ဝီကီပီးဒီးယား mywiki https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွေးနွေးချက် အသုံးပြုသူ အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက် ဝီကီပီးဒီးယား ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွေးနွေးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွေးနွေးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက် မုခ်ဝ မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက် စာမူကြမ်း စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက် TimedText TimedText talk မော်ဂျူး မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက် Event Event talk 0 1613 1056948 879353 2026-10-09T11:30:08Z ~2026-54108-83 149211 /* နယ်နမိတ် ဆက်စပ်မှု */ 1056948 wikitext text/x-wiki {{cleanup|date=23 Jul 2021}} {{Infobox တိုက် |title = အာရှ |image = [[File:Asia (orthographic projection).svg|alt=Globe centered on Asia, with Asia highlighted. The continent is shaped like a right-angle triangle, with [[Europe]] to the west, oceans to the south and east, and [[Oceania]] to the south-east.|220px]] |area = {{convert|44579000|km2|sqmi|abbr=on}}<ref name=NG264>{{cite book| publisher=National Geographic Society (U.S.) | title= National Geographic Family Reference Atlas of the World | location= ဝါရှင်တန်, ဒီ.စီ | year=2006 | page=264}}</ref> |population = ၄,၁၆၄,၂၅၂,၀၀၀ (ပထမ)<ref name=wa>{{cite web | url=http://www.worldatlas.com/geoquiz/thelist.htm | title=Continents of the World | work=The List | publisher=Worldatlas.com | accessdate=25 July 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722181955/http://www.worldatlas.com/geoquiz/thelist.htm | archivedate=22 July 2011 | deadurl=no }}</ref> |density = ၈၇/km² (၂၂၅/sq mi) |Demonym = အာရှသား |Countries = ကုလအဖွဲ့ဝင် ၄၈ နိုင်ငံနှင့် အခြားနယ်မြေ ၆ ခု |list_countries = |dependencies = {{Collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | list_style = text-align:left; | 1 = [[Akrotiri and Dhekelia]] | 2 = [[ဗြိတိသျှအိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာနယ်မြေ]] | 3 = [[ခရစ်စမတ်ကျွန်း]] | 4 = [[ကိုကိုး(ကီးလင်း)ကျွန်းများ]] | 5 = [[ဟောင်ကောင်]] | 6 = [[မကာအို]] }} |unrecognized = {{Collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | list_style = text-align:left; | 1 = [[အက်ဘ်ခါဇီယာ]] | 2 = [[နာဂိုနို-ကရာဘက်]] | 3 = [[မြောက်ပိုင်းဆိုက်ပရပ်စ်]] | 4 = [[တောင်အော်ဆက်တီးယား]]| 5 = [[ထိုင်ဝမ်]]}} |languages = |time = [[UTC+2]] မှ [[UTC+12]] |internet = [[.asia]] |cities = {{unbulleted list <!--1-->|{{flagicon|JPN}} [[တိုကျိုမြို့]]<!--38,001,018--> <!--2-->|{{flagicon|IND}} [[ဒေလီမြို့]]<!--25,703,168--> <!--3-->|{{flagicon|CHN}} [[ရှန်ဟိုင်းမြို့]]<!--23,740,778--> <!--4-->|{{flagicon|IND}} [[မွမ်ဘိုင်းမြို့]]<!--21,042,538--> <!--5-->|{{flagicon|CHN}} [[ပေကျင်းမြို့]]<!--20,383,994--> <!--6-->|{{flagicon|JPN}} [[အိုဆာကာမြို့]]<!--20,237,645--> <!--7-->|{{flagicon|BGD}} [[ဒါကာမြို့]]<!--17,598,228--> <!--8-->|{{flagicon|PAK}} [[ကရာချိမြို့]]<!--16,617,644--> <!--9-->|{{flagicon|IND}} [[ကာလကတ္တားမြို့]]<!--14,864,919--> <!--10-->|{{flagicon|IND}} [[ချန်နိုင်းမြို့]]<!--7,088,000--> }} }} [[File:Asia satellite orthographic.jpg|thumb]] '''အာရှတိုက်'''သည် [[ကမ္ဘာ]]ပေါ်ရှိတိုက်ကြီးများတွင် အကြီးဆုံးနှင့် လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်သည်။ အာရှတိုက်ကို အာဖကာယူရေး‌ရှား၏ ကုန်းမြေ အစိတ်အပိုင်းဟု ခေါ်ဆိုလေ့ရှိကြသည်။ [[စူးအက်တူးမြောင်း]]၏ ရှေ့ဘက်၊ ယူရယ်တောင်တန်းများ၏ အရှေ့ဘက်၊ [[ကော့ကေးဆပ်တောင်တန်း၊]] ကက်စပီယန်ပင်လယ်နှင့် ပင်လယ်နက်တို့၏ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ အာရှတိုက်သည် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ၈.၇ ရာခိုင်နှုန်း သို့မဟုတ် ကမ္ဘာ့ကုန်းမြေဧရိယာ၏ ၂၉.၇ ရာခိုင်နှုန်းကို လွှမ်းခြုံတားသည်။ ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် အာရှတိုက်တွင် နေထိုင်ကြသည်။ == အမည်မှည့်ခေါ်ခြင်း == [[Image:Asia-UN.png|thumb|ကုလသမဂ္ဂ geoscheme ၏ အာရှဒေသများ: {{legend|#FFA500|တောင်အာရှ}} {{legend|#6495ED|ရုရှ (အာရှ)}} {{legend|#F0E68C|အနောက်အာရှ}} {{legend|#90EE90|အရှေ့တောင်အာရှ}} {{legend|#FA8072|အရှေ့အာရှ}} {{legend|#9370DB|အလယ်အာရှ}}]] အာရှဆိုသောအမည်သည် ရှေးဟောင်း[[ဂရိဘာသာစကား]]မှတဆင့် လက်တင်ဘာသာသို့ ဆင်းသက်လာပြီး ထိုမှတဖန် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားသို့ ဆင်းသက်လာသည်။ အာရှဆိုသောအမည်အား ဘီစီ ၄၀၀ ခန့်က ဟီရိုဒိုးတပ်က အာရှမိုင်နားဟု ပထမဆုံးညွှန်းဆိုကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။ == နယ်နမိတ် ဆက်စပ်မှု == အာရှ၏ (ပထဝီ အနေအထားအရ ယူရေးစီယမ် ဥရောပ - အာရှ၏ ကျွန်းဆွယ်ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သော) ဥရောပနှင့် ထိစပ်နေသောအပိုင်းသည် ယူရယ်တောင်တန်းများ၊ ယူရယ်မြစ်၊ ကက်စပီယံပင်လယ်၊ ကော့ကေးဆပ်ပင်လယ်၊ ပင်လယ်နက်၊ အီဂျီယမ်ပင်လယ်၊ ဘော့(စ်)ပေါရပ်(စ်)ဒေသ နှင့် ဒါဒင်နယ်လီ ရေလက်ကြားတလျှောက် ဖြစ်သည်။ အာရှ၏ အာဖရိကနှင့် ထိစပ်မှုသည် မြေထဲပင်လယ်နှင့် ပင်လယ်နီကို ဆက်သွယ်ပေးသော စူးအက်တူးမြောင်းသာလျှင် ခြားသည်။ အာရှ၏အရှေ့မြောက် အစွန်တွင်ရှိသော ဆိုက်ဘေးရီးယားဆိုလျှင် မြောက်အမေရိကတိုက်နှင့် ဘာရင်းရေလက်ကြားသာ ခြားသည်။ အာရှတိုက်၏ တောင်ဘက်နယ်နမိတ်မှာ အေဒင်ပင်လယ်ကွေ့၊ အာရေဗီယမ်ပင်လယ် နှင့် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်-အရှေ့ဘက်တွင် တောင်တရုတ်ပင်လယ်၊ အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်၊ ပင်လယ်ဝါ၊ ဂျပန်ပင်လယ်၊ အော့ခို့(စ်ထ်)ပင်လယ်နှင့် ဘာရင်း ပင်လယ်- မြောက်ဘက်နယ်နမိတ်မှာ အာတိတ်သမုဒ္ဒရာတို့ ဖြစ်ကြသည်။ == မြေမျက်နှာသွင်ပြင်နှင့် ပထဝီအနေအထား == ဘူမိဗေဒရှုထောင့်မှ ကြည့်လျှင် အာရှတိုက်သည် သက်တမ်းရင့် မြေထုများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ တောင်ဘက်ပိုင်းမှ အာရေဘီယမ်နှင့် အိန္ဒိယကျွန်းဆွယ် နှင့် မြောက်ဘက်ပိုင်းမှ ဆိုက်ဘေးရီးယား ကုန်းမြင့်များသည် အာရှအလယ်ပိုင်းမှ တွန့်လိပ်နေသော ကုန်းတန်းများ ခင်တန်းများကို ကာရံလျက် ရှိသည်။ အာရှတိုက်၏ အနောက်အလယ်ပိုင်းနှင့် ဆိုက်ဘေးရီးယား ဒေသအများစုကို မြောက်ဘက်မြေနိမ့်ဒေသ၊ ကျယ်ဝန်းလှသော တရုတ်ပြည် တိဘက်ဒေသကို (ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပေ ၁၅၀၀၀ / မီတာ ၄၅၇၀ ) အလယ်ပိုင်း ကုန်းမြင့်ဒေသ၊ ယင်းကို ကမ္ဘာ့ အကြီးဆုံးတောင်တန်းများ ဖြစ်ကြသော ဟိမဝန္တာ၊ ခါရာကိုရမ်၊ ခွန်လွန်၊ သီယမ်ရှန်း နှင့် ဟိန္ဒူကွတ်(ရှ်) တို့က ဝန်းရံထားသည်။ တောင်ပိုင်း အိန္ဒိယနှင့် အာရေဘီယမ် ကျွန်းဆွယ်မှ တောင်ကြောများသည် ဂန်းဂျပ်(စ်)နှင့် တိဂရစ်-ယူဖရေးတီး(စ်) လွင်ပြင်များအထိ သွယ်တန်းမိသည်။ အာရှအရှေ့ပိုင်း မြေနိမ့်ဒေသ -တရုတ်ပြည်- တွင်လည်း တောင်ကုန်းများက အလယ်ပိုင်း ကုန်းမြင့်ဇုံအဖြစ် ပုံဖော်ပေးထားသည်။ [[နီပေါနိုင်ငံ]]မှ ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံး [[ဧဝရတ်တောင်]]ထွတ် (ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပေ ၂၉၀၃၅/ မီတာ ၈၈၅၀) နှင့် ဂျော်ဒန်နိုင်ငံမှ ကမ္ဘာ့အနိမ့်ဆုံး ပင်လယ်သေ (ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အောက် ပေ ၁၃၁၂/ မီတာ ၄၀၀) တို့သည် အာရှတိုက်တွင်ပင် ရှိသည်။ မိခင်မြေထုမှ တိုးချဲ့ထွက်လာသော ကျွန်းဆွယ်များသည် [[သမုဒ္ဒရာ]]များကို ပင်လယ်များ၊ ပင်လယ်အော်များအဖြစ် ကွဲသွားစေကုန်သည်။ ၎င်းတို့ကို မြောက်မြားလှစွာသော အာရှ၏ကျွန်းစုများက ဝန်းရံလျက် ရှိသည်။ အာရှ၏ ကမ္ဘာ့အရှည်ဆုံး စာရင်းဝင် မြစ်များသည် တောင်ကုန်းများတွင် မြစ်ဖျားခံ၍ မြေနိမ့်ပိုင်းသို့ စီးဆင်းသွားကြသည်။ ထိုမြစ်များမှာ ဆိုက်ဘေးရီးယားမှ အော့(ဘ်)အားတိ(ရှ်)၊ ယန်နီဆဲ-အာဂါနာ နှင့် လီနာ၊ အရှေ့နှင့် ရှေ့တောင်အာရှမှ အမ်မော်-အာဂန်၊ ဟွမ်ဟီး ([[မြစ်ဝါမြစ်|မြစ်ဝါ]])၊ ကျန်ဇီ (ယန်စီ)၊ [[မဲခေါင်မြစ်|မဲခေါင်]]၊ [[သံလွင်မြစ်|သံလွင်]]နှင့် [[ဧရာဝတီ]]၊ တောင်နှင့် အနောက်တောင်အာရှမှ ([[ဂင်္ဂါမြစ်|ဂင်္ဂါ]]) ဂန်းဂျပ်(စ်)-ဗြဟ္မာပူထရာ၊ အင်ဒူး(စ်) နှင့် တိဂရစ်-ယူဖရေးတီး(စ်)၊ အာရှအလယ်ပိုင်းမှ အမူဒါယာ၊ ဆီးဒါယာ၊ အီလီနှင့် တာရင်း-၎င်းမြစ်များမှရေသည် ကုန်းတွင်းပိုင်းရေကန်များတွင် ရပ်တန့်ခြင်း (သို့) သဲကန္တာရမြေထဲသို့ စိမ့်ဝင်သွားကြသည်။ အေရယ်ပင်လယ်၊ ဘေကာရေကန် နှင့် ဘာကတ်(ရှ်)ရေကန် တို့သည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးစာရင်းဝင် ကန်များ ဖြစ်ကြသည်။ အာရှတိုက်၏ ရာသီဥတုမှာ အပူပြင်းဆုံး သဲကန္တာရမှ အေးခဲနေသော ရေခဲပြင်၊ မုတ်သုံမိုးကြောင့် အမြဲစိုစွတ်သော ဒေသများမှ အမြဲခြောက်သွေ့နေသော ဒေသများထိ ရာသီဥတုမျိုးစုံ တွေ့နိုင်သည်။ အာရှတိုက်ကို သိသာထင်ရှားလှသော ယဉ်‌ကျေးမှု ၊[[စီးပွားရေး]]၊ နိုင်ငံရေး နှင့် ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်း ဝိသေသလက္ခဏာများကို အခြေခံ၍ အပိုင်းခြောက်ပိုင်း ခွဲခြားထားသည်။ အနောက်တောင်ပိုင်း(အီရန်၊ အာရှမိုင်းနာမှ [[တူရကီ]]၊အာရေးဘီးယားကျွန်းဆွယ်၊ နှင့် မြေဆီကောင်းပြီး စိုက်ပျိုးရေးလွယ်ကူသော နိုင်ငံများ) ၏ ထင်ရှားသော လက္ခဏာများမှာ ခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုနှင့် ရေသွင်းစိုက်ပျိုးရေး၊ ကြီးကျယ်သော ရေနံလုပ်ငန်းနှင့် လွမ်းမိုးထားသော အစ္စလာမ်သာတို့ဖြစ်သည်။ အာရှတောင်ပိုင်း (အာဖဂန်နစ္စတန်နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]မှ ဒေသအများစု) ကို ကြီးမားသော တောင်တန်းကြီးများက ကျန်အာရှအပိုင်းများနှင့် မတူအောင်ခွဲခြားပေးထားသည်။ အရှေ့တောင်ပိုင်း(အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းဆွယ်များနှင့် မလေးကျွန်းစုများ)၏ ဝိသေသများမှာ မုတ်သုံရာသီဥတု၊ ပင်လယ်ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း၊ ရောနှောနေသော [[တရုတ်]]နှင့် အိန္ဒိယ ယဉ်ကျေးမှူများ၊ မြောက်မြားလှစွာသော လူမျိုးစုများ၊ ဘာသာစကားများ၊ နိုင်ငံရေးသမားများနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှူများ ဖြစ်ကြသည်။ အရှေ့ပိုင်း(တရုတ်၊ မွန်ဂိုလီးယား၊ [[ကိုရီးယား]]၊ ထိုင်ဝမ်နှင့် ဂျပန် ကျွန်းများ)သည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ အလယ်ပိုင်းလောက်တွင်ရှိပြီး ၎င်းဒေသများ၏ ယဉ်ကျေးမှူမှာ ဟွမ်ဟီးနှင့် ကျန်ဇီမြစ်ကမ်းဘေး လူနေမှူပုံစံက ကြီးစွာလွှမ်းမိုးထားသည်။ ဤအရှေ့ပိုင်းသည် အာရှတိုက်၏ စက်မှူအထွန်းကားဆုံးဒေသ ဖြစ်သည်။ ဆိုက်ဘေးရီးယားနှင့် ရုရှားအရှေ့ဖျားပိုင်း ဒေသများကိုတော့(Russian asia) ရုရှ-အာရှအပိုင်းဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ အာရှအလယ်ပိုင်း(ယခင်ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စုမှ ပြိုကွဲထွက်လာသော-ရုရှအလယ်ပိုင်း-နိုင်ငံစု)မှာ ကန္တာရဆန်ဆန်နှင့် ရေသွင်းစိုက်ပျိုးရေး၊ ရှေးကျသော ရိုးရာမွေးမြူရေးတို့သည် ထင်ရှားသော လက္ခဏာများပင် ဖြစ်နေတော့သည်။ == လူဦးရေ၊ ယဉ်ကျေးမှူနှင့် စီးပွားရေး == အာရှ၏ လူနေထူထပ်မှူသည် ရာသီဥတုနှင့် ရေမြေတောတောင် မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ပေါ် မူတည်၍ ခွဲခြားနိုင်သည်။ မုတ်သုန်ရာသီဥတုနှင့် မြေဆီဩဇာ ပေါကြွယ်၀သော နုံးတင်မြေနု လွင်ပြင်များသည် လူနေအထူထပ်ဆုံး ဒေသများအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ၎င်းလွင်ပြင်များမှာ အိန္ဒိယမှ ဂန်းဂျပ်(စ်)လွင်ပြင်များ၊ တရုတ်ပြည်မှ ကျန်ဇီနှင့် မြောက်ပိုင်းလွင်ပြင်များ၊ ဂျပန်မှနုံးတင်မြေနု လွင်ပြင်ငယ်များ၊ နှင့် မီးတောင် ပေါက်ကွဲမှူကြောင့် မြေဆီလွာ ကောင်းမွန်နေသော မလေးကျွန်းစုများ ဖြစ်ကြသည်။ မြို့ပြလူနေမှူစံနစ်မှာ စက်မှူဖွံ့ဖြိုးသော ဂျပန်၊ ကိုရီးယားနှင့် ထိုင်ဝမ် တို့တွင် အများဆုံးတွေ့နိုင်သည်။ အာရှလူဦးရေ၏ သုံးပုံနှစ်ပုံခန့်မှာ မွန်ဂိုမျိုးနွယ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ကိုးကွယ်ကြသော အဓိကဘာသာများမှာ ဟိန္ဒူဝါဒ(အိန္ဒိယ)၊ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ(သီရိလင်္ကာ၊မြန်မာ၊ထိုင်း၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ ဗီယက်နမ်နှင့် လော)၊ ဒလိုင်းလားမားဝါဒခေါ် တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ(မွန်ဂိုလီးယားနှင့် တရုတ် အထူးသဖြင့် တိဗက်)၊ အရှေ့အာရှ ဗုဒ္ဓဝါဒ(တရုတ်နှင့် ကိုရီးယားတွင် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ၊ ရှာမန်ဝါဒ၊ တာအိုဝါဒ များနှင့် ရောထွေးနေပြီး ဂျပန်တွင် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ၊ ရှင်တိုဝါဒ တို့နှင့် ရောပြွန်းနေသည်။ အစ္စလာမ်ဝါဒ(အနောက်တောင်နှင့် တောင်အာရှ၊ အာရှအနောက်အလယ်ပိုင်း၊ မလေးရှားနှင့် အင်ဒိုနီးရှား)၊ ကတ်သိုလစ်ဝါဒ(ဖိလစ်ပိုင်၊ အရှေ့တီမောနှင့် ဗီယက်နမ်) တို့ဖြစ်ကြသည်။ သစ်တောထူထပ်သော အာရှတောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းဒေသအချို့တွင် အမဲလိုက်ခြင်း၊ ငါးဖမ်းခြင်းတို့ကို အဓိက စီးပွားအဖြစ် လုပ်ကိုင်နေကြဆဲ ဖြစ်သည်။ အလယ်ပိုင်းနှင့် အနောက်တောင်ပိုင်း ဒေသများတွင် နေရာအတည်တကျ မရှိသော တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းဖြင့် အသက်မွေးသော ရွာများ ။ စက်မှူလုပ်ငန်းနှင့် ဂရုတစိုက် စပါးစိုက်ပျိုးရေးကို အာရှတိုက်တောင်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းဒေသများရှိ မြစ်ကမ်း၊ ချောင်းကမ်းတစ်လျှောက် လွင်ပြင်များတွင် အတွေ့ရများသည်။ ဒေသအများ၏ ပူလွန်း အေးလွန်းသော ရာသီဥတုနှင့် မညီညာသော မြေပြင်အနေအထားများကြောင့် အာရှတိုက်၏ ၁၀% ခန့်သာ စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ လူဦးရေ ထူထပ်လှသော နိုင်ငံများ(တရုတ်၊ အန္ဒိယ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ အင်ဒိုနီးရှားနှင့် ဂျပန်)တွင် အစားအစာများ၏ အဓိကသီးနှံ စပါးကို ပြည်တွင်းစားသုံးမှူအတွက် စိုက်ပျိုးကြသည်။ လူဦးရေ အလွန်မများသော(ထိုင်း၊ ဗီယက်နမ်နှင့် ပါကစ္စတန်)နိုင်ငံတို့တွင် စပါးကို ပြည်တွင်း စားသုံးရန်သာမက အဓိက နိုင်ငံခြားပို့ကုန်အဖြစ် စိုက်ပျိုးကြသည်။ အာရှတိုက်၏ အခြား အဓိကသီးနှံများမှာ ဂျုံ၊ ပဲအမျိုးမျိုး၊ ကြံ၊ ဝါ၊ ဂုံလျှော်၊ ပိုးစာပင်၊ ရာဘာ၊ လ္ဘက်နှင့် အုန်း တို့ဖြစ်ကြသည်။ စိုက်ပျိုးရေးကို ပင်မစီးပွားရေးအဖြစ် လုပ်ကိုင်နေသော အာရှနိုင်ငံများတွင် လျှပ်စစ်မီး၊ ကျွမ်းကျင်လုပ်သား၊ ခေတ်မီ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊ ကုန်ချောပစ္စည်း ထုတ်လုပ်နိုင်မှူတို့၌ စက်မှူနိင်ငံများကဲ့သို့ပင် တိုးတက်လှသည်။ ဂျပန်၊ တရုတ်၊ ရုရှအာရှနိုင်ငံများ၊ တောင်ကိုရီးယား၊ ထိုင်ဝမ်၊ တူရကီ၊ နှင့် အစ္စရေးနိုင်ငံတို့သည် စက်မှူထွန်းကားသော နိုင်ငံများ ဖြစ်ကြသည်။ ဂျပန်နှင့် အာရှနဂါးလေးကောင် ဟုခေါ်ဆိုကြသော ထိုင်ဝမ်၊ ကိုရီးယား၊ စင်္ကာပူနှင့် ဟောင်ကောင် နိုင်ငံများသည် အာရှတိုက်မှ ထင်ရှားသော စက်မှုနိုင်ငံများ အဖြစ် ထင်ရှားသည်။ လုပ်အားခ ဈေးပေါသော ထိုင်း၊ အင်ဒိုနီးရှားနှင့် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း ဒေသများသည်လည်း ဂျပန်၏ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုဖြင့် စက်မှုနိင်ငံများ ဖြစ်လာစေဖို့ ချီတက်နေကြသည်။ ၎င်းစက်မှုနိုင်ငံများတွင် ရထားလမ်းများလည်း ကောင်းစွာတိုးတက်သည်။ ဂျပန်၊ အန္ဒိယ၊ တရုတ်နှင့် ရုရှအာရှ နိင်ငံများတွင် အလွန်ရှည်သော ရထားလမ်းများနှင့် ရထားလမ်း မိုင်ပေါင်းများစွာ ဖောက်လုပ်ထားပြီးဖြစ်သည်။ အာရှနိုင်ငံများ၏ ဝင်ငွေကို အဓိက အထောက်အကူပြုသော လုပ်ငန်းမှာ တွင်းထွက်ပစ္စည်းများ တင်ပို့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အနောက်တောင်အာရှ၊ အလယ်အာရှနှင့် အင်ဒိုနီးရှား တို့မှ ရေနံ ; မလေးရှား၊ ထိုင်းနှင့် အင်ဒိုနီးရှားမှ သံဖြူ ; အိန္ဒိယမှ မန်းဂနိ(စ်) ;တူရကီနှင့် ဖိလစ်ပိုင်မှ ခရိုမိုက် ; တရုတ်မှ တန်စတင်၊ ကျောက်မီးသွေး၊ ဆီနှင့် ခနောက်စိမ်းတို့သည် အာရှတိုက်နိုင်ငံများ၏ ဝင်ငွေအထောက်အကူပြု ပို့ကုန်ပစ္စည်းများ ဖြစ်သည်။ == နောက်ခံသမိုင်းအကျဉ်း == အာရှတိုက်သည် ကမ္ဘာ့ရှေးအကျဆုံး လူနေမှုစံနစ်များ ယဉ်ကျေးမှုများ ထွန်းကားခဲ့သော အရပ်ဖြစ်သည်။ ဆူမာ၊ ဘေဘီလုံ၊ အက်စ်ဆီးရီးယား၊ မီဒီယာနှင့် ပါရှားတို့သည် အလွန်ရှေးကျသော လူနေမှုစံနစ်များ၊ ယဉ်ကျေးမှုများ ထွန်းကားခဲ့ရာ အင်ပါယာများအဖြစ် ကျော်ကြားသည်။ ၎င်းဒေသများနှင့် အနောက်တောင် အာရှတွင် အစ္စလာမ် လူနေမှုစံနစ် ထွန်းကားနေချိန် အရှေ့ဘက်တွင် အိန္ဒိယ၊ တရုတ်နှင့် ဂျပန်တို့၏ လူနေမှုပုံစံများ ပျံ့နှံ့လာပေသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် နေရာ အတည်တကျမရှိ လှည့်လည်သွားလာ နေထိုင်ကြသောဟန်၊ မွန်ဂိုနှင့် တာ့ခ် လူမျိုးစုများသည်လည်း မြောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်း ဒေသများတွင် အင်ပါယာများ တည်ထောင်လာကြသည်။ ၁၃ ရာစုနှင့် ၁၄ ရာစုများတွင် ၎င်းတို့၏ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများ အင်အားအကောင်းဆုံး အနေအထား ရောက်ခဲ့သော်လည်း အဆုံးတွင် အနောက်သို့ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ကြခြင်းဖြင့်ပင် အဆုံးသတ်လေသည်။ မွန်ဂိုများ တန်ခိုးကြီးထွားချိန်တွင် ဥရောပမှ ရှေးဦး ခရီးသွားများ ယင်းဒေသသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုခရီးသွားများထဲတွင် အီတလီနိုင်ငံသား မာကိုပိုလိုမှာ ထင်ရှားသည်။ ၁၄၉၈ခုနှစ်၊ ပေါ်တူဂီနိုင်ငံသား စွန့်စားရှာဖွေသူ ဗာစကိုဒဂါးမား အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ရေကြောင်းမှ ရောက်ရှိလာမှုသည် အာရှတိုက်တွင် ဥရောပတိုက်သားများ၏ နယ်ချဲ့မှုအစပင် ဖြစ်တော့သည်။ ၁၆၄၀ တွင် ရုရှမှ ကော့ဆက်စ်သည် ဆိုက်ဘေးရီးယားကို ကျော်ဖြတ်ပြီး ပစိဖိတ်ဒေသတိုင် အာရှမြောက်ပိုင်းကို ကျူးကျော် ဝင်ရောက်လာသည်။ ၁၇ ရာစုတွင် အင်္ဂလိပ်၊ ပြင်သစ်၊ ဒတ်ရှ်နှင့် ပေါ်တူဂီမှ ကုန်သွယ်မှုလုပ်ငန်း ကုမ္ပဏီများ အိန္ဒိယ ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်၊ အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တရုတ်ပြည်တို့တွင် ပြိုင်ဆိုင်မှုများ ကြီးထွားလာခဲ့ပြီး ရလဒ်မှာ အာရှမြေပေါ်တွင် ဥရောပနိုင်ငံသားများ၏ စီးပွားရေး ကြိုးကိုင်ခြယ်လှယ်မှုများ ပိုမိုများပြားလာခဲ့သည်။ အချင်းချင်း ပဋိပက္ခဖြစ်မှူများအပေါ် အကျိုးရှိရှိ အသုံးချတတ်ခြင်း၊ စက်မှုတော်လှန်ရေးမှ ရရှိလာသော နည်းပညာ အသစ်များကို အသုံးချနိုင်ခြင်း တို့မှ ရှေးဦးစွာ အိန္ဒိယနိုင်ငံဒေသအချို့၊ထို့နောက် အနောက်တောင်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံများ၏ နိင်ငံရေး နယ်ပယ်များတွင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ပြီး ဥရောပသားတို့ အာဏာ ချဲ့ထွင်လာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့ဖိအားပေးမှုကြောင့် တရုတ်နှင့် ဂျပန်တို့လည်း ကုန်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းများ ဖွင့်ခဲ့ကြရသည်။ ပထမကမ္ဘာစစ်အပြီး အာရှတွင် ဥရောပသားတို့စိုးမိုးမှု လျော့ကျသွားပြီး အာရှသားတို့လည်း အမျိုးသားရေး စိတ်ဓာတ်များ နိုးကြားလာပြီး ကိုယ်ပိုင် ဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့် နှင့် လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းလှုပ်ရှားမှုများ စတင်လာကြသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နှင့် ပဋိပက္ခများ၊ တိုက်ပွဲများအကြား အာရှသည် များစွာ အထိနာခဲ့သည်။ စစ်ပြီးနှစ်များတွင် ဖြစ်ကြသော နိုင်ငံတကာ ပဋိပက္ခများသည် စတင်သန္ဓေတည်ရာ ဥရောပမှ အာရှသို့ ကမ္ဘာစစ်နှစ်ခုလုံး၏ ဗဟိုအဖြစ် ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။ ကမ္ဘာစစ်များအပြီး စစ်အေးတိုက်ပွဲကာလ၊ ကိုလိုနီနိုင်ငံငယ်များ အဖြစ်မှ လွတ်မြောက်လာခဲ့ကြသော အာရှနိုင်ငံများတွင် စစ်ပွဲငယ်များ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေပြီး နိုင်ငံရေးတည်ငြိမ်မှု မရှိပေ။ ထိုစစ်ပွဲငယ်များထဲမှ အာရပ်နှင့် အစ္စရေးတိုက်ပွဲများ၊ ကိုရီးယားစစ်ပွဲ၊ ကွန်မြူနစ်အစိုးရများ ပေါ်ထွက်လာသော တရုတ်၊ ကိုရီးယားနှင့် ဗီယက်နမ် စစ်ပွဲများမှာ တင်းမာမှုအားကြီးသော စစ်ပွဲများဖြစ်သည်။ ၁၉၅၀ပြည့် နှစ်များ၌ ဥရောပသည် အာရှတွင် တရုတ်နှင့် ဆိုဗီယက်တို့လွှမ်းမိုးမှုကို တန်ပြန်ရန် ဘဂ္ဂဒတ် ပဋိညာဉ်(နောင်တွင် ဗဟိုစာချုပ်အဖွဲ့-စီတီအို)၊ အရှေ့တောင်အာရှ စာချုပ်အဖွဲ့ (ဆီးတိုး) စသော မဟာမိတ်အဖွဲ့များ ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြပြန်သည်။ သို့သော် ၁၉၆၀တွင် တရုတ်နှင့် ဆိုဗီယက် အက်ကွဲကြောင်း ထခဲ့ပြီး ကြိုးပမ်းလာခဲ့သော ဖက်စပ် ကွန်မြူနစ်တိုက်ကြီး စီမံကိန်းအိပ်မက် ပျက်ပျယ်ခဲ့ရသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အပြီးတွင်လည်း အမေရိကန်၊ အင်္ဂလန်၊ ပြင်သစ်နှင့် နယ်သာလန်တို့သည် အာရှတွင် အဓိကတပ်များအဖြစ် ဆက်လက် တပ်စွဲထားကြသည်။ သို့သော် စစ်ပြီးခေတ် အိန္ဒိယ၊ ဂျပန်၊ တရုတ်၊ အင်ဒိုနီးရှားနှင့် အခြားအာရှနိုင်ငံများသည် ကမ္ဘာ့ဇာတ်ခုံပေါ်တွင် ပို၍လွတ်လပ်သော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နိုင်ရန် ကြိုးစားလာကြသည်။ ၁၉၆၀ နှင့် ၁၉၇၀နှစ်များတွင် အင်္ဂလန်က စူးအက်တူးမြောင်း အရှေ့ဘက်ဒေသကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် ဆုံးဖြတ်ချက်၊ နှင့် အမေရိကန်က ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲတွင် အသာရနေမှုတို့သည် အနောက်တိုင်းသားများ အာရှတွင် အာဏာချိန်ခွင်လျှာ ညှိနေမှူကို မီးမောင်းထိုးပြသလို ဖြစ်နေပေသည်။ တရုတ်၏ အင်အား ကြီးထွားလာမှုနှင့် ဆိုဗီယက်၏ အာရှနိုင်ငံများနှင့် ဆက်ဆံရေး အရှိန်မြှင့် တိုးချဲ့လာမှု(အထူးသဖြင့် အိန္ဒိယနှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်း အာရပ်နိုင်ငံများ)တို့သည် ဒေသတွင်း ကွန်မြူနစ်အုပ်စုနှင့် ကွန်မြူနစ်ဆန့်ကျင်သော အုပ်စုတို့အကြား ဆန့်ကျင်ဘက် အင်အားစုများ ယှဉ်ပြိုင်နေမှုဖြင့် အာရှ၏ မငြိမ်သက်မှုကို ပြသနေပြန်သည်။ အခြားသောအဖွဲ့များ၏ ၁၉၇၀-၁၉၈၀ နှစ်များ ယှဉ်ပြိုင်မှုများကလည်း မတည်ငြိမ်သော အာရှကို ပိုမိုပီပြင်အောင် သရုပ်ဖော်ပေး နေပြန်ပါသည်။ ပုံမှန်တိုးနေသော လူဦးရေတိုးနှုန်းသည် အာရှနိုင်ငံများကို ဆင်းရဲမွဲတေမှူ သက်တမ်းရှည်စေခြင်း၊ ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု လုံလောက်စွာ မပေးနိုင်ခြင်း၊ အလုပ်လက်မဲ့ဦးရေ များပြားလာခြင်း၊ ထိုက်သင့်သော လုပ်အားခ မခံစားရခြင်း၊ သမိုင်းတလျှောက် ကြုံတွေ့လာရသော ခါးသီးမှုများကြောင့် ဒေသတွင်း နိုင်ငံအချင်းချင်း အထိမခံ သည်းခံမှုနည်းပါးခြင်း စသည့်အချက်များ ရလဒ်ဖြစ်စေသည်။ စစ်အင်အား တောင့်တင်းကြသော အီရန်၊ အီရတ်၊ ပါကစ္စတန်၊ အိန္ဒိယ၊ တရုတ်၊ ဗီယက်နမ်နှင့် အင်ဒိုနီးရှားတို့က အားနည်းသော အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများကို ကျူးကျော်ခြင်းကြောင့် ဒေသတွင်း နိုင်ငံများအကြား တိုက်ပွဲငယ်ကလေးများ အပါတ်စဉ် ဖြစ်ပွားစေသည်။ ၁၉၇၃-၁၉၇၄ နှင့် ၁၉၇၉ ခုနှစ်များတွင် အရှေ့အလယ်ပိုင်း နိုင်ငံများဦးဆောင်မှုဖြင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ကမ္ဘာ့လောင်စာဆီ အကျပ်အတည်းဖြစ်မှူ၊ ဂျပန်နှင့် အာရှနဂါးများ စီးပွားရေးအင်အား တောင့်တင်းလာမှုတို့သည် စောစောပိုင်း ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးကို စိုးမိုးထားသော အမေရိကန်နှင့် ဥရောပနိုင်ငံများကို တုန်လှုပ် ချောက်ချားစေခဲ့သည်။ ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ခွင့်နှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် တောင်းဆိုလာသော လူမျိုးစုများ၊ နယ်စပ်နယ်နိမိတ် သတ်မှတ်မှု မမျှတခြင်းများကြောင့် အိန္ဒိယမှ ဒေသအချို့၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်းနိုင်ငံများ၊ နီပေါနှင့် မြန်မာနိင်ငံတို့မှာ ဒေသတွင်း ပဋိပက္ခများ၊ ပြည်တွင်း ပဋိပက္ခများဖြင့် မအေးချမ်းခဲ့ပေ။ ၁၉၇၉ အီရန်နိုင်ငံတွင် အသစ်ပေါ်ထွက်လာသော အစ္စလာမ်မစ် အင်အားစုများ နေရာရလာပြီး အနောက်တောင်နှင့် တောင်အာရှ နိုင်ငံများမှ အစိုးရများကိုပါ ယင်းအင်အားစုများ ပျံ့နှံ့တိုးပွားလာမှုဖြင့် ခြိမ်းခြောက်နေပြန်ပါသည်။ ၁၉၉၀ အာဖဂန်နစ္စတန်တွင် ၎င်းတို့ပင် အသာရပြီး နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၉၀ တွင် မအောင်မြင်သော အာဖဂန်နစ္စတန်ကို ကျူးကျော်မှူကြောင့် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုကြီး ပြိုကွဲခြင်းသည် စစ်အေးတိုက်ပွဲကို အငွေ့ပျံစေခဲ့ပြီး အာရှအလယ်ပိုင်းတွင် လွတ်လပ်သော နိုင်ငံတစ်စုကို မွေးဖွားပေးခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ တွင် တရုတ်သည် စီးပွားရေး တိုးတက်မှူ အလွန် အားကောင်းလာပြီး ဖွံ့ဖြိုးဆဲ အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံများမှာမူ တိုးတက်မှု နှေးကွေးသွားသည်။ အင်ဒိုနီးရှား၏ စီးပွားပျက်ကပ်သည် ဆူဟာတိုကို ထိုင်ခုံပေါ်မှ ဖယ်ရှားခဲ့ပြီး ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံ အစပြုခဲ့သလို လွတ်လပ်ရေးနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး တောင်းဆိုမှုများ(အရှေ့တီမော၊ အာချဲနှင့် ပါပူဝါ) ရှိလာခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ၌ပင် တစ်ချိန်က အာရပ်-အစ္စရေး ပဋိပက္ခတွင် တိုက်ခဲ့ကြသူများ အကြားတွင် ငြိမ်းချမ်းရေး လုပ်ငန်းများ ပေါ်ထွန်းလာနေပေသည်။ ==ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးသောတိုက်== ကမ္ဘာပေါ်တွင် တိုက်ကြီးခြောက်တိုက်ရှိသည့်အနက် အကြီးဆုံး သော တိုက်လည်း ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အထူးခြားဆုံး သော တိုက်ကြီးလည်း ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ယဉ်ကျေးသော လူမျိုးတို့ ဆည်းကပ်းသည့် အယူဝါဒအားလုံး စတင်ပေါက်ဖွား ရာ ဘူမိနက်သန်မြေလည်း ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့လူမျိုးများ စတင် ပေါက်ဖွားရာ ဘူမိနက်သန်မြေလည်း ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့လူမျိုးများ စတင်ပေါက်ဖွားရာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုတို့ စတင် ထွန်းကားရာလည်း ဖြစ်သည်။ ထိုတိုက်ကြီးကား အာရှတိုက် ဖြစ်လေသည်။ ==အာရှတိုက်== ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ယဉ်ကျေးသောလူမျိုးတို့ ဆည်းကပ်သည့်အယူဝါဒအားလုံး၏ စတင်ပေါက်ဖွားရာ ဘူမိ နက်သန်မြေကား အာရှတိုက်ဖြစ်၏။ ဤမျှသာမက အာရှတိုက် သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမြင့်ဆုံးသော တောင်ထိပ်၊ အကျယ်ဆုံး သော ကုန်းပြင်မြင့်၊ ရေမျက်နှာပြင်အောက် အနိမ့်ကျဆုံးသော ဒေသ၊ မိုးအစွတ်ဆုံး သောအရပ်၊ အခြောက်သွေ့ဆုံးသောနေရာ၊ နွေရာသီနှင့် ဆောင်းရာသီအပူချိန်ဒီဂရီ အကွာခြားဆုံးဌာန၊ လေဖိအားအနည်းဆုံးသောဒေသ စသည်တို့တည်ရာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အထူးခြားဆုံးသောတိုက်ကြီးလည်းဖြစ်၏။ ကမ္ဘာ့ လူမျိုးများ၏ စတင်ပေါက်ဖွားရာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများ စတင် ပေါ်ထွန်းရာ ဌာနလည်း ဖြစ်လေသည်။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ တိုက်ကြီးခြောက်တိုက် ရှိသည့်အနက် အကြီးဆုံးသောတိုက်လည်းဖြစ်၏။ ဥရောပတိုက်နှင့် အာဖရိကတိုက် နှစ်တိုက်ပေါင်းထက်လည်း စတုရန်းမိုင် ၆ဝဝ,ဝဝဝ ခန့် ပိုနေသေး၍ အမေရိကတိုက် နှစ်တိုက်ပေါင်း ထက်လည်း စတုရန်းမိုင် ၆ဝဝ,ဝဝဝ ခန့် ပိုနေသေးသည်။ အာရှတိုက်၏ ရာသီဥတုအကြောင်းကို ခြုံ၍ ပြောရန် အလွန်ခက်၏။ ပူသောတိုက်ကြီးဟု ပြောရမည်လည်း မလွယ်။ အေးသည်ဟုလည်း မပြောနိုင်။ မိုးအလွန်ရွာသောတိုက်ဟု ပြောရမည်ကလည်း တစ်နေ့လျှင် မိုးရေချိန် နှစ်လက်မကျော် သုံးလက်မ ရွာသောဒေသ ရှိငြားလည်း တစ်နှစ်လုံးနေ၍မှမိုး တစ်ပေါက်မျှ မမြင်ရသောဒေသလည်း ရှိနေသေး၏။ အာရှတိုက်ဟူသော အမည်သည် ဟီဗရူဘာသာမှဆင်းသက် ၍ ''အရှေ့''၊ သို့မဟုတ် ''နေထွက်ရာ''ဟုအဓိပ္ပာယ်ရ၏။ အာရှတိုက်သည် ကမ္ဘာဦးလူတို့ စတင်ပေါက်ဖွားရာဒေသဟု ခရစ်ယာန်ဓမ္မဟောင်းကျမ်း၌ ဆိုထား၏။ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒဆိုင်ရာ စာပေကျမ်းဂန်တို့၌လည်း ကမ္ဘာပျက်၍ ဦးစွာပေါ်လာသော ဌာနသည် ဇမ္ဗူဒီပါလက်ယာတောင်ကျွန်းရှိ ဘုရားပွင့်ရာမြေဟု ဆိုထားရာ ကမ္ဘာဦးအစကပင် သမိုင်းတွင် စာတင်လောက်အောင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော တိုက်ကြီးဟု ဆိုရပေမည်။ အာရှတိုက် အီရတ်နိုင်ငံရှိ ယူဖရေးတီးနှင့် တိုင်းဂရစ်မြစ် ဝှမ်းဒေသသည် ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှု စတင် ထွန်းကားရာဌာန ဖြစ်၏။ ထိုဒေသတစ်ဝိုက်ရှိ တိုင်းပြည်တို့သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ယဉ်ကျေးမှုနိုးကြားထကြွခြင်း မရှိမီကပင် ယဉ်ကျေးမှုတိုးတက် လျက်ရှိသော မင်းနေပြည်တော်များ ဖြစ်ခဲ့ကြ၏။ ဆီးရီးယား နိုင်ငံတွင် ယခုထက်တိုင် ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှု၏ သဲလွန်စ အနုပညာလက်ရာများကို အထင်အရှား တွေ့ရှိနိုင်လေသည်။ ဥရောပနှင့် အမေရိကတိုက်များရှိ လူတို့သည်ပင် အထက်ပါ ဒေသများမှ စတင်ပေါက်ဖွားလာသော လူမျိုးစု၏ အဆက် အနွယ်များ ဖြစ်လေသည်။ အစ္စလာမ်အယူဝါဒ ထွန်းကားစအခါလောက်က အာရပ်တို့သည် ဆင်စီး၊ မြင်းစီး၊ စစ်တိုက် အလွန် ကျွမ်းကျင်ရကား အာဖရိကတိုက်နှင့် စပိန်ပြည်ဘက်သို့ပင် နယ်ချဲ့လာခဲ့ရာ ဥရောတိုက်ကို အာရပ်တို့ ကြီးစိုး မည်ကဲ့သို့ ဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်။ မွန်ဂိုလူမျိုးတို့သည် အာရပ်တို့ကြီးစိုးရာ ဗဂ္ဂဒက်နှင့် ဆီးရီးယား ကို သိမ်းပိုက်လိုက်၍သာ ဥရောပတိုက်သည် ထိုဘေးမှ သီသီကလေး လွတ်ခဲ့လေသည်။ ယင်းသို့ လွတ်ခဲ့ပြီးနောက် ဥရောပတိုက်မှ ကုန်သည်များ၊ နယ်သစ်စွန့်စားရှာဖွေသူများ၊ သာသနာပြုများ၏ ပယောဂကြောင့် အာရှတိုက်သည် ဥရောပတိုက်သား တို့၏ နယ်ချဲ့ရာမြေ ဖြစ်ခဲ့ရလေသည်။ အင်္ဂလိပ်၊ စပိန်၊ ဒပ်ချ၊ ပေါ်တူဂီလူမျိုး တို့သည် ဤသို့ဖြင့် အာရှတိုက်တွင် အင်ပါယာ ချဲ့နိုင်ခဲ့လေသည်။ ဤအချိန်မှစ၍ အနောက်တိုင်းယဉ်ကျေးမှု များသာ တဖြည်းဖြည်း ထွန်းကားလာခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် အနောက်တိုင်းသားတို့ ကြီးစိုးသည်ကို ငုံ့၍ခံမည့် လူမျိုးများ မဟုတ်သည့်အတိုင်း ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံက အာရှသည် အာရှလူမျိုးများအဖို့ဟူသော ကြွေးကြော်သံနှင့် ဗြိတိသျှအစရှိသော အနောက်တိုင်းသားတို့အပေါ် စစ်ကြေညာလိုက်လေသည်။ စစ်ကြေညာပြီးသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် ဖိလစ်ပိုင်၊ မလေးကျွန်းဆွယ်၊ ဒပ်ချအရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစုနှင့် မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းယူပြီးလျှင် အနောက်တိုင်းသားတို့ကို နှင်ထုတ်ခဲ့လေသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင်ကား အားချင်းမမျှသဖြင့် လက်နက်ချ၍ ထိုနိုင်ငံများကို ပြန်အပ်ရ၏။ သို့ရာတွင် ထိုတိုင်းပြည်များကို တိုင်းရင်းသားတို့၏ နိုးကြားမှုကြောင့် နယ်ချဲ့သမားတို့သည် ရေရှည်မအုပ်စိုးနိုင်ချေ။ စစ်ပြီး၍ မကြာမြင့်မီ အသီးအသီး လွတ်လပ်ရေးများ ရရှိလျက် စီးပွားရေး၊ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို မြှင့်တင်လျက် ရှိကြသည်။ ===တည်နေရာနှင့်အကျယ်အဝန်း=== အာရှတိုက်သည် ကမ္ဘာမြေပြင်၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့် ကျယ်ဝန်း၍ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၈,ဝဝဝ,ဝဝဝ ခန့်ရှိ၏။ ဒုတိယအကြီးဆုံးသော အာဖရိကတိုက်ထက်ပင် တစ်ဆခွဲမျှ ကြီးသည်။ မြောက်ဘက် အာတိတ်ဒေသမှ တောင်ဘက် အလွန်ပူပြင်းသော အီကွေတာမျဉ်းအထိ ကမ္ဘာ့အထက်ပိုင်း တစ်ပိုင်းလုံးလိုလို ပြန့်ကျယ်လေသည်။ အာရှတိုက်တွင် အပါအဝင်ဖြစ်သော အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစုအချို့မှာ အီကွေတာမျဉ်းအောက်ဘက်သို့ပင် ကျနေသေး၏။ အာရှတိုက်၏ အနောက်ဘက်၌ကား အနေအထိုင် အလုပ်အကိုင် ယဉ်ကျေးမှုစသည်တို့တွင် လုံးဝမတူတမူကွဲသော ဥရောပတိုက်မြေပြင်နှင့် ဆက်စပ်လျက် ရှိ၏။ အရှေ့ဘက်တွင် အမေရိကတိုက် အလာစကာပြည်နယ်နှင့် ၃၆ မိုင်ခန့်ကျယ်သော ဗဲရင်းရေလက်ကြားဖြင့်သာ ခြားလျက်ရှိသည်။ အနောက်တောင်ထောင့်ရှိ အာဖရိကတိုက်နှင့်မူ ဆူးအက်တူးမြောင်းမဖောက်မီက ကုန်းချင်းစပ်လျက်ရှိသည်။ သို့ရာတွင် သုံးဘက်စလုံး၌ကား ရေများဝန်းရံလျက်ရှိ၏။ မြောက်ဘက်၌ အာတိတ်သမုဒ္ဒရာ၊ အရှေ့ဘက်၌ ကမ္ဘာပေါ်တွင်အကျယ်ဆုံးသော ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် တောင်ဘက်တွင် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာတို့ရှိကြသည်။ မြောက်ဘက်ရှိ အာတိတ်သမုဒ္ဒရာမူကား လပေါင်းများစွာ ရေခဲနေသဖြင့် ဆိပ်ကမ်းများ၌ သင်္ဘောများ မဆိုက်ကပ်နိုင်ချေ။ အာရှတိုက် ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းသည် မိုင်ပေါင်း ၅ဝ,ဝဝဝ ခန့်ရှည်၏။ ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက် မနီးမဝေးတို့၌ ကျွန်းကလေးပေါင်းများစွာကို တွေ့နိုင်သည်။ အာရှတိုက်သည် အရှေ့အနောက်သို့ မိုင်ပေါင်း ၆,ဝဝဝ ခန့်၊ တောင် မှ မြောက်ဘက်စွန်းဖြစ်သော ချယ်လျူစကင်းအငူသည် မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းမှ ၁၂ ဒီဂရီ အတွင်း၌တည်ရှိ၍ တောင်ဘက် အဖျားဆုံးကျသည့် မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်အစွန်းဖြစ်သော ရိုမေနီးယားအငူကား အီကွေတာနှင့် ၁ ၁/၂ ဒီဂရီခန့်သာ ကွာလေသည်။ ယင်းသို့ အာရှတိုက်သည် အလွန်ကျယ်ပြန့် ကြီးကျယ် လွန်းရကား အနောက်ဘက် အိမ်နီးချင်းဖြစ်သည့် ဥရောပတိုက်ကိုပင် အချို့ပထဝီဝင်ဆရာတို့က အာရှတိုက်၏ ကျွန်းဆွယ်ဟူ၍ ထည့်သွင်းရေးသားကြသည်။ အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်း အိန္ဒိယအနောက်မြောက်ဘက်ရှိ ''ကမ္ဘာ့အမိုး''ဟု ခေါ်ကြသော ပမီးယားတောင်ထွတ်မှ မြစ်များတောင်များသည် အရပ်ရှစ်မျက်နှာသို့ ဖြာထွက်လျက်ရှိသည်။ အရှေ့တောင်ဘက်သို့ ဖြာထွက်သွားသော တောင်တန်းကား ဟိမဝန္တာတောင်တန်းဖြစ်၏။ ( ဟိမဝန္တာတောင်တန်း-။) ပေပေါင်း ၂၉,ဝ၂၈ ပေမြင့်၍ ကမ္ဘာပေါ်၌ အမြင့်ဆုံးသော ဧဝရက်တောင်သည်လည်း ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတွင်ပါဝင်သော တောင်ထွတ်တစ်ခုဖြစ်၏။ ( ဧဝရက်တောင်ထိပ်-။) ထိုဟိမန္တာတောင်တန်းသည် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ နယ်နမိတ်စပ်ကြားအထိ ဆင်းသွားလေသည်။ ထိုတောင်တန်းသည် ရှေးဟောင်း ဗုဒ္ဓဝင်ပုံပြင်တို့၌ အလွန်ထင်ရှား၍ လူသိများသော တောင်တန်းဖြစ်၏။ ထိုတောင်တန်းမှ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဖြာထွက်ခဲ့သော တောင်တန်းများသည် အနောက်ရိုးမ၊ အရှေ့ရိုးမ အမည်များဖြင့် ထင်ရှားရှိလေသည်။ ထိုတောင်တန်းသည် အလွန်မြင့်ရကား အနိမ့်ဆုံးတောင်ကြားလမ်းသည်ပင် ပေ ၁၅,ဝဝဝ မြင့်လေသည်။ ပမီးယားတောင်ထွတ်၏ အရှေ့ဘက် စူးစူးသို့ တန်းဆင်းသွားသော တောင်တန်းကား ကာရာကိုရမ် တောင်တန်းဖြစ်၏။ ထိုတောင်တန်းသည် တရုတ်နိုင်ငံဘက် အထိ တန်းဆင်းသွားရာ တရုတ်နိုင်ငံရှိ ဆင်လင်တောင်သည် ထိုတောင်တန်းမှ ဖြာထွက် သွားသော တောင်ဆက်ဖြစ်၏။ အရှေ့မြောက်ဘက်သို့ ဖြာဆင်းသွားသော တောင်တန်းသည်ကား တီယန်ရှင် တောင်တန်းဖြစ်သည်။ ဤတောင်တန်းကြီးသုံးခု သည် ပမီးယားတောင်ထွတ်မှ အရှေ့ဘက်သို့ ဖြာထွက်သော တောင်တန်းသုံးသွယ်ဖြစ်၏။ အနောက်ဘက်သို့ တန်းဆင်းသွားသော ဆူလေမန်တောင်တန်းသည် အီရန်နိုင်ငံ ကမ်းရိုးတန်းအနီးမှဖြတ်လျက် အာရှမိုင်းနားအတွင်း ထိုးဝင်သွားကာ အာမီးနီးယန်းတောင်တန်းစု ဖြစ်လာပြီးနောက် အာရှမိုင်နား တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက် တန်းဆင်းသွား၏။ ( အာရှမိုင်းနား။) အနောက်ဘက်စူးစူးသို့ ဖြာထွက်သွားသော တောင်တန်းသည်ကား အီရန်နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းနှင့် ကက်စပျန် ပင်လယ်ကို ဖြတ်လျက် အာရှမိုင်းနားမြောက်ဘက်စွန်းသို့ သွယ်တန်းသွား၏။ ( ကက်စပျန် ပင်လယ်-။) ထိုတောင်တန်းကို ဟိန္ဒုကွတ်ရှတောင်တန်းဟုခေါ်၏။ ဤသို့ အလယ်ဗဟို၌သာ အမြင့်ဆုံးဖြစ်၍ အရပ်လေး မျက်နှာသို့ တရွေ့ရွေ့နိမ့်လျှော ဆင်းသွားရကား အာရှတိုက်သည် ရေပေါ်၌ ပေါလောပေါ်နေသော လိပ် ကျောကုန်းနှင့် တူလှပေသည်။ ထိုတောင်တန်းကြီးတို့၏ကြားတွင် တည်ရှိသော တိဗက် ကုန်းပြင်မြင့်ကြီးကား ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူနေသည့် အမြင့်ဆုံးသော ကုန်းပြင်မြင့်ဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်ထက် ပေပေါင်း ၁၆,၆ဝဝ မှ ၁၇,ဝဝဝ အထိ မြင့်၏။ တိဗက်ပြည်၏ အရှေ့ဘက်စွန်းတွင်လည်း ရေမျက်နှာပြင်ထက် ပေ ၉,ဝဝဝ ခန့်မြင့်သော ကိုကိုနော် ခေါ်အိုင်ပြာလည်းရှိ၏။ အာဖဂန်နစ္စတန်၊ ဗလူချိစတန်နှင့်အီရန်နိုင်ငံတို့အပါအဝင်ဖြစ်သော အီရန်ကုန်းပြင်မြင့်၊ အာရှမိုင်းနားကုန်းပြင်မြင့်၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံဒက္ခိဏ ကုန်းပြင်မြင့်တို့သည်လည်း အာရှတိုက်၏ ထင်ရှား ကျယ်ပြန့်၍ လူနေ အိမ်ခြေများသော ကုန်းပြင်မြင့်များ ဖြစ်ကြ၏။ အာရှတိုက်တွင် ကမ္ဘာ့အမိုးသာမက ကမ္ဘာ့မြေအောက်ခန်းလည်းရှိ၏။ ထိုမြေအောက်ခန်းမှာ အာရေဗျကျွန်းဆွယ်မြောက်ဘက်ရှိ ဒက်ဆီးခေါ် ပင်လယ်သေဖြစ်သည်။ ( ပင်လယ်သေ-။) ရေမျက်နှာပြင်အောက် ပေပေါင်း ၁,၂၉ဝ နိမ့်၏။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အနိမ့်ဆုံးသောဒေသဖြစ်လေသည်။ ရေမျက်နှာ ပြင်အောက် နိမ့်သော အခြားပင်လယ်တစ်ခုကား ကက်စပျန် ပင်လယ်ဖြစ်၏။ ရေမျက်နှာပြင်အောက် ၈၅ ပေ နိမ့်သည်။ ယင်းတို့ သည်ကား စင်စစ်အားဖြင့် အိုင်အကြီးစားမျိုး ဖြစ်လေ သည်။ ပမီးယားတောင်ထွတ်မှ ဖြာတန်းသွားသော တောင်တန်းများ သည် ဆီနှင်းခဲများ ဖုံးအုပ်နေသဖြင့် နွေရာသီတွင် နေပူရှိန် ကြောင့် အရည်ပျော်ကျလာပြီးလျှင် နိမ့်ရှိုင်းရာသို့ စီးဆင်းခဲ့ရာမှ မြစ်ပေါင်းများစွာ ဖြစ်ခဲ့၏။ မြောက်ဘက်သို့ စီးဆင်းသော အော့ဗမြစ်၊ ယန်နိဆေးမြစ်နှင့် လျိနာမြစ်များသည် ဆိုက်ဗီးရီးယားဒေသကိုဖြတ်၍ အာတိတ်သမုဒ္ဒရာသို့ စီးဝင် သည်။ ထိုမြစ်များသည် သစ်တောများနှင့် မြက်ခင်းများကို ဖြတ်သန်း စီးဆင်းသဖြင့် ရေစီးအလွန်နှေးသည်ကတကြောင်း၊ မြောက်ပိုင်းရှိ ရေအမြဲခဲသော တန်းဒြဒေသများခံနေသည် ကတကြောင်းတို့ကြောင့် လွင်ပြင်များပေါ်တွင် ရေလျှံပြီးလျှင် ရွှံ့အိုင်ကြီးများ ဖြစ်နေလေသည်။ အရှေ့ဘက်သို့ စီးဆင်းသော မြစ်များကား အမူမြစ်၊ ယန်စီမြစ်၊ ဆီကျန်မြစ်၊ ဝှန်ဟိုမြစ် တို့ဖြစ်၏။ တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်း သောမြစ်များကား ထိုင်း (ယိုးဒယား)နိုင်ငံ၌ မဲခေါင်မြစ်၊ မြန်မာနိုင်ငံ၌ သံလွင်မြစ်၊ ဧရာဝတီမြစ်၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ၌ ဂင်္ဂါမြစ်၊ ဗြဟ္မပုတြမြစ်၊ အိန္ဒုမြစ်တို့ ဖြစ်ကြ၏။ အနောက်ဘက်တွင်ကား တိုင်းဂရစ်နှင့် ယူဖရေးတီး မြစ်တို့သည် အီရတ်နိုင်ငံကိုဖြတ်လျက် ပါးရှင်း ပင်လယ်ကွေ့ထဲသို့ စီးဆင်းကြလေသည်။ <br /> ===ရာသီဥတုနှင့်ကောက်ပဲသီးနှံများ=== ဤမျှကျယ်ဝန်းသော ဒေသသည် ရာသီဥတုအားဖြင့် တစ်နေရာနှင့်တစ်နေရာ အလွန်ကွာခြားလှသည်မှာ အံ့ဩဖွယ်ရာ မဟုတ်ချေ။ အာရှတိုက်၏ လေးပုံသုံးပုံသည် သမပိုင်းတွင် ပါဝင်ပြီးလျှင် ရှစ်ပုံတစ်ပုံသည် အပူပိုင်းတွင် ပါဝင်၍ ကျန်ရှစ်ပုံတစ်ပုံကား အာတိတ်ရေခဲသော အအေးပိုင်းတွင် ပါဝင်လေ သည်။ အာတိတ် အအေးပိုင်းတွင် ပါဝင်သောဒေသများသာမက တောင်မြင့်များပေါ်တွင် တည်ရှိသောဒေသတို့သည်လည်း တစ်နှစ်ပတ်လုံး ရေခဲနေကြ၏။ လျိနာမြစ်ဝကျွန်းပေါ်အရပ်၏ ပျမ်းမျအပူဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်သည် ၁° ဒီဂရီသာ ရှိသည်။ ဆောင်းရာသီ အပူဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်ကား ၅၉° ဒီဂရီရှိ၍ နွေရာသီတွင် ၅၉° ဒီဂရီရှိ၏။ ယင်းမှာ နွေနှင့် ဆောင်းအပူဒီဂရီ အကွာဆုံး ဒေသ ဖြစ်လေသည်။ အာရှတိုက်၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသဖြစ်သော ဂျပန်ကျွန်းသည် မြောက်နှင့်တောင် အလျားလိုက် တည်ရှိ၍ မြောက်ဘက်ဆုံးအပိုင်းသည် ရေခဲ၏။ တရုတ်နိုင်ငံသည် သမပိုင်းတွင် ကျရောက်လျက် ရှိ၏။ သို့ရာတွင် အာရှ တိုက် အလယ်ပိုင်းမှ တိုက်ခတ်လာသော လေအေးကြောင့် ဆောင်းတွင်းတွင် အလွန်အေးမြသည်။ တိဗက်ပြည်သည် တောင်ကုန်းမြင့်ပေါ်တွင် တည်ရှိသဖြင့် မိုးနည်း ခြောက်သွေ့သော်လည်း အလွန်အေးလှ၏။ အီရန်နိုင်ငံကား နွေအခါ၌ ခြောက်သွေ့ပူအိုက်၍ ဆောင်းအခါ၌ အလွန်အမင်း အေးသော နိုင်ငံဖြစ်သည်။ အာရှမိုင်းနား၊ ဆီးရီးယား၊ ပယ်လက်စတိုင်၊ အာရေဗျကျွန်းဆွယ်နှင့် အာဖဂန်နစ္စတန်တို့၏ ရာသီဥတုကား အီရန်နိုင်ငံမှာကဲ့သို့ပင် အလွန်ပူသောနွေနှင့် အလွန်အေးသော ဆောင်းရာသီ ရှိ၏။ မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့သည်ကား မုတ်သုံရာသီဒေသများ ဖြစ်ကြ၏။ ရာသီဥတုမှာ နွေအခါ၌ ပူအိုက်၍ မိုးတွင်းတွင် စွတ်စိုပြီးလျှင် ဆောင်းတွင်း၌ အေးမြလှ၏။ ကမ္ဘာပေါ်၌ မိုးအများဆုံးရွာသော အရပ်သည်လည်း အာရှတိုက်၌ပင် ရှိလေသည်။ ထိုအရပ်မှာ တစ်နှစ်လျှင် မိုးရေချိန် လက်မ ၄ဝဝ ကျော် ရွာသွန်းသော အိန္ဒိယနိုင်ငံ အာသံပြည်နယ် ဖြစ်၏။ တစ်နှစ်ပတ်လုံး မိုးမရွာသော ဒေသလည်း ရှိသေး၏။ ထိုအရပ်တို့ကား အာရေဗျကျွန်းဆွယ် ပင်လယ်နီ ဝန်းကျင်ရှိ ခြောက်သွေ့သောဒေသ၊ အာရေဗျသဲကန္တာရ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံသား သဲကန္တရ၊ မွန်ဂိုးလီးယား နိုင်ငံ ဂိုဗီသဲကန္တာရတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းသို့ ရာသီဥတု အခြေအနေလည်း ကွဲပြားခြားနားလှသလောက် ပေါက်ရောက် ကြသော အသီးအနှံများလည်း အတန်ပင် ကွာခြားလှလေသည်။ အာရှတိုက်၏ မြောက်ဘက်ဆုံးဒေသသည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး ရေခဲများ ဖုံးလွှမ်းနေသဖြင့် သစ်ပင်ပန်းပင် မပေါက်ရောက်ပဲ ရေညှိပင်များသာ ပေါက်ရောက်လေသည်။ လူနေအိမ်ခြေမရှိသလောက်ပင် ဖြစ်၏။ နေထိုင်သူ အနည်းငယ်တို့မှာလည်း လယ်ယာလုပ်ကိုင် မရသဖြင့် ငါးဖမ်းခြင်း အမဲလိုက်ခြင်းတို့ဖြင့်သာ အသက်မွေး၍ အမြဲပြောင်းရွှေ့ လှည့်လည်နေတတ်၏။ မြောက်ဘက်အစွန်းဆုံး ရေခဲပြင်ရှိရာအရပ်မှ တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ဆင်းလာခဲ့သော် မြက်ခင်းများပေါက်ရောက်နေသော လွင်ပြင်ကြီးများ၊ ထင်းရူးပင်များ ပေါက်ရောက်နေသော တောင်ကုန်းတောင်တန်းများကို တွေ့နိုင်၏။ ထိုဒေသများကား ရုရှနိုင်ငံမှ ရာဇဝတ်ကောင်များကို ပို့ရာဒေသဖြစ်ခဲ့၏။ ရွှံ့နွံထူထပ်၍ တောကြီးသောကြောင့် ငှက်ဖျားရောဂါထူထပ်ကာ လမ်းပန်း အဆက်အသွယ် အလွန်ခက်ခဲ၏။ ၂ဝ ရာစုနှစ်အစက ဖောက်လုပ်ပြီးခဲ့သော ရုရှနိုင်ငံ မောစကို မြို့တော်မှ ဆိုက်ဗီးရီးယားအရှေ့ဘက်ကမ်းပေါ်ရှိ ဗလာဒီဗော့စတော့မြို့အထိ ဆက်သွယ်ထားသော ထရန် ဆိုက်ဗီးရီးယန်း မီးရထားလမ်းကြောင့် အနည်းငယ် အသွားအလာ လွယ်ကူလာလေပြီ။ ထိုသစ်တောကြီးများမှာ အရှေ့မှ အနောက် အလျားမိုင်ပေါင်း ၅,ဝဝဝ ကျော်ရှိ၍ တောင်မှမြောက်သို့ အနံမိုင်ပေါင်း ၁,ဝဝဝ မှ ၂,ဝဝဝ အထိ ကျယ်၏။ အချို့အပိုင်းကား သစ်တောထူထပ်လှသဖြင့် ပေါက်ရောက်သူ အလွန်နည်းပါး၏။ ဝက်ဝံ၊ မြေခွေး၊ ရှဉ့်စသော သားမွေးရသည့် သတ္တဝါများကို လိုက်လံဖမ်းဆီး၍ သားမွေးရောင်းသော မုဆိုးမျာသာ ရောက်ကြ၏။ သို့သော် ယခုအခါ ဆိုက်ဗီးရီးယားဒေသကို တိုးတက်ဖွံဖြိုးလာအောင် အပြင်းအထန် ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။ ထိုထူထပ်လှသော သစ်တောကြီးများမှ တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်းဆင်းလာသော တဖြည်းဖြည်း သစ်ပင်များပါးလာ၏။ မိုးနည်းလှသဖြင့် သစ်ပင်ကြီးများစွာ မပေါက်ဘဲ မြက်ခင်း များသာ ရှိ၏။ ခြုံပုတ် ချုံစပ်များကို ဟိုတစ်စုသည်တစ်စုသာ တွေ့ရလေသည်။ ထိုအရပ်၌ မြက်ပင်ပေါသဖြင့် ထိုအရပ်ရှိလူ တို့သည် နွားများ၊ သိုးများ မွေးမြူအသက်မွေးပြီးလျှင် ရေကြည်ရာ မြက်နုရာ လှည့်လည်နေထိုင်ကြလေသည်။ ထိုကြောင့် ထိုအရပ်မှ နွားနို့ဒိန်ခဲထောပတ်များ ထွက်၏။ ဤမြက်ခင်းကြီးသည် မန်ချူးရီးယားပြည်မှ မွန်ဂိုးလီးယားနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းကိုဖြတ်၍ ဆိုက်ဗီးရီးယားတောင်ပိုင်း၊ အာရှမိုင်းနားနှင့် အာရေဗျနိုင်ငံအထိ ကျယ်ဝန်း၏။ ထိုအရပ်သည် ကုန်းပြင်မြင့်လည်းဖြစ် မိုးလည်းခေါင်သောဒေသ ဖြစ်သဖြင့် ကောက်ပဲသီးနှံ စိုက်ပျိုး၍ မဖြစ်ချေ။ ထိုမြစ်ခင်းကြီး၏ တောင်ဘက်၌ကား အလွန်ခြောက်သွေ့သော သဲကန္တာရကြီးရှိ၏။ ထိုသဲကန္တာရကို ဂိုဗီ သဲကန္တာရ ဟုခေါ်၏။ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းမှ မိုင်ပေါင်း ၁,ဝဝဝ ကျော် ၁,၅ဝဝ ခန့် ဝေးရကာ ပင်လယ်မှ တိုက်ခတ်သည့် ရေခိုးရေငွေ့ ပါသော လေများသည် ထိုအပိုင်းသို့ ရောက်သောအခါ ကမ်းရိုး တန်း၌ မိုးရွာခဲ့ပြီး ဖြစ်သဖြင့် ရေခိုးရေငွေ့ အနည်းငယ်ခန့်သာ ကျန်တော့၏။ သို့ဖြစ်၍ ထိုအရပ်၌ တစ်နှစ်လျှင် မိုးရေချိန် ၁ဝ လက်မပင် ပြည့်အောင် မရွာချေ။ အနောက်တောင်ဘက်မှ လာသော ရေခိုးရေငွေ့ များစွာပါသည့် မုတ်သုံလေသည် မြင့်မားလှသော ဟိမဝန္တာတောင်တန်းကြီးက ကာဆီးနေသဖြင့် ထိုအရပ်သို့ ရေခိုးရေငွေ့ ရောက်အောင် မဆောင်နိုင်တော့ချေ။ ထိုကြောင့် ထိုအရပ်သည် ခြောက်သွေ့သော ကန္တာရကြီး ဖြစ်နေလေသည်။ သဲကန္တာရ ကြီး၏အလယ် အချို့နေရာများတွင်သာ ရေထွက်၍ သစ်ပင်များ ပေါက်နေသဖြင့် လူနေအိမ် ခြေရှိလေသည်။ ထိုလူနေအိမ်ခြေရှိသော ရပ်ကွက်ကို အိုအေဆစ်ဟုခေါ်သည်။ အထူးသဖြင့် စွံပလွံပင်များ ပေါက်သည်။ အခြားတိုင်းပြည်မှ လူတို့သည် ဆန်စပါး၊ ဂျုံတို့ကို အရေးတကြီး စိုက်ပျိုးစားသောက်ကြသကဲ့သို့ သဲကန္တာရရှိ လူတို့သည် စွံပလွံသီးကို မှီခိုအားထား စားသောက်ကြရလေသည်။ အချို့ အိုအေဆစ်တို့မှာ အလွန် ကျယ်ပြန့်သဖြင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ ကောက်ပဲသီးနှံများကို စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင် စားသောက်ကြနိုင်ကြ၏။ အိန္ဒိယ၊ တရုတ်၊ ရုရှနိုင်ငံတို့မှ ကုန်သည်များ တွေ့ဆုံရောင်းချရာ မြို့ကြီးများလည်း ထိုဒေသတွင် ရှိလေသည်။ ကြေးအိုး ကြေးခွက်၊ လက်ဘက်ခြောက်၊ ပိုးထည်ချည်ထည် စသော ကုန်များကို လဲလှယ်ရောင်းချကြသည်။ ထင်ရှားသော အိုအေဆစ်မြို့ကြီးများမှာ ယတ်၊ ကက်ရှဂါး၊ ခိုတန်၊ တက်ရှကင့်၊ ဆမာကန်၊ ဗိုခါရာနှင့် ခီဗမြို့ကြီးများ ဖြစ်ကြ၏။ အာရှတိုက်ရှိ ထိုသဲကန္တာရ၏ တောင်ဘက်၌ကား တိဗက်ပြည် ရှိ၏။ ကုန်းပြင်မြင့်ဖြစ်သဖြင့် သီးပင်စားပင် အကြီးအကျယ် မစိုက်ပျိုးချေ။ ထိုပြည်၏ တောင်ဘက်သို့ သွားပါက မုတ်သုံ ဒေသများဖြစ်သည့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊မလ္လယုကျွန်းဆွယ်၊ ယိုးဒယားနိုင်ငံနှင့် အင်ဒိုချိုင်းနား ပြည်တို့ကို တွေ့ရ၏။ ထိုအရပ်များ၌ကား ဂုန်လျော်ပင်၊ လက်ဘက်၊ ကြက်ပေါင်စေး၊ ကာဖီပင်၊ ဘိန်းပင်၊ ဆေးပင်၊ ကျွန်းသစ်၊ ဆန်စပါး၊ အမွှေးအကြိုင်၊ ဆင်ကိုနာပင်၊ အုန်း၊ ငှက်ပျော၊ ရှောက်၊ သရက်ပင် တို့ကို များစွာ စိုက်ပျိုးကြသည်။ ဂုန်လျှော်ပင်ကို အိန္ဒိယ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့မှ ရရှိ၏။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အာရှ တစ်တိုက်၌သာလျှင် ထိုအပင်မျိုး ပေါက်ရောက်၏။ ဆေးပင်ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ အင်ဒိုချိုင်းနားနှင့် အရှေ့ဒပ်ချ အိန္ဒိယကျွန်းစု (အင်ဒိုနီးရှား)၊ မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်၊ သီဟိုဠ်ကျွန်းတို့မှ ရသည်။ ကာဖီပင်ကို ဂျာဗား ကျွန်းနှင့် အာရေဗျကျွန်းဆွယ်တွင် စိုက်၏။ ကျွန်းသစ်ကို မြန်မာနိုင်ငံမှ များစွာရ၏။ ဆန်စပါးကို မြန်မာ၊ အိန္ဒိယ၊ တရုတ်၊ ထိုင်း၊ အင်ဒိုချိုင်းနားပြည်တို့တွင် စိုက်ပျိုးကြသည်။ <br /> ===လူမျိုးနှင့်ဘာသာ=== အာရှတိုက်လူဦးရေသည် သန်းပေါင်း တထောင့်သုံးရာကျော် (၁,၃၂၆,ဝဝဝ,ဝဝဝ) ရှိသည့်အနက် အချို့ ဒေသ၌ စတုရန်း တစ်မိုင်လျှင် လူဦးရေ ၅ဝဝ ကျော်ရှိ၍ အချို့ဒေသတွင်လူနေ အိမ်ခြေ လုံးဝမရှိသလောက် ရှားပါးသည်ကို တွေ့ရသည်။ အာရှတိုက် တောင်ဘက်နှင့် အရှေ့ဘက်တစ်လျှောက်ရှိ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်နှင့် မြစ်ဝှမ်းဒေသများတွင် လူနေအိမ်ခြေထူထပ်၍ အာရှတိုက်မြောက်ဘက်ဆုံးဒေသများ၌ကား တစ်နှစ်ပတ်လုံး ရေခဲနေသဖြင့် လူနေအိမ်ခြေဟူ၍ မရှိချေ။ အနောက်တောင် ဘက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းတို့၌ကား လူနေအိမ်ခြေ ပါးလှသည်။ ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ထက်ဝက်ကျော်မျှရှိသည့် အာရှလူဦးရေတွင် လူမျိုးပေါင်းစုံလှ၏။ သို့ရာတွင် ထိုလူမျိုး တို့ကို တစ်မျိုးစီမလေ့လာပဲ သွင်ပြင်အသားအရောင် အနေအထားကို ယေဘုယျအားဖြင့် နှစ်မျိုးခွဲ၍ လေ့လာနိုင်၏။ အာရှတိုက် မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းတွင် နေထိုင်သူတို့အားတစ်စု၊ အနောက်တောင်ပိုင်းတွင် နေထိုင် သူတို့အားတစ်စု ခွဲနိုင်လေ သည်။ အာရှတိုက် လူဦးရေ၏ သုံးပုံနှစ်ပုံသည် ပထမလူမျိုးစု တွင် ပါဝင် လေသည်။ ထိုလူမျိုးစု၏ သွင်ပြင်ဆင်းရောင်ကား အရပ်ပု၍ မျက်နှာပြားပြား၊ မျက်စိပေါက်ကျဉ်းကျဉ်း၊ မျက်ရစ် မထင်ရှားဘဲ ဆံပင်မှာမည်းနက်၍ ဖြောင့်စင်းသည်။ ထိုလူမျိုးစု ကို မွန်ဂိုလီယန် အဆက်အနွယ်ဟု ခေါ်ကြ၏။ အထူးသဖြင့် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် မလ္လာယုကျွန်းဆွယ် တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဒုတိယ အစုကား ဥရောပတိုက်ရှိ လူမျိုးများနှင့် ပုံပန်းသဏ္ဌာန်အားဖြင့် အလွန်တူသောအာရိယန်၊ သို့မဟုတ် အင်ဒိုယူရိုပီယန်အနွယ် ဖြစ်၏။ ထိုလူမျိုးစုကား အာရှတိုက်တွင် မွန်ဂိုလီယန် အနွယ်တို့ထက် ဦးစွာနေထိုင်ခဲ့သူများ ဖြစ်၏။ သို့ရာတွင် မွန်ဂိုလီယန်လူမျိုးများ ပေါ်ပေါက် လာသောအခါ သူတို့လည်း အနောက်ဘက်ဆီသို့ ပြောင်းရွှေ့သွားရာ တဖြည်းဖြည်း ဥရောပတိုက်တွင် ထိုလူမျိုးများ စတဲချ နားနေ တော့သည်။ ကျန်ရစ်ခဲ့သော ယင်းတို့၏အဆက်အနွယ်များကား အာရှမိုင်းနား၊ အီရန်၊ အီရတ်နှင့် အိန္ဒိယ နိုင်ငံများတွင် ယခုထက်တိုင် နေထိုင်လျက်ရှိကြသည်။ ထိုလူမျိုးကား အရပ်မြင့်၍ နှာတံပေါ်၏။ ဆံပင် ကောက်၍ အသားညိုလေသည်။ ဤကား မျိုးပေါင်းစုကြီးနှစ်စုသာဖြစ်၍ ထိုနှစ်စုမှ ဖြာထွက်သော လူမျိုး ပေါင်းကား များလှဘိ၏။ ( အာရိယန်လူမျိုး။) လူမျိုးအရေအတွက် များသလောက် ကိုးကွယ်သော အယူဝါဒ၊ ပြောဆိုသောဘာသာစကားတို့လည်း များလှ၏။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ပင်လျှင် ဘာသာစကားပေါင်း ၂ဝဝ ကျော်ရှိလေသည်။ အာရှတိုက်ရှိ ပြောဆိုအသုံး ပြုသော ဘာသာစကားများကို ယေဘုယျအားဖြင့် အလွယ်ဆုံးခွဲလိုက်ပါမူ အရေးပါသည့် အုပ်စုကြီးသုံးခု ရနိုင်၏။ အင်ဒို-ဥရောပ(ဝါ)အာရိယန်၊ ယူရယ်အော်လတိတ်၊ ဆိုင်နိတစ်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် အင်ဒို-ဥရောပအုပ်စုဝင် ဘာသာစကားများကို အာရှတိုက်အနောက်ပိုင်းတွင် ပြောဆိုသည်။ ယူရယ်အော်လတိတ် အုပ်စုဝင် ဘာသာစကားများကို အာရှတိုက်မြောက်ပိုင်းတွင် ပြောဆိုသည်။ ဆိုင်နိတစ်အုပ်စုဝင် ဘာသာ စကားများကိုမူကား အာရှတိုက်အရှေ့ပိုင်းနှင့်အရှေ့တောင်အာရှအချို့ဒေသများတွင် ပြောဆိုသည်။ ထို့ပြင် အခြေခံဘာသာစကား အုပ်စုငယ်များ လည်း ရှိသေးရာ ယင်းတို့တွင် ဆီမစ်တစ်ဘာသာစကားအုပ်စု သည် အရေးပါ၏။ ဆီမစ်တစ်အုပ်စုတွင် အနောက်တောင်အာရှ မှ အာရေဗစ်နှင့် ဟီဗရူဘာသာစကားတို့ ပါဝင်သည်။ ဒေသန္တရ ဘာသာစကား အများအပြားနှင့် သီးခြားဘာသာစကားအများ အပြားလည်း ထိုအခြေခံအုပ်စု များမှ ပေါက်ပွားလာသည်။ လူမျိုးနှင့်ဘာသာစကားသာမဟုတ် ကိုးကွယ်သော အယူဝါဒ လည်း များလှဘိ၏။ အာရှတိုက်သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိယဉ်ကျေး သောလူမျိုးတို့ ကိုးကွယ်သော အယူဝါဒပေါင်းစုံပေါက်ဖွားထွန်းကားရာ ဒေသလည်းဖြစ်၏။ လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း ၂,၅ဝဝ ကျော်လောက်က အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ ပွင့်တော်မူ၍ ဗုဒ္ဓသာသနာတော် ကြီးထွန်းကားခဲ့သည်။ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်ရှိ လူဦးရေသန်းပေါင်း ၃၅ဝ ကျော်တို့ သက်ဝင်ယုံကြည်သော အယူဝါဒကြီးတစ်ခုဖြစ်၏။ ဘုရားပွင့်တော်မူရာ ဖြစ်သော အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဗုဒ္ဓဂါယာသည် ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓဝါဒီ လူထု၏ အမြတ်တနိုးထားရာဒေသ ဖြစ်ခဲ့လေသည်။ ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား ပွင့်တော်မူစဉ်အခါနှင့် မရှေးမနှောင်း အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ ဟိန္ဒူအယူဝါဒသည် ပေါ်ထွန်း နေလေသည်။ သင်္သကရိုက်ဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့ကြသော ဗေဒကျမ်းကြီးတို့မှာ ခရစ်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း ၂ဝဝဝ ခန့်က ရေးသာခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ယခုအခါ ဟိန္ဒူအယူဝါဒကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ အနှံ့အပြား၌ ကိုးကွယ်ကြသည်။ ( ဟိန္ဒူအယူဝါဒ-။) ဂျိန်းအယူဝါဒမှာ ခရစ်မပေါ်မီ အနှစ်ငါးရာကျော်က မဟာဝိရဆိုသူပုဂ္ဂိုလ်က တည်ထောင်ခဲ့ရာ ယခုအခါ အိန္ဒိယ နိုင်ငံတောင်ဘက်ပိုင်း၌ ယုံကြည်ကိုးကွယ်သူများလေသည်။ ခရစ်ယာန် အယူဝါဒသည်လည်း လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၁,၉ဝဝ ကျော်လောက်က ပယ်လက်စတိုင် ပြည်တွင် စတင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့၏။ ပယ်လက်စတိုင်ပြည်ရှိ ဗက်သလီဟမ်မြို့မှာ ခရစ်တော် ဖွားမြင်ရာဖြစ်၍ ယခုထက်တိုင် ခရစ်ယာန်တို့ အမြတ်တနိုးထားလျက် ရှိ၏။ ( ခရစ်ယန်အယူဝါဒ-။) အစ္စလာမ်အယူဝါဒ စတင်ပေါက်ဖွားရာ အရပ်ကား အာရေဗျနိုင်ငံ မက္ကားမြို့ဖြစ်၏။ ခရစ် ၅၇၁ ခုနှစ်တွင် မက္ကားမြို့၌ တမန်တော် မို့ဟမ္မဒ်ကို ဖွားမြင်လေသည်။ ( အစ္စလာမ်အယူဝါဒ။) ( မို့ဟမ္မဒ်-။) တရုတ်နိုင်ငံ ရှန်တန် နယ် ချူးဖူးမြို့ရှိ တရုတ်ဒဿနိကဗေဒဆရာကြီး ကွန်ဖူးဇီး၏ သင်္ချိုင်းတော်သို့ ကွန်ဖူးဇီး အယူဝါဒီတို့သည် နှစ်စဉ် လာရောက်၍ အရိုအသေ ပြုကြသည့်အလေ့ပင် ရှိသေးလေသည်။ ခရစ်တော်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း ခြောက်ရာခန့်အတွင်းက ပါးရင်းလူမျိုးဇိုရိုအက်စတာ စတင်ထူထောင်ခဲ့သော ဇိုရိုအက်စတာ အယူဝါဒ ရှိသေးသည်၊ ( ဇိုရိုအက်စတာ-။) ဤသို့လျှင် ကမ္ဘာ့အယူဝါဒကြီးများ ပေါက်ဖွားရာ မြေထူးမြေမြတ် ကြီး ဖြစ်ခဲ့သဖြင့်လည်း အာရှ တိုက်ရှိ လူအပေါင်းတို့သည် အယူဝါဒပေါင်းများစွာ ကိုးကွယ် လျက်ရှိ၏။ အိန္ဒိယလူမျိုးများသည် များသောအားဖြင့် ဟိန္ဒူနှင့် အစ္စလာမ်အယူဝါဒကို လက်ခံကြ၏။ အာရှတိုက်အနောက် တောင်ပိုင်းရှိ လူအားလုံးလိုလိုနှင့် မလ္လာယုကျွန်းဆွယ် အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစုရှိ လူတို့ကား အစ္စလာမ် အယူဝါဒကို ကိုးကွယ်ကြလေသည်။ သီဟိုဠ်ကျွန်း၊ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ယိုးဒယားနိုင်ငံတို့၌ အထူးသက်ဝင် ကိုးကွယ်သောအယူဝါဒကြီး မှာ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒဖြစ်၏။ တရုတ်နိုင်ငံ၌မူ ကွန်ဖူးဇီးနှင့် ဗုဒ္ဓအယူ ဝါဒတို့ကို အထူး သဖြင့် ယုံကြည်ကိုးကွယ်ကြလေသည်။ ထိုထင်ရှားသော အယူဝါဒကြီးများအပြင် အခြားအယူဝါဒငယ် များနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မူများလည်း ရှိသေး၏။ <br /> ===သဘာဝထွက်ကုန်နှင့် အလုပ်အကိုင်=== အာရှတိုက်ရှိ လူဦးရေသုံးပုံနှစ်ပုံကျော်သည် လယ်ယာစိုက် ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြ၏။ အာရှတိုက် အရှေ့ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းတို့တွင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်းကို အကြီးအကျယ် လုပ်ကိုင်သောဌာနဖြစ်၏။ ဆန်စပါးကို အများဆုံး စိုက်ပျိုး ကြလေသည်။ အချို့ဒေသများတွင် ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးရန် ရာသီ ဥတုအားဖြင့် သင့်တော်သော်လည်း ပင်ခြေ၌ ရေမဝပ်သော ဆင်ခြေလျှောမြေဖြစ်သဖြင့် တောင်စောင်းကို လှေကားထစ်များ သဖွယ် ပြုလုပ်၍လည်းကောင်း၊ လယ်ကွက်ပတ်လည်တွင် ဆည်တမံများ ပြုလုပ်၍လည်းကောင်း စိုက်ပျိုးကြ ရ၏။ သို့ရာတွင် တောင်ပိုင်းလယ်ယာလုပ်ကိုင်သူများသည် အရှေ့ပိုင်း ရှိ လယ်သမားများလောက် လယ်မြေကို ကြံဖန်ပြုပြင်၍ လုပ်ကိုင်ရန် မလိုကြချေ။ ထိုအရပ်များမှ ဆန်စပါးအပြင် ဂျုံ၊ သကြား၊ ဝါ၊ ဂုန်လျှော်၊ သာဂူ၊ ဗာလီ၊ ပဲ အမျိုးမျိုးတို့ထွက် ၏။ တရုတ်နိုင်ငံ မန်ချူးရီးယား ပြည်နယ်ရှိ အချို့လယ်သမား တို့သည် ပိုးချည်ထွက်သော ပိုးများကို မွေးမြူရန် ပိုးစာပင် များကို စိုက်ပျိုးကြ၏။ တရုတ်နိုင်ငံကြီးကား လူဦးရေလည်း များပြား လယ်ကွက်စိုက်ခင်းကလည်း ပြည့်နှက်နေရကား မြစ်ထဲတွင်ပင် လှေဖောင်ဖွဲ့၍ နေထိုင်လျက် ရှိကြရ လေသည်။ တရုတ်နိုင်ငံ၌ ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးခြင်း၊ ပိုးထည်ရက်လုပ်ခြင်းနှင့် ကြွေထည်ဆေးရေးလုပ်ငန်းများကို ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် စတင်လုပ်ကိုင်လာကြသည်။ စာပုံနှိပ်စက်၊ သံလိုက်၊ သင်္ဘော အိမ်မြေ|ာင်၊ စက္ကူနှင့် ယမ်းတို့သည် တရုတ်နိုင်ငံမှစတင်ပေါက် ဖွားလာခဲ့ရာ ယခုထက်တိုင်လည်း လုပ်ကိုင်လျက် ရှိလေသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အာသံပြည်နယ်၊ သီဟိုဠ်ကျွန်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ တို့တွင် ရာသီဥတုအားဖြင့်လည်း ပူအိုက်၍ မိုးများစွာရရှိရကား တောင်တန်းတောင်စောင်းတစ်လျှောက်တွင် လက်ဖက်ပင်များ အကြီးအကျယ်စိုက်ပျိုး၍ နိုင်ငံခြားသို့ပင် တင်ပို့ကြ၏။ ထို့ပြင် နှစ်ပေါင်းတစ်ထောင်ကျော် ကြာသည့်တိုင်အောင် ပိုးမထိုး ဆွေးမြေ့ မသွားသော ကျွန်းတောကြီးများနှင့် အခြားအဖိုးတန် သစ်တောကြီးများလည်း အာရှတိုက်တွင် အလွန်ပေါများ လှ၏။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ကျွန်းသစ်အထွက် အထူးပင်ထင်ရှားလှလေ သည်။ ကမ္ဘာ့အဖိုးတန်ပစ္စည်းတစ်ခု ဖြစ်သည့် ကြက်ပေါင်စေး ပင်များလည်း အာရှတိုက် မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်မှ မြောက်မြားစွာ ထွက်လေသည်။ အာရှတိုက်မြောက်ပိုင်း မြက်ခင်းများပေါရာ အရပ်၌ကား လူတို့သည် တစ်နေရာထဲတွင် အတည်တကျ မနေကြဘဲ သိုး၊ မြင်း အစရှိသော တိရစ္ဆာန်များကို မွေးမြူ၍ လှည့်လည်နေထိုင်ကြ၏။ ထိုသားကောင်များ ရရှိလာမှ နို့အသားအရေများဖြင့်သာ မှီတင်းနေထိုင်ကြပေသည်။ ယင်းသို့ တစ်နေရာတည်း၌ မနေဘဲ လှည့်လည် သွားလာတတ်သော လူမျိုးတစ်မျိုးကို အာရေဗျနိုင်ငံ၌လည်း တွေ့ရ၏။ ထိုသူတို့ကို ဗက်ဒူးအင်လူမျိုးများဟု ခေါ်သည်။ ထိုသူတို့သည် ဆိတ်နှင့်သိုး များကို မွေးမြူ၍ ထိုတိရစ္ဆာန်တို့မှရသော အသားအရေ၊ သားမွေး တို့ကို ရောင်းချခြင်းဖြင့် ကြွယ်ဝချမ်းသာလျက်ရှိ၏။ အာရှတိုက်၏ မြောက်ဘက်ဆုံးသောဒေသကား တနှစ်ပတ်လုံး ရေခဲနေသဖြင့် လယ်ယာလုပ်ကိုင်နိုင်ခြင်းမရှိဘဲ ထိုအရပ်ရှိ လူတို့သည် အမဲလိုက်ခြင်း၊ ငါးမျှားခြင်း စသည် တို့ဖြင့်သာ အသက်မွေး၍ နေထိုင်ကြ၏။ ထိုအရပ်၌ တွေ့ရှိ သော ဝင်ရိုးစွန်းဝက်ဝံများ၊ တန်းဒြ သမင်များ၊ ပင်လယ်ဖျံ များကို ဖမ်း၍ အသားကိုစားသောက်ပြီးလျှင် အရေကို နေအိမ်နှင့် အဝတ်များအတွက် အသုံးပြု၍ အဆီကို မီးထွန်းရန် ထုတ်ယူကြ၏။ အာရှတိုက်သည် လယ်ယာလုပ်ကိုင်ခြင်း ထွန်းကားသော ဌာနသာဖြစ်၏။ စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းကား ပြောပလောက် အောင် မကြီးကျယ်သေးချေ။ ထိုကြောင့် အခြားတိုင်းပြည်များ သို့ တင်ပို့ရောင်းချသော ကုန် များမှာလည်း ကုန်ကြမ်းများသာ ဖြစ်၏။ အိန္ဒိယ၊ ဂျပန်နှင့် ရုရှနိုင်ငံတို့တွင်သာ စက်ရုံကြီးများ ဖြင့် လုပ်ကိုင် ကြသည်ကို တွေ့ရသေး၏။ လွတ်လပ်သော တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံတွင် ယခုအခါ စက်ရုံကြီးများ အသင့် အတင့် ဆောက်လုပ်၍ အများအပြား ထွက်ရှိစေရန် စတင်ထုပ်လုပ်လျက်ရှိပေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၊ သီဟိုဠ်ကျွန်း (သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ)၊ မလေးရှားနိုင်ငံ၊ ထိုင်း (ယိုးဒယား)နိုင်ငံ စသော နိုင်ငံငယ်များကား ထိုစက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းကို အစပျိုးရန် အားပြုဆဲ ဖြစ်လေသည်။ အာရှတိုက်သည် အခြားတိုက်ကြီးများနှင့်စာလျှင် သဘာဝ ဓာတ်သတ္တုများ အလွန်အထွက်နည်းသောတိုက် ဖြစ်၏။ အီရန်၊ အီရက်၊ အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစု(အင်ဒိုနီးရှား)နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့၌ ရေနံထွက်၏။ များမကြာ သေးမီအချိန်မှစ၍ ဆအူးဒီအာရေဗျ နိုင်ငံ၊ ဗာရိန်းကျွန်း၊ကူဝိတ်နိုင်ငံ၊ ကော့တာနိုင်ငံ၊ အိုမန်နိုင်ငံ နှင့်အာရပ် စော်ဘွားနယ်ပေါင်းစုံနိုင်ငံတို့တွင် ရေနံအကြီးအကျယ် ထွက်ရှိနေလေသည်။ အိန္ဒိယ၊ မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်၊ တရုတ်နိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၊ မန်ချူးရီးယားပြည်နယ်၊ ကိုရီးယား နိုင်ငံနှင့်ဆိုက်ဗီးရီးယားဒေသတို့၌ကား သံ အနည်းငယ် ရရှိ၏။ ကျောက်မီးသွေးကိုကား အိန္ဒိယနှင့်ဂျပန်နိုင်ငံတို့၌ အများဆုံးရရှိ လေသည်။ သို့ရာတွင် အာရှတိုက်၏တွင်းထွက်ပစ္စည်းများကား မြောက်အမေရိကတိုက်၊ ဥရောပတိုက်တို့နှင့် နှိုင်းစာလျှင် အလွန်ပင် နည်းလှပေသည်။ ပတ္တမြား၊ နီလာ၊ ကျောက်စိမ်း စသော တွင်းထွက်ရတနာများကား အာရှတိုက်တောင်ဘက် ပိုင်းရှိ တိုင်းပြည်များမှ ရရှိလေသည်။ ပတ္တမြား၊ နီလာနှင့် ကျောက်စိမ်းတို့ကို မြန်မာနိုင်ငံ၌အထူး တွေ့ရှိ ရသည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ အာရှတိုက်သည် ကုန်ရိုင်းများ၊ ကောက်ပဲ သီးနှံ၊ ကျွန်းသစ်များ ပေါများ၍ အလုပ်သမားခ သက်သာရကား အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှု ချောင်ချိလှသဖြင့် နိုင်ငံခြားတို့ လာရောက် နယ်ချဲ့ရာ ဌာနကြီးဖြစ်နေ၏၊ အာရှတိုက်တွင် ဥရောပတိုက်နိုင်ငံများမှ လာရောက်စိုးမိုးအုပ်ချုပ်သည်ကို ခံခဲ့ ရသော ပြည်ငယ်များကား အလွန်ပင် များခဲ့သည်ကို ထောက်ဆ၍ သိနိုင်လေသည်။ သို့ရာတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ သီဟိုဠ်ကျွန်း၊ ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းစု၊ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ စသော လက်အောက်ခံ တိုင်းပြည်များမှ တိုင်းရင်းသားတို့၏ နိုးကြားထကြွမှု မျိုးချစ်စိတ်ထက်သန်မှုကြောင့် တစ်ပြည်ပြီး တစ်ပြည်၊ တစ်နိုင်ငံပြီး တစ်နိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိလာခဲ့ရာ အာရှတိုက်သည် မကြာမီကာလအတွင်း စီးပွားရေး၊ ပညာရေး၊ နိုင်ငံရေးတို့၌ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ နိုင်ငံကြီးများနှင့် ရင်ဘောင်တန်း နိုင်တော့မည်ဟု ထင်မှတ်ရပေသည်။ <br /> ===ပါဝင်သောနိုင်ငံများ=== အာရှတိုက်တွင် ပါဝင်သော နိုင်ငံများ (၅၇ နိုင်ငံ) # [[ကူဝိတ်နိုင်ငံ]]၊ # [[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ]]၊ # [[မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံ]]၊ # [[ကာတာနိုင်ငံ]]၊ # [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]၊ # [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ # [[ဂျော်ဒန်နိုင်ငံ]]၊ # [[စင်ကာပူနိုင်ငံ]]၊ # [[ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ]]၊ # [[ဆီးရီးယားနိုင်ငံ]]၊ # [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊ # [[တူရကီနိုင်ငံ]]၊ # [[ယီမင်နိုင်ငံ]]၊ # [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ # [[နီပေါနိုင်ငံ]]၊ # [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]]၊ # [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ]]၊ # [[ဘာရိန်းနိုင်ငံ]]၊ # [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ # [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]၊ # [[ဘူတန်နိုင်ငံ]]၊ # [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]၊ # [[မော်လဒိုက်နိုင်ငံ]]၊ # [[အိုမန်နိုင်ငံ]]၊ # [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ # [[မွန်ဂိုလီးယားနိုင်ငံ]]၊ # [[ယီမင်နိုင်ငံ]]၊ # [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ # [[လက်ဘနွန်နိုင်ငံ]]၊ # [[သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ]]၊ # [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ]]၊ # [[အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု]]၊ # [[အီရတ်နိုင်ငံ]]၊ # [[အီရန်နိုင်ငံ]]၊ # [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ # [[အဇ္ဇရီယယ်နိုင်ငံ]]၊ #[[ရုရှားနိုင်ငံ]] နှင့် # [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ မူလက လွတ်လပ်ခဲ့သော ကိုရီးယားနိုင်ငံသည် ၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၄၅ ခုနှစ်အထိ ဂျပန်တို့ သိမ်းပိုက်ထားခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် ဆိုဗီယက်တပ်များ သိမ်းပိုက် ထားသော ၃၈ ဒီဂရီ မျဉ်းပြိုင် မြောက်ဘက်နယ်မြေသည် ၁၉၄၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင်ကိုရီးယားဒီမိုကရက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်လာသည်။ အမေရိကန်တပ်များ သိမ်းပိုက်ထားသော ၃၈ ဒီဂရီ မျဉ်းပြိုင်တောင်ဘက်နယ်မြေသည် ၁၉၄၈-ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ကိုရီးယား သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်လာလေသည်။ ယခင်က ပြင်သစ် အင်ဒိုချိုင်းနားတွင် အပါအဝင်ဖြစ်ခဲ့သော ကမ္ဗောဒီးယား(ခမာ)၊ လောနှင့် ဗီယက်နမ်ပြည်သူတို့အနက် ကမ္ဗောဒီးယား(ခမာ)သည် ၁၉၄၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၈ ရက်နေ့တွင် ပြင်သစ်ပြည်ထောင်စုတွင် လွတ်လပ်သောနိုင်ငံ ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် လွတ်လပ်သောနိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာ ၉ ရက်နေ့တွင် ခမာသမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်လာ၏။ ( ကမ္ဗောဇနိုင်ငံ-။) လောနိုင်ငံသည် ၁၉၄၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ပြင်သစ်တို့ အုပ်ချုပ်မှုအောက်မှ လွတ်လပ်ရေးရရှိခဲ့သည်။ ( လောနိုင်ငံ-။) ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ဗီယက်နမ်မှ ပြင်သစ်အုပ်ချုပ်ရေး ဆုတ်ခွာပြီးနောက် ၁၇ ဒီဂရီ မျဉ်းပြိုင် တောင်ပိုင်းနယ်မြေ၌ ၁၉၅၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ဗီယက်နမ်သမ္မတနိုင်ငံ ထူထောင်ခဲ့သည်။ ဂျော်ဒန်နိုင်ငံမှာ ရှေးက တူရကီ လက်အောက်ခံ ဖြစ်ခဲ့ရာမှ ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်း အင်္ဂလိပ်တို့က သိမ်းပိုက် ယူခဲ့ပြီးနောက် ဗြိတိသျှဩဇာခံပြည်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့၏။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်သော နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့လေသည်။ ဗြိတိသျှ ကရောင်းကိုလိုနီတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သော စင်္ကာပူသည် ၁၉၅၆ ခုနှစ် တွင် ပြည်တွင်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် ရရှိလာခဲ့၍ ၁၉၆၃ ခုနှစ် တွင် မလေးရှား ပြည်ထောင်စုတွင် ပါဝင် ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၆၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင်မလေးရှားပြည်ထောင်စု မှာ ခွဲထွက် ပြီးနောက် အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင်လွတ်လပ်သော ဗြိတိသျှဓနသဟာယ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာလေသည်။ ( စင်ကာပူမြို့။) ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် အာရေဗျကျွန်းဆွယ် မှ နက်ဂျနိုင်ငံကို စူလတန်ဘုရင်ဖြစ်သော အစ်ဗင်ဆအူးသည် မက်ဂျနိုင်ငံကိုသိမ်းယူ၍ နက်ဂျနိုင်ငံနှင့် ပူးပေါင်းကာ နိုင်ငံ၏ဘုရင်အဖြစ် အုပ်စိုးခဲ့၏။ နောက်နှစ်တွင် ထိုနိုင်ငံ၏ လွတ်လပ်ရေးကို ဗြိတိန်နိုင်ငံက အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် ထိုနိုင်ငံကို ဆအူးဒီအာရေဗျနိုင်ငံဟူ၍ အမည်ပြောင်းလိုက်လေသည်။ ( ဆအူးဒီအာရေဗျနိုင်ငံ။) ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် တူရကီတို့၏ အုပ်စိုးခြင်းအဆုံးသို့ ရောက်ခဲ့ပြီးမှ ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်၌ ပြင်သစ်ဩဇာ လွှမ်းမိုးသော နယ်ဖြစ်လာသည့် ဆီးရီးယားနယ်သည် ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဆီးရီးယားသမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့ သည်။ သို့သော် ပြင်သစ်ဩဇာခံနိုင်ငံ ဖြစ်နေခဲ့သေး၍ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင်မှ လွတ်လပ်သော နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့ လေသည်။ ( ဆီးရီးယားနိုင်ငံ-ရှု။) တောင်ယေမင်နိုင်ငံသည် ဗြိတိသျှတို့ အုပ်စိုးမှုအောက်၌ ၁၂၉ နှစ် နေခဲ့ရ ပြီးနောက် ၁၉၆၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃ဝ ရက်နေ့ တွင် အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင်လွတ်လပ်သောနိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့ သည်။ ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ် နိုဝင်္ဘာလ ၃ဝ ရက်နေ့တွင် ယေမင်ပြည်သူ့ဒီမို ကရက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံ ဟူ၍ အမည်ပြောင်းလိုက်လေသည်။ ယင်း၏ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံ ဖြစ်သော ယေမင် အာရပ်သမ္မတနိုင်ငံသည် မူလက လွတ်လပ် ခဲ့၍ ၁၅၃၈ ခုနှစ်မှ ၁၆၃ဝ ပြည့်နှစ်အထိလည်းကောင်း၊ ၁၈၃၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၁၈ ခုနှစ်အထိလည်းကောင်း တူရကီတို့ သိမ်းပိုက် ထားခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ယေမင်နိုင်ငံသည် ပထမကမ္ဘာစစ်အပြီး ပြန်လည် လွတ်လပ်လာ၍ ၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် ဆအူးဒီအာရေဗျ၊ ဗြိတိန်တို့နှင့် ချုပ်ဆိုခဲ့သော စာချုပ်အရ အချုပ်အခြာ အာဏာ ပိုင်နိုင်ငံအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရလေသည်။ ( အာရေဗျကျွန်းဆွယ်။) ယေမင်နိုင်ငံကဲ့သို့ပင် အာရေဗျကျွန်းဆွယ်တွင်ရှိသော ကော့တာနိုင်ငံသည် ဗြိတိသျှ အစောင့်အရှောက်ခံ နယ်မြေ အဖြစ်မှ ၁၉၇၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် လုံးဝ လွတ်လပ်သောနိုင်ငံအဖြစ် ကြေညာခဲ့၏။ ထို့အတူ ဗြိတိသျှ အစောင့်အရှောက်ခံနယ် ဖြစ်ခဲ့သော ဗာရိန်းကျွန်းသည်လည်း ၁၉၇၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် လွတ်လပ်သောနိုင်ငံ တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အရေဗျကျွန်းဆွယ်အရှေ့တောင်ဘက် တွင်ရှိသော ထရူးရှဲစော်ဘွားနယ်များသည်လည်း ဗြိတိသျှ အစောင့်အရှောက်ခံနယ်များ ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁ ရက်နေ့တွင် လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့သည်။ အာရပ်စော်ဘွားများ နယ်ပေါင်းစုနိုင်ငံဟု ပြောင်းလဲမှည့်ခေါ် ထား၏။ ယင်း၏ တောင်ဘက်ရှိ မတ်စကက်နှင့် အိုမန်နိုင်ငံသည်စူလတန် စော်ဘွား အုပ်စိုးသော သီးခြားနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သော်လည်း ဗြိတိသျှတို့၏ အစောင့်အရှောက်ခံ ဖြစ်ခဲ့၏။ ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် လက်ရှိ စူလတန်စော်ဘွား ဆာအီဗင်တိုင်မူကို တော်လှန်၍ စူလတန်ဖြစ်လာသော သားတော် ကာဗတ်ဗင် ဆာအိလက်ထက်တွင် တိုင်းပြည်၏ အမည်ကို အိုမန်ဟု ပြောင်းလိုက်သည်။ ( အာရေဗျကျွန်းဆွယ်-။) အိန္ဒိယတိုက်ငယ်တွင် ဗြိတိသျှတို့သည် နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြီးစိုးလွှမ်းမိုးလာခဲ့ရာ ယခင်က ဗြိတိသျှ အိန္ဒိယဟူ၍ပင် ခေါ်တွင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ဗြိတိသျှတို့က လက်လွှတ်လိုက် ပြီးသော် အိန္ဒိယနှင့်ပါကစ္စတန် ဟူ၍ ဒိုမီနီယန်နိုင်ငံနှစ်ခုအဖြစ် ခွဲခြားပေးလိုက်သည်။ အိန္ဒိယ နိုင်ငံသည် ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် ပြည်ထောင်စုသမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ( အိန္ဒိယပြည်ထောင်စုသမ္မတနိုင်ငံ။) ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ထွန်းပေါ် လာသည့် ဒိုမီနီယန် အဆင့်အတန်းရှိသော ပါကစ္စတန်နိုင်ငံသည် ၁၉၅၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် အစ္စလာမ်အယူဝါဒကို အခြေခံ သော ပါကစ္စတန်သမ္မတနိုင်ငံဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့လေသည်။ ( ပါကစ္စတန် နိုင်ငံ။) အိန္ဒိယတိုက်ငယ်၏ တောင်ဘက်စွန်းရှိ ရှေးကလွတ်လပ်ခဲ့ သော သီဟိုဠ်ကျွန်းသည် ပေါ်တူဂီ၊ ဒပ်ချနှင့် ဗြိတိသျှတို့ အစဉ်အဆက် ကြီးစိုးလွှမ်းမိုးခြင်းကို ခံခဲ့ရပြီးနောက် ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဖေဖောဝါရီလ ၄ ရက်နေ့ တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရက သီဟိုဠ်ကို ဗြိတိသျှဓနသဟာယအဖွဲ့ဝင် ဒိုမီနီယန်နိုင်ငံ တစ်ခု အဖြစ် တိုးတက် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ် မေလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် သီဟိုဠ်နိုင်ငံကို သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် ကြေညာခဲ့၍ နိုင်ငံအမည်ကိုလည်း သီရိလင်္ကာသမ္မတနိုင်ငံဟု အမည် ပြောင်းလိုက်လေသည်။ ( သီဟိုဠ်ကျွန်း-။) ပါကစ္စတန် နိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်တစ်ခုဖြစ်သော အရှေ့ပါကစ္စတန်သည် ၁၉၇၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့မှ ၁၆ ရက်နေ့အထိ ဖြစ်ပွားခဲ့ သော အိန္ဒိယ-ပါကစ္စတန် စစ်ပွဲအတွင်း ဘင်္ဂလားဒေ့ရှနိုင်ငံ အဖြစ် လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့လေသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်တန်း အရှေ့ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော ဘူတန်နိုင်ငံသည် ဘုရင်အုပ်ချုပ် သော နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်သည်။ သို့သော် နိုင်ငံခြားရေးရာကိစ္စများ တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ညွှန်ကြားမှုကို ခံယူလေသည်။ ( ဘူတန် နိုင်ငံ-။) မြန်မာနိုင်ငံသည် ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် လုံးဝလွပ်လပ်သော အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်လာသည်။ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ သည်။ သို့သော် ၁၉၇၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၅-၃၁ နေ့တွင် ပြည်လုံးကျွတ် ဆန္ဒခံယူပွဲကြီးဖြင့် အတည်ပြုပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည့် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေအရ ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်ဟူ၍ ပြောင်းလဲမှည့်ခေါ်ခဲ့လေသည်။ မော်လဒစ်ကျွန်းစုသည် မူလက သီဟိုဠ်ကျွန်း၏ ဩဇာခံ ဖြစ်ခဲ့၍ ၁၈၈၇ ခုနှစ်မှစ၍ ဗြိတိသျှတို့ အစောင့်အရှောက်ခံ နယ်ပယ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်အထိ ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီ သီဟိုဠ်ကျွန်းကို မှီခိုခဲ့ရ၏။ ၁၉၅၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၆ ရက် နေ့တွင် ဗြိတိသျှတို့အုပ်ချုပ်မှုအောက်မှ လုံးဝလွတ်လပ်သော နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ ပြီးလျှင် ၁၉၆၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၁ ရက်နေ့တွင် မော်လဒစ်သမ္မတနိုင်ငံဟူ၍ ဖြစ်လာခဲ့လေသည်။ အာရှအရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိ၍ ယခင်က အပြင် မွန်ဂိုလီးယားဟုခေါ်ခဲ့သော မွန်ဂိုလီးယားပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံ သည် ရှေးက ဩဇာအာဏာကြီးမားသည့် နိုင်ငံကြီးတစ်ခုဖြစ်ခဲ့ ရာမှ နောင်အခါ တန်ခိုးမှေးမှိန် လာ၍ တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဩဇာ လွှမ်းမိုးမှုအောက်တွင် ကျရောက်ခဲ့ရလေသည်။ ၁၉၁၁ ခုနှစ် တရုတ်တော်လှန်မှုကြီး ဖြစ်ပွားသောအခါ ရုရှတို့၏ အားပေး ထောက်ခံမှုဖြင့် လွတ်လပ်သောနိုင်ငံအဖြစ် ကြေညာခဲ့၏။ ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် မွန်ဂိုလီးယားပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံဟု ကျေညာခဲ့လေသည်။ တရုတ်နိုင်ငံကလည်း ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်သောနိုင်ငံအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှတို့ နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြီးစိုးလွှမ်းမိုးလာခဲ့သော မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်တွင် မလ္လာယုပြည်ထောင်စု ဟူ၍ ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့၏။ ထိုနောက် ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် မလ္လာယုပြည်ထောင်စုသည် ဗြိတိသျှဓနသဟာယ အဖွဲ့ဝင် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် စက်တင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့မှ အစပြု၍ မလ္လာယု ပြည်ထောင်စု၊ စင်္ကာပူ၊ ဆရာဝပ်နှင့် ဆားဗား (ယခင်ဗြိတိသျှ မြောက်ဗော်နီယိုနယ်)တို့ကို စုပေါင်း၍ မလေးရှားပြည်ထောင်စု နိုင်ငံဟူ၍ ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်လိုက်သည်။ သို့သော် ၁၉၆၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင် စင်ကာပူသည် မလေးရှား ပြည်ထောင်စုမှ ခွဲထွက်လိုက်လေသည်။ ( မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်-။) ယခင်က မက်ဆိုပိုတေးမီးယားဟု တွင်ခဲ့သော ယခု အီရက် နိုင်ငံ တည်ရှိရာဒေသကို တူရကီတို့ ကြီးစိုးလွှမ်းမိုးခဲ့ရာမှ ပထမ ကမ္ဘာစစ်ကြီးအပြီးတွင် ဗြိတိန်နိုင်ငံက နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး၏ အခွင့်အမိန့်ဖြင့် အုပ်ချုပ်လာခဲ့ရသည်။ ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် အီရက်နိုင်ငံကို ဘုရင်အုပ်ချုပ်သော တိုင်းပြည်တစ်ခု ဖြင့် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၅၈ ခုနှစ်မှအစပြု၍ သမ္မတနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့လေသည်။ ( အီရတ် နိုင်ငံ။) ၁၉၄၂ ခုနှစ် မတ်လအထိ ယခု အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံဟု ခေါ် တွင်လျက်ရှိသော နိုင်ငံသည် နယ်သာလန် (ဒပ်ချ)အစိုးရပိုင် ပင်လယ်ရပ်ခြားနယ်ပယ်များ ဖြစ်ခဲ့၏။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ၁၉၄၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၅ ခုနှစ်အထိ ဂျပန်တို့ ကြီးစိုးလွှမ်းမိုးခြင်း ခံခဲ့ရပြီးနောက် ဒေါက်တာဆိုကာနိုနှင့် ဒေါက်တာဟာတာတို့ ခေါင်းဆောင်ကာ တော်လှန်ပုန်ကန်ခဲ့၍ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် ကြေညာခဲ့၏။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၉ ခုနှစ်အတွင်း ဒပ်ချတို့နှင့် လွတ်လပ်ရေးအတွက် ယှဉ်ပြိုင်တိုက်ခဲ့ရာ နောက်ဆုံးကုလသမဂ္ဂ၏ ဝင်ရောက်ဖြန်ဖြေ ပေးမှုကြောင့် ထိုနှစ်(၁၉၄၉)ဒီဇင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့တွင် အင်ဒို နီးရှား ပြည်ထောင်စုသမ္မတနိုင်ငံ ပေါ်ပေါက်လာလေသည်။ ( အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ-။) ၁၉၄၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေလွှတ်တော် အစည်းအဝေးက ပယ်လက်စတိုင်းပြည်တွင် ၁၉၄၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁ရက်နေ့ မတိုင်မီ သီးခြားလွတ်လပ်သောနိုင်ငံ နှစ်နိုင်ငံထူထောင်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၄၈ ခုနှစ် မေလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် အဇ္ဇရီရယ် သမ္မတနိုင်ငံဟူ၍ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့လေသည်။ ( အဇ္ဇရီရယ်နိုင်ငံ-။) ပထမကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် နိုင်ငံပေါင်းချုပ်အသင်းကြီးက ယခု လက်ဗနွန်နှင့် ဆီးရီးယားနိုင်ငံတို့ တည်ရှိရာ နယ်သစ် တို့အား ဩဇာခံနယ်ပယ်အဖြစ် အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ ပြင်သစ် တို့သည် ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် ယခု လက်ဗနွန်နိုင်ငံ နယ်နမိတ်ကို သတ်မှတ်ပြီးလျှင် သမ္မတအုပ်ချုပ်ရေးစနစ် လက်ခံသည့် အခြေခံဥပဒေတစ်ရပ်ကို သတ်မှတ်ပြီးလျှင် သမ္မတအုပ်ချုပ်ရေး စနစ် လက်ခံသည့် အခြေခံဥပဒေသစ်တစ်ရပ်ကို ပေးခဲ့၍ အယူဝါဒီဆိုင်ရာအုပ်စုများဖြင့် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကိုလည်း အတည်ပြုခဲ့သည်။ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်သည့် သမ္မတ နိုင်ငံအဖြစ် ကြေညာခဲ့လေသည်။ ( လက်ဗနွန်နိုင်ငံ။)<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)</ref> {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse" |- bgcolor="#ECECEC" ! နိုင်ငံနှင့် ဒေသအမည်<ref>&nbsp;&nbsp;Continental regions as per [[မီဒီယာ:United Nations geographical subregions en.svg|UN categorisations (map)]], except 12. Depending on definitions, various territories cited below (notes 6, 11-13, 15, 17-19, 21-23) may be in [[Transcontinental nation|one or both of]] Asia and [[Europe]], Africa, or [[Oceania]].</ref> ! [[ဧရိယာ]]<br />(km²) ! [[လူဦးရေ]]<br />(၁ ဇူလိုင် ၂၀၀၈ မှန်းချက်) ! [[လူဦးရေသိပ်သည်းမှု]]<br />(per km²) ! [[မြို့တော်]] |- | colspan=5 style="background:#eee;" | '''[[တောင်အာရှ]] - ''' |- | {{အလံ|နီပေါနိုင်ငံ}} | align="right" | ၁၄၀,၈၀၀ | align="right" | ၂၉,၅၁၉,၁၁၄ | align="right" | ၁၈၃.၈ | [[ခတ္တမန္ဒုမြို့]] |- | {{အလံ|ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ}} | align="right" | ၈၀၃,၉၄၀ | align="right" | ၁၆၇,၇၆၂,၀၄၉ | align="right" | ၁၈၃.၇ | [[အစ္စလာမာဘတ်မြို့]] |- | {{အလံ|ဘူတန်နိုင်ငံ}} | align="right" | ၄၇,၀၀၀ | align="right" | ၆၈၂,၃၂၁ | align="right" | ၁၄.၃ | [[သင်ဖူမြို့]] |- | {{အလံ|ဘင်္ဂလားဒေရှ်နိုင်ငံ}} | align="right" | ၁၄၄,၀၀၀ | align="right" | ၁၅၃,၅၄၆,၉၀၁ | align="right" | ၉၂၆.၂ | [[ဒါကာမြို့]] |- | {{အလံ|မော်လဒိုက်နိုင်ငံ}} | align="right" | ၃၀၀ | align="right" | ၃၇၉,၁၇၄ | align="right" | ၁,၀၆၇.၂ | [[မာလေမြို့]] |- | {{အလံ|သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ}} | align="right" | ၆၅,၆၁၀ | align="right" | ၂၁,၁၂၈,၇၇၃ | align="right" | ၂၉၈.၄ |[[ကိုလံဘိုမြို့|ကိုလန်ဘိုမြို့]] |- | {{အလံ|အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ}} | align="right" | ၆၄၇,၅၀၀ | align="right" | ၃၂,၇၃၈,၇၇၅ | align="right" | ၄၂.၉ |[[ကဘူးလ်မြို့|ကာဘူးမြို့]] |- | {{အလံ|အိန္ဒိယနိုင်ငံ}}<ref>&nbsp;&nbsp;Includes [[Jammu and Kashmir]], a contested territory among India, [[Pakistan]], and the [[People's Republic of China|PRC]].<br /></ref> | align="right" | ၃,၁၆၇,၅၉ဝ | align="right" | ၁,၁၄၇,၉၉၅,၂၂၆ | align="right" | ၃၁၈.၂ | [[နယူးဒေလီမြို့]] |- | colspan=5 style="background:#eee;" | '''[[မြောက်အာရှ]] - ''' |- | {{အလံ|ရုရှနိုင်ငံ}}<ref>&nbsp;&nbsp;[[Russia]] is a [[transcontinental country]]; population and area figures are for Asian portion only.<br /></ref> | align="right" | ၁၃,၁၁၅,၂၀၀ | align="right" | ၁၄၀,၇၀၂,၀၉၂ | align="right" | ၃.၀ | [[မော်စကိုမြို့]] |- | colspan=5 style="background:#eee;" | '''[[အနောက်အာရှ]] - ''' |- | {{အလံ|ကာတာနိုင်ငံ}} | align="right" | ၁၁,၄၃၇ | align="right" | ၉၂၈,၆၃၅ | align="right" | ၆၉.၄ | [[ဒိုဟာမြို့]] |- | {{အလံ|ကူဝိတ်နိုင်ငံ}} | align="right" | ၁၇,၈၂၀ | align="right" | ၂,၅၉၆,၅၆၁ | align="right" | ၁၁၈.၅ | [[ကူဝိတ်မြို့]] |- | {{အလံ|ပါလက်စတိုင်း|name=ဂါဇာ}}<ref name="Palestine">&nbsp;&nbsp;[[Gaza Strip|Gaza]] and [[West Bank]], collectively referred to as the "Occupied Palestinian Territory" by the UN, are [[Palestinian territories|territories]] partially occupied by [[Israel]] but under ''de facto'' administration of the [[Palestinian National Authority]].<br /></ref> | align="right" | ၃၆၃ | align="right" | ၁,၅၃၇,၂၆၉ | align="right" | ၃,၃၁၅.၇ | [[ဂါဇာမြို့]] |- | {{အလံ|ဂျော်ဂျီယာနိုင်ငံ}}<ref>&nbsp;&nbsp;[[Georgia (country)|Georgia]] is often considered a transcontinental country in Western Asia and Eastern Europe; population and area figures are for Asian portion only.<br /></ref> | align="right" | ၂၀,၄၆၀ | align="right" | ၄,၆၃၀,၈၄၁ | align="right" | ၉၉.၃ | [[တဗီလီစီမြို့]] |- | {{အလံ|ဂျော်ဒန်နိုင်ငံ}} | align="right" | ၉၂,၃ဝဝ | align="right" | ၆,၁၉၈,၆၇၇ | align="right" | ၅၇.၅ | [[အမ္မန်မြို့]] |- | {{အလံ|ဆီးရီးယားနိုင်ငံ}} | align="right" | ၁၈၅,၁၈၀ | align="right" | ၁၉,၇၄၇,၅၈၆ | align="right" | ၉၂.၆ |[[ဒမားစကပ်မြို့|ဒမာစကတ်မြို့]] |- | {{အလံ|ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ}} | align="right" | ၁,၉၆၀,၅၈၂ | align="right" | ၂၃,၅၁၃,၃၃၀ | align="right" | ၁၂.၀ | [[ရီယဓ်မြို့]] |- | {{အလံ|ဆိုက်ပရပ်စ်နိုင်ငံ}}<ref>&nbsp;&nbsp;The island of [[Cyprus]] is sometimes considered a transcontinental territory: in the Eastern Basin of the [[Mediterranean Sea]] south of [[Turkey]], it has historical and socio-political connections with Europe. The [[Turkish Republic of Northern Cyprus]] (TRNC), distinct from the ''de jure'' Republic of Cyprus in the south (with a predominantly Greek population), is recognized only by Turkey.<br /></ref> | align="right" | ၉,၂၅၀ | align="right" | ၇၉၂,၆ဝ၄ | align="right" | ၈၃.၉ | [[နီကိုးရှားမြို့]] |- | {{အလံ|တူရကီနိုင်ငံ}}<ref>&nbsp;&nbsp;[[Turkey]] is generally considered a transcontinental country in Western Asia and Southern Europe; population and area figures are for Asian portion only, excluding all of [[Istanbul Province|Istanbul]].<meta /><br /></ref> | align="right" | ၇၅၆,၇၆၈ | align="right" | ၇၁,၈၉၂,၈၀၇ | align="right" | ၇၆.၅ |[[အန်ကာရာမြို့|အန်ကရာမြို့]] |- | {{အလံ|ဘာရိန်းနိုင်ငံ}} | align="right" | ၆၆၅ | align="right" | ၇၁၈,၃၀၆ | align="right" | ၉၈၇.၁ | [[မာနာမာမြို့]] |- | {{အလံ|ယီမင်နိုင်ငံ}} | align="right" | ၅၂၇,၉၇၀ | align="right" | ၂၃,၀၁၃,၃၇၆ | align="right" | ၃၅.၄ | [[ဆန်နာရာမြို့]] |- | {{အလံ|လက်ဘနွန်နိုင်ငံ}} | align="right" | ၁ဝ,၄၅၂ | align="right" | ၃,၉၇၁,၉၄၁ | align="right" | ၃၅၃.၆ | [[ဘေရွတ်မြို့]] |- | {{အလံ|အဇာဘိုင်ဂျန်နိုင်ငံ}}<ref>&nbsp;&nbsp;[[Azerbaijan]] is often considered a transcontinental country in Western Asia and Eastern Europe; population and area figures are for Asian portion only. Figures include [[Nakhchivan]], an autonomous [[exclave]] of Azerbaijan bordered by [[Armenia]], [[Iran]], and [[Turkey]].<br /></ref> | align="right" | ၄၆,၈၇၀ | align="right" | ၃,၈၄၅,၁၂၇ | align="right" | ၈၂.၀ |[[ဗားကူးမြို့|ဘာကူမြို့]] |- | {{အလံ|ပါလက်စတိုင်း|name=အနောက်ကမ်း}}<ref name = "Palestine"/> | align="right" | ၅,၈၆၀ | align="right" | ၂,၆၁၁,၉၀၄ | align="right" | ၃၉၃.၁ | |- | {{အလံ|အာမေးနီးယားနိုင်ငံ}}<ref>&nbsp;&nbsp;[[Armenia]] is sometimes considered a transcontinental country: physiographically in [[Western Asia]], it has historical and sociopolitical connections with Europe.<br /></ref> | align="right" | ၂၉,၈၀၀ | align="right" | ၂,၉၆၈,၅၈၆ | align="right" | ၁၁၁.၇ | [[ယေရေဗန်မြို့]] |- | {{အလံ|အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု}} | align="right" | ၈၂,၈၀ | align="right" | ၄,၆၂၁,၃၉၉ | align="right" | ၂၉.၅ | [[အဘူဒါဘီမြို့]] |- | {{အလံ|အီရတ်နိုင်ငံ}} | align="right" | ၄၃၇,ဝ၇၂ | align="right" | ၂၈,၂၂၁,၁၈၁ | align="right" | ၅၄.၉ | [[ဘဂ္ဂဒက်မြို့]] |- | {{အလံ|အီရန်နိုင်ငံ}}<!--{{editnote | NOTE: Do not alter or move this entry without discussion -- in the UN scheme for countries/regions (used in the table), Iran is in Southern Asia, not Western Asia.}}--> | align="right" | ၁,၆၄၈,၁၉၅ | align="right" | ၆၅,၈၇၅,၂၂၃ | align="right" | ၄၂ | [[တီဟီရန်မြို့]] |- | {{အလံ|အိုမန်နိုင်ငံ}} | align="right" | ၂၁၂,၄၆၀ | align="right" | ၃,၃၁၁,၆၄၀ | align="right" | ၁၂.၈ | [[မွတ်စကတ်မြို့]] |- | {{အလံ|အစ္စရေးနိုင်ငံ}} | align="right" | ၂၀,၇၇၀ | align="right" | ၇,၁၁၂,၃၅၉ | align="right" | ၂၉၀.၃ | [[ဂျေရုဆလင်မြို့]]<ref>In 1980, [[Jerusalem]] was proclaimed Israel's united capital, following its annexation of Arab-dominant [[East Jerusalem]] during the [[Six-Day War|1967 Six-Day War]]. The [[United Nations]] and many countries do not recognize this claim, with most countries maintaining embassies in [[Tel Aviv]] instead.</ref> |- | colspan=5 style="background:#eee;" | '''[[အရှေ့တောင်အာရှ]]<ref name="ccau">Excludes [[Christmas Island]] and [[Cocos (Keeling) Islands]] ([[States and territories of Australia|Australian external territories]] in the [[Indian Ocean]] southwest of [[Indonesia]]).<br /></ref> - ''' |- | {{အလံ|ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ}} | align="right" | ၁၈၁,၀၄၀ | align="right" | ၁၄,၂၄၁,၆၄၀ | align="right" | ၇၀.၆ | [[ဖနွမ်းပင်မြို့]] |- | {{အလံ|စင်ကာပူနိုင်ငံ}} | align="right" | ၇၀၄ | align="right" | ၄,၆၀၈,၁၆၇ | align="right" | ၆,၃၆၉.၀ | [[စင်ကာပူနိုင်ငံ|စင်ကာပူမြို့]] |- | {{အလံ|ထိုင်းနိုင်ငံ}} | align="right" | ၅၁၄,၀၀၀ | align="right" | ၆၅,၄၉၃,၂၉၈ | align="right" | ၁၂၁.၃ | [[ဘန်ကောက်မြို့]] |- | {{အလံ|ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ}} | align="right" | ၃၀၀,၀၀၀ | align="right" | ၉၂,၆၈၁,၄၅၃ | align="right" | ၂၄၆.၁ | [[မနီလာမြို့]] |- | {{အလံ|ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ}} | align="right" | ၃၃၁,၆၉၀ | align="right" | ၈၆,၁၁၆,၅၅၉ | align="right" | ၂၄၆.၁ | [[ဟနွိုင်းမြို့]] |- | {{အလံ|ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ}} | align="right" | ၅,၇၇၀ | align="right" | ၃၈၁,၃၇၁ | align="right" | ၆၀.၈ |[[ဘန်ဒါဆရီဘဂါဝမ်မြို့|ဘန်ဒါစရီဘဂဝမ်မြို့]] |- | {{အလံ|မလေးရှားနိုင်ငံ}} | align="right" | ၃၂,၇၅၀ | align="right" | ၂၅,၂၇၄,၁၃၅ | align="right" | ၆၈.၇ | [[ကွာလာလမ်ပူမြို့]] |- | {{အလံ|မြန်မာပြည်}} | align="right" | ၆၇၈,၅၀၀ | align="right" | ၅၅,၃၉၀,၀၀၀ | align="right" | ၇၅ | [[နေပြည်တော်]]<ref>&nbsp;&nbsp;The administrative capital of [[Myanmar]] was officially moved from [[Yangon|Yangon (Rangoon)]] to a militarised greenfield just west of [[Pyinmana]] on 6 November 2005.</ref> |- | {{အလံ|လောနိုင်ငံ}} | align="right" | ၂၃၆,၈၀၀ | align="right" | ၆,၆၇၇,၅၃၄ | align="right" | ၂၄.၄ |[[ဗီယင်ကျန်းမြို့|ဗြန်တီအန်မြို့]] |- | {{အလံ|အရှေ့တီမောနိုင်ငံ}}<ref>&nbsp;&nbsp;[[East Timor]] is often considered a transcontinental country in Southeastern Asia and [[Oceania]].<br /></ref> | align="right" | ၁၅,၀၀၇ | align="right" | ၁,၁၀၈,၇၇၇ | align="right" | ၆၃.၅ | [[ဒီလီမြို့]] |- | {{အလံ|အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ}}<ref>&nbsp;&nbsp;[[Indonesia]] is often considered a transcontinental country in Southeastern Asia and [[Oceania]]; figures do not include [[Irian Jaya]] and [[Maluku Islands]], frequently reckoned in Oceania ([[Melanesia]]/[[Australasia]]).<br /></ref> | align="right" | ၁,၄၁၉,၅၈၈ | align="right" | ၂၃၇,၅၁၂,၃၅၅ | align="right" | ၁၅၉.၉ | [[ဂျာကာတာမြို့]] |- | colspan=5 style="background:#eee;" | '''[[အရှေ့အာရှ]] - ''' |- | {{အလံ|ဂျပန်နိုင်ငံ}} | align="right" | ၃၇၇,၈၃၅ | align="right" | ၁၂၇,၂၈၈,၆၂၈ | align="right" | ၃၃၆.၁ | [[တိုကျိုမြို့]] |- | {{အလံ|တရုတ်ပြည်}}<ref>The current [[state]] is formally known as the [[People's Republic of China]] (PRC), which is subsumed by the [[China|eponymous entity and civilization (China)]]. Figures given are for [[mainland China]] only, and do not include [[ဟောင်ကောင်]], [[Macau]], and [[တိုင်ဝမ်]].<br /></ref> | align="right" | ၉,၅၈၄,၄၉၂ | align="right" | ၁,၃၂၂,၀၄၄,၆၀၅ | align="right" | ၁၃၄.၀ | [[ပေကျင်းမြို့]] |- | {{အလံ|ထိုင်ဝမ်|name=တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ (ထိုင်ဝမ်)}}<ref>&nbsp;&nbsp;Figures are for [[Taiwan Area|the area]] under the ''de facto'' control of the [[Republic of China]] (ROC) government, frequently referred to as [[ထိုင်ဝမ်]]. Claimed in whole by the PRC; see [[political status of Taiwan]].<br /></ref> | align="right" | ၃၅,၉၈၀ | align="right" | ၂၂,၉၂၀,၉၄၆ | align="right" | ၆၂၆.၇ | [[ထိုင်ပေမြို့]] |- | {{အလံ|တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ}} | align="right" | ၉၈,၄၈၀ | align="right" | ၄၉,၂၃၂,၈၄၄ | align="right" | ၄၉၀.၇ | [[ဆိုးလ်မြို့]] |- | {{အလံ|မာကောင်}}၊ တရုတ်ပြည် <ref>&nbsp;&nbsp;[[မာကောင်]]သည် တရုတ်ပြည့်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ [[Special Administrative Region]]</ref> | align="right" | ၂၅ | align="right" | ၄၆၀,၈၂၃ | align="right" | ၁၈,၄၇၃.၃ | |- | {{အလံ|မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံ}} | align="right" | ၁၂၀,၅၄၀ | align="right" | ၂၃,၄၇၉,၀၉၅ | align="right" | ၁၈၄.၄ |[[ပြုံယမ်းမြို့|ပြုန်ယန်းမြို့]] |- | {{အလံ|မွန်ဂိုးလီးယားနိုင်ငံ}} | align="right" | ၁,၅၆၅,၀၀၀ | align="right" | ၂,၉၉၆,၀၈၂ | align="right" | ၁.၇ |[[ဦလန်ဘာတာမြို့|ဦလန်ဗာတာမြို့]] |- | {{အလံ|ဟောင်ကောင်}}၊ တရုတ်ပြည်<ref>&nbsp;&nbsp;[[ဟောင်ကောင်]]သည် တရုတ်ပြည့်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ [[Special Administrative Region]] (SAR) တစ်ခုဖြစ်သည်</ref> | align="right" | ၁,၀၉၂ | align="right" | ၇,၉၀၃,၃၃၄ | align="right" | ၆,၆၈၈.၀ | |- | colspan=5 style="background:#eee;" | '''[[အလယ်အာရှ]] - ''' |- | {{အလံ|ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ}} | align="right" | ၁၉၈,၅၀၀ | align="right" | ၅,၃၅၆,၈၆၉ | align="right" | ၂၄.၃ |[[ဘီရှကက်မြို့|ဗီရှကက်မြို့]] |- | {{အလံ|ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ}}<ref>&nbsp;&nbsp;[[Kazakhstan]] is sometimes considered a transcontinental country in Central Asia and Eastern Europe; population and area figures are for Asian portion only.<br /></ref> | align="right" | ၂,၃၄၆,၉၂၇ | align="right" | ၁၅,၃၄၀,၅၃၃ | align="right" | ၅.၇ | [[အစတာနာမြို့]] |- | {{အလံ|တာဂျစ်ကစ္စတန်နိုင်ငံ}} | align="right" | ၁၄၃,၁၀၀ | align="right" | ၇,၂၁၁,၈၈၄ | align="right" | ၄၇.၀ | [[ဒုရှန်ဗေမြို့]] |- | {{အလံ|တပ်မင်နစ္စတန်နိုင်ငံ}} | align="right" | ၄၈၈,၁၀၀ | align="right" | ၅,၁၇၉,၅၇၃ | align="right" | ၉.၆ | [[အတ်ဂဗတ်မြို့]] |- | {{အလံ|ဥဇဘက်ကစ္စတန်နိုင်ငံ}} | align="right" | ၄၄၇,၄၀၀ | align="right" | ၂၈,၂၆၈,၄၄၁ | align="right" | ၅၇.၁ | [[တရှကင့်မြို့]] |- style="font-weight:bold;" | စုစုပေါင်း | align="right" | ၄၃,၈၁၀,၅၈၂ | align="right" | ၄,၀၅၀,၄၀၄,၁၉၃ | align="right" | ၈၉.၀၇ |- |} {{တိုက်}} == ကျမ်းကိုး == {{Reflist|2}} [[Category:တိုက်ကြီးများ]] j3329dmepvb1xtslrogm1getw2e2wl0 0 2638 1056852 1048874 2026-10-09T01:45:06Z ~2026-54175-11 149195 /* ကယားနှင့် ကရင်နီ အခေါ်အဝေါ် */ 1056852 wikitext text/x-wiki '''ကယားလူမျိုး''' ({{lang-en|Kayah People}}) သို့မဟုတ် '''ကရင်နီ''' (Karenni) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသများဖြစ်သော [[ကယားပြည်နယ်]]တွင် အဓိကနေထိုင်ကြသော [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်နွယ်စု]]ဝင် ဖြစ်ပြီး သမိုင်းကြောင်းအရ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စော်ဘွားနယ်မြေများအဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည့် ရာဇဝင်ရှိသည်၊၊ {{Infobox ethnic group | group = ကယားလူမျိုး | native_name = {{lang|kyu|Kayah}}, {{lang|kyu|karenni}} ꤊꤢ꤬ꤛꤢ꤭ꤜꤟꤤ꤬-ꤖꤢꤨ | image = Kayar.jpg | caption = ကယား (ကရင်နီ) ရိုးရာဝတ်စုံ | population = ၉၅,၀၀၀ ကျော် (ခန့်မှန်း) | regions = {{flag|Myanmar}}<br />∟ [[ကယားပြည်နယ်]]=၇၅၀၀၀<br />∟ [[ကရင်ပြည်နယ်]]=၅၀၀၀<br />∟ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (တောင်ပိုင်း)=၅၀၀၀<br />{{flag|Thailand}}<br />∟ [[မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင်]]=၁၀၀၀၀ | languages = [[ကယားဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] (အများစု)၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] (ကတိုးဘိုး) | related = [[ကရင်လူမျိုး]]၊ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး]]၊ [[ကယန်းလူမျိုး]] }} == သမိုင်းကြောင်းနှင့် အမည်ရင်းမြစ် == ကယားလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်ကို လူနှင့်ငှက် အမျိုးအနွယ်ဖြစ်သော [[ကိန္နရီ ကိန္နရာ]] တို့မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်၊၊ ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့ခေတ်တွင် ၎င်းတို့ ဝတ်ဆင်သော အင်္ကျီအရောင်ကို အစွဲပြု၍ "ကရင်နီ" (Red Karen) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်၊၊ ၁၈၇၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာဘုရင် [[မင်းတုန်းမင်း]] နှင့် ဗြိတိသျှအစိုးရတို့အကြား ချုပ်ဆိုခဲ့သော စာချုပ်အရ ကရင်နီနယ်မြေကို လွတ်လပ်သော ကြားနေနယ်မြေအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြသည်၊၊ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ၁၉၅၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် လွှတ်တော်၌ အတည်ပြုချက်အရ "ကရင်နီပြည်နယ်" အမည်မှ [[ကယားပြည်နယ်]] အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်၊၊ သို့သော် ကရင်နီအမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားသူများကမူ ဤသို့အမည်ပြောင်းလဲခြင်းသည် ၎င်းတို့၏ သမိုင်းဝင်လွတ်လပ်မှုကို မှေးမှိန်စေရန် ပြုလုပ်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြပြီး ယနေ့တိုင် "ကရင်နီ" ဟူသော အမည်ကိုသာ ပိုမိုနှစ်သက်စွာ အသုံးပြုကြသည်၊၊ == ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု == ကယားလူမျိုးအများစုမှာ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း မိရိုးဖလာ "ကတိုးဘိုး" (ခေါ်) တံခွန်တိုင်နတ်ပူဇော်ပွဲ ဓလေ့ကိုမူ ရိုးရာမပျက် ထိန်းသိမ်းထားကြသည်၊၊ ၎င်းတို့၏ အထင်ရှားဆုံးပွဲတော်မှာ ကယားပြည်နယ်နေ့ (ဇန်နဝါရီ ၁၅) နှင့် တံခွန်တိုင်ပွဲတော်တို့ ဖြစ်သည်၊၊ ==ကယားလူမျိုးစု == မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား ကယားလူမျိုးစု (၉)စု ရှိသည်။<ref name="moi">{{cite web|url=http://www.moi.gov.mm/?q=news/7/02/2016/id-9556|title=ဒွေးမယ်နော်တို့ပျော်စံရာ ကယားမြေ|author=ခွန်းဆက်နေ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|date=၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၆|accessdate=၁၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈}}</ref> # [[ကယားလူမျိုး|ကယား]](ကရင်နီ) # [[ကယန်းလူမျိုး|ကယန်းပဒေါင်]] (ကယန်းကခေါင်း/ကယန်းလဟွီ) # [[ဂေခိုလူမျိုး|ဂေခို]] (ကယန်းကဒေါ့) # [[ဇယိမ်းလူမျိုး]] (ကယန်းလထာ) # [[ယင်းဘော်လူမျိုး]] (ကယန်းကငန်) # [[ပရဲလူမျိုး]] (ကယော) # [[မနူမနောလူမျိုး]] (ကော်ယော်မနုမနော) # [[ယင်းတလဲလူမျိုး]] # [[ဂေဘားလူမျိုး]] တို့ဖြစ်သည်။ [[File:Kayah State Cultural Museum 1.jpg|thumb|[[ကယားပြည်နယ်ယဉ်ကျေးမှုပြတိုက်]]အတွင်းမှ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ဝတ်စားဆင်ယင်မှုများ]] == ကယားနှင့် ကရင်နီ အခေါ်အဝေါ် == ဝတ်ဆင်သော အဝတ်အထည်တို့၏ နီသော အရောင်အသွေးကို လိုက်၍ မြန်မာတို့က ကယားလူမျိုးတို့ကို ရှေးအခါက ကရင်နီဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ အသားရောင်နီမြန်းခြင်းကြောင့် ကရင်နီဟု ခေါ်ဆိုခြင်းမဟုတ်ပါ။ ကယားလူမျိုးတို့ကမူ သူတို့ကိုယ်သူတို့ "ကယား" သို့မဟုတ် "ကယားလိ"ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ကယားဟူသော အဓိပ္ပာယ်မှာ ကယားဘာသာစကားအရ "လူ"ဟု အဓိပါယ်ရ၍ ကယားလိဟူသော ဝေါဟာရ အဓိပ္ပာယ်မှာ "လူနီ"ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ခန့်မှန်းခြေ လူဦးရေ ၉၀၀၀၀ ခန့်ရှိမည်။ နေထိုင်ရာဒေသများမှာ ကယားပြည်နယ်တွင် ၇၅၀၀၀၊ ထိုင်းနိုင်ငံ မယ်ဟောင်ဆောက်ခရိုင် ဒုက္ခသည်စခန်းများတွင် ၁၀၀၀၀၊ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ၅၀၀၀၊ ကရင်ပြည်နယ်တွင် ၅၀၀၀ တို့ဖြစ်ပါသည်။ [[မြန်မာပြည်|ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်]] ဖွဲ့အစည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေ (၁၉၄၇) နှစ်တွင် [[ကရင်ပြည်နယ်]] ဖွဲ့စည်းသောအခါ၌ ကရင်နီနယ်ကိုပါ ထည့်သွင်းရန် ရည်မှန်းချက်ရှိခဲ့သည္။၁၉၅၁ခုနှစ် အတွင်းက အမည်ပြောင်းလဲရေးနှင့် ကယားပြည်နယ် သီးသန့်တည်ရှိရေးတို့အတွက် ပါလီမန်မှ အက်ဥပဒေပြုလုပ်ကာ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေတွင် လိုအပ်သော ပုဒ်မများကို ပြင်ဆင်ခွင့်ရရှိခဲ့သည်။ [[Image:Kayah1120.JPG|thumb| ရန်ကုန်တိုင်းရင်းသားကျေးရွာတွင် တွေ့ရသော ကယားပြည်နယ်ရှိလူမျိုးစု ရုပ်တုများ]] == ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံ == <ref>[http://knkystudies.blogspot.com/2008/08/blog-post_20.html Karenni(Kayah) and Kayan Studies: ကကရင္နီ (ကယား) စုံတြဲ<!-- Bot generated title -->]</ref> ကယားလူမျိုးများသည် အရပ်အမောင်း (5)ပေကျော်ခန့်ရှိပြီး မျက်လုံးမျက်ခုံ ကောင်း၍ ရိုးမြင့်သည့်နှာတံ အနေတော်ဖြစ်ပြီး မေးရိုးဝိုင်းသည်အသားညိုသည် ဆံပင်နက်၍ အနည်းငယ်ကြမ်းပုံပေါ်သည် ယောက်ျားများက ဆံထုံးထုံးကြ၍ အဖြူရောင် ခေါင်းပေါင်းကို ပေါင်းသည်။ အနီရောင်ဘောင်းဘီ နှင့်အင်္ကျီ ရင်ကွဲကိုဝတ်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများက လည်း ဆံထုံးထုံး၍ အနီရောင်ပုဝါကိုပေါင်းသည်။ အနီ သို့မဟုတ် အနက်ရောင် လက်ပြတ်အင်္ကျီ များကိုဝတ်ဆင်၍အနီရောင် သို့မဟုတ် အနက်ရောင် ခြုံထည်လွှမ်းခြုံထားလေ့ရှိသည်။ (5)ပေခန့်ရှည်သည့် အဖြူရောင်ခေါင်းခါးစည်း ကိုလည်း စဉ်းစားကြလေ့ရှိသည် အနက်ရောင် သင်တိုင်းကိုဝတ်၍ ခြေသလုံးတွင်သစ်ဆေးသုတ်သောကြိုးခွေများ ပတ်လေ့ရှိသည်။ ငွေနားဆွဲ၊ နားတောင်းများကို ဆွဲကြသည်။ ငွေလက်ကောက်အလုံးများကိုဝတ်ဆင်ကြသည်။ ငွေဆံထိုး များကိုထိုးပြီး ခြေကျင်းဝတ်တွင် ပုတီစေ့များကိုစီတန်း၍ ဆွဲလေ့ရှိသည်။ == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == ကယားတို့သည် ရိုးရာနတ်နှင့်ဗုဒ္ဓဘာသာကိုကိုးကွယ်သည်။ တံခွန်တိုင်နတ်ကွန်းသည်အဓိကဖြစ်သည်။ ရာသီပွဲများနေဖြင့် ကောက်ညှင်းထုပ်ပွဲ၊ ကေထိုးဘိုး (ခေါ် ) တံခွန်တိုင်ပွဲ၊ စပါးပုတ်ပွဲ၊ အိမ်တက်မင်္ဂလာပွဲ နှင့် တောလိုက်ပွဲများရှိကြသည်။ ဗုံတို၊ ဗုံရှည်၊ မောင်း၊ လင်းကွင်း၊ ပုလွေ၊ ဖားစည် စသည့်တူရိယာများကိုသုံးပြီး တံခွန်တိုင်အက၊ အိမ်တက်မင်္ဂလာအက၊ ဒီကူးအက၊ ဝါးညှပ်အက ဆွမ်းယင်အကနှင့် နိုင်ငံအကများ ကိုကလေ့ရှိကြသည်။ ကွယ်လွန်သူ၏ဦးခေါင်းကိုလည်း ငွေတောင်ပြည်ဘက်သို့ ဦးလှည့်၍ ထားတတ်ကြသည်။ ကယား ပြည်နယ်၏ထူးခြားသော အထိမ်းအမှတ်ပစ္စည်းဖြစ်သည့် ဖားစည် (ခေါ်) ကြေးနက်စည်ကြီးကိုလည်း ငွေတောင်ပြည်၌သွန်းလုပ်ခဲ့သည် ဟုဆိုသည်။ ကယားတို့သည် ရှေးယခင်က မြန်မာများနှင့်အတူ စစ်ရေးစစ်ရာတွင်အတူလက်တွဲ၍တိုက်ခိုက်ခဲ့ဖူးသည့် အထောက်အထားများကိုလည်းရှိပါသည်။ "ပျိုလေးတို့အိမ်မိုး ထိုးလာတဲ့ပေဖူးလွှာ၊ ဘာစာတဲ့ မေး။ မေးပါနဲ့အေ။ ယိုးဒယားငယ်နဲ့ ကုလားကို စစ်ချီတော့ ကရင်နီအောင်တပ်က ဆံဖြတ်မောင်စီလိုကရေ လွမ်းစာတဲ့လေ" ဟူသော ရှေးဟောင်းတွေ သားလေမှာစစ်သားဘဝ၏ချစ်ရေးချစ်ရာများကို လွမ်းစဖွယ်ကောင်းအောင် ဖော်ပြထားရုံမက ရှေးဟောင်းကာလကတည်းက ကယားလူမျိုးတို့သည် မြန်မာတို့နှင့် စစ်ရေးတွင်အတူလက်တွဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြဖူးသည်ဆိုသော သာဓကကိုပါထင်ရှားစွာဖော်ပြထား ခြင်းဖြစ်သည်။ <ref>http://www.mwaf.org.mm/Developing%20Sector_mm/DevSector_mm/Details.asp?id=645{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> == ရည်ညွှန်းကိုးကား == <references /> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[Category:ကယားလူမျိုးစု]] heudh1qi8dov0dj3vhpd4v8n9duq0hi 0 2820 1056949 954118 2026-10-09T11:32:07Z Dr Lotus Black 31011 1056949 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = စနေဂြိုဟ် | symbol = [[File:Saturn symbol (bold).svg|24px|♄]] | image = [[File:Saturn during Equinox.jpg|300px]] | caption = [[ကာစီနီ-ဟိုင်ဂင်အာကာသယာဉ်|''ကာစီနီ အာကာသယာဉ်]]''မှ ပေးပို့သော<br>စနေဂြိုဟ်၏ သဘာဝအရောင်ပုံရိပ် (ဇူလိုင် ၂၀၀၈) | orbit_ref =<ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000.0]] | aphelion = {{val|10.086|ul=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|1509|u=Gm}}}}) | perihelion = {{val|9.024|u=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|1350|u=Gm}}}}) | semimajor = {{val|9.554909|u=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|1429.39|u=Gm}}}})<ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> | eccentricity = {{val|0.05555}} | period = {{plainlist | * {{val|29.4571|u=[[:en:Julian year (astronomy)|yr]]}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|10759.22|u=days}}}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|24491.07}}}} Saturnian [[solar day]]s<ref name="CSeligman">{{cite web | url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm | title = Rotation Period and Day Length | last = Seligman | first = Courtney | accessdate = 13 August 2009 | archiveurl = https://www.webcitation.org/60qT3Ukn5?url=http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm | archivedate = 11 August 2011 | deadurl = no }}</ref> }} | synodic_period = 378.09 days<ref name="fact">{{cite web | url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/saturnfact.html | title=Saturn Fact Sheet | publisher=NASA | last=Williams | first=David R. | accessdate=31 July 2007 | date=7 September 2006 | archiveurl=https://www.webcitation.org/6OhjS0EU7?url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/saturnfact.html | archivedate=9 April 2014 | deadurl=no }}</ref> | avg_speed = 9.69&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | inclination = {{plainlist | * {{val|2.485240|u=°}} to ecliptic * 5.51° နေ၏ အီကွေတာသို့ * 0.93° to invariable plane<ref name=meanplane>{{cite web | date=3 April 2009 | title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter | url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif | accessdate=10 April 2009 | archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif | archivedate=14 May 2009 | deadurl=no }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080301111520/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=1 March 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> }} | asc_node = {{val|113.665|u=°}} | arg_peri = {{val|339.392|u=°}} | mean_anomaly = {{val|317.020|u=°}} | satellites = [[စနေဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၆၅]] with formal designations; innumerable additional moonlets.<ref name=fact /> | maximum distance from sun = 1.5 billion km (938 million miles) | minimum distance from sun = 1.35 billion km (840 million miles) | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.09796|0.00018}}<!-- calculated using data from ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007" --> | equatorial_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|60268|4|u=km}}}}<ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007" /> * {{val|9.4492}} ကမ္ဘာ }} | polar_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|54364|10|u=km}}}} <ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S| ref = {{sfnRef|Seidelmann Archinal A'hearn et al.|2007}}}}</ref> * {{val|8.5521|u=ကမ္ဘာ}} }} | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|58232|6|u=km}}}}<ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007" /> | surface_area = {{plainlist | * {{val|4.27|e=10|u=km²}} <ref name="nasafact">{{cite web | url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Saturn&Display=Facts | title=NASA: Solar System Exploration: Planets: Saturn: Facts & Figures | publisher=Solarsystem.nasa.gov | date=22 March 2011 | accessdate=8 August 2011 | archiveurl=https://www.webcitation.org/62DnOn9pq?url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Saturn | archivedate=6 October 2011 | deadurl=no }}</ref> * {{val|83.703|u=ကမ္ဘာ}} }} | volume = {{plainlist | * {{val|8.2713|e=14|u=km3}}<ref name="fact" /> * {{val|763.59|u=ကမ္ဘာ}} }} | mass = {{plainlist | * {{val|5.6836|e=26|u=kg}}<ref name="fact" /> * {{val|95.159|u=ကမ္ဘာ}} }} | density = {{val|0.687|u=g/cm3}}<ref name="fact" /><br /> (less than water) | surface_grav = {{plainlist | * 10.44 [[အရှိန်|m/s²]]<ref name="fact" /> * 1.065 ''[[:en:g-force|g]]'' }} | escape_velocity = 35.5&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | sidereal_day = 10.55 hours <ref name="saturnDay">{{cite journal | title='Nature' (Saturn's fast spin determined from its gravitational field and oblateness) | publisher=''Nature'' | date=2 February 2015}}</ref><br /> (10 hr 33&nbsp;min) | rot_velocity = {{plainlist | * {{val|9.87|u=km/s}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|35500|u=km/h}}}} }} | axial_tilt = 26.73° (to orbit)<ref name="fact" /> | right_asc_north_pole = {{plainlist | * {{RA|2|42|21}} * 40.589°<ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007" /> }} | declination = 83.537°<ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007" /> | albedo = {{plainlist | * 0.342 ([[:en:Bond albedo|Bond]]) * 0.47 ([[:en:Geometric albedo|geometric]])<ref name="fact" /> }} | magnitude = +1.47 to −0.24 <ref name="magnitude">{{cite journal | title=Wideband photoelectric magnitude measurements of Saturn in 2000 | last=Schmude | first=Richard W. Junior | date=2001 | publisher=Georgia Journal of Science |volume=59 |issue=3 |pages=123–127}}</ref> | angular_size = 14.5″ to 20.1″<ref name="fact" /> <br /> (excludes rings) | temperatures = yes | temp_name1 = 1 bar level | min_temp_1 = | mean_temp_1 = 134&nbsp;[[:en:Kelvin|K]] (−139°C)<ref name="fact" /> | max_temp_1 = | temp_name2 = 0.1 bar | min_temp_2 = | mean_temp_2 = 84&nbsp;K<ref name="fact" /> | max_temp = | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Saturn.ogg|ˈ|s|æ|t|ər|n}} <ref name=walter2003>{{cite book | first=Elizabeth | last=Walter | date=21 April 2003 | title=Cambridge Advanced Learner's Dictionary | publisher=Cambridge University Press | edition=Second | isbn=978-0-521-53106-1 }}</ref> | adjectives = Saturnian, Cronian | atmosphere = yes | atmosphere_ref =<ref name="fact" /> | scale_height = 59.5&nbsp;km | atmosphere_composition = ထုထည်အားဖြင့်: {{aligned table|cols=2 | ≈&thinsp;96% [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂) | ≈&thinsp;3% |[[ဟီလီယမ်]] (He) | ≈&thinsp;0.4% |[[မီသိန်း]] (CH₄) | ≈&thinsp;0.01%|[[အမိုးနီးယား]] (NH₃) | ≈&thinsp;0.01%|[[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဂျူတာရိုဒ်]] (HD) | 0.0007%|[[အီသိန်း]] (C₂H₆) }}'''ရေခဲများ''': * [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) * [[ရေ မော်လီကျူး|ရေ]] (H₂O) * [[အမိုးနီယမ် ဟိုက်ဒရိုဆာလဖိတ်]] (NH₄SH) }} '''စနေဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Saturn}}) သည် [[နေ]]မှ စတင်ရေတွက်လျှင် ခြောက်ခုမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး၊ [[ကြာသပတေးဂြိုဟ်]]ပြီးလျှင် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း ဒုတိယအကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်၊၊ ၎င်းသည် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]ကဲ့သို့သော ဓာတ်ငွေ့များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် [[ဧရာမ ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်]] (gas giant) တစ်လုံးဖြစ်ပြီး ပျမ်းမျှ အချင်းဝက်မှာ ကမ္ဘာထက် ၉ ဆခန့် ပိုမိုကြီးမားသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ ပျမ်းမျှ သိပ်သည်းဆမှာ ကမ္ဘာ့သိပ်သည်းဆ၏ ရှစ်ပုံတစ်ပုံမျှသာ ရှိသော်လည်း၊ ထုထည် ပမာဏမှာမူ ကမ္ဘာထက် ၉၅ ဆကျော် ပိုမိုကြီးမားသည်။ စနေဂြိုဟ်သည် အရွယ်အစားအားဖြင့် ဂျူပီတာနှင့် နီးပါးမျှ ကြီးမားသော်လည်း ထုထည်မှာမူ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]၏ သုံးပုံတစ်ပုံအောက်သာ ရှိသည်။ စနေဂြိုဟ်သည် နေမှ ၉.၅၉ [[AU]] (ကီလိုမီတာ ၁,၄၃၄ မီလီယံ) အကွာအဝေးမှ ပတ်လှည့်နေပြီး ပတ်လမ်းကြောင်း တစ်ပတ်ပြည့်ရန် ၂၉.၄၅ နှစ် ကြာမြင့်သည်။ စနေဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းကို ကျောက်ဆောင် ဗဟိုအမြူတေဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ယူဆရပြီး၊ ထိုအမြူတေကို အာကာသဆိုင်ရာ သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် အလွှာနက်၊ ဒြပ်ရည် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဒြပ်ရည် ဟီလီယံ အလွှာနှင့် အပြင်ဘက် ဓာတ်ငွေ့အလွှာတို့က ဝန်းရံထားသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ အပေါ်ယံ လေထုအတွင်းရှိ [[အမိုးနီးယား]] ပုံဆောင်ခဲများကြောင့် ဂြိုဟ်သည် အရောင်ဖျော့သော အဝါရောင် သန်းလျက်ရှိသည်။ သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် အလွှာအတွင်းရှိ လျှပ်စစ်စီးကြောင်းကြောင့် စနေဂြိုဟ်၏ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြပြီး၊ ထိုသံလိုက်စက်ကွင်းမှာ ကမ္ဘာ့သံလိုက်စက်ကွင်းထက် အားနည်းသော်လည်း စနေဂြိုဟ်၏ အရွယ်အစား ပိုမိုကြီးမားမှုကြောင့် သံလိုက်စက်ကွင်း စွမ်းအား (magnetic moment) မှာ ကမ္ဘာထက် ၅၈၀ ဆမျှ ပိုမိုကြီးမားသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်း အားသည် ဂျူပီတာ၏ သံလိုက်စက်ကွင်း အား၏ အပုံနှစ်ဆယ်ပုံ တစ်ပုံခန့် ရှိသည်။ အပြင်ဘက် လေထုမှာ အများအားဖြင့် ငြိမ်သက်ပြီး အကွဲအပြဲ နည်းပါးသော်လည်း ရေရှည်တည်ရှိသော လေထု ရုပ်သွင်များ ဖြစ်ပေါ်လာလေ့ရှိသည်။ စနေဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ လေတိုက်နှုန်းမှာ တစ်နာရီလျှင် ၁,၈၀၀ ကီလိုမီတာ (၁,၁၀၀ မိုင်) အထိ ရောက်ရှိနိုင်သည်။ ဤဂြိုဟ်တွင် အဓိကအားဖြင့် ရေခဲအမှုန်အမွှားများနှင့် နည်းပါးသော ကျောက်ဆောင် အပျက်အစီးများ၊ ဖုန်မှုန့်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် တောက်ပ၍ ကျယ်ပြန့်သော ကွင်းဆက်စနစ်တစ်ခု ရှိသည်။ နံပါတ်တပ်ထားသော သို့မဟုတ် တရားဝင် အမည်ပေးထားသည့် အရံလ ၆၃ စင်း အပါအဝင် အနည်းဆုံး အရံလ ၂၉၃ စင်းခန့် ဂြိုဟ်ကို ပတ်လှည့်နေကြပြီး၊ ၎င်းတို့တွင် ကွင်းဆက်များအတွင်းရှိ ရာပေါင်းများစွာသော အရံလငယ်များ (moonlets) ပါဝင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ စနေဂြိုဟ်၏ အကြီးဆုံး အရံလဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဒုတိယအကြီးဆုံး အရံလဖြစ်သော [[တိုက်တန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တန်]] (Titan) သည် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]] (Mercury) ထက် အရွယ်အစား ပိုမိုကြီးမားသော်လည်း ထုထည် ပိုမိုနည်းပါးသည်။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ထူထပ်သော လေထု တည်ရှိသည့် တစ်ခုတည်းသော အရံလလည်း ဖြစ်သည်။ ==ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လက္ခဏာများ== [[File:Saturn, Earth size comparison2.jpg|thumb|left|ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် စနေဂြိုဟ်ကို အရွယ်အစားခြင်း ယှဉ်ပြထားသောပုံ]] စနေဂြိုဟ်သည် ဝင်ရိုးစွန်းများတွင် ပြား၍ အီကွေတာတစ်လျှောက်တွင် လုံးပတ်ပိုကြီးသော oင်ရိုးစွန်းပြားစက်လုံးပုံ(oblate spheroid) ဖြစ်သည်။<ref name="rgo">{{cite web |url=http://www.oarval.org/section3_11.htm |title=Saturn |first= |last= |work=Information Leaflet No. 42 |publisher=[[Royal Observatory, Greenwich|Royal Greenwich Observatory]] |year=2009 |accessdate=2011-04-26 |archive-date=16 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216154134/http://www.oarval.org/section3_11.htm }}</ref> အီကွေတာ အချင်းမှာ ၁၂၀,၅၃၆ ကီလိုမီတာ(၇၄,၈၆၇ မိုင်)ရှိပြီး၊ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းမှ တောင်ဝင်ရိုးစွန်းအထိ အချင်းသည် ၁၀၈,၇၂၈ ကီလိုမီတာ(၆၇,၅၃၅ မိုင်) သာရှိပြီး၊ အီကွေတာ အချင်းထက် ၉ ရာခိုင်နှုန်းသေးသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.jpl.nasa.gov/news/press_kits/cassini-arrival.pdf |title=Cassini–Huygens Saturn arrival |format=PDF |page=9 |work=Press kit June 2004| publisher=National Aeronautics and Space Administration |accessdate=2011-06-25}}</ref> စနေဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုးစွန်းပြားစက်လုံးပုံဖြစ်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းခံမှာ ၎င်း၏ အလွန်လျင်မြန်သော လည်ပတ်မှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၁၀.၈ နာရီတွင် တစ်ပတ်ပြည့်သည်။ စနေဂြိုဟ်သည် အဓိကအားဖြင့် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]နှင့် [[ဟီလီယံ]]တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဧရာမ ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်တစ်လုံးဖြစ်ပြီး အတိအကျရှိသော မြေမျက်နှာပြင် မရှိပေ။ စနေဂြိုဟ်တွင် ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်၏ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ကျယ်ပြန့်သော ''ပြန့်နှံ့နေသော ဗဟိုအမြူတေ'' (diffuse core) တစ်ခု ရှိပြီး၊ ယင်းသည် ဗဟိုချက်ဆီသို့ အချိုးအစား အတိအကျ သတ်မှတ်မရနိုင်သည့် ကျောက်ဆောင်နှင့် ရေခဲများ တဖြည်းဖြည်း ပေါင်းစပ်ပါဝင်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal |last1=Mankovich |first1=Christopher R. |last2=Fuller |first2=Jim |date=2021-08-16 |title=A diffuse core in Saturn revealed by ring seismology |url=https://www.nature.com/articles/s41550-021-01448-3 |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=5 |issue=11 |pages=1103–1109 |doi=10.1038/s41550-021-01448-3 |issn=2397-3366|arxiv=2104.13385 |bibcode=2021NatAs...5.1103M }}</ref> စနေဂြိုဟ်သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း ရေထက်ပေါ့သော တစ်လုံးတည်းသောဂြိုဟ် ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏အတွင်းသားသည် အလွန်ပင်သိပ်သည်းသော်လည်း၎င်း၏ လွှမ်းခြုံထားသော ဓာတ်ငွေ့ထုကြောင့်၊ သူ၏ သိပ်သည်းဆ(specific density)မှာ ၀.၆၉ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာသာ ရှိသည်။ ရေ၏ သိပ်သည်းဆ ၁.၀ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာ ထက်နည်းသဖြင့် တင်စားပြီးပြောမည်ဆိုလျှင် ရေပေါ်တွင် ပေါလောပေါ်နိုင်သည်။<ref>{{cite book |title=Voyager: Exploring the outer planets |url=https://archive.org/details/voyagerexploring00verb |last=Verba |first=Joan Marie |year=1991 |publisher=FTL Publications |isbn=0-9825232-0-3 |page=[https://archive.org/details/voyagerexploring00verb/page/20 20]}}</ref> ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ထုထည်ပမာဏသည် ကမ္ဘာထက် ၃၁၈ ဆ ရှိသော်လည်း စနေဂြိုဟ်၏ ထုထည်မှာ ကမ္ဘာထက် ၉၅ ဆမျှသာ ရှိသည်။<ref name="Mass ref">{{cite web |last=Brainerd |first=Jerome James |date=6 October 2004 |title=Solar System Planets Compared to Earth |url=http://www.astrophysicsspectator.com/tables/PlanetComparativeData.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20111001102843/http://www.astrophysicsspectator.com/tables/PlanetComparativeData.html |archive-date=1 October 2011 |access-date=5 July 2010 |publisher=The Astrophysics Spectator}}</ref><ref name="Mass ref 2">{{cite web |last=Dunbar |first=Brian |date=29 November 2007 |title=NASA – Saturn |url=http://mynasa.nasa.gov/worldbook/saturn_worldbook.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929073208/http://mynasa.nasa.gov/worldbook/saturn_worldbook.html |archive-date=29 September 2011 |access-date=21 July 2011 |publisher=NASA}}</ref><ref name="Radius ref">{{cite web |last=Brainerd |first=Jerome James |date=24 November 2004 |title=Characteristics of Saturn |url=http://www.astrophysicsspectator.com/tables/Saturn.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20111001102834/http://www.astrophysicsspectator.com/tables/Saturn.html |archive-date=1 October 2011 |access-date=5 July 2010 |publisher=The Astrophysics Spectator}}</ref><ref name="Radius ref 2">{{cite web |last1=Davidson |first1=Chris |date=28 July 2011 |title=General Information about Saturn |url=http://scienceray.com/astronomy/general-information-about-saturn-2/1/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007220627/http://scienceray.com/astronomy/general-information-about-saturn-2/1/ |archive-date=7 October 2011 |access-date=17 August 2011 |work=Scienceray}}</ref> ဂျူပီတာနှင့် စနေဂြိုဟ် နှစ်စင်းပေါင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ စုစုပေါင်း ဂြိုဟ်ထုထည်၏ ၉၂ ရာခိုင်နှုန်းကို ရယူထားကြသည်။ ===အတွင်းပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံ=== စနေဂြိုဟ်တွင် အဓိကအားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံတို့ ပါဝင်သော်လည်း၊ သိပ်သည်းဆမှာ ၀.၀၁ g/cm³ ထက် ကျော်လွန်သွားချိန်တွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင်သည် စံမဟုတ်သော ဒြပ်ရည် (non-ideal liquid) အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသဖြင့် စနေဂြိုဟ် ထုထည်၏ အများစုမှာ ဓာတ်ငွေ့အခြေအနေတွင် တည်ရှိနေခြင်း မဟုတ်ပေ။ အဆိုပါ သိပ်သည်းဆသို့ စနေဂြိုဟ် ထုထည်၏ ၉၉.၉ ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်သော အချင်းဝက်အတွင်း၌ ရောက်ရှိသည်။ စနေဂြိုဟ် အတွင်းပိုင်းရှိ အပူချိန်၊ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆတို့သည် ဗဟိုအမြူတေဆီသို့ မှန်မှန် တိုးတက်မြင့်မားလာပြီး၊ ယင်းကြောင့် ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော အလွှာများ၌ ဟိုက်ဒရိုဂျင်သည် သတ္တုအခြေအနေအဖြစ် တည်ရှိသွားစေသည်။ စံသတ်မှတ်ထားသော ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ စံနမူနာများအရ စနေဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းသည် ဂျူပီတာ၏ အတွင်းပိုင်းနှင့် ဆင်တူပြီး၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင်၊ ဟီလီယံနှင့် အနည်းငယ်မျှသော အငွေ့ပျံလွယ်သည့် ပစ္စည်းအမျိုးမျိုး ဝန်းရံထားသည့် သေးငယ်သော ကျောက်ဆောင် ဗဟိုအမြူတေတစ်ခု ပါဝင်သည်ဟု ညွှန်းဆိုကြသည်။ စံပြု ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ စံနမူနာများက စနေဂြိုဟ်၏ အခြေခံ ပါဝင်မှုစနစ်သည် ဂျူပီတာနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ယူဆထားသော်လည်း၊ ၎င်း၏ ဆွဲငင်အားဆိုင်ရာ ဟာမိုနစ်များနှင့် ဂြိုဟ်၏ ထိပ်ပြားဘဲဥပုံစံ ဖြစ်နေမှု (oblateness) တို့က စနေဂြိုဟ်သည် ဗဟိုချက်၌ ပိုမိုသိသိသာသာ စိတ်စည်းစုဝေးနေပြီး နက်ရှိုင်းသော အတွင်းပိုင်း၌ ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များ အများအပြား ပါဝင်နေကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ ဗဟိုဒေသများတွင် ထုထည်အားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်ပြီး ဂျူပီတာ၏ ဗဟိုဒေသများတွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၆၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |title=Saturn - The interior {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Saturn-planet/The-interior |access-date=14 April 2022 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ဤဗဟိုအမြူတေသည် ပါဝင်မှုစနစ်အားဖြင့် ကမ္ဘာမြေနှင့် ဆင်တူသော်လည်း ပိုမို သိပ်သည်းဆ မြင့်မားသည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် သိပ္ပံပညာရှင်များက ဗဟိုအမြူတေသည် ကမ္ဘာ့ထုထည်ထက် ၉ ဆမှ ၂၂ ဆအထိ ရှိရမည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့ကြရာ ယင်းသည် အချင်း ကီလိုမီတာ ၂၀,၀၀၀ (မိုင် ၁၂,၀၀၀) ခန့်နှင့် ညီမျှသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ ကွင်းဆက်များကို တိုင်းတာချက်များအရ ဗဟိုအမြူတေသည် ပိုမိုပြန့်နှံ့နေပြီး ကမ္ဘာမြေ ၁၇ စင်းစာ ထုထည်နှင့် ညီမျှကာ စနေဂြိုဟ် အချင်းဝက်တစ်ခုလုံး၏ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်နှင့် ညီမျှသော အချင်းဝက် ရှိကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ ယင်းကို ပိုမိုထူထဲသော ဒြပ်ရည် သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် အလွှာက ဝန်းရံထားပြီး ထိုမှတစ်ဆင့် ဟီလီယံ စိမ့်ဝင်နေသော ဒြပ်ရည် မော်လီကျူး ဟိုက်ဒရိုဂျင် အလွှာ တည်ရှိကာ အမြင့်ပိုင်း တိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ ဓာတ်ငွေ့အဖြစ်သို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲသွားသည်။ အပြင်ဘက်ဆုံး အလွှာသည် ကီလိုမီတာ ၁,၀၀၀ (မိုင် ၆၂၀) ခန့် ကျယ်ပြန့်ပြီး ဓာတ်ငွေ့များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.windows2universe.org/saturn/interior/S_int_structure_overview.html |title=Structure of Saturn's Interior |publisher=Windows to the Universe |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917140427/http://www.windows2universe.org/saturn/interior/S_int_structure_overview.html |archive-date=17 September 2011 }}</ref> စနေဂြိုဟ်တွင် ပူပြင်းသော အတွင်းပိုင်း ရှိပြီး ဗဟိုအမြူတေ၌ ၁၁,၇၀၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (၂၁,၁၀၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ရောက်ရှိကာ နေမှ လက်ခံရရှိသော စွမ်းအင်ထက် ၂.၅ ဆ ပိုမိုသော စွမ်းအင်ကို အာကာသအတွင်းသို့ ထုတ်လွှတ်သည်။ ဂျူပီတာ၏ အပူစွမ်းအင်ကို နှေးကွေးသော ဆွဲငင်အား ဖိသိပ်မှုဆိုင်ရာ Kelvin–Helmholtz နည်းလမ်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်စေခြင်း ဖြစ်သော်လည်း စနေဂြိုဟ်သည် ထုထည် ပိုမိုနည်းပါးသဖြင့် ထိုဖြစ်စဉ် တစ်ခုတည်းဖြင့် စနေဂြိုဟ်၏ အပူထုတ်လုပ်မှုကို ရှင်းလင်းရန် မလုံလောက်နိုင်ပေ။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်နှင့် ရေခဲ ဧရာမဂြိုဟ်များဖြစ်ကြသော [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]တို့၌လည်းကောင်း [[စိန်]]များ မိုးရွာသွန်းမှုအဖြစ် ဖြစ်ပေါ်နိုင်ကြောင်း အဆိုပြုထားကြသည်။<ref name="SC-20131009">{{cite news |last=Kramer |first=Miriam |title=Diamond Rain May Fill Skies of Jupiter and Saturn |url=https://www.space.com/23135-diamond-rain-jupiter-saturn.html |date=9 October 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=27 August 2017 |archive-date=27 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827171415/https://www.space.com/23135-diamond-rain-jupiter-saturn.html |url-status=live }}</ref><ref name="WP-20170825">{{cite news |last=Kaplan |first=Sarah |title=It rains solid diamonds on Uranus and Neptune |url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2017/08/25/it-rains-solid-diamonds-on-uranus-and-neptune/ |date=25 August 2017 |newspaper=[[The Washington Post]] |access-date=27 August 2017 |archive-date=27 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827011901/https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2017/08/25/it-rains-solid-diamonds-on-uranus-and-neptune/ |url-status=live }}</ref> ===လေထု=== စနေဂြိုဟ်၏ အပြင်ဘက် လေထုတွင် ထုထည်ပမာဏအားဖြင့် မော်လီကျူး ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၉၆.၃ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ဟီလီယံ ၃.၂၅ ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်သည်။ နေအတွင်း၌ ဟီလီယံ ကြွယ်ဝစွာ ပါဝင်မှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက စနေဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဟီလီယံ အချိုးအစားမှာ သိသိသာသာ လျော့နည်းလျက်ရှိသည်။ ဟီလီယံထက် လေးလံသော ဒြပ်စင်များ (သတ္တုဓာတ်ပါဝင်မှု / metallicity) ပမာဏကို တိကျစွာ မသိရှိရသေးသော်လည်း၊ အဆိုပါ အချိုးအစားများသည် နေအဖွဲ့အစည်း စတင်ဖြစ်ပေါ်ချိန်က မူလ ပမာဏများနှင့် ကိုက်ညီသည်ဟု ယူဆထားကြသည်။ ထိုပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များ၏ စုစုပေါင်း ထုထည်ပမာဏကို ကမ္ဘာ့ထုထည်ထက် ၁၉ မှ ၃၁ ဆအထိ ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး၊ ၎င်းတို့၏ သိသာထင်ရှားသော အစိတ်အပိုင်းမှာ စနေဂြိုဟ်၏ ဗဟိုအမြူတေ ဒေသ၌ တည်ရှိသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ လေထုအတွင်း၌ [[အမိုးနီးယား]]၊ [[အက်စီတီလင်း]]၊ [[အီသိန်း]]၊ ပရိုပိန်း၊ ဖော့စဖင်းနှင့် [[မီသိန်း]] ပမာဏ အနည်းငယ်တို့ကို စမ်းသပ်တွေ့ရှိထားသည်။ အပေါ်ယံ တိမ်တိုက်များကို အမိုးနီးယား ပုံသဏ္ဌာန်ခဲများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ အောက်ဘက်အလွှာ တိမ်တိုက်များတွင် အမိုးနီးယမ် ဟိုက်ဒရိုဆာလဖိုဒ် (NH4SH) သို့မဟုတ် ရေ ပါဝင်ပုံရသည်။ နေမှလာသော [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]သည် အပေါ်ယံ လေထုအတွင်း မီသိန်းဓာတ်ပြိုကွဲမှု (methane photolysis) ကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ဟိုက်ဒရိုကာဗွန် ဓာတုဓာတ်ပြုမှုများကို ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်စေကာ ထွက်ရှိလာသော ပစ္စည်းများကို လေဝဲများနှင့် ပျံ့နှံ့မှုတို့က အောက်ဘက်သို့ သယ်ဆောင်သွားကြသည်။ ဤအလင်းဓာတု သံသရာ (photochemical cycle) ကို စနေဂြိုဟ်၏ နှစ်စဉ် ရာသီဥတု သံသရာက ထိန်းညှိပေးသည်။ Cassini အာကာသယာဉ်သည် မြောက်ဘက် လတ္တီတွဒ်များတွင် တည်ရှိသော ''ပုတီးကုံး စီတန်းမှု'' (String of Pearls) ဟု အမည်ပြောင် ပေးထားသည့် တိမ်တိုက် ရုပ်သွင်အစဉ်အတန်းကို လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ ရုပ်သွင်များသည် ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော တိမ်တိုက် အလွှာများ၌ တည်ရှိသည့် တိမ်ကင်းစင်သော နေရာများ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite press release |title=Cassini Image Shows Saturn Draped in a String of Pearls |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/media/cassini-20061011a.html |publisher=Carolina Martinez, NASA |date=10 November 2006 |access-date=3 March 2013 |archive-date=1 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501174037/http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/media/cassini-20061011a.html |url-status=live}}</ref> ==သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|စနေဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} [[File:Saturn's Rings PIA03550.jpg|thumb|400x400px|စနေဂြိုဟ်နှင့် ယင်း၏ ဂြိုဟ်ရံလများကို စိတ်ကူးပုံဖော်ထားပုံ]] စနေဂြိုဟ်တွင် တွေ့ရှိထားသည့် ဂြိုဟ်ရံလ ၂၉၃ စင်း ရှိပြီး၊ ၎င်းတို့အနက် ၆၃ စင်းမှာ တရားဝင် အမည်များ ရရှိထားကြသည်။<ref name="JPLmoons">{{cite web |title=Solar System Dynamics – Planetary Satellite Discovery Circumstances |url=https://ssd.jpl.nasa.gov/sats/discovery.html |publisher=NASA |access-date=11 April 2026 |date=15 November 2021}}</ref> စနေဂြိုဟ်၏ ကွင်း (Ring) များအတွင်း အချင်း မီတာ ၄၀ မှ ၅၀၀ အထိ ရှိသော အရံလငယ်များ (moonlets) တန်ဆာဆင် တည်ရှိနေသည့် အထောက်အထား မြောက်မြားစွာ ရှိသော်လည်း<ref>{{cite journal |last1=Tiscareno |first1=Matthew S. |last2=Burns |first2=Joseph A. |last3=Hedman |first3=Matthew M. |last4=C. Porco |first4=Carolyn |title=The population of propellers in Saturn's A Ring |journal=The Astronomical Journal |date=March 2008 |volume=135 |issue=3 |pages=1083–1091 |doi=10.1088/0004-6256/135/3/1083 |bibcode=2008AJ....135.1083T |arxiv=0710.4547 }}</ref> ၎င်းတို့ကို အရံလစစ်စစ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း မရှိပေ။ အကြီးဆုံး အရံလဖြစ်သော [[တိုက်တန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တန်]]သည် ကွင်းဆက်များ အပါအဝင် စနေဂြိုဟ်ကို ပတ်လှည့်နေသည့် စုစုပေါင်း ဒြပ်ထု၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ကို ရယူထားသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ ဒုတိယ အကြီးဆုံး အရံလဖြစ်သော [[ရီးယာ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ရီးယား]] (Rhea) တွင် ကျဲပါးသော လေထုနှင့်အတူ ကိုယ်ပိုင် ကျဲပါးသော ကွင်းစနစ်တစ်ခု တည်ရှိနေနိုင်ခြေ ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.sciencedaily.com/releases/2010/11/101128222041.htm |title=Thin air: Oxygen atmosphere found on Saturn's moon Rhea |website=ScienceDaily |author=NASA |date=30 November 2010 |access-date=23 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111108215855/http://www.sciencedaily.com/releases/2010/11/101128222041.htm |archive-date=8 November 2011 |url-status=live }}</ref><ref name=ryan20101126/> အခြား အရံလ အများအပြားမှာ သေးငယ်ကြရာ ၁၄၃ စင်းမှာ အချင်း ၅၀ ကီလိုမီတာအောက် တည်ရှိကြသည်။<ref name="Saturn moons">{{cite web |url=http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/satsatdata.html |title=Saturn's Known Satellites |publisher=Department of Terrestrial Magnetism |access-date=22 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110926210000/http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/satsatdata.html |archive-date=26 September 2011 }}</ref> အစဉ်အလာအားဖြင့် စနေဂြိုဟ်၏ အရံလ အများစုကို [[ဂရိ ဒဏ္ဍာရီ]]မှ တိုက်တန် နတ်ဘုရားများကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ကြသည်။ တိုက်တန်သည် ရှုပ်ထွေးသော ဇီဝဓာတုဖြစ်စဉ်များ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည့် ထူထပ်သော လေထု တည်ရှိရာ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ တစ်ခုတည်းသော အရံလ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.sciencedaily.com/releases/2009/01/090129182514.htm |title=Cassini Finds Hydrocarbon Rains May Fill Titan Lakes |website=ScienceDaily |date=30 January 2009 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111109045639/http://www.sciencedaily.com/releases/2009/01/090129182514.htm |archive-date=9 November 2011 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://voyager.jpl.nasa.gov/science/saturn_titan.html |title=Voyager – Titan |publisher=NASA Jet Propulsion Laboratory |date=18 October 2010 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111026090736/http://voyager.jpl.nasa.gov/science/saturn_titan.html |archive-date=26 October 2011 }}</ref> ၎င်းသည် ဟိုက်ဒရိုကာဗွန် စိမ့်အိုင်များ တည်ရှိသည့် တစ်ခုတည်းသော အရံလလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna14029488 |title=Evidence of hydrocarbon lakes on Titan |publisher=NBC News |agency=Associated Press |date=25 July 2006 |access-date=19 July 2011 |archive-date=24 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140824105749/http://www.nbcnews.com/id/14029488/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.cosmosmagazine.com/news/2109/ethane-lake-finally-confirmed-titan |title=Hydrocarbon lake finally confirmed on Titan |work=[[Cosmos (magazine)|Cosmos Magazine]] |date=31 July 2008 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111101134216/http://www.cosmosmagazine.com/news/2109/ethane-lake-finally-confirmed-titan |archive-date=1 November 2011 }}</ref> ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့တွင် IAA-CSIC မှ သိပ္ပံပညာရှင်များသည် တိုက်တန်၏ အပေါ်ယံ လေထုအတွင်း သက်ရှိများ စတင်ဖြစ်ပေါ်ရန် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ရှေ့ပြေးပစ္စည်းတစ်မျိုးဖြစ်သည့် အရိုမက်တစ် ဟိုက်ဒရိုကာဗွန် အများပြား (polycyclic aromatic hydrocarbons) ကို စမ်းသပ်တွေ့ရှိခဲ့ကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့ကြသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် [[နာဆာ]]က တိုက်တန် လေထုအတွင်းရှိ [[နိုက်ထရိုဂျင်]]သည် အတိတ်ကာလက စနေဂြိုဟ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည့် ပစ္စည်းများမှ လာခြင်းမဟုတ်ဘဲ ကြယ် တံခွန်များနှင့် ဆက်စပ်နေသော [[အောတိမ်တိုက်]] အတွင်းရှိ ပစ္စည်းများမှ လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း ခိုင်မာသော အထောက်အထားများ ရရှိထားသည်ဟု အခိုင်အမာ ဆိုခဲ့သည်။<ref name="NASA-201450623">{{cite web |display-authors=1 |last1=Dyches |first1=Preston |last2=Clavin |first2=Clavin |title=Titan's Building Blocks Might Pre-date Saturn |url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2014-200 |date=23 June 2014 |work=NASA |access-date=24 June 2014 |archive-date=9 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180909162240/https://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2014-200 |url-status=live }}</ref> ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံအားဖြင့် [[ကြယ်တံခွန်]]များနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ယူဆရသော စနေဂြိုဟ်၏ အရံလ [[အန်ဆဲလ်ဒပ်စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အန်ဆဲလဒတ်စ်]] (Enceladus) ကို အဏုဇီဝ သက်ရှိများ ရှင်သန်နေထိုင်နိုင်သည့် အလားအလာရှိသော နေရာတစ်ခုအဖြစ် မကြာခဏ ရှုမြင်ကြသည်။<ref name="NS-20080326">{{cite web |last=Battersby |first=Stephen |title=Saturn's moon Enceladus surprisingly comet-like |url=https://www.newscientist.com/article/dn13541-saturns-moon-enceladus-surprisingly-cometlike.html |date=26 March 2008 |work=[[New Scientist]] |access-date=16 April 2015 |archive-date=30 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150630011601/http://www.newscientist.com/article/dn13541-saturns-moon-enceladus-surprisingly-cometlike.