ အောင်မြင်လာခဲ့ပြီး အွန်လိုင်းရှိ iTunes Storeမှာ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ဂီတလက်လီအရောင်းဆိုင် အဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအခြေစိုက် ကုမ္ပဏီများ]] [[Category:နည်းပညာ ကုမ္ပဏီများ]] jmhlio72ef072jgs5tqc3bunqsxwwrc 0 59688 1056715 1030873 2026-10-08T10:14:24Z Dr Lotus Black 31011 [[ကျူးပါး ခါးပတ်]] စာမျက်နှာကို [[ကိုင်းပါး ခါးပတ်]] သို့ ပြန်ညွှန်းပေါ်ထပ်၍ Dr Lotus Black က ရွှေ့ခဲ့သည်: more accurate 1030873 wikitext text/x-wiki [[File:Kuiper belt plot objects of outer solar system.png|thumb|နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်ပတ်လမ်းအလွန် ခိုက်ပါး ခါးပတ်ထဲမှ မိမိတို့သိထားသည့် အရာဝတ္ထုများ (အတိုင်းအတာအား [[AU]] ဖြင့်ဖော်ပြသည်) {| style="width: 95%;" |- | valign=top | {{legend2|#FFFF00|border=1px solid #B3B300|[[နေ]]}}<br> {{legend2|#aaa|border=1px solid #777|ဂျူပီတာ ထရိုဂျင်များ}}<br> {{legend2|#FF4D4D|border=1px solid #FF0000|ဂြိုဟ်ကြီးများ: [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်|ဂ]]{{·}}[[စနေဂြိုဟ်|စ]]{{·}}[[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်|ယ]]{{·}}[[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်|န]]}}<br/> {{legend2|#009900|border=1px solid #003300|စင်တောရပ်ဂြိုဟ်ပု}} | valign=top | {{legend2|#66CCFF|border=1px solid #00AAFF|'''ကျူးပါး ခါးပတ်'''}}<br> {{legend2|#FFB657|border=1px solid #FF950A|ပြန့်ကျဲ့အချပ်ပြား}}<br> {{legend2|#A300A3|border=1px solid #550055|နက်ပကျွန်း ထရိုဂျင်များ}} |} <div style="font-size: 0.9em; margin-top: 4px; line-height: 1.2em;">''အရွယ်အစားသည် စကေးကျကျမဟုတ်ပါ<br>ရင်းမြစ်: Minor Planet Center, {{url|http://www.cfeps.net/}} and others''</div> ]] '''ခိုက်ပါး ခါးပတ်''' ({{lang-en|The '''Kuiper belt'''}}) ({{IPAc-en|'|k|ai|p|ər}} or {{IPA|/'køypǝr/}})<ref>{{Cite web |title=Kuiper belt - oxforddictionaries.com |url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/Kuiper-belt |accessdate=29 February 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304221600/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/kuiper-belt }}</ref>သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း|နေစကြဝဠာ]]၏ ဂြိုဟ်များအပြင်ဘက် နယ်မြေတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းသည် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]ပတ်လမ်းမှ စတင်ကာ နေမှ ၅ဝ [[AU]] နီးပါးခန့်ထိ တည်ရှိသည်။<ref>{{cite journal | author=Alan Stern | title=Collisional Erosion in the Primordial Edgeworth-Kuiper Belt and the Generation of the 30–50 AU Kuiper Gap | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1997-12-01_490_2/page/878 | journal=The Astrophysical Journal | volume=490 | issue=2 | pages=879–882 | date=1997 | doi=10.1086/304912 | last2=Colwell | first2=Joshua E. | bibcode=1997ApJ...490..879S}}</ref> ယင်းသည် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ ခါးပတ်နှင့် ဆင်တူသည်။ သို့သော် အဆပေါင်း ၂ဝ မှ ၂ဝဝ ထိ ကြီးမားကာ အဆပေါင်း ၂ဝ အထိလည်း ဝေးကွာလှသည်။<ref name="beyond">{{cite web|title=The Solar System Beyond The Planets|author=Audrey Delsanti|author2=David Jewitt|last-author-amp=yes|work=Institute for Astronomy, University of Hawaii|url=http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/papers/2006/DJ06.pdf|accessdate=March 9, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070925203400/http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/papers/2006/DJ06.pdf|archivedate=25 September 2007}}</ref><ref>{{cite journal| authorlink= Georgij A. Krasinsky | first=G. A. | last= Krasinsky | author2=Pitjeva, E. V. | bibcode=2002Icar..158...98K| title=Hidden Mass in the Asteroid Belt| journal=Icarus| volume=158| issue=1| pages=98–105|date=July 2002| doi=10.1006/icar.2002.6837| authorlink2=Elena V. Pitjeva | last3=Vasilyev | first3=M. V. | last4=Yagudina | first4=E. I. }}</ref> ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ ခါးပါတ်ကဲ့သို့ ခိုက်ပါခါးပတ်တွင် သေးငယ်သော အရာဝတ္ထုများ သို့မဟုတ် နေစကြဝဠာဖွဲ့တည်ချိန်က ကျန်ရှိသော အကြွင်းအကျန်များစွာ ပါဝင်သည်။ ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများသည် အဓိကအားဖြင့် ကျောက်၊ သတ္တုများဖြင့် ဖွဲ့တည်ကြသော်လည်း ခိုက်ပါးခါးပတ်မှ အရာဝတ္ထုများသည် [[မီသိန်း]]၊ [[အမိုးနီးယား]] ရေကဲ့သို့သော အေးခဲနေသည့် အရာဝတ္ထုများဖြင့် ဖွဲ့စည်းကြသည်။ မိမိတို့ တရားဝင်သိထားသည့် ခိုက်ပါးခါးပတ်၏ ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားသုံးခုမှာ [[ပလူတို]]၊ [[ဟောက်မေယာ]]နှင့် [[မက်ကီမက်ကီ]]တို့ဖြစ်ကြသည်။ [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]၏ [[ထရီတွန် (လ)|ထရိုင်တွန်]]၊ [[စနေဂြိုဟ်]]၏ [[ဖီဘီ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဖီဘီ]] အစရှိသော နေစကြဝဠာ၏အချို့သော ဂြိုဟ်ရံလများသည် ယင်းနေရာမှ အခြေတည်လာကြသည်။<ref>Johnson, Torrence V.; and Lunine, Jonathan I.; ''Saturn's moon Phoebe as a captured body from the outer Solar System'', Nature, Vol. 435, pp. 69–71</ref><ref>{{cite web|title=Neptune's capture of its moon Triton in a binary-planet gravitational encounter|author=Craig B. Agnor|author2=Douglas P. Hamilton|last-author-amp=yes|work=Nature|url=http://www.es.ucsc.edu/~cagnor/papers_pdf/2006AgnorHamilton.pdf|date=2006|accessdate=June 20, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070621182809/http://www.es.ucsc.edu/~cagnor/papers_pdf/2006AgnorHamilton.pdf|archivedate=21 June 2007|deadurl=yes}}</ref> ခိုက်ပါးခါးပတ်သည် ဒတ်ချ်-အမေရိကန်လူမျိုး နက္ခတ္တပညာရှင် ဂရန်း ခိုက်ပါးအား အစွဲပြုကာ မှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ဂရန်း ခိုက်ပါးသည် ခိုက်ပါး ခါးပတ်တည်ရှိကြောင်း အမှန်တကယ် ကြိုတင်ခန့်မှန်းခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ ခိုက်ပါး ခါးပတ်အား [[Oort Cloud]] နှင့် မရောထွေးပါနှင့်။ ယင်းသည် အဆပေါင်း ထောင်ချီကာ ပိုမိုဝေးကွာပြီး အချပ်ပြားပုံစံ မဟုတ်ပေ။ ပလူတိုသည် ခိုက်ပါးခါးပတ်၏ အကြီးမားဆုံးသော အရာဝတ္ထုတစ်ခုပင်ဖြစ်သည်။ == သမိုင်း == ၁၉၃၀ ခုနှစ်တွင် ပလူတိုအား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီးနောက် ယင်းတစ်ခုတည်း မဖြစ်တန်ရာဟု ခန်းမှန်းခဲ့ကြသည်။ ယခုခေါ်ဆိုကြသည့် ခိုက်ပါးခါးပတ်သည် ဆယ်စုနှစ်များစွာ ပုံစံများစွာဖြင့် အဆိုပြုခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းတည်ရှိသည့် ပထမဆုံးသက်သေအား ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး တွေ့ရှိခဲ့သည်။ === အဆိုပြုခြင်း === trans-Neptunian တည်ရှိကြောင်း ပထမဆုံး အကြံပေးသူမှာ ဖဒရစ် လီယိုနက် ဖြစ်သည်။ များမကြာခင် Clyde Tombaugh ဆိုသူမှ ပလူတိုအား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီးနောက် လီယိုနက်သည် ပလူတိုတစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘဲ အခြားသော မလေ့လာရသေးသည့် အရာဝတ္ထုများသည် တည်ရှိအုံးမည်ဟု တွေးမိလေသည်။<ref>{{cite web| title=What is improper about the term "Kuiper belt"? (or, Why name a thing after a man who didn't believe its existence?)| url=http://www.icq.eps.harvard.edu/kb.html| work=International Comet Quarterly| accessdate=October 24, 2010}}</ref> ယင်းခုနှစ်မှာပင် နက္ခတ္တပညာရှင် Armin Otto Leuschner ဆိုသူမှ ပလူတိုသည် ပတ်လမ်းရှည် ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုများထဲက တစ်ခုဖြစ်နိုင်သည်ဟု အကြံပေးခဲ့သည်။"<ref name=lauch>{{cite book |first=John K. |last=Davies |first2=J. |last2=McFarland |first3=Mark E. |last3=Bailey |first4=Brian G. |last4=Marsden |first5=W. I. |last5=Ip |title=The Solar System Beyond Neptune |editor=M. Antonietta Baracci |editor2=Hermann Boenhardt |editor3=Dale Cruikchank |editor4=Alessandro Morbidelli |pages=11–23 |publisher=University of Arizona Press |url=http://www.arm.ac.uk/preprints/2008/522.pdf |date=2008 |chapter=The Early Development of Ideas Concerning the Transneptunian Region |access-date=29 February 2016 |archive-date=20 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150220182134/http://www.arm.ac.uk/preprints/2008/522.pdf |url-status=dead }}</ref> {{footer SolarSystem}} ==ကျမ်းကိုး== {{Reflist|2}} [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း]] {{Astronomy-stub}} tw1i046e2vj9uu455p7rablvjl2jidd 1056717 1056715 2026-10-08T10:15:24Z Dr Lotus Black 31011 [[ကိုင်းပါး ခါးပတ်]] စာမျက်နှာကို [[ခိုက်ပါး ခါးပတ်]] သို့ Dr Lotus Blackက ရွှေ့ခဲ့သည် 1030873 wikitext text/x-wiki [[File:Kuiper belt plot objects of outer solar system.png|thumb|နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်ပတ်လမ်းအလွန် ခိုက်ပါး ခါးပတ်ထဲမှ မိမိတို့သိထားသည့် အရာဝတ္ထုများ (အတိုင်းအတာအား [[AU]] ဖြင့်ဖော်ပြသည်) {| style="width: 95%;" |- | valign=top | {{legend2|#FFFF00|border=1px solid #B3B300|[[နေ]]}}<br> {{legend2|#aaa|border=1px solid #777|ဂျူပီတာ ထရိုဂျင်များ}}<br> {{legend2|#FF4D4D|border=1px solid #FF0000|ဂြိုဟ်ကြီးများ: [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်|ဂ]]{{·}}[[စနေဂြိုဟ်|စ]]{{·}}[[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်|ယ]]{{·}}[[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်|န]]}}<br/> {{legend2|#009900|border=1px solid #003300|စင်တောရပ်ဂြိုဟ်ပု}} | valign=top | {{legend2|#66CCFF|border=1px solid #00AAFF|'''ကျူးပါး ခါးပတ်'''}}<br> {{legend2|#FFB657|border=1px solid #FF950A|ပြန့်ကျဲ့အချပ်ပြား}}<br> {{legend2|#A300A3|border=1px solid #550055|နက်ပကျွန်း ထရိုဂျင်များ}} |} <div style="font-size: 0.9em; margin-top: 4px; line-height: 1.2em;">''အရွယ်အစားသည် စကေးကျကျမဟုတ်ပါ<br>ရင်းမြစ်: Minor Planet Center, {{url|http://www.cfeps.net/}} and others''</div> ]] '''ခိုက်ပါး ခါးပတ်''' ({{lang-en|The '''Kuiper belt'''}}) ({{IPAc-en|'|k|ai|p|ər}} or {{IPA|/'køypǝr/}})<ref>{{Cite web |title=Kuiper belt - oxforddictionaries.com |url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/Kuiper-belt |accessdate=29 February 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304221600/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/kuiper-belt }}</ref>သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း|နေစကြဝဠာ]]၏ ဂြိုဟ်များအပြင်ဘက် နယ်မြေတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းသည် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]ပတ်လမ်းမှ စတင်ကာ နေမှ ၅ဝ [[AU]] နီးပါးခန့်ထိ တည်ရှိသည်။<ref>{{cite journal | author=Alan Stern | title=Collisional Erosion in the Primordial Edgeworth-Kuiper Belt and the Generation of the 30–50 AU Kuiper Gap | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1997-12-01_490_2/page/878 | journal=The Astrophysical Journal | volume=490 | issue=2 | pages=879–882 | date=1997 | doi=10.1086/304912 | last2=Colwell | first2=Joshua E. | bibcode=1997ApJ...490..879S}}</ref> ယင်းသည် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ ခါးပတ်နှင့် ဆင်တူသည်။ သို့သော် အဆပေါင်း ၂ဝ မှ ၂ဝဝ ထိ ကြီးမားကာ အဆပေါင်း ၂ဝ အထိလည်း ဝေးကွာလှသည်။<ref name="beyond">{{cite web|title=The Solar System Beyond The Planets|author=Audrey Delsanti|author2=David Jewitt|last-author-amp=yes|work=Institute for Astronomy, University of Hawaii|url=http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/papers/2006/DJ06.pdf|accessdate=March 9, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070925203400/http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/papers/2006/DJ06.pdf|archivedate=25 September 2007}}</ref><ref>{{cite journal| authorlink= Georgij A. Krasinsky | first=G. A. | last= Krasinsky | author2=Pitjeva, E. V. | bibcode=2002Icar..158...98K| title=Hidden Mass in the Asteroid Belt| journal=Icarus| volume=158| issue=1| pages=98–105|date=July 2002| doi=10.1006/icar.2002.6837| authorlink2=Elena V. Pitjeva | last3=Vasilyev | first3=M. V. | last4=Yagudina | first4=E. I. }}</ref> ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ ခါးပါတ်ကဲ့သို့ ခိုက်ပါခါးပတ်တွင် သေးငယ်သော အရာဝတ္ထုများ သို့မဟုတ် နေစကြဝဠာဖွဲ့တည်ချိန်က ကျန်ရှိသော အကြွင်းအကျန်များစွာ ပါဝင်သည်။ ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများသည် အဓိကအားဖြင့် ကျောက်၊ သတ္တုများဖြင့် ဖွဲ့တည်ကြသော်လည်း ခိုက်ပါးခါးပတ်မှ အရာဝတ္ထုများသည် [[မီသိန်း]]၊ [[အမိုးနီးယား]] ရေကဲ့သို့သော အေးခဲနေသည့် အရာဝတ္ထုများဖြင့် ဖွဲ့စည်းကြသည်။ မိမိတို့ တရားဝင်သိထားသည့် ခိုက်ပါးခါးပတ်၏ ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားသုံးခုမှာ [[ပလူတို]]၊ [[ဟောက်မေယာ]]နှင့် [[မက်ကီမက်ကီ]]တို့ဖြစ်ကြသည်။ [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]၏ [[ထရီတွန် (လ)|ထရိုင်တွန်]]၊ [[စနေဂြိုဟ်]]၏ [[ဖီဘီ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဖီဘီ]] အစရှိသော နေစကြဝဠာ၏အချို့သော ဂြိုဟ်ရံလများသည် ယင်းနေရာမှ အခြေတည်လာကြသည်။<ref>Johnson, Torrence V.; and Lunine, Jonathan I.; ''Saturn's moon Phoebe as a captured body from the outer Solar System'', Nature, Vol. 435, pp. 69–71</ref><ref>{{cite web|title=Neptune's capture of its moon Triton in a binary-planet gravitational encounter|author=Craig B. Agnor|author2=Douglas P. Hamilton|last-author-amp=yes|work=Nature|url=http://www.es.ucsc.edu/~cagnor/papers_pdf/2006AgnorHamilton.pdf|date=2006|accessdate=June 20, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070621182809/http://www.es.ucsc.edu/~cagnor/papers_pdf/2006AgnorHamilton.pdf|archivedate=21 June 2007|deadurl=yes}}</ref> ခိုက်ပါးခါးပတ်သည် ဒတ်ချ်-အမေရိကန်လူမျိုး နက္ခတ္တပညာရှင် ဂရန်း ခိုက်ပါးအား အစွဲပြုကာ မှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ဂရန်း ခိုက်ပါးသည် ခိုက်ပါး ခါးပတ်တည်ရှိကြောင်း အမှန်တကယ် ကြိုတင်ခန့်မှန်းခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ ခိုက်ပါး ခါးပတ်အား [[Oort Cloud]] နှင့် မရောထွေးပါနှင့်။ ယင်းသည် အဆပေါင်း ထောင်ချီကာ ပိုမိုဝေးကွာပြီး အချပ်ပြားပုံစံ မဟုတ်ပေ။ ပလူတိုသည် ခိုက်ပါးခါးပတ်၏ အကြီးမားဆုံးသော အရာဝတ္ထုတစ်ခုပင်ဖြစ်သည်။ == သမိုင်း == ၁၉၃၀ ခုနှစ်တွင် ပလူတိုအား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီးနောက် ယင်းတစ်ခုတည်း မဖြစ်တန်ရာဟု ခန်းမှန်းခဲ့ကြသည်။ ယခုခေါ်ဆိုကြသည့် ခိုက်ပါးခါးပတ်သည် ဆယ်စုနှစ်များစွာ ပုံစံများစွာဖြင့် အဆိုပြုခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းတည်ရှိသည့် ပထမဆုံးသက်သေအား ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး တွေ့ရှိခဲ့သည်။ === အဆိုပြုခြင်း === trans-Neptunian တည်ရှိကြောင်း ပထမဆုံး အကြံပေးသူမှာ ဖဒရစ် လီယိုနက် ဖြစ်သည်။ များမကြာခင် Clyde Tombaugh ဆိုသူမှ ပလူတိုအား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီးနောက် လီယိုနက်သည် ပလူတိုတစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘဲ အခြားသော မလေ့လာရသေးသည့် အရာဝတ္ထုများသည် တည်ရှိအုံးမည်ဟု တွေးမိလေသည်။<ref>{{cite web| title=What is improper about the term "Kuiper belt"? (or, Why name a thing after a man who didn't believe its existence?)| url=http://www.icq.eps.harvard.edu/kb.html| work=International Comet Quarterly| accessdate=October 24, 2010}}</ref> ယင်းခုနှစ်မှာပင် နက္ခတ္တပညာရှင် Armin Otto Leuschner ဆိုသူမှ ပလူတိုသည် ပတ်လမ်းရှည် ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုများထဲက တစ်ခုဖြစ်နိုင်သည်ဟု အကြံပေးခဲ့သည်။"<ref name=lauch>{{cite book |first=John K. |last=Davies |first2=J. |last2=McFarland |first3=Mark E. |last3=Bailey |first4=Brian G. |last4=Marsden |first5=W. I. |last5=Ip |title=The Solar System Beyond Neptune |editor=M. Antonietta Baracci |editor2=Hermann Boenhardt |editor3=Dale Cruikchank |editor4=Alessandro Morbidelli |pages=11–23 |publisher=University of Arizona Press |url=http://www.arm.ac.uk/preprints/2008/522.pdf |date=2008 |chapter=The Early Development of Ideas Concerning the Transneptunian Region |access-date=29 February 2016 |archive-date=20 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150220182134/http://www.arm.ac.uk/preprints/2008/522.pdf |url-status=dead }}</ref> {{footer SolarSystem}} ==ကျမ်းကိုး== {{Reflist|2}} [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း]] {{Astronomy-stub}} tw1i046e2vj9uu455p7rablvjl2jidd 1056721 1056717 2026-10-08T10:20:36Z Dr Lotus Black 31011 1056721 wikitext text/x-wiki [[File:Kuiper belt plot objects of outer solar system.png|thumb|နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်ပတ်လမ်းအလွန် ခိုက်ပါး ခါးပတ်ထဲမှ မိမိတို့သိထားသည့် အရာဝတ္ထုများ (အတိုင်းအတာအား [[AU]] ဖြင့်ဖော်ပြသည်) {| style="width: 95%;" |- | valign=top | {{legend2|#FFFF00|border=1px solid #B3B300|[[နေ]]}}<br> {{legend2|#aaa|border=1px solid #777|ဂျူပီတာ ထရိုဂျင်များ}}<br> {{legend2|#FF4D4D|border=1px solid #FF0000|ဂြိုဟ်ကြီးများ: [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်|ဂ]]{{·}}[[စနေဂြိုဟ်|စ]]{{·}}[[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်|ယ]]{{·}}[[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်|န]]}}<br/> {{legend2|#009900|border=1px solid #003300|စင်တောရပ်ဂြိုဟ်ပု}} | valign=top | {{legend2|#66CCFF|border=1px solid #00AAFF|'''ခိုက်ပါး ခါးပတ်'''}}<br> {{legend2|#FFB657|border=1px solid #FF950A|ပြန့်ကျဲ့အချပ်ပြား}}<br> {{legend2|#A300A3|border=1px solid #550055|နက်ပကျွန်း ထရိုဂျင်များ}} |} <div style="font-size: 0.9em; margin-top: 4px; line-height: 1.2em;">''အရွယ်အစားသည် စကေးကျကျမဟုတ်ပါ<br>ရင်းမြစ်: Minor Planet Center, {{url|http://www.cfeps.net/}} and others''</div> ]] '''ခိုက်ပါး ခါးပတ်''' ({{lang-en|The '''Kuiper belt'''}}) ({{IPAc-en|'|k|ai|p|ər}} or {{IPA|/'køypǝr/}})<ref>{{Cite web |title=Kuiper belt - oxforddictionaries.com |url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/Kuiper-belt |accessdate=29 February 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304221600/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/kuiper-belt }}</ref>သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း|နေစကြဝဠာ]]၏ ဂြိုဟ်များအပြင်ဘက် နယ်မြေတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းသည် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]ပတ်လမ်းမှ စတင်ကာ နေမှ ၅ဝ [[AU]] နီးပါးခန့်ထိ တည်ရှိသည်။<ref>{{cite journal | author=Alan Stern | title=Collisional Erosion in the Primordial Edgeworth-Kuiper Belt and the Generation of the 30–50 AU Kuiper Gap | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1997-12-01_490_2/page/878 | journal=The Astrophysical Journal | volume=490 | issue=2 | pages=879–882 | date=1997 | doi=10.1086/304912 | last2=Colwell | first2=Joshua E. | bibcode=1997ApJ...490..879S}}</ref> ယင်းသည် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ ခါးပတ်နှင့် ဆင်တူသည်။ သို့သော် အဆပေါင်း ၂ဝ မှ ၂ဝဝ ထိ ကြီးမားကာ အဆပေါင်း ၂ဝ အထိလည်း ဝေးကွာလှသည်။<ref name="beyond">{{cite web|title=The Solar System Beyond The Planets|author=Audrey Delsanti|author2=David Jewitt|last-author-amp=yes|work=Institute for Astronomy, University of Hawaii|url=http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/papers/2006/DJ06.pdf|accessdate=March 9, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070925203400/http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/papers/2006/DJ06.pdf|archivedate=25 September 2007}}</ref><ref>{{cite journal| authorlink= Georgij A. Krasinsky | first=G. A. | last= Krasinsky | author2=Pitjeva, E. V. | bibcode=2002Icar..158...98K| title=Hidden Mass in the Asteroid Belt| journal=Icarus| volume=158| issue=1| pages=98–105|date=July 2002| doi=10.1006/icar.2002.6837| authorlink2=Elena V. Pitjeva | last3=Vasilyev | first3=M. V. | last4=Yagudina | first4=E. I. }}</ref> ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ ခါးပါတ်ကဲ့သို့ ခိုက်ပါခါးပတ်တွင် သေးငယ်သော အရာဝတ္ထုများ သို့မဟုတ် နေစကြဝဠာဖွဲ့တည်ချိန်က ကျန်ရှိသော အကြွင်းအကျန်များစွာ ပါဝင်သည်။ ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများသည် အဓိကအားဖြင့် ကျောက်၊ သတ္တုများဖြင့် ဖွဲ့တည်ကြသော်လည်း ခိုက်ပါးခါးပတ်မှ အရာဝတ္ထုများသည် [[မီသိန်း]]၊ [[အမိုးနီးယား]] ရေကဲ့သို့သော အေးခဲနေသည့် အရာဝတ္ထုများဖြင့် ဖွဲ့စည်းကြသည်။ မိမိတို့ တရားဝင်သိထားသည့် ခိုက်ပါးခါးပတ်၏ ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားသုံးခုမှာ [[ပလူတို]]၊ [[ဟောက်မေယာ]]နှင့် [[မက်ကီမက်ကီ]]တို့ဖြစ်ကြသည်။ [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]၏ [[ထရီတွန် (လ)|ထရိုင်တွန်]]၊ [[စနေဂြိုဟ်]]၏ [[ဖီဘီ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဖီဘီ]] အစရှိသော နေစကြဝဠာ၏အချို့သော ဂြိုဟ်ရံလများသည် ယင်းနေရာမှ အခြေတည်လာကြသည်။<ref>Johnson, Torrence V.; and Lunine, Jonathan I.; ''Saturn's moon Phoebe as a captured body from the outer Solar System'', Nature, Vol. 435, pp. 69–71</ref><ref>{{cite web|title=Neptune's capture of its moon Triton in a binary-planet gravitational encounter|author=Craig B. Agnor|author2=Douglas P. Hamilton|last-author-amp=yes|work=Nature|url=http://www.es.ucsc.edu/~cagnor/papers_pdf/2006AgnorHamilton.pdf|date=2006|accessdate=June 20, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070621182809/http://www.es.ucsc.edu/~cagnor/papers_pdf/2006AgnorHamilton.pdf|archivedate=21 June 2007|deadurl=yes}}</ref> ခိုက်ပါးခါးပတ်သည် ဒတ်ချ်-အမေရိကန်လူမျိုး နက္ခတ္တပညာရှင် ဂရန်း ခိုက်ပါးအား အစွဲပြုကာ မှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ဂရန်း ခိုက်ပါးသည် ခိုက်ပါး ခါးပတ်တည်ရှိကြောင်း အမှန်တကယ် ကြိုတင်ခန့်မှန်းခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ ခိုက်ပါး ခါးပတ်အား [[Oort Cloud]] နှင့် မရောထွေးပါနှင့်။ ယင်းသည် အဆပေါင်း ထောင်ချီကာ ပိုမိုဝေးကွာပြီး အချပ်ပြားပုံစံ မဟုတ်ပေ။ ပလူတိုသည် ခိုက်ပါးခါးပတ်၏ အကြီးမားဆုံးသော အရာဝတ္ထုတစ်ခုပင်ဖြစ်သည်။ == သမိုင်း == ၁၉၃၀ ခုနှစ်တွင် ပလူတိုအား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီးနောက် ယင်းတစ်ခုတည်း မဖြစ်တန်ရာဟု ခန်းမှန်းခဲ့ကြသည်။ ယခုခေါ်ဆိုကြသည့် ခိုက်ပါးခါးပတ်သည် ဆယ်စုနှစ်များစွာ ပုံစံများစွာဖြင့် အဆိုပြုခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းတည်ရှိသည့် ပထမဆုံးသက်သေအား ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး တွေ့ရှိခဲ့သည်။ === အဆိုပြုခြင်း === trans-Neptunian တည်ရှိကြောင်း ပထမဆုံး အကြံပေးသူမှာ ဖဒရစ် လီယိုနက် ဖြစ်သည်။ များမကြာခင် Clyde Tombaugh ဆိုသူမှ ပလူတိုအား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီးနောက် လီယိုနက်သည် ပလူတိုတစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘဲ အခြားသော မလေ့လာရသေးသည့် အရာဝတ္ထုများသည် တည်ရှိအုံးမည်ဟု တွေးမိလေသည်။<ref>{{cite web| title=What is improper about the term "Kuiper belt"? (or, Why name a thing after a man who didn't believe its existence?)| url=http://www.icq.eps.harvard.edu/kb.html| work=International Comet Quarterly| accessdate=October 24, 2010}}</ref> ယင်းခုနှစ်မှာပင် နက္ခတ္တပညာရှင် Armin Otto Leuschner ဆိုသူမှ ပလူတိုသည် ပတ်လမ်းရှည် ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုများထဲက တစ်ခုဖြစ်နိုင်သည်ဟု အကြံပေးခဲ့သည်။"<ref name=lauch>{{cite book |first=John K. |last=Davies |first2=J. |last2=McFarland |first3=Mark E. |last3=Bailey |first4=Brian G. |last4=Marsden |first5=W. I. |last5=Ip |title=The Solar System Beyond Neptune |editor=M. Antonietta Baracci |editor2=Hermann Boenhardt |editor3=Dale Cruikchank |editor4=Alessandro Morbidelli |pages=11–23 |publisher=University of Arizona Press |url=http://www.arm.ac.uk/preprints/2008/522.pdf |date=2008 |chapter=The Early Development of Ideas Concerning the Transneptunian Region |access-date=29 February 2016 |archive-date=20 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150220182134/http://www.arm.ac.uk/preprints/2008/522.pdf |url-status=dead }}</ref> {{footer SolarSystem}} ==ကျမ်းကိုး== {{Reflist|2}} [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း]] {{Astronomy-stub}} 783esqo6bt0pbq79yoqvzs27o2l5r2e 0 59754 1056631 1031609 2026-10-07T19:16:30Z Dr Lotus Black 31011 1056631 wikitext text/x-wiki {{Infobox currency | image_1 = Bitcoin.svg | image_title_1 = ဘစ်ကွိုင်ဖောက်သည်၏ လိုဂို | issuing_authority = ဗဟိုမဲ့ | issuing_authority_title = စီမံခန့်ခွဲမှု | date_of_introduction = {{Start date and age|df=yes|2009|1|3}} | using_countries = ကမ္ဘာတစ်ဝန်း | inflation_title = ငွေကြေးကြီးထွားမှု | inflation_rate = ၂၀၂၆ အထိ ဆယ်မိနစ်တိုင်း block တစ်ခုလျင် ဘစ်ကွိုင် ၃.၁၂၅ ခုနှုန်း | inflation_source_date = | subunit_ratio_3 = {{val|e=-8}} | subunit_name_3 = satoshi<ref name="satoshi unit">{{cite web | title = Cracking the Bitcoin: Digging Into a $131M USD Virtual Currency | url = http://www.dailytech.com/Cracking+the+Bitcoin+Digging+Into+a+131M+USD+Virtual+Currency/article21878.htm | author = Jason Mick | publisher = Daily Tech | date = 12 June 2011 | accessdate = 30 September 2012 | deadurl = no | archivedate = 20 January 2013 | archiveurl = https://archive.today/20130120051306/http://www.dailytech.com/Cracking+the+Bitcoin+Digging+Into+a+131M+USD+Virtual+Currency/article21878.htm }}</ref> | subunit_ratio_2 = {{val|e=-6}} | subunit_name_2 = microbitcoin, bit<ref name="bits unit">{{cite web | title = BitPay, Bitcoin, and where to put that decimal point | url = https://blog.bitpay.com/bitpay-bitcoin-and-where-to-put-that-decimal-point/ | last = Garzik | first = Jeff | date = 2 May 2014 | accessdate = 20 November 2015 | archivedate = 17 November 2015 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20151117024640/https://blog.bitpay.com/bitpay-bitcoin-and-where-to-put-that-decimal-point/ }}</ref> | symbol_subunit_2 = μBTC | subunit_ratio_1 = {{val|e=-3}} | subunit_name_1 = millibitcoin | symbol_subunit_1 = mBTC | symbol = BTC,<ref name = "standardize">{{cite web | publisher = CoinDesk | author = Nermin Hajdarbegovic | date = 7 October 2014 | accessdate = 28 January 2015 | title = Bitcoin Foundation to Standardise Bitcoin Symbol and Code Next Year | url = http://www.coindesk.com/bitcoin-foundation-standardise-bitcoin-symbol-code-next-year/ | archive-date = 5 January 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150105011242/http://www.coindesk.com/bitcoin-foundation-standardise-bitcoin-symbol-code-next-year/ }}</ref> <ref>{{cite news | title = Bitcoin Ticker Available On Bloomberg Terminal For Employees | publisher = TechCrunch | url = http://techcrunch.com/2013/08/09/bitcoin-ticker-available-on-bloomberg-terminal/ | date = 9 August 2013 | author = Romain Dillet | accessdate = 2 November 2014}}</ref> CNNMoney,<ref>{{cite news | title = Bitcoin Composite Quote (XBT) | url = http://money.cnn.com/quote/quote.html?symb=XBT | publisher = CNN | work = CNN Money | accessdate = 2 November 2014 | archive-date = 27 October 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141027100208/http://money.cnn.com/quote/quote.html?symb=xbt | url-status = dead }}</ref> and xe.com.<ref>{{cite web | title = XBT - Bitcoin | publisher = xe.com | accessdate = 2 November 2014 | url = http://www.xe.com/currency/xbt-bitcoin?}}</ref> }} '''ဘစ်ကွိုင်''' (အင်္ဂလိပ်: Bitcoin, အတိုကောက်: BTC; သင်္ကေတ: ₿) ) ဆိုသည်မှာ Satoshi Nakamoto ဆိုသူမှ ၂ဝဝ၈ ခုနှစ်တွင် တီထွင်ပြီး<ref name="paper">{{cite web|url= https://bitcoin.org/bitcoin.pdf |title= Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System |date= October 2008 |publisher= bitcoin.org |accessdate= 28 April 2014|first = Satoshi|last = Nakamoto}}</ref> ၂ဝဝ၉ ခုနှစ်တွင် open-source အဖြစ် ထုတ်ပေးခဲ့သော ဒယ်ဂျစ်တယ် ငွေကြေးပေးချေစနစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>{{cite web | last = Davis | first = Joshua | title = The Crypto-Currency: Bitcoin and its mysterious inventor | url = http://www.newyorker.com/reporting/2011/10/10/111010fa_fact_davis | work = The New Yorker | date = 10 October 2011 | accessdate = 31 October 2014}}</ref> စနစ်သည် peer-to-peer ဖြစ်သောကြောင့် အသုံးပြုသူများအနေဖြင့် တိုက်ရိုက် အလွှဲအပြောင်းလုပ်နိုင်သည်။ ငွေကြေးအလွှဲအပြောင်းများအား ''block chain'' ဟုခေါ်သည့် နက်ဝက်အစွန်းများဖြင့် အတည်ပြုသည်။ စနစ်သည် ဗဟိုထိန်းချုပ်မှုမရှိဘဲ လုပ်ဆောင်သည်။ ယခင် စနစ်များရှိသော်လည်း ဘစ်ကွိုင်အား တခါတရံတွင် ခရိုက်တိုငွေကြေးဟု ခေါ်ကြသည်။<ref name="f_c1">{{cite web | url=http://www.scmp.com/news/world/article/1482245/drug-market-moving-quickly-online-global-user-survey-finds | title=Drug market moving quickly online, global user survey finds | publisher=South China Morning Post Publishers | work=South China Morning Post | date=14 April 2014 | accessdate=7 January 2015}}</ref><ref name="f_c2">{{cite news | url=http://www.telegraph.co.uk/technology/news/10881213/The-coming-digital-anarchy.html | title=The coming digital anarchy | publisher=Telegraph Media Group Limited | work=The Telegraph | date=9 June 2014 | accessdate=7 January 2015 | author=Sparkes, Matthew | location=London}}</ref><ref name="f_c3">{{cite web | first = Kim | last = Lachance Shandrow | url=http://www.entrepreneur.com/article/234340 | title=This Company Is Now the Largest in the World to Accept Bitcoin | publisher=Entrepreneur Media, Inc | work=entrepreneur.com | date=30 May 2014 | accessdate=7 January 2015}}</ref> ဘစ်ကွိုင်အား ဗဟိုထိန်းချုပ်မှုကင်းသော virtual ငွေကြေးဟု ပိုမိုမှန်ကန်စွာ ဖော်ပြကြသည်။<ref name="primer" /><ref name="Reuters101">{{cite web|url = http://site.thomsonreuters.com/business-unit/legal/digital-economy/bitcoin-101.pdf|title = Bitcoin 101 white paper|website = |publisher = Thomson Reuters|last = Sagona-Stophel|first = Katherine|accessdate = 20 November 2015|archivedate = 5 March 2016|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305152320/http://site.thomsonreuters.com/business-unit/legal/digital-economy/bitcoin-101.pdf}}</ref> ယင်းသည် ဈေးကွက်တန်ဖိုးအားဖြင့် အမြင့်ဆုံးအမျိုးအစားလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="WsjVolatile">{{cite news | last = Espinoza | first = Javier | title = Is It Time to Invest in Bitcoin? Cryptocurrencies Are Highly Volatile, but Some Say They Are Worth It | date = 22 September 2014 | url = http://online.wsj.com/articles/how-to-decipher-cryptocurrencies-1411333011 | work = Journal Reports | publisher = The Wall Street Journal | accessdate = 3 November 2014}}</ref> ဘစ်ကွိုင်များအား ကွန်ပျူတာ၏ လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းများအား အသုံးချကာ တန်ကြေးအနေဖြင့် ဖန်တီးယူကြသည်။ ယင်းဖြစ်ရပ်အား မိုင်းတူးခြင်း (mining) ဟုခေါ်ပြီး လွှဲပြောင်းခနှင့် ဘစ်ကွိုင် အသစ်များအား ရရှိကြသည်။<ref name="primer">{{cite web | url=http://mercatus.org/sites/default/files/Brito_BitcoinPrimer.pdf | title=Bitcoin: A Primer for Policymakers | publisher=George Mason University | work=Mercatus Center | year=2013 | accessdate=22 October 2013 | author=Jerry Brito and Andrea Castillo | archive-date=21 September 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130921060724/http://mercatus.org/sites/default/files/Brito_BitcoinPrimer.pdf }}</ref> မိုင်းတူးခြင်းဖြင့် ရရှိသော်လည်း ဘစ်ကွိုင်များအား အခြားငွေကြေး၊<ref>{{cite news|title=What is Bitcoin?|url=http://money.cnn.com/infographic/technology/what-is-bitcoin/|publisher=CNN Money|accessdate=16 November 2015|archive-date=31 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151031113913/http://money.cnn.com/infographic/technology/what-is-bitcoin/|url-status=dead}}</ref> ပစ္စည်း၊ ဝန်ဆောင်မှုများဖြင့် ကုန်သွယ်ဖလှယ်နိုင်သည်။<ref name="bitpay130916">{{cite web | url = http://techcrunch.com/2013/09/16/bitpay-10000-merchants/ | title = BitPay Passes 10,000 Bitcoin-Accepting Merchants On Its Payment Processing Network | author = Natasha Lomas | publisher = Techcrunch.com | work = Techcrunch | date = 16 September 2013 | accessdate = 21 October 2013}}</ref> အသုံးပြုသူများသည် အလွှဲအပြောင်း လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။<ref name="EconOfBTC">{{cite web | url=http://www.weis2013.econinfosec.org/papers/KrollDaveyFeltenWEIS2013.pdf | title=The Economics of Bitcoin Mining, or Bitcoin in the Presence of Adversaries | work=The Twelfth Workshop on the Economics of Information Security (WEIS 2013) | date=11–12 June 2013 | accessdate=8 May 2014 | author=Joshua A. Kroll, Ian C. Davey, Edward W. Felten | quote=A transaction fee is like a tip or gratuity left for the miner. | archivedate=20 August 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130820135451/http://www.weis2013.econinfosec.org/papers/KrollDaveyFeltenWEIS2013.pdf }}</ref> ဘစ်ကွိုင်အား ပေးချေမှုစနစ်အဖြစ် အသုံးပြုလာသည်မှာ တိုးပွားလာခဲ့သည်။ ကုန်သည်များသည်လည်း လက်ခံကုန်သွယ်ရန် လိုလားကြသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ခရစ်ဒစ်ကဒ်ဖြင့် အသုံးပြုမှုထက် ဝန်ဆောင်ခမှာ ၂-၃ ရာခိုင်နှုန်း လျော့နည်းသောကြောင့်ဖြစ်သည်။<ref name="merchantfee">{{cite news | url=http://www.nytimes.com/2013/10/31/technology/bitcoin-pursues-the-mainstream.html | title=Bitcoin Pursues the Mainstream | work=The New York Times | date=30 October 2013 | accessdate=4 November 2013 | author=Wingfield, Nick}}</ref> ခရစ်ဒစ်ကဒ်နှင့် မတူသည်မှာ ဝန်ဆောင်ခသည် ပေးချေသူများမှပေးရပြီး ရောင်းဝယ်သူများမှ မပေးရပေ။ ဘစ်ကွိုင်အား ပြစ်မှုဆိုင်ရာတွင် အသုံးပြုခြင်းသည် မီဒီယာများ၊ အာဏာပိုင်များအား သတိထားမိစေသည်။ ဘစ်ကွိုင်အား အမေရိကန် အမတ် Rand Paul ကဲ့သို့သော နိုင်ငံရေးသမားအချို့က ထောက်ခံသည်။ သူသည် ဘစ်ကွိုင်ဖြင့် လှူဒါန်းခြင်းကို လက်ခံသူဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|title = Rand Paul Accepts Bitcoin for Presidential Campaign|url = http://www.coindesk.com/rand-paul-presidential-campaign-bitcoin-donations/|publisher = CoinDesk|last = Higgins|first = Stan|date = 7 April 2015|accessdate = 23 October 2015|language = en|archivedate = 31 July 2021|archiveurl = https://web.archive.org/web/20210731131709/https://www.coindesk.com/rand-paul-presidential-campaign-bitcoin-donations}}</ref> ==ယူနစ်== ဘစ်ကွိုင်စနစ်၏ ယူနစ်မှာ bitcoin ဖြစ်သည်။ ငွေကြေးအဖြစ် အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ အသေး bitcoin ဟုသုံးပြီး ကွန်ပျူတာနှင့်ဆိုင်သော ဝေါဟာရအတွက် အက္ခရာအကြီး Bitcoin ကိုသုံးသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်အရ သင်္ကေတမှာ BTC၊ XBT၊ {{nowrap|[[File:BitcoinSign.svg|9px]]}}<ref name=btcregs>{{cite web | url=http://www.loc.gov/law/help/bitcoin-survey/regulation-of-bitcoin.pdf| title=Regulation of Bitcoin in Selected Jurisdictions | publisher=The Law Library of Congress, Global Legal Research Center | date=January 2014 | accessdate=26 August 2014}}</ref> ဖြစ်ကြသည်။ ပမာဏနည်းသော ဘစ်ကွိုင်အတွက် millibitcoin (mBTC) microbitcoin (µBTC) အစရှိသည်ဖြင့် အသုံးပြုသည်။ ဘစ်ကွိုင်ငွေကြေးတွင် ၁ ''satoshi'' သည် အနည်းဆုံးပမာဏဖြစ်ပြီး ၁ BTC ၏ ၀.၀၀၀၀၀၀၀၁ ဖြစ်သည်။<ref name="satoshi unit" /> ''millibitcoin'' သည် ၀.၀၀၁ bitcoin နှင့်ညီမျှပြီး ၁ BTC ၏ တစ်ထောင်ပုံတစ်ပုံ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news | url=http://edition.cnn.com/2014/06/18/business/bitcoin-your-way-to-a-double-espresso/ | title=Bitcoin your way to a double espresso | publisher=CNN | work=cnn.com | date=9 July 2014 | accessdate=23 April 2015 | author=Katie Pisa and Natasha Maguder}}</ref> ''satoshi'' ဆိုသည်မှာ စနစ်အားဖန်တီးသူ ဂျပန်လူမျိုးအား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် မှည့်ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ==ပိုက်ဆံအိတ်== [[File:Electrum Bitcoin Wallet.png|thumb|left|Electrum ဘစ်ကွိုင် ပိုက်ဆံအိတ်]] [[File:Bitcoin paper wallet generated at bitaddress.jpg|thumb|bitaddress.org တွင် ဘစ်ကွိုင်ပိုက်ဆံအိတ်စာရွက်အား ထုတ်ပေးသည်]] [[File:10elqpi.jpg|thumb|Trezor ဟာဒ်ဝဲလ် ပိုက်ဆံအိတ်]] ဘစ်ကွိုင်များအား စုထားရန် သို့မဟုတ် ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် ပိုက်ဆံအိတ် (wallet) ကို အသုံးပြုရသည်။<ref>{{cite web | url = http://www.motherjones.com/politics/2013/04/what-is-bitcoin-explained | title = Bitcoin, Explained | publisher = Mother Jones | work = motherjones.com | date = 10 April 2013 | accessdate = 26 April 2014 | author = Adam Serwer and Dana Liebelson}}</ref> ဆော့ဝဲလ်အား အခြေခံသည့် ပိုက်ဆံအိတ် အွန်လိုင်းဝဘ်ဆိုဒ်အားအခြေခံသည့် ပိုက်ဆံအိတ် ဟာဒ်ဝဲလ်ပိုက်ဆံအိတ် အစရှိသည်ဖြင့် ကွဲပြားသည်။ ဆော့ဝဲလ် ပိုက်ဆံအိတ်တွင်လည်း full client နှင့် lightweight client ဟူ၍ ထပ်မံကွဲပြားသည်။ full client များသည် block chain မှအချက်အလက်များကို အပြည့်အဝ လိုက်ရှာသည်။ ၂၀၁၆ တွင် ၆၀ ဂစ်ဂါဘစ် ပမာဏကျော်ကာ<ref>{{cite web|url=https://bitinfocharts.com/|title=Information about cryptocurrency networks|accessdate= 2 January 2016}}</ref> အချို့သော အသုံးပြုသူများအတွက် အဆင်ပြေမည်မဟုတ်ပေ။ အခြားသော ပိုက်ဆံအိတ်အမျိုးအစားမှာ အွန်လိုင်းအခြေစိုက်ဖြစ်ကြသည်။ ဥပမာဆိုရသော် blockchain.info Coinbase စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ယင်းအမျိုးအစားတွင် အသုံးပြုသူအနေဖြင့် အခြေစိုက်ဆာဗာပေါ်တွင် လုံးဝဥသုံ ယုံကြည်ရပေမည်။ အွန်လိုင်းပိတ်ဆံအိတ်များသည် အသုံးပြုသူများ၏ ဟာဒ်ဝဲလ်များထက် ပိုက်ဆံအိတ်နှင့်ပတ်သက်သောအချက်အလက်များကို ဝန်ဆောင်မှုပေးသူ၏ဆာဗာ၌သာ သိမ်းထားသည်။<ref>{{cite news | title = Be Your Own Bank: Bitcoin Wallet for Apple | url = http://www.forbes.com/sites/jonmatonis/2012/04/26/be-your-own-bank-bitcoin-wallet-for-apple/ | author = Jon Matonis | date = 26 April 2012 | accessdate = 17 November 2014 | publisher = Forbes}}</ref><ref>{{cite news|author1=Bill Barhydt|title=3 reasons Wall Street can't stay away from bitcoin|url=http://www.cnbc.com/id/101711220|accessdate=2 April 2015|publisher=NBCUniversal|date=4 Jun 2014}}</ref> အသုံးပြုသူများအတွက်မူ လွယ်ကူနိုင်ကောင်းသည်။ ==တန်ဖိုး အတက်အကျ== ၂ဝ၁၄ ခုနှစ် Mark T. Williams ၏အဆိုအရ ဘစ်ကွိုင်သည် [[ရွှေ]]ထက် ခုနှစ်ဆ၊ [[အမေရိကန်ဒေါ်လာ]]ထက် ၁၈ ဆ တန်ဖိုးရှိသည်။<ref>{{cite web | url = http://management.bu.edu/files/2014/10/Wlliams-World-Bank-10-21-2014.pdf | title = Virtual Currencies – Bitcoin Risk | publisher = Boston University | work = World Bank Conference Washington DC | date = 21 October 2014 | accessdate = 11 November 2014 | author = Williams, Mark T. | archive-date = 11 November 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141111095526/http://management.bu.edu/files/2014/10/Wlliams-World-Bank-10-21-2014.pdf }}</ref> တန်ဖိုးမြင့်နေခြင်းကို ထိန်းညှိပေးမည့်စနစ်မရှိဟု ဂျပန်လူမျိုး ကျောင်းသားများက ရှင်းပြသည်။<ref>{{cite web|author1=Mitsuru Iwamura|author2=Tsutomu Matsumoto|author3=Kenji Saito|author4=Yukinobu Kitamura|title=Can We Stabilize the Price of Cryptocurrency?: Understanding the Design of Bitcoin and its Potential Competitiveness with the Central Bank Money|url=http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2519367|website=Social Science Research Network|accessdate=8 January 2015|date=24 July 2014|quote="The first instability stems from an inflexible supply curve of Bitcoin, which amplifies Bitcoin price volatility; the miners’ revenue/reward fully absorbs any price changes. There is no price stabilization mechanism."}}</ref> Forbes မဂ္ဂဇင်း၏ ဂျာနယ်လစ်တစ်ယောက်မှပြောကြားသည်မှာ ဘစ်ကွိုင်သည် ရေရှည်တွင် တန်ဖိုးရှိရန် မသေချာဟုဆိုသည်။<ref>{{cite news |last=Lee |first=Timothy B. |title=Bitcoin Doesn't Have a Deflation Problem |url=http://www.forbes.com/sites/timothylee/2013/04/11/bitcoin-doesnt-have-a-deflation-problem/ |work=Forbes |location= |date=4 November 2013 |accessdate=27 January 2014}}</ref> ကနဦးငွေကြေးတန်ဖိုး မြင့်တက်ခြင်းမှာ ယုတ္တိရှိသည်။ "ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ လူတွေဟာ အဲဒီဘစ်ကွိုင် ဘယ်လိုအလုပ်လုပ်သလဲဆိုတာ အတွေ့အကြုံရချင်လို့ပါပဲ"။<ref name="VolatilityFatal">{{cite news | last = Lee | first = Timothy B. | url = http://www.forbes.com/sites/timothylee/2013/04/12/bitcoins-volatility-is-a-disadvantage-but-not-a-fatal-one/ | title = Bitcoin's Volatility Is A Disadvantage, But Not A Fatal One | publisher = Forbes | date = 12 April 2013 | accessdate = 15 November 2014}}</ref> ၂ဝ၁၁ ခုနှစ်တွင် တန်ဖိုးသည် ဒေါ်လာ ဝ.၃ မှ ၃၂ အထိမြင့်တက်ခဲ့သည်။<ref name="Leebubble">{{cite news|url=http://www.washingtonpost.com/blogs/the-switch/wp/2013/11/05/when-will-the-people-who-called-bitcoin-a-bubble-admit-they-were-wrong|title=When will the people who called Bitcoin a bubble admit they were wrong | publisher=The Washington Post|date=5 November 2013|accessdate=10 January 2014|author=Lee, Timothy}}</ref> ၂ဝ၁၂ ခုနှစ်တွင် ဘစ်ကွိုင်တန်ဖိုးသည် စတင်ကာ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last=Liu |first=Alec |url=http://motherboard.vice.com/blog/cyprus-spain-when-governments-take-your-money-bitcoin-looks-really-good |title=When Governments Take Your Money, Bitcoin Looks Really Good |publisher=Motherboard |date=19 March 2013 |accessdate=7 January 2014 |archivedate=7 February 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140207194506/http://motherboard.vice.com/blog/cyprus-spain-when-governments-take-your-money-bitcoin-looks-really-good }}</ref> ၂ဝ၁၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၆ဝဝ အောက်တွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{cite web | url = http://www.nasdaq.com/article/bitcoin-prices-remain-below-600-amid-bearish-chart-signals-cm376685 | title = Bitcoin prices remain below $600 amid bearish chart signals | publisher = nasdaq.com | date = August 2014 | accessdate = 31 October 2014}}</ref> ၂ဝ၁၃ နိုဝင်ဘာလတွင် ဘစ်ကွိုင်တန်ဖိုး အမြင့်ဆုံး ၁၂၄၂ အထိ မြင့်တက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news | url = http://money.cnn.com/2013/11/29/investing/bitcoin-gold/index.html | title = Bitcoin worth almost as much as gold | author = Ben Rooney | date = 29 November 2013 | publisher = CNN | accessdate = 31 October 2014 | archive-date = 26 October 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141026213248/http://money.cnn.com/2013/11/29/investing/bitcoin-gold/index.html | url-status = dead }}</ref> ဇန်နဝါရီလ ၂ဝ၁၅ ခုနှစ်တွင် ဘစ်ကွိုင်တန်ဖိုးသည် ၂ဝ၁၃ ခုနှစ်ကတည်းက အနည်းဆုံးတန်ဖိုး အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၂၄ သို့ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ၂၀၁၇ မတ်လ ၃ ရက်နေ့အရ ဘစ်ကွိုင်တန်ဖိုးသည် ရွှေဈေးထက် ကျော်လွန်ကာ ယင်း၏တန်ဖိုးသည် အမြင့်ဆုံးသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၂၀၁၇ နှစ်စမှစတင်ကာ တစ်ဖြည်းဖြည်းပြန်လည်မြှင့်တက်လာခဲ့ပြီး ၂၀၁၇ ဒီဇင်ဘာလတွင် ဒေါ်လာ ၂၀၀၀၀ ထိ အဆ ၂၀ ဆ ထိုးတက်သွားခဲ့သည်။ ဘစ်ကွိုင်သည် ဈေအတက်အကျအလွန်ကြမ်းပြီး ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင်မူ ၃၂၀၀ ဒေါ်လာသာ ကျန်ရှိတော့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင်မူ ဒေါ်လာ ၁၁,၀၀၀ ခန့်ပေါက်ဈေးရှိနေပြီး ရွှေထက် ၈ဆ ခန့် တန်ဖိုးရှိနေသည်။<ref>{{Cite news |title=Bitcoin value tops gold for first time |url=http://www.bbc.com/news/business-39149475 |newspaper=BBC |date=3 March 2017|access-date =22 April 2017}}</ref><ref>{{Cite news |title=Bitcoin value surpasses gold for the first time |url=http://www.telegraph.co.uk/technology/2017/03/03/bitcoin-value-surpasses-gold-first-time/ |newspaper=Telegraph |date=3 March 2017|access-date=22 April 2017 |first=Mark |last=Molloy}}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist|2}} [[Category:ဘစ်ကွိုင်]] [[ကဏ္ဍ:ခရစ်ပတိုငွေကြေးများ]] 19wyoi1d2022ycbeaivyhzwz12nm7tl 10 62461 1056730 759771 2026-10-08T11:21:39Z Dr Lotus Black 31011 1056730 wikitext text/x-wiki {{infobox | class = vcard | titleclass = fn org | title = {{{name|<includeonly>{{PAGENAME}}</includeonly>}}} {{{symbol|}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|sizedefault=frameless|alt={{{image_alt|}}}}} | caption = {{{caption|}}} | headerstyle = {{#if:{{{background|{{{bgcolour|}}}}}}|background-color:{{{background|{{{bgcolour|}}}}}}}} | header1 = {{#if:{{{discoverer|}}}{{{discovery_site|}}}{{{discovered|}}}{{{discovery_method|}}}|ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်း{{{discovery_ref|}}} }} | label2 = ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သူ | data2 = {{{discoverer|}}} | label3 = ရှာဖွေတွေ့ရှိသည့်ဆိုဒ် | data3 = {{{discovery_site|}}} | label4 = ရှာဖွေတွေ့ရှိသည့် ရက်စွဲ | data4 = {{{discovered|}}} | label5 = {{longitem|ခြေရာခံမိသည့်နည်းလမ်း}} | data5 = {{{discovery_method|}}} | header10 = {{#if:{{{mp_name|}}}{{{named_after|}}}{{{alt_names|}}}{{{mp_category|}}}{{{pronounce|}}}{{{pronounced|}}}{{{adjective|}}}{{{adjectives|}}}|{{#if:{{{extrasolarplanet|{{{exosolar planets|}}}}}}|ဂုဏ်သတ္တိများ}} }} | label11 = ဂြိုဟ်သိမ်ဂုဏ်အင် | data11 = {{{mp_name|}}} | label12 = အသံထွက် | data12 = {{{pronounce|{{{pronounced|}}}}}} | label13 = {{longitem|အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်}} | data13 = {{{named_after|}}} | label14 = {{longitem|အခြားအမည်များ}} | data14 = {{{alt_names|}}} | label15 = {{longitem|ဂြိုဟ်သိမ်စာရင်း}} | data15 = {{{mp_category|}}} | label16 = ပါဝင်အရာဝတ္ထုများ | data16 = {{{adjectives|{{{adjective|}}}}}} | header20 = {{#if:{{{orbit_diagram|}}}{{{epoch|}}}{{{uncertainty|}}}{{{observation_arc|}}}{{{aphelion|}}}{{{perihelion|}}}{{{periapsis|}}}{{{apoapsis|}}}{{{semimajor|}}}{{{mean_orbit_radius|}}}{{{eccentricity|}}}{{{period|}}}{{{synodic_period|}}}{{{avg_speed|}}}{{{mean_anomaly|}}}{{{inclination|}}}{{{angular_dist|}}}{{{asc_node|}}}{{{long_periastron|}}}{{{time_periastron|}}}{{{arg_peri|}}}{{{semi-amplitude|}}}{{{satellite_of|}}}{{{satellites|}}}{{{moid|}}}{{{mercury_moid|}}}{{{venus_moid|}}}{{{mars_moid|}}}{{{jupiter_moid|}}}{{{saturn_moid|}}}{{{uranus_moid|}}}{{{neptune_moid|}}}|ပတ်လမ်း ဂုဏ်အင်များ{{{orbit_ref|}}} }} | data21 = {{{orbit_diagram|}}} | data22 = {{#if:{{{epoch|}}} |[[:en:Epoch (astronomy)|Epoch]] {{{epoch}}}}} | data23 = {{#if:{{{uncertainty|}}} |မရေရာသည့် ပါရာမီတာ {{{uncertainty}}}}} | label24 = လေ့လာရေး စက်ဝိုင်း | data24 = {{{observation_arc|}}} | label25 = {{#switch:{{{apsis}}} |apsis|gee|(apsis)=[[ပတ်လမ်း အနီးဆုံးနှင့် အဝေးဆုံးအမှတ်|Apo{{{apsis}}}]] |[[နေနှင့်အဝေးဆုံးပတ်လမ်း|အဝေးဆုံး{{#if:{{{apsis|}}}|{{{apsis}}}|ပတ်လမ်း}}]]}} | data25 = {{{aphelion|}}} | label26 = [[နေနှင့်အနီးဆုံးပတ်လမ်း|အနီးဆုံး{{#if:{{{apsis|}}}|{{{apsis}}}|ပတ်လမ်း}}]] | data26 = {{{perihelion|}}} | label27 = [[ပတ်လမ်း အနီးဆုံးနှင့် အဝေးဆုံးအမှတ်|Peri{{#if:{{{apsis|}}}|{{{apsis}}}|apsis}}]] | data27 = {{{periapsis|}}} | label28 = {{#switch:{{{apsis}}} |helion|astron=[[ပတ်လမ်း အနီးဆုံးနှင့် အဝေးဆုံးအမှတ်|Ap{{{apsis}}}]] |[[ပတ်လမ်း အနီးဆုံးနှင့် အဝေးဆုံးအမှတ်|Apo{{#if:{{{apsis|}}}|{{{apsis}}}|apsis}}]]}} | data28 = {{{apoapsis|}}} | label29 = {{longitem|ဆီမီး မေဂျာ ဝင်ရိုး}} | data29 = {{{semimajor|}}} | label30 = {{longitem|ပျမ်းမျှ ပတ်လမ်းအချင်းဝက်}} | data30 = {{{mean_orbit_radius|}}} | label31 = ပတ်လမ်း ဗဟိုကျမှု | data31 = {{{eccentricity|}}} | label32 = {{longitem|ပတ်လမ်း ကာလ}} | data32 = {{{period|}}} | label33 = {{longitem|ပတ်လမ်း ကာလ}} | data33 = {{{synodic_period|}}} | label34 = {{longitem|ပျမ်းမျှ ပတ်နှုန်း}} | data34 = {{{avg_speed|}}} | label35 = {{longitem|ပျမ်းမျှ မူမမှန်မှု}} | data35 = {{{mean_anomaly|}}} | label36 = ပတ်လမ်း တိမ်းစောင်းမှု | data36 = {{{inclination|}}} | label37 = {{longitem|ထောင့်ဖြတ်အကွာအဝေး}} | data37 = {{{angular_dist|}}} | label38 = {{longitem|Longitude&nbsp;of ascending&nbsp;node}} | data38 = {{{asc_node|}}} | label39 = {{longitem|Longitude&nbsp;of]] [[Apsis|periastron]]}} | data39 = {{{long_periastron|}}} | label40 = {{longitem|[[Apsis|Time&nbsp;of periastron]]}} | data40 = {{{time_periastron|}}} | label41 = {{longitem|Argument&nbsp;of peri{{#if:{{{apsis|}}}|{{{apsis}}}|helion}}}} | data41 = {{{arg_peri|}}} | label42 = {{nowrap|တပိုင်းလွှဲခွင်}} | data42 = {{{semi-amplitude|}}} | label43 = ဂြိုဟ်ရံလများ | data43 = {{{satellite_of|}}} | label44 = {{#switch:{{{allsatellites|}}} |yes|true=ဂြိုဟ်ရံလများ|သိရသည့် ဂြိုဟ်ရံလများ}} | data44 = {{{satellites|}}} | label45 = ကမ္ဘာ&nbsp;[[Minimum orbit intersection distance|MOID]] | data45 = {{{moid|}}} | label46 = မာကျူရီ&nbsp;[[Minimum orbit intersection distance|MOID]] | data46 = {{{mercury_moid|}}} | label47 = ဗီးနပ်စ်&nbsp;[[Minimum orbit intersection distance|MOID]] | data47 = {{{venus_moid|}}} | label48 = အင်္ဂါဂြိုလ်&nbsp;[[Minimum orbit intersection distance|MOID]] | data48 = {{{mars_moid|}}} | label49 = ဂျူပီတာ&nbsp;[[Minimum orbit intersection distance|MOID]] | data49 = {{{jupiter_moid|}}} | label50 = စေတန်&nbsp;[[Minimum orbit intersection distance|MOID]] | data50 = {{{saturn_moid|}}} | label51 = ယူရေးနစ်ပ်&nbsp;[[Minimum orbit intersection distance|MOID]] | data51 = {{{uranus_moid|}}} | label52 = နက်ပကျွန်း&nbsp;[[Minimum orbit intersection distance|MOID]] | data52 = {{{neptune_moid|}}} | header56 = {{#if:{{{p_semimajor|}}}{{{p_eccentricity|}}}{{{p_mean_motion|}}}{{{p_inclination|}}}{{{node_rate|}}}{{{perihelion_rate|}}}|[[Proper orbital elements]]{{{p_orbit_ref|}}} }} | label57 = {{longitem|သင့်တော်သည့် ဆီမီး မေဂျာဝင်ရိုး}} | data57 = {{#if:{{{p_semimajor|}}} |{{{p_semimajor}}}&nbsp;[[AU]]}} | label58 = {{longitem|သင့်တော်သည့် ဗဟိုကျမှု}} | data58 = {{{p_eccentricity|}}} | label59 = {{longitem|သင့်တော်သည့် နိမ့်ဆင်းမှု}} | data59 = {{{p_inclination|}}} | label60 = {{longitem|သင့်တော်သည့် ပျမ်းမျှရွေ့လျားမှု}} | data60 = {{#if:{{{p_mean_motion|}}} |{{{p_mean_motion}}}&nbsp;ဒီဂရီ{{\}}[[Julian year (astronomy)|yr]]}} | label61 = {{longitem|သင့်တော်သည့် ပတ်လမ်းကာလ}} | data61 = {{#if:{{{p_mean_motion|}}}|{{#expr:360/{{{p_mean_motion|1}}} round 5}} [[Julian year (astronomy)|yr]]<br />({{#expr:365.25*360/{{{p_mean_motion|1}}} round 3}} [[ရက်|d]]) }} | label62 = {{longitem|Precession of [[Apsis|perihelion]]}} | data62 = {{#if:{{{perihelion_rate|}}}|{{{perihelion_rate}}}&nbsp;[[Arcsecond|arcsec]]{{\}}[[Julian year (astronomy)|yr]] }} | label63 = {{longitem|Precession&nbsp;of the [[Longitude of the ascending node|ascending&nbsp;node]]}} | data63 = {{#if:{{{node_rate|}}}|{{{node_rate}}}&nbsp;[[Arcsecond|arcsec]]{{\}}[[Julian year (astronomy)|yr]]}} | header66 = {{#if:{{{dimensions|}}}{{{mean_radius|}}}{{{equatorial_radius|}}}{{{polar_radius|}}}{{{flattening|}}}{{{circumference|}}}{{{surface_area|}}}{{{volume|}}}{{{mass|}}}{{{density|}}}{{{surface_grav|}}}{{{moment_of_inertia_factor|}}}{{{escape_velocity|}}}{{{rotation|}}}{{{sidereal_day|}}}{{{rot_velocity|}}}{{{axial_tilt|}}}{{{right_asc_north_pole|}}}{{{declination|}}}{{{pole_ecliptic_lat|}}}{{{pole_ecliptic_lon|}}}{{{albedo|}}}{{{single_temperature|}}}{{{temp_name1|}}}{{{temp_name2|}}}{{{temp_name3|}}}{{{temp_name4|}}}{{{spectral_type|}}}{{{magnitude|}}}{{{abs_magnitude|}}}{{{angular_size|}}}|{{#if:{{{minorplanet|}}}| ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်အင်များ|ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်အင်များ}} }} | label67 = ဒိုင်မင်းရှင်း | data67 = {{{dimensions|}}} | label68 = {{longitem|ပျမ်းမျှ အချင်းဝက်}} | data68 = {{{mean_radius|}}} | label69 = {{longitem|အီကွေတာ အချင်းဝက်}} | data69 = {{{equatorial_radius|}}} | label70 = {{longitem|ဝင်ရိုးစွန်း အချင်းဝက်}} | data70 = {{{polar_radius|}}} | label71 = ပြားချပ်မှု | data71 = {{{flattening|}}} | label72 = စက်ဝန်းမျဉ်း | data72 = {{{circumference|}}} | label73 = {{longitem|မျက်နှာပြင် ဧရိယာ}} | data73 = {{{surface_area|}}} | label74 = [[ထုထည်]] | data74 = {{{volume|}}} | label75 = [[ဒြပ်ထု]] | data75 = {{{mass|}}} | label76 = {{longitem|ပျမ်းမျှ သိပ်သည်းဆ}} | data76 = {{{density|}}} | label77 = {{longitem|{{#if:{{{minorplanet|}}}|အီကွေတာ မျက်နှာပြင်&nbsp;ဒြပ်ဆွဲအား]]|မျက်နှာပြင် ဒြပ်ဆွဲအား}}}} | data77 = {{{surface_grav|}}} | label78 = {{longitem|အင်နားရှားကိန်း}} | data78 = {{{moment_of_inertia_factor|}}} | label79 = {{longitem|{{#if:{{{minorplanet|}}} |အီကွေတာ လွတ်မြောက် အလျင်|လွတ်မြောက်အလျင်}}}} | data79 = {{{escape_velocity|}}} | label80 = {{longitem|လှည့်ပတ်ကာလ}} | data80 = {{{rotation|}}} | label81 = {{longitem|ဘေးဘက် လှည့်ပတ်ကာလ}} | data81 = {{{sidereal_day|}}} | label82 = {{longitem|အီကွေတာ လည်ပတ်မှု&nbsp;အလျင်}} | data82 = {{{rot_velocity|}}} | label83 = {{longitem|ဝင်ရိုးတိမ်းစောင်းမှု}} | data83 = {{{axial_tilt|}}} | label84 = {{longitem|မြောက်ဝင်ရိုးစွန်း {{nowrap|ညာဘက် နိမ့်ဆင်းမှု}}}} | data84 = {{{right_asc_north_pole|}}} | label85 = {{longitem|မြောက်ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းမှု}} | data85 = {{{declination|}}} | label86 = {{longitem|ဝင်ရိုးစွန်း စက်ဝိုင်းပုံ လတ္တီကျု}} | data86 = {{{pole_ecliptic_lat|}}} | label87 = {{longitem|ဝင်ရိုးစွန်း စက်ဝိုင်းပုံ လောင်တီကျု}} | data87 = {{{pole_ecliptic_lon|}}} | label88 = {{#if:{{{minorplanet|}}} |{{longitem|Geometric albedo}} |Albedo}} | data88 = {{{albedo|}}} | label89 = [[အပူချိန်]] | data89 = {{{single_temperature|}}} | data90 = {{#if:{{{temp_name1|}}}{{{temp_name2|}}}{{{temp_name3|}}}{{{temp_name4|}}}| <table style="border-spacing: 0px; width:100%; border:none; background-color:#f9f9f9; margin:0; text-align:left; line-height:1.2em; white-space:nowrap"><tr> <th style="width:33%; padding-right:0.25em; text-align:left">မျက်နှာပြင် အပူချိန်</th> <th style="padding-right:0.25em; text-align:left">အနည်းဆုံး</th> <th style="padding-right:0.25em; text-align:left">ပျမ်းမျှ</th> <th style="padding-right:0.25em; text-align:left">အများဆုံး</th> </tr>{{#if:{{{temp_name1|}}}|<tr> <th style="padding-left:1.0em">{{{temp_name1}}}</th> <td>{{{min_temp_1|}}}</td> <td>{{{mean_temp_1|}}}</td> <td>{{{max_temp_1|}}}</td> </tr>}}{{#if:{{{temp_name2|}}}|<tr> <th style="padding-left:1.0em">{{{temp_name2}}}</th> <td>{{{min_temp_2|}}}</td> <td>{{{mean_temp_2|}}}</td> <td>{{{max_temp_2|}}}</td> </tr>}}{{#if:{{{temp_name3|}}}|<tr> <th style="padding-left:1.0em">{{{temp_name3}}}</th> <td>{{{min_temp_3|}}}</td> <td>{{{mean_temp_3|}}}</td> <td>{{{max_temp_3|}}}</td> </tr>}}{{#if:{{{temp_name4|}}}|<tr> <th style="padding-left:1.0em">{{{temp_name4}}}</th> <td>{{{min_temp_4|}}}</td> <td>{{{mean_temp_4|}}}</td> <td>{{{max_temp_4|}}}</td> </tr>}} </table>}} | label91 = {{longitem|{{#if:{{{minorplanet|}}}|ဥက္ကာခဲ အမျိုးအစား}}}} | data91 = {{{spectral_type|}}} | label92 = {{longitem|ဥက္ကာခဲ မိသားစုဝင်}} | data92 = {{{family|}}} | label93 = {{longitem|မြင်သာသော ပမာဏ}} | data93 = {{{magnitude|}}} | label94 = {{longitem|ပကတိ ပမာဏ&nbsp;''(H)''}} | data94 = {{{abs_magnitude|}}} | label95 = {{longitem|ထောင့်ဖြတ်အချင်း}} | data95 = {{{angular_size|}}} | header97 = {{#if:{{{atmosphere|}}}{{{scale_height|}}}{{{atmosphere_composition|}}}|လေထု{{{atmosphere_ref|}}} }} | label98 = {{longitem|မျက်နှာပြင် လေထုဖိအား}} | data98 = {{{surface_pressure|}}} | label99 = {{longitem|အမြင့်}} | data99 = {{{scale_height|}}} | label100 = လေထု၌ ဓာတုပါဝင်နှုန်း | data100 = {{{atmosphere_composition|}}} | label101 = [[ပုံမှန်မဟုတ်သော ဂြိုဟ်ရံလ#အုပ်စု|အုပ်စု]] | data101 = {{{group|}}} | below = <includeonly>{{#if:{{{note|}}}||{{reflist|group="note"}} }}</includeonly> }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> fk0kvt8i5es4fizcoqeq3d05njg10vh 0 66694 1056591 957471 2026-10-07T17:13:58Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1056591 wikitext text/x-wiki '''ပလေးလူမျိုး'''သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲတွင် ပါဝင်လေသည်။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ တအာင်း[[ပလောင်လူမျိုး]]တိုင်းရင်းသားထဲမှ လူမျိုးစု တစ်စုဖြစ်သည်။ ပလေးလူမျိုးတို့သည် [[ပလောင်လူမျိုး]]တို့နှင့် ခြားနားချက်မှာ များစွာမထင်ရှားလှပေ။ ပလောင်တို့သည် ငွေကြေးတောင့်တင်းသည်။ တောင်ပိုင်းနယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်သော [[နမ့်ဆန်မြို့]]ကို ဗဟိုပြု၍ နေထိုင်ကြသည်။ အများအားဖြင့် ပလောင်တို့သည် တောင်ထိပ်ပေါ်တွင် နေထိုင်ကြ၍ [[လက်ဖက်]]ပင် စိုက်ပျိုးခြင်းမှတပါး အခြားစိုက်ပျိုးမှုကို လုပ်ကိုင်ခြင်း မရှိပေ။ ပလေးတို့မှာမူ တောင်အောက်ပိုင်း ဒေသမျိုးတွင် အနေများ၍ စပါးကို ပိုမိုစိုက်ပျိုးကြသည်။ ဤအချက်သာ အဓိကကွဲပြားသည်။ ပလေးအမျိုးသားများသည် [[ကချင်‌လူမျိုး|ကချင်]]ယောက်ျားများကဲ့သို့ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ပလေးအမျိုးသမီးတို့အတွက် အမျိုးသမီးအဝတ်မစား သီးခြားရှိသည်။ သူတို့၏ အဝတ်အထည်စုံများမှာ များသောအားဖြင့် အပေါ်အင်္ကျီအပြာ၊ ခါးစည်းအပြာ ဝတ်ဆင်လေ့ရှိသည်။ အင်္ကျီလည်ခွံမှာ အနီရောင်တပ်လေ့ ရှိကြသည်။ ခြေကျင်းဝတ်တွင် အဝတ်ပတ်၍ ဆင်မြန်းလေ့ရှိသည်။ ခါးတွင် ကြိမ်ခွေ သို့မဟုတ် ငွေခါးပတ်ကြီးများကို ပတ်ထားသည်။ အမျိုးသမီး တချို့တို့သည် အဝတ်ဦးထုပ်အပြာ၊ သို့မဟုတ် အနီကို ဆောင်းသည်။ တချို့မှာ အရောင်တောက်သည့် ပန်းပွားများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ခေါင်းပေါင်းများကို ပေါင်းကြသည်။ ပလေးတို့သည် အစုလိုက်နေကြရာ တစ်စုနှင့် တစ်စု အသံထွက်များ မတူသော ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုကြသည်။ လူမျိုး တစ်စုနှင့်တစ်စု အချင်းချင်း အသံမတူသော စကားတို့နှင့် ပြောရာတွင် နားမလည်ဘဲ ရှိသောကြောင့် နားလည်ရန် ရှမ်းဘာသာကို သုံးကြရသည်။ ပလောင်နှင့် ပလေးတို့ နေထိုင်ရာ တောင်ပိုင်းတောင်ကုန်းဒေသကို တရုတ်တို့က လက်ဖက်တောင်များဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ချာရှန် ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ပလေးတို့သည် ကိုယ်လက်တော့တင်း ကြံ့ခိုင်၍ အလုပ်ကို ပင်ပင်ပန်းပန်း ကြိုးစားလုပ်ကိုင်သူများ ဖြစ်သည်။ ငြိမ်းချမ်းသာယာစွာ နေလိုကြ၍ ခိုက်ရန်ဖြစ်ပွားခြင်းကို မနှစ်သက်ကြပေ။ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒကို လေးလေးစားစား ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကြသည်။ ပလေးရွာဖြစ်စေ၊ အိမ်တချို့သာရှိသော အုပ်စုပင်ဖြစ်စေ ဘုန်းကြီးကျောင်းနှင့် စေတီဘုရား ရှိစမြဲဖြစ်သည်။ မိရိုးဖလာနတ်ကိုလည်း ကိုးကွယ်ကြသည်။<ref>မောင်ပုဆိုးကြမ်း ရေး တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အဘိဓာန်</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] 2od9y9isjplcm4kb9baamzwco1bb6cs 0 70403 1056645 859801 2026-10-07T20:22:37Z Dr Lotus Black 31011 1056645 wikitext text/x-wiki {{italic title}} {{Infobox television | show_name = Planet Earth II | image = | caption = | genre = သဘာဝ မှတ်တမ်းရုပ်ရှင် | based_on = | writer = | presenter = [[ဒေးဗစ် အက်တန်ဘရော့ချ်]] | narrated = | opentheme = | endtheme = | composer = {{Plainlist| * Hans Zimmer * Jasha Klebe * Jacob Shea }} | country = ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း | language = အင်္ဂလိပ် | num_episodes = ၆ | list_episodes = | executive_producer = Vanessa Berlowitz, Mike Gunton, James Brickell, Tom Hugh-Jones | runtime = ၆၀ မိနစ် | company = {{Plainlist| * BBC Natural History Unit * BBC Studios * BBC America * ZDF * Tencent * France Télévisions }} | distributor = | network = {{Plainlist| * BBC One * BBC One HD }} | picture_format = {{Plainlist| * 576i * 1080i * 4K UHD }} | audio_format = Stereo | first_aired = {{start date|2016|11|6|df=yes}} | last_aired = {{end date|2016|12|11|df=yes}} | preceded_by = ''[[Planet Earth (TV series)|Planet Earth]]'' | website = http://www.bbc.co.uk/programmes/p02544td | production_website = }} '''''Planet Earth II'''''သည် ဗြိတိသျှအခြေစိုက် ၂၀၁၆ ခုနှစ်ထုတ် သဘာဝအကြောင်းနှင့်ဆိုင်သော မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ထုတ်လွှင့်ခဲ့သော ''Planet Earth'' ၏ အဆက်ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite news |last=Hurley |first=Laura |url=http://www.cinemablend.com/television/Planet-Earth-2-Happening-Here-What-We-Know-120027.html |title=Planet Earth 2 Is Happening, Here's What We Know |work=CinemaBlend.com |date=22 February 2016 |accessdate=24 April 2016 |archivedate=12 September 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170912192644/http://www.cinemablend.com/television/Planet-Earth-2-Happening-Here-What-We-Know-120027.html }}</ref> ဇာတ်လမ်းတွဲအား နောက်ခံစကားပြောတင်ဆက်သူမှာ ယခင်က တင်ဆက်ခဲ့သည့် [[ဒေးဗစ် အက်တန်ဘရော့ချ်]] ဖြစ်ပြီး သီချင်းနောက်ခံကိုမူ Hans Zimmer က ဖန်တီးပေးထားသည်။<ref>{{cite news |last=Barra |first=Leo |url=http://variety.com/2016/tv/global/david-attenborough-bbc-planet-earth-ii-1201711576/ |title=David Attenborough to Narrate BBC Documentary Series 'Planet Earth II' |work=Variety (magazine) |date=22 February 2016 |accessdate=24 April 2016}}</ref><ref name="zimmer">{{cite web | url = http://filmmusicreporter.com/2016/10/26/planet-earth-ii-soundtrack-details/ | title =‘Planet Earth II’ Soundtrack Details| accessdate = 2016-11-13}}</ref> ပထမဆုံး trailer နှင့်အစီစဉ်တို့အား ယူကေ၌ BBC One နှင့် BBC One HD ရုပ်သံလိုင်းမှတဆင့်၂၀၁၆ အောက်တိုဘာ ၉ တွင် လွှင့်တင်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/mediacentre/proginfo/2016/45/planet-earth-ii |title=Planet Earth II – Islands |publisher=BBC Media Centre}}</ref> ''Planet Earth II'' သည် BBC မှ 4K ဖြင့်ထုတ်လွှင့်သည့် ပထမဆုံး တီဗွီဇာတ်လမ်တွဲဖြစ်သည်။]).<ref>{{cite web |title=BBC captures nature in 4K for 'Planet Earth II' |url=https://www.engadget.com/2016/02/23/bbc-planet-earth-2-4k/ |work=engadget.co.uk |date=23 February 2016 |accessdate=19 October 2016}}</ref><ref>{{cite web |title=Planet Earth 2 from BBC will debut in 2016 in beautiful 4K UHD video quality |url=http://4k.com/news/planet-earth-2-from-bbc-will-debut-in-2016-in-beautiful-4k-uhd-video-quality/ |work=4k.com |date=24 February 2016 |accessdate=19 October 2016 |archivedate=28 April 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190428045158/http://4k.com/news/planet-earth-2-from-bbc-will-debut-in-2016-in-beautiful-4k-uhd-video-quality/ }}</ref> BBC အနေဖြင့် ၂၀၁၃ ခုနှစ်ကတည်းက ''One Planet'' ဟူသောခေါင်းစဉ်ဖြင့် ထုတ်လုပ်ရန် ကြေညာခဲ့သော်လည်း ''Planet Earth II'' ဟုနောက်ပိုင်းတွင် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.com/news/entertainment-arts-24207865|title=BBC commissions Blue Planet follow up|publisher=BBC News}}</ref><ref>{{cite web|url=http://realscreen.com/2014/04/08/miptv-14-zdf-to-coproduce-bbc-series-one-planet/ |title=MIPTV '14: ZDF to coproduce BBC series 'One Planet'|publisher=Realscreen}}</ref><ref name="bbcpress">{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/mediacentre/latestnews/2016/planet-earth-two |title=Sir David Attenborough to present brand new landmark natural history series for BBC One|publisher=BBC Media Centre}}</ref> ယခင်က သုံးစွဲခဲ့သော Sigur Rós ၏ ''Planet Earth'' နောက်ခံသီချင်းကိုပင် အသုံးပြုခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/mediacentre/latestnews/2016/planet-earth-hoppipolla|title=Sigur Rós rework Hoppipolla for the BBC's Planet Earth II trailer|publisher=BBC Media Centre |accessdate=11 October 2016}}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} ==ပြင်ပလင့်များ== *{{BBC programme|p02544td}} * ''[http://www.bbcearth.com/planetearth2 Planet Earth II]'' at BBC Earth *{{IMDb title|id=5491994|title=Planet Earth II}} *[http://conservationjournal.world/editorial/planet-earth-ii-conservation-on-film/ Planet Earth II – Conservation on Film] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180905101848/http://conservationjournal.world/editorial/planet-earth-ii-conservation-on-film/ |date=5 September 2018 }} via [http://conservationjournal.world/ Conjour] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180825115215/http://conservationjournal.world/ |date=25 August 2018 }} (Conservation Journal) [[Category:ဗြိတိသျှ မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်များ]] twc0z3vzjlbsc42itdonymxjikzp8it 0 71947 1056729 934200 2026-10-08T11:15:09Z Dr Lotus Black 31011 1056729 wikitext text/x-wiki {{Infobox comet | name=D/1993 F2 (Shoemaker–Levy) | image=[[File:Shoemaker-Levy 9 on 1994-05-17.png|400px|Hubble Space Telescope]] | caption={{longitem|Shoemaker–Levy&nbsp;9, disrupted comet on a collision course<ref> {{cite web |last=Howell |first=E. |date=February 19, 2013 |url=http://www.space.com/19855-shoemaker-levy-9.html |work=Space.com |title=Shoemaker–Levy 9: Comet's Impact Left Its Mark on Jupiter}}</ref><br />(total of 21 fragments, taken on May 17, 1994)|style=padding: 4px 0 6px;}} | discoverer= ကာရိုလင်း ရှိုးမစ်ကာ<br>ယူဂျင်းမာလင် ရှိုးမစ်ကာ<br>ဒေးဗစ် လီဗီ | discovery_date=၁၉၉၃ မတ်လ ၂၄ | inclination= ၉၄.၂° | dimensions = {{cvt|1.8|km}} }} '''ရှိုးမစ်ကာ လီဗီနိုင်း ကြယ်တံခွန်''' သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း|နေစကြဝဠာ]]အတွင်း [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]၌ ၁၉၉၂ ဇူလိုင်မှ ၁၉၉၄ ခုနှစ်အတွင်း ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်နှင့် ထိတိုက်မိသော [[ကြယ်တံခွန်]]ဖြစ်သည်။<ref name=NASA2005>{{cite web |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/comet.html |title=Comet Shoemaker–Levy 9 Collision with Jupiter |accessdate=August 26, 2008 |work= |publisher=National Space Science Data Center |date=February 2005 |archive-date=19 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130219011148/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/comet.html }}</ref> ယင်းဖြစ်စဉ်ကြောင့် ကမ္ဘာအနှံ့မှ နက္ခတ္တပညာရှင်များကို အာရုံစူးစိုက်မှုရရှိစေခဲ့ပြီး မီဒီယာလောကတွင် အကျယ်တဝင့် ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ကြယ်တံခွန်အား နက္ခတ္တပညာရှင် ကာရိုလင်း ရှိုးမစ်ကာ၊ ယူဂျင်း ရှိုးမစ်ကာနှင့် ဒေးဗစ် လီဗီတို့က ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ကြယ်တံခွန်သည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်အား လှည့်ပတ်နေပြီး လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၂၀-၃၀ အကြာခန့်ကပင် ယင်းအား ဂျူပီတာဂြိုဟ်က ဆွဲငင်ထားခြင်း ဖြစ်နိုင်လေသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ကြယ်တံခွန်သည် ဂျူပီတာ၏ ဆွဲငင်အားကြောင့် ၂ [[ကီလိုမီတာ]]ခန့် အပိုင်းပိုင်းအဖြစ် လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ယင်းအစိတ်အပိုင်းများသည် ၁၉၉၄ ဇူလိုင် ၁၆ မှ ဇူလိုင် ၂၂ တွင် ဂျူပီတာ၏ တောင်ကမ္ဘာလုံးခြမ်း၌ တစ်စက္ကန့်လျင် ကီလိုမီတာ ၆၀ နှုန်းဖြင့် ထိတိုက်ခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ ထိတိုက်မှုကြောင့် ဖြစ်လာသော အမာရွတ်သည် ဂျူပီတာ၏ အနီစက်ကြီးထက်ပင် မြင်သာနိုင်ခဲ့သည်။ ကြယ်တံခွန်အား ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုကို ၁၉၉၃ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ ၌ ကြေညာထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="IAU 5725">{{cite journal |last= Marsden |first=B. G.