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.sciencedaily.com/releases/2008/04/080420122601.htm |title=Could There Be Life On Saturn's Moon Enceladus? |website=ScienceDaily |author=NASA |date=21 April 2008 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111109041043/http://www.sciencedaily.com/releases/2008/04/080420122601.htm |archive-date=9 November 2011 |url-status=live }}</ref><ref name=madrigal20090624/><ref name=spotts20050928/><ref>{{cite web |url=http://scienceray.com/astronomy/enceladus-saturns-moon-has-liquid-ocean-of-water/ |title=Enceladus: Saturn's Moon, Has Liquid Ocean of Water |last=Pili |first=Unofre |work=Scienceray |date=9 September 2009 |access-date=21 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007220555/http://scienceray.com/astronomy/enceladus-saturns-moon-has-liquid-ocean-of-water/ |archive-date=7 October 2011 }}</ref> ဤဖြစ်နိုင်ခြေ၏ အထောက်အထားများတွင် အရံလ၏ ဆားဓာတ်ကြွယ်ဝသော အမှုန်အမွှားများ၌ "သမုဒ္ဒရာနှင့် ဆင်တူသည့်" ပါဝင်မှုစနစ် ရှိနေခြင်း ပါဝင်ပြီး၊ ယင်းက အန်ဆဲလဒတ်စ်မှ ပန်းထွက်လာသော ရေခဲအများစုသည် ဒြပ်ရည် ဆားရေ အငွေ့ပျံခြင်းမှ လာကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။<ref>{{cite news |url=http://www.physorg.com/news/2011-06-strongest-evidence-icy-saturn-moon.html |title=Strongest evidence yet indicates Enceladus hiding saltwater ocean |publisher=Physorg |date=22 June 2011 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111019155718/http://www.physorg.com/news/2011-06-strongest-evidence-icy-saturn-moon.html |archive-date=19 October 2011 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/national/health-science/saturns-moon-enceladus-shows-evidence-of-an-ocean-beneath-its-surface/2011/06/22/AGWYaPgH_story.html |title=Saturn's moon Enceladus shows evidence of an ocean beneath its surface |newspaper=[[The Washington Post]] |last=Kaufman |first=Marc |date=22 June 2011 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121112193955/http://www.washingtonpost.com/national/health-science/saturns-moon-enceladus-shows-evidence-of-an-ocean-beneath-its-surface/2011/06/22/AGWYaPgH_story.html |archive-date=12 November 2012 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/whycassini/cassini20110622.html |title=Cassini Captures Ocean-Like Spray at Saturn Moon |publisher=NASA |display-authors=1 |author=Greicius, Tony |author2=Dunbar, Brian |date=22 June 2011 |access-date=17 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110914203739/http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/whycassini/cassini20110622.html |archive-date=14 September 2011 |url-status=live }} </ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် Cassini အာကာသယာဉ်သည် အန်ဆဲလဒတ်စ်ပေါ်မှ ပန်းထွက်နေသော ရေခဲမှုန်တိမ်တိုက်များအတွင်းသို့ ဖြတ်ပျံသန်းခဲ့ရာ မီသိန်းထုတ်လုပ်မှုဖြင့် ရှင်သန်သည့် သက်ရှိပုံစံများကို ထောက်ပံ့ပေးနိုင်သော ပါဝင်ပစ္စည်း အများစုကို စမ်းသပ်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ==မြန်မာနက္ခတ်ဗေဒင်ပညာအယူ== မြန်မာကျမ်းဂန်အရ စနေဂြိုဟ်သည် ဂြိုဟ်ကြီး ၉ လုံး တွင် ၇ ခုမြောက် ဂြိုဟ် ဖြစ်သည်။ လှေသင်အတွင်းဝန် စီရင်သော ဝေါဟာရလိနတ္ထဒီပနီတွင် စနေဂြိုဟ်ကို မှန်ပြောင်းဖြင့် ကြည့်၍ မြင်ရသည်ကို ဤသို့ မှတ်သားထားသည်။ 'ထိုစနေကြယ် ဗိမာန်ကား ၁င်္ဝ ခန့်ကြီးသည်။ အလယ်တွင် ပတ္တမြားလုံး သဏ္ဌာန် ရှိသည်။ အနားမှာ ဖြူစင်လှသောပိတ် ရစ်သကဲ့သို့ ဖွေးဖွေးပြင်ပြင် မြင်သည်။ လက်ဝဲလက်ယာ ၂ ဖက်တွင် မည်းသောအဆင်းနှင့် တွင်းအပေါက်ကဲ့သို့ ထင်မြင်သည်။ အနီးအပါးတွင် အရံကြယ် ၅ လုံးရှိသည်။ အလုံးအဝန်းမဟုတ်၊ ကြက်ဥသဏ္ဌာန်ခပ်လျားလျား ထင်သည်။' စနေဂြိုဟ်ကို အစွဲပြု၍ ရက်သတ္တပတ်၏ ၇ ရက်မြောက်သောနေ့ကို စနေနေ့ဟုခေါ်သည်။ မြန်မာကျမ်းဂန်အရ ကဆုန်၊ တော်သလင်း၊ ပြာသိုလများတွင် စနေနေ့များမှာ ရက်ရာဇာဖြစ်၍ တန်ခူး၊ ဝါခေါင်၊ နတ်တော်လများတွင် ပြဿဒါးရက် များဟူ၍ မှတ်ယူကြသည်။ စနေဂြိုဟ်နတ်မင်း စီးသော ဂြိုဟ်ကောင်မှာ နဂါးမင်း ဖြစ်သည်။ 'နောက်တောင် စနေ၊ နဂါးမြွေ၊ မှတ်လေဆယ်နှစ်ရ' ဟူသော ဂြိုဟ်လင်္ကာအရ စနေဂြိုဟ်သက်မှာ ၁ဝ နှစ်၊ တည်နေရာအရပ်မှာ အနောက်တောင်အရပ်ဖြစ်သည်။ ဗေဒင်အခေါ် အားဖြင့် စနေဂြိုဟ်ကို သောရိဟု ခေါ်၏။ မြန်မာအက္ခရာအားဖြင့် ဋ၊ ဌ၊ ဍ၊ ဎ၊ ဏ၊ တ၊ ထ၊ ဒ၊ ဓ၊ န ဟူသော ဋဝဂ်နှင့် တဝဂ် အက္ခရာများကို စနေနံအက္ခရာများဟုခေါ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)</ref> == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == *[[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] *[[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] ==ကိုးကား== {{reflist|2}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{commonscat|Saturn|စနေဂြိုဟ်}} {{sisterlinks|Saturn|dispaly=စနေဂြိုဟ်}} {{Footer SolarSystem}} [[Category:စနေဂြိုဟ်]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] hkzps8bq8bw22snrq4v7vxbj7yyvd6r 0 2889 1056933 1030878 2026-10-09T08:46:51Z Dr Lotus Black 31011 lead section expand 1056933 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = အင်္ဂါဂြိုဟ် | symbol = [[File:Mars symbol (bold).svg|24px|♂]] | bgcolour= #a0ffa0 | image = [[File:Mars 23 aug 2003 hubble.jpg|275px|အင်္ဂါဂြိုဟ်]] | caption = [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|ဟာဘယ် တယ်လီစကုပ်]]မှ<br>အင်္ဂါဂြိုဟ်ပုံ ၂၀၀၃ ခုနှစ်။ | orbit_ref = <ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|fmt=commas|1.6660|ul=AU}}<br>{{val|fmt=commas|249.2|u=Gm}} | perihelion = {{val|fmt=commas|1.3814|u=AU}}<br>{{val|fmt=commas|206.7|u=Gm}} | semimajor = {{val|fmt=commas|1.523679|u=AU}}<br>{{val|fmt=commas|227.9392|u=Gm}} | eccentricity = 0.0934 | period = {{val|1.8808|u=julian year }}<br>{{val|686.971|u=days}}<br>{{val|668.5991}}&nbsp;[[timekeeping on Mars|sols]] | synodic_period = 779.96&nbsp;days<br>2.135&nbsp;Julian years | avg_speed = {{val|24.077|u=km/s}} | mean_anomaly = {{val|19.373|u=°}} | inclination = 1.850° to [[ecliptic]]<br>5.65° to Sun's equator<br>1.67° to invariable plane<ref name="meanplane" /> | asc_node = 49.558° | arg_peri = 286.502° | satellites = ၂ | allsatellites=yes | physical_characteristics = yes | equatorial_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3396.2|0.1|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /><br> 0.533 Earths | polar_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3376.2|0.1|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /><br> 0.531 Earths | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3389.5|0.2|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /> | flattening = {{val|fmt=commas|0.00589|0.00015}} <!-- calculated from data in ref name="Seidelmann2007" --> | surface_area = {{val|fmt=commas|144798500|u=km2}}<br> 0.284 Earths <!--144,371,391 km2 in [http://www.peeep.us/7437231b] --> | volume = {{val|1.6318|e=11|u=km3}}<ref name=lodders1998 /><br> 0.151 Earths | mass = {{val|6.4171|e=23|u=kg}}<ref name=konopliv2011 /><br> 0.107 Earths | density = {{val|3.9335|0.0004|u=g/cm³}}<ref name="lodders1998" /> | surface_grav = {{val|3.711|ul=m/s²}}<ref name="lodders1998" /><br> 0.376&nbsp;''[[g-force|g]]'' | moment_of_inertia_factor = {{val|0.3662|0.0017}}<ref name="Folkner1997" /> | escape_velocity = 5.027&nbsp;km/s | sidereal_day = {{val|fmt=commas|1.025957|u=day}}<br> {{RA|24|37|22}}<ref name="lodders1998" /> | rot_velocity = {{convert|868.22|km/h|m/s|abbr=on}} | axial_tilt = 25.19° to its orbital plane<ref name="nssdc" /> | right_asc_north_pole = {{RA|21|10|44}}<br> {{val|fmt=commas|317.68143|u=°}} | declination = {{val|fmt=commas|52.88650|u=°}} | albedo = 0.170 ([[geometric albedo|geometric]])<ref name="MallamaMars" /><br>0.25 ([[Bond albedo|Bond]])<ref name="nssdc" /> | magnitude = {{nowrap|+1.6 to −3.0}}<ref Name="MallamaSky" /> | angular_size = 3.5–25.1″<ref name="nssdc" /> | temperatures = yes | temp_name1 = Kelvin | min_temp_1 = 130&nbsp;K | mean_temp_1 = 210&nbsp;K<ref name="nssdc" /> | max_temp_1 = 308&nbsp;K | temp_name2 = Celsius | min_temp_2 = −143&nbsp;°C<ref name=cold /> | mean_temp_2 = −63&nbsp;°C | max_temp_2 = 35&nbsp;°C<ref name=hot /> | pronounced = ဗြိတိသျှ အင်္ဂလိပ်: /mɑːz/ <br>အမေရိကန် အင်္ဂလိပ်: {{IPAc-en|audio=en-us-Mars.ogg|ˈ|m|ɑr|z}} | adjectives = Martian | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="nssdc" /><ref name="barlow08" /> | surface_pressure = 0.636 (0.4–0.87)&nbsp;[[pascal (unit)|kPa]]<br>{{convert|0.636|kPa|atm|disp=out}} | atmosphere_density = | atmosphere_composition = {{plainlist| * 95.97% [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] * 1.93% [[အာဂွန်]] * 1.89% [[နိုက်ထရိုဂျင်]] * 0.146% [[အောက်ဆီဂျင်]] * 0.0557% [[ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုဒ်]] }} }} '''အင်္ဂါဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Mars}}) သည် [[နေ]]မှ စတင်ရေတွက်လျှင် စတုတ္ထမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်၊၊ ၎င်း၏ လိမ္မော်နီရောင် သွင်ပြင်ကြောင့်<ref name="Rees2012">{{cite book |title=Universe: The Definitive Visual Guide |date=October 2012 |publisher=Dorling Kindersley |isbn=978-0-7566-9841-6 |editor-last=Rees |editor-first=Martin J. |location=New York |pages=160–161}}</ref> '''ဂြိုဟ်နီကြီး'''<ref name="nasa-facts">{{Cite web |title=Mars: Facts |website=NASA Science |url=https://science.nasa.gov/mars/facts/ |access-date=7 September 2026 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20260704063354/https://science.nasa.gov/mars/facts/ |archive-date=4 July 2026 |url-status=live}}</ref> ဟုလည်း လူသိများသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]]အများစု ပါဝင်သော ကျဲပါးသည့် လေထုရှိသော သဲကန္တာရဆန်သည့် ကျောက်ဆောင်ဂြိုဟ်တစ်လုံး ဖြစ်သည်။ ပျမ်းမျှ လေထုဖိအားမှာ ကမ္ဘာ့လေထုဖိအား၏ ထောင်ဂဏန်းပုံ အနည်းငယ်မျှသာ ရှိပြီး လေထုအပူချိန်မှာ -၁၅၃ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်မှ ၂၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (-၂၄၃ မှ ၆၈ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ရှိကာ ပြင်ပအာကာသ ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှု မြင့်မားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် မြေအောက်၌ သို့မဟုတ် လေထုအတွင်း ကျဲပါးစွာဖြင့် ရေအချို့ ကျန်ရှိနေပြီး တိမ်တိုက်များ၊ မြူများ၊ နှင်းခဲများအပြင် အမြဲအေးခဲနေသော မြေဆီလွှာနှင့် ရေခဲပြင်ကြီးများ (ရာသီအလိုက်ဖြစ်ပေါ်သော ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် နှင်းခဲများ) အဖြစ် တည်ရှိသော်လည်း မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အရည်အဖြစ် တည်ရှိသော ရေထု မရှိပေ။ ၎င်း၏ မျက်နှာပြင် ဆွဲငင်အားမှာ ကမ္ဘာ့ဆွဲငင်အား၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့် သို့မဟုတ် [[လကမ္ဘာ]]၏ ဆွဲငင်အားထက် နှစ်ဆခန့် ရှိသည်။ ပျမ်းမျှ အချင်း မီတာ ၆,၇၇၉ ကီလိုမီတာ (၄,၂၁၂ မိုင်) ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာ့အချင်း၏ တစ်ဝက်ခန့်<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Matthew |date=21 June 2016 |title=What Are The Diameters of the Planets? |url=https://www.universetoday.com/articles/diameters-of-the-planets |access-date=11 June 2026 |website=Universe Today |language=en}}</ref> သို့မဟုတ် လ၏ အချင်းထက် နှစ်ဆခန့် ရှိပြီး မျက်နှာပြင်ဧရိယာမှာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကုန်းမြေဧရိယာ အားလုံး၏ စုစုပေါင်း ပမာဏခန့် ရှိသည်။ အမှုန်အမွှား ဖုန်မှုန့်များသည် မျက်နှာပြင်တစ်လျှောက်နှင့် လေထုအတွင်း ပျံ့နှံ့လျက်ရှိပြီး လေထုကျဲပါးသဖြင့် တိုက်ခတ်သော လေအား နည်းပါးသော်လည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နည်းပါးသော ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖုန်မှုန့်များ အလွယ်တကူ လွင့်ပျံသွားလေ့ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မြေမျက်နှာပြင်သည် တောင်နှင့် မြောက် သိသိသာသာ ကွဲပြားလျက်ရှိရာ မြောက်ဘက်ကမ္ဘာခြမ်းတွင် အများအားဖြင့် အတော်အတန် ညီညာ၍ နိမ့်ပါးသော လွင်ပြင်များ ပါဝင်ပြီး တောင်ဘက်ကမ္ဘာခြမ်းတွင် ဥက္ကာတွင်းများ အများအပြားရှိသည့် ကုန်းမြင့်များ ပါဝင်သည်။ ဇီဝဗေဒနှင့် ရူပဗေဒဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်အရ ဂြိုဟ်အတွင်းပိုင်းမှ ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုများရှိ၍ သက်ဝင်လှုပ်ရှားမှု အတော်အတန်ရှိပြီး ငြိမ်းသွားခဲ့ပြီဖြစ်သော ဧရာမ မီးတောင်ကြီးများ (အမြင့်ဆုံးမှာ ၂၁.၉ ကီလိုမီတာ သို့မဟုတ် ၁၃.၆ မိုင် မြင့်သည့် [[အိုလံပတ်တောင်]]) အပြင် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အကြီးဆုံး ချောက်ကမ်းပါးကြီးများထဲမှ တစ်ခု (အလျား ကီလိုမီတာ ၄,၀၀၀ သို့မဟုတ် မိုင် ၂,၅၀၀ ရှည်လျားသည့် Valles Marineris) လည်း ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် သေးငယ်ပြီး ပုံသဏ္ဌာန် မမှန်သော [[အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|သဘာဝအရံဂြိုဟ်လ နှစ်စင်း]] ရှိရာ ၎င်းတို့မှာ [[ဖိုဘော့စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဖိုးဘော့စ်]] (Phobos) နှင့် [[ဒိုင်မိုစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒီးမော့စ်]] (Deimos) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုးစွန်းသည် ၂၅ ဒီဂရီ သိသာစွာ စိမ်းစောင်းနေသဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် ကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် (ကမ္ဘာ၏ ဝင်ရိုးစွန်း စိမ်းစောင်းမှုမှာ ၂၃.၅ ဒီဂရီ ဖြစ်သည်) [[ရာသီဥတု]]များ ဖြစ်ပေါ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နေပတ်နှစ် တစ်နှစ်သည် ကမ္ဘာမြေနှစ် ၁.၈၈ နှစ် (ကမ္ဘာမြေရက်ပေါင်း ၆၈၇ ရက်) နှင့် ညီမျှပြီး အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ တစ်ရက် (sol) သည် ၂၄.၆ နာရီနှင့် ညီမျှသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅ ဘီလီယံခန့်က အခြားသော ဂြိုဟ်များနှင့်အတူ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ Noachian ခေတ်ကာလ (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅ ဘီလီယံမှ ၃.၅ ဘီလီယံအထိ) အတွင်း ၎င်း၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် [[ဥက္ကာခဲ]]များ ထိမှန်ခြင်း၊ လှိုဏ်ဝှမ်းများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၊ တိုက်စားခံရခြင်း၊ [[သမုဒ္ဒရာ]]များ တည်ရှိခဲ့နိုင်ခြင်းနှင့် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] ဆုံးရှုံးသွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ Hesperian ခေတ်ကာလ (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃.၅ ဘီလီယံမှ စတင်ခဲ့ပြီး နှစ်ပေါင်း ၃.၃–၂.၉ ဘီလီယံတွင် အဆုံးသတ်ခဲ့) ၌ ကျယ်ပြန့်သော မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများနှင့် ရေကြီးရေလျှံမှုများ ကြီးမားစွာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး ဧရာမ ရေဆင်းမြောင်းကြီးများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်အထိ ဆက်လက်တည်ရှိနေသော Amazonian ခေတ်ကာလသည် လက်ရှိ မြေမျက်နှာပြင် ဖြစ်စဉ်များပေါ်တွင် အဓိက လွှမ်းမိုးလျက်ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သမိုင်းကြောင်းအရ ယခင်က သို့မဟုတ် လက်ရှိအချိန်၌ သက်ရှိများ တည်ရှိနိုင်ခြေမှာ သိပ္ပံပညာရှင်များ တက်ကြွစွာ သုတေသနပြုနေသည့် နယ်ပယ်တစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေပြီး အချို့သော သဲလွန်စများကို ဆက်လက်စစ်ဆေးရန် လိုအပ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ကောင်းကင်တွင် နီရဲသော ကြယ်တစ်လုံးအဖြစ် သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို သမိုင်းတစ်လျှောက် လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ကြပြီး ယဉ်ကျေးမှုအသီးသီး၌ အမျိုးမျိုးသော စွဲယူယူဆချက်များ ရှိခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ''Mars 1'' ဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆီသို့ ပထမဆုံး ပျံသန်းမှု ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း လမ်းခရီးတွင် ဆက်သွယ်ရေး ပြတ်တောက်သွားခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ပထမဆုံး အောင်မြင်စွာ ဘေးမှ ဖြတ်ပျံသန်း၍ စူးစမ်းနိုင်ခဲ့သည်မှာ ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် [[မာရီနာ ၄]] အာကာသ စူးစမ်းရေးယာဉ်ဖြင့် ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် [[မာရီနာ ၉]] သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်နိုင်ခဲ့ပြီး လ၊ နေ သို့မဟုတ် ကမ္ဘာမှလွဲ၍ အခြားသော အာကာသဝတ္ထုတစ်ခုကို ပထမဆုံး ပတ်ကြည့်နိုင်သည့် အာကာသယာဉ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုနှစ်မှာပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ ထိန်းချုပ်မှုမရှိဘဲ ပထမဆုံး ပျက်ကျခဲ့မှု (Mars 2) နှင့် ပထမဆုံး အောင်မြင်စွာ ဆင်းသက်နိုင်ခဲ့မှု (Mars 3) တို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်မှစ၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် စူးစမ်းရေးယာဉ်များ မပြတ်မတောက် သက်ဝင်လှုပ်ရှားလျက်ရှိသည်။ အချို့သော အချိန်များ၌ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်း သို့မဟုတ် မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ် ၁၀ စင်းထက်မက တစ်ပြိုင်နက်တည်း လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ ကမ္ဘာမှလွဲ၍ အခြားမည်သည့် ဂြိုဟ်ထက်မဆို ပိုမိုများပြားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် အနာဂတ် လူလိုက်ပါမည့် စူးစမ်းလေ့လာရေး ခရီးစဉ်များအတွက် မကြာခဏ အဆိုပြုခြင်းခံရသော ပစ်မှတ်တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း လက်ရှိတွင် ထိုသို့သော ခရီးစဉ်မျိုး အစီအစဉ် မရှိသေးပေ။ == ပုံပန်းသဏ္ဌာန် == [[File:Mars rocks.jpg|thumb|left|နေရာတကာတွင် ကျောက်သားတို့ဖြင့် ပြည့်နေသော မျက်နှာပြင်ဓာတ်ပုံ (ပတ်ဖိုင်ဒါအင်္ဂါဂြိုဟ်သွားယာဉ်)]] အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် [[ဖိုဘော့စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဖိုဘော့စ်]] (Phobos) နှင့် [[ဒိုင်မိုစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒေမော့စ်]] (Deimos) ဟု ခေါ်သော [[ဂြိုဟ်ရံလ]] ၂စင်းရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ကျောက်ဆိုင်ကျောက်သားတို့ဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မြေကြီးအရောင် အနီရောင်ဖြစ်ရခြင်းမှာ ဖုံမှုန့်များနှင့် ကျောက်သားအတွင်းရှိ သံအောက်ဆိုက်ဒ်(သံချေး) တို့ကြောင့်ဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏လေထုမှာ သေးငယ်ပြီး ကာဘွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဒ်ဓာတ်တို့ဖြင့် လွှမ်းခြုံထားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းနှင့် တောင်ဝင်ရိုးစွန်းတို့တွင် ရေခဲအချို့ရှိပြီး ခဲနေသော ကာဘွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်များလည်းရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ယခုလက်ရှိအချိန်၌ ဝင်ရိုးစွန်းဒေသများမှအပ ရေမရှိပေ။ သို့သော် သိပ္ပံပညာရှင်တို့က တစ်ချိန်က ရေရှိခဲ့ဖူးသည် ဟု ယူဆကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ရေရှိနေကြောင်းကို [[NASA]] က ၂၀၁၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့က အတည်ပြုခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အပေါ်ယံလွှာမြေသားသည် ပျမ်းမျှအားဖြင့် ၅၀ကီလိုမီတာ(၃၁မိုင်)မျှထူထပ်ပြီး အထူထပ်ဆုံးနေရာတွင် ၁၂၅ကီလိုမီတာ(၇၈မိုင်) မျှထူထပ်သည်။ [[ကမ္ဘာမြေ]]၏ အပေါ်ယံလွှာမြေသားမှာ ပျမ်းမျှအားဖြင့် ၄၀ကီလိုမီတာ(၂၅မိုင်)မျှထူထပ်သဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် [[ကမ္ဘာ]]တို့၏အရွယ်အစားကို ထည့်တွက်နှိုင်းယှဉ်ပါက အင်္ဂါဂြိုဟ်မြေသားထက် ၃ ဆမျှသေးငယ်သည်။ == အင်္ဂါဂြိုဟ်ရှိ သက်ရှိများ၊ ရာသီဥတု၊ ရေ နှင့် လေထု == အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် နေအဖွဲ့အစည်းတွင် ကမ္ဘာနှင့် အနီးဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်သဖြင့် လူသားတို့က သက်ရှိများရှိနိုင်မရှိနိုင် မေးခွန်းထုတ်ကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းမှ အခြားဂြိုဟ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ရာသီဥတုများမှာ အတူဆုံးဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုးပေါ်၌ တိမ်းစောင်းသော ဒီဂရီမှာလည်း ကမ္ဘာနှင့် အတူဆုံးဖြစ်သည်။ သို့သော် အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာနှင့်စာလျှင် နေမှပိုဝေးသဖြင့် ရာသီဥတုများမှာ ကမ္ဘာထက်ပို၍ ရှည်ကြာသည်။ ရလဒ်အားဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နှစ်တစ်နှစ်မှာ ကမ္ဘာ၏နှစ်တစ်နှစ်ထက်ပို၍ ရှည်လျားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏လေထုမှာ ကမ္ဘာ၏လေထုထက်ပို၍ ပါးလွှာသည်။ အံဩစရာကောင်းလောက်အောင်ပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အပူချိန်မှာ ဆောင်းရာသီတွင် ဝင်ရိုးစွန်းဒေသတို့တွင် အနှုတ် ၁၁၃ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ်မျှရှိပြီး နွေရာသီတွင် သုည ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ် မျှရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ရေရှိနေကြောင်းကို [[နာဆာ]] (NASA) က ၂၀၁၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့က အတည်ပြုခဲ့သည်။ == လူသိများသော ယဉ်ကျေးမှု == အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့်ပတ်သက်၍ ဇာတ်လမ်းအချို့ကိုရေးခဲ့ကြသည်။ စာရေးဆရာများက အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင်နေထိုင်သော အသိဉာဏ်ရှိသော သတ္တဝါများ "Martians" ဟုဖန်တီးရေးသားခဲ့ကြသည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အိတ်ချ်ဂျီဝဲလ်(H. G. Wells) က အင်္ဂါဂြိုဟ်သားတို့ ကမ္ဘာကို တိုက်ခိုက်သည့်အကြောင်းကို ''The War of the Worlds'' ဟူသော အမည်ဖြင့် ဝတ္ထုရေးခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အော်ဆန် ဝဲလက်စ် (Orson Welles) က ထိုဇာတ်လမ်းကို [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]တွင် [[ရေဒီယို]]မှထုတ်လွှင့်ခဲ့ပြီး လူအများစုက တကယ်ဖြစ်ပျက်နေသည်ဟုထင်ကာ ကြောက်ရွံ့ကြသည်။ ၁၉၁၂ မှစ၍ အက်ဂ်ဂါရိုက်စ်ဘားရော့ဂ် (Edgar Rice Burroughs) က အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ စွန့်စားခန်းများနှင့် ပတ်သတ်၍ ဝတ္ထုများရေးခဲ့သည်။ [[File:An artist’s impression of Mars four billion years ago.jpg|thumb|right|လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄ [[ဘီလီယံ]]ခန့်အကြာက အင်္ဂါဂြိုဟ်၏အခြေနေအား အနုပညာရှင်မှ ပုံဖော်ထားပုံ]] == ယနေ့အခြေအနေ == ၂၀၀၈ ခုနှစ် မတ်လအချိန်ထိ သိပ္ပံပညာရှင်တို့ အနေဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ ယခုလက်ရှိနေထိုင်သော သို့မဟုတ် မျိုးတုံးပျောက်ကွယ်သွားသော သက်ရှိဟူ၍ မတွေ့ရှိသေးပေ။ အချို့သော လူမပါသော [[အာကာသယာဉ်]]များသည် အင်္ဂါဂြိုဟ်သို့ ရောက်ရှိလေ့လာခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ အချို့မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို လှည့်ပတ်သွားလာခဲ့ကြပြီး အချို့မှာ ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ဆင်းသက်ခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ကို ရိုက်ကူးထားသော ဓာတ်ပုံများကို အချို့သော အာကာသယာဉ်တို့မှ ရိုက်ယူပြီး ကမ္ဘာမြေပြင်သို့ ပြန်လည်ထုတ်လွှတ်ပေးပို့ခဲ့ကြသည်။ အချို့သောလူများက အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ လူများစေလွှတ်ရန်စိတ်ဝင်စားကြသည်။ သို့သော် အာကာသယာဉ်မှူးများအနေဖြင့် [[အာကာသ]]ထဲတွင် နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် နေရမည်ဖြစ်၍ ထိုအကြံအစည်မှာ အကောင်အထည်ပေါ်ရန် ခက်ခဲသည်။ (၂ဝ၂ဝ) ခုနှစ်တွင် [[နာဆာ]]မှ လူလိုက်ပါသော အာကာသယာဉ်များဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ လူသားများအားစေလွှတ်ရန် ရည်မှန်းထားသည်။ သို့​သော် (၂၀၂၁) ခုနှစ်အထိအ​ကောင်ထည်မ​ပေါ်​သေး​ပေ။NASA တွင်လက်ရှိတွင် (၂၀၂၀-၂၀၂၁) rovers နှစ်ခု (Curiosity and Perseverance)၊ Lander (InSight) နှင့် Mars (အင်္ဂါစပ်) တို့က Mars ၏မျက်နှာပြင်ကိုစူးစမ်းလေ့လာလျက်ရှိသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်မေလတွင်တရုတ်သည်၎င်း၏ Zhurong Mars rover ကိုထိမှန်သောအခါအင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင်အောင်မြင်စွာဆင်းသက်နိုင်သောဒုတိယမြောက်နိုင်ငံဖြစ်လာသည်။ == ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] *[[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] ==ကျမ်းကိုး== {{reflist|colwidth=30em|refs= <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name="meanplane">{{cite web |date=April 3, 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=April 10, 2009 |archivedate=14 May 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 December 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also invariable plane)</ref> <ref name="Seidelmann2007">{{cite journal |doi=10.1007/s10569-007-9072-y |last1=Seidelmann |first1=P. Kenneth |last2=Archinal |first2=Brent A. |last3=A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere --> |first3=Michael F.| display-authors = 3 |last4=Conrad |first4=Albert R. |last5=Consolmagno |first5=Guy J. |last6=Hestroffer |first6=Daniel |last7=Hilton |first7=James L. |last8=Krasinsky |first8=Georgij A. |last9=Neumann |first9=Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen |last11=Stooke |first11=Philip J. |last12=Tedesco |first12=Edward F. |last13=Tholen |first13=David J. |last14=Thomas |first14=Peter C. |last15=Williams |first15=Iwan P. |year=2007 |title=Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006 |url=https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155 |journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy |volume=98 |issue=3 |pages=155–180 |pmid= |pmc= |bibcode=2007CeMDA..98..155S |ref={{sfnRef|Seidelmann Archinal A'hearn et al.|2007}}}}</ref> <ref name="lodders1998">{{cite book |author=Lodders, Katharina; Fegley, Bruce |date=1998 |title=The planetary scientist's companion |url=https://archive.org/details/planetaryscienti0000lodd |page=[https://archive.org/details/planetaryscienti0000lodd/page/n211 190] |publisher=Oxford University Press US |isbn=0-19-511694-1}}</ref> <ref name="Folkner1997">{{cite journal |author=Folkner, W. M. |title=Interior Structure and Seasonal Mass Redistribution of Mars from Radio Tracking of Mars Pathfinder |url=https://archive.org/details/sim_science_1997-12-05_278_5344/page/1748 |journal=Science |volume=278 |issue=5344 |date=1997 |pages=1749–1752 |issn=00368075 |doi=10.1126/science.278.5344.1749 |bibcode=1997Sci...278.1749F |display-authors=etal}}</ref> <ref name="nssdc">{{cite web |author=Williams, David R. |title=Mars Fact Sheet |work=National Space Science Data Center |publisher=NASA |date=September 1, 2004 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html |accessdate=June 24, 2006 |archive-date=12 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612092806/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html }}</ref> <ref Name="MallamaMars">{{cite journal |author=Mallama, A. |title=The magnitude and albedo of Mars |journal=Icarus |volume=192 |issue=2 |pages=404–416 |date=2007 |doi=10.1016/j.icarus.2007.07.011 |bibcode=2007Icar..192..404M}}</ref> <ref Name="MallamaSky">{{cite journal |author=Mallama, A. |title=Planetary magnitudes |journal=Sky and Telescope |volume=121 |issue=1 |pages=51–56 |date=2011}}</ref> <ref name="konopliv2011">{{cite journal |last1=Konopliv |first1=Alex S. |last2=Asmar |first2=Sami W. |last3=Folkner |first3=William M. |last4=Karatekin |first4=Özgür |last5=Nunes |first5=Daniel C. |last6=Smrekar |first6=Suzanne E. |last7=Yoder |first7=Charles F. |last8=Zuber |first8=Maria T. |display-authors=5 |title=Mars high resolution gravity fields from MRO, Mars seasonal gravity, and other dynamical parameters |journal=Icarus |volume=211 |issue=1 |date=January 2011 |pages=401–428 |bibcode=2011Icar..211..401K |doi=10.1016/j.icarus.2010.10.004}}</ref> <ref name="barlow08">{{cite book |first=Nadine G. |last=Barlow |date=2008 |title=Mars: an introduction to its interior, surface and atmosphere |series=Cambridge planetary science |page=21 |volume=8 |isbn=0-521-85226-9 |publisher=Cambridge University Press}}</ref> <ref name=cold>{{cite web |url=http://www.astronomycafe.net/qadir/q2681.html |title=What is the typical temperature on Mars? |work=Astronomycafe.net |accessdate=August 14, 2012}}</ref> <ref name=hot>{{cite web |url=http://marsrover.nasa.gov/spotlight/20070612.html |title=Mars Exploration Rover Mission: Spotlight |work=Marsrover.nasa.gov |date=June 12, 2007 |accessdate=August 14, 2012 |archivedate=2 November 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131102112312/http://marsrover.nasa.gov/spotlight/20070612.html }}</ref> }} {{Footer SolarSystem}} [[Category:အင်္ဂါဂြိုဟ်]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] dolbtwf5jhphv5k8u7ethf6qiui4767 1056934 1056933 2026-10-09T09:07:23Z Dr Lotus Black 31011 /* လူသိများသော ယဉ်ကျေးမှု */ 1056934 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = အင်္ဂါဂြိုဟ် | symbol = [[File:Mars symbol (bold).svg|24px|♂]] | bgcolour= #a0ffa0 | image = [[File:Mars 23 aug 2003 hubble.jpg|275px|အင်္ဂါဂြိုဟ်]] | caption = [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|ဟာဘယ် တယ်လီစကုပ်]]မှ<br>အင်္ဂါဂြိုဟ်ပုံ ၂၀၀၃ ခုနှစ်။ | orbit_ref = <ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|fmt=commas|1.6660|ul=AU}}<br>{{val|fmt=commas|249.2|u=Gm}} | perihelion = {{val|fmt=commas|1.3814|u=AU}}<br>{{val|fmt=commas|206.7|u=Gm}} | semimajor = {{val|fmt=commas|1.523679|u=AU}}<br>{{val|fmt=commas|227.9392|u=Gm}} | eccentricity = 0.0934 | period = {{val|1.8808|u=julian year }}<br>{{val|686.971|u=days}}<br>{{val|668.5991}}&nbsp;[[timekeeping on Mars|sols]] | synodic_period = 779.96&nbsp;days<br>2.135&nbsp;Julian years | avg_speed = {{val|24.077|u=km/s}} | mean_anomaly = {{val|19.373|u=°}} | inclination = 1.850° to [[ecliptic]]<br>5.65° to Sun's equator<br>1.67° to invariable plane<ref name="meanplane" /> | asc_node = 49.558° | arg_peri = 286.502° | satellites = ၂ | allsatellites=yes | physical_characteristics = yes | equatorial_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3396.2|0.1|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /><br> 0.533 Earths | polar_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3376.2|0.1|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /><br> 0.531 Earths | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3389.5|0.2|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /> | flattening = {{val|fmt=commas|0.00589|0.00015}} <!-- calculated from data in ref name="Seidelmann2007" --> | surface_area = {{val|fmt=commas|144798500|u=km2}}<br> 0.284 Earths <!--144,371,391 km2 in [http://www.peeep.us/7437231b] --> | volume = {{val|1.6318|e=11|u=km3}}<ref name=lodders1998 /><br> 0.151 Earths | mass = {{val|6.4171|e=23|u=kg}}<ref name=konopliv2011 /><br> 0.107 Earths | density = {{val|3.9335|0.0004|u=g/cm³}}<ref name="lodders1998" /> | surface_grav = {{val|3.711|ul=m/s²}}<ref name="lodders1998" /><br> 0.376&nbsp;''[[g-force|g]]'' | moment_of_inertia_factor = {{val|0.3662|0.0017}}<ref name="Folkner1997" /> | escape_velocity = 5.027&nbsp;km/s | sidereal_day = {{val|fmt=commas|1.025957|u=day}}<br> {{RA|24|37|22}}<ref name="lodders1998" /> | rot_velocity = {{convert|868.22|km/h|m/s|abbr=on}} | axial_tilt = 25.19° to its orbital plane<ref name="nssdc" /> | right_asc_north_pole = {{RA|21|10|44}}<br> {{val|fmt=commas|317.68143|u=°}} | declination = {{val|fmt=commas|52.88650|u=°}} | albedo = 0.170 ([[geometric albedo|geometric]])<ref name="MallamaMars" /><br>0.25 ([[Bond albedo|Bond]])<ref name="nssdc" /> | magnitude = {{nowrap|+1.6 to −3.0}}<ref Name="MallamaSky" /> | angular_size = 3.5–25.1″<ref name="nssdc" /> | temperatures = yes | temp_name1 = Kelvin | min_temp_1 = 130&nbsp;K | mean_temp_1 = 210&nbsp;K<ref name="nssdc" /> | max_temp_1 = 308&nbsp;K | temp_name2 = Celsius | min_temp_2 = −143&nbsp;°C<ref name=cold /> | mean_temp_2 = −63&nbsp;°C | max_temp_2 = 35&nbsp;°C<ref name=hot /> | pronounced = ဗြိတိသျှ အင်္ဂလိပ်: /mɑːz/ <br>အမေရိကန် အင်္ဂလိပ်: {{IPAc-en|audio=en-us-Mars.ogg|ˈ|m|ɑr|z}} | adjectives = Martian | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="nssdc" /><ref name="barlow08" /> | surface_pressure = 0.636 (0.4–0.87)&nbsp;[[pascal (unit)|kPa]]<br>{{convert|0.636|kPa|atm|disp=out}} | atmosphere_density = | atmosphere_composition = {{plainlist| * 95.97% [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] * 1.93% [[အာဂွန်]] * 1.89% [[နိုက်ထရိုဂျင်]] * 0.146% [[အောက်ဆီဂျင်]] * 0.0557% [[ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုဒ်]] }} }} '''အင်္ဂါဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Mars}}) သည် [[နေ]]မှ စတင်ရေတွက်လျှင် စတုတ္ထမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်၊၊ ၎င်း၏ လိမ္မော်နီရောင် သွင်ပြင်ကြောင့်<ref name="Rees2012">{{cite book |title=Universe: The Definitive Visual Guide |date=October 2012 |publisher=Dorling Kindersley |isbn=978-0-7566-9841-6 |editor-last=Rees |editor-first=Martin J. |location=New York |pages=160–161}}</ref> '''ဂြိုဟ်နီကြီး'''<ref name="nasa-facts">{{Cite web |title=Mars: Facts |website=NASA Science |url=https://science.nasa.gov/mars/facts/ |access-date=7 September 2026 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20260704063354/https://science.nasa.gov/mars/facts/ |archive-date=4 July 2026 |url-status=live}}</ref> ဟုလည်း လူသိများသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]]အများစု ပါဝင်သော ကျဲပါးသည့် လေထုရှိသော သဲကန္တာရဆန်သည့် ကျောက်ဆောင်ဂြိုဟ်တစ်လုံး ဖြစ်သည်။ ပျမ်းမျှ လေထုဖိအားမှာ ကမ္ဘာ့လေထုဖိအား၏ ထောင်ဂဏန်းပုံ အနည်းငယ်မျှသာ ရှိပြီး လေထုအပူချိန်မှာ -၁၅၃ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်မှ ၂၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (-၂၄၃ မှ ၆၈ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ရှိကာ ပြင်ပအာကာသ ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှု မြင့်မားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် မြေအောက်၌ သို့မဟုတ် လေထုအတွင်း ကျဲပါးစွာဖြင့် ရေအချို့ ကျန်ရှိနေပြီး တိမ်တိုက်များ၊ မြူများ၊ နှင်းခဲများအပြင် အမြဲအေးခဲနေသော မြေဆီလွှာနှင့် ရေခဲပြင်ကြီးများ (ရာသီအလိုက်ဖြစ်ပေါ်သော ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် နှင်းခဲများ) အဖြစ် တည်ရှိသော်လည်း မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အရည်အဖြစ် တည်ရှိသော ရေထု မရှိပေ။ ၎င်း၏ မျက်နှာပြင် ဆွဲငင်အားမှာ ကမ္ဘာ့ဆွဲငင်အား၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့် သို့မဟုတ် [[လကမ္ဘာ]]၏ ဆွဲငင်အားထက် နှစ်ဆခန့် ရှိသည်။ ပျမ်းမျှ အချင်း မီတာ ၆,၇၇၉ ကီလိုမီတာ (၄,၂၁၂ မိုင်) ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာ့အချင်း၏ တစ်ဝက်ခန့်<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Matthew |date=21 June 2016 |title=What Are The Diameters of the Planets? |url=https://www.universetoday.com/articles/diameters-of-the-planets |access-date=11 June 2026 |website=Universe Today |language=en}}</ref> သို့မဟုတ် လ၏ အချင်းထက် နှစ်ဆခန့် ရှိပြီး မျက်နှာပြင်ဧရိယာမှာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကုန်းမြေဧရိယာ အားလုံး၏ စုစုပေါင်း ပမာဏခန့် ရှိသည်။ အမှုန်အမွှား ဖုန်မှုန့်များသည် မျက်နှာပြင်တစ်လျှောက်နှင့် လေထုအတွင်း ပျံ့နှံ့လျက်ရှိပြီး လေထုကျဲပါးသဖြင့် တိုက်ခတ်သော လေအား နည်းပါးသော်လည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နည်းပါးသော ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖုန်မှုန့်များ အလွယ်တကူ လွင့်ပျံသွားလေ့ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မြေမျက်နှာပြင်သည် တောင်နှင့် မြောက် သိသိသာသာ ကွဲပြားလျက်ရှိရာ မြောက်ဘက်ကမ္ဘာခြမ်းတွင် အများအားဖြင့် အတော်အတန် ညီညာ၍ နိမ့်ပါးသော လွင်ပြင်များ ပါဝင်ပြီး တောင်ဘက်ကမ္ဘာခြမ်းတွင် ဥက္ကာတွင်းများ အများအပြားရှိသည့် ကုန်းမြင့်များ ပါဝင်သည်။ ဇီဝဗေဒနှင့် ရူပဗေဒဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်အရ ဂြိုဟ်အတွင်းပိုင်းမှ ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုများရှိ၍ သက်ဝင်လှုပ်ရှားမှု အတော်အတန်ရှိပြီး ငြိမ်းသွားခဲ့ပြီဖြစ်သော ဧရာမ မီးတောင်ကြီးများ (အမြင့်ဆုံးမှာ ၂၁.၉ ကီလိုမီတာ သို့မဟုတ် ၁၃.၆ မိုင် မြင့်သည့် [[အိုလံပတ်တောင်]]) အပြင် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အကြီးဆုံး ချောက်ကမ်းပါးကြီးများထဲမှ တစ်ခု (အလျား ကီလိုမီတာ ၄,၀၀၀ သို့မဟုတ် မိုင် ၂,၅၀၀ ရှည်လျားသည့် Valles Marineris) လည်း ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် သေးငယ်ပြီး ပုံသဏ္ဌာန် မမှန်သော [[အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|သဘာဝအရံဂြိုဟ်လ နှစ်စင်း]] ရှိရာ ၎င်းတို့မှာ [[ဖိုဘော့စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဖိုးဘော့စ်]] (Phobos) နှင့် [[ဒိုင်မိုစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒီးမော့စ်]] (Deimos) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုးစွန်းသည် ၂၅ ဒီဂရီ သိသာစွာ စိမ်းစောင်းနေသဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် ကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် (ကမ္ဘာ၏ ဝင်ရိုးစွန်း စိမ်းစောင်းမှုမှာ ၂၃.၅ ဒီဂရီ ဖြစ်သည်) [[ရာသီဥတု]]များ ဖြစ်ပေါ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နေပတ်နှစ် တစ်နှစ်သည် ကမ္ဘာမြေနှစ် ၁.၈၈ နှစ် (ကမ္ဘာမြေရက်ပေါင်း ၆၈၇ ရက်) နှင့် ညီမျှပြီး အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ တစ်ရက် (sol) သည် ၂၄.၆ နာရီနှင့် ညီမျှသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅ ဘီလီယံခန့်က အခြားသော ဂြိုဟ်များနှင့်အတူ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ Noachian ခေတ်ကာလ (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅ ဘီလီယံမှ ၃.၅ ဘီလီယံအထိ) အတွင်း ၎င်း၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် [[ဥက္ကာခဲ]]များ ထိမှန်ခြင်း၊ လှိုဏ်ဝှမ်းများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၊ တိုက်စားခံရခြင်း၊ [[သမုဒ္ဒရာ]]များ တည်ရှိခဲ့နိုင်ခြင်းနှင့် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] ဆုံးရှုံးသွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ Hesperian ခေတ်ကာလ (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃.၅ ဘီလီယံမှ စတင်ခဲ့ပြီး နှစ်ပေါင်း ၃.၃–၂.၉ ဘီလီယံတွင် အဆုံးသတ်ခဲ့) ၌ ကျယ်ပြန့်သော မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများနှင့် ရေကြီးရေလျှံမှုများ ကြီးမားစွာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး ဧရာမ ရေဆင်းမြောင်းကြီးများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်အထိ ဆက်လက်တည်ရှိနေသော Amazonian ခေတ်ကာလသည် လက်ရှိ မြေမျက်နှာပြင် ဖြစ်စဉ်များပေါ်တွင် အဓိက လွှမ်းမိုးလျက်ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သမိုင်းကြောင်းအရ ယခင်က သို့မဟုတ် လက်ရှိအချိန်၌ သက်ရှိများ တည်ရှိနိုင်ခြေမှာ သိပ္ပံပညာရှင်များ တက်ကြွစွာ သုတေသနပြုနေသည့် နယ်ပယ်တစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေပြီး အချို့သော သဲလွန်စများကို ဆက်လက်စစ်ဆေးရန် လိုအပ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ကောင်းကင်တွင် နီရဲသော ကြယ်တစ်လုံးအဖြစ် သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို သမိုင်းတစ်လျှောက် လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ကြပြီး ယဉ်ကျေးမှုအသီးသီး၌ အမျိုးမျိုးသော စွဲယူယူဆချက်များ ရှိခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ''Mars 1'' ဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆီသို့ ပထမဆုံး ပျံသန်းမှု ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း လမ်းခရီးတွင် ဆက်သွယ်ရေး ပြတ်တောက်သွားခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ပထမဆုံး အောင်မြင်စွာ ဘေးမှ ဖြတ်ပျံသန်း၍ စူးစမ်းနိုင်ခဲ့သည်မှာ ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် [[မာရီနာ ၄]] အာကာသ စူးစမ်းရေးယာဉ်ဖြင့် ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် [[မာရီနာ ၉]] သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်နိုင်ခဲ့ပြီး လ၊ နေ သို့မဟုတ် ကမ္ဘာမှလွဲ၍ အခြားသော အာကာသဝတ္ထုတစ်ခုကို ပထမဆုံး ပတ်ကြည့်နိုင်သည့် အာကာသယာဉ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုနှစ်မှာပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ ထိန်းချုပ်မှုမရှိဘဲ ပထမဆုံး ပျက်ကျခဲ့မှု (Mars 2) နှင့် ပထမဆုံး အောင်မြင်စွာ ဆင်းသက်နိုင်ခဲ့မှု (Mars 3) တို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်မှစ၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် စူးစမ်းရေးယာဉ်များ မပြတ်မတောက် သက်ဝင်လှုပ်ရှားလျက်ရှိသည်။ အချို့သော အချိန်များ၌ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်း သို့မဟုတ် မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ် ၁၀ စင်းထက်မက တစ်ပြိုင်နက်တည်း လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ ကမ္ဘာမှလွဲ၍ အခြားမည်သည့် ဂြိုဟ်ထက်မဆို ပိုမိုများပြားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် အနာဂတ် လူလိုက်ပါမည့် စူးစမ်းလေ့လာရေး ခရီးစဉ်များအတွက် မကြာခဏ အဆိုပြုခြင်းခံရသော ပစ်မှတ်တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း လက်ရှိတွင် ထိုသို့သော ခရီးစဉ်မျိုး အစီအစဉ် မရှိသေးပေ။ == ပုံပန်းသဏ္ဌာန် == [[File:Mars rocks.jpg|thumb|left|နေရာတကာတွင် ကျောက်သားတို့ဖြင့် ပြည့်နေသော မျက်နှာပြင်ဓာတ်ပုံ (ပတ်ဖိုင်ဒါအင်္ဂါဂြိုဟ်သွားယာဉ်)]] အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် [[ဖိုဘော့စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဖိုဘော့စ်]] (Phobos) နှင့် [[ဒိုင်မိုစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒေမော့စ်]] (Deimos) ဟု ခေါ်သော [[ဂြိုဟ်ရံလ]] ၂စင်းရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ကျောက်ဆိုင်ကျောက်သားတို့ဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မြေကြီးအရောင် အနီရောင်ဖြစ်ရခြင်းမှာ ဖုံမှုန့်များနှင့် ကျောက်သားအတွင်းရှိ သံအောက်ဆိုက်ဒ်(သံချေး) တို့ကြောင့်ဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏လေထုမှာ သေးငယ်ပြီး ကာဘွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဒ်ဓာတ်တို့ဖြင့် လွှမ်းခြုံထားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းနှင့် တောင်ဝင်ရိုးစွန်းတို့တွင် ရေခဲအချို့ရှိပြီး ခဲနေသော ကာဘွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်များလည်းရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ယခုလက်ရှိအချိန်၌ ဝင်ရိုးစွန်းဒေသများမှအပ ရေမရှိပေ။ သို့သော် သိပ္ပံပညာရှင်တို့က တစ်ချိန်က ရေရှိခဲ့ဖူးသည် ဟု ယူဆကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ရေရှိနေကြောင်းကို [[NASA]] က ၂၀၁၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့က အတည်ပြုခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အပေါ်ယံလွှာမြေသားသည် ပျမ်းမျှအားဖြင့် ၅၀ကီလိုမီတာ(၃၁မိုင်)မျှထူထပ်ပြီး အထူထပ်ဆုံးနေရာတွင် ၁၂၅ကီလိုမီတာ(၇၈မိုင်) မျှထူထပ်သည်။ [[ကမ္ဘာမြေ]]၏ အပေါ်ယံလွှာမြေသားမှာ ပျမ်းမျှအားဖြင့် ၄၀ကီလိုမီတာ(၂၅မိုင်)မျှထူထပ်သဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် [[ကမ္ဘာ]]တို့၏အရွယ်အစားကို ထည့်တွက်နှိုင်းယှဉ်ပါက အင်္ဂါဂြိုဟ်မြေသားထက် ၃ ဆမျှသေးငယ်သည်။ == အင်္ဂါဂြိုဟ်ရှိ သက်ရှိများ၊ ရာသီဥတု၊ ရေ နှင့် လေထု == အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် နေအဖွဲ့အစည်းတွင် ကမ္ဘာနှင့် အနီးဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်သဖြင့် လူသားတို့က သက်ရှိများရှိနိုင်မရှိနိုင် မေးခွန်းထုတ်ကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းမှ အခြားဂြိုဟ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ရာသီဥတုများမှာ အတူဆုံးဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုးပေါ်၌ တိမ်းစောင်းသော ဒီဂရီမှာလည်း ကမ္ဘာနှင့် အတူဆုံးဖြစ်သည်။ သို့သော် အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာနှင့်စာလျှင် နေမှပိုဝေးသဖြင့် ရာသီဥတုများမှာ ကမ္ဘာထက်ပို၍ ရှည်ကြာသည်။ ရလဒ်အားဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နှစ်တစ်နှစ်မှာ ကမ္ဘာ၏နှစ်တစ်နှစ်ထက်ပို၍ ရှည်လျားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏လေထုမှာ ကမ္ဘာ၏လေထုထက်ပို၍ ပါးလွှာသည်။ အံဩစရာကောင်းလောက်အောင်ပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အပူချိန်မှာ ဆောင်းရာသီတွင် ဝင်ရိုးစွန်းဒေသတို့တွင် အနှုတ် ၁၁၃ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ်မျှရှိပြီး နွေရာသီတွင် သုည ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ် မျှရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ရေရှိနေကြောင်းကို [[နာဆာ]] (NASA) က ၂၀၁၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့က အတည်ပြုခဲ့သည်။ == လူသိများသော ယဉ်ကျေးမှု == အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့်ပတ်သက်၍ ဇာတ်လမ်းအချို့ကိုရေးခဲ့ကြသည်။ စာရေးဆရာများက အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင်နေထိုင်သော အသိဉာဏ်ရှိ သတ္တဝါများ ''Martians'' ဟုဖန်တီးရေးသားခဲ့ကြသည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အိတ်ချ်ဂျီဝဲလ်(H. G. Wells) က အင်္ဂါဂြိုဟ်သားတို့ ကမ္ဘာကို တိုက်ခိုက်သည့်အကြောင်းကို ''The War of the Worlds'' ဟူသော အမည်ဖြင့် ဝတ္ထုရေးခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အော်ဆန် ဝဲလက်စ် (Orson Welles) က ထိုဇာတ်လမ်းကို [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]တွင် [[ရေဒီယို]]မှထုတ်လွှင့်ခဲ့ပြီး လူအများစုက တကယ်ဖြစ်ပျက်နေသည်ဟုထင်ကာ ကြောက်ရွံ့ကြသည်။ ၁၉၁၂ မှစ၍ အက်ဂ်ဂါရိုက်စ်ဘားရော့ဂ် (Edgar Rice Burroughs) က အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ စွန့်စားခန်းများနှင့် ပတ်သတ်၍ ဝတ္ထုများရေးခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အမည်ကို ရောမ စစ်နတ်ဘုရား (ဂရိနတ်ဘုရား အရီးစ် / Ares) ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ [[အရစ္စတိုတယ်]]၏ မှတ်တမ်းများအရ<ref name="DRGA Planetae">[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0063%3Aalphabetic+letter%3DP%3Aentry+group%3D4%3Aentry%3Dplanetae-cn "Planetae"], in ''Dictionary of Greek and Roman Antiquities'', pp. 922, 923.</ref> ရှေးခေတ် ဂရိ အာကာသဗေဒပညာရှင်များသည် ၎င်းကို နတ်ဘုရားတစ်ဝက် လူတစ်ဝက် ဖြစ်သော [[ဟားကျူးလီး|ဟာကျူလီ]] (ဂရိ [[ဟဲရာခလီးဇ်]]) နှင့်လည်း ဆက်စပ်တွဲဖက်ခဲ့ကြသည်။ အပေါ်ညာဘက်သို့ ဦးတည်နေသည့် လှံစွပ်ပါ စက်ဝိုင်းပုံစံ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သင်္ကေတကို အမျိုးသား လိင်ညွှန်း သင်္ကေတအဖြစ်လည်း အသုံးပြုကြသည်။ ဤသင်္ကေတသည် အနည်းဆုံး ၁၁ ရာစုခန့်ကတည်းက စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ယင်း၏ ရှေ့ပြေးပုံစံဟု ယူဆနိုင်သည်များကို ဂရိ Oxyrhynchus ပုရပိုက်မူများတွင် တွေ့ရှိထားပြီး ဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် အသိဥာဏ်ရှိသော အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများ နေထိုင်ကြသည်ဆိုသည့် အတွေးအခေါ်သည် ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ ရှာပါရဲလီ (Schiaparelli) ၏ ''မြောင်းများ'' (canali) တွေ့ရှိမှု စောင့်ကြည့်လေ့လာချက်များနှင့် ပါစီဗယ် လိုဝဲလ် (Percival Lowell) ၏ အဆိုပါအကြောင်းအရာဆိုင်ရာ စာအုပ်များ ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ခြောက်သွေ့၍ အေးစက်ကာ သေဆုံးနေပြီဖြစ်သော ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုများက ရေသွင်းမြောင်းများကို တည်ဆောက်ထားကြသည်ဆိုသည့် စံနမူနာပြ ယူဆချက် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last1=Eschner |first1=Kat |title=The Bizarre Beliefs of Astronomer Percival Lowell |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/bizarre-beliefs-astronomer-percival-lowell-180962432/ |access-date=25 December 2021 |website=Smithsonian Magazine |language=en |archive-date=25 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211225111323/https://www.smithsonianmag.com/smart-news/bizarre-beliefs-astronomer-percival-lowell-180962432/ |url-status=live}}</ref> ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ အခြားသော လေ့လာတွေ့ရှိချက်များနှင့် ကြေညာချက်များသည်လည်း ''အင်္ဂါဂြိုဟ် ရူးသွပ်မှု'' (Mars Fever) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် ဖြစ်စဉ်ကို ပိုမိုအားကောင်းစေခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်၏ ကြည်လင်ပြတ်သားမှုမြင့်မားသော မြေပုံညွှန်းများအရ သက်ရှိများ နေထိုင်ခဲ့သည့် အထောက်အထား တစ်စုံတစ်ရာမျှ မတွေ့ရှိရသေးသော်လည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ အသိဥာဏ်ရှိ သက်ရှိများအကြောင်း သာမန်သိပ္ပံထက် လွန်လွန်ကဲကဲ မှန်းဆချက်များ (pseudoscientific speculation) မှာ ဆက်လက်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ မြောင်းများ စောင့်ကြည့်လေ့လာချက်ကို သတိရစေသည့် အလားတူ မှန်းဆချက်များသည် အာကာသယာဉ် ရိုက်ကူးထားသော ပုံရိပ်များတွင် မြင်တွေ့ရသည့် ''ပိရမစ်များ'' နှင့် ''အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်မှ လူမျက်နှာပုံ'' ကဲ့သို့သော သေးငယ်သည့် မြေပြင်ရုပ်သွင်များပေါ်တွင် အခြေခံထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |last=Plait |first=Philip C. |title=Bad Astronomy: Misconceptions and Misuses Revealed, from Astrology to the Moon Landing 'Hoax' |title-link=Bad Astronomy |date=2002 |publisher=Wiley |isbn=0-471-40976-6 |location=New York |pages=233–234 |oclc=48885221 |author-link=Phil Plait}}</ref> ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ အာကာသဗေဒပညာရှင် [[ကားလ် ဆေဂန်]] (Carl Sagan) က သူ၏ ''Cosmos'' စာအုပ်တွင် "အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ကျွန်ုပ်တို့ ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ မျှော်လင့်ချက်များနှင့် စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကို ထာဝရပုံရိပ်ယောင်အဖြစ် ထောက်ပြရာ ဒဏ္ဍာရီဆန်သော ကွင်းပြင်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သိသာထင်ရှားသော အနီရောင်နှင့် ၎င်း၏ မျက်နှာပြင် အခြေအနေများသည် သက်ရှိများကိုတင်မကဘဲ အသိဥာဏ်ရှိ သက်ရှိများကိုပါ ထောက်ပံ့ပေးနိုင်သည်ဆိုသည့် ၁၉ ရာစု သိပ္ပံဆိုင်ရာ မှန်းဆချက်များသည် ဝတ္ထုတို/ရှည်များတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ပုံဖော်ဖွဲ့ဆိုမှုကို အားပေးလှုံ့ဆော်ခဲ့သည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် H. G. Wells ၏ အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများက သေဆုံးနေသော ဂြိုဟ်မှ လွတ်မြောက်ရန် ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကို ကျူးကျော်ဝင်ရောက်သည့် ''The War of the Worlds''၊ Ray Bradbury ၏ လူသားစူးစမ်းရှာဖွေသူများက အင်္ဂါဂြိုဟ် ယဉ်ကျေးမှုကို မတော်တဆ ဖျက်ဆီးလိုက်သည့် ''The Martian Chronicles'' အပြင် Edgar Rice Burroughs ၏ ''Barsoom'' စီးရီး၊ C. S. Lewis ၏ ''Out of the Silent Planet'' (၁၉၃၈) ဝတ္ထုနှင့် ၁၉၆၀ ရာစုနှစ်ဝက် မတိုင်မီ Robert A. Heinlein ရေးသားခဲ့သော ပုံပြင်ပေါင်းများစွာကဲ့သို့သော သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ စိတ်ကူးယဉ် ဇာတ်လမ်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများ၏ ပုံဖော်မှုများသည် ကာတွန်းရုပ်ရှင်များအထိ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။ အသိဥာဏ်ရှိသော အင်္ဂါဂြိုဟ်သား ကာတွန်းဇာတ်ကောင် ဟာသပုံစံ Marvin the Martian ကို Warner Brothers ၏ Looney Tunes ကာတွန်းများတွင် Haredevil Hare (၁၉၄၈) ဇာတ်ကောင်အဖြစ် စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး ယနေ့ထက်ထိ ရေပန်းစားသော ယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် တည်ရှိနေခဲ့သည်။ Mariner နှင့် Viking အာကာသယာဉ်များက အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် သက်ရှိမရှိသော၊ ရေမြောင်းများမရှိသော ကမ္ဘာကြီးအဖြစ် ဓာတ်ပုံများ ပြန်လည်ပေးပို့လာပြီးနောက် အဆိုပါ အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ စိတ်ကူးယဉ်ယူဆချက်များကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ကြသည်။ သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ စာရေးဆရာအများစုအတွက် အသစ်တွေ့ရှိချက်များသည် စတင်ချိန်တွင် ကန့်သတ်ချက်များအဖြစ် ထင်မှတ်ခဲ့ရသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် Viking ခေတ်လွန် အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ အသိပညာများသည် Kim Stanley Robinson ၏ အင်္ဂါဂြိုဟ် သုံးတွဲပေါင်း ဝတ္ထု (Mars trilogy) ကဲ့သို့သော လက်ရာများအတွက် စိတ်ကူးဉာဏ်ကွန့်မြူးစရာ အရင်းအမြစ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=Crossley |first=Robert |url=https://books.google.com/books?id=v3TDEDfEPdEC |title=Imagining Mars: A Literary History |date=3 January 2011 |publisher=Wesleyan University Press |isbn=978-0-8195-7105-2 |pages=xiii-xiv |language=en}}</ref> [[File:An artist’s impression of Mars four billion years ago.jpg|thumb|right|လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄ [[ဘီလီယံ]]ခန့်အကြာက အင်္ဂါဂြိုဟ်၏အခြေနေအား အနုပညာရှင်မှ ပုံဖော်ထားပုံ]] == ယနေ့အခြေအနေ == ၂၀၀၈ ခုနှစ် မတ်လအချိန်ထိ သိပ္ပံပညာရှင်တို့ အနေဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ ယခုလက်ရှိနေထိုင်သော သို့မဟုတ် မျိုးတုံးပျောက်ကွယ်သွားသော သက်ရှိဟူ၍ မတွေ့ရှိသေးပေ။ အချို့သော လူမပါသော [[အာကာသယာဉ်]]များသည် အင်္ဂါဂြိုဟ်သို့ ရောက်ရှိလေ့လာခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ အချို့မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို လှည့်ပတ်သွားလာခဲ့ကြပြီး အချို့မှာ ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ဆင်းသက်ခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ကို ရိုက်ကူးထားသော ဓာတ်ပုံများကို အချို့သော အာကာသယာဉ်တို့မှ ရိုက်ယူပြီး ကမ္ဘာမြေပြင်သို့ ပြန်လည်ထုတ်လွှတ်ပေးပို့ခဲ့ကြသည်။ အချို့သောလူများက အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ လူများစေလွှတ်ရန်စိတ်ဝင်စားကြသည်။ သို့သော် အာကာသယာဉ်မှူးများအနေဖြင့် [[အာကာသ]]ထဲတွင် နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် နေရမည်ဖြစ်၍ ထိုအကြံအစည်မှာ အကောင်အထည်ပေါ်ရန် ခက်ခဲသည်။ (၂ဝ၂ဝ) ခုနှစ်တွင် [[နာဆာ]]မှ လူလိုက်ပါသော အာကာသယာဉ်များဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ လူသားများအားစေလွှတ်ရန် ရည်မှန်းထားသည်။ သို့​သော် (၂၀၂၁) ခုနှစ်အထိအ​ကောင်ထည်မ​ပေါ်​သေး​ပေ။NASA တွင်လက်ရှိတွင် (၂၀၂၀-၂၀၂၁) rovers နှစ်ခု (Curiosity and Perseverance)၊ Lander (InSight) နှင့် Mars (အင်္ဂါစပ်) တို့က Mars ၏မျက်နှာပြင်ကိုစူးစမ်းလေ့လာလျက်ရှိသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်မေလတွင်တရုတ်သည်၎င်း၏ Zhurong Mars rover ကိုထိမှန်သောအခါအင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင်အောင်မြင်စွာဆင်းသက်နိုင်သောဒုတိယမြောက်နိုင်ငံဖြစ်လာသည်။ == ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] *[[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] ==ကျမ်းကိုး== {{reflist|colwidth=30em|refs= <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name="meanplane">{{cite web |date=April 3, 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=April 10, 2009 |archivedate=14 May 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 December 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also invariable plane)</ref> <ref name="Seidelmann2007">{{cite journal |doi=10.1007/s10569-007-9072-y |last1=Seidelmann |first1=P. Kenneth |last2=Archinal |first2=Brent A. |last3=A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere --> |first3=Michael F.| display-authors = 3 |last4=Conrad |first4=Albert R. |last5=Consolmagno |first5=Guy J. |last6=Hestroffer |first6=Daniel |last7=Hilton |first7=James L. |last8=Krasinsky |first8=Georgij A. |last9=Neumann |first9=Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen |last11=Stooke |first11=Philip J. |last12=Tedesco |first12=Edward F. |last13=Tholen |first13=David J. |last14=Thomas |first14=Peter C. |last15=Williams |first15=Iwan P. |year=2007 |title=Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006 |url=https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155 |journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy |volume=98 |issue=3 |pages=155–180 |pmid= |pmc= |bibcode=2007CeMDA..98..155S |ref={{sfnRef|Seidelmann Archinal A'hearn et al.|2007}}}}</ref> <ref name="lodders1998">{{cite book |author=Lodders, Katharina; Fegley, Bruce |date=1998 |title=The planetary scientist's companion |url=https://archive.org/details/planetaryscienti0000lodd |page=[https://archive.org/details/planetaryscienti0000lodd/page/n211 190] |publisher=Oxford University Press US |isbn=0-19-511694-1}}</ref> <ref name="Folkner1997">{{cite journal |author=Folkner, W. M. |title=Interior Structure and Seasonal Mass Redistribution of Mars from Radio Tracking of Mars Pathfinder |url=https://archive.org/details/sim_science_1997-12-05_278_5344/page/1748 |journal=Science |volume=278 |issue=5344 |date=1997 |pages=1749–1752 |issn=00368075 |doi=10.1126/science.278.5344.1749 |bibcode=1997Sci...278.1749F |display-authors=etal}}</ref> <ref name="nssdc">{{cite web |author=Williams, David R. |title=Mars Fact Sheet |work=National Space Science Data Center |publisher=NASA |date=September 1, 2004 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html |accessdate=June 24, 2006 |archive-date=12 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612092806/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html }}</ref> <ref Name="MallamaMars">{{cite journal |author=Mallama, A. |title=The magnitude and albedo of Mars |journal=Icarus |volume=192 |issue=2 |pages=404–416 |date=2007 |doi=10.1016/j.icarus.2007.07.011 |bibcode=2007Icar..192..404M}}</ref> <ref Name="MallamaSky">{{cite journal |author=Mallama, A. |title=Planetary magnitudes |journal=Sky and Telescope |volume=121 |issue=1 |pages=51–56 |date=2011}}</ref> <ref name="konopliv2011">{{cite journal |last1=Konopliv |first1=Alex S. |last2=Asmar |first2=Sami W. |last3=Folkner |first3=William M. |last4=Karatekin |first4=Özgür |last5=Nunes |first5=Daniel C. |last6=Smrekar |first6=Suzanne E. |last7=Yoder |first7=Charles F. |last8=Zuber |first8=Maria T. |display-authors=5 |title=Mars high resolution gravity fields from MRO, Mars seasonal gravity, and other dynamical parameters |journal=Icarus |volume=211 |issue=1 |date=January 2011 |pages=401–428 |bibcode=2011Icar..211..401K |doi=10.1016/j.icarus.2010.10.004}}</ref> <ref name="barlow08">{{cite book |first=Nadine G. |last=Barlow |date=2008 |title=Mars: an introduction to its interior, surface and atmosphere |series=Cambridge planetary science |page=21 |volume=8 |isbn=0-521-85226-9 |publisher=Cambridge University Press}}</ref> <ref name=cold>{{cite web |url=http://www.astronomycafe.net/qadir/q2681.html |title=What is the typical temperature on Mars? |work=Astronomycafe.net |accessdate=August 14, 2012}}</ref> <ref name=hot>{{cite web |url=http://marsrover.nasa.gov/spotlight/20070612.html |title=Mars Exploration Rover Mission: Spotlight |work=Marsrover.nasa.gov |date=June 12, 2007 |accessdate=August 14, 2012 |archivedate=2 November 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131102112312/http://marsrover.nasa.gov/spotlight/20070612.html }}</ref> }} {{Footer SolarSystem}} [[Category:အင်္ဂါဂြိုဟ်]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] jvcu5azlpiafet766dw068end14wpe3 1056935 1056934 2026-10-09T09:26:42Z Dr Lotus Black 31011 /* အင်္ဂါဂြိုဟ်ရှိ သက်ရှိများ၊ ရာသီဥတု၊ ရေ နှင့် လေထု */ 1056935 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = အင်္ဂါဂြိုဟ် | symbol = [[File:Mars symbol (bold).svg|24px|♂]] | bgcolour= #a0ffa0 | image = [[File:Mars 23 aug 2003 hubble.jpg|275px|အင်္ဂါဂြိုဟ်]] | caption = [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|ဟာဘယ် တယ်လီစကုပ်]]မှ<br>အင်္ဂါဂြိုဟ်ပုံ ၂၀၀၃ ခုနှစ်။ | orbit_ref = <ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|fmt=commas|1.6660|ul=AU}}<br>{{val|fmt=commas|249.2|u=Gm}} | perihelion = {{val|fmt=commas|1.3814|u=AU}}<br>{{val|fmt=commas|206.7|u=Gm}} | semimajor = {{val|fmt=commas|1.523679|u=AU}}<br>{{val|fmt=commas|227.9392|u=Gm}} | eccentricity = 0.0934 | period = {{val|1.8808|u=julian year }}<br>{{val|686.971|u=days}}<br>{{val|668.5991}}&nbsp;[[timekeeping on Mars|sols]] | synodic_period = 779.96&nbsp;days<br>2.135&nbsp;Julian years | avg_speed = {{val|24.077|u=km/s}} | mean_anomaly = {{val|19.373|u=°}} | inclination = 1.850° to [[ecliptic]]<br>5.65° to Sun's equator<br>1.67° to invariable plane<ref name="meanplane" /> | asc_node = 49.558° | arg_peri = 286.502° | satellites = ၂ | allsatellites=yes | physical_characteristics = yes | equatorial_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3396.2|0.1|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /><br> 0.533 Earths | polar_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3376.2|0.1|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /><br> 0.531 Earths | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3389.5|0.2|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /> | flattening = {{val|fmt=commas|0.00589|0.00015}} <!-- calculated from data in ref name="Seidelmann2007" --> | surface_area = {{val|fmt=commas|144798500|u=km2}}<br> 0.284 Earths <!--144,371,391 km2 in [http://www.peeep.us/7437231b] --> | volume = {{val|1.6318|e=11|u=km3}}<ref name=lodders1998 /><br> 0.151 Earths | mass = {{val|6.4171|e=23|u=kg}}<ref name=konopliv2011 /><br> 0.107 Earths | density = {{val|3.9335|0.0004|u=g/cm³}}<ref name="lodders1998" /> | surface_grav = {{val|3.711|ul=m/s²}}<ref name="lodders1998" /><br> 0.376&nbsp;''[[g-force|g]]'' | moment_of_inertia_factor = {{val|0.3662|0.0017}}<ref name="Folkner1997" /> | escape_velocity = 5.027&nbsp;km/s | sidereal_day = {{val|fmt=commas|1.025957|u=day}}<br> {{RA|24|37|22}}<ref name="lodders1998" /> | rot_velocity = {{convert|868.22|km/h|m/s|abbr=on}} | axial_tilt = 25.19° to its orbital plane<ref name="nssdc" /> | right_asc_north_pole = {{RA|21|10|44}}<br> {{val|fmt=commas|317.68143|u=°}} | declination = {{val|fmt=commas|52.88650|u=°}} | albedo = 0.170 ([[geometric albedo|geometric]])<ref name="MallamaMars" /><br>0.25 ([[Bond albedo|Bond]])<ref name="nssdc" /> | magnitude = {{nowrap|+1.6 to −3.0}}<ref Name="MallamaSky" /> | angular_size = 3.5–25.1″<ref name="nssdc" /> | temperatures = yes | temp_name1 = Kelvin | min_temp_1 = 130&nbsp;K | mean_temp_1 = 210&nbsp;K<ref name="nssdc" /> | max_temp_1 = 308&nbsp;K | temp_name2 = Celsius | min_temp_2 = −143&nbsp;°C<ref name=cold /> | mean_temp_2 = −63&nbsp;°C | max_temp_2 = 35&nbsp;°C<ref name=hot /> | pronounced = ဗြိတိသျှ အင်္ဂလိပ်: /mɑːz/ <br>အမေရိကန် အင်္ဂလိပ်: {{IPAc-en|audio=en-us-Mars.ogg|ˈ|m|ɑr|z}} | adjectives = Martian | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="nssdc" /><ref name="barlow08" /> | surface_pressure = 0.636 (0.4–0.87)&nbsp;[[pascal (unit)|kPa]]<br>{{convert|0.636|kPa|atm|disp=out}} | atmosphere_density = | atmosphere_composition = {{plainlist| * 95.97% [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] * 1.93% [[အာဂွန်]] * 1.89% [[နိုက်ထရိုဂျင်]] * 0.146% [[အောက်ဆီဂျင်]] * 0.0557% [[ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုဒ်]] }} }} '''အင်္ဂါဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Mars}}) သည် [[နေ]]မှ စတင်ရေတွက်လျှင် စတုတ္ထမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်၊၊ ၎င်း၏ လိမ္မော်နီရောင် သွင်ပြင်ကြောင့်<ref name="Rees2012">{{cite book |title=Universe: The Definitive Visual Guide |date=October 2012 |publisher=Dorling Kindersley |isbn=978-0-7566-9841-6 |editor-last=Rees |editor-first=Martin J. |location=New York |pages=160–161}}</ref> '''ဂြိုဟ်နီကြီး'''<ref name="nasa-facts">{{Cite web |title=Mars: Facts |website=NASA Science |url=https://science.nasa.gov/mars/facts/ |access-date=7 September 2026 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20260704063354/https://science.nasa.gov/mars/facts/ |archive-date=4 July 2026 |url-status=live}}</ref> ဟုလည်း လူသိများသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]]အများစု ပါဝင်သော ကျဲပါးသည့် လေထုရှိသော သဲကန္တာရဆန်သည့် ကျောက်ဆောင်ဂြိုဟ်တစ်လုံး ဖြစ်သည်။ ပျမ်းမျှ လေထုဖိအားမှာ ကမ္ဘာ့လေထုဖိအား၏ ထောင်ဂဏန်းပုံ အနည်းငယ်မျှသာ ရှိပြီး လေထုအပူချိန်မှာ -၁၅၃ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်မှ ၂၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (-၂၄၃ မှ ၆၈ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ရှိကာ ပြင်ပအာကာသ ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှု မြင့်မားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် မြေအောက်၌ သို့မဟုတ် လေထုအတွင်း ကျဲပါးစွာဖြင့် ရေအချို့ ကျန်ရှိနေပြီး တိမ်တိုက်များ၊ မြူများ၊ နှင်းခဲများအပြင် အမြဲအေးခဲနေသော မြေဆီလွှာနှင့် ရေခဲပြင်ကြီးများ (ရာသီအလိုက်ဖြစ်ပေါ်သော ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် နှင်းခဲများ) အဖြစ် တည်ရှိသော်လည်း မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အရည်အဖြစ် တည်ရှိသော ရေထု မရှိပေ။ ၎င်း၏ မျက်နှာပြင် ဆွဲငင်အားမှာ ကမ္ဘာ့ဆွဲငင်အား၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့် သို့မဟုတ် [[လကမ္ဘာ]]၏ ဆွဲငင်အားထက် နှစ်ဆခန့် ရှိသည်။ ပျမ်းမျှ အချင်း မီတာ ၆,၇၇၉ ကီလိုမီတာ (၄,၂၁၂ မိုင်) ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာ့အချင်း၏ တစ်ဝက်ခန့်<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Matthew |date=21 June 2016 |title=What Are The Diameters of the Planets? |url=https://www.universetoday.com/articles/diameters-of-the-planets |access-date=11 June 2026 |website=Universe Today |language=en}}</ref> သို့မဟုတ် လ၏ အချင်းထက် နှစ်ဆခန့် ရှိပြီး မျက်နှာပြင်ဧရိယာမှာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကုန်းမြေဧရိယာ အားလုံး၏ စုစုပေါင်း ပမာဏခန့် ရှိသည်။ အမှုန်အမွှား ဖုန်မှုန့်များသည် မျက်နှာပြင်တစ်လျှောက်နှင့် လေထုအတွင်း ပျံ့နှံ့လျက်ရှိပြီး လေထုကျဲပါးသဖြင့် တိုက်ခတ်သော လေအား နည်းပါးသော်လည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နည်းပါးသော ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖုန်မှုန့်များ အလွယ်တကူ လွင့်ပျံသွားလေ့ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မြေမျက်နှာပြင်သည် တောင်နှင့် မြောက် သိသိသာသာ ကွဲပြားလျက်ရှိရာ မြောက်ဘက်ကမ္ဘာခြမ်းတွင် အများအားဖြင့် အတော်အတန် ညီညာ၍ နိမ့်ပါးသော လွင်ပြင်များ ပါဝင်ပြီး တောင်ဘက်ကမ္ဘာခြမ်းတွင် ဥက္ကာတွင်းများ အများအပြားရှိသည့် ကုန်းမြင့်များ ပါဝင်သည်။ ဇီဝဗေဒနှင့် ရူပဗေဒဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်အရ ဂြိုဟ်အတွင်းပိုင်းမှ ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုများရှိ၍ သက်ဝင်လှုပ်ရှားမှု အတော်အတန်ရှိပြီး ငြိမ်းသွားခဲ့ပြီဖြစ်သော ဧရာမ မီးတောင်ကြီးများ (အမြင့်ဆုံးမှာ ၂၁.၉ ကီလိုမီတာ သို့မဟုတ် ၁၃.၆ မိုင် မြင့်သည့် [[အိုလံပတ်တောင်]]) အပြင် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အကြီးဆုံး ချောက်ကမ်းပါးကြီးများထဲမှ တစ်ခု (အလျား ကီလိုမီတာ ၄,၀၀၀ သို့မဟုတ် မိုင် ၂,၅၀၀ ရှည်လျားသည့် Valles Marineris) လည်း ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် သေးငယ်ပြီး ပုံသဏ္ဌာန် မမှန်သော [[အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|သဘာဝအရံဂြိုဟ်လ နှစ်စင်း]] ရှိရာ ၎င်းတို့မှာ [[ဖိုဘော့စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဖိုးဘော့စ်]] (Phobos) နှင့် [[ဒိုင်မိုစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒီးမော့စ်]] (Deimos) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုးစွန်းသည် ၂၅ ဒီဂရီ သိသာစွာ စိမ်းစောင်းနေသဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် ကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် (ကမ္ဘာ၏ ဝင်ရိုးစွန်း စိမ်းစောင်းမှုမှာ ၂၃.၅ ဒီဂရီ ဖြစ်သည်) [[ရာသီဥတု]]များ ဖြစ်ပေါ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နေပတ်နှစ် တစ်နှစ်သည် ကမ္ဘာမြေနှစ် ၁.၈၈ နှစ် (ကမ္ဘာမြေရက်ပေါင်း ၆၈၇ ရက်) နှင့် ညီမျှပြီး အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ တစ်ရက် (sol) သည် ၂၄.၆ နာရီနှင့် ညီမျှသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅ ဘီလီယံခန့်က အခြားသော ဂြိုဟ်များနှင့်အတူ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ Noachian ခေတ်ကာလ (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅ ဘီလီယံမှ ၃.၅ ဘီလီယံအထိ) အတွင်း ၎င်း၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် [[ဥက္ကာခဲ]]များ ထိမှန်ခြင်း၊ လှိုဏ်ဝှမ်းများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၊ တိုက်စားခံရခြင်း၊ [[သမုဒ္ဒရာ]]များ တည်ရှိခဲ့နိုင်ခြင်းနှင့် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] ဆုံးရှုံးသွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ Hesperian ခေတ်ကာလ (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃.၅ ဘီလီယံမှ စတင်ခဲ့ပြီး နှစ်ပေါင်း ၃.၃–၂.၉ ဘီလီယံတွင် အဆုံးသတ်ခဲ့) ၌ ကျယ်ပြန့်သော မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများနှင့် ရေကြီးရေလျှံမှုများ ကြီးမားစွာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး ဧရာမ ရေဆင်းမြောင်းကြီးများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်အထိ ဆက်လက်တည်ရှိနေသော Amazonian ခေတ်ကာလသည် လက်ရှိ မြေမျက်နှာပြင် ဖြစ်စဉ်များပေါ်တွင် အဓိက လွှမ်းမိုးလျက်ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သမိုင်းကြောင်းအရ ယခင်က သို့မဟုတ် လက်ရှိအချိန်၌ သက်ရှိများ တည်ရှိနိုင်ခြေမှာ သိပ္ပံပညာရှင်များ တက်ကြွစွာ သုတေသနပြုနေသည့် နယ်ပယ်တစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေပြီး အချို့သော သဲလွန်စများကို ဆက်လက်စစ်ဆေးရန် လိုအပ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ကောင်းကင်တွင် နီရဲသော ကြယ်တစ်လုံးအဖြစ် သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို သမိုင်းတစ်လျှောက် လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ကြပြီး ယဉ်ကျေးမှုအသီးသီး၌ အမျိုးမျိုးသော စွဲယူယူဆချက်များ ရှိခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ''Mars 1'' ဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆီသို့ ပထမဆုံး ပျံသန်းမှု ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း လမ်းခရီးတွင် ဆက်သွယ်ရေး ပြတ်တောက်သွားခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ပထမဆုံး အောင်မြင်စွာ ဘေးမှ ဖြတ်ပျံသန်း၍ စူးစမ်းနိုင်ခဲ့သည်မှာ ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် [[မာရီနာ ၄]] အာကာသ စူးစမ်းရေးယာဉ်ဖြင့် ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် [[မာရီနာ ၉]] သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်နိုင်ခဲ့ပြီး လ၊ နေ သို့မဟုတ် ကမ္ဘာမှလွဲ၍ အခြားသော အာကာသဝတ္ထုတစ်ခုကို ပထမဆုံး ပတ်ကြည့်နိုင်သည့် အာကာသယာဉ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုနှစ်မှာပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ ထိန်းချုပ်မှုမရှိဘဲ ပထမဆုံး ပျက်ကျခဲ့မှု (Mars 2) နှင့် ပထမဆုံး အောင်မြင်စွာ ဆင်းသက်နိုင်ခဲ့မှု (Mars 3) တို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်မှစ၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် စူးစမ်းရေးယာဉ်များ မပြတ်မတောက် သက်ဝင်လှုပ်ရှားလျက်ရှိသည်။ အချို့သော အချိန်များ၌ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်း သို့မဟုတ် မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ် ၁၀ စင်းထက်မက တစ်ပြိုင်နက်တည်း လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ ကမ္ဘာမှလွဲ၍ အခြားမည်သည့် ဂြိုဟ်ထက်မဆို ပိုမိုများပြားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် အနာဂတ် လူလိုက်ပါမည့် စူးစမ်းလေ့လာရေး ခရီးစဉ်များအတွက် မကြာခဏ အဆိုပြုခြင်းခံရသော ပစ်မှတ်တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း လက်ရှိတွင် ထိုသို့သော ခရီးစဉ်မျိုး အစီအစဉ် မရှိသေးပေ။ == ပုံပန်းသဏ္ဌာန် == [[File:Mars rocks.jpg|thumb|left|နေရာတကာတွင် ကျောက်သားတို့ဖြင့် ပြည့်နေသော မျက်နှာပြင်ဓာတ်ပုံ (ပတ်ဖိုင်ဒါအင်္ဂါဂြိုဟ်သွားယာဉ်)]] အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် [[ဖိုဘော့စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဖိုဘော့စ်]] (Phobos) နှင့် [[ဒိုင်မိုစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒေမော့စ်]] (Deimos) ဟု ခေါ်သော [[ဂြိုဟ်ရံလ]] ၂စင်းရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ကျောက်ဆိုင်ကျောက်သားတို့ဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မြေကြီးအရောင် အနီရောင်ဖြစ်ရခြင်းမှာ ဖုံမှုန့်များနှင့် ကျောက်သားအတွင်းရှိ သံအောက်ဆိုက်ဒ်(သံချေး) တို့ကြောင့်ဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏လေထုမှာ သေးငယ်ပြီး ကာဘွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဒ်ဓာတ်တို့ဖြင့် လွှမ်းခြုံထားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းနှင့် တောင်ဝင်ရိုးစွန်းတို့တွင် ရေခဲအချို့ရှိပြီး ခဲနေသော ကာဘွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်များလည်းရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ယခုလက်ရှိအချိန်၌ ဝင်ရိုးစွန်းဒေသများမှအပ ရေမရှိပေ။ သို့သော် သိပ္ပံပညာရှင်တို့က တစ်ချိန်က ရေရှိခဲ့ဖူးသည် ဟု ယူဆကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ရေရှိနေကြောင်းကို [[NASA]] က ၂၀၁၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့က အတည်ပြုခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အပေါ်ယံလွှာမြေသားသည် ပျမ်းမျှအားဖြင့် ၅၀ကီလိုမီတာ(၃၁မိုင်)မျှထူထပ်ပြီး အထူထပ်ဆုံးနေရာတွင် ၁၂၅ကီလိုမီတာ(၇၈မိုင်) မျှထူထပ်သည်။ [[ကမ္ဘာမြေ]]၏ အပေါ်ယံလွှာမြေသားမှာ ပျမ်းမျှအားဖြင့် ၄၀ကီလိုမီတာ(၂၅မိုင်)မျှထူထပ်သဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် [[ကမ္ဘာ]]တို့၏အရွယ်အစားကို ထည့်တွက်နှိုင်းယှဉ်ပါက အင်္ဂါဂြိုဟ်မြေသားထက် ၃ ဆမျှသေးငယ်သည်။ == အင်္ဂါဂြိုဟ်ရှိ သက်ရှိများ၊ ရာသီဥတု၊ ရေ နှင့် လေထု == အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် နေအဖွဲ့အစည်းတွင် ကမ္ဘာနှင့် အနီးဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်သဖြင့် လူသားတို့က သက်ရှိများရှိနိုင်မရှိနိုင် မေးခွန်းထုတ်ကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းမှ အခြားဂြိုဟ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ရာသီဥတုများမှာ အတူဆုံးဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုးပေါ်၌ တိမ်းစောင်းသော ဒီဂရီမှာလည်း ကမ္ဘာနှင့် အတူဆုံးဖြစ်သည်။ သို့သော် အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာနှင့်စာလျှင် နေမှပိုဝေးသဖြင့် ရာသီဥတုများမှာ ကမ္ဘာထက်ပို၍ ရှည်ကြာသည်။ ရလဒ်အားဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နှစ်တစ်နှစ်မှာ ကမ္ဘာ၏နှစ်တစ်နှစ်ထက်ပို၍ ရှည်လျားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏လေထုမှာ ကမ္ဘာ၏လေထုထက်ပို၍ ပါးလွှာသည်။ အံဩစရာကောင်းလောက်အောင်ပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အပူချိန်မှာ ဆောင်းရာသီတွင် ဝင်ရိုးစွန်းဒေသတို့တွင် အနှုတ် ၁၁၃ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ်မျှရှိပြီး နွေရာသီတွင် သုည ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ် မျှရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ရေရှိနေကြောင်းကို [[နာဆာ]] (NASA) က ၂၀၁၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့က အတည်ပြုခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ [[အောက်ဆီဂျင်]]နှင့် [[ရေ]]များ ရှိနေခြင်း အပါအဝင် သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သည့် အခြေအနေများ ရှိသည်ဟူသော အယူအဆကို အာကာသဗေဒ အသိုင်းအဝိုင်းက ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လက်ခံခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင် Lick လေ့လာရေးစခန်းမှ W. W. Campbell က အဆိုပါဂြိုဟ်ကို လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ရာ "အကယ်၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ လေထုအတွင်း ရေငွေ့ သို့မဟုတ် အောက်ဆီဂျင် တည်ရှိခဲ့ပါက ထိုအချိန်က ရရှိနိုင်သော ရောင်စဉ်တိုင်းကိရိယာများ (spectroscopes) ဖြင့် စမ်းသပ်တွေ့ရှိနိုင်ရန် ပမာဏ နည်းပါးလွန်းလှသည်" ဟု တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထိုစောင့်ကြည့်လေ့လာချက်သည် ထိုခေတ်ကာလ၏ တိုင်းတာမှုများစွာနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေသဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လက်ခံခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ Campbell နှင့် V. M. Slipher တို့သည် ၁၉၀၉ ခုနှစ်တွင် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ကိရိယာများကို အသုံးပြု၍ အဆိုပါ လေ့လာမှုကို ထပ်မံပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ရလဒ်များမှာ အတူတူပင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် W. S. Adams က ဤတွေ့ရှိချက်များကို အတည်မပြုနိုင်ခဲ့မီအထိ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ ကမ္ဘာမြေကဲ့သို့ သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သည်ဆိုသည့် ဒဏ္ဍာရီမှာ ပျက်ပြယ်မသွားခဲ့ပေ။ သို့သော်လည်း ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအထိ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ရာသီအလိုက် ပြောင်းလဲမှုများအတွက် သက်ရှိများကြောင့်မဟုတ်သည့် အခြားရှင်းလင်းချက်များကို ဘေးဖယ်၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ ဇီဝဗေဒအကြောင်း ဆောင်းပါးများ ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့ကြသည်။ ဂြိုဟ်များ၌ သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်မှု (ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုတွင် သက်ရှိများ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာရေးအတွက် သင့်တော်သော ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများ ဖြစ်ထွန်းလာနိုင်သည့် စွမ်းရည်) ဆိုင်ရာ လက်ရှိ နားလည်သဘောပေါက်မှုသည် ၎င်း၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ဒြပ်ရည်အဖြစ် တည်ရှိသော ရေရှိသည့် ဂြိုဟ်များကို ပိုမိုဦးစားပေးသည်။ အများအားဖြင့် ဤသို့ဖြစ်ရန် ဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းသည် [[သက်ရှိများရှင်သန်နိုင်သောဇုန်|သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သောဇုန်]] (habitable zone) အတွင်း ကျရောက်ရန် လိုအပ်ပြီး၊ နေအတွက် အဆိုပါဇုန်သည် ကမ္ဘာ့ပတ်လမ်းကြောင်း အတွင်းဘက်မှ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအထိ ကျယ်ပြန့်သည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် နေနှင့် အနီးဆုံးအမှတ် (perihelion) သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် ဤဒေသအတွင်းသို့ ရောက်ရှိသွားသော်လည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ကျဲပါးသော (ဖိအားနည်းသော) လေထုကြောင့် [[အရည်|ဒြပ်ရည်]]အဖြစ် တည်ရှိသော ရေသည် ကျယ်ပြန့်သော ဒေသများ၌ အချိန်ကြာမြင့်စွာ တည်ရှိနေခြင်းကို တားဆီးထားသည်။ အတိတ်ကာလက ဒြပ်ရည်အဖြစ် စီးဆင်းခဲ့သော ရေထု အထောက်အထားများသည် ထိုဂြိုဟ်၏ သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သည့် အလားအလာကို ဖော်ပြနေသည်။ လတ်တလော အထောက်အထားများအရ အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ မည်သည့် ရေထုမဆို ပုံမှန် ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ သက်ရှိများကို ထောက်ပံ့ပေးရန်အတွက် ဆားဓာတ်နှင့် အက်ဆစ်ဓာတ် လွန်ကဲနေနိုင်ကြောင်း ညွှန်းဆိုထားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေများသည် ဇီဝသက်ရှိများ တည်တံ့ခိုင်မြဲရေးအတွက် စိန်ခေါ်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အပူကူးပြောင်းမှု နည်းပါးခြင်း၊ သံလိုက်စက်ကွင်း မရှိခြင်းကြောင့် နေမှလာသော နေလေပြင်းများ တိုက်ခတ်ခံရမှုမှ ကာကွယ်ပေးနိုင်စွမ်း အားနည်းခြင်းနှင့် ရေကို အရည်အဖြစ် ထိန်းသိမ်းထားရန် လေထုဖိအား မလုံလောက်ခြင်း (ယင်းအစား ရေသည် အငွေ့အဖြစ်သို့ တိုက်ရိုက် ပြောင်းလဲသွားသည်) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် နီးပါးမျှ သို့မဟုတ် လုံးဝ အကန့်အသတ်မရှိ ရူပဗေဒဆိုင်ရာ အသက်ကင်းမဲ့နေပြီ ဖြစ်သည်၊ မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများ အဆုံးသတ်သွားခြင်းသည် ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်နှင့် အတွင်းပိုင်းကြား ဓာတုပစ္စည်းများနှင့် သတ္တုဓာတ်များ သံသရာလည် ပြန်လည်အသုံးပြုမှုကို သိသိသာသာ ရပ်တန့်သွားစေခဲ့သည်။ အထောက်အထားများအရ ထိုဂြိုဟ်သည် ယနေ့ခေတ်ထက် ယခင်က သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်မှု ပိုမိုအားကောင်းခဲ့ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသော်လည်း ထိုနေရာ၌ သက်ရှိများ တည်ရှိခဲ့ဖူးခြင်း ရှိမရှိကိုမူ မသိရှိရသေးပေ။ ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အလယ်ပိုင်းက ဗိုက်ကင်း (Viking) စူးစမ်းရေးယာဉ်များသည် ၎င်းတို့ ဆင်းသက်ခဲ့သည့် နေရာများ၌ အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေဆီလွှာအတွင်းရှိ အဏုဇီဝသက်ရှိများကို ထောက်လှမ်းရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသော စမ်းသပ်မှုများကို သယ်ဆောင်သွားခဲ့ပြီး ရေနှင့် အာဟာရဓာတ်များ ထိတွေ့ချိန်တွင် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် ထုတ်လုပ်မှု ခေတ္တတိုးတက်လာခြင်း အပါအဝင် အပြုသဘောဆောင်သော ရလဒ်များ ရရှိခဲ့သည်။ ဤသက်ရှိ အမှတ်အသားကို နောက်ပိုင်းတွင် သိပ္ပံပညာရှင်များက ငြင်းခုံခဲ့ကြသဖြင့် ငြင်းခုံဆွေးနွေးမှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရာ နာဆာ သိပ္ပံပညာရှင် Gilbert Levin က ဗိုက်ကင်းသည် သက်ရှိများကို တွေ့ရှိခဲ့ပုံရသည်ဟု အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်မှ ကျရောက်လာသော ဥက္ကာခဲ EETA79001 ကို ဓာတ်ခွဲဆန်းစစ်ချက်အရ ကလောရိတ် (chlorate)၊ ပါကလောရိတ် (perchlorate) နှင့် နိုက်ထရိတ် အိုင်ယွန်များ လုံလောက်စွာ မြင့်မားသော ပမာဏဖြင့် တွေ့ရှိခဲ့ရသဖြင့် ၎င်းတို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ တည်ရှိနေကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]နှင့် အက်စ်ရေးရောင်ခြည် ဖြာထွက်မှုများသည် ကလောရိတ်နှင့် ပါကလောရိတ် အိုင်ယွန်များကို အခြားသော ဓာတ်ပြုမှုလွန်ကဲသည့် အောက်ဆီကလိုရင်းများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစေမည်ဖြစ်သဖြင့် မည်သည့် ဇီဝမော်လီကျူးမဆို ရှင်သန်နိုင်ရန်အတွက် မျက်နှာပြင်အောက်တွင် မြှုပ်နှံထားရမည် ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ် ပတ်လမ်းကြောင်းသွား ယာဉ်များမှ စမ်းသပ်တွေ့ရှိရသည့် [[မီသိန်း]]နှင့် [[ဖော်မလင်|ဖောမဲလ်ဒီဟိုက်]] ပမာဏအနည်းငယ်တို့သည် အဆိုပါ ဓာတုပေါင်းစပ်မှုများသည် အင်္ဂါဂြိုဟ် လေထုအတွင်း မြန်ဆန်စွာ ပြိုကွဲသွားမည် ဖြစ်သဖြင့် သက်ရှိများ တည်ရှိနိုင်ခြေရှိသော အထောက်အထားများအဖြစ် အခိုင်အမာ ဆိုကြသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် အဆိုပါ ပေါင်းစပ်မှုများသည် [[မီးတောင်]] သို့မဟုတ် Serpentinite ကဲ့သို့သော အခြား ရူပဗေဒဆိုင်ရာ နည်းလမ်းများဖြင့် ပြန်လည်ဖြည့်တင်းပေးခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် သက်ရှိအမှတ်အသားများကို ထိန်းသိမ်းပေးနိုင်သော ဥက္ကာခဲများ ထိမှန်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ရိုက်ခတ်ဖန် (Impact glass) များကိုလည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဥက္ကာတွင်းများ၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် တွေ့ရှိထားသည်။<ref name="brown20140418">{{cite news |last=Nickel |first=Mark |date=18 April 2014 |title=Impact glass stores biodata for millions of years |publisher=Brown University |url=https://news.brown.edu/articles/2014/04/impactglass |access-date=9 June 2015 |archive-date=17 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150617122630/https://news.brown.edu/articles/2014/04/impactglass |url-status=live}}</ref><ref name="Schultz2014">{{cite journal |last1=Schultz |first1=P. H. |last2=Harris |first2=R. Scott |last3=Clemett |first3=S. J. |last4=Thomas-Keprta |first4=K. L. |last5=Zárate |first5=M. |date=June 2014 |title=Preserved flora and organics in impact melt breccias |journal=[[Geology (journal)|Geology]] |volume=42 |issue=6 |pages=515–518 |bibcode=2014Geo....42..515S |doi=10.1130/G35343.1 |s2cid=39019154 |hdl-access=free |hdl=2060/20140013110}}</ref> အလားတူပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဥက္ကာတွင်းများမှ ဖန်များသည်လည်း ထိုနေရာ၌ သက်ရှိများ တည်ရှိခဲ့ပါက သက်ရှိအမှတ်အသားများကို ထိန်းသိမ်းပေးထားနိုင်ခဲ့မည် ဖြစ်သည်။<ref name="nasapr20150608">{{cite press release |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-spacecraft-detects-impact-glass-on-surface-of-mars |title=NASA Spacecraft Detects Impact Glass on Surface of Mars |publisher=NASA |first1=Dwayne |last1=Brown |first2=Guy |last2=Webster |first3=Kevin |last3=Stacey |date=8 June 2015 |access-date=9 June 2015 |archive-date=9 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150609132637/http://www.nasa.gov/press-release/nasa-spacecraft-detects-impact-glass-on-surface-of-mars/ |url-status=live}} {{PD-notice}}</ref><ref name="brown20150608">{{cite news |last=Stacey |first=Kevin |date=8 June 2015 |title=Martian glass: Window into possible past life? |publisher=Brown University |url=https://news.brown.edu/articles/2015/06/marsglass |access-date=9 June 2015 |archive-date=11 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611003248/http://news.brown.edu/articles/2015/06/marsglass |url-status=live}}</ref><ref name="sciam20150612">{{cite news |last=Temming |first=Maria |date=12 June 2015 |title=Exotic Glass Could Help Unravel Mysteries of Mars |work=Scientific American |url=http://www.scientificamerican.com/article/exotic-glass-could-help-unravel-mysteries-of-mars/ |access-date=15 June 2015 |archive-date=15 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150615010829/http://www.scientificamerican.com/article/exotic-glass-could-help-unravel-mysteries-of-mars/ |url-status=live}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ တွေ့ရှိခဲ့သော Cheyava Falls ကျောက်ဆောင်ကို နာဆာက ''ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ဇီဝအမှတ်အသား'' အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာမြေသို့ ပြန်လည်ယူဆောင်ရန်နှင့် ဆက်လက်စစ်ဆေးရန်အတွက် Perseverance ရိုဗာမှ နမူနာ ရယူခဲ့သည်။ အလွန်ပင် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသော်လည်း လက်ရှိရရှိနိုင်သော အချက်အလက်များဖြင့် ဤကျောက်ဆောင်၏ ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် ဇီဝမဲ့ဆိုင်ရာ မူလအစကို အတည်ပြု အဆုံးအဖြတ် လုံးဝ မပြုလုပ်နိုင်သေးပေ။<ref>{{Cite web |title=NASA Says Mars Rover Discovered Potential Biosignature Last Year - NASA |work=NASA |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-says-mars-rover-discovered-potential-biosignature-last-year/ |access-date=10 September 2025 |language=en-US}}</ref> == လူသိများသော ယဉ်ကျေးမှု == အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့်ပတ်သက်၍ ဇာတ်လမ်းအချို့ကိုရေးခဲ့ကြသည်။ စာရေးဆရာများက အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင်နေထိုင်သော အသိဉာဏ်ရှိ သတ္တဝါများ ''Martians'' ဟုဖန်တီးရေးသားခဲ့ကြသည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အိတ်ချ်ဂျီဝဲလ်(H. G. Wells) က အင်္ဂါဂြိုဟ်သားတို့ ကမ္ဘာကို တိုက်ခိုက်သည့်အကြောင်းကို ''The War of the Worlds'' ဟူသော အမည်ဖြင့် ဝတ္ထုရေးခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အော်ဆန် ဝဲလက်စ် (Orson Welles) က ထိုဇာတ်လမ်းကို [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]တွင် [[ရေဒီယို]]မှထုတ်လွှင့်ခဲ့ပြီး လူအများစုက တကယ်ဖြစ်ပျက်နေသည်ဟုထင်ကာ ကြောက်ရွံ့ကြသည်။ ၁၉၁၂ မှစ၍ အက်ဂ်ဂါရိုက်စ်ဘားရော့ဂ် (Edgar Rice Burroughs) က အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ စွန့်စားခန်းများနှင့် ပတ်သတ်၍ ဝတ္ထုများရေးခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အမည်ကို ရောမ စစ်နတ်ဘုရား (ဂရိနတ်ဘုရား အရီးစ် / Ares) ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ [[အရစ္စတိုတယ်]]၏ မှတ်တမ်းများအရ<ref name="DRGA Planetae">[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0063%3Aalphabetic+letter%3DP%3Aentry+group%3D4%3Aentry%3Dplanetae-cn "Planetae"], in ''Dictionary of Greek and Roman Antiquities'', pp. 922, 923.</ref> ရှေးခေတ် ဂရိ အာကာသဗေဒပညာရှင်များသည် ၎င်းကို နတ်ဘုရားတစ်ဝက် လူတစ်ဝက် ဖြစ်သော [[ဟားကျူးလီး|ဟာကျူလီ]] (ဂရိ [[ဟဲရာခလီးဇ်]]) နှင့်လည်း ဆက်စပ်တွဲဖက်ခဲ့ကြသည်။ အပေါ်ညာဘက်သို့ ဦးတည်နေသည့် လှံစွပ်ပါ စက်ဝိုင်းပုံစံ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သင်္ကေတကို အမျိုးသား လိင်ညွှန်း သင်္ကေတအဖြစ်လည်း အသုံးပြုကြသည်။ ဤသင်္ကေတသည် အနည်းဆုံး ၁၁ ရာစုခန့်ကတည်းက စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ယင်း၏ ရှေ့ပြေးပုံစံဟု ယူဆနိုင်သည်များကို ဂရိ Oxyrhynchus ပုရပိုက်မူများတွင် တွေ့ရှိထားပြီး ဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် အသိဥာဏ်ရှိသော အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများ နေထိုင်ကြသည်ဆိုသည့် အတွေးအခေါ်သည် ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ ရှာပါရဲလီ (Schiaparelli) ၏ ''မြောင်းများ'' (canali) တွေ့ရှိမှု စောင့်ကြည့်လေ့လာချက်များနှင့် ပါစီဗယ် လိုဝဲလ် (Percival Lowell) ၏ အဆိုပါအကြောင်းအရာဆိုင်ရာ စာအုပ်များ ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ခြောက်သွေ့၍ အေးစက်ကာ သေဆုံးနေပြီဖြစ်သော ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုများက ရေသွင်းမြောင်းများကို တည်ဆောက်ထားကြသည်ဆိုသည့် စံနမူနာပြ ယူဆချက် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last1=Eschner |first1=Kat |title=The Bizarre Beliefs of Astronomer Percival Lowell |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/bizarre-beliefs-astronomer-percival-lowell-180962432/ |access-date=25 December 2021 |website=Smithsonian Magazine |language=en |archive-date=25 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211225111323/https://www.smithsonianmag.com/smart-news/bizarre-beliefs-astronomer-percival-lowell-180962432/ |url-status=live}}</ref> ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ အခြားသော လေ့လာတွေ့ရှိချက်များနှင့် ကြေညာချက်များသည်လည်း ''အင်္ဂါဂြိုဟ် ရူးသွပ်မှု'' (Mars Fever) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် ဖြစ်စဉ်ကို ပိုမိုအားကောင်းစေခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်၏ ကြည်လင်ပြတ်သားမှုမြင့်မားသော မြေပုံညွှန်းများအရ သက်ရှိများ နေထိုင်ခဲ့သည့် အထောက်အထား တစ်စုံတစ်ရာမျှ မတွေ့ရှိရသေးသော်လည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ အသိဥာဏ်ရှိ သက်ရှိများအကြောင်း သာမန်သိပ္ပံထက် လွန်လွန်ကဲကဲ မှန်းဆချက်များ (pseudoscientific speculation) မှာ ဆက်လက်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ မြောင်းများ စောင့်ကြည့်လေ့လာချက်ကို သတိရစေသည့် အလားတူ မှန်းဆချက်များသည် အာကာသယာဉ် ရိုက်ကူးထားသော ပုံရိပ်များတွင် မြင်တွေ့ရသည့် ''ပိရမစ်များ'' နှင့် ''အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်မှ လူမျက်နှာပုံ'' ကဲ့သို့သော သေးငယ်သည့် မြေပြင်ရုပ်သွင်များပေါ်တွင် အခြေခံထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |last=Plait |first=Philip C. |title=Bad Astronomy: Misconceptions and Misuses Revealed, from Astrology to the Moon Landing 'Hoax' |title-link=Bad Astronomy |date=2002 |publisher=Wiley |isbn=0-471-40976-6 |location=New York |pages=233–234 |oclc=48885221 |author-link=Phil Plait}}</ref> ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ အာကာသဗေဒပညာရှင် [[ကားလ် ဆေဂန်]] (Carl Sagan) က သူ၏ ''Cosmos'' စာအုပ်တွင် "အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ကျွန်ုပ်တို့ ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ မျှော်လင့်ချက်များနှင့် စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကို ထာဝရပုံရိပ်ယောင်အဖြစ် ထောက်ပြရာ ဒဏ္ဍာရီဆန်သော ကွင်းပြင်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သိသာထင်ရှားသော အနီရောင်နှင့် ၎င်း၏ မျက်နှာပြင် အခြေအနေများသည် သက်ရှိများကိုတင်မကဘဲ အသိဥာဏ်ရှိ သက်ရှိများကိုပါ ထောက်ပံ့ပေးနိုင်သည်ဆိုသည့် ၁၉ ရာစု သိပ္ပံဆိုင်ရာ မှန်းဆချက်များသည် ဝတ္ထုတို/ရှည်များတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ပုံဖော်ဖွဲ့ဆိုမှုကို အားပေးလှုံ့ဆော်ခဲ့သည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် H. G. Wells ၏ အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများက သေဆုံးနေသော ဂြိုဟ်မှ လွတ်မြောက်ရန် ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကို ကျူးကျော်ဝင်ရောက်သည့် ''The War of the Worlds''၊ Ray Bradbury ၏ လူသားစူးစမ်းရှာဖွေသူများက အင်္ဂါဂြိုဟ် ယဉ်ကျေးမှုကို မတော်တဆ ဖျက်ဆီးလိုက်သည့် ''The Martian Chronicles'' အပြင် Edgar Rice Burroughs ၏ ''Barsoom'' စီးရီး၊ C. S. Lewis ၏ ''Out of the Silent Planet'' (၁၉၃၈) ဝတ္ထုနှင့် ၁၉၆၀ ရာစုနှစ်ဝက် မတိုင်မီ Robert A. Heinlein ရေးသားခဲ့သော ပုံပြင်ပေါင်းများစွာကဲ့သို့သော သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ စိတ်ကူးယဉ် ဇာတ်လမ်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများ၏ ပုံဖော်မှုများသည် ကာတွန်းရုပ်ရှင်များအထိ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။ အသိဥာဏ်ရှိသော အင်္ဂါဂြိုဟ်သား ကာတွန်းဇာတ်ကောင် ဟာသပုံစံ Marvin the Martian ကို Warner Brothers ၏ Looney Tunes ကာတွန်းများတွင် Haredevil Hare (၁၉၄၈) ဇာတ်ကောင်အဖြစ် စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး ယနေ့ထက်ထိ ရေပန်းစားသော ယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် တည်ရှိနေခဲ့သည်။ Mariner နှင့် Viking အာကာသယာဉ်များက အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် သက်ရှိမရှိသော၊ ရေမြောင်းများမရှိသော ကမ္ဘာကြီးအဖြစ် ဓာတ်ပုံများ ပြန်လည်ပေးပို့လာပြီးနောက် အဆိုပါ အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ စိတ်ကူးယဉ်ယူဆချက်များကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ကြသည်။ သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ စာရေးဆရာအများစုအတွက် အသစ်တွေ့ရှိချက်များသည် စတင်ချိန်တွင် ကန့်သတ်ချက်များအဖြစ် ထင်မှတ်ခဲ့ရသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် Viking ခေတ်လွန် အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ အသိပညာများသည် Kim Stanley Robinson ၏ အင်္ဂါဂြိုဟ် သုံးတွဲပေါင်း ဝတ္ထု (Mars trilogy) ကဲ့သို့သော လက်ရာများအတွက် စိတ်ကူးဉာဏ်ကွန့်မြူးစရာ အရင်းအမြစ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=Crossley |first=Robert |url=https://books.google.com/books?id=v3TDEDfEPdEC |title=Imagining Mars: A Literary History |date=3 January 2011 |publisher=Wesleyan University Press |isbn=978-0-8195-7105-2 |pages=xiii-xiv |language=en}}</ref> [[File:An artist’s impression of Mars four billion years ago.jpg|thumb|right|လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄ [[ဘီလီယံ]]ခန့်အကြာက အင်္ဂါဂြိုဟ်၏အခြေနေအား အနုပညာရှင်မှ ပုံဖော်ထားပုံ]] == ယနေ့အခြေအနေ == ၂၀၀၈ ခုနှစ် မတ်လအချိန်ထိ သိပ္ပံပညာရှင်တို့ အနေဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ ယခုလက်ရှိနေထိုင်သော သို့မဟုတ် မျိုးတုံးပျောက်ကွယ်သွားသော သက်ရှိဟူ၍ မတွေ့ရှိသေးပေ။ အချို့သော လူမပါသော [[အာကာသယာဉ်]]များသည် အင်္ဂါဂြိုဟ်သို့ ရောက်ရှိလေ့လာခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ အချို့မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို လှည့်ပတ်သွားလာခဲ့ကြပြီး အချို့မှာ ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ဆင်းသက်ခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ကို ရိုက်ကူးထားသော ဓာတ်ပုံများကို အချို့သော အာကာသယာဉ်တို့မှ ရိုက်ယူပြီး ကမ္ဘာမြေပြင်သို့ ပြန်လည်ထုတ်လွှတ်ပေးပို့ခဲ့ကြသည်။ အချို့သောလူများက အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ လူများစေလွှတ်ရန်စိတ်ဝင်စားကြသည်။ သို့သော် အာကာသယာဉ်မှူးများအနေဖြင့် [[အာကာသ]]ထဲတွင် နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် နေရမည်ဖြစ်၍ ထိုအကြံအစည်မှာ အကောင်အထည်ပေါ်ရန် ခက်ခဲသည်။ (၂ဝ၂ဝ) ခုနှစ်တွင် [[နာဆာ]]မှ လူလိုက်ပါသော အာကာသယာဉ်များဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ လူသားများအားစေလွှတ်ရန် ရည်မှန်းထားသည်။ သို့​သော် (၂၀၂၁) ခုနှစ်အထိအ​ကောင်ထည်မ​ပေါ်​သေး​ပေ။NASA တွင်လက်ရှိတွင် (၂၀၂၀-၂၀၂၁) rovers နှစ်ခု (Curiosity and Perseverance)၊ Lander (InSight) နှင့် Mars (အင်္ဂါစပ်) တို့က Mars ၏မျက်နှာပြင်ကိုစူးစမ်းလေ့လာလျက်ရှိသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်မေလတွင်တရုတ်သည်၎င်း၏ Zhurong Mars rover ကိုထိမှန်သောအခါအင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင်အောင်မြင်စွာဆင်းသက်နိုင်သောဒုတိယမြောက်နိုင်ငံဖြစ်လာသည်။ == ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] *[[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] ==ကျမ်းကိုး== {{reflist|colwidth=30em|refs= <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name="meanplane">{{cite web |date=April 3, 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=April 10, 2009 |archivedate=14 May 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 December 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also invariable plane)</ref> <ref name="Seidelmann2007">{{cite journal |doi=10.1007/s10569-007-9072-y |last1=Seidelmann |first1=P. Kenneth |last2=Archinal |first2=Brent A. |last3=A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere --> |first3=Michael F.| display-authors = 3 |last4=Conrad |first4=Albert R. |last5=Consolmagno |first5=Guy J. |last6=Hestroffer |first6=Daniel |last7=Hilton |first7=James L. |last8=Krasinsky |first8=Georgij A. |last9=Neumann |first9=Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen |last11=Stooke |first11=Philip J. |last12=Tedesco |first12=Edward F. |last13=Tholen |first13=David J. |last14=Thomas |first14=Peter C. |last15=Williams |first15=Iwan P. |year=2007 |title=Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006 |url=https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155 |journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy |volume=98 |issue=3 |pages=155–180 |pmid= |pmc= |bibcode=2007CeMDA..98..155S |ref={{sfnRef|Seidelmann Archinal A'hearn et al.|2007}}}}</ref> <ref name="lodders1998">{{cite book |author=Lodders, Katharina; Fegley, Bruce |date=1998 |title=The planetary scientist's companion |url=https://archive.org/details/planetaryscienti0000lodd |page=[https://archive.org/details/planetaryscienti0000lodd/page/n211 190] |publisher=Oxford University Press US |isbn=0-19-511694-1}}</ref> <ref name="Folkner1997">{{cite journal |author=Folkner, W. M. |title=Interior Structure and Seasonal Mass Redistribution of Mars from Radio Tracking of Mars Pathfinder |url=https://archive.org/details/sim_science_1997-12-05_278_5344/page/1748 |journal=Science |volume=278 |issue=5344 |date=1997 |pages=1749–1752 |issn=00368075 |doi=10.1126/science.278.5344.1749 |bibcode=1997Sci...278.1749F |display-authors=etal}}</ref> <ref name="nssdc">{{cite web |author=Williams, David R. |title=Mars Fact Sheet |work=National Space Science Data Center |publisher=NASA |date=September 1, 2004 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html |accessdate=June 24, 2006 |archive-date=12 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612092806/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html }}</ref> <ref Name="MallamaMars">{{cite journal |author=Mallama, A. |title=The magnitude and albedo of Mars |journal=Icarus |volume=192 |issue=2 |pages=404–416 |date=2007 |doi=10.1016/j.icarus.2007.07.011 |bibcode=2007Icar..192..404M}}</ref> <ref Name="MallamaSky">{{cite journal |author=Mallama, A. |title=Planetary magnitudes |journal=Sky and Telescope |volume=121 |issue=1 |pages=51–56 |date=2011}}</ref> <ref name="konopliv2011">{{cite journal |last1=Konopliv |first1=Alex S. |last2=Asmar |first2=Sami W. |last3=Folkner |first3=William M. |last4=Karatekin |first4=Özgür |last5=Nunes |first5=Daniel C. |last6=Smrekar |first6=Suzanne E. |last7=Yoder |first7=Charles F. |last8=Zuber |first8=Maria T. |display-authors=5 |title=Mars high resolution gravity fields from MRO, Mars seasonal gravity, and other dynamical parameters |journal=Icarus |volume=211 |issue=1 |date=January 2011 |pages=401–428 |bibcode=2011Icar..211..401K |doi=10.1016/j.icarus.2010.10.004}}</ref> <ref name="barlow08">{{cite book |first=Nadine G. |last=Barlow |date=2008 |title=Mars: an introduction to its interior, surface and atmosphere |series=Cambridge planetary science |page=21 |volume=8 |isbn=0-521-85226-9 |publisher=Cambridge University Press}}</ref> <ref name=cold>{{cite web |url=http://www.astronomycafe.net/qadir/q2681.html |title=What is the typical temperature on Mars? |work=Astronomycafe.net |accessdate=August 14, 2012}}</ref> <ref name=hot>{{cite web |url=http://marsrover.nasa.gov/spotlight/20070612.html |title=Mars Exploration Rover Mission: Spotlight |work=Marsrover.nasa.gov |date=June 12, 2007 |accessdate=August 14, 2012 |archivedate=2 November 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131102112312/http://marsrover.nasa.gov/spotlight/20070612.html }}</ref> }} {{Footer SolarSystem}} [[Category:အင်္ဂါဂြိုဟ်]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] 39zinearfq55m5pw57b2687tow32lrp 1056939 1056935 2026-10-09T09:51:51Z Dr Lotus Black 31011 /* ပုံပန်းသဏ္ဌာန် */ 1056939 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = အင်္ဂါဂြိုဟ် | symbol = [[File:Mars symbol (bold).svg|24px|♂]] | bgcolour= #a0ffa0 | image = [[File:Mars 23 aug 2003 hubble.jpg|275px|အင်္ဂါဂြိုဟ်]] | caption = [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|ဟာဘယ် တယ်လီစကုပ်]]မှ<br>အင်္ဂါဂြိုဟ်ပုံ ၂၀၀၃ ခုနှစ်။ | orbit_ref = <ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|fmt=commas|1.6660|ul=AU}}<br>{{val|fmt=commas|249.2|u=Gm}} | perihelion = {{val|fmt=commas|1.3814|u=AU}}<br>{{val|fmt=commas|206.7|u=Gm}} | semimajor = {{val|fmt=commas|1.523679|u=AU}}<br>{{val|fmt=commas|227.9392|u=Gm}} | eccentricity = 0.0934 | period = {{val|1.8808|u=julian year }}<br>{{val|686.971|u=days}}<br>{{val|668.5991}}&nbsp;[[timekeeping on Mars|sols]] | synodic_period = 779.96&nbsp;days<br>2.135&nbsp;Julian years | avg_speed = {{val|24.077|u=km/s}} | mean_anomaly = {{val|19.373|u=°}} | inclination = 1.850° to [[ecliptic]]<br>5.65° to Sun's equator<br>1.67° to invariable plane<ref name="meanplane" /> | asc_node = 49.558° | arg_peri = 286.502° | satellites = ၂ | allsatellites=yes | physical_characteristics = yes | equatorial_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3396.2|0.1|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /><br> 0.533 Earths | polar_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3376.2|0.1|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /><br> 0.531 Earths | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3389.5|0.2|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /> | flattening = {{val|fmt=commas|0.00589|0.00015}} <!-- calculated from data in ref name="Seidelmann2007" --> | surface_area = {{val|fmt=commas|144798500|u=km2}}<br> 0.284 Earths <!--144,371,391 km2 in [http://www.peeep.us/7437231b] --> | volume = {{val|1.6318|e=11|u=km3}}<ref name=lodders1998 /><br> 0.151 Earths | mass = {{val|6.4171|e=23|u=kg}}<ref name=konopliv2011 /><br> 0.107 Earths | density = {{val|3.9335|0.0004|u=g/cm³}}<ref name="lodders1998" /> | surface_grav = {{val|3.711|ul=m/s²}}<ref name="lodders1998" /><br> 0.376&nbsp;''[[g-force|g]]'' | moment_of_inertia_factor = {{val|0.3662|0.0017}}<ref name="Folkner1997" /> | escape_velocity = 5.027&nbsp;km/s | sidereal_day = {{val|fmt=commas|1.025957|u=day}}<br> {{RA|24|37|22}}<ref name="lodders1998" /> | rot_velocity = {{convert|868.22|km/h|m/s|abbr=on}} | axial_tilt = 25.19° to its orbital plane<ref name="nssdc" /> | right_asc_north_pole = {{RA|21|10|44}}<br> {{val|fmt=commas|317.68143|u=°}} | declination = {{val|fmt=commas|52.88650|u=°}} | albedo = 0.170 ([[geometric albedo|geometric]])<ref name="MallamaMars" /><br>0.25 ([[Bond albedo|Bond]])<ref name="nssdc" /> | magnitude = {{nowrap|+1.6 to −3.0}}<ref Name="MallamaSky" /> | angular_size = 3.5–25.1″<ref name="nssdc" /> | temperatures = yes | temp_name1 = Kelvin | min_temp_1 = 130&nbsp;K | mean_temp_1 = 210&nbsp;K<ref name="nssdc" /> | max_temp_1 = 308&nbsp;K | temp_name2 = Celsius | min_temp_2 = −143&nbsp;°C<ref name=cold /> | mean_temp_2 = −63&nbsp;°C | max_temp_2 = 35&nbsp;°C<ref name=hot /> | pronounced = ဗြိတိသျှ အင်္ဂလိပ်: /mɑːz/ <br>အမေရိကန် အင်္ဂလိပ်: {{IPAc-en|audio=en-us-Mars.ogg|ˈ|m|ɑr|z}} | adjectives = Martian | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="nssdc" /><ref name="barlow08" /> | surface_pressure = 0.636 (0.4–0.87)&nbsp;[[pascal (unit)|kPa]]<br>{{convert|0.636|kPa|atm|disp=out}} | atmosphere_density = | atmosphere_composition = {{plainlist| * 95.97% [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] * 1.93% [[အာဂွန်]] * 1.89% [[နိုက်ထရိုဂျင်]] * 0.146% [[အောက်ဆီဂျင်]] * 0.0557% [[ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုဒ်]] }} }} '''အင်္ဂါဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Mars}}) သည် [[နေ]]မှ စတင်ရေတွက်လျှင် စတုတ္ထမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်၊၊ ၎င်း၏ လိမ္မော်နီရောင် သွင်ပြင်ကြောင့်<ref name="Rees2012">{{cite book |title=Universe: The Definitive Visual Guide |date=October 2012 |publisher=Dorling Kindersley |isbn=978-0-7566-9841-6 |editor-last=Rees |editor-first=Martin J. |location=New York |pages=160–161}}</ref> '''ဂြိုဟ်နီကြီး'''<ref name="nasa-facts">{{Cite web |title=Mars: Facts |website=NASA Science |url=https://science.nasa.gov/mars/facts/ |access-date=7 September 2026 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20260704063354/https://science.nasa.gov/mars/facts/ |archive-date=4 July 2026 |url-status=live}}</ref> ဟုလည်း လူသိများသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]]အများစု ပါဝင်သော ကျဲပါးသည့် လေထုရှိသော သဲကန္တာရဆန်သည့် ကျောက်ဆောင်ဂြိုဟ်တစ်လုံး ဖြစ်သည်။ ပျမ်းမျှ လေထုဖိအားမှာ ကမ္ဘာ့လေထုဖိအား၏ ထောင်ဂဏန်းပုံ အနည်းငယ်မျှသာ ရှိပြီး လေထုအပူချိန်မှာ -၁၅၃ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်မှ ၂၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (-၂၄၃ မှ ၆၈ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ရှိကာ ပြင်ပအာကာသ ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှု မြင့်မားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် မြေအောက်၌ သို့မဟုတ် လေထုအတွင်း ကျဲပါးစွာဖြင့် ရေအချို့ ကျန်ရှိနေပြီး တိမ်တိုက်များ၊ မြူများ၊ နှင်းခဲများအပြင် အမြဲအေးခဲနေသော မြေဆီလွှာနှင့် ရေခဲပြင်ကြီးများ (ရာသီအလိုက်ဖြစ်ပေါ်သော ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် နှင်းခဲများ) အဖြစ် တည်ရှိသော်လည်း မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အရည်အဖြစ် တည်ရှိသော ရေထု မရှိပေ။ ၎င်း၏ မျက်နှာပြင် ဆွဲငင်အားမှာ ကမ္ဘာ့ဆွဲငင်အား၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့် သို့မဟုတ် [[လကမ္ဘာ]]၏ ဆွဲငင်အားထက် နှစ်ဆခန့် ရှိသည်။ ပျမ်းမျှ အချင်း မီတာ ၆,၇၇၉ ကီလိုမီတာ (၄,၂၁၂ မိုင်) ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာ့အချင်း၏ တစ်ဝက်ခန့်<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Matthew |date=21 June 2016 |title=What Are The Diameters of the Planets? |url=https://www.universetoday.com/articles/diameters-of-the-planets |access-date=11 June 2026 |website=Universe Today |language=en}}</ref> သို့မဟုတ် လ၏ အချင်းထက် နှစ်ဆခန့် ရှိပြီး မျက်နှာပြင်ဧရိယာမှာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကုန်းမြေဧရိယာ အားလုံး၏ စုစုပေါင်း ပမာဏခန့် ရှိသည်။ အမှုန်အမွှား ဖုန်မှုန့်များသည် မျက်နှာပြင်တစ်လျှောက်နှင့် လေထုအတွင်း ပျံ့နှံ့လျက်ရှိပြီး လေထုကျဲပါးသဖြင့် တိုက်ခတ်သော လေအား နည်းပါးသော်လည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နည်းပါးသော ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖုန်မှုန့်များ အလွယ်တကူ လွင့်ပျံသွားလေ့ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မြေမျက်နှာပြင်သည် တောင်နှင့် မြောက် သိသိသာသာ ကွဲပြားလျက်ရှိရာ မြောက်ဘက်ကမ္ဘာခြမ်းတွင် အများအားဖြင့် အတော်အတန် ညီညာ၍ နိမ့်ပါးသော လွင်ပြင်များ ပါဝင်ပြီး တောင်ဘက်ကမ္ဘာခြမ်းတွင် ဥက္ကာတွင်းများ အများအပြားရှိသည့် ကုန်းမြင့်များ ပါဝင်သည်။ ဇီဝဗေဒနှင့် ရူပဗေဒဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်အရ ဂြိုဟ်အတွင်းပိုင်းမှ ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုများရှိ၍ သက်ဝင်လှုပ်ရှားမှု အတော်အတန်ရှိပြီး ငြိမ်းသွားခဲ့ပြီဖြစ်သော ဧရာမ မီးတောင်ကြီးများ (အမြင့်ဆုံးမှာ ၂၁.၉ ကီလိုမီတာ သို့မဟုတ် ၁၃.၆ မိုင် မြင့်သည့် [[အိုလံပတ်တောင်]]) အပြင် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အကြီးဆုံး ချောက်ကမ်းပါးကြီးများထဲမှ တစ်ခု (အလျား ကီလိုမီတာ ၄,၀၀၀ သို့မဟုတ် မိုင် ၂,၅၀၀ ရှည်လျားသည့် Valles Marineris) လည်း ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် သေးငယ်ပြီး ပုံသဏ္ဌာန် မမှန်သော [[အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|သဘာဝအရံဂြိုဟ်လ နှစ်စင်း]] ရှိရာ ၎င်းတို့မှာ [[ဖိုဘော့စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဖိုးဘော့စ်]] (Phobos) နှင့် [[ဒိုင်မိုစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒီးမော့စ်]] (Deimos) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုးစွန်းသည် ၂၅ ဒီဂရီ သိသာစွာ စိမ်းစောင်းနေသဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် ကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် (ကမ္ဘာ၏ ဝင်ရိုးစွန်း စိမ်းစောင်းမှုမှာ ၂၃.၅ ဒီဂရီ ဖြစ်သည်) [[ရာသီဥတု]]များ ဖြစ်ပေါ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နေပတ်နှစ် တစ်နှစ်သည် ကမ္ဘာမြေနှစ် ၁.၈၈ နှစ် (ကမ္ဘာမြေရက်ပေါင်း ၆၈၇ ရက်) နှင့် ညီမျှပြီး အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ တစ်ရက် (sol) သည် ၂၄.၆ နာရီနှင့် ညီမျှသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅ ဘီလီယံခန့်က အခြားသော ဂြိုဟ်များနှင့်အတူ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ Noachian ခေတ်ကာလ (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅ ဘီလီယံမှ ၃.၅ ဘီလီယံအထိ) အတွင်း ၎င်း၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် [[ဥက္ကာခဲ]]များ ထိမှန်ခြင်း၊ လှိုဏ်ဝှမ်းများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၊ တိုက်စားခံရခြင်း၊ [[သမုဒ္ဒရာ]]များ တည်ရှိခဲ့နိုင်ခြင်းနှင့် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] ဆုံးရှုံးသွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ Hesperian ခေတ်ကာလ (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃.၅ ဘီလီယံမှ စတင်ခဲ့ပြီး နှစ်ပေါင်း ၃.၃–၂.၉ ဘီလီယံတွင် အဆုံးသတ်ခဲ့) ၌ ကျယ်ပြန့်သော မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများနှင့် ရေကြီးရေလျှံမှုများ ကြီးမားစွာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး ဧရာမ ရေဆင်းမြောင်းကြီးများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်အထိ ဆက်လက်တည်ရှိနေသော Amazonian ခေတ်ကာလသည် လက်ရှိ မြေမျက်နှာပြင် ဖြစ်စဉ်များပေါ်တွင် အဓိက လွှမ်းမိုးလျက်ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သမိုင်းကြောင်းအရ ယခင်က သို့မဟုတ် လက်ရှိအချိန်၌ သက်ရှိများ တည်ရှိနိုင်ခြေမှာ သိပ္ပံပညာရှင်များ တက်ကြွစွာ သုတေသနပြုနေသည့် နယ်ပယ်တစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေပြီး အချို့သော သဲလွန်စများကို ဆက်လက်စစ်ဆေးရန် လိုအပ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ကောင်းကင်တွင် နီရဲသော ကြယ်တစ်လုံးအဖြစ် သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို သမိုင်းတစ်လျှောက် လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ကြပြီး ယဉ်ကျေးမှုအသီးသီး၌ အမျိုးမျိုးသော စွဲယူယူဆချက်များ ရှိခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ''Mars 1'' ဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆီသို့ ပထမဆုံး ပျံသန်းမှု ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း လမ်းခရီးတွင် ဆက်သွယ်ရေး ပြတ်တောက်သွားခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ပထမဆုံး အောင်မြင်စွာ ဘေးမှ ဖြတ်ပျံသန်း၍ စူးစမ်းနိုင်ခဲ့သည်မှာ ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် [[မာရီနာ ၄]] အာကာသ စူးစမ်းရေးယာဉ်ဖြင့် ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် [[မာရီနာ ၉]] သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်နိုင်ခဲ့ပြီး လ၊ နေ သို့မဟုတ် ကမ္ဘာမှလွဲ၍ အခြားသော အာကာသဝတ္ထုတစ်ခုကို ပထမဆုံး ပတ်ကြည့်နိုင်သည့် အာကာသယာဉ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုနှစ်မှာပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ ထိန်းချုပ်မှုမရှိဘဲ ပထမဆုံး ပျက်ကျခဲ့မှု (Mars 2) နှင့် ပထမဆုံး အောင်မြင်စွာ ဆင်းသက်နိုင်ခဲ့မှု (Mars 3) တို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်မှစ၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် စူးစမ်းရေးယာဉ်များ မပြတ်မတောက် သက်ဝင်လှုပ်ရှားလျက်ရှိသည်။ အချို့သော အချိန်များ၌ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်း သို့မဟုတ် မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ် ၁၀ စင်းထက်မက တစ်ပြိုင်နက်တည်း လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ ကမ္ဘာမှလွဲ၍ အခြားမည်သည့် ဂြိုဟ်ထက်မဆို ပိုမိုများပြားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် အနာဂတ် လူလိုက်ပါမည့် စူးစမ်းလေ့လာရေး ခရီးစဉ်များအတွက် မကြာခဏ အဆိုပြုခြင်းခံရသော ပစ်မှတ်တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း လက်ရှိတွင် ထိုသို့သော ခရီးစဉ်မျိုး အစီအစဉ် မရှိသေးပေ။ == ဂြိုဟ်ရံလများ == {{Main|အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|ဖိုဘော့စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒိုင်မိုစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)}} အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် (ကမ္ဘာ့လနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက) အတော်အတန် သေးငယ်သော သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ နှစ်စင်း တည်ရှိပြီး အချင်းအားဖြင့် ၂၂ ကီလိုမီတာ (၁၄ မိုင်) ခန့်ရှိသော [[ဖိုဘော့စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဖိုဘော့စ်]] (Phobos) နှင့် ၁၂ ကီလိုမီတာ (၇.၅ မိုင်) ခန့်ရှိသော [[ဒိုင်မိုစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒေမော့စ်]] (Deimos) တို့ ဖြစ်ကြကာ၊ ဂြိုဟ်ကို ၉,၃၇၆ ကီလိုမီတာ (၅,၈၂၆ မိုင်) နှင့် ၂၃,၄၆၀ ကီလိုမီတာ (၁၄,၅၈၀ မိုင်) အကွာအဝေးတို့မှ အသီးသီး ပတ်လှည့်နေကြသည်။ ၎င်း အရံလ နှစ်စင်း၏ မူလအစမှာ ရှင်းလင်းစွာ မသိရှိရသေးသော်လည်း၊ ရေပန်းစားသော ယူဆချက်တစ်ခုတွင် ၎င်းတို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်းသို့ ဖမ်းယူခြင်းခံခဲ့ရသည့် [[ဥက္ကာခဲ]]များ (asteroids) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုထားသည်။ အရံဂြိုဟ် နှစ်စင်းစလုံးကို ၁၈၇၇ ခုနှစ်တွင် အာဆက်ဖ် ဟောလ် (Asaph Hall) က စမ်းသပ်တွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ [[ဂရိ ဒဏ္ဍာရီ]]တွင် ခမည်းတော် စစ်နတ်ဘုရား [[အဲရီးဇ်]] (Ares) နှင့်အတူ စစ်ပွဲအတွင်း သို့ လိုက်ပါသွားကြသည့် အမြွှာညီနောင်များဖြစ်သော ဖိုးဘော့စ် (ထိတ်လန့်ခြင်းနှင့် ကြောက်ရွံ့ခြင်းဆိုင်ရာ နတ်ဘုရား) နှင့် ဒီးမော့စ် (ထောက်လှန့်ခြင်းနှင့် ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ခြင်းဆိုင်ရာ နတ်ဘုရား) ဇာတ်ကောင်များကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=Planetary Names |url=https://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/Planets#MartianSystem |access-date=30 May 2022 |website=planetarynames.wr.usgs.gov |archive-date=30 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230164721/https://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/Planets#MartianSystem |url-status=live}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ရောမတို့၏ သတ်မှတ်ချက်အရ အရီးစ် နတ်ဘုရားနှင့် ထပ်တူညီသည်။ ခေတ်သစ် ဂရိဘာသာစကားတွင် အဆိုပါဂြိုဟ်သည် ယင်း၏ ရှေးဟောင်းအမည် အရီးစ် (Aris: Άρης) ကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်မှကြည့်လျှင် ဖိုးဘော့စ်နှင့် ဒီးမော့စ်တို့၏ ရွေ့လျားမှုများသည် [[လကမ္ဘာ|ကမ္ဘာ့အရံလ]]၏ ရွေ့လျားမှုနှင့် မတူဘဲ ကွဲပြားနေသည်။ ဖိုးဘော့စ်သည် အနောက်ဘက်မှ ထွက်ပေါ်လာပြီး အရှေ့ဘက်တွင် ဝင်ရောက်ကာ ၁၁ နာရီအတွင်း၌ပင် နောက်တစ်ကြိမ် ထပ်မံ ထွက်ပေါ်လာသည်။ ဒီးမော့စ်မှာမူ ပတ်လမ်းကြာချိန်နှင့် ဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်ချိန် ပတ်ဝန်းကျင် တူညီသည့် တူညီချိန် ပတ်လမ်းကြောင်း (synchronous orbit) ၏ အပြင်ဘက်နားလေး၌သာ ရှိနေသဖြင့် မျှော်လင့်ထားသည့်အတိုင်း အရှေ့ဘက်မှ ထွက်ပေါ်လာသော်လည်း အလွန် နှေးကွေးသည်။ ဖိုးဘော့စ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းသည် တူညီချိန် အမြင့်ပိုင်းအောက်၌ တည်ရှိသောကြောင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဒီရေဆိုင်ရာ အားများ (tidal forces) က ယင်း၏ ပတ်လမ်းကြောင်းကို တဖြည်းဖြည်း နိမ့်ကျသွားစေသည်။ နောင် နှစ်သန်းပေါင်း ၅၀ ခန့်အကြာတွင် ဖိုးဘော့စ်သည် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ပျက်ကျသွားနိုင်သကဲ့သို့ ဂြိုဟ်ကို ပတ်လှည့်နေသည့် ကွင်းဆက် ရုပ်သွင်တစ်ခုအဖြစ်သို့လည်း ပြိုကွဲသွားနိုင်သည်။<ref>{{cite web |title=Phobos |url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/mars-moons/phobos/in-depth |access-date=12 January 2022 |date=19 December 2019 |website=NASA Solar System Exploration |archive-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220112004526/https://solarsystem.nasa.gov/moons/mars-moons/phobos/in-depth/ |url-status=live}}</ref> ဤအရံဂြိုဟ် နှစ်စင်း၏ မူလအစကို သေချာစွာ နားလည်သဘောပေါက်ခြင်း မရှိသေးပေ။ ၎င်းတို့၏ အလင်းပြန်နှုန်း နည်းပါးခြင်းနှင့် ကာဗွန်ဓာတ်ပါ ကာဗွန်နေးရှပ် ချွန်ဒရိုက် (carbonaceous chondrite) ပါဝင်မှုတို့သည် ဥက္ကာခဲများနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ယူဆရသဖြင့် ဖမ်းယူခြင်းခံရသည်ဆိုသော ယူဆချက်ကို ထောက်ခံနေသည်။ ဖိုးဘော့စ်၏ မတည်ငြိမ်သော ပတ်လမ်းကြောင်းသည်လည်း မကြာသေးမီကမှ ဖမ်းယူခြင်းခံခဲ့ရသည့် သဘောသို့ ညွှန်းဆိုနေသည်။ သို့သော်လည်း နှစ်စင်းစလုံးသည် အီကွေတာ အနီးတွင် စက်ဝိုင်းပုံစံ ပတ်လမ်းကြောင်းများ ရှိနေကြရာ၊ ၎င်းသည် ဖမ်းယူခြင်းခံရသည့် အရာများအတွက် ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ လိုအပ်သော ဖမ်းယူမှု ရူပဗေဒဆိုင်ရာ အရှိန်စနစ်များမှာလည်း ရှုပ်ထွေးလှသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ် သမိုင်းအစောပိုင်းတွင် ဒြပ်ထု စုစည်းဖြစ်ပေါ်မှု (Accretion) သည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော်လည်း၊ အကယ်၍ အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ပါက အင်္ဂါဂြိုဟ် ကိုယ်တိုင်ထက် ဥက္ကာခဲများနှင့် ပိုမိုဆင်တူသည့် ပါဝင်မှုစနစ်အတွက်မူ အကြောင်းပြချက် ပေးနိုင်မည် မဟုတ်ပေ။<ref>{{cite web |title=Explaining the Birth of the Martian Moons |date=23 September 2016 |url=https://aasnova.org/2016/09/23/explaining-the-birth-of-the-martian-moons/ |access-date=13 December 2021 |language=en-US |website=AAS Nova |publisher=[[American Astronomical Society]] |archive-date=13 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211213022350/https://aasnova.org/2016/09/23/explaining-the-birth-of-the-martian-moons/ |url-status=live}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် အချင်း မီတာ ၅၀ မှ ၁၀၀ (၁၆၀ မှ ၃၃၀ ပေ) ထက် သေးငယ်သော မတွေ့ရှိရသေးသည့် အရံလများ ရှိနေနိုင်သေးပြီး ဖိုးဘော့စ်နှင့် ဒီးမော့စ် အကြားတွင် ဖုန်မှုန့်ကွင်းဆက်တစ်ခု တည်ရှိနေသည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။<ref name="adler">{{cite conference |last1=Adler |first1=M. |last2=Owen |first2=W. |last3=Riedel |first3=J. |date=June 2012 |title=Use of MRO Optical Navigation Camera to Prepare for Mars Sample Return |url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/marsconcepts2012/pdf/4337.pdf |conference=Concepts and Approaches for Mars Exploration. 12–14 June 2012. Houston, Texas. |issue=1679 |at=4337 |bibcode=2012LPICo1679.4337A |access-date=28 August 2012 |archive-date=26 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226060810/https://www.lpi.usra.edu/meetings/marsconcepts2012/pdf/4337.pdf%20 |url-status=live}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အရံဂြိုဟ်များ ဖြစ်လာစေသည့် တတိယမြောက် ဖြစ်နိုင်ခြေမှာ တတိယ ဒြပ်ထုတစ်ခု၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှု သို့မဟုတ် ပြင်းထန်သော ရိုက်ခတ် ပျက်စီးမှု အမျိုးအစားတစ်ခုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ဖိုးဘော့စ်၏ အတွင်းပိုင်းသည် အလွန်ပင် ပေါက်ရောက်ဆန်သော အခေါင်းပွပုံစံ ရှိနေကြောင်းနှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်မှ သိရှိထားသည့် phyllosilicates နှင့် အခြား သတ္တုဓာတ်များ အဓိက ပါဝင်နေကြောင်းကို ညွှန်းဆိုနေသည့် လတ်တလော အထောက်အထားများသည် ကမ္ဘာ့ အရံလ မူလအစ ဖြစ်တည်မှုဆိုင်ရာ လွှမ်းမိုးထားသည့် ယူဆချက်နှင့် အလားတူစွာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် လွင့်ထွက်သွားခဲ့သော ပစ္စည်းများက အင်္ဂါဂြိုဟ် ပတ်လမ်းအတွင်း၌ ပြန်လည် စုစည်းမိခြင်းမှ ဖိုးဘော့စ် ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း ဖြစ်ကြောင်းကို ထောက်ပြနေသည်။ အဆိုပါ အရံလများ၏ မြင်နိုင်သော အရောင်နှင့် အနီအောက်ရောင်ခြည်အနီး ရောင်စဉ်များသည် အပြင်ဘက် ပတ်လမ်းကြောင်းရှိ ဥက္ကာခဲများနှင့် ဆင်တူသော်လည်း ဖိုးဘော့စ်၏ အပူဆိုင်ရာ အနီအောက်ရောင်ခြည် ရောမှာမူ မည်သည့် ချွန်ဒရိုက် (chondrites) အမျိုးအစားနှင့်မျှ ကိုက်ညီမှု မရှိကြောင်း အစီရင်ခံထားသည်။ ဖိုးဘော့စ်နှင့် ဒီးမော့စ်တို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ ကြီးမားသော ရိုက်ခတ်မှုတစ်ရပ်မှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အပျက်အစီးများဖြင့် ဖြစ်တည်ခဲ့သော ရှေးဟောင်း အရံလတစ်ခု၏ အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် အဆိုပါ အရံလပေါ်သို့ ပိုမို၍ လတ်တလော ကျရောက်ခဲ့သည့် ရိုက်ခတ်မှုတစ်ခုကြောင့် ပြိုကွဲပျက်စီးသွားခဲ့ခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။<ref>{{cite journal |title=Dynamical evidence for Phobos and Deimos as remnants of a disrupted common progenitor |doi=10.1038/s41550-021-01306-2 |journal=Nature Astronomy |date=22 February 2021 |volume=5 |pages=539–543 |first1=Amirhossein |last1=Bagheri |first2=Amir |last2=Khan |first3=Michael |last3=Efroimsky |first4=Mikhail |last4=Kruglyakov |first5=Domenico |last5=Giardini |issue=6 |bibcode=2021NatAs...5..539B |s2cid=233924981}}</ref> ပိုမို လတ်တလောအားဖြင့် နိုင်ငံအများအပြားမှ သုတေသနအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့၏ လေ့လာဆန်းစစ်ချက်အရ အတိတ်ကာလက ဖိုးဘော့စ်ထက် အနည်းဆုံး ၁၅ ဆမျှ ကြီးမားသော ပျောက်ဆုံးသွားသည့် အရံလတစ်စင်း တည်ရှိခဲ့ဖူးနိုင်ကြောင်း ညွှန်းဆိုထားသည်။ ဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဒီရေဆိုင်ရာ ဖြစ်စဉ်များကို ထောက်ပြနေသည့် ကျောက်ဆောင်များကို ဆန်းစစ်ခြင်းအားဖြင့် အဆိုပါ ဒီရေတက်မှုများကို အတိတ်က တည်ရှိခဲ့သော အရံလတစ်စင်းက ထိန်းညှိပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။<ref>{{Cite web |last=Benningfield |first=Damond |date=11 December 2025 |title=Ancient Lake on Mars May Have Risen and Fallen Under the Tidal Pull of a Long Lost Moon |url=https://www.zmescience.com/space/ancient-lake-on-mars-may-have-risen-and-fallen-under-the-tidal-pull-of-a-long-lost-moon/ |access-date=13 December 2025 |website=ZME Science |language=en-US}}</ref> == အင်္ဂါဂြိုဟ်ရှိ သက်ရှိများ၊ ရာသီဥတု၊ ရေ နှင့် လေထု == အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် နေအဖွဲ့အစည်းတွင် ကမ္ဘာနှင့် အနီးဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်သဖြင့် လူသားတို့က သက်ရှိများရှိနိုင်မရှိနိုင် မေးခွန်းထုတ်ကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းမှ အခြားဂြိုဟ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ရာသီဥတုများမှာ အတူဆုံးဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုးပေါ်၌ တိမ်းစောင်းသော ဒီဂရီမှာလည်း ကမ္ဘာနှင့် အတူဆုံးဖြစ်သည်။ သို့သော် အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာနှင့်စာလျှင် နေမှပိုဝေးသဖြင့် ရာသီဥတုများမှာ ကမ္ဘာထက်ပို၍ ရှည်ကြာသည်။ ရလဒ်အားဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နှစ်တစ်နှစ်မှာ ကမ္ဘာ၏နှစ်တစ်နှစ်ထက်ပို၍ ရှည်လျားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏လေထုမှာ ကမ္ဘာ၏လေထုထက်ပို၍ ပါးလွှာသည်။ အံဩစရာကောင်းလောက်အောင်ပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အပူချိန်မှာ ဆောင်းရာသီတွင် ဝင်ရိုးစွန်းဒေသတို့တွင် အနှုတ် ၁၁၃ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ်မျှရှိပြီး နွေရာသီတွင် သုည ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ် မျှရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ရေရှိနေကြောင်းကို [[နာဆာ]] (NASA) က ၂၀၁၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့က အတည်ပြုခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ [[အောက်ဆီဂျင်]]နှင့် [[ရေ]]များ ရှိနေခြင်း အပါအဝင် သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သည့် အခြေအနေများ ရှိသည်ဟူသော အယူအဆကို အာကာသဗေဒ အသိုင်းအဝိုင်းက ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လက်ခံခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင် Lick လေ့လာရေးစခန်းမှ W. W. Campbell က အဆိုပါဂြိုဟ်ကို လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ရာ "အကယ်၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ လေထုအတွင်း ရေငွေ့ သို့မဟုတ် အောက်ဆီဂျင် တည်ရှိခဲ့ပါက ထိုအချိန်က ရရှိနိုင်သော ရောင်စဉ်တိုင်းကိရိယာများ (spectroscopes) ဖြင့် စမ်းသပ်တွေ့ရှိနိုင်ရန် ပမာဏ နည်းပါးလွန်းလှသည်" ဟု တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထိုစောင့်ကြည့်လေ့လာချက်သည် ထိုခေတ်ကာလ၏ တိုင်းတာမှုများစွာနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေသဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လက်ခံခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ Campbell နှင့် V. M. Slipher တို့သည် ၁၉၀၉ ခုနှစ်တွင် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ကိရိယာများကို အသုံးပြု၍ အဆိုပါ လေ့လာမှုကို ထပ်မံပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ရလဒ်များမှာ အတူတူပင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် W. S. Adams က ဤတွေ့ရှိချက်များကို အတည်မပြုနိုင်ခဲ့မီအထိ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ ကမ္ဘာမြေကဲ့သို့ သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သည်ဆိုသည့် ဒဏ္ဍာရီမှာ ပျက်ပြယ်မသွားခဲ့ပေ။ သို့သော်လည်း ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအထိ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ရာသီအလိုက် ပြောင်းလဲမှုများအတွက် သက်ရှိများကြောင့်မဟုတ်သည့် အခြားရှင်းလင်းချက်များကို ဘေးဖယ်၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ ဇီဝဗေဒအကြောင်း ဆောင်းပါးများ ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့ကြသည်။ ဂြိုဟ်များ၌ သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်မှု (ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုတွင် သက်ရှိများ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာရေးအတွက် သင့်တော်သော ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများ ဖြစ်ထွန်းလာနိုင်သည့် စွမ်းရည်) ဆိုင်ရာ လက်ရှိ နားလည်သဘောပေါက်မှုသည် ၎င်း၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ဒြပ်ရည်အဖြစ် တည်ရှိသော ရေရှိသည့် ဂြိုဟ်များကို ပိုမိုဦးစားပေးသည်။ အများအားဖြင့် ဤသို့ဖြစ်ရန် ဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းသည် [[သက်ရှိများရှင်သန်နိုင်သောဇုန်|သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သောဇုန်]] (habitable zone) အတွင်း ကျရောက်ရန် လိုအပ်ပြီး၊ နေအတွက် အဆိုပါဇုန်သည် ကမ္ဘာ့ပတ်လမ်းကြောင်း အတွင်းဘက်မှ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအထိ ကျယ်ပြန့်သည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် နေနှင့် အနီးဆုံးအမှတ် (perihelion) သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် ဤဒေသအတွင်းသို့ ရောက်ရှိသွားသော်လည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ကျဲပါးသော (ဖိအားနည်းသော) လေထုကြောင့် [[အရည်|ဒြပ်ရည်]]အဖြစ် တည်ရှိသော ရေသည် ကျယ်ပြန့်သော ဒေသများ၌ အချိန်ကြာမြင့်စွာ တည်ရှိနေခြင်းကို တားဆီးထားသည်။ အတိတ်ကာလက ဒြပ်ရည်အဖြစ် စီးဆင်းခဲ့သော ရေထု အထောက်အထားများသည် ထိုဂြိုဟ်၏ သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သည့် အလားအလာကို ဖော်ပြနေသည်။ လတ်တလော အထောက်အထားများအရ အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ မည်သည့် ရေထုမဆို ပုံမှန် ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ သက်ရှိများကို ထောက်ပံ့ပေးရန်အတွက် ဆားဓာတ်နှင့် အက်ဆစ်ဓာတ် လွန်ကဲနေနိုင်ကြောင်း ညွှန်းဆိုထားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေများသည် ဇီဝသက်ရှိများ တည်တံ့ခိုင်မြဲရေးအတွက် စိန်ခေါ်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အပူကူးပြောင်းမှု နည်းပါးခြင်း၊ သံလိုက်စက်ကွင်း မရှိခြင်းကြောင့် နေမှလာသော နေလေပြင်းများ တိုက်ခတ်ခံရမှုမှ ကာကွယ်ပေးနိုင်စွမ်း အားနည်းခြင်းနှင့် ရေကို အရည်အဖြစ် ထိန်းသိမ်းထားရန် လေထုဖိအား မလုံလောက်ခြင်း (ယင်းအစား ရေသည် အငွေ့အဖြစ်သို့ တိုက်ရိုက် ပြောင်းလဲသွားသည်) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် နီးပါးမျှ သို့မဟုတ် လုံးဝ အကန့်အသတ်မရှိ ရူပဗေဒဆိုင်ရာ အသက်ကင်းမဲ့နေပြီ ဖြစ်သည်၊ မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများ အဆုံးသတ်သွားခြင်းသည် ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်နှင့် အတွင်းပိုင်းကြား ဓာတုပစ္စည်းများနှင့် သတ္တုဓာတ်များ သံသရာလည် ပြန်လည်အသုံးပြုမှုကို သိသိသာသာ ရပ်တန့်သွားစေခဲ့သည်။ အထောက်အထားများအရ ထိုဂြိုဟ်သည် ယနေ့ခေတ်ထက် ယခင်က သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်မှု ပိုမိုအားကောင်းခဲ့ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသော်လည်း ထိုနေရာ၌ သက်ရှိများ တည်ရှိခဲ့ဖူးခြင်း ရှိမရှိကိုမူ မသိရှိရသေးပေ။ ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အလယ်ပိုင်းက ဗိုက်ကင်း (Viking) စူးစမ်းရေးယာဉ်များသည် ၎င်းတို့ ဆင်းသက်ခဲ့သည့် နေရာများ၌ အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေဆီလွှာအတွင်းရှိ အဏုဇီဝသက်ရှိများကို ထောက်လှမ်းရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသော စမ်းသပ်မှုများကို သယ်ဆောင်သွားခဲ့ပြီး ရေနှင့် အာဟာရဓာတ်များ ထိတွေ့ချိန်တွင် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် ထုတ်လုပ်မှု ခေတ္တတိုးတက်လာခြင်း အပါအဝင် အပြုသဘောဆောင်သော ရလဒ်များ ရရှိခဲ့သည်။ ဤသက်ရှိ အမှတ်အသားကို နောက်ပိုင်းတွင် သိပ္ပံပညာရှင်များက ငြင်းခုံခဲ့ကြသဖြင့် ငြင်းခုံဆွေးနွေးမှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရာ နာဆာ သိပ္ပံပညာရှင် Gilbert Levin က ဗိုက်ကင်းသည် သက်ရှိများကို တွေ့ရှိခဲ့ပုံရသည်ဟု အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်မှ ကျရောက်လာသော ဥက္ကာခဲ EETA79001 ကို ဓာတ်ခွဲဆန်းစစ်ချက်အရ ကလောရိတ် (chlorate)၊ ပါကလောရိတ် (perchlorate) နှင့် နိုက်ထရိတ် အိုင်ယွန်များ လုံလောက်စွာ မြင့်မားသော ပမာဏဖြင့် တွေ့ရှိခဲ့ရသဖြင့် ၎င်းတို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ တည်ရှိနေကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]နှင့် အက်စ်ရေးရောင်ခြည် ဖြာထွက်မှုများသည် ကလောရိတ်နှင့် ပါကလောရိတ် အိုင်ယွန်များကို အခြားသော ဓာတ်ပြုမှုလွန်ကဲသည့် အောက်ဆီကလိုရင်းများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစေမည်ဖြစ်သဖြင့် မည်သည့် ဇီဝမော်လီကျူးမဆို ရှင်သန်နိုင်ရန်အတွက် မျက်နှာပြင်အောက်တွင် မြှုပ်နှံထားရမည် ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ် ပတ်လမ်းကြောင်းသွား ယာဉ်များမှ စမ်းသပ်တွေ့ရှိရသည့် [[မီသိန်း]]နှင့် [[ဖော်မလင်|ဖောမဲလ်ဒီဟိုက်]] ပမာဏအနည်းငယ်တို့သည် အဆိုပါ ဓာတုပေါင်းစပ်မှုများသည် အင်္ဂါဂြိုဟ် လေထုအတွင်း မြန်ဆန်စွာ ပြိုကွဲသွားမည် ဖြစ်သဖြင့် သက်ရှိများ တည်ရှိနိုင်ခြေရှိသော အထောက်အထားများအဖြစ် အခိုင်အမာ ဆိုကြသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် အဆိုပါ ပေါင်းစပ်မှုများသည် [[မီးတောင်]] သို့မဟုတ် Serpentinite ကဲ့သို့သော အခြား ရူပဗေဒဆိုင်ရာ နည်းလမ်းများဖြင့် ပြန်လည်ဖြည့်တင်းပေးခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် သက်ရှိအမှတ်အသားများကို ထိန်းသိမ်းပေးနိုင်သော ဥက္ကာခဲများ ထိမှန်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ရိုက်ခတ်ဖန် (Impact glass) များကိုလည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဥက္ကာတွင်းများ၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် တွေ့ရှိထားသည်။<ref name="brown20140418">{{cite news |last=Nickel |first=Mark |date=18 April 2014 |title=Impact glass stores biodata for millions of years |publisher=Brown University |url=https://news.brown.edu/articles/2014/04/impactglass |access-date=9 June 2015 |archive-date=17 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150617122630/https://news.brown.edu/articles/2014/04/impactglass |url-status=live}}</ref><ref name="Schultz2014">{{cite journal |last1=Schultz |first1=P. H. |last2=Harris |first2=R. Scott |last3=Clemett |first3=S. J. |last4=Thomas-Keprta |first4=K. L. |last5=Zárate |first5=M. |date=June 2014 |title=Preserved flora and organics in impact melt breccias |journal=[[Geology (journal)|Geology]] |volume=42 |issue=6 |pages=515–518 |bibcode=2014Geo....42..515S |doi=10.1130/G35343.1 |s2cid=39019154 |hdl-access=free |hdl=2060/20140013110}}</ref> အလားတူပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဥက္ကာတွင်းများမှ ဖန်များသည်လည်း ထိုနေရာ၌ သက်ရှိများ တည်ရှိခဲ့ပါက သက်ရှိအမှတ်အသားများကို ထိန်းသိမ်းပေးထားနိုင်ခဲ့မည် ဖြစ်သည်။<ref name="nasapr20150608">{{cite press release |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-spacecraft-detects-impact-glass-on-surface-of-mars |title=NASA Spacecraft Detects Impact Glass on Surface of Mars |publisher=NASA |first1=Dwayne |last1=Brown |first2=Guy |last2=Webster |first3=Kevin |last3=Stacey |date=8 June 2015 |access-date=9 June 2015 |archive-date=9 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150609132637/http://www.nasa.gov/press-release/nasa-spacecraft-detects-impact-glass-on-surface-of-mars/ |url-status=live}} {{PD-notice}}</ref><ref name="brown20150608">{{cite news |last=Stacey |first=Kevin |date=8 June 2015 |title=Martian glass: Window into possible past life? |publisher=Brown University |url=https://news.brown.edu/articles/2015/06/marsglass |access-date=9 June 2015 |archive-date=11 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611003248/http://news.brown.edu/articles/2015/06/marsglass |url-status=live}}</ref><ref name="sciam20150612">{{cite news |last=Temming |first=Maria |date=12 June 2015 |title=Exotic Glass Could Help Unravel Mysteries of Mars |work=Scientific American |url=http://www.scientificamerican.com/article/exotic-glass-could-help-unravel-mysteries-of-mars/ |access-date=15 June 2015 |archive-date=15 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150615010829/http://www.scientificamerican.com/article/exotic-glass-could-help-unravel-mysteries-of-mars/ |url-status=live}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ တွေ့ရှိခဲ့သော Cheyava Falls ကျောက်ဆောင်ကို နာဆာက ''ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ဇီဝအမှတ်အသား'' အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာမြေသို့ ပြန်လည်ယူဆောင်ရန်နှင့် ဆက်လက်စစ်ဆေးရန်အတွက် Perseverance ရိုဗာမှ နမူနာ ရယူခဲ့သည်။ အလွန်ပင် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသော်လည်း လက်ရှိရရှိနိုင်သော အချက်အလက်များဖြင့် ဤကျောက်ဆောင်၏ ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် ဇီဝမဲ့ဆိုင်ရာ မူလအစကို အတည်ပြု အဆုံးအဖြတ် လုံးဝ မပြုလုပ်နိုင်သေးပေ။<ref>{{Cite web |title=NASA Says Mars Rover Discovered Potential Biosignature Last Year - NASA |work=NASA |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-says-mars-rover-discovered-potential-biosignature-last-year/ |access-date=10 September 2025 |language=en-US}}</ref> == လူသိများသော ယဉ်ကျေးမှု == အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့်ပတ်သက်၍ ဇာတ်လမ်းအချို့ကိုရေးခဲ့ကြသည်။ စာရေးဆရာများက အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင်နေထိုင်သော အသိဉာဏ်ရှိ သတ္တဝါများ ''Martians'' ဟုဖန်တီးရေးသားခဲ့ကြသည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အိတ်ချ်ဂျီဝဲလ်(H. G. Wells) က အင်္ဂါဂြိုဟ်သားတို့ ကမ္ဘာကို တိုက်ခိုက်သည့်အကြောင်းကို ''The War of the Worlds'' ဟူသော အမည်ဖြင့် ဝတ္ထုရေးခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အော်ဆန် ဝဲလက်စ် (Orson Welles) က ထိုဇာတ်လမ်းကို [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]တွင် [[ရေဒီယို]]မှထုတ်လွှင့်ခဲ့ပြီး လူအများစုက တကယ်ဖြစ်ပျက်နေသည်ဟုထင်ကာ ကြောက်ရွံ့ကြသည်။ ၁၉၁၂ မှစ၍ အက်ဂ်ဂါရိုက်စ်ဘားရော့ဂ် (Edgar Rice Burroughs) က အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ စွန့်စားခန်းများနှင့် ပတ်သတ်၍ ဝတ္ထုများရေးခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အမည်ကို ရောမ စစ်နတ်ဘုရား (ဂရိနတ်ဘုရား အရီးစ် / Ares) ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ [[အရစ္စတိုတယ်]]၏ မှတ်တမ်းများအရ<ref name="DRGA Planetae">[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0063%3Aalphabetic+letter%3DP%3Aentry+group%3D4%3Aentry%3Dplanetae-cn "Planetae"], in ''Dictionary of Greek and Roman Antiquities'', pp. 922, 923.