|url=http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/05700/05725.html#Item1 |title=Comet Shoemaker-Levy (1993e) |journal=IAU Circular |volume=5725 |year=1993 }}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} == ပြင်ပလင့်များ == {{Commons category|Comet Shoemaker-Levy 9}} * [http://www.physics.sfasu.edu/astro/sl9.html Comet Shoemaker–Levy 9 FAQ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000229163619/http://www.physics.sfasu.edu/astro/sl9.html |date=29 February 2000 }} * [http://www.seds.org/sl9/sl9.html Comet Shoemaker–Levy 9 Photo Gallery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020603124548/http://www.seds.org/sl9/sl9.html |date=3 June 2002 }} * [http://rack1.ul.cs.cmu.edu/jupiterimpact Downloadable gif Animation showing time course of impact and size relative to earthsize] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723035832/http://rack1.ul.cs.cmu.edu/jupiterimpact/ |date=23 July 2013 }} * http://www.cv.nrao.edu/~pmurphy/patsl9.html * [http://apod.gsfc.nasa.gov/apod/ap001105.html Jupiter Swallows Comet Shoemaker Levy 9] * [http://www2.jpl.nasa.gov/sl9/sl9.html Comet Shoemaker–Levy Collision with Jupiter] * [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/comet.html National Space Science Data Center information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130219011148/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/comet.html |date=19 February 2013 }} * [http://www.orbitsimulator.com/gravity/articles/sl9.html Simulation of the orbit of SL-9 showing the passage that fragmented the comet and the collision 2 years later] * [http://universesandbox.com/ Interactive space simulator that includes accurate 3D simulation of the Shoemaker Levy 9 collision] [[Category:ကြယ်တံခွန်များ]] 5n2x50e4lb6hcml2zjgs0e8vhz85luk 0 94305 1056558 1042652 2026-10-07T16:19:28Z Dr Lotus Black 31011 1056558 wikitext text/x-wiki {{Geobox|name = ဂိုဘီသဲကန္တာရ |native_name = |native_name1 = |native_name2 = |other_name ={{lang-mn|Говь}} |category =သဲကန္တာရ |image = OmnogoviLandscape.jpg |image_caption = Gobi Desert landscape in Ömnögovi Province, Mongolia |image_size = |official_name = |etymology = |motto = |nickname = |flag = |symbol = |country = {{Flagicon|China}} [[တရုတ်]] |country1 = {{Flagicon|Mongolia}} [[မွန်ဂိုးလီးယားနိုင်ငံ|မွန်ဂို]] |state_type = [[:en:Provinces of Mongolia|Mongolian Aimags]] |state = [[:en:Bayankhongor Province|Bayankhongor]] |state1 = [[:en:Dornogovi Province|Dornogovi]] |state2 = [[:en:Dundgovi Province|Dundgovi]] |state3 = [[:en:Govi-Altai Province|Govi-Altai]] |state4 = [[:en:Govisümber Province|Govisümber]] |state5 = [[:en:Ömnögovi Province|Ömnögovi]] |state6 = [[:en:Sükhbaatar Province|Sükhbaatar]] |region_type = တရုတ် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ |region = မွန်ဂိုနိုင်ငံအတွင်းပိုင်း |district1 = |district2 = |district3 = |municipality = |parent = |range = Govi-Altai Mountains |border = |part = |city = |landmark = Nemegt Basin |building = |river = |highest = |highest_location = |highest_region = |highest_state = |highest_elevation_imperial = |highest_coordinates = |lowest = |lowest_location = |lowest_region = |lowest_country = |lowest_elevation_imperial = |lowest_coordinates = |length = 1500 |length_orientation = SE/NW |width = 800 |width_orientation = N/S |area = 1295000 |area_land = |area_water = |area_urban = |area_metro = |population = |population_date = |population_urban = |population_metro = |population_density = |population_density_urban = |population_density_metro = |geology = |orogeny = |period = |biome = |plant = |animal = |author = |style = |material = |free = |free_type = |map = Gobi desert map.png |map_caption = ဂိုဘီကန္တာရသည် [[တရုတ်|တရုတ်နိုင်ငံ]] နှင့် [[မွန်ဂိုးလီးယားနိုင်ငံ|မွန်ဂိုနိုင်ငံ]]ကြားတွင် တည်ရှိသည်။ |map_background = |map_locator = |commons = |statistics = |website = |footnotes = |other_name1=<br />{{lang|zh|戈壁 (沙漠)}} |other_name2=Gēbì (shāmò) |native_category=ကန္တာရ }} '''ဂိုဘီသဲကန္တာရ''' ({{IPAc-en|'|ɡ|oʊ|.|b|i}})သည် [[အာရှ]]တိုက်တွင် တည်ရှိသော ကြီးမားသည့် သဲ[[ကန္တာရ]] (သို့) ဆူးချုံနွယ်ထူသော ဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name=":0">{{Cite journal|last=Sternberg|first=Troy|last2=Rueff|first2=Henri|last3=Middleton|first3=Nick|date=2015-01-26|title=Contraction of the Gobi Desert, 2000–2012|url=http://www.mdpi.com/2072-4292/7/2/1346|journal=Remote Sensing|language=en|volume=7|issue=2|pages=1346–1358|doi=10.3390/rs70201346}}</ref> မန်ဒရင်းတရုတ်ဘာသာဖြင့် ဂိုဘီ (戈壁)မှာ ချုံနွယ်ထူဒေသဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ၎င်းသည် [[တရုတ်မြောက်|မြောက်ပိုင်း]] နှင့် [[တရုတ် အရှေ့မြောက်ပိုင်း]]ဒေသ အချို့နှင့် [[မွန်ဂိုလီးယား]]တောင်ပိုင်းဒေသတို့ကို ဖုံးလွှမ်းထားသော ကြီးမားကျယ်ပြန့်သော ကန္တာရဖြစ်သည်။ ဂိုဘီ၏ ကန္တာရချိုင့်ဝှမ်းလွင်ပြင်အား မြောက်ဘက်တွင် မွန်ဂိုလီးယား ကုန်းမြင့်လွင်ပြင်နှင့် မြက်ခင်းပြင်များ၊ [[အယ်လ်တိုင်း တောင်များ]]၊ အနောက်ဘက်တွင် [[တာကလာမာကန် ကန္တရ]]၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် ဟက်ဆီကုန်းတန်းနှင့် [[တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်]]၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် အနောက်တရုတ်လွင်ပြင်တို့က ဝန်းရံထားသည်။ ဂိုဘီ သဲကန္တာရသည် [[မွန်ဂို အင်ပါယာ]]ကြီး၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းနှင့် [[ပိုးလမ်းမ]]တလျောက်ရှိ အရေးပါသော မြို့များ တည်ရှိသဖြင့် သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသည်။ တရုတ်နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်မြောက်ပိုင်းအစိတ်အပိုင်းများကိုဖုံးလွှမ်းထားပြီး တောင်ပိုင်းမွန်ဂိုလီးယားအထိ ကြီးမားကျယ်ပြန့်သော ကန္တာရဖြစ်သည်။ ဂိုဘီသဲကန္တာရသည် မြောက်ဘက်တွင် မွန်ဂိုလီးယားမြက်တောများနှင့် မြေညီ၍ သစ်တောမရှိသော မြက်ခင်းပြင်၊ အနောက်ဘက်တွင် Taklamakan ကန္တာရ၊ Hexi စင်္ကြလမ်း၊ အနောက်တောင်တွင် [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် တရုတ်မြောက်ပိုင်းလွင်ပြင်တို့ဖြစ် ဝန်းရံထားသည်။ ဂိုဘီသဲကန္တာရသည် မွန်ဂိုအင်ပါယာနှင့် ပိုးလမ်းမကြီးရှိ များစွာသောအရေးပါသောမြို့များကြောင့် သမိုင်းတွင်ထင်ရှားခဲ့သည်။ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာမှ ဂိုဘီသဲကန္တာရအထိ တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်မှမိုးရိပ်ပုံစံရာသီဥတုမျိုးရရှိသည်။ ဂိုဘီ သဲကန္တာရသည် [[တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်]]၊ [[အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ]]မှ ရေခိုးရေငွေ့များ ဂိုဘီ ဒေသသို့ မရောက်ရှိအောင် ကာဆီးထားသဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာရသော [[မိုးခေါင်]] ကန္တာရတစ်ခုဖြစ်သည်။ ==မှတ်စုများ== ==ကိုးကား== {{Reflist}} ==နောက်ထပ်ဖတ်ရန်== {{refbegin}} * Owen Lattimore. (1973) "Return to China's Northern Frontier". ''The Geographical Journal'', Vol. 139, No. 2 (June 1973), pp.&nbsp;233–242. * Cable, Mildred and French, Francesca (1943) ''The Gobi Desert'' Landsborough Publications, London, [http://worldcat.org/oclc/411792 OCLC 411792]. * Man, John (1997) ''Gobi: Tracking the Desert'' Yale University Press, New Haven, {{ISBN|0-300-07609-6}}. * Stewart, Stanley (2001) ''In the Empire of Genghis Khan: A Journey among Nomads'' HarperCollins Publishers, London, {{ISBN|0-00-653027-3}}. * Thayer, Helen (2007) ''Walking the Gobi: 1,600 Mile-trek Across a Desert of Hope and Despair'' Mountaineer Books, Seattle, WA, {{ISBN|978-1-59485-064-6}}. * Younghusband, Francis (1904) ''The Heart of a Continent'', John Murray. {{refend}} ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Gobi Desert}} <ul> <li> [http://www.chinapage.com/map/map.html#desert Map, from "China the Beautiful"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513085635/http://www.chinapage.com/map/map.html#desert |date=13 May 2008 }}</li> <li> [https://www.flickr.com/photos/tags/gobi Flickr: Photos tagged with gobi]</li></ul> {{Coord|42.59|103.43|dim:1000000|display=title}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ကန္တာရများ]] stn9rl8l46t1506kkxb1b1dt5vagsiz 0 106076 1056578 1047667 2026-10-07T16:59:50Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1056578 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ပသီလူမျိုး | native_name = | image = | poptime = အတိအကျမသိရှိရ (ထောင်ဂဏန်း သို့မဟုတ် သောင်းဂဏန်းခန့် ရေတွက်နိုင်) | regions = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] (မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] - [[မြေဒူး|မြေဒူးဒေသ]]၊ ကံသာထွန်းရွာ၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]) | languages = [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] | related = [[မြန်မာမွတ်စလင်များ]]၊ [[မြေဒူးမွတ်စလင်|မြေဒူးလူမျိုးစု]]၊ [[ဗမာမွတ်စလင်]]များနှင့် အခြားသော အာရပ်နွယ်ဖွား မွတ်စလင်စုများ }} '''ပသီလူမျိုး''' သည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းတွင် အများဆုံး နေထိုင်ကြသည့် မြန်မာမွတ်စလင် မျိုးနွယ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="irrawaddy">{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/opinion/viewpoint/2016/04/04/111799.html|title=အရိုးစွဲနေသော ခွဲခြားကန့်သတ်မှုများလည်း ပြောင်းလဲချိန်တန်ပြီ|author=စိုင်းလတ်|date=၄ ဧပြီ ၂၀၁၆|accessdate=၁၀ မတ် ၂၀၁၉}}</ref> ၎င်းတို့သည် မြန်မာမင်းများ လက်ထက်ကတည်းက နေပြည်တော်နှင့် ဝန်းကျင်ဒေသများတွင် သစ္စာရှိစွာ အခြေချနေထိုင်ခဲ့သည့် ရေရှည်သမိုင်းကြောင်း ရှိသူများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="irrawaddy"/> ယခုအခါ ပသီလူမျိုးအဆက်အနွယ် အများစုသည် သမိုင်းဝင် [[မြေဒူး|မြေဒူးရွာ]]တွင် နေထိုင်ခြင်းမရှိကြတော့ဘဲ၊ မြေဒူးရွာ၏ အနောက်ဘက်ရှိ "ကံသာထွန်းရွာ" တွင် ပြောင်းရွှေ့အခြေချ နေထိုင်ကြသဖြင့် ဒေသခံ ဗမာလူမျိုးများက ၎င်းဒေသကို "ကုလားတိုက်" ဟုလည်း ခေါ်ဆိုလေ့ရှိကြသည်။ လက်ရှိတွင် နိုင်ငံတော်က တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသော တိုင်းရင်းသား ၁၃၅ မျိုးစာရင်း၌ ပသီလူမျိုး အမည်နာမဖြင့် သီးသန့်ပါဝင်ခြင်း မရှိသေးပေ။<ref name="mmtimes">{{cite web|url=https://myanmar.mmtimes.com/national-news/mandalay-upper-myanmar/1979-2012-11-01-07-29-12.html|title=အမျိုးသား ညီညွတ်ရေးပါတီ တည်ထောင်ခွင့် ရရှိသွားပြီ|author=ခင်ဆုဝေ|date=၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၂|accessdate=၁၀ မတ် ၂၀၁၉|archive-date=20 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210220054053/https://myanmar.mmtimes.com/national-news/mandalay-upper-myanmar/1979-2012-11-01-07-29-12.html}}</ref> ထို့ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရာစုနှစ်ချီ နေထိုင်ခဲ့ကြသော ပသီလူမျိုးများကို သီးခြားတိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတစ်စုအဖြစ် ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ပေးရန်နှင့် ၂၀၁၄ ခုနှစ် ပြည်လုံးကျွတ်သန်းခေါင်စာရင်း ကောက်ယူရာတွင် သီးသန့်ကုတ်နံပါတ် (Code Number) သတ်မှတ်ပေးရန် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးကွန်ဂရက်ပါတီ (United National Congress - UNC) က ၂၀၁၄ ခုနှစ်အတွင်း ထုတ်ဖော်တောင်းဆိုခဲ့ဖူးသည်။<ref name="rfa">{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/unc-call-define-pathi-ethnic-01262014083126.html|title=ပသီလူမျိုးကို လူမျိုးစုတစ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ပေးဖို့ တောင်းဆို|date=၂၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၄|accessdate=၁၀ မတ် ၂၀၁၉}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း နောက်ခံ == မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပသီလူမျိုးများ၏ မူလဇစ်မြစ်သည် အလယ်ခေတ်ကာလ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာနှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] ဒေသတွင်း အာရပ်တို့၏ ရေကြောင်းကုန်သွယ်မှု လုပ်ငန်းများ၊ အစ္စလာမ်ဘာသာ ပြန့်ပွားလာမှု သမိုင်းကြောင်းများနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေသည်။<ref name="Hourani">Hourani, George F. (1995). ''Arab Seafaring in the Indian Ocean in Ancient and Early Medieval Times''. Princeton University Press. pp. 61–75.</ref> ၉ ရာစုအစောပိုင်းမှစ၍ အာရေဗျကျွန်းဆွယ် ဟာဒရာမော့ဒေသ (Hadhramaut - ယနေ့ခေတ် [[ယီမင်နိုင်ငံ]]) မှ [[ဟဒ်ရာရမ်|ဟာဒရာမီ အာရပ်]] (Hadhrami Arab) ကုန်သည်များသည် မုတ်သုံလေကို အမှီပြုကာ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာတစ်လျှောက် တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကမ်းရိုးတန်းများအထိ ကုန်သွယ်ရေးခရီး ဆန့်ခဲ့ကြသည်။<ref>Boxer, C. R. (1969). ''The Portuguese Seaborne Empire 1415–1825''. Hutchinson. pp. 45–48.</ref> ၎င်းတို့သည် ခရီးသွားလာရင်း ယနေ့ခေတ် အိန္ဒိယ၊ သီရိလင်္ကာ၊ မလေးကျွန်းဆွယ်၊ အင်ဒိုနီးရှား (ဆူမားတြား) နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ ကမ်းရိုးတန်းဒေသများရှိ အဓိကဆိပ်ကမ်းမြို့ကြီးများတွင် ယာယီအခြေချနေထိုင်မှုများနှင့် ကုန်သွယ်ရေးစခန်း များကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Hourani"/><ref name="Reid">Reid, Anthony (1993). ''Southeast Asia in the Age of Commerce, 1450-1680: Volume Two: Expansion and Crisis''. Yale University Press. pp. 120–125.</ref> ၁၃ ရာစုမှ ၁၅ ရာစုနှစ်များအတွင်း အရှေ့တောင်အာရှတွင် အဏ္ဏဝါကုန်သွယ်မှုလုပ်ငန်းများ အထူးထွန်းကားလာခဲ့ရာ၊ ဟာဒရာမီ အာရပ်တို့သည် မုတ္တမ၊ သီဟိုဠ် (သီရိလင်္ကာ) နှင့် မာလက္ကာ အပါအဝင် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်နှင့် တောင်တရုတ်ပင်လယ်အထိ ပုံမှန်ဆက်သွယ်နိုင်သည့် တာဝေးကုန်သွယ်မှု လမ်းကြောင်းကြီးများကို အောင်မြင်စွာ ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name="Reid"/> ဤကဲ့သို့ အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင် ကုန်စည်စီးဆင်းမှု ဗဟိုချက်များတွင် အခြေစိုက်ရင်း အချို့သော အာရပ်ကုန်သည်များသည် ဒေသခံဌာနေ အမျိုးသမီးများနှင့် အကြောင်းပါကာ ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခဲ့ကြပြီး၊ အစ္စလာမ်ဘာသာကို သက်ဝင်ကျင့်သုံးကာ မြန်မာ့ဒေသယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းများကို လက်ခံကျင့်သုံးသည့် ရောနှောမွတ်စလင် လူ့အဖွဲ့အစည်းများအဖြစ် တဖြည်းဖြည်း ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။<ref name="Yegar">Yegar, Moshe (1972). ''The Muslims of Burma: A Study of a Minority Group''. Otto Harrassowitz Verlag. pp. 2–6.</ref> ထိုသို့ အရှေ့တောင်အာရှသို့ ကုန်သွယ်မှုပြုရင်း အခြေချလာရာမှ သက်တမ်းအတော်ကြာပြီဖြစ်သော မြန်မာ-အစ္စလာမ် လူနွယ်စုတစ်ခုအဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ရှေးယခင်ကတည်းက ပျံ့နှံ့နေထိုင်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ဤပသီလူမျိုးစုသည် ၁၃ ရာစုအတွင်းကတည်းက မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ သာယာဝတီဒေသ၊ ပဲခူး နှင့် မန္တလေး ဝန်းကျင်တစ်ဝိုက်အထိ မြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဆန်တက်ကာ မြေပြန့်ဒေသများ၌ပါ အခြေစိုက်နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ထင်ရှားစွာ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Yegar"/> == ဝေါဟာရရင်းမြစ် == မြန်မာနိုင်ငံတွင် "ပသီ" ဟု လူသိများလာရခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ ဝေါဟာရဗေဒအရ အယူအဆ နှစ်မျိုးရှိသည်။ ပထမအယူအဆမှာ အစ္စလာမ့်ဥပဒေပညာရှင်များကို ရည်ညွှန်းသည့် အာရဗီစကားလုံး ''Fāqīh'' (فقیه) မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြပြီး၊ ဒုတိယအယူအဆမှာ ပါရှန် သို့မဟုတ် မွတ်စလင်များကို ယေဘုယျအားဖြင့် ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုသည့် ပါရှန်းစကားလုံး ''Pārsī'' မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ဆိုကြသည်။<ref name="Yegar">Yegar, Moshe (1972). ''The Muslims of Burma: A Study of a Minority Group''. Otto Harrassowitz Verlag. pp. 4–7.</ref><ref name="ThanTun">Than Tun (1988). ''Essays on the History and Buddhism of Burma''. Arakan-Burma Research Society. pp. 112–115.</ref> ဤပသီမွတ်စလင်များသည် ၎င်းတို့၏ အစ္စလာမ့်ဘာသာတရားကို အစဉ်အဆက် ထိန်းသိမ်းထားစဉ်မှာပင်၊ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု၊ နေထိုင်မှုနှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှုအရ မြန်မာလူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်းသို့ လုံးဝဥဿုံ ပေါင်းစည်းဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Yegar"/> ၎င်းတို့သည် မွတ်စလင်ကမ္ဘာ (အထူးသဖြင့် အာရေဗျနှင့် ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့ဒေသ) နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတော်အကြား ကုန်သွယ်မှုကဏ္ဍတွင် ဘာသာရေးပညာရှင်များ၊ အကြီးတန်းကုန်သည်များနှင့် ကြားခံဆက်သွယ်ရေးသမားများအဖြစ် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ထင်ရှားခဲ့သည်။<ref name="Reid">Reid, Anthony (1993). ''Southeast Asia in the Age of Commerce, 1450-1680''. Yale University Press. pp. 122–126.</ref> သမိုင်းမှတ်တမ်းများနှင့် ကိုလိုနီခေတ်ဦး မှတ်တမ်းများအရ တောင်ငူမင်းဆက်နှင့် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် အပါအဝင် ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီ မြန်မာ့နန်းတွင်း တရားရုံးများတွင် အာရပ်နှင့် ပါရှန်းနွယ်ဖွား မွတ်စလင်မိသားစုအချို့ကို သမားတော်များ၊ ဗေဒင်ပညာရှင်များ၊ နန်းတွင်းအကြံပေးများနှင့် ကုန်သွယ်ရေးကိုယ်စားလှယ် (တော်ဝင် ကုန်သည်) များအဖြစ် ခန့်အပ်ကာ အမြတ်တနိုး ချီးမြှောက်မြှောက်စားခဲ့ကြောင်း ခိုင်လုံစွာ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Yegar"/><ref name="Harvey">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. Longmans, Green and Co. pp. 158–162.</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာမွတ်စလင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများး]] flca8zmzwpq174rjeq0ndxsxyxwj6j4 0 112121 1056670 1055731 2026-10-08T02:07:58Z Kent Wang 148815 ဓာတ်ပုံပြခန်းကို အစားထိုးခြင်း၊ ပေါ်တူဂီဘာသာမှ ဘာသာပြန်ထားသည်; + {{Wide image}} 1056670 wikitext text/x-wiki {{Infobox ကမ္ဘာ့အမွေခံနေရာများ | WHS = လစ်စဘွန်းရှိ [[ဂျီးရိုနီမို ဘုန်းကြီးကျောင်း|ဟေရိုနမိုက် ဘုန်းကြီးကျောင်း]] နှင့် [[ဘယ်လိမ် မျှော်စင်]] | ပုံ = [[File:{{#property:P18}}|300px]] | နိုင်ငံ = {{အလံ|ပေါ်တူဂီနိုင်ငံ}} | အမျိုးအစား = ယဉ်ကျေးမှု | စံနှုန်း = iii,vi | ID = ၂၆၃ | ဒေသ = ဥရောပ နှင့် မြောက်အမေရိက | နှစ် = ၁၉၈၃ | ဆက်ရှင် = သတ္တမအကြိမ် |သက်တမ်းတိုးခြင်း = | ဝက်ဘ် = http://whc.unesco.org/en/list/263 }} ဂျီးရိုနီမို ဘုန်းကြီးကျောင်းသည် ပေါ်တူဂီနိုင်ငံ လစ်စဘွန်း စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ်အတွင်း တားဂတ်မြစ်အနီးရှိ ဘယ်လိမ်အပျက်အစီးများကြားတွင် တည်ရှိသော ယခင်က စိန့်ဂျီးရွန်း၏ ဂိုဏ်းခွဲမှ ဘုန်းကြီးကျောင်း အဟောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းအား ၁၈၃၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၈ ရက်တွင် နိုင်ငံတော် အမိန့်ဖြင့် ဘာသာရေးနှင့် ဆက်စပ်ခြင်းကို ပယ်ဖျက်ပေးခဲ့ပြီး ပရဟိတ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သော ရီးယဲ ကာဆာ ပီယာ ဒီ လစ်ဆိုဘာ သို့ ပိုင်ဆိုင်မှု လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။<ref name="Cultura2016">{{cite web|title=XIX century – Monastery of Jerónimos |url=http://www.mosteirojeronimos.pt/en/index.php?s=white&pid=221&identificador= |website=www.mosteirojeronimos.pt |publisher=Portuguese Republic Ministry of Culture |accessdate=6 January 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160402221310/http://www.mosteirojeronimos.pt/en/index.php?s=white&pid=221&identificador= |archivedate= 2 April 2016 |language=English |deadurl=yes |df= }}</ref> ထိုဘုန်းကြီးကျောင်းသည် လစ်စဘွန်းမြို့တွင် ပေါ်တူဂီ ဂေါသစ်ခေတ်နှောင်းပိုင်း မန်နျူရယ်လိုင်း စတိုင်လ် ဗိသုကာပညာ၏ အထင်ရှားဆုံး ဥပမာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းအား အနီးအနားရှိ ဘယ်လိမ် မျှော်စင်နှင့်အတူ ယူနက်စကို၏ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ အဖြစ် ၁၉၈၃ တွင် စာရင်းသွင်းခံခဲ့ရသည်။ <br> == ဓာတ်ပုံပြခန်း == <gallery mode="packed"> File:South portal of Mosteiro dos Jerónimos 6171.jpg|တောင်ဘက်ဝင်ပေါက် File:Monasterio de los Jerónimos, Lisboa, Portugal, 2022-07-24, DD 38-40 HDR.jpg|ဘုရားကျောင်းအတွင်းပိုင်း File:Tomb of Vasco da Gama 8515.jpg|ဗာစကို ဒါ ဂါမာ၏ အုတ်ဂူ File:Tomb of Luís de Camões 8508.jpg|လူးဝစ် ဒီ ကာမွန်း၏ အုတ်ဂူ File:Views of the cloisters of Mosteiro dos Jerónimos 8498.jpg|ဘုန်းကြီးကျောင်း အမိုးပါလျှောက်လမ်း File:Views of the cloisters of Mosteiro dos Jerónimos, upper floor 8486.jpg|အမိုးပါလျှောက်လမ်း၊ အပေါ်ထပ် File:Views of the cloisters of Mosteiro dos Jerónimos, ground floor 8500.jpg|အမိုးပါလျှောက်လမ်း၊ မြေညီထပ် File:Lion fountain in the cloisters of Mosteiro dos Jerónimos 8501.jpg|အမိုးပါလျှောက်လမ်းရှိ ခြင်္သေ့ရေပန်း </gallery> {{Wide image|Panorama of Jerónimos Monastery (edited).jpg|1800px|ဘုန်းကြီးကျောင်း၏ မြင်ကွင်းကျယ်}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ပေါ်တူဂီနိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ]] e3yyjdama0ewvci65mw7cnooa32pb7e 0 127200 1056709 1050454 2026-10-08T09:18:11Z ~2026-54177-49 149164 /* */ "ဘုရားသခင်"ကို "နတ်"ဟု ​သောက်​တောသားတစ်​ကောင်မှ ​ပြောင်းထားလို့ ပြန်ပြင် 1056709 wikitext text/x-wiki "ဘုရားသခင် ဘုရင်အား ကွယ်ကာ​စောင်မ​တော်မူ" (God Save the King) [ တစ်နည်း ဘုရားသခင် ဘုရင်မအား ကွယ်ကာ​​စောင်မ​တော်မူ (God Save the Queen) - ဗြိတိသျှပြည့်ရှင်သည် ဘုရင်မဖြစ်လျှင် ] သည် မဟာဗြိတိန်နှင့် ​မြောက်ပိုင်းအိုင်ယာလန်ပြည်​ထောင်စု၊ဓနသဟာယနိုင်ငံများနှင့် သရဖူ၏ အချုပ်အချာအာဏာသက်​ရောက်​​သော နယ်နိမိတ်များအတွင်း သီဆိုတီးမှုတ်ရန် တရားဝင်သတ်မှတ်ထား​သော နိုင်ငံ​တော်သီချင်း (တော်ဝင်သီချင်း)ဖြစ်သည်။{{Infobox anthem |title= ဘုရားသခင် ဘုရင်အား ကွယ်ကာ​စောင်မ​တော်မူ |image=God Save the King (sheet, 1745).png |image_size= |alt=Sheet music of God Save the Queen |caption= ၁၇၄၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် ထုတ်​​ဝေခဲ့​သော ''The Gentleman's Magazine'' မှ သီချင်းစာရွက် |country=မဟာဗြိတိန်နှင့် ​မြောက်ပိုင်းအိုင်ယာလန်ပြည်​ထောင်စု၊ဓနသဟာယနိုင်ငံများနှင့် သရဖူ၏ အချုပ်အချာအာဏာသက်​ရောက်​​သော နယ်နိမိတ်များ |alt_title="ဘုရားသခင် ဘုရင်မအား ကွယ်ကာ​စောင်မ​တော်မူ" (ဗြိတိသျှပြည့်ရှင်သည် အမျိုးသမီးဖြစ်လျှင်) |author= |lyrics_date= |composer=အမည်မသိရ​သော ဂီတရှင် |music_date= |adopted=၁၇၄၅ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ |sound=God_Save_The_Queen_(Band_of_the_Grenadier_Guards,_1952_instrumental).oga |sound_title="God Save the King" }} ဤသီချင်း၏ သံစဉ်ကို အသုံးပြု၍ စာသားအား ပြုပြင်​​ပြောင်းလဲကာ နိုင်ငံ​​တော်သီချင်းများအဖြစ် ကမ္ဘာ့အနှံ့ သတ်မှတ်အသုံးပြုခဲ့ကြ၊ အသုံးပြုကြဆဲဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် မြန်မာပြည်၌ ဗြိတိသျှတို့ အုပ်စိုးစဉ်ကာလတစ်လျှောက် ၁၈၂၄ မှ ၁၈၃၇ အထိ၊ တစ်ဖန် ၁၉၀၁ မှ ၁၉၄၈ အထိ "'''ဘုရားသခင် ဘုရင်အား ကွယ်ကာ​စောင်မ​တော်မူ'''" ကိုလည်း​ကောင်း၊ ၁၈၃၇ မှ ၁၉၀၁ အထိ "'''ဘုရားသခင် ဘုရင်မအား ကွယ်ကာ​စောင်မ​တော်မူ'''" ကိုလည်း​ကောင်း နိုင်ငံ​တော်သီချင်းအဖြစ် သီဆိုရန် ဗြိတိသျှအစိုးရက တရားဝင်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့​လေသည်။ == စာသား == ဘုရားသခင် ကြင်နာတတ်​သောဘုရင်အား ကွယ်ကာ​စောင်မ​တော်မူ (God save our gracious King!) မြင့်မြတ်လှ​သော ဘုရင်ကြီး သက်​တော်ရှည်ပါ​စေ​ (Long live our noble King!) ဘုရားသခင် ဘုရင်အား ကွယ်ကာ​စောင်မ​တော်မူ (God save the King!) အောင်နိုင်ခြင်းအခွင့် ​ပေးသနား​တော်မူ​ (Send him victorious,) ပျော်ရွှင်ခြင်းနှင့်ဘုန်းအ​သ​ရေ​တော်လည်း ​ပေးသနား​တော်မူ (Happy and glorious,) အကျွန်ုပ်တို့အား ကြာမြဲစွာ အုပ်ချုပ်နိုင်​စေခြင်းဌာ (Long to reign over us,) ဘုရားသခင် ဘုရင်အား ကွယ်ကာ​စောင်မ​တော်မူ (God save the King!) <nowiki>*</nowiki>စာကြွင်း - အုပ်ချုပ်သူပြည့်ရှင်သည် ဘုရင်မဖြစ်လျှင် "ဘုရင်"စာလုံးအား ​"ဘုရင်မ"အဖြစ် ​ပြောင်းဆိုရသည်။ [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်သီချင်းများ]] 0zhrvp9a6tecd4v38oam3g77ggsd92b 0 129502 1056589 1047665 2026-10-07T17:11:41Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1056589 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = မောရှမ်း | native_name = တႆးမၢဝ်း ᥖᥭᥰ ᥛᥣᥝᥰ | image = Shan woman portrait.jpg | image_caption = | population = ~၁၂၀၀၀၀<ref name="PG">PeopleGroups.org: Tai Mao population estimate</ref> | regions = {{flag|Myanmar}} (ရှမ်းပြည်နယ်) {{flag|China}} (ယူနန်ပြည်နယ်) | languages = မောရှမ်းဘာသာစကား၊ရှမ်းကြီးဘာသာစကား၊မြန်မာဘာသာစကား၊တရုတ်ဘာသာစကား | religions = ဗုဒ္ဓဘာသာ (ထေရဝါဒ) | related = [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[တိုင်းလေ့]]၊[[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး]] ၊အခြား [[တိုင်လူမျိုး]]များ }} '''မောရှမ်းလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''တိုင်းမောဝ်လူမျိုး'''({{lang|shn|တႆးမၢဝ်း}}; {{Lang-en|Tai Mao}} သို့မဟုတ် {{IPA-my|mɔ́ ʃán lùmjó|}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] [[ရှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်းနှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] [[ယူနန်ပြည်နယ်]] (တယ်ဟုန် ရှမ်းနှင့် ဂျိန်းဖော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ) တို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည့်၊ ရှမ်းသမိုင်းတွင် အလွန်ထင်ရှားပြီး ဩဇာအာဏာအကြီးမားဆုံးဖြစ်ခဲ့သည့် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်လူမျိုးနွယ်စုကြီး]] တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Elias, Ney. (1876). ''Introductory Sketch of the History of the Shans in Upper Burma and Western Yunnan''. Foreign Department Press. pp. 15–18.</ref> ၎င်းတို့သည် မိခင်ဘာသာစကားဖြင့် မိမိတို့ကိုယ်ကိုယ် "တႆးမၢဝ်း" (တိုင်းမောဝ်) ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြပြီး၊ အခြေတည်ရာ မူလရပ်ဝန်းမှာ ရွှေလီမြစ်ဝှမ်း (မောမြစ်ဝှမ်း) ဖြစ်သည်။<ref name="Daniels">Daniels, Christian. (2012). ''The Mongol-Yuan Conquest and the Transformation of Tai Society in Southwestern Yunnan''. Journal of the Siam Society, 100, 115–142.</ref> မောရှမ်းလူမျိုးများသည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]မြောက်ပိုင်း၊ မြောက်သိန္နီ၊ တောင်သိန္နီ၊ သီပေါ၊ မိုးမိတ်၊ လားရှိုးနှင့် အရှေ့မြောက်နယ်စပ်တွင် နေထိုင်ကြသည်။<ref>{{cite web|url=https://moea.gov.mm/%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%AF|title=ချင်းစု|publisher=[[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|accessdate=၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၀|archive-date=25 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925120057/https://moea.gov.mm/%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%AF}}</ref> == သမိုင်းအကျဉ်း == [[မိုင်းမော|မိုင်းမော်လုံ(မိူင်းမၢဝ်းလူင်, ᥛᥫᥒᥰ ᥛᥣᥝᥰ)]] သည် ရှမ်း (တိုင်) လူမျိုးတို့၏ သမိုင်းတွင် အင်အားအကြီးဆုံးနှင့် အစောဆုံး တည်ထောင်ခဲ့သော နိုင်ငံတော်ကြီးများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရှမ်းရိုးရာ ရာဇဝင်များအရ မိုင်မော်နိုင်ငံတော်ကို အေဒီ ၆ ရာစုခန့်တွင် ခွန်လူ နှင့် ခွန်လိုင် ညီနောင်က စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ သမိုင်းပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ အေဒီ ၁၃ ရာစုတွင် နန်းတက်ခဲ့သော သိုဟန်ဘွား (Sao Long Hso Hkan Hpa) လက်ထက်တွင် မိုင်မော်လုံသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ် [[ရွှေလီမြစ်]] (နမ့်မော်) မြစ်ဝှမ်းကို အခြေပြု၍ ထွန်းကားခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း၊ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ [[ယူနန်ပြည်နယ်]] နယ်စပ်တစ်ကြောအထိ အာဏာစက် ဖြန့်ကြက်ခဲ့သည်။ ၁၆ ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် [[တောင်ငူမင်းဆက်]]မှ [[ဘုရင့်နောင်]] မင်းတရားကြီးက ရှမ်းပြည်တစ်လွှားကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် မိုင်မော်လုံ၏ သီးခြားလွတ်လပ်သောအချုပ်အခြာအာဏာသည် မှေးမှိန်သွားခဲ့ပြီး မြန်မာမင်းနေပြည်တော်၏ လက်အောက်ခံ စော်ဘွားနယ်များအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ထို မိုင်းမော်လုံမှာ ဆင်းသက်လာသောရှမ်းများကို မောရှမ်းများဟုခေါ်ဆိုကြသည်။မောရှမ်းများသည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် လွန်ခဲ့သော ရာစုနှစ်များကတည်းက နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးအတွက် အရေးကြီးသောအခန်းကဏ္ဍကို ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသည်။[[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] တွင် ပြည်မမှကုန်းဘောင်မင်းများသည် တရုတ်နှင့်ရှမ်းနယ်မြေများအကြားတွင် လုံခြုံရေးနှင့် ထိန်းချုပ်မှုရရှိရန် မောရှမ်းစော်ဘွားများနှင့် ဆက်ဆံမှုများရှိခဲ့သည်။နိင်ငံရေးတိုးချဲ့မှုများအတွင်း၌ မောရှမ်းနယ်မြေများကို လက်အောက်ခံအဖြစ်ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး၊ မောရှမ်းစော်ဘွားများသည် ကုန်းဘောင်မင်းများ၏ ညှိနှိုင်းရေးရာအဖြစ် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ <ref>Daniels, Christian. “The Tai of Yunnan: Ethnohistory and Historical Ethnolinguistics.” In *Tai Culture*, vol. 2, no. 1, 1997.</ref> <ref>Scott, J.G. (1901). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States''. Rangoon: Government Printing.</ref> <ref>Daniels, Christian (2012). "Scripts and literacy in the history of Tai people". In Daniels, Christian; Watson Andaya, Leonard Y. (eds.). ''Challenging the historiography of Southeast Asia''. University of Tokyo.</ref> ==မျိုးရိုးဗီဇ== မောရှမ်း (Tai Mao) လူမျိုးများမှာ အရှေ့တောင်အာရှရှိ [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်မျိုးနွယ်ဝင်များ]]ဖြစ်ကြသည်။မောရှမ်းတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် တိုင်းရင်းသား တိုင်လူမျိုးစုများနှင့်အတူ ထိုင်း၊ လာအိုနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့ တွင် တွေ့ရသည်။ မျိုးဗီဇပံ့ပိုးမှုအရ၊ မောရှမ်းလူမျိုးများသည် D-M174 နှင့် O-M122 haplogroupများနှင့်ဆက်နွယ်ကြောင်း သိပ္ပံပညာရှင်များကသက်သေပြထားသည်။<ref name="GeneticStudy2020">Li, H. et al. (2020). "Y-Chromosome Evidence for a Northward Migration of Tai People". *Human Genetics*. 139(4): 423–435.</ref> ထို haplogroup များမှာ တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းမြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]] နှင့် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်လူမျိုးများ]] တွေ့နိုင်သည်။တချို့ဒေသများရှိ မောရှမ်းလူမျိုးများတွင် တရုတ်လူမျိုးစုများနှင့် ရောနှောမှုများရှိနေပြီး ယင်းသည်၎င်းတို့၏ မျိုးဗီဇပုံစံကို အခြားတိုင်လူမျိုးစုများနှင်အနည်းငယ်ကွဲပြားစေသည်။ <ref name="TaiGenetics2008">Sun, J. & Chen, L. (2008). "Genetic markers in Tai populations in Myanmar and China". *Asian Journal of Genetics*. 12(3): 201–215.</ref> == ဘာသာစကား == မောရှမ်းလူမျိုးသည် [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-တိုင်ဘာသာစကားအုပ်စု]]တွင်ပါဝင်သော တိုင်မောဝ်ဘာသာစကားကို ပြောကြသည်။ တိုင်ဘာသာစကားမျိုးစုအတွင်း တစ်ခုတည်းသောအဖွဲ့ဖြစ်ပြီး၊ မူလအခြေခံသံများနှင့် အသံဖွဲ့စည်းပုံများမှာ [[ရှမ်းကြီးလူမျိုး|ရှမ်းကြီး(တိုင်းလုံ)]] နှင့် [[တိုင်းလေလူမျိုး|တိုင်းလေ(တိုင်းနေ)]] တို့နှင့်ဆင်တူသော်လည်း၊ တချို့သော သရုပ်ဖော်မှုများ၊အသံဖွဲ့စည်းပုံများအနည်းငယ်ကွဲပြားသည်။<ref>Edmondson, Jerold A., and David B. Solnit, eds. *Comparative Tai: Linguistic Studies in Tonal Features, Lexical Borrowing, and Genetic Classification.* Summer Institute of Linguistics and the University of Texas at Arlington, 1988.</ref> == နာမည်၏အဓိပ္ပါယ် == “မော” (Mao) ဆိုသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံနှင့်တရုတ်နိုင်ငံနယ်စပ်ဒေသရှိ [[ရွှေလီမြစ်|ရွှေလီ]]မြစ်အမည်ဖြစ်သည်။ မောရှမ်းဆိုသည်မှာ “မောမြစ်ဘေးတွင်နေထိုင်သော တိုင်လူမျိုး” ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ထိုနာမည်သည် တရုတ်အထွေထွေသုံးစကားလုံး “茂” (Mào) နှင့် ဆက်စပ်မှုရှိနိုင်သည်ဟုသတ်မှတ်ရသည်။<ref>Chamberlain, James R. "The Origin of the Tai Peoples." *Journal of the Siam Society* 98 (2010): 27-48.</ref> ==ယဉ်ကျေးမှု== မောရှမ်းများသည်ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များဖြစ်ကြပြီး သံဃာတော်များကို အထူးလေးစားကြသည်။ ဘုန်းကြီးကျောင်းသည် ရွာစွန်းယဉ်ကျေးမှု၏ အခြေခံကျသောအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။မောရှမ်းရိုးရာအစားအစာများတွင် ချဉ်ရည်၊ ဆားတင်မှုနှင့် သံပုယျအမွှေးအကြိုင်အပင်များ အဓိကပါဝင်သည်။မောရှမ်းများသည် ရိုးရာစကားလုံးများ၊ ရှမ်းစာအက္ခရာ ကို အသုံးပြုကြသည်။ ရိုးရာဂီတ၊ ကပွဲများကို ထိန်းသိမ်းကြပြီးတော်သလင်းလပြည့်နေ့က ဗုဒ္ဓနေ့ (Poi Lu Fha) နှင့် ရှမ်းနှစ်သစ်ကူးပွဲတော် (Poi Sang Long) တို့ကို အထူးအရေးပေးကြသည်။မောရှမ်းသည် ရှမ်းရိုးရာဝတ်စုံဖြင့် ထင်ရှားပြီး အမျိုးသမီးများသည် ထမီလျှပ်လျှပ် ဝတ်ဆင်သည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] == ရင်းမြစ် == * {{Cite book |last=Scott |first=James George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |volume=1 |publisher=Government Printing, Rangoon |year=1900}} * {{Cite book |last=Harvey |first=G. E. |title=History of Burma |publisher=Frank Cass & Co. Ltd. |year=1925}} 0glr17qip7tjtoxgvcn0tl4fyj23tyi 0 134517 1056571 1043076 2026-10-07T16:45:04Z Dr Lotus Black 31011 1056571 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ယီလူမျိုး (Yi People) | native_name = ꆈꌠ (Nuosu) | image = {{Multiple image | align = center | direction = horizontal | width = 130 | image1 = | image2 = | image3 = 00 Yi minority in traditional 01.jpg | image4 = 00 Yi minority in traditional 03.jpg | caption = ယီလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် လူနေမှုဘဝပုံရိပ်များ }} | poptime = ၉ သန်းခန့် | regions = {{flag|China}} (ယူနန်၊ စီချွမ်၊ ဂူဇောင်၊ ကွမ်စီ)<br />{{flag|Vietnam}}<br />{{flag|Thailand}}<br />{{flag|Laos}} | languages = [[နော့ဆူဘာသာစကား|ယီဘာသာစကား]] (Loloish languages) | religions = [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] (Bimoism), [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]], [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | related = [[ဗမာလူမျိုး]], [[နခီလူမျိုး]], [[အာခါလူမျိုး]], [[လီဆူလူမျိုး]] }} '''ယီလူမျိုး''' ({{lang-en|Yi people}}) သို့မဟုတ် ယခင်က '''လိုလိုလူမျိုး''' (Lolo) ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သော လူမျိုးစုသည် [[အရှေ့အာရှ]]၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] အုပ်စုဝင် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်၊၊ ၎င်းတို့သည် အဓိကအားဖြင့် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၏ အနောက်တောင်ပိုင်းဒေသများဖြစ်သော [[စီချွမ်]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]]၊ [[ကွေ့ကျိုး]] နှင့် [[ကွမ်ရှီး (ကျွမ့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ)|ကွမ်ရှီး]] ပြည်နယ်တို့တွင် ပြန့်ကျဲနေထိုင်ကြသည်၊၊ တရုတ်နိုင်ငံပြင်ပတွင် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]နှင့် [[လာအိုနိုင်ငံ]]တို့တွင်လည်း အနည်းငယ် နေထိုင်ကြသည်၊၊ယီလူမျိုးများသည် တရုတ်နိုင်ငံအစိုးရမှ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသော လူနည်းစုတိုင်းရင်းသား ၅၅ မျိုးအနက် သတ္တမမြောက် လူဦးရေအများဆုံး လူမျိုးစုဖြစ်ပြီး ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၉ သန်းကျော် ရှိသည်။ တရုတ်နိုင်ငံတွင် စီချွမ်ပြည်နယ်ရှိ လျန်ရှန်း (Liangshan) ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စုသည် ယီလူမျိုး အများဆုံး နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၂ သန်းခန့် ရှိသည်။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ Hà Giang၊ Cao Bằng နှင့် လာအိုကိုင်း (Lào Cai) ပြည်နယ်များတွင် နေထိုင်ကြသူများကို "Lô Lô" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး လူဦးရေ ၃,၃၀၀ ခန့် ရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == '''ယီလူမျိုး'''တို့သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] များဖြစ်ကြပြီး ရှေးဦးအစက တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ မူလဘိုးဘေးများသည် တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ [[ကန်းစုပြည်နယ်|ကန်စု]] နှင့် [[ချင်းဟိုင်]] ကုန်းပြင်မြင့်ဒေသများမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်၊၊<ref name="Luce1959">Luce, G. H. (1959). "Old Burma—Early Pagan". ''Artibus Asiae''.</ref> ခရစ်နှစ် အစောပိုင်းရာစုနှစ်များတွင် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များသည် တောင်ဘက်သို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရာတွင် တစ်အုပ်စုသည် [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]သို့ ဝင်ရောက်သွားပြီး (ယနေ့ခေတ် တိဗက်လူမျိုးများ ဖြစ်လာသည်)၊ အခြားတစ်အုပ်စုမှာ တရုတ်ပြည် အနောက်တောင်ပိုင်း (စီချွမ်းနှင့် ယူနန်) မှတစ်ဆင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဝှမ်းအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်၊၊ ဤသို့ ရွှေ့ပြောင်းရာတွင် ယီ ၊ [[ရဝမ်လူမျိုး|ရဝမ်]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]] နှင့် [[ဗမာလူမျိုး]]တို့၏ ဘိုးဘေးများသည် မျိုးနွယ်တူများအဖြစ် အတူတကွ ရှိခဲ့ကြသည်၊၊<ref>Than Tun (1988). ''The Royal Orders of Burma, A.D. 1598-1885''. Kyoto University.</ref> <ref name="Mullaney">{{cite book |last=Mullaney |first=Thomas |title=Coming to Terms with the Nation: Ethnic Classification in Modern China |url=https://archive.org/details/comingtotermswit0000mull |year=2011 |publisher=University of California Press |page=[https://archive.org/details/comingtotermswit0000mull/page/23 23]}}</ref> ယီလူမျိုးတို့၏ ပါးစပ်ရာဇဝင်များနှင့် သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ၎င်းတို့သည် "အာပူ ဒူမူ" (Apu Dumu) ဟုခေါ်သော ဘိုးဘေးကြီးတစ်ဦးမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ၎င်းတွင် သား ၆ ဦးရှိခဲ့ပြီး ထိုသား ၆ ဦးမှတစ်ဆင့် ယီလူမျိုးစုကြီး ၆ ခု ကွဲပြားကာ အနောက်တောင်ဘက် ဒေသအသီးသီးသို့ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့ကြသည်။<ref name="Harrell2001">{{cite book|last=Harrell|first=Stevan|title=Ways of Being Ethnic in Southwest China|url=https://archive.org/details/waysofbeingethni0000harr|year=2001|publisher=University of Washington Press|page=[https://archive.org/details/waysofbeingethni0000harr/page/190 190]}}</ref> အေဒီ ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုအတွင်း ထွန်းကားခဲ့သော [[နန်ကျောက်|နန်ကျောက်နိုင်ငံ]] (Nanzhao Kingdom) သည် ယီလူမျိုးတို့၏ သမိုင်းတွင် အရေးပါသော ကာလတစ်ခုဖြစ်သည်။ နန်ကျောက်နိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့သူများသည် ယီလူမျိုးများနှင့် [[ပိုင်လူမျိုး]] များ၏ ဘိုးဘေးများ ဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="Beckwith">{{cite book |last=Beckwith |first=Christopher I. |title=The Tibetan Empire in Central Asia |url=https://archive.org/details/tibetanempireinc0000beck |year=1987 |publisher=Princeton University Press |page=[https://archive.org/details/tibetanempireinc0000beck/page/65 65]}}</ref> ထိုစဉ်က ယီလူမျိုးများသည် စစ်ရေးစစ်ရာတွင် ကျွမ်းကျင်ပြီး အာရှအလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ နန်ကျောက်နိုင်ငံ ပြိုကွဲပြီးနောက် ယီလူမျိုးတို့သည် ဒေသန္တရ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ဖြစ်သော "စော်ဘွားစနစ်" ဖြင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ယီလူမျိုးတို့တွင် သမိုင်းကြောင်းအရ လူမှုအတန်းအစား ခွဲခြားမှု အလွန်ပြင်းထန်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ကို "အနက်ရောင်ယီ" (အုပ်ချုပ်သူ လူကုံထံတန်းစား) နှင့် "အဖြူရောင်ယီ" (သာမန်အရပ်သားနှင့် လယ်သမား) ဟူ၍ ခွဲခြားခဲ့ကြသည်။<ref name="Herman2007">{{cite book|last=Herman|first=John E.|title=Amid the Clouds and Mist: China's Colonization of Guizhou|year=2007|publisher=Harvard University Press|page=34}}</ref> စီချွမ်ပြည်နယ်ရှိ သလျန်ရှန် တောင်တန်းဒေသသည် ယီလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးကို နှစ်ပေါင်းရာချီအောင် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သော ဒေသဖြစ်သည်။ ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုအတွင်း တရုတ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲများကြောင့် ယီလူမျိုးအချို့သည် တောင်ဘက်သို့ ထပ်မံရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရာမှ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] တို့သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ကြသည်။<ref name="Michaud">{{cite book |last=Michaud |first=Jean |title=Historical Dictionary of the Peoples of the South-East Asian Massif |year=2006 |publisher=Scarecrow Press |page=251}}</ref> ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ အစိုးရက ယီလူမျိုးတို့၏ ရှေးဟောင်းကျွန်စနစ်နှင့် အဆင့်အတန်းခွဲခြားမှုများကို ပယ်ဖျက်စေခဲ့ပြီး "ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စု" များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ယီလူမျိုး (နူဆူ) တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[လီဆူလူမျိုး]]၊ [[အာခါလူမျိုး]] နှင့် [[လားဟူလူမျိုး]] တို့နှင့် ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ အလွန်နီးစပ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ အဆိုပါလူမျိုးစုများသည် ယီလူမျိုးစုကြီး (Loloish group) မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်သော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူမျိုးစုသတ်မှတ်ချက်တွင်မူ ၎င်းတို့၏ သီးခြားအမည်များဖြင့်သာ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="Bradley">{{cite journal |last=Bradley |first=David |title=Tibeto-Burman languages and classification |journal=Papers in Southeast Asian Linguistics |year=1997 |volume=14 |pages=1–72}}</ref> == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ယီလူမျိုးများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]] ထဲမှ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလိုမျိုးနွယ်]] (Loloish) ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသည်၊၊ ယီဘာသာစကားသည် အဓိကအားဖြင့် ဒေသန္တရစကားကြီး ၆ မျိုး ကွဲပြားနေပြီး ၎င်းတို့အချင်းချင်း နားလည်ရန် ခက်ခဲသော်လည်း သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံမှာ တူညီကြသည်၊၊ [[ဗမာဘာသာစကား|ဗမာစကား]] ကဲ့သို့ပင် အသံနိမ့်အမြင့် (Tonal language) ကို အခြေခံသော ဘာသာစကားဖြစ်သည်၊၊<ref>Bradley, D. (1979). ''Proto-Loloish''. Scandinavian Institute of Asian Studies Monograph Series.</ref> # မြောက်ပိုင်းယီ (နော့ဆူ 诺苏) # အနောက်ပိုင်း ယီ (လိုလို 罗罗) # အလယ်ပိုင်းယီ (လိုလိုဖို 倮倮泼) # တောင်ပိုင်း (နိဆု 尼苏) # အရှေ့တောင် ယီ (ဆာနီ 撒尼) # အရှေ့ ယီ (နာဆူ) မြောက်ပိုင်းယီသည် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်းခန့်ရှိပြီး ယီဘာသာ၏ စံထားရသည့်ဘာသာကို ပြောဆိုကြသည့် မျိုးနွယ်စု အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သရုပ်ခွဲသောဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ <ref name="nsgra">{{Template:Cite journal|title=英语和彝语的语法比较研究|journal=-西南民族大学学报(人文社科版)|year=2006|doi=10.3969/j.issn.1004-3926.2006.08.014}}</ref> [[File:Yi People Culture (9958485306).jpg|thumb| စီချွမ်ပြည်နယ်ပြတိုက်၊ ချန်ဒူး၊ စီချွမ်အနုပညာနှင့် လူမျိုးစုပြခန်း၊ 2010။]] ယီလူမျိုးတို့၏ ကိုယ်ပိုင်စာပေသည် အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ ကျော် (အချို့က နှစ်ပေါင်း ၁,၀၀၀ ကျော်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်) သက်တမ်းရှိပြီး အာရှတိုက်၏ ရှေးအကျဆုံးသော စာပေများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်၊၊ မူလယီစာသည် အက္ခရာမဟုတ်ဘဲ အဓိပ္ပာယ်ဖော် သင်္ကေတများ (Logographic) ဖြစ်သည်၊၊ ရှေးယခင်က ဘာသာရေးဆရာ "ဘီမို" (Bimo) များကသာ အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး သမိုင်း၊ နက္ခတ္တဗေဒ၊ ဆေးပညာနှင့် ဘာသာရေးကျမ်းစာပေါင်းများစွာကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်၊၊<ref>Luo, W. (2001). ''The History of Yi Script''. Sichuan People's Publishing House.</ref> ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များတွင် တရုတ်အစိုးရသည် ရှေးဟောင်းယီစာ သင်္ကေတပေါင်း ၈,၀၀၀ မှ ၁၀,၀၀၀ ခန့်အနက်မှ အသုံးအများဆုံး သင်္ကေတ ၈၁၉ ခုကို ရွေးချယ်၍ အသံထွက်အလိုက် စနစ်တကျ ပြန်လည်ပြုပြင်ခဲ့သည်၊၊ ၎င်းကို "Modern Yi Syllabary" ဟုခေါ်ပြီး ယခုအခါ လျန်ရှန်း (Liangshan) ဒေသရှိ ကျောင်းများတွင် တရားဝင် သင်ကြားပေးလျက်ရှိသည်၊၊<ref>Harrell, S. (2001). ''Ways of Being Ethnic in Southwest China''. University of Washington Press.</ref> ယီစာပေကို ထိန်းသိမ်းရာတွင် "ဘီမို" (Bimo) ဟုခေါ်သော ရိုးရာဘာသာရေး ပညာရှိများသည် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်၊၊ ရှေးဟောင်းယီစာဖြင့် ရေးသားထားသော ကျမ်းစာများကို လက်ဆင့်ကမ်း သယ်ဆောင်လာကြသူများဖြစ်ပြီး ယီလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးစဉ်ဆက်နှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို စာပေဖြင့် ခိုင်ခိုင်မာမာ မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့ကြသည်၊၊ == မျိုးရိုးဗီဇ == ယီလူမျိုး (ယခင်က လိုလိုလူမျိုးဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သူများ) သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် အရှေ့အာရှ၏ လူသားမျိုးနွယ် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု သမိုင်းတွင် အလွန်အရေးပါသည်၊၊ ခေတ်သစ် DNA နည်းပညာဖြင့် လေ့လာချက်များအရ ယီလူမျိုးများသည် [[တိဗက်လူမျိုး]]များ၊ [[ဗမာလူမျိုး]]များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ အလွန်နီးစပ်မှုရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်၊၊<ref>Summerer, M., et al. (2014). "The genetic distinctness of the Tibeto-Burman populations in Myanmar". ''Molecular Biology and Evolution''.</ref><ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "The Genomic Formation of Human Populations in East Asia". ''Nature''.</ref> ယီလူမျိုး အမျိုးသားများ၏ Y-Chromosome ကို လေ့လာချက်အရ အဓိကအားဖြင့် Haplogroup O2 (M122) ကိုတွေ့ရပြီး ဤဗီဇသည် ယီလူမျိုးများတွင် အများဆုံးတွေ့ရသော အမှတ်အသားဖြစ်ပြီး (ခန့်မှန်းခြေ ၄၀% မှ ၆၀% အထိ) ရှိသည်၊၊ ဤအချက်သည် ၎င်းတို့အား [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] နှင့် [[တိဗက်လူမျိုး]] တို့နှင့် မျိုးရိုးတူညီကြောင်း ပြသနေသည်၊၊ ၎င်းတို့အားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၆,၀၀၀ ခန့်က [[မြစ်ဝါမြစ်]] အနီးတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ရှေးဦးစိုက်ပျိုးရေး လူမျိုးစုများမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်၊၊<ref name="Shi2005">Shi, H., et al. (2005). "Y-Chromosome Evidence of Southern Origin of the East Asian–Specific Haplogroup O3-M122". ''The American Journal of Human Genetics''.</ref><ref>Huang, Y., et al. (2018). "Genetic diversity and phylogenetic analysis of Yi people in Southwest China". ''Scientific Reports''.</ref> Haplogroup D (M174) ဗီဇသည် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်၏ ရှေးဦးလူသားများ ထံမှ ဆင်းသက်လာသော ဗီဇဖြစ်ပြီး ယီလူမျိုးများတွင်လည်း အထိုက်အလျောက် တွေ့ရှိရသည်၊၊ ဤအချက်သည် ယီလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် တောင်ဘက်သို့ မရွှေ့ပြောင်းမီ တိဗက်လူမျိုးများနှင့် သွေးနှောမှု ရှိခဲ့ကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်၊၊<ref name="Wen2004">Wen, B., et al. (2004). "Genetic evidence supports demic diffusion of Han culture". ''Nature''.</ref><ref>Yao, H. B., et al. (2017). "Genetic structure of Tibeto-Burman populations in Southwest China". ''Journal of Human Genetics''.</ref> မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော Mitochondrial DNA (mtDNA) လေ့လာချက်များအရ ယီလူမျိုးများသည် တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း အာရှမျိုးနွယ်စု နှစ်ခုလုံး၏ ဝိသေသများ ရောနှောနေသည်ကို တွေ့ရသည်၊၊<ref>Yao, Y. G., et al. (2002). "Phylogeographic Differentiation of Mitochondrial DNA in Han Chinese". ''The American Journal of Human Genetics''.</ref> သုတေသနပြုချက်များအရ ယီလူမျိုးများသည် ဗမာလူမျိုးများနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ အလွန်နီးစပ်သည်၊၊ လေ့လာချက်တစ်ခုတွင် ယီလူမျိုးများသည် တိဗက်လူမျိုးများထက်စာလျှင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် ပိုမိုနီးစပ်သော DNA ရလဒ်များ ပြသနေသည်ကို တွေ့ရသည်၊၊ ၎င်းမှာ ယီနှင့် ဗမာတို့သည် ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုကြီးမှ ခွဲထွက်လာပြီးနောက် တောင်ဘက်သို့ ဆက်လက်ရွှေ့ပြောင်းလာကြသည့် လမ်းကြောင်းတူညီသောကြောင့် ဖြစ်သည်၊၊<ref>Summerer, M., et al. (2014). "The genetic distinctness of the Tibeto-Burman populations in Myanmar". ''Molecular Biology and Evolution''.</ref><ref>Zhang, X., et al. (2019). "The genetic history of Admixture in the Yi people". ''Annals of Human Biology''.</ref> == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု == ယီလူမျိုးများသည် ရောင်စုံခြယ်သထားသော ရိုးရာဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ခေါင်းပေါင်းနှင့် ပန်းထိုးအင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး၊ အမျိုးသားများသည် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အညိုရောင် ဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာပွဲတော်များထဲတွင် "မီးတိုင်ပွဲတော်" (Torch Festival) သည် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။ == တည်နေရာ == &nbsp;ယီလူဦးရေ ၉သန်းကျော်ရှိပြီး&nbsp;[[ယူနန်ပြည်နယ်]]တွင် ၄.၅သန်းကျော်၊ ၂.၅သန်းသည် &nbsp;စီချွမ်တောင်ပိုင်းတွင်နေထိုင်ပြီး ယီ၁သန်းသည် &nbsp; ကွမ်ကျိုးပြည်နယ်စပ်တွင်နေထိုင်ကြသည်။ ယီလူမျိုးအားလုံးနီးပါးသည်တောင်တန်းဒေသများ၌နေထိုင်ကြသည်။ {{Template:Citation needed|date=August 2011}} ။ ယီဒေသ၏အမြင့်ပိုင်းကွဲပြားခြားနားမှုများသည်ရာသီဥတုနှင့်ဤဒေသများတွင်မိုးရွာသွန်းမှုကိုတိုက်ရိုက်သက်ရောက်သည်။ ဤထူးခြားသောကွဲပြားခြားနားမှုများမှာယီဒေသရှိရာသီဥတုမှာမိုင်အနည်းငယ်ကွာဝေးသည်ဟုပြောခဲ့ဖူးသည်။ ကွဲပြားခြားနားသောဒေသများရှိရီလူ ဦး ရေသည်တစ် ဦး နှင့်တစ် ဦး အလွန်ကွဲပြားခြားနားပြီး၎င်းတို့နှင့်လုံးဝကွဲပြားခြားနားသောနည်းလမ်းများဖြင့်နေထိုင်ကြသည်။ <ref name="china.org.cn">{{Template:Cite web|url=http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm|title=Ethnic Groups - china.org.cn|publisher=china.org.cn|accessdate=2014-08-08}}</ref> == လူဦးရေပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု == === ခရိုင်အလိုက် ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု (၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်း) === တရုတ်နိုင်ငံရှိ ယီလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် စီချွမ်း၊ ကွေ့ကျိုး နှင့် ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်၊၊ အောက်ပါဇယားသည် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယီလူမျိုး ၁% နှင့်အထက် နေထိုင်သော ခရိုင်နှင့် မြို့ပြဒေသများကို ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်၊၊ {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |+ တရုတ်နိုင်ငံရှိ ယီလူမျိုးများ၏ လူဦးရေစာရင်း (၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်) ! style="text-align:left;" | ခရိုင်/မြို့ပြဒေသ ! ယီလူမျိုး % ! ယီလူဦးရေ ! စုစုပေါင်း လူဦးရေ |- | style="text-align:left;" | '''စီချွမ်းပြည်နယ်''' (Sichuan) | 2.58 | 2,122,389 | 82,348,296 |- | style="text-align:left;" | လျန်ရှန်း ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု (Liangshan Yi) | 44.43 | 1,813,683 | 4,081,697 |- | style="text-align:left;" | ဘူထော့ခရိုင် (Butuo County) | 95.44 | 132,285 | 138,604 |- | style="text-align:left;" | ကျောက်ကျွယ်ခရိုင် (Zhaojue County) | 96.75 | 200,951 | 207,712 |- | style="text-align:left;" | မိကုခရိုင် (Meigu County) | 97.81 | 172,356 | 176,214 |- | style="text-align:left;" | '''ကွေ့ကျိုးပြည်နယ်''' (Guizhou) | 2.39 | 843,554 | 35,247,695 |- | style="text-align:left;" | လျိုဖန်းရွှီမြို့ (Liupanshui) | 9.56 | 262,308 | 2,744,085 |- | style="text-align:left;" | ပိကျဲဒေသ (Bijie) | 7.41 | 468,800 | 6,327,471 |- | style="text-align:left;" | '''ယူနန်ပြည်နယ်''' (Yunnan) | 11.11 | 4,705,658 | 42,360,089 |- | style="text-align:left;" | ချူရှုံ ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု (Chuxiong Yi) | 26.31 | 668,937 | 2,542,530 |- | style="text-align:left;" | ဟုန်ဟေ ဟာနီနှင့် ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု (Honghe) | 23.57 | 973,732 | 4,130,463 |- | style="text-align:left;" | နင်လန် ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခရိုင် (Ninglang Yi) | 61.97 | 142,049 | 229,204 |} == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[လျန်ရှန်း ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] * [[ချူရှုံ ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]] * [[ဟာနီလူမျိုး]] * [[ပိုင်လူမျိုး]] * Pollard, S. (1921). ''In Unknown China''. Seeley Service & Co. Limited. * d'Ollone, H. (1912). ''In Forbidden China''. T. Fisher Unwin. == ပြင်ပလင့်များ == * China.org.cn " [http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-yi.htm ယီလူမျိုးလူနည်းစု] " * Yu-Hsiu လူ။ " [https://www.youtube.com/watch?v=ACeFQlaYsPs Dishi septet] ရိုးရာဂီတနှင့်ကခုန်မှတ်တမ်းများ။ " * Peoples.org " [https://web.archive.org/web/20070506221718/http://yi.peoples.org/ တရုတ်ပြည်ရှိ ယီလူမျိုး] " * Yizuren.com ။ "ဟု[http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 ယီလူမျိုးတို့၏ ကြီးမားသော ကြိုးတပ်တူရိယာ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150803224028/http://www.yizuren.com/article.asp?articleid=549 |date=3 August 2015 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 Liangshan စီရင်စု၏ Yis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062709/http://www.erenlai.com/index.php?aid=681&lan=3 |date=6 February 2012 }} " ။ * Vermander, ခ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 Nuosu ဘာသာတရား: ထုံးတမ်း, အေးဂျင့်များနှင့်ယုံကြည်ချက်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625034835/http://www.erenlai.com/index.php?aid=639&lan=3 |date=25 June 2012 }} " ။ * Ayi Bamo ။ " [http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 Liangshanယီလူ့အဖွဲ့အစည်းရှိ Bi-mox] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206062608/http://www.erenlai.com/index.php?aid=121&lan=3 |date=6 February 2012 }} " * ''[http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=kt896nd0h7;brand=ucpress တရုတ်ပြည်အနောက်တောင်ပိုင်း၏ယီအပေါ်အမြင်များ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241205063413/https://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=kt896nd0h7;brand=ucpress |date=5 December 2024 }}'' Stevan Harrell တည်းဖြတ်သည်။ * [http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml တရုတ်ပြည်၏ခရိုင်အလိုက်လူမျိုးစု၏မြေပုံဝေစု] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101193742/http://www.360doc.com/content/12/0813/22/276037_230028707.shtml |date=1 January 2016 }} ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိမှတ်ပြု လူမျိုးစုများ]] ojvk7krye61uacibpa5xyuz2ag6lxd1 0 134564 1056561 1030455 2026-10-07T16:25:28Z Dr Lotus Black 31011 /* ပထဝီဝင်အနေအထား */ 1056561 wikitext text/x-wiki '''စီချွမ်''' ({{lang-zh|四川}}၊ ပင်ယင်: ''Sìchuān'') သို့မဟုတ် '''စစ်ချွမ်း''' သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] အနောက်တောင်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော ကုန်းတွင်းပိတ် ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြို့တော်မှာ [[ချန်ဒူမြို့|ချန်ဒူးမြို့]] ဖြစ်သည်။ စစ်ချွမ်းပြည်နယ်သည် လူဦးရေ ၈၃ သန်းကျော်ရှိပြီး တရုတ်နိုင်ငံတွင် စတုတ္ထမြောက် လူဦးရေအများဆုံး ပြည်နယ်ဖြစ်သည်။ {{Infobox settlement | name =စီချွမ်ပြည်နယ် | native_name = {{lang|zh|四川省}} | settlement_type = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 310 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2 | image1 = 九寨溝-五花海.jpg | image2 = Leshan Buddha Statue View.JPG | image3 = 黃龍爭艷池(Huanglong Park).jpg | image4 = Mount Emei - Sunrise above the clouds.jpg | image5 = Chengdu Chengdu Panda Reserve Base Große Pandas 24.jpg}} | image_caption = အပေါ်မှ လက်ယာရစ်အတိုင်း - [[ကျိုကျိုက်ကူး]]ရှိ ပန်းငါးကန်၊ [[ဟွမ်လုံ]] ရှုခင်းသာနယ်မြေ၊ ပန်ဒါကြီးများ၊ အယ်မေးတောင်နှင့် [[လဲ့ရှန်း မဟာဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်]] | image_map = Sichuan in China (+all claims hatched).svg | map_caption = တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း စစ်ချွမ်းပြည်နယ် တည်နေရာပြမြေပုံ | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] | seat_type = မြို့တော် | seat = [[ချန်ဒူးမြို့]] | leader_title = ပါတီအတွင်းရေးမှူး | leader_name = ဝန်ရှောင်ဟွီ (Wang Xiaohui) | leader_title1 = အုပ်ချုပ်ရေးမှူး | leader_name1 = ရှီကျွင်း (Shi Jun) | area_total_km2 = 485000 | population_total = 83674866 | population_as_of = ၂၀၂၀ | population_rank = ၄ | website = {{URL|http://www.sc.gov.cn}} }} စစ်ချွမ်းသည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းများတွင် အချက်အခြာကျသော ဒေသဖြစ်သလို ကမ္ဘာကျော် [[ပန်ဒါဝက်ဝံကြီး|ပန်ဒါကြီး]]များ သဘာဝအတိုင်း ရှင်သန်ရာ အဓိကဒေသလည်း ဖြစ်သည်။ စစ်ချွမ်းဟင်းလျာ (Sichuan Cuisine) သည် ၎င်း၏ စပ်ရှားရှား အရသာကြောင့် တရုတ်နိုင်ငံသာမက ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင်ပါ ထင်ရှားကျော်ကြားသည်။ == ပထဝီဝင်အနေအထား == စစ်ချွမ်းပြည်နယ်သည် မြောက်ဘက်တွင် [[ကန်းစုပြည်နယ်]]နှင့် [[ရှန်ရှီးပြည်နယ်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ချုံကင်းမြို့]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ကွေကျိုးပြည်နယ်]]နှင့် [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ အနောက်ဘက်တွင် [[တိဘက် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]နှင့် အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[မုန်းဟိုင်းပြည်နယ်|ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်]]တို့ဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။ အနောက်ဘက်ပိုင်းတွင် [[တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်]]ရှိပြီး အရှေ့ဘက်တွင် စစ်ချွမ်းမြစ်ဝှမ်း တည်ရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ရှေးခေတ်က စစ်ချွမ်းဒေသသည် ဗာ (Ba) နှင့် ရှူး (Shu) ဟုခေါ်သော သီးခြားနိုင်ငံများ တည်ရှိရာနေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ [[ချင်းမင်းဆက်]] လက်ထက်တွင် တရုတ်ပြည်ပိုင်နက်အတွင်းသို့ စတင်သိမ်းသွင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[သုံးပြည်ထောင်ခေတ်]] (Three Kingdoms) ကာလအတွင်း လျူပေ့ (Liu Bei) တည်ထောင်သော ရှူးဟန့် (Shu Han) နိုင်ငံသည် စစ်ချွမ်းတွင် အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်]]အတွင်းက ချုံကင်းမြို့သည် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ယာယီမြို့တော်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ရသည်။ == အုပ်ချုပ်ရေးဒေသများ == စစ်ချွမ်းပြည်နယ်တွင် ပြည်နယ်အဆင့်ခွဲ မြို့ကြီး (၁) မြို့၊ ခရိုင်အဆင့်ရှိ မြို့ကြီး (၁၇) မြို့နှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စု (၃) ခု၊ စုစုပေါင်း အဆင့်မြင့်အုပ်ချုပ်ရေးဒေသ (၂၁) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; text-align:center" |- ! ဒေသဆိုင်ရာကုဒ် !! အုပ်ချုပ်ရေးဒေသအမည် !! ဧရိယာ (km^2) !! လူဦးရေ (၂၀၁၀) !! ရုံးစိုက်ရာမြို့ |- ! 510100 | [[ချန်ဒူးမြို့]] (Sub-provincial city) || ၁၂,၁၆၃ || ၁၄,၀၄၇,၆၂၅ || ဝူဟုံခရိုင် |- ! 510300 | ဇီကုန်းမြို့ (Zigong) || ၄,၃၇၃ || ၂,၆၇၈,၈၉၈ || ဇိလျူကျင်ခရိုင် |- ! 510400 | ဖန်ကျိဟွာမြို့ (Panzhihua) || ၇,၄၂၃ || ၁,၂၁၄,၁၂၁ || တုန့်ခရိုင် |- ! 510500 | လူကျိုးမြို့ (Luzhou) || ၁၂,၂၃၃ || ၄,၂၁၈,၄၂၆ || ကျန်းယန်ခရိုင် |- ! 510700 | မြန်ယန်မြို့ (Mianyang) || ၂၀,၂၆၇ || ၄,၆၁၃,၈၆၂ || ဖှူချန်ခရိုင် |- ! 511100 | လဲ့ရှန်းမြို့ (Leshan) || ၁၂,၈၂၇ || ၃,၂၃၅,၇၅၆ || ရှီကျုန်းခရိုင် |- ! 513200 | အာဘ (ငါဝ) တိဘက်နှင့် ချန်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု || ၈၂,၃၈၃ || ၈၉၈,၇၁၃ || မာအယ်ခမ်းမြို့ |- ! 513300 | ကန်ကျီ (ဂါဇိ) တိဘက် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု || ၁၄၇,၆၈၁ || ၁,၀၉၁,၈၇၂ || ကန်တန့်မြို့ |} == ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု == စစ်ချွမ်းပြည်နယ်တွင် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုမျိုးစုံရှိပြီး တရုတ်ရိုးရာဘာသာ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် တာအိုဘာသာတို့မှာ အဓိကဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ထိုင်တော်မူဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ဖြစ်သည့် [[လဲ့ရှန်း မဟာဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်]]သည် ဤပြည်နယ်တွင် တည်ရှိသည်။ <gallery mode="packed" caption="စစ်ချွမ်းရှိ ဘာသာရေးဆိုင်ရာနေရာများ"> File:Huanglong Sichuan China Multicolored-ponds-04.jpg|ဟွမ်လုံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းဆောင် File:Litang8.jpg|လိထန်ဘုန်းကြီးကျောင်းရှိ တိဘက်ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော် File:Main altar before Shangqing Temple on Qingchengshan, in Chengdu, Sichuan.jpg|ချန်ဒူး၊ ချင်ချန်ရှန်ရှိ တာအိုဘုရားကျောင်း File:China - Mount Emei - EmeiShan - Sichuan 11.jpg|အယ်မေးတောင်ရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းဆောင် </gallery> == ဘာသာစကား == စစ်ချွမ်းပြည်နယ်တွင် အဓိကအားဖြင့် စစ်ချွမ်းစကား (Sichuanese) ကို ပြောဆိုကြသည်။ ၎င်းသည် [[မန်ဒရင်း(ဘာသာစကား)|မန်ဒရင်တရုတ်စကား]] (Mandarin) မျိုးကွဲတစ်ခုဖြစ်သော်လည်း အသံထွက်နှင့် ဝေါဟာရပိုင်းတွင် စံတရုတ်စကားနှင့် သိသိသာသာ ကွဲပြားသည်။ ပြည်နယ်၏ အနောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသများတွင် တိဘက်ဘာသာစကားကို အများဆုံး ပြောဆိုကြသည်။ == အစားအစာ== စစ်ချွမ်းဟင်းလျာသည် တရုတ်ဟင်းလျာ အစဉ်အလာကြီး ၄ ရပ်တွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ စစ်ချွမ်းငရုတ်ကောင်း (Sichuan Peppercorn) ကို အသုံးပြု၍ စပ်ရှားရှားနှင့် ထုံအီသောအရသာ (**Mala**) ရှိခြင်းကြောင့် လူသိများသည်။ ကုန်းဘောင်ကြီးကျော် (Kung Pao Chicken):ကြက်သား၊ မြေပဲနှင့် ငရုတ်သီးခြောက်တို့ဖြင့် ချက်ပြုတ်ထားသော ကမ္ဘာကျော်ဟင်းလျာဖြစ်သည်။ မာပိုတိုဖူး (Mapo Doufu): ပဲပြားနှင့် အသားစင်းကောကို စစ်ချွမ်းငရုတ်ဆီဖြင့် ချက်ပြုတ်ထားသည်။ ဟော့ပေါ့ (Sichuan Hotpot): စပ်ပြီး ထုံသော ဟင်းရည်အိုးထဲတွင် အသားနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များကို ကိုယ်တိုင်ချက်စားရသော အစားအစာဖြစ်သည်။ <gallery widths="140" heights="140" perrow="4" mode="packed"> File:Kung-pao-shanghai.jpg|ကုန်းဘောင်ကြီးကျော် (Kung Pao chicken) File:Mabodoufu with rice.jpg|မာပိုတိုဖူး (Mapo doufu) File:Stinky tofu with goose blood.JPG|စစ်ချွမ်းစတိုင် ဟော့ပေါ့ (Hot Pot) File:Dan-dan noodles, Shanghai.jpg|ဒန်ဒန်ခေါက်ဆွဲ (Dandan noodles) </gallery> == ခရီးသွားလုပ်ငန်း == <gallery mode="packed" heights="150"> ဖိုင်:1 jiuzhaigou valley wu hua hai 2011b.jpg|[[Jiuzhaigou]] ဖိုင်:Yading - panoramio (1).jpg|[[Yading]] ဖိုင်:1 huanglong pools aerial 2011.jpg| [[Huanglong Scenic and Historic Interest Area|Huanglong ရှုခင်းနှင့်သမိုင်းဝင်စိတ်ဝင်စားမှုAreaရိယာ]] ဖိုင်:QinChengHouShan WuLongGou.jpg|[[Mount Qincheng|Qincheng တောင်ရှိ]] ရေတံခွန်များ </gallery> စီချွမ်ပြည်နယ်နှင့်ချုံကင်းမြူနီစီပယ်ရှိ [[ယူနက်စကို]] [[ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ|ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများတွင်]] - * Dazu Rock Carvings နှင့် Wulong Karst ( [[ချုံချင့်မြို့|ချုံကင်း]] စည်ပင်သာယာ ) * Huanglong ရှုခင်းနှင့်သမိုင်းဝင်စိတ်ဝင်စားမှုAreaရိယာ * Jiuzhaigou ချိုင့်ဝှမ်း နှင့်သမိုင်းဝင်စိတ်ဝင်စားမှုAreaရိယာ * [[လဲ့ရှန်းဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်|Leshan Giant Buddha]] ရှုခင်းincludingရိယာအပါအဝင် Emei ရှုခင်းသာMountရိယာ * Qincheng တောင်တန်း နှင့် Dujiangyan ဆည်မြောင်းစနစ် * စီချွမ်ကုမ္ပဏီကြီး Panda Sanctuaries ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:အနောက်ပိုင်း တရုတ်နိုင်ငံ]] nvgbkbcmoii7r1txsgi129m10704y41 0 139419 1056684 1036646 2026-10-08T07:46:30Z Blondesim 149157 /* */ 1056684 wikitext text/x-wiki [[File:Checker shadow illusion.svg|thumb|right|ကျားကွက် အရိပ်လှည့်စားခြင်း။ ကျားကွက် A သည် B ထက်ပို၍ မီးခိုးရောင်ရင့်သည်ဟု ထင်ရသော်လည်း ၎င်းတို့နှစ်ခုစလုံးသည် မျက်နှာပြင်မှ ပြန်ထွက်သော အလင်းအားသည်အတူတူပင်ဖြစ်သည်။]] [[File:Grey square optical illusion proof2.svg|thumb|right|ယင်း A နှင့် B ကို ဆက်သွယ်သော မီးခိုးလိုင်းဆွဲသားလိုက်ပါက အမြင်လှည့်စားမှု ပျောက်၍ သွားကာ နှစ်ကွက်စလုံးသည် အရောင်တူဖြစ်နေမည်။]] [[File:Gregory categorization of illusions 1991.png|thumb|right|upright=1.5|ဂရက်ဂရီ၏ လှည့်စားမှုဆိုင်ရာ အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း <ref name=" Gregory" />]] [[File:Mach bands - animation.gif|thumb|ဤ လှုပ်ရှားမှုပုံတွင် [[:en:Mach bands|Mach bands]] အချင်းချင်း ထိတွေ့လိုက်သည်နှင့် အနည်းငယ် မတူညီသော မီးခိုးရောင် အရိပ်များ၏ အစွန်းများကြားရှိ ကွဲပြားမှုကို ပိုမိုသိသာစေသည်။ ]] '''အမြင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှည့်စားမှု''' ({{lang-en|optical illusion or visual illusion}})<ref>In the scientific literature the term "visual illusion" is preferred because the older term gives rise to the assumption that the optics of the eye were the general cause for illusions (which is only the case for so-called ''physical illusions''). "Optical" in the term derives from the Greek ''optein'' = "seeing", so the term refers to an "illusion of seeing", not to [[optics]] as a branch of modern physics. A regular scientific source for illusions are the journals [https://uk.sagepub.com/en-gb/eur/perception/journal202440 ''Perception''] and [http://journals.sagepub.com/home/ipe ''i-Perception'']</ref>) သည် အမြင်စနစ်က ဖြစ်ပေါ်စေသော လှည့်စားမှုတစ်ခုဖြစ်၍ မြင်လိုက်ရသည့်အရာသည် အရှိတရားမှ အငြင်းပွားဖွယ် ကွဲပြားနေဟန်တူနေသော အသွင်ကိုဆောင်သည်။ လှည့်စားမှုများမှာ အမျိုးမျိုးအစားစားဖြစ်နေတတ်သည်။ ဖြစ်ပေါ်စေသော အခြေခံအကြောင်းတရားများသည် များသောအားဖြင့် ရှင်းရှင်းလင်းလင်းမရှိတတ်သောကြောင့် အမျိုးအစား အတိအကျခွဲရန်မှာ ခက်ခဲသည်။<ref name="Bach">{{cite journal | last1 = Bach | first1 = Michael | last2 = Poloschek | first2 = C. M. | title = Optical Illusions | journal = Adv. Clin. Neurosci. Rehabil. | volume = 6 | issue = 2 | pages = 20–21 | year = 2006 | url = http://www.dfisica.ubi.pt/~hgil/p.v.2/Ilusoes-Visuais/Visual-Illusions.2.pdf | archive-date = 20 January 2021 | access-date = 14 August 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210120054520/http://www.dfisica.ubi.pt/~hgil/p.v.2/Ilusoes-Visuais/Visual-Illusions.2.pdf | url-status = dead }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.dfisica.ubi.pt/~hgil/p.v.2/Ilusoes-Visuais/Visual-Illusions.2.pdf |access-date=14 August 2020 |archive-date=20 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120054520/http://www.dfisica.ubi.pt/~hgil/p.v.2/Ilusoes-Visuais/Visual-Illusions.2.pdf }}</ref> သို့ရာတွင် ရစ်ချက် ဂရက်ဂရီတင်ပြသော အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းမှာ အသုံးဝင်သည်။<ref name=" Gregory">{{cite journal | last1 = Gregory | first1 = Richard | title = Putting illusions in their place | url = https://archive.org/details/perception-london_1991_20_1/page/1 | journal = Perception| volume = 20 | issue = 1 | pages = 1–4 | year = 1991 | doi=10.1068/p200001| pmid = 1945728 }}</ref><ref name=" Gregory_97">{{cite journal | last1 = Gregory | first1 = Richard L. | title = Visual illusions classified | journal = Trends in Cognitive Sciences | volume = 1 | issue = 5 | pages = 190–194 | year = 1997 | url = http://invibe.net/biblio_database_dyva/woda/data/att/c9cf.file.pdf | doi = 10.1016/s1364-6613(97)01060-7 | pmid = 21223901 | archive-date = 12 July 2019 | access-date = 14 August 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190712233449/http://invibe.net/biblio_database_dyva/woda/data/att/c9cf.file.pdf | url-status = dead }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://invibe.net/biblio_database_dyva/woda/data/att/c9cf.file.pdf |access-date=14 August 2020 |archive-date=12 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712233449/http://invibe.net/biblio_database_dyva/woda/data/att/c9cf.file.pdf }}</ref> ၎င်းစနစ်တွင် အဓိက အမျိုးအစား သုံးခုပါဝင်ရာ ၎င်းတို့မှာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အမြင်လှည့်စားမှု (physical)၊ ဇီဝကမ္မပိုင်းဆိုင်ရာ အမြင်လှည့်စားမှု (physiological) နှင့် စိတ်အာရုံ (အမြင်) မှနားလည်လိုက်သော အမြင်လှည့်စားမှု (cognitive) တို့ဖြစ်ကာ တစ်ခုစီတွင် အမျိုးအစား လေးမျိုးစီထပ်မံရှိသည်။ မရေမရာမပြတ်သားမှုများ (Ambiguities) ၊ နဂိုအတိုင်းမဟုတ်မှုများ (distortions) ၊ မဖြစ်နိုင်မှုများ (paradoxes) ၊ ပွတ်တိုက်မှုများ (frictions) (လှုံဆော်မှုမရှိသောအခါတောင်မှ အာရုံတွင် မြင်နေမှု) တို့ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Gregory_97" /> ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နဂိုအတိုင်းမဟုတ်ခြင်းအတွက် အစဉ်ဆက်ပြသသော နမူနာတစ်ခုမှာ အချောင်းတစ်ချောင်း၏ တစ်ဝက်ကို ရေတွင်နစ်လိုက်သောအခါ ကွေးသွားသည့်ပုံစံဖြစ်သည်။ ဇီဝကမ္မပိုင်း မဖြစ်နိုင်ခြင်းသည် 'ရွေ့ရှားမှု နောက်ဆက်တွဲအကျိုး' ([[:en:motion aftereffect|motion aftereffect]]) ဖြစ်၍ ပုံ(ရုပ်သံ)ကို စူးစိုက်အချိန်ကြာကြည့်ပြီးနောက် အပြင်သို့ပြန်ကြည့်သော အခါ ပုံ၌ပါသော အရာ၏ လှုပ်ရှားမှု အမြင်တစ်မျိုးကို ဖြစ်စေသည်။<ref name="Gregory_97" /> ဇီဝကမ္မပွတ်တိုက်မှု ဥပမာမှာ 'ပုံရိပ် နောက်ဆက်တွဲအကျိုး' ([[:en:afterimage|afterimage]]) ဖြစ်သည်။<ref name="Gregory_97" /> စံပြအနေဖြင့် စိတ်အာရုံ(အမြင်)မှ နားလည်လိုက်သော ဥပမာသုံးခုမှာ [[:en:Ponzo illusion|Ponzo]] လှည့်စားမှု၊ [[:en:Poggendorff illusion|Poggendorff]] လှည့်စားမှု နှင့် [[:en:Müller-Lyer illusion|Müller-Lyer]] လှည့်စားမှုတို့ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Gregory_97" /> ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှည့်စားမှုများမှာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပတ်ဝန်းကျင်မှ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ရေ၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ ကြောင့်ဖြစ်သည်။<ref name="Gregory_97" /> ဇီဝကမ္မပိုင်း လှည့်စားမှုသည် မျက်လုံး၌သော်လည်းကောင်း မြင်သည့်လမ်းကြောင်း၌သော်လည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်တတ်၍ နမူနာအားဖြင့် အမြင်အာရုံကို သီးသန့်လက်ခံသော အမျိုးအစားကို အလွန်အကျွံ လှုံ့ဆော်ခံရမှုအကျိုးမှ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။<ref name="Gregory_97" /> စိတ်အမြင်အာရုံမှ လက်ခံနားလည်လိုက်သော လှည့်စားမှုမှာ 'အလိုအလျောက် ကောက်ချက်ဆွဲမှု' ၏ ရလဒ်ဖြစ်ကာ ဤလှည့်စားမှုမှာ လူအများ အသိများဆုံးအရာများ ဖြစ်နိုင်ပေသည်။<ref name="Gregory_97" /> ရောဂါကြောင့်ဖြစ်သော အမြင်ဆိုင်ရာ လှည့်စားမှုသည် ဇီဝကမ္မဆိုင်ရာ အမြင်တစ်ခုကို နားလည်လက်ခံသည့် ယန္တယားစနစ်တွင် ရောဂါ၏ ပြောင်းလဲမှုများမှ ပေါ်ပေါက်လာသည်။ (စိတ်အာရုံထွေပြားချောက်ခြားခြင်း၊ အပြင်တွင် တကယ်မရှိဘဲ စိတ်၌ ရှိသယောင် မြင်နေခြင်း) အမြင်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ၎င်းပါဝင်ပတ်သတ်သည့် များစွာသောအာရုံပိုင်းဆိုင်ရာ လှည့်စားမှုကို စစ်ဆေးမှုများ၊ ပြတ်တောက်သွားသော လက်/ခြေ (ကို ရံခါ ပြန်ရ၊ ပြန်ခံစားရ သည်ဟု ထင်မြင်သော) ရောဂါ ([[:en:Phantom limb|phantom limb syndrome]]) ၊ [[:en:schizophrenia|schizophrenia]] ကဲ့သို့သော စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ မူမမှန်မှုများကို ပြန်လည်ပြုစု ပျိုးထောင်ပေးရာတွင် အသုံးချနိုင်ကြသည်။<ref name=":03">DeCastro, Thiago Gomes; Gomes, William Barbosa (2017-05-25). "Rubber Hand Illusion: Evidence for a multisensory integration of proprioception". Avances en Psicología Latinoamericana. 35 (2): 219. [[Doi (identifier)|doi]]:10.12804/revistas.urosario.edu.co/apl/a.3430. [[ISSN (identifier)|ISSN]] 2145-4515.</ref> <ref name=":22">King, Daniel J.; Hodgekins, Joanne; Chouinard, Philippe A.; Chouinard, Virginie-Anne; Sperandio, Irene (2017-06-01). "A review of abnormalities in the perception of visual illusions in schizophrenia". Psychonomic Bulletin & Review. 24 (3): 734–751. [[Doi (identifier)|doi]]:10.3758/s13423-016-1168-5. [[ISSN (identifier)|ISSN]] 1531-5320.</ref> == ပြခန်း == {{Hatnote|အချို့သောပုံများမှာ ၎င်းတို့၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ခံစားသိမြင်ရန် ပုံအရည်အသွေးအပြည့်ဖြင့် ကြည့်ရှုရန်လိုအပ်သည်။}} <gallery> File:Illusion movie.ogg|[[:en:Motion aftereffect|Motion aftereffect]]: this video produces a distortion illusion when the viewer looks away after watching it. File:Mond-vergleich.svg|[[:en:Ebbinghaus illusion|Ebbinghaus illusion]]: the orange circle on the left appears smaller than that on the right, but they are in fact the same size. File:Café wall.svg|[[:en:Café wall illusion|Café wall illusion]]: the parallel horizontal lines in this image appear sloped. File:Optical-illusion-checkerboard-twisted-cord.svg|Checker version: the diagonal checker squares at the larger grid points make the grid appear distorted. File:Optical-illusion-checkerboard-twisted-cord2.svg|Checker version with horizontal and vertical central symmetry File:Lilac-Chaser.gif|[[:en:Lilac chaser|Lilac chaser]]: if the viewer focuses on the black cross in the center, the location of the disappearing dot appears green. File:Motion illusion in star arrangement.png|[[:en:Motion illusion|Motion illusion]]: contrasting colors create the illusion of motion. File:Subjectively constructed water-color.svg|[[:en:Watercolor illusion|Watercolor illusion]]: this shape's yellow and blue border create the illusion of the object being pale yellow rather than white<ref>{{cite journal|author1=Bangio Pinna |author2=Gavin Brelstaff |author3=Lothar Spillman | title=Surface color from boundaries: a new watercolor illusion|url=https://archive.org/details/sim_vision-research_2001-09_41_20/page/2669 | journal=Vision Research| year=2001| volume=41| pages=2669–2676| issue=20| pmid=11520512| doi=10.1016/s0042-6989(01)00105-5}}</ref> File:Optical illusion - subjectively constructed cyan sqare filter above blue cirles.gif|Subjective cyan filter, left: subjectively constructed cyan square filter above blue circles, right: small cyan circles inhibit filter construction<ref>{{cite book|first1=Donald D.|last1=Hoffmann|title=Visual Intelligence. How we create what we see|publisher=Norton|year=1998}}, p.174</ref><ref>{{cite journal| author1=Stephen Grossberg| author2=Baingio Pinna| title=Neural Dynamics of Gestalt Principles of Perceptual Organization: From Grouping to Shape and Meaning| journal=Gestalt Theory| year=2012| volume=34| pages=399–482| url=http://gth.krammerbuch.at/sites/default/files/articles/AHAH%20callback/Grossberg_Neural_Dynamics.pdf| issue=3+4| url-status=dead| archiveurl=https://web.archive.org/web/20131004222301/http://gth.krammerbuch.at/sites/default/files/articles/AHAH%20callback/Grossberg_Neural_Dynamics.pdf| archivedate=2013-10-04| access-date=2013-07-14| archive-date=4 October 2013| archive-url=https://web.archive.org/web/20131004222301/http://gth.krammerbuch.at/sites/default/files/articles/AHAH%20callback/Grossberg_Neural_Dynamics.pdf}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://gth.krammerbuch.at/sites/default/files/articles/AHAH%20callback/Grossberg_Neural_Dynamics.pdf |access-date=14 August 2020 |archive-date=4 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004222301/http://gth.krammerbuch.at/sites/default/files/articles/AHAH%20callback/Grossberg_Neural_Dynamics.pdf }}</ref> File:Pinna's illusory intertwining effect.gif|Pinna's illusory intertwining effect<ref>{{cite journal| author=Pinna, B., Gregory, R.L.| title=Shifts of Edges and Deformations of Patterns| journal=Perception| year=2002| volume=31| pages=1503–1508| pmid=12916675| issue=12| doi = 10.1068/p3112pp}}</ref> and Pinna illusion (scholarpedia).<ref>{{cite journal|title=Pinna illusion|volume=4|issue=2|pages=6656|journal=Scholarpedia|doi=10.4249/scholarpedia.6656|year=2009|last1=Pinna|first1=Baingio}}</ref>(The picture shows squares spiralling in, although they are arranged in concentric circles.) File:Politeness simulation (LOC cph.3g08085).gif|Optical illusion disc which is spun displaying the illusion of motion of a man bowing and a woman curtsying to each other in a circle at the outer edge of the disc, 1833 File:Hybrid image decomposition.jpg|A [[:en:hybrid image|hybrid image]] constructed from low-frequency components of a photograph of [[Marilyn Monroe]] (left inset) and high-frequency components of a photograph of [[အိုင်းစတိုင်း]] (right inset). The Einstein image is clearer in [[:File:Hybrid image decomposition.jpg|the full image]]. File:Roman geometric mosaic.jpg|An ancient Roman geometric mosaic. The cubic texture induces a [[:en:Necker cube|Necker-cube]]-like optical illusion. File:Optical illusion created by spinning disks.webm| A set of colorful spinning disks that create illusion. The disks appear to move backwards and forwards in different regions. File:Revolving circles.svg|[[:en:Pinna-Brelstaff illusion|Pinna-Brelstaff illusion]]: the two circles seem to move when the viewer's head is moving forwards and backwards while looking at the black dot.<ref>{{cite journal| author1=Baingio Pinna| author2=Gavin J. Brelstaff| title=A new visual illusion of relative motion| journal=Vision Research| year=2000| volume=40| pages=2091–2096| url=http://psy.mq.edu.au/vision/~peterw/corella/315/pinna.pdf| doi=10.1016/S0042-6989(00)00072-9| pmid=10878270| issue=16| url-status=dead| archiveurl=https://web.archive.org/web/20131005010254/http://psy.mq.edu.au/vision/~peterw/corella/315/pinna.pdf| archivedate=2013-10-05| archive-date=5 October 2013| access-date=14 August 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20131005010254/http://psy.mq.edu.au/vision/~peterw/corella/315/pinna.pdf}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://psy.mq.edu.au/vision/~peterw/corella/315/pinna.pdf |access-date=14 August 2020 |archive-date=5 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131005010254/http://psy.mq.edu.au/vision/~peterw/corella/315/pinna.pdf }}</ref> File:Spinning Dancer.gif|The [[:en:Spinning Dancer|Spinning Dancer]] appears to move both clockwise and counter-clockwise File:Europe 2007 Disk 1 340.jpg|[[:en:Forced perspective|Forced perspective]]: the man is made to appear to be supporting the [[:en:Leaning Tower of Pisa|Leaning Tower of Pisa]] in the background. File:Grid_illusion.svg|[[လေးထောင့်ကွက် လှည့်စားမှု|တလက်လက်တောက် လေးထောင့်ကွက် လှည့်စားမှု]]: Dark dots seem to appear and disappear rapidly at random intersections, hence the label "scintillating". </gallery> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{stub}} [[ကဏ္ဍ:အမြင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှည့်စားမှုများ|*]] 6i0heglmia6v4t9cab1kutwqf5se489 0 139475 1056675 827132 2026-10-08T04:04:36Z ~2026-54115-91 149152 /* စာသား */ 1056675 wikitext text/x-wiki '''''ဖိုးမောင်လာပြီ'''''ကဗျာသည် ကဗျာစာဆို [[မင်းသုဝဏ်]] ရေးဖွဲ့ထားသော ကလေးကဗျာတပုဒ် ဖြစ်ပြီး၊ တရွာလုံးအတွက် ငါးရှာပေးသော ဖိုးမောင် အကြောင်းကို အပိုဒ်ရေ ၈ ပိုဒ်၊ ကာရံညီညီ၊ အသံချိုချိုဖြင့် ဇာတ်လမ်းသွား ရေးစပ်ဆိုထားသည်။<ref name="mtw">{{cite book|title=မောင်ခွေးဖို့ ကဗျာများ|author=မင်းသုဝဏ်|publisher=လောကစာပေ||page=၅၃|date=ဒီဇင်ဘာလ ၁၉၈၆, ပ-ကြိမ်}}</ref> ''မှိုင်းညိုညဉ့်ရိပ်၊ လူခြေတိတ်၌'' ဖြင့် အစချီသည်။ ဂျပန်ခေတ် ပြည်တွင်းစစ်ကာလတွင် တောသူတောင်သား ဆင်းရဲသားများ ဓားစာခံဖြစ်ရပုံကို ရည်ညွှန်းရေးဖွဲ့ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကဗျာကို ၁၉၆၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလထုတ် မြဝတီမဂ္ဂဇင်းတွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite magazine|url=http://www.burmalibrary.org/docs6/VOB698-2009-02-22.pdf|title=မင်းသုဝဏ် နှစ်တစ်ရာပြည့် |author=မောင်ပုည(ဩစတြေးလျ)|magazine=Voice of Burma|date=၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၀၉|accessdate=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၀}}</ref> ==စာသား== <poem> မှိုင်းညိုညဉ့်ရိပ်၊ လူခြေတိတ်၌ ရေဆိပ်အနား၊ ရွာတံခါးမှ ကုပ်ကျားကျယ်လောင်၊ ဆီးကြိုဟောင်သော် ဖိုးမောင်လာပြီ ဆိုကြသည်။ ဟောင်သံရပ်၍ ထက်ကြပ်ပေါ်လာ၊ အသံမှာကား ညခါငါးထောင်၊ မောင်ဖိုးမောင်သည် ရွာတောင်ချောင်းက ပြန်ခဲ့ပြီ။ ဖိုးမောင်သံကြား၊ ကင်းသမားက တံခါးကြီးအောက်၊ မလွယ်ပေါက်ကို တစ်ယောက်ဝင်သာ၊ ဖွင့်လိုက်ပါသော် ယာတွင်အုပ်ဆောင်း၊ ဝဲတက်ချောင်းနှင့် ခါးစောင်း ကိုယ်ကိုင်း၊ ငါးပလိုင်းကို လွယ်သိုင်းပြီးလျှင်၊ ရွာကိုဝင်သည် လူပင်လေလား တစ္ဆေလား။ တစ္ဆေမကြောက်၊ မြွေမကြောက်ဘဲ တစ်ယောက်တည်းပင်၊ ညဥ့်မှောင်တွင်၌ သူလျင်ငါးရှာ၊ မကျွေးပါက ထိုရွာသူသား၊ လူအများတို့ ငါးစို ငါးစိမ်း ငတ်ပေလိမ့်။ ဆောင်းတစ်ည၌ ချမ်းမြစိမ့်အေး၊ လခြမ်းကွေး၍ ရွာဘေးကျီပျက်၊ မှောင်နက်နက်မှ ဇီးကွက်ကအော်၊ တောက်တဲ့ကြော်စဉ် ရွာပေါ်လွှမ်းအောင်၊ ကုပ်ကျားဟောင်သည် ဖိုးမောင် လာချိန် ပါတကား။ သို့ဖြစ်သော်ငြား၊ ခါတစ်ပါးသို့ တံခါးဝင်လို၊ သူ မဆိုပဲ မောင်းကိုထုပါ၊ လူစုပါဟေ့ ရွာကိုဘေးမှ၊ ကာကွယ်ကြလော့ ဓားပြငါ့အား၊ ဖမ်း၍ထားဟု စကားမဆုံး၊ ဟစ်အော်တုန်းတွင် ဒိုင်းဒုန်းဒိန်းသံ၊ ရွာလုံးညံသည် ချောင်းယံ ပဲ့တင် ထပ်သတည်း။ ဖိုးမောင်နိဂုံး၊ ဤတွင်ဆုံးလည်း ရွာလုံးစိတ်တွင်၊ ဖိုးမောင်ဝင်၍ ပဲ့တင်ထပ်ကာ၊ ဟည်းလျက်ပါတည့်။ ဘယ်ခါမဆို၊ ဆီးလင့်ကြို သို့ မှိုင်းညိုညဉ့်ရိပ်၊ လူခြေတိတ်၌ ရေဆိပ်အနား၊ ရွာတံခါးမှ ကုပ်ကျားကျယ်လောင်၊ ရမ်းရော်ဟောင်သော် ဖိုးမောင်လာပြီ ဆိုဆဲပင်။ ။<ref name="mtw"/> </poem> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ကဗျာများ]] hibcc68drzybdm3157m08ct0feqhit0 0 209621 1056732 1053175 2026-10-08T11:35:48Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဟွန်းရှူး */ 1056732 wikitext text/x-wiki [[File:NiigataCityOpenData machinami004.jpg|250px|right|thumb|ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အရှည်ဆုံးဖြစ်သည့် [[ရှိနနိုမြစ်]]]] [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ မြစ်များသည် များသောအားဖြင့် အရှည်မှာတိုတောင်းကြပြီး တောင်ထူထပ်သည့် ပထဝီသွင်ပြင်ကြောင့် မြစ်များသည် နက်စောက်ကြသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များသည် တောင်ထူထပ်သည့်တောများထဲမှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး V ပုံသဏ္ဌာန်ရှိကြသည်။ မြစ်များ၏ အောက်ပိုင်းတွင် သီးနှံများကို စိုက်ပျိုးကြပြီး မြို့များ တည်ရှိကြသည်။ အချို့မြစ်များတွင် ဆည်များကို တည်ဆောက်ကာ ရေနှင့် လျှပ်စစ်ထောက်ပံ့ပေးကြသည်။ အရှည်ဆုံးမြစ်မှာ [[ရှိနနိုမြစ်]] ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြစ်သည် [[နဂနိုခရိုင်]]မှ [[နီးဂတခရိုင်]]အထိ စီးဆင်းနေသည်။ [[တိုနဲမြစ်]]သည် ရေဝေရေလဲအကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး တိုကျိုမြို့ပြဒေသရှိ လူပေါင်း ၃၀ ကျော်ကို ရေအထောက်အပံ့ပေးလျက်ရှိသည့် မြစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ဟော့ကိုင်းဒိုး== ဟော့ကိုင်းဒိုးတွင် မြစ် ၃၂၆ စင်း ရှိသည်။ ၎င်းမြစ်များထဲတွင် ဗဟိုအစိုးရက သတ်မှတ်ထားသည့် အဆင့် (၁) ရှိသည့်မြစ် (1級水系 or 一級河川, ikkyū suikei) သည် ၂၃ ခု ပါဝင်သည်။ မြစ်များကို ဟော့ကိုင်းဒိုးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဌာန (北海道開発局, Hokkaidō kaihatsukyoku) က စီမံခန့်ခွဲသည်။ အဆင့် (၂) အဆင့်ရှိ မြစ်သည် ၆ ခု ရှိသည်။ အောက်ပါစာရင်းသည် ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ မြစ်များစာရင်းကို အရှည်အားဖြင့် စီစဉ်ထားသည်။ {{static row numbers}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text" |- ! မြစ်အမည် ! အရှည် ! [[အဆင့်သတ်မှတ်ချက်]] ! မြစ်လက်တက် ! class="unsortable" | Refs |- | {{nihongo|[[အိရှိခရိမြစ်]]|石狩川|Ishikari-gawa}} | {{convert|268|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei">{{cite web| url=http://www.hkd.mlit.go.jp/ky/kn/kawa_kei/ud49g7000000n5uy.html | title=穴の川遊砂地 北海道開発局 |publisher=[[Ministry of Land, Infrastructure, Transport and Tourism]], Japan|access-date=December 31, 2017| language=ja}}</ref> |- | {{nihongo|[[တဲရှိအိုမြစ်]]|天塩川|Teshio-gawa}} | {{convert|256|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[တိုခချိမြစ်]]|十勝川|Tokachi-gawa}} | {{convert|156|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[ခုရှိရိုမြစ်]]|釧路川|Kushiro-gawa}} | {{convert|154|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[ယူးဘရိမြစ်]]|夕張川|Yūbari-gawa}} | {{convert|136|km|mi|abbr=on}} | A | [[Ishikari River|Ishikari]] | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[မုမြစ် (ဟော့ကိုင်းဒိုး)|မုမြစ်]]|鵡川|Mu-kawa}} | {{convert|135|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[ရှိရိဘဲဆွတ်မြစ်]]|尻別川|Shiribetsu-gawa}} | {{convert|126|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[တိုခိုရိုမြစ်]]|常呂川|Tokoro-gawa}} | {{convert|120|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[အဘရှိရိမြစ်]]|網走川|Abashiri-gawa}} | {{convert|115|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[ချိတိုဆဲမြစ်]]|千歳川|Chitose-gawa}} | {{convert|108|km|mi|abbr=on}} | A | [[အိရှိခရိမြစ်]] | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[ဆရုမြစ်]]|沙流川|Saru-gawa}} | {{convert|104|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[အခန်မြစ်]]|阿寒川|Akan-gawa}} | {{convert|98|km|mi|abbr=on}} | B | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[ယူးဘဲဆွတ်မြစ်]]|湧別川|Yūbetsu-gawa}} | {{convert|87|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[ရှောခိုဆွတ်မြစ်]]|渚滑川|Shokotsu-gawa}} | {{convert|84|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[နီးခပ်ပုမြစ်]]|新冠川|Niikappu-gawa}} | {{convert|80|km|mi|abbr=on}} | B | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[ရှိရိဘဲရှိတိုရှိဘဲဆွတ်မြစ်]]|後志利別川|Shiribeshi-Toshibetsu-gawa}} | {{convert|80|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[ရှိဘဲဆွတ်မြစ်]]|標津川|Shibetsu-gawa}} | {{convert|78|km|mi|abbr=on}} | B | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[တိုယောဟိရမြစ်]]|豊平川|Toyohira-gawa}} | {{convert|72.5|km|mi|abbr=on}} | A | [[အိရှိခရိမြစ်]] | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[ရှိဇုနိုင်းမြစ်]]|静内川|Shizunai-gawa}} | {{convert|69.9|km|mi|abbr=on}} | B | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[ရုမိုအိမြစ်]]|留萌川|Rumoi-gawa}} | {{convert|44|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[ခိုအဲတိုအိမြစ်]]|声問川|Koetoi-gawa}} | {{convert|41.9|km|mi|abbr=on}} | B | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[မိဆွတ်အိရှိမြစ်]]|三石川|Mitsuishi-gawa}} | {{convert|31.6|km|mi|abbr=on}} | B | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[ရှိခိအုမြစ်]]|敷生川|Shikiu-gawa}} | {{convert|22.8|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[မခိုမနိုင်းမြစ်]]|真駒内川|Makomanai-gawa}} | {{convert|21|km|mi|abbr=on}} | A | [[တိုယောဟိရမြစ်]] | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |- | {{nihongo|[[အနနိုမြစ်]]|穴の川|Ana-no-kawa}} | {{convert|9.4|km|mi|abbr=on}} | A | [[တိုယောဟိရမြစ်]] | <ref name="mlit2"/><ref name="mlit3" /><ref name="listrivers" /><ref name="mlit-kei"/> |} ===ဟွန်းရှူး=== {{static row numbers}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text" |- ! မြစ်အမည် ! အရှည် ! [[အဆင့်]] ! မြစ်လက်တက် ! class="unsortable" | Refs |- | {{nihongo|[[ရှိနနိုမြစ်]]|信濃川|Shinano-gawa}} | {{convert|367|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu">{{cite web| url=http://www1.river.go.jp/0106.html | title=1級水系 | language=ja | publisher=Ministry of Land, Infrastructure, Transport and Tourism | access-date=December 31, 2017}}</ref> |- | {{nihongo|[[တိုနဲမြစ်]]|利根川|Tone-gawa}} | {{convert|322|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခိတခမိမြစ်]]|北上川|Kitakami-gawa}} | {{convert|249|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[အဘုခုမမြစ်]]|阿武隈川|Abukuma-gawa}} | {{convert|239|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခိဆိုမြစ်]]|木曽川|Kiso-gawa}} | {{convert|229|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[မိုဂမိမြစ်]]|最上川|Mogami-gawa}} | {{convert|229|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[တန်းရူးမြစ်]]|天竜川|Tenryū-gawa}} | {{convert|213|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[အဂနိုမြစ်]]|阿賀野川|Agano-gawa}} | {{convert|210|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ဂိုးနိုခဝမြစ်]]|江の川 or 江川|-gawa}}<br/>{{nihongo|Enokawa River|可愛川|Eno-kawa}} | {{convert|194|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခုမနိုမြစ်]]|熊野川|Kumano-gawa}}<br/>{{nihongo|Shingu River|新宮川|Shingu-gawa}} | {{convert|183|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[အရခဝမြစ် (ခန်းတိုး)|အရခဝမြစ်]]|荒川|Arakawa}} | {{convert|173|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[အိုးအိမြစ်]]|大井川|Ōi-gawa}} | {{convert|168|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[နဂရမြစ်]]|長良川|Nagara-gawa}} | {{convert|166|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ဟိအိမြစ်]]|斐伊川|Hii-gawa}} | {{convert|153|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[နခမြစ် (တိုချိဂိ၊ အိဘရချိ)|နခမြစ်]]|那珂川|Naka-gawa}} | {{convert|150|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ယုရမြစ် (ဂျပန်)|ယုရမြစ်]]|由良川|-gawa}} | {{convert|146|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[အဆဟိမြစ်]]|旭川|Asahi-gawa}} | {{convert|142|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[မဘဲချိမြစ်]]|馬淵川|Mabechi-gawa}} | {{convert|142|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[တမမြစ်]]|多摩川|Tama-gawa}} | {{convert|138|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခိနိုခဝမြစ်]]|紀ノ川 or 紀の川|}}<br/>{{nihongo|Yoshino River|吉野川|Yoshino-kawa}} | {{convert|136|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ယောနဲရှိရိုမြစ်]]|米代川|Yoneshiro-gawa}} | {{convert|136|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[အိုမိုနိုမြစ်]]|雄物川|Omono-gawa}} | {{convert|133|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ယောရှိအိမြစ်]]|吉井川|Yoshii-gawa}} | {{convert|133|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ဖုဂျိမြစ်]]|富士川|Fuji-kawa}} | {{convert|128|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခုဂျိမြစ် (အိဘရခိ)|ခုဂျိမြစ်]]|久慈川|Kuji-gawa}} | {{convert|124|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[အိဘိမြစ်]]|揖斐川|Ibi-gawa}} | {{convert|121|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ဂျင်းဇူးမြစ်]]|神通川|Jinzū-gawa}} | {{convert|120|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ယဟဂိမြစ်]]|矢作川|Yahagi-gawa}} | {{convert|117|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခုဇုရူးမြစ်]]|九頭竜川|Kuzuryū-gawa}} | {{convert|116|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ရှောမြစ်]]|庄川|Shō-gawa}} | {{convert|115|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[တခဟရှိမြစ်]]|高梁川|Takahashi-gawa}} | {{convert|111|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ဆဂမိမြစ်]]|相模川|Sagami-gawa}} | {{convert|109|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခဆွတ်ရမြစ်]]|桂川|Katsura-gawa}}<br/>{{nihongo|အိုးအိမြစ်|大堰川|Ōi-gawa}} | {{convert|107|km|mi|abbr=on}} | A | [[ယောဒိုမြစ်]] | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[အိုးတမြစ်]]|太田川|Ōta-gawa}} | {{convert|103|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[အိဝခိမြစ်]]|岩木川|Iwaki-gawa}} | {{convert|102|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခိဇုမြစ်]]|木津川|Kizu-gawa}} | {{convert|99|km|mi|abbr=on}} | A | [[ယောဒိုမြစ်]] | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခခိုမြစ် (ဂျပန်)|ခခိုမြစ်]]|加古川|Kako-gawa}} | {{convert|96|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ရှောနိုင်းမြစ်]]|庄内川|Shōnai-gawa}} | {{convert|96|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[မိယမြစ် (မိအဲ)|မိအဲမြစ်]]|宮川|Miya-gawa}} | {{convert|91|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[နရုဆဲမြစ်]]|鳴瀬川|Naruse-gawa}} | {{convert|89|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[အရှိဒမြစ်]]|芦田川|Ashida-gawa}} | {{convert|86|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခုရိုဘဲမြစ်]]|黒部川|Kurobe-gawa}} | {{convert|85|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခုရှိဒမြစ်]]|櫛田川|Kushida-gawa}} | {{convert|85|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[တခဆွတ်မြစ်]]|高津川|Takatsu-gawa}} | {{convert|81|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ဟိနိုမြစ်]]|日野川|Hino-gawa}} | {{convert|77|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[တိုယောမြစ်]]|豊川|Toyo-gawa}} | {{convert|77|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ယောဒိုမြစ်]]|淀川|Yodo-gawa}}<br/>{{nihongo|ဆဲတမြစ်|瀬田川|Seta-gawa}}<br />{{nihongo|အုဂျိမြစ်|宇治川|Uji-gawa}} | {{convert|75|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[အရခဝမြစ် (အုအဲဆွတ်)|အရခဝမြစ်]]|荒川|Ara-kawa}} | {{convert|73|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[တဲဒိုရိမြစ်]]|手取川|Tedori-gawa}} | {{convert|72|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[အခမြစ်]]|赤川|Aka-gawa}} | {{convert|70|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[အိဘိုမြစ်]]|揖保川|Ibo-gawa}} | {{convert|69.75|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[မရုယမမြစ်]]|円山川|Maruyama-gawa}} | {{convert|68|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[အိုယဘဲမြစ်]]|小矢部川|Oyabe-gawa}} | {{convert|68|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ယမတိုမြစ်]]|大和川|Yamato-gawa}} | {{convert|68|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[အိုအိရဆဲမြစ်]]|奥入瀬川|Oirase-gawa}} | {{convert|67|km|mi|abbr=on}} | B | | |- | {{nihongo|[[မုခိုမြစ်]]|武庫川|Muko-gawa}} | {{convert|66|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ယဆုမြစ်]]|野洲川|Yasu-gawa}} | {{convert|65.25|km|mi|abbr=on}} | A | [[ယောဒိုမြစ်]] | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ဆဲခိမြစ်]]|関川|-gawa}} | {{convert|64|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[တခဆဲမြစ် (အအိုမိုရိ)|တခဆဲမြစ်]]|高瀬川|Takase-gawa}} | {{convert|63.7|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခိုယောရှိမြစ်]]|子吉川|Koyoshi-gawa}} | {{convert|61|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ဟိမဲမြစ်]]|姫川|Hime-gawa}} | {{convert|60|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[အဲဒိုမြစ်]]|江戸川|Edo-gawa}} | {{convert|59.5|km|mi|abbr=on}} | A | [[တိုနဲမြစ်]] | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[အိုဇဲမြစ်]]|小瀬川|Oze-gawa}}<br/>{{nihongo|ခိုနိုမြစ်|木野川|Kono-gawa}} | {{convert|59|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ဆဘမြစ် (ဂျပန်)|ဆဘမြစ်]]|佐波川|Saba-gawa}} | {{convert|57|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ဂျောဂန်းဂျိမြစ်]]|常願寺川|Jōganji-gawa}} | {{convert|56|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခုမိုဇုမြစ်]]|雲出川|Kumozu-gawa}} | {{convert|55|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[နတိုရိမြစ်]]|名取川|Natori-gawa}} | {{convert|55|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[အဘဲမြစ်]]|安倍川|Abe-kawa}} | {{convert|53.3|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ဆန်းဒိုင်းမြစ်]]|千代川|Sendai-gawa}} | {{convert|52|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခနိုမြစ်]]|狩野川|Kano-gawa}} | {{convert|46|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ဆခဝမြစ်]]|酒匂川|Sakawa-gawa}} | {{convert|46|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခခဲဟရှိမြစ်]]|梯川|Kakehashi-gawa}} | {{convert|42|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ဆုဇုခမြစ်]]|鈴鹿川|Suzuka-gawa}} | {{convert|40|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[တန်းဂျင်းမြစ်]]|天神川|Tenjin-gawa}} | {{convert|32|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခမိုမြစ်]]|鴨川|Kamo-gawa}} | {{convert|31|km|mi|abbr=on}} | A | [[ယောဒိုမြစ်]] | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခိတမြစ်]]|北川|Kita-gawa}} | {{convert|30|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခိခုမြစ်]]|菊川|Kiku-gawa}} | {{convert|28|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခန်းဒမြစ်]]|神田川|Kanda-gawa}} | {{convert|24.6|km|mi|abbr=on}} | A | [[အရခဝမြစ် (ခန်းတိုး)|အရခဝမြစ်]] | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ခိဘိရှိမမြစ်]]||Kibishima-gawa}} | {{convert|24.1|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ဆုမိဒမြစ်]]|隅田川|Sumida-gawa}} | {{convert|23.5|km|mi|abbr=on}} | A | [[အရခဝမြစ် (ခန်းတိုး)|အရခဝမြစ်]] | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[ဆွတ်ရုမိမြစ်]]|鶴見川|Tsurumi-gawa}} | {{convert|22|km|mi|abbr=on}} | A | | <ref name="mlitikkyu"/> |- | {{nihongo|[[အအိခဝမြစ် (မိယဂိ၊ ဂျပန်)|အအိခဝမြစ်]]|相川|Aikawa -gawa}} | {{convert|4.8|km|mi|abbr=on}} | B | | |- | {{nihongo|[[ဒိုးတွန်းဘိုရိ]]|道頓堀|}} | {{convert|2.7|km|mi|abbr=on}} | A | [[ယောဒိုမြစ်]] | <ref name="mlitikkyu"/> |} ==ရှိခိုခု== အဆင့် (၁) သတ်မှတ်ထားခြင်း ခံထားရသည့် မြစ်များ ဖြစ်သည်။ * [[ယောရှိနိုမြစ်]] ([[:ja:吉野川|吉野川]]) - Kochi, Ehime, Tokushima, Kagawa * [[နခမြစ် (တိုခုရှိမ)]] ([[:ja:那賀川|那賀川]]) - Tokushima * [[ဒိုခိမြစ်]] ([[:ja:土器川|土器川]]) - Kagawa * [[ရှိဂန်းအိုဘုမြစ်]] ([[:ja:重信川|重信川]]) - Ehime * [[ဟိဂျိမြစ်]] ([[:ja:肱川|肱川]]) - Ehime * [[မိုနိုဘဲမြစ်]] ([[:ja:物部川|物部川]]) - Kochi * [[နိယောဒိုမြစ်]] ([[:ja:仁淀川|仁淀川]]) - Ehime, Kochi * [[ရှိမန်းတိုမြစ်]] ([[:ja:四万十川|四万十川]]) - Ehime, Kochi ==ခယူးရှူး== အဆင့် (၁) သတ်မှတ်ထားခြင်း ခံထားရသည့် မြစ်များ ဖြစ်သည်။ * [[အွန်းဂမြစ်]] ([[:ja:遠賀川|遠賀川]]) - Fukuoka * [[ယမခုနိမြစ်]] ([[:ja:山国川|山国川]]) - Oita, Fukuoka * [[ချိခုဂေါ့မြစ်]] (筑後川) - Kumamoto, Oita, Fukuoka, Saga * [[ယဘဲမြစ်]] ([[:ja:矢部川|矢部川]]) - Fukuoka * [[မဆွတ်အုရမြစ်]] ([[:ja:松浦川|松浦川]]) - Saga * [[ရော့ခခုမြစ်]] ([[:ja:六角川|六角川]]) - Saga * [[ခဆဲမြစ်]] ([[:ja:嘉瀬川|嘉瀬川]]) - Saga * [[ဟွန်းမယောမြစ်]] ([[:ja:本明川|本明川]]) - Nagasaki * [[ခိခုချိမြစ်]] (菊池川) - Kumamoto * [[ရှိရခဝမြစ် (ခုမမိုတို)]] ([[:ja:白川 (熊本県)|白川]]) - Kumamoto * [[မိဒိုရိမြစ်]] ([[:ja:緑川|緑川]]) - Kumamoto * [[ခုမမြစ် (ဂျပန်)|ခုမမြစ်]] (球磨川) - Kumamoto * [[အိုးအိတမြစ်]] ([[:ja:大分川|大分川]]) - Ōita * [[အိုးနိုမြစ်]] (大野川) - Kumamoto, Miyazaki, Ōita * [[ဘန်းဂျောမြစ်]] ([[:ja:番匠川|番匠川]]) - Ōita * [[ဂေါ့ခဆဲမြစ်]] ([[:ja:五ヶ瀬川|五ヶ瀬川]]) - Kumamoto, Ōita, Miyazaki * [[အိုမရုမြစ် (ဂျပန်)|အိုမရုမြစ်]] ([[:ja:小丸川|小丸川]]) - Miyazaki * [[အိုးယောဒိုမြစ်]] (大淀川) - Kagoshima, Kumamoto, Miyazaki * [[ဆန်းဒိုင်းမြစ် (ခယူးရှူး)|ဆန်းဒိုင်းမြစ်]] ([[:ja:川内川|川内川]]) - Miyazaki, Kagoshima * [[ခိမိုဆွတ်ခိမြစ်]] ([[:ja:肝属川|肝属川, 肝付川]]) - Kagoshima ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Rivers of Japan}} * [http://www.mlit.go.jp/river/toukei_chousa/kasen/jiten/nihon_kawa/index.html Rivers of Japan] - Ministry of Land, Infrastructure, Transport and Tourism (MLIT) * [https://nlftp.mlit.go.jp/ksj/gml/datalist/KsjTmplt-W05.html Digital data]- by MLIT ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] q0r9f764hzlqpf9pu1074hbn0fmc2qt 0 213713 1056644 1041363 2026-10-07T20:20:08Z Dr Lotus Black 31011 image update 1056644 wikitext text/x-wiki   {{Infobox person | honorific_prefix = ဆာ | name = ဒေးဗစ် အက်တန်ဘရော့ချ် | honorific_suffix = {{postnominals|country=GBR|size=100%|OM|GCMG|CH|CVO|CBE|FRS|FSA|FRSA|FLS|FZS|FRSGS|FRSB|HonFLI}} | native_name = David Attenborough | native_name_lang = en | caption = ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် တွေ့ရသော အက်တန်ဘရော့ချ် | image =David Attenborough in 2025.jpg | birth_name = ဒေးဗစ် ဖရက်ဒရစ် အက်တန်ဘရော့ချ် <br> ({{Lang-en|David Frederick Attenborough}}) | birth_date = {{birth date and age|df=y|1926|5|8}} | birth_place = [[:en:Isleworth|အစ္စလီဝေါ့တ်]]၊ [[:en:Middlesex|မစ်ဒယ်ဆာ့ခ်]]၊ [[အင်္ဂလန်]] | alma_mater = [[:en:University of Cambridge|ကိန်းဘရစ်ချ် တက္ကသိုလ်]] (ဝိဇ္ဇာဘွဲ့)၊ [[:en:London School of Economics|လန်ဒန် စီးပွားရေးပညာကျောင်း]] | title = ဘီဘီစီ-၂ ၏ ကြီးကြပ်ရေးမှူး (၁၉၆၅–၁၉၆၉)<br />[[:en:The Wildlife Trusts|တော်ဝင် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးအဖွဲ့]] ဥက္ကဋ္ဌ (၁၉၉၁-၁၉၉၆) | occupation = {{flatlist | * ရုပ်သံထုတ်လွှင့်သူ * [[သဘာဝ|သဘာဝသမိုင်း ပညာရှင်]] * အစီအစဉ်တင်ဆက်သူ }} | years_active = ၁၉၅၁ – ယနေ့ထိ | awards = {{Plainlist | * [[:en:Cherry Kearton Medal and Award|ချယ်ရီကီရာတွန် အနိုင်ရဆု နှင့် ချီးမြှင့်တံဆိပ်]] (၁၉၇၂) * [[:en:BAFTA Fellowship|ဘီအေအက်ဖ်တီအေ မိတ္တဗလဘွဲ့]] (၁၉၈၀) * [[:en:Kalinga Prize|ကလင်ဂါ့ ဆု]] (၁၉၈၁) * [[:en:Kew International Medal|ခူးရ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ချီးမြှင့်တံဆိပ်]] (၁၉၉၆)<ref name=seb>{{cite web|url=https://www.kew.org/about-our-organisation/press-media/press-releases/ethiopia%E2%80%99s-prof-sebsebe-demissew-awarded|title=Ethiopia's Prof. Sebsebe Demissew awarded prestigious Kew International Medal|website=Kew.org|access-date=16 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180517100234/https://www.kew.org/about-our-organisation/press-media/press-releases/ethiopia%E2%80%99s-prof-sebsebe-demissew-awarded|archive-date=17 May 2018|url-status=dead|accessdate=11 September 2021|archivedate=17 May 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180517100234/https://www.kew.org/about-our-organisation/press-media/press-releases/ethiopia%E2%80%99s-prof-sebsebe-demissew-awarded}}</ref> * [[:en:International Comos Prize|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မဟာစကြဝဠာ ဆု]] (၂၀၀၀ ခုနှစ်) * [[:en:RSPB Medals|အာရ်အက်စ်ပီဘီ ချီးမြှင့်တံဆိပ်]] (၂၀၀၀ ခုနှစ်) * [[:en:Michael Faraday Prize|မိုက်ကယ် ဖရာဒေး ဆု]] (၂၀၀၃) * [[:en:José Vasconcelos World Award of Education|José Vasconcelos World Award of Education]] (၂၀၀၄) * [[:en:Descartes Prize|ဓတ်စကာ့ဒ် ဆု]] (၂၀၀၄) * [[:en:Nierenberg Prize|နိုင်ရန်ဘာ့ခ် ဆု]] (၂၀၀၅) * [[:en:Princess of Asturias Award|Princess of Asturias Award]] (၂၀၀၉) * [[:en:Fonseca Prize|ဖွန်စက္က ဆု]] (၂၀၁၀)}} | relatives = {{ubl|[[:en:Richard Attenborough|ရစ်ချက် အက်တန်ဘရော့ချ်]] (အစ်ကို)|[[:en:John Attenborough|ဂျွန် အက်တန်ဘရော့ချ်]] (ညီ)|[[:en:Michael Attenborough|မိုက်ကယ် အက်တန်ဘရော့ချ်]] (တူ)|[[:en:Jane Attenborough|ဂျိန်း အက်တန်ဘရော့ချ်]] (တူမ)|[[:en:Charlotte Attenborough|သျှားလျွစ် အက်တန်ဘရော့ချ်]] (တူမ)|[[:en:Tom Attenborough|တွမ် အက်တန်ဘရော့ချ်]] (မြေး)|[[:en:Will Attenborough|ဝီလ် အက်တန်ဘရော့ချ်]] (မြေး)}} | parents = {{ubl|[[:en:Frederick Attenborough|ဖရက်ဒရစ် အက်တန်ဘရော့ချ်]]|မေရီ ခလက်}} | children = ၂ ဦး | spouse(s) = {{marriage|Jane Elizabeth Ebsworth Oriel|1950|1997|end=died}} | module = <center>{{Listen|embed=yes|filename=Sir David Attenborough BBC Radio4 Desert Island Discs 29 Jan 2012 b01b8yy0.flac|title=<center>ဒေးဗစ် အက်တန်ဘရော့ချ်၏ အသံ</center>|type=မိန့်ခွန်း|description=<center>[[:en:File:Sir David Attenborough BBC Radio4 Desert Island Discs 29 Jan 2012 b01b8yy0.flac|ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၂ ၌ အသံသွင်းယူခဲ့သည့်]] ဘီဘီစီ ရေဒီယို-၄၏ ''[[:en:Desert Island Discs|သဲကန္တာရကျွန်းစုများ]]'' ရေဒီယိုအစီအစဉ်</center>}}</center> | footnotes = | signature = [[File:David Attenborough's signature.svg|200px]] }} '''ဆာ ဒေးဗစ် ဖရက်ဒရစ် အက်တန်ဘရော့ချ်''' '''('''{{Lang-en|'''Sir David Frederick Attenborough'''}}''')''' ({{IPAc-en|ˈ|æ|t|ən|b|ə|r|ə}}၊၊ ၁၉၂၆ ခု မေ ၈ ရက်နေ့ ဖွား) ဆိုသူမှာ အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ရုပ်/သံ တင်ဆက်သူ နှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ သမိုင်းပညာရှင် တစ်ယောက် ဖြစ်သည်။ [[ဘီဘီစီ]] သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်သမိုင်းဌာန နှင့်ပူးပေါင်း ရိုက်ကူးတင်ဆက်ခဲ့သည့် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ တိရစ္ဆာန် နှင့် အပင်တို့၏ စစ်တမ်းများ အပြည့်အစုံဖြင့် စုစည်းထားသည့် “''သက်ရှိ'' များအကြောင်း မှတ်တမ်းတင် ဇာတ်လမ်းတွဲ (၉)ခု” ဖြင့် သူ့အား လူသိများလေသည်။ သူသည် [[ဘီဘီစီ]]၏ အကြီးတန်း မန်နေဂျာဟောင်း တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး၊ ၁၉၆၀ နှင့် ၁၉၇၀ ခုနှစ်များတွင် ဘီဘီစီ-၂ ၏ ကြီးကြပ်ရေးမှူး နှင့် [[ဘီဘီစီသတင်း|ဘီဘီစီရုပ်မြင်သံကြား]] အစီအစဉ် ညွှန်ကြားရေးမှူး တို့အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ သူ၏ မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်များသည် ဆယ်စုနှစ် ၈ခုမျှကြာမြင့်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့မှာ ''[[:en:Zoo Quest|Zoo Quest]]''၊ [[:en:Planet Earth (franchise)|''Planet Earth'' franchise]]၊ ''[[:en:Natural World|Natural World]]''၊ ''[[:en:The Blue Planet|The Blue Planet]]'' နှင့် [[:en:Blue Planet II|၎င်း၏နောက်ဆက်တွဲ]] တို့ပါဝင်သည်။ သူသည် ရုပ်မြင်သံကြား၏ အဖြူအမည်းခေတ်၊ ဆေးရောင်စုံခေတ်၊ အကြည်(HD)ခေတ်၊ သရီးဒီ(3D)ခေတ် နှင့် ဖိုးကေ(4K)ခေတ်အားလုံးကို မှီသည့်၊ ခေတ်အဆက်ဆက် ရုပ်/သံအစီအစဉ်များအတွက် ''ဗြိတိသျှ ရုပ်ရှင်နှင့် ရုပ်မြင်သံကြား အနုပညာအကယ်ဒမီကျောင်း''မှပေးအပ်သော [[:en:BAFTA|BAFTAs]] ဆုကို ဆွတ်ခူးနိုင်သည့် တစ်ဦးတည်းသောသူ ဖြစ်သည်။ အက်တန်ဘရော့ချ်၏ အစောပိုင်းအလုပ်သည် သဘာဝလောက၏ ရင်သပ်ရှု့မောဖွယ် အရာများကို ပိုမိုအလေးထားခဲ့သော်လည်း နှောင်းပိုင်းကာလ အလုပ်တွင် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်အား အကျိုးပြုစေသော အကြောင်းအရာများကို ပို၍ ပြောဆိုလာခဲ့သည်။ သူသည် ဂြိုဟ်ကမ္ဘာ တစ်ခုလုံးဆိုင်ရာ [[ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲနှင့် သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးအသင်း|ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ]] ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး၊ [[လူဦးရေ ထိန်းချုပ်ရေး|လူဦးရေတိုးပွားမှု]] ထိန်းချုပ်ရေး၊ [[ပြည့်ဖြိုးမြဲစွမ်းအင်]]၊ အသားစားသုံးမှု လျှော့ချရေး နှင့် [[ဘေးမဲ့သစ်တော|သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရမည့် နယ်မြေဧရိယာများ ပိုမိုသတ်မှတ်ပေးရေး]] စတဲ့ ကိစ္စရပ်များကို ထောက်ခံခဲ့လေသည်။ သူသည် လူဦးရေ အဆမတန် များပြားနေမှုအပေါ် အငြင်းပွားဖွယ် အမြင်များ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့သောကြောင့် ဝေဖန်ခံခဲ့ရသည်။<ref name=":1">{{Cite web|last=Manavis|first=Sarah|date=3 November 2020|title=David Attenborough's claim that humans have overrun the planet is his most popular comment|url=https://www.newstatesman.com/politics/environment/2020/11/david-attenborough-s-claim-humans-have-overrun-planet-his-most-popular}}</ref> ၎င်း၏ ၂၀၂၀ ခုနှစ်မှတ်တမ်းရုပ်ရှင် ဖြစ်သော ''[[:en:David Attenborough: A Life on Our Planet|ဒေးဗစ် အက်တန်ဘရော့ချ်: ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ဂြိုဟ်ကမ္ဘာပေါ်မှ သက်ရှိတစ်ခု]]'' ရုပ်ရှင်သည် သူ့ဘ၀နှင့် အနာဂတ်ရပ်တည်မှု ကိုယ်ပိုင်သက်သေခံချက်အဖြစ် တွေးမြင်ထားလေသည်။ သူ၏ ရုပ်/သံလွှင့်ခြင်းနှင့် သဘာဝကိုနှစ်သက်ခြင်းတို့ကြောင့် [[:en:NPR|အန်ပီအာ(NPR)]]က သူသည် "ကမ္ဘာတစ်ဝန်းသို့ လှည့်လည်ခဲ့သူ၊ ဇာတ်လမ်းနောက်ခံစကားပြောရာ၌ သူ့ရဲ့ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြစ်တဲ့ တပိုင်းတစ တီးတိုးပြောဆိုမှုနည်းလမ်းသုံးပြီး သူရဲ့ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုတွေ နဲ့ စိတ်အားထက်သန်မှုတွေကို မျှဝေပေးခဲ့သူ" ဟူ၍ ထုတ်ပြန်ခဲ့လေသည်။<ref name="NPR review">{{Cite news|title=Attenborough's Journey' Salutes The Broadcaster With A Passion For Nature|url=https://www.npr.org/2021/05/07/994596345/attenboroughs-journey-salutes-the-broadcaster-with-a-passion-for-nature}}</ref> ၂၀၁၈ နှင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ်တို့၌ အက်တန်ဘရော့ချ်သည် ဇာတ်လမ်းနောက်ခံစကားပြော ထူးချွန်မှုအတွက် ‘ပရိုင်းတိုင်းမ်အမ္မီ ဆု’ကို ဆွတ်ခူးခဲ့သည်။<ref name="2018 Emmys">{{Cite web|url=http://www.emmys.com/awards/nominees-winners/2018/outstanding-narrator|title=Nominees/Winners}}</ref><ref name="2019 Emmys">{{Cite web|url=https://www.emmys.com/awards/nominees-winners/2019/outstanding-narrator|title=Nominees/Winners &#124; Television Academy}}</ref> ယူကေ၌ လူအတော်များများမှ သူ့အား နိုင်ငံ့အဖိုးတန်ရတနာအဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြသော်လည်း<ref>{{Cite web|url=https://www.newscientist.com/blogs/shortsharpscience/2009/01/eye-burrowing-worms-national-t.html|title=Short Sharp Science: Eye-burrowing worms, national treasures... and creationism|accessdate=11 September 2021|archivedate=3 March 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090303002041/https://www.newscientist.com/blogs/shortsharpscience/2009/01/eye-burrowing-worms-national-t.html}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/4413130/Sir-David-Attenborough-Man-was-given-permission-to-exploit-the-natural-world-by-the-Bible.html|title=Sir David Attenborough: 'Man was given permission to exploit the natural world by the Bible'}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/2982907/Margaret-Thatcher-Richard-Branson-and-Judi-Dench-picked-as-National-Treasures.html|title=Margaret Thatcher, Richard Branson and Judi Dench picked as National Treasures}}</ref> သူ့အနေဖြင့် ထိုကဲ့သို့ သုံးနှုန်းခံရသည်ကို မနှစ်သက်ပေ။ သူသည် နောင်တွင် ဒါရိုက်တာ၊ ထုတ်လုပ်သူ နှင့် သရုပ်ဆောင် ဖြစ်လာခဲ့သူ ရစ်ချတ် အက်တန်ဘရော့ချ်<ref>{{Cite web|url=http://www.richardattenborough.com/Biography/|title=Richard Attenborough's official website: Biography}}</ref>၏ ညီဖြစ်ပြီး၊ မော်တော်ယာဉ် အလုပ်အမှုဆောင် နောင်တွင် ဖြစ်လာခဲ့သူ ဂျွန် အက်တန်ဘရော့ချ်၏ အစ်ကိုလည်း ဖြစ်သည်။ == ရရှိခဲ့သော ဂုဏ်ထူးဆောင် ဘွဲ့များ/တံဆိပ်များနှင့် ဆုတံဆိပ်များ == {| class="sortable wikitable" ! scope="col" |Year ! scope="col" |Award ! class="unsortable" scope="col" |{{Hover title|References|Refs.}} |- |၁၉၇၂ |တော်ဝင်ပထဝီဝင်အဖွဲ့အစည်း၏ ချယ်ရီကီရာတွန် ချီးမြှင့်တံဆိပ်နှင့် ဆု |<ref name="RGS">{{Cite web|url=http://www.rgs.org/NR/rdonlyres/5733E422-4831-4451-B7D8-052E80E8CD75/0/MedalWinners19702012.pdf|title=Medals and Awards|publisher=[[Royal Geographical Society]]|accessdate=11 September 2021|archivedate=2 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131002055718/http://www.rgs.org/NR/rdonlyres/5733E422-4831-4451-B7D8-052E80E8CD75/0/MedalWinners19702012.pdf}}</ref> |- |၁၉၇၄ |Appointed Commander of the Order of the British Empire (CBE) for services to nature conservation in the 1974 Birthday Honours | |- |၁၉၈၀ |BAFTA Fellowship | |- |၁၉၈၁ |Kalinga Prize for the Popularization of Science from [[ယူနက်စကို|UNESCO]] |<ref>{{Cite web|title=UNESCO Kalinga Prize for the Popularization of Science|url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/science-technology/sti-policy/global-focus/science-popularization/prizes/kalinga-prize/kalinga-winners/laureates-89-70/|publisher=UNESCO}}</ref> |- |၁၉၈၃ |Elected a Fellow of the Royal Society (FRS) |<ref name="frs">{{Cite web|url=https://royalsociety.org/people/david-attenborough-11015/|title=Sir David Attenborough OM CH CVO CBE FRS Statute 12|publisher=[[Royal Society]]}}</ref> |- |၁၉၈၅ |Knight Bachelor in the 1985 Birthday Honours | |- |၁၉၉၁ |Commander of the Royal Victorian Order (CVO) for producing Queen [[ဒုတိယ အယ်လီဇဘက်|Elizabeth II]]'s Christmas broadcast for a number of years from 1986 in the 1991 Birthday Honours | |- |၁၉၉၁ |Foreign Honorary Member of the American Academy of Arts and Sciences |<ref name="AAAS">{{Cite web|title=Book of Members, 1780–2010: Chapter A|url=http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterA.pdf|publisher=American Academy of Arts and Sciences}}</ref> |- |၁၉၉၆ |Kew International Medal |<ref name="seb"></ref> |- |၁၉၉၆ |Companion of Honour (CH) for services to nature broadcasting in the 1996 New Year Honours | |- |၁၉၉၈ |International Cosmos Prize |<ref>{{Cite news|title=Conservation and biodiversity research wins international prize for British scientist|url=https://www.imperial.ac.uk/news/14094/conservation-biodiversity-research-wins-international-prize/}}</ref> |- |၂၀၀၀ |RSPB Medal |<ref>{{Cite web|url=http://www.rspb.org.uk/our-work/rspb-news/news/408162-stanley-johnson-awarded-rspb-medal|title=Gifted naturalist is awarded prestigious RSPB medal|publisher=[[RSPB]]}}</ref> |- |၂၀၀၃ |Michael Faraday Prize awarded by the Royal Society |<ref>{{Cite web|url=http://ec.europa.eu/research/rtdinfo/44/article_2024_en.html|title=Research - RTD info -N° 44 - February 2005 - European science – from Nobel to Descartes}}</ref> |- |၂၀၀၄ |Descartes Prize for Outstanding Science Communication Actions |<ref>{{Cite journal|title=Descartes' Europe: one good revolution deserves another}}</ref> |- |၂၀၀၄ |Caird Medal of the National Maritime Museum |<ref>{{Cite web|url=http://www.captaincooksociety.com/vol27no4.pdf|title=Cook's Log v27 no. 4|access-date=11 September 2021|archive-date=30 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830225748/https://www.captaincooksociety.com/vol27no4.pdf}}</ref> |- |၂၀၀၄ |José Vasconcelos World Award of Education awarded by the World Cultural Council |<ref>{{Cite web|url=http://www.consejoculturalmundial.org/winners-education-davidattenborough.php|title=World Cultural Council / Winners - Education - Sir David Attenborough|accessdate=11 September 2021|archivedate=29 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029202032/http://www.consejoculturalmundial.org/winners-education-davidattenborough.php}}</ref> |- |၂၀၀၅ |Order of Merit (OM) | |- |၂၀၀၅ |Nierenberg Prize for Science in the Public Interest |<ref>{{Cite web|title=Nierenberg Prize for Science in the Public Interest|url=https://scripps.ucsd.edu/about/awards/nierenberg|access-date=11 September 2021|archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414085833/https://scripps.ucsd.edu/about/awards/nierenberg|url-status=dead}}</ref> |- |၂၀၀၆ |National Television Awards Special Recognition Award |<ref>{{Cite web|title=Winners {{!}} National Television Awards|url=https://www.nationaltvawards.com/winners}}</ref> |- |၂၀၀၆ |Institute of Ecology and Environmental Management |<ref>{{Cite web|url=http://www.ieem.net/|title=Welcome to IEEM|publisher=IEEM|access-date=11 September 2021|archive-date=5 November 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091105172744/http://www.ieem.net/}}</ref> |- |၂၀၀၆ |''The Culture Show'' British Icon Award |<ref>{{Cite web|title=BBC - Culture Show - Living Icons|url=https://www.bbc.co.uk/arts/livingicons/|publisher=BBC}}</ref> |- |၂၀၀၇ |British Naturalists' Association Peter Scott Memorial Award |<ref>{{Cite web|title=Peter Scott award – British Naturalists' Association|url=https://bna-naturalists.org/scott-prize/|access-date=11 September 2021|archive-date=28 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228002452/https://bna-naturalists.org/scott-prize/|url-status=dead}}</ref> |- |၂၀၀၇ |Fellowship of Society of Antiquaries |<ref>{{Cite web|title=About the Fellowship - Society of Antiquaries of London|url=https://www.sal.org.uk/our-fellows/about-the-fellowship/|access-date=11 September 2021|archive-date=18 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210618020027/https://www.sal.org.uk/our-fellows/about-the-fellowship/}}</ref> |- |၂၀၀၈ |The Royal Photographic Society Progress medal and Honorary Fellowship |<ref>{{Cite web|title=Progress Medal|url=https://rps.org/about/awards/history-and-recipients/progress-medal/}}</ref> |- |၂၀၀၉ |Prince of Asturias Award |<ref name="Asturias">{{Cite web|url=http://fundacionprincipedeasturias.org/en/awards/2009/david-attenborough-1/|title=Prince of Asturias Awards 2009|accessdate=11 September 2021|archivedate=26 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110726071526/http://fundacionprincipedeasturias.org/en/awards/2009/david-attenborough-1/}}</ref> |- |၂၀၁၀ |Fonseca Prize |<ref>{{Cite web|title=Fonseca Prize 2010 - ConCiencia Programme - USC|url=https://www.usc.gal/en/cursos/conciencia/premio_fonseca2010.html|access-date=11 September 2021|archive-date=6 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210906110020/https://www.usc.gal/en/cursos/conciencia/premio_fonseca2010.html}}</ref> |- |၂၀၁၀ |Queensland Museum Medal |<ref>{{Cite web|url=http://www.qm.qld.gov.au/About+Us/News/Media+Releases/2010/01/Sir+David+Attenborough+honoured+by+Qld+Museum|title=Sir David Attenborough honoured by Qld Museum|publisher=Queensland Government|accessdate=11 September 2021|archivedate=30 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110330164328/http://www.qm.qld.gov.au/About+Us/News/Media+Releases/2010/01/Sir+David+Attenborough+honoured+by+Qld+Museum}}</ref> |- |၂၀၁၁ |Society for the History of Natural History Founders' Medal |<ref>{{Cite web|title=Sir David Attenborough OM CH FRS is awarded the SHNH - Society for the History of Natural History Founders' Medal. - Society for the History of Natural History|url=https://shnh.org.uk/news/sir-david-attenborough-om-ch-frs-is-awarded-the-shnh-society-for-the-history-of-natural-history-fo/}}</ref> |- |၂၀၁၁ |Association for International Broadcasting International TV Personality of the year |<ref>{{Cite web|title=AIB announces Winners of 2011 AIBs International Media Awards {{!}} AIB|url=https://aib.org.uk/aib-announces-winners-of-2011-aibs-international-media-awards/}}</ref> |- |၂၀၁၂ |[[နိုင်ငံတကာ သဘာဝထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း|IUCN]] Phillips Memorial Medal for outstanding service in international conservation |<ref>{{Cite web|title=Sir David Attenborough: IUCN award|url=http://www.xperedon.com/news_1676|publisher=Xperedon Charity News|accessdate=11 September 2021|archivedate=10 February 2013|archiveurl=https://archive.today/20130210111220/http://www.xperedon.com/news_1676}}</ref> |- |၂၀၁၅ |Individual Peabody Award |<ref>{{Cite web|url=https://grady.uga.edu/naturalist-sir-david-attenborough-awarded-individual-peabody/|title=Naturalist Sir David Attenborough Awarded Individual Peabody}}</ref> |- |၂၀၁၇ |Britain-Australia Society Award for outstanding contribution to strengthening British/Australian bilateral understanding and relations |<ref>{{Cite web|url=http://britain-australia.org.uk/events/event/the-britain-australia-society-award-2017/|title=BritainAustralia Society Award 2017|publisher=Britain-Australia Society}}</ref> |- |၂၀၁၇ |Honorary Member of the Moscow Society of Naturalists |<ref>{{Cite web|url=http://www.moip.msu.ru/wp-content/uploads/2018/03/poch-chlen-02.doc|title=Moscow Society of Naturalists official site|access-date=11 September 2021|archive-date=16 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416013525/http://www.moip.msu.ru/wp-content/uploads/2018/03/poch-chlen-02.doc}}</ref> |- |၂၀၁၇ |Gold Medal of the Royal Canadian Geographical Society |<ref>{{Cite web|url=http://www.rcgs.org/awards/gold_medal/previous_winners.asp|title=Gold Medal-Award Recipients since its inception in 1972|publisher=RCGS|accessdate=11 September 2021|archivedate=6 November 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181106221951/http://www.rcgs.org/awards/gold_medal/previous_winners.asp}}</ref> |- |၂၀၁၈ |Primetime Emmy Award for Outstanding Narrator |<ref name="2018 Emmys"/> |- |၂၀၁၈ |The Perfect World Foundation Award |<ref>{{Cite web|title=The Perfect World Award|url=https://www.theperfectworld.com/the-perfect-world-award/|access-date=11 September 2021|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822152104/https://www.theperfectworld.com/the-perfect-world-award/}}</ref> |- |၂၀၁၉ |Primetime Emmy Award for Outstanding Narrator |<ref name="2019 Emmys"/> |- |၂၀၁၉ |Landscape Institute Medal for Lifetime Achievement |<ref name="2019 LI">{{Cite news|title=LI to honour Sir David Attenborough with the Landscape Institute Medal|url=https://www.landscapeinstitute.org/news/li-to-honour-sir-david-attenborough-with-the-landscape-institute-medal/|archive-date=2 December 2019|access-date=11 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20191202212313/https://www.landscapeinstitute.org/news/li-to-honour-sir-david-attenborough-with-the-landscape-institute-medal/|url-status=dead}}</ref> |- |၂၀၁၉ |Landscape Institute Honorary Fellow (HonFLI) |<ref name="2019 LI" /> |- |၂၀၁၉ |Crystal Award at the World Economic Forum in Davos, Switzerland |<ref>{{Cite web|title=Davos 2019: Meet the Crystal Award winners|url=https://www.weforum.org/agenda/2018/12/davos-2019-meet-the-crystal-award-winners/}}</ref><ref>{{Cite web|title=David Attenborough: 'The Garden of Eden is no more'. Read his Davos speech in full|url=https://www.weforum.org/agenda/2019/01/david-attenborough-transcript-from-crystal-award-speech/}}</ref> |- |၂၀၁၉ |Indira Gandhi Peace Prize |<ref>{{Cite news|title=British broadcaster Sir David Attenborough awarded Indira Gandhi Peace Prize at online event|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/british-broadcaster-sir-david-attenborough-awarded-indira-gandhi-peace-prize-at-online-event/articleshow/77993456.cms}}</ref> |- |၂၀၂၀ |Knight Grand Cross of the Order of St Michael and St George (GCMG) in the 2020 Birthday Honours for services to television broadcasting and to conservation. |<ref>{{Cite news|url=https://www.thetimes.co.uk/article/attenborough-gets-a-second-knighthood-6hzp527r7|title=Attenborough gets a second knighthood}}</ref> |- |၂၀၂၁ || Lifetime Achievement Award ([[Champions of the Earth]]) || <ref>{{cite web |last1=Programme |first1=UN Environment |title=Lifetime Achievement |url=https://www.unep.org/championsofearth/award/lifetime-achievement |website=Champions of the Earth |language=en |date=26 November 2020 |access-date=22 July 2022 |archive-date=22 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220722083705/https://www.unep.org/championsofearth/award/lifetime-achievement |url-status=live }}</ref> |- |၂၀၂၂ ||[[Champions of the Earth|Champion of the Earth]] award from the [[United Nations Environment Programme]].||<ref name=champion>{{cite web |title=David Attenborough receives the UN's most distinguished environment award |url=https://www.unep.org/news-and-stories/press-release/david-attenborough-receives-uns-most-distinguished-environment-award |publisher=UN Environment Programme |language=en |date=21 April 2022 |access-date=21 April 2022 |archive-date=21 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421063808/https://www.unep.org/news-and-stories/press-release/david-attenborough-receives-uns-most-distinguished-environment-award |url-status=live }}</ref> |- |၂၀၂၂||Lifetime Achievement Award at [[43rd News and Documentary Emmy Awards]]||<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/national-academy-of-tv-arts-sciences-announces-2022-news-documentary-emmy-nominees-1235188293/|title=2022 News & Documentary Emmy Nominations Revealed|website=[[The Hollywood Reporter]]|first=Beatrice|last=Verhoeven|date=28 July 2022|accessdate=30 July 2022|archive-date=29 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220729204703/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/national-academy-of-tv-arts-sciences-announces-2022-news-documentary-emmy-nominees-1235188293/|url-status=live}}</ref> |- |၂၀၂၃ || UK's Favourite TV Presenter of All Time (Perspectus Global) || <ref>{{cite web |url=https://uk.news.yahoo.com/sir-david-attenborough-voted-uks-123000340.html |title=Sir David Attenborough voted UK's favourite TV presenter of all time |website=Yahoo! News |date=9 March 2023 |publisher=Yahoo |access-date=10 March 2023 |archive-date=10 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230310165030/https://uk.news.yahoo.com/sir-david-attenborough-voted-uks-123000340.html |url-status=live }}</ref> |} == ထုတ်လွှင့်တင်ဆက်ခဲ့သည့် ရိုက်ကူးခဲ့သော မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်နှင့် ဇာတ်လမ်းတွဲများ == {{div col|colwidth=30em}} # ''[[:en: Zoo Quest#Books|ဂိုင်ယာနာသို့ ရှာပုံတော်ဖွင့်ခြင်း]]'' (၁၉၅၆) # ''[[:en: Zoo Quest#Books|(ကိုမိုဒို)နဂါး ရှာပုံတော်ဖွင့်ခြင်း]]'' (၁၉၅၇) # ''[[:en: Zoo Quest#Books|ပါရာဂွေးသို့ ရှာပုံတော်ခြင်း]]'' (၁၉၅၉) # ''[[:en: Zoo Quest#Books|သုခဘုံသို့ ရှာပုံတော်ဖွင့်ခြင်း]]'' (၁၉၆၀) # ''သုခဘုံမှ လူများ'' (၁၉၆၀) # ''[[:en: Zoo Quest#Books|မက်ဒါဂတ်စဂါသို့ ရှာပုံတော်ဖွင့်ခြင်း]]'' (၁၉၆၁) # ''[[:en: Zoo Quest#Books|ကပ္ပရီကွန်း၏ အောက်၌ ရှာပုံတော်ဖွင့်ခြင်း]]'' (၁၉၆၃) # ''ဖြူစင်ရိုးသားသော တိရစ္ဆာန်များ'' (၁၉၇၅) # ''မျိုးနွယ်စုဆန်သည့် မျက်ဝန်းတစုံ'' (၁၉၇၆) # ''[[:en: Life on Earth (TV series)|ဂြိုဟ်ကမ္ဘာပေါ်မှ အသက်ဝိဉာဉ်(ဇာတ်လမ်းတွဲ)]]'' (၁၉၇၉) # ''ဂြိုဟ်ကမ္ဘာပေါ်တွင် သက်ရှိများ စူးစမ်းရှာဖွေခြင်း'' (၁၉၈၁) # ''[[:en: The Living Planet|အသက်ရှိသော ဂြိုဟ်ကမ္ဘာ]]'' (၁၉၈၄) # ''ပထမဆုံးသော ဧဒင်ဥယျာဉ်: မက်ဒီတာရေးနီးယမ်းကမ္ဘာ နှင့် ပုရိသ ကျွန်တော်'' (၁၉၈၇) # ''ဂြိုဟ်ကမ္ဘာပေါ်မှ သက်ရှိစစ်တမ်း'' (၁၉၈၉) # ''[[:en: The Trials of Lifes|သက်ရှိများ၏ ရုန်းကန်ရမှုများ]]'' (၁၉၉၀) # ''[[:en: The Private Life of Plants|အပင်များ၏ သီးသန့်ဘဝ]]'' (၁၉၉၄) # ''[[:en: The Life of Birds|ငှက်များ၏ ဘဝ]]'' (၁၉၉၈) # ''[[:en: The Life of mammals|နို့တိုက်ရသော သက်ရှိများ၏ ဘဝ]]'' (၂၀၀၂) # ''Life on Air: Memoirs of a Broadcaster'' (2002) – autobiography, revised in 2009 # ''[[:en: Life in the Undergrowth|မြေအောက်ကမ္ဘာ၌ နေထိုင်သူများ]]'' (၂၀၀၅) # ''Amazing Rare Things: The Art of Natural History in the Age of Discovery'' (2007) – with Susan Owens, Martin Clayton and Rea Alexandratos # ''[[:en:Life in Cold Blood|သွေးအေးသတ္တဝါများ၏ ဘဝ]]'' (၂၀၀၇) # ''ဒေးဗစ် အက်တန်ဗော့၏ သက်ရှိတိရစ္ဆာန်များ၏ ဘဝဇာတ်ကြောင်းများ'' (၂၀၀၉) # ''ဒေးဗစ်အက်တန်ဗော့၏ မွေးကင်းစ သက်ရှိများ ဘဝ'' (၂၀၁၁) # ''သုခဘုံဖျားဆီမှ အာရုံဦး: ထူးခြားဆန်းကျယ်သော ‘သုခဘုံ ငှက်များ({{Lang-en|Birds of Paradise}})’ ၏ သဘာဝသမိုင်း၊ အနုပညာဆန်မှု နှင့် ၎င်းတို့အား စူးစမ်းရှာဖွေခြင်း'' ([[:en:Errolဖူလာ]] ပါဝင်သည်) (၂၀၁၂) # ''သဘာဝသမိုင်းလေ့လာသည့် ကောင်လေး၏ စွန့်စားခန်းများ: ရှာပုံတော်ဖွင့်ခဲ့သော ခရီးစဉ်များအကြောင်း'' (၂၀၁၇) # ''Journeys to the Other Side of the World: Further Adventures of a Young Naturalist'' (၂၀၁၈) # ''မင်းဆက် အဆက်ဆက်။ ပေါ်ထွန်းလာခြင်း နှင့် ကျရှုံးသွားမှုများ(သက်ရှိ တိရစ္ဆာန် မိသားစုများ)'' [[:en:Stephen Moss|စတပ်ဖန် မော့စ်]] ပါဝင်သည်။ (၂၀၁၈) # ''[[:en: A Life on Our Planet: My Witness Statement and a Vision for the Future| A Life on Our Planet|My Witness Statement and a Vision for the Future]]'' (၂၀၂၀) {{div col end}} == ကိုးကား == {{Reflist}} {{Authority control}} [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၆ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဘီဘီစီ]] [[ကဏ္ဍ:သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်]] nuh7qkrcctidvzn33586l9k1fqsvt1v 0 222565 1056593 1051586 2026-10-07T17:16:20Z Dr Lotus Black 31011 1056593 wikitext text/x-wiki {{အကိုးအကားမဲ့}} "တိုင်းလုံ(ရှမ်းကြီး)" တို့သည် [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်]]နယ်အရှေ့တောင် မှ တုန်ကင်းနယ်အရှေ့တောင်ဒေသထိ နေထိုင်ကြသည်။ မိုင်းလုံးနိုင်ငံတော်မှ ရှမ်းများဖြစ်သောကြောင့် “တိုင်းလုံး” ဟု အမည်တွင်ကြသည်။ တရုတ်တို့က တိုင်းလုံးကို "တူဂျင်း" (Tu Jen) ဟုခေါ်ကြသည်။ တိုင်းလုံးသည် "တိုင်းထို" (Tai Tho) နှင့် ဆင်တူ၍ ၎င်းတို့၏စကားသည် တိုင်းလူး(ဆစ်ဆောင်ပန်းနားရှမ်း=လူးရှမ်း)နှင့် တူသည်။ မစ္စတာဒေါက် Mr. Dodd ၏ လေ့လာတွေ့ရှိချက်အရ တိုင်းလုံးစကားလုံး (၂၅၀)တွင် (၈)ပုံ(၁)ပုံမှာ ယွန်းရှမ်းနှင့် မတူ ကျန်ရှိသည့်(၇)ပုံမှာ ယွန်းရှမ်းစကားနှင့်တူသည်ဟုဆိုသည်။ တိုင်းလုံးတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်ကို “တိုင်းလုံး (သို့မဟုတ်) တိုင်းခွန်ယိုင်”ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး တချို့သောရှမ်းများက “တိုင်းလုံး”ကို “ပူတိုင်း”ဟု လည်းခေါ်ကြသည်။ တိုင်းလုံ(ရှမ်းကြီး)လူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို အများဆုံးကိုး ကွယ် ကြပြီး ရိုးရာနတ်များကိုလည်း ကိုးကွယ်ကြပါသည်။ လယ်ယာ၊ တောင်ယာနှင့် ခြံစသည့် စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းများကို အဓိကလုပ်ကိုင်ကြသည်။ တိုင်းလုံ(ရှမ်းကြီး)လူမျိုးများသည် ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း၌ အများဆုံး နေထိုင်ကြပြီးကချင်ပြည်နယ်၊ ကယားပြည်နယ်၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ ရန်ကုန် တိုင်းဒေသကြီးနှင့် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]တို့တွင်လည်း ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] 8o0mlfq9ctz7h7mq5fu5qkfl7dnab28 0 222885 1056544 910184 2026-10-07T13:19:21Z ~2026-53921-94 149125 spam revertido 1056544 wikitext text/x-wiki {{Infobox television|name=ပိုရိုရို ပင်ဂွင်းငယ်လေး|distributor=|producer=|editor=|location=|cinematography=|camera=|runtime=5 မိနစ် (ရာသီ ၁-၃ နှင့် နိုးကြားမှု)<br>၁၁ မိနစ် (ရာသီ ၄-၇)|company={{unbulleted list|Ocon Animation Studios|[[Iconix Entertainment]]}}|channel=[[EBS1]]|list_episodes=|picture_format=|audio_format=|first_run=|first_aired={{Start date|2003|11|27}}|last_aired={{End date|2021|2|16}}|preceded_by=|followed_by=|related=|executive_producer=|num_episodes=၂၆၀ (နိုးကြားခြင်းအပါအဝင် ၃၁၂)|alt_name=|starring=|genre=[[ကလေး]]တွေ|creator=|developer=|writer=|director=|creative_director=|presenter=|judges=|num_seasons=၇ (နိုးကြားခြင်းအပါအဝင် ၈)|voices=|narrated=|theme_music_composer=|opentheme=|endtheme=|composer=|country=[[ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံ]]|language=ကိုရီးယား|show_name_2=뽀롱뽀롱 뽀로로}}'''''ပိုရိုရို ပင်ဂွင်းငယ်လေး''''' ({{Lang-ko|뽀롱뽀롱 뽀로로|Pporongpporong Ppororo}}) သည် တောင်ကိုရီးယား ကွန်ပြူတာ-ကာတွန်း ရုပ်မြင်သံကြား ဇာတ်လမ်းတွဲ ဖြစ်သည်။ == ပြင်ပလင့်ခ် == * [http://www.iconix.co.kr/iconix/eng/index.php Iconix Official Website] * [https://web.archive.org/web/20051207044849/http://www.pororo.net/en/ Pororo the Little Penguin Official Site] * [http://home.ebs.co.kr/pororo/ ''Pororo the Little Penguin'' Official EBS Website] {{in lang|ko}} * [http://www.pororo.nl Pororo in Netherlands] {{in lang|nl}} * [http://www.ocon.co.kr OCON Studios] * {{IMDb title|3968668}} {{Stub}} [[ကဏ္ဍ:တောင်ကိုရီးယား ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ]] gl5vdxh2e3hwsa82pq8yqf0slcu8e89 0 225761 1056559 1055222 2026-10-07T16:21:56Z Dr Lotus Black 31011 1056559 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = တိဗက်လူမျိုးများ (Tibetan people) | native_name = བོད་པ་ (Bod pa) | image = Zhongdian festival (6169776821).jpg | caption = ရိုးရာပွဲတော်တစ်ခုတွင် တွေ့ရသော တိဗက်လူမျိုးများ | population = ၆.၇ သန်းခန့် | region1 = {{flag|China}} | pop1 = ၆.၃ သန်း (၂၀၁၀ သန်းခေါင်စာရင်း)<ref name="stats.gov.cn">{{cite web|url=http://www.stats.gov.cn/tjsj/pcsj/rkpc/6rp/indexch.htm|title=Tabulation on the 2010 Population Census of the People's Republic of China|website=www.stats.gov.cn|access-date=6 May 2019}}</ref> | region2 = {{flag|India}} | pop2 = ၁၈၂,၆၈၅ (၂၀၁၁ သန်းခေါင်စာရင်း)<ref name="IndiaCensus">{{cite web|url=https://censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf|title=Language (India, States and Union Territories)|work=Census of India 2011|date=2018|page=48}}</ref> | region3 = {{flag|Nepal}} | pop3 = ၂၀,၀၀၀ - ၄၀,၀၀၀<ref name="refworld">{{cite web|url=http://www.refworld.org/docid/3f51fbfb4.html|title=Refworld – Nepal: Information on Tibetans in Nepal|publisher=UNHCR|access-date=15 August 2013}}</ref> | region4 = {{flag|Bhutan}} | pop4 = ၄,၀၀၀ ခန့်<ref name="education.mnhs.org">{{cite web|url=http://education.mnhs.org/immigration/communities/tibetan|title=Tibetan – Becoming Minnesotan|website=Education.mnhs.org|access-date=15 August 2013|archive-date=20 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130820061003/http://education.mnhs.org/immigration/communities/tibetan|url-status=dead}}</ref> | region5 = {{flag|United States}} | pop5 = ၁၀,၀၀၀<ref name="tenzinyeshi">{{cite web|url=http://www.tenzinyeshi.com/2012/07/tibetan-immigrants-in-united-states_20.html|title=Tibetan Immigrants in the United States|access-date=4 January 2019}}</ref> | languages = [[တိဗက်ဘာသာစကားများ]]၊ [[တရုတ်ဘာသာစကား]] | religions = [[တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (အဓိက)၊ ဗွန်ဘာသာ (Bön) | related-c = [[ယီ လူမျိုး]]၊ [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[ရဝမ်လူမျိုး]]၊ [[လီဆူလူမျိုး]]၊ [[ကချင်လူမျိုး]] နှင့် အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ]] }} '''တိဗက်လူမျိုးများ'''သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]] ဝင်လူမျိုးများ ဖြစ်ကြပြီး အရှေ့အာရှ၊ တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းရှိ ဌာနေတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ စုစုပေါင်း လူဦးရေ ၆.၇ သန်းဝန်းကျင်ရှိသည့်အနက် အများစုမှာ တရုတ်နိုင်ငံ [[တိဗက်|တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] တွင် နေထိုင်ကြကာ ကန်စု၊ ချင်းဟိုင်နှင့် စီချွမ်းပြည်နယ်တို့တွင်လည်း ဖြန့်ကျက်နေထိုင်ကြသည်။<ref name="stats.gov.cn" /> တိဗက်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့အမိုးဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်သော [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း|ဟိမဝန္တာတောင်တန်း]] ဒေသနှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်တွင် ရှေးကတည်းကပင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြပြီး သမိုင်းကြောင်းအရ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းများကို ဖြတ်ကျော်ကာ တောင်ပိုင်းဒေသများဖြစ်သည့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းအထိ ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.migrationpolicy.org/article/global-nomads-emergence-tibetan-diaspora-part-i|title=Global Nomads: The Emergence of the Tibetan Diaspora (Part I)|date=2 September 2008|website=migrationpolicy.org}}</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် တိဗက်လူမျိုးများကို တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း၌သာမက [[နီပေါနိုင်ငံ]]၊ [[ဘူတန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင်လည်း ဌာနေတိုင်းရင်းသားများအဖြစ်သော်လည်းကောင်း၊ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချနေထိုင်သူများအဖြစ်သော်လည်းကောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="refworld" /><ref name="IndiaCensus" /> == သမိုင်းကြောင်း == တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များသည် ဟန်တရုတ်များနှင့် လမ်းခွဲပြီးနောက် တောင်ဘက်သို့ ဆက်လက်ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရာတွင် အဓိက လမ်းကြောင်းနှစ်ခုကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ပထမလမ်းကြောင်းမှာ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတစ်လျှောက် အနောက်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းပြီး [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]တွင် အခြေချခြင်း ဖြစ်ကာ ယင်းလမ်းကြောင်းမှ ဆင်းသက်လာသူများသည် တိဗက်လူမျိုးများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ ဒုတိယလမ်းကြောင်းမှာ တရုတ်ပြည် အနောက်တောင်ပိုင်း (စီချွမ်း၊ ယူနန်) မှတစ်ဆင့် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းလာပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[အရှေ့မြောက်ပိုင်း ဇုန်နယ်ဆိုင်ရာ ကောင်စီ|အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း]] နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ တိဗက်လူမျိုးတို့၏ သမိုင်းကြောင်းသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကတည်းက တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်ပေါ်တွင် စတင်ခဲ့ကြောင်းကို ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထားများက ဖော်ပြနေပြီး ၎င်းတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် ကျောက်ခေတ်သစ်ကာလကတည်းကပင် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတစ်လျှောက် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြကာ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင် အနွယ်စုများအဖြစ် သီးခြားဝိသေသဖြင့် တည်ရှိခဲ့ကြသည်။<ref name="Beall2010">Beall, C. M. (2010). "Two routes to functional adaptation: Tibetan and Andean high-altitude natives". *Proceedings of the National Academy of Sciences*, 107(suppl 2), 8958-8965.</ref> တိဗက်တို့၏ သမိုင်းတွင် အထင်ရှားဆုံးသော ကာလမှာ အေဒီ ၇ ရာစု၌ ဘုရင် စုန်ဆန်ဂမ်ပို (Songtsen Gampo) က တိဗက်အင်ပါယာ (Tibetan Empire) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် ကာလဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ လက်ထက်တွင် တိဗက်စာပေ ထွန်းကားလာခြင်းနှင့် အိမ်နီးချင်း တရုတ်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့မှတစ်ဆင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ စတင်ဝင်ရောက်လာခြင်းတို့ကြောင့် တိဗက်ယဉ်ကျေးမှုသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ထိုအင်ပါယာသည် အာရှအလယ်ပိုင်းအထိ အာဏာစက် ဖြန့်ကျက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name="Beckwith1987">Beckwith, C. I. (1987). *The Tibetan Empire in Central Asia*. Princeton University Press.</ref> ၉ ရာစုတွင် အင်ပါယာ ပြိုကွဲပြီးနောက်ပိုင်း တိဗက်ဒေသသည် ပြည်နယ်ငယ်များအဖြစ် ကာလရှည်ကြာ ကွဲပြားနေခဲ့သော်လည်း ၁၃ ရာစု မွန်ဂိုအင်ပါယာ ထွန်းကားလာချိန်တွင် မွန်ဂိုခေါင်းဆောင်များနှင့် တိဗက်သာသနာပိုင်များအကြား "ဆရာနှင့် ဒါယကာ" (Priest-Patron) ဆက်ဆံရေး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ရာမှတစ်ဆင့် တိဗက်ပြည်၌ သာသနာရေးဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်မှုပုံစံ အားကောင်းလာခဲ့သည်။<ref name="Stein1972">Stein, R. A. (1972). *Tibetan Civilization*. Stanford University Press.