</ref> ရှေးခေတ် ဂရိ အာကာသဗေဒပညာရှင်များသည် ၎င်းကို နတ်ဘုရားတစ်ဝက် လူတစ်ဝက် ဖြစ်သော [[ဟားကျူးလီး|ဟာကျူလီ]] (ဂရိ [[ဟဲရာခလီးဇ်]]) နှင့်လည်း ဆက်စပ်တွဲဖက်ခဲ့ကြသည်။ အပေါ်ညာဘက်သို့ ဦးတည်နေသည့် လှံစွပ်ပါ စက်ဝိုင်းပုံစံ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သင်္ကေတကို အမျိုးသား လိင်ညွှန်း သင်္ကေတအဖြစ်လည်း အသုံးပြုကြသည်။ ဤသင်္ကေတသည် အနည်းဆုံး ၁၁ ရာစုခန့်ကတည်းက စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ယင်း၏ ရှေ့ပြေးပုံစံဟု ယူဆနိုင်သည်များကို ဂရိ Oxyrhynchus ပုရပိုက်မူများတွင် တွေ့ရှိထားပြီး ဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် အသိဥာဏ်ရှိသော အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများ နေထိုင်ကြသည်ဆိုသည့် အတွေးအခေါ်သည် ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ ရှာပါရဲလီ (Schiaparelli) ၏ ''မြောင်းများ'' (canali) တွေ့ရှိမှု စောင့်ကြည့်လေ့လာချက်များနှင့် ပါစီဗယ် လိုဝဲလ် (Percival Lowell) ၏ အဆိုပါအကြောင်းအရာဆိုင်ရာ စာအုပ်များ ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ခြောက်သွေ့၍ အေးစက်ကာ သေဆုံးနေပြီဖြစ်သော ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုများက ရေသွင်းမြောင်းများကို တည်ဆောက်ထားကြသည်ဆိုသည့် စံနမူနာပြ ယူဆချက် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last1=Eschner |first1=Kat |title=The Bizarre Beliefs of Astronomer Percival Lowell |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/bizarre-beliefs-astronomer-percival-lowell-180962432/ |access-date=25 December 2021 |website=Smithsonian Magazine |language=en |archive-date=25 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211225111323/https://www.smithsonianmag.com/smart-news/bizarre-beliefs-astronomer-percival-lowell-180962432/ |url-status=live}}</ref> ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ အခြားသော လေ့လာတွေ့ရှိချက်များနှင့် ကြေညာချက်များသည်လည်း ''အင်္ဂါဂြိုဟ် ရူးသွပ်မှု'' (Mars Fever) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် ဖြစ်စဉ်ကို ပိုမိုအားကောင်းစေခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်၏ ကြည်လင်ပြတ်သားမှုမြင့်မားသော မြေပုံညွှန်းများအရ သက်ရှိများ နေထိုင်ခဲ့သည့် အထောက်အထား တစ်စုံတစ်ရာမျှ မတွေ့ရှိရသေးသော်လည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ အသိဥာဏ်ရှိ သက်ရှိများအကြောင်း သာမန်သိပ္ပံထက် လွန်လွန်ကဲကဲ မှန်းဆချက်များ (pseudoscientific speculation) မှာ ဆက်လက်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ မြောင်းများ စောင့်ကြည့်လေ့လာချက်ကို သတိရစေသည့် အလားတူ မှန်းဆချက်များသည် အာကာသယာဉ် ရိုက်ကူးထားသော ပုံရိပ်များတွင် မြင်တွေ့ရသည့် ''ပိရမစ်များ'' နှင့် ''အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်မှ လူမျက်နှာပုံ'' ကဲ့သို့သော သေးငယ်သည့် မြေပြင်ရုပ်သွင်များပေါ်တွင် အခြေခံထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |last=Plait |first=Philip C. |title=Bad Astronomy: Misconceptions and Misuses Revealed, from Astrology to the Moon Landing 'Hoax' |title-link=Bad Astronomy |date=2002 |publisher=Wiley |isbn=0-471-40976-6 |location=New York |pages=233–234 |oclc=48885221 |author-link=Phil Plait}}</ref> ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ အာကာသဗေဒပညာရှင် [[ကားလ် ဆေဂန်]] (Carl Sagan) က သူ၏ ''Cosmos'' စာအုပ်တွင် "အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ကျွန်ုပ်တို့ ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ မျှော်လင့်ချက်များနှင့် စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကို ထာဝရပုံရိပ်ယောင်အဖြစ် ထောက်ပြရာ ဒဏ္ဍာရီဆန်သော ကွင်းပြင်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သိသာထင်ရှားသော အနီရောင်နှင့် ၎င်း၏ မျက်နှာပြင် အခြေအနေများသည် သက်ရှိများကိုတင်မကဘဲ အသိဥာဏ်ရှိ သက်ရှိများကိုပါ ထောက်ပံ့ပေးနိုင်သည်ဆိုသည့် ၁၉ ရာစု သိပ္ပံဆိုင်ရာ မှန်းဆချက်များသည် ဝတ္ထုတို/ရှည်များတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ပုံဖော်ဖွဲ့ဆိုမှုကို အားပေးလှုံ့ဆော်ခဲ့သည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် H. G. Wells ၏ အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများက သေဆုံးနေသော ဂြိုဟ်မှ လွတ်မြောက်ရန် ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကို ကျူးကျော်ဝင်ရောက်သည့် ''The War of the Worlds''၊ Ray Bradbury ၏ လူသားစူးစမ်းရှာဖွေသူများက အင်္ဂါဂြိုဟ် ယဉ်ကျေးမှုကို မတော်တဆ ဖျက်ဆီးလိုက်သည့် ''The Martian Chronicles'' အပြင် Edgar Rice Burroughs ၏ ''Barsoom'' စီးရီး၊ C. S. Lewis ၏ ''Out of the Silent Planet'' (၁၉၃၈) ဝတ္ထုနှင့် ၁၉၆၀ ရာစုနှစ်ဝက် မတိုင်မီ Robert A. Heinlein ရေးသားခဲ့သော ပုံပြင်ပေါင်းများစွာကဲ့သို့သော သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ စိတ်ကူးယဉ် ဇာတ်လမ်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများ၏ ပုံဖော်မှုများသည် ကာတွန်းရုပ်ရှင်များအထိ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။ အသိဥာဏ်ရှိသော အင်္ဂါဂြိုဟ်သား ကာတွန်းဇာတ်ကောင် ဟာသပုံစံ Marvin the Martian ကို Warner Brothers ၏ Looney Tunes ကာတွန်းများတွင် Haredevil Hare (၁၉၄၈) ဇာတ်ကောင်အဖြစ် စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး ယနေ့ထက်ထိ ရေပန်းစားသော ယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် တည်ရှိနေခဲ့သည်။ Mariner နှင့် Viking အာကာသယာဉ်များက အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် သက်ရှိမရှိသော၊ ရေမြောင်းများမရှိသော ကမ္ဘာကြီးအဖြစ် ဓာတ်ပုံများ ပြန်လည်ပေးပို့လာပြီးနောက် အဆိုပါ အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ စိတ်ကူးယဉ်ယူဆချက်များကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ကြသည်။ သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ စာရေးဆရာအများစုအတွက် အသစ်တွေ့ရှိချက်များသည် စတင်ချိန်တွင် ကန့်သတ်ချက်များအဖြစ် ထင်မှတ်ခဲ့ရသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် Viking ခေတ်လွန် အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ အသိပညာများသည် Kim Stanley Robinson ၏ အင်္ဂါဂြိုဟ် သုံးတွဲပေါင်း ဝတ္ထု (Mars trilogy) ကဲ့သို့သော လက်ရာများအတွက် စိတ်ကူးဉာဏ်ကွန့်မြူးစရာ အရင်းအမြစ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=Crossley |first=Robert |url=https://books.google.com/books?id=v3TDEDfEPdEC |title=Imagining Mars: A Literary History |date=3 January 2011 |publisher=Wesleyan University Press |isbn=978-0-8195-7105-2 |pages=xiii-xiv |language=en}}</ref> [[File:An artist’s impression of Mars four billion years ago.jpg|thumb|right|လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄ [[ဘီလီယံ]]ခန့်အကြာက အင်္ဂါဂြိုဟ်၏အခြေနေအား အနုပညာရှင်မှ ပုံဖော်ထားပုံ]] == ယနေ့အခြေအနေ == ၂၀၀၈ ခုနှစ် မတ်လအချိန်ထိ သိပ္ပံပညာရှင်တို့ အနေဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ ယခုလက်ရှိနေထိုင်သော သို့မဟုတ် မျိုးတုံးပျောက်ကွယ်သွားသော သက်ရှိဟူ၍ မတွေ့ရှိသေးပေ။ အချို့သော လူမပါသော [[အာကာသယာဉ်]]များသည် အင်္ဂါဂြိုဟ်သို့ ရောက်ရှိလေ့လာခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ အချို့မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို လှည့်ပတ်သွားလာခဲ့ကြပြီး အချို့မှာ ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ဆင်းသက်ခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ကို ရိုက်ကူးထားသော ဓာတ်ပုံများကို အချို့သော အာကာသယာဉ်တို့မှ ရိုက်ယူပြီး ကမ္ဘာမြေပြင်သို့ ပြန်လည်ထုတ်လွှတ်ပေးပို့ခဲ့ကြသည်။ အချို့သောလူများက အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ လူများစေလွှတ်ရန်စိတ်ဝင်စားကြသည်။ သို့သော် အာကာသယာဉ်မှူးများအနေဖြင့် [[အာကာသ]]ထဲတွင် နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် နေရမည်ဖြစ်၍ ထိုအကြံအစည်မှာ အကောင်အထည်ပေါ်ရန် ခက်ခဲသည်။ (၂ဝ၂ဝ) ခုနှစ်တွင် [[နာဆာ]]မှ လူလိုက်ပါသော အာကာသယာဉ်များဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ လူသားများအားစေလွှတ်ရန် ရည်မှန်းထားသည်။ သို့​သော် (၂၀၂၁) ခုနှစ်အထိအ​ကောင်ထည်မ​ပေါ်​သေး​ပေ။NASA တွင်လက်ရှိတွင် (၂၀၂၀-၂၀၂၁) rovers နှစ်ခု (Curiosity and Perseverance)၊ Lander (InSight) နှင့် Mars (အင်္ဂါစပ်) တို့က Mars ၏မျက်နှာပြင်ကိုစူးစမ်းလေ့လာလျက်ရှိသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်မေလတွင်တရုတ်သည်၎င်း၏ Zhurong Mars rover ကိုထိမှန်သောအခါအင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင်အောင်မြင်စွာဆင်းသက်နိုင်သောဒုတိယမြောက်နိုင်ငံဖြစ်လာသည်။ == ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] *[[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] ==ကျမ်းကိုး== {{reflist|colwidth=30em|refs= <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name="meanplane">{{cite web |date=April 3, 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=April 10, 2009 |archivedate=14 May 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 December 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also invariable plane)</ref> <ref name="Seidelmann2007">{{cite journal |doi=10.1007/s10569-007-9072-y |last1=Seidelmann |first1=P. Kenneth |last2=Archinal |first2=Brent A. |last3=A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere --> |first3=Michael F.| display-authors = 3 |last4=Conrad |first4=Albert R. |last5=Consolmagno |first5=Guy J. |last6=Hestroffer |first6=Daniel |last7=Hilton |first7=James L. |last8=Krasinsky |first8=Georgij A. |last9=Neumann |first9=Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen |last11=Stooke |first11=Philip J. |last12=Tedesco |first12=Edward F. |last13=Tholen |first13=David J. |last14=Thomas |first14=Peter C. |last15=Williams |first15=Iwan P. |year=2007 |title=Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006 |url=https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155 |journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy |volume=98 |issue=3 |pages=155–180 |pmid= |pmc= |bibcode=2007CeMDA..98..155S |ref={{sfnRef|Seidelmann Archinal A'hearn et al.|2007}}}}</ref> <ref name="lodders1998">{{cite book |author=Lodders, Katharina; Fegley, Bruce |date=1998 |title=The planetary scientist's companion |url=https://archive.org/details/planetaryscienti0000lodd |page=[https://archive.org/details/planetaryscienti0000lodd/page/n211 190] |publisher=Oxford University Press US |isbn=0-19-511694-1}}</ref> <ref name="Folkner1997">{{cite journal |author=Folkner, W. M. |title=Interior Structure and Seasonal Mass Redistribution of Mars from Radio Tracking of Mars Pathfinder |url=https://archive.org/details/sim_science_1997-12-05_278_5344/page/1748 |journal=Science |volume=278 |issue=5344 |date=1997 |pages=1749–1752 |issn=00368075 |doi=10.1126/science.278.5344.1749 |bibcode=1997Sci...278.1749F |display-authors=etal}}</ref> <ref name="nssdc">{{cite web |author=Williams, David R. |title=Mars Fact Sheet |work=National Space Science Data Center |publisher=NASA |date=September 1, 2004 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html |accessdate=June 24, 2006 |archive-date=12 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612092806/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html }}</ref> <ref Name="MallamaMars">{{cite journal |author=Mallama, A. |title=The magnitude and albedo of Mars |journal=Icarus |volume=192 |issue=2 |pages=404–416 |date=2007 |doi=10.1016/j.icarus.2007.07.011 |bibcode=2007Icar..192..404M}}</ref> <ref Name="MallamaSky">{{cite journal |author=Mallama, A. |title=Planetary magnitudes |journal=Sky and Telescope |volume=121 |issue=1 |pages=51–56 |date=2011}}</ref> <ref name="konopliv2011">{{cite journal |last1=Konopliv |first1=Alex S. |last2=Asmar |first2=Sami W. |last3=Folkner |first3=William M. |last4=Karatekin |first4=Özgür |last5=Nunes |first5=Daniel C. |last6=Smrekar |first6=Suzanne E. |last7=Yoder |first7=Charles F. |last8=Zuber |first8=Maria T. |display-authors=5 |title=Mars high resolution gravity fields from MRO, Mars seasonal gravity, and other dynamical parameters |journal=Icarus |volume=211 |issue=1 |date=January 2011 |pages=401–428 |bibcode=2011Icar..211..401K |doi=10.1016/j.icarus.2010.10.004}}</ref> <ref name="barlow08">{{cite book |first=Nadine G. |last=Barlow |date=2008 |title=Mars: an introduction to its interior, surface and atmosphere |series=Cambridge planetary science |page=21 |volume=8 |isbn=0-521-85226-9 |publisher=Cambridge University Press}}</ref> <ref name=cold>{{cite web |url=http://www.astronomycafe.net/qadir/q2681.html |title=What is the typical temperature on Mars? |work=Astronomycafe.net |accessdate=August 14, 2012}}</ref> <ref name=hot>{{cite web |url=http://marsrover.nasa.gov/spotlight/20070612.html |title=Mars Exploration Rover Mission: Spotlight |work=Marsrover.nasa.gov |date=June 12, 2007 |accessdate=August 14, 2012 |archivedate=2 November 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131102112312/http://marsrover.nasa.gov/spotlight/20070612.html }}</ref> }} {{Footer SolarSystem}} [[Category:အင်္ဂါဂြိုဟ်]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] t70i4cnndtuk1dpk9cia3bn95ehhfmb 1056940 1056939 2026-10-09T10:13:38Z Dr Lotus Black 31011 1056940 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = အင်္ဂါဂြိုဟ် | symbol = [[File:Mars symbol (bold).svg|24px|♂]] | bgcolour= #a0ffa0 | image = [[File:Mars 23 aug 2003 hubble.jpg|275px|အင်္ဂါဂြိုဟ်]] | caption = [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|ဟာဘယ် တယ်လီစကုပ်]]မှ<br>အင်္ဂါဂြိုဟ်ပုံ ၂၀၀၃ ခုနှစ်။ | orbit_ref = <ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|fmt=commas|1.6660|ul=AU}}<br>{{val|fmt=commas|249.2|u=Gm}} | perihelion = {{val|fmt=commas|1.3814|u=AU}}<br>{{val|fmt=commas|206.7|u=Gm}} | semimajor = {{val|fmt=commas|1.523679|u=AU}}<br>{{val|fmt=commas|227.9392|u=Gm}} | eccentricity = 0.0934 | period = {{val|1.8808|u=julian year }}<br>{{val|686.971|u=days}}<br>{{val|668.5991}}&nbsp;[[timekeeping on Mars|sols]] | synodic_period = 779.96&nbsp;days<br>2.135&nbsp;Julian years | avg_speed = {{val|24.077|u=km/s}} | mean_anomaly = {{val|19.373|u=°}} | inclination = 1.850° to [[ecliptic]]<br>5.65° to Sun's equator<br>1.67° to invariable plane<ref name="meanplane" /> | asc_node = 49.558° | arg_peri = 286.502° | satellites = ၂ | allsatellites=yes | physical_characteristics = yes | equatorial_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3396.2|0.1|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /><br> 0.533 Earths | polar_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3376.2|0.1|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /><br> 0.531 Earths | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3389.5|0.2|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /> | flattening = {{val|fmt=commas|0.00589|0.00015}} <!-- calculated from data in ref name="Seidelmann2007" --> | surface_area = {{val|fmt=commas|144798500|u=km2}}<br> 0.284 Earths <!--144,371,391 km2 in [http://www.peeep.us/7437231b] --> | volume = {{val|1.6318|e=11|u=km3}}<ref name=lodders1998 /><br> 0.151 Earths | mass = {{val|6.4171|e=23|u=kg}}<ref name=konopliv2011 /><br> 0.107 Earths | density = {{val|3.9335|0.0004|u=g/cm³}}<ref name="lodders1998" /> | surface_grav = {{val|3.711|ul=m/s²}}<ref name="lodders1998" /><br> 0.376&nbsp;''[[g-force|g]]'' | moment_of_inertia_factor = {{val|0.3662|0.0017}}<ref name="Folkner1997" /> | escape_velocity = 5.027&nbsp;km/s | sidereal_day = {{val|fmt=commas|1.025957|u=day}}<br> {{RA|24|37|22}}<ref name="lodders1998" /> | rot_velocity = {{convert|868.22|km/h|m/s|abbr=on}} | axial_tilt = 25.19° to its orbital plane<ref name="nssdc" /> | right_asc_north_pole = {{RA|21|10|44}}<br> {{val|fmt=commas|317.68143|u=°}} | declination = {{val|fmt=commas|52.88650|u=°}} | albedo = 0.170 ([[geometric albedo|geometric]])<ref name="MallamaMars" /><br>0.25 ([[Bond albedo|Bond]])<ref name="nssdc" /> | magnitude = {{nowrap|+1.6 to −3.0}}<ref Name="MallamaSky" /> | angular_size = 3.5–25.1″<ref name="nssdc" /> | temperatures = yes | temp_name1 = Kelvin | min_temp_1 = 130&nbsp;K | mean_temp_1 = 210&nbsp;K<ref name="nssdc" /> | max_temp_1 = 308&nbsp;K | temp_name2 = Celsius | min_temp_2 = −143&nbsp;°C<ref name=cold /> | mean_temp_2 = −63&nbsp;°C | max_temp_2 = 35&nbsp;°C<ref name=hot /> | pronounced = ဗြိတိသျှ အင်္ဂလိပ်: /mɑːz/ <br>အမေရိကန် အင်္ဂလိပ်: {{IPAc-en|audio=en-us-Mars.ogg|ˈ|m|ɑr|z}} | adjectives = Martian | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="nssdc" /><ref name="barlow08" /> | surface_pressure = 0.636 (0.4–0.87)&nbsp;[[pascal (unit)|kPa]]<br>{{convert|0.636|kPa|atm|disp=out}} | atmosphere_density = | atmosphere_composition = {{plainlist| * 95.97% [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] * 1.93% [[အာဂွန်]] * 1.89% [[နိုက်ထရိုဂျင်]] * 0.146% [[အောက်ဆီဂျင်]] * 0.0557% [[ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုဒ်]] }} }} '''အင်္ဂါဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Mars}}) သည် [[နေ]]မှ စတင်ရေတွက်လျှင် စတုတ္ထမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်၊၊ ၎င်း၏ လိမ္မော်နီရောင် သွင်ပြင်ကြောင့်<ref name="Rees2012">{{cite book |title=Universe: The Definitive Visual Guide |date=October 2012 |publisher=Dorling Kindersley |isbn=978-0-7566-9841-6 |editor-last=Rees |editor-first=Martin J. |location=New York |pages=160–161}}</ref> '''ဂြိုဟ်နီကြီး'''<ref name="nasa-facts">{{Cite web |title=Mars: Facts |website=NASA Science |url=https://science.nasa.gov/mars/facts/ |access-date=7 September 2026 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20260704063354/https://science.nasa.gov/mars/facts/ |archive-date=4 July 2026 |url-status=live}}</ref> ဟုလည်း လူသိများသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]]အများစု ပါဝင်သော ကျဲပါးသည့် လေထုရှိသော သဲကန္တာရဆန်သည့် ကျောက်ဆောင်ဂြိုဟ်တစ်လုံး ဖြစ်သည်။ ပျမ်းမျှ လေထုဖိအားမှာ ကမ္ဘာ့လေထုဖိအား၏ ထောင်ဂဏန်းပုံ အနည်းငယ်မျှသာ ရှိပြီး လေထုအပူချိန်မှာ -၁၅၃ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်မှ ၂၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (-၂၄၃ မှ ၆၈ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ရှိကာ ပြင်ပအာကာသ ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှု မြင့်မားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် မြေအောက်၌ သို့မဟုတ် လေထုအတွင်း ကျဲပါးစွာဖြင့် ရေအချို့ ကျန်ရှိနေပြီး တိမ်တိုက်များ၊ မြူများ၊ နှင်းခဲများအပြင် အမြဲအေးခဲနေသော မြေဆီလွှာနှင့် ရေခဲပြင်ကြီးများ (ရာသီအလိုက်ဖြစ်ပေါ်သော ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် နှင်းခဲများ) အဖြစ် တည်ရှိသော်လည်း မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အရည်အဖြစ် တည်ရှိသော ရေထု မရှိပေ။ ၎င်း၏ မျက်နှာပြင် ဆွဲငင်အားမှာ ကမ္ဘာ့ဆွဲငင်အား၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့် သို့မဟုတ် [[လကမ္ဘာ]]၏ ဆွဲငင်အားထက် နှစ်ဆခန့် ရှိသည်။ ပျမ်းမျှ အချင်း မီတာ ၆,၇၇၉ ကီလိုမီတာ (၄,၂၁၂ မိုင်) ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာ့အချင်း၏ တစ်ဝက်ခန့်<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Matthew |date=21 June 2016 |title=What Are The Diameters of the Planets? |url=https://www.universetoday.com/articles/diameters-of-the-planets |access-date=11 June 2026 |website=Universe Today |language=en}}</ref> သို့မဟုတ် လ၏ အချင်းထက် နှစ်ဆခန့် ရှိပြီး မျက်နှာပြင်ဧရိယာမှာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကုန်းမြေဧရိယာ အားလုံး၏ စုစုပေါင်း ပမာဏခန့် ရှိသည်။ အမှုန်အမွှား ဖုန်မှုန့်များသည် မျက်နှာပြင်တစ်လျှောက်နှင့် လေထုအတွင်း ပျံ့နှံ့လျက်ရှိပြီး လေထုကျဲပါးသဖြင့် တိုက်ခတ်သော လေအား နည်းပါးသော်လည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နည်းပါးသော ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖုန်မှုန့်များ အလွယ်တကူ လွင့်ပျံသွားလေ့ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မြေမျက်နှာပြင်သည် တောင်နှင့် မြောက် သိသိသာသာ ကွဲပြားလျက်ရှိရာ မြောက်ဘက်ကမ္ဘာခြမ်းတွင် အများအားဖြင့် အတော်အတန် ညီညာ၍ နိမ့်ပါးသော လွင်ပြင်များ ပါဝင်ပြီး တောင်ဘက်ကမ္ဘာခြမ်းတွင် ဥက္ကာတွင်းများ အများအပြားရှိသည့် ကုန်းမြင့်များ ပါဝင်သည်။ ဇီဝဗေဒနှင့် ရူပဗေဒဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်အရ ဂြိုဟ်အတွင်းပိုင်းမှ ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုများရှိ၍ သက်ဝင်လှုပ်ရှားမှု အတော်အတန်ရှိပြီး ငြိမ်းသွားခဲ့ပြီဖြစ်သော ဧရာမ မီးတောင်ကြီးများ (အမြင့်ဆုံးမှာ ၂၁.၉ ကီလိုမီတာ သို့မဟုတ် ၁၃.၆ မိုင် မြင့်သည့် [[အိုလံပတ်တောင်]]) အပြင် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အကြီးဆုံး ချောက်ကမ်းပါးကြီးများထဲမှ တစ်ခု (အလျား ကီလိုမီတာ ၄,၀၀၀ သို့မဟုတ် မိုင် ၂,၅၀၀ ရှည်လျားသည့် Valles Marineris) လည်း ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် သေးငယ်ပြီး ပုံသဏ္ဌာန် မမှန်သော [[အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|သဘာဝအရံဂြိုဟ်လ နှစ်စင်း]] ရှိရာ ၎င်းတို့မှာ [[ဖိုဘော့စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဖိုးဘော့စ်]] (Phobos) နှင့် [[ဒိုင်မိုစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒီးမော့စ်]] (Deimos) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုးစွန်းသည် ၂၅ ဒီဂရီ သိသာစွာ စိမ်းစောင်းနေသဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် ကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် (ကမ္ဘာ၏ ဝင်ရိုးစွန်း စိမ်းစောင်းမှုမှာ ၂၃.၅ ဒီဂရီ ဖြစ်သည်) [[ရာသီဥတု]]များ ဖြစ်ပေါ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နေပတ်နှစ် တစ်နှစ်သည် ကမ္ဘာမြေနှစ် ၁.၈၈ နှစ် (ကမ္ဘာမြေရက်ပေါင်း ၆၈၇ ရက်) နှင့် ညီမျှပြီး အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ တစ်ရက် (sol) သည် ၂၄.၆ နာရီနှင့် ညီမျှသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅ ဘီလီယံခန့်က အခြားသော ဂြိုဟ်များနှင့်အတူ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ Noachian ခေတ်ကာလ (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅ ဘီလီယံမှ ၃.၅ ဘီလီယံအထိ) အတွင်း ၎င်း၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် [[ဥက္ကာခဲ]]များ ထိမှန်ခြင်း၊ လှိုဏ်ဝှမ်းများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၊ တိုက်စားခံရခြင်း၊ [[သမုဒ္ဒရာ]]များ တည်ရှိခဲ့နိုင်ခြင်းနှင့် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] ဆုံးရှုံးသွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ Hesperian ခေတ်ကာလ (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃.၅ ဘီလီယံမှ စတင်ခဲ့ပြီး နှစ်ပေါင်း ၃.၃–၂.၉ ဘီလီယံတွင် အဆုံးသတ်ခဲ့) ၌ ကျယ်ပြန့်သော မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများနှင့် ရေကြီးရေလျှံမှုများ ကြီးမားစွာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး ဧရာမ ရေဆင်းမြောင်းကြီးများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်အထိ ဆက်လက်တည်ရှိနေသော Amazonian ခေတ်ကာလသည် လက်ရှိ မြေမျက်နှာပြင် ဖြစ်စဉ်များပေါ်တွင် အဓိက လွှမ်းမိုးလျက်ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သမိုင်းကြောင်းအရ ယခင်က သို့မဟုတ် လက်ရှိအချိန်၌ သက်ရှိများ တည်ရှိနိုင်ခြေမှာ သိပ္ပံပညာရှင်များ တက်ကြွစွာ သုတေသနပြုနေသည့် နယ်ပယ်တစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေပြီး အချို့သော သဲလွန်စများကို ဆက်လက်စစ်ဆေးရန် လိုအပ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ကောင်းကင်တွင် နီရဲသော ကြယ်တစ်လုံးအဖြစ် သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို သမိုင်းတစ်လျှောက် လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ကြပြီး ယဉ်ကျေးမှုအသီးသီး၌ အမျိုးမျိုးသော စွဲယူယူဆချက်များ ရှိခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ''Mars 1'' ဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆီသို့ ပထမဆုံး ပျံသန်းမှု ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း လမ်းခရီးတွင် ဆက်သွယ်ရေး ပြတ်တောက်သွားခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ပထမဆုံး အောင်မြင်စွာ ဘေးမှ ဖြတ်ပျံသန်း၍ စူးစမ်းနိုင်ခဲ့သည်မှာ ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် [[မာရီနာ ၄]] အာကာသ စူးစမ်းရေးယာဉ်ဖြင့် ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် [[မာရီနာ ၉]] သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်နိုင်ခဲ့ပြီး လ၊ နေ သို့မဟုတ် ကမ္ဘာမှလွဲ၍ အခြားသော အာကာသဝတ္ထုတစ်ခုကို ပထမဆုံး ပတ်ကြည့်နိုင်သည့် အာကာသယာဉ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုနှစ်မှာပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ ထိန်းချုပ်မှုမရှိဘဲ ပထမဆုံး ပျက်ကျခဲ့မှု (Mars 2) နှင့် ပထမဆုံး အောင်မြင်စွာ ဆင်းသက်နိုင်ခဲ့မှု (Mars 3) တို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်မှစ၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် စူးစမ်းရေးယာဉ်များ မပြတ်မတောက် သက်ဝင်လှုပ်ရှားလျက်ရှိသည်။ အချို့သော အချိန်များ၌ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်း သို့မဟုတ် မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ် ၁၀ စင်းထက်မက တစ်ပြိုင်နက်တည်း လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ ကမ္ဘာမှလွဲ၍ အခြားမည်သည့် ဂြိုဟ်ထက်မဆို ပိုမိုများပြားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် အနာဂတ် လူလိုက်ပါမည့် စူးစမ်းလေ့လာရေး ခရီးစဉ်များအတွက် မကြာခဏ အဆိုပြုခြင်းခံရသော ပစ်မှတ်တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း လက်ရှိတွင် ထိုသို့သော ခရီးစဉ်မျိုး အစီအစဉ် မရှိသေးပေ။ ==ဘူမိဗေဒ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ== ဂျိုဟန်း ဟင်းရစ် ဖွန် မဒ်လာ (Johann Heinrich von Mädler) နှင့် ဗီးလ်ဟဲမ်း ဘီးယား (Wilhelm Beer) တို့သည် လမျက်နှာပြင် မြေပုံညွှန်း ရေးဆွဲခဲ့ခြင်းကြောင့် ပိုမို လူသိများသော်လည်း ၎င်းတို့သည် ပထမဆုံးသော အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေမျက်နှာသွင်ပြင် ပညာရှင်များ (areographers) ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |date=19 October 2016 |title=What Mars Maps Got Right (and Wrong) Through Time |url=https://www.nationalgeographic.com/culture/article/planets-maps-exploring-mars-space-science |archive-url=https://web.archive.org/web/20210221031131/https://www.nationalgeographic.com/culture/article/planets-maps-exploring-mars-space-science |url-status=dead |archive-date=21 February 2021 |access-date=15 January 2022 |website=National Geographic |language=en}}</ref> ၎င်းတို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင် ရုပ်သွင်အများစုမှာ အမြဲတမ်း တည်ရှိနေခြင်းဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုခြင်းနှင့် ဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်ချိန် ကာလကို ပိုမို တိကျစွာ တိုင်းတာခြင်းတို့ဖြင့် စတင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၈၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် မဒ်လာသည် ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုစာ လေ့လာစောင့်ကြည့်ချက်များကို ပေါင်းစပ်၍ ပထမဆုံးသော အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေပုံကို ရေးဆွဲခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်များကို အရင်းအမြစ် အမျိုးမျိုးမှ အမည်ပေးထားကြသည်။ အလင်းပြန်နှုန်းဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်များ (Albedo features) ကို ရှေးဟောင်း ဒဏ္ဍာရီများကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားသည်။ ၅၀ ကီလိုမီတာခန့်ထက် ပိုမိုကြီးမားသော ဥက္ကာတွင်းများကို ကွယ်လွန်သွားပြီဖြစ်သော သိပ္ပံပညာရှင်များ၊ စာရေးဆရာများနှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ် လေ့လာရေးတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့ကြသူများကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားသည်။ ပိုမိုသေးငယ်သော ဥက္ကာတွင်းများကို လူဦးရေ ၁၀၀,၀၀၀ အောက်ရှိသော ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မြို့များနှင့် ကျေးရွာများ၏ အမည်များကို ပေးထားသည်။ လှိုဏ်ဝှမ်းကြီးများကို ဘာသာစကား အမျိုးမျိုးရှိ ''အင်္ဂါဂြိုဟ်'' သို့မဟုတ် ''ကြယ်'' ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည့် စကားလုံးဖြင့် အမည်ပေးထားပြီး ပိုမိုသေးငယ်သော လှိုဏ်ဝှမ်းများကို မြစ်များ၏ အမည်များ ပေးထားသည်။ ကြီးမားသော အလင်းပြန်နှုန်းဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်များသည် အမည်ဟောင်း အများအပြားကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသော်လည်း ယင်းရုပ်သွင်များ၏ သဘာဝဆိုင်ရာ အသိပညာသစ်များကို ထိန်းညှိ ရောင်ပြန်ဟပ်ရန်အတွက် မကြာခဏ အသစ်ပြင်ဆင်လေ့ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် Nix Olympica (အိုလင်းပတ်စ၏ နှင်းများ) သည် Olympus Mons (အိုလန်ပတ်တောင်) ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကမ္ဘာမြေမှ မြင်တွေ့ရသည့် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ကို အလင်းပြန်နှုန်း ကွဲပြားသော ဧရိယာ နှစ်မျိုးအဖြစ် ပိုင်းခြားထားသည်။ နီရဲသော သံအောက်ဆိုဒ်များ ကြွယ်ဝသည့် ဖုန်မှုန့်များနှင့် သဲများ ဖုံးလွှမ်းနေသော အရောင်ဖျော့သည့် လွင်ပြင်များကို တစ်ချိန်က အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ''တိုက်ကြီးများ'' ဟု ယူဆခဲ့ကြပြီး အရဗျ ကုန်းမြေ (Arabia Terra ) သို့မဟုတ် အမေဇုန်နီယံ လွင်ပြင် (Amazonis Planitia) ကဲ့သို့သော အမည်များ ပေးခဲ့ကြသည်။ အရောင်မှောင်သော ရုပ်သွင်များကို ပင်လယ်များဟု ယူဆခဲ့ကြသဖြင့် ''Mare Erythraeum''၊ ''Mare Sirenum'' နှင့် ''Aurorae Sinus'' ဟု အမည်ပေးခဲ့ကြသည်။ ကမ္ဘာမြေမှ မြင်တွေ့ရသည့် အကြီးမားဆုံးသော အရောင်မှောင်သည့် ရုပ်သွင်မှာ ''Syrtis Major Planum'' ဖြစ်သည်။<ref>{{Citation |chapter=Syrtis Major (MC-13) |date=2019 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/atlas-of-mars/syrtis-major-mc13/A385CD9E498305DA40E50BD83C531340 |title=The Atlas of Mars: Mapping its Geography and Geology |pages=136–139 |editor-last=Tanaka |editor-first=Kenneth L. |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781139567428.018 |isbn=978-1-139-56742-8 |s2cid=240843698 |access-date=18 January 2022 |editor2-last=Coles |editor2-first=Kenneth S. |editor3-last=Christensen |editor3-first=Philip R. |archive-date=1 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301160859/https://www.cambridge.org/core/books/abs/atlas-of-mars/syrtis-major-mc13/A385CD9E498305DA40E50BD83C531340 |url-status=live|chapter-url-access=subscription }}</ref> မြောက်ဘက်ရှိ ဧရာမ ရေခဲပြင်ကြီးကို ''Planum Boreum'' ဟု အမည်ပေးထားပြီး တောင်ဘက် ရေခဲပြင်ကြီးကို ''Planum Australe'' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အီကွေတာကို ယင်း၏ လည်ပတ်မှုဖြင့် သတ်မှတ်သော်လည်း ပင်မ မီရီဒီယန် (Prime Meridian) တည်နေရာကိုမူ ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် ဂရင်းနစ်စံတော်ချိန်ကို သတ်မှတ်ခဲ့သကဲ့သို့ စိတ်ကြိုက် မှတ်တိုင်တစ်ခု ရွေးချယ်၍ သတ်မှတ်ခဲ့သည်၊၊ မဒ်လာနှင့် ဘီးယားတို့သည် ၁၈၃၀ ပြည့်နှစ်၌ ရေးဆွဲခဲ့သော ပထမဆုံး အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေပုံများအတွက် မျဉ်းကြောင်းတစ်ခုကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် မာရီနာ ၉ အာကာသယာဉ်က အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ကျယ်ပြန့်သော ပုံရိပ်များကို ရရှိစေခဲ့ပြီးနောက် မူလ ရွေးချယ်မှုနှင့် ထပ်တူကျစေရန်အတွက် Merton E. Davies၊ Harold Masursky နှင့် Gérard de Vaucouleurs တို့က Sinus Meridiani ("အလယ်ပိုင်း ပင်လယ်ကွေ့" သို့မဟုတ် "မီရီဒီယန် ပင်လယ်ကွေ့") တွင် တည်ရှိသော ဥက္ကာတွင်းငယ်တစ်ခုကို (နောက်ပိုင်းတွင် Airy-0 ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့) လောင်ဂျီတွဒ် ၀.၀ ဒီဂရီအဖြစ် သတ်မှတ်ရန် ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite journal |last1=Davies |first1=Merton E. |last2=Berg |first2=Richard A. |date=10 January 1971 |title=A preliminary control net of Mars |url=http://doi.wiley.com/10.1029/JB076i002p00373 |journal=Journal of Geophysical Research |volume=76 |issue=2 |pages=373–393 |doi=10.1029/JB076i002p00373 |bibcode=1971JGR....76..373D |access-date=22 March 2022 |archive-date=1 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301160852/https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/JB076i002p00373 |url-status=live|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Citation |last1=de Vaucouleurs |first1=Gerard |title=Mariner 9 Areographic Coordinate System |date=1973 |journal=Journal of Geophysical Research |volume=78 |issue=20 |pages=4395–4404 |bibcode=1973JGR....78.4395D |doi=10.1029/JB078i020p04395 |last2=Davies |first2=Merton E. |last3=Sturms |first3=Francis M. Jr. |author-link=Gerard de Vaucouleurs |author2-link=Merton Davies}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် သမုဒ္ဒရာများ မရှိသဖြင့် ''ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်'' မရှိသောကြောင့် အမြင့်ပိုင်း သုည မျက်နှာပြင်ကို ကိုးကားချက် ရေပြင်ညီအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ရသည်၊၊ ၎င်းကို ကမ္ဘာမြေ၏ ဂီယိုအိုက် (geoid) နှင့် အလားတူသော အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အာရီယိုအိုက် (areoid) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။<ref name="ArdalanKarimi2009">{{cite journal |last1=Ardalan |first1=A. A. |last2=Karimi |first2=R. |last3=Grafarend |first3=E. W. |title=A New Reference Equipotential Surface, and Reference Ellipsoid for the Planet Mars |journal=Earth, Moon, and Planets |volume=106 |issue=1 |year=2009 |pages=1–13 |issn=0167-9295 |doi=10.1007/s11038-009-9342-7 |s2cid=119952798}}</ref> အမြင့်ပိုင်း သုညကို လေထုဖိအား ၆၁၀.၅ ပက်စကယ် (၆.၁၀၅ မီလီဘား) ရှိသည့် အမြင့်ဖြင့် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤလေထုဖိအားသည် ရေ၏ သုံးထပ်မှတ် (triple point) နှင့် ညီမျှပြီး ကမ္ဘာ့ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်ရှိ လေထုဖိအား၏ ၀.၆ ရာခိုင်နှုန်းခန့် (၀.၀၀၆ atm) ရှိသည်။ မြေပုံညွှန်း ရေးဆွဲရေး ရည်ရွယ်ချက်များအတွက် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ဘူမိဗေဒ တိုင်းတာရေးအဖွဲ့ (United States Geological Survey) သည် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ကို မြေပုံညွှန်း စတုဂံအကွက် ၃၀ (thirty cartographic quadrangles) ပိုင်းခြားထားပြီးအကွက်တစ်ခုစီကို ၎င်းအတွင်း ပါဝင်သော ရှေးဟောင်း အလင်းပြန်နှုန်းဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်တစ်ခုစီအတွက် အမည်ပေးထားသည်။<ref>{{cite web |title=ESA Science & Technology – Using iMars: Viewing Mars Express data of the MC11 quadrangle |url=https://sci.esa.int/web/mars-express/-/59473-using-imars-viewing-mars-express-data-of-the-mc11-quadrangle |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229234909/https://sci.esa.int/web/mars-express/-/59473-using-imars-viewing-mars-express-data-of-the-mc11-quadrangle |archive-date=29 December 2021 |access-date=29 December 2021 |website=sci.esa.int}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် The New York Times သတင်းစာက Hope အာကာသယာဉ်မှ ပုံရိပ်များကို အခြေခံထားသော နောက်ဆုံးပေါ် အင်္ဂါဂြိုဟ် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ မြေပုံတစ်ခုကို ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref name="NYT-20230415">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=15 April 2023 |title=New Mars Map Lets You 'See the Whole Planet at Once' – Scientists assembled 3,000 images from an Emirati orbiter to create the prettiest atlas yet of the red planet. |url=https://www.nytimes.com/2023/04/15/science/astronomy-mars-atlas.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516125940/https://www.nytimes.com/2023/04/15/science/astronomy-mars-atlas.html |archive-date=16 May 2023 |access-date=15 April 2023 |work=[[The New York Times]]}}</ref> ယင်းနှင့် ဆက်စပ်ပြီး ပိုမို အသေးစိတ်ကျသော ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေပုံတစ်ခုကို ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် [[နာဆာ]]က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="STD-20230416">{{cite news |author=Staff |title=Welcome to Mars! Caltech's Jaw-Dropping, 5.7 Terapixel Virtual Expedition Across the Red Planet |url=https://scitechdaily.com/welcome-to-mars-caltechs-jaw-dropping-5-7-terapixel-virtual-expedition-across-the-red-planet/ |date=16 April 2023 |work=[[:en:SciTech (magazine)|SciTech]] |access-date=6 April 2023 |archive-date=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416204703/https://scitechdaily.com/welcome-to-mars-caltechs-jaw-dropping-5-7-terapixel-virtual-expedition-across-the-red-planet/ |url-status=live}}</ref> == ဂြိုဟ်ရံလများ == {{Main|အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|ဖိုဘော့စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒိုင်မိုစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)}} အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် (ကမ္ဘာ့လနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက) အတော်အတန် သေးငယ်သော သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ နှစ်စင်း တည်ရှိပြီး အချင်းအားဖြင့် ၂၂ ကီလိုမီတာ (၁၄ မိုင်) ခန့်ရှိသော [[ဖိုဘော့စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဖိုဘော့စ်]] (Phobos) နှင့် ၁၂ ကီလိုမီတာ (၇.၅ မိုင်) ခန့်ရှိသော [[ဒိုင်မိုစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒေမော့စ်]] (Deimos) တို့ ဖြစ်ကြကာ၊ ဂြိုဟ်ကို ၉,၃၇၆ ကီလိုမီတာ (၅,၈၂၆ မိုင်) နှင့် ၂၃,၄၆၀ ကီလိုမီတာ (၁၄,၅၈၀ မိုင်) အကွာအဝေးတို့မှ အသီးသီး ပတ်လှည့်နေကြသည်။ ၎င်း အရံလ နှစ်စင်း၏ မူလအစမှာ ရှင်းလင်းစွာ မသိရှိရသေးသော်လည်း၊ ရေပန်းစားသော ယူဆချက်တစ်ခုတွင် ၎င်းတို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်းသို့ ဖမ်းယူခြင်းခံခဲ့ရသည့် [[ဥက္ကာခဲ]]များ (asteroids) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုထားသည်။ အရံဂြိုဟ် နှစ်စင်းစလုံးကို ၁၈၇၇ ခုနှစ်တွင် အာဆက်ဖ် ဟောလ် (Asaph Hall) က စမ်းသပ်တွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ [[ဂရိ ဒဏ္ဍာရီ]]တွင် ခမည်းတော် စစ်နတ်ဘုရား [[အဲရီးဇ်]] (Ares) နှင့်အတူ စစ်ပွဲအတွင်း သို့ လိုက်ပါသွားကြသည့် အမြွှာညီနောင်များဖြစ်သော ဖိုးဘော့စ် (ထိတ်လန့်ခြင်းနှင့် ကြောက်ရွံ့ခြင်းဆိုင်ရာ နတ်ဘုရား) နှင့် ဒီးမော့စ် (ထောက်လှန့်ခြင်းနှင့် ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ခြင်းဆိုင်ရာ နတ်ဘုရား) ဇာတ်ကောင်များကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=Planetary Names |url=https://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/Planets#MartianSystem |access-date=30 May 2022 |website=planetarynames.wr.usgs.gov |archive-date=30 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230164721/https://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/Planets#MartianSystem |url-status=live}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ရောမတို့၏ သတ်မှတ်ချက်အရ အရီးစ် နတ်ဘုရားနှင့် ထပ်တူညီသည်။ ခေတ်သစ် ဂရိဘာသာစကားတွင် အဆိုပါဂြိုဟ်သည် ယင်း၏ ရှေးဟောင်းအမည် အရီးစ် (Aris: Άρης) ကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်မှကြည့်လျှင် ဖိုးဘော့စ်နှင့် ဒီးမော့စ်တို့၏ ရွေ့လျားမှုများသည် [[လကမ္ဘာ|ကမ္ဘာ့အရံလ]]၏ ရွေ့လျားမှုနှင့် မတူဘဲ ကွဲပြားနေသည်။ ဖိုးဘော့စ်သည် အနောက်ဘက်မှ ထွက်ပေါ်လာပြီး အရှေ့ဘက်တွင် ဝင်ရောက်ကာ ၁၁ နာရီအတွင်း၌ပင် နောက်တစ်ကြိမ် ထပ်မံ ထွက်ပေါ်လာသည်။ ဒီးမော့စ်မှာမူ ပတ်လမ်းကြာချိန်နှင့် ဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်ချိန် ပတ်ဝန်းကျင် တူညီသည့် တူညီချိန် ပတ်လမ်းကြောင်း (synchronous orbit) ၏ အပြင်ဘက်နားလေး၌သာ ရှိနေသဖြင့် မျှော်လင့်ထားသည့်အတိုင်း အရှေ့ဘက်မှ ထွက်ပေါ်လာသော်လည်း အလွန် နှေးကွေးသည်။ ဖိုးဘော့စ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းသည် တူညီချိန် အမြင့်ပိုင်းအောက်၌ တည်ရှိသောကြောင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဒီရေဆိုင်ရာ အားများ (tidal forces) က ယင်း၏ ပတ်လမ်းကြောင်းကို တဖြည်းဖြည်း နိမ့်ကျသွားစေသည်။ နောင် နှစ်သန်းပေါင်း ၅၀ ခန့်အကြာတွင် ဖိုးဘော့စ်သည် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ပျက်ကျသွားနိုင်သကဲ့သို့ ဂြိုဟ်ကို ပတ်လှည့်နေသည့် ကွင်းဆက် ရုပ်သွင်တစ်ခုအဖြစ်သို့လည်း ပြိုကွဲသွားနိုင်သည်။<ref>{{cite web |title=Phobos |url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/mars-moons/phobos/in-depth |access-date=12 January 2022 |date=19 December 2019 |website=NASA Solar System Exploration |archive-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220112004526/https://solarsystem.nasa.gov/moons/mars-moons/phobos/in-depth/ |url-status=live}}</ref> ဤအရံဂြိုဟ် နှစ်စင်း၏ မူလအစကို သေချာစွာ နားလည်သဘောပေါက်ခြင်း မရှိသေးပေ။ ၎င်းတို့၏ အလင်းပြန်နှုန်း နည်းပါးခြင်းနှင့် ကာဗွန်ဓာတ်ပါ ကာဗွန်နေးရှပ် ချွန်ဒရိုက် (carbonaceous chondrite) ပါဝင်မှုတို့သည် ဥက္ကာခဲများနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ယူဆရသဖြင့် ဖမ်းယူခြင်းခံရသည်ဆိုသော ယူဆချက်ကို ထောက်ခံနေသည်။ ဖိုးဘော့စ်၏ မတည်ငြိမ်သော ပတ်လမ်းကြောင်းသည်လည်း မကြာသေးမီကမှ ဖမ်းယူခြင်းခံခဲ့ရသည့် သဘောသို့ ညွှန်းဆိုနေသည်။ သို့သော်လည်း နှစ်စင်းစလုံးသည် အီကွေတာ အနီးတွင် စက်ဝိုင်းပုံစံ ပတ်လမ်းကြောင်းများ ရှိနေကြရာ၊ ၎င်းသည် ဖမ်းယူခြင်းခံရသည့် အရာများအတွက် ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ လိုအပ်သော ဖမ်းယူမှု ရူပဗေဒဆိုင်ရာ အရှိန်စနစ်များမှာလည်း ရှုပ်ထွေးလှသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ် သမိုင်းအစောပိုင်းတွင် ဒြပ်ထု စုစည်းဖြစ်ပေါ်မှု (Accretion) သည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော်လည်း၊ အကယ်၍ အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ပါက အင်္ဂါဂြိုဟ် ကိုယ်တိုင်ထက် ဥက္ကာခဲများနှင့် ပိုမိုဆင်တူသည့် ပါဝင်မှုစနစ်အတွက်မူ အကြောင်းပြချက် ပေးနိုင်မည် မဟုတ်ပေ။<ref>{{cite web |title=Explaining the Birth of the Martian Moons |date=23 September 2016 |url=https://aasnova.org/2016/09/23/explaining-the-birth-of-the-martian-moons/ |access-date=13 December 2021 |language=en-US |website=AAS Nova |publisher=[[American Astronomical Society]] |archive-date=13 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211213022350/https://aasnova.org/2016/09/23/explaining-the-birth-of-the-martian-moons/ |url-status=live}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် အချင်း မီတာ ၅၀ မှ ၁၀၀ (၁၆၀ မှ ၃၃၀ ပေ) ထက် သေးငယ်သော မတွေ့ရှိရသေးသည့် အရံလများ ရှိနေနိုင်သေးပြီး ဖိုးဘော့စ်နှင့် ဒီးမော့စ် အကြားတွင် ဖုန်မှုန့်ကွင်းဆက်တစ်ခု တည်ရှိနေသည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။<ref name="adler">{{cite conference |last1=Adler |first1=M. |last2=Owen |first2=W. |last3=Riedel |first3=J. |date=June 2012 |title=Use of MRO Optical Navigation Camera to Prepare for Mars Sample Return |url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/marsconcepts2012/pdf/4337.pdf |conference=Concepts and Approaches for Mars Exploration. 12–14 June 2012. Houston, Texas. |issue=1679 |at=4337 |bibcode=2012LPICo1679.4337A |access-date=28 August 2012 |archive-date=26 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226060810/https://www.lpi.usra.edu/meetings/marsconcepts2012/pdf/4337.pdf%20 |url-status=live}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အရံဂြိုဟ်များ ဖြစ်လာစေသည့် တတိယမြောက် ဖြစ်နိုင်ခြေမှာ တတိယ ဒြပ်ထုတစ်ခု၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှု သို့မဟုတ် ပြင်းထန်သော ရိုက်ခတ် ပျက်စီးမှု အမျိုးအစားတစ်ခုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ဖိုးဘော့စ်၏ အတွင်းပိုင်းသည် အလွန်ပင် ပေါက်ရောက်ဆန်သော အခေါင်းပွပုံစံ ရှိနေကြောင်းနှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်မှ သိရှိထားသည့် phyllosilicates နှင့် အခြား သတ္တုဓာတ်များ အဓိက ပါဝင်နေကြောင်းကို ညွှန်းဆိုနေသည့် လတ်တလော အထောက်အထားများသည် ကမ္ဘာ့ အရံလ မူလအစ ဖြစ်တည်မှုဆိုင်ရာ လွှမ်းမိုးထားသည့် ယူဆချက်နှင့် အလားတူစွာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် လွင့်ထွက်သွားခဲ့သော ပစ္စည်းများက အင်္ဂါဂြိုဟ် ပတ်လမ်းအတွင်း၌ ပြန်လည် စုစည်းမိခြင်းမှ ဖိုးဘော့စ် ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း ဖြစ်ကြောင်းကို ထောက်ပြနေသည်။ အဆိုပါ အရံလများ၏ မြင်နိုင်သော အရောင်နှင့် အနီအောက်ရောင်ခြည်အနီး ရောင်စဉ်များသည် အပြင်ဘက် ပတ်လမ်းကြောင်းရှိ ဥက္ကာခဲများနှင့် ဆင်တူသော်လည်း ဖိုးဘော့စ်၏ အပူဆိုင်ရာ အနီအောက်ရောင်ခြည် ရောမှာမူ မည်သည့် ချွန်ဒရိုက် (chondrites) အမျိုးအစားနှင့်မျှ ကိုက်ညီမှု မရှိကြောင်း အစီရင်ခံထားသည်။ ဖိုးဘော့စ်နှင့် ဒီးမော့စ်တို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ ကြီးမားသော ရိုက်ခတ်မှုတစ်ရပ်မှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အပျက်အစီးများဖြင့် ဖြစ်တည်ခဲ့သော ရှေးဟောင်း အရံလတစ်ခု၏ အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် အဆိုပါ အရံလပေါ်သို့ ပိုမို၍ လတ်တလော ကျရောက်ခဲ့သည့် ရိုက်ခတ်မှုတစ်ခုကြောင့် ပြိုကွဲပျက်စီးသွားခဲ့ခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။<ref>{{cite journal |title=Dynamical evidence for Phobos and Deimos as remnants of a disrupted common progenitor |doi=10.1038/s41550-021-01306-2 |journal=Nature Astronomy |date=22 February 2021 |volume=5 |pages=539–543 |first1=Amirhossein |last1=Bagheri |first2=Amir |last2=Khan |first3=Michael |last3=Efroimsky |first4=Mikhail |last4=Kruglyakov |first5=Domenico |last5=Giardini |issue=6 |bibcode=2021NatAs...5..539B |s2cid=233924981}}</ref> ပိုမို လတ်တလောအားဖြင့် နိုင်ငံအများအပြားမှ သုတေသနအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့၏ လေ့လာဆန်းစစ်ချက်အရ အတိတ်ကာလက ဖိုးဘော့စ်ထက် အနည်းဆုံး ၁၅ ဆမျှ ကြီးမားသော ပျောက်ဆုံးသွားသည့် အရံလတစ်စင်း တည်ရှိခဲ့ဖူးနိုင်ကြောင်း ညွှန်းဆိုထားသည်။ ဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဒီရေဆိုင်ရာ ဖြစ်စဉ်များကို ထောက်ပြနေသည့် ကျောက်ဆောင်များကို ဆန်းစစ်ခြင်းအားဖြင့် အဆိုပါ ဒီရေတက်မှုများကို အတိတ်က တည်ရှိခဲ့သော အရံလတစ်စင်းက ထိန်းညှိပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။<ref>{{Cite web |last=Benningfield |first=Damond |date=11 December 2025 |title=Ancient Lake on Mars May Have Risen and Fallen Under the Tidal Pull of a Long Lost Moon |url=https://www.zmescience.com/space/ancient-lake-on-mars-may-have-risen-and-fallen-under-the-tidal-pull-of-a-long-lost-moon/ |access-date=13 December 2025 |website=ZME Science |language=en-US}}</ref> == အင်္ဂါဂြိုဟ်ရှိ သက်ရှိများ၊ ရာသီဥတု၊ ရေ နှင့် လေထု == အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် နေအဖွဲ့အစည်းတွင် ကမ္ဘာနှင့် အနီးဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်သဖြင့် လူသားတို့က သက်ရှိများရှိနိုင်မရှိနိုင် မေးခွန်းထုတ်ကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းမှ အခြားဂြိုဟ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ရာသီဥတုများမှာ အတူဆုံးဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုးပေါ်၌ တိမ်းစောင်းသော ဒီဂရီမှာလည်း ကမ္ဘာနှင့် အတူဆုံးဖြစ်သည်။ သို့သော် အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာနှင့်စာလျှင် နေမှပိုဝေးသဖြင့် ရာသီဥတုများမှာ ကမ္ဘာထက်ပို၍ ရှည်ကြာသည်။ ရလဒ်အားဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နှစ်တစ်နှစ်မှာ ကမ္ဘာ၏နှစ်တစ်နှစ်ထက်ပို၍ ရှည်လျားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏လေထုမှာ ကမ္ဘာ၏လေထုထက်ပို၍ ပါးလွှာသည်။ အံဩစရာကောင်းလောက်အောင်ပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အပူချိန်မှာ ဆောင်းရာသီတွင် ဝင်ရိုးစွန်းဒေသတို့တွင် အနှုတ် ၁၁၃ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ်မျှရှိပြီး နွေရာသီတွင် သုည ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ် မျှရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ရေရှိနေကြောင်းကို [[နာဆာ]] (NASA) က ၂၀၁၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့က အတည်ပြုခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ [[အောက်ဆီဂျင်]]နှင့် [[ရေ]]များ ရှိနေခြင်း အပါအဝင် သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သည့် အခြေအနေများ ရှိသည်ဟူသော အယူအဆကို အာကာသဗေဒ အသိုင်းအဝိုင်းက ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လက်ခံခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင် Lick လေ့လာရေးစခန်းမှ W. W. Campbell က အဆိုပါဂြိုဟ်ကို လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ရာ "အကယ်၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ လေထုအတွင်း ရေငွေ့ သို့မဟုတ် အောက်ဆီဂျင် တည်ရှိခဲ့ပါက ထိုအချိန်က ရရှိနိုင်သော ရောင်စဉ်တိုင်းကိရိယာများ (spectroscopes) ဖြင့် စမ်းသပ်တွေ့ရှိနိုင်ရန် ပမာဏ နည်းပါးလွန်းလှသည်" ဟု တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထိုစောင့်ကြည့်လေ့လာချက်သည် ထိုခေတ်ကာလ၏ တိုင်းတာမှုများစွာနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေသဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လက်ခံခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ Campbell နှင့် V. M. Slipher တို့သည် ၁၉၀၉ ခုနှစ်တွင် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ကိရိယာများကို အသုံးပြု၍ အဆိုပါ လေ့လာမှုကို ထပ်မံပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ရလဒ်များမှာ အတူတူပင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် W. S. Adams က ဤတွေ့ရှိချက်များကို အတည်မပြုနိုင်ခဲ့မီအထိ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ ကမ္ဘာမြေကဲ့သို့ သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သည်ဆိုသည့် ဒဏ္ဍာရီမှာ ပျက်ပြယ်မသွားခဲ့ပေ။ သို့သော်လည်း ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအထိ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ရာသီအလိုက် ပြောင်းလဲမှုများအတွက် သက်ရှိများကြောင့်မဟုတ်သည့် အခြားရှင်းလင်းချက်များကို ဘေးဖယ်၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ ဇီဝဗေဒအကြောင်း ဆောင်းပါးများ ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့ကြသည်။ ဂြိုဟ်များ၌ သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်မှု (ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုတွင် သက်ရှိများ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာရေးအတွက် သင့်တော်သော ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများ ဖြစ်ထွန်းလာနိုင်သည့် စွမ်းရည်) ဆိုင်ရာ လက်ရှိ နားလည်သဘောပေါက်မှုသည် ၎င်း၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ဒြပ်ရည်အဖြစ် တည်ရှိသော ရေရှိသည့် ဂြိုဟ်များကို ပိုမိုဦးစားပေးသည်။ အများအားဖြင့် ဤသို့ဖြစ်ရန် ဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းသည် [[သက်ရှိများရှင်သန်နိုင်သောဇုန်|သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သောဇုန်]] (habitable zone) အတွင်း ကျရောက်ရန် လိုအပ်ပြီး၊ နေအတွက် အဆိုပါဇုန်သည် ကမ္ဘာ့ပတ်လမ်းကြောင်း အတွင်းဘက်မှ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအထိ ကျယ်ပြန့်သည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် နေနှင့် အနီးဆုံးအမှတ် (perihelion) သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် ဤဒေသအတွင်းသို့ ရောက်ရှိသွားသော်လည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ကျဲပါးသော (ဖိအားနည်းသော) လေထုကြောင့် [[အရည်|ဒြပ်ရည်]]အဖြစ် တည်ရှိသော ရေသည် ကျယ်ပြန့်သော ဒေသများ၌ အချိန်ကြာမြင့်စွာ တည်ရှိနေခြင်းကို တားဆီးထားသည်။ အတိတ်ကာလက ဒြပ်ရည်အဖြစ် စီးဆင်းခဲ့သော ရေထု အထောက်အထားများသည် ထိုဂြိုဟ်၏ သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သည့် အလားအလာကို ဖော်ပြနေသည်။ လတ်တလော အထောက်အထားများအရ အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ မည်သည့် ရေထုမဆို ပုံမှန် ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ သက်ရှိများကို ထောက်ပံ့ပေးရန်အတွက် ဆားဓာတ်နှင့် အက်ဆစ်ဓာတ် လွန်ကဲနေနိုင်ကြောင်း ညွှန်းဆိုထားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေများသည် ဇီဝသက်ရှိများ တည်တံ့ခိုင်မြဲရေးအတွက် စိန်ခေါ်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အပူကူးပြောင်းမှု နည်းပါးခြင်း၊ သံလိုက်စက်ကွင်း မရှိခြင်းကြောင့် နေမှလာသော နေလေပြင်းများ တိုက်ခတ်ခံရမှုမှ ကာကွယ်ပေးနိုင်စွမ်း အားနည်းခြင်းနှင့် ရေကို အရည်အဖြစ် ထိန်းသိမ်းထားရန် လေထုဖိအား မလုံလောက်ခြင်း (ယင်းအစား ရေသည် အငွေ့အဖြစ်သို့ တိုက်ရိုက် ပြောင်းလဲသွားသည်) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် နီးပါးမျှ သို့မဟုတ် လုံးဝ အကန့်အသတ်မရှိ ရူပဗေဒဆိုင်ရာ အသက်ကင်းမဲ့နေပြီ ဖြစ်သည်၊ မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများ အဆုံးသတ်သွားခြင်းသည် ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်နှင့် အတွင်းပိုင်းကြား ဓာတုပစ္စည်းများနှင့် သတ္တုဓာတ်များ သံသရာလည် ပြန်လည်အသုံးပြုမှုကို သိသိသာသာ ရပ်တန့်သွားစေခဲ့သည်။ အထောက်အထားများအရ ထိုဂြိုဟ်သည် ယနေ့ခေတ်ထက် ယခင်က သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်မှု ပိုမိုအားကောင်းခဲ့ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသော်လည်း ထိုနေရာ၌ သက်ရှိများ တည်ရှိခဲ့ဖူးခြင်း ရှိမရှိကိုမူ မသိရှိရသေးပေ။ ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အလယ်ပိုင်းက ဗိုက်ကင်း (Viking) စူးစမ်းရေးယာဉ်များသည် ၎င်းတို့ ဆင်းသက်ခဲ့သည့် နေရာများ၌ အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေဆီလွှာအတွင်းရှိ အဏုဇီဝသက်ရှိများကို ထောက်လှမ်းရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသော စမ်းသပ်မှုများကို သယ်ဆောင်သွားခဲ့ပြီး ရေနှင့် အာဟာရဓာတ်များ ထိတွေ့ချိန်တွင် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် ထုတ်လုပ်မှု ခေတ္တတိုးတက်လာခြင်း အပါအဝင် အပြုသဘောဆောင်သော ရလဒ်များ ရရှိခဲ့သည်။ ဤသက်ရှိ အမှတ်အသားကို နောက်ပိုင်းတွင် သိပ္ပံပညာရှင်များက ငြင်းခုံခဲ့ကြသဖြင့် ငြင်းခုံဆွေးနွေးမှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရာ နာဆာ သိပ္ပံပညာရှင် Gilbert Levin က ဗိုက်ကင်းသည် သက်ရှိများကို တွေ့ရှိခဲ့ပုံရသည်ဟု အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်မှ ကျရောက်လာသော ဥက္ကာခဲ EETA79001 ကို ဓာတ်ခွဲဆန်းစစ်ချက်အရ ကလောရိတ် (chlorate)၊ ပါကလောရိတ် (perchlorate) နှင့် နိုက်ထရိတ် အိုင်ယွန်များ လုံလောက်စွာ မြင့်မားသော ပမာဏဖြင့် တွေ့ရှိခဲ့ရသဖြင့် ၎င်းတို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ တည်ရှိနေကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]နှင့် အက်စ်ရေးရောင်ခြည် ဖြာထွက်မှုများသည် ကလောရိတ်နှင့် ပါကလောရိတ် အိုင်ယွန်များကို အခြားသော ဓာတ်ပြုမှုလွန်ကဲသည့် အောက်ဆီကလိုရင်းများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစေမည်ဖြစ်သဖြင့် မည်သည့် ဇီဝမော်လီကျူးမဆို ရှင်သန်နိုင်ရန်အတွက် မျက်နှာပြင်အောက်တွင် မြှုပ်နှံထားရမည် ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ် ပတ်လမ်းကြောင်းသွား ယာဉ်များမှ စမ်းသပ်တွေ့ရှိရသည့် [[မီသိန်း]]နှင့် [[ဖော်မလင်|ဖောမဲလ်ဒီဟိုက်]] ပမာဏအနည်းငယ်တို့သည် အဆိုပါ ဓာတုပေါင်းစပ်မှုများသည် အင်္ဂါဂြိုဟ် လေထုအတွင်း မြန်ဆန်စွာ ပြိုကွဲသွားမည် ဖြစ်သဖြင့် သက်ရှိများ တည်ရှိနိုင်ခြေရှိသော အထောက်အထားများအဖြစ် အခိုင်အမာ ဆိုကြသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် အဆိုပါ ပေါင်းစပ်မှုများသည် [[မီးတောင်]] သို့မဟုတ် Serpentinite ကဲ့သို့သော အခြား ရူပဗေဒဆိုင်ရာ နည်းလမ်းများဖြင့် ပြန်လည်ဖြည့်တင်းပေးခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် သက်ရှိအမှတ်အသားများကို ထိန်းသိမ်းပေးနိုင်သော ဥက္ကာခဲများ ထိမှန်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ရိုက်ခတ်ဖန် (Impact glass) များကိုလည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဥက္ကာတွင်းများ၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် တွေ့ရှိထားသည်။<ref name="brown20140418">{{cite news |last=Nickel |first=Mark |date=18 April 2014 |title=Impact glass stores biodata for millions of years |publisher=Brown University |url=https://news.brown.edu/articles/2014/04/impactglass |access-date=9 June 2015 |archive-date=17 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150617122630/https://news.brown.edu/articles/2014/04/impactglass |url-status=live}}</ref><ref name="Schultz2014">{{cite journal |last1=Schultz |first1=P. H. |last2=Harris |first2=R. Scott |last3=Clemett |first3=S. J. |last4=Thomas-Keprta |first4=K. L. |last5=Zárate |first5=M. |date=June 2014 |title=Preserved flora and organics in impact melt breccias |journal=[[Geology (journal)|Geology]] |volume=42 |issue=6 |pages=515–518 |bibcode=2014Geo....42..515S |doi=10.1130/G35343.1 |s2cid=39019154 |hdl-access=free |hdl=2060/20140013110}}</ref> အလားတူပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဥက္ကာတွင်းများမှ ဖန်များသည်လည်း ထိုနေရာ၌ သက်ရှိများ တည်ရှိခဲ့ပါက သက်ရှိအမှတ်အသားများကို ထိန်းသိမ်းပေးထားနိုင်ခဲ့မည် ဖြစ်သည်။<ref name="nasapr20150608">{{cite press release |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-spacecraft-detects-impact-glass-on-surface-of-mars |title=NASA Spacecraft Detects Impact Glass on Surface of Mars |publisher=NASA |first1=Dwayne |last1=Brown |first2=Guy |last2=Webster |first3=Kevin |last3=Stacey |date=8 June 2015 |access-date=9 June 2015 |archive-date=9 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150609132637/http://www.nasa.gov/press-release/nasa-spacecraft-detects-impact-glass-on-surface-of-mars/ |url-status=live}} {{PD-notice}}</ref><ref name="brown20150608">{{cite news |last=Stacey |first=Kevin |date=8 June 2015 |title=Martian glass: Window into possible past life? |publisher=Brown University |url=https://news.brown.edu/articles/2015/06/marsglass |access-date=9 June 2015 |archive-date=11 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611003248/http://news.brown.edu/articles/2015/06/marsglass |url-status=live}}</ref><ref name="sciam20150612">{{cite news |last=Temming |first=Maria |date=12 June 2015 |title=Exotic Glass Could Help Unravel Mysteries of Mars |work=Scientific American |url=http://www.scientificamerican.com/article/exotic-glass-could-help-unravel-mysteries-of-mars/ |access-date=15 June 2015 |archive-date=15 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150615010829/http://www.scientificamerican.com/article/exotic-glass-could-help-unravel-mysteries-of-mars/ |url-status=live}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ တွေ့ရှိခဲ့သော Cheyava Falls ကျောက်ဆောင်ကို နာဆာက ''ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ဇီဝအမှတ်အသား'' အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာမြေသို့ ပြန်လည်ယူဆောင်ရန်နှင့် ဆက်လက်စစ်ဆေးရန်အတွက် Perseverance ရိုဗာမှ နမူနာ ရယူခဲ့သည်။ အလွန်ပင် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသော်လည်း လက်ရှိရရှိနိုင်သော အချက်အလက်များဖြင့် ဤကျောက်ဆောင်၏ ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် ဇီဝမဲ့ဆိုင်ရာ မူလအစကို အတည်ပြု အဆုံးအဖြတ် လုံးဝ မပြုလုပ်နိုင်သေးပေ။<ref>{{Cite web |title=NASA Says Mars Rover Discovered Potential Biosignature Last Year - NASA |work=NASA |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-says-mars-rover-discovered-potential-biosignature-last-year/ |access-date=10 September 2025 |language=en-US}}</ref> == လူသိများသော ယဉ်ကျေးမှု == အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့်ပတ်သက်၍ ဇာတ်လမ်းအချို့ကိုရေးခဲ့ကြသည်။ စာရေးဆရာများက အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင်နေထိုင်သော အသိဉာဏ်ရှိ သတ္တဝါများ ''Martians'' ဟုဖန်တီးရေးသားခဲ့ကြသည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အိတ်ချ်ဂျီဝဲလ်(H. G. Wells) က အင်္ဂါဂြိုဟ်သားတို့ ကမ္ဘာကို တိုက်ခိုက်သည့်အကြောင်းကို ''The War of the Worlds'' ဟူသော အမည်ဖြင့် ဝတ္ထုရေးခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အော်ဆန် ဝဲလက်စ် (Orson Welles) က ထိုဇာတ်လမ်းကို [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]တွင် [[ရေဒီယို]]မှထုတ်လွှင့်ခဲ့ပြီး လူအများစုက တကယ်ဖြစ်ပျက်နေသည်ဟုထင်ကာ ကြောက်ရွံ့ကြသည်။ ၁၉၁၂ မှစ၍ အက်ဂ်ဂါရိုက်စ်ဘားရော့ဂ် (Edgar Rice Burroughs) က အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ စွန့်စားခန်းများနှင့် ပတ်သတ်၍ ဝတ္ထုများရေးခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အမည်ကို ရောမ စစ်နတ်ဘုရား (ဂရိနတ်ဘုရား အရီးစ် / Ares) ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ [[အရစ္စတိုတယ်]]၏ မှတ်တမ်းများအရ<ref name="DRGA Planetae">[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0063%3Aalphabetic+letter%3DP%3Aentry+group%3D4%3Aentry%3Dplanetae-cn "Planetae"], in ''Dictionary of Greek and Roman Antiquities'', pp. 922, 923.</ref> ရှေးခေတ် ဂရိ အာကာသဗေဒပညာရှင်များသည် ၎င်းကို နတ်ဘုရားတစ်ဝက် လူတစ်ဝက် ဖြစ်သော [[ဟားကျူးလီး|ဟာကျူလီ]] (ဂရိ [[ဟဲရာခလီးဇ်]]) နှင့်လည်း ဆက်စပ်တွဲဖက်ခဲ့ကြသည်။ အပေါ်ညာဘက်သို့ ဦးတည်နေသည့် လှံစွပ်ပါ စက်ဝိုင်းပုံစံ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သင်္ကေတကို အမျိုးသား လိင်ညွှန်း သင်္ကေတအဖြစ်လည်း အသုံးပြုကြသည်။ ဤသင်္ကေတသည် အနည်းဆုံး ၁၁ ရာစုခန့်ကတည်းက စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ယင်း၏ ရှေ့ပြေးပုံစံဟု ယူဆနိုင်သည်များကို ဂရိ Oxyrhynchus ပုရပိုက်မူများတွင် တွေ့ရှိထားပြီး ဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် အသိဥာဏ်ရှိသော အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများ နေထိုင်ကြသည်ဆိုသည့် အတွေးအခေါ်သည် ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ ရှာပါရဲလီ (Schiaparelli) ၏ ''မြောင်းများ'' (canali) တွေ့ရှိမှု စောင့်ကြည့်လေ့လာချက်များနှင့် ပါစီဗယ် လိုဝဲလ် (Percival Lowell) ၏ အဆိုပါအကြောင်းအရာဆိုင်ရာ စာအုပ်များ ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ခြောက်သွေ့၍ အေးစက်ကာ သေဆုံးနေပြီဖြစ်သော ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုများက ရေသွင်းမြောင်းများကို တည်ဆောက်ထားကြသည်ဆိုသည့် စံနမူနာပြ ယူဆချက် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last1=Eschner |first1=Kat |title=The Bizarre Beliefs of Astronomer Percival Lowell |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/bizarre-beliefs-astronomer-percival-lowell-180962432/ |access-date=25 December 2021 |website=Smithsonian Magazine |language=en |archive-date=25 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211225111323/https://www.smithsonianmag.com/smart-news/bizarre-beliefs-astronomer-percival-lowell-180962432/ |url-status=live}}</ref> ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ အခြားသော လေ့လာတွေ့ရှိချက်များနှင့် ကြေညာချက်များသည်လည်း ''အင်္ဂါဂြိုဟ် ရူးသွပ်မှု'' (Mars Fever) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် ဖြစ်စဉ်ကို ပိုမိုအားကောင်းစေခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်၏ ကြည်လင်ပြတ်သားမှုမြင့်မားသော မြေပုံညွှန်းများအရ သက်ရှိများ နေထိုင်ခဲ့သည့် အထောက်အထား တစ်စုံတစ်ရာမျှ မတွေ့ရှိရသေးသော်လည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ အသိဥာဏ်ရှိ သက်ရှိများအကြောင်း သာမန်သိပ္ပံထက် လွန်လွန်ကဲကဲ မှန်းဆချက်များ (pseudoscientific speculation) မှာ ဆက်လက်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ မြောင်းများ စောင့်ကြည့်လေ့လာချက်ကို သတိရစေသည့် အလားတူ မှန်းဆချက်များသည် အာကာသယာဉ် ရိုက်ကူးထားသော ပုံရိပ်များတွင် မြင်တွေ့ရသည့် ''ပိရမစ်များ'' နှင့် ''အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်မှ လူမျက်နှာပုံ'' ကဲ့သို့သော သေးငယ်သည့် မြေပြင်ရုပ်သွင်များပေါ်တွင် အခြေခံထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |last=Plait |first=Philip C. |title=Bad Astronomy: Misconceptions and Misuses Revealed, from Astrology to the Moon Landing 'Hoax' |title-link=Bad Astronomy |date=2002 |publisher=Wiley |isbn=0-471-40976-6 |location=New York |pages=233–234 |oclc=48885221 |author-link=Phil Plait}}</ref> ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ အာကာသဗေဒပညာရှင် [[ကားလ် ဆေဂန်]] (Carl Sagan) က သူ၏ ''Cosmos'' စာအုပ်တွင် "အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ကျွန်ုပ်တို့ ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ မျှော်လင့်ချက်များနှင့် စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကို ထာဝရပုံရိပ်ယောင်အဖြစ် ထောက်ပြရာ ဒဏ္ဍာရီဆန်သော ကွင်းပြင်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သိသာထင်ရှားသော အနီရောင်နှင့် ၎င်း၏ မျက်နှာပြင် အခြေအနေများသည် သက်ရှိများကိုတင်မကဘဲ အသိဥာဏ်ရှိ သက်ရှိများကိုပါ ထောက်ပံ့ပေးနိုင်သည်ဆိုသည့် ၁၉ ရာစု သိပ္ပံဆိုင်ရာ မှန်းဆချက်များသည် ဝတ္ထုတို/ရှည်များတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ပုံဖော်ဖွဲ့ဆိုမှုကို အားပေးလှုံ့ဆော်ခဲ့သည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် H. G. Wells ၏ အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများက သေဆုံးနေသော ဂြိုဟ်မှ လွတ်မြောက်ရန် ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကို ကျူးကျော်ဝင်ရောက်သည့် ''The War of the Worlds''၊ Ray Bradbury ၏ လူသားစူးစမ်းရှာဖွေသူများက အင်္ဂါဂြိုဟ် ယဉ်ကျေးမှုကို မတော်တဆ ဖျက်ဆီးလိုက်သည့် ''The Martian Chronicles'' အပြင် Edgar Rice Burroughs ၏ ''Barsoom'' စီးရီး၊ C. S. Lewis ၏ ''Out of the Silent Planet'' (၁၉၃၈) ဝတ္ထုနှင့် ၁၉၆၀ ရာစုနှစ်ဝက် မတိုင်မီ Robert A. Heinlein ရေးသားခဲ့သော ပုံပြင်ပေါင်းများစွာကဲ့သို့သော သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ စိတ်ကူးယဉ် ဇာတ်လမ်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများ၏ ပုံဖော်မှုများသည် ကာတွန်းရုပ်ရှင်များအထိ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။ အသိဥာဏ်ရှိသော အင်္ဂါဂြိုဟ်သား ကာတွန်းဇာတ်ကောင် ဟာသပုံစံ Marvin the Martian ကို Warner Brothers ၏ Looney Tunes ကာတွန်းများတွင် Haredevil Hare (၁၉၄၈) ဇာတ်ကောင်အဖြစ် စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး ယနေ့ထက်ထိ ရေပန်းစားသော ယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် တည်ရှိနေခဲ့သည်။ Mariner နှင့် Viking အာကာသယာဉ်များက အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် သက်ရှိမရှိသော၊ ရေမြောင်းများမရှိသော ကမ္ဘာကြီးအဖြစ် ဓာတ်ပုံများ ပြန်လည်ပေးပို့လာပြီးနောက် အဆိုပါ အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ စိတ်ကူးယဉ်ယူဆချက်များကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ကြသည်။ သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ စာရေးဆရာအများစုအတွက် အသစ်တွေ့ရှိချက်များသည် စတင်ချိန်တွင် ကန့်သတ်ချက်များအဖြစ် ထင်မှတ်ခဲ့ရသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် Viking ခေတ်လွန် အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ အသိပညာများသည် Kim Stanley Robinson ၏ အင်္ဂါဂြိုဟ် သုံးတွဲပေါင်း ဝတ္ထု (Mars trilogy) ကဲ့သို့သော လက်ရာများအတွက် စိတ်ကူးဉာဏ်ကွန့်မြူးစရာ အရင်းအမြစ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=Crossley |first=Robert |url=https://books.google.com/books?id=v3TDEDfEPdEC |title=Imagining Mars: A Literary History |date=3 January 2011 |publisher=Wesleyan University Press |isbn=978-0-8195-7105-2 |pages=xiii-xiv |language=en}}</ref> [[File:An artist’s impression of Mars four billion years ago.jpg|thumb|right|လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄ [[ဘီလီယံ]]ခန့်အကြာက အင်္ဂါဂြိုဟ်၏အခြေနေအား အနုပညာရှင်မှ ပုံဖော်ထားပုံ]] == ယနေ့အခြေအနေ == ၂၀၀၈ ခုနှစ် မတ်လအချိန်ထိ သိပ္ပံပညာရှင်တို့ အနေဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ ယခုလက်ရှိနေထိုင်သော သို့မဟုတ် မျိုးတုံးပျောက်ကွယ်သွားသော သက်ရှိဟူ၍ မတွေ့ရှိသေးပေ။ အချို့သော လူမပါသော [[အာကာသယာဉ်]]များသည် အင်္ဂါဂြိုဟ်သို့ ရောက်ရှိလေ့လာခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ အချို့မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို လှည့်ပတ်သွားလာခဲ့ကြပြီး အချို့မှာ ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ဆင်းသက်ခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ကို ရိုက်ကူးထားသော ဓာတ်ပုံများကို အချို့သော အာကာသယာဉ်တို့မှ ရိုက်ယူပြီး ကမ္ဘာမြေပြင်သို့ ပြန်လည်ထုတ်လွှတ်ပေးပို့ခဲ့ကြသည်။ အချို့သောလူများက အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ လူများစေလွှတ်ရန်စိတ်ဝင်စားကြသည်။ သို့သော် အာကာသယာဉ်မှူးများအနေဖြင့် [[အာကာသ]]ထဲတွင် နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် နေရမည်ဖြစ်၍ ထိုအကြံအစည်မှာ အကောင်အထည်ပေါ်ရန် ခက်ခဲသည်။ (၂ဝ၂ဝ) ခုနှစ်တွင် [[နာဆာ]]မှ လူလိုက်ပါသော အာကာသယာဉ်များဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ လူသားများအားစေလွှတ်ရန် ရည်မှန်းထားသည်။ သို့​သော် (၂၀၂၁) ခုနှစ်အထိအ​ကောင်ထည်မ​ပေါ်​သေး​ပေ။NASA တွင်လက်ရှိတွင် (၂၀၂၀-၂၀၂၁) rovers နှစ်ခု (Curiosity and Perseverance)၊ Lander (InSight) နှင့် Mars (အင်္ဂါစပ်) တို့က Mars ၏မျက်နှာပြင်ကိုစူးစမ်းလေ့လာလျက်ရှိသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်မေလတွင်တရုတ်သည်၎င်း၏ Zhurong Mars rover ကိုထိမှန်သောအခါအင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင်အောင်မြင်စွာဆင်းသက်နိုင်သောဒုတိယမြောက်နိုင်ငံဖြစ်လာသည်။ == ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] *[[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] ==ကျမ်းကိုး== {{reflist|colwidth=30em|refs= <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name="meanplane">{{cite web |date=April 3, 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=April 10, 2009 |archivedate=14 May 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 December 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also invariable plane)</ref> <ref name="Seidelmann2007">{{cite journal |doi=10.1007/s10569-007-9072-y |last1=Seidelmann |first1=P. Kenneth |last2=Archinal |first2=Brent A. |last3=A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere --> |first3=Michael F.| display-authors = 3 |last4=Conrad |first4=Albert R. |last5=Consolmagno |first5=Guy J. |last6=Hestroffer |first6=Daniel |last7=Hilton |first7=James L. |last8=Krasinsky |first8=Georgij A. |last9=Neumann |first9=Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen |last11=Stooke |first11=Philip J. |last12=Tedesco |first12=Edward F. |last13=Tholen |first13=David J. |last14=Thomas |first14=Peter C. |last15=Williams |first15=Iwan P. |year=2007 |title=Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006 |url=https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155 |journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy |volume=98 |issue=3 |pages=155–180 |pmid= |pmc= |bibcode=2007CeMDA..98..155S |ref={{sfnRef|Seidelmann Archinal A'hearn et al.|2007}}}}</ref> <ref name="lodders1998">{{cite book |author=Lodders, Katharina; Fegley, Bruce |date=1998 |title=The planetary scientist's companion |url=https://archive.org/details/planetaryscienti0000lodd |page=[https://archive.org/details/planetaryscienti0000lodd/page/n211 190] |publisher=Oxford University Press US |isbn=0-19-511694-1}}</ref> <ref name="Folkner1997">{{cite journal |author=Folkner, W. M. |title=Interior Structure and Seasonal Mass Redistribution of Mars from Radio Tracking of Mars Pathfinder |url=https://archive.org/details/sim_science_1997-12-05_278_5344/page/1748 |journal=Science |volume=278 |issue=5344 |date=1997 |pages=1749–1752 |issn=00368075 |doi=10.1126/science.278.5344.1749 |bibcode=1997Sci...278.1749F |display-authors=etal}}</ref> <ref name="nssdc">{{cite web |author=Williams, David R. |title=Mars Fact Sheet |work=National Space Science Data Center |publisher=NASA |date=September 1, 2004 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html |accessdate=June 24, 2006 |archive-date=12 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612092806/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html }}</ref> <ref Name="MallamaMars">{{cite journal |author=Mallama, A. |title=The magnitude and albedo of Mars |journal=Icarus |volume=192 |issue=2 |pages=404–416 |date=2007 |doi=10.1016/j.icarus.2007.07.011 |bibcode=2007Icar..192..404M}}</ref> <ref Name="MallamaSky">{{cite journal |author=Mallama, A. |title=Planetary magnitudes |journal=Sky and Telescope |volume=121 |issue=1 |pages=51–56 |date=2011}}</ref> <ref name="konopliv2011">{{cite journal |last1=Konopliv |first1=Alex S. |last2=Asmar |first2=Sami W. |last3=Folkner |first3=William M. |last4=Karatekin |first4=Özgür |last5=Nunes |first5=Daniel C. |last6=Smrekar |first6=Suzanne E. |last7=Yoder |first7=Charles F. |last8=Zuber |first8=Maria T. |display-authors=5 |title=Mars high resolution gravity fields from MRO, Mars seasonal gravity, and other dynamical parameters |journal=Icarus |volume=211 |issue=1 |date=January 2011 |pages=401–428 |bibcode=2011Icar..211..401K |doi=10.1016/j.icarus.2010.10.004}}</ref> <ref name="barlow08">{{cite book |first=Nadine G. |last=Barlow |date=2008 |title=Mars: an introduction to its interior, surface and atmosphere |series=Cambridge planetary science |page=21 |volume=8 |isbn=0-521-85226-9 |publisher=Cambridge University Press}}</ref> <ref name=cold>{{cite web |url=http://www.astronomycafe.net/qadir/q2681.html |title=What is the typical temperature on Mars? |work=Astronomycafe.net |accessdate=August 14, 2012}}</ref> <ref name=hot>{{cite web |url=http://marsrover.nasa.gov/spotlight/20070612.html |title=Mars Exploration Rover Mission: Spotlight |work=Marsrover.nasa.gov |date=June 12, 2007 |accessdate=August 14, 2012 |archivedate=2 November 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131102112312/http://marsrover.nasa.gov/spotlight/20070612.html }}</ref> }} {{Footer SolarSystem}} [[Category:အင်္ဂါဂြိုဟ်]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] 9mzlk6c5pfpz1ddxpsx9zyusmvo0gxd 1056941 1056940 2026-10-09T10:19:18Z Dr Lotus Black 31011 /* ဂြိုဟ်ရံလများ */ 1056941 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = အင်္ဂါဂြိုဟ် | symbol = [[File:Mars symbol (bold).svg|24px|♂]] | bgcolour= #a0ffa0 | image = [[File:Mars 23 aug 2003 hubble.jpg|275px|အင်္ဂါဂြိုဟ်]] | caption = [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|ဟာဘယ် တယ်လီစကုပ်]]မှ<br>အင်္ဂါဂြိုဟ်ပုံ ၂၀၀၃ ခုနှစ်။ | orbit_ref = <ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|fmt=commas|1.6660|ul=AU}}<br>{{val|fmt=commas|249.2|u=Gm}} | perihelion = {{val|fmt=commas|1.3814|u=AU}}<br>{{val|fmt=commas|206.7|u=Gm}} | semimajor = {{val|fmt=commas|1.523679|u=AU}}<br>{{val|fmt=commas|227.9392|u=Gm}} | eccentricity = 0.0934 | period = {{val|1.8808|u=julian year }}<br>{{val|686.971|u=days}}<br>{{val|668.5991}}&nbsp;[[timekeeping on Mars|sols]] | synodic_period = 779.96&nbsp;days<br>2.135&nbsp;Julian years | avg_speed = {{val|24.077|u=km/s}} | mean_anomaly = {{val|19.373|u=°}} | inclination = 1.850° to [[ecliptic]]<br>5.65° to Sun's equator<br>1.67° to invariable plane<ref name="meanplane" /> | asc_node = 49.558° | arg_peri = 286.502° | satellites = ၂ | allsatellites=yes | physical_characteristics = yes | equatorial_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3396.2|0.1|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /><br> 0.533 Earths | polar_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3376.2|0.1|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /><br> 0.531 Earths | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3389.5|0.2|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /> | flattening = {{val|fmt=commas|0.00589|0.00015}} <!-- calculated from data in ref name="Seidelmann2007" --> | surface_area = {{val|fmt=commas|144798500|u=km2}}<br> 0.284 Earths <!--144,371,391 km2 in [http://www.peeep.us/7437231b] --> | volume = {{val|1.6318|e=11|u=km3}}<ref name=lodders1998 /><br> 0.151 Earths | mass = {{val|6.4171|e=23|u=kg}}<ref name=konopliv2011 /><br> 0.107 Earths | density = {{val|3.9335|0.0004|u=g/cm³}}<ref name="lodders1998" /> | surface_grav = {{val|3.711|ul=m/s²}}<ref name="lodders1998" /><br> 0.376&nbsp;''[[g-force|g]]'' | moment_of_inertia_factor = {{val|0.3662|0.0017}}<ref name="Folkner1997" /> | escape_velocity = 5.027&nbsp;km/s | sidereal_day = {{val|fmt=commas|1.025957|u=day}}<br> {{RA|24|37|22}}<ref name="lodders1998" /> | rot_velocity = {{convert|868.22|km/h|m/s|abbr=on}} | axial_tilt = 25.19° to its orbital plane<ref name="nssdc" /> | right_asc_north_pole = {{RA|21|10|44}}<br> {{val|fmt=commas|317.68143|u=°}} | declination = {{val|fmt=commas|52.88650|u=°}} | albedo = 0.170 ([[geometric albedo|geometric]])<ref name="MallamaMars" /><br>0.25 ([[Bond albedo|Bond]])<ref name="nssdc" /> | magnitude = {{nowrap|+1.6 to −3.0}}<ref Name="MallamaSky" /> | angular_size = 3.5–25.1″<ref name="nssdc" /> | temperatures = yes | temp_name1 = Kelvin | min_temp_1 = 130&nbsp;K | mean_temp_1 = 210&nbsp;K<ref name="nssdc" /> | max_temp_1 = 308&nbsp;K | temp_name2 = Celsius | min_temp_2 = −143&nbsp;°C<ref name=cold /> | mean_temp_2 = −63&nbsp;°C | max_temp_2 = 35&nbsp;°C<ref name=hot /> | pronounced = ဗြိတိသျှ အင်္ဂလိပ်: /mɑːz/ <br>အမေရိကန် အင်္ဂလိပ်: {{IPAc-en|audio=en-us-Mars.ogg|ˈ|m|ɑr|z}} | adjectives = Martian | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="nssdc" /><ref name="barlow08" /> | surface_pressure = 0.636 (0.4–0.87)&nbsp;[[pascal (unit)|kPa]]<br>{{convert|0.636|kPa|atm|disp=out}} | atmosphere_density = | atmosphere_composition = {{plainlist| * 95.97% [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] * 1.93% [[အာဂွန်]] * 1.89% [[နိုက်ထရိုဂျင်]] * 0.146% [[အောက်ဆီဂျင်]] * 0.0557% [[ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုဒ်]] }} }} '''အင်္ဂါဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Mars}}) သည် [[နေ]]မှ စတင်ရေတွက်လျှင် စတုတ္ထမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်၊၊ ၎င်း၏ လိမ္မော်နီရောင် သွင်ပြင်ကြောင့်<ref name="Rees2012">{{cite book |title=Universe: The Definitive Visual Guide |date=October 2012 |publisher=Dorling Kindersley |isbn=978-0-7566-9841-6 |editor-last=Rees |editor-first=Martin J. |location=New York |pages=160–161}}</ref> '''ဂြိုဟ်နီကြီး'''<ref name="nasa-facts">{{Cite web |title=Mars: Facts |website=NASA Science |url=https://science.nasa.gov/mars/facts/ |access-date=7 September 2026 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20260704063354/https://science.nasa.gov/mars/facts/ |archive-date=4 July 2026 |url-status=live}}</ref> ဟုလည်း လူသိများသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]]အများစု ပါဝင်သော ကျဲပါးသည့် လေထုရှိသော သဲကန္တာရဆန်သည့် ကျောက်ဆောင်ဂြိုဟ်တစ်လုံး ဖြစ်သည်။ ပျမ်းမျှ လေထုဖိအားမှာ ကမ္ဘာ့လေထုဖိအား၏ ထောင်ဂဏန်းပုံ အနည်းငယ်မျှသာ ရှိပြီး လေထုအပူချိန်မှာ -၁၅၃ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်မှ ၂၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (-၂၄၃ မှ ၆၈ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ရှိကာ ပြင်ပအာကာသ ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှု မြင့်မားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် မြေအောက်၌ သို့မဟုတ် လေထုအတွင်း ကျဲပါးစွာဖြင့် ရေအချို့ ကျန်ရှိနေပြီး တိမ်တိုက်များ၊ မြူများ၊ နှင်းခဲများအပြင် အမြဲအေးခဲနေသော မြေဆီလွှာနှင့် ရေခဲပြင်ကြီးများ (ရာသီအလိုက်ဖြစ်ပေါ်သော ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် နှင်းခဲများ) အဖြစ် တည်ရှိသော်လည်း မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အရည်အဖြစ် တည်ရှိသော ရေထု မရှိပေ။ ၎င်း၏ မျက်နှာပြင် ဆွဲငင်အားမှာ ကမ္ဘာ့ဆွဲငင်အား၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့် သို့မဟုတ် [[လကမ္ဘာ]]၏ ဆွဲငင်အားထက် နှစ်ဆခန့် ရှိသည်။ ပျမ်းမျှ အချင်း မီတာ ၆,၇၇၉ ကီလိုမီတာ (၄,၂၁၂ မိုင်) ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာ့အချင်း၏ တစ်ဝက်ခန့်<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Matthew |date=21 June 2016 |title=What Are The Diameters of the Planets? |url=https://www.universetoday.com/articles/diameters-of-the-planets |access-date=11 June 2026 |website=Universe Today |language=en}}</ref> သို့မဟုတ် လ၏ အချင်းထက် နှစ်ဆခန့် ရှိပြီး မျက်နှာပြင်ဧရိယာမှာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကုန်းမြေဧရိယာ အားလုံး၏ စုစုပေါင်း ပမာဏခန့် ရှိသည်။ အမှုန်အမွှား ဖုန်မှုန့်များသည် မျက်နှာပြင်တစ်လျှောက်နှင့် လေထုအတွင်း ပျံ့နှံ့လျက်ရှိပြီး လေထုကျဲပါးသဖြင့် တိုက်ခတ်သော လေအား နည်းပါးသော်လည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နည်းပါးသော ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖုန်မှုန့်များ အလွယ်တကူ လွင့်ပျံသွားလေ့ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မြေမျက်နှာပြင်သည် တောင်နှင့် မြောက် သိသိသာသာ ကွဲပြားလျက်ရှိရာ မြောက်ဘက်ကမ္ဘာခြမ်းတွင် အများအားဖြင့် အတော်အတန် ညီညာ၍ နိမ့်ပါးသော လွင်ပြင်များ ပါဝင်ပြီး တောင်ဘက်ကမ္ဘာခြမ်းတွင် ဥက္ကာတွင်းများ အများအပြားရှိသည့် ကုန်းမြင့်များ ပါဝင်သည်။ ဇီဝဗေဒနှင့် ရူပဗေဒဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်အရ ဂြိုဟ်အတွင်းပိုင်းမှ ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုများရှိ၍ သက်ဝင်လှုပ်ရှားမှု အတော်အတန်ရှိပြီး ငြိမ်းသွားခဲ့ပြီဖြစ်သော ဧရာမ မီးတောင်ကြီးများ (အမြင့်ဆုံးမှာ ၂၁.၉ ကီလိုမီတာ သို့မဟုတ် ၁၃.၆ မိုင် မြင့်သည့် [[အိုလံပတ်တောင်]]) အပြင် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အကြီးဆုံး ချောက်ကမ်းပါးကြီးများထဲမှ တစ်ခု (အလျား ကီလိုမီတာ ၄,၀၀၀ သို့မဟုတ် မိုင် ၂,၅၀၀ ရှည်လျားသည့် Valles Marineris) လည်း ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် သေးငယ်ပြီး ပုံသဏ္ဌာန် မမှန်သော [[အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|သဘာဝအရံဂြိုဟ်လ နှစ်စင်း]] ရှိရာ ၎င်းတို့မှာ [[ဖိုဘော့စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဖိုးဘော့စ်]] (Phobos) နှင့် [[ဒိုင်မိုစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒီးမော့စ်]] (Deimos) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုးစွန်းသည် ၂၅ ဒီဂရီ သိသာစွာ စိမ်းစောင်းနေသဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် ကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် (ကမ္ဘာ၏ ဝင်ရိုးစွန်း စိမ်းစောင်းမှုမှာ ၂၃.၅ ဒီဂရီ ဖြစ်သည်) [[ရာသီဥတု]]များ ဖြစ်ပေါ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နေပတ်နှစ် တစ်နှစ်သည် ကမ္ဘာမြေနှစ် ၁.၈၈ နှစ် (ကမ္ဘာမြေရက်ပေါင်း ၆၈၇ ရက်) နှင့် ညီမျှပြီး အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ တစ်ရက် (sol) သည် ၂၄.၆ နာရီနှင့် ညီမျှသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅ ဘီလီယံခန့်က အခြားသော ဂြိုဟ်များနှင့်အတူ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ Noachian ခေတ်ကာလ (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅ ဘီလီယံမှ ၃.၅ ဘီလီယံအထိ) အတွင်း ၎င်း၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် [[ဥက္ကာခဲ]]များ ထိမှန်ခြင်း၊ လှိုဏ်ဝှမ်းများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၊ တိုက်စားခံရခြင်း၊ [[သမုဒ္ဒရာ]]များ တည်ရှိခဲ့နိုင်ခြင်းနှင့် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] ဆုံးရှုံးသွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ Hesperian ခေတ်ကာလ (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃.၅ ဘီလီယံမှ စတင်ခဲ့ပြီး နှစ်ပေါင်း ၃.၃–၂.၉ ဘီလီယံတွင် အဆုံးသတ်ခဲ့) ၌ ကျယ်ပြန့်သော မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများနှင့် ရေကြီးရေလျှံမှုများ ကြီးမားစွာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး ဧရာမ ရေဆင်းမြောင်းကြီးများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်အထိ ဆက်လက်တည်ရှိနေသော Amazonian ခေတ်ကာလသည် လက်ရှိ မြေမျက်နှာပြင် ဖြစ်စဉ်များပေါ်တွင် အဓိက လွှမ်းမိုးလျက်ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သမိုင်းကြောင်းအရ ယခင်က သို့မဟုတ် လက်ရှိအချိန်၌ သက်ရှိများ တည်ရှိနိုင်ခြေမှာ သိပ္ပံပညာရှင်များ တက်ကြွစွာ သုတေသနပြုနေသည့် နယ်ပယ်တစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေပြီး အချို့သော သဲလွန်စများကို ဆက်လက်စစ်ဆေးရန် လိုအပ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ကောင်းကင်တွင် နီရဲသော ကြယ်တစ်လုံးအဖြစ် သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို သမိုင်းတစ်လျှောက် လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ကြပြီး ယဉ်ကျေးမှုအသီးသီး၌ အမျိုးမျိုးသော စွဲယူယူဆချက်များ ရှိခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ''Mars 1'' ဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆီသို့ ပထမဆုံး ပျံသန်းမှု ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း လမ်းခရီးတွင် ဆက်သွယ်ရေး ပြတ်တောက်သွားခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ပထမဆုံး အောင်မြင်စွာ ဘေးမှ ဖြတ်ပျံသန်း၍ စူးစမ်းနိုင်ခဲ့သည်မှာ ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် [[မာရီနာ ၄]] အာကာသ စူးစမ်းရေးယာဉ်ဖြင့် ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် [[မာရီနာ ၉]] သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်နိုင်ခဲ့ပြီး လ၊ နေ သို့မဟုတ် ကမ္ဘာမှလွဲ၍ အခြားသော အာကာသဝတ္ထုတစ်ခုကို ပထမဆုံး ပတ်ကြည့်နိုင်သည့် အာကာသယာဉ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုနှစ်မှာပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ ထိန်းချုပ်မှုမရှိဘဲ ပထမဆုံး ပျက်ကျခဲ့မှု (Mars 2) နှင့် ပထမဆုံး အောင်မြင်စွာ ဆင်းသက်နိုင်ခဲ့မှု (Mars 3) တို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်မှစ၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် စူးစမ်းရေးယာဉ်များ မပြတ်မတောက် သက်ဝင်လှုပ်ရှားလျက်ရှိသည်။ အချို့သော အချိန်များ၌ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်း သို့မဟုတ် မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ် ၁၀ စင်းထက်မက တစ်ပြိုင်နက်တည်း လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ ကမ္ဘာမှလွဲ၍ အခြားမည်သည့် ဂြိုဟ်ထက်မဆို ပိုမိုများပြားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် အနာဂတ် လူလိုက်ပါမည့် စူးစမ်းလေ့လာရေး ခရီးစဉ်များအတွက် မကြာခဏ အဆိုပြုခြင်းခံရသော ပစ်မှတ်တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း လက်ရှိတွင် ထိုသို့သော ခရီးစဉ်မျိုး အစီအစဉ် မရှိသေးပေ။ ==ဘူမိဗေဒ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ== ဂျိုဟန်း ဟင်းရစ် ဖွန် မဒ်လာ (Johann Heinrich von Mädler) နှင့် ဗီးလ်ဟဲမ်း ဘီးယား (Wilhelm Beer) တို့သည် လမျက်နှာပြင် မြေပုံညွှန်း ရေးဆွဲခဲ့ခြင်းကြောင့် ပိုမို လူသိများသော်လည်း ၎င်းတို့သည် ပထမဆုံးသော အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေမျက်နှာသွင်ပြင် ပညာရှင်များ (areographers) ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |date=19 October 2016 |title=What Mars Maps Got Right (and Wrong) Through Time |url=https://www.nationalgeographic.com/culture/article/planets-maps-exploring-mars-space-science |archive-url=https://web.archive.org/web/20210221031131/https://www.nationalgeographic.com/culture/article/planets-maps-exploring-mars-space-science |url-status=dead |archive-date=21 February 2021 |access-date=15 January 2022 |website=National Geographic |language=en}}</ref> ၎င်းတို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင် ရုပ်သွင်အများစုမှာ အမြဲတမ်း တည်ရှိနေခြင်းဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုခြင်းနှင့် ဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်ချိန် ကာလကို ပိုမို တိကျစွာ တိုင်းတာခြင်းတို့ဖြင့် စတင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၈၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် မဒ်လာသည် ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုစာ လေ့လာစောင့်ကြည့်ချက်များကို ပေါင်းစပ်၍ ပထမဆုံးသော အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေပုံကို ရေးဆွဲခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်များကို အရင်းအမြစ် အမျိုးမျိုးမှ အမည်ပေးထားကြသည်။ အလင်းပြန်နှုန်းဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်များ (Albedo features) ကို ရှေးဟောင်း ဒဏ္ဍာရီများကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားသည်။ ၅၀ ကီလိုမီတာခန့်ထက် ပိုမိုကြီးမားသော ဥက္ကာတွင်းများကို ကွယ်လွန်သွားပြီဖြစ်သော သိပ္ပံပညာရှင်များ၊ စာရေးဆရာများနှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ် လေ့လာရေးတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့ကြသူများကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားသည်။ ပိုမိုသေးငယ်သော ဥက္ကာတွင်းများကို လူဦးရေ ၁၀၀,၀၀၀ အောက်ရှိသော ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မြို့များနှင့် ကျေးရွာများ၏ အမည်များကို ပေးထားသည်။ လှိုဏ်ဝှမ်းကြီးများကို ဘာသာစကား အမျိုးမျိုးရှိ ''အင်္ဂါဂြိုဟ်'' သို့မဟုတ် ''ကြယ်'' ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည့် စကားလုံးဖြင့် အမည်ပေးထားပြီး ပိုမိုသေးငယ်သော လှိုဏ်ဝှမ်းများကို မြစ်များ၏ အမည်များ ပေးထားသည်။ ကြီးမားသော အလင်းပြန်နှုန်းဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်များသည် အမည်ဟောင်း အများအပြားကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသော်လည်း ယင်းရုပ်သွင်များ၏ သဘာဝဆိုင်ရာ အသိပညာသစ်များကို ထိန်းညှိ ရောင်ပြန်ဟပ်ရန်အတွက် မကြာခဏ အသစ်ပြင်ဆင်လေ့ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် Nix Olympica (အိုလင်းပတ်စ၏ နှင်းများ) သည် Olympus Mons (အိုလန်ပတ်တောင်) ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကမ္ဘာမြေမှ မြင်တွေ့ရသည့် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ကို အလင်းပြန်နှုန်း ကွဲပြားသော ဧရိယာ နှစ်မျိုးအဖြစ် ပိုင်းခြားထားသည်။ နီရဲသော သံအောက်ဆိုဒ်များ ကြွယ်ဝသည့် ဖုန်မှုန့်များနှင့် သဲများ ဖုံးလွှမ်းနေသော အရောင်ဖျော့သည့် လွင်ပြင်များကို တစ်ချိန်က အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ''တိုက်ကြီးများ'' ဟု ယူဆခဲ့ကြပြီး အရဗျ ကုန်းမြေ (Arabia Terra ) သို့မဟုတ် အမေဇုန်နီယံ လွင်ပြင် (Amazonis Planitia) ကဲ့သို့သော အမည်များ ပေးခဲ့ကြသည်။ အရောင်မှောင်သော ရုပ်သွင်များကို ပင်လယ်များဟု ယူဆခဲ့ကြသဖြင့် ''Mare Erythraeum''၊ ''Mare Sirenum'' နှင့် ''Aurorae Sinus'' ဟု အမည်ပေးခဲ့ကြသည်။ ကမ္ဘာမြေမှ မြင်တွေ့ရသည့် အကြီးမားဆုံးသော အရောင်မှောင်သည့် ရုပ်သွင်မှာ ''Syrtis Major Planum'' ဖြစ်သည်။<ref>{{Citation |chapter=Syrtis Major (MC-13) |date=2019 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/atlas-of-mars/syrtis-major-mc13/A385CD9E498305DA40E50BD83C531340 |title=The Atlas of Mars: Mapping its Geography and Geology |pages=136–139 |editor-last=Tanaka |editor-first=Kenneth L. |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781139567428.018 |isbn=978-1-139-56742-8 |s2cid=240843698 |access-date=18 January 2022 |editor2-last=Coles |editor2-first=Kenneth S. |editor3-last=Christensen |editor3-first=Philip R. |archive-date=1 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301160859/https://www.cambridge.org/core/books/abs/atlas-of-mars/syrtis-major-mc13/A385CD9E498305DA40E50BD83C531340 |url-status=live|chapter-url-access=subscription }}</ref> မြောက်ဘက်ရှိ ဧရာမ ရေခဲပြင်ကြီးကို ''Planum Boreum'' ဟု အမည်ပေးထားပြီး တောင်ဘက် ရေခဲပြင်ကြီးကို ''Planum Australe'' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အီကွေတာကို ယင်း၏ လည်ပတ်မှုဖြင့် သတ်မှတ်သော်လည်း ပင်မ မီရီဒီယန် (Prime Meridian) တည်နေရာကိုမူ ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် ဂရင်းနစ်စံတော်ချိန်ကို သတ်မှတ်ခဲ့သကဲ့သို့ စိတ်ကြိုက် မှတ်တိုင်တစ်ခု ရွေးချယ်၍ သတ်မှတ်ခဲ့သည်၊၊ မဒ်လာနှင့် ဘီးယားတို့သည် ၁၈၃၀ ပြည့်နှစ်၌ ရေးဆွဲခဲ့သော ပထမဆုံး အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေပုံများအတွက် မျဉ်းကြောင်းတစ်ခုကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် မာရီနာ ၉ အာကာသယာဉ်က အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ကျယ်ပြန့်သော ပုံရိပ်များကို ရရှိစေခဲ့ပြီးနောက် မူလ ရွေးချယ်မှုနှင့် ထပ်တူကျစေရန်အတွက် Merton E. Davies၊ Harold Masursky နှင့် Gérard de Vaucouleurs တို့က Sinus Meridiani ("အလယ်ပိုင်း ပင်လယ်ကွေ့" သို့မဟုတ် "မီရီဒီယန် ပင်လယ်ကွေ့") တွင် တည်ရှိသော ဥက္ကာတွင်းငယ်တစ်ခုကို (နောက်ပိုင်းတွင် Airy-0 ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့) လောင်ဂျီတွဒ် ၀.၀ ဒီဂရီအဖြစ် သတ်မှတ်ရန် ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite journal |last1=Davies |first1=Merton E. |last2=Berg |first2=Richard A. |date=10 January 1971 |title=A preliminary control net of Mars |url=http://doi.wiley.com/10.1029/JB076i002p00373 |journal=Journal of Geophysical Research |volume=76 |issue=2 |pages=373–393 |doi=10.1029/JB076i002p00373 |bibcode=1971JGR....76..373D |access-date=22 March 2022 |archive-date=1 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301160852/https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/JB076i002p00373 |url-status=live|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Citation |last1=de Vaucouleurs |first1=Gerard |title=Mariner 9 Areographic Coordinate System |date=1973 |journal=Journal of Geophysical Research |volume=78 |issue=20 |pages=4395–4404 |bibcode=1973JGR....78.4395D |doi=10.1029/JB078i020p04395 |last2=Davies |first2=Merton E. |last3=Sturms |first3=Francis M. Jr. |author-link=Gerard de Vaucouleurs |author2-link=Merton Davies}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် သမုဒ္ဒရာများ မရှိသဖြင့် ''ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်'' မရှိသောကြောင့် အမြင့်ပိုင်း သုည မျက်နှာပြင်ကို ကိုးကားချက် ရေပြင်ညီအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ရသည်၊၊ ၎င်းကို ကမ္ဘာမြေ၏ ဂီယိုအိုက် (geoid) နှင့် အလားတူသော အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အာရီယိုအိုက် (areoid) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။<ref name="ArdalanKarimi2009">{{cite journal |last1=Ardalan |first1=A. A. |last2=Karimi |first2=R. |last3=Grafarend |first3=E. W. |title=A New Reference Equipotential Surface, and Reference Ellipsoid for the Planet Mars |journal=Earth, Moon, and Planets |volume=106 |issue=1 |year=2009 |pages=1–13 |issn=0167-9295 |doi=10.1007/s11038-009-9342-7 |s2cid=119952798}}</ref> အမြင့်ပိုင်း သုညကို လေထုဖိအား ၆၁၀.၅ ပက်စကယ် (၆.၁၀၅ မီလီဘား) ရှိသည့် အမြင့်ဖြင့် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤလေထုဖိအားသည် ရေ၏ သုံးထပ်မှတ် (triple point) နှင့် ညီမျှပြီး ကမ္ဘာ့ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်ရှိ လေထုဖိအား၏ ၀.၆ ရာခိုင်နှုန်းခန့် (၀.၀၀၆ atm) ရှိသည်။ မြေပုံညွှန်း ရေးဆွဲရေး ရည်ရွယ်ချက်များအတွက် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ဘူမိဗေဒ တိုင်းတာရေးအဖွဲ့ (United States Geological Survey) သည် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ကို မြေပုံညွှန်း စတုဂံအကွက် ၃၀ (thirty cartographic quadrangles) ပိုင်းခြားထားပြီးအကွက်တစ်ခုစီကို ၎င်းအတွင်း ပါဝင်သော ရှေးဟောင်း အလင်းပြန်နှုန်းဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်တစ်ခုစီအတွက် အမည်ပေးထားသည်။<ref>{{cite web |title=ESA Science & Technology – Using iMars: Viewing Mars Express data of the MC11 quadrangle |url=https://sci.esa.int/web/mars-express/-/59473-using-imars-viewing-mars-express-data-of-the-mc11-quadrangle |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229234909/https://sci.esa.int/web/mars-express/-/59473-using-imars-viewing-mars-express-data-of-the-mc11-quadrangle |archive-date=29 December 2021 |access-date=29 December 2021 |website=sci.esa.int}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် The New York Times သတင်းစာက Hope အာကာသယာဉ်မှ ပုံရိပ်များကို အခြေခံထားသော နောက်ဆုံးပေါ် အင်္ဂါဂြိုဟ် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ မြေပုံတစ်ခုကို ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref name="NYT-20230415">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=15 April 2023 |title=New Mars Map Lets You 'See the Whole Planet at Once' – Scientists assembled 3,000 images from an Emirati orbiter to create the prettiest atlas yet of the red planet. |url=https://www.nytimes.com/2023/04/15/science/astronomy-mars-atlas.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516125940/https://www.nytimes.com/2023/04/15/science/astronomy-mars-atlas.html |archive-date=16 May 2023 |access-date=15 April 2023 |work=[[The New York Times]]}}</ref> ယင်းနှင့် ဆက်စပ်ပြီး ပိုမို အသေးစိတ်ကျသော ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေပုံတစ်ခုကို ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် [[နာဆာ]]က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="STD-20230416">{{cite news |author=Staff |title=Welcome to Mars! Caltech's Jaw-Dropping, 5.7 Terapixel Virtual Expedition Across the Red Planet |url=https://scitechdaily.com/welcome-to-mars-caltechs-jaw-dropping-5-7-terapixel-virtual-expedition-across-the-red-planet/ |date=16 April 2023 |work=[[:en:SciTech (magazine)|SciTech]] |access-date=6 April 2023 |archive-date=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416204703/https://scitechdaily.com/welcome-to-mars-caltechs-jaw-dropping-5-7-terapixel-virtual-expedition-across-the-red-planet/ |url-status=live}}</ref> == ဂြိုဟ်ရံလများ == {{Main|အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|ဖိုဘော့စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒိုင်မိုစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)}} [[File:PIA17351-ApparentSizes-MarsDeimosPhobos-EarthMoon.jpg|thumb|အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်မှ မြင်တွေ့ရသည့် ဒီးမော့စ် (Deimos) နှင့် ဖိုးဘော့စ် (Phobos) အရံလများ၏ ထင်ရှားသော အရွယ်အစား (apparent size) ကို ကမ္ဘာမြေမှ မြင်တွေ့ရသည့် ထင်ရှားသော အရွယ်အစားရော အမှန်တကယ် အရွယ်အစားပါ အဆပေါင်းများစွာ ပိုမိုကြီးမားသော ကမ္ဘာ့အရံလနှင့် နှိုင်းယှဉ်ထားပုံ ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ၎င်းတို့သည် ကမ္ဘာနှင့် လတို့၏ အကွာအဝေးကဲ့သို့ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဝေးကွာနေခဲ့ပါက အင်္ဂါဂြိုဟ် ကောင်းကင်ထက်၌ အားနည်းသော ကြယ်ရောင်စဉ်လေးများအဖြစ်မျှသာ မြင်တွေ့ရမည် ဖြစ်သည်။]] [[File:Phobos fly-by animation ESA223006.gif|thumb|အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ပတ်လှည့်နေသည့် သဘာဝဂြိုဟ်ရံလများနှင့် လူလုပ်ဂြိုဟ်တုများ၏ ပတ်လမ်းကြောင်းများကို အရွယ်အစား အချိုးအစားအမှန် (scale) အလိုက် ဖော်ပြထားပုံ ဖြစ်ပြီး၊ အဝေးဆုံးပတ်လမ်းကြောင်းရှိ ဂြိုဟ်ရံလ (ဒီးမော့စ် / Deimos) မှာ ၂၃,၄၆၀ ကီလိုမီတာ (၁၄,၅၈၀ မိုင်) အကွာအဝေး၌ တည်ရှိသည်။]] အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် (ကမ္ဘာ့လနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက) အတော်အတန် သေးငယ်သော သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ နှစ်စင်း တည်ရှိပြီး အချင်းအားဖြင့် ၂၂ ကီလိုမီတာ (၁၄ မိုင်) ခန့်ရှိသော [[ဖိုဘော့စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဖိုဘော့စ်]] (Phobos) နှင့် ၁၂ ကီလိုမီတာ (၇.၅ မိုင်) ခန့်ရှိသော [[ဒိုင်မိုစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒေမော့စ်]] (Deimos) တို့ ဖြစ်ကြကာ၊ ဂြိုဟ်ကို ၉,၃၇၆ ကီလိုမီတာ (၅,၈၂၆ မိုင်) နှင့် ၂၃,၄၆၀ ကီလိုမီတာ (၁၄,၅၈၀ မိုင်) အကွာအဝေးတို့မှ အသီးသီး ပတ်လှည့်နေကြသည်။ ၎င်း အရံလ နှစ်စင်း၏ မူလအစမှာ ရှင်းလင်းစွာ မသိရှိရသေးသော်လည်း၊ ရေပန်းစားသော ယူဆချက်တစ်ခုတွင် ၎င်းတို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်းသို့ ဖမ်းယူခြင်းခံခဲ့ရသည့် [[ဥက္ကာခဲ]]များ (asteroids) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုထားသည်။ အရံဂြိုဟ် နှစ်စင်းစလုံးကို ၁၈၇၇ ခုနှစ်တွင် အာဆက်ဖ် ဟောလ် (Asaph Hall) က စမ်းသပ်တွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ [[ဂရိ ဒဏ္ဍာရီ]]တွင် ခမည်းတော် စစ်နတ်ဘုရား [[အဲရီးဇ်]] (Ares) နှင့်အတူ စစ်ပွဲအတွင်း သို့ လိုက်ပါသွားကြသည့် အမြွှာညီနောင်များဖြစ်သော ဖိုးဘော့စ် (ထိတ်လန့်ခြင်းနှင့် ကြောက်ရွံ့ခြင်းဆိုင်ရာ နတ်ဘုရား) နှင့် ဒီးမော့စ် (ထောက်လှန့်ခြင်းနှင့် ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ခြင်းဆိုင်ရာ နတ်ဘုရား) ဇာတ်ကောင်များကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=Planetary Names |url=https://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/Planets#MartianSystem |access-date=30 May 2022 |website=planetarynames.wr.usgs.gov |archive-date=30 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230164721/https://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/Planets#MartianSystem |url-status=live}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ရောမတို့၏ သတ်မှတ်ချက်အရ အရီးစ် နတ်ဘုရားနှင့် ထပ်တူညီသည်။ ခေတ်သစ် ဂရိဘာသာစကားတွင် အဆိုပါဂြိုဟ်သည် ယင်း၏ ရှေးဟောင်းအမည် အရီးစ် (Aris: Άρης) ကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်မှကြည့်လျှင် ဖိုးဘော့စ်နှင့် ဒီးမော့စ်တို့၏ ရွေ့လျားမှုများသည် [[လကမ္ဘာ|ကမ္ဘာ့အရံလ]]၏ ရွေ့လျားမှုနှင့် မတူဘဲ ကွဲပြားနေသည်။ ဖိုးဘော့စ်သည် အနောက်ဘက်မှ ထွက်ပေါ်လာပြီး အရှေ့ဘက်တွင် ဝင်ရောက်ကာ ၁၁ နာရီအတွင်း၌ပင် နောက်တစ်ကြိမ် ထပ်မံ ထွက်ပေါ်လာသည်။ ဒီးမော့စ်မှာမူ ပတ်လမ်းကြာချိန်နှင့် ဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်ချိန် ပတ်ဝန်းကျင် တူညီသည့် တူညီချိန် ပတ်လမ်းကြောင်း (synchronous orbit) ၏ အပြင်ဘက်နားလေး၌သာ ရှိနေသဖြင့် မျှော်လင့်ထားသည့်အတိုင်း အရှေ့ဘက်မှ ထွက်ပေါ်လာသော်လည်း အလွန် နှေးကွေးသည်။ ဖိုးဘော့စ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းသည် တူညီချိန် အမြင့်ပိုင်းအောက်၌ တည်ရှိသောကြောင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဒီရေဆိုင်ရာ အားများ (tidal forces) က ယင်း၏ ပတ်လမ်းကြောင်းကို တဖြည်းဖြည်း နိမ့်ကျသွားစေသည်။ နောင် နှစ်သန်းပေါင်း ၅၀ ခန့်အကြာတွင် ဖိုးဘော့စ်သည် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ပျက်ကျသွားနိုင်သကဲ့သို့ ဂြိုဟ်ကို ပတ်လှည့်နေသည့် ကွင်းဆက် ရုပ်သွင်တစ်ခုအဖြစ်သို့လည်း ပြိုကွဲသွားနိုင်သည်။<ref>{{cite web |title=Phobos |url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/mars-moons/phobos/in-depth |access-date=12 January 2022 |date=19 December 2019 |website=NASA Solar System Exploration |archive-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220112004526/https://solarsystem.nasa.gov/moons/mars-moons/phobos/in-depth/ |url-status=live}}</ref> ဤအရံဂြိုဟ် နှစ်စင်း၏ မူလအစကို သေချာစွာ နားလည်သဘောပေါက်ခြင်း မရှိသေးပေ။ ၎င်းတို့၏ အလင်းပြန်နှုန်း နည်းပါးခြင်းနှင့် ကာဗွန်ဓာတ်ပါ ကာဗွန်နေးရှပ် ချွန်ဒရိုက် (carbonaceous chondrite) ပါဝင်မှုတို့သည် ဥက္ကာခဲများနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ယူဆရသဖြင့် ဖမ်းယူခြင်းခံရသည်ဆိုသော ယူဆချက်ကို ထောက်ခံနေသည်။ ဖိုးဘော့စ်၏ မတည်ငြိမ်သော ပတ်လမ်းကြောင်းသည်လည်း မကြာသေးမီကမှ ဖမ်းယူခြင်းခံခဲ့ရသည့် သဘောသို့ ညွှန်းဆိုနေသည်။ သို့သော်လည်း နှစ်စင်းစလုံးသည် အီကွေတာ အနီးတွင် စက်ဝိုင်းပုံစံ ပတ်လမ်းကြောင်းများ ရှိနေကြရာ၊ ၎င်းသည် ဖမ်းယူခြင်းခံရသည့် အရာများအတွက် ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ လိုအပ်သော ဖမ်းယူမှု ရူပဗေဒဆိုင်ရာ အရှိန်စနစ်များမှာလည်း ရှုပ်ထွေးလှသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ် သမိုင်းအစောပိုင်းတွင် ဒြပ်ထု စုစည်းဖြစ်ပေါ်မှု (Accretion) သည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော်လည်း၊ အကယ်၍ အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ပါက အင်္ဂါဂြိုဟ် ကိုယ်တိုင်ထက် ဥက္ကာခဲများနှင့် ပိုမိုဆင်တူသည့် ပါဝင်မှုစနစ်အတွက်မူ အကြောင်းပြချက် ပေးနိုင်မည် မဟုတ်ပေ။<ref>{{cite web |title=Explaining the Birth of the Martian Moons |date=23 September 2016 |url=https://aasnova.org/2016/09/23/explaining-the-birth-of-the-martian-moons/ |access-date=13 December 2021 |language=en-US |website=AAS Nova |publisher=[[American Astronomical Society]] |archive-date=13 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211213022350/https://aasnova.org/2016/09/23/explaining-the-birth-of-the-martian-moons/ |url-status=live}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် အချင်း မီတာ ၅၀ မှ ၁၀၀ (၁၆၀ မှ ၃၃၀ ပေ) ထက် သေးငယ်သော မတွေ့ရှိရသေးသည့် အရံလများ ရှိနေနိုင်သေးပြီး ဖိုးဘော့စ်နှင့် ဒီးမော့စ် အကြားတွင် ဖုန်မှုန့်ကွင်းဆက်တစ်ခု တည်ရှိနေသည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။<ref name="adler">{{cite conference |last1=Adler |first1=M. |last2=Owen |first2=W. |last3=Riedel |first3=J. |date=June 2012 |title=Use of MRO Optical Navigation Camera to Prepare for Mars Sample Return |url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/marsconcepts2012/pdf/4337.pdf |conference=Concepts and Approaches for Mars Exploration. 12–14 June 2012. Houston, Texas. |issue=1679 |at=4337 |bibcode=2012LPICo1679.4337A |access-date=28 August 2012 |archive-date=26 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226060810/https://www.lpi.usra.edu/meetings/marsconcepts2012/pdf/4337.pdf%20 |url-status=live}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အရံဂြိုဟ်များ ဖြစ်လာစေသည့် တတိယမြောက် ဖြစ်နိုင်ခြေမှာ တတိယ ဒြပ်ထုတစ်ခု၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှု သို့မဟုတ် ပြင်းထန်သော ရိုက်ခတ် ပျက်စီးမှု အမျိုးအစားတစ်ခုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ဖိုးဘော့စ်၏ အတွင်းပိုင်းသည် အလွန်ပင် ပေါက်ရောက်ဆန်သော အခေါင်းပွပုံစံ ရှိနေကြောင်းနှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်မှ သိရှိထားသည့် phyllosilicates နှင့် အခြား သတ္တုဓာတ်များ အဓိက ပါဝင်နေကြောင်းကို ညွှန်းဆိုနေသည့် လတ်တလော အထောက်အထားများသည် ကမ္ဘာ့ အရံလ မူလအစ ဖြစ်တည်မှုဆိုင်ရာ လွှမ်းမိုးထားသည့် ယူဆချက်နှင့် အလားတူစွာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် လွင့်ထွက်သွားခဲ့သော ပစ္စည်းများက အင်္ဂါဂြိုဟ် ပတ်လမ်းအတွင်း၌ ပြန်လည် စုစည်းမိခြင်းမှ ဖိုးဘော့စ် ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း ဖြစ်ကြောင်းကို ထောက်ပြနေသည်။ အဆိုပါ အရံလများ၏ မြင်နိုင်သော အရောင်နှင့် အနီအောက်ရောင်ခြည်အနီး ရောင်စဉ်များသည် အပြင်ဘက် ပတ်လမ်းကြောင်းရှိ ဥက္ကာခဲများနှင့် ဆင်တူသော်လည်း ဖိုးဘော့စ်၏ အပူဆိုင်ရာ အနီအောက်ရောင်ခြည် ရောမှာမူ မည်သည့် ချွန်ဒရိုက် (chondrites) အမျိုးအစားနှင့်မျှ ကိုက်ညီမှု မရှိကြောင်း အစီရင်ခံထားသည်။ ဖိုးဘော့စ်နှင့် ဒီးမော့စ်တို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ ကြီးမားသော ရိုက်ခတ်မှုတစ်ရပ်မှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အပျက်အစီးများဖြင့် ဖြစ်တည်ခဲ့သော ရှေးဟောင်း အရံလတစ်ခု၏ အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် အဆိုပါ အရံလပေါ်သို့ ပိုမို၍ လတ်တလော ကျရောက်ခဲ့သည့် ရိုက်ခတ်မှုတစ်ခုကြောင့် ပြိုကွဲပျက်စီးသွားခဲ့ခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။<ref>{{cite journal |title=Dynamical evidence for Phobos and Deimos as remnants of a disrupted common progenitor |doi=10.1038/s41550-021-01306-2 |journal=Nature Astronomy |date=22 February 2021 |volume=5 |pages=539–543 |first1=Amirhossein |last1=Bagheri |first2=Amir |last2=Khan |first3=Michael |last3=Efroimsky |first4=Mikhail |last4=Kruglyakov |first5=Domenico |last5=Giardini |issue=6 |bibcode=2021NatAs...5..539B |s2cid=233924981}}</ref> ပိုမို လတ်တလောအားဖြင့် နိုင်ငံအများအပြားမှ သုတေသနအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့၏ လေ့လာဆန်းစစ်ချက်အရ အတိတ်ကာလက ဖိုးဘော့စ်ထက် အနည်းဆုံး ၁၅ ဆမျှ ကြီးမားသော ပျောက်ဆုံးသွားသည့် အရံလတစ်စင်း တည်ရှိခဲ့ဖူးနိုင်ကြောင်း ညွှန်းဆိုထားသည်။ ဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဒီရေဆိုင်ရာ ဖြစ်စဉ်များကို ထောက်ပြနေသည့် ကျောက်ဆောင်များကို ဆန်းစစ်ခြင်းအားဖြင့် အဆိုပါ ဒီရေတက်မှုများကို အတိတ်က တည်ရှိခဲ့သော အရံလတစ်စင်းက ထိန်းညှိပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။<ref>{{Cite web |last=Benningfield |first=Damond |date=11 December 2025 |title=Ancient Lake on Mars May Have Risen and Fallen Under the Tidal Pull of a Long Lost Moon |url=https://www.zmescience.com/space/ancient-lake-on-mars-may-have-risen-and-fallen-under-the-tidal-pull-of-a-long-lost-moon/ |access-date=13 December 2025 |website=ZME Science |language=en-US}}</ref> == အင်္ဂါဂြိုဟ်ရှိ သက်ရှိများ၊ ရာသီဥတု၊ ရေ နှင့် လေထု == အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် နေအဖွဲ့အစည်းတွင် ကမ္ဘာနှင့် အနီးဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်သဖြင့် လူသားတို့က သက်ရှိများရှိနိုင်မရှိနိုင် မေးခွန်းထုတ်ကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းမှ အခြားဂြိုဟ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ရာသီဥတုများမှာ အတူဆုံးဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုးပေါ်၌ တိမ်းစောင်းသော ဒီဂရီမှာလည်း ကမ္ဘာနှင့် အတူဆုံးဖြစ်သည်။ သို့သော် အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာနှင့်စာလျှင် နေမှပိုဝေးသဖြင့် ရာသီဥတုများမှာ ကမ္ဘာထက်ပို၍ ရှည်ကြာသည်။ ရလဒ်အားဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နှစ်တစ်နှစ်မှာ ကမ္ဘာ၏နှစ်တစ်နှစ်ထက်ပို၍ ရှည်လျားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏လေထုမှာ ကမ္ဘာ၏လေထုထက်ပို၍ ပါးလွှာသည်။ အံဩစရာကောင်းလောက်အောင်ပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အပူချိန်မှာ ဆောင်းရာသီတွင် ဝင်ရိုးစွန်းဒေသတို့တွင် အနှုတ် ၁၁၃ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ်မျှရှိပြီး နွေရာသီတွင် သုည ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ် မျှရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ရေရှိနေကြောင်းကို [[နာဆာ]] (NASA) က ၂၀၁၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့က အတည်ပြုခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ [[အောက်ဆီဂျင်]]နှင့် [[ရေ]]များ ရှိနေခြင်း အပါအဝင် သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သည့် အခြေအနေများ ရှိသည်ဟူသော အယူအဆကို အာကာသဗေဒ အသိုင်းအဝိုင်းက ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လက်ခံခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင် Lick လေ့လာရေးစခန်းမှ W. W. Campbell က အဆိုပါဂြိုဟ်ကို လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ရာ "အကယ်၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ လေထုအတွင်း ရေငွေ့ သို့မဟုတ် အောက်ဆီဂျင် တည်ရှိခဲ့ပါက ထိုအချိန်က ရရှိနိုင်သော ရောင်စဉ်တိုင်းကိရိယာများ (spectroscopes) ဖြင့် စမ်းသပ်တွေ့ရှိနိုင်ရန် ပမာဏ နည်းပါးလွန်းလှသည်" ဟု တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထိုစောင့်ကြည့်လေ့လာချက်သည် ထိုခေတ်ကာလ၏ တိုင်းတာမှုများစွာနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေသဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လက်ခံခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ Campbell နှင့် V. M. Slipher တို့သည် ၁၉၀၉ ခုနှစ်တွင် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ကိရိယာများကို အသုံးပြု၍ အဆိုပါ လေ့လာမှုကို ထပ်မံပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ရလဒ်များမှာ အတူတူပင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် W. S. Adams က ဤတွေ့ရှိချက်များကို အတည်မပြုနိုင်ခဲ့မီအထိ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ ကမ္ဘာမြေကဲ့သို့ သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သည်ဆိုသည့် ဒဏ္ဍာရီမှာ ပျက်ပြယ်မသွားခဲ့ပေ။ သို့သော်လည်း ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအထိ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ရာသီအလိုက် ပြောင်းလဲမှုများအတွက် သက်ရှိများကြောင့်မဟုတ်သည့် အခြားရှင်းလင်းချက်များကို ဘေးဖယ်၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ ဇီဝဗေဒအကြောင်း ဆောင်းပါးများ ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့ကြသည်။ ဂြိုဟ်များ၌ သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်မှု (ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုတွင် သက်ရှိများ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာရေးအတွက် သင့်တော်သော ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများ ဖြစ်ထွန်းလာနိုင်သည့် စွမ်းရည်) ဆိုင်ရာ လက်ရှိ နားလည်သဘောပေါက်မှုသည် ၎င်း၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ဒြပ်ရည်အဖြစ် တည်ရှိသော ရေရှိသည့် ဂြိုဟ်များကို ပိုမိုဦးစားပေးသည်။ အများအားဖြင့် ဤသို့ဖြစ်ရန် ဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းသည် [[သက်ရှိများရှင်သန်နိုင်သောဇုန်|သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သောဇုန်]] (habitable zone) အတွင်း ကျရောက်ရန် လိုအပ်ပြီး၊ နေအတွက် အဆိုပါဇုန်သည် ကမ္ဘာ့ပတ်လမ်းကြောင်း အတွင်းဘက်မှ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအထိ ကျယ်ပြန့်သည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် နေနှင့် အနီးဆုံးအမှတ် (perihelion) သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် ဤဒေသအတွင်းသို့ ရောက်ရှိသွားသော်လည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ကျဲပါးသော (ဖိအားနည်းသော) လေထုကြောင့် [[အရည်|ဒြပ်ရည်]]အဖြစ် တည်ရှိသော ရေသည် ကျယ်ပြန့်သော ဒေသများ၌ အချိန်ကြာမြင့်စွာ တည်ရှိနေခြင်းကို တားဆီးထားသည်။ အတိတ်ကာလက ဒြပ်ရည်အဖြစ် စီးဆင်းခဲ့သော ရေထု အထောက်အထားများသည် ထိုဂြိုဟ်၏ သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သည့် အလားအလာကို ဖော်ပြနေသည်။ လတ်တလော အထောက်အထားများအရ အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ မည်သည့် ရေထုမဆို ပုံမှန် ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ သက်ရှိများကို ထောက်ပံ့ပေးရန်အတွက် ဆားဓာတ်နှင့် အက်ဆစ်ဓာတ် လွန်ကဲနေနိုင်ကြောင်း ညွှန်းဆိုထားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေများသည် ဇီဝသက်ရှိများ တည်တံ့ခိုင်မြဲရေးအတွက် စိန်ခေါ်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အပူကူးပြောင်းမှု နည်းပါးခြင်း၊ သံလိုက်စက်ကွင်း မရှိခြင်းကြောင့် နေမှလာသော နေလေပြင်းများ တိုက်ခတ်ခံရမှုမှ ကာကွယ်ပေးနိုင်စွမ်း အားနည်းခြင်းနှင့် ရေကို အရည်အဖြစ် ထိန်းသိမ်းထားရန် လေထုဖိအား မလုံလောက်ခြင်း (ယင်းအစား ရေသည် အငွေ့အဖြစ်သို့ တိုက်ရိုက် ပြောင်းလဲသွားသည်) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် နီးပါးမျှ သို့မဟုတ် လုံးဝ အကန့်အသတ်မရှိ ရူပဗေဒဆိုင်ရာ အသက်ကင်းမဲ့နေပြီ ဖြစ်သည်၊ မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများ အဆုံးသတ်သွားခြင်းသည် ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်နှင့် အတွင်းပိုင်းကြား ဓာတုပစ္စည်းများနှင့် သတ္တုဓာတ်များ သံသရာလည် ပြန်လည်အသုံးပြုမှုကို သိသိသာသာ ရပ်တန့်သွားစေခဲ့သည်။ အထောက်အထားများအရ ထိုဂြိုဟ်သည် ယနေ့ခေတ်ထက် ယခင်က သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်မှု ပိုမိုအားကောင်းခဲ့ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသော်လည်း ထိုနေရာ၌ သက်ရှိများ တည်ရှိခဲ့ဖူးခြင်း ရှိမရှိကိုမူ မသိရှိရသေးပေ။ ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အလယ်ပိုင်းက ဗိုက်ကင်း (Viking) စူးစမ်းရေးယာဉ်များသည် ၎င်းတို့ ဆင်းသက်ခဲ့သည့် နေရာများ၌ အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေဆီလွှာအတွင်းရှိ အဏုဇီဝသက်ရှိများကို ထောက်လှမ်းရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသော စမ်းသပ်မှုများကို သယ်ဆောင်သွားခဲ့ပြီး ရေနှင့် အာဟာရဓာတ်များ ထိတွေ့ချိန်တွင် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် ထုတ်လုပ်မှု ခေတ္တတိုးတက်လာခြင်း အပါအဝင် အပြုသဘောဆောင်သော ရလဒ်များ ရရှိခဲ့သည်။ ဤသက်ရှိ အမှတ်အသားကို နောက်ပိုင်းတွင် သိပ္ပံပညာရှင်များက ငြင်းခုံခဲ့ကြသဖြင့် ငြင်းခုံဆွေးနွေးမှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရာ နာဆာ သိပ္ပံပညာရှင် Gilbert Levin က ဗိုက်ကင်းသည် သက်ရှိများကို တွေ့ရှိခဲ့ပုံရသည်ဟု အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်မှ ကျရောက်လာသော ဥက္ကာခဲ EETA79001 ကို ဓာတ်ခွဲဆန်းစစ်ချက်အရ ကလောရိတ် (chlorate)၊ ပါကလောရိတ် (perchlorate) နှင့် နိုက်ထရိတ် အိုင်ယွန်များ လုံလောက်စွာ မြင့်မားသော ပမာဏဖြင့် တွေ့ရှိခဲ့ရသဖြင့် ၎င်းတို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ တည်ရှိနေကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]နှင့် အက်စ်ရေးရောင်ခြည် ဖြာထွက်မှုများသည် ကလောရိတ်နှင့် ပါကလောရိတ် အိုင်ယွန်များကို အခြားသော ဓာတ်ပြုမှုလွန်ကဲသည့် အောက်ဆီကလိုရင်းများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစေမည်ဖြစ်သဖြင့် မည်သည့် ဇီဝမော်လီကျူးမဆို ရှင်သန်နိုင်ရန်အတွက် မျက်နှာပြင်အောက်တွင် မြှုပ်နှံထားရမည် ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ် ပတ်လမ်းကြောင်းသွား ယာဉ်များမှ စမ်းသပ်တွေ့ရှိရသည့် [[မီသိန်း]]နှင့် [[ဖော်မလင်|ဖောမဲလ်ဒီဟိုက်]] ပမာဏအနည်းငယ်တို့သည် အဆိုပါ ဓာတုပေါင်းစပ်မှုများသည် အင်္ဂါဂြိုဟ် လေထုအတွင်း မြန်ဆန်စွာ ပြိုကွဲသွားမည် ဖြစ်သဖြင့် သက်ရှိများ တည်ရှိနိုင်ခြေရှိသော အထောက်အထားများအဖြစ် အခိုင်အမာ ဆိုကြသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် အဆိုပါ ပေါင်းစပ်မှုများသည် [[မီးတောင်]] သို့မဟုတ် Serpentinite ကဲ့သို့သော အခြား ရူပဗေဒဆိုင်ရာ နည်းလမ်းများဖြင့် ပြန်လည်ဖြည့်တင်းပေးခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် သက်ရှိအမှတ်အသားများကို ထိန်းသိမ်းပေးနိုင်သော ဥက္ကာခဲများ ထိမှန်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ရိုက်ခတ်ဖန် (Impact glass) များကိုလည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဥက္ကာတွင်းများ၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် တွေ့ရှိထားသည်။<ref name="brown20140418">{{cite news |last=Nickel |first=Mark |date=18 April 2014 |title=Impact glass stores biodata for millions of years |publisher=Brown University |url=https://news.brown.edu/articles/2014/04/impactglass |access-date=9 June 2015 |archive-date=17 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150617122630/https://news.brown.edu/articles/2014/04/impactglass |url-status=live}}</ref><ref name="Schultz2014">{{cite journal |last1=Schultz |first1=P. H. |last2=Harris |first2=R. Scott |last3=Clemett |first3=S. J. |last4=Thomas-Keprta |first4=K. L. |last5=Zárate |first5=M. |date=June 2014 |title=Preserved flora and organics in impact melt breccias |journal=[[Geology (journal)|Geology]] |volume=42 |issue=6 |pages=515–518 |bibcode=2014Geo....42..515S |doi=10.1130/G35343.1 |s2cid=39019154 |hdl-access=free |hdl=2060/20140013110}}</ref> အလားတူပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဥက္ကာတွင်းများမှ ဖန်များသည်လည်း ထိုနေရာ၌ သက်ရှိများ တည်ရှိခဲ့ပါက သက်ရှိအမှတ်အသားများကို ထိန်းသိမ်းပေးထားနိုင်ခဲ့မည် ဖြစ်သည်။<ref name="nasapr20150608">{{cite press release |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-spacecraft-detects-impact-glass-on-surface-of-mars |title=NASA Spacecraft Detects Impact Glass on Surface of Mars |publisher=NASA |first1=Dwayne |last1=Brown |first2=Guy |last2=Webster |first3=Kevin |last3=Stacey |date=8 June 2015 |access-date=9 June 2015 |archive-date=9 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150609132637/http://www.nasa.gov/press-release/nasa-spacecraft-detects-impact-glass-on-surface-of-mars/ |url-status=live}} {{PD-notice}}</ref><ref name="brown20150608">{{cite news |last=Stacey |first=Kevin |date=8 June 2015 |title=Martian glass: Window into possible past life? |publisher=Brown University |url=https://news.brown.edu/articles/2015/06/marsglass |access-date=9 June 2015 |archive-date=11 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611003248/http://news.brown.edu/articles/2015/06/marsglass |url-status=live}}</ref><ref name="sciam20150612">{{cite news |last=Temming |first=Maria |date=12 June 2015 |title=Exotic Glass Could Help Unravel Mysteries of Mars |work=Scientific American |url=http://www.scientificamerican.com/article/exotic-glass-could-help-unravel-mysteries-of-mars/ |access-date=15 June 2015 |archive-date=15 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150615010829/http://www.scientificamerican.com/article/exotic-glass-could-help-unravel-mysteries-of-mars/ |url-status=live}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ တွေ့ရှိခဲ့သော Cheyava Falls ကျောက်ဆောင်ကို နာဆာက ''ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ဇီဝအမှတ်အသား'' အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာမြေသို့ ပြန်လည်ယူဆောင်ရန်နှင့် ဆက်လက်စစ်ဆေးရန်အတွက် Perseverance ရိုဗာမှ နမူနာ ရယူခဲ့သည်။ အလွန်ပင် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသော်လည်း လက်ရှိရရှိနိုင်သော အချက်အလက်များဖြင့် ဤကျောက်ဆောင်၏ ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် ဇီဝမဲ့ဆိုင်ရာ မူလအစကို အတည်ပြု အဆုံးအဖြတ် လုံးဝ မပြုလုပ်နိုင်သေးပေ။<ref>{{Cite web |title=NASA Says Mars Rover Discovered Potential Biosignature Last Year - NASA |work=NASA |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-says-mars-rover-discovered-potential-biosignature-last-year/ |access-date=10 September 2025 |language=en-US}}</ref> == လူသိများသော ယဉ်ကျေးမှု == အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့်ပတ်သက်၍ ဇာတ်လမ်းအချို့ကိုရေးခဲ့ကြသည်။ စာရေးဆရာများက အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင်နေထိုင်သော အသိဉာဏ်ရှိ သတ္တဝါများ ''Martians'' ဟုဖန်တီးရေးသားခဲ့ကြသည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အိတ်ချ်ဂျီဝဲလ်(H. G. Wells) က အင်္ဂါဂြိုဟ်သားတို့ ကမ္ဘာကို တိုက်ခိုက်သည့်အကြောင်းကို ''The War of the Worlds'' ဟူသော အမည်ဖြင့် ဝတ္ထုရေးခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အော်ဆန် ဝဲလက်စ် (Orson Welles) က ထိုဇာတ်လမ်းကို [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]တွင် [[ရေဒီယို]]မှထုတ်လွှင့်ခဲ့ပြီး လူအများစုက တကယ်ဖြစ်ပျက်နေသည်ဟုထင်ကာ ကြောက်ရွံ့ကြသည်။ ၁၉၁၂ မှစ၍ အက်ဂ်ဂါရိုက်စ်ဘားရော့ဂ် (Edgar Rice Burroughs) က အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ စွန့်စားခန်းများနှင့် ပတ်သတ်၍ ဝတ္ထုများရေးခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အမည်ကို ရောမ စစ်နတ်ဘုရား (ဂရိနတ်ဘုရား အရီးစ် / Ares) ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ [[အရစ္စတိုတယ်]]၏ မှတ်တမ်းများအရ<ref name="DRGA Planetae">[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0063%3Aalphabetic+letter%3DP%3Aentry+group%3D4%3Aentry%3Dplanetae-cn "Planetae"], in ''Dictionary of Greek and Roman Antiquities'', pp. 922, 923.