</ref> ၁၇ ရာစုတွင် ပဉ္စမမြောက် တလိုင်းလားမား (5th Dalai Lama) လက်ထက်၌ တိဗက်တစ်ပြည်လုံးကို ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုဖြင့် ပြန်လည်စည်းလုံးနိုင်ခဲ့ပြီး ပိုတာလာနန်းတော်ကြီးကို တည်ဆောက်ကာ ဘာသာရေးနှင့် နိုင်ငံရေး ပူးတွဲအုပ်ချုပ်သည့်စနစ်ကို ခိုင်မာစေခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် တိဗက်သည် ပြင်ပကမ္ဘာနှင့် အဆက်အသွယ်နည်းသော သီးခြားနိုင်ငံအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သော်လည်း ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၅၉ ခုနှစ် တိဗက်ပုန်ကန်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် ၁၄ ပါးမြောက် တလိုင်းလားမားနှင့် တိဗက်လူမျိုး အမြောက်အမြားသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြရကာ ယနေ့တိုင် တိဗက်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာရေးအမွေအနှစ်များကို ပြည်ပရောက် တိဗက်လူ့အဖွဲ့အစည်းများမှတစ်ဆင့် ကမ္ဘာအနှံ့ ထိန်းသိမ်းပျံ့နှံ့စေလျက် ရှိသည်။<ref name="Goldstein1991">Goldstein, M. C. (1991). *A History of Modern Tibet, 1913-1951: The Demise of the Lamaist State*. University of California Press.</ref> == မျိုးရိုးဗီဇ == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများအရ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင် လူမျိုးများအားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ မှ ၇,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်း [[မြစ်ဝါမြစ်]]ဝှမ်းတွင် အခြေချခဲ့သော ရှေးဦးစိုက်ပျိုးရေးသမား (Neolithic Farmers) များမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း ခိုင်လုံသော အထောက်အထားများ တွေ့ရှိရသည်၊၊<ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "The Genomic Formation of Human Populations in East Asia". ''Nature''.</ref> တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ (တိဗက်၊ ဗမာ နှင့် ဟန်တရုတ်) အားလုံးတွင် အဓိကတွေ့ရသော ဖခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးဗီဇအမှတ်အသားမှာ Haplogroup O2 (ယခင် O3 - M122) ဖြစ်ပြီး ထိုဘာသာစကားမိသားစုကြီး၏ အဓိကဗီဇသော့ချက်ပင် ဖြစ်သည်၊၊ တိဗက်လူမျိုးများသည် အခြား တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များနှင့် မတူဘဲ Haplogroup D-M174 ဗီဇကိုပါ ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်၊၊ ဤအမှတ်အသားသည် အရှေ့အာရှရှိ အခြားလူမျိုးစုများ တွင် တွေ့ရခဲကာ ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အိုင်နူး (Ainu) လူမျိုးများ တွင်ထူးထူးခြားခြားတွေ့ရသည်။<ref>Shi, H., et al. (2008). "Y chromosome evidence of earliest modern human settlement in East Asia and Andaman Islands". ''BMC Biology''.</ref> ၎င်းမှာ တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်သို့ ရောက်ရှိလာသော ရှေးဦးတရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်များ (Haplogroup O) နှင့် ထိုဒေသတွင် အခြေချနေထိုင်နှင့်ပြီးသား ရှေးဦးအာရှသား (Paleolithic Asians) များ သွေးနှောမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်၊၊<ref>Su, B., et al. (2000). "Y chromosome haplotypes reveal prehistorical migrations to the Himalayas". ''Human Genetics''.</ref> တိဗက်လူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားသော လူမျိုးစုများနှင့်မတူဘဲ အလွန်ထူးခြားသည့် ဝိသေသများရှိရာ အထူးသဖြင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် အလွန်မြင့်မားသော ဒေသများတွင် အောက်ဆီဂျင်နည်းပါးသည့်ဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိစေသည့် EPAS1 ဟုခေါ်သော "အမြင့်ဒေသလိုက်လျောညီထွေဖြစ်မှု ဗီဇ" (High-altitude adaptation gene) ကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်၊၊<ref>Yi, X., et al. (2010). "Sequencing of 50 Human Exomes Reveals Adaptation to High Altitude". ''Science''.</ref> မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများအရ ထို EPAS1 ဗီဇသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်ချီက မျိုးသုဉ်းသွားခဲ့ပြီဖြစ်သော ရှေးဦးလူသားမျိုးစိတ် “ဒတ်နီဆိုဗန်” (Denisovans) များထံမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရပြီး ၎င်းဗီဇကြောင့် တိဗက်လူမျိုးများသည် အောက်ဆီဂျင်နည်းပါးသော ပတ်ဝန်းကျင်တွင် သွေးပျစ်ခြင်း သို့မဟုတ် နှလုံးရောဂါဖြစ်ပွားခြင်းမရှိဘဲ ပုံမှန်အတိုင်း ရှင်သန်နိုင်ကြခြင်းဖြစ်သည်၊၊<ref>Huerta-Sánchez, E., et al. (2014). "Altitude adaptation in Tibetans caused by introgression from Denisovan-like hominins". ''Nature''.</ref> ထို့အပြင် တစ်ကိုယ်လုံးဆိုင်ရာ ဗီဇ (Autosomal DNA) လေ့လာမှုများအရ တိဗက်လူမျိုးများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသူများနှင့် ဟိမဝန္တာဒေသခံ ရှေးဦးလူမျိုးများ သွေးနှောမှုမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့တွင် ရှေးဦးအရှေ့အာရှသား ဗီဇ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော် ပါဝင်နေကြောင်း သိပ္ပံနည်းကျ အထောက်အထားများက ဖော်ပြနေသည်၊၊<ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "The Genomic Formation of Human Populations in East Asia". ''Nature''.</ref> ==ဘာသာစကား== တိဗက်လူမျိုးသည် တိဗက်ဘာသာစကားကို စကားပြောကြသည်။ တိဗက်ဘာသာသည် တိဗက်-ဗမာ(Tibeto-Burman)ဘာသာစကားစုအတွင်း ပါဝင်ပြီး တိဗက်အက္ခရာသည် ဗြာဟ္မီလက်ရေးမှ ဆင်းသက်လာသည်။ ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ စဉ်အတိုင်း ဝါကျတည်ဆောက်သောဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာဘာသာနဲ့တူညီတဲ့အချက်များစွာရှိသည်။ ဥပမာ ၁ — ရိုးရှင်းသောဝါကျ ང་ ཤ་ཟ་བ་ཡིན། (nga sha za-ba yin) → “ငါအသားစားခဲ့တယ်” • ང་ (nga) = ငါ • ཤ་ (sha) = အသား • ཟ་བ་ (za-ba) = စား (past participle) • ཡིན། (yin) = ခဲ့တယ်။ ဥပမာ ၂ — ངས དགེ་རྒན་ལ་ དེབ་ བསྩལ་པ་ཡིན། (nga-s geken-la deb tse-pa yin) → “ငါဆရာမကိုစာအုပ်ပေးခဲ့တယ်။” • ངས (nga-s) = ငါ (subject, ergative particle) • དགེ་རྒན་ལ་ (geken-la) = ဆရာမကို (dative particle) • དེབ་ (deb) = စာအုပ် • བསྩལ་པ་ (tse-pa) = ပေး (past participle of give) • ཡིན། (yin) = ခဲ့တယ်။ မျိုးရိုးအားဖြင့် တိဗက်လူမျိုးသည် တိဗက်-ဗမာအုပ်စု (Tibeto-Burman)အတွင်းပါဝင်ပြီး၊ ဤအဖွဲ့တွင် ဗမာ၊ချင်း၊နာဂ၊ကချင် စသော မြန်မာ့တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများနှင့်လည်း မျိုးရိုးဗီဇအားဖြင့်ချိတ်ဆက်ထားသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် အဓိကအားဖြင့်တိဗက်-ဗမာနွယ် လူမျိုးများ အဓိကနေထိုင်ပြီး တရားဝင်ရုံးသုံးမြန်မာဘာသာစကားသည်လည်း တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားဖြစ်သဖြင့် သမိုင်းတစ်လျှောက်အတွင်း တောင်ဘက်သို့ ပြောင်းရွှေ့လာကြသည် ဟုယူဆရသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူနေမှုဓလေ့ == တိဗက်ယဉ်ကျေးမှုသည် [[တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (Tibetan Buddhism) အပေါ်တွင် အလုံးစုံအခြေခံထားပြီး ၎င်းသည် တိဗက်လူမျိုးတို့၏ နေ့စဉ်ဘဝ၊ အနုပညာ၊ ဂီတနှင့် ပညာရေးတို့အထိ လွှမ်းမိုးထားသည်၊၊ === ဘာသာရေးနှင့် ယုံကြည်မှု === တိဗက်လူမျိုးအများစုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ ကိုးကွယ်မှုတွင် မန္တန်ရွတ်ဆိုခြင်း၊ ပုတီးစိပ်ခြင်းနှင့် '''ပဌာန်းစက်''' (Prayer Wheel) များ လှည့်ခြင်းတို့မှာ အလွန်အရေးပါသော ဝတ်ပြုမှုများဖြစ်သည်၊၊ ထို့အပြင် "ဗွန်" (Bön) ဟုခေါ်သော ရှေးဦးရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုဓလေ့အချို့သည်လည်း ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ရောယှက်ကာ တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်၊၊ တိဗက်လူမျိုးတို့သည် ဘုရားဖူးခရီးကို အလွန်တန်ဖိုးထားကြပြီး [[လာဆာမြို့]]ရှိ [[ပိုတာလာနန်းတော်]]နှင့် ဂျိုခမ်းကျောင်းတော် (Jokhang Temple) တို့သို့ နှစ်စဉ်လာရောက် ဝတ်ပြုကြသည်၊၊<ref>Stein, R. A. (1972). ''Tibetan Civilization''. Stanford University Press.</ref> === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === တိဗက်ရိုးရာဝတ်စုံကို '''ချူဘာ''' (Chuba) ဟုခေါ်သည်၊၊ ၎င်းသည် အင်္ကျီလက်ရှည် အပွကြီးဖြစ်ပြီး ခါးတွင် ရောင်စုံခါးစည်းဖြင့် ပတ်ရသလို၊ ပူအိုက်သောအခါတွင် လက်တစ်ဖက်ကို ချွတ်၍ ခါးတွင် ပတ်ထားလေ့ရှိသည်၊၊ အမျိုးသားများသည် များသောအားဖြင့် သိုးမွှေးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး အမျိုးသမီးများသည် အရောင်အသွေးစုံလင်သော ရှေ့ဖုံးစပရိန် (Pangden) နှင့် ကျောက်စိမ်း၊ သန္တာကျောက် စသည့် ရတနာများကို အလှဆင်ကြသည်၊၊<ref>Phuntsog, T. (2005). ''Dress and Ornaments of Tibetans''. Tibet People's Publishing House.</ref> === အစားအစာ === တိဗက်တို့၏ အဓိကအစားအစာမှာ '''ဆမ်ပါ''' (Tsampa) ဖြစ်ပြီး ၎င်းမှာ မုယောစပါး (Barley) ကို လှော်၍ အမှုန့်ကြိတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်၊၊ ၎င်းကို '''ယာ့ခ်''' (Yak) ဟုခေါ်သော တောင်ပေါ်နွားမှ ရရှိသော ထောပတ်နှင့် လက်ဖက်ရည် (Butter Tea) တို့ဖြင့် ရောနယ်၍ စားသုံးကြသည်၊၊ ဤအစားအစာသည် အမြင့်ပိုင်းဒေသ၏ အေးမြသောဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိစေရန် အားအင်ပြည့်ဝစေသည်၊၊<ref>Tamang, J. P. (2010). ''Himalayan Fermented Foods''. CRC Press.</ref> === ပွဲတော်များ === * '''လိုဆာ (Losar):''' တိဗက်နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ပြီး အစည်ကားဆုံးသော ပွဲတော်ဖြစ်သည်၊၊ * '''မွန်လမ် (Monlam):''' ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဆုတောင်းပွဲတော်ကြီးဖြစ်သည်၊၊ * '''ရှိုတွန် (Shoton):''' နို့ခဲပွဲတော်ဟု လူသိများပြီး ရိုးရာဇာတ်သဘင်များနှင့် ကခုန်မှုများ ပါဝင်သည်၊၊ === ဓလေ့ထူးခြားချက် === တိဗက်တို့၏ ထူးခြားသောဓလေ့တစ်ခုမှာ '''ကောင်းကင်မြေမြှုပ်ခြင်း''' (Sky Burial) ဖြစ်သည်၊၊ ဤဓလေ့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ "ခန္ဓာကိုယ်သည် အမြဲမတည်" ဆိုသော အဆုံးအမကို လက်တွေ့ပြသခြင်းဖြစ်ပြီး ကွယ်လွန်သူ၏ ရုပ်အလောင်းကို လင်းတများ စားသုံးစေခြင်းဖြင့် သဘာဝတရားသို့ ပြန်လည်ပေးအပ်ခြင်း ဖြစ်သည်၊၊<ref>Finstad, G. D., et al. (2012). "Tibetan Sky Burial: An Ethnographic Inquiry". ''Journal of Asian Studies''.</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တိဘက်]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိမှတ်ပြု လူမျိုးစုများ]] 49onn6b1ewpxd2gm7dctg49un0fw25w 0 250242 1056566 853496 2026-10-07T16:36:51Z Dr Lotus Black 31011 1056566 wikitext text/x-wiki {{speciesbox | name = ဟိမဝန္တာလင်းတ | status = NT | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |title=''Gyps himalayensis'' |author=BirdLife International |date=2017 |page=e.T22695215A118594518 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-3.RLTS.T22695215A118594518.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | image = Himalayan_Griffon_(Gyps_himalayensis).jpg | genus = Gyps | species = himalayensis | authority = [[:en:Allan Octavian Hume|Hume]], 1869<ref>{{cite book |author=Hume, A.O.H. |year=1869 |title=My scrap book: or rough notes on Indian oology and ornithology |location=Calcutta |publisher=C.B. Lewis, Baptist Mission Press |pages=12–18 |chapter=''Gyps fulvus'', Gmel. (''Gyps himalayensis'', nobis.) |chapter-url=https://archive.org/details/myscrapbookorrou00hume/page/12/mode/2up}}</ref> | range_map = GypsHimalayensisMap.svg }} '''ဟိမဝန္တာလင်းတ''' (Gyps himalayensis) သို့မဟုတ် '''ဟိမဝန္တာ ဂရစ်ဖွန်လင်းတ'''သည် [[ဟိမဝန္တာတောင်တန်း]]များနှင့် အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်းရှိ မြောက်ပိုင်းနှင့် ကပ်လျက် [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]ရှိ ကမ္ဘာ့ရှေးဟောင်း လင်းတဖြစ်သည်။ ရိုင်းစိုင်းသော လင်းတများ (Aegypius monachus) ပြီးနောက် ၎င်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒုတိယအကြီးဆုံး လင်းတမျိုးစိတ်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး အကောင်ပေါက်များထဲမှ ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို IUCN Red List တွင် ခြိမ်းချောက်လုနီးပါးအဖြစ် စာရင်းသွင်းထားသည်။  အမြင်ဆင်တူပြီး စာနာစိတ်ရှိသော မျိုးစိတ်ဖြစ်သည့် Eurasian griffon လင်းတ (Gyps fulvus) နှင့် မရောထွေးသင့်ပါ။ ==ကိုးကား== {{reflist}} {{Taxonbar|from=Q643101}} {{Bird-stub}} b399xb9v4sz7w9ckv646sj4duufk5u2 0 253417 1056567 1031343 2026-10-07T16:39:03Z Dr Lotus Black 31011 1056567 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ် | official_name = Arunachal Pradesh | settlement_type = [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေများ|ပြည်နယ်]] | image_skyline = Tawang Monastery, Arunachal Pradesh.jpg | image_caption = တာဝမ်ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း (Tawang Monastery) | image_map = Arunachal Pradesh in India (disputed hatched).svg | map_caption = အိန္ဒိယနိုင်ငံအတွင်းရှိ အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ်၏ တည်နေရာ | nickname = အရုဏ်ဦးနေခြည် ထွန်းလင်းရာပြည် (Land of the Dawn-Lit Mountains) | subdivision_type1 = အခိုင်အမာတောင်းဆိုသူ | subdivision_name1 = {{flag|China}} | capital = [[အီတာနာဂါမြို့]] (Itanagar) | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|India}} | establish_title = ပြည်နယ်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိခြင်း | establish_date = ၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၈၇ | capital = [[အီတာနာဂါမြို့]] (Itanagar) | area_total_km2 = 83743 | population_total = 1383727 | population_as_of = ၂၀၁၁ | languages = [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]] (ရုံးသုံး) | website = {{URL|https://arunachalpradesh.gov.in/}} }} '''အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ်''' ({{lang-en|Arunachal Pradesh}}) ({{lang-hi|अरुणाचल प्रदेश}}) သို့မဟုတ် '''တောင်ပိုင်းတိဗက်''' ({{lang-zh|藏南|Zangnan}}) သည် [[ဟိမဝန္တာတောင်တန်း]]၏ အရှေ့ဘက်အစွန်းတွင် တည်ရှိသော အငြင်းပွားဖွယ်ရာ နယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်သည်။ လက်ရှိတွင် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]က ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်အုပ်ချုပ်ထားသော်လည်း [[တရုတ်နိုင်ငံ]]က ၎င်းတို့၏ [[တိဗက်|တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် အခိုင်အမာ တောင်းဆိုထားသည်။ တောင်ဘက်တွင် [[အာသံပြည်နယ်]]နှင့် [[နာဂလန်ပြည်နယ်]]၊ အနောက်ဘက်တွင် [[ဘူတန်နိုင်ငံ]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နှင့် မြောက်ဘက်တွင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] ([[တိဗက်|တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]) တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ အီတာနာဂါမြို့သည် ပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] နှင့် [[ကချင်ပြည်နယ်]] တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ပြည်နယ်အတွင်းရှိ [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး]]၊ [[တန်ဆာလူမျိုး|တန်ဆာ]] နှင့် [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ်]] (နောင်မွန်) မျိုးနွယ်စုများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသားများနှင့် မျိုးနွယ်စုချင်း တိုက်ရိုက်တော်စပ်ကာ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာစကားချင်း နီးစပ်ကြသည်။<ref>Cultural Ties between Myanmar and Arunachal, 2024.</ref> == သမိုင်းကြောင်း == အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ်ရှိ မျိုးနွယ်စုအများစုသည် ၎င်းတို့၏ သမိုင်းကြောင်းကို စာဖြင့်မှတ်တမ်းတင်ထားခြင်း မရှိဘဲ မျိုးဆက်တစ်ခုမှတစ်ခုသို့ ပါးစပ်ရာဇဝင်များ၊ ရိုးရာတေးကဗျာများနှင့် ပုံပြင်များဖြင့်သာ လက်ဆင့်ကမ်းခဲ့ကြသည်။ အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ်သို့ လူမျိုးစုများ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာပုံကို အဓိက လမ်းကြောင်း သတ်မှတ်နိုင်သည်။မွန်ပါ (Monpa) နှင့် ရှာဒုက်ပင် (Sherdukpen) မျိုးနွယ်စုများသည် မြောက်ဘက် [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]မှ ဟိမဝန္တာတောင်ကြားလမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာကြသူများ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တိဗက်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာစကား အနွယ်အတော်များများကို ယူဆောင်လာခဲ့ကြသည်။ဒုတိယမှာ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းမှတစ်ဆင့် ဝင်ရောက်လာသော လမ်းကြောင်း ဖြစ်သည်။[[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခမ်းတီးရှမ်း]] (Khampti) များသည် ၁၈ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဖျားရှိ ခမ်းတီးလုံ (ပူတာအို) ဒေသမှ ရွှေ့ပြောင်းလာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ကိုယ်ပိုင်စာပေနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကိုပါ ယူဆောင်လာခဲ့သည်။<ref name="migration">Barpujari, S. K., "The Khamptis of Arunachal Pradesh", 1996.</ref> တန်ဆာ (Tangsa) နှင့် ဂျိန်းဖော (Singpho) မျိုးနွယ်စုများသည်လည်း မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပတ်ကွိုင်တောင်တန်း (Patkai Hills) ကို ဖြတ်ကျော်ကာ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး မြန်မာနိုင်ငံရှိ ၎င်းတို့၏ မျိုးနွယ်စုများနှင့် ယနေ့တိုင် နီးကပ်စွာ ဆက်ဆံလျက်ရှိသည်။မစ်ရှ်မီ (Mishmi) မျိုးနွယ်စုများသည် တရုတ်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ နယ်စပ်ရှိ တောင်တန်းဒေသများမှ ဆင်းသက်လာကြသူများဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့၏ ဘာသာစကားသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် အုပ်စုကွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ခေတ်သစ်သမိုင်းတွင် ဤဒေသသည် ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ အစိုးရ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနှင့် တိဗက်အကြား နယ်နိမိတ်အဖြစ် မက်မဟွန်မျဉ်း (McMahon Line) ကို သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ တရုတ်နိုင်ငံသည် ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှအိန္ဒိယနှင့် တိဗက်ကိုယ်စားလှယ်များအကြား သတ်မှတ်ခဲ့သည့် မက်မဟွန်မျဉ်း (McMahon Line) နယ်နိမိတ်ကို တရားမဝင် ဖြစ်ပြီး ထိုစဉ်က တိဗက်သည် သီးခြားလွတ်လပ်သော နိုင်ငံမဟုတ်ဘဲ တရုတ်နိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်းသာ ဖြစ်သဖြင့် နယ်နိမိတ်ဆိုင်ရာ စာချုပ်များကို သီးခြားချုပ်ဆိုပိုင်ခွင့် မရှိဟု ဆိုသည်။<ref name="china-position">"China's Sovereignty over South Tibet", Ministry of Foreign Affairs of the PRC.</ref> ၁၉၅၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ဤဒေသကို "အရှေ့မြောက် နယ်ခြားဒေသ" (North-East Frontier Agency - NEFA) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[တရုတ်-အိန္ဒိယ စစ်ပွဲ]]အတွင်း တရုတ်တပ်မတော်သည် ဤဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းအတော်များများကို ခေတ္တသိမ်းပိုက်ခဲ့ဖူးသည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ (၂၄) ခုမြောက် ပြည်နယ်အဖြစ် တရားဝင် ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name="history">"History of Arunachal Pradesh", Government of Arunachal Pradesh Official Portal.</ref> တရုတ်အစိုးရက ဤဒေသ (အထူးသဖြင့် တာဝမ်ဒေသ) သည် တိဗက်ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးတို့၏ ခွဲခြား၍မရသော အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာ ဆိုသည်။တာဝမ်ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းမှာ ဆဌမမြောက် [[တလိုင်းလားမား]] (Tsangyang Gyatso) မွေးဖွားရာဒေသဖြစ်ခြင်းကြောင့် တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာအရ အလွန်အရေးပါသော နယ်မြေအဖြစ် ရှုမြင်သည်။ ရှေးယခင်က ဤဒေသရှိ မျိုးနွယ်စုများသည် တိဗက်အစိုးရ (လာဆာ) ထံသို့ အခွန်ဆက်သခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများ ရှိခဲ့သည်။ တရုတ်နိုင်ငံ၏ ပိုင်နက်ဖြစ်ကြောင်း ကမ္ဘာကို ပြသရန်အတွက် ၂၀၁၇ ခုနှစ်မှစ၍ အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ်အတွင်းရှိ တောင်တန်းများ၊ မြစ်များနှင့် မြို့ရွာပေါင်း မြောက်မြားစွာကို တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် အမည်သစ်များ ပုံမှန်ထုတ်ပြန်လေ့ရှိသည်။<ref name="aljazeera-china">"Why China is renaming places in Arunachal Pradesh", Al Jazeera, 2023.</ref> ==ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာစကား == အာရူနာချယ်ပြည်နယ်ရှိ မွန်ပါ (Monpa) နှင့် ရှာဒုက်ပင် (Sherdukpen) လူမျိုးစုများသည် တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြပြီး ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း များသည် တိဗက်နိုင်ငံရှိ [[လာဆာမြို့]] (Lhasa) မှ ဗိသုကာလက်ရာများနှင့် တူညီသည်။ အထူးသဖြင့် တာဝမ်ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း (Tawang Monastery) သည် တိဗက်နိုင်ငံပြင်ပတွင် ဒုတိယအကြီးဆုံး တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်း ဖြစ်ပြီး တိဗက်ယဉ်ကျေးမှု၏ ဗဟိုချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Aris, M., "The Bhutanese Monarchy and its Tibetan Origins", 1994.</ref> ဤပြည်နယ်ရှိ မျိုးနွယ်စုအများစုသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများ]] ကို ပြောဆိုကြသူများ ဖြစ်သည်။ မျိုးရိုးဗီဇ နှင့် ရုပ်သွင်ပြင်လက္ခဏာများသည် အိန္ဒိယပြည်မကြီးရှိ [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ|အင်ဒို-အာရိယန်]] နွယ်ဝင်များနှင့် ကွာခြားပြီး [[တိဗက်လူမျိုး|တိဗက်]]၊ [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|တရုတ်]]၊ [[မြန်မာလူမျိုး|မြန်မာ]] လူမျိုးတို့ ပိုမိုဆင်တူသည်။<ref name="ethnology">Post, M. W., "The Tibeto-Burman languages of Arunachal Pradesh", 2012.</ref>၁၉၁၄ ခုနှစ် မတိုင်မီအထိ ဤဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းအတော်များများသည် တိဗက်အစိုးရ၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုအောက်တွင် ရှိခဲ့ပြီး တိဗက်ဘာသာစကားမှာ ပညာတတ်များအကြား အဓိက သုံးစွဲသော ဘာသာစကား ဖြစ်ခဲ့သည်။ အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ်သည် ဘာသာစကားအရ ကမ္ဘာ့အစုံလင်ဆုံး ဒေသများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မျိုးနွယ်စုများသည် အဓိကအားဖြင့် [[တိဘက်-ဗမာနွယ်များ အိန္ဒိယပြည်သို့ ရွှေပြောင်းနေထိုင်မှု|တိဗက်-ဗမာ မျိုးနွယ်စုဝင် ဘာသာစကားများ]] (Tibeto-Burman languages) ကို ပြောဆိုကြသည်။နီရှီ (Nyishi)ဘာသာစကားသည် ပြည်နယ်အတွင်း လူပြောအများဆုံး ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်အတွင်း မျိုးနွယ်စုများစွာ ကွဲပြားနေသဖြင့် အချင်းချင်း ဆက်သွယ်ရန်အတွက် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား ကို ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ထို့ပြင် ဟိန္ဒီဘာသာစကားကိုလည်း လူအများအပြား နားလည်ပြောဆိုကြသည်။<ref name="languages">"Linguistic Diversity in Arunachal Pradesh", Anthropological Survey of India.</ref> == မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆက်စပ်မှု == အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ်ရှိ မျိုးနွယ်စုအများစုသည် သမိုင်းကြောင်းအရ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]တို့မှ ရွှေ့ပြောင်းသွားကြသူများ ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် ခမ်းတီးရှမ်း၊ တန်ဆာ နှင့် ဂျိန်းဖော (Kachin/Singpho) မျိုးနွယ်စုများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ၎င်းတို့၏ ဆွေမျိုးစုများနှင့် ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ တစ်ထေရာတည်း တူညီကြသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[Category:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များ]] [[Category:မြန်မာ-အိန္ဒိယ နယ်နိမိတ်]] pljmmqu7ygwnsb33a4kcqoldah62rnl 1056568 1056567 2026-10-07T16:40:21Z Dr Lotus Black 31011 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1056568 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ် | official_name = Arunachal Pradesh | settlement_type = [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေများ|ပြည်နယ်]] | image_skyline = Tawang Monastery, Arunachal Pradesh.jpg | image_caption = တာဝမ်ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း (Tawang Monastery) | image_map = Arunachal Pradesh in India (disputed hatched).svg | map_caption = အိန္ဒိယနိုင်ငံအတွင်းရှိ အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ်၏ တည်နေရာ | nickname = အရုဏ်ဦးနေခြည် ထွန်းလင်းရာပြည် (Land of the Dawn-Lit Mountains) | subdivision_type1 = အခိုင်အမာတောင်းဆိုသူ | subdivision_name1 = {{flag|China}} | capital = [[အီတာနာဂါမြို့]] (Itanagar) | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|India}} | establish_title = ပြည်နယ်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိခြင်း | establish_date = ၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၈၇ | capital = [[အီတာနာဂါမြို့]] (Itanagar) | area_total_km2 = 83743 | population_total = 1383727 | population_as_of = ၂၀၁၁ | languages = [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]] (ရုံးသုံး) | website = {{URL|https://arunachalpradesh.gov.in/}} }} '''အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ်''' ({{lang-en|Arunachal Pradesh}}) ({{lang-hi|अरुणाचल प्रदेश}}) သို့မဟုတ် '''တောင်ပိုင်းတိဗက်''' ({{lang-zh|藏南|Zangnan}}) သည် [[ဟိမဝန္တာတောင်တန်း]]၏ အရှေ့ဘက်အစွန်းတွင် တည်ရှိသော အငြင်းပွားဖွယ်ရာ နယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်သည်။ လက်ရှိတွင် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]က ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်အုပ်ချုပ်ထားသော်လည်း [[တရုတ်နိုင်ငံ]]က ၎င်းတို့၏ [[တိဗက်|တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် အခိုင်အမာ တောင်းဆိုထားသည်။ တောင်ဘက်တွင် [[အာသံပြည်နယ်]]နှင့် [[နာဂလန်ပြည်နယ်]]၊ အနောက်ဘက်တွင် [[ဘူတန်နိုင်ငံ]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နှင့် မြောက်ဘက်တွင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] ([[တိဗက်|တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]) တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ အီတာနာဂါမြို့သည် ပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] နှင့် [[ကချင်ပြည်နယ်]] တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ပြည်နယ်အတွင်းရှိ [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး]]၊ [[တန်ဆာလူမျိုး|တန်ဆာ]] နှင့် [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ်]] (နောင်မွန်) မျိုးနွယ်စုများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသားများနှင့် မျိုးနွယ်စုချင်း တိုက်ရိုက်တော်စပ်ကာ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာစကားချင်း နီးစပ်ကြသည်။<ref>Cultural Ties between Myanmar and Arunachal, 2024.</ref> == သမိုင်းကြောင်း == အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ်ရှိ မျိုးနွယ်စုအများစုသည် ၎င်းတို့၏ သမိုင်းကြောင်းကို စာဖြင့်မှတ်တမ်းတင်ထားခြင်း မရှိဘဲ မျိုးဆက်တစ်ခုမှတစ်ခုသို့ ပါးစပ်ရာဇဝင်များ၊ ရိုးရာတေးကဗျာများနှင့် ပုံပြင်များဖြင့်သာ လက်ဆင့်ကမ်းခဲ့ကြသည်။ အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ်သို့ လူမျိုးစုများ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာပုံကို အဓိက လမ်းကြောင်း သတ်မှတ်နိုင်သည်။မွန်ပါ (Monpa) နှင့် ရှာဒုက်ပင် (Sherdukpen) မျိုးနွယ်စုများသည် မြောက်ဘက် [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]မှ ဟိမဝန္တာတောင်ကြားလမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာကြသူများ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တိဗက်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာစကား အနွယ်အတော်များများကို ယူဆောင်လာခဲ့ကြသည်။ဒုတိယမှာ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းမှတစ်ဆင့် ဝင်ရောက်လာသော လမ်းကြောင်း ဖြစ်သည်။[[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခမ်းတီးရှမ်း]] (Khampti) များသည် ၁၈ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဖျားရှိ ခမ်းတီးလုံ (ပူတာအို) ဒေသမှ ရွှေ့ပြောင်းလာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ကိုယ်ပိုင်စာပေနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကိုပါ ယူဆောင်လာခဲ့သည်။<ref name="migration">Barpujari, S. K., "The Khamptis of Arunachal Pradesh", 1996.</ref> တန်ဆာ (Tangsa) နှင့် ဂျိန်းဖော (Singpho) မျိုးနွယ်စုများသည်လည်း မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပတ်ကွိုင်တောင်တန်း (Patkai Hills) ကို ဖြတ်ကျော်ကာ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး မြန်မာနိုင်ငံရှိ ၎င်းတို့၏ မျိုးနွယ်စုများနှင့် ယနေ့တိုင် နီးကပ်စွာ ဆက်ဆံလျက်ရှိသည်။မစ်ရှ်မီ (Mishmi) မျိုးနွယ်စုများသည် တရုတ်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ နယ်စပ်ရှိ တောင်တန်းဒေသများမှ ဆင်းသက်လာကြသူများဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့၏ ဘာသာစကားသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် အုပ်စုကွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ခေတ်သစ်သမိုင်းတွင် ဤဒေသသည် ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ အစိုးရ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနှင့် တိဗက်အကြား နယ်နိမိတ်အဖြစ် မက်မဟွန်မျဉ်း (McMahon Line) ကို သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ တရုတ်နိုင်ငံသည် ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှအိန္ဒိယနှင့် တိဗက်ကိုယ်စားလှယ်များအကြား သတ်မှတ်ခဲ့သည့် မက်မဟွန်မျဉ်း (McMahon Line) နယ်နိမိတ်ကို တရားမဝင် ဖြစ်ပြီး ထိုစဉ်က တိဗက်သည် သီးခြားလွတ်လပ်သော နိုင်ငံမဟုတ်ဘဲ တရုတ်နိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်းသာ ဖြစ်သဖြင့် နယ်နိမိတ်ဆိုင်ရာ စာချုပ်များကို သီးခြားချုပ်ဆိုပိုင်ခွင့် မရှိဟု ဆိုသည်။<ref name="china-position">"China's Sovereignty over South Tibet", Ministry of Foreign Affairs of the PRC.</ref> ၁၉၅၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ဤဒေသကို "အရှေ့မြောက် နယ်ခြားဒေသ" (North-East Frontier Agency - NEFA) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[တရုတ်-အိန္ဒိယ စစ်ပွဲ]]အတွင်း တရုတ်တပ်မတော်သည် ဤဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းအတော်များများကို ခေတ္တသိမ်းပိုက်ခဲ့ဖူးသည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ (၂၄) ခုမြောက် ပြည်နယ်အဖြစ် တရားဝင် ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name="history">"History of Arunachal Pradesh", Government of Arunachal Pradesh Official Portal.</ref> တရုတ်အစိုးရက ဤဒေသ (အထူးသဖြင့် တာဝမ်ဒေသ) သည် တိဗက်ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးတို့၏ ခွဲခြား၍မရသော အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာ ဆိုသည်။တာဝမ်ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းမှာ ဆဌမမြောက် [[ဒလိုင်းလားမား]] (Tsangyang Gyatso) မွေးဖွားရာဒေသဖြစ်ခြင်းကြောင့် တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာအရ အလွန်အရေးပါသော နယ်မြေအဖြစ် ရှုမြင်သည်။ ရှေးယခင်က ဤဒေသရှိ မျိုးနွယ်စုများသည် တိဗက်အစိုးရ (လာဆာ) ထံသို့ အခွန်ဆက်သခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများ ရှိခဲ့သည်။ တရုတ်နိုင်ငံ၏ ပိုင်နက်ဖြစ်ကြောင်း ကမ္ဘာကို ပြသရန်အတွက် ၂၀၁၇ ခုနှစ်မှစ၍ အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ်အတွင်းရှိ တောင်တန်းများ၊ မြစ်များနှင့် မြို့ရွာပေါင်း မြောက်မြားစွာကို တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် အမည်သစ်များ ပုံမှန်ထုတ်ပြန်လေ့ရှိသည်။<ref name="aljazeera-china">"Why China is renaming places in Arunachal Pradesh", Al Jazeera, 2023.</ref> ==ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာစကား == အာရူနာချယ်ပြည်နယ်ရှိ မွန်ပါ (Monpa) နှင့် ရှာဒုက်ပင် (Sherdukpen) လူမျိုးစုများသည် တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြပြီး ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း များသည် တိဗက်နိုင်ငံရှိ [[လာဆာမြို့]] (Lhasa) မှ ဗိသုကာလက်ရာများနှင့် တူညီသည်။ အထူးသဖြင့် တာဝမ်ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း (Tawang Monastery) သည် တိဗက်နိုင်ငံပြင်ပတွင် ဒုတိယအကြီးဆုံး တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်း ဖြစ်ပြီး တိဗက်ယဉ်ကျေးမှု၏ ဗဟိုချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Aris, M., "The Bhutanese Monarchy and its Tibetan Origins", 1994.</ref> ဤပြည်နယ်ရှိ မျိုးနွယ်စုအများစုသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများ]] ကို ပြောဆိုကြသူများ ဖြစ်သည်။ မျိုးရိုးဗီဇ နှင့် ရုပ်သွင်ပြင်လက္ခဏာများသည် အိန္ဒိယပြည်မကြီးရှိ [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ|အင်ဒို-အာရိယန်]] နွယ်ဝင်များနှင့် ကွာခြားပြီး [[တိဗက်လူမျိုး|တိဗက်]]၊ [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|တရုတ်]]၊ [[မြန်မာလူမျိုး|မြန်မာ]] လူမျိုးတို့ ပိုမိုဆင်တူသည်။<ref name="ethnology">Post, M. W., "The Tibeto-Burman languages of Arunachal Pradesh", 2012.</ref>၁၉၁၄ ခုနှစ် မတိုင်မီအထိ ဤဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းအတော်များများသည် တိဗက်အစိုးရ၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုအောက်တွင် ရှိခဲ့ပြီး တိဗက်ဘာသာစကားမှာ ပညာတတ်များအကြား အဓိက သုံးစွဲသော ဘာသာစကား ဖြစ်ခဲ့သည်။ အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ်သည် ဘာသာစကားအရ ကမ္ဘာ့အစုံလင်ဆုံး ဒေသများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မျိုးနွယ်စုများသည် အဓိကအားဖြင့် [[တိဘက်-ဗမာနွယ်များ အိန္ဒိယပြည်သို့ ရွှေပြောင်းနေထိုင်မှု|တိဗက်-ဗမာ မျိုးနွယ်စုဝင် ဘာသာစကားများ]] (Tibeto-Burman languages) ကို ပြောဆိုကြသည်။နီရှီ (Nyishi)ဘာသာစကားသည် ပြည်နယ်အတွင်း လူပြောအများဆုံး ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်အတွင်း မျိုးနွယ်စုများစွာ ကွဲပြားနေသဖြင့် အချင်းချင်း ဆက်သွယ်ရန်အတွက် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား ကို ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ထို့ပြင် ဟိန္ဒီဘာသာစကားကိုလည်း လူအများအပြား နားလည်ပြောဆိုကြသည်။<ref name="languages">"Linguistic Diversity in Arunachal Pradesh", Anthropological Survey of India.</ref> == မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆက်စပ်မှု == အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ်ရှိ မျိုးနွယ်စုအများစုသည် သမိုင်းကြောင်းအရ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]တို့မှ ရွှေ့ပြောင်းသွားကြသူများ ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် ခမ်းတီးရှမ်း၊ တန်ဆာ နှင့် ဂျိန်းဖော (Kachin/Singpho) မျိုးနွယ်စုများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ၎င်းတို့၏ ဆွေမျိုးစုများနှင့် ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ တစ်ထေရာတည်း တူညီကြသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[Category:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များ]] [[Category:မြန်မာ-အိန္ဒိယ နယ်နိမိတ်]] jta7kn6zxucmo1v7xhwkgcb1i3t9uw5 1056569 1056568 2026-10-07T16:42:06Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကားချက်များ */ 1056569 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ် | official_name = Arunachal Pradesh | settlement_type = [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေများ|ပြည်နယ်]] | image_skyline = Tawang Monastery, Arunachal Pradesh.jpg | image_caption = တာဝမ်ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း (Tawang Monastery) | image_map = Arunachal Pradesh in India (disputed hatched).svg | map_caption = အိန္ဒိယနိုင်ငံအတွင်းရှိ အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ်၏ တည်နေရာ | nickname = အရုဏ်ဦးနေခြည် ထွန်းလင်းရာပြည် (Land of the Dawn-Lit Mountains) | subdivision_type1 = အခိုင်အမာတောင်းဆိုသူ | subdivision_name1 = {{flag|China}} | capital = [[အီတာနာဂါမြို့]] (Itanagar) | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|India}} | establish_title = ပြည်နယ်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိခြင်း | establish_date = ၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၈၇ | capital = [[အီတာနာဂါမြို့]] (Itanagar) | area_total_km2 = 83743 | population_total = 1383727 | population_as_of = ၂၀၁၁ | languages = [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]] (ရုံးသုံး) | website = {{URL|https://arunachalpradesh.gov.in/}} }} '''အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ်''' ({{lang-en|Arunachal Pradesh}}) ({{lang-hi|अरुणाचल प्रदेश}}) သို့မဟုတ် '''တောင်ပိုင်းတိဗက်''' ({{lang-zh|藏南|Zangnan}}) သည် [[ဟိမဝန္တာတောင်တန်း]]၏ အရှေ့ဘက်အစွန်းတွင် တည်ရှိသော အငြင်းပွားဖွယ်ရာ နယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်သည်။ လက်ရှိတွင် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]က ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်အုပ်ချုပ်ထားသော်လည်း [[တရုတ်နိုင်ငံ]]က ၎င်းတို့၏ [[တိဗက်|တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် အခိုင်အမာ တောင်းဆိုထားသည်။ တောင်ဘက်တွင် [[အာသံပြည်နယ်]]နှင့် [[နာဂလန်ပြည်နယ်]]၊ အနောက်ဘက်တွင် [[ဘူတန်နိုင်ငံ]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နှင့် မြောက်ဘက်တွင် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] ([[တိဗက်|တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]) တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ အီတာနာဂါမြို့သည် ပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] နှင့် [[ကချင်ပြည်နယ်]] တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ပြည်နယ်အတွင်းရှိ [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး]]၊ [[တန်ဆာလူမျိုး|တန်ဆာ]] နှင့် [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ်]] (နောင်မွန်) မျိုးနွယ်စုများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသားများနှင့် မျိုးနွယ်စုချင်း တိုက်ရိုက်တော်စပ်ကာ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာစကားချင်း နီးစပ်ကြသည်။<ref>Cultural Ties between Myanmar and Arunachal, 2024.</ref> == သမိုင်းကြောင်း == အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ်ရှိ မျိုးနွယ်စုအများစုသည် ၎င်းတို့၏ သမိုင်းကြောင်းကို စာဖြင့်မှတ်တမ်းတင်ထားခြင်း မရှိဘဲ မျိုးဆက်တစ်ခုမှတစ်ခုသို့ ပါးစပ်ရာဇဝင်များ၊ ရိုးရာတေးကဗျာများနှင့် ပုံပြင်များဖြင့်သာ လက်ဆင့်ကမ်းခဲ့ကြသည်။ အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ်သို့ လူမျိုးစုများ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာပုံကို အဓိက လမ်းကြောင်း သတ်မှတ်နိုင်သည်။မွန်ပါ (Monpa) နှင့် ရှာဒုက်ပင် (Sherdukpen) မျိုးနွယ်စုများသည် မြောက်ဘက် [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]မှ ဟိမဝန္တာတောင်ကြားလမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာကြသူများ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တိဗက်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာစကား အနွယ်အတော်များများကို ယူဆောင်လာခဲ့ကြသည်။ဒုတိယမှာ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းမှတစ်ဆင့် ဝင်ရောက်လာသော လမ်းကြောင်း ဖြစ်သည်။[[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခမ်းတီးရှမ်း]] (Khampti) များသည် ၁၈ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဖျားရှိ ခမ်းတီးလုံ (ပူတာအို) ဒေသမှ ရွှေ့ပြောင်းလာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ကိုယ်ပိုင်စာပေနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကိုပါ ယူဆောင်လာခဲ့သည်။<ref name="migration">Barpujari, S. K., "The Khamptis of Arunachal Pradesh", 1996.</ref> တန်ဆာ (Tangsa) နှင့် ဂျိန်းဖော (Singpho) မျိုးနွယ်စုများသည်လည်း မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပတ်ကွိုင်တောင်တန်း (Patkai Hills) ကို ဖြတ်ကျော်ကာ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး မြန်မာနိုင်ငံရှိ ၎င်းတို့၏ မျိုးနွယ်စုများနှင့် ယနေ့တိုင် နီးကပ်စွာ ဆက်ဆံလျက်ရှိသည်။မစ်ရှ်မီ (Mishmi) မျိုးနွယ်စုများသည် တရုတ်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ နယ်စပ်ရှိ တောင်တန်းဒေသများမှ ဆင်းသက်လာကြသူများဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့၏ ဘာသာစကားသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် အုပ်စုကွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ခေတ်သစ်သမိုင်းတွင် ဤဒေသသည် ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ အစိုးရ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနှင့် တိဗက်အကြား နယ်နိမိတ်အဖြစ် မက်မဟွန်မျဉ်း (McMahon Line) ကို သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ တရုတ်နိုင်ငံသည် ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှအိန္ဒိယနှင့် တိဗက်ကိုယ်စားလှယ်များအကြား သတ်မှတ်ခဲ့သည့် မက်မဟွန်မျဉ်း (McMahon Line) နယ်နိမိတ်ကို တရားမဝင် ဖြစ်ပြီး ထိုစဉ်က တိဗက်သည် သီးခြားလွတ်လပ်သော နိုင်ငံမဟုတ်ဘဲ တရုတ်နိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်းသာ ဖြစ်သဖြင့် နယ်နိမိတ်ဆိုင်ရာ စာချုပ်များကို သီးခြားချုပ်ဆိုပိုင်ခွင့် မရှိဟု ဆိုသည်။<ref name="china-position">"China's Sovereignty over South Tibet", Ministry of Foreign Affairs of the PRC.</ref> ၁၉၅၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ဤဒေသကို "အရှေ့မြောက် နယ်ခြားဒေသ" (North-East Frontier Agency - NEFA) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[တရုတ်-အိန္ဒိယ စစ်ပွဲ]]အတွင်း တရုတ်တပ်မတော်သည် ဤဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းအတော်များများကို ခေတ္တသိမ်းပိုက်ခဲ့ဖူးသည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ (၂၄) ခုမြောက် ပြည်နယ်အဖြစ် တရားဝင် ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name="history">"History of Arunachal Pradesh", Government of Arunachal Pradesh Official Portal.</ref> တရုတ်အစိုးရက ဤဒေသ (အထူးသဖြင့် တာဝမ်ဒေသ) သည် တိဗက်ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးတို့၏ ခွဲခြား၍မရသော အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာ ဆိုသည်။တာဝမ်ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းမှာ ဆဌမမြောက် [[ဒလိုင်းလားမား]] (Tsangyang Gyatso) မွေးဖွားရာဒေသဖြစ်ခြင်းကြောင့် တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာအရ အလွန်အရေးပါသော နယ်မြေအဖြစ် ရှုမြင်သည်။ ရှေးယခင်က ဤဒေသရှိ မျိုးနွယ်စုများသည် တိဗက်အစိုးရ (လာဆာ) ထံသို့ အခွန်ဆက်သခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများ ရှိခဲ့သည်။ တရုတ်နိုင်ငံ၏ ပိုင်နက်ဖြစ်ကြောင်း ကမ္ဘာကို ပြသရန်အတွက် ၂၀၁၇ ခုနှစ်မှစ၍ အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ်အတွင်းရှိ တောင်တန်းများ၊ မြစ်များနှင့် မြို့ရွာပေါင်း မြောက်မြားစွာကို တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် အမည်သစ်များ ပုံမှန်ထုတ်ပြန်လေ့ရှိသည်။<ref name="aljazeera-china">"Why China is renaming places in Arunachal Pradesh", Al Jazeera, 2023.</ref> ==ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာစကား == အာရူနာချယ်ပြည်နယ်ရှိ မွန်ပါ (Monpa) နှင့် ရှာဒုက်ပင် (Sherdukpen) လူမျိုးစုများသည် တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြပြီး ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း များသည် တိဗက်နိုင်ငံရှိ [[လာဆာမြို့]] (Lhasa) မှ ဗိသုကာလက်ရာများနှင့် တူညီသည်။ အထူးသဖြင့် တာဝမ်ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း (Tawang Monastery) သည် တိဗက်နိုင်ငံပြင်ပတွင် ဒုတိယအကြီးဆုံး တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်း ဖြစ်ပြီး တိဗက်ယဉ်ကျေးမှု၏ ဗဟိုချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Aris, M., "The Bhutanese Monarchy and its Tibetan Origins", 1994.</ref> ဤပြည်နယ်ရှိ မျိုးနွယ်စုအများစုသည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများ]] ကို ပြောဆိုကြသူများ ဖြစ်သည်။ မျိုးရိုးဗီဇ နှင့် ရုပ်သွင်ပြင်လက္ခဏာများသည် အိန္ဒိယပြည်မကြီးရှိ [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ|အင်ဒို-အာရိယန်]] နွယ်ဝင်များနှင့် ကွာခြားပြီး [[တိဗက်လူမျိုး|တိဗက်]]၊ [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|တရုတ်]]၊ [[မြန်မာလူမျိုး|မြန်မာ]] လူမျိုးတို့ ပိုမိုဆင်တူသည်။<ref name="ethnology">Post, M. W., "The Tibeto-Burman languages of Arunachal Pradesh", 2012.</ref>၁၉၁၄ ခုနှစ် မတိုင်မီအထိ ဤဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းအတော်များများသည် တိဗက်အစိုးရ၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုအောက်တွင် ရှိခဲ့ပြီး တိဗက်ဘာသာစကားမှာ ပညာတတ်များအကြား အဓိက သုံးစွဲသော ဘာသာစကား ဖြစ်ခဲ့သည်။ အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ်သည် ဘာသာစကားအရ ကမ္ဘာ့အစုံလင်ဆုံး ဒေသများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်အတွင်း နေထိုင်ကြသော မျိုးနွယ်စုများသည် အဓိကအားဖြင့် [[တိဘက်-ဗမာနွယ်များ အိန္ဒိယပြည်သို့ ရွှေပြောင်းနေထိုင်မှု|တိဗက်-ဗမာ မျိုးနွယ်စုဝင် ဘာသာစကားများ]] (Tibeto-Burman languages) ကို ပြောဆိုကြသည်။နီရှီ (Nyishi)ဘာသာစကားသည် ပြည်နယ်အတွင်း လူပြောအများဆုံး ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်အတွင်း မျိုးနွယ်စုများစွာ ကွဲပြားနေသဖြင့် အချင်းချင်း ဆက်သွယ်ရန်အတွက် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား ကို ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ထို့ပြင် ဟိန္ဒီဘာသာစကားကိုလည်း လူအများအပြား နားလည်ပြောဆိုကြသည်။<ref name="languages">"Linguistic Diversity in Arunachal Pradesh", Anthropological Survey of India.</ref> == မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆက်စပ်မှု == အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ်ရှိ မျိုးနွယ်စုအများစုသည် သမိုင်းကြောင်းအရ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]တို့မှ ရွှေ့ပြောင်းသွားကြသူများ ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် ခမ်းတီးရှမ်း၊ တန်ဆာ နှင့် ဂျိန်းဖော (Kachin/Singpho) မျိုးနွယ်စုများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ၎င်းတို့၏ ဆွေမျိုးစုများနှင့် ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ တစ်ထေရာတည်း တူညီကြသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များနှင့် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေများ]] [[ကဏ္ဍ:တိဘက်]] alxviiw4izfnwaalf4e6nyoxs7hknoo 0 253437 1056547 819806 2026-10-07T14:52:26Z Dr Lotus Black 31011 [[ဟိမာစလပဒေသပြည်နယ်]] စာမျက်နှာကို [[ဟီမာချာပရာဒေ့ရှ်]] သို့ Dr Lotus Blackက ရွှေ့ခဲ့သည် 819806 wikitext text/x-wiki '''ဟိမာစလပဒေသ'''({{lang-hi|हिमाचल-प्रदेश}})သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး မြို့တော်မှာ သိမ္လာ ဖြစ်သည်။ [[၁၉၇၁|၁၉၇၁ ခုနှစ်]] [[၂၅ ဇန်နဝါရီ|ဇန်နဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့]]တွင် ပြည်နယ်အဖြစ် တိုးမြှင့်ခဲ့သည်။ အရှေ့ဘက်တွင် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] တိဗက် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ မြောက်ဘက်တွင် Jammu Kashmir၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် ပဉ္စာပပြည်နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် [[ဟရိယာဏာပြည်နယ်]] နှင့် [[ဥတ္တရပဒေသပြည်နယ်]]နှင့် အရှေ့တောင်ဘက်တွင် [[ဥတ္တရခဏ္ဍပြည်နယ်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ် ထိစပ်နေသည်။ ဧရိယာအများစုသည် တောင်တန်းများဖြစ်ပြီး အဝေးရောက်တိဗက်အစိုးရ၏ အခြေစိုက်စခန်းဖြစ်သော [[ဓမ္မသာလာ]] တည်ရှိသည်။ 67yvawyer7npin6bjb78maolsrz256o 1056549 1056547 2026-10-07T14:53:29Z Dr Lotus Black 31011 1056549 wikitext text/x-wiki '''ဟိမာစလပဒေသ'''({{lang-hi|हिमाचल-प्रदेश}})သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး မြို့တော်မှာ သိမ္လာ ဖြစ်သည်။ [[၁၉၇၁|၁၉၇၁ ခုနှစ်]] [[၂၅ ဇန်နဝါရီ|ဇန်နဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့]]တွင် ပြည်နယ်အဖြစ် တိုးမြှင့်ခဲ့သည်။ အရှေ့ဘက်တွင် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] တိဗက် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ မြောက်ဘက်တွင် Jammu Kashmir၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် ပဉ္စာပပြည်နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် [[ဟရိယာဏာပြည်နယ်]] နှင့် [[ဥတ္တရပဒေသပြည်နယ်]]နှင့် အရှေ့တောင်ဘက်တွင် [[ဥတ္တရခဏ္ဍပြည်နယ်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ် ထိစပ်နေသည်။ ဧရိယာအများစုသည် တောင်တန်းများဖြစ်ပြီး အဝေးရောက်တိဗက်အစိုးရ၏ အခြေစိုက်စခန်းဖြစ်သော [[ဓမ္မသာလာ]] တည်ရှိသည်။ [[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များနှင့် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေများ]] {{Stub}} n9ag5yloc9h6xcsum5l05s1lqms66x0 2 259087 1056724 1051485 2026-10-08T10:51:31Z Kaday Han Thaw 122086 /* */ 1056724 wikitext text/x-wiki <div style="width: max-content;margin: auto;animation: ship linear 9s infinite; font-family:monospace, monospace; color:{{#switch:{{#expr:{{#time:U}} mod 9}}|0=#69C|1=#50C878|2=#EE7F2D|3=#B57EDC|4=#DE3163|5=#FB607F|6=#87CEEB|7=#00AD83|8=#3AB09E}}; font-size:115%;">[[File:Brrrrrrrrz.gif|25px]] '''Welcome to my userpage!!!''' [[File:Brrrrrrrrz.gif|25px]]</div> <span style="font-size:large">'''ကျွန်ုပ် အကြောင်း'''</span><br> [[အုလ်ဆာ စာချုပ်]] '''အမည် :''' ဘုန်းပြည့်စုံ<br> '''Nickname :''' ကုဋေဟန်သော် <br> '''မွေးနေ့ :''' ၂၀၀၉.၀၅.၁၄<br> '''နေရပ် :''' [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[မော်လမြိုင်မြို့]]<br> '''ပညာရေး အခြေအနေ''' : ဒွါဒသမတန်း<br> '''ဝါသနာ :''' [[ဘာသာစကား]]များ လေ့လာခြင်း၊ ဂီတ အနုပညာ၊ ပန်းချီ အနုပညာ<br> '''Title :''' [[၂၀၂၅|၂၀၂၅ ခုနှစ်]] ဒသမတန်း [[လူရည်ချွန် စီမံကိန်း|လူရည်ချွန်]]<br> {| name="userboxes" id="userboxes" style="float: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 1ex; width: 242px; border: 1px solid #99B3FF; clear: right" |- ! '''Kaday Han Thaw''' |- |{{User Myanmar}} |- | {{ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်}} |- | {{User date}} |- | {{User time}} |- |{{User Biology}} |- | {{User my}} |- | {{User en-4}} |- | {{User ko-4}} |- | {{User ja-2}} |- | {{User fr-1}} |- | {{User male}} |- | {{User Wikipedian For|year=2024|month=5|day=5}} |} == ပညာရေး ဆောင်းပါး == # [[လူရည်ချွန် စီမံကိန်း]] :* {{en icon}} [[:en:Luyeechon Project|Luyeechon Project]] :* {{ko icon}} [[:ko:루예촌 선발 시험|루예촌 선발 시험]] # [[ထူးချွန်ကလေး ပညာရေး]] == Modules == # [[Module:NeoBar]] # [[Module:Coutput]] # [[Module:Corporate Number Inspection]] # [[Module:ConvertToBurmese]] == Colonization Myanmar Articles to other Languages == === အနုပညာရှင်များ === :၁။ [[လက်ဝဲသုန္ဒရ]] :* {{ko icon}} [[:ko:랙웨뚠다라|랙웨뚠다라]] :* {{ja icon}} [[:ja:ミャッサン|ミャッサン]] :၂။ [[လှိုင်ထိပ်ခေါင်တင်]] :* {{ko icon}} [[:ko:흘라잉공주|흘라잉공주]] :၃။ [[အလင်းရောင် (သရုပ်ဆောင်)|အလင်းရောင်]] :* {{ko icon}} [[:ko:아 링 야웅|아 링 야웅]] === တောင်ငူမင်းဆက် === :၁။ [[မင်းကြီးညို]] :* {{ko icon}} [[:ko:밍지뇨|밍지뇨]] === ကုန်းဘောင်မင်းဆက် === :၁။ [[နောင်တော်ကြီးမင်း]] (နန်းသက်: [[၁၇၆၀]] ~ [[၁၇၆၄]]) :* {{ko icon}} [[:ko:디베잉왕|디베잉왕]] :၂။ [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း]] (နန်းသက်: [[၁၇၆၄]] ~ [[၁၇၇၆]]) :* {{ko icon}} [[:ko:싱뷰싱왕|싱뷰싱왕]] :၃။ [[စဉ့်ကူးမင်း]] (နန်းသက်: [[၁၇၇၆]] ~ [[၁၇၈၂]]) :* {{ko icon}} [[:ko:싱구왕|싱구왕]] :၄။ [[ဖောင်းကားစား မောင်မောင်]] (နန်းသက်: [[၁၇၈၂]]) :* {{ko icon}} [[:ko:마웅마웅왕|마웅마웅왕]] :၅။ [[ဘိုးတော်ဘုရား]] (နန်းသက်: [[၁၇၈၂]] ~ [[၁၈၁၉]]) :* {{ko icon}} [[:ko:바둥왕|바둥왕]] :၆။ [[စစ်ကိုင်းမင်း]] (နန်းသက်: [[၁၈၁၉]] ~ [[၁၈၃၇]]) :* {{ko icon}} [[:ko:자가잉왕|자가잉왕]] :၇။ [[သာယာဝတီမင်း]] (နန်းသက်: [[၁၈၃၇]] ~ [[၁၈၄၆]]) :* {{ko icon}} [[:ko:따야와디왕|따야와디왕]] :၈။ [[ပုဂံမင်း]] (နန်းသက်: [[၁၈၄၆]] ~ [[၁၈၅၃]]) :* {{ko icon}} [[:ko:바강왕|바강왕]] === ဘောလုံးသမား === :၁။ [[မောင်မောင်လွင် (ဘောလုံးသမား)|မောင်မောင်လွင်]] :* {{ko icon}} [[:ko:마웅 마웅 륑|마웅 마웅 르윙]] == Templates == # [[တမ်းပလိတ်:နိုင်ငံ စာရင်းအင်း ဂျိုဆောန်]] # [[တမ်းပလိတ်:နိုင်ငံ စာရင်းအင်း ကိုရီးယားဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်]] # [[တမ်းပလိတ်:ဘားဂရပ်]] # [[တမ်းပလိတ်:Infobox Korean administrative division status]] # [[တမ်းပလိတ်:Administrative Division of South Korea]] # [[တမ်းပလိတ်:တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေဒေသများ]] # [[တမ်းပလိတ်:North Korea Provincial level Labelled Map]] # [[တမ်းပလိတ်:Infobox Korean Royalty/doc]] # [[တမ်းပလိတ်:Infobox surname]] # [[တမ်းပလိတ်:Infobox biological classification]] # [[တမ်းပလိတ်:Otheruses2]] # [[တမ်းပလိတ်:Infobox Government Executive]] # [[တမ်းပလိတ်:Infobox French Region]] # [[တမ်းပလိတ်:အလယ်ခေတ် ကိုရီးယား]] # [[တမ်းပလိတ်:Infobox image frame]] # [[တမ်းပလိတ်:Nobel Prize stamp]] # [[တမ်းပလိတ်:Recent death]] # [[တမ်းပလိတ်:Basic Information Administrative Districts]] # [[တမ်းပလိတ်:Infobox Thai Province]] # [[တမ်းပလိတ်:Infobox YouTuber]] # {{မြန်မာ ဂဏန်း}} [[အံရီ လွီ လ ရှာတလျေ]] == Project Pages == # [[ဝီကီပီးဒီးယား:နိုင်ငံခြားဘာသာ အက္ခရာဖလှယ်ခြင်းဥပဒေသ]] # [[ဝီကီပီးဒီးယား:နိုင်ငံခြားဘာသာ အက္ခရာဖလှယ်ခြင်းဥပဒေသ/ပြင်သစ်ဘာသာ]] # [[ဝီကီပီးဒီးယား:နိုင်ငံခြားဘာသာ အက္ခရာဖလှယ်ခြင်းဥပဒေသ/စပိန်ဘာသာ]] # [[ဝီကီပီးဒီးယား:နိုင်ငံခြားဘာသာ အက္ခရာဖလှယ်ခြင်းဥပဒေသ]][[အာပိုလွန်]] pv11036p9xgtlwfkqh6h6fnuf7d8c9t 0 272177 1056586 1047714 2026-10-07T17:09:12Z Dr Lotus Black 31011 /* ပြင်ပလင့်ခ်များ */ 1056586 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ခမူလူမျိုး<br/>(Khmu / Kơbru) | image = Bokeo BanHuayHao4 tango7174.jpg | image_caption = [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ ဘိုခေအိုခရိုင်ရှိ ခမူအမျိုးသမီးတစ်ဦး | pop = c. ၈၀၀,၀၀၀ | region1 = {{LAO}} | pop1 = ၇၀၈,၄၁၂ (၂၀၁၅) | ref1 = <ref name="Census2015">{{cite web|url=https://lao.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/PHC-ENG-FNAL-WEB_0.pdf|title=Results of Population and Housing Census 2015 |publisher=Lao Statistics Bureau |access-date=1 May 2020}}</ref> | region2 = {{VNM}} | pop2 = ၉၀,၆၁၂ (၂၀၁၉) | ref2 = <ref name="Census2019">{{cite web|url=https://drive.google.com/file/d/1YK6iY-j0AfZTuip28Py2Gmz5P8zw04Rn/view?usp=sharing|title=Report on Results of the 2019 Census |publisher=General Statistics Office of Vietnam |access-date=1 May 2020}}</ref> | region3 = {{THA}} | pop3 = ၁၀,၀၀၀ | ref3 = | region4 = {{CHN}} | pop4 = ၇,၀၀၀ | ref4 = | region5 = {{USA}} | pop5 = | ref5 = | region6 = {{MMR}} | pop6 = | ref6 = | popplace = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] | rels = ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု (Satsana Phi)၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | langs = [[ခမူဘာသာစကား]]၊ [[လာအိုဘာသာစကား]]၊ [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား]] | related = [[ဝလူမျိုး]]၊ [[ပလောင်လူမျိုး]]၊ [[တိုင်လွယ်]]၊ [[မွန်-ခမာ]] မျိုးနွယ်စုများ }} '''ခမူလူမျိုး''' သည် အရှေ့တောင်အာရှ ဌာနေလူမျိုးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[လာအိုနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းတွင် ၈၈% ခန့် အခြေစိုက်နေထိုင်ကြပြီး လာအိုနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးသော ဌာနေတိုင်းရင်းသား လူနည်းစု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် လာအိုနိုင်ငံ စုစုပေါင်း လူဦးရေ၏ ၁၁% ခန့် ရှိသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက် အင်္ဂလိပ်စာလုံးပေါင်းအဖြစ် ''Kmhmu, Kemu, Kơbru'' ဟူ၍လည်း အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ [[File:Bokeo_BanHuayHao5_tango7174.jpg|thumb|ခမူအမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးငယ်များ (လာအိုနိုင်ငံ၊ ဘိုခေအိုခရိုင်၊ ရွှေတြိဂံဒေသ)]] ခမူလူမျိုးများသည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] တောင်ဘက်စွန်းဒေသ (စစ်ဆောင်ပန္နား၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်|ယူနန်ပြည်နယ်]])၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် နေထိုင်ကြသည့်အပြင် ရာစုနှစ်များစွာကြာအောင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] ဒေသအသီးသီးသို့လည်း ရွှေ့ပြောင်းအခြေစိုက် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံတွင် ခမူလူမျိုးများကို သီးခြားတရားဝင် တိုင်းရင်းသားအဖြစ် အသိအမှတ်မပြုထားသော်လည်း [[ပလောင်လူမျိုး]]၏ အုပ်စုခွဲတစ်ခုအဖြစ် စာရင်းသွင်း သတ်မှတ်ထားသည်။ == အမည်နာမ ဆင်းသက်လာပုံ == "ခမူ" ဟူသော ဝေါဟာရသည် ၎င်းတို့၏ ရိုးရာဘာသာစကားစကားလုံး ''kymhmuʔ'' မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး "လူ" သို့မဟုတ် "လူသား" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ခမူလူမျိုးများသည် မိမိတို့ကိုယ်ကိုယ် ရည်ညွှန်းရာတွင် "ပရူ" (Pru) ဟုလည်း မကြာခဏ အသုံးပြုလေ့ရှိကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် မျိုးနွယ်စု ဇာစ်မြစ် == ခမူလူမျိုးများသည် [[မွန်-ခမာ]] (Mon-Khmer) ဘာသာစကားပြော အုပ်စုကြီးတွင် ပါဝင်ပြီး အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းသို့ [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|တိုင်-ကဒိုင်]] (Tai-Kadai) မျိုးနွယ်စုများ မဝင်ရောက်မီကတည်းက ဒေသတွင်း၌ အခြေစိုက်နေထိုင်ခဲ့ကြသည့် သမိုင်းဦးဌာနေ လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ ရှေးအခါက လာအိုနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း၏ ချိုင့်ဝှမ်းဒေသများတွင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းများဖြင့် ထွန်းကားခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် အခြားသော အင်အားကြီး မျိုးနွယ်စုများ ဝင်ရောက်လာမှုကြောင့် တောင်ပေါ်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေစိုက်ခဲ့ကြရသည်။ == လူမှုစီးပွားနှင့် သက်မွေးဝမ်းကျောင်း == ခမူလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်း (နုထွန်း စိုက်ပျိုးရေးစနစ်) ကို အခြေခံ၍ သက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပြုကြသည်။ တောင်စောင်းများတွင် စပါး၊ ပြောင်း၊ နှမ်းနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များကို ရိုးရာနည်းစနစ်များအတိုင်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ ထို့ပြင် အမဲလိုက်ခြင်း၊ ချောင်းမြောင်းဖမ်းဆီးခြင်းနှင့် သစ်တောထွက်ပစ္စည်းများ ရှာဖွေခြင်းမှာလည်း ၎င်းတို့၏ အဓိက အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခမူလူမျိုးများသည် ဝါးနှင့် နှီးဖြင့် ပရိဘောဂ၊ တောင်း၊ ခြင်းတောင်းများနှင့် အိမ်အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို လက်မှုအတတ်ပညာ ထူးချွန်စွာ ရက်လုပ်နိုင်ခြင်းကြောင့် ကျော်ကြားသည်။ == ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု == ခမူလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယုံကြည်မှုမှာ သဘာဝတရားနှင့် နတ်ဝိညာဉ်များကို ကိုးကွယ်သည့် ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု (Satsana Phi / Animism) ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အိမ်စောင့်နတ်၊ ရွာစောင့်နတ်၊ တောစောင့်နတ်များနှင့် ဘိုးဘွားမိဘ နတ်ဝိညာဉ်များ ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကြပြီး ရိုးရာပွဲတော်များတွင် နတ်ပူဇော်ခြင်း၊ ယဇ်ကောင်သတ်ခြင်း ဓလေ့များကို ကျင့်သုံးကြသည်။ သို့သော်လည်း ယနေ့ခေတ်တွင် မြေပြန့်ဒေသရှိ ခမူလူမျိုး အများစုသည် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကိုလည်းကောင်း၊ အနောက်နိုင်ငံ သာသနာပြုများနှင့် ထိတွေ့ခဲ့သော ဒေသများရှိ ခမူလူမျိုးအချို့သည် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ကိုလည်းကောင်း ကူးပြောင်းကိုးကွယ်လာကြပြီ ဖြစ်သည်။ == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူမှုဘဝ == === အိမ်ထောင်ရေးနှင့် မိသားစုစနစ် === ခမူလူမျိုးတို့၏ လူ့အဖွဲ့အစည်းသည် ဖခင်အုပ်စိုးမှုစနစ် (Patrilineal) အပေါ် အခြေခံသော်လည်း မိခင်ဘက်မှ ဆွေမျိုးစုများကိုလည်း အရေးပါစွာ တန်ဖိုးထားသည်။ ကျေးရွာတစ်ရွာတွင် ရွာသူကြီး (ကျေးရွာလူကြီးများအဖွဲ့) က အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်း အငြင်းပွားမှုများကို ဖြေရှင်းပေးသည်။ အိမ်ထောင်ပြုရာတွင် ရိုးရာအရ အမျိုးသားဖြစ်သူက အမျိုးသမီး၏ အိမ်တွင် ကာလအပိုင်းအခြားတစ်ခုအထိ လိုက်လံလုပ်ကိုင်ပေးရသည့် ဓလေ့များ ရှိခဲ့သည်။ === ဂီတနှင့် ပွဲတော်များ === ခမူလူမျိုးများသည် ဂီတကို မြတ်နိုးကြပြီး ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ရိုးရာလေမှုတ်တူရိယာများ၊ တုံးများနှင့် လင်းကွင်းများကို သုံးစွဲကြသည်။ ၎င်းတို့၏ အထင်ရှားဆုံးသော ရိုးရာပွဲတော်မှာ စပါးရိတ်သိမ်းအပြီး ကျင်းပသည့် "စပါးသစ်စားပွဲတော်" (Greh Festival) ဖြစ်ပြီး ထိုပွဲတော်တွင် ဘိုးဘွားနတ်များကို ပူဇော်ခြင်း၊ ကခုန်ခြင်းနှင့် ရိုးရာခေါင်ရည် သောက်သုံးခြင်းများကို ပြုလုပ်ကြသည်။ == ကိုးကား == <references /> == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [https://www.burmalibrary.org Online Burma Library] * [https://lao.unfpa.org Lao Statistics Bureau] {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ လူမျိုးများ]] qdsn8xsq0hm2f40ynijkcjybzolovwn 0 275833 1056581 1036714 2026-10-07T17:03:11Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကားချက်များ */ 1056581 wikitext text/x-wiki '''မရမာကြီး''' ({{lang-bn|বড়ুয়া|Boṛua}}) သို့မဟုတ် '''ဘောရိုဝါ လူမျိုး'''သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ တို့တွင် နေထိုင်ကြသော [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ|အင်ဒို-အာရိယန်]] လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Barua1990" /> မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၎င်းတို့ကို ရခိုင်မျိုးနွယ်စု ၇ မျိုး အနက်မှ တစ်ခုအဖြစ် တရားဝင် သတ်မှတ်ထားပြီး ရခိုင်ရာဇဝင်များအရ ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်း နှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက အခြေချ နေထိုင်လာခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။ {{Infobox ethnic group | group = မရမာကြီးလူမျိုး (Barua) | native_name = {{lang|bn|বড়ুয়া}} | image = Maramagyi or barua people.jpg | caption = မရမာကြီး (သို့မဟုတ်) ဘောရိုဝါ လူမျိုးစုများ | population = ၄၀၀,၀၀၀ (ခန့်မှန်း)<ref name="Barua1990">Barua, Dwijendra Lal (1990). ''The Baruas of Bangladesh''. Chittagong: Mahachulalongkornrajavidyalaya Press.</ref> | regions = [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]] (စစ်တကောင်းဒေသ)<br />[[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အနောက်ဘင်္ဂလား၊ အာသံ)<br />[[မြန်မာနိုင်ငံ]] ([[ရခိုင်ပြည်နယ်]]) | languages = [[ဘင်္ဂါလီဘာသာစကား]]၊ [[ရခိုင်ဘာသာစကား]] | religions = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ဘင်္ဂါလီလူမျိုး]]၊ [[ရခိုင်လူမျိုး]] }} == အမည်နာမ ကွဲပြားမှု == "မရမာကြီး" ဟူသော အမည်သည် အသံထွက်ဆင်တူသော်လည်း တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် [[မရမာလူမျိုး]] (Marma) များနှင့် ကွဲပြားသည်။ မရမာကြီး (Barua) တို့သည် အင်ဒို-အာရိယန် နွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး မရမာ (Marma) တို့မှာ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref>Leider, Jacques P. (2012). ''Rohingya: The Name, the Movement, the Quest for Identity''. NIAS Press.</ref> == ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု == ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် နိုင်ငံတွင် စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသတွင် အများဆုံး နေထိုင်ကြသည်။အိန္ဒိယ၌ အနောက်ဘင်္ဂလားပြည်နယ်တွင် ၎င်းတို့ကို သီးခြားမျိုးနွယ်စု (Scheduled Tribe - ST) အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားသည်။ ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ မြို့နယ်အချို့တွင် နေထိုင်ကြပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာကို အစဉ်အလာမပျက် ကိုးကွယ်ကြသည်။ == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန == မျိုးရိုးဗီဇ (Genetic) သုတေသနချက်များအရ မရမာကြီးလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ|အင်ဒို-အာရိယန်]] နွယ်ဝင်များဖြစ်ကြပြီး ဘင်္ဂါလီလူမျိုးများနှင့် အလွန်နီးစပ်သည်။<ref>Sengupta, S. et al. (2006). ''Polarity and Dispersal of Haplogroups in South Asian Populations''. American Journal of Human Genetics.</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] t91hyrxl4dqo2ck7z94j7zdm97dabxd 0 283801 1056707 1056131 2026-10-08T08:46:43Z Zawzawaungthwin 100038 Mr. Michael Vance 1056707 wikitext text/x-wiki {{Infobox government cabinet | cabinet_name = ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ | flag = State Seal of the Republic of the Union of Myanmar.svg | flag_border = | cabinet_number = ဆဋ္ဌမမြောက် | cabinet_type = ပြည်ထောင်စုအစိုးရ | jurisdiction = မြန်မာနိုင်ငံ | image = President and Vice Presidents of Myanmar (2026).jpg | image_size = 300px | caption = (ဘယ်မှညာ)ဒုတိယသမ္မတ(၁)၊နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် ဒုတိယသမ္မတ(၂) | date_formed = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | government_head = [[မင်းအောင်လှိုင်|မင်းအောင်လှိုင်]] | government_head_title = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] | deputy_government_head = {{unbulleted list | [[ညိုစော|ညိုစော]] ([[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ-၁]]) | [[နန်းနီနီအေး|နန်းနီနီအေး]] ([[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ-၂]]) }} | state_head = [[မင်းအောင်လှိုင်|မင်းအောင်လှိုင်]] | state_head_title = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] | political_party = {{unbulleted list | [[တပ်မတော်]] | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] }} |current_number= ၃၄ |opposition_party= '''အတိုက်အခံများ''' * [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG) * [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ|တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ]] ** ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ | election = [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ရွေးကောက်ပွဲ]] | incumbent = ၂၀၂၆ – လက်ရှိ | incoming_formation = [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]] | previous = [[ဦးညိုစောအစိုးရ|ညိုစောအစိုးရ]] | successor = }} '''ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ''' သည် (တရားဝင်အားဖြင့် '''ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]အရ ဖွဲ့စည်းထားသော ဆဋ္ဌမမြောက် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-07-24 |title=ရက် ၁၀၀ အတွင်း ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဘာလုပ်နိုင်ခဲ့လဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c3r0nq32rxlo |access-date=2026-10-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ပထမဆုံးကျင်းပခဲ့သော [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]] အပြီးတွင် ပေါ်ပေါက်လာသော အရပ်သားအသွင်းပြောင်း [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/announcements/81566 |access-date=2026-04-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲ]]တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] အား ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |title=အာဏာသိမ်း စစ်ခေါင်းဆောင် မင်းအောင်လှိုင်ကို သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ် |url=https://burmese.dvb.no/post/681404 |access-date=2026-04-03 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref>ဒုတိယသမ္မတ (၁) အဖြစ် [[ညိုစော|ဦးညိုစော]]နှင့် ဒုတိယသမ္မတ (၂) အဖြစ် [[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]]တို့ကိုလည်း ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81374 |access-date=2026-04-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်အား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က ရွေးချယ်တင်မြှောက် |url=https://news-eleven.com/article/310989 |access-date=2026-04-03 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[တပ်မတော်]] မှ အာဏာထိန်းသိမ်းပြီးနောက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] ၊ဝန်ကြီးချုပ် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]၊ [[ဦးညိုစောအစိုးရ]]၊ [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော် လုံခြုံရေးနှင့်အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] နှင့် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] တို့ သက်တမ်းကုန်ဆုံးချိန်တွင် ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီအစိုးရသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်အစောပိုင်းတို့တွင် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ကို ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-08-18 |title=ဒီဇင်ဘာ ၂၈ ရွေးကောက်ပွဲ စတင်ကျင်းပမယ် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cn92zwdpz4go |access-date=2026-10-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> အဆိုပါရွေးကောက်ပွဲမှတစ်ဆင့် ပေါ်ထွက်လာသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] အစည်းအဝေးကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လနှောင်းပိုင်းတွင် စတင်ကျင်းပခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် ဒုတိယသမ္မတများကို [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|ရွေးချယ်တင်မြှောက်]] ခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ - ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် သည် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ကျမ်းသစ္စာဆိုခဲ့ပြီးနောက် ၎င်း၏ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ကို စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=စထွန်းအောင် |date=2026-03-24 |title=သမ္မတရာထူးရယူပြီး တပ်ချုပ်ကိုပါ ထိန်းချုပ်မည့် မင်းအောင်လှိုင်၏ အာဏာမြဲရေး စီမံကိန်း |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73502/ |access-date=2026-04-03 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref> ဤအစိုးရအဖွဲ့သည် [[ဦးညိုစောအစိုးရ]] ထံမှ အာဏာလွှဲပြောင်းရယူခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး [[တပ်မတော်]] နှင့် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] တို့ ပူးပေါင်းပါဝင်သော အစိုးရအဖွဲ့ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း |url=https://mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcuaciuraphai-pngchngphaicnnykhng |access-date=2026-10-08 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> အစိုးရအဖွဲ့သစ်အတွက် ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးဌာနပေါင်း ၃၁ ဌာန ဖွဲ့စည်းမည်ဖြစ်သော်လည်း ဝန်ကြီးနေရာအား လူ ၃၀ ဦးသာ ခန့်အပ်မည်ဟု နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လွှတ်တော်သို့ တင်ပြထားကြောင်း ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ အစည်းအဝေးတွင် နာယကက ဖတ်ကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-06 |title=ရိုဟင်ဂျာ ဂျီနိုဆိုက်အမှုနဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ကို အရေးယူဖို့ တိုင်တန်းချက်ကို အင်ဒိုနီးရှား လက်ခံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၆ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းများ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c7470nv11l7t |access-date=2026-04-07 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81463 |access-date=2026-04-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> အဆိုပြုထားသည့် ဝန်ကြီးဌာနတွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဌာနအသစ် (၆)ခု ပါဝင်သည်။ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန အရေအတွက် (၃၁ ခု)နှင့် အမည်သတ်မှတ်ချက်ကို လွှတ်တော်က ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၇ ရက်နေ့တွင်အတည်ပြုသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81500 |access-date=2026-04-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === နိုင်ငံ​တော်သမ္မတရုံး၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူ === သမ္မတဦးမင်း​အောင်လှိုင်၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူအဖြစ် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ[[ခိုင်ခိုင်စိုး]]အား ခန့်အပ်​ကြောင်း တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ခြင်းမျိုးမရှိ​သော်လည်း ဇွန် ၃ ရက်က အိန္ဒိယခရီးစဉ်မှ ပြန်လည်​ရောက်ရှိချိန်တွင် ​လေဆိပ်၌ ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာခိုင်ခိုင်စိုးသည်  သတင်းမီဒီယာများနှင့်​တွေ့ဆုံပြီး နိုင်ငံ​တော်သမ္မတရုံး၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူအဖြစ် ​ဖြေကြားမှုအချို့ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာခိုင်ခိုင်စိုး နိုင်ငံ​တော်သမ္မတ၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူဖြစ်လာ |url=https://news-eleven.com/article/312413 |access-date=2026-06-21 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> === ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး အပြောင်းအလဲ === ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၉ ရက်နေ့တွင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်|ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]]၏ တတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]အား ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအသစ်အဖြစ် [[ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်]]ဖြင့် ခန့်အပ်ခဲ့သဖြင့် ဝေဖန်မှုများ မြင့်တက်ခဲ့ပြီးနောက် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပြန်စချိန်တွင် အတည်ပြုခန့်အပ်ရေးအတွက် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]ဘက်က တင်သွင်းလာသည်။<ref>{{Cite web|title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် တတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကျင်းပ|url=http://www.moi.gov.mm/news/88670|website=Ministry Of Information|access-date=2026-09-30|language=en}}</ref> ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာနသည် နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးကိစ္စရပ်များကို အဓိကတာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရသဖြင့် ပိုမိုထိရောက်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန်အတွက် လွှတ်တော်ရပ်နားချိန်တွင် အဆိုပါအမိန့်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း သမ္မတရုံးဝန်ကြီး ဦး[[ခင်မောင်ရီ]]က ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် တင်ပြခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကိုကိုဦးအား ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်တာကို ကန့်ကွက်လိုပါက လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များက အောက်တိုဘာ ၁ ရက်နေ့ နောက်ဆုံးထား တင်ပြရမည်ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၂၁၂ အရ လွှတ်တော်အစည်းအဝေးမရှိချိန် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များအတွက် ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်ကို ထုတ်ခွင့်ရှိသည်ဟု ဖော်ပြထားသော်လည်း လွှတ်တော်မစမီ ရက်ပိုင်းအလိုတွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်းအပေါ် ဝေဖန်မှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာ ၃၀ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - ဦးမင်းအောင်လှိုင် အမိန့်နဲ့ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးကိုကိုဦး ကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ်ခန့်အပ်လို့ ဝေဖန်ခံရပြီးမှ လွှတ်တော်တင်|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cqx2zxdd7nrlt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-09-30|access-date=2026-09-30|language=my}}</ref> === ဝန်ကြီးဌာန ၂ခု၏ ဝန်ကြီးများအား ပြောင်းလဲခန့်အပ်ခြင်း === ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၃ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]က အမိန့်အမှတ် (၆၈/၂၀၂၆) ဖြင့် [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦး[[မောင်မြင့်]]အား [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦး[[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ခင်မောင်စိုး]]အား ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးသည် အမိန့်အမှတ် (၆၈/ ၂၀၂၆) အား ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၃) ရက် ရက်စွဲဖြင့် ထုတ်ပြန် |url=http://www.moi.gov.mm/news/88808 |access-date=2026-10-03 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == အစိုးရအဖွဲ့ အကြီးအကဲများ == {| class="wikitable" style="text-align:center; width:80%; border:1px solid #a2a9b1;" |- ! style="width:20%; background:#f8f9fa;" | [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ! style="width:20%; background:#f8f9fa;" | [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]] ! style="width:20%; background:#f8f9fa;" | [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၂)]] |- |[[File:Min Aun Hlaing at Tianjin (2025) (cropped).jpg|x150px]] | [[File:NyoSaw.jpg|x150px]] | [[File:Nann Ni Ni Aye (2).png|x150px]] |- | style="font-size:100%;" | '''[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]]''' | style="font-size:100%;" | '''[[ညိုစော|ဦးညိုစော]]''' | style="font-size:100%;" | '''[[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]]''' |- | <small>၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၀ – လက်ရှိ</small> | <small>၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၀ – လက်ရှိ</small> | <small>၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၀ – လက်ရှိ</small> |} == ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ == {{မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းဆိုင်ရာ}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၀) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၊ ကြေညာချက်အမှတ် ၁/၂၀၂၆ ဖြင့် သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><!-- Per protocol, cabinet members are 34 persons with order of precedence. --> {| class="wikitable" |+ '''ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ စာရင်း''' |- style="background:#efefef;" ! စဉ် !! အမည် !! တာဝန် |- | ၁။ || [[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] || နိုင်ငံတော်သမ္မတ |- | ၂။ || [[ညိုစော|ဦးညိုစော]] || ဒုတိယသမ္မတ |- | ၃။ || [[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]] || ဒုတိယသမ္မတ |- | ၄။ || [[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး |- | ၅။ || [[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန |- | ၆။ || [[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန နှင့် ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၇။ || [[ထွန်းအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းအောင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၈။ || ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၉။ || [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၀။ || [[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၁။ || [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာကံဇော်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၂။ || [[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၃။ || [[သန်းမောင်|ဦးသန်းမောင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၄။ || [[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၅။ || [[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၆။ || [[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၇။ || [[သက်ခိုင်ဝင်း|ဒေါက်တာ သက်ခိုင်ဝင်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၈။ || [[သက်သက်ဇင်|ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၉။ || [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၀။ || [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၁။ || [[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၂။ || [[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၃။ || [[ဆန်းဦး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးဆန်းဦး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၄။ || [[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၅။ || [[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စား၊ အလတ်စားနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၆။ || [[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၇။ || [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၈။ || [[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၉။ || [[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၀။ || [[မောင်သင်း|ဒေါက်တာမောင်သင်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၁။ || [[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၂။ || [[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာစိုးဝင်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၃။ || [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၄။ || အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် || အတွင်းရေးမှူး၊ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ရုံး |} == ဝန်ကြီးဌာန (၃၁)ခု ဖွဲ့စည်းခြင်း == {{Main|ဝန်ကြီးဌာန နှင့် အကြီးအကဲများ စာရင်း}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၆ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန ၃၁ ဌာန၏ အမည်စာရင်းကို [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] အစည်းအဝေးတွင် တင်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန ၃၁ ဌာန၏ အမည်စာရင်းကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် တင်ပြ |url=https://news-eleven.com/article/311051 |access-date=2026-04-06 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ သြဂုတ် ၂၄ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဥပဒေကဲ့သို့အာဏာတည်သော အမိန့်အမှတ်၊ ၅ / ၂၀၂၆ ဖြင့် [[ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန|ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]] အား ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲ သတ်မှတ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနအမည် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/87236 |access-date=2026-08-25 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ === {| class="wikitable; text-align:center;" |+ '''ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ စာရင်း (၂၀၂၆ - လက်ရှိ)''' |- style="background:#0047AB; color:white;" ! စဉ် !! ဝန်ကြီးဌာန !! ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး !! တာဝန်စတင် !! တာဝန်ပြီးဆုံး !! တာဝန်သက်တမ်း !! မှတ်ချက် |- | ၁။ || [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]|| [[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂။ || နိုင်ငံတော်[[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၃။ || [[ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || rowspan="2" | [[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၄။ || [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |- style="background:#F9F9F9;" | ၅။ || [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထွန်းအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းအောင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | rowspan="2" | ၆။ || rowspan="2" | [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ညွန့်ဝင်းဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညွန့်ဝင်းဆွေ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]|| ၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|9|17}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၇။ || [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၈။ || [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၉။ || [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာန]] || [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာကံဇော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၀။ || [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၁။ || [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[သန်းမောင်|ဦးသန်းမောင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၂။ || [[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || <small>ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်</small> |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၃။ || [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၄။ || [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန]] || [[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၅။ || [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[သက်ခိုင်ဝင်း|ဒေါက်တာ သက်ခိုင်ဝင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၆။ || [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[သက်သက်ဇင်|ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၇။ || [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၈။ || [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၉။ || [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]] || [[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၀။ || [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၁။ || [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[ဆန်းဦး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးဆန်းဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၂။ || [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] || [[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၃။ || စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စား၊ အလတ်စားနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန || [[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၄။ || [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]] || [[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | rowspan="2" | ၂၅။ || rowspan="2" | [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]] || [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆|| {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|3}} || |- | [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]]|| ၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|10|3}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၆။ || [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၇။ || [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| [[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၈။ || [[လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[မောင်သင်း|ဒေါက်တာမောင်သင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၉။ || [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၃၀။ || [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြည်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာစိုးဝင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | rowspan="2" | ၃၁။ | rowspan="2" | [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန]] | [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]] | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | ၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ | {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|3}} | |- | [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]] | ၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ | လက်ရှိ | {{Age in years and days|2026|10|3}} | |} === ဒုတိယဝန်ကြီးများ === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၀) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၆/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒုတိယဝန်ကြီး (၄၆) ဦးကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81613 |access-date=2026-04-14 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> {| class="wikitable; text-align:center;" |+ '''ဒုတိယဝန်ကြီးများစာရင်း (၂၀၂၆)''' |- style="background:#0047AB; color:white;" ! style="width:5%" | စဉ် !! style="width:25%" | ဝန်ကြီးဌာန !! style="width:20%" | အမည် !! style="width:15%" | စတင်ရက် !! style="width:15%" | ပြီးဆုံးရက် !! style="width:20%" | တာဝန်သက်တမ်း |- | ၁ || rowspan="2" | [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]|| ဦးခင်လတ် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- |၂ |[[ခိုင်ခိုင်စိုး|ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး]] |၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|8|17}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၃ || [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[ထင်ကျော်သူ|ဦးထင်ကျော်သူ]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၄ || rowspan="2" | [[ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးအောင်မြိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၅ || ဦးထွန်းလူ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၆ || rowspan="2" | [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးမင်းဇေယျာလှိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၇ || ဦးသက်ဝင်းအောင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၈ || [[ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၉ || [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၀ || rowspan="2" | [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[နိုင်မင်းကျော်|ဦးနိုင်မင်းကျော်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၁ || [[ကိုကိုကျော်|ဦးကိုကိုကျော်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၄ || rowspan="2" | [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါ်သန်းသန်းလင်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၂ || ဦးဟန်ဝင်းအောင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၁၃ || rowspan="2" | [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွား ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ဦးကျော်ထင်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၅ || ဦးသန့်စင်လွင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၆ || [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၇ || [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| စိုင်းထွန်းညို || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၈ || [[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| [[ထိန်လင်းဦး|ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၉ || rowspan="2" | [[ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ ဇော်မြင့် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၂၀ || ဦးနေမျိုးလှိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၁ || [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ နေခြည်လဲ့လဲ့သိန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၂၂ || [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ အေးထွန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၃ || [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]]|| [[စန်းစန်းနွယ်|ဒေါ်စန်းစန်းနွယ်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၂၄ || [[ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးရဲတင့် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၅ || [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦး[[လင်းအောင်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၂၆ || rowspan="3" | [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးဗိုလ်ဗိုလ်ကျော် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="3" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၂၇ || ဒေါက်တာ ရဲထွန်းဝင်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၂၈ || ဒေါက်တာ ရဲတင့်ထွန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၉ || [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးသိုက်စိုး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၃၀ || rowspan="2" | [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးခင်လတ်ကြီး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၃၁ || ဒေါက်တာ သောင်းနိုင်ဦး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၂ || rowspan="2" | [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးအေးကျော် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၃ || ဦးကျော်နိုင်ဝင်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၃၄ || rowspan="2" | စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စား၊ အလတ်စားနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန || ဦးသွင်အောင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၃၅ || ဒေါက်တာ အောင်ဇေယျ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၆ || rowspan="3" | [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]]|| [[လင်းဇော်ထွန်း|ဦးလင်းဇော်ထွန်း]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | - || [[ခိုင်ခိုင်စိုး|ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ |{{Age in years and days|2026|4|10|2026|8|17}} |- |၃၇ |ဦးရဲထွန်းဦး |၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|8|17}} |- | ၃၈ || [[အလုပ်သမား ဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးမောင်မောင်သန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၉ || rowspan="2" | [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[မင်းမင်း|ဦးမင်းမင်း]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၀ || ဦးဝင်းမြင့်ခိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၄၁ || [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးညီညီ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၂ || [[လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးစစ်နိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၄၃ || rowspan="2" | [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[မျိုးမြင့်|ဦးမျိုးမြင့်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၄ || ဒေါက်တာ သောင်းနိုင်|| ၂၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|7|25}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၅ || rowspan="2" | [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ သန်းစိုး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၆ || ဒေါက်တာ သန့်ဇော်လွင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |- | ၄၇ || rowspan="2" | [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန|ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးအေးထွန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၄၈ || ဦးဖြိုးဇော်စိုး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |} == ပြည်ထောင်စုအဆင့်ရုံးအဖွဲ့အစည်းအကြီးအကဲများ == {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; border-collapse: collapse;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 10px;" | ပြည်ထောင်စုအဆင့် ရုံး၊ အဖွဲ့အစည်းများ၏ အကြီးအကဲခန့်ထားမှု |- style="text-align:center; height:35px; background:#f2f2f2;" ! style="width:5%;" | စဉ် ! style="width:30%;" | ရုံး၊ အဖွဲ့အစည်းအမည် ! style="width:20%;" | အကြီးအကဲအမည် ! style="width:20%;" | ရာထူး ! style="width:12%;" | စတင်ရက် ! style="width:13%;" | ကုန်ဆုံးရက် |- | ၁ || [[ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်]]|| [[သာဌေး|ဦးသာဌေး]]|| [[ပြည်ထောင်စု တရားသူကြီးချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်]]|| rowspan="9" | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၂ || [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]] || [[အောင်ဇော်သိန်း|ဦးအောင်ဇော်သိန်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၃ || [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]]|| [[သန်းစိုး (ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်)|ဦးသန်းစိုး]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၄ || [[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး]] || [[နိုင်သက်ဦး|ဒေါ်နိုင်သက်ဦး]]|| [[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်]] || လက်ရှိ |- | ၅ || [[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့]]|| [[တင်မောင်ဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးတင်မောင်ဝင်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၆ || [[နေပြည်တော်ကောင်စီ]] || [[ကံမြင့်သန်း|ဦးကံမြင့်သန်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၇ || [[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်]] || [[ခင်နိုင်ဦး|ဒေါက်တာ ခင်နိုင်ဦး]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၈ || [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]]|| [[စိုးသိန်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးစိုးသိန်း]] <ref>{{Cite web |title=အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးရန် ပြည်​ထောင်စုလွှတ်​တော်သို့ အမည်စာရင်းတင်သွင်း |url=https://news-eleven.com/article/311101 |access-date=2026-04-08 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref>|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၉ || [[မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်|မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်]]|| [[သစ်လင်းအုန်း|ဦးသစ်လင်းအုန်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |} == တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်များ == ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်များ အသီးသီးတွင် ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်တရားသူကြီးများကို အဆိုပြုလွှာ တင်သွင်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2026-04-06 |title=စစ်တပ်အရာရှိဟောင်းအများစု တိုင်းနှင့်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2026/04/06/412404.html |access-date=2026-04-07 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်များ၏ အတည်ပြုချက်အတိုင်း ဝန်ကြီးချုပ်များကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ခန့်အပ်ထမ်းဆောင်စေခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-04-07 |title=တိုင်းနဲ့ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်များအဖြစ် လျာထားအဆိုပြုစာရင်း |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/04/07/%e1%80%90%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%94%e1%80%b2%e1%80%b7%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%94%e1%80%9a%e1%80%ba-%e1%80%9d%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%ae/ |access-date=2026-04-07 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable sortable" border-collapse: collapse;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 10px;" | ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ်များ (၂၀၂၆) |- style="text-align:center; height:40px; background:#f2f2f2;" ! style="width:5%;" | စဉ် ! style="width:30%;" | အစိုးရအဖွဲ့ ! style="width:25%;" | ဝန်ကြီးချုပ် ! style="width:15%;" | စတင်ရက် ! style="width:15%;" | ကုန်ဆုံးရက် ! style="width:10%;" | မှတ်ချက် |- | ၁။ || [[ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ခက်ထိန်နန်|ဦးခက်ထိန်နန်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |- | ၂။ || [[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[အံ့မော်|ဦးအံ့မော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၁၅ |- | ၃။ || [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[စောမြင့်ဦး|ဦးစောမြင့်ဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဗိုလ်မှူးချုပ်(ငြိမ်း) |- | ၄။ || [[ချင်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ဝုန်ဆွန်းထန်|ဒေါက်တာဝုန်ဆွန်းထန်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး (ငြိမ်း) |- | ၅။ || [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ကိုလေး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဦးကိုလေး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၂၇ |- | ၆။ || [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ဇော်နိုင်ဦး|ဦးဇော်နိုင်ဦး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဗသက ၈၃ |- | ၇။ || [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[မျိုးဆွေဝင်း|ဦးမျိုးဆွေဝင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဒုတိယရဲချုပ်(၁)ငြိမ်း |- | ၈။ || [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[တင်ကိုကို|ဦးတင်ကိုကို]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဗသက ၇၇ |- | ၉။ || [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]]|| [[မျိုးအောင်|ဦးမျိုးအောင်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |- | ၁၀။ || [[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[အောင်ဝင်းသန်း|ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ဝင်းသန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၃၀ |- | ၁၁။ || [[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[နိုင်ဦး|ဦးနိုင်ဦး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၃၈ |- | ၁၂။ || [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[အောင်နိုင်သူ|ဦးအောင်နိုင်သူ]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဘွဲ့ရ ဒုရဲအုပ်လောင်း အပတ်စဉ် (၁၇) |- | ၁၃။ || [[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[စိုင်းထိန်စိုး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၂၄ |- | ၁၄။ || [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || ဦးအေးကျော် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |} == အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာခြင်းခံရသည့် မြို့နယ်များ (၂၀၂၆) == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်အမှတ် (၁/၂၀၂၆) နှင့် (၂/၂၀၂၆) တို့ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် မြို့နယ် ၆၀ အား စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့် (Martial Law) ထုတ်ပြန်ခြင်းသည် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] (ပြည်သူ့လွှတ်တော်နှင့် အမျိုးသားလွှတ်တော်များ အပါအဝင်) ပေါ်ပေါက်လာပြီးနောက် ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ တာဝန်ယူချိန် နှစ်ပတ်အတွင်းမှာပင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။အမိန့်အမှတ် (၂/၂၀၂၆) အရ အဆိုပါမြို့နယ်များတွင် အုပ်ချုပ်ရေး၊ ရပ်ရွာအေးချမ်းသာယာရေးနှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးတို့ကို မူလအခြေအနေသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိစေရန်အတွက် အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးတာဝန်များကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၁၃ (ခ) အရ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]အား အပ်နှင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ တိုင်းနှင့်ပြည်နယ် ကိုးခုရှိ မြို့နယ်ပေါင်း ၆၀ ကို ရက် ၉၀ အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/311419 |access-date=2026-04-24 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-24 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၄ ရက် ဘီဘီစီ မြန်မာပိုင်းသတင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် - ရှမ်းပြည်နယ်နဲ့ အေအေထိန်းချုပ်နယ်မြေတွေအပါ မြို့နယ် ၆၀ ကိုအရေးပေါ်အခြေအနေကြေညာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c1mk4v971v7t |access-date=2026-04-24 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ဆက်လက်၍ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၁ ရက်တွင် ကျင်းပသည့် တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး နဝမနေ့၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးသည် ထိုနေ့မှာပင် ဥပဒေကဲ့သို့အာဏာတည်သောအမိန့် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် အထက်ပါကိစ္စကို တွန်းဇံ နှင့် ဖလမ်းမြို့နယ်များမှ လွဲ၍ ရက်ပေါင်း(၉၀) ဆက်လက် သက်တမ်းတိုးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်အမှတ် (၃/၂၀၂၆) |url=http://www.moi.gov.mm/announcements/85574 |access-date=2026-07-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> {| class="wikitext sortable" style="width:100%; border: 1px solid #a2a9b1; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- style="background-color: #ceebff; text-align: center; font-weight: bold;" ! style="padding: 6px; border: 1px solid #a2a9b1;" | တိုင်းဒေသကြီး / ပြည်နယ် ! style="padding: 6px; border: 1px solid #a2a9b1;" | အရေအတွက် ! style="padding: 6px; border: 1px solid #a2a9b1;" | မြို့နယ်အမည်များ |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ကချင်ပြည်နယ်]] || ၅ || ဆွမ်ပရာဘွမ်၊ ရွှေကူ၊ အင်ဂျန်းယန်၊ ဆော့လော်၊ ချီဖွေ |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ကယားပြည်နယ်]] || ၃ || ရှားတော၊ ဖားဆောင်း၊ မယ်စဲ့ |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ကရင်ပြည်နယ်]] || ၂ || ကော့ကရိတ်၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီး |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ချင်းပြည်နယ်]] || ၇ || ကန်ပက်လက်၊ ထန်တလန်၊ ပလက်ဝ၊ <span style="background-color: #fff2cc; padding: 1px 3px; border-radius: 3px;">တွန်းဇံ</span>၊ မင်းတပ်၊ မတူပီ၊ <span style="background-color: #fff2cc; padding: 1px 3px; border-radius: 3px;">ဖလမ်း</span> |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] || ၈ || ကောလင်း၊ ပင်လည်ဘူး၊ ခင်ဦး၊ ဝက်လက်၊ ကနီ၊ ဒီပဲယင်း၊ ပုလဲ၊ အင်းတော် |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] || ၅ || ပေါက်၊ မြိုင်၊ ဆော၊ ထီးလင်း၊ ရေစကြို |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] || ၁ || ငါန်းဇွန် |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] || ၁၄ || ရမ်းဗြဲ၊ ပေါက်တော၊ ပုဏ္ဏားကျွန်း၊ ရသေ့တောင်၊ ဂွ၊ မောင်တော၊ ဘူးသီးတောင်၊ ကျောက်တော်၊ မင်းပြား၊ မြေပုံ၊ မြောက်ဦး၊ သံတွဲ၊ အမ်း၊ တောင်ကုတ် |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ရှမ်းပြည်နယ်]] || ၁၅ || နမ္မတူ၊ မဘိမ်း၊ ကွတ်ခိုင်၊ နမ့်ခမ်း၊ သိန္နီ၊ ကွမ်းလုံ၊ နမ့်ဆန်၊ မန်တုံ၊ ဟိုပန်၊ လောက်ကိုင်၊ ကုန်းကြမ်း၊ မိုးမိတ်၊ ကျောက်မဲ၊ သီပေါ၊ မိုင်းလား |- style="background-color: #eaecf0; font-weight: bold; padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1;" | style="text-align: right;" | စုစုပေါင်း || ၆၀ || မြို့နယ်များ |} == နိုင်ငံတကာဧည့်သည်တော်များ၏ ခရီးစဉ်များ == ဤစာရင်းသည် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် တိုက်ရိုက်တွေ့ဆုံခဲ့သည့် နိုင်ငံတကာဧည့်သည်တော်များ၏ မှတ်တမ်းဖြစ်သည်။ ဤစာရင်းတွင် နိုင်ငံတော်အဆင့် အကြီးအကဲများ၊ အထူးကိုယ်စားလှယ်များ သို့မဟုတ် ဝန်ကြီးအဆင့်ရှိသူများ၏ တရားဝင်တွေ့ဆုံမှုများကိုသာ ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်ပြီး၊ အခြားအစိုးရအဆင့်များနှင့် တွေ့ဆုံမှုစာရင်းများ မပါဝင်ပါ။ ထို့အပြင် နှစ်ဖက်သဘောတူညီချက်အရ ထုတ်ပြန်ကြေညာခြင်းမရှိသည့် တရားဝင်မဟုတ်သော ခရီးစဉ်များလည်း ဤစာရင်းတွင် ပါဝင်မည်မဟုတ်ပေ။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့က လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/83687 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 90%; width: 100%;" |- style="background:#f2f2f2" ! width="5%" | စဉ် !! width="10%" | နေ့ရက် !! width="18%" | အမည် !! width="12%" | နိုင်ငံ/အဖွဲ့ !! width="15%" | တာဝန် !! width="20%" | အကြောင်းအရာ !! width="20%" | မှတ်ချက် |- | ၁ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Jiang Xinzhi || {{flag|China}} || ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ ([[တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ|CPPCC]]) || [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|ကတိသစ္စာပြုပွဲ]] || ရှီကျင့်ဖျင်၏ ကိုယ်စားလှယ် |- | ၂ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Igor SERGYENKO || {{flag|Belarus}} || အောက်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၃ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Kirti Vardhan Singh || {{flag|India}} || ဒု-ဝန်ကြီး (ပြည်ပရေးရာ) || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၄ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Dr. Parnpree Bahiddha-Nukara || {{flag|Thailand}} || ယခင် ဒု-ဝန်ကြီးချုပ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၅ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Kitti Settha Pandita CHAM Prasidh || {{flag|Cambodia}} || အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၆ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Valdrack Jaentschke || {{flag|Nicaragua}} || နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၇ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Alounkeo KITIKHOUN || {{flag|Laos}} || အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || ဗီယက်နမ်နှင့်အတူ |- | ၈ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Nguyen Tat Thanh || {{flag|Vietnam}} || ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || လာအိုကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့နှင့်အတူ |- | ၉ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Sholban KARA-OOL || {{flag|Russia}} || ဒူးမားလွှတ်တော် ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၁၀ || ၂၁ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Xu Qin || {{flag|China}} || ပြည်နယ်ကွန်ဂရက်ဥက္ကဋ္ဌ || တရားဝင်ခရီးစဉ် || ဟေလုံကျန်းပြည်နယ် |- | ၁၁ || ၂၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Sihasak Phuangketkaew || {{flag|Thailand}} || ဒု-ဝန်ကြီးချုပ်/နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ် || - |- | ၁၂ || ၂၅ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Wang Yi || {{flag|China}} || နိုင်ငံရေးရာဗျူရို/ဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီဗဟိုကော်မတီ၊ နိုင်ငံရေးရာဗျူရိုအဖွဲ့ဝင်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး H.E. Mr. Wang Yi ဦးဆောင်သောကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့အား လက်ခံတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82092 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || - |- | ၁၃ || ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Sugiono || {{flag|Indonesia}} || နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ် || - |- | ၁၄ || ၁၂ ဇွန် ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Thongsavan PHO-MVIHANE || {{flag|Laos}} || ဒု-ဝန်ကြီးချုပ်/နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ လာအိုပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ၊ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့က လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/83883 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || - |- | ၁၅ || ၂၂ ဇွန် ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Indra Mani Pandey || [[ဘင်းမ်စတက်]] || အတွင်းရေးမှူးချုပ် || တရားဝင်ခရီးစဉ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ ဘင်းမ်စတက်အတွင်းရေးမှူးချုပ် ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/84298 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || ဘင်းမ်စတက်အတွင်းရေးမှူးချုပ်တာဝန် လွှဲပြောင်းရယူရေးကိစ္စ |- | ၁၆ || ၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ || မစ္စတာ [[အလက်ဇန္ဒား လူကာရှင်ကို|အလက်ဇန္ဒား လူကာရှန်ကို]]|| {{flag|Belarus}} || နိုင်ငံတော်သမ္မတ || အလုပ်သဘောခရီးစဉ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဘယ်လာရုစ်သမ္မတနိုင်ငံသမ္မတ မစ္စတာ အလက်ဇန္ဒား လူကာရှန်ကိုနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေး |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/84730 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || သမ္မတအဆင့် ပထမဦးဆုံးခရီးစဉ် |- | ၁၇ || ၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ || Mr. Yohei SASAKAWA || {{flag|Japan}}|| နိပွန်ဖောင်ဒေးရှင်းဂုဏ်ထူးဆောင်ဥက္ကဋ္ဌ || လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံခြင်း<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံသို့ နိပွန်ဖောင်ဒေးရှင်းဂုဏ်ထူးဆောင်ဥက္ကဋ္ဌ Mr. Yohei SASAKAWA လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/news/86469 |access-date=2026-08-12 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>|| - |- | ၁၈ || ၂၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ || Mr. Le Hoai Trung || {{flag|Vietnam}}|| ဗီယက်နမ် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံခြင်း<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ ဗီယက်နမ်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/news/87310 |access-date=2026-09-19 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>|| - |- | ၁၉ || ၁၅-၁၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ || Mr. Michael Vance<ref>{{Cite news |last=Lewis |first=Simon |date=2026-10-08 |title=EXCLUSIVE: US opens direct talks with Myanmar's generals, reversing years of isolation |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/us-opens-direct-talks-with-myanmars-generals-reversing-years-isolation-2026-10-08/ |access-date=2026-10-08 |work=Reuters |language=en}}</ref>|| {{flag|USA}}|| အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ထောက်လှမ်းရေး နှင့် သုတေသနဆိုင်ရာ လက်ထောက်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || လျှိုဝှက်ခရီးစဥ်<ref>{{Cite web |title=■ အမေရိကန်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ လိုက်ပါလာသည့် လေယာဥ် နေပြည်တော်မှ ပြန်လည်ထွက်ခွာ |url=https://news-eleven.com/article/315139 |access-date=2026-09-19 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref>|| အမေရိကန်က မြန်မာစစ်အုပ်စု နှင့် တိုက်ရိုက်ဆွေးနွေးမှု ပြန်စခြင်း |} ==ကိုးကား== {{reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အစိုးရအဖွဲ့များ}} [[Category:ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] 424p6kux3y57gat3iunwt3iw2wht0sh 0 290146 1056682 1056516 2026-10-08T07:04:17Z Zawzawaungthwin 100038 မှတ်ချက် 1056682 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ နိုင်ငံတော်အဆင့် ခရီးစဉ်များ | image = [[File:PM meeting with the President of the Republic of the Union of Myanmar, Mr. U Min Aung Hlaing at Hyderabad House, in New Delhi on June 01, 2026.jpg|250px|alt=ဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် အိန္ဒိယဝန်ကြီးချုပ် တွေ့ဆုံစဉ်]] | caption = သမ္မတ၏ ပထမဦးဆုံး ပြည်ပခရီးစဉ်ဖြစ်သည့် အိန္ဒိယခရီးစဉ်အတွင်း တွေ့ဆုံမှုမှတ်တမ်းပုံ | headerstyle = background:#cc3333; color:white; | header1 = အချက်အလက်များ | label2 = ပုဂ္ဂိုလ် | data2 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] | label3 = ရာထူး | data3 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|စစ်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]<br /> <small>(၂၀၂၁–၂၀၂၆)</small><br />[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]<br /> <small>(၂၀၂၆–လက်ရှိ)</small> | label4 = နိုင်ငံ | data4 = {{flag|Myanmar}} | label5 = ပထမဆုံး ခရီးစဉ် | data5 = * [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]<br /> <small>([[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|စစ်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ ရာထူးဖြင့်]])</small> <br /><small>(၂၄ ဧပြီ ၂၀၂၁)</small> * [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]<br /> <small>([[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရာထူးဖြင့်]])</small> <br /><small>(၃၀ မေ ၂၀၂၆)</small> | label6 = စုစုပေါင်း ခရီးစဉ် | data6 = ၁၆ ကြိမ် }} '''ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ နိုင်ငံတော်အဆင့် ခရီးစဉ်များ''' သည် [[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] (ယခင် [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]]) က [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] ဥက္ကဋ္ဌ၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်စဉ် ကာလအတွင်း ပြည်ပနိုင်ငံများသို့ တရားဝင် သွားရောက်ခဲ့သော နိုင်ငံတော်အဆင့် နိုင်ငံခြားခရီးစဉ်များနှင့် နိုင်ငံတကာ ထိပ်သီးအစည်းအဝေးများ တက်ရောက်ခဲ့သည့် မှတ်တမ်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၊ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် အာဆီယံနိုင်ငံ့ခေါင်းဆောင်များအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက် |url=http://moi.gov.mm/index.php/news/12918 |access-date=2026-08-08 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာရယူ]]အပြီး စစ်ကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးအဖြစ် ပထမဆုံး ပြည်ပခရီးစဉ်အဖြစ် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ ဂျကာတာမြို့၌ ကျင်းပသည့် အာဆီယံခေါင်းဆောင်များ အစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၀ ရက် တွင် [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|နိုင်ငံတော်သမ္မတ တာဝန်]] ကို စတင်ရယူခဲ့ပြီးနောက် ပထမဦးဆုံး ပြည်ပခရီးစဉ်အဖြစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့တွင် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၊ နယူးဒေလီမြို့သို့ တရားဝင် နိုင်ငံတော်အဆင့် ခရီးစဉ်အဖြစ် သွားရောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-06-03 |title=ဦးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့အိန္ဒိယခရီး - ဘယ်လိုကတိကဝတ်တွေပြုနိုင်လဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c62ep6lk4y7o |access-date=2026-08-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ ပြည်ပခရီးစဥ်များ (၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ – လက်ရှိ) == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; width: 100%;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 8px;" | နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ ပြည်ပခရီးစဉ်များ (၂၀၂၆ - လက်ရှိ) |- style="background:#e9e9e9; text-align:center;" ! style="width:6%;" | စဉ် ! style="width:15%;" | ရောက်ရှိသည့် နိုင်ငံ ! style="width:24%;" | မြို့များ ! style="width:25%;" | ရက်စွဲ ! style="width:30%;" | မှတ်ချက် |- | align="center" | ၁ | {{အလံ|India}} | [[ဗုဒ္ဓဂါယာ]]<br />[[နယူးဒေလီမြို့]]<br />[[မွမ်ဘိုင်းမြို့]] | align="center" | ၃၀ မေ – ၃ ဇွန် ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ် ရောက်ရှိ |url=http://www.moi.gov.mm/news/83365 |access-date=2026-05-31 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> | |- | align="center" | ၂ | {{အလံ|China}} | [[ပေကျင်းမြို့]] | align="center" | ၁၅ – ၁၉ ဇွန် ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်နိုင်ငံ ပေကျင်းမြို့သို့ ရောက်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/312702 |access-date=2026-06-15 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> | |- | align="center" | ၃ | {{အလံ|Laos}} | [[ဗီယင်ကျန်းမြို့]] | align="center" | ၃ – ၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဇနီး ဒေါ်ကြူကြူလှ ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ လာအိုပြည်သူ့ဒီမိုရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံသို့ နိုင်ငံတော်အဆင့်ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်ရောက်ရှိ |url=http://www.moi.gov.mm/news/84781 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> | |- | align="center" | ၄ | {{အလံ|Thailand}} | [[ဘန်ကောက်မြို့]] | align="center" | ၆ – ၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |date=2026-08-07 |title=၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကန့်ကွက်မှုတွေနဲ့ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ ထိုင်းခရီးစဉ် စတင် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cw20jkkz3y81t |access-date=2026-08-07 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> | |- | align="center" |၅ |{{flag|Russia}}<hr style="margin: 4px 0; border: 0; border-top: 1px solid #ccc;" />{{flag|Belarus}} |[[မော်စကိုမြို့]]<br />[[မင့်စ်မြို့]] | align="center" |၁၇ - ၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်ထွက်ခွာ |url=http://www.moi.gov.mm/news/86799 |access-date=2026-08-19 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> | |- | align="center" |၆ |{{flag|Vietnam}} |[[ဟနွိုင်းမြို့]] | align="center" |၄ - ၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ <ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဇနီး ဒေါ်ကြူကြူလှ ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့် ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ဗီယက်နမ်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံမှ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိ |url=http://moi.gov.mm/news/87790 |access-date=2026-09-07 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> | |- | align="center" |၇ |{{flag|Cambodia}} |ဖနောင်ပင်မြို့<br />ဆီရမ်ရိမြို့ | align="center" |၁၁ - ၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်အား ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ဘုရင် မင်းမြတ် ပရယ်ဘတ် ဆမ်ဒက်ပရယ် ဘိုရိုနစ် နိုရိုဒွန် သီဟာမိုနီကိုယ်စား ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ခေတ္တနိုင်ငံတော်အကြီးအကဲနှင့် အထက်လွှတ်တော် (ဆီးနိတ်) ဥက္ကဋ္ဌ ဆမ်ဒက်ဟွန်ဆင်က ဂုဏ်ပြုကြိုဆိုတွေ့ဆုံဆွေးနွေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/87974 |access-date=2026-09-14 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> | |- | align="center" |၈ |{{flag|Malaysia}} |[[ကွာလာလမ်ပူမြို့]] | align="center" |၇ - ၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |date=2026-10-01 |title=နေပြည်တော် သမ္မတကို မလေးရှား ဖိတ်ခေါ်မှု ဘယ်လို သဘောဆောင်လဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cqz0z0n1vkg4o |access-date=2026-10-07 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> |၁၁ နှစ်အကြာ မလေးရှားသို့ မြန်မာသမ္မတ၏ ပထမဆုံးခရီးစဉ် |} {| class="wikitable" style="width:100%; margin:1em auto; line-height:1.6; font-size: 90%;" |- ! colspan="3" style="background:#4682b4; color:white; text-align:center; font-size:1.15em; padding:0.5em;" |{{flagicon|Myanmar}} {{flagicon|India}} အိန္ဒိယနိုင်ငံ တရားဝင်ခရီးစဉ် အနှစ်ချုပ်မှတ်တမ်း <span style="font-size: 85%; font-weight: normal;">(၃၀ မေ – ၃ ဇွန် ၂၀၂၆)</span> |- style="background:#b0c4de; text-align:center; font-weight:bold;" | style="width:25%;" | ရက်စွဲနှင့် တည်နေရာ | style="width:30%;" | တွေ့ဆုံမှုနှင့် လေ့လာမှုများ | style="width:45%;" | နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ ဆွေးနွေးချက်နှင့် ရလဒ်များ |- | align="center" | '''မေ ၃၀'''<br />[[ဗုဒ္ဓဂါယာ]] | မဟာဗောဓိစေတီတော်နှင့် မြန်မာဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သွားရောက်ဖူးမြော်။ | နှစ်နိုင်ငံအကြား ကာလရှည်ကြာ တည်ရှိခဲ့သည့် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုနှင့် ပြည်သူအချင်းချင်း ဘာသာရေးအရ ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုကို ပိုမိုခိုင်မာစေခဲ့သည်။ |- | align="center" | '''မေ ၃၁'''<br />[[နယူးဒေလီမြို့|နယူးဒေလီ]]နှင့် နွိုင်ဒါ | * မြန်မာ-အိန္ဒိယ စီးပွားရေးဖိုရမ်သို့ တက်ရောက်ခဲ့ခြင်း။<br />* NETRA စွမ်းအင်နည်းပညာအဖွဲ့သို့ သွားရောက်ခဲ့ခြင်း။ | နှစ်နိုင်ငံ ကုန်သွယ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးအခွင့်အလမ်းများ တိုးချဲ့ရန် အမှာစကားပြောကြားပြီး သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးမြဲစွမ်းအင်ဆိုင်ရာ အဆင့်မြင့်သုတေသနများကို လေ့လာခဲ့သည်။ |- | rowspan="3" align="center" | '''ဇွန် ၁'''<br /> နယူးဒေလီ (သံတမန်ရေးရာ) | အိန္ဒိယဝန်ကြီးချုပ် [[နာရန်ဒရာ မိုဒီ|နရိန္ဒြာ ဒါမိုဒါဒါစ် မိုဒီ]] နှင့် သီးခြားတွေ့ဆုံဆွေးနွေး။ | အိန္ဒိယ၏ "အိမ်နီးချင်းဦးစားပေးမူဝါဒ" အောက်တွင် ကုန်သွယ်ရေး၊ ကာကွယ်ရေးနှင့် နယ်စပ်စီမံခန့်ခွဲမှုများ တိုးမြှင့်ရန် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ မိမိတို့နယ်မြေအား အိန္ဒိယလုံခြုံရေးကို ထိခိုက်စေရန် အသုံးပြုခွင့်ပြုမည်မဟုတ်ကြောင်း အာမခံခဲ့ပြီး ကုလားတန်စီမံကိန်းနှင့် သုံးနိုင်ငံအဝေးပြေးလမ်းမကြီး အမြန်အပြီးသတ်ရန် နှစ်ဖက် သဘောတူခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်မှစတင်၍ မြန်မာကျောင်းသားများအတွက် မဲခေါင်-ဂင်္ဂါ ICCR ပညာသင်ဆုများကို လက်ရှိပေးအပ်လျက်ရှိသော ပညာသင်ဆု (၃၆) ခုမှ ပညာသင်ဆု (၁၀၀) အထိ တိုးမြှင့်ပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း ဝန်ကြီးချုပ်က အသိပေးပြောကြားခဲ့သည်။ |- | အိန္ဒိယနိုင်ငံ သမ္မတ [[ဒရူပါဒီ မာမူ|ရှရီမတီ ဒရောပါတီ မာမူ]] နှင့် တွေ့ဆုံ။ | နှစ်နိုင်ငံ ကာလရှည်ကြာ တည်ရှိခဲ့သည့် ချစ်ကြည်ရင်းနှီးမှုနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ဘုံကတိကဝတ်များကို ထပ်လောင်းအတည်ပြုခဲ့သည်။ |- | နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးနှင့် အမျိုးသားလုံခြုံရေးအကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်တို့က လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ။ | ဒေသတွင်း တည်ငြိမ်ရေးနှင့် နယ်စပ်ဒေသ လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများကို ပိုမိုနက်ရှိုင်းစေရန် အပြန်အလှန် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ |- | align="center" | '''ဇွန် ၂ – ၃'''<br />မဟာရက်ရှ်ထရာ | ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး၊ ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်တို့နှင့် မွမ်ဘိုင်းမြို့၌ တွေ့ဆုံ။ | မွမ်ဘိုင်းမြို့ ခရီးစဉ်အတွင်း ရှိရင်းစွဲ နှစ်နိုင်ငံ စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ချိတ်ဆက်ဆောင်ရွက်မှုများကို ပိုမိုခိုင်မာအောင် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ |} == တရားဝင် နိုင်ငံတော်အဆင့် ပြည်ပခရီးစဉ်များ (၂၀၂၁-၂၀၂၆) == အောက်ပါတို့သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ နှင့် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် သွားရောက်ခဲ့သည့် ခရီးစဉ်များ ဖြစ်သည်။ {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; width: 100%;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 8px;" | တရားဝင် နိုင်ငံတော်အဆင့် ပြည်ပခရီးစဉ်များ စာရင်း(၂၀၂၁-၂၀၂၆) |- style="background:#e9e9e9; text-align:center;" ! style="width:5%;" | စဉ် ! style="width:15%;" | ရောက်ရှိသည့် နိုင်ငံ ! style="width:15%;" | မြို့များ ! style="width:20%;" | ရက်စွဲ ! style="width:45%;" | အကြောင်းအရာ |- | align="center" | ၁ | {{flag|Indonesia}} | [[ဂျကာတာမြို့]] | align="center" | ၂၄ ဧပြီ ၂၀၂၁ | အာဏာရယူပြီးနောက် ပထမဆုံး ပြည်ပခရီးစဉ်အဖြစ် အာဆီယံ ခေါင်းဆောင်များ အစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ |- | align="center" | ၂ | {{flag|Russia}} | [[မော်စကိုမြို့]] | align="center" | ၂၁–၂၇ ဇွန် ၂၀၂၁ | မော်စကိုမြို့၌ ကျင်းပသော Moscow Conference on International Security 2021 သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ |- | align="center" | ၃ | {{flag|Russia}} | [[မော်စကိုမြို့]] | align="center" | ၁၀–၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၂ | ရုရှားနိုင်ငံသို့ ဒုတိယအကြိမ် ခရီးစဉ်အတွင်း မော်စကိုမြို့တွင် ရွှေစည်းခုံပုံတူ စေတီတော် ထီးတော်တင်လှူခြင်း၊ ရုရှား-မြန်မာ ချစ်ကြည်ရေးအသင်း၊ ရုရှား-အာဆီယံ စီးပွားရေးကောင်စီတို့နှင့် တွေ့ဆုံခြင်းများ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ရုရှား ဒုတိယကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး အလက်ဇန်းဒါး ဖိုမင်နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ |- | align="center" | ၄ | {{flag|Russia}} | ဗလာဒီဗော့စတော့ခ်မြို့ | align="center" | ၄–၁၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၂ | (၇) ကြိမ်မြောက် အရှေ့ဖျားစီးပွားရေးဖိုရမ်သို့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး မျက်နှာစုံညီအစည်းအဝေးတွင် ရုရှားသမ္မတ ဗလာဒီမီရ် ပူတင် နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ |- | align="center" | ၅ | {{flag|China}} | [[ကူမင်းမြို့]] | align="center" | ၅-၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄ | (၈) ကြိမ်မြောက် မဟာမဲခေါင်ဒေသခွဲ (GMS) ထိပ်သီးအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး တရုတ်ဝန်ကြီးချုပ် မစ္စတာ လီချောင်း နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ |- | align="center" | ၆ | {{flag|Russia}}<hr style="margin: 4px 0; border: 0; border-top: 1px solid #ccc;" />{{flag|Belarus}} | [[မော်စကိုမြို့]] <br /> မင့်စ်မြို့ | align="center" | ၃–၉ မတ် ၂၀၂၅ | ရုရှားသမ္မတ ဗလာဒီမီရ် ပူတင်၊ ဘယ်လာရုစ်သမ္မတ အလက်ဇန္ဒား လူကာရှန်ကို တို့နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ |- | align="center" | ၇ | {{flag|Thailand}} | [[ဘန်ကောက်မြို့]] | align="center" | ၃ ဧပြီ ၂၀၂၅ | ထိုင်းနိုင်ငံ၌ ကျင်းပသည့် [[ဘင်းမ်စတက်|BIMSTEC]] ထိပ်သီးအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ |- | align="center" | ၈ | {{flag|Thailand}} | [[ဘန်ကောက်မြို့]] | align="center" | ၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅ | ဘန်ကောက်မြို့တွင် အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌ မလေးရှားဝန်ကြီးချုပ် အပါအဝင် အကြံပေး သက်ဆင် တို့နှင့် သုံးပွင့်ဆိုင်တွေ့ဆုံခဲ့ကြသည်။ |- | align="center" | ၉ | {{flag|Russia}} | [[မော်စကိုမြို့]] | align="center" | ၇–၁၀ မေ ၂၀၂၅ | ရုရှားနိုင်ငံ မော်စကိုမြို့၌ ကျင်းပသည့် [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]] ပြီးဆုံးခြင်း နှစ် (၈၀) ပြည့် အထိမ်းအမှတ် ရင်ပြင်နီ အောင်ပွဲ စစ်ရေးပြအခမ်းအနားသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။တရုတ်သမ္မတနှင့်ပါ သီးခြားတွေ့ဆုံခဲ့သည်။ |- | align="center" | ၁၀ | {{flag|Russia}}<hr style="margin: 4px 0; border: 0; border-top: 1px solid #ccc;" />{{flag|Belarus}} | မင့်စ်မြို့<br />နိုဗိုစီဗစ်မြို့<br />အူလန်-အူဒေးမြို့ | align="center" | ၂၅–၂၉ ဇွန် ၂၀၂၅ | (၄) ကြိမ်မြောက် ဥရောပ-အာရှ စီးပွားရေးဖိုရမ် (EEF 2025) သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ရုရှားနိုင်ငံ နိုဗိုစီဗစ်ဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး Mr. Travnikov Andrey Aleksandrovich နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သကဲ့သို့ ဘူရားတီးယားပြည်နယ် အူလန်-အူဒေးမြို့သို့လည်း သွားရောက်ခဲ့သည်။ |- | align="center" | ၁၁ | {{flag|China}} | တီယန်ကျင်းမြို့ | align="center" | ၃၀ ဩဂုတ် – ၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ | [[ရှန်ဟိုင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့]] ထိပ်သီးအစည်းအဝေး သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။တရုတ်သမ္မတနှင့်ပါတွေ့ဆုံခဲ့သည်။ |- | align="center" | ၁၂ | {{flag|Russia}}<hr style="margin: 4px 0; border: 0; border-top: 1px solid #ccc;" />{{flag|Kazakhstan}} | [[မော်စကိုမြို့]]<br /> အက်စတာနာမြို့ | align="center" | ၂၄–၂၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ | ကမ္ဘာ့အဏုမြူသီတင်းပတ်ဖိုရမ်-၂၀၂၅ သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ရုရှားသမ္မတ အပါအဝင် ကာဇက်စတန်သမ္မတ တို့နှင့်ပါ သီးခြားစီတွေ့ဆုံခဲ့သည်။ |} == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲများ၏ နိုင်ငံတော်အဆင့်ခရီးစဉ်များ|​မင်းအောင်လှိုင်]] 6aeoukt31c2hqybcsptewn08vwsgpg7 0 292166 1056674 1055619 2026-10-08T03:41:28Z Ushacs23 148505 1056674 wikitext text/x-wiki {{Notability}} {{Infobox company | name = မြန်မာ ကိုယ်ခံပညာပေါင်းစုံ အားကစား | logo = 3malogo.png | logo_size = 220px | trade_name = 3MA | type = ပုဂ္ဂလိက အဖွဲ့အစည်း | industry = [[ကိုယ်ခံပညာပေါင်းစုံ အားကစား]] (MMA) | founded = ၂၀၂၃ စက်တင်ဘာလ ၁၇ ရက် | founders = အန်တွန် (Anton) | headquarters = [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | area_served = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | key_people = အန်တွန် (Anton) | website = }} '''မြန်မာ ကိုယ်ခံပညာပေါင်းစုံ အားကစား''' (လူသိများသော အမည် '''3MA''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရန်ကုန်မြို့]]တွင် အခြေစိုက်သည့် [[ကိုယ်ခံပညာပေါင်းစုံ အားကစား]] (MMA) ပြိုင်ပွဲကျင်းပရေး အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ အဖွဲ့အစည်းသည် ပြည်တွင်း ကစားသမားများ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်သည့် MMA ပြိုင်ပွဲများကို ဦးစီးကျင်းပလျက် ရှိသည်။<ref>{{cite news |date=2024-01-17 |title=3MA kickboxing and MMA event set for ANS Fight Zone |url=https://www.mdn.gov.mm/en/3ma-kickboxing-and-mma-event-set-ans-fight-zone-21-jan |publisher=Myanmar Digital News}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.mdn.gov.mm/my/3ma-9-mma-piungpaikiie-pthmttaichiungttng-aeaangcnhink-alaithiuphng-aniungr |title=3MA-9 MMA ပြိုင်ပွဲတွင် ပထမပွဲစဉ်အဖြစ် အောင်ဆန်းဟိန်းနှင့် အလင်းသိုက်တို့ အနိုင်ရ |publisher=မြန်မာ့အလင်း (MDN) |access-date=2026-09-27}}</ref>ဤအဖွဲအစည်းသည် MMA ပြိုင်ပွဲများကို စီစဉ်ကျင်းပခြင်း၊ MMA ကစားသမားများအတွက် ယှဉ်ပြိုင်ခွင့် အခွင့်အလမ်းများ ဖန်တီးပေးခြင်းနှင့် ကစားသမား လေ့ကျင့်ပြုပျိုးရေး အစီအစဉ်များကို စီစဉ်ဆောင်ရွက်ပေးလျက် ရှိသည်။ပြိုင်ပွဲများတွင် မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသအသီးသီးမှ ကစားသမားများ၊ ပြည်ပတွင် သွားရောက်လေ့ကျင့်နေသည့် မြန်မာကစားသမားများနှင့် မြန်မာနိုင်ငံသို လာရောက်ယှဉ်ပြိုင်သည့် နိုင်ငံတကာ ကစားသမားများ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ကြသည်။ ထိုပြင် ပြိုင်ပွဲဆိုင်ရာ အချက်အလက်များနှင့် တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်မှုများကို လူမှုကွန်ရက်နှင့် အွန်လိုင်းမီဒီယာ ပလပ်ဖောင်းများမှတစ်ဆင့် ဖြန့်ဝေပေးလျက် ရှိသည် == သမိုင်းကြောင်း == မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ကိုယ်ခံပညာပေါင်းစုံ အားကစားနည်း ပိုမိုထွန်းကားလာစေရန်အတွက် ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် အန်တွန် (Anton) က တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=3MA Fight Center |url=https://www.tapology.com/fightcenter/promotions/3ma |access-date=2026-09-19 |publisher=Tapology}}</ref> ဤအဖွဲ့အစည်းသည် ဝိတ်တန်း အမျိုးအစားအလိုက် ပြိုင်ပွဲများကို ပုံမှန် ကျင်းပပေးလျက် ရှိသည်။မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကိုယ်ခံပညာပေါင်းစုံ အားကစား တိုးတက်လာစေရန်နှင့် ဒေသတွင်း ကစားသမားများ စနစ်တကျ ယှဉ်ပြိုင်နိုင်မည့် ပလပ်ဖောင်းတစ်ခု ဖန်တီးပေးရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ထူထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤပရိုးမိုးရှင်းသည် ကိုယ်ခံပညာပေါင်းစုံ အားကစား နောက်ခံရှိသူများအပြင် [[မြန်မာ့ရိုးရာလက်ဝှေ့]]နှင့် [[ဗန်တို]] အပါအဝင် ရိုးရာနှင့် တိုက်ခိုက်ရေးအားကစား နောက်ခံရှိသည့် ကစားသမားများကိုပါ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခွင့် ပေးထားသည်။ ပြိုင်ပွဲများတွင် [[တိုင်းရင်းသားပေါင်းစုံ]]နှင့် ဒေသအသီးသီးမှ ကစားသမားများ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ကြသည်။ ပြိုင်ပွဲစီးရီးများ စနစ်တကျ ဖွံဖြိုးတိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ ဝါရင့်ကစားသမားများအပြင် မျိုးဆက်သစ် အားကစားသမားများအတွက်ပါ အခွင့်အလမ်းများကို တိုးချဲ့ပေးခဲ့သည်။ ထိုပြင် အတွေ့အကြုံနည်းပါးသေးသည့် ကစားသမားများ ပြိုင်ပွဲအတွေ့အကြုံ ရရှိစေရန် ရည်ရွယ်သည့် လေ့ကျင့်ပြုပျိုးရေး အစီအစဉ်များကိုလည်း မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ ပြိုင်ပွဲများ 3MA သည် သတ်မှတ်ထားသော ဝိတ်တန်းများနှင့် တွဲဆိုင်းများအတိုင်း ကစားသမားများ တစ်ဦးချင်း ယှဉ်ပြိုင်ရသည့် ပြိုင်ပွဲများကို စီစဉ်ကျင်းပသည်။ ပြိုင်ပွဲများမကျင်းပမီ ကစားသမားများသည် တရားဝင် ဝိတ်ချိန်ခြင်းနှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် ရင်ဆိုင်ခြင်း များတွင် ပါဝင်ကြရသည်။ ပြိုင်ပွဲတွဲဆိုင်းများကို ဝိတ်တန်း၊ အတွေ့အကြုံနှင့် ယခင်ပြိုင်ပွဲ မှတ်တမ်းများစသည့် အချက်အလက်များအပေါ် မူတည်၍ စီစဉ်ပေးသည်။ ပွဲရလဒ်များတွင် အလဲထိုး၊ ဒိုင်ပွဲရပ် အလဲထိုး၊ လက်နက်ချ အရှုးပေးခြင်း နှင့် ဒိုင်အဆုံးအဖြတ် တို ပါဝင်သည်။ အခြေအနေများအပေါ် မူတည်၍ အနိုင်အရှုးမပေါ်ဘျ အဖြစ်လည်း မှတ်တမ်းတင်နိုင်သည်။ == ပွဲစဉ်များ == 3MA မှ ကျင်းပခဲ့သော ပွဲစဉ်များ၏ စာရင်းမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်- {| class="wikitable" !ပွဲစဉ် !ရက်စွဲ !နေရာ !ကွင်းနေရာ |- |3MA 11 |အောက်တိုဘာ ၄၊ ၂၀၂၆ |ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ |3MA Arena |- |3MA 10 |စက်တင်ဘာ ၆၊ ၂၀၂၆ |ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ |3MA Arena |- |3MA 9 |ဇူလိုင် ၂၆၊ ၂၀၂၆ |ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ |3MA Arena |- |3MA 8 |ဒီဇင်ဘာ ၇၊ ၂၀၂၅ |ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ | |- |3MA 7 |ဇူလိုင် ၂၇၊ ၂၀၂၅ |ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ | |- |3MA 6 |ဒီဇင်ဘာ ၂၂၊ ၂၀၂၄ |ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ | |- |3MA 5 |အောက်တိုဘာ ၂၀၊ ၂၀၂၄ |ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ | |- |3MA 4 |ဩဂုတ် ၂၅၊ ၂၀၂၄ |ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ | |- |3MA 3 |ဇန်နဝါရီ ၂၁၊ ၂၀၂၄ |ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ | |- |3MA 2 |နိုဝင်ဘာ ၄၊ ၂၀၂၃ |ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ | |} == ထင်ရှားသော ကစားသမားများ == * [[ကျော်ဝေယံ]] * [[၀င်းဇော်]] * [[ဂင်ဆန်းမောင်]] (Gin Pu) == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[ကိုယ်ခံပညာပေါင်းစုံ အားကစား]] == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} k4wa01ei411bpyg1g5grv0ufsw7j19t 100 292461 1056672 1056522 2026-10-08T03:16:27Z Salai Rungtoi 22844 1056672 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=10|day=7|content= <!-- All news items below this line --> '''အနုပညာနှင့် ယဉ်ကျေးမှု''' *[[ရန်ကုန်မြို့]]၏ သမိုင်းဝင်အထင်ကရနေရာတစ်ခုဖြစ်သည့် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဈေး]]၏ ရာပြည့်ပွဲတော်ကို စတင်ကျင်းပနေသည်။ [https://www.npnewsmm.com/news/6ac607b151ad490cac2fddc3 (NP News)] '''နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေး''' *[[ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ နိုင်ငံတော်အဆင့် ခရီးစဉ်များ]] **ဦးမင်းအောင်လှိုင်သည် [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]သို့ နိုင်ငံတော်အဆင့်တရားဝင်ခရီးစဉ်(Official Visit) သွားရောက်ရန်အတွက် နေပြည်တော်လေဆိပ်မှ အထူးလေယာဉ်ဖြင့် ထွက်ခွာသည်။ [https://www.moi.gov.mm/news/88966 (MOI)] <!-- All news items above this line -->}} 2r3ngl5lu63uvmw8nq47q5s4q6qed6c 1056678 1056672 2026-10-08T04:38:34Z Salai Rungtoi 22844 1056678 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=10|day=7|content= <!-- All news items below this line --> '''အနုပညာနှင့် ယဉ်ကျေးမှု''' *[[ရန်ကုန်မြို့]]၏ သမိုင်းဝင်အထင်ကရနေရာတစ်ခုဖြစ်သည့် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဈေး]]၏ ရာပြည့်ပွဲတော်ကို စတင်ကျင်းပနေသည်။ [https://www.npnewsmm.com/news/6ac607b151ad490cac2fddc3 (NP News)] '''နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေး''' *[[ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ နိုင်ငံတော်အဆင့် ခရီးစဉ်များ]] **ဦးမင်းအောင်လှိုင်သည် [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]သို့ နိုင်ငံတော်အဆင့်တရားဝင်ခရီးစဉ်(Official Visit) သွားရောက်ရန်အတွက် နေပြည်တော်လေဆိပ်မှ အထူးလေယာဉ်ဖြင့် ထွက်ခွာသည်။ [https://www.moi.gov.mm/news/88966 (MOI)] '''သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ''' *ပါရီ-ဆက်လေတက္ကသိုလ်မှ ပြင်သစ်နိုင်ငံသား ဟင်နရီ ဘီ ကာဂန်နှင့် တိုကျိုသိပ္ပံတက္ကသိုလ်မှ ဂျပန်နိုင်ငံသား ခင်ဆို ဆိုအိုင်တို့အား 'အချိုးမညီ အော်ဂဲနစ်ဓာတုပေါင်းစပ်မှုတွင် လိုင်းမဟုတ်သော အကျိုးသက်ရောက်မှုများနှင့် မိမိကိုယ်ကို ဓာတ်ကူပစ္စည်းအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်သည့် သဘောတရားများ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှု' အတွက် ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ [[နိုဘယ်ဆု]]ကို ပူးတွဲချီးမြှင့်ခံရသည်။ [https://news-eleven.com/article/315850 (Eleven)] <!-- All news items above this line -->}} aeztx7ae6s901iiiruxbt1d4mad1479 1056712 1056678 2026-10-08T09:32:42Z Salai Rungtoi 22844 1056712 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=10|day=7|content= <!-- All news items below this line --> '''အနုပညာနှင့် ယဉ်ကျေးမှု''' *[[ရန်ကုန်မြို့]]၏ သမိုင်းဝင်အထင်ကရနေရာတစ်ခုဖြစ်သည့် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဈေး]]၏ ရာပြည့်ပွဲတော်ကို စတင်ကျင်းပနေသည်။ [https://www.npnewsmm.com/news/6ac607b151ad490cac2fddc3 (NP News)] '''နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေး''' *[[ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ နိုင်ငံတော်အဆင့် ခရီးစဉ်များ]] **ဦးမင်းအောင်လှိုင်သည် [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]သို့ နိုင်ငံတော်အဆင့်တရားဝင်ခရီးစဉ်(Official Visit) သွားရောက်ရန်အတွက် နေပြည်တော်လေဆိပ်မှ အထူးလေယာဉ်ဖြင့် ထွက်ခွာသည်။ [https://www.moi.gov.mm/news/88966 (MOI)] '''သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ''' *ပါရီ-ဆက်လေတက္ကသိုလ်မှ ပြင်သစ်နိုင်ငံသား ဟင်နရီ ဘီ ကာဂန်နှင့် တိုကျိုသိပ္ပံတက္ကသိုလ်မှ ဂျပန်နိုင်ငံသား ခင်ဆို ဆိုအိုင်တို့အား 'အချိုးမညီ အော်ဂဲနစ်ဓာတုပေါင်းစပ်မှုတွင် လိုင်းမဟုတ်သော အကျိုးသက်ရောက်မှုများနှင့် မိမိကိုယ်ကို ဓာတ်ကူပစ္စည်းအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်သည့် သဘောတရားများ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှု' အတွက် ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ [[နိုဘယ်ဆု]]ကို ပူးတွဲချီးမြှင့်ခံရသည်။ [https://news-eleven.com/article/315850 (Eleven)] '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *[[နေပြည်တော်]]၊ [[လယ်ဝေးမြို့နယ်]]တွင် အသက် ၁၆ နှစ်အရွယ် ကလေးတစ်ဦး အပါအဝင် အမျိုးသား သုံးဦးနှင့် အမျိုးသမီးတစ်ဦးတို့သည် သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်ခြင်းခံခဲ့ရပြီး သေဆုံးခဲ့ကြသည်။ [https://burmese.dvb.no/post/928317 (DVB)] <!-- All news items above this line -->}} 75txivjxwus1lr4nz4vstwij1ccflu3 0 292465 1056701 1056543 2026-10-08T08:24:59Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1056701 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ဆဒိုကျွန်း | image = MapSado.png | image_caption = Topographic map of Sado Island | image size = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | locator map = | native_name = {{lang|ja|佐渡島}} | nickname = | location = [[Japanese archipelago]] | coordinates = {{coord|38|04|03|N|138|23|51|E|display=inline,title}} | archipelago = | total islands = | major islands = | area_km2 = 854.76<ref name="area">{{cite web |url=http://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO/201410/large_shima.pdf　 |script-title=ja:島面積２０傑 |access-date=8 July 2017 |publisher={{lang|ja|国土地理院}} |language=ja }} {{Dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | rank = | highest_mount = {{ill|Mount Kinpoku|lt=|ja|金北山}} | elevation_m = 1,172 | country = [[Sado, Niigata|Sado]], [[Niigata Prefecture|Niigata]], Japan }} '''ဆဒိုကျွန်း''' (佐渡島)<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref> သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နီးဂတခရိုင်]]၊ ဆဒိုမြို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ကမ်းရိုးတန်းအရှည် ၂၆၂.