</ref> ရှေးခေတ် ဂရိ အာကာသဗေဒပညာရှင်များသည် ၎င်းကို နတ်ဘုရားတစ်ဝက် လူတစ်ဝက် ဖြစ်သော [[ဟားကျူးလီး|ဟာကျူလီ]] (ဂရိ [[ဟဲရာခလီးဇ်]]) နှင့်လည်း ဆက်စပ်တွဲဖက်ခဲ့ကြသည်။ အပေါ်ညာဘက်သို့ ဦးတည်နေသည့် လှံစွပ်ပါ စက်ဝိုင်းပုံစံ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သင်္ကေတကို အမျိုးသား လိင်ညွှန်း သင်္ကေတအဖြစ်လည်း အသုံးပြုကြသည်။ ဤသင်္ကေတသည် အနည်းဆုံး ၁၁ ရာစုခန့်ကတည်းက စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ယင်း၏ ရှေ့ပြေးပုံစံဟု ယူဆနိုင်သည်များကို ဂရိ Oxyrhynchus ပုရပိုက်မူများတွင် တွေ့ရှိထားပြီး ဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် အသိဥာဏ်ရှိသော အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများ နေထိုင်ကြသည်ဆိုသည့် အတွေးအခေါ်သည် ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ ရှာပါရဲလီ (Schiaparelli) ၏ ''မြောင်းများ'' (canali) တွေ့ရှိမှု စောင့်ကြည့်လေ့လာချက်များနှင့် ပါစီဗယ် လိုဝဲလ် (Percival Lowell) ၏ အဆိုပါအကြောင်းအရာဆိုင်ရာ စာအုပ်များ ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ခြောက်သွေ့၍ အေးစက်ကာ သေဆုံးနေပြီဖြစ်သော ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုများက ရေသွင်းမြောင်းများကို တည်ဆောက်ထားကြသည်ဆိုသည့် စံနမူနာပြ ယူဆချက် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last1=Eschner |first1=Kat |title=The Bizarre Beliefs of Astronomer Percival Lowell |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/bizarre-beliefs-astronomer-percival-lowell-180962432/ |access-date=25 December 2021 |website=Smithsonian Magazine |language=en |archive-date=25 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211225111323/https://www.smithsonianmag.com/smart-news/bizarre-beliefs-astronomer-percival-lowell-180962432/ |url-status=live}}</ref> ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ အခြားသော လေ့လာတွေ့ရှိချက်များနှင့် ကြေညာချက်များသည်လည်း ''အင်္ဂါဂြိုဟ် ရူးသွပ်မှု'' (Mars Fever) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် ဖြစ်စဉ်ကို ပိုမိုအားကောင်းစေခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်၏ ကြည်လင်ပြတ်သားမှုမြင့်မားသော မြေပုံညွှန်းများအရ သက်ရှိများ နေထိုင်ခဲ့သည့် အထောက်အထား တစ်စုံတစ်ရာမျှ မတွေ့ရှိရသေးသော်လည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ အသိဥာဏ်ရှိ သက်ရှိများအကြောင်း သာမန်သိပ္ပံထက် လွန်လွန်ကဲကဲ မှန်းဆချက်များ (pseudoscientific speculation) မှာ ဆက်လက်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ မြောင်းများ စောင့်ကြည့်လေ့လာချက်ကို သတိရစေသည့် အလားတူ မှန်းဆချက်များသည် အာကာသယာဉ် ရိုက်ကူးထားသော ပုံရိပ်များတွင် မြင်တွေ့ရသည့် ''ပိရမစ်များ'' နှင့် ''အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်မှ လူမျက်နှာပုံ'' ကဲ့သို့သော သေးငယ်သည့် မြေပြင်ရုပ်သွင်များပေါ်တွင် အခြေခံထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |last=Plait |first=Philip C. |title=Bad Astronomy: Misconceptions and Misuses Revealed, from Astrology to the Moon Landing 'Hoax' |title-link=Bad Astronomy |date=2002 |publisher=Wiley |isbn=0-471-40976-6 |location=New York |pages=233–234 |oclc=48885221 |author-link=Phil Plait}}</ref> ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ အာကာသဗေဒပညာရှင် [[ကားလ် ဆေဂန်]] (Carl Sagan) က သူ၏ ''Cosmos'' စာအုပ်တွင် "အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ကျွန်ုပ်တို့ ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ မျှော်လင့်ချက်များနှင့် စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကို ထာဝရပုံရိပ်ယောင်အဖြစ် ထောက်ပြရာ ဒဏ္ဍာရီဆန်သော ကွင်းပြင်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သိသာထင်ရှားသော အနီရောင်နှင့် ၎င်း၏ မျက်နှာပြင် အခြေအနေများသည် သက်ရှိများကိုတင်မကဘဲ အသိဥာဏ်ရှိ သက်ရှိများကိုပါ ထောက်ပံ့ပေးနိုင်သည်ဆိုသည့် ၁၉ ရာစု သိပ္ပံဆိုင်ရာ မှန်းဆချက်များသည် ဝတ္ထုတို/ရှည်များတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ပုံဖော်ဖွဲ့ဆိုမှုကို အားပေးလှုံ့ဆော်ခဲ့သည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် H. G. Wells ၏ အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများက သေဆုံးနေသော ဂြိုဟ်မှ လွတ်မြောက်ရန် ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကို ကျူးကျော်ဝင်ရောက်သည့် ''The War of the Worlds''၊ Ray Bradbury ၏ လူသားစူးစမ်းရှာဖွေသူများက အင်္ဂါဂြိုဟ် ယဉ်ကျေးမှုကို မတော်တဆ ဖျက်ဆီးလိုက်သည့် ''The Martian Chronicles'' အပြင် Edgar Rice Burroughs ၏ ''Barsoom'' စီးရီး၊ C. S. Lewis ၏ ''Out of the Silent Planet'' (၁၉၃၈) ဝတ္ထုနှင့် ၁၉၆၀ ရာစုနှစ်ဝက် မတိုင်မီ Robert A. Heinlein ရေးသားခဲ့သော ပုံပြင်ပေါင်းများစွာကဲ့သို့သော သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ စိတ်ကူးယဉ် ဇာတ်လမ်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများ၏ ပုံဖော်မှုများသည် ကာတွန်းရုပ်ရှင်များအထိ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။ အသိဥာဏ်ရှိသော အင်္ဂါဂြိုဟ်သား ကာတွန်းဇာတ်ကောင် ဟာသပုံစံ Marvin the Martian ကို Warner Brothers ၏ Looney Tunes ကာတွန်းများတွင် Haredevil Hare (၁၉၄၈) ဇာတ်ကောင်အဖြစ် စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး ယနေ့ထက်ထိ ရေပန်းစားသော ယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် တည်ရှိနေခဲ့သည်။ Mariner နှင့် Viking အာကာသယာဉ်များက အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် သက်ရှိမရှိသော၊ ရေမြောင်းများမရှိသော ကမ္ဘာကြီးအဖြစ် ဓာတ်ပုံများ ပြန်လည်ပေးပို့လာပြီးနောက် အဆိုပါ အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ စိတ်ကူးယဉ်ယူဆချက်များကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ကြသည်။ သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ စာရေးဆရာအများစုအတွက် အသစ်တွေ့ရှိချက်များသည် စတင်ချိန်တွင် ကန့်သတ်ချက်များအဖြစ် ထင်မှတ်ခဲ့ရသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် Viking ခေတ်လွန် အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ အသိပညာများသည် Kim Stanley Robinson ၏ အင်္ဂါဂြိုဟ် သုံးတွဲပေါင်း ဝတ္ထု (Mars trilogy) ကဲ့သို့သော လက်ရာများအတွက် စိတ်ကူးဉာဏ်ကွန့်မြူးစရာ အရင်းအမြစ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=Crossley |first=Robert |url=https://books.google.com/books?id=v3TDEDfEPdEC |title=Imagining Mars: A Literary History |date=3 January 2011 |publisher=Wesleyan University Press |isbn=978-0-8195-7105-2 |pages=xiii-xiv |language=en}}</ref> [[File:An artist’s impression of Mars four billion years ago.jpg|thumb|right|လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄ [[ဘီလီယံ]]ခန့်အကြာက အင်္ဂါဂြိုဟ်၏အခြေနေအား အနုပညာရှင်မှ ပုံဖော်ထားပုံ]] == ယနေ့အခြေအနေ == ၂၀၀၈ ခုနှစ် မတ်လအချိန်ထိ သိပ္ပံပညာရှင်တို့ အနေဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ ယခုလက်ရှိနေထိုင်သော သို့မဟုတ် မျိုးတုံးပျောက်ကွယ်သွားသော သက်ရှိဟူ၍ မတွေ့ရှိသေးပေ။ အချို့သော လူမပါသော [[အာကာသယာဉ်]]များသည် အင်္ဂါဂြိုဟ်သို့ ရောက်ရှိလေ့လာခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ အချို့မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို လှည့်ပတ်သွားလာခဲ့ကြပြီး အချို့မှာ ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ဆင်းသက်ခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ကို ရိုက်ကူးထားသော ဓာတ်ပုံများကို အချို့သော အာကာသယာဉ်တို့မှ ရိုက်ယူပြီး ကမ္ဘာမြေပြင်သို့ ပြန်လည်ထုတ်လွှတ်ပေးပို့ခဲ့ကြသည်။ အချို့သောလူများက အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ လူများစေလွှတ်ရန်စိတ်ဝင်စားကြသည်။ သို့သော် အာကာသယာဉ်မှူးများအနေဖြင့် [[အာကာသ]]ထဲတွင် နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် နေရမည်ဖြစ်၍ ထိုအကြံအစည်မှာ အကောင်အထည်ပေါ်ရန် ခက်ခဲသည်။ (၂ဝ၂ဝ) ခုနှစ်တွင် [[နာဆာ]]မှ လူလိုက်ပါသော အာကာသယာဉ်များဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ လူသားများအားစေလွှတ်ရန် ရည်မှန်းထားသည်။ သို့​သော် (၂၀၂၁) ခုနှစ်အထိအ​ကောင်ထည်မ​ပေါ်​သေး​ပေ။NASA တွင်လက်ရှိတွင် (၂၀၂၀-၂၀၂၁) rovers နှစ်ခု (Curiosity and Perseverance)၊ Lander (InSight) နှင့် Mars (အင်္ဂါစပ်) တို့က Mars ၏မျက်နှာပြင်ကိုစူးစမ်းလေ့လာလျက်ရှိသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်မေလတွင်တရုတ်သည်၎င်း၏ Zhurong Mars rover ကိုထိမှန်သောအခါအင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင်အောင်မြင်စွာဆင်းသက်နိုင်သောဒုတိယမြောက်နိုင်ငံဖြစ်လာသည်။ == ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] *[[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] ==ကျမ်းကိုး== {{reflist|colwidth=30em|refs= <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name="meanplane">{{cite web |date=April 3, 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=April 10, 2009 |archivedate=14 May 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 December 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also invariable plane)</ref> <ref name="Seidelmann2007">{{cite journal |doi=10.1007/s10569-007-9072-y |last1=Seidelmann |first1=P. Kenneth |last2=Archinal |first2=Brent A. |last3=A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere --> |first3=Michael F.| display-authors = 3 |last4=Conrad |first4=Albert R. |last5=Consolmagno |first5=Guy J. |last6=Hestroffer |first6=Daniel |last7=Hilton |first7=James L. |last8=Krasinsky |first8=Georgij A. |last9=Neumann |first9=Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen |last11=Stooke |first11=Philip J. |last12=Tedesco |first12=Edward F. |last13=Tholen |first13=David J. |last14=Thomas |first14=Peter C. |last15=Williams |first15=Iwan P. |year=2007 |title=Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006 |url=https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155 |journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy |volume=98 |issue=3 |pages=155–180 |pmid= |pmc= |bibcode=2007CeMDA..98..155S |ref={{sfnRef|Seidelmann Archinal A'hearn et al.|2007}}}}</ref> <ref name="lodders1998">{{cite book |author=Lodders, Katharina; Fegley, Bruce |date=1998 |title=The planetary scientist's companion |url=https://archive.org/details/planetaryscienti0000lodd |page=[https://archive.org/details/planetaryscienti0000lodd/page/n211 190] |publisher=Oxford University Press US |isbn=0-19-511694-1}}</ref> <ref name="Folkner1997">{{cite journal |author=Folkner, W. M. |title=Interior Structure and Seasonal Mass Redistribution of Mars from Radio Tracking of Mars Pathfinder |url=https://archive.org/details/sim_science_1997-12-05_278_5344/page/1748 |journal=Science |volume=278 |issue=5344 |date=1997 |pages=1749–1752 |issn=00368075 |doi=10.1126/science.278.5344.1749 |bibcode=1997Sci...278.1749F |display-authors=etal}}</ref> <ref name="nssdc">{{cite web |author=Williams, David R. |title=Mars Fact Sheet |work=National Space Science Data Center |publisher=NASA |date=September 1, 2004 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html |accessdate=June 24, 2006 |archive-date=12 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612092806/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html }}</ref> <ref Name="MallamaMars">{{cite journal |author=Mallama, A. |title=The magnitude and albedo of Mars |journal=Icarus |volume=192 |issue=2 |pages=404–416 |date=2007 |doi=10.1016/j.icarus.2007.07.011 |bibcode=2007Icar..192..404M}}</ref> <ref Name="MallamaSky">{{cite journal |author=Mallama, A. |title=Planetary magnitudes |journal=Sky and Telescope |volume=121 |issue=1 |pages=51–56 |date=2011}}</ref> <ref name="konopliv2011">{{cite journal |last1=Konopliv |first1=Alex S. |last2=Asmar |first2=Sami W. |last3=Folkner |first3=William M. |last4=Karatekin |first4=Özgür |last5=Nunes |first5=Daniel C. |last6=Smrekar |first6=Suzanne E. |last7=Yoder |first7=Charles F. |last8=Zuber |first8=Maria T. |display-authors=5 |title=Mars high resolution gravity fields from MRO, Mars seasonal gravity, and other dynamical parameters |journal=Icarus |volume=211 |issue=1 |date=January 2011 |pages=401–428 |bibcode=2011Icar..211..401K |doi=10.1016/j.icarus.2010.10.004}}</ref> <ref name="barlow08">{{cite book |first=Nadine G. |last=Barlow |date=2008 |title=Mars: an introduction to its interior, surface and atmosphere |series=Cambridge planetary science |page=21 |volume=8 |isbn=0-521-85226-9 |publisher=Cambridge University Press}}</ref> <ref name=cold>{{cite web |url=http://www.astronomycafe.net/qadir/q2681.html |title=What is the typical temperature on Mars? |work=Astronomycafe.net |accessdate=August 14, 2012}}</ref> <ref name=hot>{{cite web |url=http://marsrover.nasa.gov/spotlight/20070612.html |title=Mars Exploration Rover Mission: Spotlight |work=Marsrover.nasa.gov |date=June 12, 2007 |accessdate=August 14, 2012 |archivedate=2 November 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131102112312/http://marsrover.nasa.gov/spotlight/20070612.html }}</ref> }} {{Footer SolarSystem}} [[Category:အင်္ဂါဂြိုဟ်]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] kywoczyoyth9j5d4l7w388bxc7frtrh 4 3834 1056936 1054680 2026-10-09T09:28:59Z MediaWiki message delivery 21591 /* Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist */ အပိုင်းသစ် 1056936 wikitext text/x-wiki {{archives |auto= short }} == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[အသုံးပြုသူ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:MediaWiki message delivery|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၂၁၊ ၁၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> ၂၁:၀၁၊ ၁၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[အသုံးပြုသူ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:MediaWiki message delivery|ဆွေးနွေး]]) ၀၀:၅၈၊ ၂၆ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ၁၇:၁၄၊ ၂၇ မေ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|ဆွေးနွေး]])</bdi> ၁၇:၁၁၊ ၂၃ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ၁၃:၂၉၊ ၂၅ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) ၁၂:၂၄၊ ၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] ၁၅:၁၆၊ ၂၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> == Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist == ''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)'' Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary. The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].<br/> Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes. Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]]) sent via [[အသုံးပြုသူ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:MediaWiki message delivery|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၂၈၊ ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=31142775 --> oijwlmjsyv8dfmix1e6pz9x6oush6wt 0 5970 1056825 879042 2026-10-08T14:58:05Z ~2026-54094-41 149179 1056825 wikitext text/x-wiki စာရေးဆရာမ ဖြစ်သည်။ အမည်ရင်းမှာလည်း ဝင်းဝင်းမြင့် ဖြစ်သည်။ နေရပ်ဖြစ်သော [[မန္တလေး]] နန်းရှေ့ကို အစွဲပြု၍ ဝင်းဝင်းမြင့် (နန်းတော်ရှေ့) ဟူသော ကလောင်အမည်ကို ယူခဲ့သည်။ အထက်တန်းပြ ဆရာမအဖြစ် မန္တလေး အ.ထ.က (၁၈) ၊ အ.ထ.က (၁၇) တို့တွင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အငြိမ်းစားယူခဲ့ပြီး မန္တလေး၊ နန်းရှေ့တွင် နေထိုင်လျက် စာရေးသားလျက် ရှိသည်။စနှိုးကွင်း တွင် ယခုစာသင်နေသည်။ [[Category:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] [[Category:မြန်မာ အမျိုးသမီး စာရေးဆရာများ]] {{Myanmar-bio-stub}} c5ipypzpld2aig54dwf86ahauhnogi0 1056826 1056825 2026-10-08T15:01:16Z ~2026-54094-41 149179 /* */ 1056826 wikitext text/x-wiki စာရေးဆရာမ ဖြစ်သည်။ အမည်ရင်းမှာလည်း ဝင်းဝင်းမြင့် ဖြစ်သည်။ နေရပ်ဖြစ်သော [[မန္တလေး]] နန်းရှေ့ကို အစွဲပြု၍ ဝင်းဝင်းမြင့် (နန်းတော်ရှေ့) ဟူသော ကလောင်အမည်ကို ယူခဲ့သည်။ အထက်တန်းပြ ဆရာမအဖြစ် မန္တလေး အ.ထ.က (၁၈) ၊ အ.ထ.က (၁၇) တို့တွင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အငြိမ်းစားယူခဲ့ပြီး မန္တလေး၊ နန်းရှေ့တွင် နေထိုင် စာရေးသားလျက် ရှိသည်။ယခုအခါပြင်ဦးလွင်မြို့တွင်နေထိုင်လျက်Snow Queen တွင်ပညာသင်ကြားပေးနေသူဖြစ်သည်။ [[Category:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] [[Category:မြန်မာ အမျိုးသမီး စာရေးဆရာများ]] {{Myanmar-bio-stub}} q1cioib40f61mroxtq0sfdtc5vkm7gr 0 9248 1056857 1049357 2026-10-09T02:10:39Z ~2026-54116-58 149196 1056857 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family |name = ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ |native_name = Karenic languages |map = Karen languages map.svg |region = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] နယ်စပ်မျဉ်းတစ်လျှောက် |ethnicity = [[ကရင်လူမျိုး]] |familycolor = တရုတ်-တိဗက်နွယ် |child1 = [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]] |child2 = [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]] |child3 = [[ပိုးကရင်ဘာသာစကားများ|ပိုးကရင်]] |child4 = [[ကယားဘာသာစကား|ကယား]] / [[ကယန်းဘာသာစကား|ကယန်း]] |protoname = [[ရှေးဦး-ကရင်နွယ်ဘာသာစကား|ရှေးဦး-ကရင်နွယ်]] |iso2 = kar |glotto = kare1337 |glottorefname = Karenic }} '''ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Karenic languages}}) သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]]၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ (Tibeto-Burman)]] အုပ်စုခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley1997">{{cite book |last=Bradley |first=David |title=Tibeto-Burman languages and classification |year=1997 |publisher=Pacific Linguistics |pages=1–71}}</ref> ဤဘာသာစကားများကို မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်း၊ အရှေ့ဘက် နယ်စပ်ဒေသများနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ အနောက်ဘက် နယ်စပ်တစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်ကြသော ကရင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုများ ပြောဆိုကြပြီး ကရင်စကားပြောဆိုသူ စုစုပေါင်း လူဦးရေ ၄ သန်းကျော်ခန့် ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref name="Ethnologue">{{cite web |title=Karenic - Ethnologue |url=https://www.ethnologue.com/subgroups/karenic |website=Ethnologue |access-date=2026}}</ref> == သတ်မှတ်ခဲ့ခြင်းသမိုင်းနှင့် မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း == ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများကို တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု အတွင်း မည်သည့်နေရာတွင် ထည့်သွင်းရမည်ဟူသော အချက်သည် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များအကြား ကာလရှည်ကြာ ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည့် ကိစ္စရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားအများစုသည် ဝါကျဖွဲ့ထုံးတွင် "ကတ္တား-ကံ-ကရိယာ" (SOV) စနစ်ကို အသုံးပြုကြသော်လည်း ကရင်ဘာသာစကားများသည် "ကတ္တား-ကရိယာ-ကံ" (SVO) စနစ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ထို့ကြောင့် ရှေးဦးပိုင်းတွင် ရောဘတ် ရှာဖာ (Robert Shafer) ကဲ့သို့သော ပညာရှင်များက ကရင်ဘာသာစကားကို တရုတ်-တိဗက်မိသားစုနှင့် အဆင့်တူ သီးခြားဘာသာစကားခွဲတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြဖူးသည်။<ref name="Shafer1955">{{cite journal |last=Shafer |first=Robert |title=Classification of the Sino-Tibetan Languages |journal=Word |volume=11 |issue=1 |year=1955 |pages=94–111}}</ref> သို့သော် ဂျိမ်းစ် အေ မာတစ်ဆော့ဖ် (James A. Matisoff) နှင့် ဒေးဗစ် ဘရက်ဒ်လေ (David Bradley) တို့၏ နောက်ပိုင်း သုတေသနများအရ ကရင်ဘာသာစကားရှိ အခြေခံဝေါဟာရများနှင့် အသံပြောင်းလဲမှုစနစ်များသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများနှင့်သာ တိုက်ရိုက်သက်ဆိုင်ကြောင်း ခိုင်လုံစွာ သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="Matisoff2003">{{cite book |last=Matisoff |first=James A. |title=Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction |year=2003 |publisher=University of California Press |pages=3–15}}</ref><ref name="Bradley1997" /> SVO ဝါကျတည်ဆောက်ပုံသို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်းမှာ အိမ်နီးနားချင်းဖြစ်သော မွန်-ခမာ နှင့် ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ၏ သြဇာလွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ဖြစ်ကြောင်း ယနေ့ခေတ် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက အများစု လက်ခံထားကြသည်။<ref name="LaPolla2003">{{cite book |last=Thurgood |first=Graham |last2=LaPolla |first2=Randy J. |title=The Sino-Tibetan Languages |year=2003 |publisher=Routledge |pages=66–75}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုွဲများ == ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများကို ပထဝီဝင်နှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လက္ခဏာများအရ အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားထားသည် -<ref name="Manson2011">{{cite thesis |last=Manson |first=Ken |title=A genetic classification of Karenic languages |type=PhD thesis |publisher=La Trobe University |year=2011}}</ref> # '''မြောက်ပိုင်းကရင်အုပ်စု:''' [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]] စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ # '''အလယ်ပိုင်းကရင်အုပ်စု:''' [[ကယားဘာသာစကား|ကယား]] (Karenni/Kayah)၊ [[ကယန်းဘာသာစကား|ကယန်း]] (Kayan/Padaung)၊ ဂေဘားနှင့် ကယော တို့ ပါဝင်သည်။ # '''တောင်ပိုင်းကရင်အုပ်စု:''' လူဦးရေအများဆုံး ပြောဆိုကြသည့် [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]] နှင့် [[ပိုးကရင်ဘာသာစကားများ|ပိုးကရင်]] (အရှေ့ပိုးနှင့် အနောက်ပိုး) တို့ ပါဝင်သည်။ == စာပေအရေးအသား == ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများအတွက် စာပေအရေးအသားစနစ်များ ရှိသည့်အနက် အထင်ရှားဆုံးမှာ ၁၈၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ခရစ်ယာန်သာသနာပြုဆရာ ဂျိုနသန် ဝိတ် (Jonathan Wade) က စကောကရင်နှင့် ပိုးကရင်ဘာသာစကားများအတွက် [[မြန်မာအက္ခရာ|မြန်မာအက္ခရာ]]ကို အခြေခံကာ တီထွင်ပေးခဲ့သော အရေးအသားစနစ် ဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003">{{cite book |last=Lieberman |first=Victor |title=Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830 |publisher=Cambridge University Press |year=2003 |pages=120–135}}</ref> ထို့အပြင် ဗုဒ္ဓဘာသာကရင်များ အသုံးပြုသည့် လက္ခုန် (အရှေ့ပိုးကရင်) စာပေ၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းသုံး ပိုးကရင်စာပေနှင့် လက်တင်အက္ခရာအခြေခံ စာပေစနစ်များလည်း သီးခြားစီ တည်ရှိနေကြသည်။<ref name="Kato2019">{{cite book |last=Kato |first=Atsuhiko |editor=Kurabe, Keita |title=The Karenic Languages: An Overview |year=2019 |publisher=Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa |pages=45–60}}</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} {{ကရင်ဘာသာစကားများ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[Category:ကရင်ဘာသာစကားများ| ]] 7rf2zs3zxx2xxdrr6szdq114lootmkc 1056858 1056857 2026-10-09T02:10:57Z ~2026-54116-58 149196 /* */ 1056858 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family |name = ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ |native_name = Karenic languages |map = Karen languages map.svg |region = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] နယ်စပ်မျဉ်းတစ်လျှောက် |ethnicity = [[ကရင်လူမျိုး]] |familycolor = တရုတ်-တိဗက်နွယ် |child1 = [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]] |child2 = [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]] |child3 = [[ပိုးကရင်ဘာသာစကားများ|ပိုးကရင်]] |child4 = [[ကယားဘာသာစကား|ကယား]] / [[ကယန်းဘာသာစကား|ကယန်း]] |protoname = [[ရှေးဦး-ကရင်နွယ်ဘာသာစကား|ရှေးဦး-ကရင်နွယ်]] |iso2 = kar |glotto = kare1337 |glottorefname = Karenic }} '''ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Karenic languages}}) သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]]၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] အုပ်စုခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley1997">{{cite book |last=Bradley |first=David |title=Tibeto-Burman languages and classification |year=1997 |publisher=Pacific Linguistics |pages=1–71}}</ref> ဤဘာသာစကားများကို မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်း၊ အရှေ့ဘက် နယ်စပ်ဒေသများနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ အနောက်ဘက် နယ်စပ်တစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်ကြသော ကရင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုများ ပြောဆိုကြပြီး ကရင်စကားပြောဆိုသူ စုစုပေါင်း လူဦးရေ ၄ သန်းကျော်ခန့် ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref name="Ethnologue">{{cite web |title=Karenic - Ethnologue |url=https://www.ethnologue.com/subgroups/karenic |website=Ethnologue |access-date=2026}}</ref> == သတ်မှတ်ခဲ့ခြင်းသမိုင်းနှင့် မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း == ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများကို တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု အတွင်း မည်သည့်နေရာတွင် ထည့်သွင်းရမည်ဟူသော အချက်သည် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များအကြား ကာလရှည်ကြာ ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည့် ကိစ္စရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားအများစုသည် ဝါကျဖွဲ့ထုံးတွင် "ကတ္တား-ကံ-ကရိယာ" (SOV) စနစ်ကို အသုံးပြုကြသော်လည်း ကရင်ဘာသာစကားများသည် "ကတ္တား-ကရိယာ-ကံ" (SVO) စနစ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ထို့ကြောင့် ရှေးဦးပိုင်းတွင် ရောဘတ် ရှာဖာ (Robert Shafer) ကဲ့သို့သော ပညာရှင်များက ကရင်ဘာသာစကားကို တရုတ်-တိဗက်မိသားစုနှင့် အဆင့်တူ သီးခြားဘာသာစကားခွဲတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြဖူးသည်။<ref name="Shafer1955">{{cite journal |last=Shafer |first=Robert |title=Classification of the Sino-Tibetan Languages |journal=Word |volume=11 |issue=1 |year=1955 |pages=94–111}}</ref> သို့သော် ဂျိမ်းစ် အေ မာတစ်ဆော့ဖ် (James A. Matisoff) နှင့် ဒေးဗစ် ဘရက်ဒ်လေ (David Bradley) တို့၏ နောက်ပိုင်း သုတေသနများအရ ကရင်ဘာသာစကားရှိ အခြေခံဝေါဟာရများနှင့် အသံပြောင်းလဲမှုစနစ်များသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများနှင့်သာ တိုက်ရိုက်သက်ဆိုင်ကြောင်း ခိုင်လုံစွာ သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="Matisoff2003">{{cite book |last=Matisoff |first=James A. |title=Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction |year=2003 |publisher=University of California Press |pages=3–15}}</ref><ref name="Bradley1997" /> SVO ဝါကျတည်ဆောက်ပုံသို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်းမှာ အိမ်နီးနားချင်းဖြစ်သော မွန်-ခမာ နှင့် ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ၏ သြဇာလွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ဖြစ်ကြောင်း ယနေ့ခေတ် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက အများစု လက်ခံထားကြသည်။<ref name="LaPolla2003">{{cite book |last=Thurgood |first=Graham |last2=LaPolla |first2=Randy J. |title=The Sino-Tibetan Languages |year=2003 |publisher=Routledge |pages=66–75}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုွဲများ == ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများကို ပထဝီဝင်နှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လက္ခဏာများအရ အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားထားသည် -<ref name="Manson2011">{{cite thesis |last=Manson |first=Ken |title=A genetic classification of Karenic languages |type=PhD thesis |publisher=La Trobe University |year=2011}}</ref> # '''မြောက်ပိုင်းကရင်အုပ်စု:''' [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]] စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ # '''အလယ်ပိုင်းကရင်အုပ်စု:''' [[ကယားဘာသာစကား|ကယား]] (Karenni/Kayah)၊ [[ကယန်းဘာသာစကား|ကယန်း]] (Kayan/Padaung)၊ ဂေဘားနှင့် ကယော တို့ ပါဝင်သည်။ # '''တောင်ပိုင်းကရင်အုပ်စု:''' လူဦးရေအများဆုံး ပြောဆိုကြသည့် [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]] နှင့် [[ပိုးကရင်ဘာသာစကားများ|ပိုးကရင်]] (အရှေ့ပိုးနှင့် အနောက်ပိုး) တို့ ပါဝင်သည်။ == စာပေအရေးအသား == ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများအတွက် စာပေအရေးအသားစနစ်များ ရှိသည့်အနက် အထင်ရှားဆုံးမှာ ၁၈၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ခရစ်ယာန်သာသနာပြုဆရာ ဂျိုနသန် ဝိတ် (Jonathan Wade) က စကောကရင်နှင့် ပိုးကရင်ဘာသာစကားများအတွက် [[မြန်မာအက္ခရာ|မြန်မာအက္ခရာ]]ကို အခြေခံကာ တီထွင်ပေးခဲ့သော အရေးအသားစနစ် ဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003">{{cite book |last=Lieberman |first=Victor |title=Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830 |publisher=Cambridge University Press |year=2003 |pages=120–135}}</ref> ထို့အပြင် ဗုဒ္ဓဘာသာကရင်များ အသုံးပြုသည့် လက္ခုန် (အရှေ့ပိုးကရင်) စာပေ၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းသုံး ပိုးကရင်စာပေနှင့် လက်တင်အက္ခရာအခြေခံ စာပေစနစ်များလည်း သီးခြားစီ တည်ရှိနေကြသည်။<ref name="Kato2019">{{cite book |last=Kato |first=Atsuhiko |editor=Kurabe, Keita |title=The Karenic Languages: An Overview |year=2019 |publisher=Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa |pages=45–60}}</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} {{ကရင်ဘာသာစကားများ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[Category:ကရင်ဘာသာစကားများ| ]] th3qcvk1fstr6oxso8f0s0wkir1un1i 1056859 1056858 2026-10-09T02:11:47Z ~2026-54116-58 149196 /* ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲများ */ 1056859 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family |name = ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ |native_name = Karenic languages |map = Karen languages map.svg |region = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] နယ်စပ်မျဉ်းတစ်လျှောက် |ethnicity = [[ကရင်လူမျိုး]] |familycolor = တရုတ်-တိဗက်နွယ် |child1 = [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]] |child2 = [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]] |child3 = [[ပိုးကရင်ဘာသာစကားများ|ပိုးကရင်]] |child4 = [[ကယားဘာသာစကား|ကယား]] / [[ကယန်းဘာသာစကား|ကယန်း]] |protoname = [[ရှေးဦး-ကရင်နွယ်ဘာသာစကား|ရှေးဦး-ကရင်နွယ်]] |iso2 = kar |glotto = kare1337 |glottorefname = Karenic }} '''ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Karenic languages}}) သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]]၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] အုပ်စုခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley1997">{{cite book |last=Bradley |first=David |title=Tibeto-Burman languages and classification |year=1997 |publisher=Pacific Linguistics |pages=1–71}}</ref> ဤဘာသာစကားများကို မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်း၊ အရှေ့ဘက် နယ်စပ်ဒေသများနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ အနောက်ဘက် နယ်စပ်တစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်ကြသော ကရင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုများ ပြောဆိုကြပြီး ကရင်စကားပြောဆိုသူ စုစုပေါင်း လူဦးရေ ၄ သန်းကျော်ခန့် ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref name="Ethnologue">{{cite web |title=Karenic - Ethnologue |url=https://www.ethnologue.com/subgroups/karenic |website=Ethnologue |access-date=2026}}</ref> == သတ်မှတ်ခဲ့ခြင်းသမိုင်းနှင့် မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း == ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများကို တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု အတွင်း မည်သည့်နေရာတွင် ထည့်သွင်းရမည်ဟူသော အချက်သည် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များအကြား ကာလရှည်ကြာ ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည့် ကိစ္စရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားအများစုသည် ဝါကျဖွဲ့ထုံးတွင် "ကတ္တား-ကံ-ကရိယာ" (SOV) စနစ်ကို အသုံးပြုကြသော်လည်း ကရင်ဘာသာစကားများသည် "ကတ္တား-ကရိယာ-ကံ" (SVO) စနစ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ထို့ကြောင့် ရှေးဦးပိုင်းတွင် ရောဘတ် ရှာဖာ (Robert Shafer) ကဲ့သို့သော ပညာရှင်များက ကရင်ဘာသာစကားကို တရုတ်-တိဗက်မိသားစုနှင့် အဆင့်တူ သီးခြားဘာသာစကားခွဲတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြဖူးသည်။<ref name="Shafer1955">{{cite journal |last=Shafer |first=Robert |title=Classification of the Sino-Tibetan Languages |journal=Word |volume=11 |issue=1 |year=1955 |pages=94–111}}</ref> သို့သော် ဂျိမ်းစ် အေ မာတစ်ဆော့ဖ် (James A. Matisoff) နှင့် ဒေးဗစ် ဘရက်ဒ်လေ (David Bradley) တို့၏ နောက်ပိုင်း သုတေသနများအရ ကရင်ဘာသာစကားရှိ အခြေခံဝေါဟာရများနှင့် အသံပြောင်းလဲမှုစနစ်များသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများနှင့်သာ တိုက်ရိုက်သက်ဆိုင်ကြောင်း ခိုင်လုံစွာ သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="Matisoff2003">{{cite book |last=Matisoff |first=James A. |title=Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction |year=2003 |publisher=University of California Press |pages=3–15}}</ref><ref name="Bradley1997" /> SVO ဝါကျတည်ဆောက်ပုံသို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်းမှာ အိမ်နီးနားချင်းဖြစ်သော မွန်-ခမာ နှင့် ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ၏ သြဇာလွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ဖြစ်ကြောင်း ယနေ့ခေတ် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက အများစု လက်ခံထားကြသည်။<ref name="LaPolla2003">{{cite book |last=Thurgood |first=Graham |last2=LaPolla |first2=Randy J. |title=The Sino-Tibetan Languages |year=2003 |publisher=Routledge |pages=66–75}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲများ == ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများကို ပထဝီဝင်နှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လက္ခဏာများအရ အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားထားသည် -<ref name="Manson2011">{{cite thesis |last=Manson |first=Ken |title=A genetic classification of Karenic languages |type=PhD thesis |publisher=La Trobe University |year=2011}}</ref> # '''မြောက်ပိုင်းကရင်အုပ်စု:''' [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]] စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ # '''အလယ်ပိုင်းကရင်အုပ်စု:''' [[ကယားဘာသာစကား|ကယား]] (Karenni/Kayah)၊ [[ကယန်းဘာသာစကား|ကယန်း]] (Kayan/Padaung)၊ ဂေဘားနှင့် ကယော တို့ ပါဝင်သည်။ # '''တောင်ပိုင်းကရင်အုပ်စု:''' လူဦးရေအများဆုံး ပြောဆိုကြသည့် [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]] နှင့် [[ပိုးကရင်ဘာသာစကားများ|ပိုးကရင်]] (အရှေ့ပိုးနှင့် အနောက်ပိုး) တို့ ပါဝင်သည်။ == စာပေအရေးအသား == ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများအတွက် စာပေအရေးအသားစနစ်များ ရှိသည့်အနက် အထင်ရှားဆုံးမှာ ၁၈၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ခရစ်ယာန်သာသနာပြုဆရာ ဂျိုနသန် ဝိတ် (Jonathan Wade) က စကောကရင်နှင့် ပိုးကရင်ဘာသာစကားများအတွက် [[မြန်မာအက္ခရာ|မြန်မာအက္ခရာ]]ကို အခြေခံကာ တီထွင်ပေးခဲ့သော အရေးအသားစနစ် ဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003">{{cite book |last=Lieberman |first=Victor |title=Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830 |publisher=Cambridge University Press |year=2003 |pages=120–135}}</ref> ထို့အပြင် ဗုဒ္ဓဘာသာကရင်များ အသုံးပြုသည့် လက္ခုန် (အရှေ့ပိုးကရင်) စာပေ၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းသုံး ပိုးကရင်စာပေနှင့် လက်တင်အက္ခရာအခြေခံ စာပေစနစ်များလည်း သီးခြားစီ တည်ရှိနေကြသည်။<ref name="Kato2019">{{cite book |last=Kato |first=Atsuhiko |editor=Kurabe, Keita |title=The Karenic Languages: An Overview |year=2019 |publisher=Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa |pages=45–60}}</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} {{ကရင်ဘာသာစကားများ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[Category:ကရင်ဘာသာစကားများ| ]] r6yz1kgxz65nifwslzmc0ptuop6ira0 1056861 1056859 2026-10-09T02:13:09Z ~2026-54116-58 149196 /* သတ်မှတ်ခဲ့ခြင်းသမိုင်းနှင့် မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း */ 1056861 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family |name = ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ |native_name = Karenic languages |map = Karen languages map.svg |region = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] နယ်စပ်မျဉ်းတစ်လျှောက် |ethnicity = [[ကရင်လူမျိုး]] |familycolor = တရုတ်-တိဗက်နွယ် |child1 = [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]] |child2 = [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]] |child3 = [[ပိုးကရင်ဘာသာစကားများ|ပိုးကရင်]] |child4 = [[ကယားဘာသာစကား|ကယား]] / [[ကယန်းဘာသာစကား|ကယန်း]] |protoname = [[ရှေးဦး-ကရင်နွယ်ဘာသာစကား|ရှေးဦး-ကရင်နွယ်]] |iso2 = kar |glotto = kare1337 |glottorefname = Karenic }} '''ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Karenic languages}}) သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]]၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] အုပ်စုခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley1997">{{cite book |last=Bradley |first=David |title=Tibeto-Burman languages and classification |year=1997 |publisher=Pacific Linguistics |pages=1–71}}</ref> ဤဘာသာစကားများကို မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်း၊ အရှေ့ဘက် နယ်စပ်ဒေသများနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ အနောက်ဘက် နယ်စပ်တစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်ကြသော ကရင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုများ ပြောဆိုကြပြီး ကရင်စကားပြောဆိုသူ စုစုပေါင်း လူဦးရေ ၄ သန်းကျော်ခန့် ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref name="Ethnologue">{{cite web |title=Karenic - Ethnologue |url=https://www.ethnologue.com/subgroups/karenic |website=Ethnologue |access-date=2026}}</ref> == သတ်မှတ်ခဲ့ခြင်းသမိုင်းနှင့် မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း == ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများကို တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု အတွင်း မည်သည့်နေရာတွင် ထည့်သွင်းရမည်ဟူသော အချက်သည် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များအကြား ကာလရှည်ကြာ ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည့် ကိစ္စရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားအများစုသည် ဝါကျဖွဲ့ထုံးတွင် "ကတ္တား-ကံ-ကရိယာ" (SOV) စနစ်ကို အသုံးပြုကြသော်လည်း ကရင်ဘာသာစကားများသည် "ကတ္တား-ကရိယာ-ကံ" (SVO) စနစ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ထို့ကြောင့် ရှေးဦးပိုင်းတွင် ရောဘတ် ရှာဖာ (Robert Shafer) ကဲ့သို့သော ပညာရှင်များက ကရင်ဘာသာစကားကို တရုတ်-တိဗက်မိသားစုနှင့် အဆင့်တူ သီးခြားဘာသာစကားခွဲတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြဖူးသည်။<ref name="Shafer1955">{{cite journal |last=Shafer |first=Robert |title=Classification of the Sino-Tibetan Languages |journal=Word |volume=11 |issue=1 |year=1955 |pages=94–111}}</ref> သို့သော် ဂျိမ်းစ် အေ မာတစ်ဆော့ဖ် (James A. Matisoff) နှင့် ဒေးဗစ် ဘရက်ဒ်လေ (David Bradley) တို့၏ နောက်ပိုင်း သုတေသနများအရ ကရင်ဘာသာစကားရှိ အခြေခံဝေါဟာရများနှင့် အသံပြောင်းလဲမှုစနစ်များသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများနှင့်သာ တိုက်ရိုက်သက်ဆိုင်ကြောင်း ခိုင်လုံစွာ သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="Matisoff2003">{{cite book |last=Matisoff |first=James A. |title=Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction |year=2003 |publisher=University of California Press |pages=3–15}}</ref><ref name="Bradley1997" /> SVO ဝါကျတည်ဆောက်ပုံသို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်းမှာ အိမ်နီးနားချင်းဖြစ်သော [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်]] ဘာသာစကားများ၏ သြဇာလွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ဖြစ်ကြောင်း ယနေ့ခေတ် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက အများစု လက်ခံထားကြသည်။<ref name="LaPolla2003">{{cite book |last=Thurgood |first=Graham |last2=LaPolla |first2=Randy J. |title=The Sino-Tibetan Languages |year=2003 |publisher=Routledge |pages=66–75}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲများ == ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများကို ပထဝီဝင်နှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လက္ခဏာများအရ အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားထားသည် -<ref name="Manson2011">{{cite thesis |last=Manson |first=Ken |title=A genetic classification of Karenic languages |type=PhD thesis |publisher=La Trobe University |year=2011}}</ref> # '''မြောက်ပိုင်းကရင်အုပ်စု:''' [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]] စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ # '''အလယ်ပိုင်းကရင်အုပ်စု:''' [[ကယားဘာသာစကား|ကယား]] (Karenni/Kayah)၊ [[ကယန်းဘာသာစကား|ကယန်း]] (Kayan/Padaung)၊ ဂေဘားနှင့် ကယော တို့ ပါဝင်သည်။ # '''တောင်ပိုင်းကရင်အုပ်စု:''' လူဦးရေအများဆုံး ပြောဆိုကြသည့် [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]] နှင့် [[ပိုးကရင်ဘာသာစကားများ|ပိုးကရင်]] (အရှေ့ပိုးနှင့် အနောက်ပိုး) တို့ ပါဝင်သည်။ == စာပေအရေးအသား == ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများအတွက် စာပေအရေးအသားစနစ်များ ရှိသည့်အနက် အထင်ရှားဆုံးမှာ ၁၈၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ခရစ်ယာန်သာသနာပြုဆရာ ဂျိုနသန် ဝိတ် (Jonathan Wade) က စကောကရင်နှင့် ပိုးကရင်ဘာသာစကားများအတွက် [[မြန်မာအက္ခရာ|မြန်မာအက္ခရာ]]ကို အခြေခံကာ တီထွင်ပေးခဲ့သော အရေးအသားစနစ် ဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003">{{cite book |last=Lieberman |first=Victor |title=Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830 |publisher=Cambridge University Press |year=2003 |pages=120–135}}</ref> ထို့အပြင် ဗုဒ္ဓဘာသာကရင်များ အသုံးပြုသည့် လက္ခုန် (အရှေ့ပိုးကရင်) စာပေ၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းသုံး ပိုးကရင်စာပေနှင့် လက်တင်အက္ခရာအခြေခံ စာပေစနစ်များလည်း သီးခြားစီ တည်ရှိနေကြသည်။<ref name="Kato2019">{{cite book |last=Kato |first=Atsuhiko |editor=Kurabe, Keita |title=The Karenic Languages: An Overview |year=2019 |publisher=Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa |pages=45–60}}</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} {{ကရင်ဘာသာစကားများ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[Category:ကရင်ဘာသာစကားများ| ]] o1odx64aezfp5wqxvzdqekht0or2ai5 0 11009 1056827 1056740 2026-10-08T15:25:43Z Dr Lotus Black 31011 1056827 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = လ | apsis = gee | symbol = [[file:Moon decrescent symbol (bold).svg|24px|☾]] | image = [[File:FullMoon2010.jpg|292px|alt=Full moon in the darkness of the night sky. It is patterned with a mix of light-tone regions and darker, irregular blotches, and scattered with varying sizes of impact craters, circles surrounded by out-thrown rays of bright ejecta.|Full moon]] | caption = ကမ္ဘာ့မြောက်ဘက်မှမြင်ရသော လပြည့်ဝန်း | background = #ddd | adjectives = {{hlist |[[wikt:lunar|lunar]] |[[wikt:selenic|selenic]]}} | periapsis = {{gaps|362|600}}&nbsp;km<br>({{gaps|356|400}}–{{gaps|370|400}}&nbsp;km) | apoapsis = {{gaps|405|400}}&nbsp;km<br>({{gaps|404|000}}–{{gaps|406|700}}&nbsp;km) | semimajor = {{val|384399|u=km}}{{nbsp|2}}({{val|0.00257|u=AU}})<ref name="W06"/> | eccentricity = {{val|0.0549}}&nbsp;<ref name="W06"/> | period = {{longitem|class=nowrap |{{val|27.321661|ul=d}}<br>{{smaller|(27&thinsp;d 7&thinsp;h 43.19&thinsp;min 11.5&thinsp;s<ref name="W06"/>)}}}} | synodic_period = {{longitem|class=nowrap |{{val|29.530589|u=d}}<br>{{smaller|(29&thinsp;d 12&thinsp;h 44&thinsp;min 2.9&thinsp;s)}}}} | avg_speed = {{val|1.022|ul=km/s}} | inclination = {{nowrap|5.145° to the ecliptic<ref name="Lang2011"/>{{efn|name=inclination}}}} | asc_node = {{longitem|regressing by one [[:en:Orbital revolution|revolution]] in 18.6&nbsp;years}} | arg_peri = {{longitem|progressing by one revolution in 8.85&nbsp;years}} | satellite_of = [[ကမ္ဘာ]]]{{efn|name=near-Earth asteroids}}<ref name="Morais2002"/> | flattening = {{val|0.0012}}<ref name="NSSDC"/> | equatorial_radius = {{nowrap|{{val|1738.1|u=km}}{{nbsp|2}}{{smaller|(0.273 Earths)}}<ref name="NSSDC"/>}} | polar_radius = {{nowrap|{{val|1736.0|u=km}}{{nbsp|2}}{{smaller|(0.273 Earths)}}<ref name="NSSDC"/>}} | mean_radius = {{nowrap|{{val|1737.1|u=km}}{{nbsp|2}}{{smaller|(0.273 Earths)}}<ref name="W06"/><ref name="NSSDC"/><ref>{{cite journal|last1=Smith|first1=David E.|last2=Zuber|first2=Maria T.|last3=Neumann|first3=Gregory A.|last4=Lemoine|first4=Frank G.|title=Topography of the Moon from the Clementine lidar|journal=Journal of Geophysical Research|date=1 January 1997|volume=102|issue=E1|pages=1601|doi=10.1029/96JE02940|bibcode = 1997JGR...102.1591S }}</ref>}} | circumference = {{nowrap|{{val|10921|u=km}}{{nbsp|2}}{{smaller|(equatorial)}}}} | surface_area = {{nowrap|{{val|3.793|e=7|u=km2}}{{nbsp|2}}{{smaller|(0.074 Earths)}}}} | volume = {{nowrap|{{val|2.1958|e=10|u=km3}}{{nbsp|2}}{{smaller|(0.020 Earths)<ref name="NSSDC"/>}}}} | mass = {{nowrap|{{val|7.342|e=22|u=kg}}{{nbsp|2}}{{smaller|({{val|0.012300}} Earths)<ref name="W06"/><ref name="NSSDC"/>}}}} | density = {{val|3.344|ul=g/cm3}}<ref name="W06"/><ref name="NSSDC"/><br><small>{{val|0.606}} × Earth | surface_grav = {{nowrap|{{val|1.62|ul=m/s2}}{{nbsp|2}}{{smaller|({{val|0.1654|u=[[:en:G-force|g]]}})<ref name="NSSDC"/>}}}} | moment_of_inertia_factor = {{val|0.3929|0.0009}}<ref name="Williams1996" /> | escape_velocity = {{val|2.38|ul=km/s}} | sidereal_day = {{nowrap|{{val|27.321661|u=d}}{{nbsp|2}}{{smaller|([[:en:Synchronous rotation|synchronous]])}}}} <!-- Wieczorek et al. 2006 --> | rot_velocity = {{nowrap|4.627 m/s}} | axial_tilt = {{ublist|class=nowrap |1.5424° to [[ecliptic]]<!--1.533° according to Conn 2007--> |6.687° to [[:en:Orbital plane (astronomy)|orbit plane]]<ref name="Lang2011"/><!--6.4° according to Grego;<ref name="Grego2005">Grego, Peter, [https://books.google.com/books?id=z6Pgt9xEW9gC&pg=PA48 ''The Moon and How to Observe It''], Springer, 2005</ref> 6.6783° according to Conn.<ref name="Conn2007">Conn, David (2007); ''Lednorf's Dilemma'', AuthorHouse, Bloomington (IN)</ref>-->}} | albedo = 0.136<ref name="Saari"/> | temp_name1=Equator |min_temp_1=100 [[ကယ်လ်ဗင်|K]] |mean_temp_1=220 K |max_temp_1=390 K | temp_name2=85°N&nbsp;{{lower|0.4em|<ref name="Vasavada1999"/>{{Not in ref|date=February 2016}}<!--I don't see these numbers in the source-->}} |min_temp_2=70 K |mean_temp_2=130 K |max_temp_2=230 K | magnitude = {{ublist|class=nowrap |−2.5 to −12.9{{efn|name=maxval}} |−12.74{{nbsp|2}}{{smaller|(mean full moon)}}<ref name="NSSDC"/>}} | angular_size = {{nowrap|29.3 to 34.1 [[:en:Minute of arc|arcminutes]]<ref name="NSSDC"/>{{efn|name=angular size}}}} | atmosphere=yes |atmosphere_ref=<ref name="L06"/> | surface_pressure = {{ublist|class=nowrap |10{{sup|−7}} [[:en:Pascal (unit)|Pa]]{{nbsp|2}}{{smaller|(day)}} |10{{sup|−10}} Pa{{nbsp|2}}{{smaller|(night)}}{{efn|name=pressure explanation}}}} | atmosphere_composition = {{hlist | [[ဟီလီယမ်|He]] |[[အာဂွန်|Ar]] |[[နီယွန်|Ne]]|[[ဆိုဒီယမ်|Na]] |[[ပိုတက်ဆီယမ်|K]] |[[ဟိုက်ဒရိုဂျင်|H]] |[[ရေဒွန်|Rn]]}} }} '''လကမ္ဘာ''' ({{lang-en|Moon}})သည် [[ကမ္ဘာ]]၏ တစ်ခုတည်းသော [[သဘာဝ ဂြိုဟ်တု|သဘာဝဂြိုဟ်ရံ]] (natural satellite) ဖြစ်သည်။ လသည် ကမ္ဘာကို ဘဲဥပုံစံ ပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်ပတ်နေပြီး တစ်နှစ်တာအတွင်း ကွာဝေးသည့် အကွာအဝေးမှာ ပြောင်းလဲမှုရှိကာ ပျမ်းမျှအားဖြင့် ကီလိုမီတာ ၃၇၈,၀၀၀ (မိုင်ပေါင်း ၂၃၅,၀၀၀) ခန့် ကွာဝေးသည်။ ကမ္ဘာနှင့် [[နေ]]ကို ဗဟိုပြု၍ ကမ္ဘာကို တစ်ပတ်ပြည့်အောင် လှည့်ပတ်သည့် ကာလ (လဆန်းလဆုတ်ကာလ - synodic period) မှာ ၂၉.၅ ရက်လျှင် တစ်ကြိမ် ဖြစ်သည်။ လနှင့် ကမ္ဘာသည် ဒြပ်ဆွဲအားဖြင့် ပေါင်းစည်းထားပြီး အချင်းချင်း မျက်နှာမူထားသော ဘက်များတွင် ထိုဒြပ်ဆွဲအားမှာ ပိုမိုပြင်းထန်သည်။ ထို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဒီရေလှိုင်းဆိုင်ရာအားများ (tidal forces) သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဒီရေတက်ခြင်း၊ ကျခြင်းများ၏ အဓိက မောင်းနှင်အား ဖြစ်စေရုံမျှမက လ၏ အနီးဘက်မျက်နှာပြင် (near side) ကို ကမ္ဘာဘက်သို့ အမြဲတမ်း မျက်နှာမူနေစေရန်လည်း ဆွဲယူထားသည်။ ဤကဲ့သို့ ဒီရေလှိုင်းဆိုင်ရာ ချိတ်ဆက်မှု (tidal locking) ကြောင့် လ၏ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် တစ်ပတ်လည်သည့် ကာလ (လ၏ တစ်ရက်) နှင့် ကမ္ဘာကို လှည့်ပတ်သည့် ကာလ (လ၏ တစ်လ) တို့ကို ထိရောက်စွာ တစ်ထပ်တည်း ကျစေသည်။ ဇီဝရူပဗေဒဆိုင်ရာ ဝေါဟာရများအရ လသည် ဂြိုဟ်တစ်စင်းမျှ ဒြပ်ထုရှိသောဝတ္ထု သို့မဟုတ် ဂြိုဟ်ရံဂြိုဟ် (satellite planet) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ဒြပ်ထုမှာ ကမ္ဘာ့ဒြပ်ထု၏ ၁.၂% မျှ ရှိပြီး အချင်းမှာ ၃,၄၇၄ ကီလိုမီတာ (၂,၁၅၉ မိုင်) ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာ့အချင်း၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့် (အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ တိုက်ကြီးတစ်ဆက်တည်းရှိသော နယ်နိမိတ်အကျယ်အဝန်းခန့်) ရှိပါသည်။ [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း သိရှိထားပြီးသမျှ [[ဂြိုဟ်သိမ်]] (dwarf planet) များထက် အရွယ်အစားရော ဒြပ်ထုပါ ပိုမိုကြီးမားပြီး၊ ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံးနှင့် ပဉ္စမမြောက် ဒြပ်ထုအများဆုံး ဂြိုဟ်ရံလ ဖြစ်ကာ မိခင်ဂြိုဟ်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အကြီးဆုံးနှင့် ဒြပ်ထုအများဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလည်း ဖြစ်သည်။ လ၏ မျက်နှာပြင် ဆွဲအားမှာ ကမ္ဘာ၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံခန့်၊ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]၏ တစ်ဝက်ခန့် ရှိပြီး [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]၏ ဂြိုဟ်ရံလဖြစ်သော [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]](Io) ပြီးလျှင် နေအဖွဲ့အစည်းရှိ ဂြိုဟ်ရံလများအားလုံးအနက် ဒုတိယအမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ လ၏ အတွင်းပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံမှာ အလွှာများ ခွဲခြားတည်ရှိပြီး ကမ္ဘာကဲ့သို့ ကျောက်ဆောင်ဖွဲ့စည်းပုံမျိုး ရှိကာ ပမာဏ အလွန်နည်းပါးသော ရေထု (hydrosphere)၊ လေထုနှင့် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]တို့သာ ရှိကြသည်။ လမျက်နှာပြင်ကို မြေဥက္ကာခဲများ ဝင်ဆောင့်မှုကြောင့် လ၏ အပေါ်ယံအခွံမှ လွင့်စဉ်ထွက်လာသော အမှုန်အမွှားများဖြင့် အဓိကပါဝင်သည့် ရီဂိုလစ် (regolith) ဖုန်မှုန့်များဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသည်။ လ၏ အပေါ်ယံအခွံတွင် ဥက္ကာတွင်းကြီးများ ထင်းရှားစွာ ရှိနေပြီး၊ သက်တမ်းပိုနုသော ဥက္ကာတွင်း အချို့တွင် လင်းလက်သော ရောင်ခြည်ဖြာထွက်သည့် အစင်းကြောင်းများ ပါရှိကြသည်။ လသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁.၂ ဘီလီယံအထိ မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများ ရှိခဲ့ပြီး ပိုမိုပါးလွှာသော လ၏ အနီးဘက် မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ချော်ရည်များကို လျှံထွက်စေခဲ့ကာ ရှေးဟောင်း ဥက္ကာတွင်းကြီးများကို ပြည့်လျှံစေခဲ့သည်။ ထိုချော်ရည်များသည် အေးခဲသွားသောအခါ ယနေ့ ထင်းရှားစွာ မြင်တွေ့နေရသည့် ''မာရီယာ'' (maria - ပင်လယ်များ) ဟုခေါ်သော ဘာဆော့ (basalt) ကျောက်ပြင်နက်ကြီးများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ လ၏ မူလစတင်ဖြစ်ပေါ်လာပုံမှာ တိကျစွာ မသိရသေးသော်လည်း လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅၁ ဘီလီယံခန့်က ကမ္ဘာစတင်ဖြစ်ပေါပြီး မကြာမီ အင်္ဂါဂြိုဟ်အရွယ်အစားရှိ အရာဝတ္ထုတစ်ခုနှင့် အပြင်းအထန် ဝင်ဆောင့်မှုကြောင့် ကမ္ဘာမှ လွင့်စဉ်ထွက်သွားသော ဒြပ်ဝတ္ထုများမှတစ်ဆင့် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။ အကွာအဝေးတစ်ခုမှ ကြည့်ရှုပါက လ၏ နေ့နှင့်ည အဆင့်ပြောင်းလဲမှုများကို ''လ၏ အဆန်းအဆုတ် လင်းပုံများ'' (lunar phases) အဖြစ် မြင်တွေ့ရပြီး၊ လသည် ကမ္ဘာ၏ အရိပ်အတွင်းသို့ ဖြတ်သန်းသွားသောအခါ ''လကြတ်ခြင်း'' ကို လေ့လာတွေ့ရှိနိုင်သည်။ ကမ္ဘာ့ကောင်းကင်တွင် မြင်တွေ့ရသော လ၏ ပေါ်လွင်သည့် အရွယ်အစား (apparent size) မှာ နေ၏ အရွယ်အစားနှင့် မတိမ်းမယိမ်း တူညီနေသဖြင့် ရာနှုန်းပြည့် နေကြတ်ခြင်း (total solar eclipse) ဖြစ်ပေါ်ချိန်တွင် နေမင်းကို လုံးဝ ဖုံးအုပ်သွားစေနိုင်သည်။ လသည် ၎င်း၏ ပေါ်လွင်သည့် အရွယ်အစား ကြီးမားမှုကြောင့် ကမ္ဘာ့ညကောင်းကင်တွင် အလင်းဆုံး ကောင်းကင်ဝတ္ထု ဖြစ်သော်လည်း ၎င်း၏ မျက်နှာပြင် အလင်းပြန်နိုင်စွမ်း (albedo) မှာမူ ကတ္တရာစိမ်း၏ အလင်းပြန်မှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်နိုင်သော ပမာဏမျှသာ ရှိသည်။ ကမ္ဘာ့ကောင်းကင်မှ လကို မြင်တွေ့ရသည့် ထောင့်အမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲမှု (libration) ကြောင့် လမျက်နှာပြင်၏ ၅၉% ခန့်ကို ကမ္ဘာမှ မြင်တွေ့နိုင်သဖြင့် လ၏ အဝေးဘက် မျက်နှာပြင် (far side) အချို့ကိုလည်း မြင်တွေ့နိုင်စေသည်။ လသည် လူ့သမိုင်းတွင် စကြာဝဠာဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများ၊ [[ဒဏ္ဍာရီ]]များ၊ [[ဘာသာရေး]]၊ [[အနုပညာ]]၊ အချိန်မှတ်သားမှု၊ [[သဘာဝသိပ္ပံ]]နှင့် အာကာသခရီးစဉ်များအတွက် အလွန်အရေးပါသော စိတ်ကူးဉာဏ်နှင့် အသိပညာ၏ အရင်းအမြစ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘာပြင်ပရှိ ဝတ္ထုတစ်ခုသို့ ပထမဆုံး စေလွှတ်ခဲ့သော အာကာသခရီးစဉ်များမှာ လဆီသို့ ဖြစ်ပြီး ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် [[ဆိုဗီယက်ယူနီယံ]]မှ စေလွှတ်ခဲ့သော [[လူန ၁]]အား လအနီးမှ ဖြတ်ပျံသန်းမှုနှင့် [[လူန ၂]]ကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ဝင်ဆောင့်စေခဲ့မှုတို့ဖြင့် စတင်ခဲ့ကာ ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် [[လူန ၉]]မှ ပထမဆုံး ငြင်သာစွာ ဆင်းသက်နိုင်ခဲ့ပြီး [[လူန ၁၀]]မှ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်း ဝင်ရောက်နိုင်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ စေလွှတ်ခဲ့သော [[အပိုလို ၈]]ဖြင့် ၁၉၆၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် လူသားတို့သည် လပတ်လမ်းကြောင်းသို့ ပထမဆုံး ရောက်ရှိခဲ့ကြပြီး၊ ၁၉၆၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် [[အပိုလို ၁၁]]ဖြင့် လမျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ပထမဆုံး ရောက်ရှိခဲ့ကြသဖြင့် လသည် ကမ္ဘာမှလွဲ၍ လူသားတို့ တိုက်ရိုက် ရောက်ရှိလေ့လာခဲ့ဖူးသော တစ်ခုတည်းသော ကောင်းကင်ဝတ္ထု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်အရောက်တွင် [[အပိုလို စီမံကိန်း]] ၆ ခုမှ လူပေါင်း ၁၂ ဦးကို လမျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ဆင်းသက်စေခဲ့ပြီး ၃ ရက်အထိ ကြာမြင့်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ လမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ရေတည်ရှိမှုကို အတည်ပြုနိုင်ရေးအတွက် စက်ရုပ်သုံး အာကာသယာဉ်များဖြင့် လကို ပြန်လည်စူးစမ်းလေ့လာမှုများက လူသားများကို လပေါ်သို့ ပြန်လည်စေလွှတ်ရန် အစီအစဉ်များကို တွန်းအားပေးခဲ့သည်။ ထိုအစီအစဉ်များတွင် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၌ လူပါဝင်သည့် လဘေးအနီးဖြတ်ပျံသန်းမှု ပြုလုပ်ခဲ့သော [[အာတေမစ် ၂|အာတီးမစ် ၂]] ပါဝင်သည့် အာတီးမစ် စီမံကိန်း (Artemis) လည်း ပါဝင်သည်။ == အရွယ်အစား == ကျွန်ုပ်တို့ တွေ့မြင်နေကျဖြစ်သော မိုးပေါ်က လသည် ကမ္ဘာမြေ၏ အရံဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ နက္ခတ္တဗေဒတွင် ဂြိုဟ်များကို ရံနေသော လပေါင်း ၃၁ စင်း ရှိသည်ဟု မှတ်သားထားသည်။ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]၌ လ ၂ စင်း၊ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]၌ လ ၉၅ စင်း၊ [[စနေဂြိုဟ်]]၌ လ ၈၃ စင်း၊ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၌ လ ၂၇ စင်း၊ [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]၌ လ ၁၄ စင်း အသီးအသီး ရံလျက်ရှိ၏၊ ကျွန်ုပ်တို့ မသိရှိသေးသော လများလည်း ရှိကောင်းရှိပေဦးမည်။ ထို ၂၁၉ စင်းသော လတို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အရွယ်ထုချင်း မတူကြပေ။ စနေဂြိုဟ်ကို ရံထားသော လတစ်လုံး၏ အချင်းသည် ၃၅၅ဝ မိုင်ရှိ၍ ကျွန်ုပ်တို့ကမ္ဘာကို ရံထားသော လ၏အချင်းမှာ ၂၁၆ဝ မိုင် ရှိလေသည်။ အမြင်အားဖြင့် လသည် ကြယ်များ ဂြိုဟ်များထက်ကြီး၍ နေလုံးနီးနီးခန့် ရှိသည်ဟု ထင်မှတ်ရပေသည်။ သို့ရာတွင် အမှန်စင်စစ် လသည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]တွင်ရှိသော ဂြိုဟ်တို့ထက် သေး၏။ ကမ္ဘာနှင့် နီးလွန်းသဖြင့် ကြီးသည်ဟု ထင်ရခြင်းသာဖြစ်သည်။ လသည် ကမ္ဘာမှ ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် မိုင်ပေါင်း ၂၄ဝဝဝဝ ခန့် ဝေးကွာသည်။ [[နေ]]မှာ ထိုအကွာအဝေးထက် အဆပေါင်း ၄ဝဝ ပို၍ ကမ္ဘာမှ ဝေးကွာသည်။ [[ကြယ်]]တို့သည်ကား နေ၏ အကွာအဝေးထက် အဆပေါင်း မြောက်မြားစွာပို၍ပင် ဝေးကွာပေသေးသည်။ အလွန်အားကောင်းသော [[တယ်လီစကုပ်|မှန်ပြောင်း]]များနှင့် ကြည့်လျှင် လကို ကမ္ဘာမှ မိုင် ၅ဝ အကွာလောက်အထိ နီးလာအောင် မြင်ရသည်။ ထိုမှန်ပြောင်းမျိုးနှင့် ကြည့်ခြင်းဖြင့် နက္ခတ်ဆရာတို့သည် လ၏မျက်နှာပြင်အကြောင်းနှင့် ဆိုင်သော ဗဟုသုတများကို အတော်စုံစုံလင်လင် သိရှိခဲ့ကြလေသည်။ == မြင်ရပုံ == ကမ္ဘာကြီးသည် [[နေ]]အား သူ၏ နေပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်ပတ်နေသကဲ့သို့ လသည်လည်း ကမ္ဘာကြီးအား လပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်ပတ်နေသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ကျွန်ုပ်တို့သည် [[လပြည့်]]သည်ကို မြင်တွေ့ရပြီး အခြားအချိန်များတွင် လအား သေးငယ်စွာ သို့မဟုတ် လုံးဝ မြင်တွေ့ရခြင်း မရှိချေ။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် လသည် ကိုယ်ပိုင်အလင်းရောင်မရှိခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့ မြင်တွေ့နိုင်သော လသည် နေ၏အလင်းရောင် ပြန်နေသော လ၏အခြမ်းတစ်ခုသာလျှင် ဖြစ်လေသည်။ ထိုအချိန်၌ လ၏အခြားဖက်အခြမ်းမှာ မဲမှောင်နေပြီး ၎င်းကို လ၏ပြောင်းလဲခြင်းအဆင့်ဟု ခေါ်သည်။ ထိုသို့ ကြီးမားပြီး တောက်ပမှုမှ သေးငယ်ပြီး မဲမှောင်မှုအထိ အဆင့်ဆင့်ဖြစ်ပေါ်ရန်အတွက် ၂၉.၅၃ ရက်(၂၉ ရက်၊ ၁၂ နာရီ၊ ၄၄ မိနစ်) ကြာမြင့်ပြီး၊ ပြီးမှသာလျှင် အလွန်ကျယ်ဝန်းသော စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန် လအား မြင်တွေ့ရလေသည်။ ထိုကဲ့သို့ [[ကမ္ဘာ]]နှင့် နေအကြား လ၏ ဖြတ်သန်းမှုကို [[နေကြတ်ခြင်း]]ဟု ခေါ်သည်။ နေနှင့်လအကြား ကမ္ဘာဖြတ်သန်းခြင်းကို [[လကြတ်ခြင်း]]ဟုခေါ်ပါသည်။ ထို့နောက် လ၏ ပထမ လေးပုံတစ်ပုံအား မြင်ရလျှင် လမျက်ခုံး၊ ထို့နောက် လ၏တစ်ဝက်၊ ပြီးမှသာလျှင် လပြည့်ကို မြင်တွေ့ရလေသည်။ လပြည့်ချိန်သည် နေနှင့် ဝေးကွာပြီး ကမ္ဘာ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်အခြမ်း၌ လရှိမှသာလျှင် ဖြစ်ပွားသည်။ လသည် ၎င်း၏ပတ်ကြောင်းအတိုင်း ဆက်လက် ရွေ့လျားသွားရာမှ တတိယ လေးပုံတစ်ပုံကို မြင်တွေ့ရမည်ဖြစ်ပြီး နောက်ဆုံးတွင် [[လဆန်း]]သို့ ပြန်လည် ရောက်ရှိသွားမည်ဖြစ်သည်။ လ၏မျက်နှာပြင် သည် ကမ္ဘာမြေပြင်သက်သို့ လှည့်ပြီး တစ်နေရာထဲတွင်သာ တည်ငြိမ်နေပြီး(မျက်နှာပြင်သည် တစ်နေရာတွင်သာအမြဲရှိ) အခြား ဘက်ခြမ်းကိုမူကား ကျွန်ုပ်တို့ မည်သို့မျှ မမြင်ရချေ။ ထို့ကြောင့် နေ၏ အလင်းရောင်သည် ထိုအခြမ်းပေါ်သို့ကျရောက်သော်လည်း လ၏ မဲမှောင်သော အခြမ်းဟုသာလျှင် ခေါ်ကြသည်။ လူတို့သည် အချိန်တိုင်းတာရန်အတွက် လအား အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး နေ့ရက်များ အစားထိုးကာ လပြောင်းလဲမှုဖြစ်စဉ် စက်ဝန်းနှင့် ညီမျှမှုရှိစေရန်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ လူတို့သည် လအား မြင်တွေ့ပြီးနောက် စွဲလမ်းနှစ်ခြိုက်ကြသည်။ လူအချို့သည် လပေါ်တွင် မတ်တပ်ရပ်ပြီး ကမ္ဘာကြီးအား ကြည့်ရှုရန်အတွက်ထိပင် အိပ်မက်မက်၊ စိတ်ကူးယဉ်ကြသေးသည်။ [[File:Moon-craters.jpg|thumb|150px|left|လ၏မျက်နှာပြင်ပေါ်မှ ကျောက်ခွက်များ]] == လဆန်းလကွယ်နှင့် ကိုယ်တိုင်စမ်းသပ်ခြင်း == ရှေးက လ၌ နေကဲ့သို့ ကိုယ်ပိုင်အလင်းရောင်ရှိသည်ဟု လူတို့ ထင်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ နက္ခတ်ပညာ ထွန်းကားလာသောအခါမှ လသည် နေမှအလင်းရောင် ရရှိ၍သာ လင်းရကြောင်းကို သိလာကြသည်။ နေမှ လပေါ်သို့ အလင်းရောင် အစဉ်အမြဲ ထိုးလျက်နေခြင်းကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။ လသည် ကမ္ဘာကို [[အနောက်]]မှ [[အရှေ့]]သို့ လှည့်ပတ်ရာတွင် ၂၇ ၁/၃ ရက်ခန့်ဖြင့် တစ်ပတ်ပတ်မိ၏။ သို့ရာတွင် ကမ္ဘာကိုယ်တိုင်က အနောက်မှ အရှေ့သို့ လည်နေသည့်အတွက် ကမ္ဘာမှ အမြင်အားဖြင့် ကမ္ဘာကို တပတ်ပတ်မိအောင် ရက် ပေါင်း ၂၉ ၁/၂ ရက်မျှ ကြာသွားလေသည်။ ထိုအချိန်အတွင်း၌ လသည် မိမိ၏ [[ဝင်ရိုး]]ပေါ်တွင် လည်ပတ်နေသဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် မြင်နေကျဖြစ်သော လ၏ မျက်နှာကိုသာ အမြဲမြင်တွေ့နေကြရလေသည် လ၌ ဝိုင်းစက်သော ပုံသဏ္ဌာန်ရှိ၏။ သို့သော် ကျွန်ုပ်တို့သည် လပြည့်နေ့၌သာလျှင် လ၏ ဝိုင်းစက်နေသော လဝန်းပြည့် ပုံသဏ္ဌာန်ကို မြင်ရ၍ လဆန်း လဆုတ်ရက်များတွင် လ၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသဖြစ်သော လခြမ်းပုံများကိုသာ မြင်ရသည်။ အဘယ်ကြောင့် ထိုသို့ မြင်ရသည်ကို အောက်ပါလက်တွေ့စမ်းသပ်မှုဖြင့် စမ်းသပ်ဆင်ခြင်ကြည့်ပါ။ အခန်းတစ်ခန်းတွင် ပတ်လည် လှည့်နိုင်သော [[ဆုံလည်ကုလားထိုင်]] တစ်လုံးကို ထားပါ။ မှန်အိမ်၊ သို့မဟုတ် လျှပ်စစ်ဓာတ်မီးလုံးတစ်ခုကို အခန်း၏ တစ်နေရာတွင် ချိတ်ဆွဲထားပါ။ သင်သည် ရှေးဦးစွာ [[ကုလားထိုင်]]ပေါ်တွင် မီးလုံးကို ကျောပေးထိုင်၍ လက်တစ်ဖက်ကို ရှေ့တည့်တည့်သို့ ဆန့်တန်းထား ပြီးလျှင် ထိုလက်တွင် [[ဘောလုံး]]အဖြူတစ်လုံးကို ကိုင်ထားပါ။ မီးကို နေအဖြစ်၎င်း၊ဦးခေါင်းကို ကမ္ဘာလုံးအဖြစ်၎င်း၊ ဘောလုံးကို လအဖြစ်၎င်း သဘောထားပါ။ ကုလားထိုင်ကို မလှည့်မီ မီးလုံးသည် သင်၏ကျောဘက်တွင် ရှိပါစေ။ ဘောလုံးပေါ်သို့ ဦးခေါင်း၏ အရိပ် မထိုးရအောင် ဘောလုံးကို ခပ်မြှောက်မြှောက်ကိုင်ထားပါ။ မီးလုံးမှ အလင်းရောင်သည် ထိုအချိန်၌ ဘောလုံးပေါ်သို့ တိုက်ရိုက်ကျနေသဖြင့် သင့်ဘက်ကို လှည့်နေသော ဘောလုံး၏မျက်နှာသည်အပြည့်လင်းနေလိမ့်မည်။ ထိုသို့ အပြည့်လင်းနေသောဘောလုံးမျက်နှာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် လပြည့်ဝန်းပုံသဏ္ဌာန်ပင် ဖြစ်၏။ ထိုနောက် ကုလားထိုင်ကို လှည့်ပေးသောအခါ ဘောလုံးပေါ်၌ အရိပ်ကျ နေသော အမှောင်ပိုင်းသည် အလင်းပိုင်းထက် တဖြည်းဖြည်း ပို၍များလာလိမ့်မည်။ ကုလားထိုင်ကို လေးပုံတစ်ပုံ လှည့်ပေးမိသောအခါ ဘောလုံး၏မျက်နှာပြင်၌ တစ်ခြမ်းလင်း၍ တစ်ခြမ်း မှာ မှောင်နေသည်ကို တွေ့ရလိမ့်မည်။ ထိုသို့လင်းသော ဘောလုံးမျက်နှာတစ်ခြမ်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် လဆုတ် ၇ ရက် ၈ ရက်၌ ရှိသော လခြမ်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်မျိုးပင် ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ကုလားထိုင်ကို လေးပုံ တစ်ပုံ ထပ်မံလှည့် ပေးလိုက်၍ သင် သည် မီးလုံးနှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် ဖြစ်နေသောအခါ ဘောလုံးပေါ်မှာရှိသော လင်းနေသောအပိုင်းသည် လုံးဝ ပျောက်ကွယ်သွားပြီး မှောင်ရိပ်ကျနေသော အပိုင်းကိုသာ မြင်ရလိမ့်မည်။ ထိုအနေအထားမျိုးကို လကွယ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့နောက် ကုလားထိုင်ကို လေးပုံတစ်ပုံ လှည့်ပေးလိုက်ပြန်သောအခါ ဘောလုံး၏ မျက်နှာတခြမ်း ပြန်လင်းလာ၍ တခြမ်းမှာ မှောင်နေလိမ့်မည်။ ထိုသို့ လင်းသောဘောလုံး မျက်နှာတစ်ခြမ်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် လဆန်း ၇ ရက် ၈ ရက်၌ ဖြစ်သော လ၏ ပုံသဏ္ဌာန်မျိုးပင် ဖြစ်ပေသည်။ ထိုနောက် ကုလားထိုင်ကို မူလနေရာရောက်အောင် တစ်ပတ်အပြည့် လှည့်ပေးလိုက်သောအခါ ဘောလုံး၌ မျက်နှာပြင်အပြည့် ပြန်လည်လင်းလာပုံကို သင်တွေ့ရလိမ့်မည်။ လသည် ပြည့်ရာမှ ဆုတ်၊ ဆုတ်ရာမှ ကွယ်၊ ကွယ်ရာမှ ဆန်း၍ ဆန်းရာမှ ပြန်ပြည့်ပုံတို့မှာ ဤအတိုင်းပင် ဖြစ်လေသည်။ === အရွယ်အစားနှင့် ဆွဲအား === အရွယ်အစားတွင် သေးငယ်သောကြောင့် လ၏အနည်းဆုံး ဆွဲအားသည် ကမ္ဘာဆွဲအားထက် ၆ ဆ လျော့နည်းသည်။ ထိုကြောင့် အကယ်၍ သင်၏ [[အလေးချိန်]]သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပေါင် ၆၀ ရှိပါက လကမ္ဘာပေါ်တွင် ၁၀ပေါင်မျှသာ လေးလံတော့မည်ဖြစ်သည်။ လ၏ [[ဒြပ်ဆွဲအား]]သည် ကမ္ဘာမြေထက် ပေါ့သည်မှန်သော်လည်း ထိုဆွဲအားသည် ထိုနေရာတွင်ပင် တည်ရှိနေနိုင်သည်။ အကယ်၍ ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် သင်သည် ဘောလုံးတစ်လုံးကို လေထဲတွင် ပစ်မြှောက်လိုက်မည်ဆိုပါက ထိုဘောလုံးသည် သင်ထံသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာမည် ဖြစ်သည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေ၊ လကမ္ဘာပေါ်တွင် ထိုဘောလုံးအား ပစ်မြှောက်လိုက်မည်ဆိုပါက ဘောလုံးသည် သင့်ထံသို့ ပြန်လာမည်ဖြစ်သော်လည်း အလွန် နှေးကွေးစွာပင် ကျလာမည်ဖြစ်သည်။ သင်သည် ကမ္ဘာပေါ်၌ အစွမ်းကုန် ခုန်နိုင်သလောက် ခုန်ပါက မြေပြင်သို့ပင် ပြန်လည်ကျရောက်မည်ဖြစ်သည်။ လပေါ်တွင်မူကား သင်သည် လေထဲတွင်ခုန်၍ သင့်၏ အလုပ်များကို ပြုလုပ်နိုင်သေးသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် လ၏ ဆွဲအားသည် ကမ္ဘာ့ဆွဲအားလောက် ပြင်းထန်ခြင်း မရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယခင်ဆိုထားသည့်အတိုင်း လပေါ်တွင် လေမရှိ၊ ရေမရှိချေ။ ထို့ကြောင့် ခြေရာသည်လည်း သဘာဝအားဖြင့် ပျောက်ပျက်ရန် မလွယ်ကူချေ။ လပေါ်၌ လေထုမရှိသောကြောင့် သင်သည် အေးခြင်း၊ ပူခြင်းကိုလည်း ကာကွယ်နိုင်မည်မဟုတ်ချေ။ ထို့ကြောင့် အာကာသယာဉ်မှူးများသည် မိမိတို့အသက်အန္တရာယ်ကာကွယ်ရန်အတွက် အလွန်လေးလံသော အာကာသဝတ်စုံနှင့် အသက်ရှူရန်အတွက် အောက်ဆီဂျင်ဘူးများကိုသယ်ဆောင်သွားကြရလေသည်။ လကမ္ဘာသည် မြေကမ္ဘာကဲ့သို့ ဆွဲအား ပြင်းထန်မှု မရှိခြင်းကြောင့် ထိုဝတ်စုံများသည်လည်း မြေကမ္ဘာပေါ်တွင်ကဲ့သို့ လေးလံခြင်း မရှိတော့ချေ။ [[File:EarthAndMoon.jpg|thumb|250px|လနှင့် ကမ္ဘာတို့အား ကီလိုမီတာ သန်း၅၀ အကွာမှနေ၍ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပုံ]] == သွင်ပြင်လက္ခဏာများ == လပေါ်တွင် မြစ်ချောင်းများနှင့် သဏ္ဌာန်တူသော အစင်းကြောင်းများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ အကယ်၍ ထိုအစင်းကြောင်းများသည် [[မြစ်]]များ ဖြစ်လျှင် ရေမရှိသော မြစ်များသာ ဖြစ်ကြပေမည်။ လွန်ခဲ့သောနှစ်သန်းပေါင်းများစွာက မီးတောင်များလှုပ်ခတ်၍ ချော်ရည်မြစ်များဖြစ်ပြီး ယခုအခါတွင် မြစ်ရိုးများသာလျှင် ကျန်နေခြင်း ဖြစ်သည်ဟု နက္ခတ်ဆရာတို့ ယူဆကြလေသည်။ ဤကဲ့သို့ ရှေးအခါက စ၍ နက္ခတ်ဆရာများသည် လ၏ အကြောင်းကို [[မှန်ဘီလူး]]၊ [[တယ်လီစကုပ်|မှန်ပြောင်း]] စသည်တို့ မပါဘဲနှင့်လည်းကောင်း၊ မှန်ဘီလူး၊ မှန်ပြောင်း စသည်တို့၏အကူအညီဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဓာတ်ပုံများ ရိုက်ကူး၍လည်းကောင်း လေ့လာခဲ့၏။ လ၏မျက်နှာပြင်အကြောင်းကိုလည်း အတော်အတန် သိရှိလာခဲ့ကြ၏။ လမျက်နှာပြင်မှ နေရာ အများအပြားကိုလည်း အမည်အမျိုးမျိုး ပေးခဲ့၏။ ထို့နောက် [[၂၀ ရာစုနှစ်]] ဒုတိယပိုင်းအစလောက်မှ စ၍ လမျက်နှာပြင် စူးစမ်းရေး [[အာကာသယာဉ်]]များ တင်လွှတ်၍ စုံစမ်းလေ့လာခဲ့ကြ၏။ လ၌ အရောင်ဖြူနေရခြင်းမှာ နေမှအလင်းရောင်ကြောင့်ဖြစ်၏။ အကယ်၍ [[နေ]]မှအလင်းကို မရရှိပါက လသည် မည်းမှောင်၍ နေလိမ့်မည်။ လသည် တစ်လကြာမှ တစ်ပတ်လည်သဖြင့် လပေါ်က တစ်ရက်သည် ကမ္ဘာပေါ်က တစ်လနှင့်ညီမျှသည်။ သို့အတွက် လပေါ်က တစ်နေ့တာအချိန်သည် ရက်သတ္တပတ် နှစ်ပတ်ခန့် ကြာ၍ တစ်ညဉ့်တာအချိန်သည်လည်း ရက်သတ္တနှစ်ပတ်ခန့်ပင် ကြာသည်။ လပေါ်တွင် ညဉ့်အချိန် ကျရောက်သောအခါ နေမှ အပူနှင့် အလင်းတို့ကို မရရှိသဖြင့် လသည် မည်းမှောင်၍ အလွန်အေးလျက် ရှိမည်။ သုည ဒီဂရီ အောက် ဒီဂရီ ၂ဝဝ၊ သို့မဟုတ် ဒီဂရီ ၄ဝဝ ရောက်အောင်ပင် အေးပေမည်။ နေ့အချိန် ကျရောက် သောအခါတွင်မူ ရေဆူလောက်အောင်ပင် ပူလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းရလေသည်။ လပေါ်တွင် ရေ၊ လေနှင့် သက်ရှိအရာများ မရှိကြချေ။ [[အသံ]]လည်း မဖြစ်ပေါ်နိုင်ပေ။ အကယ်၍ ကမ္ဘာမှ လွှတ်လိုက်သော [[ဒုံးပျံ]]သည် အရှိန်ပြင်းစွာဖြင့် ကျရောက်ထိမှန်သည့် တိုင်အောင် ထိုထိမှန်သည့် အသံကြီးသည် ပေါ်ပေါက်မည် မဟုတ်ပေ။ အကြောင်းမှာ လ၏ပတ်လည်တွင် [[လေထု]]မရှိဘဲ [[လေဟာနယ်]] ဖြစ်နေသောကြောင့် ဖြစ်၏။ ကောင်းကင်ပြင်ကြီးအား ကမ္ဘာမှကြည့်လျှင် အပြာရောင်ကိုသာမြင်ရပြီး ထိုအခြင်းအရာမှာ နေမှလာသော [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]များသည် ဓာတ်ငွေ့များဖြင့် ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားသော လေထုအား ဖြတ်သန်းရသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုလေထုသည် ကောင်းကင်မှ အပြာရောင်အလင်းများ လာသကဲ့သို့ ဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ထားသည်။ သို့သော် လကမ္ဘာပေါ်တွင် လေထုမရှိသောကြောင့် ကောင်းကင်သည် နေ့ဘက်တွင်ပင် အမည်းရောင် ဖြစ်နေသည်။ ထိုသို့ လေထု၏ ကာကွယ်ထားမှု မရှိခြင်းကြောင့် [[အာကာသ]]အပြင်မှ လာသော ကျောက်စိုင်၊ ကျောက်တုံးများသည် လကမ္ဘာပေါ်သို့ တိုက်ရိုက် ကျရောက်ကာ မီးလောင်ပေါက်ကွဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်ကြပြီး ကြီးမားသော ကျင်းကြီးများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ လကမ္ဘာပေါ်တွင် ထိုကျောက်တုံးများ၏ တိုက်ခတ်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်နေသော ကျင်းကြီးများ အမြောက်အမြား ရှိလေသည်။ ထိုတွင်းကြီးများသည် [[ဥက္ကာခဲ|ဥက္ကာခဲများ]] လပေါ်သို့ ကျရောက်ရာမှ ဖြစ်ပေါ်သည်ဟု အချို့ နက္ခတ်ဆရာတို့က ဆိုသည်။ အချို့နက္ခတ်ဆရာများကလည်း ထိုတွင်းကြီးများသည် [[မီးတောင်သေ]]များ၏ ထိပ်ဝများဟု ဆိုကြသည်။ အချို့တွင်းကြီးများ၏ ထိပ်ဝသည် မိုင် ၁ဝဝ ခန့်ပင် ကျယ်၍ မိုင် ၅ဝ ခန့် နက်သည်ဟု ခန့်မှန်းကြလေသည်။ == ရှာဖွေခြင်း၏ သမိုင်း == လူသားတို့ လကမ္ဘာပေါ်တွင် ခြေမချသေးမီ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးနိုင်ငံနှစ်ခုဖြစ်သော [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]နှင့် [[ရုရှားနိုင်ငံ]] (ထိုချိန်က ဆိုဗီယက်ရုရှားနိုင်ငံ USSR) တို့သည် [[စက်ရုပ်]]များစေလွှတ်ပြီး လအား လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ထိုစက်ရုပ်များသည် လကမ္ဘာအား အနီးကပ်လေ့လာခဲ့ကြပြီး၊ လ ပတ်ပတ်လည် ပျံသန်းခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့်လည်း [[လူန ၂]] ဟုခေါ်သော လကမ္ဘာလေ့လာရေးယဉ်သည် ထိုအပေါ်တွင်ပင် ပျက်ကျခဲ့လေသည်။ ထိုစက်ရုပ်များသည် လူသားတို့ပြုလုပ်ထားသည့် ပထမဆုံးသော လပေါ်ခြေချခဲ့သည့် ယာဉ်များပင်ဖြစ်သည်။ ဤသို့ လမျက်နှာပြင် စူးစမ်းရေး အာကာသယာဉ်များ တင်လွှတ်ရေးကိစ္စတွင် ဆိုဗီယက်ယူနီယံနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတို့သည် ငွေအမြောက်အမြား အကုန် အကျခံကာ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိရာ ကမ္ဘာမြေမှ မမြင်ရသည့် လ၏အစိတ်အပိုင်းများကို ဓာတ်ပုံများ ရိုက်ကူး ယူနိုင်ခဲ့သည်။ လမျက်နှာပြင်အကြောင်း ပိုမိုသိရှိလာပြန်သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ရုရှားတို့ သည် လဆီသို့ အရောက် ပစ်လွှတ်လိုက်သော ဒုံးပျံအထက်ပိုင်း (လမျက်နှာပြင် လေ့လာရေးယာဉ်)သည် ကြံရွယ်ထားသည့် ပစ်ကွင်းနှင့် မိုင် ၁၆ဝ အကွာ (မာရီစီရီနီတာတစ်ဒေသ)တွင် လနှင့် ထိတွေ့ခဲ့သည်။ ၁၉၆၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်တို့ ပစ်လွှတ်လိုက်သော အက်တလတ် အေဂျီနာဒုံးပျံက တင်ဆောင်သွားသည့် ရိမ်းဂျား ၇ အာကာသ ယာဉ်သည် (ဂအာရစ်ကီချိုင့်ဝှမ်းအနီးတွင်) လမျက်နှာပြင်နှင့် ထိတွေ့ခဲ့သည်။ ပါသွားသည့် ကင်မရာများက ဓာတ်ပုံရိုက်ကူး နိုင်ခဲ့၍ အလုံးစုံ အောင်မြင်သည်။ လမျက်နှာပြင်အကြောင်းလည်း ယခင်ကထက် ပိုမိုသိရှိလာခဲ့ရပြန်လေသည်။ ထို့နောက် လူသားတို့သည် လကမ္ဘာပေါ်သို့ ဆင်းသက်ရန်ကြိုးစားခဲ့ကြပြီး [[ဇူလိုင်]]လ ၂၁ ရက်နေ့၊ အောက်တိုဘာလ၊ ၁၉၆၉ခုနှစ်တွင် ခြေချနိုင်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်လူမျိုး [[အာကာသယာဉ်မှူး]]များဖြစ်သည့် နီးလ်အမ်းစထောင်းရ်၊ ဘက်ဇ် အယ်ဒရင်းတို့သည် လ၏မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ၎င်းတို့၏ [[သိန်းငှက်]]အမည်ရှိ လဆင်းယာဉ်ဖြင့် ဆင်းသက်ခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် [[ကမ္ဘာ]]ပေါ်ရှိ ထက်ဝက်ခန့်သော လူတို့သည် ၎င်းအား [[ရုပ်မြင်သံကြား]]မှတဆင့် ကြည့်ရှုနေခဲ့ကြသည်။ အမ်းစထရောင်းသည် သိန်းငှက်အမည်ရှိ လဆင်းယာဉ်၏ လှေကားမှတဆင့် အောက်သို့ဆင်းလာပြီး လ၏ မြေမျက်နှာပြင်နှင့် ပထမဆုံး ထိတွေ့ခဲ့လေသည်။ ထို့နောက် သူက “ ဒီဟာက လူတစ်ဦးတွက် သေးငယ်တဲ့ အဆင့်ဖြစ်ပြီး လူသားမျိုးနွယ်စုအတွက် ကြီးမားတဲ့ ခုန်ပေါက်မှုတစ်ခုပါ” ဟုပြောလေသည်။ များမကြာမီ ဘက်ဇ်အယ်ဒရင်း သည်လည်း လိုက်ဆင်းလာခဲ့သည်။ ထို့နောက် သူတို့နှစ်ဦးသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအလံအား ၎င်းတို့ယဉ်ဆင်းသက်သည့် နေရာနှင့် မနီးမဝေးတွင် စိုက်ထူရန်ကြိုးပမ်းကြသည်။ သူတို့နှစ်ဦး၏ ခြေရာများသည် လပေါ်တွင် ထင်ကျန်ရစ်ခဲ့ပြီး အလွန်ကြာညောင်းသော်လည်း ထိုနေရာတွင်ပင် ရှိနေလေသည်။ အကယ်၍ သင်သည် ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် သင်၏ခြေရာအား ချန်ခဲ့မည်ဆိုပါက ထိုခြေရာသည် လေ၊ ရေ၊နှင့် မိုးတို့ကြောင့် ပျက်စီးသွားမည် ဖြစ်သည်။ သို့သော် လတွင်မူကား လေမရှိ၊ ရေမရှိ၊ နှင့် ဖြစ်လေသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့၏ ခြေရာများသည် ပျောက်ကွယ်သွားခြင်း၊ ပျက်စီးသွားခြင်းမရှိခဲ့ချေ။ လူအချို့က သူတို့သည် လကမ္ဘာပေါ်သို့ အမှန်တကယ် မရောက်ခဲ့ချေဟု ပြောဆိုကြသည်။ ထို့နောက် လပေါ်ရှိ လူတို့ ဓာတ်ပုံများမှာလည်း အတုများသာလျှင်ဖြစ်ပြီး လပေါ်မှ ယူဆောင်လာသော ကျောက်တုံးကျောက်ခဲများမှလည်း အတုအယောင်များသာလျှင် ဖြစ်သည်ဟု ပြောဆိုကြသည်။ သို့သော် ထိုသို့ပြောဆိုသူများ မှားနေသည်ဟု သက်သေပြရန်အတွက်ကား အလွန်ပင် ရှုပ်ထွေးလှသော အငြင်းအခုံများပင် ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။ ၁၉၆၉ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၇၂ ခုနှစ်အကြား အာကာသယာဉ်တစ်ခုဖြစ်သော [[အပိုလို ၁၇]] သည် လကမ္ဘာပေါ်သို့ နောက်ဆုံးလည်ပတ်ခဲ့သည်။ အပိုလိုအစီအစဉ်ဖြင့် လူပေါင်း ၁၂ယောက်သည် လပေါ်သို့ ခြေချနိုင်ခဲ့သည်။ ဦးဂျန်းနီ ဆာမန်းသည် အပိုလို ၁၇ တွင် ပါဝင်သော သူတစ်ဦးဖြစ်ပြီး သူသည် လကမ္ဘာပေါ်သို့ နောက်ဆုံးဆင်းသက်ခဲ့သော လူသားပင်ဖြစ်လေသည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ရက်နေ့၌ လွှတ်တင်ခဲ့သော [[အာတေမစ် ၂]] အာကာသယာဉ်သည် လကိုဖြတ်သန်းပျံသန်းပြီး ဧပြီ ၁၁၌ ကမ္ဘာသို့ပြန်လည်ဆင်းသက်သည်။ ၎င်းအစီအစဉ်အရ ယာဉ်ပေါ်တွင်လိုက်ပါသွားခဲ့သော အာကာသယာဉ်မှူး Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch, Jeremy Hansen တို့သည် လကို နောက်ဆုံးရောက်ရှိခဲ့သော လူသားများဖြစ်သည်။ == လပေါ်ရှိရေ == ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့က [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးအဖွဲ့([[NASA]])နာဆာက လကမ္ဘာပေါ်တွင် ရေအမြောက်အမြား တွေ့ရှိရသည်ဟု ကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့လေသည်။<ref>[http://simple.wikipedia.org/wiki/Moon Moon - Simple English Wikipedia, the free encyclopedia<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် -->]</ref> == မြန်မာအယူအဆနှင့် အခေါ်အဝေါ် == မြန်မာကျမ်းဂန်များတွင် လနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဤသို့ ဖော်ပြ ပါရှိ၏။ ကမ္ဘာဦးအခါ၌ ဗြဟ္မာပြည်မှ ဗြဟ္မာတို့သည် အသက်ကုန်သဖြင့်လည်းကောင်း၊ကံကုန်သဖြင့်လည်းကောင်း စုတေ၍ လူ့ပြည်သို့ ဥပပါတ် ကိုယ်ထင် ဖြစ်လာကုန်၏။ ထိုသူတို့သည် ကိုယ်ရောင်ဖြင့်သာ ထွန်းပကုန်လျက် ဗြဟ္မာ့ပြည်မှာကဲ့သို့ ပီတိသာလျှင် အာဟာရ ကိစ္စကို ပြီးစေကုန်လျက် ကောင်းကင်၌ ငှက်ကဲ့သို့ ပျံဝဲ၍မွေ့လျော်ကုန်၏။ ယောက်ျား မိန်းမ ဟူ၍ အသွင် မရှိကုန်။ သတ္တဝါဟူ၍သာ ခေါ်ဝေါ်ကုန်၏။ ထိုသတ္တဝါတို့သည် ရသ ပထဝီကို စားအံ့သောငှာ အားထုတ်ကုန်သည် ရှိသော် မိမိတို့ကိုယ်ရောင်သည် ကွယ်ခဲ့၍ အမိုက်အတိ ဖြစ်ရကား ကြောက်ခြင်း ပြင်းစွာ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုသူတို့၏ ဘုန်းကြောင့်၎င်း၊ ဖြစ်မြဲသော ဓမ္မာတာအားဖြင့်၎င်း ဘာနုရာဇာမည်သော ရောင်ခြည်တစ်ထောင် ဆောင်သော နေမင်းသည် တပေါင်းလပြည့် တနင်္ဂနွေနေ့ ပုဗ္ဗဝိဒေဟကျွန်း၏ အလယ်၌ ဥဒည် ထောင်ထိပ်မှ ထွက်လာ၍ အလင်းကို ဖြစ်စေ၏။ ကမ္ဘာဦးသူတို့သည် ကြောက်ခြင်းမှ ကင်းကုန်၍ ရဲရင့်ခြင်း ဖြစ်ကုန်သောကြောင့် 'သူရိယ'ဟူသောအမည်ကို ခေါ်ဝေါ်ကုန်၏။ ထိုသို့ ပေါ်လာသော နေမင်းသည် နာရီ ၃ဝ လှည့်၍ ယုဂန္ဓိုရ်တောင် ကွယ်သည်ရှိသော် အတွင်းကား ပတ္တမြား၊အပကား ငွေအတိပြီသော အချင်း ၄၉ ယူဇနာရှိသော ငြိမ်းသောအရောင်ကိုဆောင်သော လမင်းသည် ၂၇ လုံးသော နက္ခတ်မှစ၍ တာရာကြယ်အပေါင်း ခြံရံလျက် ကန်ရာသီ ၁၃ လုံး ဖြစ်သော ဟဿတနက္ခတ်ကို စီးလျက် အရှေ့မျက်နှာမှ ထွက်လာသည်ရှိသော် ကမ္ဘာဦးသူတို့သည် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ရွှင်မြူးစွာ ဖြစ်ကုန်လျက် ငါတို့အလိုဆန္ဒ အတိုင်း ရပေမည်ဟူ၍ 'စန္ဒ'ဟူသော အမည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကုန်၏။ မြန်မာဘာသာ လခေါ်သည်မှာ အမရကောသ အဘိဓာန်ကျမ်းလာ ဂေါ်လဟူသော မူလဘာသာတွင် ဂေါ်သဒ္ဒါကျေ၍ လ အက္ခရာတစ်လုံးကို မြန်မာဘာသာမှာ 'လမင်း'ဟု ခေါ်ဝေါ် ထင်ရှားရေးသားကြသည်ဟု ယူရန်ရှိ၏။ တစ်ကြောင်းမှာလည်း လလိတသဒ္ဒါ၊ လလသဒ္ဒါနှစ်ပါးသည် တင့်တယ်ခြင်း စံပယ်ခြင်း အနက်ကို ဟော၏။ လဗိမာန်မှာ နက္ခတ်ကြယ်အပေါင်းတို့ဖြင့် ခြံရံသည် ဖြစ်၍ တင့်တယ်ထွန်းလင်းသော အရောင်အဝါ ရှိသည်ကို အစွဲပြု၍ လလိတသဒ္ဒါ၊ လလသဒ္ဒါများတွင် လအက္ခရာတစ်လုံးကို မြန်မာဘာသာမှာ 'လ'ဟူ၍ ခေါ်ဝေါ် ထင်ရှားသည် ဆိုရန်ရှိ၏။ ထိုလမင်းကို တနင်္လာဂြိုဟ်ဟု ခေါ်ဝေါ်ရေးသားကြသည့် မြန်မာဘာသာ စကားမှာ ကမ္ဘာ့တန်းဆာ ရာဇမတ္တဏ်ကျမ်းလာ သသလနံ လက္ခဏံ ဟဿာတိ သသလနောဟု ပြုလုပ်ရာ၏။ ယဿ၊ အကြင် လမင်းအား။ သသလနံ၊ ယုန်ရေးတံဆိပ်ဟူသော။ လက္ခဏံ၊ အမှတ်သည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ဣတိ၊ ထိုကြောင့်။ သသလနော၊ တနင်းလာဂြိုဟ်တည်း။ ကမ္ဘာ့တန်ဆာ ရာဇမတ္တဏ်၊ ယောဂယာတြာ နှစ်ကျမ်းတွင် တနင်္လာကား ယဝနတိုင်း ခိရောဒဓိ နို့ရည်သမုဒ္ဒရာမှ တနင်္လာ ဂြိုဟ်ဖြစ်ကြောင်းကို ဆိုသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)</ref> {{wide image|Moon_phases_en.jpg|800px|ကမ္ဘာမြေပြင်နှင့် နေ၏အလင်းရောင်တည်နေရာကြားတွင် လစဉ်ပြောင်းလဲနေသောထောင့်နေရာနှင့် လ၏ မြင်ကွင်းပုံ}} ===မှတ်စုများ=== {{notelist |notes= {{efn|name=maxval |The ''maximum value'' is given based on scaling of the brightness from the value of −12.74 given for an equator to Moon-center distance of 378&nbsp;000&nbsp;km in the NASA factsheet reference to the minimum Earth–Moon distance given there, after the latter is corrected for Earth's equatorial radius of 6&nbsp;378&nbsp;km, giving 350&nbsp;600&nbsp;km. The ''minimum value'' (for a distant [[new moon]]) is based on a similar scaling using the maximum Earth–Moon distance of 407&nbsp;000&nbsp;km (given in the factsheet) and by calculating the brightness of the [[earthshine]] onto such a new moon. The brightness of the earthshine is {{nowrap|[ Earth [[albedo]] ×}} {{nowrap|([[Earth radius]] /}} Radius of [[Moon's orbit]])²&nbsp;] relative to the direct solar illumination that occurs for a full moon. ({{nowrap |Earth albedo {{=}} 0.367}}; {{nowrap |Earth radius {{=}} (polar}} radius&nbsp;× equatorial {{nowrap |radius)^½ {{=}} 6 367 km}}.) }} {{efn |name=angular size |The range of angular size values given are based on simple scaling of the following values given in the fact sheet reference: at an Earth-equator to Moon-center distance of 378&nbsp;000&nbsp;km, the [[angular size]] is 1896&nbsp;[[arcsecond]]s. The same fact sheet gives extreme Earth–Moon distances of 407&nbsp;000&nbsp;km and 357&nbsp;000&nbsp;km. For the maximum angular size, the minimum distance has to be corrected for Earth's equatorial radius of 6&nbsp;378&nbsp;km, giving 350&nbsp;600&nbsp;km. }} {{efn|name=pressure explanation |Lucey et al. (2006) give {{nowrap |10⁷ particles cm⁻³}} by day and {{nowrap |10⁵ particles cm⁻³}} by night. Along with equatorial surface temperatures of 390&nbsp;[[Kelvin|K]] by day and 100&nbsp;K by night, the [[ideal gas law]] yields the pressures given in the infobox (rounded to the nearest [[order of magnitude]]): 10⁻⁷&nbsp;[[Pascal (unit)|Pa]] by day and 10⁻¹⁰&nbsp;Pa by night. }} {{efn |name=near-Earth asteroids |There are a number of [[near-Earth asteroid]]s, including [[3753 Cruithne]], that are [[co-orbital]] with Earth: their orbits bring them close to Earth for periods of time but then alter in the long term (Morais et al, 2002). These are [[quasi-satellite]]s&nbsp;– they are not moons as they do not orbit Earth. For more information, see [[Other moons of Earth]]. }} }} ===ကိုးကား=== {{reflist |colwidth=30em |refs = <ref name="W06"> {{cite journal |last1=Wieczorek |first1=M. |title=The constitution and structure of the lunar interior |journal=Reviews in Mineralogy and Geochemistry |volume=60 |issue=1 |pages=221–364 |date=2006 |doi=10.2138/rmg.2006.60.3 |display-authors=1 |author2=<Please add first missing authors to populate metadata.>}}</ref> <ref name="Williams1996">{{cite journal|last1=Williams|first1=James G.|last2=Newhall|first2=XX|last3=Dickey|first3=Jean O.|title=Lunar moments, tides, orientation, and coordinate frames|url=https://archive.org/details/sim_planetary-and-space-science_1996-10_44_10/page/1077|journal=Planetary and Space Science|volume=44|issue=10|date=1996|pages=1077–1080|issn=00320633|doi=10.1016/0032-0633(95)00154-9|bibcode = 1996P&SS...44.1077W }}</ref> <ref name="Lang2011"> Lang, Kenneth R. (2011), [https://books.google.com/books?id=S4xDhVCxAQIC&pg=PA184 ''The Cambridge Guide to the Solar System''], 2nd ed., Cambridge University Press.</ref> <ref name="NSSDC">{{cite web |last=Williams |first=Dr. David R. |title=Moon Fact Sheet |publisher=[[NASA]] (National Space Science Data Center) |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/moonfact.html |date=2 February 2006 |accessdate=31 December 2008 |archive-date=23 March 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323165650/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/moonfact.html }}</ref> <ref name="Saari"> {{cite journal |doi=10.1364/AO.47.004981 |title=Celestial body irradiance determination from an underfilled satellite radiometer: application to albedo and thermal emission measurements of the Moon using CERES |date=2008 |last1=Matthews |first1=Grant |journal=Applied Optics |volume=47 |pages=4981–93 |pmid=18806861 |issue=27 |bibcode=2008ApOpt..47.4981M}}</ref> <ref name="Vasavada1999"> {{cite journal |author=A.R. Vasavada, D.A. Paige, and S.E. Wood |journal=Icarus |title=Near-Surface Temperatures on Mercury and the Moon and the Stability of Polar Ice Deposits |volume=141 |issue=2 |pages=179–193 |bibcode=1999Icar..141..179V |doi=10.1006/icar.1999.6175 |date=1999}}</ref> <ref name="L06"> {{cite journal |last1=Lucey |first1=P. |last2=Korotev |first2=Randy L. |title=Understanding the lunar surface and space-Moon interactions |journal=Reviews in Mineralogy and Geochemistry |volume=60 |issue=1 |pages=83–219 |date=2006 |doi=10.2138/rmg.2006.60.2 |display-authors=2 |author3=<Please add first missing authors to populate metadata.>}}</ref> <ref name="Morais2002"> {{cite journal |last=Morais |first=M.H.M. |author2=Morbidelli, A. |title=The Population of Near-Earth Asteroids in Coorbital Motion with the Earth |journal=Icarus |date=2002 |volume=160 |issue=1 |pages=1–9 |bibcode=2002Icar..160....1M |doi=10.1006/icar.2002.6937}}</ref> }} {{နေအဖွဲ့အစည်း ဂြိုဟ်ရံလများ (အသေး)}} {{Footer SolarSystem}} [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း]] [[ကဏ္ဍ:လကမ္ဘာ]] [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်ရံလများ]] orfkvurf6pm7tb8eet0ixj0n0tdtom9 1056830 1056827 2026-10-08T15:41:20Z Dr Lotus Black 31011 1056830 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = လ | apsis = gee | symbol = [[file:Moon decrescent symbol (bold).svg|24px|☾]] | image = [[File:FullMoon2010.jpg|292px|alt=Full moon in the darkness of the night sky. It is patterned with a mix of light-tone regions and darker, irregular blotches, and scattered with varying sizes of impact craters, circles surrounded by out-thrown rays of bright ejecta.|Full moon]] | caption = ကမ္ဘာ့မြောက်ဘက်မှမြင်ရသော လပြည့်ဝန်း | background = #ddd | adjectives = {{hlist |[[wikt:lunar|lunar]] |[[wikt:selenic|selenic]]}} | periapsis = {{gaps|362|600}}&nbsp;km<br>({{gaps|356|400}}–{{gaps|370|400}}&nbsp;km) | apoapsis = {{gaps|405|400}}&nbsp;km<br>({{gaps|404|000}}–{{gaps|406|700}}&nbsp;km) | semimajor = {{val|384399|u=km}}{{nbsp|2}}({{val|0.00257|u=AU}})<ref name="W06"/> | eccentricity = {{val|0.0549}}&nbsp;<ref name="W06"/> | period = {{longitem|class=nowrap |{{val|27.321661|ul=d}}<br>{{smaller|(27&thinsp;d 7&thinsp;h 43.19&thinsp;min 11.5&thinsp;s<ref name="W06"/>)}}}} | synodic_period = {{longitem|class=nowrap |{{val|29.530589|u=d}}<br>{{smaller|(29&thinsp;d 12&thinsp;h 44&thinsp;min 2.9&thinsp;s)}}}} | avg_speed = {{val|1.022|ul=km/s}} | inclination = 5.145° to the ecliptic<ref name="Lang2011"/>{{efn|name=inclination|Between 18.29° and 28.58° to Earth's equator<ref name="W06"/><!--Wieczorek et al. 2006; 18.29° when the longitude of the Moon's ascending node is 180°, 28.58° when it is 0°-->}} | asc_node = {{longitem|regressing by one [[:en:Orbital revolution|revolution]] in 18.6&nbsp;years}} | arg_peri = {{longitem|progressing by one revolution in 8.85&nbsp;years}} | satellite_of = [[ကမ္ဘာ]]]{{efn|name=near-Earth asteroids}}<ref name="Morais2002"/> | flattening = {{val|0.0012}}<ref name="NSSDC"/> | equatorial_radius = {{nowrap|{{val|1738.1|u=km}}{{nbsp|2}}{{smaller|(0.273 Earths)}}<ref name="NSSDC"/>}} | polar_radius = {{nowrap|{{val|1736.0|u=km}}{{nbsp|2}}{{smaller|(0.273 Earths)}}<ref name="NSSDC"/>}} | mean_radius = {{nowrap|{{val|1737.1|u=km}}{{nbsp|2}}{{smaller|(0.273 Earths)}}<ref name="W06"/><ref name="NSSDC"/><ref>{{cite journal|last1=Smith|first1=David E.|last2=Zuber|first2=Maria T.|last3=Neumann|first3=Gregory A.|last4=Lemoine|first4=Frank G.|title=Topography of the Moon from the Clementine lidar|journal=Journal of Geophysical Research|date=1 January 1997|volume=102|issue=E1|pages=1601|doi=10.1029/96JE02940|bibcode = 1997JGR...102.1591S }}</ref>}} | circumference = {{nowrap|{{val|10921|u=km}}{{nbsp|2}}{{smaller|(equatorial)}}}} | surface_area = {{nowrap|{{val|3.793|e=7|u=km2}}{{nbsp|2}}{{smaller|(0.074 Earths)}}}} | volume = {{nowrap|{{val|2.1958|e=10|u=km3}}{{nbsp|2}}{{smaller|(0.020 Earths)<ref name="NSSDC"/>}}}} | mass = {{nowrap|{{val|7.342|e=22|u=kg}}{{nbsp|2}}{{smaller|({{val|0.012300}} Earths)<ref name="W06"/><ref name="NSSDC"/>}}}} | density = {{val|3.344|ul=g/cm3}}<ref name="W06"/><ref name="NSSDC"/><br><small>{{val|0.606}} × Earth | surface_grav = {{nowrap|{{val|1.62|ul=m/s2}}{{nbsp|2}}{{smaller|({{val|0.1654|u=[[:en:G-force|g]]}})<ref name="NSSDC"/>}}}} | moment_of_inertia_factor = {{val|0.3929|0.0009}}<ref name="Williams1996" /> | escape_velocity = {{val|2.38|ul=km/s}} | sidereal_day = {{nowrap|{{val|27.321661|u=d}}{{nbsp|2}}{{smaller|([[:en:Synchronous rotation|synchronous]])}}}} <!-- Wieczorek et al. 2006 --> | rot_velocity = {{nowrap|4.627 m/s}} | axial_tilt = {{ublist|class=nowrap |1.5424° to [[ecliptic]]<!--1.533° according to Conn 2007--> |6.687° to [[:en:Orbital plane (astronomy)|orbit plane]]<ref name="Lang2011"/><!--6.4° according to Grego;<ref name="Grego2005">Grego, Peter, [https://books.google.com/books?id=z6Pgt9xEW9gC&pg=PA48 ''The Moon and How to Observe It''], Springer, 2005</ref> 6.6783° according to Conn.<ref name="Conn2007">Conn, David (2007); ''Lednorf's Dilemma'', AuthorHouse, Bloomington (IN)</ref>-->}} | albedo = 0.136<ref name="Saari"/> | temp_name1=Equator |min_temp_1=100 [[ကယ်လ်ဗင်|K]] |mean_temp_1=220 K |max_temp_1=390 K | temp_name2=85°N&nbsp;{{lower|0.4em|<ref name="Vasavada1999"/>{{Not in ref|date=February 2016}}<!--I don't see these numbers in the source-->}} |min_temp_2=70 K |mean_temp_2=130 K |max_temp_2=230 K | magnitude = {{ublist|class=nowrap |−2.5 to −12.9{{efn|name=maxval}} |−12.74{{nbsp|2}}{{smaller|(mean full moon)}}<ref name="NSSDC"/>}} | angular_size = {{nowrap|29.3 to 34.1 [[:en:Minute of arc|arcminutes]]<ref name="NSSDC"/>{{efn|name=angular size}}}} | atmosphere=yes |atmosphere_ref=<ref name="L06"/> | surface_pressure = {{ublist|class=nowrap |10{{sup|−7}} [[:en:Pascal (unit)|Pa]]{{nbsp|2}}{{smaller|(day)}} |10{{sup|−10}} Pa{{nbsp|2}}{{smaller|(night)}}{{efn|name=pressure explanation}}}} | atmosphere_composition = {{hlist | [[ဟီလီယမ်|He]] |[[အာဂွန်|Ar]] |[[နီယွန်|Ne]]|[[ဆိုဒီယမ်|Na]] |[[ပိုတက်ဆီယမ်|K]] |[[ဟိုက်ဒရိုဂျင်|H]] |[[ရေဒွန်|Rn]]}} }} '''လကမ္ဘာ''' ({{lang-en|Moon}})သည် [[ကမ္ဘာ]]၏ တစ်ခုတည်းသော [[သဘာဝ ဂြိုဟ်တု|သဘာဝဂြိုဟ်ရံ]] (natural satellite) ဖြစ်သည်။ လသည် ကမ္ဘာကို ဘဲဥပုံစံ ပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်ပတ်နေပြီး တစ်နှစ်တာအတွင်း ကွာဝေးသည့် အကွာအဝေးမှာ ပြောင်းလဲမှုရှိကာ ပျမ်းမျှအားဖြင့် ကီလိုမီတာ ၃၇၈,၀၀၀ (မိုင်ပေါင်း ၂၃၅,၀၀၀) ခန့် ကွာဝေးသည်။ ကမ္ဘာနှင့် [[နေ]]ကို ဗဟိုပြု၍ ကမ္ဘာကို တစ်ပတ်ပြည့်အောင် လှည့်ပတ်သည့် ကာလ (လဆန်းလဆုတ်ကာလ - synodic period) မှာ ၂၉.၅ ရက်လျှင် တစ်ကြိမ် ဖြစ်သည်။ လနှင့် ကမ္ဘာသည် ဒြပ်ဆွဲအားဖြင့် ပေါင်းစည်းထားပြီး အချင်းချင်း မျက်နှာမူထားသော ဘက်များတွင် ထိုဒြပ်ဆွဲအားမှာ ပိုမိုပြင်းထန်သည်။ ထို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဒီရေလှိုင်းဆိုင်ရာအားများ (tidal forces) သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဒီရေတက်ခြင်း၊ ကျခြင်းများ၏ အဓိက မောင်းနှင်အား ဖြစ်စေရုံမျှမက လ၏ အနီးဘက်မျက်နှာပြင် (near side) ကို ကမ္ဘာဘက်သို့ အမြဲတမ်း မျက်နှာမူနေစေရန်လည်း ဆွဲယူထားသည်။ ဤကဲ့သို့ ဒီရေလှိုင်းဆိုင်ရာ ချိတ်ဆက်မှု (tidal locking) ကြောင့် လ၏ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် တစ်ပတ်လည်သည့် ကာလ (လ၏ တစ်ရက်) နှင့် ကမ္ဘာကို လှည့်ပတ်သည့် ကာလ (လ၏ တစ်လ) တို့ကို ထိရောက်စွာ တစ်ထပ်တည်း ကျစေသည်။ ဇီဝရူပဗေဒဆိုင်ရာ ဝေါဟာရများအရ လသည် ဂြိုဟ်တစ်စင်းမျှ ဒြပ်ထုရှိသောဝတ္ထု သို့မဟုတ် ဂြိုဟ်ရံဂြိုဟ် (satellite planet) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ဒြပ်ထုမှာ ကမ္ဘာ့ဒြပ်ထု၏ ၁.၂% မျှ ရှိပြီး အချင်းမှာ ၃,၄၇၄ ကီလိုမီတာ (၂,၁၅၉ မိုင်) ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာ့အချင်း၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့် (အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ တိုက်ကြီးတစ်ဆက်တည်းရှိသော နယ်နိမိတ်အကျယ်အဝန်းခန့်) ရှိပါသည်။ [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း သိရှိထားပြီးသမျှ [[ဂြိုဟ်သိမ်]] (dwarf planet) များထက် အရွယ်အစားရော ဒြပ်ထုပါ ပိုမိုကြီးမားပြီး၊ ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံးနှင့် ပဉ္စမမြောက် ဒြပ်ထုအများဆုံး ဂြိုဟ်ရံလ ဖြစ်ကာ မိခင်ဂြိုဟ်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အကြီးဆုံးနှင့် ဒြပ်ထုအများဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလည်း ဖြစ်သည်။ လ၏ မျက်နှာပြင် ဆွဲအားမှာ ကမ္ဘာ၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံခန့်၊ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]၏ တစ်ဝက်ခန့် ရှိပြီး [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]၏ ဂြိုဟ်ရံလဖြစ်သော [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]](Io) ပြီးလျှင် နေအဖွဲ့အစည်းရှိ ဂြိုဟ်ရံလများအားလုံးအနက် ဒုတိယအမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ လ၏ အတွင်းပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံမှာ အလွှာများ ခွဲခြားတည်ရှိပြီး ကမ္ဘာကဲ့သို့ ကျောက်ဆောင်ဖွဲ့စည်းပုံမျိုး ရှိကာ ပမာဏ အလွန်နည်းပါးသော ရေထု (hydrosphere)၊ လေထုနှင့် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]တို့သာ ရှိကြသည်။ လမျက်နှာပြင်ကို မြေဥက္ကာခဲများ ဝင်ဆောင့်မှုကြောင့် လ၏ အပေါ်ယံအခွံမှ လွင့်စဉ်ထွက်လာသော အမှုန်အမွှားများဖြင့် အဓိကပါဝင်သည့် ရီဂိုလစ် (regolith) ဖုန်မှုန့်များဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသည်။ လ၏ အပေါ်ယံအခွံတွင် ဥက္ကာတွင်းကြီးများ ထင်းရှားစွာ ရှိနေပြီး၊ သက်တမ်းပိုနုသော ဥက္ကာတွင်း အချို့တွင် လင်းလက်သော ရောင်ခြည်ဖြာထွက်သည့် အစင်းကြောင်းများ ပါရှိကြသည်။ လသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁.၂ ဘီလီယံအထိ မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများ ရှိခဲ့ပြီး ပိုမိုပါးလွှာသော လ၏ အနီးဘက် မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ချော်ရည်များကို လျှံထွက်စေခဲ့ကာ ရှေးဟောင်း ဥက္ကာတွင်းကြီးများကို ပြည့်လျှံစေခဲ့သည်။ ထိုချော်ရည်များသည် အေးခဲသွားသောအခါ ယနေ့ ထင်းရှားစွာ မြင်တွေ့နေရသည့် ''မာရီယာ'' (maria - ပင်လယ်များ) ဟုခေါ်သော ဘာဆော့ (basalt) ကျောက်ပြင်နက်ကြီးများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ လ၏ မူလစတင်ဖြစ်ပေါ်လာပုံမှာ တိကျစွာ မသိရသေးသော်လည်း လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅၁ ဘီလီယံခန့်က ကမ္ဘာစတင်ဖြစ်ပေါပြီး မကြာမီ အင်္ဂါဂြိုဟ်အရွယ်အစားရှိ အရာဝတ္ထုတစ်ခုနှင့် အပြင်းအထန် ဝင်ဆောင့်မှုကြောင့် ကမ္ဘာမှ လွင့်စဉ်ထွက်သွားသော ဒြပ်ဝတ္ထုများမှတစ်ဆင့် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။ အကွာအဝေးတစ်ခုမှ ကြည့်ရှုပါက လ၏ နေ့နှင့်ည အဆင့်ပြောင်းလဲမှုများကို ''လ၏ အဆန်းအဆုတ် လင်းပုံများ'' (lunar phases) အဖြစ် မြင်တွေ့ရပြီး၊ လသည် ကမ္ဘာ၏ အရိပ်အတွင်းသို့ ဖြတ်သန်းသွားသောအခါ ''လကြတ်ခြင်း'' ကို လေ့လာတွေ့ရှိနိုင်သည်။ ကမ္ဘာ့ကောင်းကင်တွင် မြင်တွေ့ရသော လ၏ ပေါ်လွင်သည့် အရွယ်အစား (apparent size) မှာ နေ၏ အရွယ်အစားနှင့် မတိမ်းမယိမ်း တူညီနေသဖြင့် ရာနှုန်းပြည့် နေကြတ်ခြင်း (total solar eclipse) ဖြစ်ပေါ်ချိန်တွင် နေမင်းကို လုံးဝ ဖုံးအုပ်သွားစေနိုင်သည်။ လသည် ၎င်း၏ ပေါ်လွင်သည့် အရွယ်အစား ကြီးမားမှုကြောင့် ကမ္ဘာ့ညကောင်းကင်တွင် အလင်းဆုံး ကောင်းကင်ဝတ္ထု ဖြစ်သော်လည်း ၎င်း၏ မျက်နှာပြင် အလင်းပြန်နိုင်စွမ်း (albedo) မှာမူ ကတ္တရာစိမ်း၏ အလင်းပြန်မှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်နိုင်သော ပမာဏမျှသာ ရှိသည်။ ကမ္ဘာ့ကောင်းကင်မှ လကို မြင်တွေ့ရသည့် ထောင့်အမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲမှု (libration) ကြောင့် လမျက်နှာပြင်၏ ၅၉% ခန့်ကို ကမ္ဘာမှ မြင်တွေ့နိုင်သဖြင့် လ၏ အဝေးဘက် မျက်နှာပြင် (far side) အချို့ကိုလည်း မြင်တွေ့နိုင်စေသည်။ လသည် လူ့သမိုင်းတွင် စကြာဝဠာဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများ၊ [[ဒဏ္ဍာရီ]]များ၊ [[ဘာသာရေး]]၊ [[အနုပညာ]]၊ အချိန်မှတ်သားမှု၊ [[သဘာဝသိပ္ပံ]]နှင့် အာကာသခရီးစဉ်များအတွက် အလွန်အရေးပါသော စိတ်ကူးဉာဏ်နှင့် အသိပညာ၏ အရင်းအမြစ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘာပြင်ပရှိ ဝတ္ထုတစ်ခုသို့ ပထမဆုံး စေလွှတ်ခဲ့သော အာကာသခရီးစဉ်များမှာ လဆီသို့ ဖြစ်ပြီး ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် [[ဆိုဗီယက်ယူနီယံ]]မှ စေလွှတ်ခဲ့သော [[လူန ၁]] အား လအနီးမှ ဖြတ်ပျံသန်းမှုနှင့် [[လူန ၂]] ကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ဝင်ဆောင့်စေခဲ့မှုတို့ဖြင့် စတင်ခဲ့ကာ ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် [[လူန ၉]] မှ ပထမဆုံး ငြင်သာစွာ ဆင်းသက်နိုင်ခဲ့ပြီး [[လူန ၁၀]] မှ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်း ဝင်ရောက်နိုင်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ စေလွှတ်ခဲ့သော [[အပိုလို ၈]] ဖြင့် ၁၉၆၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် လူသားတို့သည် လပတ်လမ်းကြောင်းသို့ ပထမဆုံး ရောက်ရှိခဲ့ကြပြီး၊ ၁၉၆၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် [[အပိုလို ၁၁]] ဖြင့် လမျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ပထမဆုံး ရောက်ရှိခဲ့ကြသဖြင့် လသည် ကမ္ဘာမှလွဲ၍ လူသားတို့ တိုက်ရိုက် ရောက်ရှိလေ့လာခဲ့ဖူးသော တစ်ခုတည်းသော ကောင်းကင်ဝတ္ထု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်အရောက်တွင် [[အပိုလို စီမံကိန်း]] ၆ ခုမှ လူပေါင်း ၁၂ ဦးကို လမျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ဆင်းသက်စေခဲ့ပြီး ၃ ရက်အထိ ကြာမြင့်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ လမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ရေတည်ရှိမှုကို အတည်ပြုနိုင်ရေးအတွက် စက်ရုပ်သုံး အာကာသယာဉ်များဖြင့် လကို ပြန်လည်စူးစမ်းလေ့လာမှုများက လူသားများကို လပေါ်သို့ ပြန်လည်စေလွှတ်ရန် အစီအစဉ်များကို တွန်းအားပေးခဲ့သည်။ ထိုအစီအစဉ်များတွင် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၌ လူပါဝင်သည့် လဘေးအနီးဖြတ်ပျံသန်းမှု ပြုလုပ်ခဲ့သော [[အာတေမစ် ၂|အာတီးမစ် ၂]] ပါဝင်သည့် အာတီးမစ် စီမံကိန်း (Artemis) လည်း ပါဝင်သည်။ == အရွယ်အစား == ကျွန်ုပ်တို့ တွေ့မြင်နေကျဖြစ်သော မိုးပေါ်က လသည် ကမ္ဘာမြေ၏ အရံဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ နက္ခတ္တဗေဒတွင် ဂြိုဟ်များကို ရံနေသော လပေါင်း ၃၁ စင်း ရှိသည်ဟု မှတ်သားထားသည်။ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]၌ လ ၂ စင်း၊ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]၌ လ ၉၅ စင်း၊ [[စနေဂြိုဟ်]]၌ လ ၈၃ စင်း၊ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၌ လ ၂၇ စင်း၊ [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]၌ လ ၁၄ စင်း အသီးအသီး ရံလျက်ရှိ၏၊ ကျွန်ုပ်တို့ မသိရှိသေးသော လများလည်း ရှိကောင်းရှိပေဦးမည်။ ထို ၂၁၉ စင်းသော လတို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အရွယ်ထုချင်း မတူကြပေ။ စနေဂြိုဟ်ကို ရံထားသော လတစ်လုံး၏ အချင်းသည် ၃၅၅ဝ မိုင်ရှိ၍ ကျွန်ုပ်တို့ကမ္ဘာကို ရံထားသော လ၏အချင်းမှာ ၂၁၆ဝ မိုင် ရှိလေသည်။ အမြင်အားဖြင့် လသည် ကြယ်များ ဂြိုဟ်များထက်ကြီး၍ နေလုံးနီးနီးခန့် ရှိသည်ဟု ထင်မှတ်ရပေသည်။ သို့ရာတွင် အမှန်စင်စစ် လသည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]တွင်ရှိသော ဂြိုဟ်တို့ထက် သေး၏။ ကမ္ဘာနှင့် နီးလွန်းသဖြင့် ကြီးသည်ဟု ထင်ရခြင်းသာဖြစ်သည်။ လသည် ကမ္ဘာမှ ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် မိုင်ပေါင်း ၂၄ဝဝဝဝ ခန့် ဝေးကွာသည်။ [[နေ]]မှာ ထိုအကွာအဝေးထက် အဆပေါင်း ၄ဝဝ ပို၍ ကမ္ဘာမှ ဝေးကွာသည်။ [[ကြယ်]]တို့သည်ကား နေ၏ အကွာအဝေးထက် အဆပေါင်း မြောက်မြားစွာပို၍ပင် ဝေးကွာပေသေးသည်။ အလွန်အားကောင်းသော [[တယ်လီစကုပ်|မှန်ပြောင်း]]များနှင့် ကြည့်လျှင် လကို ကမ္ဘာမှ မိုင် ၅ဝ အကွာလောက်အထိ နီးလာအောင် မြင်ရသည်။ ထိုမှန်ပြောင်းမျိုးနှင့် ကြည့်ခြင်းဖြင့် နက္ခတ်ဆရာတို့သည် လ၏မျက်နှာပြင်အကြောင်းနှင့် ဆိုင်သော ဗဟုသုတများကို အတော်စုံစုံလင်လင် သိရှိခဲ့ကြလေသည်။ == မြင်ရပုံ == ကမ္ဘာကြီးသည် [[နေ]]အား သူ၏ နေပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်ပတ်နေသကဲ့သို့ လသည်လည်း ကမ္ဘာကြီးအား လပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်ပတ်နေသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ကျွန်ုပ်တို့သည် [[လပြည့်]]သည်ကို မြင်တွေ့ရပြီး အခြားအချိန်များတွင် လအား သေးငယ်စွာ သို့မဟုတ် လုံးဝ မြင်တွေ့ရခြင်း မရှိချေ။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် လသည် ကိုယ်ပိုင်အလင်းရောင်မရှိခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့ မြင်တွေ့နိုင်သော လသည် နေ၏အလင်းရောင် ပြန်နေသော လ၏အခြမ်းတစ်ခုသာလျှင် ဖြစ်လေသည်။ ထိုအချိန်၌ လ၏အခြားဖက်အခြမ်းမှာ မဲမှောင်နေပြီး ၎င်းကို လ၏ပြောင်းလဲခြင်းအဆင့်ဟု ခေါ်သည်။ ထိုသို့ ကြီးမားပြီး တောက်ပမှုမှ သေးငယ်ပြီး မဲမှောင်မှုအထိ အဆင့်ဆင့်ဖြစ်ပေါ်ရန်အတွက် ၂၉.၅၃ ရက်(၂၉ ရက်၊ ၁၂ နာရီ၊ ၄၄ မိနစ်) ကြာမြင့်ပြီး၊ ပြီးမှသာလျှင် အလွန်ကျယ်ဝန်းသော စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန် လအား မြင်တွေ့ရလေသည်။ ထိုကဲ့သို့ [[ကမ္ဘာ]]နှင့် နေအကြား လ၏ ဖြတ်သန်းမှုကို [[နေကြတ်ခြင်း]]ဟု ခေါ်သည်။ နေနှင့်လအကြား ကမ္ဘာဖြတ်သန်းခြင်းကို [[လကြတ်ခြင်း]]ဟုခေါ်ပါသည်။ ထို့နောက် လ၏ ပထမ လေးပုံတစ်ပုံအား မြင်ရလျှင် လမျက်ခုံး၊ ထို့နောက် လ၏တစ်ဝက်၊ ပြီးမှသာလျှင် လပြည့်ကို မြင်တွေ့ရလေသည်။ လပြည့်ချိန်သည် နေနှင့် ဝေးကွာပြီး ကမ္ဘာ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်အခြမ်း၌ လရှိမှသာလျှင် ဖြစ်ပွားသည်။ လသည် ၎င်း၏ပတ်ကြောင်းအတိုင်း ဆက်လက် ရွေ့လျားသွားရာမှ တတိယ လေးပုံတစ်ပုံကို မြင်တွေ့ရမည်ဖြစ်ပြီး နောက်ဆုံးတွင် [[လဆန်း]]သို့ ပြန်လည် ရောက်ရှိသွားမည်ဖြစ်သည်။ လ၏မျက်နှာပြင် သည် ကမ္ဘာမြေပြင်သက်သို့ လှည့်ပြီး တစ်နေရာထဲတွင်သာ တည်ငြိမ်နေပြီး(မျက်နှာပြင်သည် တစ်နေရာတွင်သာအမြဲရှိ) အခြား ဘက်ခြမ်းကိုမူကား ကျွန်ုပ်တို့ မည်သို့မျှ မမြင်ရချေ။ ထို့ကြောင့် နေ၏ အလင်းရောင်သည် ထိုအခြမ်းပေါ်သို့ကျရောက်သော်လည်း လ၏ မဲမှောင်သော အခြမ်းဟုသာလျှင် ခေါ်ကြသည်။ လူတို့သည် အချိန်တိုင်းတာရန်အတွက် လအား အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး နေ့ရက်များ အစားထိုးကာ လပြောင်းလဲမှုဖြစ်စဉ် စက်ဝန်းနှင့် ညီမျှမှုရှိစေရန်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ လူတို့သည် လအား မြင်တွေ့ပြီးနောက် စွဲလမ်းနှစ်ခြိုက်ကြသည်။ လူအချို့သည် လပေါ်တွင် မတ်တပ်ရပ်ပြီး ကမ္ဘာကြီးအား ကြည့်ရှုရန်အတွက်ထိပင် အိပ်မက်မက်၊ စိတ်ကူးယဉ်ကြသေးသည်။ [[File:Moon-craters.jpg|thumb|150px|left|လ၏မျက်နှာပြင်ပေါ်မှ ကျောက်ခွက်များ]] == လဆန်းလကွယ်နှင့် ကိုယ်တိုင်စမ်းသပ်ခြင်း == ရှေးက လ၌ နေကဲ့သို့ ကိုယ်ပိုင်အလင်းရောင်ရှိသည်ဟု လူတို့ ထင်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ နက္ခတ်ပညာ ထွန်းကားလာသောအခါမှ လသည် နေမှအလင်းရောင် ရရှိ၍သာ လင်းရကြောင်းကို သိလာကြသည်။ နေမှ လပေါ်သို့ အလင်းရောင် အစဉ်အမြဲ ထိုးလျက်နေခြင်းကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။ လသည် ကမ္ဘာကို [[အနောက်]]မှ [[အရှေ့]]သို့ လှည့်ပတ်ရာတွင် ၂၇ ၁/၃ ရက်ခန့်ဖြင့် တစ်ပတ်ပတ်မိ၏။ သို့ရာတွင် ကမ္ဘာကိုယ်တိုင်က အနောက်မှ အရှေ့သို့ လည်နေသည့်အတွက် ကမ္ဘာမှ အမြင်အားဖြင့် ကမ္ဘာကို တပတ်ပတ်မိအောင် ရက် ပေါင်း ၂၉ ၁/၂ ရက်မျှ ကြာသွားလေသည်။ ထိုအချိန်အတွင်း၌ လသည် မိမိ၏ [[ဝင်ရိုး]]ပေါ်တွင် လည်ပတ်နေသဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် မြင်နေကျဖြစ်သော လ၏ မျက်နှာကိုသာ အမြဲမြင်တွေ့နေကြရလေသည် လ၌ ဝိုင်းစက်သော ပုံသဏ္ဌာန်ရှိ၏။ သို့သော် ကျွန်ုပ်တို့သည် လပြည့်နေ့၌သာလျှင် လ၏ ဝိုင်းစက်နေသော လဝန်းပြည့် ပုံသဏ္ဌာန်ကို မြင်ရ၍ လဆန်း လဆုတ်ရက်များတွင် လ၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသဖြစ်သော လခြမ်းပုံများကိုသာ မြင်ရသည်။ အဘယ်ကြောင့် ထိုသို့ မြင်ရသည်ကို အောက်ပါလက်တွေ့စမ်းသပ်မှုဖြင့် စမ်းသပ်ဆင်ခြင်ကြည့်ပါ။ အခန်းတစ်ခန်းတွင် ပတ်လည် လှည့်နိုင်သော [[ဆုံလည်ကုလားထိုင်]] တစ်လုံးကို ထားပါ။ မှန်အိမ်၊ သို့မဟုတ် လျှပ်စစ်ဓာတ်မီးလုံးတစ်ခုကို အခန်း၏ တစ်နေရာတွင် ချိတ်ဆွဲထားပါ။ သင်သည် ရှေးဦးစွာ [[ကုလားထိုင်]]ပေါ်တွင် မီးလုံးကို ကျောပေးထိုင်၍ လက်တစ်ဖက်ကို ရှေ့တည့်တည့်သို့ ဆန့်တန်းထား ပြီးလျှင် ထိုလက်တွင် [[ဘောလုံး]]အဖြူတစ်လုံးကို ကိုင်ထားပါ။ မီးကို နေအဖြစ်၎င်း၊ဦးခေါင်းကို ကမ္ဘာလုံးအဖြစ်၎င်း၊ ဘောလုံးကို လအဖြစ်၎င်း သဘောထားပါ။ ကုလားထိုင်ကို မလှည့်မီ မီးလုံးသည် သင်၏ကျောဘက်တွင် ရှိပါစေ။ ဘောလုံးပေါ်သို့ ဦးခေါင်း၏ အရိပ် မထိုးရအောင် ဘောလုံးကို ခပ်မြှောက်မြှောက်ကိုင်ထားပါ။ မီးလုံးမှ အလင်းရောင်သည် ထိုအချိန်၌ ဘောလုံးပေါ်သို့ တိုက်ရိုက်ကျနေသဖြင့် သင့်ဘက်ကို လှည့်နေသော ဘောလုံး၏မျက်နှာသည်အပြည့်လင်းနေလိမ့်မည်။ ထိုသို့ အပြည့်လင်းနေသောဘောလုံးမျက်နှာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် လပြည့်ဝန်းပုံသဏ္ဌာန်ပင် ဖြစ်၏။ ထိုနောက် ကုလားထိုင်ကို လှည့်ပေးသောအခါ ဘောလုံးပေါ်၌ အရိပ်ကျ နေသော အမှောင်ပိုင်းသည် အလင်းပိုင်းထက် တဖြည်းဖြည်း ပို၍များလာလိမ့်မည်။ ကုလားထိုင်ကို လေးပုံတစ်ပုံ လှည့်ပေးမိသောအခါ ဘောလုံး၏မျက်နှာပြင်၌ တစ်ခြမ်းလင်း၍ တစ်ခြမ်း မှာ မှောင်နေသည်ကို တွေ့ရလိမ့်မည်။ ထိုသို့လင်းသော ဘောလုံးမျက်နှာတစ်ခြမ်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် လဆုတ် ၇ ရက် ၈ ရက်၌ ရှိသော လခြမ်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်မျိုးပင် ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ကုလားထိုင်ကို လေးပုံ တစ်ပုံ ထပ်မံလှည့် ပေးလိုက်၍ သင် သည် မီးလုံးနှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် ဖြစ်နေသောအခါ ဘောလုံးပေါ်မှာရှိသော လင်းနေသောအပိုင်းသည် လုံးဝ ပျောက်ကွယ်သွားပြီး မှောင်ရိပ်ကျနေသော အပိုင်းကိုသာ မြင်ရလိမ့်မည်။ ထိုအနေအထားမျိုးကို လကွယ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့နောက် ကုလားထိုင်ကို လေးပုံတစ်ပုံ လှည့်ပေးလိုက်ပြန်သောအခါ ဘောလုံး၏ မျက်နှာတခြမ်း ပြန်လင်းလာ၍ တခြမ်းမှာ မှောင်နေလိမ့်မည်။ ထိုသို့ လင်းသောဘောလုံး မျက်နှာတစ်ခြမ်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် လဆန်း ၇ ရက် ၈ ရက်၌ ဖြစ်သော လ၏ ပုံသဏ္ဌာန်မျိုးပင် ဖြစ်ပေသည်။ ထိုနောက် ကုလားထိုင်ကို မူလနေရာရောက်အောင် တစ်ပတ်အပြည့် လှည့်ပေးလိုက်သောအခါ ဘောလုံး၌ မျက်နှာပြင်အပြည့် ပြန်လည်လင်းလာပုံကို သင်တွေ့ရလိမ့်မည်။ လသည် ပြည့်ရာမှ ဆုတ်၊ ဆုတ်ရာမှ ကွယ်၊ ကွယ်ရာမှ ဆန်း၍ ဆန်းရာမှ ပြန်ပြည့်ပုံတို့မှာ ဤအတိုင်းပင် ဖြစ်လေသည်။ === အရွယ်အစားနှင့် ဆွဲအား === အရွယ်အစားတွင် သေးငယ်သောကြောင့် လ၏အနည်းဆုံး ဆွဲအားသည် ကမ္ဘာဆွဲအားထက် ၆ ဆ လျော့နည်းသည်။ ထိုကြောင့် အကယ်၍ သင်၏ [[အလေးချိန်]]သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပေါင် ၆၀ ရှိပါက လကမ္ဘာပေါ်တွင် ၁၀ပေါင်မျှသာ လေးလံတော့မည်ဖြစ်သည်။ လ၏ [[ဒြပ်ဆွဲအား]]သည် ကမ္ဘာမြေထက် ပေါ့သည်မှန်သော်လည်း ထိုဆွဲအားသည် ထိုနေရာတွင်ပင် တည်ရှိနေနိုင်သည်။ အကယ်၍ ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် သင်သည် ဘောလုံးတစ်လုံးကို လေထဲတွင် ပစ်မြှောက်လိုက်မည်ဆိုပါက ထိုဘောလုံးသည် သင်ထံသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာမည် ဖြစ်သည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေ၊ လကမ္ဘာပေါ်တွင် ထိုဘောလုံးအား ပစ်မြှောက်လိုက်မည်ဆိုပါက ဘောလုံးသည် သင့်ထံသို့ ပြန်လာမည်ဖြစ်သော်လည်း အလွန် နှေးကွေးစွာပင် ကျလာမည်ဖြစ်သည်။ သင်သည် ကမ္ဘာပေါ်၌ အစွမ်းကုန် ခုန်နိုင်သလောက် ခုန်ပါက မြေပြင်သို့ပင် ပြန်လည်ကျရောက်မည်ဖြစ်သည်။ လပေါ်တွင်မူကား သင်သည် လေထဲတွင်ခုန်၍ သင့်၏ အလုပ်များကို ပြုလုပ်နိုင်သေးသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် လ၏ ဆွဲအားသည် ကမ္ဘာ့ဆွဲအားလောက် ပြင်းထန်ခြင်း မရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယခင်ဆိုထားသည့်အတိုင်း လပေါ်တွင် လေမရှိ၊ ရေမရှိချေ။ ထို့ကြောင့် ခြေရာသည်လည်း သဘာဝအားဖြင့် ပျောက်ပျက်ရန် မလွယ်ကူချေ။ လပေါ်၌ လေထုမရှိသောကြောင့် သင်သည် အေးခြင်း၊ ပူခြင်းကိုလည်း ကာကွယ်နိုင်မည်မဟုတ်ချေ။ ထို့ကြောင့် အာကာသယာဉ်မှူးများသည် မိမိတို့အသက်အန္တရာယ်ကာကွယ်ရန်အတွက် အလွန်လေးလံသော အာကာသဝတ်စုံနှင့် အသက်ရှူရန်အတွက် အောက်ဆီဂျင်ဘူးများကိုသယ်ဆောင်သွားကြရလေသည်။ လကမ္ဘာသည် မြေကမ္ဘာကဲ့သို့ ဆွဲအား ပြင်းထန်မှု မရှိခြင်းကြောင့် ထိုဝတ်စုံများသည်လည်း မြေကမ္ဘာပေါ်တွင်ကဲ့သို့ လေးလံခြင်း မရှိတော့ချေ။ [[File:EarthAndMoon.jpg|thumb|250px|လနှင့် ကမ္ဘာတို့အား ကီလိုမီတာ သန်း၅၀ အကွာမှနေ၍ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပုံ]] == သွင်ပြင်လက္ခဏာများ == လပေါ်တွင် မြစ်ချောင်းများနှင့် သဏ္ဌာန်တူသော အစင်းကြောင်းများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ အကယ်၍ ထိုအစင်းကြောင်းများသည် [[မြစ်]]များ ဖြစ်လျှင် ရေမရှိသော မြစ်များသာ ဖြစ်ကြပေမည်။ လွန်ခဲ့သောနှစ်သန်းပေါင်းများစွာက မီးတောင်များလှုပ်ခတ်၍ ချော်ရည်မြစ်များဖြစ်ပြီး ယခုအခါတွင် မြစ်ရိုးများသာလျှင် ကျန်နေခြင်း ဖြစ်သည်ဟု နက္ခတ်ဆရာတို့ ယူဆကြလေသည်။ ဤကဲ့သို့ ရှေးအခါက စ၍ နက္ခတ်ဆရာများသည် လ၏ အကြောင်းကို [[မှန်ဘီလူး]]၊ [[တယ်လီစကုပ်|မှန်ပြောင်း]] စသည်တို့ မပါဘဲနှင့်လည်းကောင်း၊ မှန်ဘီလူး၊ မှန်ပြောင်း စသည်တို့၏အကူအညီဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဓာတ်ပုံများ ရိုက်ကူး၍လည်းကောင်း လေ့လာခဲ့၏။ လ၏မျက်နှာပြင်အကြောင်းကိုလည်း အတော်အတန် သိရှိလာခဲ့ကြ၏။ လမျက်နှာပြင်မှ နေရာ အများအပြားကိုလည်း အမည်အမျိုးမျိုး ပေးခဲ့၏။ ထို့နောက် [[၂၀ ရာစုနှစ်]] ဒုတိယပိုင်းအစလောက်မှ စ၍ လမျက်နှာပြင် စူးစမ်းရေး [[အာကာသယာဉ်]]များ တင်လွှတ်၍ စုံစမ်းလေ့လာခဲ့ကြ၏။ လ၌ အရောင်ဖြူနေရခြင်းမှာ နေမှအလင်းရောင်ကြောင့်ဖြစ်၏။ အကယ်၍ [[နေ]]မှအလင်းကို မရရှိပါက လသည် မည်းမှောင်၍ နေလိမ့်မည်။ လသည် တစ်လကြာမှ တစ်ပတ်လည်သဖြင့် လပေါ်က တစ်ရက်သည် ကမ္ဘာပေါ်က တစ်လနှင့်ညီမျှသည်။ သို့အတွက် လပေါ်က တစ်နေ့တာအချိန်သည် ရက်သတ္တပတ် နှစ်ပတ်ခန့် ကြာ၍ တစ်ညဉ့်တာအချိန်သည်လည်း ရက်သတ္တနှစ်ပတ်ခန့်ပင် ကြာသည်။ လပေါ်တွင် ညဉ့်အချိန် ကျရောက်သောအခါ နေမှ အပူနှင့် အလင်းတို့ကို မရရှိသဖြင့် လသည် မည်းမှောင်၍ အလွန်အေးလျက် ရှိမည်။ သုည ဒီဂရီ အောက် ဒီဂရီ ၂ဝဝ၊ သို့မဟုတ် ဒီဂရီ ၄ဝဝ ရောက်အောင်ပင် အေးပေမည်။ နေ့အချိန် ကျရောက် သောအခါတွင်မူ ရေဆူလောက်အောင်ပင် ပူလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းရလေသည်။ လပေါ်တွင် ရေ၊ လေနှင့် သက်ရှိအရာများ မရှိကြချေ။ [[အသံ]]လည်း မဖြစ်ပေါ်နိုင်ပေ။ အကယ်၍ ကမ္ဘာမှ လွှတ်လိုက်သော [[ဒုံးပျံ]]သည် အရှိန်ပြင်းစွာဖြင့် ကျရောက်ထိမှန်သည့် တိုင်အောင် ထိုထိမှန်သည့် အသံကြီးသည် ပေါ်ပေါက်မည် မဟုတ်ပေ။ အကြောင်းမှာ လ၏ပတ်လည်တွင် [[လေထု]]မရှိဘဲ [[လေဟာနယ်]] ဖြစ်နေသောကြောင့် ဖြစ်၏။ ကောင်းကင်ပြင်ကြီးအား ကမ္ဘာမှကြည့်လျှင် အပြာရောင်ကိုသာမြင်ရပြီး ထိုအခြင်းအရာမှာ နေမှလာသော [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]များသည် ဓာတ်ငွေ့များဖြင့် ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားသော လေထုအား ဖြတ်သန်းရသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုလေထုသည် ကောင်းကင်မှ အပြာရောင်အလင်းများ လာသကဲ့သို့ ဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ထားသည်။ သို့သော် လကမ္ဘာပေါ်တွင် လေထုမရှိသောကြောင့် ကောင်းကင်သည် နေ့ဘက်တွင်ပင် အမည်းရောင် ဖြစ်နေသည်။ ထိုသို့ လေထု၏ ကာကွယ်ထားမှု မရှိခြင်းကြောင့် [[အာကာသ]]အပြင်မှ လာသော ကျောက်စိုင်၊ ကျောက်တုံးများသည် လကမ္ဘာပေါ်သို့ တိုက်ရိုက် ကျရောက်ကာ မီးလောင်ပေါက်ကွဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်ကြပြီး ကြီးမားသော ကျင်းကြီးများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ လကမ္ဘာပေါ်တွင် ထိုကျောက်တုံးများ၏ တိုက်ခတ်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်နေသော ကျင်းကြီးများ အမြောက်အမြား ရှိလေသည်။ ထိုတွင်းကြီးများသည် [[ဥက္ကာခဲ|ဥက္ကာခဲများ]] လပေါ်သို့ ကျရောက်ရာမှ ဖြစ်ပေါ်သည်ဟု အချို့ နက္ခတ်ဆရာတို့က ဆိုသည်။ အချို့နက္ခတ်ဆရာများကလည်း ထိုတွင်းကြီးများသည် [[မီးတောင်သေ]]များ၏ ထိပ်ဝများဟု ဆိုကြသည်။ အချို့တွင်းကြီးများ၏ ထိပ်ဝသည် မိုင် ၁ဝဝ ခန့်ပင် ကျယ်၍ မိုင် ၅ဝ ခန့် နက်သည်ဟု ခန့်မှန်းကြလေသည်။ == ရှာဖွေခြင်း၏ သမိုင်း == လူသားတို့ လကမ္ဘာပေါ်တွင် ခြေမချသေးမီ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးနိုင်ငံနှစ်ခုဖြစ်သော [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]နှင့် [[ရုရှားနိုင်ငံ]] (ထိုချိန်က ဆိုဗီယက်ရုရှားနိုင်ငံ USSR) တို့သည် [[စက်ရုပ်]]များစေလွှတ်ပြီး လအား လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ထိုစက်ရုပ်များသည် လကမ္ဘာအား အနီးကပ်လေ့လာခဲ့ကြပြီး၊ လ ပတ်ပတ်လည် ပျံသန်းခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့်လည်း [[လူန ၂]] ဟုခေါ်သော လကမ္ဘာလေ့လာရေးယဉ်သည် ထိုအပေါ်တွင်ပင် ပျက်ကျခဲ့လေသည်။ ထိုစက်ရုပ်များသည် လူသားတို့ပြုလုပ်ထားသည့် ပထမဆုံးသော လပေါ်ခြေချခဲ့သည့် ယာဉ်များပင်ဖြစ်သည်။ ဤသို့ လမျက်နှာပြင် စူးစမ်းရေး အာကာသယာဉ်များ တင်လွှတ်ရေးကိစ္စတွင် ဆိုဗီယက်ယူနီယံနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတို့သည် ငွေအမြောက်အမြား အကုန် အကျခံကာ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိရာ ကမ္ဘာမြေမှ မမြင်ရသည့် လ၏အစိတ်အပိုင်းများကို ဓာတ်ပုံများ ရိုက်ကူး ယူနိုင်ခဲ့သည်။ လမျက်နှာပြင်အကြောင်း ပိုမိုသိရှိလာပြန်သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ရုရှားတို့ သည် လဆီသို့ အရောက် ပစ်လွှတ်လိုက်သော ဒုံးပျံအထက်ပိုင်း (လမျက်နှာပြင် လေ့လာရေးယာဉ်)သည် ကြံရွယ်ထားသည့် ပစ်ကွင်းနှင့် မိုင် ၁၆ဝ အကွာ (မာရီစီရီနီတာတစ်ဒေသ)တွင် လနှင့် ထိတွေ့ခဲ့သည်။ ၁၉၆၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်တို့ ပစ်လွှတ်လိုက်သော အက်တလတ် အေဂျီနာဒုံးပျံက တင်ဆောင်သွားသည့် ရိမ်းဂျား ၇ အာကာသ ယာဉ်သည် (ဂအာရစ်ကီချိုင့်ဝှမ်းအနီးတွင်) လမျက်နှာပြင်နှင့် ထိတွေ့ခဲ့သည်။ ပါသွားသည့် ကင်မရာများက ဓာတ်ပုံရိုက်ကူး နိုင်ခဲ့၍ အလုံးစုံ အောင်မြင်သည်။ လမျက်နှာပြင်အကြောင်းလည်း ယခင်ကထက် ပိုမိုသိရှိလာခဲ့ရပြန်လေသည်။ ထို့နောက် လူသားတို့သည် လကမ္ဘာပေါ်သို့ ဆင်းသက်ရန်ကြိုးစားခဲ့ကြပြီး [[ဇူလိုင်]]လ ၂၁ ရက်နေ့၊ အောက်တိုဘာလ၊ ၁၉၆၉ခုနှစ်တွင် ခြေချနိုင်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်လူမျိုး [[အာကာသယာဉ်မှူး]]များဖြစ်သည့် နီးလ်အမ်းစထောင်းရ်၊ ဘက်ဇ် အယ်ဒရင်းတို့သည် လ၏မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ၎င်းတို့၏ [[သိန်းငှက်]]အမည်ရှိ လဆင်းယာဉ်ဖြင့် ဆင်းသက်ခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် [[ကမ္ဘာ]]ပေါ်ရှိ ထက်ဝက်ခန့်သော လူတို့သည် ၎င်းအား [[ရုပ်မြင်သံကြား]]မှတဆင့် ကြည့်ရှုနေခဲ့ကြသည်။ အမ်းစထရောင်းသည် သိန်းငှက်အမည်ရှိ လဆင်းယာဉ်၏ လှေကားမှတဆင့် အောက်သို့ဆင်းလာပြီး လ၏ မြေမျက်နှာပြင်နှင့် ပထမဆုံး ထိတွေ့ခဲ့လေသည်။ ထို့နောက် သူက “ ဒီဟာက လူတစ်ဦးတွက် သေးငယ်တဲ့ အဆင့်ဖြစ်ပြီး လူသားမျိုးနွယ်စုအတွက် ကြီးမားတဲ့ ခုန်ပေါက်မှုတစ်ခုပါ” ဟုပြောလေသည်။ များမကြာမီ ဘက်ဇ်အယ်ဒရင်း သည်လည်း လိုက်ဆင်းလာခဲ့သည်။ ထို့နောက် သူတို့နှစ်ဦးသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအလံအား ၎င်းတို့ယဉ်ဆင်းသက်သည့် နေရာနှင့် မနီးမဝေးတွင် စိုက်ထူရန်ကြိုးပမ်းကြသည်။ သူတို့နှစ်ဦး၏ ခြေရာများသည် လပေါ်တွင် ထင်ကျန်ရစ်ခဲ့ပြီး အလွန်ကြာညောင်းသော်လည်း ထိုနေရာတွင်ပင် ရှိနေလေသည်။ အကယ်၍ သင်သည် ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် သင်၏ခြေရာအား ချန်ခဲ့မည်ဆိုပါက ထိုခြေရာသည် လေ၊ ရေ၊နှင့် မိုးတို့ကြောင့် ပျက်စီးသွားမည် ဖြစ်သည်။ သို့သော် လတွင်မူကား လေမရှိ၊ ရေမရှိ၊ နှင့် ဖြစ်လေသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့၏ ခြေရာများသည် ပျောက်ကွယ်သွားခြင်း၊ ပျက်စီးသွားခြင်းမရှိခဲ့ချေ။ လူအချို့က သူတို့သည် လကမ္ဘာပေါ်သို့ အမှန်တကယ် မရောက်ခဲ့ချေဟု ပြောဆိုကြသည်။ ထို့နောက် လပေါ်ရှိ လူတို့ ဓာတ်ပုံများမှာလည်း အတုများသာလျှင်ဖြစ်ပြီး လပေါ်မှ ယူဆောင်လာသော ကျောက်တုံးကျောက်ခဲများမှလည်း အတုအယောင်များသာလျှင် ဖြစ်သည်ဟု ပြောဆိုကြသည်။ သို့သော် ထိုသို့ပြောဆိုသူများ မှားနေသည်ဟု သက်သေပြရန်အတွက်ကား အလွန်ပင် ရှုပ်ထွေးလှသော အငြင်းအခုံများပင် ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။ ၁၉၆၉ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၇၂ ခုနှစ်အကြား အာကာသယာဉ်တစ်ခုဖြစ်သော [[အပိုလို ၁၇]] သည် လကမ္ဘာပေါ်သို့ နောက်ဆုံးလည်ပတ်ခဲ့သည်။ အပိုလိုအစီအစဉ်ဖြင့် လူပေါင်း ၁၂ယောက်သည် လပေါ်သို့ ခြေချနိုင်ခဲ့သည်။ ဦးဂျန်းနီ ဆာမန်းသည် အပိုလို ၁၇ တွင် ပါဝင်သော သူတစ်ဦးဖြစ်ပြီး သူသည် လကမ္ဘာပေါ်သို့ နောက်ဆုံးဆင်းသက်ခဲ့သော လူသားပင်ဖြစ်လေသည်။ ၂၀၂၆ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ရက်နေ့၌ လွှတ်တင်ခဲ့သော [[အာတေမစ် ၂]] အာကာသယာဉ်သည် လကိုဖြတ်သန်းပျံသန်းပြီး ဧပြီ ၁၁၌ ကမ္ဘာသို့ပြန်လည်ဆင်းသက်သည်။ ၎င်းအစီအစဉ်အရ ယာဉ်ပေါ်တွင်လိုက်ပါသွားခဲ့သော အာကာသယာဉ်မှူး Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch, Jeremy Hansen တို့သည် လကို နောက်ဆုံးရောက်ရှိခဲ့သော လူသားများဖြစ်သည်။ == လပေါ်ရှိရေ == ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့က [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးအဖွဲ့([[NASA]])နာဆာက လကမ္ဘာပေါ်တွင် ရေအမြောက်အမြား တွေ့ရှိရသည်ဟု ကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့လေသည်။<ref>[http://simple.wikipedia.org/wiki/Moon Moon - Simple English Wikipedia, the free encyclopedia<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် -->]</ref> == မြန်မာအယူအဆနှင့် အခေါ်အဝေါ် == မြန်မာကျမ်းဂန်များတွင် လနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဤသို့ ဖော်ပြ ပါရှိ၏။ ကမ္ဘာဦးအခါ၌ ဗြဟ္မာပြည်မှ ဗြဟ္မာတို့သည် အသက်ကုန်သဖြင့်လည်းကောင်း၊ကံကုန်သဖြင့်လည်းကောင်း စုတေ၍ လူ့ပြည်သို့ ဥပပါတ် ကိုယ်ထင် ဖြစ်လာကုန်၏။ ထိုသူတို့သည် ကိုယ်ရောင်ဖြင့်သာ ထွန်းပကုန်လျက် ဗြဟ္မာ့ပြည်မှာကဲ့သို့ ပီတိသာလျှင် အာဟာရ ကိစ္စကို ပြီးစေကုန်လျက် ကောင်းကင်၌ ငှက်ကဲ့သို့ ပျံဝဲ၍မွေ့လျော်ကုန်၏။ ယောက်ျား မိန်းမ ဟူ၍ အသွင် မရှိကုန်။ သတ္တဝါဟူ၍သာ ခေါ်ဝေါ်ကုန်၏။ ထိုသတ္တဝါတို့သည် ရသ ပထဝီကို စားအံ့သောငှာ အားထုတ်ကုန်သည် ရှိသော် မိမိတို့ကိုယ်ရောင်သည် ကွယ်ခဲ့၍ အမိုက်အတိ ဖြစ်ရကား ကြောက်ခြင်း ပြင်းစွာ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုသူတို့၏ ဘုန်းကြောင့်၎င်း၊ ဖြစ်မြဲသော ဓမ္မာတာအားဖြင့်၎င်း ဘာနုရာဇာမည်သော ရောင်ခြည်တစ်ထောင် ဆောင်သော နေမင်းသည် တပေါင်းလပြည့် တနင်္ဂနွေနေ့ ပုဗ္ဗဝိဒေဟကျွန်း၏ အလယ်၌ ဥဒည် ထောင်ထိပ်မှ ထွက်လာ၍ အလင်းကို ဖြစ်စေ၏။ ကမ္ဘာဦးသူတို့သည် ကြောက်ခြင်းမှ ကင်းကုန်၍ ရဲရင့်ခြင်း ဖြစ်ကုန်သောကြောင့် 'သူရိယ'ဟူသောအမည်ကို ခေါ်ဝေါ်ကုန်၏။ ထိုသို့ ပေါ်လာသော နေမင်းသည် နာရီ ၃ဝ လှည့်၍ ယုဂန္ဓိုရ်တောင် ကွယ်သည်ရှိသော် အတွင်းကား ပတ္တမြား၊အပကား ငွေအတိပြီသော အချင်း ၄၉ ယူဇနာရှိသော ငြိမ်းသောအရောင်ကိုဆောင်သော လမင်းသည် ၂၇ လုံးသော နက္ခတ်မှစ၍ တာရာကြယ်အပေါင်း ခြံရံလျက် ကန်ရာသီ ၁၃ လုံး ဖြစ်သော ဟဿတနက္ခတ်ကို စီးလျက် အရှေ့မျက်နှာမှ ထွက်လာသည်ရှိသော် ကမ္ဘာဦးသူတို့သည် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ရွှင်မြူးစွာ ဖြစ်ကုန်လျက် ငါတို့အလိုဆန္ဒ အတိုင်း ရပေမည်ဟူ၍ 'စန္ဒ'ဟူသော အမည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကုန်၏။ မြန်မာဘာသာ လခေါ်သည်မှာ အမရကောသ အဘိဓာန်ကျမ်းလာ ဂေါ်လဟူသော မူလဘာသာတွင် ဂေါ်သဒ္ဒါကျေ၍ လ အက္ခရာတစ်လုံးကို မြန်မာဘာသာမှာ 'လမင်း'ဟု ခေါ်ဝေါ် ထင်ရှားရေးသားကြသည်ဟု ယူရန်ရှိ၏။ တစ်ကြောင်းမှာလည်း လလိတသဒ္ဒါ၊ လလသဒ္ဒါနှစ်ပါးသည် တင့်တယ်ခြင်း စံပယ်ခြင်း အနက်ကို ဟော၏။ လဗိမာန်မှာ နက္ခတ်ကြယ်အပေါင်းတို့ဖြင့် ခြံရံသည် ဖြစ်၍ တင့်တယ်ထွန်းလင်းသော အရောင်အဝါ ရှိသည်ကို အစွဲပြု၍ လလိတသဒ္ဒါ၊ လလသဒ္ဒါများတွင် လအက္ခရာတစ်လုံးကို မြန်မာဘာသာမှာ 'လ'ဟူ၍ ခေါ်ဝေါ် ထင်ရှားသည် ဆိုရန်ရှိ၏။ ထိုလမင်းကို တနင်္လာဂြိုဟ်ဟု ခေါ်ဝေါ်ရေးသားကြသည့် မြန်မာဘာသာ စကားမှာ ကမ္ဘာ့တန်းဆာ ရာဇမတ္တဏ်ကျမ်းလာ သသလနံ လက္ခဏံ ဟဿာတိ သသလနောဟု ပြုလုပ်ရာ၏။ ယဿ၊ အကြင် လမင်းအား။ သသလနံ၊ ယုန်ရေးတံဆိပ်ဟူသော။ လက္ခဏံ၊ အမှတ်သည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ဣတိ၊ ထိုကြောင့်။ သသလနော၊ တနင်းလာဂြိုဟ်တည်း။ ကမ္ဘာ့တန်ဆာ ရာဇမတ္တဏ်၊ ယောဂယာတြာ နှစ်ကျမ်းတွင် တနင်္လာကား ယဝနတိုင်း ခိရောဒဓိ နို့ရည်သမုဒ္ဒရာမှ တနင်္လာ ဂြိုဟ်ဖြစ်ကြောင်းကို ဆိုသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)</ref> {{wide image|Moon_phases_en.jpg|800px|ကမ္ဘာမြေပြင်နှင့် နေ၏အလင်းရောင်တည်နေရာကြားတွင် လစဉ်ပြောင်းလဲနေသောထောင့်နေရာနှင့် လ၏ မြင်ကွင်းပုံ}} ===မှတ်စုများ=== {{notelist |notes= {{efn|name=maxval |The ''maximum value'' is given based on scaling of the brightness from the value of −12.74 given for an equator to Moon-center distance of 378&nbsp;000&nbsp;km in the NASA factsheet reference to the minimum Earth–Moon distance given there, after the latter is corrected for Earth's equatorial radius of 6&nbsp;378&nbsp;km, giving 350&nbsp;600&nbsp;km. The ''minimum value'' (for a distant new moon) is based on a similar scaling using the maximum Earth–Moon distance of 407&nbsp;000&nbsp;km (given in the factsheet) and by calculating the brightness of the earthshine onto such a new moon. The brightness of the earthshine is {{nowrap|Earth albedo ×}} {{nowrap|(Earth radius/}} Radius of Moon's orbit)²&nbsp;] relative to the direct solar illumination that occurs for a full moon. ({{nowrap |Earth albedo {{=}} 0.367}}; {{nowrap |Earth radius {{=}} (polar}} radius&nbsp;× equatorial {{nowrap |radius)^½ {{=}} 6 367 km}}.) }} {{efn |name=angular size |The range of angular size values given are based on simple scaling of the following values given in the fact sheet reference: at an Earth-equator to Moon-center distance of 378&nbsp;000&nbsp;km, the angular size is 1896&nbsp;arcseconds. The same fact sheet gives extreme Earth–Moon distances of 407&nbsp;000&nbsp;km and 357&nbsp;000&nbsp;km. For the maximum angular size, the minimum distance has to be corrected for Earth's equatorial radius of 6&nbsp;378&nbsp;km, giving 350&nbsp;600&nbsp;km. }} {{efn|name=pressure explanation |Lucey et al. (2006) give {{nowrap |10⁷ particles cm⁻³}} by day and {{nowrap |10⁵ particles cm⁻³}} by night. Along with equatorial surface temperatures of 390&nbsp;[[:en:Kelvin|K]] by day and 100&nbsp;K by night, the ideal gas law yields the pressures given in the infobox (rounded to the nearest order of magnitude): 10⁻⁷&nbsp;[[:en:Pascal (unit)|Pa]] by day and 10⁻¹⁰&nbsp;Pa by night. }} {{efn |name=near-Earth asteroids |There are a number of near-Earth asteroids, including [[:en:3753 Cruithne]], that are co-orbital with Earth: their orbits bring them close to Earth for periods of time but then alter in the long term (Morais et al, 2002). These are quasi-satellites&nbsp;– they are not moons as they do not orbit Earth. For more information, see Other moons of Earth. }} }} ===ကိုးကား=== {{reflist |colwidth=30em |refs = <ref name="W06"> {{cite journal |last1=Wieczorek |first1=M. |title=The constitution and structure of the lunar interior |journal=Reviews in Mineralogy and Geochemistry |volume=60 |issue=1 |pages=221–364 |date=2006 |doi=10.2138/rmg.2006.60.3 |display-authors=1 |author2=<Please add first missing authors to populate metadata.>}}</ref> <ref name="Williams1996">{{cite journal|last1=Williams|first1=James G.|last2=Newhall|first2=XX|last3=Dickey|first3=Jean O.|title=Lunar moments, tides, orientation, and coordinate frames|url=https://archive.org/details/sim_planetary-and-space-science_1996-10_44_10/page/1077|journal=Planetary and Space Science|volume=44|issue=10|date=1996|pages=1077–1080|issn=00320633|doi=10.1016/0032-0633(95)00154-9|bibcode = 1996P&SS...44.1077W }}</ref> <ref name="Lang2011"> Lang, Kenneth R. (2011), [https://books.google.com/books?id=S4xDhVCxAQIC&pg=PA184 ''The Cambridge Guide to the Solar System''], 2nd ed., Cambridge University Press.</ref> <ref name="NSSDC">{{cite web |last=Williams |first=Dr. David R. |title=Moon Fact Sheet |publisher=[[NASA]] (National Space Science Data Center) |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/moonfact.html |date=2 February 2006 |accessdate=31 December 2008 |archive-date=23 March 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323165650/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/moonfact.html }}</ref> <ref name="Saari"> {{cite journal |doi=10.1364/AO.47.004981 |title=Celestial body irradiance determination from an underfilled satellite radiometer: application to albedo and thermal emission measurements of the Moon using CERES |date=2008 |last1=Matthews |first1=Grant |journal=Applied Optics |volume=47 |pages=4981–93 |pmid=18806861 |issue=27 |bibcode=2008ApOpt..47.4981M}}</ref> <ref name="Vasavada1999"> {{cite journal |author=A.R. Vasavada, D.A. Paige, and S.E. Wood |journal=Icarus |title=Near-Surface Temperatures on Mercury and the Moon and the Stability of Polar Ice Deposits |volume=141 |issue=2 |pages=179–193 |bibcode=1999Icar..141..179V |doi=10.1006/icar.1999.6175 |date=1999}}</ref> <ref name="L06"> {{cite journal |last1=Lucey |first1=P. |last2=Korotev |first2=Randy L. |title=Understanding the lunar surface and space-Moon interactions |journal=Reviews in Mineralogy and Geochemistry |volume=60 |issue=1 |pages=83–219 |date=2006 |doi=10.2138/rmg.2006.60.2 |display-authors=2 |author3=<Please add first missing authors to populate metadata.>}}</ref> <ref name="Morais2002"> {{cite journal |last=Morais |first=M.H.M. |author2=Morbidelli, A. |title=The Population of Near-Earth Asteroids in Coorbital Motion with the Earth |journal=Icarus |date=2002 |volume=160 |issue=1 |pages=1–9 |bibcode=2002Icar..160....1M |doi=10.1006/icar.2002.6937}}</ref> }} {{နေအဖွဲ့အစည်း ဂြိုဟ်ရံလများ (အသေး)}} {{Footer SolarSystem}} [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း]] [[ကဏ္ဍ:လကမ္ဘာ]] [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်ရံလများ]] g3508whvc366fst20hjjdz40ga6guqg 0 12153 1056844 1054918 2026-10-08T20:41:02Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1056844 wikitext text/x-wiki {{Infobox အမေရိကန်ပြည်နယ် | Name = ကယ်လီဖိုးနီးယား | Fullname = ကယ်လီဖိုးနီးယား ပြည်နယ် | image_flag = Flag of California.svg | flag_alt = The flag shows a red stripe on the bottom in a white field, with a red star on the top left in the canton. In the center, a grizzly bear is on top of a mound of green grass on over the white field. Below it, text reads "CALIFORNIA REPUBLIC" in a Seal color. | name = California | image_seal = Seal of California.svg | flag_link = Flag of California | image_map = California in United States.svg | Former = ကယ်လီဖိုးနီးယား ရီပတ်ဘလစ် | Nickname = ရွှေပြည်နယ် | Demonym = ကယ်လီဖိုနီးယန်း | Motto = ယူရေးကား<ref name="motto-symbols">{{cite web |url=http://www.leginfo.ca.gov/cgi-bin/displaycode?section=gov&group=00001-01000&file=420-429.8 |title=Government Code Section 420-429.8 |publisher=State of California Legislative Council |accessdate=December 24, 2009 |archivedate=28 June 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090628233244/http://www.leginfo.ca.gov/cgi-bin/displaycode?section=gov&group=00001-01000&file=420-429.8 }}</ref> | MottoEnglish = I have found it | Capital = [[ဆာခရာမန်တိုမြို့]] | BorderingStates = [[Arizona]], [[Nevada]], [[Oregon]], [[Baja California]] | OfficialLang = [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာ]] | LargestCity = [[လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့]] | LargestMetro = [[Greater Los Angeles Area|Greater Los Angeles]] | LargestCounty = ဆန်ဘာနာဒီနို | Governor = Gavin Newsom | Lieutenant Governor = Eleni Kounalakis | Legislature = ပြည်နယ် ဥပဒေပြုလွှတ်တော် | Upperhouse = ပြည်နယ် ဆီးနိတ် လွှတ်တော် | Lowerhouse = ပြည်နယ် လွှတ်တော် | Senators = Alex Padilla (D) <br /> Laphonza Butler (D) |Representative=ဒီမိုကရက် ၃၄ ယောက်၊ <br /> ရီပတ်ဘလစ်ကင် ၁၉ ယောက် | PostalAbbreviation = CA | TradAbbreviation = Calif. | AreaRank = တတိယ | TotalArea = 423,970 | TotalAreaUS = 163,696 | LandArea = 403 932 | LandAreaUS = 155,959 | WaterArea = 20,047 | WaterAreaUS = 7,737 | PCWater = 4.7 | PCForest = 35 | PCDesert = 25 | PopRank = 1st | 2000oldPop = 33,871,648 | 2000Pop = 37,253,956 | 2004Pop(est) = 35,893,799 | 2003Pop = 35,484,453 | 2005Pop(est) = 36,132,147 | DensityRank = 11th | 2000Density = 90.49 | 2000DensityUS = 234.4 | MedianHouseholdIncome = US$61,021 | IncomeRank = 9th | AdmittanceOrder = 31st | AdmittanceDate = September 9, 1850 | TimeZone = [[Pacific Time Zone|Pacific]]: [[Coordinated Universal Time|UTC]][[UTC-8|-8]]/[[Daylight saving time|-7]] | area_code = 209 213 310 323 408 415 510 530 559 562 619 626 650 661 707 714 760 805 818 831 858 909 916 925 949 | Latitude = 32° 32′ N to 42° N | Longitude = 114° 8′ W to 124° 26′ W | Width = 400 | WidthUS = 250 | Length = 1,240 | LengthUS = 770 | HighestPoint = ဝှစ်တနီတောင် | HighestElev = 4,418 | HighestElevUS = 14,494 | MeanElev = 884 | MeanElevUS = 2,900<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/2004pubs/04statab/geo.pdf|title=Extreme and Mean Elevations by State and Other Areas|publisher=United States Census|year=2004|accessdate=2008-11-27|format=PDF}}</ref> | LowestPoint = သေမင်းတမန်တောင်ကြား | LowestElev = -86 | LowestElevUS = -282 | ISOCode = US-CA | ElectoralVotes = 55 | Website = ca.gov/ }} '''ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်''' [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၏ ပစိဖိတ်ဒေသတွင် တည်ရှိသော ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ စုစုပေါင်း ဧရိယာ {{convert|၁၆၃၆၉၆|sqmi|km2}} တွင် လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၉.၅ သန်းမျှ နေထိုင်သဖြင့် ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် လူဦးရေအများဆုံး နေထိုင်သော ပြည်နယ်ဖြစ်ပြီး ဧရိယာအားဖြင့် တတိယမြောက် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လူဦးရေအများဆုံး နိုင်ငံတွင်းဒေသများတွင် အဆင့် ၃၄ ရှိသည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် မြောက်အမေရိကတိုက်တွင် လူဦးရေ အများဆုံး နိုင်ငံတွင်း ဒေသ ဖြစ်ပြီး မြို့တော်မှာ [[ဆာခရာမန်တိုမြို့]] ဖြစ်သည်။ ဂရိတ်တား လော့အိန်ဂျယ်လိစ်ဒေသ နှင့် ဆန်ဖရန်စစ္စကို ပင်လယ်အော်ဒေသ တို့သည် နိုင်ငံအတွင်း ဒုတိယနှင့် ပဉ္စမမြောက် လူဦးရေ အများဆုံး မြို့ပြဒေသများ ဖြစ်ကြပြီး လူဦးရေအားဖြင့် ၁၈.၇ သန်း နှင့် ၉.၇သန်း အသီးသီး​ရှိကြသည်။ <ref>{{cite web |url=https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml |title=American FactFinder—Results |publisher=U.S. Census Bureau |website=factfinder.census.gov |access-date=October 24, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180124024658/https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml |archive-date=January 24, 2018 |url-status=dead |accessdate=26 July 2020 |archivedate=24 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180124024658/https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml }}</ref> လော့အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့ သည် ပြည်နယ်အတွင်း လူဦးရေ အများဆုံးမြို့ ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံအတွင်း နယူးယောက်မြို့ ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် လူဦးရေအများဆုံး မြို့ ဖြစ်သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင် နိုင်ငံအတွင်း လူဦးရေ အများဆုံး ကောင်တီဖြစ်သော လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်ကောင်တီ ရှိပြီး ဧရိယာအားဖြင့် အကြီးဆုံး ဖြစ်သော ဆန်ဘာနာဒီနို ကောင်တီလည်း ရှိသည်။ ဆန်ဖရန်စစ္စကို မြို့နှင့် ကောင်တီသည် နိုင်ငံအတွင်း နယူးယောက်မြို့ ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် လူဦးရေ အသိပ်သည်းဆုံးမြို့ ဖြစ်ပြီး [[နယူးယောက်မြို့]]၏ ရပ်ကွက် ၄ ခု ပြီးလျှင် နိုင်ငံအတွင်း ပဉ္စမမြောက် လူဦးရေ အသိပ်သည်းဆုံး ကောင်တီ ဖြစ်သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၏ စီးပွားရေးသည် စုစုပေါင်းပြည်နယ်ထုတ်ကုန်တန်ဖိုး ဒေါ်လာ ၃ ထရီလီယံမျှ ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံး နိုင်ငံတွင်း စီးပွားရေးဒေသဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=https://www.bea.gov/system/files/2019-04/qgdpstate0519_4.pdf |title=GDP by State {{!