၇ ကီလိုမီတာ (၁၆၃.၂ မိုင်) ရှိသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလအချက်အလက်အရ ကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၅၅,၂၁၂ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းသည် ဧရိယာအားဖြင့် ၈၅၄.၇၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၃၀.၀၂ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဆဋ္ဌမမြောက်အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ဆဒိုကျွန်းနှင့် [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]အကြား အတိုဆုံးအကွာအဝေးမှာ ၃၂ ကီလိုမီတာ (၂၀ မိုင်) ဖြစ်သည်။<ref name="area" /> The shortest distance between Sado Island and [[Honshu]] is {{convert|32|km|mi|abbr=on}}.<ref name="outline">{{cite web|url=http://www.pref.niigata.lg.jp/sado_kikaku/sado_gaikyou.html　|script-title=ja:佐渡島の概況|access-date=8 July 2017|publisher={{lang|ja|新潟県}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ဆဒိုကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်သည် ခင်ပိုခုတောင် ဖြစ်သည်။ ခင်ပိုခုတောင်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၁၇၂ မီတာ (၃၈၄၅ ပေ) မြင့်သည်။<ref name="area" /><ref>{{cite web |url=http://www.yamakei-online.com/yamanavi/yama.php?yama_id=419　|script-title=ja:金北山 |access-date=8 July 2017|publisher={{lang|ja|山と渓谷社}} |language=ja}}</ref> ဆဒိုကျွန်းသည် [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း၌ အလုပ်သမားများအား အတင်းအကြပ် အလုပ်စေခိုင်းခဲ့သည့် နေရာဖြစ်ခဲ့သည်။ [[ကိုရီးယားလူမျိုး]] ၁၅၀၀ ပတ်ဝန်းကျင်သည် စစ်မှုထမ်းရန် စုဆောင်းခံရပြီး ကျွန်းရှိ မိုင်းတွင်းများတွင် အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဂျပန်အစိုးရနှင့် အချို့သောပညာရှင်များနှင့် အနည်းငယ်သော နိုင်ငံတကာပညာရှင်များသည် လုပ်သားများအား အတင်းအကြပ်စေခိုင်းသည်ဟူသည့်အချက်ကို ငြင်းဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name=":8" /><ref name=":9" /> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ==သမိုင်းကြောင်း== ==လူဦးရေ== ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==ရုပ်ပုံများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] na28rse0t0nvgk0ct7pl5pktb11h6i0 1056705 1056701 2026-10-08T08:33:17Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပထဝီသွင်ပြင် */ 1056705 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ဆဒိုကျွန်း | image = MapSado.png | image_caption = Topographic map of Sado Island | image size = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | locator map = | native_name = {{lang|ja|佐渡島}} | nickname = | location = [[Japanese archipelago]] | coordinates = {{coord|38|04|03|N|138|23|51|E|display=inline,title}} | archipelago = | total islands = | major islands = | area_km2 = 854.76<ref name="area">{{cite web |url=http://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO/201410/large_shima.pdf　 |script-title=ja:島面積２０傑 |access-date=8 July 2017 |publisher={{lang|ja|国土地理院}} |language=ja }} {{Dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | rank = | highest_mount = {{ill|Mount Kinpoku|lt=|ja|金北山}} | elevation_m = 1,172 | country = [[Sado, Niigata|Sado]], [[Niigata Prefecture|Niigata]], Japan }} '''ဆဒိုကျွန်း''' (佐渡島)<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref> သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နီးဂတခရိုင်]]၊ ဆဒိုမြို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ကမ်းရိုးတန်းအရှည် ၂၆၂.၇ ကီလိုမီတာ (၁၆၃.၂ မိုင်) ရှိသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလအချက်အလက်အရ ကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၅၅,၂၁၂ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းသည် ဧရိယာအားဖြင့် ၈၅၄.၇၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၃၀.၀၂ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဆဋ္ဌမမြောက်အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ဆဒိုကျွန်းနှင့် [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]အကြား အတိုဆုံးအကွာအဝေးမှာ ၃၂ ကီလိုမီတာ (၂၀ မိုင်) ဖြစ်သည်။<ref name="area" /> The shortest distance between Sado Island and [[Honshu]] is {{convert|32|km|mi|abbr=on}}.<ref name="outline">{{cite web|url=http://www.pref.niigata.lg.jp/sado_kikaku/sado_gaikyou.html　|script-title=ja:佐渡島の概況|access-date=8 July 2017|publisher={{lang|ja|新潟県}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ဆဒိုကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်သည် ခင်ပိုခုတောင် ဖြစ်သည်။ ခင်ပိုခုတောင်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၁၇၂ မီတာ (၃၈၄၅ ပေ) မြင့်သည်။<ref name="area" /><ref>{{cite web |url=http://www.yamakei-online.com/yamanavi/yama.php?yama_id=419　|script-title=ja:金北山 |access-date=8 July 2017|publisher={{lang|ja|山と渓谷社}} |language=ja}}</ref> ဆဒိုကျွန်းသည် [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း၌ အလုပ်သမားများအား အတင်းအကြပ် အလုပ်စေခိုင်းခဲ့သည့် နေရာဖြစ်ခဲ့သည်။ [[ကိုရီးယားလူမျိုး]] ၁၅၀၀ ပတ်ဝန်းကျင်သည် စစ်မှုထမ်းရန် စုဆောင်းခံရပြီး ကျွန်းရှိ မိုင်းတွင်းများတွင် အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဂျပန်အစိုးရနှင့် အချို့သောပညာရှင်များနှင့် အနည်းငယ်သော နိုင်ငံတကာပညာရှင်များသည် လုပ်သားများအား အတင်းအကြပ်စေခိုင်းသည်ဟူသည့်အချက်ကို ငြင်းဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name=":8" /><ref name=":9" /> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ဆဒိုကျွန်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဂျပန်ခန်းဂျိအက္ခရာ (工) သို့မဟုတ် အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ ‘S’ နှင့် ဆင်တူသည့် သဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ကျွန်းကို အကြမ်းဖျင်း သုံးပိုင်းပိုင်းခြားနိုင်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် အိုးဆဒိုတောင်တန်း၊ တောင်ဘက်တွင် ခိုဆဒိုတောင်တန်းနှင့် တောင်တန်းနှစ်ခုအကြားတွင် ခခခုရလွင်ပြင်တို့ ရှိသည်။ အမြင့်အားဖြင့် အိုးဆဒိုတောင်တန်းသည် ပိုမိုမြင့်မားသည်။ ဆဒိုကျွန်းရှိ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်မှာ ခင်ပိုခုတောင် ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် (၁၁၇၂ မီတာ/ ၃၈၄၅ ပေ) မြင့်သည်။ ဆဒိုတောင်၏ မြောက်ဘက်ခြမ်းကမ်းရိုးတန်းသည် မတ်စောက်ပြီး ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ ထိုနေရာများအထဲတွင် ဆန်းခခုပင်လယ်အော်သည် လူကြိုက်အများဆုံး ဖြစ်သည်။ ခိုဆဒိုတောင်တန်းသည် အနည်းငယ် ပြားဝပ်ပြီး လက်ဖက်ပင်များ စိုက်ပျိုးကြသည်။ ခိုဆဒိုတောင်တန်းရှိ အိုးဂျိယမတောင်သည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ကာ ၆၄၆ မီတာ (၂၁၁၉ ပေ) ရှိသည်။ နခခုရလွင်ပြင်သည် ဆဒိုကျွန်း၏ စိုပက်ပျိုးမြေဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ဆဒိုကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့သည် "ဆဒို - ယရှိခို - ယောနဲယမအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==လူဦးရေ== ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==ရုပ်ပုံများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] pcao121n246zswm0ps3aq6df5l85xkw 1056706 1056705 2026-10-08T08:35:33Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ရုပ်ပုံများ */ 1056706 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ဆဒိုကျွန်း | image = MapSado.png | image_caption = Topographic map of Sado Island | image size = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | locator map = | native_name = {{lang|ja|佐渡島}} | nickname = | location = [[Japanese archipelago]] | coordinates = {{coord|38|04|03|N|138|23|51|E|display=inline,title}} | archipelago = | total islands = | major islands = | area_km2 = 854.76<ref name="area">{{cite web |url=http://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO/201410/large_shima.pdf　 |script-title=ja:島面積２０傑 |access-date=8 July 2017 |publisher={{lang|ja|国土地理院}} |language=ja }} {{Dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | rank = | highest_mount = {{ill|Mount Kinpoku|lt=|ja|金北山}} | elevation_m = 1,172 | country = [[Sado, Niigata|Sado]], [[Niigata Prefecture|Niigata]], Japan }} '''ဆဒိုကျွန်း''' (佐渡島)<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref> သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နီးဂတခရိုင်]]၊ ဆဒိုမြို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ကမ်းရိုးတန်းအရှည် ၂၆၂.၇ ကီလိုမီတာ (၁၆၃.၂ မိုင်) ရှိသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလအချက်အလက်အရ ကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၅၅,၂၁၂ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းသည် ဧရိယာအားဖြင့် ၈၅၄.၇၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၃၀.၀၂ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဆဋ္ဌမမြောက်အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ဆဒိုကျွန်းနှင့် [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]အကြား အတိုဆုံးအကွာအဝေးမှာ ၃၂ ကီလိုမီတာ (၂၀ မိုင်) ဖြစ်သည်။<ref name="area" /> The shortest distance between Sado Island and [[Honshu]] is {{convert|32|km|mi|abbr=on}}.<ref name="outline">{{cite web|url=http://www.pref.niigata.lg.jp/sado_kikaku/sado_gaikyou.html　|script-title=ja:佐渡島の概況|access-date=8 July 2017|publisher={{lang|ja|新潟県}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ဆဒိုကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်သည် ခင်ပိုခုတောင် ဖြစ်သည်။ ခင်ပိုခုတောင်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၁၇၂ မီတာ (၃၈၄၅ ပေ) မြင့်သည်။<ref name="area" /><ref>{{cite web |url=http://www.yamakei-online.com/yamanavi/yama.php?yama_id=419　|script-title=ja:金北山 |access-date=8 July 2017|publisher={{lang|ja|山と渓谷社}} |language=ja}}</ref> ဆဒိုကျွန်းသည် [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း၌ အလုပ်သမားများအား အတင်းအကြပ် အလုပ်စေခိုင်းခဲ့သည့် နေရာဖြစ်ခဲ့သည်။ [[ကိုရီးယားလူမျိုး]] ၁၅၀၀ ပတ်ဝန်းကျင်သည် စစ်မှုထမ်းရန် စုဆောင်းခံရပြီး ကျွန်းရှိ မိုင်းတွင်းများတွင် အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဂျပန်အစိုးရနှင့် အချို့သောပညာရှင်များနှင့် အနည်းငယ်သော နိုင်ငံတကာပညာရှင်များသည် လုပ်သားများအား အတင်းအကြပ်စေခိုင်းသည်ဟူသည့်အချက်ကို ငြင်းဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name=":8" /><ref name=":9" /> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ဆဒိုကျွန်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဂျပန်ခန်းဂျိအက္ခရာ (工) သို့မဟုတ် အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ ‘S’ နှင့် ဆင်တူသည့် သဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ကျွန်းကို အကြမ်းဖျင်း သုံးပိုင်းပိုင်းခြားနိုင်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် အိုးဆဒိုတောင်တန်း၊ တောင်ဘက်တွင် ခိုဆဒိုတောင်တန်းနှင့် တောင်တန်းနှစ်ခုအကြားတွင် ခခခုရလွင်ပြင်တို့ ရှိသည်။ အမြင့်အားဖြင့် အိုးဆဒိုတောင်တန်းသည် ပိုမိုမြင့်မားသည်။ ဆဒိုကျွန်းရှိ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်မှာ ခင်ပိုခုတောင် ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် (၁၁၇၂ မီတာ/ ၃၈၄၅ ပေ) မြင့်သည်။ ဆဒိုတောင်၏ မြောက်ဘက်ခြမ်းကမ်းရိုးတန်းသည် မတ်စောက်ပြီး ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ ထိုနေရာများအထဲတွင် ဆန်းခခုပင်လယ်အော်သည် လူကြိုက်အများဆုံး ဖြစ်သည်။ ခိုဆဒိုတောင်တန်းသည် အနည်းငယ် ပြားဝပ်ပြီး လက်ဖက်ပင်များ စိုက်ပျိုးကြသည်။ ခိုဆဒိုတောင်တန်းရှိ အိုးဂျိယမတောင်သည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ကာ ၆၄၆ မီတာ (၂၁၁၉ ပေ) ရှိသည်။ နခခုရလွင်ပြင်သည် ဆဒိုကျွန်း၏ စိုပက်ပျိုးမြေဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ဆဒိုကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့သည် "ဆဒို - ယရှိခို - ယောနဲယမအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==လူဦးရေ== ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==ရုပ်ပုံများ== {{Gallery|title= ဆဒိုကျွန်း|mode = packed |File:二ツ亀.jpg|ဖုတဆွတ်ဂမဲ |File:Kameiwa_Sado.jpg|အိုနိုဂမဲ |File:竜王洞_Cave_-_panoramio.jpg|ခိုတိုအုရဂူ (ရူးအိုဒိုဂူ) |File:Senkakuwan_20170416-2.jpg|ဆန်းခခုပင်လယ်အော် |File:佐渡島七浦海岸_(5742173102).jpg|နနအုရကမ်းခြေ }} ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] 33h04vqrpyp7gmc1vub9a50zohi5zev 3 292466 1056545 2026-10-07T13:28:55Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1056545 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-53921-94 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၂၈၊ ၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) aluxoylpab2cw2jomveblc50amzfj2z 0 292467 1056546 2026-10-07T14:00:04Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[မေရီ၊ ယေရှု၏မိခင်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1056546 wikitext text/x-wiki #Redirect[[မေရီ၊ ယေရှု၏မိခင်]] h1y3oxx5efmjqwi5bpbf89kbotgntmg 0 292468 1056548 2026-10-07T14:52:26Z Dr Lotus Black 31011 [[ဟိမာစလပဒေသပြည်နယ်]] စာမျက်နှာကို [[ဟီမာချာပရာဒေ့ရှ်]] သို့ Dr Lotus Blackက ရွှေ့ခဲ့သည် 1056548 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ဟီမာချာပရာဒေ့ရှ်]] 0plazj7nrcdb4vb620jud3ch1e3rh4g 0 292469 1056550 2026-10-07T15:07:14Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[စီချွမ်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1056550 wikitext text/x-wiki #Redirect[[စီချွမ်]] s03gi9cikxq04p9lbvujbpn12okn9za 0 292470 1056551 2026-10-07T15:08:08Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[ရှင်းကျန်း]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1056551 wikitext text/x-wiki #Redirect[[ရှင်းကျန်း]] qe8rrd52n39mu7sue0bvetqd1vtox1x 0 292471 1056552 2026-10-07T15:08:34Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[ကန်းစုပြည်နယ်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1056552 wikitext text/x-wiki #Redirect[[ကန်းစုပြည်နယ်]] 49ftoehibwd7zyyvm1n398o0gstetfn 0 292472 1056553 2026-10-07T15:30:26Z Dr Lotus Black 31011 " '''တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်''' ('''Tibetan Plateau''') သည် အလယ်အာရှ၊ တောင်အာရှနှင့် အရှေ့အာရှတို့ ဆုံစည်းရာတွင် တည်ရှိသည့် မြင့်မားကျယ်ဝန်းသော..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056553 wikitext text/x-wiki '''တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်''' ('''Tibetan Plateau''') သည် အလယ်အာရှ၊ တောင်အာရှနှင့် အရှေ့အာရှတို့ ဆုံစည်းရာတွင် တည်ရှိသည့် မြင့်မားကျယ်ဝန်းသော ကုန်းပြင်မြင့်ကြီး ဖြစ်သည်။<ref> Multiple sources: *''Illustrated Atlas of the World'' (1986) Rand McNally & Company. {{ISBN|0-528-83190-9}} pp. 164–65 *''Atlas of World History'' (1998 ) HarperCollins. {{ISBN|0-7230-1025-0}} p. 39 *{{cite web |url=https://dannyreviews.com/h/Tibetan_Empire.html |title=The Tibetan Empire in Central Asia (Christopher Beckwith) |access-date=19 February 2009 }} *Hopkirk 1983, p. 1 *{{cite book |title=Encyclopedia of Prehistory: East Asia and Oceania, Volume 3 |author1=Peregrine, Peter Neal |author2=Melvin Ember, etc. |name-list-style=amp |publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]] |year=2001 |isbn=978-0-306-46257-3 |page=32}} *{{cite book |title=North and East Asia |author=Morris, Neil |publisher=Heinemann-Raintree Library |year=2007 |isbn=978-1-4034-9898-4 |page=[https://archive.org/details/northeastasia0000morr/page/11 11] |url=https://archive.org/details/northeastasia0000morr/page/11 }} *{{cite book |title=Contractional and Extensional Tectonics During the India-Asia Collision |author=Webb, Andrew Alexander Gordon |publisher=[[ProQuest]] LLC |year=2007 |isbn=978-0-549-50627-0 |page=137 }} *{{cite book |title=World regions in global context: peoples, places, and environments |author1=Marston, Sallie A. |author2=Paul L. Knox, Diana M. Liverman |publisher=[[Prentice Hall]] |year=2002 |isbn=978-0-13-022484-2 |page=[https://archive.org/details/worldregionsingl0000mars/page/430 430] |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldregionsingl0000mars/page/430}}</ref> ပထဝီဝင်အနေအထားအရ [[တိဘက်]]သည် [[ဟိမဝန္တာတောင်တန်း]]နှင့် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်၏ မြောက်ဘက်၊ တာရင်မြစ်ဝှမ်းနှင့် မွန်ဂိုလီးယား ကုန်းပြင်မြင့်တို့၏ တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံရေးပထဝီဝင်အရမူ တိဘက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းအများစု၊ ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်၏ အများစု၊ [[စီချွမ်ပြည်နယ်]]၏ အနောက်ဘက်ခြမ်း၊ [[ဂန်းစုပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]အနောက်ပိုင်း [[ရှင်းကျန်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း၊ [[ဘူတန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၏ လာဒတ်ဒေသနှင့် လာဟိုးနှင့်စပီတီဒေသ ([[ဟီမာချာပရာဒေ့ရှ်]])၊ [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]]၏ ဂီးလ်ဂစ်-ဘာလ်တီစတန်ဒေသ (Gilgit-Baltistan)၊ [[နီပေါနိုင်ငံ]] အနောက်မြောက်ပိုင်း၊ [[တာဂျစ်ကစ္စတန်နိုင်ငံ]] အရှေ့ပိုင်းနှင့် [[ကာဂျစ်စတန်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းတို့အထိ လွှမ်းမိုးကျယ်ဝန်းသည်။ တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်သည် မြောက်မှ တောင်သို့ ကီလိုမီတာ ၁,၀၀၀ (မိုင် ၆၂၀) ခန့်နှင့် အရှေ့မှ အနောက်သို့ ကီလိုမီတာ ၂,၅၀၀ (မိုင် ၁,၆၀၀) ခန့် ရှည်လျားသည်။<ref>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20060112023503/http://java.nationalgeographic.com/studentatlas/clickup/deserts.html |title=Natural World: Deserts |work=National Geographic |url=http://java.nationalgeographic.com/studentatlas/clickup/deserts.html |archive-date=12 January 2006 }}</ref> စတုရန်းကီလိုမီတာ ၂,၅၀၀,၀၀၀ (စတုရန်းမိုင် ၉၇၀,၀၀၀) ကျယ်ဝန်းပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးနှင့် အမြင့်ဆုံး ကုန်းပြင်မြင့် ဖြစ်သည်။ ပျမ်းမျှအမြင့် မီတာ ၄,၅၀၀ (၁၄,၈၀၀ ပေ) ကျော်ရှိပြီး ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံး တောင်ထိပ်နှစ်ခုဖြစ်သည့် [[ဧဝရတ်တောင်]]နှင့် ကေတူးတောင် (K2) တို့ ပါဝင်သော ခန့်ညားထည်ဝါသည့် တောင်တန်းကြီးများ ပတ်ဝန်းကျင်၌ ဝန်းရံထားသဖြင့် တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်ကို '''ကမ္ဘာ့အမိုး''' ဟု မကြာခဏ တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=Asia: Physical Geography |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/asia |access-date=2024-08-07 |website=education.nationalgeographic.org |language=en}}</ref> ဤကုန်းပြင်မြင့်သည် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများရှိ စမ်းချောင်း၊ မြစ်ချောင်းအများစု၏ မြစ်ဖျားခံရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အနက် အာရှတိုက်၏ အရှည်ဆုံး မြစ်ကြီးသုံးစင်း ([[မြစ်ဝါမြစ်]]၊ [[ယန်ဇီမြစ်]]နှင့် [[မဲခေါင်မြစ်]]) တို့လည်း ပါဝင်သည်။ တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်ရှိ သောင်းနှင့်ချီသော ရေခဲမြစ်များနှင့် အခြား ပထဝီဝင်၊ ဂေဟစနစ်ဆိုင်ရာ အသွင်ပြင်များသည် ရေကို သိုလှောင်ပေးပြီး မြစ်ရေစီးဆင်းမှုကို ထိန်းညှိပေးသည့် သဘာဝ '''ရေမျှော်စင်''' သို့မဟုတ် ရေလှောင်ကန်သဖွယ် ဆောင်ရွက်ပေးသည်။ ထို့ပြင် ၎င်း၏ ရေခဲပြင်များထဲ၌ ဝန်ရိုးစွန်းဒေသများ၏ အပြင်ဘက်တွင် အကြီးမားဆုံးသော ရေချိုသိုလှောင်မှုများ ပါဝင်နေသောကြောင့် အချို့က '''တတိယမြောက် ဝင်ရိုးစွန်း''' ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်အပေါ် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု၏ ရိုက်ခတ်သက်ရောက်မှုများသည် သိပ္ပံပညာရှင်များ စဉ်ဆက်မပြတ် စိတ်ဝင်စားလေ့လာရာ အကြောင်းအရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="FT83013">{{cite news |title=Tibet: life on the climate front line |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/ee1f3f80-1029-11e3-a258-00144feabdc0.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/ee1f3f80-1029-11e3-a258-00144feabdc0.html |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |access-date=1 September 2013 |newspaper=Financial Times |date=30 August 2013 |author=Leslie Hook}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Liu |first1=Xiaodong |last2=Chen |year=2000 |title=Climatic warming in the Tibetan Plateau during recent decades |journal=International Journal of Climatology |volume=20 |issue=14 |doi=10.1002/1097-0088(20001130)20:14<1729::aid-joc556>3.0.co;2-y |via=Academia.edu |pages=1729–1742 |bibcode=2000IJCli..20.1729L }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Ni |first=Jian |year=2000 |title=A Simulation of Biomes on the Tibetan Plateau and Their Responses to Global Climate Change |journal=Mountain Research and Development |volume=20 |issue=1 |doi=10.1659/0276-4741(2000)020[0080:ASOBOT]2.0.CO;2 |pages=80–89 |s2cid=128916992 |doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Cheng |first1=Guodong |last2=Wu |s2cid=14450823 |date=8 June 2007 |title=Responses of permafrost to climate change and their environmental significance, Qinghai-Tibet Plateau |journal=Journal of Geophysical Research |volume=112 |issue=F2 |pages=F02S64755 |doi=10.1029/2006JF000631 |bibcode=2007JGRF..112.2S03C|doi-access=free }}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်၏ ဒေသများ]] e7tx3lveu6ojza7xjg2lkvd1zet1014 1056555 1056553 2026-10-07T15:52:18Z Dr Lotus Black 31011 infobox++ 1056555 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = Tibetan Plateau | other_name = {{lang|zh|青藏高原}} ({{lang|zh-Latn-pinyin|Qīng–Zàng Gāoyuán}}, Qinghai–Tibet Plateau) | location = {{PRC}} ([[တိဘက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|တိဘက်]]၊ [[Qinghai]], [[စီချွမ်]]အနောက်ပိုင်း၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]မြောက်ပိုင်း၊ [[ရှင်းကျန်းပြည်နယ်]]တောင်ပိုင်း၊ [[ကန်းစုပြည်နယ်]]အနောက်ပိုင်း)<br />{{IND}} ([[Ladakh]], [[Jammu and Kashmir (union territory)|Jammu and Kashmir]], North and East [[Himachal Pradesh]], Northern [[Uttarakhand]], Northern [[Sikkim]], [[Darjeeling]], Northern [[အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ် ပြည်နယ်]])<br />{{PAK}} ([[Baltistan]])<br />{{AFG}} ([[Wakhan Corridor]])<br />{{NPL}} (Northern Nepal)<br />{{BTN}}<br />{{TJK}} (Eastern Tajikistan)<br />{{KGZ}} (Southern Kyrgyzstan) | elevation = 8,849 m | highest = [[ဧဝရတ်တောင်]] | highest_location = နီပေါနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ၊ တိဘက်ဒေသ၏ နယ်စပ် | orogeny = [[Alpine orogeny]] | formed_by = Continental collision between the [[Indian Plate|Indian]] and [[Eurasian Plate|Eurasian]] plates | age = Late [[Cretaceous]]–[[Quaternary|present]] (uplift ongoing) | image_map = Tibetan_plateau_2021.png | map_caption = တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်၏ နယ်နမိတ် (၂၀၂၁ ဗားရှင်း)<ref>{{cite web | title=Global Change Research Data Publishing & Repository | url=https://www.geodoi.ac.cn/weben/doi.aspx?Id=1847 }}</ref><ref>{{cite web | title=国家青藏高原科学数据中心 | url=https://data.tpdc.ac.cn/en/data/61701a2b-31e5-41bf-b0a3-607c2a9bd3b3/ }}</ref> | image = Himalaya composite.jpg | image_caption = The Tibetan Plateau lies between the [[Himalaya]]n range to the south and the [[Taklamakan Desert]] to the north. (Composite image) | range_coordinates = {{coord|33|N|88|E|type:mountain|format=dms|display=inline,title}} | area_km2 = 2500000 | coordinates = | length_km = 2500 | width_km = 1000 | mapframe = yes | mapframe-zoom = 4 }} '''တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်''' ('''Tibetan Plateau''') သည် အလယ်အာရှ၊ တောင်အာရှနှင့် အရှေ့အာရှတို့ ဆုံစည်းရာတွင် တည်ရှိသည့် မြင့်မားကျယ်ဝန်းသော ကုန်းပြင်မြင့်ကြီး ဖြစ်သည်။<ref> Multiple sources: *''Illustrated Atlas of the World'' (1986) Rand McNally & Company. {{ISBN|0-528-83190-9}} pp. 164–65 *''Atlas of World History'' (1998 ) HarperCollins. {{ISBN|0-7230-1025-0}} p. 39 *{{cite web |url=https://dannyreviews.com/h/Tibetan_Empire.html |title=The Tibetan Empire in Central Asia (Christopher Beckwith) |access-date=19 February 2009 }} *Hopkirk 1983, p. 1 *{{cite book |title=Encyclopedia of Prehistory: East Asia and Oceania, Volume 3 |author1=Peregrine, Peter Neal |author2=Melvin Ember, etc. |name-list-style=amp |publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]] |year=2001 |isbn=978-0-306-46257-3 |page=32}} *{{cite book |title=North and East Asia |author=Morris, Neil |publisher=Heinemann-Raintree Library |year=2007 |isbn=978-1-4034-9898-4 |page=[https://archive.org/details/northeastasia0000morr/page/11 11] |url=https://archive.org/details/northeastasia0000morr/page/11 }} *{{cite book |title=Contractional and Extensional Tectonics During the India-Asia Collision |author=Webb, Andrew Alexander Gordon |publisher=[[ProQuest]] LLC |year=2007 |isbn=978-0-549-50627-0 |page=137 }} *{{cite book |title=World regions in global context: peoples, places, and environments |author1=Marston, Sallie A. |author2=Paul L. Knox, Diana M. Liverman |publisher=[[Prentice Hall]] |year=2002 |isbn=978-0-13-022484-2 |page=[https://archive.org/details/worldregionsingl0000mars/page/430 430] |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldregionsingl0000mars/page/430}}</ref> ပထဝီဝင်အနေအထားအရ [[တိဘက်]]သည် [[ဟိမဝန္တာတောင်တန်း]]နှင့် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်၏ မြောက်ဘက်၊ တာရင်မြစ်ဝှမ်းနှင့် မွန်ဂိုလီးယား ကုန်းပြင်မြင့်တို့၏ တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံရေးပထဝီဝင်အရမူ တိဘက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းအများစု၊ ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်၏ အများစု၊ [[စီချွမ်ပြည်နယ်]]၏ အနောက်ဘက်ခြမ်း၊ [[ဂန်းစုပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]အနောက်ပိုင်း [[ရှင်းကျန်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း၊ [[ဘူတန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၏ လာဒတ်ဒေသနှင့် လာဟိုးနှင့်စပီတီဒေသ ([[ဟီမာချာပရာဒေ့ရှ်]])၊ [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]]၏ ဂီးလ်ဂစ်-ဘာလ်တီစတန်ဒေသ (Gilgit-Baltistan)၊ [[နီပေါနိုင်ငံ]] အနောက်မြောက်ပိုင်း၊ [[တာဂျစ်ကစ္စတန်နိုင်ငံ]] အရှေ့ပိုင်းနှင့် [[ကာဂျစ်စတန်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းတို့အထိ လွှမ်းမိုးကျယ်ဝန်းသည်။ တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်သည် မြောက်မှ တောင်သို့ ကီလိုမီတာ ၁,၀၀၀ (မိုင် ၆၂၀) ခန့်နှင့် အရှေ့မှ အနောက်သို့ ကီလိုမီတာ ၂,၅၀၀ (မိုင် ၁,၆၀၀) ခန့် ရှည်လျားသည်။<ref>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20060112023503/http://java.nationalgeographic.com/studentatlas/clickup/deserts.html |title=Natural World: Deserts |work=National Geographic |url=http://java.nationalgeographic.com/studentatlas/clickup/deserts.html |archive-date=12 January 2006 }}</ref> စတုရန်းကီလိုမီတာ ၂,၅၀၀,၀၀၀ (စတုရန်းမိုင် ၉၇၀,၀၀၀) ကျယ်ဝန်းပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးနှင့် အမြင့်ဆုံး ကုန်းပြင်မြင့် ဖြစ်သည်။ ပျမ်းမျှအမြင့် မီတာ ၄,၅၀၀ (၁၄,၈၀၀ ပေ) ကျော်ရှိပြီး ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံး တောင်ထိပ်နှစ်ခုဖြစ်သည့် [[ဧဝရတ်တောင်]]နှင့် ကေတူးတောင် (K2) တို့ ပါဝင်သော ခန့်ညားထည်ဝါသည့် တောင်တန်းကြီးများ ပတ်ဝန်းကျင်၌ ဝန်းရံထားသဖြင့် တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်ကို '''ကမ္ဘာ့အမိုး''' ဟု မကြာခဏ တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=Asia: Physical Geography |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/asia |access-date=2024-08-07 |website=education.nationalgeographic.org |language=en}}</ref> ဤကုန်းပြင်မြင့်သည် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများရှိ စမ်းချောင်း၊ မြစ်ချောင်းအများစု၏ မြစ်ဖျားခံရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အနက် အာရှတိုက်၏ အရှည်ဆုံး မြစ်ကြီးသုံးစင်း ([[မြစ်ဝါမြစ်]]၊ [[ယန်ဇီမြစ်]]နှင့် [[မဲခေါင်မြစ်]]) တို့လည်း ပါဝင်သည်။ တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်ရှိ သောင်းနှင့်ချီသော ရေခဲမြစ်များနှင့် အခြား ပထဝီဝင်၊ ဂေဟစနစ်ဆိုင်ရာ အသွင်ပြင်များသည် ရေကို သိုလှောင်ပေးပြီး မြစ်ရေစီးဆင်းမှုကို ထိန်းညှိပေးသည့် သဘာဝ '''ရေမျှော်စင်''' သို့မဟုတ် ရေလှောင်ကန်သဖွယ် ဆောင်ရွက်ပေးသည်။ ထို့ပြင် ၎င်း၏ ရေခဲပြင်များထဲ၌ ဝန်ရိုးစွန်းဒေသများ၏ အပြင်ဘက်တွင် အကြီးမားဆုံးသော ရေချိုသိုလှောင်မှုများ ပါဝင်နေသောကြောင့် အချို့က '''တတိယမြောက် ဝင်ရိုးစွန်း''' ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်အပေါ် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု၏ ရိုက်ခတ်သက်ရောက်မှုများသည် သိပ္ပံပညာရှင်များ စဉ်ဆက်မပြတ် စိတ်ဝင်စားလေ့လာရာ အကြောင်းအရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="FT83013">{{cite news |title=Tibet: life on the climate front line |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/ee1f3f80-1029-11e3-a258-00144feabdc0.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/ee1f3f80-1029-11e3-a258-00144feabdc0.html |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |access-date=1 September 2013 |newspaper=Financial Times |date=30 August 2013 |author=Leslie Hook}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Liu |first1=Xiaodong |last2=Chen |year=2000 |title=Climatic warming in the Tibetan Plateau during recent decades |journal=International Journal of Climatology |volume=20 |issue=14 |doi=10.1002/1097-0088(20001130)20:14<1729::aid-joc556>3.0.co;2-y |via=Academia.edu |pages=1729–1742 |bibcode=2000IJCli..20.1729L }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Ni |first=Jian |year=2000 |title=A Simulation of Biomes on the Tibetan Plateau and Their Responses to Global Climate Change |journal=Mountain Research and Development |volume=20 |issue=1 |doi=10.1659/0276-4741(2000)020[0080:ASOBOT]2.0.CO;2 |pages=80–89 |s2cid=128916992 |doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Cheng |first1=Guodong |last2=Wu |s2cid=14450823 |date=8 June 2007 |title=Responses of permafrost to climate change and their environmental significance, Qinghai-Tibet Plateau |journal=Journal of Geophysical Research |volume=112 |issue=F2 |pages=F02S64755 |doi=10.1029/2006JF000631 |bibcode=2007JGRF..112.2S03C|doi-access=free }}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်၏ ဒေသများ]] c5sz6denrorew3q025phd4kvjqdsl72 1056556 1056555 2026-10-07T16:11:51Z Dr Lotus Black 31011 1056556 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = Tibetan Plateau | other_name = {{lang|zh|青藏高原}} ({{lang|zh-Latn-pinyin|Qīng–Zàng Gāoyuán}}, Qinghai–Tibet Plateau) | location = {{PRC}} ([[တိဘက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|တိဘက်]]၊ [[Qinghai]], [[စီချွမ်]]အနောက်ပိုင်း၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]မြောက်ပိုင်း၊ [[ရှင်းကျန်းပြည်နယ်]]တောင်ပိုင်း၊ [[ကန်းစုပြည်နယ်]]အနောက်ပိုင်း)<br />{{IND}} ([[Ladakh]], [[Jammu and Kashmir (union territory)|Jammu and Kashmir]], North and East [[Himachal Pradesh]], Northern [[Uttarakhand]], Northern [[Sikkim]], [[Darjeeling]], Northern [[အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ် ပြည်နယ်]])<br />{{PAK}} ([[Baltistan]])<br />{{AFG}} ([[Wakhan Corridor]])<br />{{NPL}} (Northern Nepal)<br />{{BTN}}<br />{{TJK}} (Eastern Tajikistan)<br />{{KGZ}} (Southern Kyrgyzstan) | elevation = 8,849 m | highest = [[ဧဝရတ်တောင်]] | highest_location = နီပေါနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ၊ တိဘက်ဒေသ၏ နယ်စပ် | orogeny = [[Alpine orogeny]] | formed_by = Continental collision between the [[Indian Plate|Indian]] and [[Eurasian Plate|Eurasian]] plates | age = Late [[Cretaceous]]–[[Quaternary|present]] (uplift ongoing) | image_map = Tibetan_plateau_2021.png | map_caption = တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်၏ နယ်နမိတ် (၂၀၂၁ ဗားရှင်း)<ref>{{cite web | title=Global Change Research Data Publishing & Repository | url=https://www.geodoi.ac.cn/weben/doi.aspx?Id=1847 }}</ref><ref>{{cite web | title=国家青藏高原科学数据中心 | url=https://data.tpdc.ac.cn/en/data/61701a2b-31e5-41bf-b0a3-607c2a9bd3b3/ }}</ref> | photo = Himalaya composite.jpg | photo_caption = တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်သည် တောင်ဘက်တွင် [[ဟိမဝန္တာတောင်တန်း]]နှင့် မြောက်ဘက်တွင် တက္ကလာမကန် သဲကန္တာရကြား၌ တည်ရှိသည်။ | range_coordinates = {{coord|33|N|88|E|type:mountain|format=dms|display=inline,title}} | area_km2 = 2500000 | coordinates = | length_km = 2500 | width_km = 1000 | mapframe = yes | mapframe-zoom = 4 }} '''တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်''' ('''Tibetan Plateau''') သည် အလယ်အာရှ၊ တောင်အာရှနှင့် အရှေ့အာရှတို့ ဆုံစည်းရာတွင် တည်ရှိသည့် မြင့်မားကျယ်ဝန်းသော ကုန်းပြင်မြင့်ကြီး ဖြစ်သည်။<ref> Multiple sources: *''Illustrated Atlas of the World'' (1986) Rand McNally & Company. {{ISBN|0-528-83190-9}} pp. 164–65 *''Atlas of World History'' (1998 ) HarperCollins. {{ISBN|0-7230-1025-0}} p. 39 *{{cite web |url=https://dannyreviews.com/h/Tibetan_Empire.html |title=The Tibetan Empire in Central Asia (Christopher Beckwith) |access-date=19 February 2009 }} *Hopkirk 1983, p. 1 *{{cite book |title=Encyclopedia of Prehistory: East Asia and Oceania, Volume 3 |author1=Peregrine, Peter Neal |author2=Melvin Ember, etc. |name-list-style=amp |publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]] |year=2001 |isbn=978-0-306-46257-3 |page=32}} *{{cite book |title=North and East Asia |author=Morris, Neil |publisher=Heinemann-Raintree Library |year=2007 |isbn=978-1-4034-9898-4 |page=[https://archive.org/details/northeastasia0000morr/page/11 11] |url=https://archive.org/details/northeastasia0000morr/page/11 }} *{{cite book |title=Contractional and Extensional Tectonics During the India-Asia Collision |author=Webb, Andrew Alexander Gordon |publisher=[[ProQuest]] LLC |year=2007 |isbn=978-0-549-50627-0 |page=137 }} *{{cite book |title=World regions in global context: peoples, places, and environments |author1=Marston, Sallie A. |author2=Paul L. Knox, Diana M. Liverman |publisher=[[Prentice Hall]] |year=2002 |isbn=978-0-13-022484-2 |page=[https://archive.org/details/worldregionsingl0000mars/page/430 430] |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldregionsingl0000mars/page/430}}</ref> ပထဝီဝင်အနေအထားအရ [[တိဘက်]]သည် [[ဟိမဝန္တာတောင်တန်း]]နှင့် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်၏ မြောက်ဘက်၊ တာရင်မြစ်ဝှမ်းနှင့် မွန်ဂိုလီးယား ကုန်းပြင်မြင့်တို့၏ တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံရေးပထဝီဝင်အရမူ တိဘက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းအများစု၊ ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်၏ အများစု၊ [[စီချွမ်ပြည်နယ်]]၏ အနောက်ဘက်ခြမ်း၊ [[ဂန်းစုပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]အနောက်ပိုင်း [[ရှင်းကျန်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း၊ [[ဘူတန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၏ လာဒတ်ဒေသနှင့် လာဟိုးနှင့်စပီတီဒေသ ([[ဟီမာချာပရာဒေ့ရှ်]])၊ [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]]၏ ဂီးလ်ဂစ်-ဘာလ်တီစတန်ဒေသ (Gilgit-Baltistan)၊ [[နီပေါနိုင်ငံ]] အနောက်မြောက်ပိုင်း၊ [[တာဂျစ်ကစ္စတန်နိုင်ငံ]] အရှေ့ပိုင်းနှင့် [[ကာဂျစ်စတန်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းတို့အထိ လွှမ်းမိုးကျယ်ဝန်းသည်။ တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်သည် မြောက်မှ တောင်သို့ ကီလိုမီတာ ၁,၀၀၀ (မိုင် ၆၂၀) ခန့်နှင့် အရှေ့မှ အနောက်သို့ ကီလိုမီတာ ၂,၅၀၀ (မိုင် ၁,၆၀၀) ခန့် ရှည်လျားသည်။<ref>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20060112023503/http://java.nationalgeographic.com/studentatlas/clickup/deserts.html |title=Natural World: Deserts |work=National Geographic |url=http://java.nationalgeographic.com/studentatlas/clickup/deserts.html |archive-date=12 January 2006 }}</ref> စတုရန်းကီလိုမီတာ ၂,၅၀၀,၀၀၀ (စတုရန်းမိုင် ၉၇၀,၀၀၀) ကျယ်ဝန်းပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးနှင့် အမြင့်ဆုံး ကုန်းပြင်မြင့် ဖြစ်သည်။ ပျမ်းမျှအမြင့် မီတာ ၄,၅၀၀ (၁၄,၈၀၀ ပေ) ကျော်ရှိပြီး ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံး တောင်ထိပ်နှစ်ခုဖြစ်သည့် [[ဧဝရတ်တောင်]]နှင့် ကေတူးတောင် (K2) တို့ ပါဝင်သော ခန့်ညားထည်ဝါသည့် တောင်တန်းကြီးများ ပတ်ဝန်းကျင်၌ ဝန်းရံထားသဖြင့် တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်ကို '''ကမ္ဘာ့အမိုး''' ဟု မကြာခဏ တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=Asia: Physical Geography |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/asia |access-date=2024-08-07 |website=education.nationalgeographic.org |language=en}}</ref> ဤကုန်းပြင်မြင့်သည် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများရှိ စမ်းချောင်း၊ မြစ်ချောင်းအများစု၏ မြစ်ဖျားခံရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အနက် အာရှတိုက်၏ အရှည်ဆုံး မြစ်ကြီးသုံးစင်း ([[မြစ်ဝါမြစ်]]၊ [[ယန်ဇီမြစ်]]နှင့် [[မဲခေါင်မြစ်]]) တို့လည်း ပါဝင်သည်။ တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်ရှိ သောင်းနှင့်ချီသော ရေခဲမြစ်များနှင့် အခြား ပထဝီဝင်၊ ဂေဟစနစ်ဆိုင်ရာ အသွင်ပြင်များသည် ရေကို သိုလှောင်ပေးပြီး မြစ်ရေစီးဆင်းမှုကို ထိန်းညှိပေးသည့် သဘာဝ '''ရေမျှော်စင်''' သို့မဟုတ် ရေလှောင်ကန်သဖွယ် ဆောင်ရွက်ပေးသည်။ ထို့ပြင် ၎င်း၏ ရေခဲပြင်များထဲ၌ ဝန်ရိုးစွန်းဒေသများ၏ အပြင်ဘက်တွင် အကြီးမားဆုံးသော ရေချိုသိုလှောင်မှုများ ပါဝင်နေသောကြောင့် အချို့က '''တတိယမြောက် ဝင်ရိုးစွန်း''' ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်အပေါ် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု၏ ရိုက်ခတ်သက်ရောက်မှုများသည် သိပ္ပံပညာရှင်များ စဉ်ဆက်မပြတ် စိတ်ဝင်စားလေ့လာရာ အကြောင်းအရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="FT83013">{{cite news |title=Tibet: life on the climate front line |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/ee1f3f80-1029-11e3-a258-00144feabdc0.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/ee1f3f80-1029-11e3-a258-00144feabdc0.html |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |access-date=1 September 2013 |newspaper=Financial Times |date=30 August 2013 |author=Leslie Hook}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Liu |first1=Xiaodong |last2=Chen |year=2000 |title=Climatic warming in the Tibetan Plateau during recent decades |journal=International Journal of Climatology |volume=20 |issue=14 |doi=10.1002/1097-0088(20001130)20:14<1729::aid-joc556>3.0.co;2-y |via=Academia.edu |pages=1729–1742 |bibcode=2000IJCli..20.1729L }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Ni |first=Jian |year=2000 |title=A Simulation of Biomes on the Tibetan Plateau and Their Responses to Global Climate Change |journal=Mountain Research and Development |volume=20 |issue=1 |doi=10.1659/0276-4741(2000)020[0080:ASOBOT]2.0.CO;2 |pages=80–89 |s2cid=128916992 |doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Cheng |first1=Guodong |last2=Wu |s2cid=14450823 |date=8 June 2007 |title=Responses of permafrost to climate change and their environmental significance, Qinghai-Tibet Plateau |journal=Journal of Geophysical Research |volume=112 |issue=F2 |pages=F02S64755 |doi=10.1029/2006JF000631 |bibcode=2007JGRF..112.2S03C|doi-access=free }}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်၏ ဒေသများ]] b08ntujr94bi9jpkbn7e300lbc9037w 1056619 1056556 2026-10-07T18:13:28Z Dr Lotus Black 31011 1056619 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = Tibetan Plateau | other_name = {{lang|zh|青藏高原}} ({{lang|zh-Latn-pinyin|Qīng–Zàng Gāoyuán}}, Qinghai–Tibet Plateau) | location = {{PRC}} ([[တိဘက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|တိဘက်]]၊ [[Qinghai]], [[စီချွမ်]]အနောက်ပိုင်း၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]မြောက်ပိုင်း၊ [[ရှင်းကျန်းပြည်နယ်]]တောင်ပိုင်း၊ [[ကန်းစုပြည်နယ်]]အနောက်ပိုင်း)<br />{{IND}} ([[Ladakh]], [[Jammu and Kashmir (union territory)|Jammu and Kashmir]], North and East [[Himachal Pradesh]], Northern [[Uttarakhand]], Northern [[Sikkim]], [[Darjeeling]], Northern [[အာရူနာချယ် ပရာဒေ့ရှ် ပြည်နယ်]])<br />{{PAK}} ([[Baltistan]])<br />{{AFG}} ([[Wakhan Corridor]])<br />{{NPL}} (Northern Nepal)<br />{{BTN}}<br />{{TJK}} (Eastern Tajikistan)<br />{{KGZ}} (Southern Kyrgyzstan) | elevation = 8,849 m | highest = [[ဧဝရတ်တောင်]] | highest_location = နီပေါနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ၊ တိဘက်ဒေသ၏ နယ်စပ် | orogeny = [[Alpine orogeny]] | formed_by = Continental collision between the [[Indian Plate|Indian]] and [[Eurasian Plate|Eurasian]] plates | age = Late [[Cretaceous]]–[[Quaternary|present]] (uplift ongoing) | image_map = Tibetan_plateau_2021.png | map_caption = တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်၏ နယ်နမိတ် (၂၀၂၁ ဗားရှင်း)<ref>{{cite web | title=Global Change Research Data Publishing & Repository | url=https://www.geodoi.ac.cn/weben/doi.aspx?Id=1847 }}</ref><ref>{{cite web | title=国家青藏高原科学数据中心 | url=https://data.tpdc.ac.cn/en/data/61701a2b-31e5-41bf-b0a3-607c2a9bd3b3/ }}</ref> | photo = Himalaya composite.jpg | photo_caption = တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်သည် တောင်ဘက်တွင် [[ဟိမဝန္တာတောင်တန်း]]နှင့် မြောက်ဘက်တွင် တက္ကလာမကန် သဲကန္တာရကြား၌ တည်ရှိသည်။ | range_coordinates = {{coord|33|N|88|E|type:mountain|format=dms|display=inline,title}} | area_km2 = 2500000 | coordinates = | length_km = 2500 | width_km = 1000 | mapframe = yes | mapframe-zoom = 4 }} '''တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်''' ('''Tibetan Plateau''') သည် အလယ်အာရှ၊ တောင်အာရှနှင့် အရှေ့အာရှတို့ ဆုံစည်းရာတွင် တည်ရှိသည့် မြင့်မားကျယ်ဝန်းသော ကုန်းပြင်မြင့်ကြီး ဖြစ်သည်။<ref> Multiple sources: *''Illustrated Atlas of the World'' (1986) Rand McNally & Company. {{ISBN|0-528-83190-9}} pp. 164–65 *''Atlas of World History'' (1998 ) HarperCollins. {{ISBN|0-7230-1025-0}} p. 39 *{{cite web |url=https://dannyreviews.com/h/Tibetan_Empire.html |title=The Tibetan Empire in Central Asia (Christopher Beckwith) |access-date=19 February 2009 }} *Hopkirk 1983, p. 1 *{{cite book |title=Encyclopedia of Prehistory: East Asia and Oceania, Volume 3 |author1=Peregrine, Peter Neal |author2=Melvin Ember, etc. |name-list-style=amp |publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]] |year=2001 |isbn=978-0-306-46257-3 |page=32}} *{{cite book |title=North and East Asia |author=Morris, Neil |publisher=Heinemann-Raintree Library |year=2007 |isbn=978-1-4034-9898-4 |page=[https://archive.org/details/northeastasia0000morr/page/11 11] |url=https://archive.org/details/northeastasia0000morr/page/11 }} *{{cite book |title=Contractional and Extensional Tectonics During the India-Asia Collision |author=Webb, Andrew Alexander Gordon |publisher=[[ProQuest]] LLC |year=2007 |isbn=978-0-549-50627-0 |page=137 }} *{{cite book |title=World regions in global context: peoples, places, and environments |author1=Marston, Sallie A. |author2=Paul L. Knox, Diana M. Liverman |publisher=[[Prentice Hall]] |year=2002 |isbn=978-0-13-022484-2 |page=[https://archive.org/details/worldregionsingl0000mars/page/430 430] |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldregionsingl0000mars/page/430}}</ref> ပထဝီဝင်အနေအထားအရ [[တိဘက်]]သည် [[ဟိမဝန္တာတောင်တန်း]]နှင့် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်၏ မြောက်ဘက်၊ တာရင်မြစ်ဝှမ်းနှင့် မွန်ဂိုလီးယား ကုန်းပြင်မြင့်တို့၏ တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံရေးပထဝီဝင်အရမူ တိဘက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းအများစု၊ ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်၏ အများစု၊ [[စီချွမ်ပြည်နယ်]]၏ အနောက်ဘက်ခြမ်း၊ [[ဂန်းစုပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]အနောက်ပိုင်း [[ရှင်းကျန်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း၊ [[ဘူတန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၏ လာဒတ်ဒေသနှင့် လာဟိုးနှင့်စပီတီဒေသ ([[ဟီမာချာပရာဒေ့ရှ်]])၊ [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]]၏ ဂီးလ်ဂစ်-ဘာလ်တီစတန်ဒေသ (Gilgit-Baltistan)၊ [[နီပေါနိုင်ငံ]] အနောက်မြောက်ပိုင်း၊ [[တာဂျစ်ကစ္စတန်နိုင်ငံ]] အရှေ့ပိုင်းနှင့် [[ကာဂျစ်စတန်နိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းတို့အထိ လွှမ်းမိုးကျယ်ဝန်းသည်။ တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်သည် မြောက်မှ တောင်သို့ ကီလိုမီတာ ၁,၀၀၀ (မိုင် ၆၂၀) ခန့်နှင့် အရှေ့မှ အနောက်သို့ ကီလိုမီတာ ၂,၅၀၀ (မိုင် ၁,၆၀၀) ခန့် ရှည်လျားသည်။<ref>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20060112023503/http://java.nationalgeographic.com/studentatlas/clickup/deserts.html |title=Natural World: Deserts |work=National Geographic |url=http://java.nationalgeographic.com/studentatlas/clickup/deserts.html |archive-date=12 January 2006 }}</ref> စတုရန်းကီလိုမီတာ ၂,၅၀၀,၀၀၀ (စတုရန်းမိုင် ၉၇၀,၀၀၀) ကျယ်ဝန်းပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးနှင့် အမြင့်ဆုံး ကုန်းပြင်မြင့် ဖြစ်သည်။ ပျမ်းမျှအမြင့် မီတာ ၄,၅၀၀ (၁၄,၈၀၀ ပေ) ကျော်ရှိပြီး ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံး တောင်ထိပ်နှစ်ခုဖြစ်သည့် [[ဧဝရတ်တောင်]]နှင့် ကေတူးတောင် (K2) တို့ ပါဝင်သော ခန့်ညားထည်ဝါသည့် တောင်တန်းကြီးများ ပတ်ဝန်းကျင်၌ ဝန်းရံထားသဖြင့် တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်ကို '''ကမ္ဘာ့အမိုး''' ဟု မကြာခဏ တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=Asia: Physical Geography |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/asia |access-date=2024-08-07 |website=education.nationalgeographic.org |language=en}}</ref> ဤကုန်းပြင်မြင့်သည် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများရှိ စမ်းချောင်း၊ မြစ်ချောင်းအများစု၏ မြစ်ဖျားခံရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အနက် အာရှတိုက်၏ အရှည်ဆုံး မြစ်ကြီးသုံးစင်း ([[မြစ်ဝါမြစ်]]၊ [[ယန်ဇီမြစ်]]နှင့် [[မဲခေါင်မြစ်]]) တို့လည်း ပါဝင်သည်။ တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်ရှိ သောင်းနှင့်ချီသော ရေခဲမြစ်များနှင့် အခြား ပထဝီဝင်၊ ဂေဟစနစ်ဆိုင်ရာ အသွင်ပြင်များသည် ရေကို သိုလှောင်ပေးပြီး မြစ်ရေစီးဆင်းမှုကို ထိန်းညှိပေးသည့် သဘာဝ '''ရေမျှော်စင်''' သို့မဟုတ် ရေလှောင်ကန်သဖွယ် ဆောင်ရွက်ပေးသည်။ ထို့ပြင် ၎င်း၏ ရေခဲပြင်များထဲ၌ ဝန်ရိုးစွန်းဒေသများ၏ အပြင်ဘက်တွင် အကြီးမားဆုံးသော ရေချိုသိုလှောင်မှုများ ပါဝင်နေသောကြောင့် အချို့က '''တတိယမြောက် ဝင်ရိုးစွန်း''' ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်အပေါ် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု၏ ရိုက်ခတ်သက်ရောက်မှုများသည် သိပ္ပံပညာရှင်များ စဉ်ဆက်မပြတ် စိတ်ဝင်စားလေ့လာရာ အကြောင်းအရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="FT83013">{{cite news |title=Tibet: life on the climate front line |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/ee1f3f80-1029-11e3-a258-00144feabdc0.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/ee1f3f80-1029-11e3-a258-00144feabdc0.html |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |access-date=1 September 2013 |newspaper=Financial Times |date=30 August 2013 |author=Leslie Hook}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Liu |first1=Xiaodong |last2=Chen |year=2000 |title=Climatic warming in the Tibetan Plateau during recent decades |journal=International Journal of Climatology |volume=20 |issue=14 |doi=10.1002/1097-0088(20001130)20:14<1729::aid-joc556>3.0.co;2-y |via=Academia.edu |pages=1729–1742 |bibcode=2000IJCli..20.1729L }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Ni |first=Jian |year=2000 |title=A Simulation of Biomes on the Tibetan Plateau and Their Responses to Global Climate Change |journal=Mountain Research and Development |volume=20 |issue=1 |doi=10.1659/0276-4741(2000)020[0080:ASOBOT]2.0.CO;2 |pages=80–89 |s2cid=128916992 |doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Cheng |first1=Guodong |last2=Wu |s2cid=14450823 |date=8 June 2007 |title=Responses of permafrost to climate change and their environmental significance, Qinghai-Tibet Plateau |journal=Journal of Geophysical Research |volume=112 |issue=F2 |pages=F02S64755 |doi=10.1029/2006JF000631 |bibcode=2007JGRF..112.2S03C|doi-access=free }}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်]] [[ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်၏ ဒေသများ]] phvq19be4f46uyraylsv8unz0p9rbob 0 292473 1056554 2026-10-07T15:38:13Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[အာခါလူမျိုး]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1056554 wikitext text/x-wiki #Redirect[[အာခါလူမျိုး]] rb57p0h1lespnwvua1b80vekjososyh 0 292474 1056557 2026-10-07T16:17:19Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1056557 wikitext text/x-wiki #Redirect[[တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်]] 7ru76fowvu2c9arz5m1gg35u424k7os 10 292475 1056573 2026-10-07T16:53:05Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[တမ်းပလိတ်:မြန်မာပြည် လူမျိုးများ]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1056573 wikitext text/x-wiki #Redirect[[တမ်းပလိတ်:မြန်မာပြည် လူမျိုးများ]] 6xq15wrcaq852jevz4qtmpb9qj8wjb9 14 292476 1056606 2026-10-07T17:35:58Z Dr Lotus Black 31011 "{{Commons category|Mountain ranges of Pakistan}} [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် တောင်တန်းများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056606 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Mountain ranges of Pakistan}} [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် တောင်တန်းများ]] 5umnfant5rotmcd9wv7dkan46e80uvk 14 292477 1056607 2026-10-07T17:37:14Z Dr Lotus Black 31011 "{{Commons category|Mountain ranges of Bhutan}} [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် တောင်တန်းများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056607 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Mountain ranges of Bhutan}} [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် တောင်တန်းများ]] 9lpvl5xxce3gismk8pc4ybdsnntcf28 14 292478 1056608 2026-10-07T17:39:07Z Dr Lotus Black 31011 "{{Commons category|Mountain ranges of Nepal}} [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် တောင်တန်းများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056608 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Mountain ranges of Nepal}} [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် တောင်တန်းများ]] oayw0s9yyow270ufpwue3zuykkpsexs 14 292479 1056612 2026-10-07T17:45:27Z Dr Lotus Black 31011 "{{Cat main}} {{Commons category|Himalayas}} [[ကဏ္ဍ:အရှေ့အာရှ]] [[ကဏ္ဍ:တောင်အာရှ]] [[Category:အာရှတိုက်ရှိ တောင်တန်းများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056612 wikitext text/x-wiki {{Cat main}} {{Commons category|Himalayas}} [[ကဏ္ဍ:အရှေ့အာရှ]] [[ကဏ္ဍ:တောင်အာရှ]] [[Category:အာရှတိုက်ရှိ တောင်တန်းများ]] a92e9fnv0zerncwjuoxvt52ch1uf0ni 14 292480 1056613 2026-10-07T17:47:10Z Dr Lotus Black 31011 "{{Commons category|Mountain ranges of Asia}} [[ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056613 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Mountain ranges of Asia}} [[ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်]] hmib0389l00fi2wzp8dh3mb8x6k7f1d 14 292481 1056620 2026-10-07T18:15:28Z Dr Lotus Black 31011 "{{Cat main}} {{Commons category|Tibetan Plateau}} [[ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း၏ ပထဝီဝင်]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056620 wikitext text/x-wiki {{Cat main}} {{Commons category|Tibetan Plateau}} [[ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း၏ ပထဝီဝင်]] 3zsiunqvnubsysyl5xe591br54x7eh4 1056621 1056620 2026-10-07T18:17:07Z Dr Lotus Black 31011 1056621 wikitext text/x-wiki {{Cat main}} {{Commons category|Tibetan Plateau}} [[ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း၏ ဘူမိဗေဒ]] izbfxcbob4pker8aywe5s7fh17ns69m 14 292482 1056622 2026-10-07T18:20:58Z Dr Lotus Black 31011 " [[ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း]] [[ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံ၏ ဘူမိဘေဒ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံ၏ ဘူမိဘေဒ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056622 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း]] [[ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံ၏ ဘူမိဘေဒ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံ၏ ဘူမိဘေဒ]] 2xi1p5abc734qc3z5ox5qypt4l5w6yz 1056623 1056622 2026-10-07T18:21:35Z Dr Lotus Black 31011 1056623 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း]] [[ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံ၏ ဘူမိဗေဒ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံ၏ ဘူမိဗေဒ]] kicvwv126hxdbrc352heypfse0bgd6s 1056624 1056623 2026-10-07T18:22:02Z Dr Lotus Black 31011 1056624 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း]] [[ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံ၏ ဘူမိဗေဒ]] [[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဘူမိဗေဒ]] njbo9114t7v4zorc259njixenwamc6y 14 292483 1056625 2026-10-07T18:24:23Z Dr Lotus Black 31011 " {{Commons category|Geology of Nepal}} [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် ဘူမိဗေဒ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056625 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Geology of Nepal}} [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် ဘူမိဗေဒ]] 0coosf7dmeiieqvvn27ug6qrg34fbei 14 292484 1056626 2026-10-07T18:24:25Z Dr Lotus Black 31011 " {{Commons category|Geology of India}} [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် ဘူမိဗေဒ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056626 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Geology of India}} [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် ဘူမိဗေဒ]] ti4gp0p0adl0mmektp7ueozr8nfln52 14 292485 1056628 2026-10-07T18:40:28Z Dr Lotus Black 31011 " {{Cat main|ရေခဲမြစ်}} {{Commons category|Glaciers}} [[ကဏ္ဍ:ရေခဲ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056628 wikitext text/x-wiki {{Cat main|ရေခဲမြစ်}} {{Commons category|Glaciers}} [[ကဏ္ဍ:ရေခဲ]] 9xg5h6qs15ria9jxcfng8xnc7l4gbe6 10 292486 1056632 2026-10-07T19:26:13Z Dr Lotus Black 31011 "<includeonly>{{#invoke:Date time|generate_date|template=end date and age}}<!-- Tracking categories -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown=[[Category:Pages using end date and age with unknown parameters|_VALUE_]]|preview=Page using [[Template:End date and age]] with unknown parameter "_VALUE_"|showblankpositional=1| 1 | 2 |..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056632 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Date time|generate_date|template=end date and age}}<!-- Tracking categories -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown=[[Category:Pages using end date and age with unknown parameters|_VALUE_]]|preview=Page using [[Template:End date and age]] with unknown parameter "_VALUE_"|showblankpositional=1| 1 | 2 | 3 | br | df | p | paren }}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> hrl0twfn8xnij6p2ujcdrj8q2g0h3kt 828 292487 1056633 2026-10-07T19:27:39Z Dr Lotus Black 31011 "--[[ Module:Date time – Date formatting and validation module. This module provides functions for validating and formatting dates in templates such as {{Start date}}, {{End date}}, {{Start date and age}}, and {{End date and age}}. It handles: - Validation of date components (year, month, day) - Validation of time components (hour, minut..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056633 Scribunto text/plain --[[ Module:Date time – Date formatting and validation module. This module provides functions for validating and formatting dates in templates such as {{Start date}}, {{End date}}, {{Start date and age}}, and {{End date and age}}. It handles: - Validation of date components (year, month, day) - Validation of time components (hour, minute, second) - Timezone formatting and validation - Generation of appropriate hCalendar microformat markup - "time-ago" calculations Design notes: - Functions are organized into helper, validation, and formatting sections - Error handling uses a consistent pattern with centralized error messages - Timezone validation supports standard ISO 8601 formats - Leap year calculation is cached for performance ]] require("strict") local p = {} --------------- -- Constants -- --------------- local HTML_SPACE = "&#32;" local HTML_NBSP = "&nbsp;" -- Error message constants local ERROR_MESSAGES = { integers = "All values must be integers", has_leading_zeros = "Values cannot have unnecessary leading zeros", missing_year = "Year value is required", invalid_month = "Value is not a valid month", missing_month = "Month value is required when a day is provided", invalid_day = "Value is not a valid day (Month %d has %d days)", invalid_hour = "Value is not a valid hour", invalid_minute = "Value is not a valid minute", invalid_second = "Value is not a valid second", timezone_incomplete_date = "A timezone cannot be set without a day and hour", invalid_timezone = "Value is not a valid timezone", yes_value_parameter = '%s must be either "yes" or "y"', duplicate_parameters = 'Duplicate parameters used: %s and %s', template = "Template not supported", time_without_hour = "Minutes and seconds require an hour value" } -- Template class mapping -- "itvstart" and "itvend" are unique classes used by the TV infoboxes, -- which only allow the usage of {{Start date}} and {{End date}}. local TEMPLATE_CLASSES = { ["start date"] = "bday dtstart published updated itvstart", ["start date and age"] = "bday dtstart published updated", ["end date"] = "dtend itvend", ["end date and age"] = "dtend" } -- Templates that require "time ago" calculations local TIME_AGO = { ["start date and age"] = true, ["end date and age"] = true } -- English month names local MONTHS = { "January", "February", "March", "April", "May", "June", "July", "August", "September", "October", "November", "December" } -- Error category local ERROR_CATEGORY = "[[Category:Pages using Module:Date time with invalid values]]" -- Namespaces where error categories should be applied local CATEGORY_NAMESPACES = { [0] = true, -- Article [1] = true, -- Article talk [4] = true, -- Wikipedia [10] = true, -- Template [100] = true, -- Portal [118] = true -- Draft } -- Cached leap year calculations for performance local leap_year_cache = {} -- Local variables for error handling local help_link ---------------------- -- Helper Functions -- ---------------------- --- Pads a number with leading zeros to ensure a minimum of two digits. -- @param value (number|string) The value to pad with leading zeros -- @return string The value padded to at least two digits, or nil if input is nil local function pad_left_zeros(value) if value == nil then return nil end local str = tostring(value) return string.rep("0", math.max(0, 2 - #str)) .. str end --- Replaces [[U+2212]] (Unicode minus) with [[U+002D]] (ASCII hyphen) or vice versa. -- @param value (string) The string value to process -- @param to_unicode (boolean) If true, converts ASCII hyphen to Unicode minus; -- If false, converts Unicode minus to ASCII hyphen -- @return string The processed string with appropriate minus characters, or nil if input is nil local function replace_minus_character(value, to_unicode) if not value then return nil end if to_unicode then return value:gsub("-", "−") end return value:gsub("−", "-") end --- Normalizes timezone format by ensuring proper padding of hours. -- @param timezone (string) The timezone string to normalize -- @return string The normalized timezone string with properly padded hours, or nil if input is nil local function fix_timezone(timezone) if not timezone then return nil end -- Replace U+2212 (Unicode minus) with U+002D (ASCII hyphen) timezone = replace_minus_character(timezone, false) -- Match the timezone pattern for ±H:MM format local sign, hour, minutes = timezone:match("^([+-])(%d+):(%d+)$") if sign and hour and minutes then -- Pad the hour with a leading zero if necessary hour = pad_left_zeros(hour) return sign .. hour .. ":" .. minutes end -- If no match, return the original timezone (this handles invalid or already padded timezones) return timezone end --- Checks if a timezone string is valid according to standard timezone formats. -- Valid timezones range from UTC-12:00 to UTC+14:00. -- @param timezone (string) The timezone string to validate -- @return boolean true if the timezone is valid, false otherwise local function is_timezone_valid(timezone) -- Consolidated timezone pattern for better performance local valid_patterns = { -- Z (UTC) "^Z$", -- Full timezone with minutes ±HH:MM "^[+]0[1-9]:[0-5][0-9]$", "^[+-]0[1-9]:[0-5][0-9]$", "^[+-]1[0-2]:[0-5][0-9]$", "^[+]1[34]:[0-5][0-9]$", -- Whole hour timezones ±HH "^[+-]0[1-9]$", "^[+-]1[0-2]$", "^[+]1[34]$", -- Special cases "^[+]00:00$", "^[+]00$" } -- Additional checks for invalid -00 and -00:00 cases if timezone == "-00" or timezone == "-00:00" then return false end for _, pattern in ipairs(valid_patterns) do if string.match(timezone, pattern) then return true end end return false end --- Checks if a given year is a leap year. -- Uses a cache for better performance. -- @param year (number) The year to check for leap year status -- @return boolean true if the year is a leap year, false otherwise local function is_leap_year(year) if leap_year_cache[year] == nil then leap_year_cache[year] = (year % 4 == 0 and year % 100 ~= 0) or (year % 400 == 0) end return leap_year_cache[year] end --- Returns the number of days in a given month of a specified year. -- Handles leap years for February. -- @param year (number) The year to check for leap year conditions -- @param month (number) The month (1-12) for which to return the number of days -- @return number The number of days in the specified month, accounting for leap years local function get_days_in_month(year, month) local days_in_month = { 31, 28, 31, 30, 31, 30, 31, 31, 30, 31, 30, 31 } if month == 2 and is_leap_year(year) then return 29 end return days_in_month[month] or 0 end --- Checks if a given value has invalid leading zeros. -- @param value (string) The value to check for leading zeros -- @param field_type (string) Field type ("day", "month", "hour", "minute", "second") -- @return boolean true if the value has invalid leading zeros, false otherwise local function has_leading_zeros(value, field_type) value = tostring(value) -- Common checks for day and month if field_type == "day" or field_type == "month" then -- Reject "00" and values with leading zero followed by more than one digit return value == "00" or string.match(value, "^0[0-9][0-9]$") ~= nil or string.match(value, "^0[1-9][0-9]") ~= nil end -- Checks for hour, minute, second if field_type == "hour" or field_type == "minute" or field_type == "second" then -- Allow "00" and "01" to "09" if value == "00" or string.match(value, "^0[1-9]$") then return false end -- Reject values starting with "0" followed by more than one digit return string.match(value, "^0[0-9][0-9]+$") ~= nil end return false end --- Checks if a given value is an integer. -- @param value (string|number) The value to check -- @return boolean true if the value is a valid integer, false otherwise local function is_integer(value) if not value then return false end -- Check if the value is a number first local num_value = tonumber(value) if not num_value then return false end -- Check if it's an integer by comparing floor with the original if math.floor(num_value) ~= num_value then return false end -- For string inputs, check for decimal point to reject values like "7." if type(value) == "string" then -- If the string contains a decimal point, it's not an integer if string.find(value, "%.") then return false end end return true end --- Returns the name of a month based on its numerical representation. -- @param month_number (number) The month number (1-12) -- @return string|nil The name of the month, or nil if invalid local function get_month_name(month_number) month_number = tonumber(month_number) return MONTHS[month_number] end --- Generates an error message wrapped in HTML. -- @param message (string) The error message to format -- @param add_tracking_category (boolean, optional) If false, omits the tracking category -- @return string An HTML-formatted error message with help link and error category local function generate_error(message, add_tracking_category) local category = ERROR_CATEGORY if add_tracking_category == false then category = "" end -- Get current page title object local article_title = mw.title.getCurrentTitle() -- Special case for testcases pages local is_test_page = article_title.subpageText == "testcases" local allow_this_test_page = article_title.fullText == "Module talk:Date time/testcases" -- Remove category if the page is not in a tracked namespace or is any other testcases other than this module if (not CATEGORY_NAMESPACES[article_title.namespace] and not allow_this_test_page) or (is_test_page and not allow_this_test_page) then category = "" end return '<strong class="error">Error: ' .. message .. '</strong> ' .. help_link .. category end -------------------------- -- Formatting Functions -- -------------------------- --- Formats the time portion of a datetime string. -- @param hour (string) The hour component -- @param minute (string) The minute component -- @param second (string) The second component -- @return string The formatted time string, or empty string if hour is nil local function format_time_string(hour, minute, second) if not hour then return "" end local time_string = string.format("%s:%s", hour, minute) if second and second ~= "00" and minute ~= "00" then time_string = string.format("%s:%s", time_string, second) end return time_string .. "," .. HTML_SPACE end --- Formats the date portion of a datetime string based on the specified format. -- @param year (string) The year component -- @param month (string) The month component -- @param day (string) The day component -- @param date_format_dmy (string) The date format ("yes" or "y" for day-month-year, otherwise month-day-year) -- @return string The formatted date string, or empty string if year is nil local function format_date_string(year, month, day, date_format_dmy) if not year then return "" end local date_string if month then local month_name = get_month_name(month) if day then day = tonumber(day) if date_format_dmy then date_string = day .. HTML_NBSP .. month_name else date_string = month_name .. HTML_NBSP .. day .. "," end date_string = date_string .. HTML_NBSP .. year else date_string = month_name .. HTML_NBSP .. year end else date_string = year end return date_string end --- Formats the timezone portion of a datetime string. -- @param timezone (string) The timezone component -- @return string The formatted timezone string, or empty string if timezone is nil local function format_timezone(timezone) if not timezone then return "" end return HTML_SPACE .. (timezone == "Z" and "(UTC)" or "(" .. timezone .. ")") end --- Generates an hCalendar microformat string for the given date-time values. -- @param date_time_values (table) A table containing date and time components -- @param classes (string) The CSS classes to apply to the microformat span -- @return string The HTML for the hCalendar microformat local function generate_h_calendar(date_time_values, classes) local parts = {} if date_time_values.year then table.insert(parts, date_time_values.year) if date_time_values.month then table.insert(parts, "-" .. date_time_values.month) if date_time_values.day then table.insert(parts, "-" .. date_time_values.day) end end if date_time_values.hour then table.insert(parts, "T" .. date_time_values.hour) if date_time_values.minute then table.insert(parts, ":" .. date_time_values.minute) if date_time_values.second then table.insert(parts, ":" .. date_time_values.second) end end end end local h_calendar_content = table.concat(parts) .. (date_time_values.timezone or "") local class_span = string.format('<span class="%s">', classes) return string.format( '<span style="display: none;">%s(%s)</span>', HTML_NBSP, class_span .. h_calendar_content .. '</span>' ) end --- Generates a "time ago" string for age calculation templates. -- @param date_time_values (table) Table containing date components (year, month, day) -- @param br (boolean) Whether to include a line break before the time ago text -- @param p (boolean) Whether to format with parentheses around the time ago text -- @return string Formatted "time ago" text wrapped in a noprint span local function get_time_ago(date_time_values, br, p) -- Build timestamp based on available date components local timestamp local min_magnitude if date_time_values.day then -- Format with padding for month and day if needed timestamp = string.format("%d-%02d-%02d", date_time_values.year, date_time_values.month, date_time_values.day) min_magnitude = "days" elseif date_time_values.month then -- Format with padding for month if needed timestamp = string.format("%d-%02d", date_time_values.year, date_time_values.month) -- Get the current date local current_date = os.date("*t") -- Compute the difference in months local year_diff = current_date.year - date_time_values.year local month_diff = (year_diff * 12) + (current_date.month - date_time_values.month) -- If the difference is less than 12 months, use "months", otherwise "years" if month_diff < 12 then min_magnitude = "months" else min_magnitude = "years" end else timestamp = tostring(date_time_values.year) min_magnitude = "years" end -- Calculate time ago using [[Module:Time]] ago local m_time_ago = require("Module:Time ago")._main local time_ago = m_time_ago({timestamp, ["min_magnitude"] = min_magnitude}) -- Format the result based on br and p parameters if br then time_ago = p and ("<br/>(" .. time_ago .. ")") or (";<br/>" .. time_ago) else time_ago = p and (HTML_SPACE .. "(" .. time_ago .. ")") or (";" .. HTML_SPACE .. time_ago) end -- Wrap in noprint span return "<span class=\"noprint\">" .. time_ago .. "</span>" end -------------------------- -- Validation Functions -- -------------------------- --- Validates the date and time values provided. -- @param args (table) Table containing date and time values and optional parameters -- @return nil|string Nil if validation passes, or an error message if validation fails local function _validate_date_time(args) local template_name = args.template or "start date" help_link = string.format("<small>[[:Template:%s|(help)]]</small>", template_name) -- Store and validate date-time values local date_time_values = { year = args[1], month = args[2], day = args[3], hour = args[4], minute = args[5], second = args[6] } -- Validate each value for key, value in pairs(date_time_values) do if value then -- Check for integer and leading zeros if not is_integer(value) then return generate_error(ERROR_MESSAGES.integers) end if has_leading_zeros(tostring(value), key) then return generate_error(ERROR_MESSAGES.has_leading_zeros) end -- Convert to number date_time_values[key] = tonumber(value) end end -- Validate date components if not date_time_values.year then return generate_error(ERROR_MESSAGES.missing_year) end if date_time_values.month and (date_time_values.month < 1 or date_time_values.month > 12) then return generate_error(ERROR_MESSAGES.invalid_month) end if date_time_values.day then if not date_time_values.month then return generate_error(ERROR_MESSAGES.missing_month) end local max_day = get_days_in_month(date_time_values.year, date_time_values.month) if date_time_values.day < 1 or date_time_values.day > max_day then return generate_error(string.format(ERROR_MESSAGES.invalid_day, date_time_values.month, max_day)) end end -- Validate time components if (date_time_values.minute or date_time_values.second) and not date_time_values.hour then return generate_error(ERROR_MESSAGES.time_without_hour) end if date_time_values.hour and (date_time_values.hour < 0 or date_time_values.hour > 23) then return generate_error(ERROR_MESSAGES.invalid_hour) end if date_time_values.minute and (date_time_values.minute < 0 or date_time_values.minute > 59) then return generate_error(ERROR_MESSAGES.invalid_minute) end if date_time_values.second and (date_time_values.second < 0 or date_time_values.second > 59) then return generate_error(ERROR_MESSAGES.invalid_second) end -- Timezone cannot be set without a specific date and hour if args[7] and not (date_time_values.day and date_time_values.hour) then return generate_error(ERROR_MESSAGES.timezone_incomplete_date) elseif args[7] and not is_timezone_valid(args[7]) then return generate_error(ERROR_MESSAGES.invalid_timezone) end -- Validate that there aren't any duplicate parameters if args.p and args.paren then return generate_error(string.format(ERROR_MESSAGES.duplicate_parameters, "p", "paren")) end -- Validate parameters that use "y" or "yes" for values local boolean_params = {'df', 'p', 'paren', 'br'} for _, param_name in ipairs(boolean_params) do if args[param_name] and not (args[param_name] == "yes" or args[param_name] == "y") then return generate_error(string.format(ERROR_MESSAGES.yes_value_parameter, param_name)) end end return nil end ---------------------- -- Public Functions -- ---------------------- --- Validates date-time values from template arguments. -- @param frame (table) The MediaWiki frame containing template arguments -- @return nil|string Result of date-time validation function p.validate_date_time(frame) local get_args = require("Module:Arguments").getArgs local args = get_args(frame) -- Sanitize inputs args[7] = fix_timezone(args[7]) return _validate_date_time(args) end --- Generates a formatted date string with microformat markup. -- @param frame (table) The MediaWiki frame containing template arguments -- @return string A formatted date string, or an error message if validation fails function p.generate_date(frame) local get_args = require("Module:Arguments").getArgs local args = get_args(frame) -- Sanitize inputs args[7] = fix_timezone(args[7]) local validation_error = _validate_date_time(args) if validation_error then return validation_error end local classes = TEMPLATE_CLASSES[args.template or "start date"] if not classes then return generate_error(ERROR_MESSAGES.template, false) end -- Process date-time values local date_time_values = { year = args[1], month = pad_left_zeros(args[2]), day = pad_left_zeros(args[3]), hour = pad_left_zeros(args[4]), minute = args[5] and pad_left_zeros(args[5]) or "00", second = args[6] and pad_left_zeros(args[6]) or "00", timezone = replace_minus_character(args[7], true) -- Restore U+2212 (Unicode minus) } -- Generate individual components local time_string = format_time_string( date_time_values.hour, date_time_values.minute, date_time_values.second ) local date_string = format_date_string( date_time_values.year, date_time_values.month, date_time_values.day, args.df ) local timezone_string = format_timezone(date_time_values.timezone) local time_ago = "" if TIME_AGO[args.template] then time_ago = get_time_ago( date_time_values, args.br, args.p or args.paren ) end local h_calendar = generate_h_calendar(date_time_values, classes) -- Combine components return time_string .. date_string .. timezone_string .. time_ago .. h_calendar end return p m1n2ubn29iw0dq7s8rz8ddwljxm563c 828 292488 1056634 2026-10-07T19:29:25Z Dr Lotus Black 31011 "-- Implement [[Template:Time ago]] local numberSpell, yesno -- lazy load function numberSpell(arg) numberSpell = require('Module:NumberSpell')._main return numberSpell(arg) end function yesno(arg) yesno = require('Module:Yesno') return yesno(arg) end local p = {} -- Table to convert entered text values to numeric values. local tim..