}} U.S. Bureau of Economic Analysis (BEA) |website=BEA.gov |access-date=September 19, 2018 |archive-date=28 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190228192007/https://www.bea.gov/system/files/2019-02/qgdpstate0219.pdf |url-status=dead }}</ref> အကယ်၍ ကယ်လီဖိုးနီးယားအား နိုင်ငံတစ်ခု အဖြစ် ယူဆမည်ဆိုပါက ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပဉ္စမမြောက် စီးပွားရေး အကောင်းဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး<ref>{{cite web |url= https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=47&pr.y=12&sy=2017&ey=2017&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=512,946,914,137,612,546,614,962,311,674,213,676,911,548,193,556,122,678,912,181,313,867,419,682,513,684,316,273,913,868,124,921,339,948,638,943,514,686,218,688,963,518,616,728,223,836,516,558,918,138,748,196,618,278,624,692,522,694,622,142,156,449,626,564,628,565,228,283,924,853,233,288,632,293,636,566,634,964,238,182,662,359,960,453,423,968,935,922,128,714,611,862,321,135,243,716,248,456,469,722,253,942,642,718,643,724,939,576,644,936,819,961,172,813,132,726,646,199,648,733,915,184,134,524,652,361,174,362,328,364,258,732,656,366,654,734,336,144,263,146,268,463,532,528,944,923,176,738,534,578,536,537,429,742,433,866,178,369,436,744,136,186,343,925,158,869,439,746,916,926,664,466,826,112,542,111,967,298,443,927,917,846,544,299,941,582,446,474,666,754,668,698,672&s=NGDPD&grp=0&a=|title=Report for Selected Countries and Subjects |website=Imf.org |access-date=November 29, 2017}}</ref> ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ အများဆုံး အဆင့် ၃၇ ရှိပေလိမ့်မည်။<ref>{{cite web|url=https://esa.un.org/unpd/wpp/|title=World Population Prospects—Population Division—United Nations|website=esa.un.org|access-date=October 24, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902092045/https://esa.un.org/unpd/wpp/|archive-date=September 2, 2017|url-status=dead}}</ref> ဂရိတ်တား လော့အိန်ဂျယ်လိစ်ဒေသ နှင့် ဆန်ဖရန်စစ္စကို ပင်လယ်အော်ဒေသတို့သည် နိုင်ငံအတွင်း နယူးယောက် မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဒေသ ပြီးလျှင် ဒုတိယ နှင့် တတိယမြောက် အကြီးဆုံး မြို့ပြ စီးပွားရေးရပ်ဝန်း ဒေသဖြစ်ကာ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် စီးပွားရေးတန်ဖိုး ၁.၃ ထရီလီယံ နှင့် ၁.၀ ထရီလီယံ အသီးသီး ရှိကြသည်။<ref name="NYCMetroGMP">{{cite web|url=https://www.statista.com/statistics/183808/gmp-of-the-20-biggest-metro-areas/|title=U.S. metro areas—ranked by Gross Metropolitan Product (GMP) 2020 {{!}} Statistic|website=Statista|accessdate=May 31, 2019}}</ref> ဆန်ဖရန်စစ္စကို ပင်လယ်အော်ဒေသသည် နိုင်ငံအတွင်း ကျယ်ပြန့်သော စာရင်းကောက် ဒေသများတွင် လူတစ်ဦးချင်း စုစုပေါင်း ပြည်တွင်းထုတ်ကုန် အမြင့်ဆုံး ဒေသဖြစ်ပြီး လူတစ်ဦးလျှင် ပျမ်းမျှထုတ်ကုန် ၁၀၆, ၇၅၇ ဒေါ်လာ မျှ ရှိပြီ<ref name=":2">{{cite web|url= http://www.bea.gov/data/gdp/gdp-metropolitan-area|title=GDP by Metropolitan Area {{!}} U.S. Bureau of Economic Analysis (BEA)|website=Bea.gov|language=en|access-date=September 19, 2018}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဈေးကွက်တန်ဖိုးအများဆုံး ကုမ္ပဏီ ၁၀ ခုမှ ၄ ခု အခြေစိုက်ရာ ဒေသဖြစ်ကာ<ref>{{Cite web|url=https://www.dogsofthedow.com/largest-companies-by-market-cap.htm|title=Largest Companies by Market Cap Today • Dogs of the Dow|date=2019-06-17|website=Dogs of the Dow|language=en-US|access-date=2020-04-25}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် အချမ်းသာဆုံး လူ ၁၀ ဦးမှ ၄ ဦး နေထိုင်ရာဒေသ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |url= https://www.bloomberg.com/billionaires |title=Bloomberg Billionaires Index |work=Bloomberg.com |access-date=October 24, 2017}}</ref> ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ ယဉ်ကျေးမှုမှာ ရေပန်းစားသော ယဉ်ကျေးမှု၊ ဆက်သွယ်ရေး၊ သတင်းအချက်အလက်၊ တီထွင်ဖန်တီးမှု၊ သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး၊ ဘောဂဗေဒ၊​နိုင်ငံရေး နှင့် ဖျော်ဖြေရေးတို့တွင် ကမ္ဘာအား ဦးဆောင်လမ်းပြရာ အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ပြည်နယ်တွင်း လူအမျိုးမျိုး အထွေထွေတို့ ကွဲပြားခြင်းနှင့် ရွှေ့ပြောင်းရောက်ရှိလာသူများပြားခြင်းတို့ကြောင့် ကယ်လီဖိုးနီးယား သည် နိုင်ငံအတွင်းရှိ အခြားဒေသများနှင့် ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံးမှ အစားအစာ၊ ဘာသာစကား နှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာတို့ကို ရောနှောပေါင်းစပ်ရာ နေရာ ဖြစ်သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်း၊ ဟစ်ပီယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာဘီကျူး၊​အမြန်အစားအစာ၊ ပင်လယ်ကမ်းစပ် ယဉ်ကျေးမှု၊​ကားယဉ်ကျေးမှု နှင့် အင်တာနက်<ref>{{cite web |url= http://calwatchdog.com/2014/03/13/happy-25th-anniversary-world-wide-web/ |title=Happy 25th anniversary, World Wide Web |publisher=CalWatchdog.com|date=March 13, 2014 }}</ref> နှင့် တစ်ကိုယ်ရည်သုံး ကွန်ပျူတာ<ref>{{cite web |url= https://www.businessinsider.com/most-important-invention-from-each-state-2017-6|title=The most important invention from every state|first=Chris|last=Weller|website=Business Insider}}</ref> တို့ အပြင် အခြားအရာ အများအပြား <ref>{{cite web |url= https://www.onlyinyourstate.com/southern-california/10-inventions-from-southern-ca/|title=Some People Don't Know These 10 Things Came From Southern California|website=OnlyInYourState|date=June 18, 2016}}</ref><ref>{{cite web |url= https://matadornetwork.com/read/15-things-world-needs-thanking-california/|title=15 Things the world needs to be thanking California for|website=Matador Network}}</ref>၏ မြစ်ဖျားခံ ပေါက်ဖွားရာ ဒေသဖြစ်သည်။ ဆန်ဖရန်စစ္စကို ပင်လယ်အော်ဒေသနှင့် ဂရိတ်တား လော့အိန်ဂျယ်လိစ်ဒေသတို့အား တကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ နည်းပညာ နှင့် ဖျော်ဖြေရေး လုပ်ငန်းတို့၏ ဗဟိုဌာနအဖြစ် အများစုက ရှုမြင်လေ့ ရှိကြသည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ စီးပွားရေးသည် အလွန် အမျိုးစုံပြီး ၅၈% သည် ငွေကြေးလုပ်ငန်း၊​အစိုးရလုပ်ငန်း၊​အိမ်ခြံမြေ လုပ်ငန်း၊ နည်းပညာလုပ်ငန်း၊​ပရော်ဖက်ရှင်နယ် လုပ်ငန်း၊​သိပ္ပံဆိုင်ရာ လုပ်ငန်း နှင့် နည်းပညာဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုများတွင် အခြေခံသည်။ <ref name="BEA">{{cite web |url=https://www.bea.gov/iTable/iTable.cfm?reqid=70&step=1&isuri=1&acrdn=1#reqid=70&step=10&isuri=1&7007=2014&7093=levels&7003=200&7035=-1&7036=-1&7001=1200&7002=1&7090=70&7004=naics&7005=-1&7006=06000 |title=California Gross domestic product (GDP) (millions of current dollars) |publisher=U.S. Department of Commerce, Bureau of Economic Analysis |access-date=July 19, 2015 |archive-date=6 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806012919/https://www.bea.gov/iTable/iTable.cfm?reqid=70&step=1&isuri=1&acrdn=1#reqid=70&step=10&isuri=1&7007=2014&7093=levels&7003=200&7035=-1&7036=-1&7001=1200&7002=1&7090=70&7004=naics&7005=-1&7006=06000 }}</ref> ပြည်နယ်စီးပွားရေး၏ ၁.၅% မျှသာ ရှိသော်လည်း<ref name="BEA" /> ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းသည် အမေရိကန်ပြည်နယ်များတွင် ထုတ်လုပ်မှု အများဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url= http://www.slate.com/articles/health_and_science/explainer/2013/07/california_grows_all_of_our_fruits_and_vegetables_what_would_we_eat_without.html|title=The C-Free Diet|first=Brian|last=Palmer|date=July 10, 2013 |work=Slate}}</ref><ref>{{cite web |url= https://www.cdfa.ca.gov/statistics/|title=CDFA—Statistics |publisher=California Department of Food and Agriculture |website=CDFA.CA.gov}}</ref><ref>{{cite news |url= https://www.ocregister.com/2017/07/27/california-farms-produce-a-lot-of-food-but-what-and-how-much-might-surprise-you/ |title=California farms produce a lot of food—but what and how much might surprise you |date=July 27, 2017 |work=Orange County Register}}</ref> ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်သည် မြောက်ဘက်တွင် [[အိုရီဂွန်ပြည်နယ်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[နီဗားဒါးပြည်နယ်]] နှင့် [[အရီဇိုးနားပြည်နယ်]]၊ တောင်ဘက်တွင် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၏ ဘဟားကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ် တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်လျက် ရှိသည်။​ပြည်နယ်၏ အမျိုးစုံသော ပထဝီဝင်တွင် အနောက်ဘက်ရှိ ပစိဖိတ်ကမ်းရိုးတန်းမှ အရှေ့ဘက်ရှိ ဆီးရားနီဗားဒါးတောင်တန်းများအထိ ၊ အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ ဆီကွိုင်းယား နှင့် ဒေါက်ဂလပ်ထင်းရှူးတောများနှင့် အရှေ့တောင်ဘက်ရှိ မိုဂျေ့ဗ်သဲကန္တာရအထိ အမျိုးမျိုး ရှိသည်။ အဓိက စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ဒေသဖြစ်သော ဗဟိုတောင်ကြားသည် ပြည်နယ်၏ အလယ်ဗဟိုကို စိုးမိုးထားသည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားအား ပူနွေးသော မြေထဲပင်လယ်ရာသီဥတုကြောင့် ကျော်ကြားသော်လည်း ပြည်နယ်၏ အရွယ်အစားကြီးမားသောကြောင့် ရာသီဥတုသည် မြောက်ဘက်ရှိ ပူနွေးသော မိုးသစ်တော ရာသီဥတုမှ အတွင်းပိုင်းတွင် ခြောက်သွေ့သော သဲကန္တာရ အထိနှင့် တောင်ကုန်းများတွင် နှင်းကျသော အယ်လ်ပိုင်းရာသီဥတု အထိ အမျိုးမျိုး အဖုံဖုံ ကွဲပြားသည်။ အချိန်ကြာလာသည်နှင့် အမျှ ပက်ကြားအက်ခြင်းနှင့် တောမီးလောင်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်မှု ပိုစိတ်လာသည်။<ref>{{cite news |url= https://latimes.com/local/lanow/la-me-camp-fire-science-20181110-story.html |title=California's most destructive wildfire should not have come as a surprise |first1=Bettina |last1=Boxall |first2=Paige |last2=St. John |work=[[Los Angeles Times]] |date=November 10, 2018 |access-date=November 11, 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.drought.gov/drought/ |title=Advancing Drought Science and Preparedness across the Nation |publisher=National Integrated Drought Information System |access-date=November 11, 2018 |accessdate=26 July 2020 |archivedate=11 November 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181111042024/https://www.drought.gov/drought/ }}</ref> ယခု ကယ်လီဖိုးနီးယားနေရာတွင် အစကနဦးက ဒေသရင်းကယ်လီဖိုးနီးယား လူမျိုးစုများ နေထိုင်လာခဲ့ကြသည်မှာ ၁၆ ရာစုနှင့် ၁၇ ရာစုအတွင်း ဥရောပသား အမြောက်အမြားတို့ စူးစမ်းရှာဖွေသည် အထိ ဖြစ်သည်။ စပိန်အင်ပိုင်ယာမှ သိမ်းပိုက်ပြီး ကိုလိုနီအဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ၁၈၀၄ ခုနှစ်တွင် နယူးစပိန် နယ်စားဒေသအတွင်းရှိ အော်လ်တာ ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ အောင်မြင်သော လွတ်လပ်ရေးစစ်ပွဲအပြီး ၁၈၂၁ ခုနှစ်တွင် ထိုဒေသသည် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၈၄၈ မက္ကဆီကို-အမေရိကန် စစ်ပွဲ အပြီးတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ အော်လ်တာ ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ အနောက်ဘက်အပိုင်းကို စုစည်း၍ ၁၈၅၀ စက်တင်ဘာ ၉ ရက်တွင် ၃၁ ခုမြောက် ပြည်နယ်အဖြစ် လက်ခံခဲ့သည်။ ၁၈၄၈ ခုနှစ်တွင် စတင်သော ကယ်လီဖိုးနီးယား ရွှေနောက် အပူတပြင်း လိုက်ကြသည့် အဖြစ်အပျက်မှ သိသာသော လူမှုရေးနှင့် လူဦးရေပျံ့နှံ့နေထိုင်မှုတို့ကို ပြောင်းလဲပေးခဲ့သည်။ စီးပွားရေး တိုးတက်လာခြင်းနှင့် အတူ အရှေ့ဘက်မှ သို့မဟုတ် နိုင်ငံခြားမှ အကြီးအကျယ် ရွှေ့ပြောင်း ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ {{toclimit|3}} ==အမည်မှည့်ခေါ်ခြင်း== စပိန်တို့သည် ''လာ့စ်ကယ်လီဖိုးနီးယာ့စ်" ဆိုသော အမည်ကို ယခု မက္ကဆီကို၏ ပြည်နယ် ဘာဂျာ ကယ်လီဖိုးနီးယားနှင့် ယနေ့ခေတ် ကယ်လီဖိုးနီးယား၊ နီဗားဒါး၊ ယူတားပြည်နယ်တို့နှင့် အတူ အရီဇိုးနား၊ နယူးမက္ကဆီကို၊ တက္ကဆပ် နှင့် ဝိုင်အိုမင်းပြည်နယ်တို့၏ တစိတ်တဒေသတို့ ပါဝင်သော အော်လ်တာ ကယ်လီဖိုးနီးယား ဒေသတို့ကို ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။<ref>[[George R. Stewart|Stewart, George]] (1945). ''Names on the Land: A Historical Account of Place-Naming in the United States''. New York: Random House. pp. 11–17.</ref>'' ၁၅၁၀ တွင် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သော ဒဏ္ဍာရီထဲမှ ကယ်လီဖိုးနီးယားကျွန်းဟု ခေါ်သည့် ရွှေနှင့် ပုလဲတို့ ပေါများသည့် ကာလာဖီယာ ဘုရင်မအုပ်စိုးသော ကယ်လီဖိုးနီးယားကျွန်းကို အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်း== === ရှေးဦး နေထိုင်သူများ=== လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၀,၀၀၀ အတွင်းက တစ်သုတ်ပြီး တစ်သုတ်ရောက်ရှိလာခဲ့သဖြင့် ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် ကိုလံဘီယာခေတ်မတိုင်ခင် မြောက်အမေရိကတွင် ယဉ်ကျေးမှု အရလည်းကောင်း၊ ဘာသာစကား အရ လည်းကောင်း အမျိုးမျိုး ကွဲပြားသော ဒေသဖြစ်သည်။ ရှေဦးနေထိုင်သူများကို ခန့်မှန်းကြရာတွင် ၁၀၀,၀၀၀ မှ ၃၀၀,၀၀၀ အထိ အမျိုးမျိုး ရှိသည်။ {{sfn|Starr|2007|page=13}} ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ ရှေးဦးနေ လူမျိုးများတွင် လူမျိုးစု ၇၀ ကျော်ရှိပြီး ရှေဦးအမေရိကန်များတွင် ကမ်းရိုးတန်း၌ အခြေချနေထိုင်သော လူဦးရေများပြားသော လူမျိုးစုများမှ ကုန်းတွင်းပိုင်းနေ လူမျိုးစု များ အထိ ရှိပြီး အုပ်ချုပ်ရေး ပုံစံမှာလည်း အုပ်စု၊ လူမျိုးစု၊ ကျေးရွာ နှင့် သဘာဝအရင်းအမြစ် ပေါများသော ကမ်းရိုးတန်းများတွင် ကြီးမားသော လူမျိုးစု အုပ်စုကြီးများ ဖြစ်သော ချူးမက်ရှ်၊ ပိုမို နှင့် ဆာလီနန် စသည်တို့ အထိ ရှိသည်။ ကုန်သွယ်ရေး၊ အချင်းချင်း လက်ထပ်ခြင်း နှင့် စစ်ရေးအရ မဟာမိတ်ပြုခြင်းတို့ဖြင့် ကွဲပြားသော လူမျိုးစု အုပ်စုများကြားတွင် လူမှုရေး နှင့် စီးပွားရေး ဆက်ဆံရေးများကို တိုးမြှင့်ခဲ့ကြသည်။ ===စပိန်တို့အုပ်ချုပ်ခြင်း=== [[File:Coat of arms of Californias.svg|thumb|left|upright|ကယ်လီဖိုးနီးယားနယ်သားများအား နယ်စားကြီး အန်တိုနီယို ဒီ မန်ဒိုဇာမှ ချီးမြှင့်ခဲ့သော စည်းတံဆိပ်]] [[File:Mission San Diego de Alcala in 1848.jpg|thumb|၁၈၄၈ မစ်ရှစ် စန်ဒီယေးဂိုး ဒီ အယ်လ်ကာလာ စတင်စဉ်။ ၁၇၆၉ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သော ထိုမစ်ရှင်သည် ပထမဆုံး ကယ်လီဖိုးနီးယား မစ်ရှင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။]] ကယ်လီဖိုးနီးယားကမ်းရိုးတန်းအား ပထမဆုံး စွန့်စားသွားလာခဲ့ကြသူများမှာ ဟွမ် ရိုဒရီဂေ့ ကာဗရီဟိုး ဆိုသော ပေါ်တူဂီ ရေယာဉ်မှူး တစ်ဦးမှ ဦးဆောင်သော ရွက်လွင့်ခရီးသွားလာသည့် အဖွဲ့ဖြစ်ပြီး သူတို့သည် ၁၅၄၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၈ရက်တွင် စန်ဒီယေးဂိုး ပင်လယ်အော်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ကာ မြောက်ဘက်တွင် ဆန်မစ်ဂူရယ်ကျွန်းအထိ အနည်းဆုံး ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။{{sfn|Rolle|1987|pp=34–35}} ၁၅၇၉တွင် အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ရေတပ်ဗိုလ်နှင့် စူးစမ်းရှာဖွေသူ ဖရန်စစ်ဒရိတ်မှ ကယ်လီဖိုးနီးယားကမ်းရိုးတန်း၏ တစိတ်တဒေသကို သိမ်းပိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ကာ နောက်တွင် ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့ဖြစ်လာမည့် နေရာ၏ မြောက်ဘက်တွင် ကမ်းသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။{{sfn|Rolle|1987|pp=40–41}} အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဖြစ်လာမည့် နေရာသို့ အာရှသားတို့ ပထမဆုံး ခြေချခြင်းမှာ ၁၅၈၇ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပျက်ခဲ့ပြီး စပိန်သင်္ဘောနှင့် လိုက်ပါလာသော ဖိလစ်ပိုင်သင်္ဘောသားတို့ မော်ရိုပင်လယ်အော်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |first1=Linda C. |last1=Tillman |first2=James Joseph |last2=Scheurich |title=The Handbook of Research on Educational Leadership for Equity and Diversity|url= {{google books |plainurl=y |id=vSKAAAAAQBAJ|page=202}}|date=August 21, 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-12843-2|page=202}}</ref><ref>{{cite book|author=Huping Ling|title=Asian America: Forming New Communities, Expanding Boundaries|url= {{google books |plainurl=y |id=K-DdvbJM_gQC|page=109}}|date=April 29, 2009|publisher=Rutgers University Press|isbn=978-0-8135-4867-8|page=109}}</ref><ref>{{cite book |first1=Linda C. |last1=Tillman |first2=James Joseph |last2=Scheurich |title=The Handbook of Research on Educational Leadership for Equity and Diversity|url= {{google books |plainurl=y |id=vSKAAAAAQBAJ|page=202}}|date=August 21, 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-12843-2|page=202}}</ref><ref>{{cite book|author=Huping Ling|title=Asian America: Forming New Communities, Expanding Boundaries|url= {{google books |plainurl=y |id=K-DdvbJM_gQC|page=109}}|date=April 29, 2009|publisher=Rutgers University Press|isbn=978-0-8135-4867-8|page=109}}</ref> စီဘက်စတီးယန်း ဗစ်ကိုင်နိုသည် ကယ်လီဖိုးနီးယား ကမ်းရိုးတန်းအား နယူးစပိန်အတွက် ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် စူးစမ်းသွားလာကာ မြေပုံ​ရေးဆွဲခဲ့ပြီး မြောက်ဘက် မန်ဒိုချီနို အငူအထိ ရွက်လွှင့်သွားလာခဲ့သည်။{{sfn|Rolle|1987|p=44}} ၁၆ရာစုတွင် ကယ်လီဖိုးနီးယား မြေပေါ်တွင် စူးစမ်းလေ့လာခြင်းများ ပြုခဲ့ကြသော်လည်း ရိုဒရီဂေ့၏ အယူအဆဖြစ်သည့် ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် ကျွန်းဖြစ်သည် ဆိုသည်ကို ဆက်လက် စွဲကိုင်ထားကြဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုသို့သော အတွေးဖြင့် ပုံဖော်ထားမှုကို ဥရောပမြေပုံများတွင် ၁၈ ရာစု အထိ တွေ့ရသည်။<ref>{{cite web|url=https://exhibits.stanford.edu/california-as-an-island|title=California as an Island in Maps—Online Exhibits|website=Stanford University Libraries|access-date=June 15, 2016|archive-date=12 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160812042020/https://exhibits.stanford.edu/california-as-an-island}}</ref> ၁၇၆၉-၇၀ ပေါ်တိုလာ စူးစမ်းရှာဖွေမှုအပြီးတွင် ယူနီပါရို ဆယ်ရာ ဦးဆောင်သော စပိန်သာသနာပြုအဖွဲ့များသည် စန်ဒီယေးဂိုးမှစတင်ကာ အော်လ်တာ ကယ်လီဖိုးနီးယား ကမ်းရိုးတန်းပေါ်နှင့် အနီးတစ်ဝိုက်တွင် ကယ်လီဖိုးနီးယား သာသနာပြု မစ်ရှင် ၂၁ ခုကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် စပိန်စစ်တပ်များသည် ပရယ်စီဒီယိုဟု ခေါ်သော ခံတပ်အချို့နှင့် ပျူဗလိုဟုခေါ်သော မြို့ငယ် ၃ ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဆန်ဖရန်စစ္စကို သာသနာပြုမစ်ရှင်သည် ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့တော် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး အခြား ပျူဗလို နှစ်ခုမှာ လော့အိန်ဂျယ်လိစ် နှင့် ဆန်ဂျို့စ် အဖြစ် တိုးတက်ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ အခြားသော ပိုမိုသေးငယ်သည့် မြို့တော်များနှင့် မြို့များမှာ စပိန်သာသနာပြုစခန်းများနှင့် ပျူဗလိုတို့၏ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ပေါ်ထွန်းလာခဲ့ပြီး ယနေ့တိုင်အောင် ကျန်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ စပိန်တို့၏ ကိုလိုနီပြုစဉ်တွင် ဝက်သက် နှင့် ဆုံဆို့နာ အစရှိသော ဒေသခံတို့အနေနှင့် သဘာဝအလျောက် ကိုယ်ခံအားမရှိသော ကူးစက်ရောဂါများကို သယ်ဆောင်လာခဲ့သဖြင့် ဒေသခံလူမျိုးတို့ လျော့ပါးသွားစေခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url= http://www.nativeamericancaucus.org/content/california-indian-history|title=California Indian History—Native American Caucus|website=Nativeamericancaucus.org}}</ref> စပိန်အခြေချ နေထိုင်သူတို့ ၎င်းတို့နှင့် အတူ ယူဆောင်လာခဲ့သော စပိန်စနစ် အစိုးရနှင့် လူမှုရေးဆိုင်ရာ အဆင့်များကို တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းမှ အစောပိုင်း ဒေသရင်းနေ ပြည်သူတို့၏ လူ့အဖွဲ့အစည်းများကို နည်းပညာ အရလည်းကောင်း ယဉ်ကျေးမှု အရလည်းကောင်း ဖုံးလွှမ်းသွားစေခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ရုရှားတို့၏ သင်္ဘောများလည်း ကယ်လီဖိုးနီးယား ကမ်းရိုးတန်းတလျှောက် စူးစမ်းရှာဖွေမှုများ ပြုခဲ့ပြီး ၁၈၁၂ ခုနှစ်တွင် ဖို့တ်ဒ်ရော့စ် ၌ ကုန်သွယ်ရေးစခန်းတစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၁၉ရာစု အစောပိုင်း ရုရှားတို့၏ ကယ်လီဖိုးနီးယား ကမ်းရိုးတန်းတလျှောက် အခြေချနေထိုင်မှုများမှာ ဆန်ဖရန်စစ္စကို ပင်လယ်အော်ရှိ စပိန်တို့ အခြေချနေထိုင်ရာ နေရာ၏ မြောက်ဘက်အစွန်ဆုံး အစွန်း၏ မြောက်ဘက်တွင် ရှိပြီး မြောက်အမေရိကရှိ ရုရှားတို့ အခြေချနေထိုင်ရာ နေရာများ၏ တောင်ဘက်စွန်းလည်း ဖြစ်သည်။ ဖို့တ်ဒ်ရော့စ်နှင့် ပတ်သက်သော ရုရှားတို့၏ အခြေချနေထိုင်မှုမှာ ပွိုင့်အေရီနာ မှ တိုမာလပ်စ် ပင်လယ်အော် အထိ ဖြန့်ကျက် တည်ရှိသည်။<ref name="Historical Atlas of California">Historical Atlas of California</ref> ===မက္ကဆီကန်တို့ အုပ်ချုပ်ခြင်း=== [[File:California1838.jpg|thumb|၁၈၃၈ ခုနှစ်တွင် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၏ လူဦးရေကျဲပါးသော ပြည်နယ်တစ်ခု အဖြစ် တည်ရှိသော အော်လ်တာ ကယ်လီဖိုးနီးယားကို ပြသော မြေပုံ<ref>source: Encyclopædia Britannica 7th edition, 1842, "Mexico"</ref>]] ၁၈၂၁ ခုနှစ် မက္ကဆီကို လွတ်လပ်ရေးစစ်ပွဲကြောင့် ကယ်လီဖိုးနီးယားအပါအဝင် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသည် စပိန်တို့ထံမှ လွတ်လပ်ရေးရခဲ့သည်။ ထိုမှစ၍ နောင် ၂၅ နှစ်အထိ အော်လ်တာ ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် လွတ်လပ်သော နိုင်ငံအသစ်ဖြစ်သည့် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၏ ဝေးလံခေါင်ဖျား၍ လူဦးရေကျဲပါးသော အနောက်မြောက် အုပ်ချုပ်ရေးပြည်နယ်တစ်ခု အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ပြည်နယ်အတွင်း အကောင်းဆုံး မြေများကို နေရာယူထားသော မစ်ရှင်မြေများကို ၁၈၃၄ ခုနှစ်တွင် ဘာသာရေးအဆောက်အအုံ အဖြစ်မှ ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး မက္ကဆီကို အစိုးရပိုင် နယ်မြေများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name=nps/> ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးသည် နိုင်ငံရေးအရ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု ရှိသော လူများကို မြေအများအပြား ပေးအပ်ခဲ့သည်။​ထိုသို့ ကြီးမားကျယ်ပြန့်သော ရန်ချို သို့မဟုတ် နွားတင်းကုပ် များသည် မက္ကဆီကန် ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင် အရေးပါသော အဖွဲ့အစည်းများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုရန်ချို များကို ကယ်လီဖိုးနီးယားရှိ စပိန်ဒေသရင်းလူမျိုးများ ဖြစ်သော ကယ်လီဖိုနီယိုတို့၏ ပိုင်ဆိုင်မှုအောက်တွင် တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ထိုသူတို့မှ နွားသာရေ နှင့် နွားဆီ တို့ကို ဘော့စတွန်ရှိ ကုန်သည်များနှင့် ကုန်သွယ်မှု ပြုခဲ့ကြသည်။ ၁၈၄၉ ခုနှစ် ကယ်လီဖိုးနီးယား ရွှေရှာပွဲ မတိုင်ခင် အထိ အမဲသားသည် ကုန်စည်တစ်ခု ဖြစ်မလာခဲ့ပေ။ ၁၈၂၀ ခုနှစ်များမှ အစပြု၍ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် နောင် ကနေဒါဖြစ်လာမည့် နေရာမှ ထောင်ချောက်ထောင်၍ သားကောင်ဖမ်းသူများနှင့် အခြေချနေထိုင်သူများမှာ ကယ်လီဖိုးနီးယား မြောက်ပိုင်းသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ထို အသစ်ရောက်ရှိလာသူများမှာ ဆစ်ကီယိုးလမ်းကြောင်း၊ ကယ်လီဖိုးနီးယားလမ်းကြောင်း၊ အော်ရီဂွန်လမ်းကြောင်းနှင့် စပိန်လမ်းကြောင်းဟောင်းတို့ကို အသုံးပြု၍ ကယ်လီဖိုးနီးယား အနီးတဝိုက်ရှိ ထူထပ်သော တောင်ကုန်းများနှင့် ကြမ်းတမ်းသော သဲကန္တာရများကို ဖြတ်ကျော်ခဲ့ကြသည်။ [[File:Lone_Star_of_California.jpeg|thumb|left|upright|ယွမ် ဘော်တစ်စတာ အယ်လ်ဗာရာဒီမှ ၁၈၃၆ ကယ်လီဖိုးနီးယား လွတ်လပ်ရေး လှုပ်ရှားမှုအတွင် အသုံးပြုခဲ့သည့် အလံ]] လွတ်လပ်ရေးရခါစဖြစ်သော မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၏ အစောပိုင်းအစိုးရမှ အလွန်မတည်မငြိမ် ဖြစ်ခဲ့ပြီး ထို့အတွက်ကြောင့် ၁၈၃၁ နောက်ပိုင်းတွင် ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၌ အချင်းချင်း လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် ဗဟို မက္ကဆီကို အစိုးရနှင့် လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Altman |first=Linda Jacobs |title=California |url= {{google books |plainurl=y |id=rAgL-tgWOecC|page=117}} |access-date=March 16, 2013 |date=2005 |publisher=Marshall Cavendish |isbn=978-0-7614-1737-8 |page=117}}{{break}}{{cite book |title=Testimonios: Early California Through the Eyes of Women, 1815–1848 |url= {{google books |plainurl=y |id=DuvFpaRwJlgC||page=425}} |access-date=March 16, 2013 |date=2006 |publisher=Heyday |isbn=978-1-59714-033-1 |page=425}}</ref> ထို့သို့ မုန်တိုင်းထန်သော နိုင်ငံရေးကာလ အတွင်းတွင် ယွမ် ဘော်တစ်စတာ အယ်လ်ဗာရာဒိုသည် ၁၈၃၆ မှ ၁၈၄၂ ခုနှစ်အတွင်း ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ရာထူးကို ရယူနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="Starr2007">{{cite book|first=Kevin |last=Starr|title=California: A History|url= {{google books |plainurl=y |id=Zd3L-BAN_04C|page=17}}|date=2007|publisher=Modern Library|isbn=978-0-8129-7753-0|pages=17–}}{{break}}{{cite book |editor1-first=Mildred Brooke |editor1-last=Hoover |editor2-first=Douglas E. |editor2-last=Kyle |title=Historic Spots in California |url= {{google books |plainurl=y |id=AYMPR6xAj50C||page=316}} |access-date=March 16, 2013 |date=2002 |publisher=Historic Spots in California |isbn=978-0-8047-7817-6 |page=316}}{{break}}{{cite book |last=Conway |first=J. D. |title=Monterey: Presidio, Pueblo, and Port |agency=The Making of America Series |url= {{google books |plainurl=y |id=vz1jyn7Ti3oC|page=53}} |access-date=March 16, 2013 |date=2003 |publisher=Arcadia Publishing |isbn=978-0-7385-2423-8 |pages=53–55}}</ref>အယ်လ်ဗာရာဒို အာဏာရလာသော စစ်ရေးလုပ်ဆောင်မှု အပြီးတွင် ကယ်လီဖိုးနီးယားအား လွတ်လပ်သော နိုင်ငံအဖြစ် တခဏတာမျှ ကြေညာနိုင်ခဲ့ပြီး အိုင်ဆက် ဂရေဟမ်<ref>{{cite book |last=Hart |first=James David |title=A Companion to California |url= {{google books |plainurl=y |id=teJCPQtWfOMC315|page=315}} |access-date=March 16, 2013 |date=1987 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-05544-5 |page=315}}{{break}}{{cite book |last=Harlow |first=Neal |title=California Conquered: The Annexation of a Mexican Province, 1846–1850 |url= {{google books |plainurl=y |id=pApgP6lBVbMC|page=27}} |access-date=March 16, 2013 |date=1989 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-06605-2 |page=27}}</ref> အပါအဝင် ကယ်လီဖိုးနီးယားရှိ အန်ဂလို-အမေရိကန် ပြည်သူများက ကူညီခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Graham1840">{{cite book |last1=Billington |first1=Ray Allen |last2=Ridge |first2=Martin |title=Westward Expansion: A History of the American Frontier |url= {{google books |plainurl=y |id=YoV-k7VcyZ0C|page=203}} |access-date=February 16, 2013 |date=2001 |publisher=University of New Mexico Press |isbn=978-0-8263-1981-4 |page=203}}</ref>၁၈၄၀ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံကူးလက်မှတ်မရှိသော ပြည်သူ ၁၀၀ ကျော် အဖမ်းအဆီးခံရပြီး ထို့အတွက်ကြောင့် "ဂရေဟမ် အရေးအခင်း" ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကာ တော်ဝင်ရေတပ်မတော်မှ တစိတ်တပိုင်း ပါဝင်ပတ်သက်ခြင်းဖြင့် ဖြေရှင်းခဲ့ရသည်။<ref name="Graham1840" /> [[File:Vue de l'etablissement russe de la Bodega, à la Côte de la Nouvelle Albion, en 1828 (restored).jpg|thumb|အလက်စကာမှ ရုရှားတို့သည် ၁၈၁၂ ခုနှစ်တွင် ဖို့တ်ဒ်ရော့စ်၌ ၎င်းတို့၏ အကြီးဆုံး အခြေချနေထိုင်မှုကို ပြုခဲ့ကြသည်။]] ကယ်လီဖိုးနီးယားရှိ အကြီးဆုံးသော နွားခြံပိုင်ရှင်မှာ ဂျွန်မာ့ရှ် ဖြစ်သည်။ သူ၏ မြေပေါ်တွင် ကျူးကျော်နေထိုင်သူများနှင့် ပတ်သက်၍ မက္ကဆီကို တရားရုံးမှ တရားမျှတမှု မရရှိခဲ့သဖြင့် သူသည် ကယ်လီဖိုးနီးယား အနေနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သင့်သည်ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ သူသည် ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ ရာသီဥတု၊ မြေအနေအထားနှင့် အခြားအကြောင်းအရာများကြောင့် ဤနေရာတွင် အခြေချနေထိုင်သင့်ကြောင်း အပြင် နောင်တွင် "မာ့ရှ်လမ်းကြောင်း" ဟု သိကြသည့် အကောင်းဆုံး လာနိုင်သည့် လမ်းကြောင်းကို ဖော်ပြခြင်းဖြင့် စာရေးသားခြင်း ကမ်ပိန်းကို လှုပ်ရှားမှု ပြုခဲ့သည်။ သူ၏ စာများကို ဖတ်ရှု၊ ထပ်မံဖတ်ရှုကြကာ အချင်းချင်း လက်ဆင့်ကမ်းကြပြီး နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ သတင်းစာများတွင် ပုံနှိပ်ဖော်ပြကြသဖြင့် ကယ်လီဖိုးနီးယားသို့ ပထမဆုံး လှည်းအုပ်များ စတင် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref>Lyman, George D. and John Marsh, ''Pioneer: The Life Story of a Trail-Blazer on Six Frontiers'', pp. 237–39, The Chautauqua Press, Chautauqua, New York, 1931.</ref> သူသည် ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ကြသူများအား သူ၏ နွားခြံတွင် နေထိုင်ရန် ဖိတ်ခေါ်ခဲ့ပြီး သူတို့ အခြေကျ၍ နိုင်ငံကူးလက်မှတ် ရရှိနိုင်ရန်လည်း အကူအညီ ပေးခဲ့သည်။ <ref>Lyman and Marsh, pp. ix, 209, 231, 238–39, 246–51, 266–67, 268–71.</ref> ကယ်လီဖိုးနီးယားသို့ စနစ်တကျစီစဉ်ထားသော ရွှေ့ပြောင်းမှုကာလကို ဦးဆောင်ပြီးနောက် မာ့ရှ်သည် လူအများမုန်းတီးကြသော မက္ကဆီကန်ဗိုလ်ချုပ် မန်နျူရယ် မီရှဲတိုရီနာ နှင့် သူ အစားထိုးခဲ့သော ကယ်လီဖိုးနီးယား ပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ယွမ် ဘော်တစ်စတာ အယ်လ်ဗာရာဒို တို့နှစ်ဦးကြား စစ်ပွဲတွင် ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ သူတို့အသီးသီး၏ စစ်တပ်များသည် လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့ အနီးတွင် ဖြစ်ပွားသော ပရိုဗီဒန်းရှားတိုက်ပွဲတွင် တွေ့ဆုံခဲ့ကြသည်။ မာ့ရှ်အနေနှင့် သူ၏ ဆန္ဒနှင့် ဆန့်ကျင်၍ မီရှဲတိုရီနာ၏ စစ်တပ်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ရသည်။ သူ၏ အထက်အရာရှိများကို လျစ်လျူရှု၍ သူ့အနေနှင့် အခြားတစ်ဘက်အား စစ်ပြေငြိမ်းရန် အချက်ပြခဲ့သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ လာရောက် အခြေချ နေထိုင်သူများမှာ နှစ်ဘက်စလုံးတွင် ပါဝင်တိုက်ခိုက်လျက် ရှိသည်။ သူ့အနေနှင့် ထိုလူများကို အချင်းချင်း တိုက်ခိုက်ရန် အကြောင်းမရှိကြောင်း သဘောပေါက် နားလည်စေခဲ့သည်။ မာ့ရှ်၏ လုပ်ဆောင်ချက်ကြောင့် သူတို့သည် စစ်ပွဲကို စွန့်ခွာခဲ့ကြသဖြင့် မီရှဲတိုရီနာမှာ ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရပြီး ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင် မွေးဖွားသော ပီကို-ပီကို မှ ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး အဖြစ် ပြန်လည် အာဏာရခဲ့သည်။ ထိုအချက်မှ နောက်ဆုံးတွင် ကယ်လီဖိုးနီးယားအား အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသို့ သွတ်သွင်းရန် အတွက် လမ်းခင်း ပေးခဲ့သည်။<ref>Lyman and Marsh 1931, pp. 250–62.</ref><ref>Stone, Irving. ''Men to Match My Mountains,'' pp. 70–72, Berkley Books, New York, New York, 1982. {{ISBN|0-425-10544-X}}.</ref><ref>Winkley, John W. ''Dr. John Marsh, Wilderness Scout,'' pp. 67–69, The Parthenon Press, Nashville, Tennessee, 1962.</ref><ref>Stone, Irving. ''From Mud-Flat Cove to Gold to Statehood,'' pp. 66–68, Word Dancer Press, Clovis, California, 1999. {{ISBN|1-884995-17-9}}.</ref> ===ကယ်လီဖိုးနီးယား သမ္မတနိုင်ငံ နှင့်အောင်နိုင်ခြင်း=== [[File:Original Todd bear flag.jpg|thumb|ကယ်လီဖိုးနီးယား သမ္မတနိုင်ငံ၏ ဝက်ဝံရုပ်အလံကို ဆိုနိုမာတွင် ၁၈၄၆ ခုနှစ် ဝက်ဝံရုပ်အလံ ပုန်ကန်မှုအတွင်း ပထမဆုံး လွှင့်ထူခဲ့ကြသည်။]] ၁၈၄၆ခုနှစ်တွင် ဆိုနိုမာမြို့တွင်းနှင့် မြို့ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ အမေရိကန် အခြေချနေထိုင်သူတို့က မက္ကဆီကန်တို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကို ဝက်ဝံရုပ်အလံ ပုန်ကန်မှုဖြင့် ပုန်ကန် ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက်တွင် သူပုန်တို့က ဝက်ဝံရုပ်အလံ (ဝက်ဝံတစ်ကောင်၊ ကြယ်တစ်လုံး၊ အနီရောင်စင်း နှင့် ကယ်လီဖိုးနီးယား သမ္မတနိုင်ငံ စာတန်းပါသည်။) ကို ဆိုနိုမာမြို့တွင် လွှင့်ထူခဲ့ကြသည်။ သမ္မတနိုင်ငံ၏ တစ်ဦးတည်းသော သမ္မတမှာ ဝီလီယမ် ဘီ အိုင်ဒဲ ဖြစ်ပြီး<ref name="William B. Ide Adobe SHP">{{cite web |url= http://www.parks.ca.gov/?page_id=458|title=William B. Ide Adobe SHP|publisher=California State Parks|access-date=December 25, 2009}}</ref> သူသည် ဝက်ဝံရုပ် ပုန်ကန်မှုအတွင်း အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ အမေရိကန် အခြေချနေထိုင်သူတို့၏ ပုန်ကန်ခြင်းသည် နောင်တွင် ဖြစ်ပေါ်လာမည့် အမေရိကန် ကျူးကျော်မှု၏ အစဖြစ်ပြီး အနီးအနားရှိ အမေရိကန် စစ်တပ် အရာရှိတို့နှင့် နီးကပ်စွာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယား သမ္မတနိုင်ငံ၏ သက်တမ်းမှာ တိုတောင်းလှသည်။ <ref>{{cite web |url= http://www.history.com/topics/bear-flag-revolt |title=Bear Flag Revolt |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=2015 |publisher=History.com |access-date=June 5, 2015}}{{break}}{{cite web |url= http://memory.loc.gov/ammem/cbhtml/cbstates.html |title=The United States and California |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=1998 |website=Early California History: An Overview |publisher=Library of Congress |access-date=June 5, 2015}}</ref> တစ်နှစ်တည်းမှာပင် မက္ကဆီကို-အမေရိကန်စစ်ပွဲ (၁၈၄၆-၄၈) ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=https://www.pbs.org/kpbs/theborder/history/timeline/5.html |title=The U.S. Mexican War |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=1999 |website=The Border |publisher=KPBS |access-date=June 5, 2015 |archive-date=7 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150507112602/http://www.pbs.org/kpbs/theborder/history/timeline/5.html }}{{break}}{{cite book |author1=Matthew Kachur |author2=Jon Sterngass |title=The Mexican-American War |url={{google books |plainurl=y |id=1g2ReKdEZfIC|page=25}} |date=July 1, 2006 |publisher=World Almanac Library |isbn=978-0-8368-7290-3 |pages=25–26 }}{{break}}{{cite book |author=Thomas M. Leonard |title=James K. Polk: A Clear and Unquestionable Destiny |url={{google books |plainurl=y |id=NQugPgduF0kC|page=141}} |date=2001 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-8420-2647-5 |pages=141–143 }}</ref> အမေရိကန် ရေတပ်ဗို်လ်ချုပ် ဂျွန် ဒီ ဆလုပ် မှ မွန်တေးရီ ပင်လယ်အော်သို့ ရွက်လွှင့်​ဝင်ရောက်၍ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ ကယ်လီဖိုးနီးယားသို့ ကျူးကျော်ခြင်း စတင်ခဲ့ကာ ကယ်လီဖိုးနီးယားမြောက်ပိုင်းသည် တစ်လအတွင်း အမေရိကန်တပ်များအောက်သို့ ခုခံခြင်း မပြုတော့ဘဲ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite book|author=Spencer Tucker (Militärhistoriker)|title=The Encyclopedia of the Mexican-American War: A Political, Social, and Military History|url= {{google books |plainurl=y |id=FZVQcZpic-8C|page=55}}|date=2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-85109-853-8|pages=55–56}}</ref>ကယ်လီဖိုးနီးယားတောင်ပိုင်းတွင် ခုခံတိုက်ခိုက်သည့် တိုက်ပွဲများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ကယ်လီဖိုးနီးယားနေထိုင်သူတို့နှင့် ချုပ်ဆိုသော ကာဟူရန်းဂါး စာချုပ်ကို ၁၈၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၃ တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးပြီးနောက် အမေရိကန်တို့သည် ကယ်လီဖိုးနီးယားကို ထိန်းချုပ်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|title=The Quarterly|url= {{google books |plainurl=y |id=3cE1AAAAIAAJ|page=199}}|date=1907|publisher=Historical Society of Southern California|pages=199–201}}{{break}}{{cite book|author1=Hunt Janin|author2=Ursula Carlson|title=The California Campaigns of the U.S.-Mexican War, 1846–1848|url= {{google books |plainurl=y |id=_ImhCAAAQBAJ|page=149}}|date=April 20, 2015|publisher=McFarland|isbn=978-1-4766-2093-0|pages=149–151}}</ref> ===အစောပိုင်း အမေရိကန်ခေတ်=== {{multiple image |direction=vertical |width=220 |image1=Chinese Gold Miners b.jpg |caption1=ကယ်လီဖိုးနီးယား ရွှေရှာပွဲ အချိန်က တွေ့ရသော တရုတ် သတ္တုတွင်း အလုပ်သမား |image2=Henry Clay Senate3.jpg |caption2=၁၈၅၀ သဘောတူညီချက်အရ ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် ပြည်ထောင်စုသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ |image3=SanFranciscoharbor1851c sharp.jpg |caption3= ဆန်ဖရန်စစ္စကို ဆိပ်ကမ်းတွင် တွေ့ရသော ကုန်တင်သင်္ဘော (၁၈၅၀-၅၁) |image4=2dMass3.jpg |caption4= အမေရိကန် ပြည်တွင်းစစ် အတွင်း ကယ်လီဖိုးနီးယား တပ်ရင်း ၁၀၀ ၏ တံခွန် |image5="The Driving of the Last Spike" painted by Thomas Hill.jpg|thumb|right|250px| |caption5=၁၈၆၉ ခုနှစ် ပထမဆုံး တိုက်ကို ဖြတ်၍ ဖောက်လုပ်ထားသော ရထားလမ်းအား ရေးဆွဲထားပုံ (ပန်းချီစရာ သောမတ်စ် ဟေးလ် ၏ "သည် လတ်စ် စပိုက်ခ်"]]. }} စစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်စေခဲ့သော ဂွါဒီလု ဟီဒဲဂို စာချုပ် (၁၈၄၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂ ရက်) အပြီးတွင် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်ဆုံး အပိုင်း အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော အော်လ်တာ ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် အမေရိကန်၏ ကယ်လီဖိုးနီးယားဒေသ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ကျန်ရှိနေသေးသော နယ်နိမိတ်ကို အမေရိကန်၏ နယ်နိမိတ်အသစ်များ ဖြစ်ကြသော အရီဇိုးနား၊ နီဗားဒါး၊ ကော်လိုရာဒို နှင့် ယူတား တို့အဖြစ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခဲ့ကြသည်။ လူဦးရေကျဲပါးပြီး မိုးခေါင်ရေရှားဒေသဖြစ်သော ယခင်ဘာဂျာကယ်လီဖိုးနီးယား၏ အောက်ပိုင်းသည် မက္ကဆီကို၏ အစိတ်အပိုင်း အဖြစ် ကျန်ရစ်သည်။ ၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် အော်လ်တာကယ်လီဖိုးနီးယား နေရာဟောင်းတွေ အခြေချနေထိုင်သူ စုစုပေါင်းမှာ ၈,၀၀၀ မကျော်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့ကြပြီး အမေရိကန် ရှေးဦးနေလူမျိုး ၁၀၀,၀၀၀ ခန့် ရှိကာ ၁၇၆၉ စပိန်တို့ အခြေချနေထိုင်ခြင်း မပြုခင်က ရှိသော လူဦးရေ ၃၀၀,၀၀၀ မှ ကျဆင်းသွားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Osborne2012">{{cite book|first=Thomas J. |last=Osborne|title=Pacific Eldorado: A History of Greater California|url= {{google books |plainurl=y |id=FvA3jL4CFCMC}}|date=November 29, 2012|publisher=Wiley|isbn=978-1-118-29217-4}}</ref> ၁၈၄၈ ခုနှစ် အမေရိကန် နယ်နိမိတ် အတွင်းသို့ မသွတ်သွင်းမီ တစ်ပတ် အလိုတွင်မှ ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင် ရွှေရှာတွေ့ခဲ့သည်။ ထိုအဖြစ်အပျက်သည် ပြည်နယ်၏ လူဦးရေပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု နှင့် ဘဏ္ဍာရေးကို ထာဝရ ပြောင်းလဲသွားစေခဲ့သည်။ မကြာမီတွင် ထိုနေရာသို့ လူများ အလုံးလိုက် အရင်းလိုက် ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့ကြပြီး ရွှေတူးသူ နှင့် သတ္တုတွင်းလုပ်သားများ ထောင်ချီ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ လူဦးရေသည် အမေရိကန်နိုင်ငံသားများ၊ ဥရောပသားများ၊ တရုတ်များ နှင့် အခြားလူမျိုးများဖြင့် မဟာကယ်လီဖိုးနီးယား ရွှေရှာပွဲကြီး အတွင် အလျှင်အမြန် တိုးပွားလာခဲ့သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယား အနေနှင့် ပြည်နယ် တစ်ခု အဖြစ် ရောက်ရှိခဲ့သော ၁၈၅၀ ခုနှစ်တွင် ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင် အခြေချနေထိုင်သူ ဦးရေမှာ ၁၀၀,၀၀၀ အထိ ဖြစ်လာသည်။ ၁၈၅၄ ခုနှစ်တွင် အခြေချနေထိုင်သူ ၃၀၀,၀၀၀ ကျော် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ <ref>{{cite web |title=California Gold Rush, 1848–1864 |url=http://www.learncalifornia.org/doc.asp?id=118 |website=Learn California.org, a site designed for the California Secretary of State |access-date=July 22, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727033216/http://www.learncalifornia.org/doc.asp?id=118 |archive-date=July 27, 2011 |accessdate=28 January 2021 |archivedate=27 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110727033216/http://www.learncalifornia.org/doc.asp?id=118 }}</ref>၁၈၄၇ မှ ၁၈၇၀ အတွင်းတွင် ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့၏ လူဦးရေမှ ၅၀၀ မှ ၁၅၀,၀၀၀ အထိ တိုးတက်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url= https://www.census.gov/history/www/through_the_decades/fast_facts/1870_fast_facts.html|title=1870 Fast Facts|work=United States Census Bureau|access-date=March 5, 2019|archive-url= https://web.archive.org/web/20190305053406/https://www.census.gov/history/www/through_the_decades/fast_facts/1870_fast_facts.html|archive-date=March 5, 2019|url-status=live}}</ref> ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် လူဦးရေကျဲပါးသော တိတ်ဆိတ် ငြိမ်သက်သော နေရာ အဖြစ်မှ ညတွင်းချင်းပင် အဓိက လူဦးရေထူထပ်သော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အစိုးရ ရုံးထိုင်ရာနေရာသည် စပိန်တို့ခေတ်နှင့် နောက်ပိုင်း မက္ကဆီကိုမှ အုပ်ချုပ်စဉ်ကာလ ၁၇၇၇ မှ ၁၈၄၅ အထိ မွန်တာရေးတွင် တည်ရှိခဲ့သည်။<ref name=nps>{{cite web |url=http://www.nps.gov/nr/travel/ca/intro.htm |title=Introduction |website=Early History of the California Coast |publisher=National Park Service |access-date=August 26, 2012 |archive-date=23 August 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070823164224/http://www.nps.gov/nr/travel/ca/intro.htm |url-status=dead}}</ref> အော်လ်တာ ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ နောက်ဆုံး မက္ကဆီကို အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ဖြစ်သော ပီယို ပီကိုသည် ၁၈၄၅ ခုနှစ်တွင် မြို့တော်ကို လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ အမေရိကန်တို့၏ သံရုံသည်လည်း မွန်တာရေးတွင်ပင် တည်ရှိပြီး သောမတ်စ် အို လာကင် ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ဖြစ်သည်။ ၁၈၄၉ ခုနှစ်တွင် ပြည်နယ်၏ ပထမဆုံး ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ညီလာခံကို မွန်တာရေးတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ညီလာခံ၏ ပထမဆုံး အလုပ်များထဲတွင် ပြည်နယ်မြို့တော်အသစ်တစ်ခု၏ နေရာကို ဆုံးဖြတ်ချက်ချရန် လည်း ပါဝင်သည်။ ပထမဆုံး ဥပဒေပြုအစည်းအဝေးကို ဆန်ဟိုဆေးတွင် ၁၈၅၀-၁၈၅၁တွင် ကျင်းပ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းကျင်းပပြုလုပ်သည့် နေရာများမှာ ဗာလေးဟိုး (၁၈၅၂-၁၈၅၃) နှင့် အနီးအနားရှိ ဘနီးရှား (၁၈၅၃-၁၈၅၄) တို့ ဖြစ်ကြပြီး ထိုနေရာများမှာလည်း ပြည့်စုံမှု မရှိကြောင်း နောက်ဆုံးတွင် သိရှိခဲ့သည်။ ၁၈၅၄ ခုနှစ်မှစ၍ မြို့တော်ကို ဆခရာမန်းတိုးသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး<ref name="Wilson 2006">{{cite book |last1=Wilson |first1=Dotson |last2=Ebbert |first2=Brian S. |date=2006 |title=California's Legislature |edition=2006 |url= http://www.leginfo.ca.gov/pdf/caleg11.pdf |location=Sacramento |publisher=California State Assembly }}</ref> ၁၈၆၂ တွင်သာ ဆခရာမန်းတိုးတွင် ရေကြီးသဖြင့် ဆန်ဖရန်စစ္စကိုတွင် ဥပဒေပြုအစည်းအဝေးကို ကျင်းပခဲ့သည်။ ပြည်နယ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ညီလာခံမှ ပြည်နယ်ဖွဲ့စည်းပုံ​အခြေခံ ဥပဒေကို အဆုံးသတ် အတည်ပြုခဲ့ပြီးနောက် အမေရိကန် ကွန်ဂရက်လွှတ်တော်တွင် ပြည်ထောင်စုသို့ ပြည်နယ်တစ်ခု အဖြစ်ဝင်ရောက်ရန် လျှောက်ထားခဲ့သည်။ ၁၈၅၀ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၉ ရက်တွင် ၁၈၅၀ ခုနှစ် ညှိနှိုင်းမှု၏ တစိတ်တပိုင်း အရ ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် လွတ်လပ်သောပြည်နယ် တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သဖြင့် စက်တင်ဘာ ၉ ရက်သည် ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ ပြည်နယ်ရုံးပိတ်ရက်နေ့ တစ်နေ့ ဖြစ်သည်။ [[အမေရိကန် ပြည်တွင်းစစ်]] (၁၈၆၁-၁၈၆၅) အတွင်း ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် အရှေ့ဘက် ဝါရှင်တန်သို့ ရွှေများပေးပို့ခဲ့ပြီး ပြည်ထောင်စုတပ်အား ထောက်ခံခဲ့သည်။<ref>[https://www.civilwar.org/learn/articles/10-facts-california-during-civil-war 10 Facts: California during the Civil War] Civil War Trust. Downloaded September 9, 2017.</ref> သို့သော်လည်း ပြည်နယ်အတွင်း တောင်ပိုင်းတပ်များကို ထောက်ခံသူများ အလွန်များပြားသဖြင့် ပြည်နယ်အနေနှင့် စစ်တပ် တပ်မကြီးများကို ယူနီယံ၏ စစ်ပွဲများတွင် ဝင်ရောက်တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန်အတွက် စေလွှတ်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ သို့သော်လည်း ပြည်ထောင်စုတပ်များအတွင်းရှိ တပ်ခွဲအချို့မှာ ကယ်လီဖိုနီးယားပြည်နယ်နှင့် ပတ်သက် ဆက်စပ်နေသည်။​ ဥပမာအားဖြင့် "ကယ်လီဖိုးနီးယား ၁၀၀" တပ်ရင်းတွင်ရှိသော တပ်သားအများစုမှာ ကယ်လီဖိုးနီးယားမှ ဖြစ်သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် ပြည်ထောင်စုသို့ ဝင်ရောက်ချိန်တွင် ကယ်လီဖိုးနီးယားမှ အခြားသော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အစိတ်အပိုင်းများသို့ ခရီးသွားရခြင်းသည် အချိန်ကုန်ပြီး အန္တရာယ်များသော အလုပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၁၉ နှစ်ကြာပြီးနောက် ၁၈၆၉ခုနှစ် ပြည်တွင်းစစ် အဆုံးသတ်ပြီးခါစတွင် ပထမဆုံးအမေရိကတိုက်ဖြတ် ရထားလမ်းပြီးစီးပြီးနောက် ပို၍ တိုက်ရိုက်ဖြစ်သော လမ်းကိုတည်ဆောက်နိုင်ခဲ့သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် သွားရန် လွယ်ကူသော နေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြည်နယ်၏ နေရာအတော်များများသည် သစ်သီးစိုက်ပျိုးရန်နှင့် ယေဘုယျအားဖြင့် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ပြုလုပ်ရန် သင့်လျော်သည်။ ဂျုံကို ကျယ်ပြန့်စွာ စိုက်ပြိုးကြပြီး အခြားသော ကောက်နှံပင်များ၊​ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ၊ ဝါ၊​ ပဲနှင့် သစ်သီးပင်များ (ကယ်လီဖိုးနီးယားတောင်ပိုင်းရှိ လိမ္မော်သီးများလည်း ပါဝင်သည်။)ကိုလည်း စိုက်ပျိုးကြကာ အလယ်တောင်ကြား နှင့် အခြားနေရာတို့တွင် ပြည်နယ်၏ ကြွယ်ဝလှသော စို်က်ပျိုးမွေးမြူရေးဆိုင်ရာ ထုတ်လုပ်မှုအတွက် အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ချပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ====ရှေးဦးနေ လူမျိုးများ==== [[File:Yokayo-People-at-Ukiah-California-1916.JPG|thumb|left|မန်ဒိုချီနိုကောင်တီ၊ အူကီယားရှိ ပိုမိုလူမျိုးတို့၏ ရွာတစ်ရွာ ဖြစ်သော ယိုကာယို (၁၉၁၆)]] အစောပိုင်း စပိန် နှင့် မက္ကဆီကိုတို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ မူလ ရှေးဦးနေ လူမျိုးများ၏ လူဦးရေမှာ ကြောက်မက်ဖွယ် ကောင်းလောက်အောင် ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ အားလုံးထဲတွင် အဓိက အကြောင်းရင်းမှာ ၎င်းတို့သယ်ဆောင်လာသော ကယ်လီဖိုးနီးယားရှိ လူမျိုးတို့အတွက် သဘာဝအလျောက် ခုခံအား မရှိသော ယူရေးရှားမှ ရောဂါများကြောင့် ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.learncalifornia.org/doc.asp?id=1617|title=Destruction of the California Indians|publisher=California Secretary of State|access-date=April 15, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111207115225/http://www.learncalifornia.org/doc.asp?id=1617|archive-date=December 7, 2011|accessdate=1 February 2021|archivedate=7 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111207115225/http://www.learncalifornia.org/doc.asp?id=1617}}</ref> အမေရိကန်အုပ်ချုပ်မှု အသစ်အောက်တွင်လည်း ရှေးဦးနေ လူမျိုးတို့အတွက် ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ ပြင်းထန်သော အစိုးရ ပေါ်လစီများသည် တိုးတက်မလာခဲ့ပေ။ အခြားသော အမေရိကန် ပြည်နယ်များ နည်းတူ ဒေသရင်း ရှေးဦးနေ လူမျိုးတို့သည် ဝင်ရောက်လာသော အမေရိကန် အခြေချနေထိုင်သူများ ဖြစ်သည့် သတ္တုတွင်းတူးသူများ၊​ ကျွဲနွားမွေးမြူသူများ နှင့် လယ်သမားများမှ ၎င်းတို့၏ မြေများမှ အတင်းအကြပ် ပြောင်းရွှေ့စေခြင်း ခံရသည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ လွတ်လပ်သော ပြည်နယ်တစ်ခု အနေနှင့် ဝင်ရောက်ခဲ့သော်လည်း လှည့်လည်သွားလာနေသော သို့မဟုတ် အထီးတည်းဖြစ်နေသာ ရက်အင်ဒီးယန်းများမှာ အန်ဂလို-အမေရိကန် သခင်အသစ်များ၏ ကျွန်ပြုမှုကို ၁၈၅၃ ခုနှစ် အစိုးရ နှင့် အင်ဒီးယန်းများကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေး ဥပဒေ အောက်တွင် ခံခဲ့ကြရသည်။ ထို့ပြင် ရှေးဦးနေ လူမျိုး ရာချီ အသတ်ခံရသည့် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများလည်း ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၁၈၅၀ ခုနှစ်နှင့် ၁၈၆၀ ခုနှစ်ကြားတွင် ကယ်လီဖိုးနီးယား အစိုးရသည် ဒေါ်လာ ၁.၅ သန်း (၂၅၀,၀၀၀ ခန့်မှာ ဖက်ဒရယ်အစိုးရမှ ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။) <ref>{{cite web |url= http://www.militarymuseum.org/MilitiaandIndians.html |title=California Militia and Expeditions Against the Indians, 1850–1859 |publisher=Militarymuseum.org |access-date=March 21, 2012}}</ref> ကို အသုံးပြု၍​ ကြေးစားစစ်သားများကို ငှားရမ်းကာ ၎င်းတို့၏ အလုပ်မှာ အခြေချနေထိုင်သူများအား ရှေဦးနေ လူမျိုးတို့၏ ရန်မှ ကာကွယ်ရန် အတွက် ဖြစ်သည်။ နောင် ဆယ်စုနှစ်များတွင် ဒေသရင်း လူတို့အား ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေများ နှင့် ရန်ချယ်ရီးယပ်စ် ခေါ် အခြေချ နေထိုင်ရာ နေရာများတွင် ထားရှိခဲ့ကြပြီး ထိုနေရာများမှာ သေးငယ်၍ တသီးတခြား ဖြစ်ပြီး သဘာဝ အရင်းအမြစ် အလုံအလောက် မရှိသည့်အပြင် ထိုဒေသတွင် နေထိုင်သူတို့ အသက်ဆက်ရန် အတွက် အစိုးရမှ ထောက်ပံ့ခြင်း လည်း မရှိပေ။ အကျိုးဆက်အားဖြင့် ကယ်လီဖိုးနီးယား တိုးတက်လာခြင်းသည် ဒေသရင်း နေထိုင်သူတို့အတွက် မုန်တိုင်းကြမ်း တစ်ခုသာ ဖြစ်သည်။ အချို့သော ပညာရှင်များနှင့် ဒေသရင်း အမေရိကန် တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများ ဖြစ်သည့် ဘင်ဂျမင် မက်ဒလေ နှင့် အက်ဒ် ကက်စတီလိုတို့မှ ကယ်လီဖိုးနီးယား အစိုးရ၏ ဆောင်ရွက်မှုများကို လူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှုဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url= http://www.cabrillo.edu/~crsmith/anth6_americanperiod.html;|archive-url= https://web.archive.org/web/20120511152205/http://www.cabrillo.edu/~crsmith/anth6_americanperiod.html|url-status=dead|title=see also Benjamin Madley, American Genocide: The California Indian Catastrophe, 1846–1873, Yale University Press, 2012.|archive-date=May 11, 2012}}</ref> ===၁၉၀၀ မှ ယနေ့ခေတ်=== [[File:Hollywood-Studios-1922.jpg|thumb|[[ဟောလိဝုဒ်]] ရုပ်ရှင် စတူဒီယိုများ ၊​၁၉၂၂]] နှစ်ဆယ်ရာစုအတွင်းတွင် ဂျပန်လူမျိုး ထောင်ပေါင်းများစွာတို့သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု သို့ ပြောင်းရွှေ့လာကြပြီး ကယ်လီဖိုးနီးယားသို့ ပြည်နယ်အတွင်း မြေဝယ်ယူရန် ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ပြည်နယ်အနေနှင့် ၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံခြားသားမြေယာ ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး အာရှသားပြောင်းရွှေ့လာသူများ မြေပိုင်ဆိုင်မှုကို တားမြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=The U.S. Mainland: Growth and Resistance |url=https://www.loc.gov/classroom-materials/immigration/japanese/the-us-mainland-growth-and-resistance/ |website=Library of Congress, Washington, D.C. 20540 USA}}</ref> ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်းတွင် ဂျပန်လူမျိုး အမေရိကန်နိုင်ငံသားတို့အား တူးလီးလိတ်ခ် နှင့် မန်ဇာနာ အစရှိသော အကျဉ်းစခန်းများတွင် ချုပ်နှောင်ထားခဲ့သည်။.<ref>{{cite web |title=Behind the Wire: Japanese Immigration and Relocation in U.S. History |url=https://www.loc.gov/classroom-materials/immigration/japanese/behind-the-wire/ |website=Library of Congress, Washington, D.C. 20540 USA |access-date=February 8, 2021}}</ref> ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်မှ ထိုသို့ ချုပ်နှောင်ခဲ့ခြင်းအား တရားဝင် ဝန်ချ တောင်းပန်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web |last1=Dil |first1=Cuneyt |title=California apologizes for Japanese American internment |url=https://apnews.com/article/4b9234383de4814974f81e78a1edaa95 |website=AP NEWS |access-date=February 8, 2021 |date=February 20, 2020}}</ref> ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် အဓိက အမေရိကတိုက်ဖြတ် အဝေးပြေးလမ်းမများ ဖြစ်ကြသော လင်ကွန်းအဝေးပြေးလမ်း နှင့် အဝေးပြေးလမ်း ၆၆ တို့ ပြီးစီးပြီးနောက် ကယ်လီဖိုးနီးယားသို့ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှု အရှိန်အဟုန်မြင့်လာခဲ့သည်။ ၁၉၀၀ မှ ၁၉၆၅ အတွင်းတွင် လူဦးရေသည် တစ်သန်းအောက် ရှိရာမှ ပြည်ထောင်စုတစ်ခုလုံးတွင် အများဆုံး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၄၀ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေစာရင်းဗျူရို၏ အစီရင်ခံစာအရ ကယ်လီဖိုးနီးယားလူဦးရေတွင် စပိန် ၆.၀% ၊ အာရှသား ၂.၄% နှင့် စပိန်မဟုတ်သူ လူဖြူ ၈၉.၅% ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=California—Race and Hispanic Origin: 1850 to 1990 |publisher=U.S. Census Bureau |url= https://www.census.gov/population/www/documentation/twps0056/twps0056.html |url-status=dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20141224151538/http://www.census.gov/population/www/documentation/twps0056/twps0056.html |archive-date=December 24, 2014 }}</ref> လူဦးရေအရ လိုအပ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းရန် အဓိက အင်ဂျင်နီယာဆိုင်ရာ ပရော့ဂျက်များ ဖြစ်ကြသော ကယ်လီဖိုးနီးယား ရေသယ်မြောင်း နှင့် လော့အိန်ဂျယ်လိစ် ရေသယ်မြောင်း၊​အိုရိုဗေးဆည် နှင့် ရှာစတာဆည်၊ ဆန်ဖရန် စစ္စကို-အော့ကလန် ပင်လယ်အော်တံတား နှင့် [[ဂိုးလ်ဒင်းဂိတ် တံတား]] စသည်တို့ကို ပြည်နယ်တဝှမ်းတွင် တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ပြည်နယ်အစိုးရမှ အဆင့်မြင့်ပညာရေး နှင့် ပတ်သက်၍ ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ မာစတာ ပလန် ကို ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင် စတင်ကျင့်သုံးခဲ့ပြီး အများပြည်သူဆိုင်ရာ ပညာရေးနှင့် ပတ်သက်၍ အလွန်စွမ်းအားပြည့်ဝသော စနစ်ကို တည်ထောင်ရန် အတွက် ဖြစ်သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် မပြင်းထန်သော မြေထဲပင်လယ် ရာသီဥတု၊ ဈေးပေါသောမြေ နှင့် ပြည်နယ်အတွင်းရှိ အမျိုးမျိုးသော ပထဝီ အနေအထားတို့ကြောင့် ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်သူများသည် ၁၉၂၀ ခုနှစ်များ အတွင်း၌ စတူဒီယို စနစ်များကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ စစ်လက်နည်ပစ္စည်း ၈.၇% ကို ထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး ပြည်နယ် ၄၈ ခုတွင် နယူးယောက် နှင့် မီရှီဂန်တို့၏ နောက် တတိယနေရာမှ လိုက်သည်။<ref>Peck, Merton J. & Scherer, Frederic M. ''The Weapons Acquisition Process: An Economic Analysis'' (1962) Harvard Business School p. 111</ref>သို့သော်လည်း ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် စစ်အတွင်း စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ သင်္ဘောများ (သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊ ကုန်တင်သင်္ဘောနှင့် ကုန်သည်သင်္ဘောများ ဖြစ်သော လစ်ဘာတီသင်္ဘော နှင့် ဗစ်ထရီသင်္ဘော တို့အပြင် စစ်သင်္ဘောများ) ထုတ်လုပ်ရာ၌ ပထမနေရာတွင် ရှိပြီး ဆန်ဒီယေးဂိုး၊ လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ် နှင့် ဆန်ဖရန်စစ္စကို ပင်လယ်အော်ဒေသ ရှိ ကုန်းတွင်း သင်္ဘောကျင်းများတွင် ထုတ်လုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/nr/travel/wwiibayarea/shipbuilding.htm|title=Shipbuilding Essay—World War II in the San Francisco Bay Area: A National Register of Historic Places Travel Itinerary|website=Nps.gov|access-date=7 February 2021|archive-date=30 June 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070630093056/http://www.nps.gov/nr/travel/wwIIbayarea/shipbuilding.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nps.gov/nr/travel/wwIIbayarea/ric.htm|title=Richmond Shipyard Number Three: World War II in the San Francisco Bay Area: A National Register of Historic Places Travel Itinerary|website=Nps.gov|access-date=7 February 2021|archive-date=26 June 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070626070052/http://www.nps.gov/nr/travel/wwIIbayarea/ric.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url= https://cdn.loc.gov/master/pnp/habshaer/ca/ca3300/ca3393/data/ca3393data.pdf|title=Rosie the Riveter National Historical Park, Kaiser Shipyards|website=Csn.loc.gov}}</ref><ref>{{cite web |url= https://www.youtube.com/watch?v=UhCiGY75wVw |title=Saving the Bay—The Greatest Shipbuilding Center in the World |publisher=KQED |date=August 11, 2010 |via=[[YouTube]]}}</ref> ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အပြီးတွင် လေကြောင်းအာကာသ နှင့် ကာကွယ်ရေးပစ္စည်း လုပ်ငန်း တို့ကြောင့် ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ စီးပွားရေးသည် များစွာ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး<ref name="BWatkins2012">{{cite news |title=How California Lost its Mojo |author=Bill Watkins |url=http://wညဘww.foxandhoundsdaily.com/2012/10/how-california-lost-its-mojo/ |newspaper=Fox and Hound Daily |date=October 10, 2012 |access-date=June 25, 2013 }}{{Dead link|date=October 2023 }}{{break}}{{cite book|author1=Nancy Kleniewski|author2=Alexander R. Thomas|title=Cities, Change, and Conflict: A Political Economy of Urban Life|url={{google books |plainurl=y |id=dWuQ70MtnIQC|page=91}}|access-date=June 26, 2013|date=March 1, 2010|publisher=Cengage Learning|isbn=978-0-495-81222-7|pages=91–92}}</ref> [[စစ်အေးတိုက်ပွဲ]] အပြီးတွင်မူ ၎င်းတို့၏ ပမာဏမှာ လျော့ကျလာခဲ့သည်။<ref name="BWatkins2012"/><ref>{{cite web |url=http://www.library.ca.gov/crb/08/08-005.pdf |title=Aerospace States' Incentives to Attract The Industry |author=Rosa Maria Moller |date=May 2008 |website=library.ca.gov |publisher=California Research Bureau |access-date=June 25, 2013 |pages=24–25 |accessdate=7 February 2021 |archivedate=24 August 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140824080139/http://www.library.ca.gov/crb/08/08-005.pdf }}{{break}}{{cite web |url=http://laedc.org/reports/AerospaceinSoCal_0812.pdf |title=The Aerospace Industry in Southern California |author=Robert A. Kleinhenz |author2=Kimberly Ritter-Martinez |author3=Rafael De Anda |author4=Elizabeth Avila |date=August 2012 |publisher=laedc.org |access-date=June 25, 2013 |page=10 |quote=In 1987, California accounted for one in four aerospace jobs nationally, and in Los Angeles County, the share was one in ten. Following the collapse of the Soviet Union and the end of the Cold War, the Department of Defense (DOD) sharply curtailed procurement spending. In 1995, DOD spending fell below $50 billion for the first time since 1982. Nowhere in the country were the changes in Pentagon outlays more apparent than in Southern California. |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512204822/http://laedc.org/reports/AerospaceinSoCal_0812.pdf |archive-date=May 12, 2013 }}{{break}}{{cite book |author1=Eric John Heikkila |author2=Rafael Pizarro |title=Southern California and the World |url= {{google books |plainurl=y|id=upaN7waaW7AC|page=18}} |access-date=June 25, 2013 |date=January 1, 2002 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=978-0-275-97112-0 |page=18}}{{break}}{{cite book |author=James Flanigan |title=Smile Southern California, You're the Center of the Universe: The Economy and People of a Global Region |url= {{google books |plainurl=y|id=T-_FMngVdI4C|page=25}} |access-date=June 25, 2013 |date=2009 |publisher=Stanford University Press |isbn=978-0-8047-5625-9 |page=25}}</ref> စတန်းဖို့ဒ် တက္ကသိုလ် နှင့် အင်ဂျင်နီယာဌာန၏ အကြီးအမှူး ဖရက်ဒရစ် တာမန်း တို့မှ မဟာဌာနများ နှင့် ဘွဲ့ရများကို ပြည်နယ်မှ ထွက်ခွာမည့် အစား ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင် ဆက်လက်နေထိုင်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့ပြီး [[ဆီလီကွန်တောင်ကြား]]ဟု ခေါ်သော မြင့်မားသည့် နည်းပညာဒေသ အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="Markoff">{{cite news|url= http://travel.nytimes.com/2009/04/17/travel/escapes/17Amer.html |title=Searching for Silicon Valley |last=Markoff |first=John |date=April 17, 2009 |work=The New York Times |access-date=February 26, 2011}}</ref> ထိုသို့သော ကြိုးစားအားထုတ်မှုများ၏ ရလဒ် အနေနှင့် ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် တကမ္ဘာလုံးရှိ ဖျော်ဖြေရေးနှင့် ဂီတ လုပ်ငန်းတို့၏ ဗဟိုဌာန ဖြစ်လာခဲ့ပြီး နည်းပညာ၊ အင်ဂျင်နီယာနှင့် လေကြောင်းအာကာသ လုပ်ငန်းတို့၏ ဗဟိုဌာန ဖြစ်လာကာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ဗဟိုဌာန ဖြစ်လာခဲ့သည်။.{{sfn|Cohen|2003|pages=115–116}} ဒေါ့ကွန်း အင်တာနက်ကုမ္ပဏီများ ဈေးထိုးကျမှု မတိုင်မီက ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ နိုင်ငံများနှင့် ယှဉ်ပါက ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံး စီးပွားရေး အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite book |author1=Clark Davis |author2=David Igler |title=The Human Tradition in California |url= {{google books |plainurl=y |id=6QxvAAAAQBAJ|page=11}} |date=August 1, 2002 |publisher=Rowman & Littlefield Publishers |isbn=978-1-4616-4431-6 |page=11}}{{break}}{{cite news |last=Treanor |first=Jill |date=July 17, 2001 |title=Pink slip season in Silicon Valley |url= https://www.theguardian.com/technology/2001/jul/17/internetnews.business |newspaper=The Guardian |location=United Kingdom |access-date=April 22, 2015 |quote=This micro-economy—the world's fifth largest economy in its own right—started to feel the pain of the new technology meltdown first.}}</ref> သို့သော်လည်း ကယ်လီဖိုးနီးယားတောင်ပိုင်းတွင် ၁၉၈၀ နှောင်းပိုင်း ကယ်လီဖိုးနီးယားတစ်ခုလုံးတွင် ၁၉၉၁ မှစ၍ နှစ်အများစုတွင် အခြေချနေထိုင်သူ လူဦးရေ အနှုတ်ပြလာခဲ့သည်။ ထိုအကြောင်းအရာကို မီဒီယာများမှ ကယ်လီဖိုးနီးယား မှ အစုလိုက်အပြုံလိုက်ထွက်ခွါမှုဟု ရည်ညွှန်းလေ့ ရှိကြသည်။.<ref>{{cite news |last=Taylor |first=Lisa |date=March 30, 1997 |title=Getting Out: The Great California Exodus: Remember us? We left Southern California looking for cheaper housing, employment opportunities and a better way of life. Well ... We're Ba-aack! |url= https://articles.latimes.com/1997-03-30/realestate/re-43524_1_southern-california |newspaper=Los Angeles Times |access-date=April 22, 2015}}</ref> [[File:HP garage front.JPG|thumb|left| ဆီလီကွန်တောင်ကြား မွေးဖွားရာ ဂိုဒေါင်။ ထိုနေရာတွင် စတန်းဖို့ဒ် တက္ကသိုလ် ဘွဲ့ရများ ဖြစ်ကြသော ဝီလီယမ် ဟျူးလက် နှင့် ဒေးဗစ် ပက်ကက်တို့မှ သူတို့၏ ပထမဆုံး ထုတ်ကုန်ကို ၁၉၃၀ ခုနှစ်များတွင် စတင်အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ကြသည်။]] နှစ်ဆယ်ရာစု၏ အလယ်ပိုင်းနှင့် နှောင်းပိုင်းတို့တွင် ပြည်နယ်အတွင်း လူမျိုးရေးနှင့် ပတ်သက်သော အဓိကရုဏ်းများ တစ်ကြိမ်ထက်မက ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ရဲများနှင့် အာဖရိက အမေရိကန်တို့အကြား တင်းမာမှုသည် အလုပ်လက်မဲ့ပြဿနာ နှင့် ဆင်းရဲမွဲတေမှုတို့နှင့် ပေါင်းစပ်ကာ ၁၉၆၅ ခု ဝပ် အဓိကရုဏ်းနှင့် ၁၉၉၂ ခုနှစ် ရော့ဒနီကင်း အဓိကရုဏ်း အစရှိသော ကြမ်းတမ်းသော အဓိကရုဏ်းများ ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ <ref>{{cite web |title=Watts Rebellion (Los Angeles) |url=https://kinginstitute.stanford.edu/encyclopedia/watts-rebellion-los-angeles |website=The Martin Luther King, Jr., Research and Education Institute |publisher=Stanford University |access-date=February 7, 2021 |language=en |date=June 12, 2017}}</ref><ref>{{cite web |last1=Sastry |first1=Anjuli |last2=Grisby Bates |first2=Karen |title=When LA Erupted In Anger: A Look Back At The Rodney King Riots |url=https://www.npr.org/2017/04/26/524744989/when-la-erupted-in-anger-a-look-back-at-the-rodney-king-riots |website=NPR.org |access-date=February 7, 2021 |language=en}}</ref> ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် သစ်နက်ပါတီ၏ ဗဟိုဌာန ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ထိုအဖွဲ့မှာ အာဖရိက အမေရိကန်တို့အား လူမျိုးရေး မတရားမှုများ အတွက် ဖြေရှင်းတိုက်ခိုက်ရန် လက်နက်တပ်ဆင်ပေးသော အဖွဲ့ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=The Black Panther Party: Challenging Police and Promoting Social Change |url=https://nmaahc.si.edu/blog-post/black-panther-party-challenging-police-and-promoting-social-change |website=National Museum of African American History and Culture |access-date=February 7, 2021 |language=en |date=July 23, 2019}}</ref> ထို့ပြင် မက္ကဆီကို၊ ဖိလစ်ပိုင်နှင့် အခြား ရွှေ့ပြောင်း လယ်ယာအလုပ်သမားများသည် ဆီဇာ ရှားဗက်ဇ် ၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် ၁၉၆၀ ခုနှစ်များနှင့် ၁၉၇၀ ခုနှစ်များအတွင်း လခပိုမိုရရှိရန် ဆန္ဒထုတ်ဖော်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web |last1=Pao |first1=Maureen |title=Cesar Chavez: The Life Behind A Legacy Of Farm Labor Rights |url=https://www.npr.org/2016/08/02/488428577/cesar-chavez-the-life-behind-a-legacy-of-farm-labor-rights |website=NPR.org |access-date=February 7, 2021 |language=en}}</ref> ၂၀ရာစုအတွင်း ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင် ကပ်ဆိုက်မှုကြီးနှစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၁၉၀၆ ခုနှစ် ဆန်ဖရန်စစ္စကို ငလျင်နှင့် ၁၉၂၈ ခုနှစ် စိန့်ဖရန်စစ် ဆည် ရေကြီးမှုတို့သည် အမေရိကန်သမိုင်းတွင် အသေအပျောက်အများဆုံး ကပ်ဆိုက်မှု အဖြစ် ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="IIIMcNeill2004">{{cite book |editor-last=Krech |editor-first=Shepard, III |editor2-last=Merchant |editor2-first=Carolyn |editor3-last=McNeill |editor3-first=John Robert |title=Encyclopedia of World Environmental History |volume=3: O-Z, Index |date=2004 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-93735-1 |pages=540– |url= {{google books |plainurl=y|id=Dmky95hwKr0C|page=540}} |access-date=November 23, 2012}}</ref> လေထုညစ်ညမ်းမှု ပြဿနာများကို လျှော့ချနိုင်ခဲ့သော်လည်း လေထုညစ်ညမ်းမှုနှင့် ဆက်စပ်သော ကျန်းမာရေး ပြဿနာများမှာ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားဆဲ ဖြစ်သည်။ မော်တော်ကား အိတ်ဇောပိုက်များနှင့် ပတ်သက်သော ဖက်ဒရယ် အဆင့်နှင့် ပြည်နယ်အဆင့် ကန့်သတ်မှု ဥပဒေများ ထုတ်ပြန်ပြီးနောက်တွင် ''စမောက်'' ဟု သိကြသော အညိုရောင် မြူများသည် သိသာစွာ လျော့ကျသွားခဲ့သည်။ <ref>William Deverell, and Greg Hise, eds. ''Land of Sunshine: An Environmental History of Metropolitan Los Angeles'' (2005).</ref><ref>James E. Krier, and Edmund Ursin, ''Pollution and Policy: A Case Essay on California and Federal Experience with Motor Vehicle Air Pollution, 1940–1975'' (1978)</ref> ၂၀၀၁ ခုနှစ် စွမ်းအင် အကျပ်အတည်းကြောင့် မီးအလှည့်ကျ ပြတ်တောက်မှုများ၊ ဓာတ်အားခမြင့်တက်မှုများနှင့် အနီးအနားပြည်နယ်များမှ ဓာတ်အားတင်သွင်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ကယ်လီဖိုးနီးယား တောင်ပိုင်း အက်ဒီဆင် ကုမ္ပဏီနှင့် ပစိဖိတ် ဓာတ်ငွေ့နှင့် လျှပ်စစ် ကုမ္ပဏီတို့မှာ ပြင်းထန်စွာ ဝေဖန်ခံခဲ့ရသည်။<ref>Severin Borenstein, [https://www.jstor.org/stable/2696582 "The Trouble With Electricity Markets: Understanding California's Restructuring Disaster"], ''Journal of Economic Perspectives'', Winter 2002, Vol. 16 Issue 1, pp. 191–211 (in JSTOR)</ref> မြို့ပြဒေသများတွင် အိမ်ဈေးမှာ ဆက်လက်မြင့်တက်နေဆဲဖြစ်ပြီး ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်လာ ၂၅,၀၀၀ တန်သော အသင့်အတင့်ရှိသော မြို့ပြဒေသရှိအိမ်မှာ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်လာ ၅ သိန်းနှင့် အထက် ဈေးပေါက်သည်။ လူအများအပြားမှာ ပိုမို၍ ကျေးလက်ကျသော ဒေသများတွင် နေထိုင်ခြင်းဖြင့် အိမ်ဝယ်နိုင်ကြပြီး အလုပ်သို့ အချိန်ကြာရှည်စွာ သွားလာကြကာ မြို့ပြဒေသများတွင် မြင့်မားသော လခဖြင့် အလုပ်လုပ်ကြသည်။ ဈေးကစားသူများမှာ နေထိုင်ရန် စိတ်ကူးမရှိသော်လည်း အိမ်များကို ဝယ်ယူကြပြီး လပိုင်းအတွင်းတွင် အမြတ်အစွန်း များစွာ ရှာဖွေနိုင်ကြကာ ထိုငွေကြေးကို အသုံးပြု၍ အိမ်ခြံမြေများထပ်၍ ဝယ်ယူကြသည်။ အိမ်အတွက် ငွေချေးငှားသော ကုမ္ပဏီများမှာ ဥပဒေအတိုင်း လိုက်နာကြသော်လည်း လူတိုင်းသည် အိမ်ဈေးထပ်၍ တက်မည်ဟု ယူဆကြသည်။ ၂၀၀၇-၈ ခုနှစ်တွင် အိမ်ခြံမြေပူပေါင်း ပေါက်ကွဲခဲ့ပြီး အိမ်ဈေးထိုးကျကာ အိမ်ဈေးတက်သော ကာလ ကုန်ဆုံးခဲ့သည်။ အိမ်ခြံမြေတန်ဖိုး ဘီလီယံပေါင်း ရာချီ၍ ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ပြီး ဘဏ်များမှ အိမ်ခြံမြေ သိမ်းဆည်းမှုများ များပြားလာခဲ့ကာ ငွေကြေးအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများမှာ အကြီးအကျယ် ထိခိုက်ခဲ့သည်။<ref>Robert M. Hardaway, ''The Great American Housing Bubble: The Road to Collapse'' (2011) p. 22</ref><ref>Stephen D. Cummings and Patrick B. Reddy, ''California after Arnold'' (2009) p. 102</ref> ၂၁ရာစုအတွင်း ရာသီဥတုအပြောင်းအလဲကြောင့် ဖြစ်ပွားသော မိုးခေါင်ရေရှားမှုများနှင့် မကြာခဏ တောမီးလောင်မှုများ ပြည်နယ်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last1=Wilson |first1=Scott |title=Fires, floods and free parking: California's unending fight against climate change |url=https://www.washingtonpost.com/graphics/2019/national/climate-environment/climate-change-california/ |website=Washington Post |date=December 5, 2019 |access-date=February 8, 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Flavelle |first1=Christopher |title=How California Became Ground Zero for Climate Disasters |url=https://www.nytimes.com/2020/09/20/climate/california-climate-change-fires.html |website=The New York Times |date=September 20, 2020 |access-date=February 8, 2021}}</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၇ ခုနှစ်အထိ အစဉ်တစိုက် ဖြစ်ပွားသော မိုးခေါင်ရေရှားမှုမှာ သမိုင်းတင်ပြီးကာလ အတွင်း အဆိုးရွားဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=California Facing Worst Drought on Record {{!}} NOAA Climate.gov |url=https://www.climate.gov/news-features/event-tracker/california-facing-worst-drought-record |website=www.climate.gov |access-date=February 8, 2021 |archive-date=7 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307005541/https://www.climate.gov/news-features/event-tracker/california-facing-worst-drought-record }}</ref>၂၀၁၈ ခုနှစ် တောမီးလောင်သည့် ရာသီမှာ ပြည်နယ်အတွက် အသေအပျောက်အများဆုံးနှင့် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုအများဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=2018 California Wildfires |url=https://www.census.gov/topics/preparedness/events/wildfires/2018-ca-wildfires.html |website=The United States Census Bureau |access-date=February 8, 2021 |language=EN-US}}</ref> ==ပထဝီဝင်== [[File:California Topography-MEDIUM.png|thumb|ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ မြေပြင်အသွင်ပြ မြေပုံ]] [[File:Big Sur June 2008.jpg|thumb|ဘစ်ဆား ကမ်းရိုးတန်း၊ မွန်တာရေး၏ တောင်ဘက် ဘစ်စဘီတံတား]] [[File:1 yosemite valley tunnel view 2010.JPG|thumb|[[ယိုဆဲမတီး အမျိုးသားဥယျာဉ်]]]] [[File:Joshua Tree National Park (California, USA) -- 2012 -- 5663.jpg|thumb|ဂျိုရှုဝါသစ်ပင် အမျိုးသားဥယျာဉ်အတွင်းရှိ ''Cylindropuntia bigelovii]] ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် အလက်စကာပြည်နယ် နှင့် တက္ကဆပ်ပြည်နယ်တို့ပြီးလျှင် ဧရိယာအနေနှင့် တတိယမြောက် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ <ref name="2000 population and housing">{{cite web |url= https://www.census.gov/prod/cen2000/phc3-us-pt1.pdf |title=2000 Census of Population and Housing |date=April 2004 |publisher=US Census Bureau |page=29 |access-date=December 25, 2009}}</ref>ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် ပထဝီအနေအထားအရ ဒေသနှစ်ခု အနေနှင့် ပိုင်းခြားထားသည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားတောင်ပိုင်းတွင် တောင်ဘက်ဆုံး ကောင်တီ ၁၀ ခုပါဝင်ပြီး<ref>{{cite journal |url= {{google books |plainurl=y |id=p04zAQAAMAAJ|page=1}} |pages=38–9 |title=Figures Show California's Motoring Supremacy |journal=Touring Topics |volume=8 |number=2 |date=March 1916}}</ref><ref>{{cite book |url= {{google books |plainurl=y |id=EXdAAQAAQBAJ|page=46}} |page=46 |title=Surfing about Music |last=Cooley |first=Timothy J. |publisher=University of California Press |date=2014 |isbn=978-0-520-95721-3}}</ref> ကယ်လီဖိုးနီးယားမြောက်ပိုင်းတွင် မြောက်ဘက်အကျဆုံး ကောင်တီ ၄၈ ခုပါဝင်သည်။<ref>{{cite news |access-date=September 7, 2014 |url= https://news.google.com/newspapers?nid=2245&dat=19630419&id=Rd8zAAAAIBAJ&pg=2786,2022902 |title=Westward Tilt: Northern California |first=Neil |last=Morgan |newspaper=Lodi News-Sentinel |location=Lodi, California |date=April 19, 1963}}</ref><ref>{{cite book |url= {{google books |plainurl=y |id=Kr8rAQAAMAAJ|page=6}} |page=6 |title=Kent Guide Manual (Harrison Narcotic Law) and Professional Registry |editor=John E. Kent |publisher=The Service Press |date=1917 |location=San Francisco}}</ref> မြောက်ဘက်တွင် အိုရီဂွန်ပြည်နယ်၊ အရှေ့ဘက်နှင့် အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် နီဗားဒါးပြည်နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် တောင်ဘက်တွင် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ် ဘာဂျာကယ်လီဖိုးနီးယားနှင့် နိုင်ငံတကာနယ်နိမိတ် ထိစပ်နေသည်။ (၎င်းတို့နှစ်ခု ပေါင်းစ၍ မြောက်အမေရိက၏ ကယ်လီဖိုးနီးယားဒေသ အဖြစ်တည်ရှိပြီး ဘာဂျာကယ်လီဖိုးနီးယား ဆာ လည်း အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်၏ အလယ်ပိုင်းတွင် ကယ်လီဖိုးနီးယား အလယ်ပိုင်းချိုင့်ဝှမ်း တည်ရှိပြီး အရှေ့ပိုင်းတွင် ဆီးရားနီဗားဒါးတောင်တန်း၊ အနောက်ပိုင်းတွင် ကမ်းရိုးတန်းတောင်တန်းများ၊ မြောက်ဘက်တွင် ကက်စကိတ်တောင်တန်းများနှင့် တောင်ပိုင်းတွင် တီဟာချာပီတောင်တန်းများက ဝိုင်းရံထားသည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ အလယ်ပိုင်းချိုင့်ဝှမ်းမှာ အထွက်ကောင်းသော စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး နှလုံးသည်းပွတ်ဒေသပင် ဖြစ်သည်။ ဆေခရာမန်တို-ဆန် ဝါကင် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်မှ နှစ်ပိုင်းပိုင်းခြားထားသောအပိုင်း၏ မြောက်ပိုင်းဖြစ်သည် ဆေခရာမန်တို ချိုင့်ဝှမ်းသည် ဆေခရာမန်တိုမြစ်၏ ရေဝေကြောအဖြစ် တည်ရှိပြီး တောင်ပိုင်းဖြစ်သော ဆန်ဝါကင် ချိုင့်ဝှမ်းသည် ဆန်ဝါကင်မြစ်၏ ရေဝေကြော အဖြစ် တည်ရှိသည်။ ချိုင့်ဝှမ်းနှစ်ခုစလုံးသည် ၎င်းတို့အတွင်း ဖြတ်သန်းစီးဆင်းစော မြစ်များ၏ အမည်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သောင်တူးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်နေသဖြင့် ဆေခရာမန်တိုနှင့် ဆန်ဝါကင် မြစ်တို့သည် ကုန်းတွင်း မြို့အချို့ကို ဆိပ်ကမ်းမြို့များအဖြစ် တည်ရှိစေရန် လုံလောက်သော ရေအနက် ရှိနေဆဲပင် ဖြစ်သည်။ ဆေခရာမန်တို ဆန်ဝါကင် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသသည် ပြည်နယ်အတွက် အရေးပါသော ရေပေးဝေသည့် အသက်သွေးကြောတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရေများကို မြစ်ဝကျွန်းပေါ်မှ ကျယ်ပြန့်စွာချိတ်ဆက်ထားသော ရေပန့်များ နှင့် တူးမြောင်းများ ကွန်ယက်ကို ဖြတ်သန်း၍ လမ်းကြောင်းလွှဲ သယ်ပို့သည်မှာ ပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၏ အရှည်နီးပါးပင် ဖြစ်ပြီး အလယ်ပိုင်း ချိုင့်ဝှမ်းသို့ လည်းကောင်း၊ ပြည်နယ်၏ ရေစီမံကိန်းများသို့ လည်းကောင်း၊ အခြားလိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းရန် အတွက်လည်းကောင်း အသုံးပြုသည်။ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသမှ ရေသည် ပြည်နယ်လူဦးရေ၏ သုံးပုံနှစ်ပုံနီးပါးဖြစ်သော လူဦးရေ ၂၃ သန်းအတွက် သောက်သုံးရေ အဖြစ် ပံ့ပိုးပေးပြီး ဆန်ဝါကင် ချိုင့်ဝှမ်းအနောက်ဘက်မှ လယ်သမားများအတွက်လည်း အသုံးဝင်စေသည်။ ဆူးဆန်းပင်လယ်အောင်သည် ဆေခရာမန်တိုနှင့် ဆန်ဝါကင်မြစ်တို့၏ မြစ်ဆုံတွင် တည်ရှိသည်။ ရေများသည် ကာကီးနက်ဇ် ရေလက်ကြားသို့ စီးဝင်ပြီး ၎င်းသည် ဆန်ဖရန်စစ္စကို ပင်လယ်အော်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းဖြစ်သော ဆန်ပါဘလို ပင်လယ်အော်သို့ စီးဝင်သည်။ ထိုမှတဆင့် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် ဂိုဒင်းဂိတ်ရေလက်ကြားဖြင့် ဆက်သွယ်နေသည်။ ချန်နယ်ကျွန်းများသည် တောင်ပိုင်းကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိပြီး ဖယ်ရယ်လွန်ကျွန်းများသည် ဆန်ဖရန်စစ္စကို၏ အနောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ဆီးရားနီဗားဒါး (စပိန်ဘာသာဖြင့် "နှင်းဖုံးသော တောင်တန်းများ") တွင် တဆက်တည်းဖြစ်သော ပြည်နယ် ၄၈ ခုတွင် အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်ဖြစ်သော ဝှစ်တနီတောင် ပါဝင်ပြီး {{convert|၁၄၅၀၅|ft|m}} မျှ မြင့်မားသည်။ <ref name=Mount_Whitney>{{cite ngs |id=GT1811|designation=Whitney|access-date=October 20, 2011}}</ref><ref name=USGS>{{cite web |url=http://egsc.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html |title=Elevations and Distances in the United States |publisher=[[United States Geological Survey]] |date=2001 |access-date=October 21, 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111015012701/http://egsc.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html |archive-date=October 15, 2011 |accessdate=29 May 2021 |archivedate=15 October 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111015012701/http://egsc.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html }}</ref><ref name="NAVD88">Elevation adjusted to [[North American Vertical Datum of 1988]].</ref> ထိုတောင်တန်းများတွင် ရေခဲများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေသောတောင်ထိပ်များကြောင့် ထင်ရှားသည့် ယိုဆဲမတီးတောင်ကြား ပါဝင်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင်အကြီးမားဆုံး အပင်ဖြစ်သည့် ဆီကွိုင်းယားပင် များ ရှိသည့် ဆီကွိုင်းယားအမျိုးသားဥယျာဉ်လည်းရှိကာ ပြည်နယ်အတွင်း ထုထည်အားဖြင့် အကြီးဆုံးဖြစ်သည့် နက်ရှိုင်းသောရေချိုရေကန်တစ်ခုဖြစ်သော တာဟိုးကန်လည်း ပါဝင်သည်။ ဆီးရားနီဗာဒါး၏ အရှေ့ဘက်တွင် အိုဝင်တောင်ကြားနှင့် မိုနိုကန်တို့ရှိပြီး ရွှေ့ပြောင်းငှက်တို့အတွက် မရှိမဖြစ် စားကျက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်၏ အနောက်ပိုင်းတွင် ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်အတွင်း ဧရိယာအားဖြင့် အကြီးမားဆုံး ရေချိုရေကန်ဖြစ်သည့် ကလီးယားကန် ရှိသည်။ တာဟိုးကန်သည် ပို၍ ကြီးမားသော်လည်း ၎င်းသည် ကယ်လီဖိုးနီးယားနှင့် နီဗားဒါး နယ်စပ်က ပိုင်းခြားထားသည်။ ဆီးရားနီဗားဒါးသည် ဆောင်းရာသီတွင် အာတိတ်ဒေသ အပူချိန်ရှိပြီး ဒါဇင်အနည်းငယ်မျှရှိသည့် သေးငယ်သော ရေခဲမြစ်များ ရှိပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ တောင်ဘက်အကျဆုံး ရေခဲမြစ်ဖြစ်သည့် ပါလူဆိတ် ရေခဲမြစ်လည်း တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ တူးလဲရီကန်သည် မစ္စစ္စမီမြစ်၏ အနောက်ဘက်တွင် အကြီးမားဆုံးသော ရေချိုကန်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရေခဲခေတ်မှ ကော်ကိုရန်ကန်၏ လက်ကျန်ဖြစ်သော တူးလဲရီရေကန်သည် ၂၀ရာစု အစောပိုင်းတွင် ၎င်းသို့စီးဝင်သော မြစ်လက်တက်များကို စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးဆိုင်ရာ ဆည်မြောင်းအသုံးချမှုနှင့် စည်ပင်ရေပေးဝေရေး အသုံးပြုမှုတို့ကြောင့် ခမ်းခြောက်သွားခဲ့သည်။ <ref>{{cite news |title=The Dried-Up Heart of California's Water Dilemma |url=https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2017-04-26/the-dried-up-heart-of-california-s-water-dilemma |work=Bloomberg |date=April 26, 2017}}</ref> ပြည်နယ်၏ မြေမျက်နှာပြင်ဧရိယာ၏ ၄၅ ရာခိုင်နှုန်းမှာ သစ်တောများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားပြီး <ref name="Forestry 2003">{{cite book |last1=Laaksonen-Craig |first1=Susanna |last2=Goldman |first2=George |last3=McKillop |first3=William |title=Forestry, Forest Products, and Forest Products Consumption in California |publisher=University of California—Division of Agriculture and Natural Resources |date=2003 |location=Davis, California |page=1 |url=http://anrcatalog.ucdavis.edu/pdf/8070.pdf |isbn=978-1-60107-248-1 |access-date=December 12, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110221195646/http://anrcatalog.ucdavis.edu/pdf/8070.pdf |archive-date=February 21, 2011 |url-status=dead }}</ref> ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင်ရှိသော ထင်းရှူးမျိုးစိတ်များ၏ အမျိုးအစားကွဲပြားမှုမှာ အခြားမည်သည့်ပြည်နယ်မှ မယှဉ်နိုင်ပေ။ ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် အလက်စကာပြည်နယ်မှ အပ အခြားပြည်နယ်များထက် ပို၍ သစ်တောထူထပ်သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယား ဝှိုက်တောင်ကုန်းများရှိ သစ်ပင်အများစုမှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် သက်တမ်းအရင့်ဆုံးဖြစ်ပြီး ဘရစ်စတယ်ကုန်းထင်းရူးပင် တစ်ပင်မှာ နှစ် ၅,၀၀၀ ကျော် သက်တမ်းရှိသည်။ <ref name=Lanner>{{cite book|last=Lanner|first=RM|date=2007|title=The Bristlecone Book|url=https://archive.org/details/bristleconebookn0000lann|publisher=Mountain Press|page=[https://archive.org/details/bristleconebookn0000lann/page/14 14]|isbn=978-0-87842-538-9}}</ref><ref name=oldest>{{cite web |url= http://www.rmtrr.org/oldlist.htm|title=Oldlist|publisher=Rocky Mountain Tree Ring Research|access-date=January 8, 2013}}</ref> တောင်ပိုင်းတွင် ကုန်းတွင်းပိုင်းရှိ ကြီးမားသော ရေငံရေကန်ဖြစ်သည့် ဆော်လတန်ပင်လယ် ရှိသည်။ တောင်ဘက်အလယ်ပိုင်းရှိ သဲကန္တာကို မိုဟာဗီသဲကန္တာရဟု ခေါ်တွင်သည်။ မိုဟာဗီ၏ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် သေမင်းချိုင့်ဝှမ်းရှိပြီး ၎င်းတွင် မြောက်အမေရိကရှိ အနိမ့်ဆုံးနှင့် အပူဆုံးနေရာဖြစ်သည့် {{convert|−၂၇၉|ft|m}}မျှ နိမ့်သည့် ဘက်ဝါးတားချိုင့်ဝှမ်း ပါဝင်သည်။ <ref name=NED/> သေမင်းချိုင့်ဝှမ်းမှ ဝှစ်တနီတောင်ထိပ်သို့ ဒေါင်လိုက်တိုင်းမည်ဆိုပါက {{convert|၉၀|mi|km}} ထက်နည်းသည်။ တကမ်တမ်းတွင်တော့ ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ အရှေ့တောင်ပိုင်းသည် ခြောက်သွေ့ပြီး ပူပြင်းသော ကန္တာရဖြစ်ကာ နွေရာသီအတွင်း အလွန်မြင့်မားသည် အပူချိန် အမြဲရှိတတ်သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ အရှေ့တောင်ဘက် နယ်နိမိတ်ဖြစ်သော ကော်လိုရာဒိုပြည်နယ်နှင့် ထိစပ်နေသော နေရာမှာ ကော်လိုရာဒိုမြစ်ဖြင့် ပိုင်းခြားထားပြီး ပြည်နယ်တောင်ပိုင်းသည် ၎င်းတို့၏ သောက်သုံးရေ တစ်ဝက်ခန့်ကို ထိုမြစ်မှ ရရှိသည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားရှိ မြို့တော်အများစုမှာ ကယ်လီဖိုးနီးယားမြောက်ပိုင်းရှိ ဆန်ဖရန်စစ္စကိုပင်လယ်အော်ဒေသ သို့မဟုတ် ဆေခရာမန်တို မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဒေသတွင် လည်းကောင်း၊ ကယ်လီဖိုးနီးယားတောင်ပိုင်းရှိ လော့အိန်ဂျယ်လိစ်ဒေသ၊ ရေးဗားဆိုက်-ဆန်ဘာနာဒီနို-အင်လန်း အင်ပိုင်ယာဒေသ သို့မဟုတ် ဆန်ဒီယေးဂိုး မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဒေသ တို့တွင် လည်းကောင်းတည်ရှိသည်။ လော့အိန်ဂျယ်လိစ်ဒေသ၊ ပင်လယ်အော်ဒေသ နှင့် ဆန်ဒီယေးဂိုး မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဒေသတို့မှ ကယ်လီဖိုးနီးယားကမ်းရိုးတန်းတွင်ရှိသော အဓိက မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဒေသအများအပြားတွင် ပါဝင်သည်။ ပစိဖိတ်မီးကွင်းဒေသတွင် ပါဝင်သဖြင့် ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင် ဆူနာမီများ၊ ရေကြီးမှုများ၊ မိုးခေါင်ရေရှားမှုများ၊ ဆန်တာအနာ လေတိုက်ခတ်မှုများ၊ တောမီးလောင်ကျွမ်းမှုများ၊ မတ်စောက်သောဒေသတွင် မြေပြိုကျမှုများ စသည်ဖြင့် ဖြစ်ပွားလေ့ ရှိပြီး မီးတောင်အချို့လည်း ရှိသည်။ ပြည်နယ်အတွင်း ပြတ်ရွေ့အချို့ ဖြတ်သန်းသွားသဖြင့် ငလျင်လှုပ်မှုများ မကြာခဏ ဖြစ်ပွားလေ့ ရှိသည်။ အကြီးဆုံး ပြတ်ရွေ့မှာ ဆန်ဒန်ဒရီးယပ်စ်ပြတ်ရွေ့ ဖြစ်သည်။ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ငလျင်လှုပ်မှု ၃၇,၀၀၀ မျှ မှတ်တမ်းရှိသော်လည်း အများစုမှ ခံစားသိရှိနိုင်မှု ရှိအောင် မပြင်းထန်ပေ။<ref>{{cite web |url=http://seismo.berkeley.edu/faq/rate_of_seism.html |title=Frequently Asked Questions |publisher=Seismo.berkeley.edu |access-date=April 22, 2011 |archive-date=1 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501082117/http://seismo.berkeley.edu/faq/rate_of_seism.html |url-status=dead }}</ref> ===ရာသီဥတု=== [[File:California Köppen.gif|thumb|ကယ်လီဖိုးနီးယားရှိ [[ကော့(ခ်)ပန်ရာသီဥတုခွဲခြားမှုများ|ကော့(ခ်)ပန်ရာသီဥတု]] အမျိုးအစားများ]] ပြည်နယ်၏ နေရာအတော်များများတွင် မြေထဲပင်လယ်ရာသီဥတု ရှိသော်လည်း ပြည်နယ်၏ ကြီးမားသော အရွယ်အစားကြောင့် ဝင်ရိုးစွန်း ရာသီဥတုမှ အပူပိုင်းဆန်သော ရာသီဥတုအထိ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားသည်။ အေးမြသော ကမ်းလွန် ကယ်လီဖိုးနီးယား ရေစီကြောင်းသည် ကမ်းရိုးတန်းအနီး မြူများကို မကြာခဏ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ကုန်းတွင်းပိုင်းသို့ ပိုမို ရောက်ရှိသောအခါတွင် ပိုမိုအေးမြသော ဆောင်းရာသီနှင့် ပိုမိုပူပြင်းသော နွေရာသီတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ပင်လယ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော ရာသီဥတု သမမျှတမှုကြောင့် ကမ်းရိုးတန်းတလျှောက် လော့အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့နှင့် ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့တို့၏ နွေရာသီ အပူချိန်မှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဒေသများတွင် အအေးဆုံး ဖြစ်ပြီး လတ္တီကျုတူသော အတွင်းပိုင်းနေရာများနှင့် မြောက်အမေရိကတိုက်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းနေရာများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ထူးခြားစွာ အေးမြနေသည်။ မက္ကဆီကိုနှင့် နယ်စပ်ဖြစ်သော ဆန်ဒီယေးဂိုမြို့၏ ကမ်းရိုးတန်းသည် တဆက်တည်းဖြစ်သော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ နေရာအများစုထက် နွေရာသီတွင် ပိုမိုအေးမြနေတတ်သည်။ ကုန်းတွင်းပိုင်းသို့ မိုင်အနည်းငယ်မျှ ဝင်ရောက်သွားသော အခါတွင် နွေရာသီ အပူချိန် ပြင်းထန်မှုသည် သိသာစွာ မြင့်မားပြီး လော့အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့လည်ခေါင်တွင်ပင် ကမ်းရိုးတန်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ဒီဂရီ အနည်းငယ်မျှ ပိုမိုပူပြင်းနေလေ့ ရှိသည်။ ထိုသို့သော မိုက်ခရိုရာသီဥတု သွင်ပြင်ကို ပင်လယ်အော်ဒေသ၏ ရာသီဥတုတွင်လည်း တွေ့မြင်ရသည်။ ပင်လယ်နှင့် မထိစပ်သော ဒေသများသည် အနီးအနားရှိ သမုဒ္ဒရာနှင့် နီးစပ်သောဒေသများထက် နွေရာသီတွင် သိသာစွာ ပူပြင်းလေ့ ရှိသည်။ ပြည်နယ်၏ မြောက်ပိုင်းသည် တောင်ပိုင်းထက် ပိုမို၍ မိုးရွာသွန်းလေ့ ရှိသည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ တောင်တန်းများကလည်း ရာသီဥတုကို ပြောင်းလဲစေသည်။ ပြည်နယ်၏ မိုးအများဆုံး အပိုင်းမှာ အနောက်ဘက်သို့ မျက်နှာမူထားသော တောင်တန်း၏ ဆင်ခြေလျှောများ ဖြစ်သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယား အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် အပူချိန်လျော့နည်းသော ရာသီဥတု ရှိသည်။ အလယ်ပိုင်းတောင်ကြားဒေသတွင် မြေထဲပင်လယ်ရာသီဥတုရှိပြီး ကမ်းရိုးတန်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ပိုမိုပြင်းထန်ပူပြင်းသော အပူချိန် ရှိသည်။ ဆီးရားနီဗားဒါးတွင် အယ်လ်ပ်စ်တောင်တန်း ရာသီဥတု ရှိပြီး ဆောင်းရာသီတွင် နှင်းကျကာ နွေရာသီတွင် အပူချိန် အနည်းငယ်မှ အသင့်အတင့် အထိ ရှိသည်။ [[File:Death Valley Mesquite Sand Dunes.jpg|thumb|မိုဟာဗီသဲကန္တာရအတွင်းမှ သေမင်းချိုင့်ဝှမ်း]] [[File:20200910-FS-Sierra-tls-122 (50333277868).jpg|thumb|ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ် သမိုင်းတလျှောက် အကြီးမားဆုံး တောမီးလောင်ကျွမ်းမှု အခု ၂၀ မှ ၅ ခုသည် ၂၀၂၀ တောမီးလောင်ကျွမ်းသည့် ရာသီတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။]] ကယ်လီဖိုးနီးယားရှိ တောင်ကုန်းတောင်တန်းများသည် အရှေ့ဘက်ခြမ်းတွင် မိုးကွယ်ရပ်ဝန်းကို ဖြစ်ပေါ်စေသဖြင့် ကျယ်ပြန့်သော ကန္တာရများကို ပေါ်ထွန်းစေသည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယား အရှေ့ခြမ်းရှိ ကုန်းမြေမြင့်သော ကန္တာရများတွင် ပူပြင်းသော နွေရာသီနှင့် အေးမြသော ဆောင်းရာသီ ရှိသည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားတောင်ပိုင်း အရှေ့ဘက်ရှိ ကုန်းမြေနိမ့်သော ကန္တာရများတွင်မူ ပူပြင်းသော နွေရာသီနှင့် နှင်းမရှိသလောက်ဖြစ်သော မပြင်းထန်သော ဆောင်းရာသီရှိသည်။ သေမင်းချိုင့်ဝှမ်းဟု အမည်တွင်သော ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အောက်နိမ့်ကျသော အပိုင်းများ ကျယ်ပြန့်စွာပါဝင်သည့် ကန္တာရမှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အပူပြင်းဆုံးဒေသ အပူချိန်အမြင့်မားဆုံးဒေသအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။<ref name=newRecord>{{cite journal|last=El Fadli|first=K. I. |title=World Meteorological Organization Assessment of the Purported World Record 58{{nbs}}°C Temperature Extreme at El Azizia, Libya (September 13, 1922)|journal=Bulletin of the American Meteorological Society|date=September 2012|doi=10.1175/BAMS-D-12-00093.1|volume=94|issue=2|page=199|display-authors=etal|bibcode=2013BAMS...94..199E|doi-access=free}} (The 136.4{{nbs}}°F (58{{nbs}}°C), claimed by 'Aziziya, Libya, on September 13, 1922, has been officially deemed invalid by the World Meteorological Organization.)</ref><ref>{{cite web |title=World Meteorological Organization World Weather / Climate Extremes Archive |url=http://wmo.asu.edu/world-highest-temperature |access-date=January 10, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104143844/http://wmo.asu.edu/world-highest-temperature |archive-date=January 4, 2013 |accessdate=1 June 2021 |archivedate=4 January 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130104143844/http://wmo.asu.edu/world-highest-temperature }}</ref>{{convert|၁၃၄|°F|°C|1}},အား ၁၉၁၃ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁၀ ရက်တွင် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင် အနိမ့်ဆုံးအဖြစ် စံချိန်တင်ထားသော အပူချိန်မှာ {{convert|−၄၅|°F}} ဖြစ်ပြီး ၁၉၃၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်တွင် ဘိုကာ တွင် မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Weather Data: California, Boca, 1937, January |url= https://geographic.org/global_weather/weather_data.php?month=01&year=1937&id=USC00040931&path=weather_stations/usc0000000_usc0045999/USC00040931.dly&name=Boca&country=California |access-date=June 26, 2020 }}</ref> အောက်တွင်ဖော်ပြထားသော ဇယားတွင် ဇန်နဝါရီလမှ ဩဂုတ်လအထိ ပြည်နယ်တဝှမ်းရှိ ရွေးချယ်ထားသော နေရာများတွင် ရှိသော ပျမ်းမျှအပူချိန်ကို ဖော်ပြထားသည်။ အချို့နေရာများမှာ လူဦးရေ ထူထပ်သော နေရာများ ဖြစ်ပြီး အချို့မှာ လူဦးရေ မထူထပ်ပေ။ ယူရေးကားမြို့ အနီးရှိ နွေရာသီတွင် အေးမြသော အပူချိန်ရှိသည့် ဟမ်းဘို့ပင်လယ်အော်ဒေသ၊ သေမင်းချိုင့်ဝှမ်း၏ အလွန်ပူပြင်းသော အပူချိန် နှင့် ဆီးရားနီဗာဒါးရှိ မမ်မို့ရေကန်ဒေသရှိ တောင်ပေါ်ရာသီဥတုတို့ ပါဝင်သည်။ {|class="wikitable sortable" style="margin:auto;" |+Average temperatures and precipitation for selected communities in California<ref name="California climate averages">{{cite web|url=http://www.weatherbase.com/weather/city.php3?c=US&s=CA&statename=California-United-States-of-America|title=California climate averages|publisher=Weatherbase|access-date=January 26, 2018|archive-date=31 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151231215757/http://www.weatherbase.com/weather/city.php3?c=US&s=CA&statename=California-United-States-of-America|url-status=dead}}</ref> |- !Location ! ဩဂုတ်{{break}}(°F) ! ဩဂုတ်{{break}}(°C) ! ဇန်နဝါရီ{{break}}(°F) ! ဇန်နဝါရီ{{break}}(°C) ! နှစ်စဉ်{{break}}မိုးရေချိန်{{break}}(mm/in) |- |[[လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့]] ||၈၃/၆၄ ||၂၉/၁၈ ||၆၆/၄၈ ||၂၀/၈ ||၃၇၇/၁၅ |- |လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်||75/64 ||23/18 ||65/49 ||18/9 ||326/13 |- |ဆန်ဒီယေးဂိုးမြို့ ||76/67 ||24/19 ||65/49 ||18/9 ||262/10 |- |ဆန်ဟိုဆေးမြို့ ||82/58 ||27/14 ||58/42 ||14/5 ||401/16 |- |[[ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့]] ||67/54 ||20/12 ||56/46 ||14/8 ||538/21 |- |ဖရန်ဆို ||97/66 ||34/19 ||55/38 ||12/3 ||292/11 |- |ဆေခရာမန်တိုမြို့ ||91/58 ||33/14 ||54/39 ||12/3 ||469/18 |- |အော့ကလန်မြို့ ||73/58 ||23/14 ||58/44 ||14/7 ||588/23 |- |ဘိတ်ကာဖီး ||96/69 ||36/21 ||56/39 ||13/3 ||165/7 |- |ရေးဗားဆိုက် ||94/60 ||35/18 ||67/39 ||19/4 ||260/10 |- |ယူရေးကား ||62/53 ||16/11 ||54/41 ||12/5 ||960/38 |- |သေမင်းချိုင့်ဝှမ်း ||115/86 ||46/30 ||67/40 ||19/4 ||60/2 |- |မမ်မို့ရေကန်များ ||77/45 ||25/7 ||40/15 ||4/ −9 ||583/23 |} ===ဂေဟစနစ်=== {{multiple image|align=right|direction=vertical|width=200|image1=Mount Whitney 2003-03-25.jpg|image2=Badwater elevation sign.jpg|footer= ဝှစ်တနီတောင်ထိပ် (ထိပ်) သည် သေမင်းတောင်ကြား (အောက်)ရှိ ဘက်ဝါးတားချိုင့်ဝှမ်းမှ {{convert|၉၀|mi|km}} မကျ ကွာဝေးသည်။}} ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြွယ်ဝဆုံးနှင့် အမျိုးအစား အစုံလင်ဆုံး ဒေသတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် မျိုးသုဉ်းလုနီးပါး ဖြစ်နေသော ဂေဟစနစ် အချို့ တည်ရှိသည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားသည် အာတိတ်အနီးလောက၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ပြီး ကုန်းမြေဆိုင်ရာဇီဝရပ်ဝန်းအချို့ ဖြန့်ကျက်တည်ရှိသည်။ <ref name="Checklist of the Scarabaeoidea of the Nearctic Realm">{{cite web |url= http://www.iscc.ca.gov/docs/CaliforniaInvasiveSpeciesList.pdf |title=Checklist of the Scarabaeoidea of the Nearctic Realm|publisher=digitalcommons.unl.edu (University of Nebraska State: Papers in Entomology)|date=2003|access-date=October 5, 2010}}</ref> ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင် ဒေသရင်း သီးသန့်ဖြစ်သော မျိုးစိတ် အမြောက်အမြား ရှိပြီး အခြားနေရာများတွင် သေဆုံးပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သော ကမ္ဘာဦးအစ မျိုးစိတ်များလည်း ပါဝင်ကာ ကက်တလီနား အိုင်ရွန်းဝုဒ် (Lyonothamnus floribundus) အစရှိသော အပင်များ ဖြစ်သည်။ အခြားသော ဒေသရင်းသီးသန့် မျိုးစိတ်များမှာ မျိုးကွဲထွက်ခြင်း နှင့် နေရာဒေသကိုလိုက်၍ အသစ်ဖြစ်ပေါ်ခြင်း အားဖြင့် အစပြုခဲ့ကြပြီး မျိုးစိတ်အမျိုးမျိုးတို့မှာ ဘိုးစဉ်ဘောင်ဆက် တစ်ခုတည်း ဖြစ်သော်လည်း ကယ်လီဖိုးနီးယား လီလက် (''Ceanothus'') အစရှိသော အမျိုးမျိုး ကွဲပြားသော ဂေဟစနစ် အခြေအနေများကို အခွင့်ကောင်းယူ၍ ရှင်သန်ဖွံ့ဖြိုးခဲ့ကြသည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ ဒေသရင်း မျိုးစိတ်များမှာ မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်မည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရပြီး မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးခြင်း၊ သစ်ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ စားကျက်မြေ အလွန်အကျွံ ချဲ့ထွင်ခြင်းနှင့် ၎င်းတို့ တည်ရှိရာဒေသအတွင်းသို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာကြသည့် သူစိမ်းမျိုးစိတ်များ ရောက်ရှိလာခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ===ဒေသရင်းအပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်များ=== ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်သည် ဒေသရင်းအပင်များ စုစည်းမှုနှင့် ပတ်သက်၍ ၎င်းတို့၏ အဆင့်မြင့်မှုကို ဝင့်ကြွားရသော ဒေသဖြစ်ကာ အကြီးဆုံး သစ်ပင်၊ အမြင့်ဆုံး သစ်ပင် နှင့် သက်တမ်းအရင့်ဆုံး သစ်ပင် စသည်တို့ ရှိခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ ဒေသရင်း မြက်များမှာ နှစ်ရှည်ပင်များ ဖြစ်သည်။<ref name="Restoring Native Grasses">{{Cite journal |last=David Elstein |date=May 2004 |title=Restoring California's Native Grasses |url=http://www.ars.usda.gov/is/AR/archive/may04/grass0504.htm |journal=Agricultural Research Magazine |volume=52 |issue=5 |page=17 |access-date=December 25, 2009}}</ref> ဥရောပသားတို့ ရောက်ရှိလာပြီးနောက် ၎င်းတို့နေရာတွင် ကျူးကျော်လာသည့် မျိုးစိတ်များဖြစ်သည့် ဥရောပ၏ တစ်နှစ်တာမြက်ပင်များ အစားထိုးဝင်ရောက်လာခဲ့သဖြင့် ယနေ့ခေတ်တွင် ကယ်လီဖိုနီးယား၏ တောင်ကုန်းများသည် နွေရာသီတွင် ရွှေညိုရောင် အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားလေ့ ရှိသည်။ <ref name="The California Invasive Species List">{{Cite web |date=April 21, 2010 |title=The California Invasive Species List |url=http://www.iscc.ca.gov/docs/CaliforniaInvasiveSpeciesList.pdf |access-date=October 5, 2010 |publisher=iscc.ca.gov (California Invasive Species Advisory Committee)}}</ref> ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင် ရာသီဥတုနှင့် မြေမျက်နှာသွင်ပြင်များ ကျယ်ပြန့်စွာ ကွဲပြားခြားနားပြီး ပြည်နယ်တွင်း သက်ရှိဇုန် ၆ ခု ရှိကာ ၎င်းတို့မှာ ဆိုနိရန်ကန္တာရ ၊ ဆိုနိုရန် အမြင့်ပိုင်း (တောင်ကုန်းနိမ့် ဒေသနှင့် အချို့သော ကမ်းရိုးတန်းဒေသများ) ၊ အပြောင်းအလဲ (ကမ်းရိုးတန်းဒေသနှင့် စိုစွတ်သော အရှေ့မြောက်ကောင်တီများ) နှင့် ပြည်နယ်၏ အမြင့်ဆုံး အပိုင်းများ ဖြစ်သော ကနေဒီယန်၊ ဟတ်ဒ်ဆိုနီယန် နှင့် အာတိတ်ဇုန်တို့ ဖြစ်သည်။ <ref name="California: flora and fauna">{{Cite web |date=2010 |title=California: flora and fauna |url=http://www.city-data.com/states/California-Flora-and-fauna.html |access-date=September 7, 2010 |publisher=city-data.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307020242/http://www.city-data.com/states/California-Flora-and-fauna.html |archive-date=7 March 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Image:JoshuaTree 20140907.jpg|thumb|upright|ကယ်လီဖိုးနီးယား ယောရှုပင်အရပ်ရှိ ယောရှုပင်]] အနိမ့်ပိုင်း ဆိုနိုရန်ဇုန် အတွင်းရှိ ခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုရှိသော ဒေသတွင် ရှိသော အပင်များမှာ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားသော ဒေသခံ မိုးခေါင်ရေရှားဆူးပင်များ၊ မက်စကွိုက်ပင်များ နှင့် ပါလိုဗာဒီပင်များ တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယောရှုပင်များကို မိုဟာဗီ ကန္တာရအတွင်းတွင် တွေ့ ရသည်။ ပန်းပွင့်သော အပင်များတွင် မှင်စာကန္တာရဘိန်းပင် နှင့် အမျိုးမျိုးသော မေမြို့ပန်းပင်များ ဖြစ်ကြသည်။ အလယ်ပိုင်း တောင်ကြားတွင် ဖရီးမောင့် ကော်တွန်ဝုဒ် နှင့် တောင်ကြားဝက်သစ်ချပင်များ အများအပြား ပေါက်ရောက်ကြသည်။ ဆိုနိုရန် အမြင့်ပိုင်းဇုန်တွင် ချုံနွယ်ပိတ်ပေါင်း ခါးပတ်များ ပါဝင်ပြီး ချုံအငယ်စားများ၊ အပင်ပုလေးများ နှင့် ဆေးဘက်ဝင်သယောင် ထင်ရသော အပင်များ သစ်တော အဖြစ် ပေါက်ရောက်နေကြသည်။ နီမိုဖေးလား၊ ပူရှိန်း၊ ဖာစီလီးယား၊ ဗွိုင်အိုလာ နှင့် ပြည်နယ် အထိမ်းအမှတ် အပင်ဖြစ်သော ကယ်လီဖိုးနီးယားဘိန်းပင် တို့လည်း ထိုဇုန်အတွင်း အများအပြား ပေါက်ရောက်နေကြပြီး ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားနေရာများတွင် ရှိသည့် မျိုးစိတ်များထက် ပိုများသော လူပိုင်းပင် မျိုးစိတ်များလည်း ပေါက်ရောက်လျှက် ရှိသည်။<ref name="California: flora and fauna" /> အပြောင်းအလဲဇုန်တွင် ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ သစ်တော အများဆုံး ရှိပြီး သစ်နီပင်(Sequoia sempervirens) နှင့် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်တမ်းအရင့်ဆုံး သက်ရှိများတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သော "သစ်ပင်ကြီး" သို့မဟုတ် ဧရာမ ဆီကွိုင်းယားပင်(''endron Sequoiadgiganteum'') (အချို့က အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ ခန့်အထိ ရှိပြီဟု ဆိုကြသည်။) များ ပေါက်ရောက်ကြသည်။ တန်ဘာ့ခ် ဝက်သစ်ချပင်၊ ကယ်လီဖိုးနီးယား လော်ရယ်ပင်၊ သကြားထင်းရှူးပင်၊ မာဒရိုနာပင်၊ အရွက်ကြီး မေပယ်လ်ပင် နှင့် ဒေါက်ဂလပ် ထင်းရှူးပင်များလည်း ပေါက်ရောက်ကြသည်။ သစ်တောများ၏ အခြေတွင် ဆွာ့ဒ်ဖန်၊ အလမ်ရု၊ ဘယ်ရန်ဝေါ့ နှင့် ထရီလီယမ်ပင်များဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေပြီး ဟက်ကယ်ဘယ်ရီ၊ အဇလီယာ၊ အဲလ်ဒါး နှင့် ကားရန့်ပင်ရိုင်း ချုံပုတ်များလည်း ရှိသည်။ ပန်းရိုင်းပင်များတွင် အမျိုးမျိုးသော မာရီပိုဆာ၊ တျူးလစ်၊ ကျားလီလီ နှင့် ကျားသစ်လီလီပင်များ ပါဝင်သည်။ <ref name="Sequoia sempervirens (D. Don) Endl.">{{Cite web |title=Sequoia sempervirens (D. Don) Endl |url=http://www.na.fs.fed.us/pubs/silvics_manual/volume_1/sequoia/sempervirens.htm |access-date=October 7, 2010 |publisher=fed.us (U.S. Forest Service) |archive-date=16 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101216063912/http://www.na.fs.fed.us/pubs/silvics_manual/volume_1/sequoia/sempervirens.htm }}</ref> ကနေဒီယန်ဇုန် အမြင့်ပိုင်းများတွင် ဂျက်ဖရီထင်းရှူးပင်၊ ထင်းရှူးနီပင် နှင့် လော့ဂျ်ပိုးထင်းရူးပင်များ အများအပြား ပေါက်ရောက်ကြသည်။ အကိုင်းသေး သစ်ပင်များ ပေါက်ရောက်ရာဒေသများတွင် မန်ဇနီတာ နှင့် စီယာနိုးသပ်စ် အပင်သေးများ၊ တသီးတခြားဖြစ်သော ဆီးရား ပါ့ဖ်ဘောများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ သစ်ပင်ကြီးများ၏ အောက်ကပ်လျှက်တွင် ဟတ်ဒ်ဆိုနီယန် ဇုံ ရှိပြီး အခေါက်ဖြူ၊ မြေခွေးမြီး နှင့် ငွေ ထင်ရှူးပင်များ ပေါက်ရောက်ကြသည်။ {{convert|၁၀၅၀၀|ft|m}} တွင် အာတိတ်ဇုန် စတင်ပြီး သစ်ပင်များ မရှိဘဲ ၎င်း၏ ဒေသရင်းပင်များတွင် ပန်းရိုင်းများ ပါဝင်ကာ ဆီးရား ပရင်းရို့စ်၊ ကိုလမ်ဘိုင်း အဝါရောင်၊ အယ်လ်ပိုင်း ဘတ်တာကပ် နှင့် အယ်လ်ပိုင်း ရှုတင်းစတား တို့ အပါအဝင် ဖြစ်သည်။<ref name="California: flora and fauna" /><ref name="Life Zones of the Central Sierra Nevada">{{Cite web |title=Life Zones of the Central Sierra Nevada |url=http://www.sierrahistorical.org/archives/lifezones.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120301063716/http://www.sierrahistorical.org/archives/lifezones.html |archive-date=March 1, 2012 |access-date=October 5, 2010 |publisher=sierrahistorical.org |accessdate=5 February 2022 |archivedate=1 March 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120301063716/http://www.sierrahistorical.org/archives/lifezones.html }}</ref> [[File:Redwood National Park, fog in the forest.jpg|thumb|[[ရက်ဒ်ဝုဒ်အမျိုးသားဥယျာဉ်]] ရှိ သစ်နီပင်အုပ်]] ပြည်နယ်တွင်းသို့ တင်သွင်းစိုက်ပျိုးလာသော အပင်များတွင် ယူကလစ်ပင်၊ အကေးရှားပင်၊ ငရုတ်ကောင်းပင်၊ ကြွေပန်းပင် နှင့် စကော့တံမြက်စည်းပင်များ ပါဝင်သည်။ ဖက်ဒရယ်နယ်မြေ တစ်ခုလုံးအတွက် မျိုးသုဉ်းရန် စိုးရိမ်ရသည့် အပင်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော အပင်များမှာ ကွန်ထရာ ကိုစတာ နံရံကပ်ပန်းပင်၊ အင်န်တီအာ့ခ် ဒျူးန် အီးဗနင်း ပရင်းရို့စ်ပန်းပင်၊ ဆိုလာနိုမြက်ပင်၊ ဆန် ကလယ်မန်းတီးကျွန်း လာ့ခ်စပါး ပန်းပင်၊ ဆားနွံငှက်နှုတ်သီးပင်၊ မက်ဒေါ်နယ် ရော့ခ်ခရက်စ်ပင် နှင့် ဆန်တာဘာဘရာကျွန်း ထာဝရ ရှင်သန်ပင် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၉၉၇ ခု ဒီဇင်ဘာလ အထိ အပင်မျိုးစိတ် ၈၅ မျိုးတို့အား မျိုးသုဉ်းရန် ခြိမ်းခြောက်နေသည် သို့မဟုတ် စိုးရိမ်ရသည်ဟု သတ်မှတ်စာရင်းသွင်းထားသည်။<ref name="California: flora and fauna" /> ဆိုနိုရန်ဇုံ အနိမ့်ပိုင်းရှိ ကန္တာရများတွင် ရှိကြသော နို့တိုက်သတ္တဝါများမှာ ဂျက်ရက်ဘစ်၊ သားပိုက်ကောင်ကြွက် ၊ ရှဉ့် နှင့် အိုပိုဆမ်ကောင် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အတွေ့ရများသော ငှက်များမှာ ဇီးကွက်များ၊ မြေဥဩငှက်များ၊ ကန္တာရ နှံပြည်စုတ်ငှက်များ နှင့် အမျိုးမျိုးသော သိမ်းငှက်မျိုးစိတ်များတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုဒေသရှိ အတွေ့ရများသော တွားသွား သတ္တဝါများမှာ ဆိုက်ဝင်ဒါ မြွေပွေး၊ ကန္တာရ ကုန်းလိပ် နှင့် ဂျိုပါဖားပြုတ် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဆိုနိုရမ်ဇုံ အမြင့်ပိုင်းတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများမှာ တောဆိတ်၊ ခြေထောက်ညို သစ်ကြွက် နှင့် အမြီးကျား ကြောင် တို့ဖြစ်ကြသည်။ ဤဇုန်အတွက် သီးသန့်ရှိသော ငှက်များမှာ ကယ်လီဖိုးနီးယား သရက်ရှာငှက်၊ ဘွတ်ရှ်တစ်ငှက် နှင့် ကယ်လီဖိုးနီးယား ကွန်းဒေါလင်းတ တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="California: flora and fauna" /><ref name="California Condor">{{Cite web |date=2009 |title=California Condor |url=http://www.allaboutbirds.org/guide/California_Condor/id |access-date=October 3, 2010 |publisher=The Cornell Lab of Ornithology}}</ref><ref name="CalPhotos: Browse Mammal Common Names">{{Cite web |date=October 2, 2010 |title=CalPhotos: Browse Mammal Common Names |url=http://calphotos.berkeley.edu/fauna/com-Mammal.html |access-date=October 3, 2010 |publisher=calphotos.berkeley.edu (BSCIT University of California, Berkeley)}}</ref><ref name="Quail Ridge Reserve: UC Davis Natural Reserve System">{{Cite web |date=April 5, 2007 |title=Quail Ridge Reserve: UC Davis Natural Reserve System |url=http://nrs.ucdavis.edu/quail/natural/birds_bushtit.htm |access-date=October 5, 2010 |publisher=nrs.ucdavis.edu (University of California at Davis: Natural Reserve System) |archive-date=June 10, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100610063556/http://nrs.ucdavis.edu/quail/Natural/Birds_bushtit.htm |url-status=dead }}</ref> အပြောင်းအလဲဇုံတွင်မူ ကိုလံဘီယာ အမြီးနက် သမင်၊ ဝက်ဝံနက်များ၊ အညိုရောင် မြေခွေးများ၊ [[ကူဂါ]] များ၊ ဘော့ပ်ကြောင်များ နှင့် ရုစဗဲ့ သမင်များ ရှိကြသည်။ တွားသွားသတ္တဝါများ ဖြစ်သော ဂါတာမြွေ နှင့် ရက်တဲလ်မြွေ များသည်လည်း ဤ ဇုံတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ထို့ပြင် ကုန်းနေရေနေ သတ္တဝါများဖြစ်သော ရေခွေးများ ၊ သစ်နီ ဆလမန္ဒာကောင်များ ကိုလည်း အတွေ့ရများသည်။ ငှက်များဖြစ်ကြသော ပိန်ညင်းငှက်၊ ချစ်ကဒီးငှက်၊ တိုးဟီးငှက် နှင့် ငှက်ပိတုန်းများလည်း ဤဒေသတွင် အများအပြား ရှင်သန် ပေါက်ဖွား နေထိုင် ကြသည်။ <ref name="California: flora and fauna" /><ref name="Black-tailed Deer of California">{{Cite web |date=2000 |title=Black-tailed Deer of California |url=http://www.westernhunter.com/Pages/Vol02Issue24/blacktail.html |access-date=October 7, 2010 |publisher=westernhunter.com}}</ref> ကနေဒီယန်ဇုံတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများမှာ တောင်မြွေပါမြီးတို၊ စနိုးရှူး ကွင်းယုန် နှင့် ချစ်ပမန့်ရှည် မျိုးစိတ်အချို့တို့ ဖြစ်သည်။ ထင်ရှားသောငှက်များတွင် ရင်ဘတ်ပြာငှက်ခါး၊ တောင်ချစ်ကဒီးငှက်၊ ဟာမစ်မြေလူးငှက်၊ အမေရိကန် ငှက်လုံး နှင့် တောင်းဆန် ဆောလတိုင်းယားငှက် တို့ ပါဝင်သည်။ ဟတ်ဒ်ဆိုနီယန်ဇုံသို့ မြင့်တက်သွားသည့် အခါတွင် ငှက်များ ရှားပါးသွားသည်။ မြင့်မားသော အာတိတ်ဒေသတွင် ထိပ်မွဲ နှင်းဆီရောင် ငှက်ပုတီး တစ်မျိုးတည်းကိုသာ တွေ့ရလေ့ရှိသော်လည်း အခြားသော မျိုးစိတ်များ ဖြစ်သည့် အန်နာငှက်ပိတုန်း နှင့် ကလာ့ခ် သစ်စေ့ခွဲငှက် ကိုလည်းတွေ့ရတတ်သည်။ ဤဒေသတွင် တွေ့ရသော အဓိက နို့တိုက်သတ္တဝါများမှာ ဆီရား ကိုနီ၊ အမြီးဖြူ တောယုန်ကြီး နှင့် ဂျိုကြီးသိုး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် အမေရိကန် ငါးနှင့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဌာနမှ ဂျိုကြီးသိုးအား မျိုးသုဉ်းရန် စိုးရိမ်ရသည့် သတ္တဝါ စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ဇုံအချို့တွင် တွေ့ရလေ့ ရှိသော ဒေသရင်း တိရစ္ဆာန်များမှာ မြည်းသမင်၊ ကွိုင်းယုတ်၊ တောင်ခြင်္သေ့၊ မြောက်ပိုင်း ဖလစ်ကာ သစ်တောက်ငှက် နှင့် အချို့သော သိမ်းငှက်နှင့် စာကလေး မျိုးစိတ် အချို့တို့ ဖြစ်ကြသည်။ <ref name="California: flora and fauna" /> [[File:Sea-otter-morro-bay 13.jpg|thumb|ကယ်လီဖိုးနီးယား ပြည်နယ် မော်ရိုးပင်လယ်အောင်တွေ တွေ့ရသော ဖျံ]] ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင် ရေနေသတ္တဝါများလည်း အများအပြား ပေါက်ဖွားကြပြီး ပြည်နယ်၏ တောင်ပေါ်ရေကန်များ နှင့် စမ်းချောင်းများမှ ကျောက်တောင်ထူထပ်သော ပစိဖိတ်ကမ်းရိုးတန်း အထိပင် ဖြစ်သည်။ ထရောက်ငါးမျိုးစိတ် အမျိုးမျိုးကို တွေ့ရပြီး သက်တံ့ရောင်ထရောက်၊ ရွှေရောင် ထရောက် နှင့် လည်ပြတ်ထရောက် တို့ ပါဝင်သည်။ ရွှေ့ပြောင်း ဆယ်လမွန် ငါးမျိုးစိတ် များကိုလည်း နေရာအနှံ့တွေ့ရသည်။ ပင်လယ်ငါးမျိုးစိတ်များတွင် ကကတစ်ဖြူ ၊ ဆူးတောင်ဝါ တူနာငါး ၊ ဘယ်ရာကူဒါငါး နှင့် ဝေလငါး မျိုးစိတ် အချို့တို့ကို တွေ့ရသည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယား မြောက်ပိုင်း တောင်စောင်းများတွင် ပင်လယ်ဖျံများ၊ ပင်လယ်ခြင်္သေ့ဖျံများ နှင့် ရွှေ့ပြောင်းငှက်မျိုးစိတ်များ အပါအဝင် အမျိုးမျိုးသော ကမ်းခြေငှက်မျိုးစိတ်များကို တွေ့ရသည်။ <ref name="California: flora and fauna" /> ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဧပြီလမှစ၍ ကယ်လီဖိုးနီးယားရှိ တိရစ္ဆာန် ၁၁၈ မျိုးသည် ဖက်ဒရယ် နယ်မြေ မျိုးသုဉ်းရန် စိုးရိမ်ရသည့် စာရင်းတွင် ပါဝင်ပြီး အပင် ၁၁၈ မျိုးသည် မျိုးသုဉ်းရန် စိုးရိမ်ရ သို့မဟုတ် ခြိမ်းခြောက်ခံနေရသော မျိုးစိတ် စာရင်းတွင် ပါဝင်သည်။ မျိုးသုဉ်းရန် စိုးရိမ်ရသည့် တိရစ္ဆာန်များတွင် ဆန်ဟာကွင်း မြေခွေး၊ ပွိုင့်အေရီနာတောင် ဘီဗာဖျံ၊ ပစိဖိတ် ပေါ့ကက်ကြွက်၊ ဆားနွံပေါက်ကြွက်၊ မော်ရိုပင်လယ်အော် သားပိုက်ကောင်ကြွက် (နှင့် အခြားသော သားပို်က်ကောင်ကြွက် မျိုးစိတ် ၅ ခု) ၊ အာမာဂိုးဆာ ဗိုးကြွက်၊ ကယ်လီဖိုးနီးယား မြစ်တွေးငယ်၊ ကယ်လီဖိုးနီးယား ကွန်းဒေါလင်းတ၊ ခေါင်းကြီးငှက်ဘီလူး၊ စန်ကလယ်မန်တီး ဆာ့ စာကလေး ၊ ဆန်ဖရန်စစ္စကို ဂါတာမြွေ၊ ဆလမန္ဒာမျိုးစိတ် ၅ မျိုး၊ ချပ်ငါးမျိုးစိတ် ၃ မျိုး နှင့် ပပ်ငါး မျိုးစိတ် ၂ မျိုး တို့ ဖြစ်သည်။ ဖက်ဒရယ် စာရင်းတွင် လိပ်ပြာမျိုးစိတ် ၁၁ မျိုးကိုလည်း မျိုးသုဉ်းရန် စိုးရိမ်ရသည်ဟု သတ်မှတ်ပြီး <ref>{{Cite web |title=California's Endangered Insects—Formally Listed Insects |url=http://essig.berkeley.edu/endins/listed.htm |access-date=August 25, 2015 |website=berkeley.edu}}</ref> မျိုးစိတ် ၂ မျိုးမှာ ခြိမ်းခြောက်ခံနေရသည်ဟု သတ်မှတ်သည်။<ref>{{Cite web |title=Threatened and Endangered Invertebrates |url=http://www.dfg.ca.gov/wildlife/nongame/t_e_spp/invertebrates.html |access-date=May 8, 2017 |website=DFG.CA.gov |publisher=California Department of Fish and Wildlife |archive-date=24 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170524215006/http://www.dfg.ca.gov/wildlife/nongame/t_e_spp/invertebrates.html }}</ref><ref>{{Cite web |title=Species Search Results |url=https://ecos.fws.gov/ecp0/pub/SpeciesReport.do?groups=I&listingType=L&mapstatus=1 |access-date=May 8, 2017 |website=Environmental Conservation Online System |publisher=U.S. Fish and Wildlife Service}}</ref> မျိုးသုဉ်းရန် ခြိမ်းခြောက်ခံနေရသည့် သတ္တဝါများတွင် ကယ်လီဖိုးနီးယား မှက်ဖမ်းငှက်၊ ပိုင်းရုလည်ပြတ်ငါး ၊ တောင်ပိုင်းပင်လယ်ဖျံ နှင့် မြောက်ပိုင်းဇီးကွက်ပြောက် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင် အမျိုးသား သားရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော မြေနေရာ စုစုပေါင်း {{convert|၂၉၀၈၂၁|acre|km2}} မျှ ရှိသည်။ <ref name="California: flora and fauna" /> ၂၀၁၀ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလမှစ၍ ကယ်လီဖိုးနီးယားရှိ တိရစ္ဆာန် ၁၂၃ မျိုးမှာ ဖက်ဒရယ် နယ်မြေ မျိုးသုဉ်းရန် စိုးရိမ်ရသည့် သို့မဟုတ် ခြိမ်းခြောက်ခံရသည့် စာရင်းတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="U.S. Fish & Wildlife Service: Species Reports: Listings and occurrences for California">{{Cite web |date=September 7, 2010 |title=U.S. Fish & Wildlife Service: Species Reports: Listings and occurrences for California |url=http://ecos.fws.gov/tess_public/pub/stateListingAndOccurrenceIndividual.jsp?state=CA&s8fid=112761032792&s8fid=112762573902&s8fid=24012838822503 |access-date=September 7, 2010 |publisher=ecos.fws.gov}}</ref> ထို့အတူ ၂၀၁၀ စာရင်းတွင် ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ အပင်မျိုးစိတ် ၁၇၈ မျိုးမှာ ဖက်ဒရယ် နယ်မြေ မျိုးသုဉ်းရန် စိုးရိမ်ရသည့် သို့မဟုတ် ခြိမ်းခြောက်ခံရသည့် စာရင်းတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="U.S. Fish & Wildlife Service: Species Reports: Listings and occurrences for California" /> ===မြစ်များ=== ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်အတွင်း အရေးပါဆုံးသော မြစ်ကြောင်းစနစ်အား ဆီးရားနီဗာဒါးတောင်စောင်းမှ အရည်ပျော်သောနှင်းများမှ စတင်၍ အလယ်ပိုင်းတောင်ကြား၏ မြောက်ပိုင်းတစ်ဝက်နှင့် တောင်ပိုင်းတစ်ဝက်သို့ စီးဆင်းသွားကြသော ဆေခရာမန်တိုမြစ် နှင့် ဆန်ဝါကင်မြစ်တို့မှ ပေါင်းစပ်ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ထိုမြစ်နှစ်စင်းတို့သည် ဆေခရာမန်တို-ဆန်ဝါကင် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသတွင် ပေါင်းဆုံကြပြီး ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းသို့ ဆန်ဖရန်စစ္စကိုပင်လယ်အော် မှ တဆင့် စီးဝင်သည်။ မြစ်လက်တက် အများအပြားသည် ဆေခရာမန်တို-ဆန်ဝါကင် မြစ်ကြောင်းစနစ် အတွင်းသို့ စီးဝင်ကြပြီး ပစ်မြစ်၊ ဖီးသားမြစ် နှင့် တွာလမီမြစ် တို့ ပါဝင်သည်။ ကလာမက်မြစ်နှင့် ထရီနီတီမြစ်တို့သည် အနောက်မြောက် ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ ဝေးလံသော ဒေသအတွင်း ကျယ်ပြန့်စွာ စီးဝင်ကြသည်။ အီးလ်မြစ် နှင့် ဆလီးနပ်စ်မြစ်တို့သည် ဆန်ဖရန်စစ္စကိုပင်လယ်အော်၏ မြောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက် အသီးသီးတို့တွင် ကယ်လီဖိုးနီးယားကမ်းရိုးတန်း၏ တစိတ်တဒေသသို့ စီးဆင်းသည်။ မိုဟာဗီမြစ်သည် မိုဟာဗီသဲကန္တာရအတွင်း အဓိက ရေလမ်းကြောင်း ဖြစ်ပြီး ဆန်တာ အန်နာမြစ်မှာ ထရန်စဗတ်စ်တောင်တန်းများအတွင်း စီးဆင်းပြီး ကယ်လီဖိုးနီးယားတောင်ပိုင်းကို နှစ်ပိုင်း ပိုင်းခြားထားသည်။ ကော်လိုရာဒိုမြစ်သည် အရီဇိုးနားပြည်နယ် နှင့် ပြည်နယ်၏ အရှေ့တောင် နယ်နိမိတ်အဖြစ် တည်ရှိသည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ အဓိကမြစ်များကို ဆည်တည်ဆောက်၍ ထိန်းသိမ်းထားပြီး ဧရာမ ရေပေးဝေရေး စီမံကိန်း နှစ်ခု ရှိကာ အလယ်ပိုင်းတောင်ကြား စီမံကိန်းမှ အလယ်ပိုင်းတောင်ကြား စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး အတွက် ရေပေးဝေလျှက် ရှိပြီး ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ် ရေပေးဝေရေး စီမံကိန်းမှ ကယ်လီဖိုးနီးယားမြောက်ပိုင်း မှ ရေကို တောင်ပိုင်းသို့ လမ်းလွှဲပို့ဆောင်ပေးသည်။ ပြည်နယ်၏ ကမ်းရိုးတန်း၊ မြစ်များ နှင့် အခြားသော ရေထုများကို ကယ်လီဖိုးနီးယား ကမ်းရိုးတန်း ကော်မရှင်မှ ထိန်းသိမ်းကြီးကြပ်သည်။ ===ဒေသများ=== {{div col|colwidth=20em|content= * '''ကယ်လီဖိုးနီးယား ကမ်းရိုးတန်း''' ** မြောက်ပိုင်းကမ်းရိုးတန်း ** ဂရိတ်တား ပင်လယ်အော် ဒေသ ** အလယ်ပိုင်း ကမ်းရိုးတန်း ** တောင်ပိုင်း ကမ်းရိုးတန်း *** ဂရိတ်တား လော့အိန်ဂျယ်လိစ် *** ဂရိတ်တား ဆန်ဒီယေးဂိုး ** ချန်နယ်ကျွန်းများ * '''ကယ်လီဖိုးနီးယား မြောက်ပိုင်း''' ** ကက်စကိတ်တောင်တန်း ** ကလာမက်တောင်များ ** မြောက်ပိုင်းကမ်းရိုးတန်း ** ဂရိတ်တား ဆေခရာမန်တို ** ဆေခရာမန်တို-ဆန်ဝါကင် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ ** ကယ်လီဖိုးနီးယား အလယ်ပိုင်း ** ဂရိတ်တား ပင်လယ်အော် ဒေသ ** ဆီးရားမြောက်ပိုင်း * '''ကယ်လီဖိုးနီးယား အလယ်ပိုင်း''' ** ဂရိတ်တား ဆေခရာမန်တို ** ဆန်ဝါကင် တောင်ကြား ** ဆေခရာမန်တို-ဆန်ဝါကင် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ ** အလယ်ပိုင်းကမ်းရိုးတန်း * '''ကယ်လီဖိုးနီးယား အရှေ့ပိုင်း''' ** အလယ်ပိုင်း ဆီးရား ** အင်လန်း အင်ပိုင်ယာ * '''ကယ်လီဖိုးနီးယား တောင်ပိုင်း''' ** တောင်ပိုင်းကမ်းရိုးတန်း *** ဂရိတ်တား လော့အိန်ဂျယ်လိစ် ** ချန်နယ်ကျွန်းများ ** အင်လန်း အင်ပိုင်ယာ ** တောင်ပိုင်း နယ်နိမိတ်ဒေသ *** ဂရိတ်တား ဆန်ဒီယေးဂိုး-တီအာဝါးနား *** ဂရိတ်တား အယ်လ်ဆန်ထရို }} ===မြို့တော်များနှင့်မြို့များ=== ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်တွင် သတ်မှတ်ထားသော မြို့တော်နှင့် မြို့ ၄၈၂ မြို့ ရှိပြီး မြို့တော် ၄၆၀ နှင့် မြို့ ၂၂ မြို့ ဖြစ်သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ် ဥပဒေအရ မြို့တော် နှင့် မြို့ ဆိုသော အခေါ်အဝေါ်ကို လဲလှယ် အသုံးပြုနိုင်သည်။ <ref name="Cal Gov Code 34502">{{Cite web |title=CA Codes (gov:34500-34504) |url=http://info.sen.ca.gov/cgi-bin/displaycode?section=gov&group=34001-35000&file=34500-34504 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090827062453/http://info.sen.ca.gov/cgi-bin/displaycode?section=gov&group=34001-35000&file=34500-34504 |archive-date=August 27, 2009 |access-date=January 29, 2010 |publisher=California State Senate}}</ref> ဆေခရာမန်တိုသည် ၁၈၅၀ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၇ ရက်တွင် ပထမဆုံး မြို့တော်အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံရသည်။<ref name="Sacramento Charter">{{Cite web |title=Instant City: Sacramento |url=http://www.library.ca.gov/goldrush/sec08.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100128231357/http://www.library.ca.gov/goldrush/sec08.html |archive-date=January 28, 2010 |access-date=January 29, 2010 |publisher=California State Library}}</ref> ဆန်ဟိုဆေး၊ ဆန်ဒီယေးဂိုး နှင့် ဘနီးရှားတို့မှာ ၁၈၅၀၊ မတ် ၂၇ ရက်တွင် တစ်ရက်တည်း မြို့တော်အဖြစ် အတူတူ သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသည်။ <ref name="San Jose Inc">{{Cite web |title=San Jose at a Glance |url=http://www.sanjoseca.gov/about.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100208201852/http://www.sanjoseca.gov/about.asp |archive-date=February 8, 2010 |access-date=January 29, 2010 |publisher=City of San Jose |accessdate=7 July 2022 |archivedate=23 April 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100423171200/http://www.sanjoseca.gov/about.asp }}</ref><ref name="History of San Diego">{{Cite web |title=A History of San Diego Government |url=http://www.sandiego.gov/city-clerk/geninfo/history.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528081607/http://www.sandiego.gov/city-clerk/geninfo/history.shtml |archive-date=May 28, 2010 |access-date=January 29, 2010 |publisher=City of San Diego}}</ref><ref name="Benicia Inc">{{Cite web |date=May 23, 2007 |title=California State Parks: 1846 to 1854 |url=http://www.parks.ca.gov/?page_id=1096 |access-date=January 29, 2010 |publisher=California State Parks}}</ref> ဂျရူးပါ တောင်ကြား မှာ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁ရက်တွင် မြို့တော်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံရပြီး နောက်ဆုံး သတ်မှတ်ခံရသော မြို့တော် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=March 11, 2011 |title=Jurupa Valley Becomes California's 482nd City |url=http://newsletter.cacities.org/e_article002045084.cfm |archive-url=https://web.archive.org/web/20120506030043/http://newsletter.cacities.org/e_article002045084.cfm |archive-date=May 6, 2012 |access-date=August 21, 2011 |publisher=League of California Cities}}</ref><ref>{{Cite web |last=Stokley |first=Sandra |date=June 14, 2011 |title=Jurupa Valley: Rushing to meet a July 1 incorporation |url=http://www.pe.com/localnews/riverside/stories/PE_News_Local_D_wcode15.40e71cc.html |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120907035535/http://www.pe.com/localnews/riverside/stories/PE_News_Local_D_wcode15.40e71cc.html |archive-date=September 7, 2012 |access-date=August 21, 2011 |publisher=The Press-Enterprise |accessdate=7 July 2022 |archivedate=7 September 2012 |archiveurl=https://archive.today/20120907035535/http://www.pe.com/localnews/riverside/stories/PE_News_Local_D_wcode15.40e71cc.html }}</ref> မြို့တော်နှင့် မြို့အများစုသည် လော့အိန်ဂျယ်လိစ် မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဒေသ၊ ဆန်ဖရန်စစ္စကိုပင်လယ်အော် ဒေသ၊ ရေးဗားဆိုက် ဆန် ဘာနာဒီနို ဒေသ ၊ ဆန်ဒီယေးဂိုး မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဒေသ နှင့် ဆေခရာမန်တို မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဒေသ အစရှိသည့် မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသ ငါးခု အတွင်းမှ တစ်ခုခုတွင် ပါဝင်သည်။ {{အကြီးဆုံး မြို့ကြီးများ |country=ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ် |stat_ref=Source:<ref name="2020Census">{{Cite web |title=Census QuickFacts: California |url=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/CA/PST045219 |access-date=September 24, 2021 |publisher=U.S. Census Bureau}}</ref> |list_by_pop= |div_name= |div_link=ကောင်တီ |city_1=လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့{{!}}လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ် |div_1= လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်ကောင်တီ{{!}}လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ် |pop_1=၃,၈၉၈,၇၄၇ |img_1=Los Angeles, Winter 2016.jpg |city_2=ဆန်ဒီယေးဂိုးမြို့{{!}}ဆန်ဒီယေးဂိုး |div_2=ဆန်ဒီယေးဂိုးကောင်တီ{{!}}ဆန်ဒီယေးဂိုး |pop_2=၁,၃၈၆,၉၃၂ |img_2=SanDiegoSkylineBay.jpg |city_3=ဆန်ဟိုဆေးမြို့{{!}}ဆန်ဟိုဆေး |div_3=ဆန်တာကလာရာကောင်တီ{{!}}ဆန်တာကလာရာ |pop_3=၁,၀၁၃,၂၄၀ |img_3=SAN JOSE CALIFORNIA BAYAREA01.jpg |city_4=ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့{{!}}ဆန်ဖရန်စစ္စကို |div_4=ဆန်ဖရန်စစ္စကိုကောင်တီ{{!}}ဆန်ဖရန်စစ္စကို |pop_4=၈၇၃,၉၆၅ |img_4=San Francisco Skyline-02.jpg |city_5=ဖရန်ဆိုမြို့{{!}}ဖရန်ဆို |div_5=ဖရန်ဆိုကောင်တီ{{!}}ဖရန်ဆို |pop_5=၅၄၂,၁၀၇ |city_6=ဆာခရာမန်တိုမြို့{{!}}ဆာခရာမန်တို |div_6=ဆာခရာမန်တိုကောင်တီ{{!}}ဆာခရာမန်တို |pop_6=၅၂၄,၉၄၃ |img_6= |city_7=လောင်းဘိချ်မြို့{{!}}လောင်းဘိချ် |div_7= လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်ကောင်တီ{{!}}လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ် |pop_7= ၄၆၆,၇၄၂ |city_8=အုတ်ကလန်းမြို့{{!}}အုတ်ကလန်း |div_8=အလာမီဒါကောင်တီ{{!}}အလာမီဒါ |pop_8=၄၄၀,၆၄၆ |city_9=ဘိတ်ကာဖီးမြို့{{!}}ဘိတ်ကာဖီး |div_9=ကန်းကောင်တီ{{!}}ကန်း |pop_9=၄၀၃,၄၅၅ |city_10=အန်နာဟိုင်းမြို့{{!}}အန်နာဟိုင်း |div_10=အော်ရိန့်ချ်ကောင်တီ{{!}}အော်ရိန့်ချ် |pop_10=၃၄၆,၈၂၄ |city_11=စတော့ခ်တန်မြို့{{!}}စတော့ခ်တန် |div_11=ဆန်ဟွာကင်းကောင်တီ{{!}}ဆန်ဟွာကင်း |pop_11=၃၂၀,၈၀၄ |city_12=ရေးဗားဆိုက်မြို့{{!}}ရေးဗားဆိုက် |div_12=ရေးဗားဆိုက်ကောင်တီ{{!}}ရေးဗားဆိုက် |pop_12=၃၁၄,၉၉၈ |city_13=ဆန်တာအာနာမြို့{{!}}ဆန်တာ အာနာ |div_13=အော်ရိန့်ချ်ကောင်တီ{{!}}အော်ရိန့်ချ် |pop_13=၃၁၀,၂၂၇ |city_14=အာဗိုင်းမြို့{{!}}အာဗိုင်း |div_14=အော်ရိန့်ချ်ကောင်တီ{{!}}အော်ရိန့်ချ် |pop_14=၃၀၇,၆၇၀ |city_15=ချူလာဗစ်စတာမြို့{{!}}ချူလာဗစ်စတာ |div_15=ဆန်ဒီယေးဂိုးကောင်တီ{{!}}ဆန်ဒီယေးဂိုး |pop_15=၂၇၅,၄၈၇ |city_16=ဖရီးမန့်မြို့{{!}}ဖရီးမန့် |div_16=အလာမီဒါကောင်တီ{{!}}အလာမီဒါ |pop_16= ၂၃၀,၅၀၄ |city_17=ဆန်တာကလာရီတာမြို့{{!}}ဆန်တာကလာရီတာ |div_17=လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်ကောင်တီ{{!}}လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ် |pop_17=၂၂၈,၆၇၃ |city_18= ဆန်ဘာနာဒီနိုမြို့{{!}}ဆန်ဘာနာဒီနို |div_18=ဆန်ဘာနာဒီနိုကောင်တီ{{!}}ဆန်ဘာနာဒီနို |pop_18=၂၂၂,၁၀၁ |city_19=မော်ဒက်စတိုမြို့{{!}}မော်ဒက်စတို |div_19=စတန်နီစလော့စ်ကောင်တီ{{!}}စတန်နီစလော့စ် |pop_19=၂၁၈,၄၆၄ |city_20=မိုရီနိုဗယ်လီမြို့{{!}}မိုရီနိုဗယ်လီ |div_20=ရေးဗားဆိုက်ကောင်တီ{{!}}ရေးဗားဆိုက် |pop_20=၂၀၈,၆၃၄ }} ==လူဦးရေ ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု== ===လူဦးရေ=== {{US Census population |1850=92597 |1860=379994 |1870=560247 |1880=864694 |1890=1213398 |1900=1485053 |1910=2377549 |1920=3426861 |1930=5677251 |1940=6907387 |1950=10586223 |1960=15717204 |1970=19953134 |1980=23667902 |1990=29760021 |2000=33871648 |2010=37253956 |2020=39538223 |estyear= 2022 |estimate= 39185605 |footnote=Sources: 1790–1990, 2000, 2010, 2020, 2022<ref name="dof.ca.gov">{{Cite web |title=California Grew By 356,000 Residents in 2013 |url=http://www.dof.ca.gov/research/demographic/reports/estimates/e-1/documents/E-1_2014_Press_Release.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140502002520/http://www.dof.ca.gov/research/demographic/reports/estimates/e-1/documents/E-1_2014_Press_Release.pdf |archive-date=May 2, 2014 |access-date=September 26, 2016 |accessdate=8 July 2022 |archivedate=2 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140502002520/http://www.dof.ca.gov/research/demographic/reports/estimates/e-1/documents/E-1_2014_Press_Release.pdf }}</ref><ref name="census_1790_1990">{{Cite web |date=August 20, 1993 |title=1990 Census of Population and Housing, Unit Counts, United States, 1990 CPH-2-1 |url=https://www.census.gov/prod/cen1990/cph2/cph-2-1-1.pdf |access-date=January 1, 2012 |website=Population and Housing Unit Counts, Population Estimates 1790–1990, pages 26–27 |publisher=United States Census Bureau, U.S. Department of Commerce Economics and Statistics Administration}}</ref><ref name="Census2020">{{Cite web |title=Population, Population Change, and Estimated Components of Population Change: April 1, 2010 to July 1, 2020 (NST-EST2020-alldata) |url=http://www.census.gov/programs-surveys/popest/technical-documentation/research/evaluation-estimates.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201222173239/https://www.census.gov/programs-surveys/popest/technical-documentation/research/evaluation-estimates.html |archive-date=December 22, 2020 |access-date=April 26, 2021 |website=census.gov |publisher=United States Census Bureau}}</ref><ref name=CaliforniaDecline2022>[https://dof.ca.gov/wp-content/uploads/Forecasting/Demographics/Documents/E-1_2022PressRelease.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220525233629/https://dof.ca.gov/wp-content/uploads/Forecasting/Demographics/Documents/E-1_2022PressRelease.pdf |date=25 May 2022 }} Accessed June 12, 2022.</ref>{{break}}Chart does not include Indigenous population figures.{{break}}Studies indicate that the Native American{{break}}population in California in 1850 was close to 150,000{{break}}before declining to 15,000 by 1900.<ref name="americanindiantah1">{{Cite web |title=American Indian Civics Project: Indians of Northern California: A Case Study of Federal, State, and Vigilante Intervention, 1850–1860 |url=http://americanindiantah.com/lesson_plans/ml_indians_in_northern_california.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120317041607/http://americanindiantah.com/lesson_plans/ml_indians_in_northern_california.html |archive-date=March 17, 2012 |access-date=March 21, 2012 |publisher=Americanindiantah.com}}</ref> }} အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု လူဦးရေ စာရင်းဗြူရို၏ အစီရင်ခံစာအရ ၂၀၂၀ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်တွင် ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ လူဦးရေမှာ ၃၉,၅၃၈,၂၂၃ ဦး ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၀ ခုနှစ် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု လူဦးရေစာရင်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ၆.၁၃% မျှ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ <ref name=Census2020/> ၂၀၀၀ ခုနှစ် နှင့် ၂၀၀၉ ခုနှစ်ကြားတွင် သဘာဝအတိုင်း လူဦးရေ တိုးပွားမှုမှာ ၃,၀၉၀,၀၁၆ ဦး (၅,၀၅၈,၄၄၀ မွေးဖွားသူမှ ၂,၁၇၉,၉၅၈ သေဆုံးသူကို နှုတ်) ဖြစ်သည်။ .<ref name="popEstChanges">{{Cite web |date=December 22, 2009 |title=Table 4. Cumulative Estimates of the Components of Resident Population Change for the United States, Regions, States, and Puerto Rico: April 1, 2000 to July 1, 2009 |url=https://www.census.gov/popest/states/tables/NST-EST2009-04.csv |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100609221152/http://www.census.gov/popest/states/tables/NST-EST2009-04.csv |archive-date=June 9, 2010 |access-date=December 26, 2009 |publisher=US Census Bureau |format=CSV}}</ref> ထိုကာလအတွင်း နိုင်ငံတကာမှ ရွှေ့ပြောင်းလာသူများမှ ၁,၈၁၆,၆၃၃ ဦး တိုးပွားလာခဲ့ပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအတွင်း ရွှေ့ပြောင်းမှုမှ ၁,၅၀၉,၇၀၈ ဦး လျော့ကျသွားခဲ့ကာ စုစုပေါင်းရွှေ့ပြောင်းလာသူမှာ ၃၀၆,၉၂၅ ဦး ဖြစ်သည်။ <ref name="popEstChanges" />ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၏ စာရင်းဇယားအရ ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက် လူဦးရေမှာ ၃၈,၂၉၂,၆၈၇ ဦး ဖြစ်သည်။<ref name="CA popEst">{{Cite web |date=May 2009 |title=E-4 Population Estimates for Cities, Counties and the State, 2001–2009, with 2000 Benchmark |url=http://www.dof.ca.gov/research/demographic/reports/estimates/e-4/2001-09/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122030310/http://www.dof.ca.gov/research/demographic/reports/estimates/e-4/2001-09/ |archive-date=November 22, 2009 |access-date=December 24, 2009 |publisher=State of California, Department of Finance |location=Sacramento, California |accessdate=8 July 2022 |archivedate=30 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110430203145/http://www.dof.ca.gov/research/demographic/reports/estimates/e-4/2001-09/ }}</ref> မက်ဟက်တန် ပေါ်လစီ သုသေသန အင်စတီကျု၏ အဆိုအရမူ ၁၉၉၀ ခုနှစ်မှစ၍ ကယ်လီဖိုးနီးယား ပြည်နယ်သား ၃.၄ သန်း တို့သည် အခြားပြည်နယ်များသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားကြပြီး အများစုမှာ တက္ကဆပ်ပြည်နယ်၊ နီဗားဒါးပြည်နယ် နှင့် အရီဇိုးနား ပြည်နယ်တို့သို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားကြခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web |last1=Gray |first1=Tom |last2=Scardamalia |first2=Robert |date=September 2012 |title=The Great California Exodus: A Closer Look |url=http://www.manhattan-institute.org/html/cr_71.htm |access-date=April 30, 2013 |publisher=Manhattan-institute.org |archive-date=5 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140805184816/http://www.manhattan-institute.org/html/cr_71.htm }}</ref> ဘဏ္ဍာရေးဌာန၏ အဆိုအရမူ ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ လူဦးရေမှာ ၂၀၂၀တွင် ၁၈၂,၀၈၃ ဦး လျော့ကျသွားခဲ့သဖြင့် ၁၉၀၀ ခုနှစ်မှစ၍ ပထမဆုံးအကြိမ် လူဦးရေ လျော့ကျမှု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news |date=May 7, 2021 |title=California's population shrank in 2020, but don't call it an exodus |url=https://calmatters.org/politics/2021/05/california-population-shrink-exodus/ |access-date=July 14, 2021 |website=CalMatters |language=en-US|last1=Christopher |first1=Ben }}</ref> အနောက်ကမ္ဘာခြမ်းတွင် ကယ်လီဖိုးနီးယား ပြည်နယ်သည် နိုင်ငံအဆင့်အောက် အုပ်ချုပ်ရေးဒေသများတွင် ဒုတိယမြောက် လူဦးရေ အများဆုံး (ဘရာဇီးနိုင်ငံရှိ ဆောပိုလိုပြည်နယ်မှာ လူဦးရေ အများဆုံး) ဖြစ်ပြီး <ref name="Resultados do Censo 2010">{{Cite web |title=Censo 2010: população do Brasil é de 190.732.694 pessoas |url=http://www.ibge.gov.br/home/presidencia/noticias/noticia_visualiza.php?id_noticia=1766&id_pagina=1 |access-date=September 19, 2011}}</ref> အာရှပြင်ပရှိ နိုင်ငံအဆင့်အောက် အုပ်ချုပ်ရေး ဒေသများတွင် တတိယမြောက် လူဦးရေ အများဆုံး ( ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံရှိ အင်္ဂလန်လောက် လူဦးရေ မများသော်လည်း အင်္ဂလန်တွင် အုပ်ချုပ်ရေး သီးသန့် မရှိပေ။) ဖြစ်သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၏ လူဦးရေသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ နိုင်ငံ ၃၄ နိုင်ငံမှ အပ ကျန်နိုင်ငံများထက် လူဦးရေပိုများသည်။<ref name="Global popEst USCensus">{{Cite web |title=International Database—County Rankings |url=https://www.census.gov/idb/ranks.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100208034010/http://www.census.gov/idb/ranks.html |archive-date=February 8, 2010 |access-date=December 26, 2009 |publisher=US Census Bureau}}</ref><ref name="Global popEst UN">{{Cite web |date=2009 |title=Table A.1. Total Population by Sex in 2009 and Sex Ratio by Country in 2009 |url=http://esa.un.org/unpd/wpp2008/pdf/WPP2008_Highlights.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101229083637/http://esa.un.org/unpd/wpp2008/pdf/WPP2008_Highlights.pdf |archive-date=December 29, 2010 |access-date=December 26, 2009 |website=World Population Prospects: The 2008 Edition, Highlights |publisher=United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division |pages=31–35}}</ref> ဂရိတ်တား လော့အိန်ဂျယ်လိစ် ဒေသ သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် နယူးယောက် မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် လူဦးရေအများဆုံး မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဒေသဖြစ်ပြီး လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့သည် နယူးယောက်မြို့ ၏ လူဦးရေ တစ်ဝက်မျှ ရှိကာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအများဆုံး မြို့ဖြစ်သည်။ ထို့အတူပင် မက်ဟက်တန် လူဦးရေသိပ်သည်းမှု၏ ၄ ပုံ ၁ ပုံမျှ ရှိသော ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့သည် ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်တွင် လူဦးရေ အသိပ်သည်းဆုံးမြို့ ဖြစ်ပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ လူဦးရေအသိပ်သည်းဆုံး မြို့များတွင်လည်း တစ်မြို့ အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ လော့အိန်ဂျယ်လိစ် ကောင်တီသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ လူဦးရေ အများဆုံး ကောင်တီ အဖြစ် ဆယ်စုနှစ်များစွာ နေရာယူထားပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ ပြည်နယ် ၄၂ ခုထက်ပင် ပို၍ လူဦးရေများသည်။ <ref name="LA County DPSS">{{Cite web |date=December 2005 |title=About Los Angeles County Department of Public Social Services |url=https://dpss.lacounty.gov/dpss/about_dpss/dpss_overview.cfm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100417163102/http://dpss.lacounty.gov/dpss/about_dpss/dpss_overview.cfm |archive-date=April 17, 2010 |access-date=December 26, 2009 |publisher=Los Angeles County Department of Public Social Services}}</ref><ref name="Baby Slump In L.A. County">{{Cite news |last=Barrett |first=Beth |date=September 19, 2003 |title=Baby Slump in L.A. County |pages=N4 |work=Los Angeles Daily News |publisher=Los Angeles Newspaper Group |url=http://www.redorbit.com/news/science/7215/baby_slump_in_la_county/index.html |url-status=dead |access-date=December 26, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100715060356/http://www.redorbit.com/news/science/7215/baby_slump_in_la_county/index.html |archive-date=July 15, 2010}}</ref> လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့ အပါအဝင် ကယ်လီဖိုးနီးယားရှိ မြို့တော် ၄ မြို့သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ လူဦးရေ အများဆုံး မြိုတော် ၂၀ တွင် ပါဝင်ကာ လော့အိန်ဂျယ်လိစ် (ဒုတိယ) ၊ ဆန်ဒီယေးဂိုး (အဌမ) ၊ ဆန်ဟိုဆေး (အဆင့် ၁၀) နှင့် ဆန်ဖရန်စစ္စကို (အဆင့် ၁၇) တို့ ဖြစ်သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ လူဦးရေ ဗဟိုချက်သည် ကန်းကောင်တီ ၊ ရှက်ဖတာမြို့၏ အနောက်-အနောက်တောင်ဘက် ၄ မိုင်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ {{refn|The coordinates of the center of population are at {{Coord|35.491035|-119.347852|display=inline}}.<ref name="popCentersByState">{{Cite web |date=November 17, 2021 |title=Centers of Population for the 2020 Census |url=https://www2.census.gov/geo/docs/reference/cenpop2020/CenPop2020_Mean_ST.txt |publisher=United States Census Bureau |website=United States Census}}</ref> |group="note"}} ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်ရှိ လူတစ်ဦးချင်း ပျမ်းမျှသက်တမ်းမှာ ၈၀.၈ နှစ်ဖြစ်ပြီး တစ်နိုင်ငံလုံး ပျမ်းမျှသက်တမ်းဖြစ်သော ၇၈.၇ နှစ်ထက် ပိုများပြီး တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ဒုတိယ ဖြစ်သည်။ <ref>"Here are which states have the longest life expectancies — and which have the shortest". March 11, 2021. Retrieved March 11, 2021. https://www.yahoo.com/lifestyle/which-states-longest-life-expectancies-shortest-life-expectancies-160420160.html</ref> ၂၀၁၀ ခုနှစ်မှစ၍ ကယ်လီဖိုးနီးယား ရွှေထွက်ရာသို့ လူအများအပြား ရွှေ့ပြောင်းလာခြင်း အပြီးတွင် ပထမဆုံး အကြိမ်အဖြစ် ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင် မွေးဖွားသော နေထိုင်သူတို့မှာ ပြည်နယ်၏ အဓိက လူဦးရေ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last1=Teresa Watanabe |last2=Hector Becerra |date=April 1, 2010 |title=Native-born Californians regain majority status |work=Los Angeles Times |url=https://articles.latimes.com/2010/apr/01/local/la-me-homegrown1-2010apr01 |access-date=January 19, 2013}}</ref> အမေရိကန် တစ်နိုင်ငံလုံးနှင့် အတူပင် ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ လူဦးရေ ရွှေ့ပြောင်းမှု ပုံစံသည် ၂၀၀၀ ခုနှစ်များ နှောင်းပိုင်းမှ ၂၀၁၀ ခုနှစ်များ အစောပိုင်း အထိတွင် ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ <ref name="Pew Mexican Immigration">{{Cite web |title=Net Migration from Mexico Falls to Zero—and Perhaps Less |url=http://www.pewhispanic.org/files/2012/04/PHC-04-23-Mexican-Migration.pdf |access-date=July 19, 2015 |publisher=Pew Hispanic Center |archive-date=September 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924072108/http://www.pewhispanic.org/files/2012/04/PHC-04-23-Mexican-Migration.pdf |url-status=dead }}</ref> လက်တင်အမေရိကနိုင်ငံများမှ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်လာမှုမှာ သိသိသာသာ လျော့ကျသွားခဲ့ပြီး အများစုသော ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူတို့မှ အာရှမှ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="SacBee17JAN2013" /> ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူ ၂၇၇,၃၀၄ ဦး ရှိသည်။ ၅၇ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အာရှနိုင်ငံများမှ ဖြစ်ပြီး ၂၂ ရာခိုင်နှုန်းမှာ လက်တင်အမေရိက နိုင်ငံများမှ ဖြစ်သည်။ <ref name="SacBee17JAN2013">{{Cite news |last1=Stephen Magagnini |last2=Phillip Reese |date=January 17, 2013 |title=Census shows Asians eclipse Latino arrivals to California |work=Sacramento Bee |url=http://www.sacbee.com/2013/01/17/5120459/asian-immigrants-to-california.html |url-status=dead |access-date=January 19, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130118232108/http://www.sacbee.com/2013/01/17/5120459/asian-immigrants-to-california.html |archive-date=January 18, 2013}}</ref> မက္ကဆီကိုမှ စုစုပေါင်း ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်လာသူများမှာ သုည သို့မဟုတ် သုညအောက် လျော့နည်းသွားခဲ့ပြီး မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသားများမှ ရွှေ့ပြောင်းရောက်ရှိလာသူများထက် မိမိတို့၏အိမ် ဖြစ်သောနိုင်ငံသို့ ပြန်သွားသူများက ပိုများသောကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref name="Pew Mexican Immigration" /> ထို့အတွက်ကြောင့် စပိန်အနွယ်ဝင် နိုင်ငံသားများသည် ယခင် ခန့်မှန်းခဲ့သော ၂၀၅၀ ခုနှစ် မဟုတ်ဘဲ ၂၀၆၀ ခုနှစ် မှသာ လူဦးရေ၏ ၄၉% ကို ကိုယ်စားပြုမည် ဖြစ်ပြီး ပြည်တွင်း မွေးဖွားမှုနှုန်းကြောင့်လည်း ပါဝင်သည်။ <ref name="Pew Mexican Immigration" /><ref name="Economist CA Hispanics">{{Cite news |date=June 20, 2015 |title=Latino mojo |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/news/united-states/21654583-latino-mojo}}</ref> ပြည်နယ်၏ လူဦးရေအတွင်း စာရွက်စာတမ်းမရှိသော ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများမှာ လတ်တလော နှစ်များတွင် သိသာစွာ လျော့ကျသွားခဲ့ပြီး ဥပဒေကို တင်းကျပ်စွာ ကိုင်တွယ်ခြင်း နှင့် အရည်အချင်းနိမ့်သော လုပ်သားများအတွက် အလုပ်အကိုင် အခွင့်အလမ်း နည်းပါးလာမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web |date=December 6, 2012 |title=Unauthorized Immigrants: 11.1 Million in 2011 |url=http://www.pewhispanic.org/2012/12/06/unauthorized-immigrants-11-1-million-in-2011/ |access-date=August 25, 2015 |website=Pew Research Center's Hispanic Trends Project}}</ref> အနောက်တောင်ပိုင်းတွင် မက္ကဆီကို နယ်စပ်ကို ဖြတ်ကျော်ရန် ကြိုးစားသော ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများကို ဖမ်းဆီးမှုသည် ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ၁.၁ သန်းမျှ ရှိရာမှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ၃၆,၇၀၀ ဦး သို့ လျော့ကျသွားခဲ့သည်။ <ref name="BusinessWeek">[http://www.businessweek.com/articles/2012-05-03/californias-illegal-immigrant-shortage California's Illegal Immigrant Shortage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120510045259/http://www.businessweek.com/articles/2012-05-03/californias-illegal-immigrant-shortage |date=10 May 2012 }}, ''Bloomberg BusinessWeek'', May 3, 2012.</ref> ထိုသို့သော လတ်တလော အပြောင်းအလဲများ ရှိသော်လည်း တရားမဝင်သော နိုင်ငံခြားသားများမှာ ပြည်နယ်လူဦးရေ၏ ၇.၃ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ရှိပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ရှိ ပြည်နယ်များ အတွင်း တတိယမြောက် အများဆုံး ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်ကာ <ref>{{Cite news |last=Slevin |first=Peter |date=April 30, 2010 |title=New Arizona law puts police in 'tenuous' spot |pages=A4 |newspaper=The Washington Post |location=Washington, DC |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/graphic/2010/04/29/GR2010042904397.html}}</ref><ref group="note">Behind Nevada and Arizona.</ref> စုစုပေါင်း လူပေါင်း ၂.၆ သန်း ခန့် ရှိသည်။ <ref name="SDUT19042011">{{Cite news |last=Michael Gardner |date=April 19, 2011 |title=Cutting services to illegal immigrants isn't easy |work=The San Diego Union-Tribune |url=http://www.sandiegouniontribune.com/sdut-cutting-services-to-illegal-immigrants-isnt-easy-2011apr19-htmlstory.html |access-date=August 8, 2017}}</ref> အထူးသဖြင့် တရားမဝင် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများသည် လော့အိန်ဂျယ်လိစ်၊ မွန်တာရေး၊ ဆန်ဘနီတို ၊ အင်ပီရီယယ် နှင့် နာပါကောင်တီများတွင် စုစည်းနေကြပြီး ထိုအထဲမှာ နောက်ဆုံး ကောင်တီ ၄ ခုမှာ အလုပ်ကြမ်းသမားကို အားထားရေသော စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းများ သိသာစွာ ရှိသော ကောင်တီများ ဖြစ်သည်။<ref name="PPIC2011II">{{Cite web |last1=Johnson |first1=Hans |last2=Hill |first2=Laura |date=July 2011 |title=Illegal Immigration |url=http://www.ppic.org/content/pubs/atissue/AI_711HJAI.pdf |access-date=January 15, 2013 |website=Publications |publisher=Public Policy Institute of California}}</ref> တရားမဝင် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများ၏ တစ်ဝက်ကျော်မှာ မက္ကဆီကိုနိုင်ငံမှ လာရောက်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်နှင့် အချို့သော ကယ်လီဖိုးနီးယား မြို့တော်များ ဖြစ်သော လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်၊ အုတ်ကလန်း နှင့် ဆန်ဖရန်စစ္စကိုတို့သည် တရားမဝင်နေထိုင်သူများအတွက် ဘေးမဲ့ပေးထားသော ပေါ်လစီများကို ကျင့်သုံးကြသည်။ <ref>{{Cite web |title=Cities, States Resist—and Assist—Immigration Crackdown in New Ways |url=https://pew.org/2O8sa9I |website=pew.org}}</ref> ===လူမျိုးများ=== {| class="wikitable sortable collapsible"; text-align:right; font-size:80%;" |+ style="font-size:120%" |၂၀၂၀ ခုနှစ် လူဦးရေစာရင်း အရ လူမျိုးနှင့် လူမျိုးစု စုပေါင်းနေထိုင်မှု |- ! လူမျိုးနှင့် လူမျိုးစု<ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/race-and-ethnicity-in-the-united-state-2010-and-2020-census.html |title=Race and Ethnicity in the United States: 2010 Census and 2020 Census |author=<!--Not stated--> |date=August 12, 2021 |website=census.gov |publisher=United States Census Bureau |access-date=September 26, 2021}}</ref> ! colspan="2" data-sort-type=number |သီးသန့် ! colspan="2" data-sort-type=number |စုစုပေါင်း |- | စပိန်အနွယ်ဝင် သို့မဟုတ် လာတီနို <ref group="note">Persons of Hispanic or Latino origin are not distinguished between total and partial ancestry.</ref> |align=right| {{bartable}} |align=right| {{bartable|၃၉.၄|%|2||background:green}} |- | အဖြူ (စပိန်အနွယ်မဟုတ်သူ) |align=right| {{bartable|၃၄.၇|%|2||background:gray}} |align=right| {{bartable|၃၈.၃|%|2||background:gray}} |- | အာရှသား (စပိန်အနွယ်မဟုတ်သူ) |align=right| {{bartable|၁၅.၁|%|2||background:purple}} |align=right| {{bartable|၁၇.၀|%|2||background:purple}} |- | အာဖရိက အမေရိကန် (စပိန်အနွယ်မဟုတ်သူ) |align=right| {{bartable|၅.၄|%|2||background:mediumblue}} |align=right| {{bartable|၆.၄|%|2||background:mediumblue}} |- | ရှေးဦးနေ အမေရိကန် (စပိန်အနွယ်မဟုတ်သူ) |align=right| {{bartable|၀.၄|%|2||background:gold}} |align=right| {{bartable|၁.၃|%|2||background:gold}} |- | ပစိဖိတ်ကျွန်းသား (စပိန်အနွယ်မဟုတ်သူ) |align=right| {{bartable|၀.၃|%|2||background:pink}} |align=right| {{bartable|၀.၇|%|2||background:pink}} |- | အခြား (စပိန်အနွယ်မဟုတ်သူ) |align=right| {{bartable|၀.၆|%|2||background:brown}} |align=right| {{bartable|၁.၃|%|2||background:brown}} |} {|class="wikitable sortable mw-collapsible" style="font-size: 90%;" |+ ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ သမိုင်းအရ လူမျိုးများအလိုက် လူဦးရေပျံ့နှံ့နေထိုင်ပုံ |- ! လူမျိုးအချိုးအစား !! ၁၉၇၀<ref name="census" /> !! ၁၉၉၀<ref name="census">{{Cite web |last1=Campbell Gibson |last2=Kay Jung |date=September 2002 |title=Historical Census Statistics on Population Totals By Race, 1790 to 1990, and By Hispanic Origin, 1970 to 1990, For The United States, Regions, Divisions, and States |url=https://www.census.gov/population/www/documentation/twps0056/twps0056.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080725044857/http://www.census.gov/population/www/documentation/twps0056/twps0056.html |archive-date=July 25, 2008 |access-date=December 27, 2014 |website=Population Division |publisher=United States Census Bureau}}</ref>!! ၂၀၀၀<ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=August 2002 |title=California: 2000 |url=https://www.census.gov/prod/2002pubs/c2kprof00-ca.pdf |access-date=December 27, 2014 |website=Census 2000 Profile |publisher=United States Census Bureau}}</ref>!! ၂၀၁၀<ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=2010 |title=Profile of General Population and Housing Characteristics: 2010 |url=http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_SF1/SF1DP1/0400000US06 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20141227223817/http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_SF1/SF1DP1/0400000US06 |archive-date=December 27, 2014 |access-date=December 27, 2014 |website=2010 Census Summary File 1 |publisher=United States Census Bureau |accessdate=9 July 2022 |archivedate=27 December 2014 |archiveurl=https://archive.today/20141227223817/http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_SF1/SF1DP1/0400000US06 }}</ref> |- | လူဖြူ || ၈၉.၀% || ၆၉.၀% || ၅၉.၅% || ၅၇.၆% |- | အာရှသား ||၂.၈% || ၉.၆% ||၁၀.၉% ||၁၃.၀% |- | လူမည်း || ၇.၀% || ၇.၄% || ၆.၇% ||၆.၂% |- | ဒေသရင်းလူမျိုး || ၀.၅% || ၀.၈% || ၁.၀% ||၁.၀% |- | ဒေသရင်း ဟာဝိုင်အီကျွန်းသား နှင့်{{break}}ပစိဖိတ်ကျွန်းသား ||– ||– ||၀.၃% ||၀.၄% |- | အခြားလူမျိုးများ||၀.၇% || ၁၃.၂% ||၁၆.၈% ||၁၇.၀% |- | လူမျိုးနှစ်ခု သို့ နှစ်ခုထက်ပိုသော ကပြား ||– ||– ||၄.၈% ||၄.၉% |} အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု လူဦးရေစာရင်း ဗျူရို၏ အဆိုအရ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် (တစ်ဦးချင်း သို့မဟုတ်ပေါင်းစပ်၍)<ref name="2018CensusDemo">[https://www.census.gov/quickfacts/table/RHI125215/06 2018 U.S. Census QuickFacts], United States Census Bureau, 2018.</ref> လူဖြူ ၇၂.၁% (စပိန်လူဖြူ အပါအဝင်) ၊ စပိန်အနွယ်မဟုတ်သော လူဖြူ ၃၆.၈% ၊ အာရှသား ၁၅.၃% ၊ လူမည်း သို့မဟုတ် အာဖရိကန် အမေရိကန် ၆.၅% ၊ ရှေးဦးနေ အမေရိကန်နှင့် ရှေးဦးနေ အလက်စကာများ ၁.၆% ၊ ရှေဦးနေ ဟာဝိုင်ယီကျွန်းသား သို့မဟုတ် ပစိဖိတ်ကျွန်းသား ၀.၅% ၊ လူမျိုးနှစ်မျိုး သို့မဟုတ် နှစ်မျိုးထက်ပိုသူ ၃.၉% နေထိုင်ကြသည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် လူမျိုးအရ လူဦးရေတွင် စပိန်မဟုတ်သူ လူမျိုး (မည်သည့်လူမျိုးမဆို) ၆၀.၇% နှင့် စပိန် သို့မဟုတ် လာတီနို (မည်သည့်လူမျိုးမဆို) ၃၉.၃% ရှိသည်။ စပိန်လူမျိုးများသည် ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင် အကြီးဆုံးသော လူမျိုးစုများ ဖြစ်သည်။ <ref name=2018CensusDemo/> စပိန်မဟုတ်သူ လူဖြူများမှာ ပြည်နယ်လူဦးရေ၏ ၃၆.၈% ရှိသည်။<ref name=2018CensusDemo/> "ကယ်လီဖိုနီယို" ဟု ခေါ်ဆိုကြသူများမှာ ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင် ရှေးဦးနေ စပိန်လူမျိုးများ ဖြစ်ပြီး ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင် စပိန်စကားပြောသော အသိုင်းအဝိုင်းအဖြစ် ၁၅၄၂ ခုနှစ်ကတည်းက ရှိနေကြပြီး မက္ကဆီကန် အမေရိကန်/ချီကာနိုများ၊ ခရီယိုလို စပိန်များနှင့် မက်စတီဇို လူမျိုးရင်းများ ပါဝင်သည်။<ref>as quoted in Clark, Donald T. (2008). ''Santa Cruz County Place Names'' p.442, Scotts Valley, California, Kestrel Press.</ref> ===ဘာသာစကားများ=== ==ယဉ်ကျေးမှု== ===အများပြည်သူသုံး မီဒီယာနှင့် ဖျော်ဖြေရေးလုပ်ငန်း=== ===ဘာသာရေး=== ===အားကစား=== ===ပညာရေး=== ===အမြွှာဒေသများ=== ==စီးပွားရေး== ===ပြည်နယ်၏ ဘဏ္ဍာရေး=== ==အခြေခံအဆောက်အအုံ== ==အစိုးရနှင့်နိုင်ငံရေး== == ကိုးကား == {{reflist}} {{အမေရိကန် ပြည်နယ်များ}} [[Category:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ပြည်နယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်]] s7ctslecwlp5p4eheuylaou2o6kg4fk 0 12788 1056855 1056592 2026-10-09T02:02:56Z ~2026-54116-58 149196 /* */ 1056855 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ပအိုဝ်းလူမျိုး | native_name = ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ | native_name_lang = blk | image = Inle See-In Dein-Pa-O-Frau-12-2006-gje.jpg | caption = ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊အင်းလေးဒေသရှိ ပအိုဝ်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး | population = ၂,၂၀၀,၀၀၀ | popplace = [[မြန်မာနိုင်ငံ]](အဓိက)၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] | rels = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related_groups = [[ကရင်လူမျိုး]]၊[[ကယားလူမျိုး]]၊အခြား[[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်နွယ်လူမျိုးများ]] | langs = [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား]]၊ [[ဗမာဘာသာစကား]] }} '''ပအိုဝ်းလူမျိုး''' ({{lang-en|Pa'O people}}; {{lang-shn|ပဢူဝ်း}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် မှီတင်းနေထိုင်ကြပြီး [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] မိသားစုဝင် [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်နွယ် ဘာသာစကား]]ကို ပြောဆိုကြသော [[တိုင်းရင်းသား]] လူမျိုးစုကြီး တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="EBSPaO">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၆)၊ စာ-၃၄၆-၃၅၀။</ref>ပအိုဝ်းလူမျိုးတို့သည် အဓိကအားဖြင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (အထူးသဖြင့် [[ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]) တွင် အများဆုံး အခြေချနေထိုင်ကြပြီး [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[မွန်ပြည်နယ်]]နှင့် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] တို့တွင်လည်း ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။<ref name="EBSPaO" /><ref name="Census2014">Ministry of Immigration and Population (2015). *The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Union Report*. Department of Population. pp. 17–25.</ref> သမိုင်းကြောင်းအရ ရှေးယခင်က "တောင်သူ" ဟုလည်း ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ပအိုဝ်းလူမျိုးအများစုသည် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကြပြီး အနက်ရောင် သို့မဟုတ် နက်ပြာရောင် ရိုးရာဝတ်စုံကို ဝတ်ဆင်ကြကာ တပေါင်းလပြည့်နေ့တွင် ကျင်းပလေ့ရှိသော [[ပအိုဝ်း အမျိုးသားနေ့|ပအိုဝ်းအမျိုးသားနေ့]] သည် ထင်ရှားသော ယဉ်ကျေးမှု အမှတ်လက္ခဏာ တစ်ရပ် ဖြစ်သည်။<ref name="EBSPaO" /> == ဆင်းသက်လာပုံ == ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၌ [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်နွယ်ဘာသာစကား]] စုဝင်များအနက် လူဦးရေအားဖြင့် တတိယအများဆုံး ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". *Papers in Southeast Asian Linguistics*, No. 14. Pacific Linguistics, pp. 1–71.</ref> မနုဿဗေဒနှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များအရ ပအိုဝ်းတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် ရှေးဦးကရင်နွယ်ဝင်များ (Proto-Karenic groups) နှင့်အတူ အထက်ပိုင်းဒေသများမှတစ်ဆင့် [[သံလွင်မြစ်]] နှင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းများအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းဆင်းသက်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Thurgood2003">Thurgood, Graham; LaPolla, Randy J. (2003). *The Sino-Tibetan Languages*. Routledge, pp. 201–210.</ref> ဤရွှေ့ပြောင်းမှုတွင် ပအိုဝ်းတို့သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့် တောင်ပိုင်းဒေသများ၌ စောစီးစွာ အခြေချခဲ့ကြသလို အချို့အုပ်စုများသည် တောင်ဘက်စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းနှင့် သထုံ (သုဝဏ္ဏဘူမိ) အပါအဝင် အောက်မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသများအထိ ဆက်လက် ပျံ့နှံ့အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press, Vol. 1, pp. 88–92.</ref> ပအိုဝ်းတို့၏ ရိုးရာပါးစပ်ရာဇဝင်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများတွင် မိမိတို့သည် ဝိဇ္ဇာဇော်ဂျီနှင့် နဂါးမတို့မှ ဆင်းသက်လာသော သူရိယစန္ဒာ မင်းမျိုးမင်းနွယ်များဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထို့ပြင် အနော်ရထာမင်း၏ သထုံမနူဟာမင်းအား ပုဂံသို့ ဆောင်ယူသွားခြင်းခံရအပြီး သထုံပြည် ပျက်စီးချိန်၌ အချို့သော ပအိုဝ်းတို့သည် "မြေလှည်းကိုးစီး၊ ရေလှည်းကိုးစီး" ဖြင့် မြောက်ဘက်သို့ ထွက်ခွာလာကာ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်းတွင် "သထုံနယ်သစ်" (ယခု [[ဆီဆိုင်မြို့နယ်|ဆီဆိုင်]]) ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်ဟု အစဉ်အဆက် ပြောဆိုကြသည်။<ref name="Shorto1963">Shorto, H. L. (1963). "The 32 Myos in the Medieval Mon Kingdom". *Bulletin of the School of Oriental and African Studies*, 26(3), pp. 572–591.</ref> သို့သော်လည်း သမိုင်းသုတေသနနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထားများအရ ပအိုဝ်းတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် သထုံပြည် မပျက်စီးမီ ပုဂံခေတ် မတိုင်မီကပင် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်နှင့် အောက်မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသများတွင် ရောက်ရှိအခြေချပြီးဖြစ်ကြောင်း ပုဂံကျောက်စာများပါ "တောင်သူ" (Taungthu) ဟူသော အသုံးအနှုန်းများနှင့် အခြားသမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Luce1985" /><ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830*. Cambridge University Press, Vol. 1, pp. 115–123.</ref> [[File:Pa-O women selling vegetables, Myanmar.jpg|thumb|ဟင်းသီးဟင်းရွက် ရောင်းချနေသော ပအိုဝ်းအမျိုးသမီးများ]] ယနေ့ခေတ်တွင် ပအိုဝ်းတို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရှိ [[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] (ဟိုပုံး၊ ဆီဆိုင်၊ ပင်လောင်း) အဓိက အပါအဝင်၊ မွန်ပြည်နယ် (ကျိုက်ထို၊ သထုံ)၊ [[ဘားအံခရိုင်]]၊ [[တောင်ငူခရိုင်]]၊ [[ပဲခူးခရိုင်]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]] စသည့် ဒေသများအပြင် ထိုင်းနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။<ref name="Saito2014">Saito, Soe (2014). *The Pa'O People of Myanmar: History, Identity and Culture*. Institute of Southeast Asian Studies, pp. 15–32.</ref> ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ပအိုဝ်းတို့တွင် နန်းခေ၊ တတုတ်၊ ကွန်လောင်၊ တန်စန်နှင့် ခိုင် ဟူ၍ လူမျိုးစုခွဲများ ရှိကြပြီး သမိုင်းဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းအချို့တွင် "ရှမ်းတောင်သူ" သို့မဟုတ် "သထုံပန်းရင်" ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ဖူးကြသည်။<ref name="Scott1900">Scott, J. George; Hardiman, J. P. (1900). *Gazetteer of Upper Burma and the Shan States*. Government Printing, Rangoon, Vol. 1, Part 1.</ref> == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ== ခေတ်သစ် မနုဿေဗေဒပညာရှင်များ ၏ စနစ်တကျ လေ့လာဆန်းစစ်မှုများအရ ပအိုဝ်းလူမျိုးများ၏ ဖခင်ဘက်ဆိုင်ရာ Y-DNA တွင် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ၌ အဓိကတွေ့ရှိရသော Haplogroup O-M122 (O2) နှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသခံ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာနွယ်ဖွား]]တို့၏ Haplogroup O-M95 (O1b1a1a) ဗီဇများ ပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရသလို၊ မိခင်ဘက်ဆိုင်ရာ mtDNA စမ်းသပ်ချက်များတွင်လည်း ကုန်းတွင်းပိုင်း ကရင်နွယ်ဖွားများနှင့် နီးစပ်သော Haplogroup M (M7, M8)၊ B နှင့် F ဗီဇများ အဓိက ပါဝင်လျက်ရှိသည်။<ref name="Kutanan2021">Kutanan, W., et al. (2021). "Reconstructing the Indo-Indochina Sino-Tibetan language family history through Y-chromosome and mtDNA variation". *Scientific Reports*, 11, 12345.</ref> ဤဗီဇဆိုင်ရာ အထောက်အထားများသည် ပအိုဝ်းတို့သည် ဘာသာဗေဒအရ ကရင်နွယ်ဖွား ၌ အခိုင်အမာ ပါဝင်ပြီး၊ အရှေ့တောင်အာရှအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်စဉ် အစောပိုင်း မွန်-ခမာ နွယ်ဖွားများနှင့်လည်းကောင်း၊ အိမ်နီးချင်း တိုင်းရင်းသားများနှင့်လည်းကောင်း အနည်းငယ် ဗီဇရောနှောမှု ရှိခဲ့ကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။<ref name="Li2015">Li, H., et al. (2015). "Genetic diversity and phylogenetic analysis of Sino-Tibetan populations in Mainland Southeast Asia". *Journal of Human Genetics*, 60(8), 421–428.</ref> ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း (ဟိုပုံး၊ ဆီဆိုင်၊ ပင်လောင်း စသည့် ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ) ရှိ ပအိုဝ်းများသည် [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်းလူမျိုးများ]] နှင့် ဒေသခံ တောင်ပေါ်နွယ်ဖွားများနှင့် ရာစုနှစ်များစွာ အတူယှဉ်တွဲ နေထိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် အဆိုပါ အုပ်စုများနှင့် ဗီဇကူးလူးမှု ရှိခဲ့သော်လည်း၊ ပအိုဝ်းအချင်းချင်း ထိမ်းမြားလက်ထပ်သည့် အလေ့အထကြောင့် မူလ တိဗက်-ဗမာနွယ် ကရင်နွယ်ဖွား (Karenic Branch) ဗီဇစက်ဝန်းကို အဓိက ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="Saito2014">Saito, Soe (2014). *The Pa'O People of Myanmar: History, Identity and Culture*. Institute of Southeast Asian Studies.</ref> တစ်ဖက်တွင်လည်း မွန်ပြည်နယ် (သထုံ၊ ကျိုက္ခမီ)၊ ကရင်ပြည်နယ်နှင့် ပဲခူးတိုင်းတို့တွင် နေထိုင်ကြသော အောက်မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပအိုဝ်းများသည် မွန်နွယ်ဖွားများနှင့် အနီးကပ် ဆက်ဆံခဲ့ရသဖြင့် ဖခင် သို့မဟုတ် မိခင်ဘက်ဆိုင်ရာ ဗီဇများတွင် Haplogroup O-M95 (မွန်-ခမာ ဗီဇ) ပါဝင်မှု အချိုးအစားမှာ ရှမ်းတောင် ပအိုဝ်းတို့ထက် ပိုမိုမြင့်မားကြောင်း မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနများက ညွှန်ပြနေသည်။<ref name="Kutanan2021" /> == ဘာသာစကားနှင့် မျိုးနွယ်စု ခွဲခြားခြင်း == ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် [[ကရင်လူမျိုး]]များ နှင့် နီးစပ်သည့် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အမှတ်လက္ခဏာများ ရှိကြသည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်း ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီခေတ် သုတေသနပညာရှင်အချို့က ပအိုဝ်းလူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုများသည် ကရင်လူမျိုးများနှင့် ဆင်တူသည့်အတွက် "ကရင်နက်" (Black Karen) ဟူသောအမည်ဖြင့် ကနဦး သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များဖြစ်သည့် Paul Benedict (၁၉၄၃) နှင့် David Bradley (၁၉၈၅) တို့က ပအိုဝ်းဘာသာစကားကို စနစ်တကျ လေ့လာပြီး [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားမိသားစု]]၏ ကရင်နွယ် ဘာသာစကားများ (Karenic branch) တွင် ပါဝင်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့ကြသည်။<ref name="Benedict1943">Benedict, Paul K. (1943). *The Sino-Tibetan Languages: A Conspectus*. University of California Press.</ref><ref name="Bradley1985">Bradley, David (1985). *Language Policy and Language Planning in Burma*. Australian National University.</ref> ပအိုဝ်းလူမျိုးများကို ၎င်းတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံအရောင်၊ ပြောဆိုသည့် ဝဲသံစနစ် နှင့် ပထဝီဝင် ဒေသအခြေချမှုအပေါ် အခြေခံ၍ အောက်ပါအတိုင်း အဓိက မျိုးနွယ်စုခွဲများနှင့် ဒေသန္တရအုပ်စုများအဖြစ် ထပ်မံခွဲခြားနိုင်သည်။<ref name="PaOUnions">ပအိုဝ်းစာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့ (ဗဟို)။ (၂၀၁၅)။ *ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများ၏ သမိုင်းနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲများ သုတေသနစာတမ်း*။ တောင်ကြီးမြို့။ စာ-၅၄–၆၂။</ref><ref name="BradleyEast">Bradley, David (2007). "East and Southeast Asia". In: *Encyclopedia of the World's Endangered Languages*. Routledge.</ref> ၁။ တောင်ကြီးနှင့် ဝန်းကျင်ဒေသ ပအိုဝ်း (ကွန်လုံပအိုဝ်း) ပအိုဝ်းလူမျိုးစုစုပေါင်း၏ အများစုဖြစ်သော (၈၀% ကျော်) သည် [[တောင်ကြီးမြို့]]၊ [[ဟိုပုံးမြို့]]၊ [[ဆီဆိုင်မြို့]]၊ [[နောင်တရားမြို့]] နှင့် [[လွိုင်လင်မြို့]] ဝန်းကျင်တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ဗဟိုပအိုဝ်း သို့မဟုတ် "ကွန်လုံပအိုဝ်း" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး ၎င်းတို့ပြောဆိုသော ဝဲသံစနစ်သည် ပအိုဝ်းတစ်မျိုးသားလုံး၏ "ဘုံစကား" (Standard Pa-O) အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသည်။ ပထဝီဝင်အရ အိမ်နီးနားချင်းဖြစ်သော [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]] နှင့် [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] စသည့် တိုင်းရင်းသားများနှင့် ရောယှက်ထိစပ်မှု အများဆုံး ရှိသည်။ ၂။ ပင်လောင်းဒေသ ပအိုဝ်း (ခြုဲင်း နှင့် တံတောက်အနွယ်) [[ပင်လောင်းမြို့]] နှင့် ဖယ်ခုံဒေသ ကုန်းမြင့်ပိုင်းများတွင် အခြေချကြသော ပအိုဝ်းမျိုးနွယ်စုများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်ကိုယ် "ခြုဲင်း" (Khruing) သို့မဟုတ် "တံတောက်" (Tadaung) အနွယ်ဝင်များဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဗဟိုကွန်လုံပအိုဝ်းစကားနှင့် ဝဲသံအနည်းငယ် ကွဲပြားပြီး စကားပြောရာတွင် လေသံအနိမ့်အမြင့် ကွဲပြားမှု ထင်ရှားသည်။ ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ကယားပြည်နယ်နှင့် နီးစပ်သဖြင့် [[ကယားလူမျိုး|ကယား (ကရင်နီ)]] တိုင်းရင်းသားများနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ကူးလူးဆက်ဆံမှုများ ရှိသည်။ ၃။ လင်းခေးဒေသ ပအိုဝ်း (ပအိုဝ်းနီ သို့မဟုတ် ဖြားဗျာ) [[လင်းခေးမြို့]]၊ [[မောက်မယ်မြို့]] နှင့် သံလွင်မြစ် အရှေ့ဘက်ကမ်း တောင်တန်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော ပအိုဝ်းမျိုးနွယ်စုခွဲ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို ဒေသတွင်း၌ "ပအိုဝ်းနီ" သို့မဟုတ် "ဖြားဗျာ" (Phra Bya) အနွယ်စုများဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ မူလပအိုဝ်းများကဲ့သို့ အနက်ရောင် ဝတ်ဆင်ကြသော်လည်း အမျိုးသမီးများ၏ ခေါင်းပေါင်းနှင့် ရိုးရာဝတ်စုံ အနားသတ်များတွင် အနီရောင်နှင့် အလင်းရောင်စုံ ဒီဇိုင်းများကို သိသာထင်ရှားစွာ ထည့်သွင်းချုပ်လုပ်ကြသဖြင့် ပအိုဝ်းနီဟု အမည်တွင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၄။ အောက်မြန်မာပြည် မြေပြန့်ပအိုဝ်း (ပအိုဝ်းဖြူ သို့မဟုတ် သထုံပအိုဝ်း) [[မွန်ပြည်နယ်]] ([[သထုံမြို့]]၊ [[ဘီလင်းမြို့]])၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]] ([[ဘားအံမြို့]]) နှင့် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] ကမ်းနီးမြေပြန့်ဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသော ပအိုဝ်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာသမိုင်းအရ "ပအိုဝ်းဖြူ" ဟုလည်းကောင်း၊ ဒေသအလိုက် "သထုံပအိုဝ်း" ဟုလည်းကောင်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ မြေပြန့်ပအိုဝ်းများသည် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] နှင့် ကရင်လူမျိုးများနှင့် နီးကပ်စွာ အတူနေထိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် အဝတ်အစားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုစရိုက်လက္ခဏာများတွင် မြေပြန့်ဒေသယဉ်ကျေးမှုများ ကူးစက်သက်ရောက်မှု ရှိသည်။ ဘာသာစကားအနေဖြင့် ကွန်လုံဘုံစကားနှင့် ကွဲပြားပြီး စာပေအပိုင်းတွင် သထုံမူ (အလံတရာမူ) ကို သီးခြား အသုံးပြုကြသည်။ ၅။ အခြားသော ရိုးရာနှင့် ဝဲသံအခြေပြု မျိုးနွယ်စုခွဲငယ်များ ပအိုဝ်းရိုးရာ သမိုင်းသုတေသန အထောက်အထားများနှင့် ဒေသန္တရ ဓလေ့ထုံးစံများအရ အထက်ပါ ပင်မအုပ်စုကြီးများအပြင် အောက်ပါအတိုင်း ထူးခြားသော မျိုးနွယ်စုခွဲငယ်များအဖြစ် ထပ်မံခွဲခြားနိုင်သေးသည် -<ref name="PaOClans">ခွန်ပညာနန္ဒ (ဟိုပုံး)။ (၂၀၁၉)။ *ပအိုဝ်းနွယ်ဖွားတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဒေသန္တရစကားစုများ*။ ခြူးကလျာစာပေ။ စာ-၁၁၂–၁၂၅။</ref> *တရျက် (Taryak) နှင့် တယင် (Tayang) အနွယ်စုများ အဓိကအားဖြင့် [[ဆီဆိုင်မြို့နယ်]]နှင့် ကယားပြည်နယ်စပ်ကြား တောင်တန်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဗဟိုကွန်လုံပအိုဝ်းစကားနှင့် ကွဲပြားပြီး စကားလုံး အဆုံးသတ်သံများကို ခပ်ပြတ်ပြတ် ရွတ်ဆိုတတ်သည့် ဝဲသံထူးခြားချက် ရှိကြသည်။ *ပန်နင် (Panneng) အနွယ်စုများ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း တောင်ကုန်းအချို့နှင့် ကယားပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် အခြေချကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံတွင် ခေါင်းပေါင်း ပတ်ပုံပတ်နည်းနှင့် ပွဲလမ်းသဘင်များ၌ ငွေထည်တန်ဆာပလာ ဆင်ယင်မှု ဒီဇိုင်းအနည်းငယ် ကွဲပြားသည်။ *ပထုံ (Pathong) အနွယ်စုများ ပအိုဝ်းရှေးဟောင်း မျိုးနွယ်စုခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး ယနေ့ခေတ်တွင် ဗဟိုကွန်လုံပအိုဝ်းလူမျိုးစုကြီးအတွင်းသို့ အများစု ရောနှောဝင်ရောက်သွားကြပြီ ဖြစ်သော်လည်း အချို့သော နယ်စပ်ကျေးရွာများတွင် မိမိတို့၏ မူလဝဲသံကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားဆဲ ဖြစ်သည်။ *ပအိုဝ်းမည်း (နာမ်ခဲးအနွယ်) အောက်မြန်မာပြည် ကရင်ပြည်နယ် သံလွင်မြစ်ဝှမ်းနှင့် ဘားအံမြို့နယ်အချို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။ သထုံပအိုဝ်း (ပအိုဝ်းဖြူ) များနှင့် ဒေသချင်း နီးစပ်သော်လည်း ရိုးရာအရောင်အဖြစ် အနက်ရောင်ဝတ်စုံကိုသာ စွဲစွဲမြဲမြဲ ဝတ်ဆင်ကြပြီး မွန်-ကရင် စကားလုံးအချို့ကို ရောနှောအသုံးပြုသည့် ထူးခြားချက်ရှိသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ == [[File:Pindaya-Pa-O-Frau-02-2006-gje.jpg|thumb|ပင်းတယမြို့ရှိ ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသူတစ်ဦး]] ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းတွင် အဓိက မှီတင်းနေထိုင်ကြသည့် ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများသည် ၎င်းတို့၏ ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းစဉ်လာများအရ အနက်ရောင် သို့မဟုတ် နက်ပြာရောင် ရိုးရာဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ရှေးယခင်ကတည်းက တောင်ပေါ်ဒေသ၏ အအေးဒဏ်ကို ကာကွယ်ရန်၊ အပူကို ကောင်းစွာ စုပ်ယူနိုင်ရန်နှင့် တောင်ယာလုပ်ငန်းခွင်များတွင် မြေကြီး၊ အညစ်အကြေးများ ပေရေစွန်းထင်းမှု သက်သာစေရန်အတွက် အနက်ရောင်ဝတ်စုံများကို အဓိက အသုံးပြုခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤဝတ်စုံသည် ပအိုဝ်းတို့၏ အမျိုးသား ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ထင်ရှားသော မူပိုင်အမှတ်အသား တစ်ရပ်လည်း ဖြစ်ပေသည်။ <ref name="PaOProfile">Pa-O National Organization (PNO). (2020). ''The Traditional Culture and Customs of Pa-O People''. PNO Central Strategic Research Committee. pp. 14–18.</ref> သို့သော် အထူးသဖြင့် အောက်မြန်မာပြည်ဖြစ်သော မွန်ပြည်နယ်၊ ကရင်ပြည်နယ်၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး တို့တွင် အခြေချနေထိုင်ကြသည့် ပအိုဝ်းလူမျိုး အများစုမှာမူ ရာသီဥတုပူနွေးခြင်း၊ မြို့ပြယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရောနှောခြင်းတို့ကြောင့် ရိုးရာအနက်ရောင် အထူစားဝတ်စုံများကို မဝတ်ဆင်ကြဘဲ ဒေသန္တရအခြေအနေနှင့် လိုက်လျောညီထွေရှိမည့် ခေတ်ပေါ်ဝတ်စုံများ သို့မဟုတ် ဗမာလူမျိုးတို့ကဲ့သို့ ပုံမှန်ဝတ်စုံများကို ပြောင်းလဲ ဝတ်ဆင်သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ သို့ရာတွင် အမျိုးသားရေးနေ့၊ ရိုးရာနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်များနှင့် အထူးပွဲလမ်းသဘင် အခမ်းအနားများတွင်မူ မြေပြန့်ဒေသရှိ ပအိုဝ်းများပါ မကျန် တောင်ပေါ်ဒေသစံနှုန်းအတိုင်း အနက်ရောင် ရိုးရာဝတ်စုံအပြည့်အစုံကို ဂုဏ်ယူစွာဖြင့် ပြန်လည် ဝတ်ဆင်ကြစမြဲပင် ဖြစ်သည်။ [[File:ပအိုဝ်းလူမျိုး.jpg|thumb|ရိုးရာဝတ်စုံ ဝတ်ဆင်ထားသော ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများ]] ရိုးရာဝတ်စုံ ဖွဲ့စည်းပုံအနေဖြင့် အမျိုးသားများသည် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် နက်ပြာရောင် ရင်စေ့အင်္ကျီနှင့် ခေါင်းပေါင်းနီများကို အဓိက ဝတ်ဆင်ကြပြီး အမျိုးသမီးများသည် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် နက်ပြာရောင် အင်္ကျီလက်ရှည်နှင့်အတူ ခေါင်းပေါင်းအဝါ သို့မဟုတ် အနီရောင်များကို ဆင်မြန်းကြသည်။ ထို့အပြင် ဝတ်စုံချုပ်လုပ်ရာတွင် အဖိုးတန်သက္ကလပ်စက္ကူများနှင့် အထည်ကောင်းများကို အလေးပေး အသုံးပြုကြကာ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာလွယ်အိတ်နှင့် ခြင်းတောင်းများကိုပါ တွဲဖက်အသုံးပြုခြင်းဖြင့် ပအိုဝ်းတို့၏ ထူးခြားသော လူမှုယဉ်ကျေးမှု အလှတရားကို ပုံဖော်ပြသလျက် ရှိပေသည်။ <ref name="PaOProfile"/> === ဆွေမျိုးတော်စပ်ခြင်း === ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် မိသားစုတစ်စုကို "တဖူးဝေးတဗူႏ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဆွေမျိုး တော်စပ်မှုစနစ်တွင် အဖေကို "ဖာ" (Pha)၊ အမေကို "မွိုး" (Mwe) ဟု လည်းကောင်း၊ အဘိုးကို "ဖာဖြား"၊ အဘွားကို "မွိုးဖြား" ဟု လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ အစ်ကိုကို "ဝေးခို"၊ အစ်မကို "ဝေးမူႏ" ဟု ခေါ်ဆိုပြီး မောင်နှမအငယ်များကိုမူ "ဖူးခို" (ညီ/မောင်) နှင့် "ဖူးမူႏ" (ညီမ/နှမ) ဟု အသီးသီး ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဆွေမျိုးသားချင်း တစ်စုလုံးကို "တဖူးဝေး" ဟု ခြုံငုံခေါ်ဆိုသည်။ အိမ်ထောင်ဖက် ဇနီးမယားကို "မာ" (သို့မဟုတ် လမ်းသားမူႏ)၊ ခင်ပွန်းလင်ယောက်ျားကို "ဝါꩻ" (သို့မဟုတ် လမ်းသားခို) ဟု ခေါ်ဝေါ်ပြီး သားသမီးကို "ပို" ဟု ခေါ်သည်။ ထို့ပြင် ဇနီး၏မောင် သို့မဟုတ် အစ်ကိုကို "မက်" ဟု ခေါ်ပြီး၊ ခင်ပွန်း၏ အစ်ကို သို့မဟုတ် ညီကို "ဖာတန်/ဖာနင်" ဟု ခေါ်သည်။ ဇနီး၏ အစ်မ သို့မဟုတ် ညီမကို "မွိုးတန်/မွိုးနင်" ဟု ခေါ်ဆို၍ ခင်ပွန်း၏ အစ်မ သို့မဟုတ် ညီမကို "တနေင်" ဟု ခေါ်သည်။ အဖေ၏ ညီကို "ဖာနင်"၊ အဖေ၏ အစ်ကိုကို "ဖာတန်" ဟု ခေါ်ဆိုပြီး အမေ၏ မောင် သို့မဟုတ် အစ်ကိုကို "ဖူ" (ဦးလေး) ဟု ခေါ်သည်။ အဖေ၏ အစ်မနှင့် ညီမကိုမူ "မွိုးတန်/မွိုးနင်" ဟု ခေါ်ဆိုကာ အမေ၏ အစ်မ သို့မဟုတ် ညီမကို "ဖီ" (ဒေါ်ဒေါ်) ဟု သတ်မှတ်ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="PaOLanguageDict">ပအိုဝ်းစာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့. (၂၀၁၈). ''ပအိုဝ်း-မြန်မာ အဘိဓာန် (Pa-O to Burmese Dictionary)''. တောင်ကြီးမြို့. စာ-၄၂–၄၇။</ref> === အမွေဆက်ခံခြင်း ဓလေ့ === မိဘနှစ်ပါး ကွယ်လွန်သည့်အခါ ကျန်ရစ်သော မိသားစုပိုင်ပစ္စည်းများနှင့် မြေယာများကို သားသမီးများအား ကျား၊ မ ခွဲခြားခြင်းမရှိဘဲ ကြီးငယ်အလိုက် စနစ်တကျ တန်းတူရည်တူ ခွဲဝေယူကြသည်။ သို့သော် ဓလေ့ထုံးတမ်းအရ မိဘများ အသက်ကြီးရင့်ချိန်အထိ နောက်ဆုံးအတူတကွ နေထိုင်ပြုစု စောင့်ရှောက်ခဲ့သော သားသမီး (အများအားဖြင့် အငယ်ဆုံးသားသမီး) က မိဘ၏ နေအိမ်နှင့် မြေကွက်ကို အမွေ ပိုမိုရရှိထိုက်သည်ဟု ယူဆကာ ပေးအပ်လေ့ရှိသည်။ သားသမီး သို့မဟုတ် မြေးမြစ် မရှိသည့် ကိစ္စရပ်များတွင်မှသာ အနီးစပ်ဆုံး ဆွေမျိုးသားချင်းများက အမွေကို ဆက်ခံခွင့်ရှိသည်။ အကယ်၍ အမွေစားအမွေခံ လုံးဝမရှိဘဲ ကွယ်လွန်သွားခဲ့လျှင် ၎င်းတို့၏ ပစ္စည်းဥစ္စာများကို ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သာသနာရေးဆိုင်ရာ ကောင်းမှုကုသိုလ်အဖြစ် ပေးပို့လှူဒါန်းလေ့ရှိသည်။ === လူပျိုအပျိုဘဝနှင့် မင်္ဂလာလက်ထပ်ပွဲ === ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများတွင် ရိုးရာလူပျိုလှည့်သည့် ဓလေ့သည် အလွန်စနစ်ကျသော အဆင့်အတန်း ရှိသည်။ ရွာတွင်း၌ လူပျိုလှည့်ရာတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ သူငယ်ချင်းအပေါင်းအသင်းများနှင့် ဖြစ်စေ သွားရောက်လေ့ရှိသော်လည်း မိမိတို့နှင့် မသက်ဆိုင်သည့် ပြင်ပရွာများသို့ သွားရောက်အပျိုလှည့်လိုပါက အဆိုပါရွာ၏ ကာလသားခေါင်းဆောင် (ရွာခံလူငယ်ခေါင်းဆောင်) ထံတွင် ဖြစ်စေ၊ ရွာခံကာလသားတစ်ဦးဦးထံတွင်ဖြစ်စေ ကြိုတင်အကြောင်းကြားပြီး လမ်းညွှန်ဦးဆောင်မှု ခံယူရသည်။ အိမ်ရှင်အပျိုအမျိုးသမီးသည် မိမိအိမ်သို့ လာရောက်သည့် လူပျိုများကို ရေနွေးကြမ်း၊ ကွမ်း၊ ရိုးရာမုန့်ပဲသရေစာများဖြင့် ပျူငှာစွာ ဧည့်ခံစကားပြောရသည်။ လူပျိုလှည့် စကားပြောခြင်းကို အများအားဖြင့် နေအိမ်အတွင်းရှိ ရိုးရာမီးဖို (ဓနုမီးဖို) နံဘေးတွင် ဝိုင်းဖွဲ့ထိုင်၍ ပြောဆိုကြလေ့ရှိသည်။ အမျိုးသားများသည် အသက် (၁၆) နှစ်အရွယ်တွင် လူပျိုအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အမျိုးသမီးများသည် အသက် (၁၅) နှစ်အရွယ်တွင် အပျိုအဖြစ်လည်းကောင်း ဒေသဓလေ့အရ သတ်မှတ်ပြီး ရိုးရာလူမှုရေးလုပ်ငန်းခွင်များတွင် ပါဝင်ခွင့်ရကြသည်။ === စိတ်နေသဘောထားများ === သမိုင်းကြောင်းအရ ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများသည် ပဒေသရာဇ် အုပ်စိုးသူ လူတန်းစားတို့၏ ဖိနှိပ်မှုနှင့် မတရားအခွန်အတုတ် ကောက်ခံမှုများကြောင့် ၎င်းတို့နှင့် ကင်းဝေးရာ တောင်ပေါ်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည့် နောက်ခံရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ပင်ကိုစရိုက်အနေဖြင့် မိမိ၏ စားဝတ်နေရေးအတွက် အမှီအခိုကင်းစွာ လွတ်လပ်စွာ ရှာဖွေလိုသည့် စိတ်ဓာတ် ပြည့်ဝကြသည်။ ပဒေသရာဇ်စနစ် ပပျောက်သွားပြီးနောက်တွင် တောင်ပေါ်ဒေသ၌ အတည်တကျ နေထိုင်လာကြသကဲ့သို့ မြေပြန့်ဒေသများသို့ ဆင်း၍လည်း လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်လာကြသည်။ ပအိုဝ်းလူမျိုးတို့၏ စိတ်နေသဘောထားသည် ရိုးသားဖြောင့်မတ်မှုကို အခြေခံသည်။ ၎င်းတို့၏ အထင်ကရ ရိုးရာစကားပုံတစ်ခုက '''‘ကုန်းမြင့်လျှင် ရေမတင်၊ ဂုဏ်မြင့်လျှင် လူမခင်’''' ဟု ဆိုရိုးရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ဆင်းရဲချမ်းသာ၊ ပညာဂုဏ်၊ ဓနဂုဏ် မောက်ခြင်းမရှိဘဲ လူသားအားလုံးကို တစ်ပြေးညီ တန်းတူရည်တူ ဆက်ဆံတတ်သည့် စိတ္တဗေဒ သဘောထားရှိကြသည်။ == ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု == ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို သက်ဝင်ယုံကြည် ကိုးကွယ်ကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Saito2014">Saito, Soe (2014). *The Pa'O People of Myanmar: History, Identity and Culture*. Institute of Southeast Asian Studies, pp. 45–52.</ref> သမိုင်းအရ ပအိုဝ်းတို့သည် မွန်၊ ရှမ်း နှင့် ဗမာတို့နှင့် ရှေးယခင်ကတည်းက ယဉ်ကျေးမှုအရ ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့ကြသဖြင့် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို စောစီးစွာ လက်ခံယုံကြည်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ပအိုဝ်းကျေးရွာတိုင်းလိုလိုတွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း (ကျောင်း) နှင့် စေတီပုထိုးများ ရှိကြပြီး ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသည် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဗဟိုချက်မများ သာမကဘဲ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် စာပေ သင်ကြားရေးဆိုင်ရာ အရေးပါသော ဗဟိုဌာနများလည်း ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Hakangard1990">Håkangård, Agneta (1990). *Road 13: A Socio-economic Study of Villagers along Road 13 in the Lao PDR*. Uppsala University, pp. 112–115.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာကို အဓိက ကိုးကွယ်ကြသော်လည်း ပအိုဝ်းတို့၏ လူမှုဘဝတွင် ရှေးဦး ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ် ယုံကြည်မှုများ ပေါင်းစပ်ကျင့်သုံးလျက်ရှိသည်။ ၎င်းတို့သည် ရွာစောင့်နတ်၊ အိမ်စောင့်နတ်၊ တောင်စောင့်နတ်နှင့် တောစောင့်နတ် စသည့် အစောင့်အရှောက် နတ်များကို ပူဇော်ပသလေ့ ရှိကြသည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers, pp. 62–68.</ref> အထူးသဖြင့် ရွာဦးနတ်ပွဲများနှင့် ရိုးရာနတ်ပူဇော်ပွဲများကို နှစ်စဉ် ကျင်းပလေ့ရှိပြီး သီးနှံရိတ်သိမ်းချိန်နှင့် စိုက်ပျိုးရေးရာသီများတွင် ကောင်းမွန်သော သီးနှံထွက်ရှိရေးနှင့် ရွာသူရွာသားများ ဘေးအန္တရာယ် ကင်းရှင်းရေးအတွက် ဆုတောင်းပူဇော်ကြသည်။<ref name="Saito2014" /> ထို့ပြင် ပအိုဝ်းတို့၏ ရိုးရာယုံကြည်မှုတွင် ဝိဇ္ဇာ၊ ဇော်ဂျီနှင့် နဂါးဆိုင်ရာ ဒဏ္ဍာရီ ယုံကြည်မှုများလည်း နက်ရှိုင်းစွာ အမြစ်တွယ်နေသည်။ မိမိတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် ဝိဇ္ဇာနှင့် နဂါးမတို့မှ ဆင်းသက်လာသည်ဆိုသော "သူရိယစန္ဒာ" (နေနှင့်လ) ဒဏ္ဍာရီ ယုံကြည်ချက်သည် ပအိုဝ်းတို့၏ ရိုးရာခေါင်းပေါင်း ဝတ်ဆင်ပုံ အဓိပ္ပာယ်နှင့် အမျိုးသားဆိုင်ရာ အမှတ်အသား တို့တွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။<ref name="Russell1911">Russell, R. V. (1911). *The Tribes and Castes of the Central Provinces of India*. Macmillan and Co., Vol. 3.</ref> ==ထင်ရှားကျော်ကြားသော ပအိုဝ်းလူမျိုးများ== * [[သာမညဆရာတော်]] အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိက ဘဒ္ဒန္တဝိနယ *[[ရွှေဥဒေါင်းတောင်ဆရာတော်]] ဘဒ္ဒန္တကုမာရ *[[အလံတစ်ရာဆရာတော်]]အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိက ဘဒ္ဒန္တစန္ဒန *ဘားအံ ကျောက်ကလ္လာပ် ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဝိမလ *[[နန်းခင်ဇေယျာ]] - [[မယ်မြန်မာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]] ၂၀၁၂ *[[တင်အောင်မိုး]] - မြန်မာ့လက်ရွေးစင်ဘောလုံးသမား *အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ မဏိဇောတဓရ ဝဏ္ဏကျော်ထင် ဖြာႏတန်[[အောင်ခမ်းထီ]] -ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်/ အသွင်ပြောင်းပအိုဝ်း ဌာနေပြည်သူ့စစ် (PNO/PNA) နာယက *[[ဒေါ်ကြိုင်ကြိုင်]] - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ၏ ဇနီး *ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ဒုဥက္ကဋ္ဌ [[လှဖေ (ပအိုဝ်းအမျိုးသားခေါင်းဆောင်)|ဖြားဗွာလှဖေ]] (မွန်ပြည်နယ်/သထုံ) *သထုံ(ဆီဆိုင်နယ်)စော်ဘွားစဝ်ခွန်ကြည် (ရှမ်းတောင်/သထုံ) *ပင်လုံစာချုပ်တွင်ပါဝင်လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သော ဦးဖြူ (ရှမ်းတောင်/သထုံ(ဆီဆိုင်)နယ်)<ref>ကျော်ငြိမ်း (မြန်မာသမိုင်းအဖွဲ့ဝင်)၊ ရှမ်းပြည်နှင့်စော်ဘွား(ဦးထွန်းမြင့်-တောင်ကြီး)</ref> *(NCA) ထိုးထားသော ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ချုပ်/တပ်မတော် (PNLO/PNLA) နာယက ဗိုလ်မှူးကြီးခွန်ဥက္ကာ * ဂီတစာဆို [[ခွန်သာဒွန်း]] * ဂီတစာဆို [[ခွန်ပေါရန်း]] * အဆိုတော် [[ခွန်သန်းထွန်း]] * အဆိုတော် [[ဒိုးလုံး]] * အဆိုတော် [[ခွန်ရိုင်းဟန်]] * အဆိုတော် ခွန်ငယ်လင်း * အဆိုတော် [[ဘီလီလမင်းအေး]] (ပအိုဝ်း-ကရင်ကပြား) *[[နော်ဖောအယ်ထား]] (ပအိုဝ်း-ကရင်ကပြား)▪️Naw Phaw Eh Htar * [[ထွန်းရင်လော]] * သရုပ်ဆောင် [[နန်းမြတ်ဖြိုးသင်း]] * သရုပ်ဆောင် နန်းခင်ဇေယျာ ==ဆက်စပ်လေ့လာရန်== *[[ဒုံးလွှတ်ခြင်း]] == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] r3uprni4n6uvrcwize59rdbpxan500b 1056856 1056855 2026-10-09T02:05:36Z ~2026-54116-58 149196 1056856 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ပအိုဝ်းလူမျိုး | native_name = ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ | native_name_lang = blk | image = Inle See-In Dein-Pa-O-Frau-12-2006-gje.jpg | caption = ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊အင်းလေးဒေသရှိ ပအိုဝ်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး | population = ၂,၂၀၀,၀၀၀ | popplace = [[မြန်မာနိုင်ငံ]](အဓိက)၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] | rels = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related_groups = [[ကရင်လူမျိုး]]၊[[ကယားလူမျိုး]]၊အခြား[[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်နွယ်လူမျိုးများ]] | langs = [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား]]၊ [[ဗမာဘာသာစကား]] }} '''ပအိုဝ်းလူမျိုး''' ({{lang-en|Pa'O people}}; {{lang-shn|ပဢူဝ်း}}) သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] မိသားစုဝင် [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်နွယ် ဘာသာစကား]]ကို ပြောဆိုကြသော [[ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]] ၏ [[တိုင်းရင်းသား]] လူမျိုးစုကြီး တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="EBSPaO">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၆)၊ စာ-၃၄၆-၃၅၀။</ref>ပအိုဝ်းလူမျိုးတို့သည် အဓိကအားဖြင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (အထူးသဖြင့် [[ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]) တွင် အများဆုံး အခြေချနေထိုင်ကြပြီး [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[မွန်ပြည်နယ်]]နှင့် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] တို့တွင်လည်း ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။<ref name="EBSPaO" /><ref name="Census2014">Ministry of Immigration and Population (2015). *The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Union Report*. Department of Population. pp. 17–25.</ref> သမိုင်းကြောင်းအရ ရှေးယခင်က "တောင်သူ" ဟုလည်း ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ပအိုဝ်းလူမျိုးအများစုသည် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကြပြီး အနက်ရောင် သို့မဟုတ် နက်ပြာရောင် ရိုးရာဝတ်စုံကို ဝတ်ဆင်ကြကာ တပေါင်းလပြည့်နေ့တွင် ကျင်းပလေ့ရှိသော [[ပအိုဝ်း အမျိုးသားနေ့|ပအိုဝ်းအမျိုးသားနေ့]] သည် ထင်ရှားသော ယဉ်ကျေးမှု အမှတ်လက္ခဏာ တစ်ရပ် ဖြစ်သည်။<ref name="EBSPaO" /> == ဆင်းသက်လာပုံ == ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၌ [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်နွယ်ဘာသာစကား]] စုဝင်များအနက် လူဦးရေအားဖြင့် တတိယအများဆုံး ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". *Papers in Southeast Asian Linguistics*, No. 14. Pacific Linguistics, pp. 1–71.</ref> မနုဿဗေဒနှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များအရ ပအိုဝ်းတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် ရှေးဦးကရင်နွယ်ဝင်များ (Proto-Karenic groups) နှင့်အတူ အထက်ပိုင်းဒေသများမှတစ်ဆင့် [[သံလွင်မြစ်]] နှင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဝှမ်းများအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းဆင်းသက်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Thurgood2003">Thurgood, Graham; LaPolla, Randy J. (2003). *The Sino-Tibetan Languages*. Routledge, pp. 201–210.</ref> ဤရွှေ့ပြောင်းမှုတွင် ပအိုဝ်းတို့သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့် တောင်ပိုင်းဒေသများ၌ စောစီးစွာ အခြေချခဲ့ကြသလို အချို့အုပ်စုများသည် တောင်ဘက်စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းနှင့် သထုံ (သုဝဏ္ဏဘူမိ) အပါအဝင် အောက်မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသများအထိ ဆက်လက် ပျံ့နှံ့အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G. H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press, Vol. 1, pp. 88–92.</ref> ပအိုဝ်းတို့၏ ရိုးရာပါးစပ်ရာဇဝင်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများတွင် မိမိတို့သည် ဝိဇ္ဇာဇော်ဂျီနှင့် နဂါးမတို့မှ ဆင်းသက်လာသော သူရိယစန္ဒာ မင်းမျိုးမင်းနွယ်များဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထို့ပြင် အနော်ရထာမင်း၏ သထုံမနူဟာမင်းအား ပုဂံသို့ ဆောင်ယူသွားခြင်းခံရအပြီး သထုံပြည် ပျက်စီးချိန်၌ အချို့သော ပအိုဝ်းတို့သည် "မြေလှည်းကိုးစီး၊ ရေလှည်းကိုးစီး" ဖြင့် မြောက်ဘက်သို့ ထွက်ခွာလာကာ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်းတွင် "သထုံနယ်သစ်" (ယခု [[ဆီဆိုင်မြို့နယ်|ဆီဆိုင်]]) ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်ဟု အစဉ်အဆက် ပြောဆိုကြသည်။<ref name="Shorto1963">Shorto, H. L. (1963). "The 32 Myos in the Medieval Mon Kingdom". *Bulletin of the School of Oriental and African Studies*, 26(3), pp. 572–591.</ref> သို့သော်လည်း သမိုင်းသုတေသနနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထားများအရ ပအိုဝ်းတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် သထုံပြည် မပျက်စီးမီ ပုဂံခေတ် မတိုင်မီကပင် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်နှင့် အောက်မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသများတွင် ရောက်ရှိအခြေချပြီးဖြစ်ကြောင်း ပုဂံကျောက်စာများပါ "တောင်သူ" (Taungthu) ဟူသော အသုံးအနှုန်းများနှင့် အခြားသမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Luce1985" /><ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). *Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830*. Cambridge University Press, Vol. 1, pp. 115–123.</ref> [[File:Pa-O women selling vegetables, Myanmar.jpg|thumb|ဟင်းသီးဟင်းရွက် ရောင်းချနေသော ပအိုဝ်းအမျိုးသမီးများ]] ယနေ့ခေတ်တွင် ပအိုဝ်းတို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရှိ [[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] (ဟိုပုံး၊ ဆီဆိုင်၊ ပင်လောင်း) အဓိက အပါအဝင်၊ မွန်ပြည်နယ် (ကျိုက်ထို၊ သထုံ)၊ [[ဘားအံခရိုင်]]၊ [[တောင်ငူခရိုင်]]၊ [[ပဲခူးခရိုင်]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]] စသည့် ဒေသများအပြင် ထိုင်းနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။<ref name="Saito2014">Saito, Soe (2014). *The Pa'O People of Myanmar: History, Identity and Culture*. Institute of Southeast Asian Studies, pp. 15–32.</ref> ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ပအိုဝ်းတို့တွင် နန်းခေ၊ တတုတ်၊ ကွန်လောင်၊ တန်စန်နှင့် ခိုင် ဟူ၍ လူမျိုးစုခွဲများ ရှိကြပြီး သမိုင်းဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းအချို့တွင် "ရှမ်းတောင်သူ" သို့မဟုတ် "သထုံပန်းရင်" ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ဖူးကြသည်။<ref name="Scott1900">Scott, J. George; Hardiman, J. P. (1900). *Gazetteer of Upper Burma and the Shan States*. Government Printing, Rangoon, Vol. 1, Part 1.</ref> == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ== ခေတ်သစ် မနုဿေဗေဒပညာရှင်များ ၏ စနစ်တကျ လေ့လာဆန်းစစ်မှုများအရ ပအိုဝ်းလူမျိုးများ၏ ဖခင်ဘက်ဆိုင်ရာ Y-DNA တွင် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ၌ အဓိကတွေ့ရှိရသော Haplogroup O-M122 (O2) နှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသခံ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာနွယ်ဖွား]]တို့၏ Haplogroup O-M95 (O1b1a1a) ဗီဇများ ပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရသလို၊ မိခင်ဘက်ဆိုင်ရာ mtDNA စမ်းသပ်ချက်များတွင်လည်း ကုန်းတွင်းပိုင်း ကရင်နွယ်ဖွားများနှင့် နီးစပ်သော Haplogroup M (M7, M8)၊ B နှင့် F ဗီဇများ အဓိက ပါဝင်လျက်ရှိသည်။<ref name="Kutanan2021">Kutanan, W., et al. (2021). "Reconstructing the Indo-Indochina Sino-Tibetan language family history through Y-chromosome and mtDNA variation". *Scientific Reports*, 11, 12345.</ref> ဤဗီဇဆိုင်ရာ အထောက်အထားများသည် ပအိုဝ်းတို့သည် ဘာသာဗေဒအရ ကရင်နွယ်ဖွား ၌ အခိုင်အမာ ပါဝင်ပြီး၊ အရှေ့တောင်အာရှအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်စဉ် အစောပိုင်း မွန်-ခမာ နွယ်ဖွားများနှင့်လည်းကောင်း၊ အိမ်နီးချင်း တိုင်းရင်းသားများနှင့်လည်းကောင်း အနည်းငယ် ဗီဇရောနှောမှု ရှိခဲ့ကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။<ref name="Li2015">Li, H., et al. (2015). "Genetic diversity and phylogenetic analysis of Sino-Tibetan populations in Mainland Southeast Asia". *Journal of Human Genetics*, 60(8), 421–428.</ref> ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း (ဟိုပုံး၊ ဆီဆိုင်၊ ပင်လောင်း စသည့် ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ) ရှိ ပအိုဝ်းများသည် [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်းလူမျိုးများ]] နှင့် ဒေသခံ တောင်ပေါ်နွယ်ဖွားများနှင့် ရာစုနှစ်များစွာ အတူယှဉ်တွဲ နေထိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် အဆိုပါ အုပ်စုများနှင့် ဗီဇကူးလူးမှု ရှိခဲ့သော်လည်း၊ ပအိုဝ်းအချင်းချင်း ထိမ်းမြားလက်ထပ်သည့် အလေ့အထကြောင့် မူလ တိဗက်-ဗမာနွယ် ကရင်နွယ်ဖွား (Karenic Branch) ဗီဇစက်ဝန်းကို အဓိက ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="Saito2014">Saito, Soe (2014). *The Pa'O People of Myanmar: History, Identity and Culture*. Institute of Southeast Asian Studies.</ref> တစ်ဖက်တွင်လည်း မွန်ပြည်နယ် (သထုံ၊ ကျိုက္ခမီ)၊ ကရင်ပြည်နယ်နှင့် ပဲခူးတိုင်းတို့တွင် နေထိုင်ကြသော အောက်မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပအိုဝ်းများသည် မွန်နွယ်ဖွားများနှင့် အနီးကပ် ဆက်ဆံခဲ့ရသဖြင့် ဖခင် သို့မဟုတ် မိခင်ဘက်ဆိုင်ရာ ဗီဇများတွင် Haplogroup O-M95 (မွန်-ခမာ ဗီဇ) ပါဝင်မှု အချိုးအစားမှာ ရှမ်းတောင် ပအိုဝ်းတို့ထက် ပိုမိုမြင့်မားကြောင်း မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနများက ညွှန်ပြနေသည်။<ref name="Kutanan2021" /> == ဘာသာစကားနှင့် မျိုးနွယ်စု ခွဲခြားခြင်း == ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် [[ကရင်လူမျိုး]]များ နှင့် နီးစပ်သည့် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အမှတ်လက္ခဏာများ ရှိကြသည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်း ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီခေတ် သုတေသနပညာရှင်အချို့က ပအိုဝ်းလူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုများသည် ကရင်လူမျိုးများနှင့် ဆင်တူသည့်အတွက် "ကရင်နက်" (Black Karen) ဟူသောအမည်ဖြင့် ကနဦး သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များဖြစ်သည့် Paul Benedict (၁၉၄၃) နှင့် David Bradley (၁၉၈၅) တို့က ပအိုဝ်းဘာသာစကားကို စနစ်တကျ လေ့လာပြီး [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားမိသားစု]]၏ ကရင်နွယ် ဘာသာစကားများ (Karenic branch) တွင် ပါဝင်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့ကြသည်။<ref name="Benedict1943">Benedict, Paul K. (1943). *The Sino-Tibetan Languages: A Conspectus*. University of California Press.</ref><ref name="Bradley1985">Bradley, David (1985). *Language Policy and Language Planning in Burma*. Australian National University.</ref> ပအိုဝ်းလူမျိုးများကို ၎င်းတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံအရောင်၊ ပြောဆိုသည့် ဝဲသံစနစ် နှင့် ပထဝီဝင် ဒေသအခြေချမှုအပေါ် အခြေခံ၍ အောက်ပါအတိုင်း အဓိက မျိုးနွယ်စုခွဲများနှင့် ဒေသန္တရအုပ်စုများအဖြစ် ထပ်မံခွဲခြားနိုင်သည်။<ref name="PaOUnions">ပအိုဝ်းစာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့ (ဗဟို)။ (၂၀၁၅)။ *ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများ၏ သမိုင်းနှင့် မျိုးနွယ်စုခွဲများ သုတေသနစာတမ်း*။ တောင်ကြီးမြို့။ စာ-၅၄–၆၂။</ref><ref name="BradleyEast">Bradley, David (2007). "East and Southeast Asia". In: *Encyclopedia of the World's Endangered Languages*. Routledge.</ref> ၁။ တောင်ကြီးနှင့် ဝန်းကျင်ဒေသ ပအိုဝ်း (ကွန်လုံပအိုဝ်း) ပအိုဝ်းလူမျိုးစုစုပေါင်း၏ အများစုဖြစ်သော (၈၀% ကျော်) သည် [[တောင်ကြီးမြို့]]၊ [[ဟိုပုံးမြို့]]၊ [[ဆီဆိုင်မြို့]]၊ [[နောင်တရားမြို့]] နှင့် [[လွိုင်လင်မြို့]] ဝန်းကျင်တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ဗဟိုပအိုဝ်း သို့မဟုတ် "ကွန်လုံပအိုဝ်း" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး ၎င်းတို့ပြောဆိုသော ဝဲသံစနစ်သည် ပအိုဝ်းတစ်မျိုးသားလုံး၏ "ဘုံစကား" (Standard Pa-O) အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသည်။ ပထဝီဝင်အရ အိမ်နီးနားချင်းဖြစ်သော [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]] နှင့် [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] စသည့် တိုင်းရင်းသားများနှင့် ရောယှက်ထိစပ်မှု အများဆုံး ရှိသည်။ ၂။ ပင်လောင်းဒေသ ပအိုဝ်း (ခြုဲင်း နှင့် တံတောက်အနွယ်) [[ပင်လောင်းမြို့]] နှင့် ဖယ်ခုံဒေသ ကုန်းမြင့်ပိုင်းများတွင် အခြေချကြသော ပအိုဝ်းမျိုးနွယ်စုများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်ကိုယ် "ခြုဲင်း" (Khruing) သို့မဟုတ် "တံတောက်" (Tadaung) အနွယ်ဝင်များဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဗဟိုကွန်လုံပအိုဝ်းစကားနှင့် ဝဲသံအနည်းငယ် ကွဲပြားပြီး စကားပြောရာတွင် လေသံအနိမ့်အမြင့် ကွဲပြားမှု ထင်ရှားသည်။ ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ကယားပြည်နယ်နှင့် နီးစပ်သဖြင့် [[ကယားလူမျိုး|ကယား (ကရင်နီ)]] တိုင်းရင်းသားများနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ကူးလူးဆက်ဆံမှုများ ရှိသည်။ ၃။ လင်းခေးဒေသ ပအိုဝ်း (ပအိုဝ်းနီ သို့မဟုတ် ဖြားဗျာ) [[လင်းခေးမြို့]]၊ [[မောက်မယ်မြို့]] နှင့် သံလွင်မြစ် အရှေ့ဘက်ကမ်း တောင်တန်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော ပအိုဝ်းမျိုးနွယ်စုခွဲ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို ဒေသတွင်း၌ "ပအိုဝ်းနီ" သို့မဟုတ် "ဖြားဗျာ" (Phra Bya) အနွယ်စုများဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ မူလပအိုဝ်းများကဲ့သို့ အနက်ရောင် ဝတ်ဆင်ကြသော်လည်း အမျိုးသမီးများ၏ ခေါင်းပေါင်းနှင့် ရိုးရာဝတ်စုံ အနားသတ်များတွင် အနီရောင်နှင့် အလင်းရောင်စုံ ဒီဇိုင်းများကို သိသာထင်ရှားစွာ ထည့်သွင်းချုပ်လုပ်ကြသဖြင့် ပအိုဝ်းနီဟု အမည်တွင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၄။ အောက်မြန်မာပြည် မြေပြန့်ပအိုဝ်း (ပအိုဝ်းဖြူ သို့မဟုတ် သထုံပအိုဝ်း) [[မွန်ပြည်နယ်]] ([[သထုံမြို့]]၊ [[ဘီလင်းမြို့]])၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]] ([[ဘားအံမြို့]]) နှင့် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] ကမ်းနီးမြေပြန့်ဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသော ပအိုဝ်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရိုးရာသမိုင်းအရ "ပအိုဝ်းဖြူ" ဟုလည်းကောင်း၊ ဒေသအလိုက် "သထုံပအိုဝ်း" ဟုလည်းကောင်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ မြေပြန့်ပအိုဝ်းများသည် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] နှင့် ကရင်လူမျိုးများနှင့် နီးကပ်စွာ အတူနေထိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် အဝတ်အစားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုစရိုက်လက္ခဏာများတွင် မြေပြန့်ဒေသယဉ်ကျေးမှုများ ကူးစက်သက်ရောက်မှု ရှိသည်။ ဘာသာစကားအနေဖြင့် ကွန်လုံဘုံစကားနှင့် ကွဲပြားပြီး စာပေအပိုင်းတွင် သထုံမူ (အလံတရာမူ) ကို သီးခြား အသုံးပြုကြသည်။ ၅။ အခြားသော ရိုးရာနှင့် ဝဲသံအခြေပြု မျိုးနွယ်စုခွဲငယ်များ ပအိုဝ်းရိုးရာ သမိုင်းသုတေသန အထောက်အထားများနှင့် ဒေသန္တရ ဓလေ့ထုံးစံများအရ အထက်ပါ ပင်မအုပ်စုကြီးများအပြင် အောက်ပါအတိုင်း ထူးခြားသော မျိုးနွယ်စုခွဲငယ်များအဖြစ် ထပ်မံခွဲခြားနိုင်သေးသည် -<ref name="PaOClans">ခွန်ပညာနန္ဒ (ဟိုပုံး)။ (၂၀၁၉)။ *ပအိုဝ်းနွယ်ဖွားတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဒေသန္တရစကားစုများ*။ ခြူးကလျာစာပေ။ စာ-၁၁၂–၁၂၅။</ref> *တရျက် (Taryak) နှင့် တယင် (Tayang) အနွယ်စုများ အဓိကအားဖြင့် [[ဆီဆိုင်မြို့နယ်]]နှင့် ကယားပြည်နယ်စပ်ကြား တောင်တန်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဗဟိုကွန်လုံပအိုဝ်းစကားနှင့် ကွဲပြားပြီး စကားလုံး အဆုံးသတ်သံများကို ခပ်ပြတ်ပြတ် ရွတ်ဆိုတတ်သည့် ဝဲသံထူးခြားချက် ရှိကြသည်။ *ပန်နင် (Panneng) အနွယ်စုများ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း တောင်ကုန်းအချို့နှင့် ကယားပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် အခြေချကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံတွင် ခေါင်းပေါင်း ပတ်ပုံပတ်နည်းနှင့် ပွဲလမ်းသဘင်များ၌ ငွေထည်တန်ဆာပလာ ဆင်ယင်မှု ဒီဇိုင်းအနည်းငယ် ကွဲပြားသည်။ *ပထုံ (Pathong) အနွယ်စုများ ပအိုဝ်းရှေးဟောင်း မျိုးနွယ်စုခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး ယနေ့ခေတ်တွင် ဗဟိုကွန်လုံပအိုဝ်းလူမျိုးစုကြီးအတွင်းသို့ အများစု ရောနှောဝင်ရောက်သွားကြပြီ ဖြစ်သော်လည်း အချို့သော နယ်စပ်ကျေးရွာများတွင် မိမိတို့၏ မူလဝဲသံကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားဆဲ ဖြစ်သည်။ *ပအိုဝ်းမည်း (နာမ်ခဲးအနွယ်) အောက်မြန်မာပြည် ကရင်ပြည်နယ် သံလွင်မြစ်ဝှမ်းနှင့် ဘားအံမြို့နယ်အချို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။ သထုံပအိုဝ်း (ပအိုဝ်းဖြူ) များနှင့် ဒေသချင်း နီးစပ်သော်လည်း ရိုးရာအရောင်အဖြစ် အနက်ရောင်ဝတ်စုံကိုသာ စွဲစွဲမြဲမြဲ ဝတ်ဆင်ကြပြီး မွန်-ကရင် စကားလုံးအချို့ကို ရောနှောအသုံးပြုသည့် ထူးခြားချက်ရှိသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ == [[File:Pindaya-Pa-O-Frau-02-2006-gje.jpg|thumb|ပင်းတယမြို့ရှိ ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသူတစ်ဦး]] ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းတွင် အဓိက မှီတင်းနေထိုင်ကြသည့် ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများသည် ၎င်းတို့၏ ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းစဉ်လာများအရ အနက်ရောင် သို့မဟုတ် နက်ပြာရောင် ရိုးရာဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ရှေးယခင်ကတည်းက တောင်ပေါ်ဒေသ၏ အအေးဒဏ်ကို ကာကွယ်ရန်၊ အပူကို ကောင်းစွာ စုပ်ယူနိုင်ရန်နှင့် တောင်ယာလုပ်ငန်းခွင်များတွင် မြေကြီး၊ အညစ်အကြေးများ ပေရေစွန်းထင်းမှု သက်သာစေရန်အတွက် အနက်ရောင်ဝတ်စုံများကို အဓိက အသုံးပြုခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤဝတ်စုံသည် ပအိုဝ်းတို့၏ အမျိုးသား ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ထင်ရှားသော မူပိုင်အမှတ်အသား တစ်ရပ်လည်း ဖြစ်ပေသည်။ <ref name="PaOProfile">Pa-O National Organization (PNO). (2020). ''The Traditional Culture and Customs of Pa-O People''. PNO Central Strategic Research Committee. pp. 14–18.</ref> သို့သော် အထူးသဖြင့် အောက်မြန်မာပြည်ဖြစ်သော မွန်ပြည်နယ်၊ ကရင်ပြည်နယ်၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး တို့တွင် အခြေချနေထိုင်ကြသည့် ပအိုဝ်းလူမျိုး အများစုမှာမူ ရာသီဥတုပူနွေးခြင်း၊ မြို့ပြယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရောနှောခြင်းတို့ကြောင့် ရိုးရာအနက်ရောင် အထူစားဝတ်စုံများကို မဝတ်ဆင်ကြဘဲ ဒေသန္တရအခြေအနေနှင့် လိုက်လျောညီထွေရှိမည့် ခေတ်ပေါ်ဝတ်စုံများ သို့မဟုတ် ဗမာလူမျိုးတို့ကဲ့သို့ ပုံမှန်ဝတ်စုံများကို ပြောင်းလဲ ဝတ်ဆင်သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ သို့ရာတွင် အမျိုးသားရေးနေ့၊ ရိုးရာနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်များနှင့် အထူးပွဲလမ်းသဘင် အခမ်းအနားများတွင်မူ မြေပြန့်ဒေသရှိ ပအိုဝ်းများပါ မကျန် တောင်ပေါ်ဒေသစံနှုန်းအတိုင်း အနက်ရောင် ရိုးရာဝတ်စုံအပြည့်အစုံကို ဂုဏ်ယူစွာဖြင့် ပြန်လည် ဝတ်ဆင်ကြစမြဲပင် ဖြစ်သည်။ [[File:ပအိုဝ်းလူမျိုး.jpg|thumb|ရိုးရာဝတ်စုံ ဝတ်ဆင်ထားသော ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများ]] ရိုးရာဝတ်စုံ ဖွဲ့စည်းပုံအနေဖြင့် အမျိုးသားများသည် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် နက်ပြာရောင် ရင်စေ့အင်္ကျီနှင့် ခေါင်းပေါင်းနီများကို အဓိက ဝတ်ဆင်ကြပြီး အမျိုးသမီးများသည် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် နက်ပြာရောင် အင်္ကျီလက်ရှည်နှင့်အတူ ခေါင်းပေါင်းအဝါ သို့မဟုတ် အနီရောင်များကို ဆင်မြန်းကြသည်။ ထို့အပြင် ဝတ်စုံချုပ်လုပ်ရာတွင် အဖိုးတန်သက္ကလပ်စက္ကူများနှင့် အထည်ကောင်းများကို အလေးပေး အသုံးပြုကြကာ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာလွယ်အိတ်နှင့် ခြင်းတောင်းများကိုပါ တွဲဖက်အသုံးပြုခြင်းဖြင့် ပအိုဝ်းတို့၏ ထူးခြားသော လူမှုယဉ်ကျေးမှု အလှတရားကို ပုံဖော်ပြသလျက် ရှိပေသည်။ <ref name="PaOProfile"/> === ဆွေမျိုးတော်စပ်ခြင်း === ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် မိသားစုတစ်စုကို "တဖူးဝေးတဗူႏ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဆွေမျိုး တော်စပ်မှုစနစ်တွင် အဖေကို "ဖာ" (Pha)၊ အမေကို "မွိုး" (Mwe) ဟု လည်းကောင်း၊ အဘိုးကို "ဖာဖြား"၊ အဘွားကို "မွိုးဖြား" ဟု လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ အစ်ကိုကို "ဝေးခို"၊ အစ်မကို "ဝေးမူႏ" ဟု ခေါ်ဆိုပြီး မောင်နှမအငယ်များကိုမူ "ဖူးခို" (ညီ/မောင်) နှင့် "ဖူးမူႏ" (ညီမ/နှမ) ဟု အသီးသီး ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဆွေမျိုးသားချင်း တစ်စုလုံးကို "တဖူးဝေး" ဟု ခြုံငုံခေါ်ဆိုသည်။ အိမ်ထောင်ဖက် ဇနီးမယားကို "မာ" (သို့မဟုတ် လမ်းသားမူႏ)၊ ခင်ပွန်းလင်ယောက်ျားကို "ဝါꩻ" (သို့မဟုတ် လမ်းသားခို) ဟု ခေါ်ဝေါ်ပြီး သားသမီးကို "ပို" ဟု ခေါ်သည်။ ထို့ပြင် ဇနီး၏မောင် သို့မဟုတ် အစ်ကိုကို "မက်" ဟု ခေါ်ပြီး၊ ခင်ပွန်း၏ အစ်ကို သို့မဟုတ် ညီကို "ဖာတန်/ဖာနင်" ဟု ခေါ်သည်။ ဇနီး၏ အစ်မ သို့မဟုတ် ညီမကို "မွိုးတန်/မွိုးနင်" ဟု ခေါ်ဆို၍ ခင်ပွန်း၏ အစ်မ သို့မဟုတ် ညီမကို "တနေင်" ဟု ခေါ်သည်။ အဖေ၏ ညီကို "ဖာနင်"၊ အဖေ၏ အစ်ကိုကို "ဖာတန်" ဟု ခေါ်ဆိုပြီး အမေ၏ မောင် သို့မဟုတ် အစ်ကိုကို "ဖူ" (ဦးလေး) ဟု ခေါ်သည်။ အဖေ၏ အစ်မနှင့် ညီမကိုမူ "မွိုးတန်/မွိုးနင်" ဟု ခေါ်ဆိုကာ အမေ၏ အစ်မ သို့မဟုတ် ညီမကို "ဖီ" (ဒေါ်ဒေါ်) ဟု သတ်မှတ်ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="PaOLanguageDict">ပအိုဝ်းစာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့. (၂၀၁၈). ''ပအိုဝ်း-မြန်မာ အဘိဓာန် (Pa-O to Burmese Dictionary)''. တောင်ကြီးမြို့. စာ-၄၂–၄၇။</ref> === အမွေဆက်ခံခြင်း ဓလေ့ === မိဘနှစ်ပါး ကွယ်လွန်သည့်အခါ ကျန်ရစ်သော မိသားစုပိုင်ပစ္စည်းများနှင့် မြေယာများကို သားသမီးများအား ကျား၊ မ ခွဲခြားခြင်းမရှိဘဲ ကြီးငယ်အလိုက် စနစ်တကျ တန်းတူရည်တူ ခွဲဝေယူကြသည်။ သို့သော် ဓလေ့ထုံးတမ်းအရ မိဘများ အသက်ကြီးရင့်ချိန်အထိ နောက်ဆုံးအတူတကွ နေထိုင်ပြုစု စောင့်ရှောက်ခဲ့သော သားသမီး (အများအားဖြင့် အငယ်ဆုံးသားသမီး) က မိဘ၏ နေအိမ်နှင့် မြေကွက်ကို အမွေ ပိုမိုရရှိထိုက်သည်ဟု ယူဆကာ ပေးအပ်လေ့ရှိသည်။ သားသမီး သို့မဟုတ် မြေးမြစ် မရှိသည့် ကိစ္စရပ်များတွင်မှသာ အနီးစပ်ဆုံး ဆွေမျိုးသားချင်းများက အမွေကို ဆက်ခံခွင့်ရှိသည်။ အကယ်၍ အမွေစားအမွေခံ လုံးဝမရှိဘဲ ကွယ်လွန်သွားခဲ့လျှင် ၎င်းတို့၏ ပစ္စည်းဥစ္စာများကို ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သာသနာရေးဆိုင်ရာ ကောင်းမှုကုသိုလ်အဖြစ် ပေးပို့လှူဒါန်းလေ့ရှိသည်။ === လူပျိုအပျိုဘဝနှင့် မင်္ဂလာလက်ထပ်ပွဲ === ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများတွင် ရိုးရာလူပျိုလှည့်သည့် ဓလေ့သည် အလွန်စနစ်ကျသော အဆင့်အတန်း ရှိသည်။ ရွာတွင်း၌ လူပျိုလှည့်ရာတွင် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ သူငယ်ချင်းအပေါင်းအသင်းများနှင့် ဖြစ်စေ သွားရောက်လေ့ရှိသော်လည်း မိမိတို့နှင့် မသက်ဆိုင်သည့် ပြင်ပရွာများသို့ သွားရောက်အပျိုလှည့်လိုပါက အဆိုပါရွာ၏ ကာလသားခေါင်းဆောင် (ရွာခံလူငယ်ခေါင်းဆောင်) ထံတွင် ဖြစ်စေ၊ ရွာခံကာလသားတစ်ဦးဦးထံတွင်ဖြစ်စေ ကြိုတင်အကြောင်းကြားပြီး လမ်းညွှန်ဦးဆောင်မှု ခံယူရသည်။ အိမ်ရှင်အပျိုအမျိုးသမီးသည် မိမိအိမ်သို့ လာရောက်သည့် လူပျိုများကို ရေနွေးကြမ်း၊ ကွမ်း၊ ရိုးရာမုန့်ပဲသရေစာများဖြင့် ပျူငှာစွာ ဧည့်ခံစကားပြောရသည်။ လူပျိုလှည့် စကားပြောခြင်းကို အများအားဖြင့် နေအိမ်အတွင်းရှိ ရိုးရာမီးဖို (ဓနုမီးဖို) နံဘေးတွင် ဝိုင်းဖွဲ့ထိုင်၍ ပြောဆိုကြလေ့ရှိသည်။ အမျိုးသားများသည် အသက် (၁၆) နှစ်အရွယ်တွင် လူပျိုအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အမျိုးသမီးများသည် အသက် (၁၅) နှစ်အရွယ်တွင် အပျိုအဖြစ်လည်းကောင်း ဒေသဓလေ့အရ သတ်မှတ်ပြီး ရိုးရာလူမှုရေးလုပ်ငန်းခွင်များတွင် ပါဝင်ခွင့်ရကြသည်။ === စိတ်နေသဘောထားများ === သမိုင်းကြောင်းအရ ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများသည် ပဒေသရာဇ် အုပ်စိုးသူ လူတန်းစားတို့၏ ဖိနှိပ်မှုနှင့် မတရားအခွန်အတုတ် ကောက်ခံမှုများကြောင့် ၎င်းတို့နှင့် ကင်းဝေးရာ တောင်ပေါ်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည့် နောက်ခံရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ပင်ကိုစရိုက်အနေဖြင့် မိမိ၏ စားဝတ်နေရေးအတွက် အမှီအခိုကင်းစွာ လွတ်လပ်စွာ ရှာဖွေလိုသည့် စိတ်ဓာတ် ပြည့်ဝကြသည်။ ပဒေသရာဇ်စနစ် ပပျောက်သွားပြီးနောက်တွင် တောင်ပေါ်ဒေသ၌ အတည်တကျ နေထိုင်လာကြသကဲ့သို့ မြေပြန့်ဒေသများသို့ ဆင်း၍လည်း လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်လာကြသည်။ ပအိုဝ်းလူမျိုးတို့၏ စိတ်နေသဘောထားသည် ရိုးသားဖြောင့်မတ်မှုကို အခြေခံသည်။ ၎င်းတို့၏ အထင်ကရ ရိုးရာစကားပုံတစ်ခုက '''‘ကုန်းမြင့်လျှင် ရေမတင်၊ ဂုဏ်မြင့်လျှင် လူမခင်’''' ဟု ဆိုရိုးရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ဆင်းရဲချမ်းသာ၊ ပညာဂုဏ်၊ ဓနဂုဏ် မောက်ခြင်းမရှိဘဲ လူသားအားလုံးကို တစ်ပြေးညီ တန်းတူရည်တူ ဆက်ဆံတတ်သည့် စိတ္တဗေဒ သဘောထားရှိကြသည်။ == ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု == ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို သက်ဝင်ယုံကြည် ကိုးကွယ်ကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Saito2014">Saito, Soe (2014). *The Pa'O People of Myanmar: History, Identity and Culture*. Institute of Southeast Asian Studies, pp. 45–52.</ref> သမိုင်းအရ ပအိုဝ်းတို့သည် မွန်၊ ရှမ်း နှင့် ဗမာတို့နှင့် ရှေးယခင်ကတည်းက ယဉ်ကျေးမှုအရ ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့ကြသဖြင့် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို စောစီးစွာ လက်ခံယုံကြည်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ပအိုဝ်းကျေးရွာတိုင်းလိုလိုတွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း (ကျောင်း) နှင့် စေတီပုထိုးများ ရှိကြပြီး ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသည် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဗဟိုချက်မများ သာမကဘဲ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် စာပေ သင်ကြားရေးဆိုင်ရာ အရေးပါသော ဗဟိုဌာနများလည်း ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Hakangard1990">Håkangård, Agneta (1990). *Road 13: A Socio-economic Study of Villagers along Road 13 in the Lao PDR*. Uppsala University, pp. 112–115.</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာကို အဓိက ကိုးကွယ်ကြသော်လည်း ပအိုဝ်းတို့၏ လူမှုဘဝတွင် ရှေးဦး ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ် ယုံကြည်မှုများ ပေါင်းစပ်ကျင့်သုံးလျက်ရှိသည်။ ၎င်းတို့သည် ရွာစောင့်နတ်၊ အိမ်စောင့်နတ်၊ တောင်စောင့်နတ်နှင့် တောစောင့်နတ် စသည့် အစောင့်အရှောက် နတ်များကို ပူဇော်ပသလေ့ ရှိကြသည်။<ref name="Spiro1996">Spiro, Melford E. (1996). *Burmese Supernaturalism*. Transaction Publishers, pp. 62–68.</ref> အထူးသဖြင့် ရွာဦးနတ်ပွဲများနှင့် ရိုးရာနတ်ပူဇော်ပွဲများကို နှစ်စဉ် ကျင်းပလေ့ရှိပြီး သီးနှံရိတ်သိမ်းချိန်နှင့် စိုက်ပျိုးရေးရာသီများတွင် ကောင်းမွန်သော သီးနှံထွက်ရှိရေးနှင့် ရွာသူရွာသားများ ဘေးအန္တရာယ် ကင်းရှင်းရေးအတွက် ဆုတောင်းပူဇော်ကြသည်။<ref name="Saito2014" /> ထို့ပြင် ပအိုဝ်းတို့၏ ရိုးရာယုံကြည်မှုတွင် ဝိဇ္ဇာ၊ ဇော်ဂျီနှင့် နဂါးဆိုင်ရာ ဒဏ္ဍာရီ ယုံကြည်မှုများလည်း နက်ရှိုင်းစွာ အမြစ်တွယ်နေသည်။ မိမိတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် ဝိဇ္ဇာနှင့် နဂါးမတို့မှ ဆင်းသက်လာသည်ဆိုသော "သူရိယစန္ဒာ" (နေနှင့်လ) ဒဏ္ဍာရီ ယုံကြည်ချက်သည် ပအိုဝ်းတို့၏ ရိုးရာခေါင်းပေါင်း ဝတ်ဆင်ပုံ အဓိပ္ပာယ်နှင့် အမျိုးသားဆိုင်ရာ အမှတ်အသား တို့တွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။<ref name="Russell1911">Russell, R. V. (1911). *The Tribes and Castes of the Central Provinces of India*. Macmillan and Co., Vol. 3.</ref> ==ထင်ရှားကျော်ကြားသော ပအိုဝ်းလူမျိုးများ== * [[သာမညဆရာတော်]] အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိက ဘဒ္ဒန္တဝိနယ *[[ရွှေဥဒေါင်းတောင်ဆရာတော်]] ဘဒ္ဒန္တကုမာရ *[[အလံတစ်ရာဆရာတော်]]အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိက ဘဒ္ဒန္တစန္ဒန *ဘားအံ ကျောက်ကလ္လာပ် ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဝိမလ *[[နန်းခင်ဇေယျာ]] - [[မယ်မြန်မာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]] ၂၀၁၂ *[[တင်အောင်မိုး]] - မြန်မာ့လက်ရွေးစင်ဘောလုံးသမား *အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ မဏိဇောတဓရ ဝဏ္ဏကျော်ထင် ဖြာႏတန်[[အောင်ခမ်းထီ]] -ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်/ အသွင်ပြောင်းပအိုဝ်း ဌာနေပြည်သူ့စစ် (PNO/PNA) နာယက *[[ဒေါ်ကြိုင်ကြိုင်]] - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ၏ ဇနီး *ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ဒုဥက္ကဋ္ဌ [[လှဖေ (ပအိုဝ်းအမျိုးသားခေါင်းဆောင်)|ဖြားဗွာလှဖေ]] (မွန်ပြည်နယ်/သထုံ) *သထုံ(ဆီဆိုင်နယ်)စော်ဘွားစဝ်ခွန်ကြည် (ရှမ်းတောင်/သထုံ) *ပင်လုံစာချုပ်တွင်ပါဝင်လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သော ဦးဖြူ (ရှမ်းတောင်/သထုံ(ဆီဆိုင်)နယ်)<ref>ကျော်ငြိမ်း (မြန်မာသမိုင်းအဖွဲ့ဝင်)၊ ရှမ်းပြည်နှင့်စော်ဘွား(ဦးထွန်းမြင့်-တောင်ကြီး)</ref> *(NCA) ထိုးထားသော ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ချုပ်/တပ်မတော် (PNLO/PNLA) နာယက ဗိုလ်မှူးကြီးခွန်ဥက္ကာ * ဂီတစာဆို [[ခွန်သာဒွန်း]] * ဂီတစာဆို [[ခွန်ပေါရန်း]] * အဆိုတော် [[ခွန်သန်းထွန်း]] * အဆိုတော် [[ဒိုးလုံး]] * အဆိုတော် [[ခွန်ရိုင်းဟန်]] * အဆိုတော် ခွန်ငယ်လင်း * အဆိုတော် [[ဘီလီလမင်းအေး]] (ပအိုဝ်း-ကရင်ကပြား) *[[နော်ဖောအယ်ထား]] (ပအိုဝ်း-ကရင်ကပြား)▪️Naw Phaw Eh Htar * [[ထွန်းရင်လော]] * သရုပ်ဆောင် [[နန်းမြတ်ဖြိုးသင်း]] * သရုပ်ဆောင် နန်းခင်ဇေယျာ ==ဆက်စပ်လေ့လာရန်== *[[ဒုံးလွှတ်ခြင်း]] == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] 40mozs1s8mbh02t2v6kjluzx2gmsmbo 0 13411 1056845 963991 2026-10-08T20:51:41Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1056845 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Infobox martial art | logo = | logocaption = | logosize = | image = Hanashiro Chomo.jpg | imagecaption = [[Chōmo Hanashiro]], an Okinawan karate master {{c.|1938}} | imagesize = | name = ကရာတေး (空手) | aka = ကရာတေးဒို (空手道) | focus = ထိုးနှက်တိုက်ခိုက်ရေး | hardness = | country = [[:en:Ryukyu Kingdom]] (Present day [[:en:Okinawa prefecture]], [[ဂျပန်]]) | parenthood = [[:en:Okinawan martial arts|Indigenous martial arts of Ryukyu Islands]], [[တရုတ်ကိုယ်ခံပညာ]]<ref name="Higaonna1"/><ref name="okinawa history"/> | famous_pract = | olympic = [[:en:Karate at the 2020 Summer Olympics|၂၀၂၁]] တွင် စတင်ထည့်သွင်း }} {{Infobox sport | name = ကရာတေး | image = Karate WC Tampere 2006-1.jpg | imagesize = 220px | caption = Karate World Championship 2006 in [[Tampere]], [[Finland]]; men's heavyweight final | union = ကမ္ဘာ့ကရာတေးအဖွဲ့ချုပ် | first = [[:en:Ryukyu Kingdom]], ''ca.'' 17th century | firstlabel = စတင်တီထွင်သူ | country/region = ကမ္ဘာတဝှမ်း | registered = | clubs = | contact = ရှိ | team = | mgender = မရှိ | category = ကိုယ်ခံပညာ | equipment = | venue = | obsolete = | olympic = [[:en:Karate at the 2020 Summer Olympics|၂၀၂၁]] တွင် စတင်ထည့်သွင်း | paralympic = | IWGA = [[:en:1981 World Games|၁၉၈၁]]{{snds}}[[:en:2022 World Games|၂၀၂၂]] }} {{Infobox Chinese | pic = Karate (Chinese characters).svg | piccap = ''[[kanji|ခန်ဂျီ]]''စာလုံးဖြင့် "ကရာတေး" | picupright = 0.45 | kanji = 空手 | hiragana = からて | katakana = カラテ | romaji = karate }} [[File:KarateKanji.svg|thumb]] [[File:Funakoshi Gichin and Masatoshi Nakayama.JPG|thumb|ရှိုတိုကန် ကရာတေးပညာစတင်တည်ထောင်သော၊ ကရာတေးသမိုင်းတွင် ဩဇာအကြီးမားဆုံးသော ဆရာကြီး ဖူနာကိုရှိ ဂီချင်း (၁၈၆၈-၁၉၅၇) နှင့် ဂျပန်ကရာတေး အသင်း 日本 空手 協会 (Japan Karate Association) နည်းပြချုပ် ဆရာကြီး မာဆာတိုရှိ နာကာရားမား (၁၉၁၃-၁၉၈၇)]] [[File:Masutatsu Oyama karate.jpg|right|thumb|250px|ကျိုရှင်ကိုင်းကရာတေး ဆရာကြီး အိုရားမား (၁၉၂၃-၁၉၉၄)]] [[File:Katsuya Kisaka 1965.jpg|thumb|ကရာတေးဒို]] '''ကရာတေးဒို''' ({{Nihongo|'''ကရာတေး'''|空手}}, {{IPAc-en|k|ə|ˈ|r|ɑː|t|i}}; {{IPA-ja|kaɾate|-|Ja-Karate.oga}}; <small>[[:en:Okinawan language|Okinawan]] pronunciation:</small> {{IPA-ryu|kaɽati|}}) လို့ရေးသားရင်လည်း မမှားပါ။ သို့သော် Japan Karate Association အသင်းအဖွဲ့သာ ရှိသည်။ Japan Karate-do Association ဟူ၍ မရှိပါ။ ထိုကြောင့် '''ကရာတေး ''' ဟု ရေးသားခြင်းသည် ပိုမိုသင့်တော်မှန်ကန်ပါသည်။ ဂျပန်ဘာသာစကားလုံးကို မြန်မာအသံထွက်ဖြင့် ခေါ်ဆိုထားခြင်းဖြစ်သည်။ မူရင်းဂျပန်ဘာသာ အသံထွက်အတိုင်းရေးပါက ခါရာ့တဲ (ခါရာ့တဲဒို) ဟုလည်း ရေးသားနိုင်သည်။ '''ကရာတေးဒို အဖွဲ့ချုပ် Karate do federation''' သည် '''ကရာတေးလမ်း အဖွဲ့ချုပ် Karate way federation''' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ '''ကရာတေး အဖွဲ့ချုပ် Karate federation''' သည် '''ကရာတေး အဖွဲ့ချုပ် Karate federation''' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ စကားလုံးတစ်လုံးစီ ကို ဘာသာပြန်ကြည့်ပါက- * ကရာ မှာ "'''empty ဗလာ'''" ဖြစ်၍၊ * တေး မှာ "'''hand လက်'''"၊ * ဒို မှာ "'''way or road လမ်း'''" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ == ကရာတေး (karate 空手) နှင့် ကရာတေးဒို (karate-do 空手道) အတူတူပဲလား!== ကရာတေး (karate 空手) နှင့် ကရာတေးဒို (karate-do 空手道) နှစ်မျိုးစလုံးသည် '''သူ့နည်းသူ့ဟန်နဲ့သူ''' ကောင်းမွန်ကြသည်။ "Sport karate" ပဲဖြစ်ဖြစ်၊ "Karate-do" ပဲဖြစ်ဖြစ် စစ်မှန်သော နည်းစနစ်များ၊ အစွမ်းထက်သောပညာများ၊ အခြေခံယဉ်ကျေးမှု လူ့တန်ဖိုးများ ပါဝင်ဖို့တော့လိုသည်။ ထိုနည်းတူ "Powerful karate" လို့ပဲပြောပြော၊ "Combative karate" လို့ပဲပြောပြော၊ "Real karate" လို့ပဲပြောပြော၊ Originated karate လို့ပဲပြောပြော စစ်မှန်သောနည်းစနစ်များ၊ အစွမ်းထက်သောပညာများ၊ အခြေခံယဉ်ကျေးမှု လူ့တန်ဖိုးများ ပါဝင်ဖို့လိုသည်။ အကယ်၍ စစ်မှန်သောနည်းစနစ်များ၊ အစွမ်းထက်သော ပညာရပ်၊ ယဉ်ကျေးမှုလူ့တန်ဖိုးများ မပါဝင်သော မည်သည့် karate (ကရာတေး) ဖြစ်စေ၊ မည်သည့် karate-do (ကရာတေးဒို) ဖြစ်စေ တင့်တယ်ကောင်းမွန်မည် မဟုတ်ချေ။ Doing bad things, easy to anger, malice, hatred, belligerence, boastfulness, brutality နှင့် arrogance စသော မကောင်းမှုများကိုသာ ပြုမူနေပါက ထိုသူများသည် '''ကရာတေး နှင့် မထိုက်တန်''' ဟု နားလည်ရပါမည်။ အမုန်းတရားရှိသူများ၊ ယဉ်ကျေးမှုမရှိသူများ၊ ရန်လိုသူများ နှင့် စော်ကားလိုသူများ၊ မောက်မာသူများသည် '''ကရာတေး နှင့် မထိုက်တန်''' ဟု နားလည်ရပါမည်။ The essence of karate is '''to be humble and not to be arrogant'''. The essence of karate is '''to be humble and not to be belligerent'''. <ref>[http://karateandknowledge.blogspot.com/p/humbleand-meek-researchedby-myoma-myint.html Soshiki Karate 組織 空手 (松濤館) ကရာေတး: ဂျူဒို-ကရာတေး သိုင္းပညာရွင္မ်ား humble & meek ျဖစ္ဖို႔လိုပါတယ္။ ၿမိဳ႕မ ျမင့္ၾကြယ္<!-- Bot generated title -->]</ref> == ကရာတေး (karate 空手) နှင့် ကရာတေးဂျစ်ဆု (karate-jitsu 空手術) အတူတူပဲလား!== အမှန်စင်စစ် ကရာတေးသည် မူလအစတွင် '''ကရာတေး'''(Karate) ဟူ၍လည်းကောင်း၊ '''ကရာတေးဂျစ်ဆု''' Jitsu= technique (Karate Jitsu 空手術) <ref>[http://www.barnesandnoble.com/w/karate-jutsu-gichin-funakoshi/1121573788?ean=9784770026811 Karate Jutsu: The Original Teachings of Gichin Funakoshi by Gichin Funakoshi, Hardcover | Barnes & Noble®<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2023 }}</ref><ref>[http://www.amazon.com/To-te-Jitsu-Gichin-Funakoshi/dp/0920129226 To-te Jitsu: Gichin Funakoshi: 9780920129227: Amazon.com: Books<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>[http://www.amazon.com/Karate-Jutsu-Original-Teachings-Funakoshi/product-reviews/4770026811 Amazon.com: Customer reviews: Karate Jutsu: The Original Teachings of Gichin Funakoshi<!-- Bot generated title -->]</ref>ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲခြင်းသည် မူလအမှန်ဆုံးဝေါ်ဟာရဖြစ်သည်။ ("JITSU" can be translated to mean "art" or "technique). '''ကရာတေးဒို''' ဆိုသည်မှာ နောက်ပိုင်းကာလမှ ဖြည့်စွက်ခေါ်ဝေါ်သော အမည်နာမတစ်ခုသာ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ကရာတေးအဖွဲ့ချုပ် '''WKF''' (World Karate Federation) ဟူ၍သာရှိသည်။ (The World Karate Federation (WKF) is the largest international governing body of sport karate with over 130 member countries).<ref>[http://www.wkf.net/ World Karate Federation<!-- Bot generated title -->]</ref> World Karate-do Federation ဟူ၍ ဘယ်သောအခါမှ မရှိခဲ့ချေ။ ထိုနည်းတူ Modern karate ၏ ဖခင်ကြီးဟူ၍ ခေါ်တွင်ခြင်းခံသော ဆရာကြီး Funakoshi Gichin ကိုယ်တိုင် နှင့် သူ၏တပည့်ဖြစ်သူ နာမည်ကျော် ကရာတေးဆရာကြီး Masatoshi Nakayama တို့ကိုယ်တိုင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သော ဂျပန်ကရာတေးအသင်း '''JKA''' (Japan Karate Association) ဟူသော အမည်ကို သာဓကထား၍ လေ့လာကြည့်ပါက "do" ဟူသော ဝေါဟာရကို မူလနှစ်ပေါင်းများစွာမှပင် ယနေ့တိုင် သုံးစွဲခြင်းမရှိ၊ ပါဝင်ခြင်းမရှိသည်ကို သိရှိနိုင်သည်။ ဂျပန်ကရာတေးအသင်း '''JKA''' (Japan Karate Association) ဟူ၍သာရှိသည်။ <ref>[http://www.jka.or.jp/ ホーム - JKA 公益社団法人日本空手協会<!-- Bot generated title -->]</ref> (JKA is one of the most influential Shotokan karate organizations in the world. It is also one of the oldest karate organizations continuously in operation until the present. JKA motto is '''Keepers of Karate's Highest Tradition'''.<ref>[https://sites.google.com/site/furtherstudyofshotokankarate/home/contact-me/extra-credit/my-forms JKA/ITKF - Further Study of Shotokan Karate<!-- Bot generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160630095555/https://sites.google.com/site/furtherstudyofshotokankarate/home/contact-me/extra-credit/my-forms |date=30 June 2016 }}</ref> ). Japan Karate-do Association ဟူ၍ ဘယ်သောအခါမှ မရှိခဲ့ချေ။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရိုးရာ ကရာတေးအဖွဲ့ချုပ် '''ITKF '''The International Traditional Karate Federation ဟူ၍သာရှိသည်။ <ref>[http://www.itkf.org/ International Traditional Karate Federation<!-- Bot generated title -->]</ref>The International Traditional Karate-do Federation ဟူ၍ ဘယ်သောအခါမှ မရှိခဲ့ချေ။ '''ကရာတေး''' တွင် '''ဒို''' ဟူသော ဝေါဟာရ ဖြည့်စွက်ကာ '''ကရာတေးဒို''' ဟူ၍ သုံးစွဲသူများကိုလည်း မှားယွင်းသည်ဟု ပြောဆို၍ မရသော်လည်း မူလတည်ထောင်သူ ကရာတေးဆရာကြီးတို့၏ စကားရပ်နှင့်မူလွဲချော်နေကြောင်း သတိပြုမိသည်။ Sport karate (karate-do) ဖြစ်စေ၊ Real combative karate ဖြစ်စေ၊ traditional karate ဖြစ်စေ အခြေခံ basic ('''kihon''')၊ နည်းစနစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသောပုံစံ the detailed choreographed patterns of movements practised ('''kata''')၊ တိုက်ခိုက်ခြင်း (သို့) တန်ပြန်တိုက်ခိုက်ခြင်း sparring or free fighting ('''kumite''') များကို စနစ်တကျ မှန်မှန်ကန်ကန် ထိထိရောက်ရောက် သင်ယူလေ့ကျင့်မှု မပါဝင်လျှင် (မရှိလျှင်) ထို ကရာတေးသည် တန်ဖိုးရှိသင့်သလောက်ရှိမည်မဟုတ်ချေ။ အထူးသဖြင့် ရန်လိုခြင်း၊ မာနကြီးခြင်း၊ နှိမ့်ချမှုမရှိပဲ မောက်မာလွန်းခြင်း၊ ရိုင်းစိုင်းခြင်း စသော လုပ်ရပ်များကို လုပ်နေပါက ကရာတေးပညာရပ်အတွက်တန်ဖိုးမရှိသည့်အပြင် ပတ်ဝန်းကျင်လူအများ၏ အထင်သေး အမြင်သေးခံရနိုင်ဖွယ်ရှိသည်။ <ref>[http://karateandknowledge.blogspot.com/p/military-combative-program-in-world.html Soshiki Karate 組織 空手 (松濤館) ကရာေတး: ကမၻာ့ တပ္မေတာ္ ကရာေတး Combative Training သင္တန္းမ်ား နွင့္ Powerful Combat Karate by Karate Myint Kywe ၿမိဳ႕မ ျမင့္ၾကြယ္ ( Myoma Myint Kywe ...<!-- Bot generated title -->]</ref> မူလ “ကရာတေး” ကို ကရာတေး “'''အမာ'''” hard skills ဟူ၍လည်းကောင်း၊ “'''အချ'''” ကရာတေးဟူ၍လည်းကောင်းအလွယ်ပြောဆိုလေ့ရှိကြောင်း သိရသည်။ ကရာတေးဒိုကို ကရာတေး “'''အပျော့'''” soft skills ဟူ၍လည်းကောင်း၊ “'''အက'''” ကရာတေးဟူ၍လည်းကောင်း "'''အလှ'''" ကရာတေးဟူ၍လည်းကောင်း အလွယ်ပြောဆိုလေ့ရှိကြောင်း သိရသည်။ သို့ရာတွင် အစွမ်းထက်ခြင်း၊ အစွမ်းမထက်ခြင်း၊ လက်တွေ့ဘဝတွင် အသုံးကျခြင်း၊ အသုံးမကျခြင်းတို့သည် လေ့ကျင့်သောကရာတေးပညာရှင်၏ အပေါ်တွင်မူတည်ကြောင်း နားလည်ရပါမည်။ နည်းစနစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသောပုံစံ '''KATA''' တွင်လေ့ကျင့်ခြင်း၌ ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတို့၏ လှုပ်ရှားခြင်းသည် ညီညွတ်စေရန် အရေးကြီးသည်။ ယင်းညီညွတ်မှုကို ရရှိနိုင်ရန် စည်းချက် ဝါးချက်ရှိဖို့ rhythm, timing, speed, power, balance and sequence ညီညွတ်ရန်လိုလေသည်။ စည်းချက်ဝါးချက်ဖြင့် ကိုယ်လက် လှုပ်ရှား ကစားခြင်းကို စည်းဝါးကိုက် '''kata''' လေ့ကျင့်ခြင်း ဟု ခေါ်သည်။ စည်းချက်ကျအောင် လှုပ်ရှားတတ်ရသည်။ ယိမ်းကရာ၌ကဲ့သို့ စနစ်တကျညီညာစွာလှုပ်ရှားတတ်ဖို့လည်းလိုပေသည်။ မြန်လျှင် မြန်သကဲ့သို့၊ နှေးလျှင်နှေးသကဲ့သို့ စိတ်ရော ကိုယ်ပါလိုက်၍ လှုပ်ရှားလေ့ကျင့်ရသည်။ Kata များကို စနစ်တကျ မှန်မှန်ကန်ကန် ထိထိရောက်ရောက် သင်ယူလေ့ကျင့်မှု မပါဝင်လျှင် (မရှိလျှင်) ထို ကရာတေး / ကရာတေးဒို သည် တန်ဖိုးရှိသင့်သလောက်ရှိမည်မဟုတ်ချေ။ <ref>[http://karateandknowledge.blogspot.com/p/katacriteria-at-karate-tournaments.html Soshiki Karate 組織 空手 (松濤館) ကရာေတး: KATA criteria at karate tournaments By- Karate Myint Kywe<!-- Bot generated title -->]</ref> COMBAT Karate (real powerful karate) သည် kihon, kata, kumite နည်းစနစ်များ(sport things and fighting arts or fighting methods) ကို စနစ်တကျ လေ့ကျင့်ရုံသာမက''' street fights နှင့် ground fights ''' များတွင် ထိရောက်စွာ အသုံးဝင်လှကြောင်း၊ စွမ်းအားထက်မြက်သော ကရာတေးနည်းစနစ်များ (Powerful techniques) နှင့် ထိရောက်သော တိုက်ခိုက်ရေးနည်းစနစ်များ (effective combat trainings) ပါဝင်ပြီး အစွမ်းရှိလှကြောင်း၊ အထူးသဖြင့် အနီးကပ်တိုက်ပွဲများ (Close Quarter Combat (CQC))၊ တပ်မတော် ကွန်မန်ဒိုများ (army commando) နှင့် ရဲကွန်မန်ဒိုများ (police commando) အတွက် အထူးအသုံးဝင်လှကြောင်း၊ ထို့ကြောင့် အနောက်နိုင်ငံများတွင်''' combative karate''' (real powerful karate) ကို သင်ယူလေ့ကျင့်သူ အထူးများပြားရခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ Karate are codified systems and traditions of combat practices, which are practiced for a variety of reasons: self-defense, competition, physical health and fitness, entertainment, as well as mental, physical, and spiritual development. == ကရာတေး 空手 ("empty hand") (လက်နက်မဲ့ ခုခံကာကွယ်ခြင်း)== ကရာတေးလက်နက်မဲ့ ခုခံကာကွယ်ခြင်းမှာ မိမိအနေဖြင့် တိုက်ခိုက်သူ၏ မမျှော်လင့်နိုင်သော တိုက်ခိုက်မှုကို ရုတ်တရက် လျင်မြန်စွာ ရှောင်တိမ်းကာ ၎င်းတိုက်ခိုက်သူ ရန်သူအား မိမိကို ဆက်လက်မတိုက်ခိုက်နိုင်စေရန် ချက်ချင်း ပြန်လည် ခုခံထိန်းချုပ်ကာကွယ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ မိမိမှ ကြိုတင်တိုက်ခိုက်ခြင်းမဟုတ်ပဲ မိမိအား လာရောက်ထိပါးမှသာ တုံ့ပြန်ကာကွယ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ '''There is no first attack in Karate''' " '''空手に先手なし''' " ('''Karate ni sente nashi''') ဖြစ်သည်။ Combative ကရာတေး တတ်လျှင် မိမိထက် အင်အား ဗလ သာသည်လည်းဖြစ်စေ၊ လက်နက်သာသည်လည်းဖြစ်စေ၊ တယောက်ထက်များသည့် ရန်သူကိုလည်းဖြစ်စေ ကောင်းစွာ ခုခံကာကွယ်တန်ပြန်တိုက်ခိုက်နိုင်သည်။ အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးဖြစ်စေ၊ လူတိုင်းဖြစ်စေ၊ ကရာတေးကိုယ်ခံပညာရပ်ကိုသင်ကြားလေ့ကျင့်နိုင်ကြသည်။ '''COMBAT Karate''' တွင် မိမိကိုယ်မိမိ ယုံကြည်မှု (Self-confidence )၊ နိမ့်ချစိတ်ရှိခြင်း (Humility)၊ ခွန်အား(Strength)၊ အမြန်နှုန်း(Velocity)၊ သက်လုံ(Stamina)၊ အာရုံစူးစိုက်မှု (Concentration) နှင့် နည်းစနစ်(Technique/Method) တို့သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော အဓိကအရေးကြီးသောအရာများဖြစ်သည်။ ကရာတေး [[ကိုယ်ခံပညာ]] ဆိုသည်မှာ မိမိ၏ လုံခြုံမှုအတွက် ခုခံကာကွယ်သော [[နည်းပညာ]] များကိုဆိုလိုသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ကိုယ်လုံပညာဟုလည်းခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲကြသည်။ မည်သူမဆို မိမိ၏အသက်၊အရှက်၊လုံခြုံမှုကို ထိပါးနှောက်ယှက်လာလျှင် ခုခံကာကွယ်ခွင့် ('''The Right to Equal Protection or The right of self-defense''') ရှိပေရာ ခုခံကာကွယ်မှုနည်းပညာများသည်လည်း နိုင်ငံအလိုက် လူမျိုးစုအလိုက် အမျိုးမျိုး ပေါ်ထွန်းလာကြပေသည်။ The right of self-defense (also called, when it applies to the defense of another, alter ego defense, defense of others, defense of a third person) is the right for persons to use reasonable force or defensive force, for the purpose of defending one's own life or the lives of others, including, in certain circumstances, the use of deadly force. ကိုယ်ခံပညာအနေဖြင့် မိမိအား နှောက်ယှက်ထိပါး စော်ကားသူများအား အချိန်မဆိုင်းပဲ ချက်ချင်း ခုခံကာကွယ်တိုက်ခိုက်ခြင်းဖြစ်ပေရာ မိမိအနေဖြင့် လက်ချည်းသက်သက်(လက်နက်မဲ့) ခုခံကာကွယ်ခြင်း၊ နီးစပ်ရာ လက်နက်ဖြင့် ခုခံကာကွယ်ခြင်း၊ ကြိုတင်စီမံထားသော လက်နက်ဖြင့် ခုခံကာကွယ်ခြင်း စသည်ဖြင့် အမျိုးအစား ခွဲခြားနိုင်ပေသည်။ '''မိမိ၏အသက်၊အရှက်၊လုံခြုံမှုအတွက်နှင့် မိမိ၏တိုင်းပြည်၊လူမျိုး၊ဘာသာ၊သာသနာအတွက်''' ကရာတေး ကိုယ်ခံပညာ (karate's explosive power, combative ကရာတေး- စစ်ပညာ) ကို '''၁၀၀%''' အသုံးပြုခွင့်ရှိသည်။ ကရာတေးကိုယ်ခံပညာမှာ လာရောက်ထိပါးသူများကိုသာမိမိအနေဖြင့် ခုခံကာကွယ်တန်ပြန်တိုက်ခိုက်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းထိပါးသူများအား အကျိုးနစ်နာစေရန် ရည်ရွယ်တိုက်ခိုက်ခြင်း မရှိရပေ။ The laws on self-defense vary from one event to another event, but in general you're allowed to use reasonable physical force to protect yourself from imminent or immediate physical injury. You can only use that amount of force that's necessary to stop the threat of harm. The other person lunges at you or tries to punch you, kick you, you can protect (counter attack) yourself by fighting back. If you fight back and the other person gives up or is unable to defend himself, you do NOT continue to hit him - it's an unreasonable use of force. <ref>[http://karateandknowledge.blogspot.com/p/blog-page_92.html Soshiki Karate 組織 空手 (松濤館) ကရာေတး: Myoma Myint Kywe quotes on Karate 首席先生, 空手での引用符<!-- Bot generated title -->]</ref> ကမ္ဘာ့နိုင်ငံ (၁၉၀) ကျော်တွင်၊ လူဦးရေ (သန်း၅၀ ကျော်) သည် လက်နက်မဲ့ကရာတေး ကိုယ်ခံပညာရပ်ကိုလေ့ကျင့်နေကြသည်။ <ref>http://www.sammyfranco.com/karate.html{{Dead link|date=January 2021 }}</ref><ref>http://web-japan.org/factsheet/en/pdf/e16_martial_art.pdf</ref>ကရာတေး ကစားခြင်းမှ စွမ်းရည် အသစ်အကျိုးကျေးဇူးများကို တိုးပွားလာစေနိုင် သလို မိမိကိုယ်မိမိ ယုံကြည်မှု (Self-confidence ) ကိုလည်း တည်ဆောက်နိုင်စေသည်။ == သိပ္ပံနည်းကျ ကရာတေး နှင့် သင်ကြားခြင်း၊ သင်ယူခြင်းပညာ == ကိုယ်ခံပညာသိပ္ပံပညာရပ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး သင်ကြားခြင်း၊ သင်ယူခြင်းများ နှင့် ဆက်နွှယ်နေသည့် ကျွမ်းကျင်မှု ဆိုင်ရာလုပ်ငန်းရပ်များရှိသည်။ စနစ်ကျကျ နှင့် သင်ရိုးညွှန်းတမ်းဖြင့် သင်ကြားခြင်း၊ သင်ယူခြင်း၊ နက်နဲသိမ်မွေ့သည့် ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာ အသိဉာဏ်ပညာဆိုင်ရာဗဟုသုတများပါဝင်သည်။ စွမ်းဆောင်နိုင်ရည်များ၊ ကိုယ်ကျင့်တရားများစသည်တို့ကို သင်ကြား ပေးသည်။ ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် များစွာ ပေါင်းစပ်နေကြောင်း တွေ့ရသည်။ Real ကရာတေး၏အရေးအကြီးဆုံးအချက်(၃) ချက်သည် (၁) နည်းစနစ် (Methods) (၂) နည်းစနစ်ကျခြင်း(Systematisation) နှင့် (၃) ထိရောက်ခြင်း (Effectiveness) ဖြစ်သည်။ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့ခြင်း(Courtesy)၊ ရိုးသားဖြောင့်မတ်ခြင်း (Honesty)၊ နိမ့်ချစိတ်ရှိခြင်း (Humility)၊ ညည်းခံခြင်း (Patience)၊ ခွင့်လွှတ်ခြင်း (Forgiveness) စသည်တို့သည် ကရာတေး practitioners အားလုံးတို့အတွက်အလွန်အရေးကြီးသည်။ မည်သည့်နည်းစနစ်ကိုမည်သို့သုံးခြင်းက powerful and effective အထိရောက်ဆုံးဖြစ်မည်နည်း..... မည်သို့သောအသိပညာများရရှိစေရန် သင်ကြားပေးသင့်သနည်း..... မည်သည့်နည်းစနစ်သည် အဆီလျော်ဆုံး ဖြစ်မည်နည်း.... မှန်ကန်ပြီး စနစ်ကျသည့် ကရာတေးပညာကို မည်သို့ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားအောင်ကြံဆောင်မည်နည်း.... Basic techniques and Powerful techniques , Sport and Combatives , Belligerence and Tolerance , Arrogance and Humility , Cowardice and Courage , Form and Content , Phenomenon and Essence , Essence and Appearance , Normal Training and Intensive Training စသည့်အချက်များသည် ကရာတေးပညာရေးနှင့်ပတ်သက်၍ ကရာတေးဆရာများ ကရာတေးနည်းပြချူပ်များ အလေးထားစဉ်းစားနားလည်ရမည့်အချက်များဖြစ်သည်။ အသုံးချမှုသိပ္ပံပညာများ (Applied Sport Science ) ပါဝင်သည်။ ကရာတေးကျွမ်းကျင်မှု ဆိုင်ရာများတွင် စွမ်းအား(Power)၊ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်လည်ပတ်ရွေ့လျားသည့်အရှိန် (Centripetal Acceleration)<ref>{{Cite web |title=Centripetal Acceleration {{!}} What is Centripetal Acceleration? {{!}} Physics@TutorCircle.com<!-- Bot generated title --> |url=http://physics.tutorcircle.com/motion/centripetal-acceleration.html |accessdate=31 July 2013 |archivedate=20 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140420134412/http://physics.tutorcircle.com/motion/centripetal-acceleration.html }}</ref>၊ မျဉ်းဖြောင့်လှုပ်ရှားမှုအရှိန်(Linear acceleration) ၊ နည်းပရိယာယ်(Tactics)၊ အား (နယူတန် ၏ ရွေ့လျားမှု ဆိုင်ရာ ဒုတိယနိယာမ Force = Mass x Acceleration)၊ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်လည်ပတ်ရွေ့လျားသည့်အား (centrifugal force) ၊ ဂရက်ဗီတေးယှင်း ကမ္ဘာမြေကြီးဆွဲအား(Gravitation) ၊ မိုမင်တမ် (ခေါ်) အဟုန်(Momentum) ၊ မျဉ်းဖြောင့်အတိုင်း ရွေ့လျားသည့်လှုပ်ရှားမှု(Linear motion)၊ စက်ဝိုင်း ပုံသဏ္ဌာန်ရွေ့လျားသည့် ရွေ့ရှားမှု(Circular motion)၊ တော်ဆို ရိုတေးယှင်းနယ် ဖို့စ် (ခေါ်) တင်ပဆုံ ခြေသလုံး ဝမ်းဗိုက်ပိုင်း ခါး နှင့် အထက်က ရင်ခေါင်းပိုင်း လက်မောင်း လက်ဖျံ ပေါင်းစပ်လည်ပတ်ရွေ့လျားသည့် အား (Torso rotational force)၊ အင်နားရှား(Inertia)၊ အလုပ်ပြီးခြင်း (Workdone)၊ [[အလျင်]] အမြန်နှုန်း(Velocity)၊ ပါဝါ(power) နှင့်လှုပ်ရှားမှု(Movement) ...စသည့် သိပ္ပံနည်းကျကျ သင်ရိုးညွှန်းတမ်း အချက်များပါဝင်သည်။ လေ့လာတွေ့ရှိချက်များအပေါ်မှ စမ်းသပ်ခံနိုင်သော ကိုယ်ခံပညာသိပ္ပံ ပညာတွင် အခြေခံသည်။ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာစွမ်းအား(physical power)၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာစွမ်းအား(spiritual power) ဆိုင်ရာ သီအိုရီ နှင့် လက်တွေ့ကျင့်စဉ် ဟူ၍ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |url=http://www.dragondoor.com/articles/forcemass-x-acceleration-or-surfing-the-force-velocity-curve/ |title=Force=Mass x Acceleration or Surfing the Force Velocity Curve: A Fitness article from Dragon Door Publications {{!}} Dragon Door<!-- Bot generated title --> |access-date=22 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120514060725/http://www.dragondoor.com/articles/forcemass-x-acceleration-or-surfing-the-force-velocity-curve/ |archive-date=14 May 2012 |url-status=dead}}</ref> <ref>[http://www.24fightingchickens.com/2008/09/20/force-mass-x-acceleration/ 24fightingchickens.com<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=April 2022 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Another Way: the way of non-tension, relaxation in Karate-do<!-- Bot generated title --> |url=http://www.shotokai.com/ingles/essays/another_way.html |accessdate=22 July 2013 |archivedate=5 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130905003448/http://www.shotokai.com/ingles/essays/another_way.html }}</ref><ref>http://www.iuma.be/karate%20motion%20efficiency%20analysis.html{{Dead link|date=January 2021 }}</ref><ref>{{Cite web |title=The science of punching harder: why is speed more important than mass? (And why having the force won't help you)<!-- Bot generated title --> |url=http://www.martiallife.com/index.php/component/content/article/4-personal-development/44-the-science-of-punching-harder-why-is-speed-more-important-than-mass.html |accessdate=22 July 2013 |archivedate=26 February 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130226045509/http://www.martiallife.com/index.php/component/content/article/4-personal-development/44-the-science-of-punching-harder-why-is-speed-more-important-than-mass.html }}</ref> == ဂျပန်ပြည်ကရာတေးကိုယ်ခံပညာ နှင့် ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာအစ- ဆရာတော် ဗောဓိဓမ္မ က == ဇင် ([[ဈာန်]]) ဗုဒ္ဓဘာသာသည် [[ဂျပန်]] တွင် ကိုးကွယ်ကျင့်သုံးကြသော မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ တစ်မျိုး ဖြစ်ပြီး သတ္တဝါအားလုံးအား အကြမ်းမဖက်ရေးနှင့် [[သုညတ ဝါဒ]] (Śūnyatā) <ref name="autogenerated5">{{Cite web |title=Sunyata (Emptiness) in the Mahayana Context<!-- Bot generated title --> |url=http://www.buddhanet.net/cbp2_f6.htm |access-date=30 August 2013 |archive-date=16 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130916162249/http://buddhanet.net/cbp2_f6.htm }}</ref> တရား လမ်းစဉ်ပေါ်တွင် အခြေခံထားသည်။ '''သုညတ''' မှာ '''ဘာမျှမရှိ''' ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည်။ (သို့ရာတွင် မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာ ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာတို့၏ သုညတဝါဒ Sunyata 空 (仏教) သည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ သုညတဝါဒ Sunyata နှင့် မတူကွဲပြားကြောင်း '''ပါမောက္ခချုပ်ဆရာတော်ကြီး ဘဒ္ဒန္တဒေါက်တာနန္ဒမာလာဘိဝံသ''' က ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။) အလုံးစုံငြိမ်းချမ်းခြင်း၊ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု မရှိသော အေးငြိမ်းချမ်းသာမှု၊ တဏှာမရှိခြင်း၊ တဏှာမှ ကင်းလွတ်ခြင်း၊ ဒုက္ခမှ အပြီးတိုင်လွတ်မြောက်ခြင်း၊ စွန့်လွတ်ခြင်း၊ လွတ်မြောက်ခြင်း၊ မကပ်ငြိခြင်း၊ ပူဆွေးမှု မရှိခြင်း၊ ငိုကြွေးမှုမရှိခြင်း၊သောက မရှိခြင်း၊ အညစ်အကြေး ကိလေသာ မရှိခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။ [[ ဝိမလ၊ ဦး (မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး)| မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး]] ၏ သုညတ ([[အနတ္တ]]) တရား မှာကျယ်ပြန့်စွာလူအများ နာကြားနေကြဆဲဖြစ်သည်။ <ref>[http://ultemalibrary.blogspot.com/2012/09/blog-post_8048.html အဓိပတိ စာၾကည့္တိုက္: သုညတ တရား<!-- Bot generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305134026/http://ultemalibrary.blogspot.com/2012/09/blog-post_8048.html |date=5 March 2016 }}</ref> တရုတ်ပြည်တွင်[[ဆရာတော် ဗောဓိဓမ္မ]] ကို ( 達摩 Bodhidharma) ချန်ဗုဒ္ဓဘာသာ( Chan Buddhism) နှင့် ရှောင်လင် ကွန်ဖူးကိုယ်ခံပညာတို့ ၏ ရှေ့ဆောင်ဦးစီးဦးကိုင်စတင်တည်ထောင်သူအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ရှောင်လင်ကျောင်းတော်သည်တရုတ်ကိုယ်ခံပညာနှင့် အထူးသဖြင့် ရှောင်လင်ကွန်ဖူးနှင့် တွဲဖက်၍ နှစ်ရှည်လများ ထင်ရှားခဲ့သည်။ အနောက်ကမ္ဘာတွင် နာမည်ကျော်ကြား လူသိအများဆုံး မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ ကျောင်းတော်တစ်ခုဟုပင်ဆိုနိုင်သည်။ [[ဆရာတော် ဗောဓိဓမ္မ]] ( Around 520 အေဒီ ) သည် တရုတ်ပြည်တွင် ချန် ဗုဒ္ဓဘာသာကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဆရာတော် ဗောဓိဓမ္မ (Father of Zen Buddhism) သည် ဗုဒ္ဓသာသနာတော် ပြန့်ပွားရေးအတွက် (5th/6th century) တွင် တရုတ်ပြည်ရှောင်လင်ဘုရားကျောင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့သော အိန္ဒိယလူမျိုး တရားပြ ဆရာတော်ဖြစ်သည်။ မဟာယာန [[ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာ]] တွင် ကမ္ဘာတွင် နာမည်ကျော်ကြား လူသိအများဆုံးဆရာတော် ဖြစ်သည်။ ဆရာတော် ဗောဓိဓမ္မ ၏ ဘခမည်းတော်သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] Kanchipuram Pallava ၏ ဘုရင်Tamil Pallava ဖြစ်သည်။<ref>[http://archaeologyexcavations.blogspot.com/2011/11/true-history-of-bodhidharma-life.html Archaeology Excavations: True History of Bodhidharma Life<!-- Bot generated title -->]</ref> တရုတ်ပြည်ရှောင်လင်ဘုရားကျောင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီးရှောင်လင် [[ကိုယ်ခံပညာ]] နှင့် ချန်[[ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို စံနစ်တကျ သင်ကြားလေ့ကျင့်ပေးခဲ့သည်။ ဂျပန်ပြည်တွင်ဆရာတော်ဗောဓိဓမ္မ ကို 達磨 Daruma)၊ ဇင်(ဈာန်)ဗုဒ္ဓဘာသာ(Zen Buddhism) နှင့် ဂျပန် [[ကရာတေး]] ကိုယ်ခံပညာတို့၏ရှေ့ဆောင် ဦးစီး ဦးကိုင်စတင်တည်ထောင်သူအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ဆရာတော် ဗောဓိဓမ္မ သည် ကိုယ်ခံပညာ သမိုင်းတွင် ဩဇာအကြီးမားဆုံးသော သူများထဲတွင် တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ [[ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ၏ [[တရားရှုမှတ်ခြင်း]] Zazen<ref>[http://zmm.mro.org/teachings/meditation-instructions/ How To Meditate: Zazen Instructions | Zen Mountain Monastery<!-- Bot generated title -->]</ref> 坐禅 သည်ထင်ရှားကျော်ကြားသည်။ <ref>[http://www.onmarkproductions.com/html/daruma.shtml#.UeIaVqz7b64 Daruma (Bodhidharma) - Patriarch of Zen Buddhism in China and Japan<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>{{Cite web |title=History - Caledon Karate - Caledon JKA, Albion & Bolton Community Centre, Caledon<!-- Bot generated title --> |url=http://www.caledonkarate.ca/about/history.html |accessdate=14 July 2013 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304213804/http://www.caledonkarate.ca/about/history.html }}</ref><ref name="autogenerated8">{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.knowledgerush.com/kr/jsp/db/board.jsp?id=77471 |accessdate=15 July 2013 |archivedate=16 July 2013 |archiveurl=https://archive.today/20130716232616/http://www.knowledgerush.com/kr/jsp/db/board.jsp?id=77471 }}</ref> == ကရာတေး ကျင့်စဉ်(၁၀) ချက် == ကရာတေးလက်နက်မဲ့ ကိုယ်ခံပညာရပ်ကျင့်စဉ်တွင် အရေးပါသည့် အချက်(၁၀) ချက်နှင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ * မှန်ကန်ပြီး စနစ်ကျသည့် လေရှူရှိုက်ခြင်း (Concentration and breathing)၊ * သီအိုရီ နှင့် စနစ်ကျသည့်လက်တွေ့ လေ့ကျင့်ခန်း ပြုလုပ်ခြင်း (Training theory and practice)၊ * အားကစား နှင့် ခုခံတိုက်ခိုက်ခြင်းကိုယ်ခံပညာ(စစ်ပညာ)(Sport Karate and Combat Karate Martial arts) * အနားယူခြင်း (Relaxation)၊ * [[ရိုးသားဖြောင့်မတ်ခြင်း]] (Honesty) * [[သည်းခံခြင်း]] (Patience or forbearing)<ref>{{Cite web |url=http://martikar.pikay.org/2012/10/blog-post_44.html |title=သည်းခံခြင်း အကျိုး (၅) ပါး ~ သရုပ်ပြ မာတိကာကျမ်း<!-- Bot generated title --> |access-date=7 September 2013 |archive-date=12 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160312193715/http://martikar.pikay.org/2012/10/blog-post_44.html |url-status=dead }}</ref> * [[ခွင့်လွှတ်ခြင်း]] (Forgiveness) * ယဉ်ကျေးခြင်း (Courtesy) * အကောင်းမြင်ဝါဒကျင့်သုံးခြင်း (Optimism)၊ * တရားထိုင်ခြင်း (Meditation) <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=nkI2s98HJKM How To do Meditation for beginners - meditate correctly - YouTube<!-- Bot generated title -->]</ref>တို့ ဖြစ်သည်။ == ကရာတေးဆရာ(Sensei 先生/Teacher/Instructor) ၏တာဝန် နှင့် ကျောင်းသား Learner (student) ဗဟိုပြု သင်ကြားရေးစနစ် == ကျောင်းသား(student) ဗဟိုပြုသင်ကြားရေးစနစ်အား Learner ဗဟိုပြု သင်ယူမှုချဉ်းကပ်နည်း ဟူ၍ ခေါ်ပါသည်။ ကရာတေးပညာရေးစနစ်တွင် အဓိကပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများအနေဖြင့် ဆရာဗဟိုပြုသင်ယူမှုချဉ်းကပ်နည်း Teacher Centered မှ ကလေးဗဟိုပြု သင်ယူမှုချဉ်းကပ်နည်း Student Centered သို့ လည်းကောင်း၊ normal training ပုံစံမှ special intensive training စွမ်းရည် တိုးတက်အောင် ပြုစုပျိုး ထောင်သည့်ပုံစံ သို့လည်းကောင်း၊ normal belt level စာမေးပွဲစနစ်မှ applied karate and practical useful martial arts စနစ် သို့လည်းကောင်း၊ ကိုယ်ကျင့်တရား(morality) နှင့် ယဉ်ကျေးမှု (courtesy along with manners, etiquette, moral ethics) သင်ကြားရေးစနစ်များကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲဆောင်ရွက် လျက်ရှိကြောင်း တွေ့ရသည်။ "ကရာတေး[[ပညာရှင်]] (ဆရာ) များ သည် သည်းခံခြင်း၊ လူ့ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာများ၊ စွမ်းဆောင်နိုင်ရည်များ၊ ကိုယ်ကျင့်တရားများ၊ စာပေ၊ စစ်ပညာ combative martial arts၊ နည်းစနစ် (Method)၊ နည်းစနစ်ကျခြင်း(Systematisation)၊ ကရာတေးပညာ ပရိယာယ်များ၊ နည်းစနစ်များကို ကျောင်းသား Learner များအားသင်ကြားပေးနိုင်စွမ်းရှိရမည် ဖြစ်သည်။ '''နည်းစနစ်အမာ''' powerful technical skills နှင့် '''နည်းစနစ်အပျော့ ''' soft technical skills များအားပိုင်နိုင်စွာသင်ကြားပေးနိုင်စွမ်းရှိရမည် ဖြစ်သည်။ '''powerful combative karate''' နှင့် '''sport karate ''' များအားသင်ကြားပေးနိုင်စွမ်းရှိရမည် ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ကရာတေးအဆင့်တွင်လည်း ကျောင်းသားဗဟိုပြုသင်ကြားရေးစနစ် Student Centered Learning အနေဖြင့် white Belt များမှသည် Advanced black belt (Dan) အဆင့်အထိ ပြုပြင်ပြောင်းလဲနေကြောင်း တွေ့ရသည်။"..... "ကမ္ဘာကလက်ခံထားသည့် Learner ဗဟိုပြု သင်ကြားရေးစနစ်ဆိုသည်မှာ စွမ်းအားထက်မြက်သည့်စနစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ သင်ယူရာတွင် ပါဝင်ရမည့်အကြောင်းအရာများကျွမ်းကျင်ခြင်း၊ အကဲဖြတ်ခြင်းများ၊ စွမ်းဆောင်နိုင်ရည်များ၊ ကိုယ်ကျင့်တရားများ၊ မှန်ကန်ပြီး စနစ်ကျသည့်သင်ကြားမှု ကျွမ်းကျင်မှု(teaching qualities and skills) မှာ '''ကရာတေးနည်းပြဆရာ'''များ '''[[ကရာတေးပညာရှင်]]''' များ နှင့် [[ကရာတေး]][[ဆရာကြီး]]များ၏ '''တာဝန်''' ဖြစ်သည်။ မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော(Essential abilities) အရည်အချင်းကောင်းများဖြစ်သည်"......"ကရာတေး [[ပညာရှင်]](chief instructor-[[နည်းပြချုပ်]]) များသည်သင်ကြားမည့် ဗျူဟာများ နည်းစနစ်များကိုပိုင်နိုင်စွာတတ်သိကျွမ်းကျင်ရမည်။ မည်သည့်အချိန်တွင် မည်သည့်ဗျူဟာ မည်သည့်နည်းစနစ်ကို သုံးရမည်ကိုလည်း ကောင်းစွာသိထားရမည်။ သင်ကြားမည့် သင်ယူမည့်ဘာသာရပ်များနှင့်ပတ်သက်သော အထောက်အထား (resources) တို့ကို ရအောင်ယူ၊ သိအောင်ပေး၊ အကျိုးရှိစေရေးကို ဦးစားပေးရမည်။ အားသာချက်၊ အားနည်းချက်များကို ကောင်းစွာဝေဖန်သုံးသပ် နိုင်စွမ်းရှိသူများဖြစ်ရမည်။ သင်ကြားမှု သင်ယူမှုဖြစ်စဉ်တစ်ခုလုံးကို ကောင်းစွာနားလည်သဘောပေါက်ထားသူလည်းဖြစ်ရမည်။ ဖြစ်ချင်တာထက် ဖြစ်သင့်တာကို ဦးစားပေးခိုင်းနိုင်သူလည်းဖြစ်ရမည်။ ဆရာဆိုသည်မှာ ကျောင်းသားများအတွက် စံပြုလောက်အောင်'''စံပြဆရာ''' ဖြစ်ရမည်။ ကိုယ်ကျင့်တရားအရာတွင် ဖြူစင်သူများ ဖြစ်ရန်လိုသည်။ အချိန်အတိုင်းအတာတစ်ခုအတွင်း တတ်သိသင့်သည်ကို တတ်သိနိုင်ရန်ကောင်းစွာဝေဖန်သုံးသပ်နိုင်စွမ်းသင်ကြားနိုင်စွမ်း ရှိသူများဖြစ်ရမည်။ ဘဝတစ်သက်တာပညာရှာ၊ ကျွမ်းကျင်မှုဦးစားပေးပညာရေး (lifelong learning education and skills priority education) ဖြစ်စေရမည်"... <ref>[http://karateandknowledge.blogspot.com/p/student-centred-method-and-instructor.html Soshiki Karate 組織 空手 (松濤館) ကရာေတး: Student-centered method and instructor-centered method by Myint Kywe 先生<!-- Bot generated title -->]</ref> <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=zkZTzWIy7-Y Real traditional Karate 空手 and Myint Kywe 先生 - YouTube<!-- Bot generated title -->]</ref>ဟု [[မြင့်ကြွယ်၊ မြို့မ|Soshiki ကရာတေး နည်းပြချူပ် Professor ဦးမြင့်ကြွယ်( မြို့မ-မြင့်ကြွယ်)]] <ref name="autogenerated9">[http://karateandknowledge.blogspot.com/p/blog-page.html Soshiki Karate 組織 空手 (松濤館) ကရာေတး: Biography Myint Kywe 先生 ( Myoma Myint Kywe ) / อาจารย์ Myint kywe / Myint Kywe 師範 / ၿမိဳ ႔မ ျမင့္ၾကြယ္ / သမိုင္းပညာရွင္ ဦးျမင့္ၾကြယ္ / ( ကရာ...<!-- Bot generated title -->]</ref> က မှတ်ချက် ပြုခဲ့သည်။ == ကရာတေးပညာ နှင့် အသက်ရှူခြင်း (breathing) == အသက်ရှူခြင်း (breathing) ကျင့်စဉ် သည် ကရာတေးပညာရှင်တို့အတွက် မရှိ မဖြစ်လိုအပ်သည်။ အသက်ရှူခြင်းဖြင့် အောက်ဆီဂျင်ကို ကိုယ်ခန္ဓာအစိတ်အပိုင်း အသီးသီးသို့ ပို့ဆောင်ပေးပြီး၊ ခန္ဓာကိုယ်အတွက် မလိုအပ်သော ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ကို ဖယ်ထုတ်ပေးသည်။ အသက်ရှူခြင်းနှင့် သွေးကြောတွင်း သွေးလည်ပတ်မှုတို့မှာ ဆက်စပ်လျက် ရှိသည်။ ပထမဦးဆုံး အသက်ရှူသွင်းသည့်အခါ အဆုတ်ထဲသို့ အောက်ဆီဂျင်နှင့် အခြားဓာတ်ငွေ့များ ရောက်ရှိသွားသည်။ ထိုမှတဆင့် အဆုတ်တွင်ရှိသော ဆံခြည်မျှင်သွေးကြောထဲသို့ ထိုဓာတ်ငွေ့များစိမ့်ဝင်သွားသည်။ ထိုသွေးကို နှလုံးမှ ညှစ်ထုတ်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့ လည်ပတ်စေကာ အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်ငွေ့ကို ရရှိစေသည်။ မလိုအပ်သော ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဓာတ်ငွေ့မျးကို ပြန်လည်သယ်ဆောင်လာပြီး အဆုတ်မှတဆင့် လေထုထဲသို့ ပြန်လည်စွန့်ထုတ်သည်။ အသက်ရှူသွင်းခြင်း(breathe in) လေ့ကျင့်ခန်း အသက်ရှူထုတ်ခြင်း(breathe out) လေ့ကျင့်ခန်းကျင့်စဉ်သည် ကရာတေးပညာရှင်တို့အတွက် မရှိ မဖြစ်လိုအပ်သည်။ [[ကမ္မဋ္ဌာန်း]] တရားထိုင်ခြင်း(Meditation) သမထအလုပ်သည် မိမိစိတ်ဓာတ်၏ ဖြူစင်မှု တိုးပွားလာအောင် အားထုတ်ရသော အလုပ်မျိုးဟု ဆိုလိုသည်။ သမထ ဟူသည် အာရုံခြောက်ပါး၌ လွင့်ပါးချောက်ချား၍ နေသောစိတ်ကို တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ သမ္မာသတိ(Right mindfulness) စွဲမြဲစွာ သက်ဝင် စေ၍ စူးစူးစိုက်စိုက် သမ္မာသမာဓိ(Right Concentration) တည်တည်တံ့တံ့ ရှုခြင်းသဘောဖြစ်သည်။ == ဂျပန်နိုင်ငံ အိုကီနာဝါကျွန်းတွင်ကိုယ်ခံပညာ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာပုံ == ဂျပန်၏ ကရာတေးပညာရေးစနစ်သည် ဘာသာရေး(ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာ) နှင့် အတော် လေး ဆက်စပ်နေသည်။ ကျောင်းသင်ပညာရေးစနစ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာဘုရားကျောင်း များမှတစ်ဆင့်ချုပ်ကိုင်ထားပြီး [[ဗုဒ္ဓ]] စာပေများကို ဘုန်းတော်ကြီးများ မှတစ်ဆင့် သင်ကြားလေ့လာကြရသည်။ ကရာတေးကိုယ်ခံပညာကို အိုကီနာဝါကျွန်းတွင် အိုကီနာဝါ တေး(Okinawa te) အဖြစ် စတင်ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။<ref name="autogenerated7">[http://www.okinawate.co.nz/history.asp Okinawa te Karate | Shizoku Martial Arts - Christchurch<!-- Bot generated title -->]</ref> ကရာတေးသည် လက်နက်ကိရိယာမပါဘဲ ‌ခြေနှင့် လက်ကိုအသုံးပြုလျက် တစ်ဘက် ရန်သူကို လျှပ်တစ်ပြက် powerful တန်ပြန်တိုက်ခိုက်နိုင်‌သော ဂျပန်ရိုးရာ ကိုယ်ခံပညာတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ ၁၄၂၉-၁၈၇၉ ခုနှစ်များအတွင်း ဂျပန်နိုင်ငံ အိုကီနာဝါကျွန်း(Okinawa Island)<ref name="autogenerated7" /> <ref>[http://www.natkd.com/funakoshi%27s_shotokan.htm Funakoshi's Shotokan<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.keithgeyerkarate.com/insights/history.html |accessdate=22 July 2013 |archivedate=6 January 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130106200702/http://www.keithgeyerkarate.com/insights/history.html }}</ref><ref name="autogenerated4">http://www.knowledgerush.com/kr/jsp/db/board.jsp?id=76999{{Dead link|date=January 2021 }}</ref>တွင် စတင်ခဲ့သော ခြေထောက်ဖြင့် တိုက်ခိုက်ခြင်း နည်းပညာကို အခြေခံသည့် ဂျပန်ရိုးရာ ကိုယ်ခံပညာ တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ကရာတေး ဖြစ်ပေါ်လာပုံနှင့် ပတ်သက်၍ ရှင်းလင်းချက် အမျိုးမျိုးရှိသည်။ ယေဘူယျအဖြစ် လူသိများသော ရှင်းလင်းချက်မှာ အိုကီနာဝါဒေသ၏ တိုက်ခိုက်ရေးပညာမှ “လက်”ပိုင်းဆိုင်ရာ နည်းဗျူဟာတွင် တရုတ်ရိုးရာ ကိုယ်ခံပညာကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြင့် တီထွင်အဆင့်မြှင့်ထား သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ တိုင်းရှောခေတ် Taishō period (၁၉၁၂-၁၉၂၆) <ref>[http://global.britannica.com/EBchecked/topic/580889/Taisho-period Taishō period | Japanese history | Britannica.com<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=August 2021 }}</ref>အတွင်း အိုကီနာဝါကျွန်းမှ အခြားခရိုင်များသို့ ပြန့်နှံ့လာခဲ့သည်။ ဆရာကြီး ဖူနာ့ကိုရှိ၊ ဂိချင်း (the founder of modern Karate-do) ကို ဂျပန်ရိုးရာ [[ရှိုတိုကန်]] ကရာတေးကိုယ်ခံပညာစတင်တည်ထောင်သူအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ == ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆရာကြီး ဖူနာကိုရှိ၊ ဂီချင်း တို့၏ ကရာတေး(Karate) နှင့်(Kara) "'''ဗလာ'''" == ဆရာတော် ဗောဓိဓမ္မ အစရှိသော ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာ အဆုံးအမများ နှင့် ဆရာကြီး ဖူနာကိုရှိ ဂီချင်း တို့သည် ကရာတေး(Karate) ၏ (Kara) ဗလာ ကို ......" မိမိအား နှောက်ယှက်ထိပါး စော်ကားသူများအား မိမိအနေဖြင့်အချိန်မဆိုင်းပဲ ချက်ချင်း လက်ချည်းသက်သက်("'''လက်နက်မဲ့ Unarmed Combat '''") ဖြင့် ခုခံကာကွယ်ခြင်း " ......ဟုဖော်ပြခဲ့သည်။ ကရာ('''Kara''') ၏ ဗလာ ကို ငါ-အတ္တဝါဒစိတ် (Ego/Un-selfish) မရှိခြင်း/ ဗလာဖြစ်ခြင်း၊ အမုန်းတရား (Hatred) နှင့် မကောင်းမှုစိတ် စသောစိတ်အညစ်အကြေး မရှိခြင်း/ ဗလာဖြစ်ခြင်း၊ လောဘစိတ် (Greed / Desire)၊ ဒေါသစိတ် (Anger )၊ မောဟစိတ်(Ignorance/Delusion) စသောစိတ်အညစ်အကြေး မရှိခြင်း/ ဗလာဖြစ်ခြင်း၊ မာနခက်ထန်ယုတ်မာမှုမရှိခြင်း/ ဗလာဖြစ်ခြင်း... ဟုဖော်ပြခဲ့သည်။ မြင့်မြတ်ဖြူစင်သောမေတ္တာစိတ်ရှိခြင်း၊ စိတ်ယဉ်ကျေးမှု ရှိခြင်း၊ တိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်ခြင်း၊ စိတ်ကို အတိတ် (Past) နှင့် အနာဂတ် (Future) သို့ တွေဝေ ငေးမောမနေပဲ ပစ္စုပန် (Present) တည့်တည့်တွင် စိတ်ကိုကောင်းစွာ တည်ငြိမ်စွာ ထားရှိခြင်း...စသည်တို့သည် ကရာတေးပညာရှင်တို့၏ အရေးကြီး သော အကောင်းဆုံးအရည်အချင်း(Qualities and Ethics of Karate Master) များဖြစ်သည်...ဟုဖော်ပြခဲ့သည်။ သတ္တဝါအားလုံးအား အကြမ်းမဖက်ရေးနှင့် '''သုညတ''' ဝါဒ (Sunyata) <ref>[http://zenmirror.blogspot.com/2010/10/sunyata.html Zen Mirror: Śūnyatā<!-- Bot generated title -->]</ref><ref name="autogenerated5" />တရား လမ်းစဉ်ပေါ်တွင် အခြေခံထားသည်။ [[သုညတ ဝါဒ|သုညတ Śūnyatā (or) emptiness ]] သည် အလုံးစုံ ငြိမ်းချမ်းခြင်း၊ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု မရှိသော အေးငြိမ်းချမ်းသာခြင်း၊ တဏှာမရှိခြင်း၊ တဏှာမှ ကင်းလွတ်ခြင်း၊ ဒုက္ခမှ အပြီးတိုင်လွတ်မြောက်ခြင်း၊ စွန့်လွတ်ခြင်း၊ လွတ်မြောက်ခြင်း၊ မကပ်ငြိခြင်း၊ ပူဆွေးမှု မရှိခြင်း၊ ငိုကြွေးမှုမရှိခြင်း၊သောက မရှိခြင်း၊ အညစ်အကြေး ကိလေသာ မရှိခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။ '''ကြည့်မှန်''' ၏ ရှေ့တွင် ကြည့်သူ၏ကိုယ်နေကိုယ်ထား အမူအရာသည် ပကတိအတိုင်း မိမိတို့ကိုယ်နေကိုယ်ထား အမူအရာကို မိမိတို့ ပြန်မြင်နိုင်သော [[ကြည့်မှန်]] (Mirror Reflection Effect) နှင့်တူသော ကံ၊ ကံ၏ အကျိုးနိယာမ(Causality) ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သောအမှန်တရားရှိခြင်း "..... ဟုရှင်းလင်းခဲ့သည်။ <ref name="autogenerated2">{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.fourseas.co.uk/taichi/gichin%20funakoshi.html |accessdate=15 July 2013 |archivedate=21 August 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130821132550/http://fourseas.co.uk/taichi/gichin%20funakoshi.html }}</ref>"'''ဂျပန်ကရာတေးဖခင်ကြီး ဟုခေါ်ကြသောဆရာကြီး ဖူနာကိုရှိ ဂီချင်း(၁၈၆၈-၁၉၅၇) သည်ကရာတေး ကိုယ်ခံပညာ သမိုင်းတွင်ပထမဆုံး ဩဇာအကြီးမားဆုံးသောဆရာကြီး ဖြစ်သည်။'''" <ref>{{Cite web |title=Gichin Funakoshi, the founder of modern karate-do<!-- Bot generated title --> |url=http://www.fightingmaster.com/masters/funakoshi/ |accessdate=14 July 2013 |archivedate=13 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131013012921/http://www.fightingmaster.com/masters/funakoshi/ }}</ref> [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်]] ပြီးသောအချိန်တွင်မူ ဂျပန်ကရာတေးသည် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်သို့ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့သည်။ ယခုအခါ တစ်ကမ္ဘာလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် တိုက်ခိုက်ရေးအတွက်၎င်း၊ ကိုယ်ခံပညာအဖြစ်၎င်း၊ အားကစားပညာအဖြစ်၎င်း လူတိုင်းနှင့် ရင်းနှီးသော ဩဇာအကြီးမားဆုံးသောကိုယ်ခံပညာတစ်ရပ်အဖြစ် နေရာယူထားသည်။ ဆရာကြီး ၏ ဩဝါဒများမှာ လူတို့၏ကိုယ်ကျင့်တရား ကောင်းမွန်ရေးဖြစ်၍ အသက်ရှင်နေစဉ်တွင် မည်သို့နေထိုင်ပြုမူမှ ကောင်းသောနေခြင်း ဖြစ်မည်ကို ဆောင်ပုဒ်ကလေးများဖြင့် သွန်သင်ခဲ့၏။ *'''" Karate-Do must always strive to be inwardly humble and outwardly gentle. However, once he has decided to stand up for the cause of justice, then he must have the courage expressed in the saying, "Even if it must be ten million foes, I go!" Thus, he is like the green bamboo stalk: hollow (kara) inside, straight, and with knots, that is, unselfish, gentle, and moderate. "''' *'''" To win one hundred victories in one hundred battles is not the highest skill. To subdue the enemy with out fighting is the highest skill......."''' *'''" Students of any art, including Karate-do must never forget the cultivation of the mind and the body........"''' <ref>http://www.shotokanryukaseha.com/other_languages/articles/quotes_of_funakoshi.htm{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> == J.K.A ကရာတေးဆရာကြီး မာဆာတိုရှိ နာကာရားမား == ဆရာကြီး ဖူနာကိုရှိ ဂီချင်း ၏ တပည့်ရင်းဖြစ် သော ဆရာကြီး မာဆာတိုရှိ နာကာရားမားသည် ၁၉၅၅ တွင် ဂျပန်ကရာတေး အသင်း 日本 空手 協会 (Japan Karate Association )ကို စတင်တည်ထောင်သည်။<ref>{{Cite web |title=ホーム - JKA 公益社団法人日本空手協会<!-- Bot generated title --> |url=http://www.jka.or.jp/english/about/early.html |accessdate=25 July 2013 |archivedate=25 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101125235243/http://jka.or.jp/english/about/early.html }}</ref> ဂျပန်ကရာတေး အသင်း 日本 空手 協会 (Japan Karate Association ) ၏ နည်းပြချုပ် ဆရာကြီး မာဆာတိုရှိ နာကာရားမား(၁၉၁၃-၁၉၈၇)<ref name="autogenerated6">{{Cite web |title=ホーム - JKA 公益社団法人日本空手協会<!-- Bot generated title --> |url=http://www.jka.or.jp/english/about/nakayama.html |accessdate=16 July 2013 |archivedate=7 April 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100407193458/http://www.jka.or.jp/english/about/nakayama.html }}</ref> သည် ဆရာကြီး ဖူနာကိုရှိ ဂီချင်း၏ တပည့်ရင်းတစ်ဦးဖြစ်ပြီး J.K.A ကရာတေး သမိုင်း နှင့် ရှိုတိုကန် သမိုင်း တွင်ဆရာကြီး ဖူနာကိုရှိ ဂီချင်း ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်အထင်ရှားဆုံးသောဩဇာအကြီးမားဆုံးသောဆရာကြီး ဖြစ်သည်။ ဆရာကြီး ဖူနာကိုရှိ ဂီချင်း၏ ယုံကြည် ကိုးစားခြင်းခံရသူ ဖြစ်သည်။ ကရာတေး စာအုပ်ပေါင်းများစွာ ကိုလည်း ရေးသားခဲ့သည်။ လူသိများသော ကရာတေး အမျိုးအစားနှစ်မျိုးမှာ (၁) ပြိုင်ပွဲစည်းကမ်းကိုလိုက်၍ ရိုးရာ ကရာတေး ကစားနည်း ဖြစ်သည့် “စွန်းဒိုမဲ” Sun-dome (Meaning to stop, just before contact with the Target ) ခေါ်သော ထိန်းသိမ်းမှု ကစားနည်း နှင့် (၂ ) တိုက်ရိုက်တိုက်ခိုက်သည့် (Full contact Karate)　ကစားနည်းဖြစ်သည်။ အကာအကွယ်ပစ္စည်းသုံးသော ကရာတေး ကစားနည်းမျိုးလည်း ရှိပါသေးသည်။ ကရာတေးတွင် (၁) '''Kihon''' 基本, きほん (Basics) (၂ ) '''Kata''' 型:かた (Forms)<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://web.ics.purdue.edu/~shotokan/docs/karate/ |accessdate=25 July 2013 |archivedate=28 January 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060128034825/http://web.ics.purdue.edu/%7Eshotokan/docs/karate/ }}</ref>(၃) '''Kumite''' 組手:くみて (Sparring) (၄) '''Kime''' 決め (The Power of Focusing (or)The essence of Karate technique is Kime) (၅) '''Ki''' 氣 (describes internal energy, spirit, strength, or power) တို့သည် ထင်ရှားလေသည်။<ref name="autogenerated4" /><ref>https://www.facebook.com/GKRKarate/posts/491401007600169</ref> " (၁) စိတ်ထားဖြူစင်ခြင်း (Purification of Mind)၊ (၂ ) [[ကိုယ် နှုတ် စိတ် ယဉ်ကျေးခြင်း]] (Courtesy or politeness)၊ (၃) ရိုးသားဖြောင့်မတ်ခြင်း (Honesty)၊ (၄) နည်းစနစ်ကျခြင်း (Systematisation)၊ (၅) ကိုယ်ကျင့်သီလကောင်းခြင်း (Morality)၊ (၆) မေတ္တာစိတ်ရှိခြင်း (Loving kindness)၊ (၇) ကရာတေးပညာထူးချွန်ခြင်း (Skill in Karate )၊ (၈) သည်းခံခြင်း (Patience or forbearing)၊ (၉) အကောင်းမြင်ဝါဒကျင့်သုံးခြင်း (Optimism)၊ (၁၀) မိမိကိုယ်မိမိ စိတ်တည်ငြိမ်စွာထိန်းချူပ်နိုင်ခြင်း (self control)၊ (၁၁) ကိုယ်ချင်းစာတရားရှိခြင်း (Sympathy)၊ (၁၂) သတ္တိကောင်းခြင်း (Courage) (၁၃) နှောက်ယှက်ထိပါးသူ '''ရန်သူကိုကျွမ်းကျင်စွာလျှပ်တစ်ပြက် တန်ပြန်တိုက်ခိုက်ခြင်း''' (powerful counter attack and most powerful fight back to enemies effectively)၊ (၁၄) ခွင့်လွှတ်ခြင်း (Forgiveness) နှင့် (၁၅) သီအိုရီ နှင့် လက်တွေ့ ပေါင်းစပ်လေ့ကျင့်ခြင်း( Theory and practice)၊ ... စသည် တို့သည် ကရာတေးပညာရှင်တို့အတွက် မရှိ မဖြစ်လိုအပ်သော(Essential abilities) အရည်အချင်းကောင်းများ (Qualities of a Good Karate Master) ဖြစ်သည်."...ဟု [[မြင့်ကြွယ်၊ မြို့မ|ကရာတေးနည်းပြချူပ် ဦးမြင့်ကြွယ်]] က မှတ်ချက် ပြုခဲ့သည်။ After being countered, almost all opponents will be knocked down. Counterattack allows you to turn your opponent's strength against them. This skill will greatly increase your abilities in close-range combat, as you'll be able to reflect almost any attack. The stronger your enemy's attack, the stronger your counterattack becomes. When you're equipped with knuckles, which are usually used by Fighters, you can attack with more agility. မိမိနှင့် မိမိပတ်ဝန်းကျင်လုံခြုံမှုအတွက်သာ ကရာတေး ကိုယ်ခံပညာကို အသုံးပြုရပေသည်။ မိမိအနေဖြင့် ရန်သူ ၏ မမျှော်လင့်နိုင်သော တိုက်ခိုက်မှုကို ရုတ်တရက် လျင်မြန်စွာ ရှောင်တိမ်းကာ ၎င်းတိုက်ခိုက်သူရန်သူ အား မိမိကို ဆက်လက်မတိုက်ခိုက်နိုင်စေရန် ချက်ချင်း ပြန်လည် ခုခံထိန်းချုပ်ကာကွယ်ခြင်း ပင်ဖြစ်သည်။ ကရာတေး ပညာတတ်မြောက်သူသည် ကာယဗလ အားဖြင့် မိမိထက်အားအင်ကြီးမား သန်စွမ်းသူ ရန်သူကို လက်နက်ကိရိယာမပါဘဲ ‌ခြေနှင့် လက်ကိုအသုံးပြုလျက်အလွယ်တကူ တိုက်ခိုက်အောင်မြင်နိုင်သည်။ ကရာတေးကျင့်စဉ်များကို ယနေ့ခေတ်တွင် ကိုယ်ခံပညာ(စစ်ပညာ) အားကစား တစ်ခုအသွင်အဖြစ် တစ်ကမ္ဘာလုံးမှ လက်ခံလေ့လာနေကြပြီ ဖြစ်သည်။ ကရာတေး တွင် အများအားဖြင့်- *(၁) Full Contact Sport Karate(physical impact force) *(၂) Non Contact Sport Karate *(၃) Hard and soft techniques *(၄) COMBAT- Traditional Karate နှင့် *(၅) Techniques of Knockdown Karate (most powerful Karate) ကရာတေးကျင့်စဉ် ကစားနည်းစနစ် (၅) မျိုး သတ်မှတ်လေ့ ရှိသည်။ <ref name="autogenerated4" /> <ref name="autogenerated2" /><ref>{{Cite web |title=Gichin Funakoshi<!-- Bot generated title --> |url=http://www.aibudo.com/history/shotokan/gichin.html |access-date=15 July 2013 |archive-date=22 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121222083854/http://www.aibudo.com/history/shotokan/gichin.html }}</ref><ref name="autogenerated8" /><ref>{{Cite web |title=Aiki-Kuzushi<!-- Bot generated title --> |url=http://tenguhouse.typepad.com/aikikuzushi/page/2/ |accessdate=15 July 2013 |archivedate=19 February 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110219151141/http://tenguhouse.typepad.com/aikikuzushi/page/2/ }}</ref><ref name="autogenerated3">{{Cite web |title=Description of Karate-do (Budo)<!