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056634 Scribunto text/plain -- Implement [[Template:Time ago]] local numberSpell, yesno -- lazy load function numberSpell(arg) numberSpell = require('Module:NumberSpell')._main return numberSpell(arg) end function yesno(arg) yesno = require('Module:Yesno') return yesno(arg) end local p = {} -- Table to convert entered text values to numeric values. local timeText = { ['seconds'] = 1, ['minutes'] = 60, ['hours'] = 3600, ['days'] = 86400, ['weeks'] = 604800, ['months'] = 2629800, -- 365.25 * 24 * 60 * 60 / 12 ['years'] = 31557600 } -- Table containing tables of possible units to use in output. local timeUnits = { [1] = { 'second', 'seconds', "second's", "seconds'" }, [60] = { 'minute', 'minutes', "minutes'", "minutes'" }, [3600] = { 'hour', 'hours', "hour's", "hours'" }, [86400] = { 'day', 'days', "day's", "days'" }, [604800] = { 'week', 'weeks', "week's", "weeks'", unit = 'w' }, [2629800] = { 'month', 'months', "month's", "months'", unit = 'm' }, [31557600] = { 'year', 'years', "year's", "years'", unit = 'y' } } function p._main( args ) -- Initialize variables local lang = mw.language.getContentLanguage() local auto_magnitude_num local min_magnitude_num local magnitude = args.magnitude local min_magnitude = args.min_magnitude local purge = args.purge -- Add a purge link if something (usually "yes") is entered into the purge parameter if purge then purge = ' <span class="plainlinks">([' .. mw.title.getCurrentTitle():fullUrl('action=purge') .. ' purge])</span>' else purge = '' end -- Check that the entered timestamp is valid. If it isn't, then give an error message. local success, inputTime = pcall( lang.formatDate, lang, 'xnU', args[1] ) if not success then return '<strong class="error">Error: first parameter cannot be parsed as a date or time.</strong>' end -- Store the difference between the current time and the inputted time, as well as its absolute value. local timeDiff = lang:formatDate( 'xnU' ) - inputTime local absTimeDiff = math.abs( timeDiff ) if magnitude then auto_magnitude_num = 0 min_magnitude_num = timeText[magnitude] else -- Calculate the appropriate unit of time if it was not specified as an argument. local autoMagnitudeData = { { factor = 2, amn = 31557600 }, { factor = 2, amn = 2629800 }, { factor = 2, amn = 86400 }, { factor = 2, amn = 3600 }, { factor = 2, amn = 60 } } for _, t in ipairs( autoMagnitudeData ) do if absTimeDiff / t.amn >= t.factor then auto_magnitude_num = t.amn break end end auto_magnitude_num = auto_magnitude_num or 1 if min_magnitude then min_magnitude_num = timeText[min_magnitude] else min_magnitude_num = -1 end end if not min_magnitude_num then -- Default to seconds if an invalid magnitude is entered. min_magnitude_num = 1 end local result_num local magnitude_num = math.max( min_magnitude_num, auto_magnitude_num ) local unit = timeUnits[magnitude_num].unit if unit and absTimeDiff >= 864000 then local Date = require('Module:Date')._Date local input = lang:formatDate('Y-m-d H:i:s', args[1]) -- Date needs a clean date input = Date(input) if input then local id if input.hour == 0 and input.minute == 0 then id = 'currentdate' else id = 'currentdatetime' end result_num = (Date(id) - input):age(unit) end end result_num = result_num or math.floor ( absTimeDiff / magnitude_num ) local punctuation_key, suffix if timeDiff >= 0 then -- Past if result_num == 1 then punctuation_key = 1 else punctuation_key = 2 end if args.ago == '' then suffix = '' else suffix = ' ' .. (args.ago or 'ago') end else -- Future if args.ago == '' then suffix = '' if result_num == 1 then punctuation_key = 1 else punctuation_key = 2 end else suffix = ' time' if result_num == 1 then punctuation_key = 3 else punctuation_key = 4 end end end local result_unit = timeUnits[ magnitude_num ][ punctuation_key ] -- Convert numerals to words if appropriate. local spell_out = args.spellout local spell_out_max = tonumber(args.spelloutmax) local result_num_text if spell_out and ( ( spell_out == 'auto' and 1 <= result_num and result_num <= 9 and result_num <= ( spell_out_max or 9 ) ) or ( yesno( spell_out ) and 1 <= result_num and result_num <= 100 and result_num <= ( spell_out_max or 100 ) ) ) then result_num_text = numberSpell( result_num ) else result_num_text = tostring( result_num ) end -- numeric or string local numeric_out = args.numeric local result = "" if numeric_out then result = tostring( result_num ) else result = result_num_text .. ' ' .. result_unit .. suffix -- Spaces for suffix have been added in earlier. end return result .. purge end function p.main( frame ) local args = require( 'Module:Arguments' ).getArgs( frame, { valueFunc = function( k, v ) if v then v = v:match( '^%s*(.-)%s*$' ) -- Trim whitespace. if k == 'ago' or v ~= '' then return v end end return nil end, wrappers = 'Template:Time ago' }) return p._main( args ) end return p owi7m6sdgrso49bzrq9mha9ire8l3cs 10 292489 1056635 2026-10-07T19:38:45Z Dr Lotus Black 31011 "[[Nasdaq]]:&nbsp;{{{1|Symbol needed in NASDAQ was template}}}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude>" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056635 wikitext text/x-wiki [[Nasdaq]]:&nbsp;{{{1|Symbol needed in NASDAQ was template}}}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 1v025hgkjf4ptsz22p5rj4k3lp6i5yg 1056636 1056635 2026-10-07T19:39:43Z Dr Lotus Black 31011 1056636 wikitext text/x-wiki [[:en:Nasdaq|Nasdaq]]:&nbsp;{{{1|Symbol needed in NASDAQ was template}}}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> pac6b4hrcf7abrmpefutqtkoc8mg9xv 0 292490 1056647 2026-10-07T20:45:17Z Dr Lotus Black 31011 "{{Speciesbox | image = Singapur cherry (Muntingia calabura) in Hyderabad, AP W IMG 9597.jpg | image_caption = ''Muntingia calabura'' flower | genus = Muntingia | parent_authority = [[ကားလ် လင်းနီးယပ်|L.]] | species = calabura | authority = [[ကားလ် လင်းနီးယပ်|L.]] | synonyms =..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056647 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Singapur cherry (Muntingia calabura) in Hyderabad, AP W IMG 9597.jpg | image_caption = ''Muntingia calabura'' flower | genus = Muntingia | parent_authority = [[ကားလ် လင်းနီးယပ်|L.]] | species = calabura | authority = [[ကားလ် လင်းနီးယပ်|L.]] | synonyms = {{Plainlist | style = margin-left: 1em; text-indent: -1em; | *''Muntingia rosea'' <small>H.Karst.</small> *''Muntingia calabura var. trinitensis'' <small>Griseb.</small>}} | synonyms_ref = <ref name="WFO">{{cite web|url=http://worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000451606;jsessionid=A39ED322B9652321BEDCFD0C9A36C7DB |title=''Muntingia calabura'' L. |website=World Flora Online |publisher=The World Flora Online Consortium |access-date=20 July 2023}}</ref> }} '''မာတာကွတ်ပင်''' ('''Muntingia''')သည် Muntingiaceae မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သော အပင်မျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်ပြီး အာဘရာဟမ် မွန်တင် (Abraham Munting) ကို ဂုဏ်ပြု၍ ''Muntingia calabura'' ဟု အမည်ပေးထားသည့် မျိုးစိတ်တစ်မျိုးတည်းသာ ပါဝင်သည်။<ref name=":0">{{Cite web |title=Neotropical Muntingiaceae - Neotropikey from Kew |url=http://www.kew.org/science/tropamerica/neotropikey/families/Muntingiaceae.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170715150950/http://www.kew.org/science/tropamerica/neotropikey/families/Muntingiaceae.htm |archive-date=15 July 2017 |access-date=2017-05-16 |website=www.kew.org}}</ref><ref name="Morton">{{cite book |last=Morton |first=Julia F. |year=1987 |chapter=Jamaica cherry |title= Fruits of warm climates |chapter-url=https://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/jamaica_cherry.html |location=Miami, Florida, USA |publisher=New Crop Resource Online Program, Center for New Crops and Plant Products, Department of Horticulture and Landscape Architecture, Purdue University. |pages=65–69 |isbn=978-0-9610184-1-2}}</ref> ၎င်းသည် [[မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းမှ [[ဘိုလီးဗီးယားနိုင်ငံ]]နှင့် [[အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ]]များအထိ ဒေသမျိုးရင်းအဖြစ် ပေါက်ရောက်သည်။ ၎င်း၏ အသီးကို စားသုံးနိုင်ပြီး အခြား အပူပိုင်းဒေသများသို့လည်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် မျိုးဆက်ပျံ့နှံ့ စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:မြောက်အမေရိကတိုက်၏ သစ်ပင်များ]] [[Category:တောင်အမေရိကတိုက်၏ သစ်ပင်များ]] q3j37t4ffbwcnc5iliclnhuk6zpy1w3 1056651 1056647 2026-10-07T20:50:50Z Dr Lotus Black 31011 1056651 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Singapur cherry (Muntingia calabura) in Hyderabad, AP W IMG 9597.jpg | image_caption = ''Muntingia calabura'' flower | genus = Muntingia | parent_authority = [[ကားလ် လင်းနီးယပ်|L.]] | species = calabura | authority = [[ကားလ် လင်းနီးယပ်|L.]] | synonyms = {{Plainlist | style = margin-left: 1em; text-indent: -1em; | *''Muntingia rosea'' <small>H.Karst.</small> *''Muntingia calabura var. trinitensis'' <small>Griseb.</small>}} | synonyms_ref = <ref name="WFO">{{cite web|url=http://worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000451606;jsessionid=A39ED322B9652321BEDCFD0C9A36C7DB |title=''Muntingia calabura'' L. |website=World Flora Online |publisher=The World Flora Online Consortium |access-date=20 July 2023}}</ref> }} '''မာတာကွတ်ပင်''' ('''Muntingia''')သည် Muntingiaceae မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သော အပင်မျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်ပြီး အာဘရာဟမ် မွန်တင် (Abraham Munting) ကို ဂုဏ်ပြု၍ ''Muntingia calabura'' ဟု အမည်ပေးထားသည့် မျိုးစိတ်တစ်မျိုးတည်းသာ ပါဝင်သည်။<ref name=":0">{{Cite web |title=Neotropical Muntingiaceae - Neotropikey from Kew |url=http://www.kew.org/science/tropamerica/neotropikey/families/Muntingiaceae.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170715150950/http://www.kew.org/science/tropamerica/neotropikey/families/Muntingiaceae.htm |archive-date=15 July 2017 |access-date=2017-05-16 |website=www.kew.org}}</ref><ref name="Morton">{{cite book |last=Morton |first=Julia F. |year=1987 |chapter=Jamaica cherry |title= Fruits of warm climates |chapter-url=https://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/jamaica_cherry.html |location=Miami, Florida, USA |publisher=New Crop Resource Online Program, Center for New Crops and Plant Products, Department of Horticulture and Landscape Architecture, Purdue University. |pages=65–69 |isbn=978-0-9610184-1-2}}</ref> ၎င်းသည် [[မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းမှ [[ဘိုလီးဗီးယားနိုင်ငံ]]နှင့် [[အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ]]များအထိ ဒေသမျိုးရင်းအဖြစ် ပေါက်ရောက်သည်။ ၎င်း၏ အသီးကို စားသုံးနိုင်ပြီး အခြား အပူပိုင်းဒေသများသို့လည်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် မျိုးဆက်ပျံ့နှံ့ စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:မြောက်အမေရိကတိုက်၏ သစ်ပင်များ]] [[Category:တောင်အမေရိကတိုက်၏ သစ်ပင်များ]] {{Tree-stub}} o6pfoseyj5qcbxml2t0yqmwakwtmgva 1056656 1056651 2026-10-07T21:03:56Z Dr Lotus Black 31011 1056656 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Singapur cherry (Muntingia calabura) in Hyderabad, AP W IMG 9597.jpg | image_caption = ''Muntingia calabura'' flower | genus = Muntingia | parent_authority = [[ကားလ် လင်းနီးယပ်|L.]] | species = calabura | authority = [[ကားလ် လင်းနီးယပ်|L.]] | synonyms = {{Plainlist | style = margin-left: 1em; text-indent: -1em; | *''Muntingia rosea'' <small>H.Karst.</small> *''Muntingia calabura var. trinitensis'' <small>Griseb.</small>}} | synonyms_ref = <ref name="WFO">{{cite web|url=http://worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000451606;jsessionid=A39ED322B9652321BEDCFD0C9A36C7DB |title=''Muntingia calabura'' L. |website=World Flora Online |publisher=The World Flora Online Consortium |access-date=20 July 2023}}</ref> }} '''မာတာကွတ်ပင်''' ('''Muntingia''')သည် Muntingiaceae မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သော အပင်မျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်ပြီး အာဘရာဟမ် မွန်တင် (Abraham Munting) ကို ဂုဏ်ပြု၍ ''Muntingia calabura'' ဟု အမည်ပေးထားသည့် မျိုးစိတ်တစ်မျိုးတည်းသာ ပါဝင်သည်။<ref name=":0">{{Cite web |title=Neotropical Muntingiaceae - Neotropikey from Kew |url=http://www.kew.org/science/tropamerica/neotropikey/families/Muntingiaceae.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170715150950/http://www.kew.org/science/tropamerica/neotropikey/families/Muntingiaceae.htm |archive-date=15 July 2017 |access-date=2017-05-16 |website=www.kew.org}}</ref><ref name="Morton">{{cite book |last=Morton |first=Julia F. |year=1987 |chapter=Jamaica cherry |title= Fruits of warm climates |chapter-url=https://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/jamaica_cherry.html |location=Miami, Florida, USA |publisher=New Crop Resource Online Program, Center for New Crops and Plant Products, Department of Horticulture and Landscape Architecture, Purdue University. |pages=65–69 |isbn=978-0-9610184-1-2}}</ref> ၎င်းသည် [[မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်းမှ [[ဘိုလီးဗီးယားနိုင်ငံ]]နှင့် [[အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ]]များအထိ ဒေသမျိုးရင်းအဖြစ် ပေါက်ရောက်သည်။ ၎င်း၏ အသီးကို စားသုံးနိုင်ပြီး အခြား အပူပိုင်းဒေသများသို့လည်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် မျိုးဆက်ပျံ့နှံ့ စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။ <gallery class=center mode=nolines widths=180 heights=140> File:Singapur cherry Muntingia calabura tree in Secunderabad, AP W IMG 6651.jpg|အပင် File:Florae Columbiae (Plate CXXVIII) (8205963214).jpg|<br/>အရွက် File:Muntingia calabura (2).JPG|<br/>အရွက်နှင့် အသီး </gallery> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:မြောက်အမေရိကတိုက်၏ သစ်ပင်များ]] [[Category:တောင်အမေရိကတိုက်၏ သစ်ပင်များ]] {{Tree-stub}} m9auvspx708bf96ozjhp88juxh0ogyl 10 292491 1056648 2026-10-07T20:47:11Z Dr Lotus Black 31011 "{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=မာတာကွတ် |parent=Muntingiaceae |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056648 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=မာတာကွတ် |parent=Muntingiaceae |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} bhgr3qqv64twa7td6new0n8sfu7q4ms 10 292492 1056649 2026-10-07T20:48:01Z Dr Lotus Black 31011 "{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=familia |link=Muntingiaceae |parent=Malvales |refs={{Cite journal|author=Angiosperm Phylogeny Group|year=2016|title=An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV|journal=Botanical Journal of the Linnean Society|volume=181|is..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056649 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=familia |link=Muntingiaceae |parent=Malvales |refs={{Cite journal|author=Angiosperm Phylogeny Group|year=2016|title=An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV|journal=Botanical Journal of the Linnean Society|volume=181|issue=1|pages=1–20|url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/boj.12385/epdf|format=PDF|issn=00244074|doi=10.1111/boj.12385}} }} o3sdeqzj0ipqzyctgao7ce3hfzxk88w 0 292493 1056650 2026-10-07T20:49:42Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[မာတာကွတ်ပင်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1056650 wikitext text/x-wiki #Redirect[[မာတာကွတ်ပင်]] 8q9eqq4dskj46z0pfvo8a5tcpg555im 14 292494 1056652 2026-10-07T20:52:22Z Dr Lotus Black 31011 "{{Commons Category|Trees of Northern America}} [[ကဏ္ဍ:တိုက်ကြီးအလိုက် သစ်ပင်များ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056652 wikitext text/x-wiki {{Commons Category|Trees of Northern America}} [[ကဏ္ဍ:တိုက်ကြီးအလိုက် သစ်ပင်များ]] o77sx4acblm1o6qsovmpkofap47z0pj 0 292495 1056653 2026-10-07T20:52:36Z Mkant00 135890 "[[ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] (mathematical analysis) တွင် [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း]] (metric space) <math>M</math> တစ်ခုအတွင်းရှိ အမှတ်များ၏ [[ကော်ချီ ကိန်းစဉ်]] (Cauchy sequence) တို..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056653 wikitext text/x-wiki [[ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] (mathematical analysis) တွင် [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း]] (metric space) <math>M</math> တစ်ခုအတွင်းရှိ အမှတ်များ၏ [[ကော်ချီ ကိန်းစဉ်]] (Cauchy sequence) တိုင်းသည် အဆိုပါ <math>M</math> တွင်ပင်ပါဝင်သော [[စုဆုံမှတ်]] (limit) တစ်ခုရှိပါက ၎င်းကို [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း|ပြည့်စုံသော ရပ်ဝန်း]] (complete space) သို့မဟုတ် [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း|ကော်ချီ ရပ်ဝန်း]] (Cauchy space) ဟုခေါ်ဆိုသည်။ ပင်ကိုသိစိတ်အရ ရပ်ဝန်း (space) တစ်ခုမှ ပျောက်ဆုံးနေသော အမှတ်များ အပေါက်များ မရှိပါက ၎င်းသည် ပြည့်စုံသည်။ ပေးထားသော ရပ်ဝန်းတစ်ခု၏ ပြည့်စုံစေခြင်း (completion) သို့ ဦးတည်လျက် အဆိုပါ အပေါက်အားလုံးကို ဖြည့်စွက်ရန် အမြဲတမ်းဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည်။ == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Formal Definitions) == [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း]] (metric space) <math>(X, d)</math> တစ်ခုမှ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (elements) ၏ [[ကိန်းစဉ်]] (sequence) <math>x_1, x_2, x_3, \ldots</math> ကို [[ကော်ချီ ကိန်းစဉ်]] (Cauchy sequence) ဟုခေါ်ဆိုရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ [[ကိန်းစစ်|အပေါင်း ကိန်းစစ်]] (positive real number) <math>r > 0</math> တိုင်းအတွက် အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်စေမည့် [[ကိန်းပြည့်|အပေါင်း ကိန်းပြည့်]] (positive integer) <math>N</math> တစ်ခုတည်ရှိခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ <math>m, n > N</math> ဖြစ်သော အပေါင်းကိန်းပြည့်တိုင်းအတွက် အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ <math display=block>d(x_m, x_n) < r</math> အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> တစ်ခု ပြည့်စုံရန် (complete) လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ အောက်ပါ အဓိပ္ပာယ်ထပ်တူညီသော (equivalent) အခြေအနေများအနက် တစ်ခုခုကို ပြည့်မီခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ *<math>X</math> အတွင်းရှိ ကော်ချီ ကိန်းစဉ်တိုင်းသည် <math>X</math> သို့ စုဆုံသည် (converges)။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>X</math> တွင်ပင်ပါဝင်သော [[စုဆုံမှတ်]] (limit) တစ်ခုရှိသည်။ *သုညသို့ချဉ်းကပ်နေသော အချင်းများ (diameters) ရှိသည့် <math>X</math> ၏ ဗလာမဟုတ်သော [[အစုပိုင်း|အပိတ်စုပိုင်းများ]] (non-empty closed subsets) ၏ အစဉ်လိုက်လျော့သော ကိန်းစဉ် (decreasing sequence) တိုင်းတွင် ဗလာမဟုတ်သော ထပ်တူပိုင်းအစု (non-empty intersection) တစ်ခုရှိသည်။ အကယ်၍ <math>F_n</math> သည် အပိတ် (closed) ဖြစ်ပြီး ဗလာမဟုတ်ပါက <math>n</math> တိုင်းအတွက် <math>F_{n+1} \subseteq F_n</math> ဖြစ်ပြီး <math>\operatorname{diam}\left(F_n\right) \to 0</math> ဖြစ်လျှင် <math>F_n</math> အစုများအားလုံးအတွက် ဘုံပါဝင်သော (common) တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သည့် အမှတ် (unique point) <math>x \in X</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ == အဓိက သီအိုရမ်များ (Core Theorems) == *[[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း|ကျစ်လျစ်သော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း]] (compact metric space) တိုင်းသည် ပြည့်စုံသည် (complete)။ သို့သော် ပြည့်စုံသော ရပ်ဝန်းများ (complete spaces) သည် ကျစ်လျစ်ရန် (compact) မလိုအပ်ပေ။ အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း (metric space) တစ်ခု ကျစ်လျစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ ၎င်းသည် ပြည့်စုံပြီး အပြည့်အဝကန့်သတ်ချက်ရှိခြင်း (totally bounded) ပင်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် <math>\mathbb{R}^n</math> ၏ အပိတ်ဖြစ်ပြီး ကန့်သတ်ချက်ရှိသော ရပ်ဝန်းပိုင်း (closed and bounded subspace) <math>S</math> တိုင်းသည် ကျစ်လျစ်ပြီး ထို့ကြောင့် ပြည့်စုံကြောင်း ဖော်ပြသည့် ဟိုင်းနား ဘိုရဲလ် သီအိုရမ် (Heine-Borel theorem) ၏ ယေဘုယျပြုထားခြင်း (generalization) တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>Sutherland 1975</ref> *<math>(X, d)</math> သည် ပြည့်စုံသော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ အကယ်၍ <math>A \subseteq X</math> သည် [[အစု|အပိတ်စု]] (closed set) တစ်ခုဖြစ်ပါက <math>A</math> သည်လည်း ပြည့်စုံသည်။ <math>(X, d)</math> သည် အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ အကယ်၍ <math>A \subseteq X</math> သည် ပြည့်စုံသော ရပ်ဝန်းပိုင်း (complete subspace) တစ်ခုဖြစ်ပါက <math>A</math> သည်လည်း အပိတ် (closed) ဖြစ်သည်။ *<math>(X, d)</math> သည် ပြည့်စုံသော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>(A, d)</math> သည် <math>X</math> ၏ ရပ်ဝန်းပိုင်း (subspace) တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ ထိုအခါ <math>A</math> ပြည့်စုံရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ <math>A</math> သည် <math>X</math> ၏ [[အစုပိုင်း|အပိတ်စုပိုင်း]] (closed subset) တစ်ခုဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ *အကယ်၍ <math>X</math> သည် ဗလာမဟုတ်သော [[အစု]] (non-empty set) တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>M</math> သည် ပြည့်စုံသော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်ပါက <math>X</math> မှ <math>M</math> သို့ရှိသော ကန့်သတ်ချက်ရှိသည့် [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] (bounded functions) <math>f</math> အားလုံး၏ အစု <math>B(X, M)</math> သည် ပြည့်စုံသော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>B(X, M)</math> ရှိ အကွာအဝေး (distance) ကို <math>M</math> ရှိ အကွာအဝေးအားအသုံးပြု၍ စူပရီမမ်အကွာအဝေးဖန်ရှင် (supremum metric) ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ <math display="block">d(f, g) \equiv \sup\{d(f(x), g(x)): x \in X\}</math> *အကယ်၍ <math>X</math> သည် ဗလာမဟုတ်သော [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း]] (non-empty topological space) တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>M</math> သည် ပြည့်စုံသော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်ပါက အဆက်မပြတ်ဖြစ်ပြီး ကန့်သတ်ချက်ရှိသည့် ဖန်ရှင်များ (continuous bounded functions) <math>f : X \to M</math> အားလုံးပါဝင်သော အစု <math>C_b(X, M)</math> သည် <math>B(X, M)</math> ၏ အပိတ်ဖြစ်သော ရပ်ဝန်းပိုင်း (closed subspace) တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်းသည်လည်း ပြည့်စုံသည်။ *ဘလဲ ကတ်တဂိုရီ သီအိုရမ် (Baire category theorem) က ပြည့်စုံသော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတိုင်းသည် ဘလဲ ရပ်ဝန်း (Baire space) တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ရပ်ဝန်း၏ မည်သည့်နေရာတွင်မျှသိပ်သည်းခြင်းမရှိသော အစုပိုင်းများ (nowhere dense subsets) အား ရေတွက်နိုင်သောပေါင်းစပ်ခြင်း (countable union) တွင် ဗလာဖြစ်သော အတွင်းပိုင်း (empty interior) သာရှိသည်။ *ဘာနက် အထိုင်မှတ်သီအိုရမ် (Banach fixed-point theorem) က ပြည့်စုံသော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတစ်ခုပေါ်ရှိ ကျုံ့ခြင်း ပုံဖော်မှု (contraction mapping) တစ်ခုတွင် အထိုင်မှတ် (fixed point) တစ်ခုရှိကြောင်း ဖော်ပြသည်။ *<math>X</math> သည် ပြည့်စုံသော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>S_1, S_2, \ldots</math> သည် <math>X</math> ၏ အစုပိုင်းများ (subsets) ၏ ကိန်းစဉ် (sequence) တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။<ref>Zalinescu 2002, |at=p. 33</ref> :* အကယ်၍ <math>S_i</math> တိုင်းသည် <math>X</math> တွင် အပိတ်ဖြစ်ပါက <math display=inline>\operatorname{cl} \left(\bigcup_{i \in \mathbb{N}} \operatorname{int} S_i\right) = \operatorname{cl} \operatorname{int} \left(\bigcup_{i \in \mathbf{N}} S_i\right)</math> ဖြစ်သည်။ :* အကယ်၍ <math>S_i</math> တိုင်းသည် <math>X</math> တွင် အဖွင့် (open) ဖြစ်ပါက <math display=inline>\operatorname{int} \left(\bigcap_{i \in \mathbb{N}} \operatorname{cl} S_i\right) = \operatorname{int} \operatorname{cl} \left(\bigcap_{i \in \mathbb{N}} S_i\right)</math> ဖြစ်သည်။ *မည်သည့် အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း <math>M</math> အတွက်မဆို <math>M</math> ကို သိပ်သည်းသော ရပ်ဝန်းပိုင်း (dense subspace) တစ်ခုအဖြစ် ငုံထားသည့် ပြည့်စုံသော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း <math>M'</math> ကို တည်ဆောက်ရန် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည်။ <math>\overline{M}</math> ဟုလည်း သင်္ကေတပြုသည်။ ၎င်းတွင် အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိ (universal property) ရှိသည်။ အကယ်၍ <math>N</math> သည် မည်သည့် ပြည့်စုံသော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းမဆိုဖြစ်ပြီး <math>f</math> သည် <math>M</math> မှ <math>N</math> သို့ရှိသော မည်သည့် ညီညာစွာ အဆက်မပြတ်ဖြစ်သည့် ဖန်ရှင် (uniformly continuous function) မဆိုဖြစ်ပါက <math>f</math> ကို တိုးချဲ့ထားသည့် (extends) <math>M'</math> မှ <math>N</math> သို့ရှိသော တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သည့် (unique) ညီညာစွာ အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော ဖန်ရှင် <math>f'</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ <math>M'</math> ရပ်ဝန်းကို ဤဂုဏ်သတ္တိဖြင့် [[အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု]] (isometry) အထိ သတ်မှတ်နိုင်ပြီး ၎င်းကို <math>M</math> ၏ ပြည့်စုံစေခြင်း (completion) ဟုခေါ်ဆိုသည်။ *<math>M</math> ၏ ပြည့်စုံစေခြင်းကို <math>M</math> အတွင်းရှိ ကော်ချီ ကိန်းစဉ်များ၏ (Cauchy sequences) ထပ်တူညီမှုအတန်းအစားများ (equivalence classes) စုဝေးထားသည့် အစုတစ်ခုအဖြစ် တည်ဆောက်နိုင်သည်။ <math>M</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် ကော်ချီ ကိန်းစဉ် <math>x = \left(x_n\right)</math> နှင့် <math>y = \left(y_n\right)</math> နှစ်ခုအတွက်မဆို ၎င်းတို့၏ အကွာအဝေးကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ <math display=block>d\left(x, y\right) = \lim_{n \to \infty} d\left(x_n, y_n\right)</math> :ဤအရာသည် ဆူဒိုအကွာအဝေးဖန်ရှင် (pseudometric) တစ်ခုကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ အကွာအဝေး 0 ရှိခြင်း ဆက်သွယ်ချက်အောက်ရှိ ထပ်တူညီမှုအတန်းအစားများ၏ အစုသည် အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် <math>M</math> ၏ ပြည့်စုံစေခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ == ဥပမာများ (Examples) == *ခြားနားခြင်း (difference) ၏ [[ပကတိတန်ဖိုး]] (absolute value) ဖြင့်ပေးထားသော စံ အကွာအဝေးဖန်ရှင် (standard metric) ပါရှိသည့် [[အတိပြကိန်း|အတိပြကိန်းများ]] (rational numbers) ၏ ရပ်ဝန်း (space) <math>\mathbb{Q}</math> သည် မပြည့်စုံပေ (complete)။ <math>x_1 = 1</math> နှင့် <math>x_{n+1} = \frac{x_n}{2} + \frac{1}{x_n}</math> ဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော [[ကိန်းစဉ်]] (sequence) ကို သုံးသပ်ကြည့်ပါ။ ၎င်းသည် အတိပြကိန်းများ၏ [[ကော်ချီ ကိန်းစဉ်]] (Cauchy sequence) တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း ၎င်းသည် မည်သည့် အတိပြကိန်းဖြစ်သော စုဆုံမှတ် (rational limit) သို့မျှ စုဆုံခြင်း (converge) မရှိပေ။ *ပကတိ ခြားနားခြင်း အကွာအဝေးဖန်ရှင် (absolute difference metric) ပါရှိသည့် အဖွင့်အပိုင်းအခြား (open interval) <math>(0,1)</math> သည်လည်း မပြည့်စုံပေ။ <math>x_n = \tfrac{1}{n+1}</math> ဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော ကိန်းစဉ်သည် ကော်ချီဖြစ်သော်လည်း ပေးထားသော ရပ်ဝန်းအတွင်းတွင် [[စုဆုံမှတ်]] (limit) မရှိပေ။ သို့သော် အပိတ်အပိုင်းအခြား (closed interval) <math>[0,1]</math> မှာမူ ပြည့်စုံသည်။ *[[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers) ၏ ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{R}</math> နှင့် [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]] (complex numbers) ၏ ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{C}</math> တို့သည် ပြည့်စုံကြပြီး ယူကလစ် ရပ်ဝန်း (Euclidean space) <math>\mathbb{R}^n</math> သည်လည်း အလားတူပင်ဖြစ်သည်။ *အတိုင်းအတာအနန္တ (infinite-dimensional) ဖြစ်သော စံနှုန်းသတ်မှတ်ထားသည့် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] (normed vector spaces) သည် ပြည့်စုံနိုင်သည် သို့မဟုတ် မပြည့်စုံနိုင်ပေ။ ပြည့်စုံသော ရပ်ဝန်းများမှာမူ ဘာနက် ရပ်ဝန်းများ (Banach spaces) ဖြစ်ကြသည်။ အပိတ်ဖြစ်ပြီး ကန့်သတ်ချက်ရှိသော အပိုင်းအခြား (closed and bounded interval) တစ်ခုပေါ်ရှိ [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်သည့် ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိ ဖန်ရှင်များ]] (continuous real-valued functions) ၏ ရပ်ဝန်း <math>C[a, b]</math> သည် ဘာနက် ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး ထို့ကြောင့် [[စံနှုန်း (သင်္ချာ)|စူပရီမမ်စံနှုန်း]] (supremum norm) နှင့် ပတ်သက်၍ ပြည့်စုံသော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း (complete metric space) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ သို့သော် စူပရီမမ်စံနှုန်းသည် <math>(a, b)</math> ပေါ်ရှိ အဆက်မပြတ်ဖန်ရှင်များ (continuous functions) ၏ ရပ်ဝန်း <math>C(a, b)</math> ပေါ်တွင် စံနှုန်း (norm) တစ်ခုကို မပေးနိုင်ပေ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းတွင် ကန့်သတ်ချက်မရှိသော ဖန်ရှင်များ (unbounded functions) ပါဝင်နိုင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ *[[P-အခြေခံကိန်း|p-အခြေခံကိန်းများ]] (p-adic numbers) ၏ ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{Q}_p</math> သည် မည်သည့် [[သုဒ္ဓကိန်း]] (prime number) <math>p</math> အတွက်မဆို ပြည့်စုံသည်။ <math>\mathbb{R}</math> သည် သာမန်အကွာအဝေးဖန်ရှင်ဖြင့် <math>\mathbb{Q}</math> ကို ပြည့်စုံစေသည့် နည်းလမ်းအတိုင်းပင် ဤရပ်ဝန်းသည် p-အခြေခံ အကွာအဝေးဖန်ရှင် (p-adic metric) ဖြင့် <math>\mathbb{Q}</math> ကို ပြည့်စုံစေသည်။ *အကယ်၍ <math>S</math> သည် အလိုရှိရာ [[အစု]] (arbitrary set) တစ်ခုဖြစ်ပါက <math>\left(x_n\right)</math> နှင့် <math>\left(y_n\right)</math> ကိန်းစဉ်များကြားရှိ အကွာအဝေး (distance) ကို <math>\tfrac{1}{N}</math> အဖြစ် သတ်မှတ်လျှင် <math>S</math> အတွင်းရှိ ကိန်းစဉ်အားလုံး၏ အစု <math>S^{\mathbb{N}}</math> သည် ပြည့်စုံသော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတစ်ခု ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>N</math> သည် <math>x_N</math> နှင့် <math>y_N</math> မတူညီသော အငယ်ဆုံး အညွှန်း (smallest index) ဖြစ်ပြီး အကယ်၍ ထိုသို့သော အညွှန်းမရှိပါက <math>0</math> ဖြစ်သည်။ *အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများအနေဖြင့် ပြည့်စုံသော ဆက်စပ်နေသည့် (connected) [[မန်နီဖိုး#ရီးမန်း_မန်နီဖိုးများ_(Riemannian_Manifolds)|ရီးမန်း မန်နီဖိုးများ]] (Riemannian manifolds) သည် ဂျီအိုဒက်စစ်အရပြည့်စုံကြသည် (geodesically complete)။ ၎င်းတို့၏ အဓိပ္ပာယ်ထပ်တူညီမှု (equivalence) မှာ ဟော့ဖ်-ရီနော သီအိုရမ် (Hopf-Rinow theorem) မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ == ကိုးကား (References) == {{Citation|last=Kelley|first=John L.|title=General Topology|isbn=0-387-90125-6|publisher=Springer|year=1975}} {{Citation|last=Kreyszig|first=Erwin|title=Introductory functional analysis with applications|publisher=Wiley|publication-place=New York|year=1978|isbn=0-471-03729-X}} {{Citation|last=Lang|first=Serge|title=Real and Functional Analysis|isbn=0-387-94001-4}} {{Citation|last1=Meise|first1=Reinhold|last2=Vogt|first2=Dietmar|others=Ramanujan, M.S. (trans.)|title=Introduction to functional analysis|publisher=Oxford: Clarendon Press; New York: Oxford University Press|year=1997|isbn=0-19-851485-9}} {{Citation|last=Sutherland|first=Wilson A.|title=Introduction to Metric and Topological Spaces|year=1975|publisher=Clarendon Press|isbn=978-0-19-853161-6}} {{Citation|last=Zalinescu|first=C.|title=Convex analysis in general vector spaces|publisher=World Scientific|publication-place=River Edge, N.J. London|year=2002|isbn=981-238-067-1}} [[ကဏ္ဍ:ဖန်ရှင်နယ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] 0497oznqvlne8mk1qqqrujcx43zm5dm 1056655 1056653 2026-10-07T20:53:08Z Mkant00 135890 /* ကိုးကား (References) */ 1056655 wikitext text/x-wiki [[ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] (mathematical analysis) တွင် [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း]] (metric space) <math>M</math> တစ်ခုအတွင်းရှိ အမှတ်များ၏ [[ကော်ချီ ကိန်းစဉ်]] (Cauchy sequence) တိုင်းသည် အဆိုပါ <math>M</math> တွင်ပင်ပါဝင်သော [[စုဆုံမှတ်]] (limit) တစ်ခုရှိပါက ၎င်းကို [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း|ပြည့်စုံသော ရပ်ဝန်း]] (complete space) သို့မဟုတ် [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း|ကော်ချီ ရပ်ဝန်း]] (Cauchy space) ဟုခေါ်ဆိုသည်။ ပင်ကိုသိစိတ်အရ ရပ်ဝန်း (space) တစ်ခုမှ ပျောက်ဆုံးနေသော အမှတ်များ အပေါက်များ မရှိပါက ၎င်းသည် ပြည့်စုံသည်။ ပေးထားသော ရပ်ဝန်းတစ်ခု၏ ပြည့်စုံစေခြင်း (completion) သို့ ဦးတည်လျက် အဆိုပါ အပေါက်အားလုံးကို ဖြည့်စွက်ရန် အမြဲတမ်းဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည်။ == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Formal Definitions) == [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း]] (metric space) <math>(X, d)</math> တစ်ခုမှ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (elements) ၏ [[ကိန်းစဉ်]] (sequence) <math>x_1, x_2, x_3, \ldots</math> ကို [[ကော်ချီ ကိန်းစဉ်]] (Cauchy sequence) ဟုခေါ်ဆိုရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ [[ကိန်းစစ်|အပေါင်း ကိန်းစစ်]] (positive real number) <math>r > 0</math> တိုင်းအတွက် အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်စေမည့် [[ကိန်းပြည့်|အပေါင်း ကိန်းပြည့်]] (positive integer) <math>N</math> တစ်ခုတည်ရှိခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ <math>m, n > N</math> ဖြစ်သော အပေါင်းကိန်းပြည့်တိုင်းအတွက် အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ <math display=block>d(x_m, x_n) < r</math> အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း <math>(X, d)</math> တစ်ခု ပြည့်စုံရန် (complete) လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ အောက်ပါ အဓိပ္ပာယ်ထပ်တူညီသော (equivalent) အခြေအနေများအနက် တစ်ခုခုကို ပြည့်မီခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ *<math>X</math> အတွင်းရှိ ကော်ချီ ကိန်းစဉ်တိုင်းသည် <math>X</math> သို့ စုဆုံသည် (converges)။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>X</math> တွင်ပင်ပါဝင်သော [[စုဆုံမှတ်]] (limit) တစ်ခုရှိသည်။ *သုညသို့ချဉ်းကပ်နေသော အချင်းများ (diameters) ရှိသည့် <math>X</math> ၏ ဗလာမဟုတ်သော [[အစုပိုင်း|အပိတ်စုပိုင်းများ]] (non-empty closed subsets) ၏ အစဉ်လိုက်လျော့သော ကိန်းစဉ် (decreasing sequence) တိုင်းတွင် ဗလာမဟုတ်သော ထပ်တူပိုင်းအစု (non-empty intersection) တစ်ခုရှိသည်။ အကယ်၍ <math>F_n</math> သည် အပိတ် (closed) ဖြစ်ပြီး ဗလာမဟုတ်ပါက <math>n</math> တိုင်းအတွက် <math>F_{n+1} \subseteq F_n</math> ဖြစ်ပြီး <math>\operatorname{diam}\left(F_n\right) \to 0</math> ဖြစ်လျှင် <math>F_n</math> အစုများအားလုံးအတွက် ဘုံပါဝင်သော (common) တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သည့် အမှတ် (unique point) <math>x \in X</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ == အဓိက သီအိုရမ်များ (Core Theorems) == *[[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း|ကျစ်လျစ်သော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း]] (compact metric space) တိုင်းသည် ပြည့်စုံသည် (complete)။ သို့သော် ပြည့်စုံသော ရပ်ဝန်းများ (complete spaces) သည် ကျစ်လျစ်ရန် (compact) မလိုအပ်ပေ။ အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း (metric space) တစ်ခု ကျစ်လျစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ ၎င်းသည် ပြည့်စုံပြီး အပြည့်အဝကန့်သတ်ချက်ရှိခြင်း (totally bounded) ပင်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် <math>\mathbb{R}^n</math> ၏ အပိတ်ဖြစ်ပြီး ကန့်သတ်ချက်ရှိသော ရပ်ဝန်းပိုင်း (closed and bounded subspace) <math>S</math> တိုင်းသည် ကျစ်လျစ်ပြီး ထို့ကြောင့် ပြည့်စုံကြောင်း ဖော်ပြသည့် ဟိုင်းနား ဘိုရဲလ် သီအိုရမ် (Heine-Borel theorem) ၏ ယေဘုယျပြုထားခြင်း (generalization) တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>Sutherland 1975</ref> *<math>(X, d)</math> သည် ပြည့်စုံသော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ အကယ်၍ <math>A \subseteq X</math> သည် [[အစု|အပိတ်စု]] (closed set) တစ်ခုဖြစ်ပါက <math>A</math> သည်လည်း ပြည့်စုံသည်။ <math>(X, d)</math> သည် အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ အကယ်၍ <math>A \subseteq X</math> သည် ပြည့်စုံသော ရပ်ဝန်းပိုင်း (complete subspace) တစ်ခုဖြစ်ပါက <math>A</math> သည်လည်း အပိတ် (closed) ဖြစ်သည်။ *<math>(X, d)</math> သည် ပြည့်စုံသော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>(A, d)</math> သည် <math>X</math> ၏ ရပ်ဝန်းပိုင်း (subspace) တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ ထိုအခါ <math>A</math> ပြည့်စုံရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ <math>A</math> သည် <math>X</math> ၏ [[အစုပိုင်း|အပိတ်စုပိုင်း]] (closed subset) တစ်ခုဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ *အကယ်၍ <math>X</math> သည် ဗလာမဟုတ်သော [[အစု]] (non-empty set) တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>M</math> သည် ပြည့်စုံသော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်ပါက <math>X</math> မှ <math>M</math> သို့ရှိသော ကန့်သတ်ချက်ရှိသည့် [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] (bounded functions) <math>f</math> အားလုံး၏ အစု <math>B(X, M)</math> သည် ပြည့်စုံသော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>B(X, M)</math> ရှိ အကွာအဝေး (distance) ကို <math>M</math> ရှိ အကွာအဝေးအားအသုံးပြု၍ စူပရီမမ်အကွာအဝေးဖန်ရှင် (supremum metric) ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ <math display="block">d(f, g) \equiv \sup\{d(f(x), g(x)): x \in X\}</math> *အကယ်၍ <math>X</math> သည် ဗလာမဟုတ်သော [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း]] (non-empty topological space) တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>M</math> သည် ပြည့်စုံသော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်ပါက အဆက်မပြတ်ဖြစ်ပြီး ကန့်သတ်ချက်ရှိသည့် ဖန်ရှင်များ (continuous bounded functions) <math>f : X \to M</math> အားလုံးပါဝင်သော အစု <math>C_b(X, M)</math> သည် <math>B(X, M)</math> ၏ အပိတ်ဖြစ်သော ရပ်ဝန်းပိုင်း (closed subspace) တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်းသည်လည်း ပြည့်စုံသည်။ *ဘလဲ ကတ်တဂိုရီ သီအိုရမ် (Baire category theorem) က ပြည့်စုံသော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတိုင်းသည် ဘလဲ ရပ်ဝန်း (Baire space) တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ရပ်ဝန်း၏ မည်သည့်နေရာတွင်မျှသိပ်သည်းခြင်းမရှိသော အစုပိုင်းများ (nowhere dense subsets) အား ရေတွက်နိုင်သောပေါင်းစပ်ခြင်း (countable union) တွင် ဗလာဖြစ်သော အတွင်းပိုင်း (empty interior) သာရှိသည်။ *ဘာနက် အထိုင်မှတ်သီအိုရမ် (Banach fixed-point theorem) က ပြည့်စုံသော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတစ်ခုပေါ်ရှိ ကျုံ့ခြင်း ပုံဖော်မှု (contraction mapping) တစ်ခုတွင် အထိုင်မှတ် (fixed point) တစ်ခုရှိကြောင်း ဖော်ပြသည်။ *<math>X</math> သည် ပြည့်စုံသော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>S_1, S_2, \ldots</math> သည် <math>X</math> ၏ အစုပိုင်းများ (subsets) ၏ ကိန်းစဉ် (sequence) တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။<ref>Zalinescu 2002, |at=p. 33</ref> :* အကယ်၍ <math>S_i</math> တိုင်းသည် <math>X</math> တွင် အပိတ်ဖြစ်ပါက <math display=inline>\operatorname{cl} \left(\bigcup_{i \in \mathbb{N}} \operatorname{int} S_i\right) = \operatorname{cl} \operatorname{int} \left(\bigcup_{i \in \mathbf{N}} S_i\right)</math> ဖြစ်သည်။ :* အကယ်၍ <math>S_i</math> တိုင်းသည် <math>X</math> တွင် အဖွင့် (open) ဖြစ်ပါက <math display=inline>\operatorname{int} \left(\bigcap_{i \in \mathbb{N}} \operatorname{cl} S_i\right) = \operatorname{int} \operatorname{cl} \left(\bigcap_{i \in \mathbb{N}} S_i\right)</math> ဖြစ်သည်။ *မည်သည့် အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း <math>M</math> အတွက်မဆို <math>M</math> ကို သိပ်သည်းသော ရပ်ဝန်းပိုင်း (dense subspace) တစ်ခုအဖြစ် ငုံထားသည့် ပြည့်စုံသော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း <math>M'</math> ကို တည်ဆောက်ရန် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည်။ <math>\overline{M}</math> ဟုလည်း သင်္ကေတပြုသည်။ ၎င်းတွင် အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိ (universal property) ရှိသည်။ အကယ်၍ <math>N</math> သည် မည်သည့် ပြည့်စုံသော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းမဆိုဖြစ်ပြီး <math>f</math> သည် <math>M</math> မှ <math>N</math> သို့ရှိသော မည်သည့် ညီညာစွာ အဆက်မပြတ်ဖြစ်သည့် ဖန်ရှင် (uniformly continuous function) မဆိုဖြစ်ပါက <math>f</math> ကို တိုးချဲ့ထားသည့် (extends) <math>M'</math> မှ <math>N</math> သို့ရှိသော တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သည့် (unique) ညီညာစွာ အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော ဖန်ရှင် <math>f'</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ <math>M'</math> ရပ်ဝန်းကို ဤဂုဏ်သတ္တိဖြင့် [[အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု]] (isometry) အထိ သတ်မှတ်နိုင်ပြီး ၎င်းကို <math>M</math> ၏ ပြည့်စုံစေခြင်း (completion) ဟုခေါ်ဆိုသည်။ *<math>M</math> ၏ ပြည့်စုံစေခြင်းကို <math>M</math> အတွင်းရှိ ကော်ချီ ကိန်းစဉ်များ၏ (Cauchy sequences) ထပ်တူညီမှုအတန်းအစားများ (equivalence classes) စုဝေးထားသည့် အစုတစ်ခုအဖြစ် တည်ဆောက်နိုင်သည်။ <math>M</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် ကော်ချီ ကိန်းစဉ် <math>x = \left(x_n\right)</math> နှင့် <math>y = \left(y_n\right)</math> နှစ်ခုအတွက်မဆို ၎င်းတို့၏ အကွာအဝေးကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ <math display=block>d\left(x, y\right) = \lim_{n \to \infty} d\left(x_n, y_n\right)</math> :ဤအရာသည် ဆူဒိုအကွာအဝေးဖန်ရှင် (pseudometric) တစ်ခုကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ အကွာအဝေး 0 ရှိခြင်း ဆက်သွယ်ချက်အောက်ရှိ ထပ်တူညီမှုအတန်းအစားများ၏ အစုသည် အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် <math>M</math> ၏ ပြည့်စုံစေခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ == ဥပမာများ (Examples) == *ခြားနားခြင်း (difference) ၏ [[ပကတိတန်ဖိုး]] (absolute value) ဖြင့်ပေးထားသော စံ အကွာအဝေးဖန်ရှင် (standard metric) ပါရှိသည့် [[အတိပြကိန်း|အတိပြကိန်းများ]] (rational numbers) ၏ ရပ်ဝန်း (space) <math>\mathbb{Q}</math> သည် မပြည့်စုံပေ (complete)။ <math>x_1 = 1</math> နှင့် <math>x_{n+1} = \frac{x_n}{2} + \frac{1}{x_n}</math> ဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော [[ကိန်းစဉ်]] (sequence) ကို သုံးသပ်ကြည့်ပါ။ ၎င်းသည် အတိပြကိန်းများ၏ [[ကော်ချီ ကိန်းစဉ်]] (Cauchy sequence) တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း ၎င်းသည် မည်သည့် အတိပြကိန်းဖြစ်သော စုဆုံမှတ် (rational limit) သို့မျှ စုဆုံခြင်း (converge) မရှိပေ။ *ပကတိ ခြားနားခြင်း အကွာအဝေးဖန်ရှင် (absolute difference metric) ပါရှိသည့် အဖွင့်အပိုင်းအခြား (open interval) <math>(0,1)</math> သည်လည်း မပြည့်စုံပေ။ <math>x_n = \tfrac{1}{n+1}</math> ဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော ကိန်းစဉ်သည် ကော်ချီဖြစ်သော်လည်း ပေးထားသော ရပ်ဝန်းအတွင်းတွင် [[စုဆုံမှတ်]] (limit) မရှိပေ။ သို့သော် အပိတ်အပိုင်းအခြား (closed interval) <math>[0,1]</math> မှာမူ ပြည့်စုံသည်။ *[[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers) ၏ ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{R}</math> နှင့် [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]] (complex numbers) ၏ ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{C}</math> တို့သည် ပြည့်စုံကြပြီး ယူကလစ် ရပ်ဝန်း (Euclidean space) <math>\mathbb{R}^n</math> သည်လည်း အလားတူပင်ဖြစ်သည်။ *အတိုင်းအတာအနန္တ (infinite-dimensional) ဖြစ်သော စံနှုန်းသတ်မှတ်ထားသည့် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] (normed vector spaces) သည် ပြည့်စုံနိုင်သည် သို့မဟုတ် မပြည့်စုံနိုင်ပေ။ ပြည့်စုံသော ရပ်ဝန်းများမှာမူ ဘာနက် ရပ်ဝန်းများ (Banach spaces) ဖြစ်ကြသည်။ အပိတ်ဖြစ်ပြီး ကန့်သတ်ချက်ရှိသော အပိုင်းအခြား (closed and bounded interval) တစ်ခုပေါ်ရှိ [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်သည့် ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိ ဖန်ရှင်များ]] (continuous real-valued functions) ၏ ရပ်ဝန်း <math>C[a, b]</math> သည် ဘာနက် ရပ်ဝန်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး ထို့ကြောင့် [[စံနှုန်း (သင်္ချာ)|စူပရီမမ်စံနှုန်း]] (supremum norm) နှင့် ပတ်သက်၍ ပြည့်စုံသော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း (complete metric space) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ သို့သော် စူပရီမမ်စံနှုန်းသည် <math>(a, b)</math> ပေါ်ရှိ အဆက်မပြတ်ဖန်ရှင်များ (continuous functions) ၏ ရပ်ဝန်း <math>C(a, b)</math> ပေါ်တွင် စံနှုန်း (norm) တစ်ခုကို မပေးနိုင်ပေ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းတွင် ကန့်သတ်ချက်မရှိသော ဖန်ရှင်များ (unbounded functions) ပါဝင်နိုင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ *[[P-အခြေခံကိန်း|p-အခြေခံကိန်းများ]] (p-adic numbers) ၏ ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{Q}_p</math> သည် မည်သည့် [[သုဒ္ဓကိန်း]] (prime number) <math>p</math> အတွက်မဆို ပြည့်စုံသည်။ <math>\mathbb{R}</math> သည် သာမန်အကွာအဝေးဖန်ရှင်ဖြင့် <math>\mathbb{Q}</math> ကို ပြည့်စုံစေသည့် နည်းလမ်းအတိုင်းပင် ဤရပ်ဝန်းသည် p-အခြေခံ အကွာအဝေးဖန်ရှင် (p-adic metric) ဖြင့် <math>\mathbb{Q}</math> ကို ပြည့်စုံစေသည်။ *အကယ်၍ <math>S</math> သည် အလိုရှိရာ [[အစု]] (arbitrary set) တစ်ခုဖြစ်ပါက <math>\left(x_n\right)</math> နှင့် <math>\left(y_n\right)</math> ကိန်းစဉ်များကြားရှိ အကွာအဝေး (distance) ကို <math>\tfrac{1}{N}</math> အဖြစ် သတ်မှတ်လျှင် <math>S</math> အတွင်းရှိ ကိန်းစဉ်အားလုံး၏ အစု <math>S^{\mathbb{N}}</math> သည် ပြည့်စုံသော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းတစ်ခု ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>N</math> သည် <math>x_N</math> နှင့် <math>y_N</math> မတူညီသော အငယ်ဆုံး အညွှန်း (smallest index) ဖြစ်ပြီး အကယ်၍ ထိုသို့သော အညွှန်းမရှိပါက <math>0</math> ဖြစ်သည်။ *အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများအနေဖြင့် ပြည့်စုံသော ဆက်စပ်နေသည့် (connected) [[မန်နီဖိုး#ရီးမန်း_မန်နီဖိုးများ_(Riemannian_Manifolds)|ရီးမန်း မန်နီဖိုးများ]] (Riemannian manifolds) သည် ဂျီအိုဒက်စစ်အရပြည့်စုံကြသည် (geodesically complete)။ ၎င်းတို့၏ အဓိပ္ပာယ်ထပ်တူညီမှု (equivalence) မှာ ဟော့ဖ်-ရီနော သီအိုရမ် (Hopf-Rinow theorem) မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ == ကိုးကား (References) == *{{Citation|last=Kelley|first=John L.|title=General Topology|isbn=0-387-90125-6|publisher=Springer|year=1975}} *{{Citation|last=Kreyszig|first=Erwin|title=Introductory functional analysis with applications|publisher=Wiley|publication-place=New York|year=1978|isbn=0-471-03729-X}} *{{Citation|last=Lang|first=Serge|title=Real and Functional Analysis|isbn=0-387-94001-4}} *{{Citation|last1=Meise|first1=Reinhold|last2=Vogt|first2=Dietmar|others=Ramanujan, M.S. (trans.)|title=Introduction to functional analysis|publisher=Oxford: Clarendon Press; New York: Oxford University Press|year=1997|isbn=0-19-851485-9}} *{{Citation|last=Sutherland|first=Wilson A.|title=Introduction to Metric and Topological Spaces|year=1975|publisher=Clarendon Press|isbn=978-0-19-853161-6}} *{{Citation|last=Zalinescu|first=C.|title=Convex analysis in general vector spaces|publisher=World Scientific|publication-place=River Edge, N.J. London|year=2002|isbn=981-238-067-1}} [[ကဏ္ဍ:ဖန်ရှင်နယ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] i3zt0yuwoaeeute9dg0uxqhpc7umuwo 14 292496 1056654 2026-10-07T20:53:05Z Dr Lotus Black 31011 " {{Commons cat|Trees of South America}} [[ကဏ္ဍ:တိုက်ကြီးအလိုက် သစ်ပင်များ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056654 wikitext text/x-wiki {{Commons cat|Trees of South America}} [[ကဏ္ဍ:တိုက်ကြီးအလိုက် သစ်ပင်များ]] 6aatmgajbmosm790rtdtxb2amhfy7gw 14 292497 1056658 2026-10-07T21:29:01Z Dr Lotus Black 31011 "{{Commons Category|Provinces of China}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်နယ်များ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056658 wikitext text/x-wiki {{Commons Category|Provinces of China}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်နယ်များ]] i1ck7u4wi5shhnld55t9igxsr79tad9 14 292498 1056659 2026-10-07T21:30:40Z Dr Lotus Black 31011 "{{Cat main}} {{Commons cat|Gansu}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056659 wikitext text/x-wiki {{Cat main}} {{Commons cat|Gansu}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များ]] 8kw5ua4d8bhxotwo0z81c5ui5k7dutv 0 292499 1056660 2026-10-07T22:10:23Z Dr Lotus Black 31011 "{{Speciesbox | image = Elaeagnus latifolia Bra46.png | image_caption = Botanical illustration | status = | status_system = | genus = Elaeagnus | species = latifolia | authority = [[ကားလ် လင်းနီးယပ်|L.]] }} '''မှန်ကူပင်''' ('''bastard oleaster''') သိပ္ပံအမည် ''Elaeagnus l..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056660 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Elaeagnus latifolia Bra46.png | image_caption = Botanical illustration | status = | status_system = | genus = Elaeagnus | species = latifolia | authority = [[ကားလ် လင်းနီးယပ်|L.]] }} '''မှန်ကူပင်''' ('''bastard oleaster''') သိပ္ပံအမည် ''Elaeagnus latifolia'' သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]တို့တွင် သဘာဝအတိုင်းပေါက်ရောက်သော ချုံပင်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်သည်။ မြေဆီလွှာညံ့ဖျင်းသော နေရာတွင် ကောင်းမွန်စွာပေါက်ရောက်နိုင်ပြီး မိုးခေါင်ရေရှားဒဏ်ကိုလည်း ခံနိုင်ရည်ရှိသောအပင်ဖြစ်သည်။<ref name="pfaf">{{Cite web|url=https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Elaeagnus+latifolia|title=Elaeagnus latifolia Bastard Oleaster PFAF Plant Database|website=pfaf.org}}</ref> အသီးပုံစံမှာ မရမ်းသီးပုံစံရှိပြီး အရသာမှာ ချဉ်သည်။<ref name="mygarden">{{Cite web|url=http://www.mygarden.net.au/gardening/elaeagnus-latifolia/5481/1|title=Elaeagnus latifolia|website=www.mygarden.net.au}}</ref> [[File:Elaeagnus latifolia (bastard oleaster) 2.jpg|thumb|မှန်ကူသီးနှင့် အစေ့]] ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:ဆေးဖက်ဝင် အပင်များ]] 9up0b4x7rlfvs1tv0i1t2o9cnj3cu81 1056663 1056660 2026-10-07T22:16:32Z Dr Lotus Black 31011 1056663 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Elaeagnus latifolia Bra46.png | image_caption = Botanical illustration | status = | status_system = | genus = Elaeagnus | species = latifolia | authority = [[ကားလ် လင်းနီးယပ်|L.]] }} '''မှန်ကူပင်''' ('''bastard oleaster''') သိပ္ပံအမည် ''Elaeagnus latifolia'' သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]တို့တွင် သဘာဝအတိုင်းပေါက်ရောက်သော ချုံပင်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်သည်။ မြေဆီလွှာညံ့ဖျင်းသော နေရာတွင် ကောင်းမွန်စွာပေါက်ရောက်နိုင်ပြီး မိုးခေါင်ရေရှားဒဏ်ကိုလည်း ခံနိုင်ရည်ရှိသောအပင်ဖြစ်သည်။<ref name="pfaf">{{Cite web|url=https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Elaeagnus+latifolia|title=Elaeagnus latifolia Bastard Oleaster PFAF Plant Database|website=pfaf.org}}</ref> အသီးပုံစံမှာ မရမ်းသီးပုံစံရှိပြီး အရသာမှာ ချဉ်သည်။<ref name="mygarden">{{Cite web|url=http://www.mygarden.net.au/gardening/elaeagnus-latifolia/5481/1|title=Elaeagnus latifolia|website=www.mygarden.net.au}}</ref> ယင်းအား အဖျော်ရည်အဖြစ်လည်း အသုံးပြုကြသည်။<ref name=Bachheti2023>{{cite journal |last1=Bachheti |first1=Archana |last2=Deepti |last3=Bachheti |first3=Rakesh Kumar |last4=Singh |first4=Anjita |last5=Zebeaman |first5=Meseret |last6=Hunde |first6=Yilma |last7=Husen |first7=Azamal |title=Bioactive constituents and health promoting compounds of underutilized fruits of the northern Himalayas of India: a review |journal=Food Production, Processing and Nutrition |date=2023 |volume=5 |issue=24}}</ref> [[File:Elaeagnus latifolia (bastard oleaster) 2.jpg|thumb|မှန်ကူသီးနှင့် အစေ့]] ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:ဆေးဖက်ဝင် အပင်များ]] 8odn81vjeonxvr9y9cu3k3nsrxghlyp 10 292500 1056661 2026-10-07T22:11:27Z Dr Lotus Black 31011 "{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Elaeagnus |parent=Elaeagnaceae |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056661 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Elaeagnus |parent=Elaeagnaceae |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} nrvy0spxrmydng1bznkufrpwf5pdo0m 10 292501 1056662 2026-10-07T22:12:06Z Dr Lotus Black 31011 "{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=familia |link=Elaeagnaceae |parent=Rosales |refs={{Cite journal|author=Angiosperm Phylogeny Group|year=2016|title=An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV|journal=Botanical Journal of the Linnean Society|volume=181|issu..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056662 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=familia |link=Elaeagnaceae |parent=Rosales |refs={{Cite journal|author=Angiosperm Phylogeny Group|year=2016|title=An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV|journal=Botanical Journal of the Linnean Society|volume=181|issue=1|pages=1–20|url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/boj.12385/epdf|format=PDF|issn=00244074|doi=10.1111/boj.12385}} }} tfv8o0hq3866aj4erbcem4ki0k746oe 0 292502 1056664 2026-10-07T22:18:14Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[မှန်ကူပင်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1056664 wikitext text/x-wiki #Redirect[[မှန်ကူပင်]] 4r7eythzzncdtcf3agnqyffkzfjhah8 0 292503 1056665 2026-10-07T22:18:50Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[မှန်ကူပင်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1056665 wikitext text/x-wiki #Redirect[[မှန်ကူပင်]] 4r7eythzzncdtcf3agnqyffkzfjhah8 0 292504 1056666 2026-10-07T22:19:13Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[မှန်ကူပင်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1056666 wikitext text/x-wiki #Redirect[[မှန်ကူပင်]] 4r7eythzzncdtcf3agnqyffkzfjhah8 3 292505 1056669 2026-10-08T01:30:08Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1056669 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-54024-31 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၁:၃၀၊ ၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) pyovqzixeibgd82lrba63mqn3rdx98q 100 292506 1056676 2026-10-08T04:21:25Z Salai Rungtoi 22844 " {{Current events|year=2026|month=10|day=8|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056676 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=10|day=8|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}} 7tnkx5clbbhtnnwnxuso93psa2anopf 1056679 1056676 2026-10-08T06:08:41Z Salai Rungtoi 22844 1056679 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=10|day=8|content= <!-- All news items below this line --> '''ကျန်းမာရေးနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်''' *[[အယ်လ်နီညို]] ရာသီဥတုဖြစ်စဉ်သည် ပိုမိုပြင်းထန်လာမည်ဖြစ်ပြီး ဒီဇင်ဘာလထဲတွင် အမြင့်ဆုံးအခြေအနေအထိ ရောက်ရှိလာမည်ဖြစ်ကာ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်း အားအကောင်းဆုံး အယ်လ်နီညို ဖြစ်စဉ်များထဲတွင် ပါဝင်လာနိုင်ကြောင်း ကုလသမဂ္ဂက သတိပေးခဲ့သည်။ [https://news-eleven.com/article/315858 (Eleven)] <!-- All news items above this line -->}} bk18eigtki3bpwu7d5u4cc1hq5v1a5w 1056713 1056679 2026-10-08T09:35:06Z Salai Rungtoi 22844 1056713 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=10|day=8|content= <!-- All news items below this line --> '''ကျန်းမာရေးနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်''' *[[အယ်လ်နီညို]] ရာသီဥတုဖြစ်စဉ်သည် ပိုမိုပြင်းထန်လာမည်ဖြစ်ပြီး ဒီဇင်ဘာလထဲတွင် အမြင့်ဆုံးအခြေအနေအထိ ရောက်ရှိလာမည်ဖြစ်ကာ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်း အားအကောင်းဆုံး အယ်လ်နီညို ဖြစ်စဉ်များထဲတွင် ပါဝင်လာနိုင်ကြောင်း ကုလသမဂ္ဂက သတိပေးခဲ့သည်။ [https://news-eleven.com/article/315858 (Eleven)] <!