-- Bot generated title --> |url=http://www.shotokai.com/ingles/kyohan/karakyoh.html |accessdate=15 July 2013 |archivedate=26 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131026182825/http://shotokai.com/ingles/kyohan/karakyoh.html }}</ref><ref name="autogenerated3" /> == ကရာတေးအက်သစ်== ကရာတေးအက်သစ် (Ethics of Karate) ကို ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် သက်ဆိုင်သော အတွေးအခေါ်ပညာဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြပြီး လူသားဆန်မှုနှင့် ပတ်သက်သော မေးခွန်းများကို ငြင်းခုံဆွေးနွေးလေ့ ရှိကြသည်။ ကောင်းခြင်း နှင့် ဆိုးခြင်း၊ မှန်ကန်ခြင်း နှင့် မှားယွင်းခြင်း၊ စင်ကြယ်မှုနှင့် ဆိုးယုတ်မှု၊ တရားမျှတမှု နှင့် တရားဥပဒေ ချိုးဖောက်မှု စသည့် အကြောင်းအရာများပင် ဖြစ်သည်။ ယခုလက်ရှိတွင် ကရာတေးကို တိုက်ရိုက်တိုက်ခိုက်သောနည်းကို အဓိကထားပြီး၊ မူလစတင်ခဲ့သော “အိုကီနာဝါ” ကရာတေး ကို “တိုရိတဲ” ဟုခေါ်သည့် သွယ်ဝိုက်သော တိုက်ခိုက်နည်း၊ ပစ်ပေါက်နည်းတို့ ထည့်သွင်းထားသည်။ ရှေးယခင်က ကရာတေးအပြင် တုတ်ရှည်၊ ဓားရှည်၊ မြန်မာပြည်တွင် နံချပ်ကူ ဟု လူသိများသော တုတ်ချောင်းတိုနှစ်ချောင်းကို ကြိုးနှင့်ဆက်ထားသည့် လက်နက်များကိုလည်း အသုံးပြု လာကြသည်။ ယခုခေတ်တွင်မူ ရှေးရိုးရာတွင် နည်းပညာသစ်များကို ထပ်မံပေါင်းစပ်ကာ ပိုမိုတိုးတက်သော ကစားကွက်များကို တီထွင်လာလျက် ရှိနေပါသည်။ '''ကီ''' ki (気) energy (or) mood သွင်းခြင်းကိုလည်း အသုံးပြု ကြသည်။ အော်ဟစ်တိုက်ခိုက်ခြင်း Kiai (気合) (karate shouts) ကိုလည်း အသုံးပြု ကြသည်။ == ပညာအဆင့်အရောင်နှင့် ဘွဲ့တံဆိပ် သင်္ကေတ == [[File:karate_belt.jpg| right |thumb | လိမ္မော်ရောင်ခါးပတ်]] ကရာတေးပညာ အဆင့်သတ်မှတ်ခြင်းစနစ်နှင့် အရောင်သတ်မှတ်ခြင်းစနစ်ကို ကိုးကားနိုင်ရန် မိတ်ဆက်တင်ပြလိုသည်။ ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ ကရာတေးလောက၏ ကရာတေးဖခင်ကြီးဖြစ်သောဆရာကြီး ဖူနာကိုရှိ၊ ဂိချင်း 船越義珍 မှ ပထမဦးဆုံး ထုတ်ပြန်သတ်မှတ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ပထမတွင် ခါးပတ်ဖြူ ကို စတင်သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ခါးပတ်နက်ကို ပညာအဆင့်ရှိသူအဖြစ် ခွဲခြားခဲ့သည်။ ခါးပတ်နက်တွင် အဆင့်လိုက်သတ်မှတ်ခွဲထားပါသေးသည်။ ထိုအဆင့်ကို ခါးပတ်အနက်တွင်ပါသော လိုင်းများ(ဒန်ဟုခေါ်သည်- ၉ ဒန်သည်အမြင့်ဆုံးဖြစ်သည်) ကို ကြည့်ခြင်းဖြင့်သိရှိနိုင်သည်။ ခါးပတ်ဖြူနှင့်ခါးပတ်နက်အကြားတွင် ခါးပတ်ညိုကိုလည်း သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထပ်မံ၍ ခါးပတ်ညိုအောက်တွင် ထိုအချိန်က ခလေးများအတွက် ရည်ရွယ်ပြီး အစိမ်း၊ အဝါ၊ အပြာစသော အရာင်များကိုလည်း သတ်မှတ်လာခဲ့ရာမှ ယခုအချိန်တွင်မူ ယေဘူယျပုံစံ ပညာအဆင့်များ ဖြစ်လာကြသည်။ ပညာအဆင့်သတ်မှတ်ခြင်းစနစ် နှင့် အရောင်သတ်မှတ်ခြင်းစနစ်တို့သည် အသင်းအဖွဲ့ ဂိုဏ်းဃဏ ပေါ်မူတည်၍ ကွဲပြားမှုရှိနိုင်သော်လည်း ရိုးရာ၊ ကရာတေးပညာအတွက် ဂျပန်တစ်နိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ထုတ်ပြန်သတ်မှတ်မှုရှိသည်။ ဘွဲ့တံဆိပ် သတ်မှတ်မှုတွင်လည်း မိမိ၏ အသင်းအဖွဲ့ကို လိုက်၍ ရှိဟန်း Shihan 師範 (အဆင့်၈ အထက် ဆရာကြီး )၊ ဟန်းရှိ Hanshi 範士 (အဆင့်၈ အထက်)၊ ကျောရှိ Kyoshi 教士 ( ဟန်းရှိ အောက်၊ ရလ်းမ်ရှိ အထက် )၊ ရလ်းမ်ရှိ Renshi 錬士 ( အဆင့်၆ အထက်) ဟုသတ်မှတ်ထားသည်။ ဘွဲ့တံဆိပ်ကို အသုံးမပြုသော အသင်းအဖွဲ့များလည်းရှိသည်။ ဆရာ ကို Sensei 先生 ဟုရေးသားနိုင်သည်။ [[မြန်မာပြည်| မြန်မာနိုင်ငံ]] ရှိ ကရာတေး ကလပ်များတွင် အများအားဖြင့် '''အဖြူ၊ အဝါ၊ အစိမ်း၊ အညို၊ အနက်''' ဟု ခါးပတ် အရောင်ကို အနိမ့်မှ အမြင့်သို့ (၅) ဆင့် သတ်မှတ်လေ့ ရှိကြသည်။ သို့သော်လည်း အချို့သော ကရာတေး ကလပ်များတွင် အဖြူ၊ အဝါ၊ လိမ္မော်၊ အစိမ်း၊ အပြာ၊ အညို၊ အနက် ဟူ၍ ခုနှစ်ဆင့် သတ်မှတ်လေ့ ရှိကြသည်။ == ကရာတေးဝတ်စုံ == ရိုးရာ၊ ကရာတေးအဖြူရောင်ဝတ်စုံသည် အပေါ်ဝတ်အင်္ကျီလက်မှာ လက်ကောက်ဝတ်အထိ ရှည်သည်။ နွေရာသီတွင် အပူချိန် မည်မျှပင်ဖြစ်စေကာမူ အင်္ကျီလက်ကိုမတင်ခြင်းအား ခွင့်မပြု။ သို့သော် လေ့ကျင့်သည့်အချိန်တွင် ဆရာ၏ခွင့်ပြုမှုပေါ် မူတည်သည်။ အင်္ကျီအောက်ဘက်နားတွင် တွဲချုပ်ထားသော ကြိုးပါသဖြင့်၊ ကော်လာနှစ်ဘက်ကို ညီအောင်စေ့ပြီး နောက်တွင် အောက်နားရှိကြိုးကို ချည်လိုက်ပါက အောက်အနားများ ကိုညီညာသွားစေသည်။ ဘောင်းဘီ၏အရှည်မှာ ခြေမျက်စိအထိဖြစ်သည်။ အသင်းအဖွဲ့များ ကိုယ်စားပြုသော အမှတ်တံဆိပ်များကိုလည်း ကပ်ချုပ်ထားခြင်းမျိုးလည်း ရှိသည်။ ကရာတေး လေ့ကျင့်ကွင်းကိုမသွားပဲ ကရာတေးဝတ်စုံများကို ဝယ်ယူဆင်မြန်းနိုင်သည်။ ကရာတေးဝတ်စုံ သည် တစ်ထောင်ဆစ် မဖုံးတဖုံး လက်အရှည်ရှိသောအင်္ကျီ လက်တစ်ဆက်တည်း ပုံစံမျိုးဖြစ်သည်။ ဘောင်းဘီသည် ကြမ်းပြင်ကို ထိလောက်သည်အထိ ရှည်ရှည်ဖားဖား ပုံစံဖြစ်သည်။ ဝတ်စုံတွင် အသင်းအမှတ်တံဆိပ် လိုဂိုများ ပုံနှိပ်ထားပြီး လေ့ကျင့်ကွင်းကိုသွားရောက်မှသာ ဆင်မြန်းနိုင်သည်။ == ကရာတေးပညာ ဂျပန်နိုင်ငံမှ အခြားနိုင်ငံများသို့ပျံ့နှံ့မှု == '''ကိုရီးယားနိုင်ငံသို့ ကာရာတေး ပညာပျံ့နှံ့ ခဲ့ပုံ'''။ ။ ကိုရီးယားနိုင်ငံတွင် ရှေးအခါက ကွန်စုဒိုး ဟုလည်းကောင်း၊ တမ်စုဒိုး ဟုလည်းကောင်းခေါ်ခဲ့ကြသော ကရာတေးသည် ကိုရီးယားမူ၊ ကိုရီးယားဟန် ပြောင်းလည်း တီထွင်ခဲ့ရာမှ ခြေဖြင့်ကန်သော ပညာကို အလေးပေးကာ တယ်ကွန်ဒိုး (မြန်မာဘာသာဖြင့် တိုက်ကွမ်ဒိုဟုခေါ်သော) ဟုခေါ်သော ကိုယ်ခံပညာ အသစ်အဖြစ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့တော့သည်။ ၁၄ အောင်စ အလေးချိန်ရှိသော လက်အိပ်နှင့် မျက်နှာဖုံးကို ဝတ်ဆင်အသုံးပြုသော ကရာတေးအသစ် K-1 သည်လည်း ယခုတစ်လော ရေပန်းစားလာသည့် ပြိုင်ပွဲကစားနည်း တစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။ ၁၉၄၀ ခုနှစ်လယ်ပိုင်း နောက်ကျကျ အချိန်များတွင် စတင်ပျံ့နှံ့လာသော တိုက်ကွမ်ဒို ကို တီထွင်သူ ကိုရီးယားပညာရှင်များသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကရာတေးပညာကို သင်ယူလေ့ကျင့်ခဲ့သူများဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် တိုက်ကွမ်ဒို ၏ မူလရင်းမြစ်ကို ရှာဖွေကြည့်မည်ဆိုလျှင် ကရာတေး ပညာသာဖြစ်နေကြောင်းတွေ့ရှိရမည် ဖြစ်သည်။ '''အမေရိကသို့ ကရာတေးပညာ ပျံ့နှံ့ခဲ့ပုံ'''။ ။ အိုကီနာဝါနှင့် ဂျပန်နိုင်ငံပင်မကျွန်းတွင် ကာရာတေး ပညာသင်သွားကြသော အမေရိကန်စစ်သားများ က မိမိတို့နိုင်ငံသို့ပြန်ပြီးနောက်၊ လေ့ကျင့်ကွင်းဖွင့်က သင်ပေးခြင်းဖြင့် အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် ကရာတေးပညာ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်ဟုဆိုကြသည်။ ပထမဦးဆုံး ကရာတေးဆရာမှာ အများက “ အမေရိကန် ကရာတေးဖခင်ကြီး ” ဟုခေါ်ကြသော ရောဘတ် ထရီအတ်စ် (၁၉၂၃-၁၉၈၉)ဖြစ်သည်။ ထရီအတ်စ် သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း ဆော်လမွန်ကျွန်းတွင် အိုကီနာဝါကျွန်းသား ကာရာတေးပညာရှင် မိုတိုဘု ချိုးကိ ၏ တပည့်ဖြစ်သော တရုပ်လူမျိုးတစ်ယောက်ထံမှ သင်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၄၂ခုနှစ်တွင် အာရီဇိုးနားပြည်နယ် ဖီးနစ်စ် ကရာတေးလေ့ကျင့်ကွင်း ကိုဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း မည်သူက ကရာတေးကို အမေရိကသို့ ပထမဦးဆုံး မိတ်ဆက်ခဲ့သည်ကိုမူ အခြားအဆိုများလည်းရှိ၍ ယနေ့တိုင် အငြင်းပွားနေကြဆဲဖြစ်သည်။ '''ဥရောပသို့ ကရာတေးပညာ ပျံ့နှံ့ခဲ့ပုံ'''။ ။ ၁၉၆၀နှစ်နောက်ပိုင်းကာလတွင် ဂျပန်နိုင်ငံမှ ကရာတေးပညာရှင်များ စေလွှတ်ခြင်းဖြင့် ဥရောပတွင် ကရာတေးပညာ ပျံ့နှံ့ခဲ့ရသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ Iwate Prefecture မှ ဆရာကြီး "ကာနာဇာဝါ ဟီရိုးခါ့ဇု SHIHAN Hirokazu Kanazawa" One of the most famous karate masters<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://datab.us/Search/Popular%2BHirokazu%2BKanazawa%2Band%2BKarate%2Bvideos%2BPlayListIDPLnOCDA9cAMUxSJ_iKuC0zYLK0IIc1I62Q |accessdate=8 May 2015 |archivedate=5 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305072638/http://datab.us/Search/Popular+Hirokazu+Kanazawa+and+Karate+videos+PlayListIDPLnOCDA9cAMUxSJ_iKuC0zYLK0IIc1I62Q }}</ref> ကို ဂျာမဏီနှင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံတို့၏ ကရာတေးနည်းပြအဖြစ်၎င်း၊ ဟီဂါ့ရှိအွန်းနာ့ မိုရိအို ကို ပေါ်တူဂီနိုင်ငံ၏ ကရာတေးနည်းပြအဖြစ်၎င်း အသိအမှတ်ပြုကြသည်။ ယခင်ဆိုဗီယက်နိုင်ငံ တွင် ၁၉၆၀နှစ်နောက်ပိုင်း [[မော်စကို တက္ကသိုလ်]]တွင် ကရာတေးကိုအသင်းရှိခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၉၇၃ခုနှစ်တွင် ဆိုဗီယက်အစိုးရက ကရာတေးပညာအပါအဝင် အခြားကိုယ်ခံပညာများကိုပါ ရုတ်တရက် တားမြစ်ပိတ်ပင် ခဲ့သည်။ ရုရှား ကိုယ်ခံပညာဟု လူသိများသော “စမ်ဘို” sambo ကို စတင်ကစားလာခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုကြီးပြိုကွဲပြီးနောက် ရုရှားနိုင်ငံတွင် ကရာတေးကို ပြန်လည်ကစားလာခဲ့ကြသည်။ '''မြန်မာနိုင်ငံသို့ ကရာတေးပညာ ပျံ့နှံ့ခဲ့ပုံ'''။ ။ ၁၉၆၅ ခုနစ် နောက်ပိုင်းကာလတွင် ဂျပန် ကရာတေး ပညာရပ်သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့လည်း ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဒဂုံ ကရာတေးအသင်း၊ အဆာဟိ ကရာတေးအသင်း၊ ဟိုက်ကာရီ ကရာတေးအသင်း၊ ယူနိုက်တက် ကရာတေးအသင်း၊ အိုကီနာဝါ ကရာတေး အသင်း၊ တိုက်ဂါး ကရာတေးအသင်း၊ အိုယားမား ကရာတေးအသင်း၊ ဘားမား ကရာတေးအသင်း၊ ဂိုဂျိုးကု ကရာတေး အသင်း၊ ဂိုစိုးကု ကရာတေး အသင်း၊ အက်ဆက် ကရာတေးအသင်း၊ဟီယမ်ဒို ကရာတေးအသင်း၊ တန်ဆိုင်း ကရာတေးအသင်း၊ ဖူနာကိုရှိ ဂီချင်း ကရာတေးအသင်း၊ [[ဆိုရှိကိ ကရာတေး]] အသင်း စသော ကရာတေး အသင်းဖွဲ့များ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရှိုတိုကန် ကရာတေးစတိုင်နှင့် [[ကျို့ရှင်း| ကျိုရှင်ကိုင်း]] ကရာတေး စတိုင် တို့ကို အဓိကထားပြီး ကစားကြသည်။ တက္ကသိုလ် ကောလိပ်များ၊ အထက်တန်းကျောင်းများ၊ တပ်မတော်နှင့်ရဲတပ်ဖွဲ့ တို့တွင် ကရာတေး သင်တန်းများ ပေါ် ထွန်းခဲ့သည်။ ဆရာကြီး ဦးကျော်ညွန့်<ref>[http://asahikaratedojo.blogspot.com/2015/09/blog-post.html Asahi Karate Do Jo: ဆရာႀကီး ဦးေက်ာ္ညြန္႔၏ အမွာစာ<!-- Bot generated title -->]</ref>၊ ဆရာကြီး ဦးရစ်ချတ်<ref>[http://www.calmhill.com/2013/12/28/44th-anniversary-of-asahi-traditional-karatedo-organization.html 44th Anniversary of Asahi Traditional Karatedo Organization - Calm Hill<!-- Bot generated title -->]</ref>၊ ဆရာကြီး ဦးစိုးတင့်<ref name="autogenerated1">{{Cite web |title=Kyokushin Myanmar<!-- Bot generated title --> |url=http://kyokushin-myanmar.com/i-k-o-myanmar-branch-chief/ |accessdate=25 May 2015 |archivedate=19 November 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151119033121/http://kyokushin-myanmar.com/i-k-o-myanmar-branch-chief/ }}</ref>၊ ဆရာကြီး ဦးသောင်းဒင်၊ ဗိုလ်ကြီး မိုးဟိန်း (ဗထူး)၊ ဆရာ ဦးမောင်မောင်သန်း၊ ဆရာ ဦးမြင့်ကြည်၊ ဆရာ ဦးစံနီ၊ ဆရာ ဦးဝင်းနိုင် (Hikari karate)<ref name="autogenerated1" />၊ ဆရာ ဦးတင်ဝင်းအောင် (ခေါ်) ဆရာ ဦးဖိုးသာအောင်၊ ဆရာ ဦးစိုးဝင်း (မြန်မာနိုင်ငံ ကရာတေးဒို အဖွဲ့ချုပ် အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး)၊ ဆရာ ဦးအောင်တင်စိန်၊ ဆရာ ဦးဂေးလ်မို စိုးမင်း၊ ဆရာ ဦးမောင်မောင်ဦး၊ ဆရာ ဦးနေဝင်း၊ ဆရာ ဦးမင်းလွင်<ref>https://es-la.facebook.com/notes/min-lwin/what-are-the-responsibilities-of-national-karate-do-federations-/942721259140810/</ref> <ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.ikomyanmar.com/ikomyanmar.htm |accessdate=25 May 2015 |archivedate=14 February 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150214162848/http://ikomyanmar.com/ikomyanmar.htm }}</ref>၊ ဆရာ ဦးစိုးဝင်း (Hikari karate)၊ ဆရာ ဦးမြင့်ကြွယ်( မြို့မ-မြင့်ကြွယ်) <ref name="autogenerated9" />၊ ဆရာ ဦးမောင်မောင်မြင့် <ref name="autogenerated1" />၊ ဆရာ ဦးထွန်းရွှေမောင်<ref>{{Cite web |title=nitsannthit.com -&nbspThis website is for sale! -&nbspnitsannthit Resources and Information<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် --> |url=http://nitsannthit.com/71235 |accessdate=25 May 2015 |archivedate=5 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305042556/http://nitsannthit.com/71235 }}</ref>၊ ဆရာ ဦးအုန်းဝင်း နှင့် ဆရာ ဦးမြင့်အောင် စသော ဆရာများသည် ထင်ရှားခဲ့သည်။ ဆရာကြီး ဦးမြင့်ကြွယ် ရေးသားပြုစုခဲ့သော ကရာတေး Thesis: Kihon (基本, きほん), Kata (型 or 形), Kumite (組手) "''' The 3 Ks process of Karate'''" အား ၁၉၈၁ ခုနစ်တွင် ဂျပန်ကရာတေး အသင်း 日本 空手 協会 (J.K.A) ၏ နည်းပြချုပ် 首席師範 , 最高師範 , 主席師範 ဆရာကြီး မာဆာတိုရှိ နာကာရားမား Masatoshi Nakayama (中山 正敏)<ref name="autogenerated6" />ကအသိမှတ်ပြု လက်ခံခဲ့သည်။ ကရာတေးနည်းပြဆရာ/နည်းပြချုပ်အဖြစ်အသိမှတ်ပြုခဲ့သည်။ [[ကျို့ရှင်း| ကျိုရှင်ကိုင်း]] (Kyokushin) စတိုင်(Style) သည် [[ရှိုတိုကန်]] စတိုင်(Style) ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်အထင်ရှားဆုံးသော ကရာတေး စတိုင်(Style) ဖြစ်သည်။ '''ဂျူဒို'''ကို '''မြန်မာနိုင်ငံဂျူဒိုအဖွဲ့ချုပ်''' Judo Federation ဖွဲ့စည်းပြီး ဆောင်ရွက်သကဲ့သို့ '''ကရာတေး'''ကိုလည်း '''မြန်မာနိုင်ငံကရာတေးအဖွဲ့ချုပ်''' Karate Federation အဖြစ် စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းဆောင်ရွက်သင့်ကြောင်း [[မြင့်ကြွယ်၊ မြို့မ|ဆရာကြီး ဦးမြင့်ကြွယ်]] က [[မြန်မာနိုင်ငံ|နိုင်ငံတော်အစိုးရ]] သို့ စာဖြင့်လည်းကောင်း၊ [[၁၉၈၁]] ခုနှစ် ဇွန်လ (၈) ရက်နေ့ တွင် [[ကြေးမုံ သတင်းစာ]] မှလည်းကောင်း စတင်အကြံပြုရေးသားခဲ့သည်။ [[၁၉၈၉]] ခုနှစ် ဇွန်လ(၁၂) ရက်တွင် '''မြန်မာနိုင်ငံကရာတေးဒိုအဖွဲ့ချုပ်''' ကို နိုင်ငံတော်က တရားဝင်ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://kokyawmyint.blogspot.com/2013/05/karatedo-v-behaviorurldefaultvmlo.html Karate do (ကရာတေးဒို)] * [http://www.isska.com/history-of-karate.html တရုတ်ပြည် ဂျပန်ပြည် ကိုယ်ခံပညာ နှင့် ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာအစ-ဆရာတော် ဗောဓိဓမ္မ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130721054209/http://isska.com/history-of-karate.html |date=21 July 2013 }} * [http://books.google.com.au/books?id=TJO_lp2TdekC&pg=PA113&lpg=PA113&dq=buddha+sunyata+karate&source=bl&ots=ZRtWMTxW5B&sig=JLPDEiT-zQI_kkQFsHWgakQReVg&hl=en&sa=X&ei=7kwoUqSyIIPYrQe09YDYCw&ved=0CDsQ6AEwAw#v=onepage&q=buddha%20sunyata%20karate&f=false ဗုဒ္ဓဘာသာ နှင့် ကရာတေးပညာ ] * [http://www.buddhanet.net/cbp2_f6.htm သုညတ ဝါဒ (or) Śūnyatā (or) emptiness အကြောင်း ၁ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130916162249/http://buddhanet.net/cbp2_f6.htm |date=16 September 2013 }} * [http://zenmirror.blogspot.com/2010/10/sunyata.html သုညတ ဝါဒ (or) Śūnyatā (or) emptiness အကြောင်း၂] * [http://deshi-do.com.au/?page_id=125 Karate and Buddhism ရှောင်လင်အစ ဆရာတော် ဗောဓိဓမ္မ ] * [http://www.youtube.com/watch?v=_-KvqX65p6I အသက်ရှူခြင်း (breathing) ကျင့်စဉ် ၁ သည် ကရာတေးပညာရှင်တို့အတွက် မရှိ မဖြစ်လိုအပ်] * [http://www.youtube.com/watch?v=GKTCzXiNMTQ အသက်ရှူခြင်း (breathing) ကျင့်စဉ် ၂ သည် ကရာတေးပညာရှင်တို့အတွက် မရှိ မဖြစ်လိုအပ်] * [http://www.youtube.com/watch?v=1IrD5Zjlh4A အသက်ရှူခြင်း (breathing) ကျင့်စဉ် ၃ သည် ကရာတေးပညာရှင်တို့အတွက် မရှိ မဖြစ်လိုအပ်] * [http://archaeologyexcavations.blogspot.com/2011/11/true-history-of-bodhidharma-life.html True History of Bodhidharma Life ဆရာတော် ဗောဓိဓမ္မ ] * [http://www.caledonkarate.ca/about/history.html ဂျပန်ပြည် ကရာတေးကိုယ်ခံပညာ နှင့် ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာအစ- ဆရာတော် ဗောဓိဓမ္မ က ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304213804/http://www.caledonkarate.ca/about/history.html |date=4 March 2016 }} * [http://www.chindadojo.org/classes/karate/khist.htm History of Karate ] * [http://www.shotokai.com/ingles/kyohan/karakyoh.html ဆရာကြီး ဖူနာ့ကိုရှိ၊ ဂိချင်း ၏ ကရာတေးအမှန်တရား ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131026182825/http://shotokai.com/ingles/kyohan/karakyoh.html |date=26 October 2013 }} * [http://en.wikipedia.org/wiki/Flower_Sermon ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာအမှန်တရားနှင့် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ကြာပန်း တရားတော် Flower Sermon ] * [http://www.fourseas.co.uk/taichi/gichin%20funakoshi.html ကရာတေးဒို အမှန်တရား] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130821132550/http://fourseas.co.uk/taichi/gichin%20funakoshi.html |date=21 August 2013 }} == ကိုးကား == {{Reflist|30em}} * http://ja.wikipedia.org/wiki/%E7%A9%BA%E6%89%8B * http://images.google.com/imgres?imgurl=http://kenshinjukukaratedo.com/Kenshinjuku_Karate_Do_-_Aventura_North_Miami_Beach_Shotokan_Karate_Do_files/shapeimage_2.jpg&imgrefurl=http://kenshinjukukaratedo.com/&usg=__MLTL4Zv8QN2D4fqsC5FmvS5b7Ug=&h=313&w=386&sz=49&hl=en&start=42&um=1&tbnid=vsj3W1pPIrEwbM:&tbnh=100&tbnw=123&prev=/images%3Fq%3Dkarate-do%26ndsp%3D18%26hl%3Den%26sa%3DN%26start%3D36%26um%3D1 * http://ikomyanmar.com/ikomyanmar.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130522234329/http://ikomyanmar.com/ikomyanmar.htm |date=22 May 2013 }} {{Authority control}} [[ကဏ္ဍ:ကရာတေး]] [[ကဏ္ဍ:နွေရာသီ အိုလံပစ် အားကစားများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ကိုယ်ခံပညာများ]] 3kym6n5zcig9zh19l5c3ks1bevinusd 0 23757 1056828 821087 2026-10-08T15:26:03Z Phoenix06 1208 1056828 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}}{{POV}} ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော် သံဃမဟာနာယက အဖွဲ့မှ ဖွဲ့စည်းပေးအပ်သော နိုင်ငံတော် သီးခြား ဝိနည်းဓိုရ် အဖွဲ့ အမှတ် (၁၇။ ၂၀၁၁) မှ ဦးဉာဏ ဦးဆောင်သော မိုးပြာဂိုဏ်းသားတို့၏ အယူဝါဒအပေါ် အဓမ္မဝါဒများအဖြစ် ဆုံးဖြတ်ကြေညာခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့ မွန်းလွဲ ၁ နာရီ တွင် ရန်ကုန်မြို့ ကမ္ဘာအေးကုန်းမြေ၊ နိုင်ငံတော် ဝိနိစ္စယအဖွဲ့ရုံးတွင် မိုးပြာ ဂိုဏ်းသားတို့၏ အယူဝါဒအပေါ် ဓမ္မ-အဓမ္မ အငြင်းပွားခြင်းကို ဆွေးနွေး ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဒေသနာတော် အဆုံးအမများကိုမလိုက်နာဘဲ အတိတ်ဘ၀၊ အနာဂတ်ဘ၀၊ ၃၁ ဘုံနှင့် သံသရာမရှိ ဟူသော ရုပ်ဝါဒအယူ ကိုယူကာ ပိဋကတ်တော်သုံးရပ်နှင့် အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာတို့ကို ဆန့်ကျင် ‌ဝေဖန်ပြီး ပစ္စုပ္ပန်ကမ္မဝါဒကို တီထွင်ဟောကြားသော ဓမ္မ ဝိဟာရီ အမည်ခံ ဦးဉာဏ၏ ဟောပြောချက်များ၊ ရေးသားချက်များ၊ အင်တာနက်ပေါ်တွင် တင်ပြချက်များသည် အဓမ္မဝါဒများဖြစ်ကြောင်း နိုင်ငံတော် ဝိနည်းဓိုရ် ဆရာတော်ကြီးများက ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့ဆုံးဖြတ်တော်မူရာတွင် စောဒက ဆရာတော်များက တင်ပြထားသော စောဒကလွှာ ၅၂ ချက်နှင့်တကွ ဆုံးဖြတ်ပြီးအဓမ္မဝါဒ အဟောင်းများ ဖြစ်ကြသော သျှင်ဥက္ကဋ္ဌ၏ လူသေလူဖြစ်ဝါဒါနု ဝါဒဝိနိစ္စယ၊ ဓမ္မနီတိဝါဒဝိနိစ္စယ၊ မြစ်ကြီးနား ဝိစိတ္တသာရဝါဒဝိ နိစ္စယ၊ မိုးညှင်း ဦးခေမိန္ဒနှင့် ဦးဝိစိတ္တသာရဝါဒ ဝိနိစ္စယ၊ အနုဝါဒါမိကရုဏ်း ဝိနိစ္စယနှင့် ကျောက်သင်္ဘောဝါဒဝိနိစ္စယ အဓမ္မဝါဒ ဆုံးဖြတ် ချက်များ စာအုပ်များပါ အဓမ္မဝါဒများနှင့် ထပ်တူဖြစ်သော အချက် ၂၅ ချက်ကိုလည်း အဓမ္မဝါဒများအဖြစ် စိစစ်ကြေညာခဲ့ကြသည်။ {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} {{ထေရဝါဒ သံဃာ့ဂိုဏ်းများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] 6o0tq7w4q09co7v042d71jms2idcxws 0 47456 1056923 944674 2026-10-09T07:43:38Z Dr Lotus Black 31011 1056923 wikitext text/x-wiki [[File:Voyager probes with the outer worlds.jpg|thumb|right|200px|<center>ဂြိုဟ်များ၊ လများနှင့်ဗွိုင်ယေဂျာ</center>]] ‌'''ဗွိုင်ယေဂျာ စီမံကိန်း'''သည် [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ အာကာသယာဉ်]] နှင့် [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ အာကာသယာဉ်]] များဟူသော လူမပါသောအာကာသခရီးစဉ်နှစ်ခု ပစ်လွှတ်ခဲ့သည့် [[အမေရိကန်]] သိပ္ပံစီမံကိန်းဖြစ်သည်။ ယင်းအား ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် [[ဂြိုဟ်]]များ တဖြောင့်တည်းတန်းသော အချိန်ကာလကိုရွေးကာ ပစ်လွှတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ စီမံကိန်း၏ မူလရည်ရွယ်ချက်သည် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]၊ [[စနေဂြိုဟ်]]တို့အား လေ့လာရန်ဖြစ်သော်လည်း [[နေအဖွဲ့အစည်း]] အပြင်ဘက်သို့ ခရီးဆက်နိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် အာကာသနက်နက် ဖြစ်သော ဟီလီယိုရှီးသို့ တိုးဝင်သွားမည်ဟု မျော်လင့်ရသည်။ အာကာသယာဉ်နှင့်ပတ်သက်သည့် ကိစ္စရပ်များအား ဖလော်ရီဒါပြည်နယ်ရှိ ကိတ် ကာနယ်ဗယ်မှ ပစ်လွှတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အဆိုပါ အာကာသယာဉ်နှစ်စင်းအား တောင်ကာလီဖိုးနီးယားပြည်နယ်ရှိ Jet Propulsion Laboratory တွင်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၂ဝ၁၂ ခုနှစ်တွင် ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ အာကာသယာဉ်သည် ကမ္ဘာပေါ်မှ အဝေးဆုံးသို့ရောက်ရှိသွားသော အာကာသယာဉ်တစ်စင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂ဝ၁၂ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ သည် ကြယ်တာရာကြားခံနယ်မြေသို့ တိုးဝင်ရန်နီးကပ်လာပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အပြင်ဘက်သို့ စွန့်ခွာသွားမည့် ပထမဆုံး လူလုပ်အာကာသယာဉ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ယင်းသိပ္ပံဆိုင်ရာ မက်ရှင်နှစ်ခုစလုံးသည် နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ကြီးများအကြောင်း ဒေတာအချက်အလက်များ မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့သည်။ ==ရာဇဝင်== [[File:Outersolarsystem-probes-4407b.svg|thumb|right|400px|၂၀၀၇ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ဗွိုင်ယေဂျာနှင့် ပိုင်အိုနီးယားအာကာသယာဉ်တို၏ လမ်းကြောင်းနှင့် မျော်လင့်ထားသည့် နေရာ]] [[File:Voyager Path.svg|left|thumb|လမ်းကြောင်းများသည် အာကာယာဉ်အား [[ဂြိုဟ်]]များအား လေ့လာခွင့်ရှိစေသည့်အပြင် နေစကြဝဠာပြင်ပသို့ စွန့်ခွာရန် အရှိန်ရှိစေခဲ့သည်]] ဗွိုင်ယေဂျာ အာကာသယာဉ်များသည် မူလအားဖြင့် မာရီနာ ပရိုဂရမ်တို့၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သည်။ ယင်းတို့သည် မာရီနာ ၁၁၊ မာရီနာ ၁၂ ဟုအသီးသီး ခေါ်ဆိုသည်။ ယင်းတို့အား နောက်ပိုင်းတွင် မာရီနား-ဂျူပီတာ-စေတန်ဟု ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး ဗွိုင်ယေဂျာဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ဗွိုင်ယေဂျာ ပရိုဂရမ်သည် ''ဂရန်းတာဝါ''၏ အဓိကအချက်ချာကျသော ပရိုဂရမ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဂရန်းတာဝါသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းမှာ ဂြိုဟ်များသို့ အာကာသယာဉ်များ အမြောက်အမြား ပစ်လွှတ်ရန် စီမံထားသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဂြိုဟ်တာရာတို့သည် ဖြောင့်မတ်နေကြမည်ဖြစ်သဖြင့် ဒြပ်ဆွဲအား အကူညီဖြင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်မှ စေတန်ဂြိုဟ်၊ ထို့နောက် ယူရေးနစ်ပ်ဂြိုဟ်မှ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ် စသည်ဖြင့် ပလူတိုအထိ ပျံသန်းရန် ဖြစ်သည်။ စီမံကိန်းနှစ်ခုထဲမှ ပထမဆုံးစီမံကိန်းအဖြစ် ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ အား ပစ်လွှတ်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]၊ စေတန်ဂြိုဟ်၊ [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]၊ [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] လေးစင်းအား ပျံသန်းမည်ဖြစ်သည်။ ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ အားကိုမူ ညီအစ်မ ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ အားပစ်လွှတ်ပြီး မကြာခင်တွင် ပစ်လွှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ယင်း၏လမ်းကြောင်းလည်းတိုတောင်းပြီး လျင်မြန်ကာ ဂျူပီတာဂြိုဟ်နှင့် [[စေတန်ဂြိုဟ်]]အား စောလျင်စွာ ရောက်ရှိစေခဲ့သည်။ ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ အာကာသယာဉ်တွင် စေတန်ဂြိုဟ်ရံလ [[တိုက်တန်]]အား လေ့လာရန် ဦးစားပေးထားသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ယင်းသည် သိပ်သည်းသော လေထုလွှာအားပိုင်ဆိုင်ကာ အလွန်ကြီးသဖြင့် လေ့လာမှုပြုလုပ်ရန် အလွန်ထိုက်တန်သောကြောင့်ပင်တည်း။ ၁၉၉ဝ ဝန်းကျင်အတွင်း ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ သည် နှေးကွေးလှသော [[ပိုင်အိုနီးယား-၁၀ အာကာသယာဉ်]]နှင့် ပိုင်အိုနီးယား ၁၁ အာကာသယာဉ်အား ဖြတ်ကျော်ခဲ့သည်။ စတင်ပစ်လွှတ်စဉ်က ပိုမိုလျင်မြန်သော New Horizons အာကာသယာဉ်သည်ပင် ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ အား ကျော်သွားနိုင်မည် မဟုတ်ပေ။ ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ နှင့် ပိုင်အိုးနီးယား အာကာသယာဉ်တို့သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]တွင် လားရာဆန့်ကျင်ဖက်အတိုင်း ပျံသန်းကြသောယာဉ်များဖြစ်ကြသည်။ ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ နှင့် ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ အာကာသယာဉ် နှစ်စင်းလုံးအား ပုံမှန် ဆက်သွယ်မှုပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ပါဝါရင်းမြစ်သည် ယာဉ်နှစ်ခုစလုံးတွင် လုံလောက်သော လျှပ်စစ်[[စွမ်းအင်]]ပေးနိုင်သည်ဟု ၂ဝ၁၂ ခုနှစ်အရ သိရသည်။ ၂ဝဝ၇ ခုနှစ်တွင် ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ သည် မိုင်ပေါင်း ၁ဝ ဘီလီယံအကွာသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အပြင်ဘက်သို့ တစ်နှစ်လျင် ၃.၃ [[AU]]နှုန်းဖြင့် ပျံသန်းလျက်ရှိသည်။ ၂ဝဝ၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ သည် နေမှ ၁၁ဝ.၇ [[AU]] (မိုင်ပေါင်း ၁ဝ.၂ ဘီလီယံ) အကွာသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟီလီယိုပေါ့နယ်မြေသို့ တိုးဝင်ခဲ့သည်။ ဟီလီယိုပေါ့စ်၏ အလွန်တွင် ကြယ်တာရာကြားခံနယ်မြေပင်ဖြစ်သည်။ ယင်းနေရာတွင် နေ၏ဒြပ်ဆွဲအားသက်ရောက်မှုထက် [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ]]၏ ဒြပ်ဆွဲအားသက်ရောက်မှုက ပိုများသည်။ အာကာသယာဉ်သို့ နေမှအလင်းရောင်ရောက်ရှိရန် ၁၆ နာရီကြာမြင့်မည်ဖြစ်သည်။ ၂ဝ၁ဝ ခုနှစ်တွင် ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ သည် နေလေ၏တွန်းကန်အားမရှိသော နယ်မြေသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ==အာကာသယာဉ်ဒီဇိုင်း== [[File:Voyager spacecraft structure vector.svg|thumb|right|upright=1.2|alt=A space probe with squat cylindrical body topped by a large parabolic radio antenna dish pointing left, a three-element radioisotope thermoelectric generator on a boom extending down, and scientific instruments on a boom extending up. A disk is fixed to the body facing front left. A long triaxial boom extends down left and two radio antennas extend down left and down right.|ဗွိုင်ယေဂျာ အာကာသယာဉ် တည်ဆောက်ပုံ]] ဗွိုင်ယေဂျာ အာကာသယာဉ်သည် အလေးချိန် ၇၇၃ ကီလိုဂရမ်ရှိပြီး ၁ဝ၅ ကီလိုဂရမ်သည် သိပ္ပံကိရိယာတန်ဆာပလာများ ဖြစ်ကြသည်။ ထပ်တူညီသော ဗွိုင်ယေဂျာ အာကာသယာဉ်အား ဝင်ရိုးသုံးခုရှိသော လမ်းပြစနစ်အားအသုံးပြုထားကာ စွမ်းအားမြင့် အန်တာနာဖြင့် ကမ္ဘာမြေဆီ ချိန်ရွယ်ထားသည်။ ယင်းတို့၏ သိပ္ပံဆိုင်ရာ ကိရိယာများကိုကား သက်ဆိုင်ရာပစ်မှတ်များဆီသို့ ချိန်ရွယ်ထားသည်။ ဗွိုင်ယေဂျာ ရွှေဓာတ်ပြားကို အာကာသယာဉ်၏ဘေးတစ်ဘက်ချင်းစီတွင် တပ်ဆင်ထားသည်။ ရေဒီယို သာမိုလျှပ်စစ် ဂျင်နယ်ရေတာ သုံးလုံးအားလည်း အောက်ခြေနားတွင် တပ်ဆင်ထားသည်။ === ကိရိယာများနှင့်အာရုံခံပစ္စည်းများ === ၁ဝ မီတာရှိသော အန်တာနာသည် ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ ရေဒီယိုနက္ခတ္တပညာရပ်နှင့် ပလာဆာလှိုင်းများကို လေ့လာရန်ဖြစ်သည်။ စကန်လုပ်ည့်ကိရိယာများတွင် အနီအောက်ရောင်ခြည် အနှောက်အယှက်တိုင်းမီတာ၊ ခရမ်းလွန်ရောင်စဉ်တိုင်းမီတာ၊ သိပ္ပံဆိုင်ရာ ဓာတ်ပုံရိုက်ကိရိယာခွဲ၊ ဗီဒီယိုကင်မရာနှင့် ဓာတ်ပုံစစ်ဆေးမီတာတို့ ပါဝင်သည်။ ===သိပ္ပံပစ္စည်းများ=== {| class="wikitable collapsible" <!--once images are added, collapsible table will be removed--> |- ! colspan="3" scope="col" style="width:135px;"| ပြရန် |- | {| class="wikitable" |- ! scope="col" style="width:135px;"| ပစ္စည်းအမည် ! scope="col" style="width:50px;"| အတိုကောက် <!--! scope="col" width="50" | Image--> ! ဖော်ပြချက် |- | style="text-align:center" |Imaging Science System <br>{{color|#E62020|{{small|('''အလုပ် မလုပ်စေတော့ပါ''')}}}} | style="text-align:center" |('''ISS''') <!--| <!--If single image in use, change to cHeight= 160--> <!--Instrument image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> <!--Diagram image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> | ဂျူပီတာ စေတနနှင့်အခြားအရာဝတ္ထုများ၏ဓာတ်ပုံများအား ရိုက်ကူးရန် ကင်မရာစနစ်နှစ်ခု (narrow-angle/wide-angle) အား မွမ်းမံပေးသည်။ [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-01 '''ပို၍'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312194810/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-01 |date=12 March 2017 }} {| class="wikitable collapsible" |- ! colspan="2" | စစ်ထုတ်မှုများ |- | {| style="text-align:center" ! colspan="4" scope="col" style="width:320px;"| ထောင့်ကျဉ်းကင်မရာ စစ်ထုတ်မှု<ref name='NACam'>{{cite web | url = http://pds-rings.seti.org/voyager/iss/inst_cat_na1.html#filters | title = Voyager 1 Narrow Angle Camera Description | accessdate = 2011-01-17 | first = NASA/JPL | date = August 26, 2003 | publisher = NASA / PDS}}</ref> |- ! scope="col" style="background:#e5e5e5; width:60px;"| နာမည် ! style="background: #e5e5e5" | လှိုင်းအလျား ! style="background: #e5e5e5" | Spectrum ! style="background: #e5e5e5" | အာရုံခံမှု |- | ရှင်းလင်း | 280–640&nbsp;nm | [[File:Voyager - Filters - Clear.png|50px | center |]] | style="background:#fff;"| |- | [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်|UV]] | 280–370&nbsp;nm | [[File:Voyager - Filters - UV.png|50px | center |]] | style="background: #1d0036" | |- | ခရမ်း | 350–450&nbsp;nm | [[File:Voyager - Filters - Violet.png|50px | center |]] | style="background: #8300b5" | |- | အပြာ | 430–530&nbsp;nm | [[File:Voyager - Filters - Blue.png|50px | center |]] | style="background: #00d5ff" | |- | ' | ' | [[File:Clear.png|50px | center |]] | ' |- | အစိမ်း | 530–640&nbsp;nm | [[File:Voyager - Filters - Green.png|50px | center |]] | style="background: #ffef00" | |- | ' | ' | style="text-align:center" |[[File:Clear.png|50px | center |]] | ' |- | လိမော် | 590–640&nbsp;nm | [[File:Voyager - Filters - Orange.png|50px | center |]] | style="background: #ff8900" | |- | ' | ' | [[File:Clear.png|50px | center |]] | ' |} | {| style="text-align:center" ! colspan="4" scope="col" style="width:320px;"| ထောင့်ကျယ်ကင်မရာ စစ်ထုတ်မှု<ref name='WACam'>{{cite web | url = http://pds-rings.seti.org/voyager/iss/inst_cat_wa1.html#filters | title = Voyager 1 Wide Angle Camera Description | accessdate = 2011-01-17 | first = NASA/JPL | date = August 26, 2003 | publisher = NASA / PDS}}</ref> |- ! scope="col" style="background:#e5e5e5; width:60px;"| နာမည် ! style="background: #e5e5e5" | လှိုင်းအလျား ! style="background: #e5e5e5" | ရောင်စဉ် ! style="background: #e5e5e5" | အာရုံခံမှု |- | ရှင်းလင်း | 280–640&nbsp;nm | [[File:Voyager - Filters - Clear.png|50px | center |]] | style="background:#fff;"| |- | ' | ' | [[File:Clear.png|50px | center |]] | ' |- | ခရမ်းရောင် | 350–450&nbsp;nm | [[File:Voyager - Filters - Violet.png|50px | center |]] | style="background: #8300b5" | |- | အပြာ | 430–530&nbsp;nm | [[File:Voyager - Filters - Blue.png|50px | center |]] | style="background: #00d5ff" | |- | [[Methane|CH₄]]-U | 536–546&nbsp;nm | [[File:Voyager - Filters - CH4U.png|50px | center |]] | style="background: #81ff00" | |- | အစိမ်း | 530–640&nbsp;nm | [[File:Voyager - Filters - Green.png|50px | center |]] | style="background: #ffef00" | |- | [[Sodium|Na]]-D | 588–590&nbsp;nm | [[File:Voyager - Filters - NaD.png|50px | center |]] | style="background: #ffe200" | |- | လိမော် | 590–640&nbsp;nm | [[File:Voyager - Filters - Orange.png|50px | center |]] | style="background: #ff8900" | |- | [[Methane|CH₄]]-JST | 614–624&nbsp;nm | [[File:Voyager - Filters - CH4JST.png|50px | center |]] | style="background: #ff7b00" | |} |} *{{small|'''သဘာပတိ:''' Bradford Smith / University of Arizona ([http://pds-rings.seti.org/voyager/iss/index.html PDS/PRN website])}} *{{small|'''ဒေတာ:''' [http://pds-imaging.jpl.nasa.gov/Admin/resources/cd_voyager.html PDS/PDI data catalog], [http://pds-rings.seti.org/voyager/iss/raw_images.html PDS/PRN data catalog]}} |- | style="text-align:center" |ရေဒီယို သိပ္ပံစနစ်<br>{{color|#E62020|{{small|('''အလုပ် မလုပ်စေတော့ပါ''')}}}} | style="text-align:center" |('''RSS''') <!--| <!--If single image in use, change to cHeight= 160--> <!--Instrument image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> <!--Diagram image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> | Utilized the telecommunications system of the Voyager spacecraft to determine the physical properties of planets and satellites (ionospheres, atmospheres, masses, gravity fields, densities) and the amount and size distribution of material in Saturn's rings and the ring dimensions. [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-02 '''ပို၍'''] *{{small|'''သဘာပတိ:''' G. Tyler / Stanford University [http://pds-rings.seti.org/voyager/iss/instrument.html PDS/PRN overview]}} *{{small|1='''ဒေတာ:''' [http://ppi.pds.nasa.gov/search/?filter=VG_230,VG_231,VG_232,VG_233&title=Voyager_1_Radio_Science_Investigation PDS/PPI data catalog], [http://pds-rings.seti.org/voyager/rss/index.html PDS/PRN data catalog] '''('''[http://pds-rings.seti.org/vol/VG_2803_peer_review/ VG_2803]''')''', [http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/voyager/voyager1/radio_science_rss/ NSSDC data archive]}} |- | style="text-align:center" |Infrared [[Interferometer]] [[ရောင်စဉ်စစ်ကိရိယာ|Spectrometer]] <br>{{color|#E62020|{{small|('''အလုပ် မလုပ်စေတော့ပါ''')}}}} | style="text-align:center" |('''IRIS''') <!--| <!--If single image in use, change to cHeight= 160--> <!--Instrument image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> <!--Diagram image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> | Investigates both global and local energy balance and atmospheric composition. Vertical temperature profiles are also obtained from the planets and satellites as well as the composition, thermal properties, and size of particles in [[Saturn's rings]]. [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-03 '''ပို၍'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312194323/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-03 |date=12 March 2017 }} *{{small|'''Principal investigator:''' Rudolf Hanel / NASA Goddard Space Flight Center ([http://pds-rings.seti.org/voyager/iris/instrument.html PDS/PRN website])}} *{{small|'''ဒေတာ:''' [http://pds-rings.seti.org/voyager/iris/original_volume.html PDS/PRN data catalog], [http://pds-rings.seti.org/voyager/iris/expanded_volumes.html PDS/PRN expanded data catalog] '''('''[http://pds-rings.seti.org/vol/VGIRIS_0001_peer_review/ VGIRIS_0001], [http://pds-rings.seti.org/vol/VGIRIS_0002_peer_review/ VGIRIS_002]''')''', [http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/voyager/voyager1/infrared_interferometer_spectrometer_iris/ NSSDC Jupiter data archive]}} |- | style="text-align:center" |ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည် [[ရောင်စဉ်စစ်ကိရိယာ]] <br>{{color|#4CBB17|{{small|('''အလုပ် လုပ်နေဆဲ''')}}}} | style="text-align:center" |('''UVS''') <!--| <!--If single image in use, change to cHeight= 160--> <!--Instrument image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> <!--Diagram image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> | Designed to measure atmospheric properties, and to measure radiation. [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-04 '''ပို၍'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161227063638/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-04 |date=27 December 2016 }} *{{small|'''သဘာပတိ:''' A. Broadfoot / University of Southern California ([http://pds-rings.seti.org/voyager/uvs/instrument.html PDS/PRN website])}} *{{small|'''ဒေတာ:''' [http://pds-rings.seti.org/voyager/uvs/data.html PDS/PRN data catalog]}} |- | style="text-align:center" |Triaxial Fluxgate Magnetometer <br>{{color|#4CBB17|{{small|('''အလုပ် လုပ်နေဆဲ''')}}}} | style="text-align:center" |('''MAG''') <!--| <!--If single image in use, change to cHeight= 160--> <!--Instrument image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> <!--Diagram image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> | Designed to investigate the magnetic fields of Jupiter and Saturn, the interaction of the solar wind with the magnetospheres of these planets, and the magnetic field of interplanetary space out to the boundary between the solar wind and the magnetic field of interstellar space, if crossed. [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-05 '''ပို၍'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161227105544/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-05 |date=27 December 2016 }} *{{small|'''သဘာပတိ:''' Norman Ness / NASA Goddard Space Flight Center ([http://vgrmag.gsfc.nasa.gov/ website])}} *{{small|1='''ဒေတာ:''' [http://ppi.pds.nasa.gov/search/?filter=VG_1501,VG_1601,VGMA_1&title=Voyager_1_Magnetometer_Investigation PDS/PPI data catalog], [http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/voyager/voyager1/magnetic_fields/ NSSDC data archive]}} |- | style="text-align:center" |ပါလစမာ [[ရောင်စဉ်စစ်ကိရိယာ|Spectrometer]] <br>{{color|#f93|{{small|('''defective''')}}}} | style="text-align:center" |('''PLS''') <!--| <!--If single image in use, change to cHeight= 160--> <!--Instrument image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> <!--Diagram image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> | Investigates the macroscopic properties of the plasma ions and measures electrons in the energy range from 5 eV to 1 keV. [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-06 '''ပို၍'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161227054603/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-06 |date=27 December 2016 }} *{{small|'''သဘာပတိ:''' John Richardson / MIT ([http://web.mit.edu/space/www/voyager/voyager.html website])}} *{{small|1='''ဒေတာ:''' [http://ppi.pds.nasa.gov/search/?filter=VG_1501,VG_1601,VG_PLS&title=Voyager_1_Plasma_Science_Investigation PDS/PPI data catalog], [http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/voyager/voyager1/plasma/ NSSDC data archive]}} |- | style="text-align:center" |Low Energy Charged Particle Instrument <br>{{color|#4CBB17|{{small|('''အလုပ် လုပ်နေဆဲ''')}}}} | style="text-align:center" |('''LECP''') <!--| <!--If single image in use, change to cHeight= 160--> <!--Instrument image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> <!--Diagram image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> | Measures the differential in energy fluxes and angular distributions of ions, electrons and the differential in energy ion composition. [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-07 '''ပို၍'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170313040759/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-07 |date=13 March 2017 }} *{{small|'''သဘာပတိ:''' Stamatios Krimigis / JHU/APL / University of Maryland ([http://sd-www.jhuapl.edu/VOYAGER/ JHU/APL website] / [http://space.umd.edu/Voyager/ UMD website] / [http://voyager.ftecs.com/default.htm KU website])}} *{{small|1='''ဒေတာ:''' [http://voyager-mac.umd.edu/ UMD data plotting], [http://ppi.pds.nasa.gov/search/?filter=VG_1501,VG_1601,VGLE_&title=Voyager_1_Low-Energy_Charge_Particle_Investigation_at_Saturn PDS/PPI data catalog], [http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/voyager/voyager1/particle/lecp/ NSSDC data archive]}} |- | style="text-align:center" |[[ကော့မစ်ရောင်ခြည်]] စနစ် <br>{{color|#4CBB17|{{small|('''အလုပ် လုပ်နေဆဲ''')}}}} | style="text-align:center" |('''CRS''') <!--| <!--If single image in use, change to cHeight= 160--> <!--Instrument image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> <!--Diagram image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> | Determines the origin and acceleration process, life history, and dynamic contribution of interstellar cosmic rays, the nucleosynthesis of elements in cosmic-ray sources, the behavior of cosmic rays in the interplanetary medium, and the trapped planetary energetic-particle environment. [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-08 '''ပို၍'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170116145109/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-08 |date=16 January 2017 }} *{{small|'''သဘာပတိ:''' Edward Stone / Caltech / NASA Goddard Space Flight Center ([http://voyager.gsfc.nasa.gov/ website])}} *{{small|1='''ဒေတာ:''' [http://ppi.pds.nasa.gov/search/?filter=VG_1501,VG_1601&title=Voyager_1_Cosmic_Ray_Investigation PDS/PPI data catalog], [http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/voyager/voyager1/particle/crs/ NSSDC data archive]}} |- | style="text-align:center" |Planetary Radio Astronomy Investigation <br>{{color|#E62020|{{small|('''အလုပ် မလုပ်စေတော့ပါ''')}}}} | style="text-align:center" |('''PRA''') <!--| <!--If single image in use, change to cHeight= 160--> <!--Instrument image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> <!--Diagram image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> | Utilizes a sweep-frequency radio receiver to study the radio-emission signals from Jupiter and Saturn. [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-10 '''ပို၍'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312194812/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-10 |date=12 March 2017 }} *{{small|'''သဘာပတိ:''' James Warwick / University of Colorado}} *{{small|1='''ဒေတာ:''' [http://ppi.pds.nasa.gov/search/?filter=VG_1501,VG_1601,VGPR_1201&title=Voyager_1_Planetary_Radio_Astronomy_Investigation PDS/PPI data catalog], [http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/voyager/voyager1/planet_radio_ast_pra/planetary_radio_%20astronomy_data/ NSSDC data archive]}} |- | style="text-align:center" |Polarimeter System <br>{{color|#f93|{{small|('''အလုပ်မလုပ်''')}}}} | style="text-align:center" |('''PPS''') <!--| <!--If single image in use, change to cHeight= 160--> <!--Instrument image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> <!--Diagram image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> | Utilized a telescope with a polarizer to gather information on surface texture and composition of Jupiter and Saturn and information on atmospheric scattering properties and density for both planets. [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-11 '''ပို၍'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170313040647/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-11 |date=13 March 2017 }} *{{small|'''သဘာပတိ:''' Arthur Lane / JPL ([http://pds-rings.seti.org/voyager/pps/instrument.html PDS/PRN website])}} *{{small|'''ဒေတာ:''' [http://pds-rings.seti.org/voyager/pps/data.html PDS/PRN data catalog]}} |- | style="text-align:center" |Plasma Wave System <br>{{color|#4CBB17|{{small|('''အလုပ် လုပ်နေဆဲ''')}}}} | style="text-align:center" |('''PWS''') <!--| <!--If single image in use, change to cHeight= 160--> <!--Instrument image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> <!--Diagram image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> | Provides continuous, sheath-independent measurements of the electron-density profiles at Jupiter and Saturn as well as basic information on local wave-particle interaction, useful in studying the magnetospheres. [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-13 '''ပို၍'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161227060846/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-13 |date=27 December 2016 }} *{{small|'''သဘာပတိ:''' Donald Gurnett / University of Iowa ([http://www-pw.physics.uiowa.edu/plasma-wave/voyager/ website])}} *{{small|'''ဒေတာ:''' [http://ppi.pds.nasa.gov/search/voyager1/voyager1_pws.jsp PDS/PPI data catalog]}} |} |} ==ဗွိုင်ယေဂျာ ရွှေအသံသွင်းဓာတ်ပြား== ''ဗွိုင်ယေဂျာ ၁'' နှင့် ''၂'' တို့ အသီးသီးတွင် ကမ္ဘာမြေရှိ ပုံများနှင့်အသံများဖမ်းယူထားသော ရွှေဓာတ်ပြားများထည့်သွင်းပေးထားသည်။ ယာဉ်နှစ်စင်းလုံးတွင် ရွှေရောင် မှတ်တမ်းအား သယ်ဆောင်ထားပြီး ကမ္ဘာမြေ၏အသံနှင့် ရုပ်ပုံများ ပါဝင်သည်။ ယင်းတွင် ကမ္ဘာမြေ၏တည်နေရာအား သင်္ကေတများဖြင့် ဖော်ပြထားသည်။ မှတ်တမ်းအား [[နေအဖွဲ့အစည်း]]ပြင်ပမှ မည်သည့်သက်ရှိမဆို ဆက်သွယ်မှုပြုလုပ်ရန်နှင့် အာကာသယာဉ်အား ကယ်ဆယ်စေရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ထည့်သွင်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ မှတ်တမ်းတွင် ပါဝင်သောအရာများအား တင်မော်တီနှင့် ကားလ်ဆေဂန်တို့က ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ==အပြာရောင် အစက်== {{Main|အပြာဖျော့အစက်}} [[File:Pale Blue Dot.png|thumb|right|ကမ္ဘာမြေအား ၆ ဘီလီယံ ကီလိုမီတာ (၃.၇ ဘီလီယံမိုင်)အကွာမှ အပြာရောင် အစက်အဖြစ် ဗွိင်ယေဂျာမှ ရိုက်ကူးထားပုံ]] ဗွိုင်ယေဂျာ စီမံကိန်းတွင် အဓိက မက်ရှင်လုပ်ငန်းများအပြင် အရင်က တခါမှမမြင်ဖူးသော ဂြိုဟ်ကြီးများ၏ ဓာတ်ပုံများ ပါဝင်သည်။ ယင်းတို့တွင် နာမည်ကြီးပြီး လူသိများသောဓာတ်ပုံမှာ ကမ္ဘာမြေ၏ ''အပြာရောင် အစက်'' ဖြစ်သည်။ ယင်းအား ၁၉၉ဝ ခုနှစ်တွင် ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ မှ ရိုက်ကူးခဲ့ပြီး [[ကားလ် ဆေဂန်]]မှ လူသိများစေခဲ့သည်။ ==အခြား ကြည့်ရန်== * [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ အာကာသယာဉ်]] * [[ပိုင်အိုနီးယား-၁၀ အာကာသယာဉ်]] * [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ အာကာသယာဉ်]] ==ရည်ညွှန်း== {{Reflist}} ==ပြင်ပချိတ်ဆက်ရန်== '''NASA sites''' * [http://voyager.jpl.nasa.gov NASA Voyager website] - Main source of information. * [http://voyager.jpl.nasa.gov/mission/weekly-reports/ Voyager Mission state (more often than not at least 3 months out of date)] * [http://voyager.jpl.nasa.gov/spacecraft/spacecraftlife.html Voyager Spacecraft Lifetime] * [http://www.hopkins.k12.mn.us/pages/high/courses/online/astro/course_documents/exploration_of_space/nasa/unmanned_space_exploration/unmanned_exploration.htm Space Exploration - Robotic Missions]{{Dead link|date=June 2021 }} * [http://www.jpl.nasa.gov/news/fact_sheets/voyager.pdf NASA Facts - Voyager Mission to the Outer Planets (PDF format)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210417055931/http://www.jpl.nasa.gov/news/fact_sheets/voyager.pdf |date=17 April 2021 }} * [http://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19840027171_1984027171.pdf Voyager 1 and 2 atlas of six Saturnian satellites (PDF format) 1984] * [http://descanso.jpl.nasa.gov/DPSummary/Descanso4--Voyager_new.pdf JPL Voyager Telecom Manual] '''NASA instrument information pages:''' * {{cite web |title=Voyager instrument overview |url=http://starbrite.jpl.nasa.gov/pds/viewHostProfile.jsp?INSTRUMENT_HOST_ID=VG2 |accessdate=7 January 2013 |archivedate=21 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721050912/http://starbrite.jpl.nasa.gov/pds/viewHostProfile.jsp?INSTRUMENT_HOST_ID=VG2 }} * {{cite web |title=CRS - COSMIC RAY SUBSYSTEM |url=http://starbrite.jpl.nasa.gov/pds/viewInstrumentProfile.jsp?INSTRUMENT_ID=CRS&amp;INSTRUMENT_HOST_ID=VG1 |accessdate=29 December 2020 |archivedate=3 August 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140803100339/http://starbrite.jpl.nasa.gov/pds/viewInstrumentProfile.jsp?INSTRUMENT_ID=CRS&INSTRUMENT_HOST_ID=VG1 }} * {{cite web|title=ISS NA - IMAGING SCIENCE SUBSYSTEM - NARROW ANGLE|url=http://starbrite.jpl.nasa.gov/pds/viewInstrumentProfile.jsp?INSTRUMENT_ID=ISSN&INSTRUMENT_HOST_ID=VG2|accessdate=7 January 2013|archivedate=21 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721051011/http://starbrite.jpl.nasa.gov/pds/viewInstrumentProfile.jsp?INSTRUMENT_ID=ISSN&INSTRUMENT_HOST_ID=VG2}} * {{cite web|title=ISS WA - IMAGING SCIENCE SUBSYSTEM - WIDE ANGLE|url=http://starbrite.jpl.nasa.gov/pds/viewInstrumentProfile.jsp?INSTRUMENT_ID=ISSW&INSTRUMENT_HOST_ID=VG2|accessdate=7 January 2013|archivedate=18 July 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090718164117/http://starbrite.jpl.nasa.gov/pds/viewInstrumentProfile.jsp?INSTRUMENT_ID=ISSW&INSTRUMENT_HOST_ID=VG2}} * {{cite web |title=IRIS - INFRARED INTERFEROMETER SPECTROMETER AND RADIOMETER |url=http://starbrite.jpl.nasa.gov/pds/viewInstrumentProfile.jsp?INSTRUMENT_ID=IRIS&INSTRUMENT_HOST_ID=VG2 |accessdate=7 January 2013 |archivedate=18 July 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090718171718/http://starbrite.jpl.nasa.gov/pds/viewInstrumentProfile.jsp?INSTRUMENT_ID=IRIS&INSTRUMENT_HOST_ID=VG2 }} * {{cite web |title=LECP - LOW ENERGY CHARGED PARTICLE |url=http://starbrite.jpl.nasa.gov/pds/viewInstrumentProfile.jsp?INSTRUMENT_ID=LECP&INSTRUMENT_HOST_ID=VG2 |accessdate=7 January 2013 |archivedate=18 July 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090718171216/http://starbrite.jpl.nasa.gov/pds/viewInstrumentProfile.jsp?INSTRUMENT_ID=LECP&INSTRUMENT_HOST_ID=VG2 }} * {{cite web |title=MAG - TRIAXIAL FLUXGATE MAGNETOMETER |url=http://starbrite.jpl.nasa.gov/pds/viewInstrumentProfile.jsp?INSTRUMENT_ID=MAG&INSTRUMENT_HOST_ID=VG2 |accessdate=7 January 2013 |archivedate=18 July 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090718165706/http://starbrite.jpl.nasa.gov/pds/viewInstrumentProfile.jsp?INSTRUMENT_ID=MAG&INSTRUMENT_HOST_ID=VG2 }} * {{cite web |title=PLS - PLASMA SCIENCE EXPERIMENT |url=http://starbrite.jpl.nasa.gov/pds/viewInstrumentProfile.jsp?INSTRUMENT_ID=PLS&INSTRUMENT_HOST_ID=VG2 |accessdate=7 January 2013 |archivedate=18 July 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090718171426/http://starbrite.jpl.nasa.gov/pds/viewInstrumentProfile.jsp?INSTRUMENT_ID=PLS&INSTRUMENT_HOST_ID=VG2 }} * {{cite web |title=PPS - PHOTOPOLARIMETER SUBSYSTEM |url=http://starbrite.jpl.nasa.gov/pds/viewInstrumentProfile.jsp?INSTRUMENT_ID=PPS&INSTRUMENT_HOST_ID=VG2 |accessdate=7 January 2013 |archivedate=25 August 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090825210557/http://starbrite.jpl.nasa.gov/pds/viewInstrumentProfile.jsp?INSTRUMENT_ID=PPS&INSTRUMENT_HOST_ID=VG2 }} * {{cite web |title=PRA - PLANETARY RADIO ASTRONOMY RECEIVER |url=http://starbrite.jpl.nasa.gov/pds/viewInstrumentProfile.jsp?INSTRUMENT_ID=PRA&INSTRUMENT_HOST_ID=VG2 |accessdate=7 January 2013 |archivedate=18 July 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090718171504/http://starbrite.jpl.nasa.gov/pds/viewInstrumentProfile.jsp?INSTRUMENT_ID=PRA&INSTRUMENT_HOST_ID=VG2 }} * {{cite web |title=PWS - PLASMA WAVE RECEIVER |url=http://starbrite.jpl.nasa.gov/pds/viewInstrumentProfile.jsp?INSTRUMENT_ID=PWS&INSTRUMENT_HOST_ID=VG2 |accessdate=7 January 2013 |archivedate=18 July 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090718171350/http://starbrite.jpl.nasa.gov/pds/viewInstrumentProfile.jsp?INSTRUMENT_ID=PWS&INSTRUMENT_HOST_ID=VG2 }} * {{cite web |title=RSS - RADIO SCIENCE SUBSYSTEM |url=http://starbrite.jpl.nasa.gov/pds/viewInstrumentProfile.jsp?INSTRUMENT_ID=RSS-VG1S&amp;INSTRUMENT_HOST_ID=VG1 |accessdate=29 December 2020 |archivedate=3 August 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140803084200/http://starbrite.jpl.nasa.gov/pds/viewInstrumentProfile.jsp?INSTRUMENT_ID=RSS-VG1S&INSTRUMENT_HOST_ID=VG1 }} * {{cite web |title=UVS - ULTRAVIOLET SPECTROMETER |url=http://starbrite.jpl.nasa.gov/pds/viewInstrumentProfile.jsp?INSTRUMENT_ID=UVS&amp;INSTRUMENT_HOST_ID=VG1 |accessdate=29 December 2020 |archivedate=3 August 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140803093912/http://starbrite.jpl.nasa.gov/pds/viewInstrumentProfile.jsp?INSTRUMENT_ID=UVS&INSTRUMENT_HOST_ID=VG1 }} '''Non-NASA sites''' * [http://www.heavens-above.com/SolarEscape.aspx Spacecraft Escaping the Solar System] - current positions and diagrams * [http://www.sciencefriday.com/pages/2007/Aug/hour1_082407.html NPR: Science Friday 8/24/07 Interviews for 30th anniversary of Voyager spacecraft] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930185312/http://www.sciencefriday.com/pages/2007/Aug/hour1_082407.html |date=30 September 2007 }} * [http://www.stickings90.webspace.virginmedia.com/voyager.htm Illustrated technical paper] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140331162615/http://www.stickings90.webspace.virginmedia.com/voyager.htm |date=31 March 2014 }} by Raymond Heacock, the project engineer {{ဗွိုင်ယေဂျာ စီမံကိန်း}} [[Category:ဗွိုင်ယေဂျာ စီမံကိန်း]] 15k0nf6yq3c09slcon7ozqpvpybs1gm 0 47470 1056832 1039627 2026-10-08T17:09:32Z Dr Lotus Black 31011 majar update 1056832 wikitext text/x-wiki {{Infobox spacecraft | Name = ''ပိုင်အိုနီးယား ၁၀'' | Image = [[File:Pioneer 10-11 spacecraft.jpg|frameless]] | Caption = ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ | Organization = ARC / [[နာဆာ]] | Major_Contractors = TRW | Mission_Type = ဖြတ်သန်းပျံသန်း | Flyby_Of = [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] <!--<small>({{Release date and age|1973|12|3}})</small>--> | Launch = 1972-03-02 01:49:00 [[Coordinated Universal Time|UTC]] <br><small>({{For year month day| year=1972| month=03| day=03}} အကြာက)</small> | Launch_Vehicle = Atlas-Centaur/TE364-4 | Launch_Site = Cape Canaveral Air Force Station Space Launch Complex 36|Space Launch Complex 36A <br>Cape Canaveral Air Force Station | Mission_Duration = March 2, 1972 – January 23, 2003<br> <small>(30 years, 10 months, 22 days)</small><br> <small>(lost communication)</small> | MissionHighlight = Jupiter flyby <br>{{pad|1em}}''(completed 1974-01-01)'' <br>Interstellar mission <br>{{pad|1em}}''(completed 1997-03-31)'' | NSSDC_ID = 1972-012A | Webpage = [http://web.archive.org/web/20041105100336/spaceprojects.arc.nasa.gov/Space_Projects/pioneer/PNhome.html Pioneer Project website]<small>(archived)</small><br> [http://www.nasa.gov/mission_pages/pioneer/ NASA Archive page] | Mass = {{convert|258|kg|lb|abbr=on}} | Power = 155.0 W (4 Radioisotope thermoelectric generator|SNAP-19 RTGs) }} '''ပိုင်အိုနီးယား ၁၀''' အာကာသယာဉ်သည် ၂၅၈ ကီလိုဂရမ်အလေးချိန်ရှိသည့် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေး စက်ရုပ်ယာဉ်ဖြစ်သည်။ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]သို့ ပထမဆုံးခရီးနှင်ခဲ့ပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]မှ လွတ်မြောက်အလျင်ဖြင့်ထွက်ခွာနိုင်ခဲ့သော ပထမဆုံးယာဉ်ဖြစ်သည်။ စီမံကိန်းကို အမေရိကန်အမျိုးသားလေကြောင်းနှင့်အာကာသစီမံမှုအဖွဲ့ ([[နာဆာ]])၏ အမ်းစ်သုတေသနဌာနက ကိုင်တွယ်ခဲ့ပြီး TRW Inc က ယာဉ်ကို ပုံစံထုတ်ခဲ့သည်။ ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ ကို အချင်း၂.၇၄ မီတာရှိသည့်စလောင်း၊ ယင်းတွင်ဆက်စပ်တပ်ဆင်ထားသည့် ဆဌဂံပုံကိုယ်ထည်၊ ဖမ်းယူမှုမြင့်မားသည့် အင်တင်နာချောင်းကြီးတစ်ချောင်းတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ လိုအပ်သည့်စွမ်းအင်ကို ရေဒီယိုအိုင်ဆိုတုပ် အပူလျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်စက်လေးခုပေါင်းမှ စတင်ပစ်လွှတ်ချိန်တွင် ၁၅၅ ဝပ်ရရှိသည်။ ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ ကို ၁၉၇၂ခုနှစ် မတ်လ၂ရက်နေ့တွင် ဖလော်ရီဒါရှိ ကိပ်ကာနီဗယ်အာကာသလွှတ်တင်ရေးစခန်းမှလွှတ်တင်ခဲ့သည်။ ဇွန် ၁၅ ရက်နေ့တွင် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများပတ်လမ်းကိုဖြတ်သွားသော ပထမဆုံးအာကာသယာဉ် ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၇၃၊ နိုဝင်ဘာ ၆ ရက်မှစတင်၍ ကီလိုမီတာ၂၅ သန်းအကွာအဝေးမှ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ဓာတ်ပုံများကို စတင်ပေးပို့ခဲ့သည်။ စုစုပေါင်းဓာတ်ပုံ ၅၀၀ ကျော်ပေးပို့ခဲ့သည်။ ၁၉၇၃၊ ဒီဇင်ဘာတွင် ဂြိုဟ်နှင့်အနီးဆုံး ၁၃၂, ၂၅၂ ကီလိုမီတာအကွာသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ခရီးစဉ်တွင် ယာဉ်ပေါ်တွင် တပ်ဆင်ပေးလိုက်သော ကိရိယာများသည် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားပတ်လမ်းခါးပတ်ကွင်း၊ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]ပတ်ဝန်းကျင်၊ နေမုန်တိုင်းများ၊ အာကာသရောင်ခြည်များကိုလေ့လာနိုင်ခဲ့သည်။ ယခုအခါ နေစကြဝဠာအတွင်းအစွန်ဆုံးရှိ ဟေလီယိုစပီးယားအလွှာ (နေစကြဝဠာ နယ်နိမိတ်အစွန်)သို့ရောက်ရှိနေပြီဖြစ်သည်။ ၂၀၀၃၊ ဇန္နဝါရီ ၂၃ တွင် ကမ္ဘာမှ ကီလိုမီတာ ၁၂ ဘီလျံ (၈၀ [[AU]])အရောက်တွင် ယာဉ်ပေါ်တွင်ဓာတ်အားနည်းပါးလာမှုကြောင့် ဆက်သွယ်မှုပြတ်တောက်ခဲ့သည်။ ==စီမံကိန်းနောက်ခံ== ===သမိုင်း=== ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် နာဆာ၏ Jet Propulsion Laboratory မှ အာကာသယာဉ်နည်းပညာ အင်ဂျင်နီယာ Gary Flandro သည် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဂြိုဟ်များ ရှားရှားပါးပါး တစ်တန်းတည်း ကြုံကြိုက်မှုအပေါ် အခွင့်ကောင်းယူ၍ စူးစမ်းလေ့လာမည့် ''Planetary Grand Tour'' ခေါ် မဟာဂြိုဟ်စူးစမ်းရေး စီမံကိန်းအယူအဆကို အဆိုပြုခဲ့သည်။ ဤအယူအဆကို ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ နှောင်းပိုင်းတွင် [[ဗွိုင်ယေဂျာ စီမံကိန်း]]ဖြင့် နောက်ဆုံး၌ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ခဲ့သော်လည်း နာဆာသည် ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် အပြင်ဘက် နေအဖွဲ့အစည်းသို့ အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ် နှစ်စင်း စေလွှတ်ကာ စီမံကိန်း၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်းများကို စမ်းသပ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ James A. Van Allen ဦးဆောင်သော တိုက်တွန်းနှိုးဆော်ရေးအဖွဲ့ဖြစ်သည့် Outer Space Panel သည် အပြင်ဘက်ဂြိုဟ်များကို စူးစမ်းလေ့လာရန် သိပ္ပံနည်းကျ အကြောင်းပြချက်ဆိုင်ရာ အထောက်အထားများကို ဖော်ထုတ်ပေးခဲ့သည်။ နာဆာ၏ Goddard Space Flight Center က ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားပတ်လမ်းကြောင်း (asteroid belt) ကို ဖြတ်သန်း၍ ကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို စူးစမ်းလေ့လာမည့် "Galactic Jupiter Probes" စူးစမ်းရေးယာဉ်တစ်စုံကို အဆိုပြုခဲ့သည်။ ထိုအာကာသယာဉ်များကို ၁၃ လလျှင် သီတင်းပတ်အနည်းငယ်ခန့်သာ ကြုံကြိုက်လေ့ရှိသည့် အာကာသယာဉ် လွှတ်တင်ချိန် အခွင့်ရေးများအတွင်း ၁၉၇၂ နှင့် ၁၉၇၃ ခုနှစ်များ၌ လွှတ်တင်ရန် စီစဉ်ခဲ့ကြပြီး အဆိုပါ အခွင့်အလမ်း ကာလများ၏ ပြင်ပတွင် လွှတ်တင်မည်ဆိုပါက ဒုံးပျံလောင်စာ ပမာဏများစွာ ပိုမို လိုအပ်မည်ဖြစ်သည်။ နာဆာသည် ဤစီမံကိန်းကို ၁၉၆၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အတည်ပြုခဲ့သည်။ အာကာသယာဉ်နှစ်စင်းကို မလွှတ်တင်မီက Pioneer F နှင့် Pioneer G ဟု အမည်သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ နှင့် [[ပိုင်အိုနီးယား ၁၁]] ဟု အသီးသီး အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ၁၉၅၈ မှ ၁၉၇၈ ခုနှစ်အတွင်း လွှတ်တင်ခဲ့သော အမေရိကန်၏ လူမပါသော အာကာသခရီးစဉ်များ ဖြစ်သည့် [[ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ နှင့် ပိုင်အိုနီးယား ၁၁ တို့သည် အပြင်ဘက် နေအဖွဲ့အစည်းကို စူးစမ်းလေ့လာရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသော အဆိုပါအစီအစဉ်၏ ပထမဆုံး အာကာသယာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်များမှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်အလွန် ဂြိုဟ်ကြားစက်ဝန်း ထုထည်ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန်၊ [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား]]ပတ်လမ်းကြောင်းကို လေ့လာရန်၊ ၎င်းကို ဖြတ်သန်းသွားလာမည့် အာကာသယာဉ်များအတွက် ကြုံတွေ့နိုင်သည့် အန္တရာယ်များကို ဆန်းစစ်ရန်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်အပြင် ယင်း၏ ပတ်ဝန်းကျင်ကို စူးစမ်းလေ့လာရန် ဖြစ်သည်။ ဤခရီးစဉ်များအတွက် သိပ္ပံဆိုင်ရာ စမ်းသပ်မှု ပရောဂျက်ပေါင်း ၁၅၀ ကျော်ကို အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း ပြုလုပ်ခဲ့သော စီမံကိန်း အစည်းအဝေးများစွာမှတစ်ဆင့် ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ် စောစောပိုင်းတွင် ပြီးစီးခဲ့သည့် နောက်ဆုံး သိပ္ပံဆိုင်ရာ ကိရိယာတန်ဆာပလာ အစုံအလင်ကို ဂျူပီတာနှင့် ယင်း၏ အရံလ အတော်များများကို ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးရန်နှင့် ပိုလာရီမီထရစ် (polarimetric) တိုင်းတာမှုများ ပြုလုပ်ရန်၊ ဂျူပီတာ၏ [[အနီအောက်ရောင်ခြည်]]နှင့် [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]] လေ့လာမှုများ ပြုလုပ်ရန်၊ ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများနှင့် ဥက္ကာခဲများကို ထောက်လှမ်းရန်၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်ဝင်နေသော အမှုန်များ၏ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းပုံကို သတ်မှတ်ရန်နှင့် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]များ၊ ပလာစမာ၊ [[ကော့စမစ်ရောင်ခြည်]]များနှင့် ဆောဒီးယားခဲလ် အလင်း (zodiacal light) များကို တိုင်းတာရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အာကာသယာဉ်သည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ကွယ်သွားချိန် (occultation) အတွင်း ရေဒီယိုလမ်းကြောင်း ခြေရာခံခြင်းပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် [[ရေဒီယိုလှိုင်း]]များ လေထုကို ဖြတ်သန်းစဉ် ဖြစ်ပေါ်သည့် လှိုင်းအပြောင်းအလဲများကို ထောက်လှမ်းကာ ဂျူပီတာ လေထုဆိုင်ရာ တိုင်းတာမှုများကို ရရှိစေမည် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အာကာသယာဉ်၏ သွားလာမှုလမ်းကြောင်းကို တိကျစွာ ခြေရာခံခြင်းအားဖြင့် ဂျူပီတာနှင့် ယင်း၏ အရံလတို့၏ ဒြပ်ဆွဲအား သက်ရောက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အာကာသယာဉ်၏ သွားလာမှု လမ်းကြောင်းနှင့် အရှိန်အဟုန် အပြောင်းအလဲငယ်များကို တိုင်းတာကာ ၎င်းတို့၏ ဒြပ်ထုခန့်မှန်းချက်များကို ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုလုပ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။ ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် စီမံကိန်းကို စီမံခန့်ခွဲရန်အတွက် Goddard အစား NASA Ames Research Center ကို ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ Charles F. Hall ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်ရှိ Ames ကို ရွေးချယ်ရခြင်းမှာ ၎င်းတွင် လည်ပတ်မှုဖြင့် တည်ငြိမ်အောင် ထိန်းသိမ်းရသည့် အာကာသယာဉ်များ (spin-stabilized spacecraft) နှင့် ပတ်သက်၍ အတွေ့အကြုံရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤခရီးစဉ်သည် သိပ္ပံဆိုင်ရာ ကိရိယာများ၏ တိုင်းတာမှုကို အနှောင့်အယှက် နည်းနိုင်သမျှ နည်းပါးစေပြီး ဂြိုဟ်ကြားအာကာသအတွင်း စွမ်းဆောင်ရည်ထက်မြက်စွာ မောင်းနှင်နိုင်သော သေးငယ် ပေါ့ပါး၍ သံလိုက်ဓာတ် လွတ်ကင်းသည့် အာကာသယာဉ်တစ်စင်း လိုအပ်ခဲ့သည်။ ယင်း၏ ဒီဇိုင်းတွင် [[ပိုင်အိုနီးယား ၆]] မှ [[ပိုင်အိုနီးယား ၉]] အထိ ယခင်က စမ်းသပ်အောင်မြင်ခဲ့သည့် ဟာ့ဒ်ဝဲများကို ထည့်သွင်းအသုံးပြုခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် နာဆာသည် ခရီးစဉ်၏ အချိန်ဇယားကို မှီရန်အတွက် ယှဉ်ပြိုင်မှု လေလံပွဲများ ပြုလုပ်ခြင်းမရှိဘဲ အာကာသယာဉ် နှစ်စင်းစလုံးကို တည်ဆောက်ရန် TRW Inc. ကုမ္ပဏီအား အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၈၀ မီလီယံတန် စာချုပ်ကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ B. J. O'Brien နှင့် Herb Lassen တို့သည် အာကာသယာဉ် တပ်ဆင်ရေး တာဝန်ခံ အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ဒီဇိုင်းရေးဆွဲခြင်းနှင့် တည်ဆောက်ခြင်းတို့အတွက် လုပ်အားချိန် အလုပ်သမား နာရီပေါင်း ၂၅ မီလီယံခန့် ကုန်ကျမည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့ကြသည်။ မူလ အချိန်ဇယားကို မှီရန်အတွက် ပထမအာကာသယာဉ်သည် ၁၉၇၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဂျူပီတာသို့ ရောက်ရှိနိုင်ရေး ဖေဖော်ဝါရီ ၂၉ မှ မတ် ၁၇ ရက်အတွင်း လွှတ်တင်ရမည်ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် လွှတ်တင်ရေး အစီအစဉ်ကို ၁၉၇၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ရောက်ရှိစေရန် ပြင်ဆင်ခဲ့ကြပြီး Deep Space Network ကို အသုံးပြုနေသည့် အခြားသော ခရီးစဉ်များနှင့် ပဋိပက္ခဖြစ်မှုကို ကာကွယ်ရန်နှင့် ကမ္ဘာနှင့် ဂျူပီတာတို့ နေ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်အခြမ်းတွင် ရောက်ရှိနေမည့် ကာလကို ရှောင်ရှားရန် ဖြစ်သည်။ ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ ၏ ဘေးမှ ဖြတ်ပျံသန်းမည့် သွားလာမှု လမ်းကြောင်းကို ဂျူပီတာ၏ ရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှု ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ သိပ္ပံနည်းကျ လေ့လာတွေ့ရှိချက်များကို အများဆုံး ရရှိစေရန် ရွေးချယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ခရီးစဉ် စီမံသူများက အားပြင်းသော ရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှုကြောင့် အာကာသယာဉ်၏ အချို့သော စနစ်များ ပျက်စီးနိုင်သည်ဟု မျှော်လင့်ထားကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ ဗဟိုမှ ဂျူပီတာ အချင်းဝက် ၃ ခုစာခန့် အကွာအဝေးသို့ စီစဉ်ထားသည့် အနီးကပ်ဆုံး ရောက်ရှိမှုသည် အာကာသယာဉ်အား နေရောင်ခြည်ရရှိသော ဂြိုဟ်၏ အခြမ်းကို အတားအဆီးမရှိ လင်းလင်းချင်းချင်း မြင်တွေ့စေနိုင်ပြီး အဆိုပါ တွေ့ဆုံမှုကိုလည်း ဘေးကင်းစွာ ကျော်လွန်နိုင်မည့် အနိမ့်ဆုံး စိတ်ချရသော အကွာအဝေးအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ အရန် အာကာသယာဉ်ဖြစ်သော Pioneer H ကို National Air and Space Museum တွင် ပြသထားသည်။ ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ ခရီးစဉ်သည် အထူးသဖြင့် ဂျူပီတာ၏ ရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှု ပတ်ဝန်းကျင်၊ သံလိုက်စက်ကွင်းနှင့် သံလိုက်စက်ကွင်းနယ်ပယ် (magnetosphere) တို့ကို တိုင်းတာမှုများပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းဖြင့် ဗွိုင်ယေဂျာ စီမံကိန်းကို စီမံကိန်းရေးဆွဲရန်အတွက် အရေးပါသော အချက်အလက်များကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ ထိုလေ့လာတွေ့ရှိချက်များသည် အင်ဂျင်နီယာများအား ဂျူပီတာ၏ ပြင်းထန်သော ပတ်ဝန်းကျင်ဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိမည့် ဗွိုင်ယေဂျာ အာကာသယာဉ်များကို ဒီဇိုင်းရေးဆွဲနိုင်ရန် ကူညီပေးခဲ့သည်။ ====သိပ္ပံပစ္စည်းများ==== {| |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | Helium Vector [[Magnetometer]] ('''HVM''') |- | [[File:Pioneer 10-11 - P50 - fx.jpg|150px]] | This instrument measures the fine structure of the interplanetary magnetic field, maps the Jovian magnetic field, and provides magnetic field measurements to evaluate solar wind interaction with Jupiter. The magnetometer consists of a helium-filled cell mounted on a 6.6&ndash;m boom to partly isolate the instrument from the spacecraft's magnetic field.<ref name=NSSDCHVM/> *<small>'''Principal investigator:''' Edward Smith / JPL</small> *<small>'''Data:''' [http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Helium_Vector_Magnetometer PDS/PPI data catalog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720073919/http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Helium_Vector_Magnetometer |date=20 July 2011 }}, [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/mag/ NSSDC data archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111029195859/http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/mag/ |date=29 October 2011 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | Quadrispherical [[Plasma (physics)|Plasma]] Analyzer |- | [[File:Pioneer 10-11 - P51b - fx.jpg|150px]] | Peers through a hole in the large dish-shaped antenna to detect particles of the solar wind originating from the Sun.<ref name="NSSDCQPA">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-13|title= Quadrispherical Plasma Analyzer|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 1 June 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160601043222/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-13}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' Aaron Barnes / NASA Ames Research Center ([https://web.archive.org/web/20000520044455/http://arwen.arc.nasa.gov/ archived website])</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} *<small>'''Data:''' [http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Quadrispherical_Plasma_Analyser PDS/PPI data catalog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720073922/http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Quadrispherical_Plasma_Analyser |date=20 July 2011 }}, [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/plasma/ NSSDC data archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111029195757/http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/plasma/ |date=29 October 2011 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | [[Charged Particle]] Instrument ('''CPI''') |- | [[File:Pioneer 10-11 - P52a - fx.jpg|150px]] | Detects cosmic rays in the Solar System.<ref name="NSSDCCPI">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-02|title= Charged Particle Instrument (CPI)|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 20 September 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160920212352/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-02}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' [[John Alexander Simpson|John Simpson]] / University of Chicago</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} *<small>'''Data:''' [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/particle/cpi/ NSSDC data archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151024040753/http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/particle/cpi/ |date=24 October 2015 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | [[Cosmic Ray]] Telescope ('''CRT''') |- | [[File:Pioneer 10-11 - P52b - fx.jpg|150px]] | Collects data on the composition of the cosmic ray particles and their energy ranges.<ref name="NSSDCCRT">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-12|title= Cosmic-Ray Spectra|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 27 October 2011|archive-url= https://web.archive.org/web/20111027060336/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-12}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' [[Frank B. McDonald]] / NASA Goddard Space Flight Center</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} *<small>'''Data:''' [http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Cosmic_Ray_Telescope PDS/PPI data catalog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720074405/http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Cosmic_Ray_Telescope |date=20 July 2011 }}, [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/particle/crt/ NSSDC data archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151024014456/http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/particle/crt/ |date=24 October 2015 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | [[Geiger tube telescope|Geiger Tube Telescope]] ('''GTT''') |- | {{center|[[File:Pioneer 10-11 - p53 - fx.jpg|100px]]}} | Surveys the intensities, energy spectra, and angular distributions of electrons and protons along the spacecraft's path through the radiation belts of Jupiter.<ref name="NSSDCGTT">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-11|title= Geiger Tube Telescope (GTT)|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 27 October 2011|archive-url= https://web.archive.org/web/20111027092827/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-11}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' [[James A. Van Allen]] / University of Iowa ([http://www-pw.physics.uiowa.edu/pioneer/home.html website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130112182657/http://www-pw.physics.uiowa.edu/pioneer/home.html |date=12 January 2013 }})</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} *<small>'''Data:''' [http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Gieger_Tube_Telescope PDS/PPI data catalog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720074448/http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Gieger_Tube_Telescope |date=20 July 2011 }}, [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/particle/gtt/ NSSDC data archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151024012743/http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/particle/gtt/ |date=24 October 2015 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | Trapped [[Radiation]] Detector ('''TRD''') |- | [[File:Pioneer 10-11 - P54 - fx.jpg|150px]] | Includes an ''unfocused [[Cerenkov counter]]'' that detects the light emitted in a particular direction as particles pass through it recording electrons of energy, 0.5 to 12 [[electron volt|MeV]], an ''electron scatter detector'' for electrons of energy, 100 to 400 keV, and a ''minimum ionizing detector'' consisting of a solid-state diode that measures minimum ionizing particles (<3 MeV) and protons in the range of 50 to 350 MeV.<ref name="NSSDCTRD">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-05|title= Jovian Trapped Radiation|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 27 October 2011|archive-url= https://web.archive.org/web/20111027060214/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-05}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' R. Fillius / University of California San Diego</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} *<small>'''Data:''' [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/particle/trd/ NSSDC data archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151024040800/http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/particle/trd/ |date=24 October 2015 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | [[Meteoroid]] Detectors |- | [[File:Pioneer 10-11 - P56 - fx.jpg|150px]] | Twelve panels of pressurized cell detectors mounted on the back of the main dish antenna record penetrating impacts of small meteoroids.<ref name="NSSDCMD">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-04|title= Meteoroid Detectors|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 18 June 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160618232249/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-04}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' William Kinard / NASA Langley Research Center</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} *<small>'''Data:''' [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/datasetSearch.do?spacecraft=Pioneer%2010&experiment=Meteoroid%20Detectors NSSDC data archive list] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121005062209/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/datasetSearch.do?spacecraft=Pioneer%2010&experiment=Meteoroid%20Detectors |date=5 October 2012 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | Asteroid/Meteoroid Detector ('''AMD''') |- | [[File:Pioneer 10-11 - P55b - fx.jpg|150px]] | Meteoroid-asteroid detector looks into space with four non-imaging telescopes to track particles ranging from close-by bits of dust to distant large asteroids.<ref name="NSSDCAMD">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-03|title= Asteroid/Meteoroid Astronomy|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 17 June 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160617203009/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-03}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' Robert Soberman / General Electric Company</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} *<small>'''Data:''' [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/asteroid_meteoroid_astronomy/ NSSDC data archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111029195802/http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/asteroid_meteoroid_astronomy/ |date=29 October 2011 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | Ultraviolet [[Photometer]] |- | [[File:Pioneer 10-11 - P57a - fx.jpg|150px]] | Ultraviolet light is sensed to determine the quantities of hydrogen and helium in space and on Jupiter.<ref name="NSSDCUVP">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-06|title= Ultraviolet Photometry|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 18 June 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160618220838/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-06}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' Darrell Judge / University of Southern California</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} *<small>'''Data:''' [http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Ultraviolet_Photometer PDS/PPI data catalog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720074458/http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Ultraviolet_Photometer |date=20 July 2011 }}, [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/uv/ NSSDC data archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111029195830/http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/uv/ |date=29 October 2011 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | Imaging [[Polarimeter|Photopolarimeter]] ('''IPP''') |- | [[File:Pioneer 10-11 - P60 - fx.jpg|150px]] | The imaging experiment relies upon the spin of the spacecraft to sweep a small telescope across the planet in narrow strips only 0.03 degrees wide, looking at the planet in red and blue light. These strips were then processed to build up a visual image of the planet.<ref name="NSSDCIPP">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-07|title= Imaging Photopolarimeter (IPP)|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 19 January 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20170119030845/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-07}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' [[Tom Gehrels]] / University of Arizona</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} *<small>'''Data:''' [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/datasetSearch.do?spacecraft=Pioneer%2010&experiment=Imaging%20Photopolarimeter%20%28IPP%29 NSSDC data archive list] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121005062225/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/datasetSearch.do?spacecraft=Pioneer%2010&experiment=Imaging%20Photopolarimeter%20(IPP) |date=5 October 2012 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | Infrared [[Radiometer]] |- | [[File:P58 - fx.jpg|150px]] | Provides information on cloud temperature and the output of heat from Jupiter.<ref name="NSSDCIRR">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-08|title= Infrared Radiometers|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 18 June 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160618104524/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-08}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' Andrew Ingersoll / California Institute of Technology</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} |- | | ---- |} ====ပိုင်အိုနီးယား သတ္တုပြား==== [[File:Pioneer10-plaque tilt.jpg|right|thumb|ပိုင်အိုနီးယား သတ္တုပြား]] [[ကားလ် ဆေဂန်]]၏ တိုက်တွန်းတောင်းဆိုမှုဖြင့် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ နှင့် ပိုင်အိုနီးယား ၁၁ အာကာသယာဉ်နှစ်စင်းတွင် 152 × 229 mm (6.0 × 9.0 လက်မ) အရွယ်အစားရှိသော ရွှေရောင် anodized ပြုလုပ်ထားသည့် အလူမီနီယမ်ပြား (plaque) တစ်ပြားစီကို တပ်ဆင်ထားသည်။ ဤပြားများကို အာကာသယာဉ်တစ်စင်းစင်းအား တစ်နေ့နေ့တွင် အခြားဂြိုဟ်စနစ်မှ ဉာဏ်ရည်ရှိသက်ရှိများ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပါက ကမ္ဘာနှင့် လူသားတို့၏ မူလအစကို သိရှိနိုင်စေရန် ရည်ရွယ်၍ ထည့်သွင်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသတ္တုပြားပေါ်တွင် လူသားအမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီးတို့၏ ကိုယ်လုံးတီးပုံများအပြင် အာကာသယာဉ်သည် မည်သည့်နေရာမှ စတင်လာသည်ကို ဖော်ပြပေးနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ထားသော သင်္ကေတများ အများအပြားကိုလည်း ထည့်သွင်းရေးဆွဲထားသည်။ ထိုသတ္တုပြားကို အာကာသယာဉ်၏ အင်တင်နာထောက်တံများ (antenna support struts) တွင် တပ်ဆင်ထားပြီး ကြယ်များကြားရှိ အာကာသအတွင်းမှ ဖုန်မှုန့်အမှုန်များ (interstellar dust) ကြောင့် ထိခိုက်ပျက်စီးမှုကို အနည်းငယ်ကာကွယ်ပေးနိုင်ရန်လည်း ရည်ရွယ်ထားသည်။ ==မစ်ရှင် ရာဇဝင်== ===ပစ်လွှတ်မှုနှင့်လမ်းကြောင်း=== {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 175 | image1 = Launch of Pioneer 10-2.jpg | alt1 = | caption1 = ပိုင်အိုနီးယား ၁ဝ ပစ်လွှတ်မှု | image2 = Pioneer 10 mission jupiter.svg | alt2 = | caption2 = ပိုင်အိုနီးယား ၁ဝ အတွင်းဂြိုဟ်များဆိုင်ရာ ခရီးစဉ် }} ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ အာကာသယာဉ်ကို ၁၉၇၂ ခုနှစ် မတ်လ ၃ ရက်နေ့ 01:49:00 UTC (အမေရိကန် အရှေ့တိုင်းစံတော်ချိန် အရ မတ်လ ၂ ရက် ည ၈:၄၉ နာရီ) တွင် Cape Canaveral Launch Complex 36A မှ Atlas-Centaur လွှတ်တင်ယာဉ်ဖြင့် လွှတ်တင်ခဲ့သည်။ လွှတ်တင်ယာဉ်၏ တတိယအဆင့်မှာ ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်းအတွက် အထူးတီထွင်ထားသော Star-37E ဖြစ်ပြီး TE-M-364-4 solid-propellant rocket motor ကို အသုံးပြုထားသည်။ ၎င်းသည် တွန်းအား 67 kilonewtons (15,000 lbf) ခန့် ထုတ်ပေးနိုင်ပြီး အာကာသယာဉ်ကို စတင်ချိန်တွင် တစ်မိနစ်လျှင် ၃၀ ကြိမ် (30 rpm) လှည့်ပတ်စေခဲ့သည်။ လွှတ်တင်ပြီး မိနစ် ၂၀ ခန့်အကြာတွင် အာကာသယာဉ်၏ boom တံ ၃ ခုကို ဖြန့်ထုတ်လိုက်ရာ လှည့်ပတ်နှုန်းသည် 4.8 rpm သို့ လျော့ကျသွားပြီး မစ်ရှင်တစ်လျှောက်လုံး ထိုနှုန်းကို ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ လွှတ်တင်ယာဉ်သည် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ ကို ၁၇ မိနစ်ကြာ အရှိန်မြှင့်ပေးခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် အမြန်နှုန်း 51,682 km/h (32,114 mph) အထိ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ High-gain antenna မှတစ်ဆင့် ဆက်သွယ်မှုရရှိပြီးနောက် အာကာသယာဉ်ပေါ်ရှိ သိပ္ပံဆိုင်ရာ ကိရိယာအချို့ကို စမ်းသပ်ရန် စတင်ဖွင့်ပေးခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် ကမ္ဘာ၏ ဓါတ်ရောင်ခြည်ခါးပတ် (radiation belt) များကို ဖြတ်သန်းနေခဲ့သည်။ လွှတ်တင်ပြီး မိနစ် ၉၀ ခန့်အကြာတွင် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် ကမ္ဘာနှင့် အခြားဂြိုဟ်များကြားရှိ အာကာသ (interplanetary space) သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၁ နာရီ အကြာတွင် လကို ဖြတ်ကျော်ခဲ့ပြီး ထိုအချိန်တွင် လူသားတို့ ဖန်တီးခဲ့သမျှ အရာဝတ္ထုများအနက် အမြန်ဆုံးအရာဝတ္ထု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လွှတ်တင်ပြီး ၂ ရက် အကြာတွင် သိပ္ပံကိရိယာများကို စတင်အသုံးပြုခဲ့ပြီး ပထမဆုံးအနေဖြင့် cosmic ray telescope ကို ဖွင့်ခဲ့သည်။ လွှတ်တင်ပြီး ၁၀ ရက် အတွင်း သိပ္ပံကိရိယာအားလုံးကို အသုံးပြုနိုင်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ခရီးစဉ်၏ ပထမဆုံး ၇ လ အတွင်း ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် လမ်းကြောင်းပြင်ဆင်မှု (course correction) ၃ ကြိမ် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အာကာသယာဉ်၏ ကိရိယာများကို စစ်ဆေးနေစဉ် photometer များက ဂျူပီတာဂြိုဟ်အား လေ့လာခဲ့သည်။ အခြားကိရိယာများက ကော့စမစ်ရောင်ခြည်၊ သံလိုက်စက်ကွင်းနှင့် နေလေ (solar wind) များကို တိုင်းတာခဲ့ကြသည်။ ထိုကာလအတွင်း အရေးကြီးဆုံး ချို့ယွင်းမှုတစ်ခုမှာ Canopus sensor ပျက်သွားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အာကာသယာဉ်၏ ဦးတည်ချက်ကို Sun sensor ၂ ခု အသုံးပြု၍ ထိန်းသိမ်းခဲ့ရသည်။ Interplanetary medium အတွင်း ခရီးဆက်နေစဉ် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် interplanetary helium atoms များကို ပထမဆုံးအကြိမ် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည့် မစ်ရှင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် solar wind အတွင်းရှိ စွမ်းအင်မြင့် အလူမီနီယမ်နှင့် ဆိုဒီယမ် အိုင်းယွန်းများကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လအစောပိုင်းတွင် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် အကွာအဝေး 2.2 AU (ခန့်မှန်းအားဖြင့် ၃၃၀ မီလီယံ ကီလိုမီတာ သို့မဟုတ် ၂၀၀ မီလီယံ ) မှနေ၍ ၁၉၇၂ ဩဂုတ်လတွင် နေမုန်တိုင်း (Solar Storm) များကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော solar shock wave ကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဤအချက်အလက်များသည် heliophysics သုတေသနအတွက် အလွန်တန်ဖိုးရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၅ ရက်တွင် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] နှင့် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]ကြားရှိ [[ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်]]ထဲသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သော ပထမဆုံး အာကာသယာဉ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မစ်ရှင်စီမံသူများက ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်ကို အန္တရာယ်ကင်းစွာ ဖြတ်သန်းနိုင်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားခဲ့ကြသည်။ ထိုအချိန်က သိရှိထားသည့် [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား]]များအနက် အနီးဆုံးဖြတ်သန်းရမည့် အရာနှင့်ပင် အကွာအဝေး ၈.၈ မီလီယံ ကီလိုမီတာ (၅.၅ မီလီယံ မိုင်) ခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားခဲ့သည်။ ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် ၁၉၇၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂ ရက် တွင် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား 307 Nike အနီးမှလည်း ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ အာကာသယာဉ်၏ စမ်းသပ်ချက်များအရ ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်အတွင်းရှိ အရွယ်အစား ၁ မိုက်ခရိုမီတာ (μm) ထက်ငယ်သော အမှုန်များ သည် ကမ္ဘာအနီး အာကာသတွင်ရှိသည်ထက်ပင် နည်းပါးနေကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၁၀–၁၀၀ μm အရွယ်အစားရှိ ဖုန်မှုန့်အမှုန်များ၏ သိပ်သည်းဆမှာ ကမ္ဘာမှ ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၏ အပြင်ဘက်အစွန်းအထိ အတော်လေး တည်ငြိမ်နေခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၀၀ μm မှ ၁.၀ mm အရွယ်အစားရှိ အမှုန်များ၏ သိပ်သည်းဆမှာ ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်အတွင်းတွင် ၃ ဆခန့် တိုးလာခဲ့သည်။ ၁ မီလီမီတာ ထက်ကြီးသော အမှုန်များ ကိုတော့ မတွေ့ရှိခဲ့ပါ။ ထို့ကြောင့် ထိုအရွယ်အစားထက်ကြီးသော အရာဝတ္ထုများသည် ယခင်မျှော်မှန်းထားသည်ထက် အလွန်ရှားပါးကြောင်း သိရှိခဲ့ရသည်။ အရေးကြီးဆုံးမှာ ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် ကြီးမားသော အမှုန်တစ်ခုနှင့်မျှ မတိုက်မိခဲ့သောကြောင့် ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်ကို အန္တရာယ်ကင်းစွာ ဖြတ်ကျော်နိုင်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်ခန့်တွင် ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၏ အခြားဘက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ===အာကာသနက်=== [[File:Pioneer10-11-wb.jpg|150px|thumb|နေစကြဝဠာအပြင်ဘက်မှ ပိုင်အိုနီးယား ၁ဝ ၏ အနုပညာရှင်လက်ရာ]] ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကို စူးစမ်းလေ့လာခဲ့ပြီးနောက် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ပတ်လမ်းကိုလည်းကောင်း၊ ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]၏ ပတ်လမ်းကိုလည်းကောင်း ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]၏ ပတ်လမ်းကို ဖြတ်သန်းခဲ့ပြီး နေအဖွဲ့အစည်း၏ အဓိကဂြိုဟ်ကြီးများ၏ ပတ်လမ်းကြောင်းများထက် ကျော်လွန်သွားသည့် ပထမဆုံး လူလုပ်အရာဝတ္ထု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အာကာသယာဉ်သည် ထိုရက်စွဲနောက်ပိုင်းတွင်လည်း အသုံးဝင်သော အချက်အလက်များကို ဆက်လက်ပေးပို့နေခဲ့သော်လည်း နေမှ အကွာအဝေး အက္ခရာသင်္ကေတယူနစ် ၆၇ AU (ကီလိုမီတာ ၁၀ ဘီလီယံ / မိုင် ၆.၂ ဘီလီယံ) ကွာဝေးသော ၁၉၉၇ ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ခရီးစဉ်ကို တရားဝင် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ မှ တယ်လီမီထရီ (telemetry) အချက်အလက်များကို နောက်ဆုံး အောင်မြင်စွာ လက်ခံရရှိခဲ့သည်မှာ ၂၀၀၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်း ရရှိသော စည်းချက်လှိုင်းများကို ဖမ်းယူရရှိနိုင်သေးသော်လည်း အသုံးဝင်သည့် အချက်အလက်များကို ပေးစွမ်းနိုင်ရန် အလွန်ပင် အားနည်းလွန်းသွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ အာကာသယာဉ်ထံမှ နောက်ဆုံး [[ရေဒီယိုလှိုင်း]]ကို ကမ္ဘာမှ အကွာအဝေး ၈၀ AU (ကီလိုမီတာ ၁၂ ဘီလီယံ / မိုင် ၇.၄ ဘီလီယံ) ခန့် ကွာဝေးသည့် ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် လက်ခံရရှိခဲ့သည်။ ထိုအာကာသယာဉ်ကို ဆက်သွယ်ရန် နောက်ထပ် ကြိုးပမ်းမှုများမှာ မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ နောက်ဆုံး အဆက်အသွယ်လုပ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုကို ၂၀၀၆ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း မည်သည့် တုံ့ပြန်မှုမျှ မရရှိခဲ့ပေ။ အာကာသယာဉ်၏ ရေဒီယိုအိုင်ဆိုတုပ် အပူလျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက် (RTG) ၏ ထွက်ရှိမှုဓာတ်အားသည် ထုတ်လွှင့်စက်ကို မောင်းနှင်ရန် လိုအပ်သည့် ပမာဏအောက် လျှော့နည်းသွားခဲ့ပြီဟု နာဆာက ကောက်ချက်ချခဲ့ပြီး နောက်ထပ် ဆက်သွယ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများကို ပြုလုပ်ခြင်း မရှိတော့ပေ။ === အချိန်ဇယား === {| |- ! colspan="2" | ပျံသန်းသွားသည့် အချိန်ဇယား |- | {| class="wikitable" |- ! scope="col" style="width:100px;"| နေ့စွဲ ! ဖြစ်ရပ် |- | {{center|1972-03-03}} | အာကာသယာဉ်အား ပစ်လွှတ်ခဲ့သည် |- | {{center|1972-06-}} | အင်္ဂါဂြိုဟ်ပတ်လမ်းအား ဖြတ်သွား |- | {{center|1972-07-15}} | ဥက္ကာခဲခါးပတ်သို့ ဝင်ရောက် |- | {{center|1972-07-15}} | ဂျူပီတာအား စတင်လေ့လာ {| class="wikitable" |- ! scope="col" style="width:100px;"| နေ့စွဲ ! scope="col" style="width:230px;"| ဖြစ်ရပ် |- | {{center|'''1973-12-03'''}} | '''Encounter with [[Jovian system]]''' |- | {{center|12:26:00}} | [[Callisto (moon)|Callisto]] flyby at 1,392,300&nbsp;km |- | {{center|13:56:00}} | [[Ganymede (moon)|Ganymede]] flyby at 446,250&nbsp;km |- | {{center|19:26:00}} | [[Europa (moon)|Europa]] flyby at 321,000&nbsp;km |- | {{center|22:56:00}} | [[Io (moon)|Io]] flyby at 357,000&nbsp;km |- | {{center|'''1973-12-04'''}} | |- | {{center|02:26:00}} | Jupiter closest approach at 200,000&nbsp;km |- | {{center|02:36:00}} | Jupiter equator plane crossing |- | {{center|02:41:45}} | Io [[occultation]] entry |- | {{center|02:43:16}} | Io occultation exit |- | {{center|03:42:25}} | Jupiter occultation entry |- | {{center|03:42:25}} | Jupiter shadow entry |- | {{center|04:15:35}} | Jupiter occultation exit |- | {{center|04:47:21}} | Jupiter shadow exit |- | {{center|'''1974-01-01'''}} | '''အစီစဉ် ရပ်တန့်''' |} |- | {{center|1974-01-01}} | ပိုင်အိုနီးယား ကြယ်တာရာခရီး စတင် |} {| class="wikitable" |- ! colspan="2" scope="col" style="width:460px;"| ပို၍ |- | scope="col" style="width:100px;" | {{center|1975-02-10}} | scope="col" style="width:350px;"| The US Post Office issued a [[US space exploration history on US stamps|commemorative stamp]] featuring the Pioneer 10 space probe [[:File:Pioneer Jupiter 1975 Issue-10c.jpg|''('''See image''')'']]. |- | {{center|1983-04-25}} | Crossed orbit of [[Pluto]], still defined as a planet at the time (Pluto's irregular orbit meant it was closer to the Sun than Neptune).<ref>{{cite news|url=http://partners.nytimes.com/library/national/science/042683sci-nasa-neptune.html|title=Pioneer 10 Pushes Beyond Goals, Into the Unknown|last=Wilford|first=John Noble|date=April 26, 1983|work=The New York Times|accessdate=13 June 2011}}</ref> |- | {{center|1983-06-13}} | Crossed orbit of [[Neptune]], the furthest planet away from the Sun at the time, to become the first man-made object to depart the solar system.<ref>{{cite web|url=http://solarsystem.nasa.gov/missions/profile.cfm?Sort=Chron&MCode=Pioneer_10&StartYear=1970&EndYear=1979&Display=ReadMore|title=Pioneer 10|work=Solar System Exploration|publisher=[[NASA]]|accessdate=13 June 2011|archivedate=5 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121005075426/http://solarsystem.nasa.gov/missions/profile.cfm?Sort=Chron&MCode=Pioneer_10&StartYear=1970&EndYear=1979&Display=ReadMore}}</ref> |- | {{center|1997-03-31}} | End of mission. Contact is maintained with spacecraft to record telemetry.<ref name="Voyager passes">{{cite web |url=http://www-pw.physics.uiowa.edu/pioneer/update.html |title=Update on Pioneer 10 |last1=Allen |first1=J. A. Van |date=February 17, 1998 |publisher=University of Iowa |accessdate=2011-01-09}}</ref> |- | {{center|1998-02-17}} | ''[[Voyager 1]]'' overtakes ''Pioneer 10'' as the most distant man-made object from the Sun, at 69.419&nbsp;[[Astronomical Unit|AU]]. ''Voyager 1'' is moving away from the Sun over 1&nbsp;AU per year faster than ''Pioneer 10''.<ref name="Voyager passes" /> |- | {{center|2002-03-02}} | Successful reception of telemetry. 39 minutes of clean data received from a distance of 79.83&nbsp;AU<ref name="EoM">{{cite web |url=http://www-pw.physics.uiowa.edu/pioneer/farewell.html |title=Update on Pioneer 10 |last1=Allen |first1=J. A. Van |date=February 20, 2003 |publisher=University of Iowa |accessdate=2011-01-09}}</ref> |- | {{center|2002-04-27}} | Last successful reception of telemetry. 33 minutes of clean data received from a distance of 80.22 AU<ref name="EoM" /> |- | {{center|2003-01-23}} | Final signal received from the spacecraft. Reception was very weak and subsequent signals were barely strong enough to detect.<ref name="EoM" /> |- | {{center|2003-02-07}} | Unsuccessful attempt to contact spacecraft<ref name="EoM" /> |- | {{center|2005-12-30}} | ''Pioneer 10'' was projected to be 89.7&nbsp;[[Astronomical unit|AU]], traveling at a velocity of 12.51 kilometers/second (28,000 miles/hour), which is approximately 0.000041 the [[speed of light]]. |- | {{center|2009-10-}} | Projections indicate that ''Pioneer 10'' reached 100&nbsp;AU. At this point, the spacecraft is approximately 271,000&nbsp;AU from the nearest star, [[Proxima Centauri]].<ref name=nearest_star/> |}<ref name="PionOdys">{{cite book |title=SP-349/396 PIONEER ODYSSEY |last=Fimmel |first=R. O. |coauthors=W. Swindell, and E. Burgess |year=1974 |publisher=NASA-Ames Research Center |isbn=SP-349 |url=http://history.nasa.gov/SP-349/ch8.htm |accessdate=2011-01-09 |archive-date=12 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112070819/http://history.nasa.gov/SP-349/ch8.htm |url-status=dead }}</ref>{{rp|61-94}}<ref name='PDSOverview'>{{cite web | url = http://starbrite.jpl.nasa.gov/pds/viewMissionProfile.jsp?MISSION_NAME=PIONEER+10 | title = Pioneer 10 Mission Information | accessdate = 2011-01-23 | archivedate = 21 July 2011 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110721052956/http://starbrite.jpl.nasa.gov/pds/viewMissionProfile.jsp?MISSION_NAME=PIONEER%2010 }}</ref><ref name="DMuller">{{cite web |url=http://www.dmuller.net/spaceflight/mission.php?mission=pioneer10&appear=black&showimg=yes |title=Pioneer 10 Full Mission Timeline |last1=Muller |first1=Daniel |year=2010 |publisher=Daniel Muller |accessdate=2011-01-09 |archive-date=23 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723095322/http://www.dmuller.net/spaceflight/mission.php?mission=pioneer10&appear=black&showimg=yes }}</ref> |} ==လက်ရှိ အခြေနေ== [[File:Pio10 8feb2012.jpg|thumb|right|160 px|၂ဝ၁၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့၊ ပိုင်အိုနီးယား ၁ဝ အာကာသယာဉ်၏ တည်နေရာ]] ၂ဝ၁၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် ပိုင်အိုနီးယား ၁ဝ သည် ကမ္ဘာမြေမှ ၁ဝ၆.၆၉၆ [[AU]]အကွာ၊ နေမှ ၁ဝ၆.၆၇၆[[AU]] အကွာသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး နေနှင့်နှိုင်းကာ တစ်စက္ကန့်လျင် ၁၂.ဝ၃၇ ကီလိုမီတာ (တစ်နာရီလျင် မိုင်ပေါင်း ၂၆၉၃ဝ)၊ တစ်နှစ်လျင် ၂.၅၃၉ [[AU]] နှုန်းဖြင့် ပျံသန်းလျက်ရှိသည်။ ပိုင်အိုနီးယား ၁ဝ သို့နေရောင်ခြည်ရောက်ရှိရန် ၁၄.၇၉ နာရီကြာမြင့်မည်ဖြစ်သည်။ အာကာသယာဉ်မှ နေမင်း၏ တောက်ပနှုန်းသည် -၁၆.၆ ဖြစ်သည်။ ပိုင်အိုနီးယား ၁ဝ သည် ကြယ်စုတန်း တောရပ်ဆီသို့ ဦးတည်နေသည်။ အကယ်၍ အနှောက်အယှက်မရှိပါက ပိုင်အိုနီးယား ၁ဝ နှင့် ညီအစ်မ ပိုင်အိုနီးယား ၁၁ တို့သည် ဗွိုင်ယေဂျာ အာကာသယာဉ်နှင့် ပူးပေါင်းကာ ကြယ်တာရာခရီးအား ဆက်လက်ပြီး ပျံသန်းပါလိမ့်မည်။ ယာဉ်လမ်းကြောင်းသည် Aldebaran ဆိုသည့်ကြယ်ဆီသို့ ဦးတည်နေသည်။ ယင်းကြယ်သည် [[အလင်းနှစ်]] ၆၈ နှစ်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ အကယ်၍ ယင်းကြယ်သည် အလျင်သုညရှိမည်ဆိုပါက ယာဉ်အနေဖြင့် ထိုကြယ်ဆီသို့ ရောက်ရှိရန် နှစ်သိန်းပေါင်း ၂ ခုကြာမြင့်ပေလိမ့်မည်။ == အခြား ကြည့်ရန် == * [[ ကာစီနီ-ဟိုင်ဂင်အာကာသယာဉ်]] * [[New Horizons]], Jupiter flyby * [[ပိုင်အိုးနီးယား ၁၁]] * [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ ]] & [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]], Jupiter flybys == ကျမ်းကိုး == {{Reflist|2|refs= <ref name=prd65_8>{{cite journal | last=Anderson | first=John D. | coauthors=''et al'' | title=Study of the anomalous acceleration of Pioneer 10 and 11 | journal=Physical Review D | volume=65 | issue=8 | month=April | year=2002 | doi=10.1103/PhysRevD.65.082004 | bibcode=2002PhRvD..65h2004A |arxiv = gr-qc/0104064 }}</ref> <ref name=nearest_star>{{cite web | title=Cosmic Distance Scales - The Nearest Star | url=http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/cosmic/nearest_star_info.html | publisher=NASA | accessdate=2011-06-07 | archive-date=4 June 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120604062344/http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/cosmic/nearest_star_info.html }}</ref> <ref name=phillips2001>{{cite news | first=Tony | last=Phillips | date=May 3, 2001 | title=Seven billion miles and counting | publisher=High Energy Astrophysics Science Archive Research Center, NASA | url=http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2001/ast03may_1/ | accessdate=2011-06-07 | archivedate=16 November 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20121116035357/http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2001/ast03may_1/ }}</ref> <ref name=lakdawalla2006>{{cite web | first=Emily | last=Lakdawalla | date=March 6, 2006 | title=The final attempt to contact Pioneer 10 | publisher=The Planetary Society | url=http://www.planetary.org/blog/article/00000477/ | accessdate=2011-06-07 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20060616131231/http://www.planetary.org/blog/article/00000477/ | archivedate=16 June 2006 }}</ref> <ref name=NSSDCHVM>{{cite web | first=Edward J. | last=Smith | url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-01 | title=Magnetic Fields |publisher =NASA / National Space Science Data Center | accessdate=2011-02-19 }}</ref> <ref name=britt20041018>{{cite web | url=http://www.space.com/scienceastronomy/mystery_monday_041018.html | accessdate=2011-06-07 | title=The Problem with Gravity: New Mission Would Probe Strange Puzzle | last=Britt | first=Robert Roy | date=October 18, 2004 | publisher=[[Space.com]] | quote=The discrepancy caused by the anomaly amounts to about 248,500 miles (400,000 kilometers), or roughly the distance between Earth and the Moon. That's how much farther the probes should have traveled in their 34 years, if our understanding of gravity is correct.}}</ref> <ref name=ns57_835_470>{{cite journal | author=Staff | date=March 1, 1973 | title=Pioneer 10 beats the asteroid belt | page=470 | journal=New Scientist | volume=57 | issue=835 | publisher=New Scientist Publications | url=http://books.google.com/books?id=fmip1KhHnrUC&pg=PA470 }}{{Dead link|date=October 2023 }}</ref> <ref name=ps00003459>{{cite web | url=http://www.planetary.org/blog/article/00003459/ | accessdate=2012-04-20 | title=Pioneer Anomaly Solved! | publisher=The Planetary Society | archivedate=22 April 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120422065322/http://www.planetary.org/blog/article/00003459/ }}</ref> }} ===Bibliography=== {{refbegin|colwidth=30em}} *{{Cite book | last=Angelo | first1=Joseph A.| year=2007 | title=Robot spacecraft | series=Frontiers in space. Facts on File science library | publisher=Infobase Publishing | isbn=0-8160-5773-7 | ref=harv | url=http://books.google.com/books?id=NdTk_0DYGJoC&pg=PA221 | postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}} }} *{{cite book | last=Burgess | first=Eric | year=1982 | title=By Jupiter: odysseys to a giant | chapter=Pioneer odysseys | publisher=Columbia University Press | isbn=0-231-05176-X | url=http://books.google.com/books?id=9WfMExUYtvIC&pg=PA16 | ref=harv }} *{{cite book | last=Burrows | first=William E. | year=1990 | title=Exploring space: voyages in the solar system and beyond | publisher=Random House | isbn=0-394-56983-0 | url=http://books.google.com/books?id=9okgAQAAIAAJ | ref=harv }} *{{cite book | last=Burrows | first=William E. | year=1999 | title=This new ocean: the story of the first space age | series=Modern Library | publisher=Random House Digital, Inc. | isbn=0-375-75485-7 | url=http://books.google.com/books?id=HXGFJYh1sEoC&pg=PA476 | ref=harv }} *{{cite book | last=Dyer | first=Davis | year=1998 | title=TRW: pioneering technology and innovation since 1900 | publisher=Harvard Business Press | isbn=0-87584-606-8 | url=http://books.google.com/books?id=O6VUEkbqZ2QC&pg=PA302 | ref=harv }} *{{cite book | last1=Fimmel | first1=Richard O. | last2=van Allen | first2=James | last3=Burgess | first3=Eric | year=1980 | title=Pioneer: first to Jupiter, Saturn, and beyond | url=https://archive.org/details/pioneerfirsttoju0000fimm | publisher=NASA Scientific and Technical Information Office | location=Washington D.C., USA | ref=harv }} *{{cite book | last=Launius | first=Roger D. | year=2004 | title=Frontiers of space exploration | series=Greenwood Press guides to historic events of the twentieth century | edition=2nd | publisher=Greenwood Publishing Group | isbn=0-313-32524-3 | url=http://books.google.com/books?id=evUP4glYmvEC&pg=PA36 | ref=harv }} *{{cite book | last=Rogers | first=John Hubert | year=1995 | title=The giant planet Jupiter | volume=6 | series=Practical astronomy handbook series | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-41008-8 | url=http://books.google.com/books?id=SO48AAAAIAAJ&pg=PA23 }} *{{cite book | last=Simpson | first=J. A. | year=2001 | page=146 | chapter=The cosmic radiation | title=The century of space science | editors=Johan A. M. Bleeker, Johannes Geiss, Martin C. E. Huber | volume=1 | publisher=Springer | isbn=0-7923-7196-8 | url=http://books.google.com/books?id=NMk3adgqfawC&pg=PA146 | ref=harv }} *{{cite book | last=Van Allen | first=James A. | year=2001 | title=The century of space science | volume=1 | chapter=Magnetospheric physics | page=155 | editors=Johannes Alphonsus Marie Bleeker, Arturo Russo | publisher=Springer | isbn=0-7923-7196-8 | url=http://books.google.com/books?id=NMk3adgqfawC&pg=PA155 | ref=harv }} *{{cite book | last=Wolverton | first=Mark | year=2004 | title=The depths of space: the story of the Pioneer planetary probes | publisher=National Academies Press | isbn=0-309-09050-4 | url=http://books.google.com/books?id=BGU_9yXkQUMC&pg=PT124 | ref=harv }} {{refend}} == ပြင်ပ လင့်များ == * [http://www.nasa.gov/centers/ames/missions/archive/pioneer.html Pioneer Project Archive Page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110815233221/http://www.nasa.gov/centers/ames/missions/archive/pioneer.html |date=15 August 2011 }} * [http://solarsystem.nasa.gov/missions/profile.cfm?MCode=Pioneer_10 Pioneer 10 Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070801221338/http://solarsystem.nasa.gov/missions/profile.cfm?MCode=Pioneer_10 |date=1 August 2007 }} by [http://solarsystem.nasa.gov NASA's Solar System Exploration] * [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1972-012A NSSDC Pioneer 10 page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170214222149/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1972-012A |date=14 February 2017 }} * [http://www.cnn.com/2002/TECH/space/12/18/pioneer.contact/index.html A distant Pioneer whispers to Earth] - CNN article, December 19, 2002 * [https://web.archive.org/web/20060101031205/http://www.planetary.org/programs/projects/pioneer_anomaly/update_200511.html 2005 Pioneer Anomaly Conference] - Mentions March 4, 2006 Contact Attempt {{Moon spacecraft}} [[ကဏ္ဍ:ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း]] [[ကဏ္ဍ:ဂျူပီတာဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ]] [[Category:နာဆာ စီမံကိန်းများ]] moj8lp4n6889glzftyix0u3t8ro5z7x 1056834 1056832 2026-10-08T18:38:03Z Dr Lotus Black 31011 1056834 wikitext text/x-wiki {{Infobox spacecraft | Name = ''ပိုင်အိုနီးယား ၁၀'' | Image = [[File:Pioneer 10-11 spacecraft.jpg|frameless]] | Caption = ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ | Organization = ARC / [[နာဆာ]] | Major_Contractors = TRW | Mission_Type = ဖြတ်သန်းပျံသန်း | Flyby_Of = [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] <!--<small>({{Release date and age|1973|12|3}})</small>--> | Launch = 1972-03-02 01:49:00 [[Coordinated Universal Time|UTC]] <br><small>({{For year month day| year=1972| month=03| day=03}} အကြာက)</small> | Launch_Vehicle = Atlas-Centaur/TE364-4 | Launch_Site = Cape Canaveral Air Force Station Space Launch Complex 36|Space Launch Complex 36A <br>Cape Canaveral Air Force Station | Mission_Duration = March 2, 1972 – January 23, 2003<br> <small>(30 years, 10 months, 22 days)</small><br> <small>(lost communication)</small> | MissionHighlight = Jupiter flyby <br>{{pad|1em}}''(completed 1974-01-01)'' <br>Interstellar mission <br>{{pad|1em}}''(completed 1997-03-31)'' | NSSDC_ID = 1972-012A | Webpage = [http://web.archive.org/web/20041105100336/spaceprojects.arc.nasa.gov/Space_Projects/pioneer/PNhome.html Pioneer Project website]<small>(archived)</small><br> [http://www.nasa.gov/mission_pages/pioneer/ NASA Archive page] | Mass = {{convert|258|kg|lb|abbr=on}} | Power = 155.0 W (4 Radioisotope thermoelectric generator|SNAP-19 RTGs) }} '''ပိုင်အိုနီးယား ၁၀''' အာကာသယာဉ်သည် ၂၅၈ ကီလိုဂရမ်အလေးချိန်ရှိသည့် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေး စက်ရုပ်ယာဉ်ဖြစ်သည်။ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]သို့ ပထမဆုံးခရီးနှင်ခဲ့ပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]မှ လွတ်မြောက်အလျင်ဖြင့်ထွက်ခွာနိုင်ခဲ့သော ပထမဆုံးယာဉ်ဖြစ်သည်။ စီမံကိန်းကို အမေရိကန်အမျိုးသားလေကြောင်းနှင့်အာကာသစီမံမှုအဖွဲ့ ([[နာဆာ]])၏ အမ်းစ်သုတေသနဌာနက ကိုင်တွယ်ခဲ့ပြီး TRW Inc က ယာဉ်ကို ပုံစံထုတ်ခဲ့သည်။ ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ ကို အချင်း၂.၇၄ မီတာရှိသည့်စလောင်း၊ ယင်းတွင်ဆက်စပ်တပ်ဆင်ထားသည့် ဆဌဂံပုံကိုယ်ထည်၊ ဖမ်းယူမှုမြင့်မားသည့် အင်တင်နာချောင်းကြီးတစ်ချောင်းတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ လိုအပ်သည့်စွမ်းအင်ကို ရေဒီယိုအိုင်ဆိုတုပ် အပူလျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်စက်လေးခုပေါင်းမှ စတင်ပစ်လွှတ်ချိန်တွင် ၁၅၅ ဝပ်ရရှိသည်။ ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ ကို ၁၉၇၂ခုနှစ် မတ်လ၂ရက်နေ့တွင် ဖလော်ရီဒါရှိ ကိပ်ကာနီဗယ်အာကာသလွှတ်တင်ရေးစခန်းမှလွှတ်တင်ခဲ့သည်။ ဇွန် ၁၅ ရက်နေ့တွင် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများပတ်လမ်းကိုဖြတ်သွားသော ပထမဆုံးအာကာသယာဉ် ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၇၃၊ နိုဝင်ဘာ ၆ ရက်မှစတင်၍ ကီလိုမီတာ၂၅ သန်းအကွာအဝေးမှ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ဓာတ်ပုံများကို စတင်ပေးပို့ခဲ့သည်။ စုစုပေါင်းဓာတ်ပုံ ၅၀၀ ကျော်ပေးပို့ခဲ့သည်။ ၁၉၇၃၊ ဒီဇင်ဘာတွင် ဂြိုဟ်နှင့်အနီးဆုံး ၁၃၂, ၂၅၂ ကီလိုမီတာအကွာသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ခရီးစဉ်တွင် ယာဉ်ပေါ်တွင် တပ်ဆင်ပေးလိုက်သော ကိရိယာများသည် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားပတ်လမ်းခါးပတ်ကွင်း၊ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]ပတ်ဝန်းကျင်၊ နေမုန်တိုင်းများ၊ အာကာသရောင်ခြည်များကိုလေ့လာနိုင်ခဲ့သည်။ ယခုအခါ နေစကြဝဠာအတွင်းအစွန်ဆုံးရှိ ဟေလီယိုစပီးယားအလွှာ (နေစကြဝဠာ နယ်နိမိတ်အစွန်)သို့ရောက်ရှိနေပြီဖြစ်သည်။ ၂၀၀၃၊ ဇန္နဝါရီ ၂၃ တွင် ကမ္ဘာမှ ကီလိုမီတာ ၁၂ ဘီလျံ (၈၀ [[AU]])အရောက်တွင် ယာဉ်ပေါ်တွင်ဓာတ်အားနည်းပါးလာမှုကြောင့် ဆက်သွယ်မှုပြတ်တောက်ခဲ့သည်။ ==စီမံကိန်းနောက်ခံ== ===သမိုင်း=== ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် နာဆာ၏ Jet Propulsion Laboratory မှ အာကာသယာဉ်နည်းပညာ အင်ဂျင်နီယာ Gary Flandro သည် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဂြိုဟ်များ ရှားရှားပါးပါး တစ်တန်းတည်း ကြုံကြိုက်မှုအပေါ် အခွင့်ကောင်းယူ၍ စူးစမ်းလေ့လာမည့် ''Planetary Grand Tour'' ခေါ် မဟာဂြိုဟ်စူးစမ်းရေး စီမံကိန်းအယူအဆကို အဆိုပြုခဲ့သည်။ ဤအယူအဆကို ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ နှောင်းပိုင်းတွင် [[ဗွိုင်ယေဂျာ စီမံကိန်း]]ဖြင့် နောက်ဆုံး၌ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ခဲ့သော်လည်း နာဆာသည် ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် အပြင်ဘက် နေအဖွဲ့အစည်းသို့ အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ် နှစ်စင်း စေလွှတ်ကာ စီမံကိန်း၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်းများကို စမ်းသပ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။{{sfn|Van Allen|2001|p=155}}{{sfn|Burrows|1990|pp=16}} James A. Van Allen ဦးဆောင်သော တိုက်တွန်းနှိုးဆော်ရေးအဖွဲ့ဖြစ်သည့် Outer Space Panel သည် အပြင်ဘက်ဂြိုဟ်များကို စူးစမ်းလေ့လာရန် သိပ္ပံနည်းကျ အကြောင်းပြချက်ဆိုင်ရာ အထောက်အထားများကို ဖော်ထုတ်ပေးခဲ့သည်။ နာဆာ၏ Goddard Space Flight Center က ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားပတ်လမ်းကြောင်း (asteroid belt) ကို ဖြတ်သန်း၍ ကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို စူးစမ်းလေ့လာမည့် "Galactic Jupiter Probes" စူးစမ်းရေးယာဉ်တစ်စုံကို အဆိုပြုခဲ့သည်။ ထိုအာကာသယာဉ်များကို ၁၃ လလျှင် သီတင်းပတ်အနည်းငယ်ခန့်သာ ကြုံကြိုက်လေ့ရှိသည့် အာကာသယာဉ် လွှတ်တင်ချိန် အခွင့်ရေးများအတွင်း ၁၉၇၂ နှင့် ၁၉၇၃ ခုနှစ်များ၌ လွှတ်တင်ရန် စီစဉ်ခဲ့ကြပြီး အဆိုပါ အခွင့်အလမ်း ကာလများ၏ ပြင်ပတွင် လွှတ်တင်မည်ဆိုပါက ဒုံးပျံလောင်စာ ပမာဏများစွာ ပိုမို လိုအပ်မည်ဖြစ်သည်။ နာဆာသည် ဤစီမံကိန်းကို ၁၉၆၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အတည်ပြုခဲ့သည်။ အာကာသယာဉ်နှစ်စင်းကို မလွှတ်တင်မီက Pioneer F နှင့် Pioneer G ဟု အမည်သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ နှင့် [[ပိုင်အိုနီးယား ၁၁]] ဟု အသီးသီး အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ၁၉၅၈ မှ ၁၉၇၈ ခုနှစ်အတွင်း လွှတ်တင်ခဲ့သော အမေရိကန်၏ လူမပါသော အာကာသခရီးစဉ်များ ဖြစ်သည့် [[ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ နှင့် ပိုင်အိုနီးယား ၁၁ တို့သည် အပြင်ဘက် နေအဖွဲ့အစည်းကို စူးစမ်းလေ့လာရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသော အဆိုပါအစီအစဉ်၏ ပထမဆုံး အာကာသယာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်များမှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်အလွန် ဂြိုဟ်ကြားစက်ဝန်း ထုထည်ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန်၊ [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား]]ပတ်လမ်းကြောင်းကို လေ့လာရန်၊ ၎င်းကို ဖြတ်သန်းသွားလာမည့် အာကာသယာဉ်များအတွက် ကြုံတွေ့နိုင်သည့် အန္တရာယ်များကို ဆန်းစစ်ရန်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်အပြင် ယင်း၏ ပတ်ဝန်းကျင်ကို စူးစမ်းလေ့လာရန် ဖြစ်သည်။ ဤခရီးစဉ်များအတွက် သိပ္ပံဆိုင်ရာ စမ်းသပ်မှု ပရောဂျက်ပေါင်း ၁၅၀ ကျော်ကို အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း ပြုလုပ်ခဲ့သော စီမံကိန်း အစည်းအဝေးများစွာမှတစ်ဆင့် ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ် စောစောပိုင်းတွင် ပြီးစီးခဲ့သည့် နောက်ဆုံး သိပ္ပံဆိုင်ရာ ကိရိယာတန်ဆာပလာ အစုံအလင်ကို ဂျူပီတာနှင့် ယင်း၏ အရံလ အတော်များများကို ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးရန်နှင့် ပိုလာရီမီထရစ် (polarimetric) တိုင်းတာမှုများ ပြုလုပ်ရန်၊ ဂျူပီတာ၏ [[အနီအောက်ရောင်ခြည်]]နှင့် [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]] လေ့လာမှုများ ပြုလုပ်ရန်၊ ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများနှင့် ဥက္ကာခဲများကို ထောက်လှမ်းရန်၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်ဝင်နေသော အမှုန်များ၏ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းပုံကို သတ်မှတ်ရန်နှင့် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]များ၊ ပလာစမာ၊ [[ကော့စမစ်ရောင်ခြည်]]များနှင့် ဆောဒီးယားခဲလ် အလင်း (zodiacal light) များကို တိုင်းတာရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အာကာသယာဉ်သည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ကွယ်သွားချိန် (occultation) အတွင်း ရေဒီယိုလမ်းကြောင်း ခြေရာခံခြင်းပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် [[ရေဒီယိုလှိုင်း]]များ လေထုကို ဖြတ်သန်းစဉ် ဖြစ်ပေါ်သည့် လှိုင်းအပြောင်းအလဲများကို ထောက်လှမ်းကာ ဂျူပီတာ လေထုဆိုင်ရာ တိုင်းတာမှုများကို ရရှိစေမည် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အာကာသယာဉ်၏ သွားလာမှုလမ်းကြောင်းကို တိကျစွာ ခြေရာခံခြင်းအားဖြင့် ဂျူပီတာနှင့် ယင်း၏ အရံလတို့၏ ဒြပ်ဆွဲအား သက်ရောက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အာကာသယာဉ်၏ သွားလာမှု လမ်းကြောင်းနှင့် အရှိန်အဟုန် အပြောင်းအလဲငယ်များကို တိုင်းတာကာ ၎င်းတို့၏ ဒြပ်ထုခန့်မှန်းချက်များကို ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုလုပ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။ ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် စီမံကိန်းကို စီမံခန့်ခွဲရန်အတွက် Goddard အစား NASA Ames Research Center ကို ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ Charles F. Hall ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်ရှိ Ames ကို ရွေးချယ်ရခြင်းမှာ ၎င်းတွင် လည်ပတ်မှုဖြင့် တည်ငြိမ်အောင် ထိန်းသိမ်းရသည့် အာကာသယာဉ်များ (spin-stabilized spacecraft) နှင့် ပတ်သက်၍ အတွေ့အကြုံရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤခရီးစဉ်သည် သိပ္ပံဆိုင်ရာ ကိရိယာများ၏ တိုင်းတာမှုကို အနှောင့်အယှက် နည်းနိုင်သမျှ နည်းပါးစေပြီး ဂြိုဟ်ကြားအာကာသအတွင်း စွမ်းဆောင်ရည်ထက်မြက်စွာ မောင်းနှင်နိုင်သော သေးငယ် ပေါ့ပါး၍ သံလိုက်ဓာတ် လွတ်ကင်းသည့် အာကာသယာဉ်တစ်စင်း လိုအပ်ခဲ့သည်။ ယင်း၏ ဒီဇိုင်းတွင် [[ပိုင်အိုနီးယား ၆]] မှ [[ပိုင်အိုနီးယား ၉]] အထိ ယခင်က စမ်းသပ်အောင်မြင်ခဲ့သည့် ဟာ့ဒ်ဝဲများကို ထည့်သွင်းအသုံးပြုခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် နာဆာသည် ခရီးစဉ်၏ အချိန်ဇယားကို မှီရန်အတွက် ယှဉ်ပြိုင်မှု လေလံပွဲများ ပြုလုပ်ခြင်းမရှိဘဲ အာကာသယာဉ် နှစ်စင်းစလုံးကို တည်ဆောက်ရန် TRW Inc. ကုမ္ပဏီအား အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၈၀ မီလီယံတန် စာချုပ်ကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ B. J. O'Brien နှင့် Herb Lassen တို့သည် အာကာသယာဉ် တပ်ဆင်ရေး တာဝန်ခံ အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ဒီဇိုင်းရေးဆွဲခြင်းနှင့် တည်ဆောက်ခြင်းတို့အတွက် လုပ်အားချိန် အလုပ်သမား နာရီပေါင်း ၂၅ မီလီယံခန့် ကုန်ကျမည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့ကြသည်။ မူလ အချိန်ဇယားကို မှီရန်အတွက် ပထမအာကာသယာဉ်သည် ၁၉၇၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဂျူပီတာသို့ ရောက်ရှိနိုင်ရေး ဖေဖော်ဝါရီ ၂၉ မှ မတ် ၁၇ ရက်အတွင်း လွှတ်တင်ရမည်ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် လွှတ်တင်ရေး အစီအစဉ်ကို ၁၉၇၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ရောက်ရှိစေရန် ပြင်ဆင်ခဲ့ကြပြီး Deep Space Network ကို အသုံးပြုနေသည့် အခြားသော ခရီးစဉ်များနှင့် ပဋိပက္ခဖြစ်မှုကို ကာကွယ်ရန်နှင့် ကမ္ဘာနှင့် ဂျူပီတာတို့ နေ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်အခြမ်းတွင် ရောက်ရှိနေမည့် ကာလကို ရှောင်ရှားရန် ဖြစ်သည်။ ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ ၏ ဘေးမှ ဖြတ်ပျံသန်းမည့် သွားလာမှု လမ်းကြောင်းကို ဂျူပီတာ၏ ရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှု ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ သိပ္ပံနည်းကျ လေ့လာတွေ့ရှိချက်များကို အများဆုံး ရရှိစေရန် ရွေးချယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ခရီးစဉ် စီမံသူများက အားပြင်းသော ရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှုကြောင့် အာကာသယာဉ်၏ အချို့သော စနစ်များ ပျက်စီးနိုင်သည်ဟု မျှော်လင့်ထားကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ ဗဟိုမှ ဂျူပီတာ အချင်းဝက် ၃ ခုစာခန့် အကွာအဝေးသို့ စီစဉ်ထားသည့် အနီးကပ်ဆုံး ရောက်ရှိမှုသည် အာကာသယာဉ်အား နေရောင်ခြည်ရရှိသော ဂြိုဟ်၏ အခြမ်းကို အတားအဆီးမရှိ လင်းလင်းချင်းချင်း မြင်တွေ့စေနိုင်ပြီး အဆိုပါ တွေ့ဆုံမှုကိုလည်း ဘေးကင်းစွာ ကျော်လွန်နိုင်မည့် အနိမ့်ဆုံး စိတ်ချရသော အကွာအဝေးအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ အရန် အာကာသယာဉ်ဖြစ်သော Pioneer H ကို National Air and Space Museum တွင် ပြသထားသည်။<ref>{{cite web |title=Pioneer 10, 11, H |url=https://space.skyrocket.de/doc_sdat/pioneer-1011.htm |website=Gunter's Space Page |access-date=19 September 2026}}</ref> ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ ခရီးစဉ်သည် အထူးသဖြင့် ဂျူပီတာ၏ ရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှု ပတ်ဝန်းကျင်၊ သံလိုက်စက်ကွင်းနှင့် သံလိုက်စက်ကွင်းနယ်ပယ် (magnetosphere) တို့ကို တိုင်းတာမှုများပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းဖြင့် ဗွိုင်ယေဂျာ စီမံကိန်းကို စီမံကိန်းရေးဆွဲရန်အတွက် အရေးပါသော အချက်အလက်များကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ ထိုလေ့လာတွေ့ရှိချက်များသည် အင်ဂျင်နီယာများအား ဂျူပီတာ၏ ပြင်းထန်သော ပတ်ဝန်းကျင်ဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိမည့် ဗွိုင်ယေဂျာ အာကာသယာဉ်များကို ဒီဇိုင်းရေးဆွဲနိုင်ရန် ကူညီပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Pioneer 10 at Jupiter |url=https://science.nasa.gov/resource/pioneer-10-at-jupiter |website=NASA Science |access-date=6 September 2026 |date=13 February 2018}}</ref> ====သိပ္ပံကိရိယာများ==== {| |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | Helium Vector Magnetometer ('''HVM''') |- | [[File:Pioneer 10-11 - P50 - fx.jpg|150px]] | ဤကိရိယာသည် ဂြိုဟ်များအကြားရှိ အာကာသ (interplanetary space) ရှိ သံလိုက်စက်ကွင်း၏ အသေးစိတ်ဖွဲ့စည်းပုံ ကို တိုင်းတာပေးသည်။ ထို့အပြင် ဂျူပီတာ၏ သံလိုက်စက်ကွင်းကို မြေပုံပုံစံဖြင့် ဖော်ထုတ်ပေးပြီး၊ နေရောင်ခြည်လေသည် ဂျူပီတာနှင့် မည်သို့ အပြန်အလှန်သက်ရောက်မှုရှိသည်ကို လေ့လာအကဲဖြတ်ရန်အတွက် သံလိုက်စက်ကွင်း တိုင်းတာချက်များကို ပေးစွမ်းသည်။ သံလိုက်စက်ကွင်းတိုင်းတာကိရိယာတွင် ဟီလီယမ်ဓာတ်ငွေ့ဖြည့်ထားသော ဆဲလ် (helium-filled cell) တစ်ခု ပါဝင်ပြီး၊ ၎င်းကို အရှည် 6.6 မီတာရှိသော boom တံ ၏ အဆုံးတွင် တပ်ဆင်ထားသည်။ ဤကဲ့သို့ အာကာသယာဉ်၏ ကိုယ်ထည်နှင့် ဝေးဝေးတွင် တပ်ဆင်ထားခြင်းသည် အာကာသယာဉ်ကိုယ်တိုင်မှ ထုတ်ပေးသော သံလိုက်စက်ကွင်း၏ အနှောင့်အယှက်ကို တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း လျှော့ချရန် ဖြစ်သည်။<ref name=NSSDCHVM/> *<small>'''Principal investigator:''' Edward Smith / JPL</small> *<small>'''Data:''' [http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Helium_Vector_Magnetometer PDS/PPI data catalog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720073919/http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Helium_Vector_Magnetometer |date=20 July 2011 }}, [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/mag/ NSSDC data archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111029195859/http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/mag/ |date=29 October 2011 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | Quadrispherical [[:en:Plasma (physics)|Plasma]] Analyzer |- | [[File:Pioneer 10-11 - P51b - fx.jpg|150px]] | ကြီးမားသော ပန်းကန်ပြားပုံစံ အင်တင်နာ (dish-shaped antenna) တွင်ရှိသော အပေါက်မှတစ်ဆင့် ကြည့်ရှုကာ နေမှ ထွက်ပေါ်လာသော နေရောင်ခြည်လေအတွင်းရှိ အမှုန်များကို ရှာဖွေတိုင်းတာသည်။<ref name="NSSDCQPA">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-13|title= Quadrispherical Plasma Analyzer|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 1 June 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160601043222/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-13}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' Aaron Barnes / NASA Ames Research Center ([https://web.archive.org/web/20000520044455/http://arwen.arc.nasa.gov/ archived website])</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} *<small>'''Data:''' [http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Quadrispherical_Plasma_Analyser PDS/PPI data catalog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720073922/http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Quadrispherical_Plasma_Analyser |date=20 July 2011 }}, [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/plasma/ NSSDC data archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111029195757/http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/plasma/ |date=29 October 2011 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | Charged Particle Instrument ('''CPI''') |- | [[File:Pioneer 10-11 - P52a - fx.jpg|150px]] | နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အာကာသရောင်ခြည်များကို ရှာဖွေတိုင်းတာသည်။<ref name="NSSDCCPI">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-02|title= Charged Particle Instrument (CPI)|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 20 September 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160920212352/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-02}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' [[John Alexander Simpson|John Simpson]] / University of Chicago</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} *<small>'''Data:''' [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/particle/cpi/ NSSDC data archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151024040753/http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/particle/cpi/ |date=24 October 2015 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | [[:en:Cosmic Ray]] Telescope ('''CRT''') |- | [[File:Pioneer 10-11 - P52b - fx.jpg|150px]] | အာကာသရောင်ခြည် အမှုန်များ၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ၎င်းတို့၏ စွမ်းအင်အပိုင်းအခြား (energy ranges) ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို စုဆောင်းပေးသည်။<ref name="NSSDCCRT">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-12|title= Cosmic-Ray Spectra|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 27 October 2011|archive-url= https://web.archive.org/web/20111027060336/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-12}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' [[Frank B. McDonald]] / NASA Goddard Space Flight Center</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} *<small>'''Data:''' [http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Cosmic_Ray_Telescope PDS/PPI data catalog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720074405/http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Cosmic_Ray_Telescope |date=20 July 2011 }}, [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/particle/crt/ NSSDC data archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151024014456/http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/particle/crt/ |date=24 October 2015 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | [[:en:Geiger tube telescope|Geiger Tube Telescope]] ('''GTT''') |- | {{center|[[File:Pioneer 10-11 - p53 - fx.jpg|100px]]}} | ဂျူပီတာ၏ ရောင်ခြည်ခါးပတ် (radiation belts) များအတွင်း အာကာသယာဉ် သွားလာသည့် လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်ရှိ အီလက်ထရွန်နှင့် ပရိုတွန်များ၏ ပြင်းအား (intensities)၊ စွမ်းအင်စဉ် (energy spectra) နှင့် ဦးတည်ရာထောင့် ဖြန့်ကျက်မှု (angular distributions) တို့ကို တိုင်းတာလေ့လာသည်။<ref name="NSSDCGTT">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-11|title= Geiger Tube Telescope (GTT)|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 27 October 2011|archive-url= https://web.archive.org/web/20111027092827/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-11}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' [[James A. Van Allen]] / University of Iowa ([http://www-pw.physics.uiowa.edu/pioneer/home.html website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130112182657/http://www-pw.physics.uiowa.edu/pioneer/home.html |date=12 January 2013 }})</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} *<small>'''Data:''' [http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Gieger_Tube_Telescope PDS/PPI data catalog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720074448/http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Gieger_Tube_Telescope |date=20 July 2011 }}, [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/particle/gtt/ NSSDC data archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151024012743/http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/particle/gtt/ |date=24 October 2015 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | Trapped Radiation Detector ('''TRD''') |- | [[File:Pioneer 10-11 - P54 - fx.jpg|150px]] | ၎င်းတွင် “Unfocused Cerenkov Counter” ပါဝင်ပြီး၊ အမှုန်များက ၎င်းကို ဖြတ်သန်းသွားသောအခါ သတ်မှတ်ထားသော ဦးတည်ရာတစ်ခုတွင် ထွက်ပေါ်လာသော အလင်းရောင် ကို ရှာဖွေတိုင်းတာသည်။ ထိုကိရိယာသည် စွမ်းအင် 0.5 မှ 12 MeV ရှိ အီလက်ထရွန်များ ကို မှတ်တမ်းတင်ပေးသည်။<ref name="NSSDCTRD">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-05|title= Jovian Trapped Radiation|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 27 October 2011|archive-url= https://web.archive.org/web/20111027060214/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-05}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' R. Fillius / University of California San Diego</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} *<small>'''Data:''' [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/particle/trd/ NSSDC data archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151024040800/http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/particle/trd/ |date=24 October 2015 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | Meteoroid Detectors |- | [[File:Pioneer 10-11 - P56 - fx.jpg|150px]] | ပင်မ ပန်းကန်ပြားပုံစံ အင်တင်နာ၏ နောက်ဘက်တွင် တပ်ဆင်ထားသော ဖိအားပေးထားသည့် ဆဲလ် detector ၁၂ ခု သည် အာကာသအတွင်းရှိ သေးငယ်သော ဥက္ကာခဲအမှုန်များ ဝင်တိုက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်မှုများကို မှတ်တမ်းတင်သည်။<ref name="NSSDCMD">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-04|title= Meteoroid Detectors|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 18 June 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160618232249/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-04}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' William Kinard / NASA Langley Research Center</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} *<small>'''Data:''' [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/datasetSearch.do?spacecraft=Pioneer%2010&experiment=Meteoroid%20Detectors NSSDC data archive list] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121005062209/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/datasetSearch.do?spacecraft=Pioneer%2010&experiment=Meteoroid%20Detectors |date=5 October 2012 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | Asteroid/Meteoroid Detector ('''AMD''') |- | [[File:Pioneer 10-11 - P55b - fx.jpg|150px]] | Meteoroid-Asteroid Detector သည် ပုံရိပ်ဖော်ခြင်းမပြုသော တယ်လီစကုပ် (non-imaging telescopes) ၄ ခု ဖြင့် အာကာသအတွင်းသို့ စောင့်ကြည့်ပြီး၊ အနီးအနားရှိ ဖုန်မှုန့်အမှုန်ငယ်များမှသည် အဝေးရှိ အရွယ်အစားကြီးမားသော Asteroid များအထိ အရာဝတ္ထုများကို ခြေရာခံစောင့်ကြည့်သည်။<ref name="NSSDCAMD">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-03|title= Asteroid/Meteoroid Astronomy|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 17 June 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160617203009/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-03}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' Robert Soberman / General Electric Company</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} *<small>'''Data:''' [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/asteroid_meteoroid_astronomy/ NSSDC data archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111029195802/http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/asteroid_meteoroid_astronomy/ |date=29 October 2011 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | Ultraviolet Photometer |- | [[File:Pioneer 10-11 - P57a - fx.jpg|150px]] | [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]ကို တိုင်းတာစောင့်ကြည့်ပြီး အာကာသအတွင်းနှင့် ဂျူပီတာပေါ်တွင်ရှိသော [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]နှင့် [[ဟီလီယမ်]] ပမာဏများ ကို သတ်မှတ်တွက်ချက်သည်။<ref name="NSSDCUVP">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-06|title= Ultraviolet Photometry|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 18 June 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160618220838/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-06}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' Darrell Judge / University of Southern California</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} *<small>'''Data:''' [http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Ultraviolet_Photometer PDS/PPI data catalog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720074458/http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Ultraviolet_Photometer |date=20 July 2011 }}, [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/uv/ NSSDC data archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111029195830/http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/uv/ |date=29 October 2011 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | Imaging [[:en:Polarimeter|Photopolarimeter]] ('''IPP''') |- | [[File:Pioneer 10-11 - P60 - fx.jpg|150px]] | Imaging Experiment သည် အာကာသယာဉ်၏ လည်ပတ်မှု (spin) ကို အသုံးပြုပြီး တယ်လီစကုပ်ငယ်တစ်ခုကို ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်တစ်လျှောက် အကျယ် 0.03 ဒီဂရီသာရှိသော ကျဉ်းမြောင်းသည့် အစင်းလိုက် (narrow strips) ဖြင့် စကင်ဖတ်ကြည့်ရှုစေသည်။ ထိုသို့ကြည့်ရှုရာတွင် အနီရောင်အလင်းနှင့် အပြာရောင်အလင်း တို့ကို အသုံးပြုသည်။ ထိုသို့ရရှိလာသော အစင်းလိုက်အချက်အလက်များကို နောက်ပိုင်းတွင် ပြန်လည်လုပ်ဆောင် (process) ပြီး ဂြိုဟ်၏ မြင်ရသော ပုံရိပ် (visual image) တစ်ခုအဖြစ် ပေါင်းစပ်ဖန်တီးသည်။<ref name="NSSDCIPP">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-07|title= Imaging Photopolarimeter (IPP)|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 19 January 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20170119030845/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-07}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' Tom Gehrels / University of Arizona</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} *<small>'''Data:''' [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/datasetSearch.do?spacecraft=Pioneer%2010&experiment=Imaging%20Photopolarimeter%20%28IPP%29 NSSDC data archive list] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121005062225/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/datasetSearch.do?spacecraft=Pioneer%2010&experiment=Imaging%20Photopolarimeter%20(IPP) |date=5 October 2012 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | Infrared Radiometer |- | [[File:P58 - fx.jpg|150px]] | ဂျူပီတာဂြိုဟ် တိမ်တိုက်များ၏ အပူချိန်နှင့် ဂျူပီတာမှ ထုတ်လွှတ်နေသော အပူစွမ်းအင်ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို ပေးစွမ်းသည်။<ref name="NSSDCIRR">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-08|title= Infrared Radiometers|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 18 June 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160618104524/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-08}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' Andrew Ingersoll / California Institute of Technology</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} |- | | ---- |} ==မစ်ရှင် ရာဇဝင်== ===ပစ်လွှတ်မှုနှင့်လမ်းကြောင်း=== {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 175 | image1 = Launch of Pioneer 10-2.jpg | alt1 = | caption1 = ပိုင်အိုနီးယား ၁ဝ ပစ်လွှတ်မှု | image2 = Pioneer 10 mission jupiter.svg | alt2 = | caption2 = ပိုင်အိုနီးယား ၁ဝ အတွင်းဂြိုဟ်များဆိုင်ရာ ခရီးစဉ် }} ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ အာကာသယာဉ်ကို ၁၉၇၂ ခုနှစ် မတ်လ ၃ ရက်နေ့ 01:49:00 UTC (အမေရိကန် အရှေ့တိုင်းစံတော်ချိန် အရ မတ်လ ၂ ရက် ည ၈:၄၉ နာရီ) တွင် Cape Canaveral Launch Complex 36A မှ Atlas-Centaur လွှတ်တင်ယာဉ်ဖြင့် လွှတ်တင်ခဲ့သည်။ လွှတ်တင်ယာဉ်၏ တတိယအဆင့်မှာ ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်းအတွက် အထူးတီထွင်ထားသော Star-37E ဖြစ်ပြီး TE-M-364-4 solid-propellant rocket motor ကို အသုံးပြုထားသည်။ ၎င်းသည် တွန်းအား 67 kilonewtons (15,000 lbf) ခန့် ထုတ်ပေးနိုင်ပြီး အာကာသယာဉ်ကို စတင်ချိန်တွင် တစ်မိနစ်လျှင် ၃၀ ကြိမ် (30 rpm) လှည့်ပတ်စေခဲ့သည်။ လွှတ်တင်ပြီး မိနစ် ၂၀ ခန့်အကြာတွင် အာကာသယာဉ်၏ boom တံ ၃ ခုကို ဖြန့်ထုတ်လိုက်ရာ လှည့်ပတ်နှုန်းသည် 4.8 rpm သို့ လျော့ကျသွားပြီး မစ်ရှင်တစ်လျှောက်လုံး ထိုနှုန်းကို ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ လွှတ်တင်ယာဉ်သည် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ ကို ၁၇ မိနစ်ကြာ အရှိန်မြှင့်ပေးခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် အမြန်နှုန်း 51,682 km/h (32,114 mph) အထိ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ High-gain antenna မှတစ်ဆင့် ဆက်သွယ်မှုရရှိပြီးနောက် အာကာသယာဉ်ပေါ်ရှိ သိပ္ပံဆိုင်ရာ ကိရိယာအချို့ကို စမ်းသပ်ရန် စတင်ဖွင့်ပေးခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် ကမ္ဘာ၏ ဓါတ်ရောင်ခြည်ခါးပတ် (radiation belt) များကို ဖြတ်သန်းနေခဲ့သည်။ လွှတ်တင်ပြီး မိနစ် ၉၀ ခန့်အကြာတွင် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် ကမ္ဘာနှင့် အခြားဂြိုဟ်များကြားရှိ အာကာသ (interplanetary space) သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၁ နာရီ အကြာတွင် လကို ဖြတ်ကျော်ခဲ့ပြီး ထိုအချိန်တွင် လူသားတို့ ဖန်တီးခဲ့သမျှ အရာဝတ္ထုများအနက် အမြန်ဆုံးအရာဝတ္ထု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လွှတ်တင်ပြီး ၂ ရက် အကြာတွင် သိပ္ပံကိရိယာများကို စတင်အသုံးပြုခဲ့ပြီး ပထမဆုံးအနေဖြင့် cosmic ray telescope ကို ဖွင့်ခဲ့သည်။ လွှတ်တင်ပြီး ၁၀ ရက် အတွင်း သိပ္ပံကိရိယာအားလုံးကို အသုံးပြုနိုင်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ခရီးစဉ်၏ ပထမဆုံး ၇ လ အတွင်း ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် လမ်းကြောင်းပြင်ဆင်မှု (course correction) ၃ ကြိမ် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အာကာသယာဉ်၏ ကိရိယာများကို စစ်ဆေးနေစဉ် photometer များက ဂျူပီတာဂြိုဟ်အား လေ့လာခဲ့သည်။ အခြားကိရိယာများက ကော့စမစ်ရောင်ခြည်၊ သံလိုက်စက်ကွင်းနှင့် နေလေ (solar wind) များကို တိုင်းတာခဲ့ကြသည်။ ထိုကာလအတွင်း အရေးကြီးဆုံး ချို့ယွင်းမှုတစ်ခုမှာ Canopus sensor ပျက်သွားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အာကာသယာဉ်၏ ဦးတည်ချက်ကို Sun sensor ၂ ခု အသုံးပြု၍ ထိန်းသိမ်းခဲ့ရသည်။ Interplanetary medium အတွင်း ခရီးဆက်နေစဉ် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် interplanetary helium atoms များကို ပထမဆုံးအကြိမ် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည့် မစ်ရှင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် solar wind အတွင်းရှိ စွမ်းအင်မြင့် အလူမီနီယမ်နှင့် ဆိုဒီယမ် အိုင်းယွန်းများကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လအစောပိုင်းတွင် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် အကွာအဝေး 2.2 AU (ခန့်မှန်းအားဖြင့် ၃၃၀ မီလီယံ ကီလိုမီတာ သို့မဟုတ် ၂၀၀ မီလီယံ ) မှနေ၍ ၁၉၇၂ ဩဂုတ်လတွင် နေမုန်တိုင်း (Solar Storm) များကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော solar shock wave ကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဤအချက်အလက်များသည် heliophysics သုတေသနအတွက် အလွန်တန်ဖိုးရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၅ ရက်တွင် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] နှင့် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]ကြားရှိ [[ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်]]ထဲသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သော ပထမဆုံး အာကာသယာဉ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မစ်ရှင်စီမံသူများက ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်ကို အန္တရာယ်ကင်းစွာ ဖြတ်သန်းနိုင်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားခဲ့ကြသည်။ ထိုအချိန်က သိရှိထားသည့် [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား]]များအနက် အနီးဆုံးဖြတ်သန်းရမည့် အရာနှင့်ပင် အကွာအဝေး ၈.