-- All news items above this line -->}} oxm7gvcvpyfble9r3kaej1jow69d7cn 3 292507 1056677 2026-10-08T04:30:28Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1056677 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-54115-91 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၃၀၊ ၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) qkzy4av3l5ctnwklrboew3hikkrzaac 3 292508 1056681 2026-10-08T06:30:40Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1056681 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-54143-59 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၃၀၊ ၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) qh4xhym1qc26pby4xpc8wlawjoelnfq 0 292509 1056683 2026-10-08T07:45:04Z Mkant00 135890 "[[သင်္ချာ|သင်္ချာတွင်]] ဒွန်တွဲအက္ခရာသင်္ချာများ (coalgebras) သည် မြားများကို ပြောင်းပြန်လှန်ခြင်းဆိုင်ရာ [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] ရှုထေ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056683 wikitext text/x-wiki [[သင်္ချာ|သင်္ချာတွင်]] ဒွန်တွဲအက္ခရာသင်္ချာများ (coalgebras) သည် မြားများကို ပြောင်းပြန်လှန်ခြင်းဆိုင်ရာ [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] ရှုထောင့်အရ [[ဖက်စပ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ|ထပ်တူရပါသော ဖက်စပ်ရအက္ခရာသင်္ချာများ]] (unital associative algebras) နှင့် ဒွန်တွဲ (dual) ဖြစ်သော တည်ဆောက်ပုံများဖြစ်သည်။ [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] ဒွန်တွဲမှု (vector space duality) အရ ဒွန်တွဲအက္ခရာသင်္ချာတိုင်းသည် [[အက္ခရာသင်္ချာ]]တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ သို့သော်လည်း အဆိုပြောင်းပြန် (converse) မှာ အတိုင်းအတာအဆုံးရှိခြင်း (finite dimensions) ၌သာ ယေဘုယျအားဖြင့် မှန်ကန်သည်။ ဒွန်တွဲအက္ခရာသင်္ချာများကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု သီအိုရီ (representation theory)၊ [[အက္ခရာသင်္ချာ|အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဖုံးအုပ်အက္ခရာသင်္ချာများ]] (universal enveloping algebras) နှင့် အုပ်စုစကင်းမ်များ (group schemes) တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ တွေ့ရသည်။ == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Formal Definitions) == <math>K</math> သည် [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) တစ်ခုဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ပါ။ <math>K</math> အပေါ်ရှိ ဒွန်တွဲအက္ခရာသင်္ချာ (coalgebra) တစ်ခု ဆိုသည်မှာ <math>K</math>-[[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့်ပုံဖော်မှုများ]] (linear maps) ဖြစ်သော <math>\Delta: C \to C \otimes C</math> ဖြစ်သည့် ဒွန်တွဲမြှောက်ခြင်း (comultiplication) နှင့် <math>\varepsilon: C \to K</math> ဖြစ်သည့် ဒွန်တွဲယူနစ် (counit) တို့ တပ်ဆင်ထားသည့် အောက်ပါတို့ကို ကိုက်ညီစေသော <math>K</math>-[[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (vector space) <math>C</math> ပင်ဖြစ်သည်။ *<math>(\mathrm{id}_C \otimes \Delta) \circ \Delta = (\Delta \otimes \mathrm{id}_C) \circ \Delta</math> ဖြစ်သည့် ဒွန်တွဲဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ (coassociativity) *<math>(\mathrm{id}_C \otimes \varepsilon) \circ \Delta = \mathrm{id}_C = (\varepsilon \otimes \mathrm{id}_C) \circ \Delta</math> ဖြစ်သည့် ဒွန်တွဲယူနစ် ဂုဏ်သတ္တိ (counit property) ထိုနေရာတွင် <math>\otimes</math> သည် <math>K</math> အပေါ်ရှိ [[တန်ဆာ မြှောက်လဒ်]] (tensor product) ကို ကိုယ်စားပြုပြီး <math>\mathrm{id}_C</math> သည် <math>C</math> အပေါ်ရှိ ထပ်တူရပုံဖော်မှု (identity map) ပင်ဖြစ်သည်။<ref>Yokonuma (1992), p. 12.</ref> ဒွန်တွဲမြှောက်ခြင်းကို အတိုကောက်ရေးရန်အတွက် ဆွီးဒလာ သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (Sweedler notation) ကို စံအဖြစ်အသုံးပြုသည်။ <math>c \in C</math> [[အစုဝင်]] (element) တစ်ခုအတွက် ဒွန်တွဲမြှောက်ခြင်းကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။ <math>\Delta(c) = \sum_{(c)} c_{(1)} \otimes c_{(2)}</math> ဒွန်တွဲယူနစ် ဂုဏ်သတ္တိကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။ *<math>c = \sum_{(c)} \varepsilon(c_{(1)}) c_{(2)} = \sum_{(c)} c_{(1)} \varepsilon(c_{(2)})</math> ဒွန်တွဲဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။ *<math>(\mathrm{id}_C \otimes \Delta) \circ \Delta(c) = \sum_{(c)} c_{(1)} \otimes c_{(2)} \otimes c_{(3)}</math> အကယ်၍ <math>c \in C</math> အားလုံးအတွက် <math>\sum_{(c)} c_{(1)} \otimes c_{(2)} = \sum_{(c)} c_{(2)} \otimes c_{(1)}</math> ဖြစ်ပါက ၎င်းအား ဒွန်တွဲဖလှယ်ရသော ဒွန်တွဲအက္ခရာသင်္ချာ (cocommutative coalgebra) ဟုခေါ်ဆိုသည်။ ဒွန်တွဲအက္ခရာသင်္ချာ မော်ဖစ်ဇင် (coalgebra morphism) <math>f: C_1 \to C_2</math> သည် <math>(f \otimes f) \circ \Delta_1 = \Delta_2 \circ f</math> နှင့် <math>\varepsilon_2 \circ f = \varepsilon_1</math> တို့ကို ကိုက်ညီစေသော <math>K</math>-မျဉ်းဖြောင့်ပုံဖော်မှု တစ်ခုဖြစ်သည်။ အကယ်၍ မျဉ်းဖြောင့် ရပ်ဝန်းပိုင်း (linear subspace) <math>I \subseteq C</math> သည် <math>I \subseteq \ker(\varepsilon)</math> နှင့် <math>\Delta(I) \subseteq I \otimes C + C \otimes I</math> တို့ကို ကိုက်ညီပါက ၎င်းအား ဒွန်တွဲအိုင်ဒီးလ် (coideal) ဟုခေါ်ဆိုသည်။ ထိုအခါ စားလဒ် ရပ်ဝန်း (quotient space) <math>C/I</math> သည် သဘာဝကျစွာ ဒွန်တွဲအက္ခရာသင်္ချာတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ အကယ်၍ ရပ်ဝန်းပိုင်း <math>D \subseteq C</math> သည် <math>\Delta(D) \subseteq D \otimes D</math> ဖြစ်ပါက ၎င်းအား ဒွန်တွဲအက္ခရာသင်္ချာပိုင်း (subcoalgebra) ဟုခေါ်ဆိုသည်။ အုပ်စုကဲ့သို့ အစုဝင် (group-like element) ဆိုသည်မှာ <math>\Delta(x) = x \otimes x</math> နှင့် <math>\varepsilon(x) = 1</math> တို့ကို ကိုက်ညီစေသော <math>x \in C</math> အစုဝင်ပင်ဖြစ်သည်။ ထူးခြားသော (distinguished) အုပ်စုကဲ့သို့ အစုဝင် <math>g \in C</math> တစ်ခုအပေါ်မူတည်၍ <math>g</math>-ပရစ်မစ်တစ် အစုဝင် (<math>g</math>-primitive element) ဆိုသည်မှာ <math>\Delta(x) = x \otimes g + g \otimes x</math> ကို ကိုက်ညီစေသော <math>x \in C</math> အစုဝင်ပင်ဖြစ်သည်။<ref>Abe (2004), p. 59.</ref> == အဓိက သီအိုရမ်များ (Core Theorems) == အကယ်၍ <math>A</math> သည် အတိုင်းအတာအဆုံးရှိသော (finite-dimensional) ထပ်တူရပါသော ဖက်စပ်ရ (unital associative) <math>K</math>-[[အက္ခရာသင်္ချာ]]တစ်ခု ဖြစ်ပါက ၎င်း၏ <math>K</math>-ဒွန်တွဲ (dual) <math>A^*</math> သည် ဒွန်တွဲအက္ခရာသင်္ချာ (coalgebra) တစ်ခုဖြစ်သည်။ အက္ခရာသင်္ချာ [[မြှောက်ခြင်း]] (multiplication) <math>A \otimes A \to A</math> သည် <math>A^* \to (A \otimes A)^*</math> သို့ ဒွန်တွဲပြောင်းသွားသည်။ အတိုင်းအတာအဆုံးရှိခြင်းတွင် <math>(A \otimes A)^* \cong A^* \otimes A^*</math> ဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းသည် <math>A^*</math> အပေါ်ရှိ ဒွန်တွဲမြှောက်ခြင်း (comultiplication) ကို ရရှိစေသည်။ အတိုင်းအတာအဆုံးရှိသော ဒွန်တွဲအက္ခရာသင်္ချာတိုင်းသည် အတိုင်းအတာအဆုံးရှိသော အက္ခရာသင်္ချာတစ်ခု၏ <math>K</math>-ဒွန်တွဲ အဖြစ် ပေါ်ပေါက်လာသည်။ ဤဒွန်တွဲမှုအောက်တွင် [[ဖလှယ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ|ဖလှယ်ရဖြစ်သော အတိုင်းအတာအဆုံးရှိ အက္ခရာသင်္ချာများ]]သည် ဒွန်တွဲဖလှယ်ရဖြစ်သော အတိုင်းအတာအဆုံးရှိ ဒွန်တွဲအက္ခရာသင်္ချာများနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိသည်။ ဒွန်တွဲအက္ခရာသင်္ချာများ၏ အခြေခံသီအိုရမ် (Fundamental Theorem of Coalgebras) - ဒွန်တွဲအက္ခရာသင်္ချာတိုင်းသည် ၎င်း၏ အတိုင်းအတာအဆုံးရှိသော ဒွန်တွဲအက္ခရာသင်္ချာပိုင်းများ (subcoalgebras) ၏ ပေါင်းလဒ်ပင်ဖြစ်သည်။ ထိုဂုဏ်သတ္တိမှာ အက္ခရာသင်္ချာများအတွက် မမှန်ကန်သောကြောင့် ဒွန်တွဲအက္ခရာသင်္ချာတိုင်းသည် အတိုင်းအတာအဆုံးရှိ အက္ခရာသင်္ချာတစ်ခုနှင့် အသီးသီး ဒွန်တွဲဖြစ်သော အတိုင်းအတာအဆုံးရှိ ဒွန်တွဲအက္ခရာသင်္ချာများ၏ လားရာပြပေါင်းစပ်စု (directed union) ပင်ဖြစ်သည်။ == ဥပမာများ (Examples) == <math>S</math> သည် အလိုရှိရာ[[အစု]]တစ်ခု ဖြစ်ပြီး <math>K^{(S)}</math> သည် <math>S</math> [[အခြေအစု]] (basis) ပါရှိသော <math>K</math>-[[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (vector space) ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ပါ။ <math>s \in S</math> အားလုံးအတွက် <math>\Delta(s) = s \otimes s</math> နှင့် <math>\varepsilon(s) = 1</math> မှတစ်ဆင့် <math>K^{(S)}</math> သည် ဒွန်တွဲအက္ခရာသင်္ချာ (coalgebra) တစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ ဝိသေသတန်ဖိုး အပေါင်း (positive characteristic) တွင် စံဖြစ်သော စားထားသည့် ထပ်ကိန်း ဒွန်တွဲအက္ခရာသင်္ချာ (divided power coalgebra) မှ မကြာခဏ ခွဲခြားလေ့ရှိသော ဘိုင်နိုမီရယ် ဒွန်တွဲအက္ခရာသင်္ချာ (binomial coalgebra) ကို [[ပိုလီနိုမီရယ်]] [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (polynomial ring) <math>K[X]</math> အပေါ်တွင် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။<ref>Dăscălescu et al. (2001), p. 3.</ref> <math>n \ge 0</math> အားလုံးအတွက် *<math>\Delta(X^n) = \sum_{k=0}^n \binom{n}{k} X^k \otimes X^{n-k}</math> ဒွန်တွဲယူနစ် (counit) မှာ <math>\varepsilon(X^0) = 1</math> ဖြစ်ပြီး <math>n > 0</math> အတွက် <math>\varepsilon(X^n) = 0</math> ပင်ဖြစ်သည်။ <math>K[X]</math> သည် [[ဖက်စပ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ|ထပ်တူရပါသော ဖက်စပ်ရအက္ခရာသင်္ချာ]]တစ်ခုနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိသော တည်ဆောက်ပုံများပါဝင်သည့် ဒွန်တွဲအက္ခရာသင်္ချာတစ်ခု နှစ်ခုစလုံးဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းသည် ဘိုင်အက္ခရာသင်္ချာ (bialgebra) တစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ တြီဂိုနိုမေတြီ ဒွန်တွဲအက္ခရာသင်္ချာ (trigonometric coalgebra) ကို <math>\{s, c\}</math> အခြေအစုပါရှိသော ဗက်တာရပ်ဝန်း <math>C</math> အပေါ်တွင် အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ *<math>\Delta(s) = s \otimes c + c \otimes s</math> *<math>\Delta(c) = c \otimes c - s \otimes s</math> *<math>\varepsilon(s) = 0</math> *<math>\varepsilon(c) = 1</math> အပိုင်းအခြားများစု <math>J</math> ပါရှိသော ဒေသအလိုက်အဆုံးရှိ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအစဉ်ကျသောအစု (locally finite poset) <math>P</math> တစ်ခုအတွက် အင်ဆီးဒန့်စ် ဒွန်တွဲအက္ခရာသင်္ချာ (incidence coalgebra) တွင် အခြေအစုအဖြစ် <math>J</math> ပါရှိသည်။ ဒွန်တွဲမြှောက်ခြင်း (comultiplication) ကို <math>\Delta[x,z] = \sum_{y \in [x,z]} [x,y] \otimes [y,z]</math> အဖြစ် ပေးထားပြီး ဒွန်တွဲယူနစ်မှာ <math>x = y</math> ဖြစ်ပါက <math>\varepsilon[x,y] = 1</math> ဖြစ်၍ အခြားအခြေအနေများတွင် သုည ပင်ဖြစ်သည်။<ref>Montgomery (1993), p. 61.</ref> == ကိုးကား (References) == * {{Citation | last1=Abe | first1=Eiichi | title=Hopf Algebras | publisher=Cambridge University Press | year=2004 | at=p. 59}} * {{Citation | last1=Dăscălescu | first1=Sorin | last2=Năstăsescu | first2=Constantin | last3=Raianu | first3=Șerban | year=2001 | title=Hopf Algebras: An introduction | edition=1st | publisher=Marcel Dekker | at=p. 3}} * {{Citation | last1=Mikhalev | first1=Aleksandr V. | last2=Pilz | first2=Günter | title=The Concise Handbook of Algebra | publisher=Springer-Verlag | year=2002 | at=p. 307}} * {{Citation | last1=Montgomery | first1=Susan | title=Hopf algebras and their actions on rings | publisher=American Mathematical Society | year=1993 | at=p. 61}} * {{Citation | last1=Underwood | first1=Robert G. | title=An introduction to Hopf algebras | publisher=Springer-Verlag | year=2011 | at=p. 35}} * {{Citation | last1=Yokonuma | first1=Takeo | year=1992 | title=Tensor spaces and exterior algebra | publisher=American Mathematical Society | at=p. 12}} [[ကဏ္ဍ:သရုပ်မဲ့ အက္ခရာသင်္ချာ]] j0c2zf0bxsg1a2sg6aeccbk13uwur0q 0 292510 1056687 2026-10-08T08:01:19Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) ကွင်းကြီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်]]၊ ကွင်းကြီးရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်|ကွင်းကြီးရွ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056687 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ကွင်းကြီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်]]၊ [[ကွင်းကြီးရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်|ကွင်းကြီးရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၈၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/gyobingauk-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.17113776122492| 95.61145808388859|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 4tv1oukyeygq0xjh72794a8e7u4czns 0 292511 1056688 2026-10-08T08:02:48Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) မြို့ကိုင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်]]၊ မြို့ကိုင်းရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်|မြို့ကိ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056688 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) မြို့ကိုင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်]]၊ [[မြို့ကိုင်းရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်|မြို့ကိုင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၁၂ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/gyobingauk-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.311204763990297| 95.75356883359488|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 6b69piwn0vlt85pm6ycx2m166h19bnw 0 292512 1056689 2026-10-08T08:07:59Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) ကျွန်းတောရသာ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်]]၊ ကျွန်းတောရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်|ကျွန်းတေ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056689 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ကျွန်းတောရသာ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်]]၊ [[ကျွန်းတောရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်|ကျွန်းတောရသာရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၂၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/gyobingauk-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.247782444819876| 95.73993725392226|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 3kgegrpwrm7iybk4mrd4vtgs0z8alr2 0 292513 1056691 2026-10-08T08:09:30Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) ရွာသာယာ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်]]၊ [[ရွာသာယာရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်|ရွာသာယာရွာ]]ရှိ အ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056691 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ရွာသာယာ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်]]၊ [[ရွာသာယာရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်|ရွာသာယာရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၄၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/gyobingauk-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.167148290653703| 95.54314270167383|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 04pcqqa129tiuxw1hcdlbmgznozq6dg 0 292514 1056692 2026-10-08T08:10:52Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) ဆင်နင်းပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်]]၊ ဆင်နင်းပင်ရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်|ဆင်နင်းပင..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056692 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ဆင်နင်းပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်]]၊ [[ဆင်နင်းပင်ရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်|ဆင်နင်းပင်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၇၂ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/gyobingauk-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.152990028153603| 95.61982793814107|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} rgppbxf40cvvlnarrdrbe12pg6e68rd 0 292515 1056693 2026-10-08T08:12:20Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) သခွပ်ပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်]]၊ [[သခွပ်ပင်ရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်|သခွပ်ပင်ရွာ]]ရှ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056693 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) သခွပ်ပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်]]၊ [[သခွပ်ပင်ရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်|သခွပ်ပင်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၇၄ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/gyobingauk-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.341981118524476| 95.7712641533406|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 3hk4ruwvgqx8zkmuuqrd9cx6jthj2ae 0 292516 1056697 2026-10-08T08:18:37Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က - ဇီးကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့]]၊ အမှတ် ၅ ရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056697 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - ဇီးကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့]]၊ အမှတ် ၅ ရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၈၁၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/zigon-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.33309182573249| 95.62327597353254|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ဇီးကုန်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} n4pk2t2eawkkspx1k9poz04arkjayz2 1056700 1056697 2026-10-08T08:21:21Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1056700 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - ဇီးကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့]]၊ အမှတ် ၅ ရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၈၁၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/zigon-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.345667386115913| 95.61726398776273|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ဇီးကုန်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 8w8i41b0nzlh11z06liaoyfe3pguawa 14 292517 1056698 2026-10-08T08:20:14Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:ဇီးကုန်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056698 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ဇီးကုန်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] 6wxonhwce7i8up6fsj386952v3fu6il 3 292518 1056702 2026-10-08T08:30:51Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1056702 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် NyiNyiAung DRD ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၃၀၊ ၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 73778u38mxbomh1cbat8837tgq3iy7y 3 292519 1056703 2026-10-08T08:31:01Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1056703 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-54283-75 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၃၁၊ ၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 6b2ov8s7r46tl8khmuzy6zpdjcih0t1 3 292520 1056704 2026-10-08T08:31:11Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1056704 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Blondesim ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၃၁၊ ၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 3zxjzwghdnlk9ys2mbzjj56ia31lthb 3 292521 1056710 2026-10-08T09:31:17Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1056710 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-54177-49 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၃၁၊ ၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) j9uov7mfnduxo2yk78nstn5jupj77fe 3 292522 1056711 2026-10-08T09:31:27Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1056711 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-54230-99 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၃၁၊ ၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) og141gceixrbp3ek7602n6q21h6wya4 1 292523 1056714 2026-10-08T09:59:04Z ~2026-54093-40 149166 "''အစောင်း'' ~~~~" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056714 wikitext text/x-wiki ''အစောင်း'' [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/~2026-54093-40|~2026-54093-40]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-54093-40|talk]]) ၀၉:၅၉၊ ၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 8jwmo441jqpd8wv4fb331udl9g2ej98 0 292524 1056716 2026-10-08T10:14:24Z Dr Lotus Black 31011 [[ကျူးပါး ခါးပတ်]] စာမျက်နှာကို [[ကိုင်းပါး ခါးပတ်]] သို့ ပြန်ညွှန်းပေါ်ထပ်၍ Dr Lotus Black က ရွှေ့ခဲ့သည်: more accurate 1056716 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ကိုင်းပါး ခါးပတ်]] 8nvwzicsjj6hthifoiccbdxmh6ri5nu 1056719 1056716 2026-10-08T10:15:47Z Dr Lotus Black 31011 ပြန်ညွှန်းကို [[ကိုင်းပါး ခါးပတ်]] မှ [[ခိုက်ပါး ခါးပတ်]] သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည် 1056719 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ခိုက်ပါး ခါးပတ်]] dwj337t2a4xfkgjgnmeu76nam8sa29s 0 292525 1056718 2026-10-08T10:15:24Z Dr Lotus Black 31011 [[ကိုင်းပါး ခါးပတ်]] စာမျက်နှာကို [[ခိုက်ပါး ခါးပတ်]] သို့ Dr Lotus Blackက ရွှေ့ခဲ့သည် 1056718 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ခိုက်ပါး ခါးပတ်]] dwj337t2a4xfkgjgnmeu76nam8sa29s 3 292526 1056723 2026-10-08T10:31:36Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1056723 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-54093-40 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၃၁၊ ၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 2e67agezwf4zup3jc0vq0nyrt7kcp1b 0 292527 1056725 2026-10-08T10:54:50Z Kaday Han Thaw 122086 "'''အုလ်ဆာ စာချုပ်'''({{lang-en|Eulsa Treaty}}, {{lang-ko|을사조약; 乙巳條約}}) သို့မဟုတ် '''ဒုတိယအကြိမ် ဂျပန်—ကိုရီးယား သဘောတူညီချက်'''သည် ၁၉၀၅ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်အင..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056725 wikitext text/x-wiki '''အုလ်ဆာ စာချုပ်'''({{lang-en|Eulsa Treaty}}, {{lang-ko|을사조약; 乙巳條約}}) သို့မဟုတ် '''ဒုတိယအကြိမ် ဂျပန်—ကိုရီးယား သဘောတူညီချက်'''သည် ၁၉၀၅ ခုနှစ်တွင် [[ဂျပန်အင်ပါယာ]]နှင့် [[ကိုရီးယားဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်|ကိုရီးယားအင်ပါယာ]]တို့အကြား ချုပ်ဆိုခဲ့သည့် မညီမျှသော စာချုပ် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤစာချုပ်ကြောင့် ကိုရီးယားနိုင်ငံသည် သံတမန်ရေးရာ အချုပ်အခြာအာဏာ ဆုံးရှုံးခဲ့ရပြီး ဂျပန်၏ အကာအကွယ်ခံနယ်မြေ (Protectorate) အဖြစ်သို့ ကျရောက်ခဲ့ရသည်။ == နောက်ခံသမိုင်း == ၁၉၀၄ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[ရုရှား-ဂျပန်စစ်ပွဲ]] ၌ ဂျပန်အင်ပါယာ အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီးနောက် ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်တွင် ရုရှား၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို စွန့်လွှတ်စေခဲ့သည်။ ဂျပန်သည် ကိုရီးယားအား လုံးဝထိန်းချုပ်ရန်အတွက် သံတမန်ရေးရာ အခွင့်အရေးများကို သိမ်းပိုက်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ ၁၉၀၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ဂျပန်အစိုးရသည် ကိုရီးယားအား အကာအကွယ်ခံနယ်မြေအဖြစ် သတ်မှတ်ရန် သဘောတူညီခဲ့သည်။<ref name="Yi2016">{{cite journal |last=Yi |first=Tae-Jin |year=2016 |title=Treaties Leading to Japan's Annexation of Korea: What Are the Problems? |journal=Korea Journal |volume=56 |issue=4 |pages=5–32 |doi=10.25024/kj.2016.56.4.5}}</ref> == စာချုပ်ချုပ်ဆိုခြင်း == ၁၉၀၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်၏ အထူးသံတမန် အီတို ဟိရိုဘူမိ ([[Itō Hirobumi]]) သည် ဆိုးလ်မြို့သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး ကိုရီးယား[[ဂိုဂျွံဧကရာဇ်|ဧကရာဇ် ဂိုဂျွံ]]ထံ ဂျပန်ဧကရာဇ်၏ သဝဏ်လွှာကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဧကရာဇ် ဂိုဂျွံက ငြင်းဆန်ခဲ့သော်လည်း ဂျပန်စစ်တပ်သည် နန်းတော်အား ဝိုင်းရံထားပြီး ခြိမ်းခြောက်ဖိအားပေးခဲ့သည်။<ref name="Ahn2020">{{cite journal |last=Ahn |first=Seung-min |year=2020 |title=A Study on the Negotiation Process of the 1905 Convention Treaty: The Reanalysis of Historical Records on the Revision of the Treaty |journal=Journal of Humanities |volume=77 |issue=3 |pages=217–255 |doi=10.17326/jhsnu.77.3.202008.217}}</ref> နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက်တွင် ဂျပန်စစ်တပ်၏ ခြိမ်းခြောက်မှုအောက်၌ ကိုရီးယား ဝန်ကြီးအဖွဲ့အား အတင်းအကျပ် သဘောတူစေခဲ့သည်။ ကိုရီးယား ဝန်ကြီး ၈ ဦးအနက် ၅ ဦးက စာချုပ်ကို သဘောတူ လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြပြီး ထိုသူများကို နောက်ပိုင်းတွင် "အုလ်ဆာ သစ္စာဖောက် ၅ ဦး" (Five Eulsa Traitors) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ စာချုပ်ကို ၁၉၀၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၈ ရက် နံနက်အစောပိုင်းတွင် တရားဝင် တံဆိပ်ရိုက်နှိပ်ခဲ့သည်။<ref name="Yi2016" /> == စာချုပ်ပါ အဓိကအချက်များ == * ကိုရီးယားအင်ပါယာ၏ သံတမန်ရေးရာ အခွင့်အာဏာနှင့် အချုပ်အခြာအာဏာအားလုံးကို ဂျပန်အစိုးရသို့ လွှဲပြောင်းပေးရမည်။ * ကိုရီးယားအစိုးရသည် ဂျပန်၏ စေခိုင်းမှု သို့မဟုတ် ကြိုတင်သဘောတူညီချက်မပါဘဲ အခြားနိုင်ငံများနှင့် နိုင်ငံတကာစာချုပ်များ ချုပ်ဆိုခွင့်မရှိ။ * ဂျပန်အစိုးရသည် ဆိုးလ်မြို့တွင် ကိုရီးယား၏ သံတမန်ရေးရာ ကိစ္စရပ်များကို ကိုင်တွယ်ရန် မဟာမင်းကြီး (Resident-General) တစ်ဦးကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးမည်။ == နောက်ဆက်တွဲအကျိုးဆက်များ == စာချုပ်ချုပ်ဆိုပြီးနောက် ကိုရီးယားသည် နိုင်ငံခြားတွင်ရှိသော ၎င်း၏ သံရုံးများကို ပိတ်သိမ်းခဲ့ရသည်။ ၁၉၀၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဆိုးလ်မြို့၌ Residency-General ရုံးကို စတင်စိုက်ထူခဲ့ပြီး အီတို ဟိရိုဘူမိသည် ပထမဆုံး မဟာမင်းကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဧကရာဇ် ဂိုဂျုန်းသည် စာချုပ်အား ပယ်ဖျက်နိုင်ရန် အမေရိကန်၊ ဗြိတိန်၊ ဂျာမနီ စသည့်နိုင်ငံများသို့ လျှို့ဝှက်သဝဏ်လွှာများ ပေးပို့ကာ ကူညီတောင်းခံခဲ့သည်။ ၁၉၀၇ ခုနှစ်တွင် ဟိဂ်မြို့ (The Hague) ၌ ကျင်းပသော ဒုတိယအကြိမ် ငြိမ်းချမ်းရေးညီလာခံသို့ လျှို့ဝှက်သံတမန်များ စေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း အောင်မြင်မှု မရရှိခဲ့ပေ။<ref name="Yi2016" /> ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် ဂျပန်တို့က ဧကရာဇ် ဂိုဂျုန်းအား ထိန်းချုပ်ရခက်ခဲသည်ဟုဆိုကာ ထီးနန်းစွန့်ခိုင်းခဲ့သည်။ ဤစာချုပ်ကို မကျေနပ်သည့်အတွက် ကိုရီးယားပြည်သူများနှင့် ပညာရှင်အများအပြား ဆန္ဒပြခဲ့ကြပြီး၊ ကိုရီးယားအရာရှိ အချို့ (ဥပမာ- မင်းယောင်းဟွမ်း) သည် နာကျည်းစွာဖြင့် အသက်စွန့် အဆုံးစီရင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် တိုင်းပြည်အနှံ့အပြားတွင် ဂျပန်ကို တော်လှန်သော တပ်မတော်များ (Eulsa Righteous Armies) စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ == တရားဝင်မှုဆိုင်ရာ ငြင်းခုံမှုများ == ကိုရီးယားသမိုင်းပညာရှင်များနှင့် အစိုးရက ဤစာချုပ်သည် ဧကရာဇ်၏ သဘောတူညီချက်မပါဘဲ စစ်ရေးအရ ခြိမ်းခြောက်ချုပ်ဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်သောကြောင့် စတင်ချုပ်ဆိုစဉ်ကတည်းက "မူလကတည်းက ပျက်ပြယ်သော စာချုပ်" (Void ''ab initio'') ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။<ref name="Pak2000">{{cite book |last=Pak |first=Chʻi-yŏng |year=2000 |title=Korea and the United Nations |publisher=Kluwer Law International |isbn=9789041113825 |page=6}}</ref> ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သော [[ဂျပန်-ကိုရီးယား အခြေခံဆက်ဆံရေး စာချုပ်]] ၌ ၁၉၁၀ မတိုင်မီ ချုပ်ဆိုခဲ့သော စာချုပ်များအားလုံးသည် ပျက်ပြယ်ပြီးဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့ကြသည်။ == ကြည့်ရှုရန် အခြားများ == * [[ဂျပန်-ကိုရီးယား စာချုပ် (၁၉၁၀)]] * [[အုလ်ဆာ သစ္စာဖောက် ၅ ဦး]] == ကိုးကားများ == {{Reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * {{Wikisource-inline|ko:제2차 한일협약|ကိုရီးယား ဝီကီရင်းမြစ်ရှိ စာချုပ်မူရင်းစာသား (ကိုရီးယားဘာသာ)}} * {{Wikisource-inline|ja:第二次日韓協約|ဂျပန် ဝီကီရင်းမြစ်ရှိ စာချုပ်မူရင်းစာသား (ဂျပန်ဘာသာ)}} [[Category:ဂျပန်-ကိုရီးယား ဆက်ဆံရေး]] [[Category:မညီမျှသော စာချုပ်များ]] [[Category:၁၉၀၅ ဂျပန်]] [[Category:၁၉၀၅ ကိုရီးယား]] olutl4jpswi5ar69mbog46u9itxfzkt 0 292528 1056726 2026-10-08T11:07:37Z Dr Lotus Black 31011 " File:Apogee (PSF) mul.svg|lang=zxx|thumb|345px||စကြဝဠာတွင် အရာဝတ္ထုအတော်များများသည် မိခင်ဒြပ်ထုအား ဘဲဥပုံစံလမ်းကြောင်းဖြင့် လှည့်ပတ်လျက်ရှိရာ တနေရာအ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056726 wikitext text/x-wiki [[File:Apogee (PSF) mul.svg|lang=zxx|thumb|345px||စကြဝဠာတွင် အရာဝတ္ထုအတော်များများသည် မိခင်ဒြပ်ထုအား ဘဲဥပုံစံလမ်းကြောင်းဖြင့် လှည့်ပတ်လျက်ရှိရာ တနေရာအရောက်တွင် မိခင်ဒြပ်ထုနှင့် အဝေးဆုံး သို့မဟုတ် အနီးဆုံးအမှတ်သို့ ရောက်ရှိစမြဲဖြစ်သည်၊ ပုံတွင် နံပါတ် ၁ သည် နေကို ကိုယ်စားပြုပါက ၂ နှင့် ၃ သည် နေမှ အဝေးဆုံးနှင့် အနီးဆုံးအမှတ်ကို ရည်ညွန်းနိုင်သည်။]] '''ပတ်လမ်း အနီးဆုံးနှင့် အဝေးဆုံးအမှတ်''' ('''Apsis''') ({{etymology|grc|''{{Wikt-lang|grc|ἁψίς}}'' ({{grc-transl|ἁψίς}})|arch, vault}}) ἁψίς - hapsís မှ ဆင်းသက်လာပြီး ''မုခ်ကွေး'' သို့မဟုတ် ''အမိုးခုံ'' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရကာ အများကိန်း - apsides)<ref>{{cite Dictionary.com|apsis}}</ref><ref>{{cite American Heritage Dictionary|apsis}}</ref> ဆိုသည်မှာ မိခင်ဝတ္ထု (primary body) တစ်ခုကို ဗဟိုပြု၍ လှည့်ပတ်နေသော [[ဂြိုဟ်]] သို့မဟုတ် ကောင်းကင်ဝတ္ထု၏ ပတ်လမ်းကြောင်းပေါ်ရှိ အစွန်ဆုံး အမှတ်နှစ်ခု (အဝေးဆုံးအမှတ် သို့မဟုတ် အနီးဆုံးအမှတ်) အနက်မှ အမှတ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ Apsides အမှတ်နှစ်ခုကို ဆက်သွယ်ထားသော မျဉ်းကြောင်းကို Line of apsides (သို့မဟုတ် apse line၊ သို့မဟုတ် ပတ်လမ်းကြောင်း၏ အဓိကဝင်ရိုး - major axis) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ လှည့်ပတ်ရာ မိခင်ဝတ္ထု ကွဲပြားမှုအပေါ် မူတည်၍ Apsides များကို အခြားသော Apsides များနှင့် ခွဲခြားသိရှိနိုင်ရန် သီးခြားအမည်များ ပေးထားကြသည်။ [[ကမ္ဘာ]]ကို ဗဟိုပြု၍ လှည့်ပတ်သော ပတ်လမ်းကြောင်းများ (geocentric orbits) အတွက် Apsides တွင် အဝေးဆုံးအမှတ်ကို ''Apogee'' ဟုခေါ်ပြီး အနီးဆုံးအမှတ်ကို ''Perigee'' ဟု ခေါ်ဆိုသည်၊ (ဥပမာ- ကမ္ဘာကို လှည့်ပတ်နေသော ဂြိုဟ်တုများနှင့် လ၏ ပတ်လမ်းကြောင်းများကဲ့သို့ဖြစ်သည်)။ [[နေ]]ကို ဗဟိုပြု၍ လှည့်ပတ်သော ပတ်လမ်းကြောင်းများ (heliocentric orbits) အတွက်မူ အဝေးဆုံးအမှတ်ကို ''Aphelion'' ဟုခေါ်ဆိုပြီး အနီးဆုံးအမှတ်ကို ''Perihelion'' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ကမ္ဘာ၏ Apsides အမှတ်နှစ်ခုမှာ မိခင်နေမင်းကို လှည့်ပတ်နေသည့် ပတ်လမ်းကြောင်းပေါ်ရှိ အဝေးဆုံးအမှတ်ဖြစ်သော Aphelion နှင့် အနီးဆုံးအမှတ်ဖြစ်သော Perihelion တို့ ဖြစ်ကြသည်။ Aphelion နှင့် Perihelion ဆိုသော စကားလုံးများကို [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]၊ အခြားသော ဂြိုဟ်များ၊ [[ကြယ်တံခွန်]]များနှင့် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်းရှိ [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား]]များ၏ ပတ်လမ်းကြောင်းများအတွက်လည်း အလားတူ အသုံးပြုသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပတ်လမ်းကြောင်းများ]] b9ww8sun9u4dybgn83bsunbzrhn37ob 0 292529 1056727 2026-10-08T11:10:25Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[ပတ်လမ်း အနီးဆုံးနှင့် အဝေးဆုံးအမှတ်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1056727 wikitext text/x-wiki #Redirect[[ပတ်လမ်း အနီးဆုံးနှင့် အဝေးဆုံးအမှတ်]] ob1ye5a33j97ft7erzkfzvt95m7och3 0 292530 1056728 2026-10-08T11:10:55Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[ပတ်လမ်း အနီးဆုံးနှင့် အဝေးဆုံးအမှတ်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1056728 wikitext text/x-wiki #Redirect[[ပတ်လမ်း အနီးဆုံးနှင့် အဝေးဆုံးအမှတ်]] ob1ye5a33j97ft7erzkfzvt95m7och3 0 292531 1056731 2026-10-08T11:27:55Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 " '''ဒိုးတွန်းဘိုရိ''' (道頓堀) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိုဆာကာမြို့]]ရှိ အရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤနေရာသည် အိုဆာကာမြို့၏ ခရီးသွားနှင့် ညအချိန..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056731 wikitext text/x-wiki '''ဒိုးတွန်းဘိုရိ''' (道頓堀) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိုဆာကာမြို့]]ရှိ အရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤနေရာသည် အိုဆာကာမြို့၏ ခရီးသွားနှင့် ညအချိန်ပျော်ရွှင်ရာနေရာအဖြစ် လူသိများသည်။ ဧရိယာသည် အိုဆာကာမြို့၊ ချူးအိုးရပ်ကွက်၊ နန်းဘဒေသရှိ ဒိုးတွန်းဘိုရိဘရှိတံတားမှ နစ်ပွန်းဘရှိတံတားအထိ ဒိုးတွန်းဘိုရိတူးမြောင်းတလျောက် ပါဝင်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရလည်း ပြဇာတ်ရုံများရှိခဲ့သည့် ဒေသဖြစ်ခဲ့သည်။ ဒိုးတွန်းဘိုရိတွင် ကြီးမားသည့် ရောင်စုံမီးဆိုင်းဘုတ်များနှင့် ဖျော်ဖြေရေးဧရိယာများရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည့် ညအချိန်ပျော်ရွှင်ရာနေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဒိုးတွန်းဘိုရိရှိ အထင်ရှားဆုံး သင်္ကေတတစ်ခုမှာ ရောင်စုံမီးလင်းလက်နေသည့် ကြော်ငြာဆိုင်းဘုတ် "ဂိရိခိုမန်း" (Glico Man) ဖြစ်သည်။ ဂိရိခိုမန်းသည် ပန်းတိုင်သို့ ဝင်တော့မည့် အပြေးသမားတစ်ဦး၏ ရုပ်ပုံ ဖြစ်သည်။ ဤရုပ်ပုံကို အိုဆာကာမြို့၏ သင်္ကေတတစ်ခုအနေဖြင့် မကြာခဏ တွေ့မြင်ရသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==ကိုးကား== {{reflist}} gmk028xz5g8lsu1sxnu4oaaqd84vvqj 1056733 1056731 2026-10-08T11:38:56Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056733 wikitext text/x-wiki '''ဒိုးတွန်းဘိုရိ''' (道頓堀) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိုဆာကာမြို့]]ရှိ အရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤနေရာသည် အိုဆာကာမြို့၏ ခရီးသွားနှင့် ညအချိန်ပျော်ရွှင်ရာနေရာအဖြစ် လူသိများသည်။ ဧရိယာသည် အိုဆာကာမြို့၊ ချူးအိုးရပ်ကွက်၊ နန်းဘဒေသရှိ ဒိုးတွန်းဘိုရိဘရှိတံတားမှ နစ်ပွန်းဘရှိတံတားအထိ ဒိုးတွန်းဘိုရိတူးမြောင်းတလျောက် ပါဝင်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရလည်း ပြဇာတ်ရုံများရှိခဲ့သည့် ဒေသဖြစ်ခဲ့သည်။ ဒိုးတွန်းဘိုရိတွင် ကြီးမားသည့် ရောင်စုံမီးဆိုင်းဘုတ်များနှင့် ဖျော်ဖြေရေးဧရိယာများရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည့် ညအချိန်ပျော်ရွှင်ရာနေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဒိုးတွန်းဘိုရိရှိ အထင်ရှားဆုံး သင်္ကေတတစ်ခုမှာ ရောင်စုံမီးလင်းလက်နေသည့် ကြော်ငြာဆိုင်းဘုတ် "ဂိရိခိုမန်း" (Glico Man) ဖြစ်သည်။ ဂိရိခိုမန်းသည် ပန်းတိုင်သို့ ဝင်တော့မည့် အပြေးသမားတစ်ဦး၏ ရုပ်ပုံ ဖြစ်သည်။ ဤရုပ်ပုံကို အိုဆာကာမြို့၏ သင်္ကေတတစ်ခုအနေဖြင့် မကြာခဏ တွေ့မြင်ရသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] 03ov9152afhi01zx9k72i4501rcepno 1056734 1056733 2026-10-08T11:41:05Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1056734 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ဒိုးတွန်းဘိုရိ | native_name = 道頓堀 | native_name_lang = ja | type = Area | image = Osaka Dotonbori Ebisu Bridge.jpg | alt = | caption = ဒိုးတွန်းဘိုရိတူးမြောင်းရှိ အဲဘိဆုတံတားတွင် တွေ့မြင်ရသည့် ရောင်စုံမီးဆိုင်းဘုတ်များ | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | etymology = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_alt = | pushpin_caption = | coordinates = <!-- {{Coord}} --> | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[Japan]] | subdivision_type1 = City | subdivision_name1 = [[Osaka]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = 1612 | founder = Yasui Dōton | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_as_of = | population_footnotes = | population_total = | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | time_zone1 = | utc_offset1 = | time_zone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = }} '''ဒိုးတွန်းဘိုရိ''' (道頓堀) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိုဆာကာမြို့]]ရှိ အရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤနေရာသည် အိုဆာကာမြို့၏ ခရီးသွားနှင့် ညအချိန်ပျော်ရွှင်ရာနေရာအဖြစ် လူသိများသည်။ ဧရိယာသည် အိုဆာကာမြို့၊ ချူးအိုးရပ်ကွက်၊ နန်းဘဒေသရှိ ဒိုးတွန်းဘိုရိဘရှိတံတားမှ နစ်ပွန်းဘရှိတံတားအထိ ဒိုးတွန်းဘိုရိတူးမြောင်းတလျောက် ပါဝင်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရလည်း ပြဇာတ်ရုံများရှိခဲ့သည့် ဒေသဖြစ်ခဲ့သည်။ ဒိုးတွန်းဘိုရိတွင် ကြီးမားသည့် ရောင်စုံမီးဆိုင်းဘုတ်များနှင့် ဖျော်ဖြေရေးဧရိယာများရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည့် ညအချိန်ပျော်ရွှင်ရာနေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဒိုးတွန်းဘိုရိရှိ အထင်ရှားဆုံး သင်္ကေတတစ်ခုမှာ ရောင်စုံမီးလင်းလက်နေသည့် ကြော်ငြာဆိုင်းဘုတ် "ဂိရိခိုမန်း" (Glico Man) ဖြစ်သည်။ ဂိရိခိုမန်းသည် ပန်းတိုင်သို့ ဝင်တော့မည့် အပြေးသမားတစ်ဦး၏ ရုပ်ပုံ ဖြစ်သည်။ ဤရုပ်ပုံကို အိုဆာကာမြို့၏ သင်္ကေတတစ်ခုအနေဖြင့် မကြာခဏ တွေ့မြင်ရသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] ksym42y4dswtfxx6zrsen47vvvr23lq 1056735 1056734 2026-10-08T11:41:41Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1056735 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ဒိုးတွန်းဘိုရိ | native_name = 道頓堀 | native_name_lang = ja | type = Area | image = Osaka Dotonbori Ebisu Bridge.jpg | alt = | caption = ဒိုးတွန်းဘိုရိတူးမြောင်းရှိ အဲဘိဆုတံတားတွင် တွေ့မြင်ရသည့် ရောင်စုံမီးဆိုင်းဘုတ်များ | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | etymology = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_alt = | pushpin_caption = | coordinates = <!-- {{Coord}} --> | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[Japan]] | subdivision_type1 = City | subdivision_name1 = [[Osaka]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = 1612 | founder = Yasui Dōton | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_as_of = | population_footnotes = | population_total = | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | time_zone1 = | utc_offset1 = | time_zone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = }} '''ဒိုးတွန်းဘိုရိ''' (道頓堀) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိုဆာကာမြို့]]ရှိ အရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤနေရာသည် အိုဆာကာမြို့၏ ခရီးသွားနှင့် ညအချိန်ပျော်ရွှင်ရာနေရာအဖြစ် လူသိများသည်။ ဧရိယာသည် အိုဆာကာမြို့၊ ချူးအိုးရပ်ကွက်၊ နန်းဘဒေသရှိ ဒိုးတွန်းဘိုရိဘရှိတံတားမှ နစ်ပွန်းဘရှိတံတားအထိ ဒိုးတွန်းဘိုရိတူးမြောင်းတလျောက် ပါဝင်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရလည်း ပြဇာတ်ရုံများရှိခဲ့သည့် ဒေသဖြစ်ခဲ့သည်။ ဒိုးတွန်းဘိုရိတွင် ကြီးမားသည့် ရောင်စုံမီးဆိုင်းဘုတ်များနှင့် ဖျော်ဖြေရေးဧရိယာများရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည့် ညအချိန်ပျော်ရွှင်ရာနေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဒိုးတွန်းဘိုရိရှိ အထင်ရှားဆုံး သင်္ကေတတစ်ခုမှာ ရောင်စုံမီးလင်းလက်နေသည့် ကြော်ငြာဆိုင်းဘုတ် "ဂိရိခိုမန်း" (Glico Man) ဖြစ်သည်။ ဂိရိခိုမန်းသည် ပန်းတိုင်သို့ ဝင်တော့မည့် အပြေးသမားတစ်ဦး၏ ရုပ်ပုံ ဖြစ်သည်။ ဤရုပ်ပုံကို အိုဆာကာမြို့၏ သင်္ကေတတစ်ခုအနေဖြင့် မကြာခဏ တွေ့မြင်ရသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==ဆွဲဆောင်မှုများ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] pfyeqsxbjulpsmdx6nuu1ewardz4w1p 1056736 1056735 2026-10-08T11:50:06Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဆွဲဆောင်မှုများ */ 1056736 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ဒိုးတွန်းဘိုရိ | native_name = 道頓堀 | native_name_lang = ja | type = Area | image = Osaka Dotonbori Ebisu Bridge.jpg | alt = | caption = ဒိုးတွန်းဘိုရိတူးမြောင်းရှိ အဲဘိဆုတံတားတွင် တွေ့မြင်ရသည့် ရောင်စုံမီးဆိုင်းဘုတ်များ | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | etymology = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_alt = | pushpin_caption = | coordinates = <!-- {{Coord}} --> | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[Japan]] | subdivision_type1 = City | subdivision_name1 = [[Osaka]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = 1612 | founder = Yasui Dōton | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_as_of = | population_footnotes = | population_total = | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | time_zone1 = | utc_offset1 = | time_zone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = }} '''ဒိုးတွန်းဘိုရိ''' (道頓堀) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိုဆာကာမြို့]]ရှိ အရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤနေရာသည် အိုဆာကာမြို့၏ ခရီးသွားနှင့် ညအချိန်ပျော်ရွှင်ရာနေရာအဖြစ် လူသိများသည်။ ဧရိယာသည် အိုဆာကာမြို့၊ ချူးအိုးရပ်ကွက်၊ နန်းဘဒေသရှိ ဒိုးတွန်းဘိုရိဘရှိတံတားမှ နစ်ပွန်းဘရှိတံတားအထိ ဒိုးတွန်းဘိုရိတူးမြောင်းတလျောက် ပါဝင်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရလည်း ပြဇာတ်ရုံများရှိခဲ့သည့် ဒေသဖြစ်ခဲ့သည်။ ဒိုးတွန်းဘိုရိတွင် ကြီးမားသည့် ရောင်စုံမီးဆိုင်းဘုတ်များနှင့် ဖျော်ဖြေရေးဧရိယာများရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည့် ညအချိန်ပျော်ရွှင်ရာနေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဒိုးတွန်းဘိုရိရှိ အထင်ရှားဆုံး သင်္ကေတတစ်ခုမှာ ရောင်စုံမီးလင်းလက်နေသည့် ကြော်ငြာဆိုင်းဘုတ် "ဂိရိခိုမန်း" (Glico Man) ဖြစ်သည်။ ဂိရိခိုမန်းသည် ပန်းတိုင်သို့ ဝင်တော့မည့် အပြေးသမားတစ်ဦး၏ ရုပ်ပုံ ဖြစ်သည်။ ဤရုပ်ပုံကို အိုဆာကာမြို့၏ သင်္ကေတတစ်ခုအနေဖြင့် မကြာခဏ တွေ့မြင်ရသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==ဆွဲဆောင်မှုများ== [[File:Dotonburi River Namba Japan by Don Ramey Logan.jpg|left|thumb|မိဒိုဆုဂျိရိပ်သာလမ်းမှ မြင်ရသည့် ဒိုးတွန်းဘုရိ]] ဂျပန်တို့သည် "ခုအိဒရဲ" (食い倒れ) ဟူသည့် စကားဖြင့် "ပြိုလဲသည်အထိ စားခြင်း" ကို ရည်ညွှန်းပြောဆိုလေ့ရှိသည်။ ထို့အပြင် (「京都の着倒れ、大阪の食い倒れ」) ဟူသည့် ဂျပန်စကားလည်း ရှိပြီး ဤသည်မှာ "ကျိုတိုတွင် ဖက်ရှင်ဖြင့် ပြိုလဲ၍ အိုဆာကာတွင် အစားအသောက်ဖြင့် ပြိုလဲခြင်း" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဤသည်မှာ ကျိုတိုနှင့် အိုဆာကာမြို့တွင် အဝတ်အစားနှင့် အစားအစာပေါများမှုကို ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=https://osaka-info.jp/page/gastronomy-kuidaore |title=食い倒れの街 |trans-title=Kuidaore City |website=Osaka Info |access-date=27 November 2020}}</ref> ခုအိဒရဲ ဟူသည့် စကားစုကို ဒိုးတွန်းဘုရိနှင့် ဆက်စပ်သည့် ခရီးသွားဝန်ဆောင်မှုများနှင့် ကြော်ညာများတွင် မကြာခဏ အသုံးပြုသည်။ ထို့အပြင် ဒိုးတွန်းဘုရိရှိ နေရာများစွာတွင်လည်း ဤစကားလုံးကို အသုံးပြုကြသေးသည်။ ဥပမာအနေဖြင့် မက်စကော့ခုအိဒရဲတရိုး၊ ခုအိဒရဲစားသောက်ဆိုင်တို့ ဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] bi4i3wlj3ewpm6g42ze7g8mvqm7vdp9 1056737 1056736 2026-10-08T11:54:39Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဆွဲဆောင်မှုများ */ 1056737 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ဒိုးတွန်းဘိုရိ | native_name = 道頓堀 | native_name_lang = ja | type = Area | image = Osaka Dotonbori Ebisu Bridge.jpg | alt = | caption = ဒိုးတွန်းဘိုရိတူးမြောင်းရှိ အဲဘိဆုတံတားတွင် တွေ့မြင်ရသည့် ရောင်စုံမီးဆိုင်းဘုတ်များ | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | etymology = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_alt = | pushpin_caption = | coordinates = <!-- {{Coord}} --> | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[Japan]] | subdivision_type1 = City | subdivision_name1 = [[Osaka]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = 1612 | founder = Yasui Dōton | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_as_of = | population_footnotes = | population_total = | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | time_zone1 = | utc_offset1 = | time_zone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = }} '''ဒိုးတွန်းဘိုရိ''' (道頓堀) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိုဆာကာမြို့]]ရှိ အရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤနေရာသည် အိုဆာကာမြို့၏ ခရီးသွားနှင့် ညအချိန်ပျော်ရွှင်ရာနေရာအဖြစ် လူသိများသည်။ ဧရိယာသည် အိုဆာကာမြို့၊ ချူးအိုးရပ်ကွက်၊ နန်းဘဒေသရှိ ဒိုးတွန်းဘိုရိဘရှိတံတားမှ နစ်ပွန်းဘရှိတံတားအထိ ဒိုးတွန်းဘိုရိတူးမြောင်းတလျောက် ပါဝင်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရလည်း ပြဇာတ်ရုံများရှိခဲ့သည့် ဒေသဖြစ်ခဲ့သည်။ ဒိုးတွန်းဘိုရိတွင် ကြီးမားသည့် ရောင်စုံမီးဆိုင်းဘုတ်များနှင့် ဖျော်ဖြေရေးဧရိယာများရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည့် ညအချိန်ပျော်ရွှင်ရာနေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဒိုးတွန်းဘိုရိရှိ အထင်ရှားဆုံး သင်္ကေတတစ်ခုမှာ ရောင်စုံမီးလင်းလက်နေသည့် ကြော်ငြာဆိုင်းဘုတ် "ဂိရိခိုမန်း" (Glico Man) ဖြစ်သည်။ ဂိရိခိုမန်းသည် ပန်းတိုင်သို့ ဝင်တော့မည့် အပြေးသမားတစ်ဦး၏ ရုပ်ပုံ ဖြစ်သည်။ ဤရုပ်ပုံကို အိုဆာကာမြို့၏ သင်္ကေတတစ်ခုအနေဖြင့် မကြာခဏ တွေ့မြင်ရသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==ဆွဲဆောင်မှုများ== [[File:Dotonburi River Namba Japan by Don Ramey Logan.jpg|left|thumb|မိဒိုဆုဂျိရိပ်သာလမ်းမှ မြင်ရသည့် ဒိုးတွန်းဘုရိ]] ဂျပန်တို့သည် "ခုအိဒရဲ" (食い倒れ) ဟူသည့် စကားဖြင့် "ပြိုလဲသည်အထိ စားခြင်း" ကို ရည်ညွှန်းပြောဆိုလေ့ရှိသည်။ ထို့အပြင် (「京都の着倒れ、大阪の食い倒れ」) ဟူသည့် ဂျပန်စကားလည်း ရှိပြီး ဤသည်မှာ "ကျိုတိုတွင် ဖက်ရှင်ဖြင့် ပြိုလဲ၍ အိုဆာကာတွင် အစားအသောက်ဖြင့် ပြိုလဲခြင်း" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဤသည်မှာ ကျိုတိုနှင့် အိုဆာကာမြို့တွင် အဝတ်အစားနှင့် အစားအစာပေါများမှုကို ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=https://osaka-info.jp/page/gastronomy-kuidaore |title=食い倒れの街 |trans-title=Kuidaore City |website=Osaka Info |access-date=27 November 2020}}</ref> ခုအိဒရဲ ဟူသည့် စကားစုကို ဒိုးတွန်းဘုရိနှင့် ဆက်စပ်သည့် ခရီးသွားဝန်ဆောင်မှုများနှင့် ကြော်ညာများတွင် မကြာခဏ အသုံးပြုသည်။ ထို့အပြင် ဒိုးတွန်းဘုရိရှိ နေရာများစွာတွင်လည်း ဤစကားလုံးကို အသုံးပြုကြသေးသည်။ ဥပမာအနေဖြင့် မက်စကော့ခုအိဒရဲတရိုး၊ ခုအိဒရဲစားသောက်ဆိုင်တို့ ဖြစ်သည်။ ===စားသောက်ဆိုင်များ=== အိုဆာကာမြို့သည် နိုင်ငံတကာနှင့် ပြည်တွင်းခရီးသွားများအတွက် အဓိကကျသည့် ဆွဲဆောင်ရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဒိုးတွန်းဘိုရိသည် မြို့တွင် ခရီးသွားများအား အထူးဆွဲဆောင်ထားသည်။ ခရီးသွားများသည် ဂျပန်ရိုးရာစားစရာများနှင့် ခေတ်သစ်ဂျပန်စားစရာများကို စားသုံးနိုင်ကြသည်။ ====ထင်ရှားသည့် စားသောက်ဆိုင်များ==== <gallery mode=packed heights=150px> File:Kuidaore2008 by MASA.jpg|ခုအိဒရဲတရိုး File:Kani-Douraku - Head Store.jpg|[[ခနိဒိုးရခု]] ကဏန်းဆိုင် File:Dotonbori Street, Osaka Prefecture; November 2013 (07).jpg|ခုရှိခဆွတ်ဒရုမ File:Curse of the Colonel DSCN7774 20090921.JPG|[[Curse of the Colonel|Recovered]] [[Colonel Sanders]] statue File:Dotonbori, Osaka - DSC05719.JPG|ခင်ရူးရာမန် (ရာမန်ခေါက်ဆွဲဆိုင်) File:本家 日本一 大たこ (9642827577).jpg|အိုတခိုယ (တခိုယခိဆိုင်) </gallery> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] 57l47hz1019s71ec2rxqy87yw0h79mi 1056738 1056737 2026-10-08T11:55:43Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဆွဲဆောင်မှုများ */ 1056738 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ဒိုးတွန်းဘိုရိ | native_name = 道頓堀 | native_name_lang = ja | type = Area | image = Osaka Dotonbori Ebisu Bridge.jpg | alt = | caption = ဒိုးတွန်းဘိုရိတူးမြောင်းရှိ အဲဘိဆုတံတားတွင် တွေ့မြင်ရသည့် ရောင်စုံမီးဆိုင်းဘုတ်များ | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | etymology = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_alt = | pushpin_caption = | coordinates = <!-- {{Coord}} --> | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[Japan]] | subdivision_type1 = City | subdivision_name1 = [[Osaka]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = 1612 | founder = Yasui Dōton | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_as_of = | population_footnotes = | population_total = | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | time_zone1 = | utc_offset1 = | time_zone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = }} '''ဒိုးတွန်းဘိုရိ''' (道頓堀) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိုဆာကာမြို့]]ရှိ အရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤနေရာသည် အိုဆာကာမြို့၏ ခရီးသွားနှင့် ညအချိန်ပျော်ရွှင်ရာနေရာအဖြစ် လူသိများသည်။ ဧရိယာသည် အိုဆာကာမြို့၊ ချူးအိုးရပ်ကွက်၊ နန်းဘဒေသရှိ ဒိုးတွန်းဘိုရိဘရှိတံတားမှ နစ်ပွန်းဘရှိတံတားအထိ ဒိုးတွန်းဘိုရိတူးမြောင်းတလျောက် ပါဝင်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရလည်း ပြဇာတ်ရုံများရှိခဲ့သည့် ဒေသဖြစ်ခဲ့သည်။ ဒိုးတွန်းဘိုရိတွင် ကြီးမားသည့် ရောင်စုံမီးဆိုင်းဘုတ်များနှင့် ဖျော်ဖြေရေးဧရိယာများရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည့် ညအချိန်ပျော်ရွှင်ရာနေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဒိုးတွန်းဘိုရိရှိ အထင်ရှားဆုံး သင်္ကေတတစ်ခုမှာ ရောင်စုံမီးလင်းလက်နေသည့် ကြော်ငြာဆိုင်းဘုတ် "ဂိရိခိုမန်း" (Glico Man) ဖြစ်သည်။ ဂိရိခိုမန်းသည် ပန်းတိုင်သို့ ဝင်တော့မည့် အပြေးသမားတစ်ဦး၏ ရုပ်ပုံ ဖြစ်သည်။ ဤရုပ်ပုံကို အိုဆာကာမြို့၏ သင်္ကေတတစ်ခုအနေဖြင့် မကြာခဏ တွေ့မြင်ရသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==ဆွဲဆောင်မှုများ== [[File:Dotonburi River Namba Japan by Don Ramey Logan.jpg|left|thumb|မိဒိုဆုဂျိရိပ်သာလမ်းမှ မြင်ရသည့် ဒိုးတွန်းဘုရိ]] ဂျပန်တို့သည် "ခုအိဒရဲ" (食い倒れ) ဟူသည့် စကားဖြင့် "ပြိုလဲသည်အထိ စားခြင်း" ကို ရည်ညွှန်းပြောဆိုလေ့ရှိသည်။ ထို့အပြင် (「京都の着倒れ、大阪の食い倒れ」) ဟူသည့် ဂျပန်စကားလည်း ရှိပြီး ဤသည်မှာ "ကျိုတိုတွင် ဖက်ရှင်ဖြင့် ပြိုလဲ၍ အိုဆာကာတွင် အစားအသောက်ဖြင့် ပြိုလဲခြင်း" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဤသည်မှာ ကျိုတိုနှင့် အိုဆာကာမြို့တွင် အဝတ်အစားနှင့် အစားအစာပေါများမှုကို ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=https://osaka-info.jp/page/gastronomy-kuidaore |title=食い倒れの街 |trans-title=Kuidaore City |website=Osaka Info |access-date=27 November 2020}}</ref> ခုအိဒရဲ ဟူသည့် စကားစုကို ဒိုးတွန်းဘုရိနှင့် ဆက်စပ်သည့် ခရီးသွားဝန်ဆောင်မှုများနှင့် ကြော်ညာများတွင် မကြာခဏ အသုံးပြုသည်။ ထို့အပြင် ဒိုးတွန်းဘုရိရှိ နေရာများစွာတွင်လည်း ဤစကားလုံးကို အသုံးပြုကြသေးသည်။ ဥပမာအနေဖြင့် မက်စကော့ခုအိဒရဲတရိုး၊ ခုအိဒရဲစားသောက်ဆိုင်တို့ ဖြစ်သည်။ ===စားသောက်ဆိုင်များ=== အိုဆာကာမြို့သည် နိုင်ငံတကာနှင့် ပြည်တွင်းခရီးသွားများအတွက် အဓိကကျသည့် ဆွဲဆောင်ရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဒိုးတွန်းဘိုရိသည် မြို့တွင် ခရီးသွားများအား အထူးဆွဲဆောင်ထားသည်။ ခရီးသွားများသည် ဂျပန်ရိုးရာစားစရာများနှင့် ခေတ်သစ်ဂျပန်စားစရာများကို စားသုံးနိုင်ကြသည်။ ====ထင်ရှားသည့် စားသောက်ဆိုင်များ==== <gallery mode=packed heights=150px> File:Kuidaore2008 by MASA.jpg|ခုအိဒရဲတရိုး File:Kani-Douraku - Head Store.jpg|[[ခနိဒိုးရခု]] ကဏန်းဆိုင် File:Dotonbori Street, Osaka Prefecture; November 2013 (07).jpg|ခုရှိခဆွတ်ဒရုမ File:Curse of the Colonel DSCN7774 20090921.JPG|[[Curse of the Colonel|Recovered]] [[Colonel Sanders]] statue File:Dotonbori, Osaka - DSC05719.JPG|ခင်ရူးရာမန် (ရာမန်ခေါက်ဆွဲဆိုင်) File:本家 日本一 大たこ (9642827577).jpg|အိုတခိုယ (တခိုယခိဆိုင်) </gallery> ===ထင်ရှားသည့် နေရာများ=== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] 2iy6f6970iv070mvjmh6iaa2midn779 1056739 1056738 2026-10-08T11:56:07Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ထင်ရှားသည့် နေရာများ */ 1056739 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ဒိုးတွန်းဘိုရိ | native_name = 道頓堀 | native_name_lang = ja | type = Area | image = Osaka Dotonbori Ebisu Bridge.jpg | alt = | caption = ဒိုးတွန်းဘိုရိတူးမြောင်းရှိ အဲဘိဆုတံတားတွင် တွေ့မြင်ရသည့် ရောင်စုံမီးဆိုင်းဘုတ်များ | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | etymology = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_alt = | pushpin_caption = | coordinates = <!-- {{Coord}} --> | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[Japan]] | subdivision_type1 = City | subdivision_name1 = [[Osaka]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = 1612 | founder = Yasui Dōton | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_as_of = | population_footnotes = | population_total = | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | time_zone1 = | utc_offset1 = | time_zone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = }} '''ဒိုးတွန်းဘိုရိ''' (道頓堀) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိုဆာကာမြို့]]ရှိ အရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤနေရာသည် အိုဆာကာမြို့၏ ခရီးသွားနှင့် ညအချိန်ပျော်ရွှင်ရာနေရာအဖြစ် လူသိများသည်။ ဧရိယာသည် အိုဆာကာမြို့၊ ချူးအိုးရပ်ကွက်၊ နန်းဘဒေသရှိ ဒိုးတွန်းဘိုရိဘရှိတံတားမှ နစ်ပွန်းဘရှိတံတားအထိ ဒိုးတွန်းဘိုရိတူးမြောင်းတလျောက် ပါဝင်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရလည်း ပြဇာတ်ရုံများရှိခဲ့သည့် ဒေသဖြစ်ခဲ့သည်။ ဒိုးတွန်းဘိုရိတွင် ကြီးမားသည့် ရောင်စုံမီးဆိုင်းဘုတ်များနှင့် ဖျော်ဖြေရေးဧရိယာများရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည့် ညအချိန်ပျော်ရွှင်ရာနေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဒိုးတွန်းဘိုရိရှိ အထင်ရှားဆုံး သင်္ကေတတစ်ခုမှာ ရောင်စုံမီးလင်းလက်နေသည့် ကြော်ငြာဆိုင်းဘုတ် "ဂိရိခိုမန်း" (Glico Man) ဖြစ်သည်။ ဂိရိခိုမန်းသည် ပန်းတိုင်သို့ ဝင်တော့မည့် အပြေးသမားတစ်ဦး၏ ရုပ်ပုံ ဖြစ်သည်။ ဤရုပ်ပုံကို အိုဆာကာမြို့၏ သင်္ကေတတစ်ခုအနေဖြင့် မကြာခဏ တွေ့မြင်ရသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==ဆွဲဆောင်မှုများ== [[File:Dotonburi River Namba Japan by Don Ramey Logan.jpg|left|thumb|မိဒိုဆုဂျိရိပ်သာလမ်းမှ မြင်ရသည့် ဒိုးတွန်းဘုရိ]] ဂျပန်တို့သည် "ခုအိဒရဲ" (食い倒れ) ဟူသည့် စကားဖြင့် "ပြိုလဲသည်အထိ စားခြင်း" ကို ရည်ညွှန်းပြောဆိုလေ့ရှိသည်။ ထို့အပြင် (「京都の着倒れ、大阪の食い倒れ」) ဟူသည့် ဂျပန်စကားလည်း ရှိပြီး ဤသည်မှာ "ကျိုတိုတွင် ဖက်ရှင်ဖြင့် ပြိုလဲ၍ အိုဆာကာတွင် အစားအသောက်ဖြင့် ပြိုလဲခြင်း" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဤသည်မှာ ကျိုတိုနှင့် အိုဆာကာမြို့တွင် အဝတ်အစားနှင့် အစားအစာပေါများမှုကို ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=https://osaka-info.jp/page/gastronomy-kuidaore |title=食い倒れの街 |trans-title=Kuidaore City |website=Osaka Info |access-date=27 November 2020}}</ref> ခုအိဒရဲ ဟူသည့် စကားစုကို ဒိုးတွန်းဘုရိနှင့် ဆက်စပ်သည့် ခရီးသွားဝန်ဆောင်မှုများနှင့် ကြော်ညာများတွင် မကြာခဏ အသုံးပြုသည်။ ထို့အပြင် ဒိုးတွန်းဘုရိရှိ နေရာများစွာတွင်လည်း ဤစကားလုံးကို အသုံးပြုကြသေးသည်။ ဥပမာအနေဖြင့် မက်စကော့ခုအိဒရဲတရိုး၊ ခုအိဒရဲစားသောက်ဆိုင်တို့ ဖြစ်သည်။ ===စားသောက်ဆိုင်များ=== အိုဆာကာမြို့သည် နိုင်ငံတကာနှင့် ပြည်တွင်းခရီးသွားများအတွက် အဓိကကျသည့် ဆွဲဆောင်ရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဒိုးတွန်းဘိုရိသည် မြို့တွင် ခရီးသွားများအား အထူးဆွဲဆောင်ထားသည်။ ခရီးသွားများသည် ဂျပန်ရိုးရာစားစရာများနှင့် ခေတ်သစ်ဂျပန်စားစရာများကို စားသုံးနိုင်ကြသည်။ ====ထင်ရှားသည့် စားသောက်ဆိုင်များ==== <gallery mode=packed heights=150px> File:Kuidaore2008 by MASA.jpg|ခုအိဒရဲတရိုး File:Kani-Douraku - Head Store.jpg|[[ခနိဒိုးရခု]] ကဏန်းဆိုင် File:Dotonbori Street, Osaka Prefecture; November 2013 (07).jpg|ခုရှိခဆွတ်ဒရုမ File:Curse of the Colonel DSCN7774 20090921.JPG|[[Curse of the Colonel|Recovered]] [[Colonel Sanders]] statue File:Dotonbori, Osaka - DSC05719.JPG|ခင်ရူးရာမန် (ရာမန်ခေါက်ဆွဲဆိုင်) File:本家 日本一 大たこ (9642827577).jpg|အိုတခိုယ (တခိုယခိဆိုင်) </gallery> ===ထင်ရှားသည့် နေရာများ=== ==တံတားများ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] 9a4cla7ozpx55e1cd12efwh3clcpc03 1056741 1056739 2026-10-08T11:56:41Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* တံတားများ */ 1056741 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ဒိုးတွန်းဘိုရိ | native_name = 道頓堀 | native_name_lang = ja | type = Area | image = Osaka Dotonbori Ebisu Bridge.jpg | alt = | caption = ဒိုးတွန်းဘိုရိတူးမြောင်းရှိ အဲဘိဆုတံတားတွင် တွေ့မြင်ရသည့် ရောင်စုံမီးဆိုင်းဘုတ်များ | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | etymology = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_alt = | pushpin_caption = | coordinates = <!-- {{Coord}} --> | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[Japan]] | subdivision_type1 = City | subdivision_name1 = [[Osaka]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = 1612 | founder = Yasui Dōton | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_as_of = | population_footnotes = | population_total = | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | time_zone1 = | utc_offset1 = | time_zone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = }} '''ဒိုးတွန်းဘိုရိ''' (道頓堀) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိုဆာကာမြို့]]ရှိ အရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤနေရာသည် အိုဆာကာမြို့၏ ခရီးသွားနှင့် ညအချိန်ပျော်ရွှင်ရာနေရာအဖြစ် လူသိများသည်။ ဧရိယာသည် အိုဆာကာမြို့၊ ချူးအိုးရပ်ကွက်၊ နန်းဘဒေသရှိ ဒိုးတွန်းဘိုရိဘရှိတံတားမှ နစ်ပွန်းဘရှိတံတားအထိ ဒိုးတွန်းဘိုရိတူးမြောင်းတလျောက် ပါဝင်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရလည်း ပြဇာတ်ရုံများရှိခဲ့သည့် ဒေသဖြစ်ခဲ့သည်။ ဒိုးတွန်းဘိုရိတွင် ကြီးမားသည့် ရောင်စုံမီးဆိုင်းဘုတ်များနှင့် ဖျော်ဖြေရေးဧရိယာများရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည့် ညအချိန်ပျော်ရွှင်ရာနေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဒိုးတွန်းဘိုရိရှိ အထင်ရှားဆုံး သင်္ကေတတစ်ခုမှာ ရောင်စုံမီးလင်းလက်နေသည့် ကြော်ငြာဆိုင်းဘုတ် "ဂိရိခိုမန်း" (Glico Man) ဖြစ်သည်။ ဂိရိခိုမန်းသည် ပန်းတိုင်သို့ ဝင်တော့မည့် အပြေးသမားတစ်ဦး၏ ရုပ်ပုံ ဖြစ်သည်။ ဤရုပ်ပုံကို အိုဆာကာမြို့၏ သင်္ကေတတစ်ခုအနေဖြင့် မကြာခဏ တွေ့မြင်ရသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==ဆွဲဆောင်မှုများ== [[File:Dotonburi River Namba Japan by Don Ramey Logan.jpg|left|thumb|မိဒိုဆုဂျိရိပ်သာလမ်းမှ မြင်ရသည့် ဒိုးတွန်းဘုရိ]] ဂျပန်တို့သည် "ခုအိဒရဲ" (食い倒れ) ဟူသည့် စကားဖြင့် "ပြိုလဲသည်အထိ စားခြင်း" ကို ရည်ညွှန်းပြောဆိုလေ့ရှိသည်။ ထို့အပြင် (「京都の着倒れ、大阪の食い倒れ」) ဟူသည့် ဂျပန်စကားလည်း ရှိပြီး ဤသည်မှာ "ကျိုတိုတွင် ဖက်ရှင်ဖြင့် ပြိုလဲ၍ အိုဆာကာတွင် အစားအသောက်ဖြင့် ပြိုလဲခြင်း" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဤသည်မှာ ကျိုတိုနှင့် အိုဆာကာမြို့တွင် အဝတ်အစားနှင့် အစားအစာပေါများမှုကို ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=https://osaka-info.jp/page/gastronomy-kuidaore |title=食い倒れの街 |trans-title=Kuidaore City |website=Osaka Info |access-date=27 November 2020}}</ref> ခုအိဒရဲ ဟူသည့် စကားစုကို ဒိုးတွန်းဘုရိနှင့် ဆက်စပ်သည့် ခရီးသွားဝန်ဆောင်မှုများနှင့် ကြော်ညာများတွင် မကြာခဏ အသုံးပြုသည်။ ထို့အပြင် ဒိုးတွန်းဘုရိရှိ နေရာများစွာတွင်လည်း ဤစကားလုံးကို အသုံးပြုကြသေးသည်။ ဥပမာအနေဖြင့် မက်စကော့ခုအိဒရဲတရိုး၊ ခုအိဒရဲစားသောက်ဆိုင်တို့ ဖြစ်သည်။ ===စားသောက်ဆိုင်များ=== အိုဆာကာမြို့သည် နိုင်ငံတကာနှင့် ပြည်တွင်းခရီးသွားများအတွက် အဓိကကျသည့် ဆွဲဆောင်ရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဒိုးတွန်းဘိုရိသည် မြို့တွင် ခရီးသွားများအား အထူးဆွဲဆောင်ထားသည်။ ခရီးသွားများသည် ဂျပန်ရိုးရာစားစရာများနှင့် ခေတ်သစ်ဂျပန်စားစရာများကို စားသုံးနိုင်ကြသည်။ ====ထင်ရှားသည့် စားသောက်ဆိုင်များ==== <gallery mode=packed heights=150px> File:Kuidaore2008 by MASA.jpg|ခုအိဒရဲတရိုး File:Kani-Douraku - Head Store.jpg|[[ခနိဒိုးရခု]] ကဏန်းဆိုင် File:Dotonbori Street, Osaka Prefecture; November 2013 (07).jpg|ခုရှိခဆွတ်ဒရုမ File:Curse of the Colonel DSCN7774 20090921.JPG|[[Curse of the Colonel|Recovered]] [[Colonel Sanders]] statue File:Dotonbori, Osaka - DSC05719.JPG|ခင်ရူးရာမန် (ရာမန်ခေါက်ဆွဲဆိုင်) File:本家 日本一 大たこ (9642827577).jpg|အိုတခိုယ (တခိုယခိဆိုင်) </gallery> ===ထင်ရှားသည့် နေရာများ=== ==တံတားများ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category}} * Dotonbori Street "''[https://www.virtualtourist.com/travel/Asia/Japan/Osaka_fu/Osaka-971424/Restaurants-Osaka-Dotonbori_Street-BR-1.html Virtual Tourist]''" * Dotonbori Shopkeepers, "''[http://www.dotonbori.or.jp This is DOHTONBORI]''" {{Coord|34.668507|135.480684|format=dms|display=inline|type:landmark_region:JP_scale:10000}} Mouth of Dōtonbori canal {{Coord|34.668708|135.501308|format=dms|display=inline,title|type:landmark_region:JP_scale:10000}} Ebisubashi-Minamidume Intersection {{Osaka}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] jz430z2efsu7vql67ph39r8px7ktj6y 1056742 1056741 2026-10-08T11:56:53Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပြင်ပလင့်များ */ 1056742 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ဒိုးတွန်းဘိုရိ | native_name = 道頓堀 | native_name_lang = ja | type = Area | image = Osaka Dotonbori Ebisu Bridge.jpg | alt = | caption = ဒိုးတွန်းဘိုရိတူးမြောင်းရှိ အဲဘိဆုတံတားတွင် တွေ့မြင်ရသည့် ရောင်စုံမီးဆိုင်းဘုတ်များ | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | etymology = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_alt = | pushpin_caption = | coordinates = <!-- {{Coord}} --> | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[Japan]] | subdivision_type1 = City | subdivision_name1 = [[Osaka]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = 1612 | founder = Yasui Dōton | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_as_of = | population_footnotes = | population_total = | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | time_zone1 = | utc_offset1 = | time_zone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = }} '''ဒိုးတွန်းဘိုရိ''' (道頓堀) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိုဆာကာမြို့]]ရှိ အရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤနေရာသည် အိုဆာကာမြို့၏ ခရီးသွားနှင့် ညအချိန်ပျော်ရွှင်ရာနေရာအဖြစ် လူသိများသည်။ ဧရိယာသည် အိုဆာကာမြို့၊ ချူးအိုးရပ်ကွက်၊ နန်းဘဒေသရှိ ဒိုးတွန်းဘိုရိဘရှိတံတားမှ နစ်ပွန်းဘရှိတံတားအထိ ဒိုးတွန်းဘိုရိတူးမြောင်းတလျောက် ပါဝင်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရလည်း ပြဇာတ်ရုံများရှိခဲ့သည့် ဒေသဖြစ်ခဲ့သည်။ ဒိုးတွန်းဘိုရိတွင် ကြီးမားသည့် ရောင်စုံမီးဆိုင်းဘုတ်များနှင့် ဖျော်ဖြေရေးဧရိယာများရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည့် ညအချိန်ပျော်ရွှင်ရာနေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဒိုးတွန်းဘိုရိရှိ အထင်ရှားဆုံး သင်္ကေတတစ်ခုမှာ ရောင်စုံမီးလင်းလက်နေသည့် ကြော်ငြာဆိုင်းဘုတ် "ဂိရိခိုမန်း" (Glico Man) ဖြစ်သည်။ ဂိရိခိုမန်းသည် ပန်းတိုင်သို့ ဝင်တော့မည့် အပြေးသမားတစ်ဦး၏ ရုပ်ပုံ ဖြစ်သည်။ ဤရုပ်ပုံကို အိုဆာကာမြို့၏ သင်္ကေတတစ်ခုအနေဖြင့် မကြာခဏ တွေ့မြင်ရသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==ဆွဲဆောင်မှုများ== [[File:Dotonburi River Namba Japan by Don Ramey Logan.jpg|left|thumb|မိဒိုဆုဂျိရိပ်သာလမ်းမှ မြင်ရသည့် ဒိုးတွန်းဘုရိ]] ဂျပန်တို့သည် "ခုအိဒရဲ" (食い倒れ) ဟူသည့် စကားဖြင့် "ပြိုလဲသည်အထိ စားခြင်း" ကို ရည်ညွှန်းပြောဆိုလေ့ရှိသည်။ ထို့အပြင် (「京都の着倒れ、大阪の食い倒れ」) ဟူသည့် ဂျပန်စကားလည်း ရှိပြီး ဤသည်မှာ "ကျိုတိုတွင် ဖက်ရှင်ဖြင့် ပြိုလဲ၍ အိုဆာကာတွင် အစားအသောက်ဖြင့် ပြိုလဲခြင်း" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဤသည်မှာ ကျိုတိုနှင့် အိုဆာကာမြို့တွင် အဝတ်အစားနှင့် အစားအစာပေါများမှုကို ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=https://osaka-info.jp/page/gastronomy-kuidaore |title=食い倒れの街 |trans-title=Kuidaore City |website=Osaka Info |access-date=27 November 2020}}</ref> ခုအိဒရဲ ဟူသည့် စကားစုကို ဒိုးတွန်းဘုရိနှင့် ဆက်စပ်သည့် ခရီးသွားဝန်ဆောင်မှုများနှင့် ကြော်ညာများတွင် မကြာခဏ အသုံးပြုသည်။ ထို့အပြင် ဒိုးတွန်းဘုရိရှိ နေရာများစွာတွင်လည်း ဤစကားလုံးကို အသုံးပြုကြသေးသည်။ ဥပမာအနေဖြင့် မက်စကော့ခုအိဒရဲတရိုး၊ ခုအိဒရဲစားသောက်ဆိုင်တို့ ဖြစ်သည်။ ===စားသောက်ဆိုင်များ=== အိုဆာကာမြို့သည် နိုင်ငံတကာနှင့် ပြည်တွင်းခရီးသွားများအတွက် အဓိကကျသည့် ဆွဲဆောင်ရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဒိုးတွန်းဘိုရိသည် မြို့တွင် ခရီးသွားများအား အထူးဆွဲဆောင်ထားသည်။ ခရီးသွားများသည် ဂျပန်ရိုးရာစားစရာများနှင့် ခေတ်သစ်ဂျပန်စားစရာများကို စားသုံးနိုင်ကြသည်။ ====ထင်ရှားသည့် စားသောက်ဆိုင်များ==== <gallery mode=packed heights=150px> File:Kuidaore2008 by MASA.jpg|ခုအိဒရဲတရိုး File:Kani-Douraku - Head Store.jpg|[[ခနိဒိုးရခု]] ကဏန်းဆိုင် File:Dotonbori Street, Osaka Prefecture; November 2013 (07).jpg|ခုရှိခဆွတ်ဒရုမ File:Curse of the Colonel DSCN7774 20090921.JPG|[[Curse of the Colonel|Recovered]] [[Colonel Sanders]] statue File:Dotonbori, Osaka - DSC05719.JPG|ခင်ရူးရာမန် (ရာမန်ခေါက်ဆွဲဆိုင်) File:本家 日本一 大たこ (9642827577).jpg|အိုတခိုယ (တခိုယခိဆိုင်) </gallery> ===ထင်ရှားသည့် နေရာများ=== ==တံတားများ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category}} * Dotonbori Street "''[https://www.virtualtourist.com/travel/Asia/Japan/Osaka_fu/Osaka-971424/Restaurants-Osaka-Dotonbori_Street-BR-1.html Virtual Tourist]''" * Dotonbori Shopkeepers, "''[http://www.dotonbori.or.jp This is DOHTONBORI]''" {{Coord|34.668507|135.480684|format=dms|display=inline|type:landmark_region:JP_scale:10000}} Mouth of Dōtonbori canal {{Coord|34.668708|135.501308|format=dms|display=inline,title|type:landmark_region:JP_scale:10000}} Ebisubashi-Minamidume Intersection ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] 583b675dphklfi18xvjvhd644ansiki 1056743 1056742 2026-10-08T11:57:16Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056743 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ဒိုးတွန်းဘိုရိ | native_name = 道頓堀 | native_name_lang = ja | type = Area | image = Osaka Dotonbori Ebisu Bridge.jpg | alt = | caption = ဒိုးတွန်းဘိုရိတူးမြောင်းရှိ အဲဘိဆုတံတားတွင် တွေ့မြင်ရသည့် ရောင်စုံမီးဆိုင်းဘုတ်များ | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | etymology = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_alt = | pushpin_caption = | coordinates = <!-- {{Coord}} --> | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[Japan]] | subdivision_type1 = City | subdivision_name1 = [[Osaka]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = 1612 | founder = Yasui Dōton | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_as_of = | population_footnotes = | population_total = | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | time_zone1 = | utc_offset1 = | time_zone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = }} '''ဒိုးတွန်းဘိုရိ''' (道頓堀) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိုဆာကာမြို့]]ရှိ အရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤနေရာသည် အိုဆာကာမြို့၏ ခရီးသွားနှင့် ညအချိန်ပျော်ရွှင်ရာနေရာအဖြစ် လူသိများသည်။ ဧရိယာသည် အိုဆာကာမြို့၊ ချူးအိုးရပ်ကွက်၊ နန်းဘဒေသရှိ ဒိုးတွန်းဘိုရိဘရှိတံတားမှ နစ်ပွန်းဘရှိတံတားအထိ ဒိုးတွန်းဘိုရိတူးမြောင်းတလျောက် ပါဝင်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရလည်း ပြဇာတ်ရုံများရှိခဲ့သည့် ဒေသဖြစ်ခဲ့သည်။ ဒိုးတွန်းဘိုရိတွင် ကြီးမားသည့် ရောင်စုံမီးဆိုင်းဘုတ်များနှင့် ဖျော်ဖြေရေးဧရိယာများရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည့် ညအချိန်ပျော်ရွှင်ရာနေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဒိုးတွန်းဘိုရိရှိ အထင်ရှားဆုံး သင်္ကေတတစ်ခုမှာ ရောင်စုံမီးလင်းလက်နေသည့် ကြော်ငြာဆိုင်းဘုတ် "ဂိရိခိုမန်း" (Glico Man) ဖြစ်သည်။ ဂိရိခိုမန်းသည် ပန်းတိုင်သို့ ဝင်တော့မည့် အပြေးသမားတစ်ဦး၏ ရုပ်ပုံ ဖြစ်သည်။ ဤရုပ်ပုံကို အိုဆာကာမြို့၏ သင်္ကေတတစ်ခုအနေဖြင့် မကြာခဏ တွေ့မြင်ရသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==ဆွဲဆောင်မှုများ== [[File:Dotonburi River Namba Japan by Don Ramey Logan.jpg|left|thumb|မိဒိုဆုဂျိရိပ်သာလမ်းမှ မြင်ရသည့် ဒိုးတွန်းဘုရိ]] ဂျပန်တို့သည် "ခုအိဒရဲ" (食い倒れ) ဟူသည့် စကားဖြင့် "ပြိုလဲသည်အထိ စားခြင်း" ကို ရည်ညွှန်းပြောဆိုလေ့ရှိသည်။ ထို့အပြင် (「京都の着倒れ、大阪の食い倒れ」) ဟူသည့် ဂျပန်စကားလည်း ရှိပြီး ဤသည်မှာ "ကျိုတိုတွင် ဖက်ရှင်ဖြင့် ပြိုလဲ၍ အိုဆာကာတွင် အစားအသောက်ဖြင့် ပြိုလဲခြင်း" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဤသည်မှာ ကျိုတိုနှင့် အိုဆာကာမြို့တွင် အဝတ်အစားနှင့် အစားအစာပေါများမှုကို ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=https://osaka-info.jp/page/gastronomy-kuidaore |title=食い倒れの街 |trans-title=Kuidaore City |website=Osaka Info |access-date=27 November 2020}}</ref> ခုအိဒရဲ ဟူသည့် စကားစုကို ဒိုးတွန်းဘုရိနှင့် ဆက်စပ်သည့် ခရီးသွားဝန်ဆောင်မှုများနှင့် ကြော်ညာများတွင် မကြာခဏ အသုံးပြုသည်။ ထို့အပြင် ဒိုးတွန်းဘုရိရှိ နေရာများစွာတွင်လည်း ဤစကားလုံးကို အသုံးပြုကြသေးသည်။ ဥပမာအနေဖြင့် မက်စကော့ခုအိဒရဲတရိုး၊ ခုအိဒရဲစားသောက်ဆိုင်တို့ ဖြစ်သည်။ ===စားသောက်ဆိုင်များ=== အိုဆာကာမြို့သည် နိုင်ငံတကာနှင့် ပြည်တွင်းခရီးသွားများအတွက် အဓိကကျသည့် ဆွဲဆောင်ရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဒိုးတွန်းဘိုရိသည် မြို့တွင် ခရီးသွားများအား အထူးဆွဲဆောင်ထားသည်။ ခရီးသွားများသည် ဂျပန်ရိုးရာစားစရာများနှင့် ခေတ်သစ်ဂျပန်စားစရာများကို စားသုံးနိုင်ကြသည်။ ====ထင်ရှားသည့် စားသောက်ဆိုင်များ==== <gallery mode=packed heights=150px> File:Kuidaore2008 by MASA.jpg|ခုအိဒရဲတရိုး File:Kani-Douraku - Head Store.jpg|[[ခနိဒိုးရခု]] ကဏန်းဆိုင် File:Dotonbori Street, Osaka Prefecture; November 2013 (07).jpg|ခုရှိခဆွတ်ဒရုမ File:Curse of the Colonel DSCN7774 20090921.JPG|[[Curse of the Colonel|Recovered]] [[Colonel Sanders]] statue File:Dotonbori, Osaka - DSC05719.JPG|ခင်ရူးရာမန် (ရာမန်ခေါက်ဆွဲဆိုင်) File:本家 日本一 大たこ (9642827577).jpg|အိုတခိုယ (တခိုယခိဆိုင်) </gallery> ===ထင်ရှားသည့် နေရာများ=== ==တံတားများ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category}} * Dotonbori Street "''[https://www.virtualtourist.com/travel/Asia/Japan/Osaka_fu/Osaka-971424/Restaurants-Osaka-Dotonbori_Street-BR-1.html Virtual Tourist]''" * Dotonbori Shopkeepers, "''[http://www.dotonbori.or.jp This is DOHTONBORI]''" {{Coord|34.668507|135.480684|format=dms|display=inline|type:landmark_region:JP_scale:10000}} Mouth of Dōtonbori canal {{Coord|34.668708|135.501308|format=dms|display=inline,title|type:landmark_region:JP_scale:10000}} Ebisubashi-Minamidume Intersection ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ]] 7dwp3rez1kexiuor20ti8g8nkk1ymbe