၈ မီလီယံ ကီလိုမီတာ (၅.၅ မီလီယံ မိုင်) ခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားခဲ့သည်။ ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် ၁၉၇၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂ ရက် တွင် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား 307 Nike အနီးမှလည်း ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ အာကာသယာဉ်၏ စမ်းသပ်ချက်များအရ ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်အတွင်းရှိ အရွယ်အစား ၁ မိုက်ခရိုမီတာ (μm) ထက်ငယ်သော အမှုန်များ သည် ကမ္ဘာအနီး အာကာသတွင်ရှိသည်ထက်ပင် နည်းပါးနေကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၁၀–၁၀၀ μm အရွယ်အစားရှိ ဖုန်မှုန့်အမှုန်များ၏ သိပ်သည်းဆမှာ ကမ္ဘာမှ ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၏ အပြင်ဘက်အစွန်းအထိ အတော်လေး တည်ငြိမ်နေခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၀၀ μm မှ ၁.၀ mm အရွယ်အစားရှိ အမှုန်များ၏ သိပ်သည်းဆမှာ ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်အတွင်းတွင် ၃ ဆခန့် တိုးလာခဲ့သည်။ ၁ မီလီမီတာ ထက်ကြီးသော အမှုန်များ ကိုတော့ မတွေ့ရှိခဲ့ပါ။ ထို့ကြောင့် ထိုအရွယ်အစားထက်ကြီးသော အရာဝတ္ထုများသည် ယခင်မျှော်မှန်းထားသည်ထက် အလွန်ရှားပါးကြောင်း သိရှိခဲ့ရသည်။ အရေးကြီးဆုံးမှာ ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် ကြီးမားသော အမှုန်တစ်ခုနှင့်မျှ မတိုက်မိခဲ့သောကြောင့် ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်ကို အန္တရာယ်ကင်းစွာ ဖြတ်ကျော်နိုင်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်ခန့်တွင် ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၏ အခြားဘက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref name=ns57_835_470/>{{sfn|Burgess|1982|p=32}} ===အာကာသနက်=== [[File:Pioneer10-11-wb.jpg|150px|thumb|နေစကြဝဠာအပြင်ဘက်မှ ပိုင်အိုနီးယား ၁ဝ ၏ အနုပညာရှင်လက်ရာ]] ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကို စူးစမ်းလေ့လာခဲ့ပြီးနောက် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ပတ်လမ်းကိုလည်းကောင်း၊ ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]၏ ပတ်လမ်းကိုလည်းကောင်း ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။<ref name=prd65_8/> ၁၉၈၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]၏ ပတ်လမ်းကို ဖြတ်သန်းခဲ့ပြီး နေအဖွဲ့အစည်း၏ အဓိကဂြိုဟ်ကြီးများ၏ ပတ်လမ်းကြောင်းများထက် ကျော်လွန်သွားသည့် ပထမဆုံး လူလုပ်အရာဝတ္ထု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အာကာသယာဉ်သည် ထိုရက်စွဲနောက်ပိုင်းတွင်လည်း အသုံးဝင်သော အချက်အလက်များကို ဆက်လက်ပေးပို့နေခဲ့သော်လည်း နေမှ အကွာအဝေး အက္ခရာသင်္ကေတယူနစ် ၆၇ AU (ကီလိုမီတာ ၁၀ ဘီလီယံ / မိုင် ၆.၂ ဘီလီယံ) ကွာဝေးသော ၁၉၉၇ ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ခရီးစဉ်ကို တရားဝင် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ မှ တယ်လီမီထရီ (telemetry) အချက်အလက်များကို နောက်ဆုံး အောင်မြင်စွာ လက်ခံရရှိခဲ့သည်မှာ ၂၀၀၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်း ရရှိသော စည်းချက်လှိုင်းများကို ဖမ်းယူရရှိနိုင်သေးသော်လည်း အသုံးဝင်သည့် အချက်အလက်များကို ပေးစွမ်းနိုင်ရန် အလွန်ပင် အားနည်းလွန်းသွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ အာကာသယာဉ်ထံမှ နောက်ဆုံး [[ရေဒီယိုလှိုင်း]]ကို ကမ္ဘာမှ အကွာအဝေး ၈၀ AU (ကီလိုမီတာ ၁၂ ဘီလီယံ / မိုင် ၇.၄ ဘီလီယံ) ခန့် ကွာဝေးသည့် ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် လက်ခံရရှိခဲ့သည်။ ထိုအာကာသယာဉ်ကို ဆက်သွယ်ရန် နောက်ထပ် ကြိုးပမ်းမှုများမှာ မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ နောက်ဆုံး အဆက်အသွယ်လုပ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုကို ၂၀၀၆ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း မည်သည့် တုံ့ပြန်မှုမျှ မရရှိခဲ့ပေ။<ref name=lakdawalla2006/> အာကာသယာဉ်၏ ရေဒီယိုအိုင်ဆိုတုပ် အပူလျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက် (RTG) ၏ ထွက်ရှိမှုဓာတ်အားသည် ထုတ်လွှင့်စက်ကို မောင်းနှင်ရန် လိုအပ်သည့် ပမာဏအောက် လျှော့နည်းသွားခဲ့ပြီဟု နာဆာက ကောက်ချက်ချခဲ့ပြီး နောက်ထပ် ဆက်သွယ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများကို ပြုလုပ်ခြင်း မရှိတော့ပေ။{{sfn|Angelo|2007|p=221}} === အချိန်ဇယား === {| |- ! colspan="2" | ပျံသန်းသွားသည့် အချိန်ဇယား |- | {| class="wikitable" |- ! scope="col" style="width:100px;"| နေ့စွဲ ! ဖြစ်ရပ် |- | {{center|၁၉၇၂-၀၃-၀၃}} | အာကာသယာဉ်အား ပစ်လွှတ်ခဲ့သည် |- | {{center|၁၉၇၂-၀၆-}} | [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]ပတ်လမ်းအား ဖြတ်သွား |- | {{center|၁၉၇၂-၀၇-၁၅}} | ဥက္ကာခဲခါးပတ်သို့ ဝင်ရောက် |- | {{center|၁၉၇၂-၀၇-၁၅}} | [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]အား စတင်လေ့လာ {| class="wikitable" |- ! scope="col" style="width:100px;"| နေ့စွဲ ! scope="col" style="width:230px;"| ဖြစ်ရပ် |- | {{center|'''၁၉၇၃-၁၂-၀၃'''}} | '''[[ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|ဂျူပီတာမိသားစု]]နှင့် အနီးကပ်တွေ့ဆုံလေ့လာမှု စတင်ခဲ့သည်။''' |- | {{center|12:26:00}} | [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကလက်စတို]]၏အနီးမှ 1,392,300 km (865,100 mi) အကွာအဝေးဖြင့် ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ |- | {{center|13:56:00}} | [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂျန်နမိတ်]]၏အနီးမှ 446,250 km (277,290 mi) အကွာအဝေးဖြင့် ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ |- | {{center|19:26:00}} | [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]]၏အနီးမှ 321,000 km (199,000 mi) အကွာအဝေးဖြင့် ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ |- | {{center|22:56:00}} | [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]]၏အနီးမှ 357,000 km (222,000 mi) အကွာအဝေးဖြင့် ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ |- | {{center|'''၁၉၇၃-၁၂-၀၄'''}} | |- | {{center|02:26:00}} | ဂျူပီတာနှင့် အနီးဆုံးအကွာအဝေး သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး 200,000 km (120,000 mi) အကွာတွင် ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ |- | {{center|02:36:00}} | ဂျူပီတာ၏ အီကွေတာပြင် (equator plane) ကို ဖြတ်ကျော်ခဲ့သည်။ |- | {{center|02:41:45}} | အိုင်အို ရေဒီယိုပိတ်ကွယ်မှုသို့ ဝင်ရောက် |- | {{center|02:43:16}} | အိုင်အို ရေဒီယိုပိတ်ကွယ်မှုမှ ထွက်လာ |- | {{center|03:42:25}} | ဂျူပီတာ ရေဒီယိုပိတ်ကွယ်မှုသို့ ဝင်ရောက် |- | {{center|03:42:25}} | ဂျူပီတာ အရိပ်သို့ ဝင်ရောက် |- | {{center|04:15:35}} | ဂျူပီတာ ရေဒီယိုပိတ်ကွယ်မှုမှ ထွက်လာ |- | {{center|04:47:21}} | ဂျူပီတာ အရိပ်မှ ထွက်လာ |- | {{center|'''၁၉၇၄-၀၁-၀၁'''}} | '''အစီစဉ် ရပ်တန့်''' |} |- | {{center|၁၉၇၄-၀၁-၀၁}} | ပိုင်အိုနီးယား ကြယ်တာရာခရီး စတင် |} {| class="wikitable" |- ! colspan="2" scope="col" style="width:460px;"| ပို၍ |- | scope="col" style="width:100px;" | {{center|၁၉၇၅-၀၂-၁၀}} | scope="col" style="width:350px;"| အမေရိကန် စာတိုက်ဌာနသည် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ ကို ဂုဏ်ပြုဖော်ပြထားသည့် အမှတ်တရစာပို့တံဆိပ်တစ်မျိုးကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ [[:File:Pioneer Jupiter 1975 Issue-10c.jpg|''('''ပုံကြည့်ရန်''')'']]. |- | {{center|၁၉၈၃-၀၄-၂၅}} | [[ပလူတို]]၏ ပတ်လမ်းကို ဖြတ်ကျော်ခဲ့သည်။ (ပလူတို၏ ပတ်လမ်းသည် ပုံမှန်မဟုတ်သောကြောင့် ထိုကာလအတွင်း ပလူတိုသည် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]ထက် နေနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော အနေအထားတွင် ရှိခဲ့သည်။)<ref>{{cite news|url=http://partners.nytimes.com/library/national/science/042683sci-nasa-neptune.html|title=Pioneer 10 Pushes Beyond Goals, Into the Unknown|last=Wilford|first=John Noble|date=April 26, 1983|work=The New York Times|accessdate=13 June 2011}}</ref> |- | {{center|၁၉၈၃-၀၆-၁၃}} | [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]၏ ပတ်လမ်းကို ဖြတ်ကျော်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်သည် နေမှ အဝေးဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်သောကြောင့် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် နေအဖွဲ့အစည်းမှ ထွက်ခွာရန် စတင်ခဲ့သော ပထမဆုံး လူသားတို့ ဖန်တီးထားသည့် အရာဝတ္ထု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://solarsystem.nasa.gov/missions/profile.cfm?Sort=Chron&MCode=Pioneer_10&StartYear=1970&EndYear=1979&Display=ReadMore|title=Pioneer 10|work=Solar System Exploration|publisher=[[NASA]]|accessdate=13 June 2011|archivedate=5 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121005075426/http://solarsystem.nasa.gov/missions/profile.cfm?Sort=Chron&MCode=Pioneer_10&StartYear=1970&EndYear=1979&Display=ReadMore}}</ref> |- | {{center|၁၉၉၇-၀၃-၃၁}} | မစ်ရှင်ကို အဆုံးသတ်ခဲ့သော်လည်း အာကာသယာဉ်ထံမှ Telemetry ဒေတာများကို ဆက်လက်ရယူမှတ်တမ်းတင်နိုင်ရန် ဆက်သွယ်မှုကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။<ref name="Voyager passes">{{cite web |url=http://www-pw.physics.uiowa.edu/pioneer/update.html |title=Update on Pioneer 10 |last1=Allen |first1=J. A. Van |date=February 17, 1998 |publisher=University of Iowa |accessdate=2011-01-09}}</ref> |- | {{center|၁၉၉၈-၀၂-၁၇}} | [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၁]] သည် နေမှ အဝေးဆုံးရောက်ရှိနေသော လူသားတို့ ဖန်တီးထားသည့် အရာဝတ္ထုအဖြစ် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ ကို ကျော်လွန်သွားခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ သည် နေမှ ၆၉.၄၁၉ AU အကွာအဝေးသို့ ရောက်ရှိနေပြီဖြစ်သည်။<ref name="Voyager passes" /> |- | {{center|၂၀၀၂-၀၃-၀၂}} | Telemetry အချက်အလက်များကို နောက်ဆုံးအကြိမ် အောင်မြင်စွာ လက်ခံရရှိခဲ့ခြင်း။ အကွာအဝေး ၇၉.၈၃ AU မှနေ၍ အနှောင့်အယှက်မရှိသော ဒေတာများကို ၃၉ မိနစ်ကြာ လက်ခံရရှိခဲ့သည်။<ref name="EoM">{{cite web |url=http://www-pw.physics.uiowa.edu/pioneer/farewell.html |title=Update on Pioneer 10 |last1=Allen |first1=J. A. Van |date=February 20, 2003 |publisher=University of Iowa |accessdate=2011-01-09}}</ref> |- | {{center|၂၀၀၂-၀၄-၂၇}} | Telemetry အချက်အလက်များကို နောက်ဆုံးအကြိမ် အောင်မြင်စွာ လက်ခံရရှိခဲ့ခြင်း။ အကွာအဝေး 80.22 AU မှနေ၍ အနှောင့်အယှက်မရှိသော ဒေတာများကို ၃၃ မိနစ်ကြာ လက်ခံရရှိခဲ့သည်။<ref name="EoM" /> |- | {{center|2၂၀၀၃-၀၁-၂၃}} | အာကာသယာဉ်ထံမှ နောက်ဆုံးအချက်ပြမှုကို လက်ခံရရှိခဲ့သည်။ ထိုအချက်ပြမှု၏ အားမှာ အလွန်အားနည်းနေပြီး၊ ထို့နောက် ရရှိလာသော အချက်ပြမှုများမှာလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်ရုံမျှသာ အားရှိတော့သည်။<ref name="EoM" /> |- | {{center|၂၀၀၃-၀၂-၀၇}} | အာကာသယာဉ်အား ဆက်သွယ်မရခဲ့ပါ<ref name="EoM" /> |- | {{center|၂၀၀၅-၁၂-၃၀}} | ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် 89.7 AU အကွာအဝေးသို့ ရောက်ရှိနေမည်ဟု ခန့်မှန်းထားပြီး၊ ၎င်း၏ ရွေ့လျားနှုန်းမှာ တစ်စက္ကန့်လျှင် ၁၂.၅၁ ကီလိုမီတာခန့် ဖြစ်သည်။ ထိုအမြန်နှုန်းသည် [[အလင်းအလျင်]]၏ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် 0.000041 ဆ သာ ရှိသည်။ |- | {{center|၂၀၀၉-၁၀-}} | ခန့်မှန်းတွက်ချက်မှုများအရ ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် 100 AU အကွာအဝေးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီဟု ဆိုသည်။ ထိုအချိန်တွင် အာကာသယာဉ်သည် အနီးဆုံးကြယ်ဖြစ်သော [[ပရိုဆီမာ စင်တောရိ]]ထံမှ 271,000 AU ခန့် အကွာအဝေးတွင် ရှိနေမည်ဖြစ်သည်။<ref name=nearest_star/> |}<ref name="PionOdys">{{cite book |title=SP-349/396 PIONEER ODYSSEY |last=Fimmel |first=R. O. |coauthors=W. Swindell, and E. Burgess |year=1974 |publisher=NASA-Ames Research Center |isbn=SP-349 |url=http://history.nasa.gov/SP-349/ch8.htm |accessdate=2011-01-09 |archive-date=12 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112070819/http://history.nasa.gov/SP-349/ch8.htm |url-status=dead }}</ref>{{rp|61-94}}<ref name='PDSOverview'>{{cite web | url = http://starbrite.jpl.nasa.gov/pds/viewMissionProfile.jsp?MISSION_NAME=PIONEER+10 | title = Pioneer 10 Mission Information | accessdate = 2011-01-23 | archivedate = 21 July 2011 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110721052956/http://starbrite.jpl.nasa.gov/pds/viewMissionProfile.jsp?MISSION_NAME=PIONEER%2010 }}</ref><ref name="DMuller">{{cite web |url=http://www.dmuller.net/spaceflight/mission.php?mission=pioneer10&appear=black&showimg=yes |title=Pioneer 10 Full Mission Timeline |last1=Muller |first1=Daniel |year=2010 |publisher=Daniel Muller |accessdate=2011-01-09 |archive-date=23 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723095322/http://www.dmuller.net/spaceflight/mission.php?mission=pioneer10&appear=black&showimg=yes }}</ref> |} ===ပိုင်အိုနီးယား သတ္တုပြား=== [[File:Pioneer10-plaque tilt.jpg|right|thumb|ပိုင်အိုနီးယား သတ္တုပြား]] [[ကားလ် ဆေဂန်]]၏{{sfn|Dyer|1998|p=302}} တိုက်တွန်းတောင်းဆိုမှုဖြင့် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ နှင့် ပိုင်အိုနီးယား ၁၁ အာကာသယာဉ်နှစ်စင်းတွင် 152 × 229 mm (6.0 × 9.0 လက်မ) အရွယ်အစားရှိသော ရွှေရောင် anodized ပြုလုပ်ထားသည့် အလူမီနီယမ်ပြား (plaque) တစ်ပြားစီကို တပ်ဆင်ထားသည်။ ဤပြားများကို အာကာသယာဉ်တစ်စင်းစင်းအား တစ်နေ့နေ့တွင် အခြားဂြိုဟ်စနစ်မှ ဉာဏ်ရည်ရှိသက်ရှိများ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပါက ကမ္ဘာနှင့် လူသားတို့၏ မူလအစကို သိရှိနိုင်စေရန် ရည်ရွယ်၍ ထည့်သွင်းထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref name=Sagan1972/> ထိုသတ္တုပြားပေါ်တွင် လူသားအမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီးတို့၏ ကိုယ်လုံးတီးပုံများအပြင် အာကာသယာဉ်သည် မည်သည့်နေရာမှ စတင်လာသည်ကို ဖော်ပြပေးနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ထားသော သင်္ကေတများ အများအပြားကိုလည်း ထည့်သွင်းရေးဆွဲထားသည်။ ထိုသတ္တုပြားကို အာကာသယာဉ်၏ အင်တင်နာထောက်တံများ (antenna support struts) တွင် တပ်ဆင်ထားပြီး ကြယ်များကြားရှိ အာကာသအတွင်းမှ ဖုန်မှုန့်အမှုန်များ (interstellar dust) ကြောင့် ထိခိုက်ပျက်စီးမှုကို အနည်းငယ်ကာကွယ်ပေးနိုင်ရန်လည်း ရည်ရွယ်ထားသည်။<ref name=plaque/> ==လက်ရှိ အခြေနေ== [[File:Pio10 8feb2012.jpg|thumb|right|160 px|၂ဝ၁၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့၊ ပိုင်အိုနီးယား ၁ဝ အာကာသယာဉ်၏ တည်နေရာ]] ၂ဝ၁၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် ပိုင်အိုနီးယား ၁ဝ သည် ကမ္ဘာမြေမှ ၁ဝ၆.၆၉၆ [[AU]]အကွာ၊ နေမှ ၁ဝ၆.၆၇၆[[AU]] အကွာသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး နေနှင့်နှိုင်းကာ တစ်စက္ကန့်လျင် ၁၂.ဝ၃၇ ကီလိုမီတာ (တစ်နာရီလျင် မိုင်ပေါင်း ၂၆၉၃ဝ)၊ တစ်နှစ်လျင် ၂.၅၃၉ [[AU]] နှုန်းဖြင့် ပျံသန်းလျက်ရှိသည်။ ပိုင်အိုနီးယား ၁ဝ သို့ နေရောင်ခြည်ရောက်ရှိရန် ၁၄.၇၉ နာရီကြာမြင့်မည်ဖြစ်သည်။ အာကာသယာဉ်မှ နေမင်း၏ တောက်ပနှုန်းသည် -၁၆.၆ ဖြစ်သည်။ ပိုင်အိုနီးယား ၁ဝ သည် ကြယ်စုတန်း တောရပ်ဆီသို့ ဦးတည်နေသည်။ အကယ်၍ အနှောက်အယှက်မရှိပါက ပိုင်အိုနီးယား ၁ဝ နှင့် ညီအစ်မ ပိုင်အိုနီးယား ၁၁ တို့သည် ဗွိုင်ယေဂျာ အာကာသယာဉ်နှင့် ပူးပေါင်းကာ ကြယ်တာရာခရီးအား ဆက်လက်ပြီး ပျံသန်းပါလိမ့်မည်။ ယာဉ်လမ်းကြောင်းသည် Aldebaran ဆိုသည့်ကြယ်ဆီသို့ ဦးတည်နေသည်။ ယင်းကြယ်သည် [[အလင်းနှစ်]] ၆၈ နှစ်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ အကယ်၍ ယင်းကြယ်သည် အလျင်သုညရှိမည်ဆိုပါက ယာဉ်အနေဖြင့် ထိုကြယ်ဆီသို့ ရောက်ရှိရန် နှစ်သိန်းပေါင်း ၂ ခုကြာမြင့်ပေလိမ့်မည်။ == အခြား ကြည့်ရန် == * [[ ကာစီနီ-ဟိုင်ဂင်အာကာသယာဉ်]] * [[New Horizons]], Jupiter flyby * [[ပိုင်အိုးနီးယား ၁၁]] * [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ ]] & [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]], Jupiter flybys == ကျမ်းကိုး == {{Reflist|2|refs= <ref name=prd65_8>{{cite journal | last=Anderson | first=John D. | coauthors=''et al'' | title=Study of the anomalous acceleration of Pioneer 10 and 11 | journal=Physical Review D | volume=65 | issue=8 | month=April | year=2002 | doi=10.1103/PhysRevD.65.082004 | bibcode=2002PhRvD..65h2004A |arxiv = gr-qc/0104064 }}</ref> <ref name=nearest_star>{{cite web | title=Cosmic Distance Scales - The Nearest Star | url=http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/cosmic/nearest_star_info.html | publisher=NASA | accessdate=2011-06-07 | archive-date=4 June 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120604062344/http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/cosmic/nearest_star_info.html }}</ref> <ref name=lakdawalla2006>{{cite web | first=Emily | last=Lakdawalla | date=March 6, 2006 | title=The final attempt to contact Pioneer 10 | publisher=The Planetary Society | url=http://www.planetary.org/blog/article/00000477/ | accessdate=2011-06-07 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20060616131231/http://www.planetary.org/blog/article/00000477/ | archivedate=16 June 2006 }}</ref> <ref name=NSSDCHVM>{{cite web | first=Edward J. | last=Smith | url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-01 | title=Magnetic Fields |publisher =NASA / National Space Science Data Center | accessdate=2011-02-19 }}</ref> <ref name="plaque">{{cite web | author1= Richard O. Fimmel | author2= James A. van Allen | author3= Eric Burgess | title= The Plaque | url= https://space.physics.uiowa.edu/pioneer/other/plaque.html | publisher= [[NASA]] | access-date= 29 April 2023 }} </ref> <ref name=ns57_835_470>{{cite journal | author=Staff | date=March 1, 1973 | title=Pioneer 10 beats the asteroid belt | page=470 | journal=New Scientist | volume=57 | issue=835 | publisher=New Scientist Publications | url=http://books.google.com/books?id=fmip1KhHnrUC&pg=PA470 }}{{Dead link|date=October 2023 }}</ref> <ref name="Sagan1972">{{cite journal | doi= 10.1126/science.175.4024.881 | title= A Message from Earth | author1= Carl Sagan | author2= Linda Salzman Sagan | author3= Frank Drake | name-list-style= amp | journal= [[:en:Science (journal)|Science]] | volume= 175 | issue= 4024 | pages= 881–884 | date= 25 February 1972 | pmid= 17781060 | bibcode= 1972Sci...175..881S }} </ref> }} == ပြင်ပ လင့်များ == * [http://www.nasa.gov/centers/ames/missions/archive/pioneer.html Pioneer Project Archive Page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110815233221/http://www.nasa.gov/centers/ames/missions/archive/pioneer.html |date=15 August 2011 }} * [http://solarsystem.nasa.gov/missions/profile.cfm?MCode=Pioneer_10 Pioneer 10 Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070801221338/http://solarsystem.nasa.gov/missions/profile.cfm?MCode=Pioneer_10 |date=1 August 2007 }} by [http://solarsystem.nasa.gov NASA's Solar System Exploration] * [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1972-012A NSSDC Pioneer 10 page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170214222149/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1972-012A |date=14 February 2017 }} * [http://www.cnn.com/2002/TECH/space/12/18/pioneer.contact/index.html A distant Pioneer whispers to Earth] - CNN article, December 19, 2002 * [https://web.archive.org/web/20060101031205/http://www.planetary.org/programs/projects/pioneer_anomaly/update_200511.html 2005 Pioneer Anomaly Conference] - Mentions March 4, 2006 Contact Attempt [[ကဏ္ဍ:ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း]] [[ကဏ္ဍ:ဂျူပီတာဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ]] [[Category:နာဆာ စီမံကိန်းများ]] 3om1d7rzm0hshmgh6z9kvov7t5tlrtv 1056836 1056834 2026-10-08T18:44:09Z Dr Lotus Black 31011 1056836 wikitext text/x-wiki {{Infobox spacecraft | Name = ''ပိုင်အိုနီးယား ၁၀'' | Image = [[File:Pioneer 10-11 spacecraft.jpg|frameless]] | Caption = ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ | Organization = ARC / [[နာဆာ]] | Major_Contractors = TRW | Mission_Type = ဖြတ်သန်းပျံသန်း | Flyby_Of = [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] <!--<small>({{Release date and age|1973|12|3}})</small>--> | Launch = 1972-03-02 01:49:00 [[Coordinated Universal Time|UTC]] <br><small>({{For year month day| year=1972| month=03| day=03}} အကြာက)</small> | Launch_Vehicle = Atlas-Centaur/TE364-4 | Launch_Site = Cape Canaveral Air Force Station Space Launch Complex 36|Space Launch Complex 36A <br>Cape Canaveral Air Force Station | Mission_Duration = March 2, 1972 – January 23, 2003<br> <small>(30 years, 10 months, 22 days)</small><br> <small>(lost communication)</small> | MissionHighlight = Jupiter flyby <br>{{pad|1em}}''(completed 1974-01-01)'' <br>Interstellar mission <br>{{pad|1em}}''(completed 1997-03-31)'' | NSSDC_ID = 1972-012A | Webpage = [http://web.archive.org/web/20041105100336/spaceprojects.arc.nasa.gov/Space_Projects/pioneer/PNhome.html Pioneer Project website]<small>(archived)</small><br> [http://www.nasa.gov/mission_pages/pioneer/ NASA Archive page] | Mass = {{convert|258|kg|lb|abbr=on}} | Power = 155.0 W (4 Radioisotope thermoelectric generator|SNAP-19 RTGs) }} '''ပိုင်အိုနီးယား ၁၀''' အာကာသယာဉ်သည် [[ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း]]၏ တစိတ်တပိုင်းဖြစ်ပြီး ၂၅၈ ကီလိုဂရမ်အလေးချိန်ရှိသည့် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေး စက်ရုပ်ယာဉ်ဖြစ်သည်။ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]သို့ ပထမဆုံးခရီးနှင်ခဲ့ပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]မှ လွတ်မြောက်အလျင်ဖြင့်ထွက်ခွာနိုင်ခဲ့သော ပထမဆုံးယာဉ်ဖြစ်သည်။ စီမံကိန်းကို အမေရိကန်အမျိုးသားလေကြောင်းနှင့်အာကာသစီမံမှုအဖွဲ့ ([[နာဆာ]])၏ အမ်းစ်သုတေသနဌာနက ကိုင်တွယ်ခဲ့ပြီး TRW Inc က ယာဉ်ကို ပုံစံထုတ်ခဲ့သည်။ ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ ကို အချင်း၂.၇၄ မီတာရှိသည့်စလောင်း၊ ယင်းတွင်ဆက်စပ်တပ်ဆင်ထားသည့် ဆဌဂံပုံကိုယ်ထည်၊ ဖမ်းယူမှုမြင့်မားသည့် အင်တင်နာချောင်းကြီးတစ်ချောင်းတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ လိုအပ်သည့်စွမ်းအင်ကို ရေဒီယိုအိုင်ဆိုတုပ် အပူလျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်စက်လေးခုပေါင်းမှ စတင်ပစ်လွှတ်ချိန်တွင် ၁၅၅ ဝပ်ရရှိသည်။ ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ ကို ၁၉၇၂ခုနှစ် မတ်လ၂ရက်နေ့တွင် ဖလော်ရီဒါရှိ ကိပ်ကာနီဗယ်အာကာသလွှတ်တင်ရေးစခန်းမှလွှတ်တင်ခဲ့သည်။ ဇွန် ၁၅ ရက်နေ့တွင် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများပတ်လမ်းကိုဖြတ်သွားသော ပထမဆုံးအာကာသယာဉ် ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၇၃၊ နိုဝင်ဘာ ၆ ရက်မှစတင်၍ ကီလိုမီတာ၂၅ သန်းအကွာအဝေးမှ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ဓာတ်ပုံများကို စတင်ပေးပို့ခဲ့သည်။ စုစုပေါင်းဓာတ်ပုံ ၅၀၀ ကျော်ပေးပို့ခဲ့သည်။ ၁၉၇၃၊ ဒီဇင်ဘာတွင် ဂြိုဟ်နှင့်အနီးဆုံး ၁၃၂, ၂၅၂ ကီလိုမီတာအကွာသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ခရီးစဉ်တွင် ယာဉ်ပေါ်တွင် တပ်ဆင်ပေးလိုက်သော ကိရိယာများသည် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားပတ်လမ်းခါးပတ်ကွင်း၊ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]ပတ်ဝန်းကျင်၊ နေမုန်တိုင်းများ၊ အာကာသရောင်ခြည်များကိုလေ့လာနိုင်ခဲ့သည်။ ယခုအခါ နေစကြဝဠာအတွင်းအစွန်ဆုံးရှိ ဟေလီယိုစပီးယားအလွှာ (နေစကြဝဠာ နယ်နိမိတ်အစွန်)သို့ရောက်ရှိနေပြီဖြစ်သည်။ ၂၀၀၃၊ ဇန္နဝါရီ ၂၃ တွင် ကမ္ဘာမှ ကီလိုမီတာ ၁၂ ဘီလျံ (၈၀ [[AU]])အရောက်တွင် ယာဉ်ပေါ်တွင်ဓာတ်အားနည်းပါးလာမှုကြောင့် ဆက်သွယ်မှုပြတ်တောက်ခဲ့သည်။ ==စီမံကိန်းနောက်ခံ== ===သမိုင်း=== ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် နာဆာ၏ Jet Propulsion Laboratory မှ အာကာသယာဉ်နည်းပညာ အင်ဂျင်နီယာ Gary Flandro သည် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဂြိုဟ်များ ရှားရှားပါးပါး တစ်တန်းတည်း ကြုံကြိုက်မှုအပေါ် အခွင့်ကောင်းယူ၍ စူးစမ်းလေ့လာမည့် ''Planetary Grand Tour'' ခေါ် မဟာဂြိုဟ်စူးစမ်းရေး စီမံကိန်းအယူအဆကို အဆိုပြုခဲ့သည်။ ဤအယူအဆကို ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ နှောင်းပိုင်းတွင် [[ဗွိုင်ယေဂျာ စီမံကိန်း]]ဖြင့် နောက်ဆုံး၌ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ခဲ့သော်လည်း နာဆာသည် ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် အပြင်ဘက် နေအဖွဲ့အစည်းသို့ အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ် နှစ်စင်း စေလွှတ်ကာ စီမံကိန်း၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်းများကို စမ်းသပ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။{{sfn|Van Allen|2001|p=155}}{{sfn|Burrows|1990|pp=16}} James A. Van Allen ဦးဆောင်သော တိုက်တွန်းနှိုးဆော်ရေးအဖွဲ့ဖြစ်သည့် Outer Space Panel သည် အပြင်ဘက်ဂြိုဟ်များကို စူးစမ်းလေ့လာရန် သိပ္ပံနည်းကျ အကြောင်းပြချက်ဆိုင်ရာ အထောက်အထားများကို ဖော်ထုတ်ပေးခဲ့သည်။ နာဆာ၏ Goddard Space Flight Center က ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားပတ်လမ်းကြောင်း (asteroid belt) ကို ဖြတ်သန်း၍ ကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို စူးစမ်းလေ့လာမည့် "Galactic Jupiter Probes" စူးစမ်းရေးယာဉ်တစ်စုံကို အဆိုပြုခဲ့သည်။ ထိုအာကာသယာဉ်များကို ၁၃ လလျှင် သီတင်းပတ်အနည်းငယ်ခန့်သာ ကြုံကြိုက်လေ့ရှိသည့် အာကာသယာဉ် လွှတ်တင်ချိန် အခွင့်ရေးများအတွင်း ၁၉၇၂ နှင့် ၁၉၇၃ ခုနှစ်များ၌ လွှတ်တင်ရန် စီစဉ်ခဲ့ကြပြီး အဆိုပါ အခွင့်အလမ်း ကာလများ၏ ပြင်ပတွင် လွှတ်တင်မည်ဆိုပါက ဒုံးပျံလောင်စာ ပမာဏများစွာ ပိုမို လိုအပ်မည်ဖြစ်သည်။ နာဆာသည် ဤစီမံကိန်းကို ၁၉၆၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အတည်ပြုခဲ့သည်။ အာကာသယာဉ်နှစ်စင်းကို မလွှတ်တင်မီက Pioneer F နှင့် Pioneer G ဟု အမည်သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ နှင့် [[ပိုင်အိုနီးယား ၁၁]] ဟု အသီးသီး အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ၁၉၅၈ မှ ၁၉၇၈ ခုနှစ်အတွင်း လွှတ်တင်ခဲ့သော အမေရိကန်၏ လူမပါသော အာကာသခရီးစဉ်များ ဖြစ်သည့် [[ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ နှင့် ပိုင်အိုနီးယား ၁၁ တို့သည် အပြင်ဘက် နေအဖွဲ့အစည်းကို စူးစမ်းလေ့လာရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသော အဆိုပါအစီအစဉ်၏ ပထမဆုံး အာကာသယာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်များမှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်အလွန် ဂြိုဟ်ကြားစက်ဝန်း ထုထည်ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန်၊ [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား]]ပတ်လမ်းကြောင်းကို လေ့လာရန်၊ ၎င်းကို ဖြတ်သန်းသွားလာမည့် အာကာသယာဉ်များအတွက် ကြုံတွေ့နိုင်သည့် အန္တရာယ်များကို ဆန်းစစ်ရန်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်အပြင် ယင်း၏ ပတ်ဝန်းကျင်ကို စူးစမ်းလေ့လာရန် ဖြစ်သည်။ ဤခရီးစဉ်များအတွက် သိပ္ပံဆိုင်ရာ စမ်းသပ်မှု ပရောဂျက်ပေါင်း ၁၅၀ ကျော်ကို အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း ပြုလုပ်ခဲ့သော စီမံကိန်း အစည်းအဝေးများစွာမှတစ်ဆင့် ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ် စောစောပိုင်းတွင် ပြီးစီးခဲ့သည့် နောက်ဆုံး သိပ္ပံဆိုင်ရာ ကိရိယာတန်ဆာပလာ အစုံအလင်ကို ဂျူပီတာနှင့် ယင်း၏ အရံလ အတော်များများကို ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးရန်နှင့် ပိုလာရီမီထရစ် (polarimetric) တိုင်းတာမှုများ ပြုလုပ်ရန်၊ ဂျူပီတာ၏ [[အနီအောက်ရောင်ခြည်]]နှင့် [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]] လေ့လာမှုများ ပြုလုပ်ရန်၊ ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများနှင့် ဥက္ကာခဲများကို ထောက်လှမ်းရန်၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်ဝင်နေသော အမှုန်များ၏ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းပုံကို သတ်မှတ်ရန်နှင့် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]များ၊ ပလာစမာ၊ [[ကော့စမစ်ရောင်ခြည်]]များနှင့် ဆောဒီးယားခဲလ် အလင်း (zodiacal light) များကို တိုင်းတာရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အာကာသယာဉ်သည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ကွယ်သွားချိန် (occultation) အတွင်း ရေဒီယိုလမ်းကြောင်း ခြေရာခံခြင်းပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် [[ရေဒီယိုလှိုင်း]]များ လေထုကို ဖြတ်သန်းစဉ် ဖြစ်ပေါ်သည့် လှိုင်းအပြောင်းအလဲများကို ထောက်လှမ်းကာ ဂျူပီတာ လေထုဆိုင်ရာ တိုင်းတာမှုများကို ရရှိစေမည် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အာကာသယာဉ်၏ သွားလာမှုလမ်းကြောင်းကို တိကျစွာ ခြေရာခံခြင်းအားဖြင့် ဂျူပီတာနှင့် ယင်း၏ အရံလတို့၏ ဒြပ်ဆွဲအား သက်ရောက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အာကာသယာဉ်၏ သွားလာမှု လမ်းကြောင်းနှင့် အရှိန်အဟုန် အပြောင်းအလဲငယ်များကို တိုင်းတာကာ ၎င်းတို့၏ ဒြပ်ထုခန့်မှန်းချက်များကို ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုလုပ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။ ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် စီမံကိန်းကို စီမံခန့်ခွဲရန်အတွက် Goddard အစား NASA Ames Research Center ကို ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ Charles F. Hall ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်ရှိ Ames ကို ရွေးချယ်ရခြင်းမှာ ၎င်းတွင် လည်ပတ်မှုဖြင့် တည်ငြိမ်အောင် ထိန်းသိမ်းရသည့် အာကာသယာဉ်များ (spin-stabilized spacecraft) နှင့် ပတ်သက်၍ အတွေ့အကြုံရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤခရီးစဉ်သည် သိပ္ပံဆိုင်ရာ ကိရိယာများ၏ တိုင်းတာမှုကို အနှောင့်အယှက် နည်းနိုင်သမျှ နည်းပါးစေပြီး ဂြိုဟ်ကြားအာကာသအတွင်း စွမ်းဆောင်ရည်ထက်မြက်စွာ မောင်းနှင်နိုင်သော သေးငယ် ပေါ့ပါး၍ သံလိုက်ဓာတ် လွတ်ကင်းသည့် အာကာသယာဉ်တစ်စင်း လိုအပ်ခဲ့သည်။ ယင်း၏ ဒီဇိုင်းတွင် [[ပိုင်အိုနီးယား ၆]] မှ [[ပိုင်အိုနီးယား ၉]] အထိ ယခင်က စမ်းသပ်အောင်မြင်ခဲ့သည့် ဟာ့ဒ်ဝဲများကို ထည့်သွင်းအသုံးပြုခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် နာဆာသည် ခရီးစဉ်၏ အချိန်ဇယားကို မှီရန်အတွက် ယှဉ်ပြိုင်မှု လေလံပွဲများ ပြုလုပ်ခြင်းမရှိဘဲ အာကာသယာဉ် နှစ်စင်းစလုံးကို တည်ဆောက်ရန် TRW Inc. ကုမ္ပဏီအား အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၈၀ မီလီယံတန် စာချုပ်ကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ B. J. O'Brien နှင့် Herb Lassen တို့သည် အာကာသယာဉ် တပ်ဆင်ရေး တာဝန်ခံ အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ဒီဇိုင်းရေးဆွဲခြင်းနှင့် တည်ဆောက်ခြင်းတို့အတွက် လုပ်အားချိန် အလုပ်သမား နာရီပေါင်း ၂၅ မီလီယံခန့် ကုန်ကျမည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့ကြသည်။ မူလ အချိန်ဇယားကို မှီရန်အတွက် ပထမအာကာသယာဉ်သည် ၁၉၇၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဂျူပီတာသို့ ရောက်ရှိနိုင်ရေး ဖေဖော်ဝါရီ ၂၉ မှ မတ် ၁၇ ရက်အတွင်း လွှတ်တင်ရမည်ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် လွှတ်တင်ရေး အစီအစဉ်ကို ၁၉၇၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ရောက်ရှိစေရန် ပြင်ဆင်ခဲ့ကြပြီး Deep Space Network ကို အသုံးပြုနေသည့် အခြားသော ခရီးစဉ်များနှင့် ပဋိပက္ခဖြစ်မှုကို ကာကွယ်ရန်နှင့် ကမ္ဘာနှင့် ဂျူပီတာတို့ နေ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်အခြမ်းတွင် ရောက်ရှိနေမည့် ကာလကို ရှောင်ရှားရန် ဖြစ်သည်။ ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ ၏ ဘေးမှ ဖြတ်ပျံသန်းမည့် သွားလာမှု လမ်းကြောင်းကို ဂျူပီတာ၏ ရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှု ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ သိပ္ပံနည်းကျ လေ့လာတွေ့ရှိချက်များကို အများဆုံး ရရှိစေရန် ရွေးချယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ခရီးစဉ် စီမံသူများက အားပြင်းသော ရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှုကြောင့် အာကာသယာဉ်၏ အချို့သော စနစ်များ ပျက်စီးနိုင်သည်ဟု မျှော်လင့်ထားကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ ဗဟိုမှ ဂျူပီတာ အချင်းဝက် ၃ ခုစာခန့် အကွာအဝေးသို့ စီစဉ်ထားသည့် အနီးကပ်ဆုံး ရောက်ရှိမှုသည် အာကာသယာဉ်အား နေရောင်ခြည်ရရှိသော ဂြိုဟ်၏ အခြမ်းကို အတားအဆီးမရှိ လင်းလင်းချင်းချင်း မြင်တွေ့စေနိုင်ပြီး အဆိုပါ တွေ့ဆုံမှုကိုလည်း ဘေးကင်းစွာ ကျော်လွန်နိုင်မည့် အနိမ့်ဆုံး စိတ်ချရသော အကွာအဝေးအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ အရန် အာကာသယာဉ်ဖြစ်သော Pioneer H ကို National Air and Space Museum တွင် ပြသထားသည်။<ref>{{cite web |title=Pioneer 10, 11, H |url=https://space.skyrocket.de/doc_sdat/pioneer-1011.htm |website=Gunter's Space Page |access-date=19 September 2026}}</ref> ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ ခရီးစဉ်သည် အထူးသဖြင့် ဂျူပီတာ၏ ရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှု ပတ်ဝန်းကျင်၊ သံလိုက်စက်ကွင်းနှင့် သံလိုက်စက်ကွင်းနယ်ပယ် (magnetosphere) တို့ကို တိုင်းတာမှုများပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းဖြင့် ဗွိုင်ယေဂျာ စီမံကိန်းကို စီမံကိန်းရေးဆွဲရန်အတွက် အရေးပါသော အချက်အလက်များကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ ထိုလေ့လာတွေ့ရှိချက်များသည် အင်ဂျင်နီယာများအား ဂျူပီတာ၏ ပြင်းထန်သော ပတ်ဝန်းကျင်ဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိမည့် ဗွိုင်ယေဂျာ အာကာသယာဉ်များကို ဒီဇိုင်းရေးဆွဲနိုင်ရန် ကူညီပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Pioneer 10 at Jupiter |url=https://science.nasa.gov/resource/pioneer-10-at-jupiter |website=NASA Science |access-date=6 September 2026 |date=13 February 2018}}</ref> ====သိပ္ပံကိရိယာများ==== {| |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | Helium Vector Magnetometer ('''HVM''') |- | [[File:Pioneer 10-11 - P50 - fx.jpg|150px]] | ဤကိရိယာသည် ဂြိုဟ်များအကြားရှိ အာကာသ (interplanetary space) ရှိ သံလိုက်စက်ကွင်း၏ အသေးစိတ်ဖွဲ့စည်းပုံ ကို တိုင်းတာပေးသည်။ ထို့အပြင် ဂျူပီတာ၏ သံလိုက်စက်ကွင်းကို မြေပုံပုံစံဖြင့် ဖော်ထုတ်ပေးပြီး၊ နေရောင်ခြည်လေသည် ဂျူပီတာနှင့် မည်သို့ အပြန်အလှန်သက်ရောက်မှုရှိသည်ကို လေ့လာအကဲဖြတ်ရန်အတွက် သံလိုက်စက်ကွင်း တိုင်းတာချက်များကို ပေးစွမ်းသည်။ သံလိုက်စက်ကွင်းတိုင်းတာကိရိယာတွင် ဟီလီယမ်ဓာတ်ငွေ့ဖြည့်ထားသော ဆဲလ် (helium-filled cell) တစ်ခု ပါဝင်ပြီး၊ ၎င်းကို အရှည် 6.6 မီတာရှိသော boom တံ ၏ အဆုံးတွင် တပ်ဆင်ထားသည်။ ဤကဲ့သို့ အာကာသယာဉ်၏ ကိုယ်ထည်နှင့် ဝေးဝေးတွင် တပ်ဆင်ထားခြင်းသည် အာကာသယာဉ်ကိုယ်တိုင်မှ ထုတ်ပေးသော သံလိုက်စက်ကွင်း၏ အနှောင့်အယှက်ကို တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း လျှော့ချရန် ဖြစ်သည်။<ref name=NSSDCHVM/> *<small>'''Principal investigator:''' Edward Smith / JPL</small> *<small>'''Data:''' [http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Helium_Vector_Magnetometer PDS/PPI data catalog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720073919/http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Helium_Vector_Magnetometer |date=20 July 2011 }}, [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/mag/ NSSDC data archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111029195859/http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/mag/ |date=29 October 2011 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | Quadrispherical [[:en:Plasma (physics)|Plasma]] Analyzer |- | [[File:Pioneer 10-11 - P51b - fx.jpg|150px]] | ကြီးမားသော ပန်းကန်ပြားပုံစံ အင်တင်နာ (dish-shaped antenna) တွင်ရှိသော အပေါက်မှတစ်ဆင့် ကြည့်ရှုကာ နေမှ ထွက်ပေါ်လာသော နေရောင်ခြည်လေအတွင်းရှိ အမှုန်များကို ရှာဖွေတိုင်းတာသည်။<ref name="NSSDCQPA">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-13|title= Quadrispherical Plasma Analyzer|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 1 June 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160601043222/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-13}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' Aaron Barnes / NASA Ames Research Center ([https://web.archive.org/web/20000520044455/http://arwen.arc.nasa.gov/ archived website])</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} *<small>'''Data:''' [http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Quadrispherical_Plasma_Analyser PDS/PPI data catalog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720073922/http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Quadrispherical_Plasma_Analyser |date=20 July 2011 }}, [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/plasma/ NSSDC data archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111029195757/http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/plasma/ |date=29 October 2011 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | Charged Particle Instrument ('''CPI''') |- | [[File:Pioneer 10-11 - P52a - fx.jpg|150px]] | နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အာကာသရောင်ခြည်များကို ရှာဖွေတိုင်းတာသည်။<ref name="NSSDCCPI">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-02|title= Charged Particle Instrument (CPI)|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 20 September 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160920212352/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-02}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' [[John Alexander Simpson|John Simpson]] / University of Chicago</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} *<small>'''Data:''' [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/particle/cpi/ NSSDC data archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151024040753/http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/particle/cpi/ |date=24 October 2015 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | [[:en:Cosmic Ray]] Telescope ('''CRT''') |- | [[File:Pioneer 10-11 - P52b - fx.jpg|150px]] | အာကာသရောင်ခြည် အမှုန်များ၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ၎င်းတို့၏ စွမ်းအင်အပိုင်းအခြား (energy ranges) ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို စုဆောင်းပေးသည်။<ref name="NSSDCCRT">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-12|title= Cosmic-Ray Spectra|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 27 October 2011|archive-url= https://web.archive.org/web/20111027060336/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-12}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' [[Frank B. McDonald]] / NASA Goddard Space Flight Center</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} *<small>'''Data:''' [http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Cosmic_Ray_Telescope PDS/PPI data catalog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720074405/http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Cosmic_Ray_Telescope |date=20 July 2011 }}, [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/particle/crt/ NSSDC data archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151024014456/http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/particle/crt/ |date=24 October 2015 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | [[:en:Geiger tube telescope|Geiger Tube Telescope]] ('''GTT''') |- | {{center|[[File:Pioneer 10-11 - p53 - fx.jpg|100px]]}} | ဂျူပီတာ၏ ရောင်ခြည်ခါးပတ် (radiation belts) များအတွင်း အာကာသယာဉ် သွားလာသည့် လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်ရှိ အီလက်ထရွန်နှင့် ပရိုတွန်များ၏ ပြင်းအား (intensities)၊ စွမ်းအင်စဉ် (energy spectra) နှင့် ဦးတည်ရာထောင့် ဖြန့်ကျက်မှု (angular distributions) တို့ကို တိုင်းတာလေ့လာသည်။<ref name="NSSDCGTT">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-11|title= Geiger Tube Telescope (GTT)|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 27 October 2011|archive-url= https://web.archive.org/web/20111027092827/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-11}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' [[James A. Van Allen]] / University of Iowa ([http://www-pw.physics.uiowa.edu/pioneer/home.html website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130112182657/http://www-pw.physics.uiowa.edu/pioneer/home.html |date=12 January 2013 }})</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} *<small>'''Data:''' [http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Gieger_Tube_Telescope PDS/PPI data catalog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720074448/http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Gieger_Tube_Telescope |date=20 July 2011 }}, [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/particle/gtt/ NSSDC data archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151024012743/http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/particle/gtt/ |date=24 October 2015 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | Trapped Radiation Detector ('''TRD''') |- | [[File:Pioneer 10-11 - P54 - fx.jpg|150px]] | ၎င်းတွင် “Unfocused Cerenkov Counter” ပါဝင်ပြီး၊ အမှုန်များက ၎င်းကို ဖြတ်သန်းသွားသောအခါ သတ်မှတ်ထားသော ဦးတည်ရာတစ်ခုတွင် ထွက်ပေါ်လာသော အလင်းရောင် ကို ရှာဖွေတိုင်းတာသည်။ ထိုကိရိယာသည် စွမ်းအင် 0.5 မှ 12 MeV ရှိ အီလက်ထရွန်များ ကို မှတ်တမ်းတင်ပေးသည်။<ref name="NSSDCTRD">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-05|title= Jovian Trapped Radiation|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 27 October 2011|archive-url= https://web.archive.org/web/20111027060214/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-05}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' R. Fillius / University of California San Diego</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} *<small>'''Data:''' [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/particle/trd/ NSSDC data archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151024040800/http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/particle/trd/ |date=24 October 2015 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | Meteoroid Detectors |- | [[File:Pioneer 10-11 - P56 - fx.jpg|150px]] | ပင်မ ပန်းကန်ပြားပုံစံ အင်တင်နာ၏ နောက်ဘက်တွင် တပ်ဆင်ထားသော ဖိအားပေးထားသည့် ဆဲလ် detector ၁၂ ခု သည် အာကာသအတွင်းရှိ သေးငယ်သော ဥက္ကာခဲအမှုန်များ ဝင်တိုက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်မှုများကို မှတ်တမ်းတင်သည်။<ref name="NSSDCMD">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-04|title= Meteoroid Detectors|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 18 June 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160618232249/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-04}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' William Kinard / NASA Langley Research Center</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} *<small>'''Data:''' [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/datasetSearch.do?spacecraft=Pioneer%2010&experiment=Meteoroid%20Detectors NSSDC data archive list] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121005062209/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/datasetSearch.do?spacecraft=Pioneer%2010&experiment=Meteoroid%20Detectors |date=5 October 2012 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | Asteroid/Meteoroid Detector ('''AMD''') |- | [[File:Pioneer 10-11 - P55b - fx.jpg|150px]] | Meteoroid-Asteroid Detector သည် ပုံရိပ်ဖော်ခြင်းမပြုသော တယ်လီစကုပ် (non-imaging telescopes) ၄ ခု ဖြင့် အာကာသအတွင်းသို့ စောင့်ကြည့်ပြီး၊ အနီးအနားရှိ ဖုန်မှုန့်အမှုန်ငယ်များမှသည် အဝေးရှိ အရွယ်အစားကြီးမားသော Asteroid များအထိ အရာဝတ္ထုများကို ခြေရာခံစောင့်ကြည့်သည်။<ref name="NSSDCAMD">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-03|title= Asteroid/Meteoroid Astronomy|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 17 June 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160617203009/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-03}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' Robert Soberman / General Electric Company</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} *<small>'''Data:''' [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/asteroid_meteoroid_astronomy/ NSSDC data archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111029195802/http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/asteroid_meteoroid_astronomy/ |date=29 October 2011 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | Ultraviolet Photometer |- | [[File:Pioneer 10-11 - P57a - fx.jpg|150px]] | [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]ကို တိုင်းတာစောင့်ကြည့်ပြီး အာကာသအတွင်းနှင့် ဂျူပီတာပေါ်တွင်ရှိသော [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]နှင့် [[ဟီလီယမ်]] ပမာဏများ ကို သတ်မှတ်တွက်ချက်သည်။<ref name="NSSDCUVP">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-06|title= Ultraviolet Photometry|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 18 June 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160618220838/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-06}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' Darrell Judge / University of Southern California</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} *<small>'''Data:''' [http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Ultraviolet_Photometer PDS/PPI data catalog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720074458/http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Ultraviolet_Photometer |date=20 July 2011 }}, [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/uv/ NSSDC data archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111029195830/http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/uv/ |date=29 October 2011 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | Imaging [[:en:Polarimeter|Photopolarimeter]] ('''IPP''') |- | [[File:Pioneer 10-11 - P60 - fx.jpg|150px]] | Imaging Experiment သည် အာကာသယာဉ်၏ လည်ပတ်မှု (spin) ကို အသုံးပြုပြီး တယ်လီစကုပ်ငယ်တစ်ခုကို ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်တစ်လျှောက် အကျယ် 0.03 ဒီဂရီသာရှိသော ကျဉ်းမြောင်းသည့် အစင်းလိုက် (narrow strips) ဖြင့် စကင်ဖတ်ကြည့်ရှုစေသည်။ ထိုသို့ကြည့်ရှုရာတွင် အနီရောင်အလင်းနှင့် အပြာရောင်အလင်း တို့ကို အသုံးပြုသည်။ ထိုသို့ရရှိလာသော အစင်းလိုက်အချက်အလက်များကို နောက်ပိုင်းတွင် ပြန်လည်လုပ်ဆောင် (process) ပြီး ဂြိုဟ်၏ မြင်ရသော ပုံရိပ် (visual image) တစ်ခုအဖြစ် ပေါင်းစပ်ဖန်တီးသည်။<ref name="NSSDCIPP">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-07|title= Imaging Photopolarimeter (IPP)|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 19 January 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20170119030845/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-07}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' Tom Gehrels / University of Arizona</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} *<small>'''Data:''' [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/datasetSearch.do?spacecraft=Pioneer%2010&experiment=Imaging%20Photopolarimeter%20%28IPP%29 NSSDC data archive list] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121005062225/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/datasetSearch.do?spacecraft=Pioneer%2010&experiment=Imaging%20Photopolarimeter%20(IPP) |date=5 October 2012 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | Infrared Radiometer |- | [[File:P58 - fx.jpg|150px]] | ဂျူပီတာဂြိုဟ် တိမ်တိုက်များ၏ အပူချိန်နှင့် ဂျူပီတာမှ ထုတ်လွှတ်နေသော အပူစွမ်းအင်ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို ပေးစွမ်းသည်။<ref name="NSSDCIRR">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-08|title= Infrared Radiometers|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 18 June 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160618104524/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-08}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' Andrew Ingersoll / California Institute of Technology</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} |- | | ---- |} ==မစ်ရှင် ရာဇဝင်== ===ပစ်လွှတ်မှုနှင့်လမ်းကြောင်း=== {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 175 | image1 = Launch of Pioneer 10-2.jpg | alt1 = | caption1 = ပိုင်အိုနီးယား ၁ဝ ပစ်လွှတ်မှု | image2 = Pioneer 10 mission jupiter.svg | alt2 = | caption2 = ပိုင်အိုနီးယား ၁ဝ အတွင်းဂြိုဟ်များဆိုင်ရာ ခရီးစဉ် }} ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ အာကာသယာဉ်ကို ၁၉၇၂ ခုနှစ် မတ်လ ၃ ရက်နေ့ 01:49:00 UTC (အမေရိကန် အရှေ့တိုင်းစံတော်ချိန် အရ မတ်လ ၂ ရက် ည ၈:၄၉ နာရီ) တွင် Cape Canaveral Launch Complex 36A မှ Atlas-Centaur လွှတ်တင်ယာဉ်ဖြင့် လွှတ်တင်ခဲ့သည်။ လွှတ်တင်ယာဉ်၏ တတိယအဆင့်မှာ ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်းအတွက် အထူးတီထွင်ထားသော Star-37E ဖြစ်ပြီး TE-M-364-4 solid-propellant rocket motor ကို အသုံးပြုထားသည်။ ၎င်းသည် တွန်းအား 67 kilonewtons (15,000 lbf) ခန့် ထုတ်ပေးနိုင်ပြီး အာကာသယာဉ်ကို စတင်ချိန်တွင် တစ်မိနစ်လျှင် ၃၀ ကြိမ် (30 rpm) လှည့်ပတ်စေခဲ့သည်။ လွှတ်တင်ပြီး မိနစ် ၂၀ ခန့်အကြာတွင် အာကာသယာဉ်၏ boom တံ ၃ ခုကို ဖြန့်ထုတ်လိုက်ရာ လှည့်ပတ်နှုန်းသည် 4.8 rpm သို့ လျော့ကျသွားပြီး မစ်ရှင်တစ်လျှောက်လုံး ထိုနှုန်းကို ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ လွှတ်တင်ယာဉ်သည် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ ကို ၁၇ မိနစ်ကြာ အရှိန်မြှင့်ပေးခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် အမြန်နှုန်း 51,682 km/h (32,114 mph) အထိ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ High-gain antenna မှတစ်ဆင့် ဆက်သွယ်မှုရရှိပြီးနောက် အာကာသယာဉ်ပေါ်ရှိ သိပ္ပံဆိုင်ရာ ကိရိယာအချို့ကို စမ်းသပ်ရန် စတင်ဖွင့်ပေးခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် ကမ္ဘာ၏ ဓါတ်ရောင်ခြည်ခါးပတ် (radiation belt) များကို ဖြတ်သန်းနေခဲ့သည်။ လွှတ်တင်ပြီး မိနစ် ၉၀ ခန့်အကြာတွင် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် ကမ္ဘာနှင့် အခြားဂြိုဟ်များကြားရှိ အာကာသ (interplanetary space) သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၁ နာရီ အကြာတွင် လကို ဖြတ်ကျော်ခဲ့ပြီး ထိုအချိန်တွင် လူသားတို့ ဖန်တီးခဲ့သမျှ အရာဝတ္ထုများအနက် အမြန်ဆုံးအရာဝတ္ထု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လွှတ်တင်ပြီး ၂ ရက် အကြာတွင် သိပ္ပံကိရိယာများကို စတင်အသုံးပြုခဲ့ပြီး ပထမဆုံးအနေဖြင့် cosmic ray telescope ကို ဖွင့်ခဲ့သည်။ လွှတ်တင်ပြီး ၁၀ ရက် အတွင်း သိပ္ပံကိရိယာအားလုံးကို အသုံးပြုနိုင်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ခရီးစဉ်၏ ပထမဆုံး ၇ လ အတွင်း ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် လမ်းကြောင်းပြင်ဆင်မှု (course correction) ၃ ကြိမ် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အာကာသယာဉ်၏ ကိရိယာများကို စစ်ဆေးနေစဉ် photometer များက ဂျူပီတာဂြိုဟ်အား လေ့လာခဲ့သည်။ အခြားကိရိယာများက ကော့စမစ်ရောင်ခြည်၊ သံလိုက်စက်ကွင်းနှင့် နေလေ (solar wind) များကို တိုင်းတာခဲ့ကြသည်။ ထိုကာလအတွင်း အရေးကြီးဆုံး ချို့ယွင်းမှုတစ်ခုမှာ Canopus sensor ပျက်သွားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အာကာသယာဉ်၏ ဦးတည်ချက်ကို Sun sensor ၂ ခု အသုံးပြု၍ ထိန်းသိမ်းခဲ့ရသည်။ Interplanetary medium အတွင်း ခရီးဆက်နေစဉ် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် interplanetary helium atoms များကို ပထမဆုံးအကြိမ် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည့် မစ်ရှင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် solar wind အတွင်းရှိ စွမ်းအင်မြင့် အလူမီနီယမ်နှင့် ဆိုဒီယမ် အိုင်းယွန်းများကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လအစောပိုင်းတွင် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် အကွာအဝေး 2.2 AU (ခန့်မှန်းအားဖြင့် ၃၃၀ မီလီယံ ကီလိုမီတာ သို့မဟုတ် ၂၀၀ မီလီယံ ) မှနေ၍ ၁၉၇၂ ဩဂုတ်လတွင် နေမုန်တိုင်း (Solar Storm) များကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော solar shock wave ကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဤအချက်အလက်များသည် heliophysics သုတေသနအတွက် အလွန်တန်ဖိုးရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၅ ရက်တွင် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] နှင့် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]ကြားရှိ [[ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်]]ထဲသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သော ပထမဆုံး အာကာသယာဉ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မစ်ရှင်စီမံသူများက ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်ကို အန္တရာယ်ကင်းစွာ ဖြတ်သန်းနိုင်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားခဲ့ကြသည်။ ထိုအချိန်က သိရှိထားသည့် [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား]]များအနက် အနီးဆုံးဖြတ်သန်းရမည့် အရာနှင့်ပင် အကွာအဝေး ၈.၈ မီလီယံ ကီလိုမီတာ (၅.၅ မီလီယံ မိုင်) ခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားခဲ့သည်။ ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် ၁၉၇၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂ ရက် တွင် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား 307 Nike အနီးမှလည်း ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ အာကာသယာဉ်၏ စမ်းသပ်ချက်များအရ ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်အတွင်းရှိ အရွယ်အစား ၁ မိုက်ခရိုမီတာ (μm) ထက်ငယ်သော အမှုန်များ သည် ကမ္ဘာအနီး အာကာသတွင်ရှိသည်ထက်ပင် နည်းပါးနေကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၁၀–၁၀၀ μm အရွယ်အစားရှိ ဖုန်မှုန့်အမှုန်များ၏ သိပ်သည်းဆမှာ ကမ္ဘာမှ ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၏ အပြင်ဘက်အစွန်းအထိ အတော်လေး တည်ငြိမ်နေခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၀၀ μm မှ ၁.၀ mm အရွယ်အစားရှိ အမှုန်များ၏ သိပ်သည်းဆမှာ ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်အတွင်းတွင် ၃ ဆခန့် တိုးလာခဲ့သည်။ ၁ မီလီမီတာ ထက်ကြီးသော အမှုန်များ ကိုတော့ မတွေ့ရှိခဲ့ပါ။ ထို့ကြောင့် ထိုအရွယ်အစားထက်ကြီးသော အရာဝတ္ထုများသည် ယခင်မျှော်မှန်းထားသည်ထက် အလွန်ရှားပါးကြောင်း သိရှိခဲ့ရသည်။ အရေးကြီးဆုံးမှာ ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် ကြီးမားသော အမှုန်တစ်ခုနှင့်မျှ မတိုက်မိခဲ့သောကြောင့် ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်ကို အန္တရာယ်ကင်းစွာ ဖြတ်ကျော်နိုင်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်ခန့်တွင် ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၏ အခြားဘက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref name=ns57_835_470/>{{sfn|Burgess|1982|p=32}} ===အာကာသနက်=== [[File:Pioneer10-11-wb.jpg|150px|thumb|နေစကြဝဠာအပြင်ဘက်မှ ပိုင်အိုနီးယား ၁ဝ ၏ အနုပညာရှင်လက်ရာ]] ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကို စူးစမ်းလေ့လာခဲ့ပြီးနောက် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ပတ်လမ်းကိုလည်းကောင်း၊ ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]၏ ပတ်လမ်းကိုလည်းကောင်း ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။<ref name=prd65_8/> ၁၉၈၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]၏ ပတ်လမ်းကို ဖြတ်သန်းခဲ့ပြီး နေအဖွဲ့အစည်း၏ အဓိကဂြိုဟ်ကြီးများ၏ ပတ်လမ်းကြောင်းများထက် ကျော်လွန်သွားသည့် ပထမဆုံး လူလုပ်အရာဝတ္ထု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အာကာသယာဉ်သည် ထိုရက်စွဲနောက်ပိုင်းတွင်လည်း အသုံးဝင်သော အချက်အလက်များကို ဆက်လက်ပေးပို့နေခဲ့သော်လည်း နေမှ အကွာအဝေး အက္ခရာသင်္ကေတယူနစ် ၆၇ AU (ကီလိုမီတာ ၁၀ ဘီလီယံ / မိုင် ၆.၂ ဘီလီယံ) ကွာဝေးသော ၁၉၉၇ ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ခရီးစဉ်ကို တရားဝင် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ မှ တယ်လီမီထရီ (telemetry) အချက်အလက်များကို နောက်ဆုံး အောင်မြင်စွာ လက်ခံရရှိခဲ့သည်မှာ ၂၀၀၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်း ရရှိသော စည်းချက်လှိုင်းများကို ဖမ်းယူရရှိနိုင်သေးသော်လည်း အသုံးဝင်သည့် အချက်အလက်များကို ပေးစွမ်းနိုင်ရန် အလွန်ပင် အားနည်းလွန်းသွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ အာကာသယာဉ်ထံမှ နောက်ဆုံး [[ရေဒီယိုလှိုင်း]]ကို ကမ္ဘာမှ အကွာအဝေး ၈၀ AU (ကီလိုမီတာ ၁၂ ဘီလီယံ / မိုင် ၇.၄ ဘီလီယံ) ခန့် ကွာဝေးသည့် ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် လက်ခံရရှိခဲ့သည်။ ထိုအာကာသယာဉ်ကို ဆက်သွယ်ရန် နောက်ထပ် ကြိုးပမ်းမှုများမှာ မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ နောက်ဆုံး အဆက်အသွယ်လုပ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုကို ၂၀၀၆ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း မည်သည့် တုံ့ပြန်မှုမျှ မရရှိခဲ့ပေ။<ref name=lakdawalla2006/> အာကာသယာဉ်၏ ရေဒီယိုအိုင်ဆိုတုပ် အပူလျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက် (RTG) ၏ ထွက်ရှိမှုဓာတ်အားသည် ထုတ်လွှင့်စက်ကို မောင်းနှင်ရန် လိုအပ်သည့် ပမာဏအောက် လျှော့နည်းသွားခဲ့ပြီဟု နာဆာက ကောက်ချက်ချခဲ့ပြီး နောက်ထပ် ဆက်သွယ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများကို ပြုလုပ်ခြင်း မရှိတော့ပေ။{{sfn|Angelo|2007|p=221}} === အချိန်ဇယား === {| |- ! colspan="2" | ပျံသန်းသွားသည့် အချိန်ဇယား |- | {| class="wikitable" |- ! scope="col" style="width:100px;"| နေ့စွဲ ! ဖြစ်ရပ် |- | {{center|၁၉၇၂-၀၃-၀၃}} | အာကာသယာဉ်အား ပစ်လွှတ်ခဲ့သည် |- | {{center|၁၉၇၂-၀၆-}} | [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]ပတ်လမ်းအား ဖြတ်သွား |- | {{center|၁၉၇၂-၀၇-၁၅}} | ဥက္ကာခဲခါးပတ်သို့ ဝင်ရောက် |- | {{center|၁၉၇၂-၀၇-၁၅}} | [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]အား စတင်လေ့လာ {| class="wikitable" |- ! scope="col" style="width:100px;"| နေ့စွဲ ! scope="col" style="width:230px;"| ဖြစ်ရပ် |- | {{center|'''၁၉၇၃-၁၂-၀၃'''}} | '''[[ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|ဂျူပီတာမိသားစု]]နှင့် အနီးကပ်တွေ့ဆုံလေ့လာမှု စတင်ခဲ့သည်။''' |- | {{center|12:26:00}} | [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကလက်စတို]]၏အနီးမှ 1,392,300 km (865,100 mi) အကွာအဝေးဖြင့် ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ |- | {{center|13:56:00}} | [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂျန်နမိတ်]]၏အနီးမှ 446,250 km (277,290 mi) အကွာအဝေးဖြင့် ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ |- | {{center|19:26:00}} | [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]]၏အနီးမှ 321,000 km (199,000 mi) အကွာအဝေးဖြင့် ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ |- | {{center|22:56:00}} | [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]]၏အနီးမှ 357,000 km (222,000 mi) အကွာအဝေးဖြင့် ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ |- | {{center|'''၁၉၇၃-၁၂-၀၄'''}} | |- | {{center|02:26:00}} | ဂျူပီတာနှင့် အနီးဆုံးအကွာအဝေး သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး 200,000 km (120,000 mi) အကွာတွင် ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ |- | {{center|02:36:00}} | ဂျူပီတာ၏ အီကွေတာပြင် (equator plane) ကို ဖြတ်ကျော်ခဲ့သည်။ |- | {{center|02:41:45}} | အိုင်အို ရေဒီယိုပိတ်ကွယ်မှုသို့ ဝင်ရောက် |- | {{center|02:43:16}} | အိုင်အို ရေဒီယိုပိတ်ကွယ်မှုမှ ထွက်လာ |- | {{center|03:42:25}} | ဂျူပီတာ ရေဒီယိုပိတ်ကွယ်မှုသို့ ဝင်ရောက် |- | {{center|03:42:25}} | ဂျူပီတာ အရိပ်သို့ ဝင်ရောက် |- | {{center|04:15:35}} | ဂျူပီတာ ရေဒီယိုပိတ်ကွယ်မှုမှ ထွက်လာ |- | {{center|04:47:21}} | ဂျူပီတာ အရိပ်မှ ထွက်လာ |- | {{center|'''၁၉၇၄-၀၁-၀၁'''}} | '''အစီစဉ် ရပ်တန့်''' |} |- | {{center|၁၉၇၄-၀၁-၀၁}} | ပိုင်အိုနီးယား ကြယ်တာရာခရီး စတင် |} {| class="wikitable" |- ! colspan="2" scope="col" style="width:460px;"| ပို၍ |- | scope="col" style="width:100px;" | {{center|၁၉၇၅-၀၂-၁၀}} | scope="col" style="width:350px;"| အမေရိကန် စာတိုက်ဌာနသည် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ ကို ဂုဏ်ပြုဖော်ပြထားသည့် အမှတ်တရစာပို့တံဆိပ်တစ်မျိုးကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ [[:File:Pioneer Jupiter 1975 Issue-10c.jpg|''('''ပုံကြည့်ရန်''')'']]. |- | {{center|၁၉၈၃-၀၄-၂၅}} | [[ပလူတို]]၏ ပတ်လမ်းကို ဖြတ်ကျော်ခဲ့သည်။ (ပလူတို၏ ပတ်လမ်းသည် ပုံမှန်မဟုတ်သောကြောင့် ထိုကာလအတွင်း ပလူတိုသည် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]ထက် နေနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော အနေအထားတွင် ရှိခဲ့သည်။)<ref>{{cite news|url=http://partners.nytimes.com/library/national/science/042683sci-nasa-neptune.html|title=Pioneer 10 Pushes Beyond Goals, Into the Unknown|last=Wilford|first=John Noble|date=April 26, 1983|work=The New York Times|accessdate=13 June 2011}}</ref> |- | {{center|၁၉၈၃-၀၆-၁၃}} | [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]၏ ပတ်လမ်းကို ဖြတ်ကျော်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်သည် နေမှ အဝေးဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်သောကြောင့် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် နေအဖွဲ့အစည်းမှ ထွက်ခွာရန် စတင်ခဲ့သော ပထမဆုံး လူသားတို့ ဖန်တီးထားသည့် အရာဝတ္ထု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://solarsystem.nasa.gov/missions/profile.cfm?Sort=Chron&MCode=Pioneer_10&StartYear=1970&EndYear=1979&Display=ReadMore|title=Pioneer 10|work=Solar System Exploration|publisher=[[NASA]]|accessdate=13 June 2011|archivedate=5 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121005075426/http://solarsystem.nasa.gov/missions/profile.cfm?Sort=Chron&MCode=Pioneer_10&StartYear=1970&EndYear=1979&Display=ReadMore}}</ref> |- | {{center|၁၉၉၇-၀၃-၃၁}} | မစ်ရှင်ကို အဆုံးသတ်ခဲ့သော်လည်း အာကာသယာဉ်ထံမှ Telemetry ဒေတာများကို ဆက်လက်ရယူမှတ်တမ်းတင်နိုင်ရန် ဆက်သွယ်မှုကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။<ref name="Voyager passes">{{cite web |url=http://www-pw.physics.uiowa.edu/pioneer/update.html |title=Update on Pioneer 10 |last1=Allen |first1=J. A. Van |date=February 17, 1998 |publisher=University of Iowa |accessdate=2011-01-09}}</ref> |- | {{center|၁၉၉၈-၀၂-၁၇}} | [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၁]] သည် နေမှ အဝေးဆုံးရောက်ရှိနေသော လူသားတို့ ဖန်တီးထားသည့် အရာဝတ္ထုအဖြစ် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ ကို ကျော်လွန်သွားခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ သည် နေမှ ၆၉.၄၁၉ AU အကွာအဝေးသို့ ရောက်ရှိနေပြီဖြစ်သည်။<ref name="Voyager passes" /> |- | {{center|၂၀၀၂-၀၃-၀၂}} | Telemetry အချက်အလက်များကို နောက်ဆုံးအကြိမ် အောင်မြင်စွာ လက်ခံရရှိခဲ့ခြင်း။ အကွာအဝေး ၇၉.၈၃ AU မှနေ၍ အနှောင့်အယှက်မရှိသော ဒေတာများကို ၃၉ မိနစ်ကြာ လက်ခံရရှိခဲ့သည်။<ref name="EoM">{{cite web |url=http://www-pw.physics.uiowa.edu/pioneer/farewell.html |title=Update on Pioneer 10 |last1=Allen |first1=J. A. Van |date=February 20, 2003 |publisher=University of Iowa |accessdate=2011-01-09}}</ref> |- | {{center|၂၀၀၂-၀၄-၂၇}} | Telemetry အချက်အလက်များကို နောက်ဆုံးအကြိမ် အောင်မြင်စွာ လက်ခံရရှိခဲ့ခြင်း။ အကွာအဝေး 80.22 AU မှနေ၍ အနှောင့်အယှက်မရှိသော ဒေတာများကို ၃၃ မိနစ်ကြာ လက်ခံရရှိခဲ့သည်။<ref name="EoM" /> |- | {{center|2၂၀၀၃-၀၁-၂၃}} | အာကာသယာဉ်ထံမှ နောက်ဆုံးအချက်ပြမှုကို လက်ခံရရှိခဲ့သည်။ ထိုအချက်ပြမှု၏ အားမှာ အလွန်အားနည်းနေပြီး၊ ထို့နောက် ရရှိလာသော အချက်ပြမှုများမှာလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်ရုံမျှသာ အားရှိတော့သည်။<ref name="EoM" /> |- | {{center|၂၀၀၃-၀၂-၀၇}} | အာကာသယာဉ်အား ဆက်သွယ်မရခဲ့ပါ<ref name="EoM" /> |- | {{center|၂၀၀၅-၁၂-၃၀}} | ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် 89.7 AU အကွာအဝေးသို့ ရောက်ရှိနေမည်ဟု ခန့်မှန်းထားပြီး၊ ၎င်း၏ ရွေ့လျားနှုန်းမှာ တစ်စက္ကန့်လျှင် ၁၂.၅၁ ကီလိုမီတာခန့် ဖြစ်သည်။ ထိုအမြန်နှုန်းသည် [[အလင်းအလျင်]]၏ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် 0.000041 ဆ သာ ရှိသည်။ |- | {{center|၂၀၀၉-၁၀-}} | ခန့်မှန်းတွက်ချက်မှုများအရ ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် 100 AU အကွာအဝေးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီဟု ဆိုသည်။ ထိုအချိန်တွင် အာကာသယာဉ်သည် အနီးဆုံးကြယ်ဖြစ်သော [[ပရိုဆီမာ စင်တောရိ]]ထံမှ 271,000 AU ခန့် အကွာအဝေးတွင် ရှိနေမည်ဖြစ်သည်။<ref name=nearest_star/> |}<ref name="PionOdys">{{cite book |title=SP-349/396 PIONEER ODYSSEY |last=Fimmel |first=R. O. |coauthors=W. Swindell, and E. Burgess |year=1974 |publisher=NASA-Ames Research Center |isbn=SP-349 |url=http://history.nasa.gov/SP-349/ch8.htm |accessdate=2011-01-09 |archive-date=12 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112070819/http://history.nasa.gov/SP-349/ch8.htm |url-status=dead }}</ref>{{rp|61-94}}<ref name='PDSOverview'>{{cite web | url = http://starbrite.jpl.nasa.gov/pds/viewMissionProfile.jsp?MISSION_NAME=PIONEER+10 | title = Pioneer 10 Mission Information | accessdate = 2011-01-23 | archivedate = 21 July 2011 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110721052956/http://starbrite.jpl.nasa.gov/pds/viewMissionProfile.jsp?MISSION_NAME=PIONEER%2010 }}</ref><ref name="DMuller">{{cite web |url=http://www.dmuller.net/spaceflight/mission.php?mission=pioneer10&appear=black&showimg=yes |title=Pioneer 10 Full Mission Timeline |last1=Muller |first1=Daniel |year=2010 |publisher=Daniel Muller |accessdate=2011-01-09 |archive-date=23 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723095322/http://www.dmuller.net/spaceflight/mission.php?mission=pioneer10&appear=black&showimg=yes }}</ref> |} ===ပိုင်အိုနီးယား သတ္တုပြား=== [[File:Pioneer10-plaque tilt.jpg|right|thumb|ပိုင်အိုနီးယား သတ္တုပြား]] [[ကားလ် ဆေဂန်]]၏{{sfn|Dyer|1998|p=302}} တိုက်တွန်းတောင်းဆိုမှုဖြင့် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ နှင့် ပိုင်အိုနီးယား ၁၁ အာကာသယာဉ်နှစ်စင်းတွင် 152 × 229 mm (6.0 × 9.0 လက်မ) အရွယ်အစားရှိသော ရွှေရောင် anodized ပြုလုပ်ထားသည့် အလူမီနီယမ်ပြား (plaque) တစ်ပြားစီကို တပ်ဆင်ထားသည်။ ဤပြားများကို အာကာသယာဉ်တစ်စင်းစင်းအား တစ်နေ့နေ့တွင် အခြားဂြိုဟ်စနစ်မှ ဉာဏ်ရည်ရှိသက်ရှိများ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပါက ကမ္ဘာနှင့် လူသားတို့၏ မူလအစကို သိရှိနိုင်စေရန် ရည်ရွယ်၍ ထည့်သွင်းထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref name=Sagan1972/> ထိုသတ္တုပြားပေါ်တွင် လူသားအမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီးတို့၏ ကိုယ်လုံးတီးပုံများအပြင် အာကာသယာဉ်သည် မည်သည့်နေရာမှ စတင်လာသည်ကို ဖော်ပြပေးနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ထားသော သင်္ကေတများ အများအပြားကိုလည်း ထည့်သွင်းရေးဆွဲထားသည်။ ထိုသတ္တုပြားကို အာကာသယာဉ်၏ အင်တင်နာထောက်တံများ (antenna support struts) တွင် တပ်ဆင်ထားပြီး ကြယ်များကြားရှိ အာကာသအတွင်းမှ ဖုန်မှုန့်အမှုန်များ (interstellar dust) ကြောင့် ထိခိုက်ပျက်စီးမှုကို အနည်းငယ်ကာကွယ်ပေးနိုင်ရန်လည်း ရည်ရွယ်ထားသည်။<ref name=plaque/> ==လက်ရှိ အခြေနေ== [[File:Pio10 8feb2012.jpg|thumb|right|160 px|၂ဝ၁၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့၊ ပိုင်အိုနီးယား ၁ဝ အာကာသယာဉ်၏ တည်နေရာ]] ၂ဝ၁၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် ပိုင်အိုနီးယား ၁ဝ သည် ကမ္ဘာမြေမှ ၁ဝ၆.၆၉၆ [[AU]]အကွာ၊ နေမှ ၁ဝ၆.၆၇၆[[AU]] အကွာသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး နေနှင့်နှိုင်းကာ တစ်စက္ကန့်လျင် ၁၂.ဝ၃၇ ကီလိုမီတာ (တစ်နာရီလျင် မိုင်ပေါင်း ၂၆၉၃ဝ)၊ တစ်နှစ်လျင် ၂.၅၃၉ [[AU]] နှုန်းဖြင့် ပျံသန်းလျက်ရှိသည်။ ပိုင်အိုနီးယား ၁ဝ သို့ နေရောင်ခြည်ရောက်ရှိရန် ၁၄.၇၉ နာရီကြာမြင့်မည်ဖြစ်သည်။ အာကာသယာဉ်မှ နေမင်း၏ တောက်ပနှုန်းသည် -၁၆.၆ ဖြစ်သည်။ ပိုင်အိုနီးယား ၁ဝ သည် ကြယ်စုတန်း တောရပ်ဆီသို့ ဦးတည်နေသည်။ အကယ်၍ အနှောက်အယှက်မရှိပါက ပိုင်အိုနီးယား ၁ဝ နှင့် ညီအစ်မ ပိုင်အိုနီးယား ၁၁ တို့သည် ဗွိုင်ယေဂျာ အာကာသယာဉ်နှင့် ပူးပေါင်းကာ ကြယ်တာရာခရီးအား ဆက်လက်ပြီး ပျံသန်းပါလိမ့်မည်။ ယာဉ်လမ်းကြောင်းသည် Aldebaran ဆိုသည့်ကြယ်ဆီသို့ ဦးတည်နေသည်။ ယင်းကြယ်သည် [[အလင်းနှစ်]] ၆၈ နှစ်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ အကယ်၍ ယင်းကြယ်သည် အလျင်သုညရှိမည်ဆိုပါက ယာဉ်အနေဖြင့် ထိုကြယ်ဆီသို့ ရောက်ရှိရန် နှစ်သိန်းပေါင်း ၂ ခုကြာမြင့်ပေလိမ့်မည်။ == အခြား ကြည့်ရန် == * [[ ကာစီနီ-ဟိုင်ဂင်အာကာသယာဉ်]] * [[New Horizons]], Jupiter flyby * [[ပိုင်အိုးနီးယား ၁၁]] * [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ ]] & [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]], Jupiter flybys == ကျမ်းကိုး == {{Reflist|2|refs= <ref name=prd65_8>{{cite journal | last=Anderson | first=John D. | coauthors=''et al'' | title=Study of the anomalous acceleration of Pioneer 10 and 11 | journal=Physical Review D | volume=65 | issue=8 | month=April | year=2002 | doi=10.1103/PhysRevD.65.082004 | bibcode=2002PhRvD..65h2004A |arxiv = gr-qc/0104064 }}</ref> <ref name=nearest_star>{{cite web | title=Cosmic Distance Scales - The Nearest Star | url=http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/cosmic/nearest_star_info.html | publisher=NASA | accessdate=2011-06-07 | archive-date=4 June 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120604062344/http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/cosmic/nearest_star_info.html }}</ref> <ref name=lakdawalla2006>{{cite web | first=Emily | last=Lakdawalla | date=March 6, 2006 | title=The final attempt to contact Pioneer 10 | publisher=The Planetary Society | url=http://www.planetary.org/blog/article/00000477/ | accessdate=2011-06-07 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20060616131231/http://www.planetary.org/blog/article/00000477/ | archivedate=16 June 2006 }}</ref> <ref name=NSSDCHVM>{{cite web | first=Edward J. | last=Smith | url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-01 | title=Magnetic Fields |publisher =NASA / National Space Science Data Center | accessdate=2011-02-19 }}</ref> <ref name="plaque">{{cite web | author1= Richard O. Fimmel | author2= James A. van Allen | author3= Eric Burgess | title= The Plaque | url= https://space.physics.uiowa.edu/pioneer/other/plaque.html | publisher= [[NASA]] | access-date= 29 April 2023 }} </ref> <ref name=ns57_835_470>{{cite journal | author=Staff | date=March 1, 1973 | title=Pioneer 10 beats the asteroid belt | page=470 | journal=New Scientist | volume=57 | issue=835 | publisher=New Scientist Publications | url=http://books.google.com/books?id=fmip1KhHnrUC&pg=PA470 }}{{Dead link|date=October 2023 }}</ref> <ref name="Sagan1972">{{cite journal | doi= 10.1126/science.175.4024.881 | title= A Message from Earth | author1= Carl Sagan | author2= Linda Salzman Sagan | author3= Frank Drake | name-list-style= amp | journal= [[:en:Science (journal)|Science]] | volume= 175 | issue= 4024 | pages= 881–884 | date= 25 February 1972 | pmid= 17781060 | bibcode= 1972Sci...175..881S }} </ref> }} == ပြင်ပ လင့်များ == * [http://www.nasa.gov/centers/ames/missions/archive/pioneer.html Pioneer Project Archive Page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110815233221/http://www.nasa.gov/centers/ames/missions/archive/pioneer.html |date=15 August 2011 }} * [http://solarsystem.nasa.gov/missions/profile.cfm?MCode=Pioneer_10 Pioneer 10 Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070801221338/http://solarsystem.nasa.gov/missions/profile.cfm?MCode=Pioneer_10 |date=1 August 2007 }} by [http://solarsystem.nasa.gov NASA's Solar System Exploration] * [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1972-012A NSSDC Pioneer 10 page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170214222149/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1972-012A |date=14 February 2017 }} * [http://www.cnn.com/2002/TECH/space/12/18/pioneer.contact/index.html A distant Pioneer whispers to Earth] - CNN article, December 19, 2002 * [https://web.archive.org/web/20060101031205/http://www.planetary.org/programs/projects/pioneer_anomaly/update_200511.html 2005 Pioneer Anomaly Conference] - Mentions March 4, 2006 Contact Attempt [[ကဏ္ဍ:ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း]] [[ကဏ္ဍ:ဂျူပီတာဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ]] [[Category:နာဆာ စီမံကိန်းများ]] rfnchf4rx2ecc2vqq3v1l80letur8aq 1056839 1056836 2026-10-08T19:07:31Z Dr Lotus Black 31011 /* ပြင်ပ လင့်များ */ 1056839 wikitext text/x-wiki {{Infobox spacecraft | Name = ''ပိုင်အိုနီးယား ၁၀'' | Image = [[File:Pioneer 10-11 spacecraft.jpg|frameless]] | Caption = ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ | Organization = ARC / [[နာဆာ]] | Major_Contractors = TRW | Mission_Type = ဖြတ်သန်းပျံသန်း | Flyby_Of = [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] <!--<small>({{Release date and age|1973|12|3}})</small>--> | Launch = 1972-03-02 01:49:00 [[Coordinated Universal Time|UTC]] <br><small>({{For year month day| year=1972| month=03| day=03}} အကြာက)</small> | Launch_Vehicle = Atlas-Centaur/TE364-4 | Launch_Site = Cape Canaveral Air Force Station Space Launch Complex 36|Space Launch Complex 36A <br>Cape Canaveral Air Force Station | Mission_Duration = March 2, 1972 – January 23, 2003<br> <small>(30 years, 10 months, 22 days)</small><br> <small>(lost communication)</small> | MissionHighlight = Jupiter flyby <br>{{pad|1em}}''(completed 1974-01-01)'' <br>Interstellar mission <br>{{pad|1em}}''(completed 1997-03-31)'' | NSSDC_ID = 1972-012A | Webpage = [http://web.archive.org/web/20041105100336/spaceprojects.arc.nasa.gov/Space_Projects/pioneer/PNhome.html Pioneer Project website]<small>(archived)</small><br> [http://www.nasa.gov/mission_pages/pioneer/ NASA Archive page] | Mass = {{convert|258|kg|lb|abbr=on}} | Power = 155.0 W (4 Radioisotope thermoelectric generator|SNAP-19 RTGs) }} '''ပိုင်အိုနီးယား ၁၀''' အာကာသယာဉ်သည် [[ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း]]၏ တစိတ်တပိုင်းဖြစ်ပြီး ၂၅၈ ကီလိုဂရမ်အလေးချိန်ရှိသည့် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေး စက်ရုပ်ယာဉ်ဖြစ်သည်။ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]သို့ ပထမဆုံးခရီးနှင်ခဲ့ပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]မှ လွတ်မြောက်အလျင်ဖြင့်ထွက်ခွာနိုင်ခဲ့သော ပထမဆုံးယာဉ်ဖြစ်သည်။ စီမံကိန်းကို အမေရိကန်အမျိုးသားလေကြောင်းနှင့်အာကာသစီမံမှုအဖွဲ့ ([[နာဆာ]])၏ အမ်းစ်သုတေသနဌာနက ကိုင်တွယ်ခဲ့ပြီး TRW Inc က ယာဉ်ကို ပုံစံထုတ်ခဲ့သည်။ ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ ကို အချင်း၂.၇၄ မီတာရှိသည့်စလောင်း၊ ယင်းတွင်ဆက်စပ်တပ်ဆင်ထားသည့် ဆဌဂံပုံကိုယ်ထည်၊ ဖမ်းယူမှုမြင့်မားသည့် အင်တင်နာချောင်းကြီးတစ်ချောင်းတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ လိုအပ်သည့်စွမ်းအင်ကို ရေဒီယိုအိုင်ဆိုတုပ် အပူလျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်စက်လေးခုပေါင်းမှ စတင်ပစ်လွှတ်ချိန်တွင် ၁၅၅ ဝပ်ရရှိသည်။ ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ ကို ၁၉၇၂ခုနှစ် မတ်လ၂ရက်နေ့တွင် ဖလော်ရီဒါရှိ ကိပ်ကာနီဗယ်အာကာသလွှတ်တင်ရေးစခန်းမှလွှတ်တင်ခဲ့သည်။ ဇွန် ၁၅ ရက်နေ့တွင် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများပတ်လမ်းကိုဖြတ်သွားသော ပထမဆုံးအာကာသယာဉ် ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၇၃၊ နိုဝင်ဘာ ၆ ရက်မှစတင်၍ ကီလိုမီတာ၂၅ သန်းအကွာအဝေးမှ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ဓာတ်ပုံများကို စတင်ပေးပို့ခဲ့သည်။ စုစုပေါင်းဓာတ်ပုံ ၅၀၀ ကျော်ပေးပို့ခဲ့သည်။ ၁၉၇၃၊ ဒီဇင်ဘာတွင် ဂြိုဟ်နှင့်အနီးဆုံး ၁၃၂, ၂၅၂ ကီလိုမီတာအကွာသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ခရီးစဉ်တွင် ယာဉ်ပေါ်တွင် တပ်ဆင်ပေးလိုက်သော ကိရိယာများသည် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားပတ်လမ်းခါးပတ်ကွင်း၊ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]ပတ်ဝန်းကျင်၊ နေမုန်တိုင်းများ၊ အာကာသရောင်ခြည်များကိုလေ့လာနိုင်ခဲ့သည်။ ယခုအခါ နေစကြဝဠာအတွင်းအစွန်ဆုံးရှိ ဟေလီယိုစပီးယားအလွှာ (နေစကြဝဠာ နယ်နိမိတ်အစွန်)သို့ရောက်ရှိနေပြီဖြစ်သည်။ ၂၀၀၃၊ ဇန္နဝါရီ ၂၃ တွင် ကမ္ဘာမှ ကီလိုမီတာ ၁၂ ဘီလျံ (၈၀ [[AU]])အရောက်တွင် ယာဉ်ပေါ်တွင်ဓာတ်အားနည်းပါးလာမှုကြောင့် ဆက်သွယ်မှုပြတ်တောက်ခဲ့သည်။ ==စီမံကိန်းနောက်ခံ== ===သမိုင်း=== ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် နာဆာ၏ Jet Propulsion Laboratory မှ အာကာသယာဉ်နည်းပညာ အင်ဂျင်နီယာ Gary Flandro သည် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဂြိုဟ်များ ရှားရှားပါးပါး တစ်တန်းတည်း ကြုံကြိုက်မှုအပေါ် အခွင့်ကောင်းယူ၍ စူးစမ်းလေ့လာမည့် ''Planetary Grand Tour'' ခေါ် မဟာဂြိုဟ်စူးစမ်းရေး စီမံကိန်းအယူအဆကို အဆိုပြုခဲ့သည်။ ဤအယူအဆကို ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ နှောင်းပိုင်းတွင် [[ဗွိုင်ယေဂျာ စီမံကိန်း]]ဖြင့် နောက်ဆုံး၌ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ခဲ့သော်လည်း နာဆာသည် ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် အပြင်ဘက် နေအဖွဲ့အစည်းသို့ အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ် နှစ်စင်း စေလွှတ်ကာ စီမံကိန်း၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်းများကို စမ်းသပ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။{{sfn|Van Allen|2001|p=155}}{{sfn|Burrows|1990|pp=16}} James A. Van Allen ဦးဆောင်သော တိုက်တွန်းနှိုးဆော်ရေးအဖွဲ့ဖြစ်သည့် Outer Space Panel သည် အပြင်ဘက်ဂြိုဟ်များကို စူးစမ်းလေ့လာရန် သိပ္ပံနည်းကျ အကြောင်းပြချက်ဆိုင်ရာ အထောက်အထားများကို ဖော်ထုတ်ပေးခဲ့သည်။ နာဆာ၏ Goddard Space Flight Center က ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားပတ်လမ်းကြောင်း (asteroid belt) ကို ဖြတ်သန်း၍ ကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို စူးစမ်းလေ့လာမည့် "Galactic Jupiter Probes" စူးစမ်းရေးယာဉ်တစ်စုံကို အဆိုပြုခဲ့သည်။ ထိုအာကာသယာဉ်များကို ၁၃ လလျှင် သီတင်းပတ်အနည်းငယ်ခန့်သာ ကြုံကြိုက်လေ့ရှိသည့် အာကာသယာဉ် လွှတ်တင်ချိန် အခွင့်ရေးများအတွင်း ၁၉၇၂ နှင့် ၁၉၇၃ ခုနှစ်များ၌ လွှတ်တင်ရန် စီစဉ်ခဲ့ကြပြီး အဆိုပါ အခွင့်အလမ်း ကာလများ၏ ပြင်ပတွင် လွှတ်တင်မည်ဆိုပါက ဒုံးပျံလောင်စာ ပမာဏများစွာ ပိုမို လိုအပ်မည်ဖြစ်သည်။ နာဆာသည် ဤစီမံကိန်းကို ၁၉၆၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အတည်ပြုခဲ့သည်။ အာကာသယာဉ်နှစ်စင်းကို မလွှတ်တင်မီက Pioneer F နှင့် Pioneer G ဟု အမည်သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ နှင့် [[ပိုင်အိုနီးယား ၁၁]] ဟု အသီးသီး အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ၁၉၅၈ မှ ၁၉၇၈ ခုနှစ်အတွင်း လွှတ်တင်ခဲ့သော အမေရိကန်၏ လူမပါသော အာကာသခရီးစဉ်များ ဖြစ်သည့် [[ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ နှင့် ပိုင်အိုနီးယား ၁၁ တို့သည် အပြင်ဘက် နေအဖွဲ့အစည်းကို စူးစမ်းလေ့လာရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသော အဆိုပါအစီအစဉ်၏ ပထမဆုံး အာကာသယာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်များမှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်အလွန် ဂြိုဟ်ကြားစက်ဝန်း ထုထည်ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန်၊ [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား]]ပတ်လမ်းကြောင်းကို လေ့လာရန်၊ ၎င်းကို ဖြတ်သန်းသွားလာမည့် အာကာသယာဉ်များအတွက် ကြုံတွေ့နိုင်သည့် အန္တရာယ်များကို ဆန်းစစ်ရန်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်အပြင် ယင်း၏ ပတ်ဝန်းကျင်ကို စူးစမ်းလေ့လာရန် ဖြစ်သည်။ ဤခရီးစဉ်များအတွက် သိပ္ပံဆိုင်ရာ စမ်းသပ်မှု ပရောဂျက်ပေါင်း ၁၅၀ ကျော်ကို အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း ပြုလုပ်ခဲ့သော စီမံကိန်း အစည်းအဝေးများစွာမှတစ်ဆင့် ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ် စောစောပိုင်းတွင် ပြီးစီးခဲ့သည့် နောက်ဆုံး သိပ္ပံဆိုင်ရာ ကိရိယာတန်ဆာပလာ အစုံအလင်ကို ဂျူပီတာနှင့် ယင်း၏ အရံလ အတော်များများကို ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးရန်နှင့် ပိုလာရီမီထရစ် (polarimetric) တိုင်းတာမှုများ ပြုလုပ်ရန်၊ ဂျူပီတာ၏ [[အနီအောက်ရောင်ခြည်]]နှင့် [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]] လေ့လာမှုများ ပြုလုပ်ရန်၊ ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများနှင့် ဥက္ကာခဲများကို ထောက်လှမ်းရန်၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်ဝင်နေသော အမှုန်များ၏ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းပုံကို သတ်မှတ်ရန်နှင့် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]များ၊ ပလာစမာ၊ [[ကော့စမစ်ရောင်ခြည်]]များနှင့် ဆောဒီးယားခဲလ် အလင်း (zodiacal light) များကို တိုင်းတာရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အာကာသယာဉ်သည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ကွယ်သွားချိန် (occultation) အတွင်း ရေဒီယိုလမ်းကြောင်း ခြေရာခံခြင်းပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် [[ရေဒီယိုလှိုင်း]]များ လေထုကို ဖြတ်သန်းစဉ် ဖြစ်ပေါ်သည့် လှိုင်းအပြောင်းအလဲများကို ထောက်လှမ်းကာ ဂျူပီတာ လေထုဆိုင်ရာ တိုင်းတာမှုများကို ရရှိစေမည် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အာကာသယာဉ်၏ သွားလာမှုလမ်းကြောင်းကို တိကျစွာ ခြေရာခံခြင်းအားဖြင့် ဂျူပီတာနှင့် ယင်း၏ အရံလတို့၏ ဒြပ်ဆွဲအား သက်ရောက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အာကာသယာဉ်၏ သွားလာမှု လမ်းကြောင်းနှင့် အရှိန်အဟုန် အပြောင်းအလဲငယ်များကို တိုင်းတာကာ ၎င်းတို့၏ ဒြပ်ထုခန့်မှန်းချက်များကို ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုလုပ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။ ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် စီမံကိန်းကို စီမံခန့်ခွဲရန်အတွက် Goddard အစား NASA Ames Research Center ကို ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ Charles F. Hall ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်ရှိ Ames ကို ရွေးချယ်ရခြင်းမှာ ၎င်းတွင် လည်ပတ်မှုဖြင့် တည်ငြိမ်အောင် ထိန်းသိမ်းရသည့် အာကာသယာဉ်များ (spin-stabilized spacecraft) နှင့် ပတ်သက်၍ အတွေ့အကြုံရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤခရီးစဉ်သည် သိပ္ပံဆိုင်ရာ ကိရိယာများ၏ တိုင်းတာမှုကို အနှောင့်အယှက် နည်းနိုင်သမျှ နည်းပါးစေပြီး ဂြိုဟ်ကြားအာကာသအတွင်း စွမ်းဆောင်ရည်ထက်မြက်စွာ မောင်းနှင်နိုင်သော သေးငယ် ပေါ့ပါး၍ သံလိုက်ဓာတ် လွတ်ကင်းသည့် အာကာသယာဉ်တစ်စင်း လိုအပ်ခဲ့သည်။ ယင်း၏ ဒီဇိုင်းတွင် [[ပိုင်အိုနီးယား ၆]] မှ [[ပိုင်အိုနီးယား ၉]] အထိ ယခင်က စမ်းသပ်အောင်မြင်ခဲ့သည့် ဟာ့ဒ်ဝဲများကို ထည့်သွင်းအသုံးပြုခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် နာဆာသည် ခရီးစဉ်၏ အချိန်ဇယားကို မှီရန်အတွက် ယှဉ်ပြိုင်မှု လေလံပွဲများ ပြုလုပ်ခြင်းမရှိဘဲ အာကာသယာဉ် နှစ်စင်းစလုံးကို တည်ဆောက်ရန် TRW Inc. ကုမ္ပဏီအား အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၈၀ မီလီယံတန် စာချုပ်ကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ B. J. O'Brien နှင့် Herb Lassen တို့သည် အာကာသယာဉ် တပ်ဆင်ရေး တာဝန်ခံ အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ဒီဇိုင်းရေးဆွဲခြင်းနှင့် တည်ဆောက်ခြင်းတို့အတွက် လုပ်အားချိန် အလုပ်သမား နာရီပေါင်း ၂၅ မီလီယံခန့် ကုန်ကျမည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့ကြသည်။ မူလ အချိန်ဇယားကို မှီရန်အတွက် ပထမအာကာသယာဉ်သည် ၁၉၇၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဂျူပီတာသို့ ရောက်ရှိနိုင်ရေး ဖေဖော်ဝါရီ ၂၉ မှ မတ် ၁၇ ရက်အတွင်း လွှတ်တင်ရမည်ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် လွှတ်တင်ရေး အစီအစဉ်ကို ၁၉၇၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ရောက်ရှိစေရန် ပြင်ဆင်ခဲ့ကြပြီး Deep Space Network ကို အသုံးပြုနေသည့် အခြားသော ခရီးစဉ်များနှင့် ပဋိပက္ခဖြစ်မှုကို ကာကွယ်ရန်နှင့် ကမ္ဘာနှင့် ဂျူပီတာတို့ နေ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်အခြမ်းတွင် ရောက်ရှိနေမည့် ကာလကို ရှောင်ရှားရန် ဖြစ်သည်။ ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ ၏ ဘေးမှ ဖြတ်ပျံသန်းမည့် သွားလာမှု လမ်းကြောင်းကို ဂျူပီတာ၏ ရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှု ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ သိပ္ပံနည်းကျ လေ့လာတွေ့ရှိချက်များကို အများဆုံး ရရှိစေရန် ရွေးချယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ခရီးစဉ် စီမံသူများက အားပြင်းသော ရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှုကြောင့် အာကာသယာဉ်၏ အချို့သော စနစ်များ ပျက်စီးနိုင်သည်ဟု မျှော်လင့်ထားကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ ဗဟိုမှ ဂျူပီတာ အချင်းဝက် ၃ ခုစာခန့် အကွာအဝေးသို့ စီစဉ်ထားသည့် အနီးကပ်ဆုံး ရောက်ရှိမှုသည် အာကာသယာဉ်အား နေရောင်ခြည်ရရှိသော ဂြိုဟ်၏ အခြမ်းကို အတားအဆီးမရှိ လင်းလင်းချင်းချင်း မြင်တွေ့စေနိုင်ပြီး အဆိုပါ တွေ့ဆုံမှုကိုလည်း ဘေးကင်းစွာ ကျော်လွန်နိုင်မည့် အနိမ့်ဆုံး စိတ်ချရသော အကွာအဝေးအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ အရန် အာကာသယာဉ်ဖြစ်သော Pioneer H ကို National Air and Space Museum တွင် ပြသထားသည်။<ref>{{cite web |title=Pioneer 10, 11, H |url=https://space.skyrocket.de/doc_sdat/pioneer-1011.htm |website=Gunter's Space Page |access-date=19 September 2026}}</ref> ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ ခရီးစဉ်သည် အထူးသဖြင့် ဂျူပီတာ၏ ရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှု ပတ်ဝန်းကျင်၊ သံလိုက်စက်ကွင်းနှင့် သံလိုက်စက်ကွင်းနယ်ပယ် (magnetosphere) တို့ကို တိုင်းတာမှုများပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းဖြင့် ဗွိုင်ယေဂျာ စီမံကိန်းကို စီမံကိန်းရေးဆွဲရန်အတွက် အရေးပါသော အချက်အလက်များကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ ထိုလေ့လာတွေ့ရှိချက်များသည် အင်ဂျင်နီယာများအား ဂျူပီတာ၏ ပြင်းထန်သော ပတ်ဝန်းကျင်ဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိမည့် ဗွိုင်ယေဂျာ အာကာသယာဉ်များကို ဒီဇိုင်းရေးဆွဲနိုင်ရန် ကူညီပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Pioneer 10 at Jupiter |url=https://science.nasa.gov/resource/pioneer-10-at-jupiter |website=NASA Science |access-date=6 September 2026 |date=13 February 2018}}</ref> ====သိပ္ပံကိရိယာများ==== {| |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | Helium Vector Magnetometer ('''HVM''') |- | [[File:Pioneer 10-11 - P50 - fx.jpg|150px]] | ဤကိရိယာသည် ဂြိုဟ်များအကြားရှိ အာကာသ (interplanetary space) ရှိ သံလိုက်စက်ကွင်း၏ အသေးစိတ်ဖွဲ့စည်းပုံ ကို တိုင်းတာပေးသည်။ ထို့အပြင် ဂျူပီတာ၏ သံလိုက်စက်ကွင်းကို မြေပုံပုံစံဖြင့် ဖော်ထုတ်ပေးပြီး၊ နေရောင်ခြည်လေသည် ဂျူပီတာနှင့် မည်သို့ အပြန်အလှန်သက်ရောက်မှုရှိသည်ကို လေ့လာအကဲဖြတ်ရန်အတွက် သံလိုက်စက်ကွင်း တိုင်းတာချက်များကို ပေးစွမ်းသည်။ သံလိုက်စက်ကွင်းတိုင်းတာကိရိယာတွင် ဟီလီယမ်ဓာတ်ငွေ့ဖြည့်ထားသော ဆဲလ် (helium-filled cell) တစ်ခု ပါဝင်ပြီး၊ ၎င်းကို အရှည် 6.6 မီတာရှိသော boom တံ ၏ အဆုံးတွင် တပ်ဆင်ထားသည်။ ဤကဲ့သို့ အာကာသယာဉ်၏ ကိုယ်ထည်နှင့် ဝေးဝေးတွင် တပ်ဆင်ထားခြင်းသည် အာကာသယာဉ်ကိုယ်တိုင်မှ ထုတ်ပေးသော သံလိုက်စက်ကွင်း၏ အနှောင့်အယှက်ကို တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း လျှော့ချရန် ဖြစ်သည်။<ref name=NSSDCHVM/> *<small>'''Principal investigator:''' Edward Smith / JPL</small> *<small>'''Data:''' [http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Helium_Vector_Magnetometer PDS/PPI data catalog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720073919/http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Helium_Vector_Magnetometer |date=20 July 2011 }}, [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/mag/ NSSDC data archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111029195859/http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/mag/ |date=29 October 2011 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | Quadrispherical [[:en:Plasma (physics)|Plasma]] Analyzer |- | [[File:Pioneer 10-11 - P51b - fx.jpg|150px]] | ကြီးမားသော ပန်းကန်ပြားပုံစံ အင်တင်နာ (dish-shaped antenna) တွင်ရှိသော အပေါက်မှတစ်ဆင့် ကြည့်ရှုကာ နေမှ ထွက်ပေါ်လာသော နေရောင်ခြည်လေအတွင်းရှိ အမှုန်များကို ရှာဖွေတိုင်းတာသည်။<ref name="NSSDCQPA">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-13|title= Quadrispherical Plasma Analyzer|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 1 June 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160601043222/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-13}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' Aaron Barnes / NASA Ames Research Center ([https://web.archive.org/web/20000520044455/http://arwen.arc.nasa.gov/ archived website])</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} *<small>'''Data:''' [http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Quadrispherical_Plasma_Analyser PDS/PPI data catalog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720073922/http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Quadrispherical_Plasma_Analyser |date=20 July 2011 }}, [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/plasma/ NSSDC data archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111029195757/http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/plasma/ |date=29 October 2011 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | Charged Particle Instrument ('''CPI''') |- | [[File:Pioneer 10-11 - P52a - fx.jpg|150px]] | နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အာကာသရောင်ခြည်များကို ရှာဖွေတိုင်းတာသည်။<ref name="NSSDCCPI">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-02|title= Charged Particle Instrument (CPI)|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 20 September 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160920212352/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-02}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' [[John Alexander Simpson|John Simpson]] / University of Chicago</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} *<small>'''Data:''' [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/particle/cpi/ NSSDC data archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151024040753/http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/particle/cpi/ |date=24 October 2015 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | [[:en:Cosmic Ray]] Telescope ('''CRT''') |- | [[File:Pioneer 10-11 - P52b - fx.jpg|150px]] | အာကာသရောင်ခြည် အမှုန်များ၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ၎င်းတို့၏ စွမ်းအင်အပိုင်းအခြား (energy ranges) ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို စုဆောင်းပေးသည်။<ref name="NSSDCCRT">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-12|title= Cosmic-Ray Spectra|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 27 October 2011|archive-url= https://web.archive.org/web/20111027060336/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-12}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' [[Frank B. McDonald]] / NASA Goddard Space Flight Center</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} *<small>'''Data:''' [http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Cosmic_Ray_Telescope PDS/PPI data catalog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720074405/http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Cosmic_Ray_Telescope |date=20 July 2011 }}, [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/particle/crt/ NSSDC data archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151024014456/http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/particle/crt/ |date=24 October 2015 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | [[:en:Geiger tube telescope|Geiger Tube Telescope]] ('''GTT''') |- | {{center|[[File:Pioneer 10-11 - p53 - fx.jpg|100px]]}} | ဂျူပီတာ၏ ရောင်ခြည်ခါးပတ် (radiation belts) များအတွင်း အာကာသယာဉ် သွားလာသည့် လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်ရှိ အီလက်ထရွန်နှင့် ပရိုတွန်များ၏ ပြင်းအား (intensities)၊ စွမ်းအင်စဉ် (energy spectra) နှင့် ဦးတည်ရာထောင့် ဖြန့်ကျက်မှု (angular distributions) တို့ကို တိုင်းတာလေ့လာသည်။<ref name="NSSDCGTT">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-11|title= Geiger Tube Telescope (GTT)|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 27 October 2011|archive-url= https://web.archive.org/web/20111027092827/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-11}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' [[James A. Van Allen]] / University of Iowa ([http://www-pw.physics.uiowa.edu/pioneer/home.html website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130112182657/http://www-pw.physics.uiowa.edu/pioneer/home.html |date=12 January 2013 }})</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} *<small>'''Data:''' [http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Gieger_Tube_Telescope PDS/PPI data catalog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720074448/http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Gieger_Tube_Telescope |date=20 July 2011 }}, [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/particle/gtt/ NSSDC data archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151024012743/http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/particle/gtt/ |date=24 October 2015 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | Trapped Radiation Detector ('''TRD''') |- | [[File:Pioneer 10-11 - P54 - fx.jpg|150px]] | ၎င်းတွင် “Unfocused Cerenkov Counter” ပါဝင်ပြီး၊ အမှုန်များက ၎င်းကို ဖြတ်သန်းသွားသောအခါ သတ်မှတ်ထားသော ဦးတည်ရာတစ်ခုတွင် ထွက်ပေါ်လာသော အလင်းရောင် ကို ရှာဖွေတိုင်းတာသည်။ ထိုကိရိယာသည် စွမ်းအင် 0.5 မှ 12 MeV ရှိ အီလက်ထရွန်များ ကို မှတ်တမ်းတင်ပေးသည်။<ref name="NSSDCTRD">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-05|title= Jovian Trapped Radiation|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 27 October 2011|archive-url= https://web.archive.org/web/20111027060214/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-05}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' R. Fillius / University of California San Diego</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} *<small>'''Data:''' [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/particle/trd/ NSSDC data archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151024040800/http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/particle/trd/ |date=24 October 2015 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | Meteoroid Detectors |- | [[File:Pioneer 10-11 - P56 - fx.jpg|150px]] | ပင်မ ပန်းကန်ပြားပုံစံ အင်တင်နာ၏ နောက်ဘက်တွင် တပ်ဆင်ထားသော ဖိအားပေးထားသည့် ဆဲလ် detector ၁၂ ခု သည် အာကာသအတွင်းရှိ သေးငယ်သော ဥက္ကာခဲအမှုန်များ ဝင်တိုက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်မှုများကို မှတ်တမ်းတင်သည်။<ref name="NSSDCMD">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-04|title= Meteoroid Detectors|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 18 June 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160618232249/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-04}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' William Kinard / NASA Langley Research Center</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} *<small>'''Data:''' [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/datasetSearch.do?spacecraft=Pioneer%2010&experiment=Meteoroid%20Detectors NSSDC data archive list] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121005062209/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/datasetSearch.do?spacecraft=Pioneer%2010&experiment=Meteoroid%20Detectors |date=5 October 2012 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | Asteroid/Meteoroid Detector ('''AMD''') |- | [[File:Pioneer 10-11 - P55b - fx.jpg|150px]] | Meteoroid-Asteroid Detector သည် ပုံရိပ်ဖော်ခြင်းမပြုသော တယ်လီစကုပ် (non-imaging telescopes) ၄ ခု ဖြင့် အာကာသအတွင်းသို့ စောင့်ကြည့်ပြီး၊ အနီးအနားရှိ ဖုန်မှုန့်အမှုန်ငယ်များမှသည် အဝေးရှိ အရွယ်အစားကြီးမားသော Asteroid များအထိ အရာဝတ္ထုများကို ခြေရာခံစောင့်ကြည့်သည်။<ref name="NSSDCAMD">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-03|title= Asteroid/Meteoroid Astronomy|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 17 June 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160617203009/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-03}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' Robert Soberman / General Electric Company</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} *<small>'''Data:''' [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/asteroid_meteoroid_astronomy/ NSSDC data archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111029195802/http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/asteroid_meteoroid_astronomy/ |date=29 October 2011 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | Ultraviolet Photometer |- | [[File:Pioneer 10-11 - P57a - fx.jpg|150px]] | [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]ကို တိုင်းတာစောင့်ကြည့်ပြီး အာကာသအတွင်းနှင့် ဂျူပီတာပေါ်တွင်ရှိသော [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]နှင့် [[ဟီလီယမ်]] ပမာဏများ ကို သတ်မှတ်တွက်ချက်သည်။<ref name="NSSDCUVP">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-06|title= Ultraviolet Photometry|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 18 June 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160618220838/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-06}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' Darrell Judge / University of Southern California</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} *<small>'''Data:''' [http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Ultraviolet_Photometer PDS/PPI data catalog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720074458/http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001&title=Pioneer_10_Ultraviolet_Photometer |date=20 July 2011 }}, [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/uv/ NSSDC data archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111029195830/http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer10/uv/ |date=29 October 2011 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | Imaging [[:en:Polarimeter|Photopolarimeter]] ('''IPP''') |- | [[File:Pioneer 10-11 - P60 - fx.jpg|150px]] | Imaging Experiment သည် အာကာသယာဉ်၏ လည်ပတ်မှု (spin) ကို အသုံးပြုပြီး တယ်လီစကုပ်ငယ်တစ်ခုကို ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်တစ်လျှောက် အကျယ် 0.03 ဒီဂရီသာရှိသော ကျဉ်းမြောင်းသည့် အစင်းလိုက် (narrow strips) ဖြင့် စကင်ဖတ်ကြည့်ရှုစေသည်။ ထိုသို့ကြည့်ရှုရာတွင် အနီရောင်အလင်းနှင့် အပြာရောင်အလင်း တို့ကို အသုံးပြုသည်။ ထိုသို့ရရှိလာသော အစင်းလိုက်အချက်အလက်များကို နောက်ပိုင်းတွင် ပြန်လည်လုပ်ဆောင် (process) ပြီး ဂြိုဟ်၏ မြင်ရသော ပုံရိပ် (visual image) တစ်ခုအဖြစ် ပေါင်းစပ်ဖန်တီးသည်။<ref name="NSSDCIPP">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-07|title= Imaging Photopolarimeter (IPP)|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 19 January 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20170119030845/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-07}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' Tom Gehrels / University of Arizona</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} *<small>'''Data:''' [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/datasetSearch.do?spacecraft=Pioneer%2010&experiment=Imaging%20Photopolarimeter%20%28IPP%29 NSSDC data archive list] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121005062225/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/datasetSearch.do?spacecraft=Pioneer%2010&experiment=Imaging%20Photopolarimeter%20(IPP) |date=5 October 2012 }}</small> |- | | ---- |- | colspan="2" style="background: #e5e5e5" | Infrared Radiometer |- | [[File:P58 - fx.jpg|150px]] | ဂျူပီတာဂြိုဟ် တိမ်တိုက်များ၏ အပူချိန်နှင့် ဂျူပီတာမှ ထုတ်လွှတ်နေသော အပူစွမ်းအင်ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို ပေးစွမ်းသည်။<ref name="NSSDCIRR">{{cite web|url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-08|title= Infrared Radiometers|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 2011-02-19|archive-date= 18 June 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160618104524/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-08}}</ref> *<small>'''Principal investigator:''' Andrew Ingersoll / California Institute of Technology</small>{{sfn|Simpson|2001|p=146}} |- | | ---- |} ==မစ်ရှင် ရာဇဝင်== ===ပစ်လွှတ်မှုနှင့်လမ်းကြောင်း=== {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 175 | image1 = Launch of Pioneer 10-2.jpg | alt1 = | caption1 = ပိုင်အိုနီးယား ၁ဝ ပစ်လွှတ်မှု | image2 = Pioneer 10 mission jupiter.svg | alt2 = | caption2 = ပိုင်အိုနီးယား ၁ဝ အတွင်းဂြိုဟ်များဆိုင်ရာ ခရီးစဉ် }} ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ အာကာသယာဉ်ကို ၁၉၇၂ ခုနှစ် မတ်လ ၃ ရက်နေ့ 01:49:00 UTC (အမေရိကန် အရှေ့တိုင်းစံတော်ချိန် အရ မတ်လ ၂ ရက် ည ၈:၄၉ နာရီ) တွင် Cape Canaveral Launch Complex 36A မှ Atlas-Centaur လွှတ်တင်ယာဉ်ဖြင့် လွှတ်တင်ခဲ့သည်။ လွှတ်တင်ယာဉ်၏ တတိယအဆင့်မှာ ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်းအတွက် အထူးတီထွင်ထားသော Star-37E ဖြစ်ပြီး TE-M-364-4 solid-propellant rocket motor ကို အသုံးပြုထားသည်။ ၎င်းသည် တွန်းအား 67 kilonewtons (15,000 lbf) ခန့် ထုတ်ပေးနိုင်ပြီး အာကာသယာဉ်ကို စတင်ချိန်တွင် တစ်မိနစ်လျှင် ၃၀ ကြိမ် (30 rpm) လှည့်ပတ်စေခဲ့သည်။ လွှတ်တင်ပြီး မိနစ် ၂၀ ခန့်အကြာတွင် အာကာသယာဉ်၏ boom တံ ၃ ခုကို ဖြန့်ထုတ်လိုက်ရာ လှည့်ပတ်နှုန်းသည် 4.8 rpm သို့ လျော့ကျသွားပြီး မစ်ရှင်တစ်လျှောက်လုံး ထိုနှုန်းကို ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ လွှတ်တင်ယာဉ်သည် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ ကို ၁၇ မိနစ်ကြာ အရှိန်မြှင့်ပေးခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် အမြန်နှုန်း 51,682 km/h (32,114 mph) အထိ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ High-gain antenna မှတစ်ဆင့် ဆက်သွယ်မှုရရှိပြီးနောက် အာကာသယာဉ်ပေါ်ရှိ သိပ္ပံဆိုင်ရာ ကိရိယာအချို့ကို စမ်းသပ်ရန် စတင်ဖွင့်ပေးခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် ကမ္ဘာ၏ ဓါတ်ရောင်ခြည်ခါးပတ် (radiation belt) များကို ဖြတ်သန်းနေခဲ့သည်။ လွှတ်တင်ပြီး မိနစ် ၉၀ ခန့်အကြာတွင် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် ကမ္ဘာနှင့် အခြားဂြိုဟ်များကြားရှိ အာကာသ (interplanetary space) သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၁ နာရီ အကြာတွင် လကို ဖြတ်ကျော်ခဲ့ပြီး ထိုအချိန်တွင် လူသားတို့ ဖန်တီးခဲ့သမျှ အရာဝတ္ထုများအနက် အမြန်ဆုံးအရာဝတ္ထု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လွှတ်တင်ပြီး ၂ ရက် အကြာတွင် သိပ္ပံကိရိယာများကို စတင်အသုံးပြုခဲ့ပြီး ပထမဆုံးအနေဖြင့် cosmic ray telescope ကို ဖွင့်ခဲ့သည်။ လွှတ်တင်ပြီး ၁၀ ရက် အတွင်း သိပ္ပံကိရိယာအားလုံးကို အသုံးပြုနိုင်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ခရီးစဉ်၏ ပထမဆုံး ၇ လ အတွင်း ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် လမ်းကြောင်းပြင်ဆင်မှု (course correction) ၃ ကြိမ် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အာကာသယာဉ်၏ ကိရိယာများကို စစ်ဆေးနေစဉ် photometer များက ဂျူပီတာဂြိုဟ်အား လေ့လာခဲ့သည်။ အခြားကိရိယာများက ကော့စမစ်ရောင်ခြည်၊ သံလိုက်စက်ကွင်းနှင့် နေလေ (solar wind) များကို တိုင်းတာခဲ့ကြသည်။ ထိုကာလအတွင်း အရေးကြီးဆုံး ချို့ယွင်းမှုတစ်ခုမှာ Canopus sensor ပျက်သွားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အာကာသယာဉ်၏ ဦးတည်ချက်ကို Sun sensor ၂ ခု အသုံးပြု၍ ထိန်းသိမ်းခဲ့ရသည်။ Interplanetary medium အတွင်း ခရီးဆက်နေစဉ် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် interplanetary helium atoms များကို ပထမဆုံးအကြိမ် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည့် မစ်ရှင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် solar wind အတွင်းရှိ စွမ်းအင်မြင့် အလူမီနီယမ်နှင့် ဆိုဒီယမ် အိုင်းယွန်းများကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လအစောပိုင်းတွင် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် အကွာအဝေး 2.2 AU (ခန့်မှန်းအားဖြင့် ၃၃၀ မီလီယံ ကီလိုမီတာ သို့မဟုတ် ၂၀၀ မီလီယံ ) မှနေ၍ ၁၉၇၂ ဩဂုတ်လတွင် နေမုန်တိုင်း (Solar Storm) များကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော solar shock wave ကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဤအချက်အလက်များသည် heliophysics သုတေသနအတွက် အလွန်တန်ဖိုးရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၅ ရက်တွင် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] နှင့် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]ကြားရှိ [[ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်]]ထဲသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သော ပထမဆုံး အာကာသယာဉ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မစ်ရှင်စီမံသူများက ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်ကို အန္တရာယ်ကင်းစွာ ဖြတ်သန်းနိုင်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားခဲ့ကြသည်။ ထိုအချိန်က သိရှိထားသည့် [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား]]များအနက် အနီးဆုံးဖြတ်သန်းရမည့် အရာနှင့်ပင် အကွာအဝေး ၈.၈ မီလီယံ ကီလိုမီတာ (၅.၅ မီလီယံ မိုင်) ခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားခဲ့သည်။ ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် ၁၉၇၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂ ရက် တွင် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား 307 Nike အနီးမှလည်း ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ အာကာသယာဉ်၏ စမ်းသပ်ချက်များအရ ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်အတွင်းရှိ အရွယ်အစား ၁ မိုက်ခရိုမီတာ (μm) ထက်ငယ်သော အမှုန်များ သည် ကမ္ဘာအနီး အာကာသတွင်ရှိသည်ထက်ပင် နည်းပါးနေကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၁၀–၁၀၀ μm အရွယ်အစားရှိ ဖုန်မှုန့်အမှုန်များ၏ သိပ်သည်းဆမှာ ကမ္ဘာမှ ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၏ အပြင်ဘက်အစွန်းအထိ အတော်လေး တည်ငြိမ်နေခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၀၀ μm မှ ၁.၀ mm အရွယ်အစားရှိ အမှုန်များ၏ သိပ်သည်းဆမှာ ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်အတွင်းတွင် ၃ ဆခန့် တိုးလာခဲ့သည်။ ၁ မီလီမီတာ ထက်ကြီးသော အမှုန်များ ကိုတော့ မတွေ့ရှိခဲ့ပါ။ ထို့ကြောင့် ထိုအရွယ်အစားထက်ကြီးသော အရာဝတ္ထုများသည် ယခင်မျှော်မှန်းထားသည်ထက် အလွန်ရှားပါးကြောင်း သိရှိခဲ့ရသည်။ အရေးကြီးဆုံးမှာ ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် ကြီးမားသော အမှုန်တစ်ခုနှင့်မျှ မတိုက်မိခဲ့သောကြောင့် ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်ကို အန္တရာယ်ကင်းစွာ ဖြတ်ကျော်နိုင်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်ခန့်တွင် ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၏ အခြားဘက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref name=ns57_835_470/>{{sfn|Burgess|1982|p=32}} ===အာကာသနက်=== [[File:Pioneer10-11-wb.jpg|150px|thumb|နေစကြဝဠာအပြင်ဘက်မှ ပိုင်အိုနီးယား ၁ဝ ၏ အနုပညာရှင်လက်ရာ]] ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကို စူးစမ်းလေ့လာခဲ့ပြီးနောက် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ပတ်လမ်းကိုလည်းကောင်း၊ ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]၏ ပတ်လမ်းကိုလည်းကောင်း ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။<ref name=prd65_8/> ၁၉၈၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]၏ ပတ်လမ်းကို ဖြတ်သန်းခဲ့ပြီး နေအဖွဲ့အစည်း၏ အဓိကဂြိုဟ်ကြီးများ၏ ပတ်လမ်းကြောင်းများထက် ကျော်လွန်သွားသည့် ပထမဆုံး လူလုပ်အရာဝတ္ထု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အာကာသယာဉ်သည် ထိုရက်စွဲနောက်ပိုင်းတွင်လည်း အသုံးဝင်သော အချက်အလက်များကို ဆက်လက်ပေးပို့နေခဲ့သော်လည်း နေမှ အကွာအဝေး အက္ခရာသင်္ကေတယူနစ် ၆၇ AU (ကီလိုမီတာ ၁၀ ဘီလီယံ / မိုင် ၆.၂ ဘီလီယံ) ကွာဝေးသော ၁၉၉၇ ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ခရီးစဉ်ကို တရားဝင် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ မှ တယ်လီမီထရီ (telemetry) အချက်အလက်များကို နောက်ဆုံး အောင်မြင်စွာ လက်ခံရရှိခဲ့သည်မှာ ၂၀၀၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်း ရရှိသော စည်းချက်လှိုင်းများကို ဖမ်းယူရရှိနိုင်သေးသော်လည်း အသုံးဝင်သည့် အချက်အလက်များကို ပေးစွမ်းနိုင်ရန် အလွန်ပင် အားနည်းလွန်းသွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ အာကာသယာဉ်ထံမှ နောက်ဆုံး [[ရေဒီယိုလှိုင်း]]ကို ကမ္ဘာမှ အကွာအဝေး ၈၀ AU (ကီလိုမီတာ ၁၂ ဘီလီယံ / မိုင် ၇.၄ ဘီလီယံ) ခန့် ကွာဝေးသည့် ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် လက်ခံရရှိခဲ့သည်။ ထိုအာကာသယာဉ်ကို ဆက်သွယ်ရန် နောက်ထပ် ကြိုးပမ်းမှုများမှာ မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ နောက်ဆုံး အဆက်အသွယ်လုပ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုကို ၂၀၀၆ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း မည်သည့် တုံ့ပြန်မှုမျှ မရရှိခဲ့ပေ။<ref name=lakdawalla2006/> အာကာသယာဉ်၏ ရေဒီယိုအိုင်ဆိုတုပ် အပူလျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက် (RTG) ၏ ထွက်ရှိမှုဓာတ်အားသည် ထုတ်လွှင့်စက်ကို မောင်းနှင်ရန် လိုအပ်သည့် ပမာဏအောက် လျှော့နည်းသွားခဲ့ပြီဟု နာဆာက ကောက်ချက်ချခဲ့ပြီး နောက်ထပ် ဆက်သွယ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများကို ပြုလုပ်ခြင်း မရှိတော့ပေ။{{sfn|Angelo|2007|p=221}} === အချိန်ဇယား === {| |- ! colspan="2" | ပျံသန်းသွားသည့် အချိန်ဇယား |- | {| class="wikitable" |- ! scope="col" style="width:100px;"| နေ့စွဲ ! ဖြစ်ရပ် |- | {{center|၁၉၇၂-၀၃-၀၃}} | အာကာသယာဉ်အား ပစ်လွှတ်ခဲ့သည် |- | {{center|၁၉၇၂-၀၆-}} | [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]ပတ်လမ်းအား ဖြတ်သွား |- | {{center|၁၉၇၂-၀၇-၁၅}} | ဥက္ကာခဲခါးပတ်သို့ ဝင်ရောက် |- | {{center|၁၉၇၂-၀၇-၁၅}} | [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]အား စတင်လေ့လာ {| class="wikitable" |- ! scope="col" style="width:100px;"| နေ့စွဲ ! scope="col" style="width:230px;"| ဖြစ်ရပ် |- | {{center|'''၁၉၇၃-၁၂-၀၃'''}} | '''[[ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|ဂျူပီတာမိသားစု]]နှင့် အနီးကပ်တွေ့ဆုံလေ့လာမှု စတင်ခဲ့သည်။''' |- | {{center|12:26:00}} | [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကလက်စတို]]၏အနီးမှ 1,392,300 km (865,100 mi) အကွာအဝေးဖြင့် ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ |- | {{center|13:56:00}} | [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂျန်နမိတ်]]၏အနီးမှ 446,250 km (277,290 mi) အကွာအဝေးဖြင့် ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ |- | {{center|19:26:00}} | [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]]၏အနီးမှ 321,000 km (199,000 mi) အကွာအဝေးဖြင့် ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ |- | {{center|22:56:00}} | [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]]၏အနီးမှ 357,000 km (222,000 mi) အကွာအဝေးဖြင့် ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ |- | {{center|'''၁၉၇၃-၁၂-၀၄'''}} | |- | {{center|02:26:00}} | ဂျူပီတာနှင့် အနီးဆုံးအကွာအဝေး သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး 200,000 km (120,000 mi) အကွာတွင် ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ |- | {{center|02:36:00}} | ဂျူပီတာ၏ အီကွေတာပြင် (equator plane) ကို ဖြတ်ကျော်ခဲ့သည်။ |- | {{center|02:41:45}} | အိုင်အို ရေဒီယိုပိတ်ကွယ်မှုသို့ ဝင်ရောက် |- | {{center|02:43:16}} | အိုင်အို ရေဒီယိုပိတ်ကွယ်မှုမှ ထွက်လာ |- | {{center|03:42:25}} | ဂျူပီတာ ရေဒီယိုပိတ်ကွယ်မှုသို့ ဝင်ရောက် |- | {{center|03:42:25}} | ဂျူပီတာ အရိပ်သို့ ဝင်ရောက် |- | {{center|04:15:35}} | ဂျူပီတာ ရေဒီယိုပိတ်ကွယ်မှုမှ ထွက်လာ |- | {{center|04:47:21}} | ဂျူပီတာ အရိပ်မှ ထွက်လာ |- | {{center|'''၁၉၇၄-၀၁-၀၁'''}} | '''အစီစဉ် ရပ်တန့်''' |} |- | {{center|၁၉၇၄-၀၁-၀၁}} | ပိုင်အိုနီးယား ကြယ်တာရာခရီး စတင် |} {| class="wikitable" |- ! colspan="2" scope="col" style="width:460px;"| ပို၍ |- | scope="col" style="width:100px;" | {{center|၁၉၇၅-၀၂-၁၀}} | scope="col" style="width:350px;"| အမေရိကန် စာတိုက်ဌာနသည် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ ကို ဂုဏ်ပြုဖော်ပြထားသည့် အမှတ်တရစာပို့တံဆိပ်တစ်မျိုးကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ [[:File:Pioneer Jupiter 1975 Issue-10c.jpg|''('''ပုံကြည့်ရန်''')'']]. |- | {{center|၁၉၈၃-၀၄-၂၅}} | [[ပလူတို]]၏ ပတ်လမ်းကို ဖြတ်ကျော်ခဲ့သည်။ (ပလူတို၏ ပတ်လမ်းသည် ပုံမှန်မဟုတ်သောကြောင့် ထိုကာလအတွင်း ပလူတိုသည် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]ထက် နေနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော အနေအထားတွင် ရှိခဲ့သည်။)<ref>{{cite news|url=http://partners.nytimes.com/library/national/science/042683sci-nasa-neptune.html|title=Pioneer 10 Pushes Beyond Goals, Into the Unknown|last=Wilford|first=John Noble|date=April 26, 1983|work=The New York Times|accessdate=13 June 2011}}</ref> |- | {{center|၁၉၈၃-၀၆-၁၃}} | [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]၏ ပတ်လမ်းကို ဖြတ်ကျော်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်သည် နေမှ အဝေးဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်သောကြောင့် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် နေအဖွဲ့အစည်းမှ ထွက်ခွာရန် စတင်ခဲ့သော ပထမဆုံး လူသားတို့ ဖန်တီးထားသည့် အရာဝတ္ထု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://solarsystem.nasa.gov/missions/profile.cfm?Sort=Chron&MCode=Pioneer_10&StartYear=1970&EndYear=1979&Display=ReadMore|title=Pioneer 10|work=Solar System Exploration|publisher=[[NASA]]|accessdate=13 June 2011|archivedate=5 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121005075426/http://solarsystem.nasa.gov/missions/profile.cfm?Sort=Chron&MCode=Pioneer_10&StartYear=1970&EndYear=1979&Display=ReadMore}}</ref> |- | {{center|၁၉၉၇-၀၃-၃၁}} | မစ်ရှင်ကို အဆုံးသတ်ခဲ့သော်လည်း အာကာသယာဉ်ထံမှ Telemetry ဒေတာများကို ဆက်လက်ရယူမှတ်တမ်းတင်နိုင်ရန် ဆက်သွယ်မှုကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။<ref name="Voyager passes">{{cite web |url=http://www-pw.physics.uiowa.edu/pioneer/update.html |title=Update on Pioneer 10 |last1=Allen |first1=J. A. Van |date=February 17, 1998 |publisher=University of Iowa |accessdate=2011-01-09}}</ref> |- | {{center|၁၉၉၈-၀၂-၁၇}} | [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၁]] သည် နေမှ အဝေးဆုံးရောက်ရှိနေသော လူသားတို့ ဖန်တီးထားသည့် အရာဝတ္ထုအဖြစ် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ ကို ကျော်လွန်သွားခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ သည် နေမှ ၆၉.၄၁၉ AU အကွာအဝေးသို့ ရောက်ရှိနေပြီဖြစ်သည်။<ref name="Voyager passes" /> |- | {{center|၂၀၀၂-၀၃-၀၂}} | Telemetry အချက်အလက်များကို နောက်ဆုံးအကြိမ် အောင်မြင်စွာ လက်ခံရရှိခဲ့ခြင်း။ အကွာအဝေး ၇၉.၈၃ AU မှနေ၍ အနှောင့်အယှက်မရှိသော ဒေတာများကို ၃၉ မိနစ်ကြာ လက်ခံရရှိခဲ့သည်။<ref name="EoM">{{cite web |url=http://www-pw.physics.uiowa.edu/pioneer/farewell.html |title=Update on Pioneer 10 |last1=Allen |first1=J. A. Van |date=February 20, 2003 |publisher=University of Iowa |accessdate=2011-01-09}}</ref> |- | {{center|၂၀၀၂-၀၄-၂၇}} | Telemetry အချက်အလက်များကို နောက်ဆုံးအကြိမ် အောင်မြင်စွာ လက်ခံရရှိခဲ့ခြင်း။ အကွာအဝေး 80.22 AU မှနေ၍ အနှောင့်အယှက်မရှိသော ဒေတာများကို ၃၃ မိနစ်ကြာ လက်ခံရရှိခဲ့သည်။<ref name="EoM" /> |- | {{center|2၂၀၀၃-၀၁-၂၃}} | အာကာသယာဉ်ထံမှ နောက်ဆုံးအချက်ပြမှုကို လက်ခံရရှိခဲ့သည်။ ထိုအချက်ပြမှု၏ အားမှာ အလွန်အားနည်းနေပြီး၊ ထို့နောက် ရရှိလာသော အချက်ပြမှုများမှာလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်ရုံမျှသာ အားရှိတော့သည်။<ref name="EoM" /> |- | {{center|၂၀၀၃-၀၂-၀၇}} | အာကာသယာဉ်အား ဆက်သွယ်မရခဲ့ပါ<ref name="EoM" /> |- | {{center|၂၀၀၅-၁၂-၃၀}} | ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် 89.7 AU အကွာအဝေးသို့ ရောက်ရှိနေမည်ဟု ခန့်မှန်းထားပြီး၊ ၎င်း၏ ရွေ့လျားနှုန်းမှာ တစ်စက္ကန့်လျှင် ၁၂.၅၁ ကီလိုမီတာခန့် ဖြစ်သည်။ ထိုအမြန်နှုန်းသည် [[အလင်းအလျင်]]၏ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် 0.000041 ဆ သာ ရှိသည်။ |- | {{center|၂၀၀၉-၁၀-}} | ခန့်မှန်းတွက်ချက်မှုများအရ ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ သည် 100 AU အကွာအဝေးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီဟု ဆိုသည်။ ထိုအချိန်တွင် အာကာသယာဉ်သည် အနီးဆုံးကြယ်ဖြစ်သော [[ပရိုဆီမာ စင်တောရိ]]ထံမှ 271,000 AU ခန့် အကွာအဝေးတွင် ရှိနေမည်ဖြစ်သည်။<ref name=nearest_star/> |}<ref name="PionOdys">{{cite book |title=SP-349/396 PIONEER ODYSSEY |last=Fimmel |first=R. O. |coauthors=W. Swindell, and E. Burgess |year=1974 |publisher=NASA-Ames Research Center |isbn=SP-349 |url=http://history.nasa.gov/SP-349/ch8.htm |accessdate=2011-01-09 |archive-date=12 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112070819/http://history.nasa.gov/SP-349/ch8.htm |url-status=dead }}</ref>{{rp|61-94}}<ref name='PDSOverview'>{{cite web | url = http://starbrite.jpl.nasa.gov/pds/viewMissionProfile.jsp?MISSION_NAME=PIONEER+10 | title = Pioneer 10 Mission Information | accessdate = 2011-01-23 | archivedate = 21 July 2011 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110721052956/http://starbrite.jpl.nasa.gov/pds/viewMissionProfile.jsp?MISSION_NAME=PIONEER%2010 }}</ref><ref name="DMuller">{{cite web |url=http://www.dmuller.net/spaceflight/mission.php?mission=pioneer10&appear=black&showimg=yes |title=Pioneer 10 Full Mission Timeline |last1=Muller |first1=Daniel |year=2010 |publisher=Daniel Muller |accessdate=2011-01-09 |archive-date=23 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723095322/http://www.dmuller.net/spaceflight/mission.php?mission=pioneer10&appear=black&showimg=yes }}</ref> |} ===ပိုင်အိုနီးယား သတ္တုပြား=== [[File:Pioneer10-plaque tilt.jpg|right|thumb|ပိုင်အိုနီးယား သတ္တုပြား]] [[ကားလ် ဆေဂန်]]၏{{sfn|Dyer|1998|p=302}} တိုက်တွန်းတောင်းဆိုမှုဖြင့် ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ နှင့် ပိုင်အိုနီးယား ၁၁ အာကာသယာဉ်နှစ်စင်းတွင် 152 × 229 mm (6.0 × 9.0 လက်မ) အရွယ်အစားရှိသော ရွှေရောင် anodized ပြုလုပ်ထားသည့် အလူမီနီယမ်ပြား (plaque) တစ်ပြားစီကို တပ်ဆင်ထားသည်။ ဤပြားများကို အာကာသယာဉ်တစ်စင်းစင်းအား တစ်နေ့နေ့တွင် အခြားဂြိုဟ်စနစ်မှ ဉာဏ်ရည်ရှိသက်ရှိများ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပါက ကမ္ဘာနှင့် လူသားတို့၏ မူလအစကို သိရှိနိုင်စေရန် ရည်ရွယ်၍ ထည့်သွင်းထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref name=Sagan1972/> ထိုသတ္တုပြားပေါ်တွင် လူသားအမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီးတို့၏ ကိုယ်လုံးတီးပုံများအပြင် အာကာသယာဉ်သည် မည်သည့်နေရာမှ စတင်လာသည်ကို ဖော်ပြပေးနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ထားသော သင်္ကေတများ အများအပြားကိုလည်း ထည့်သွင်းရေးဆွဲထားသည်။ ထိုသတ္တုပြားကို အာကာသယာဉ်၏ အင်တင်နာထောက်တံများ (antenna support struts) တွင် တပ်ဆင်ထားပြီး ကြယ်များကြားရှိ အာကာသအတွင်းမှ ဖုန်မှုန့်အမှုန်များ (interstellar dust) ကြောင့် ထိခိုက်ပျက်စီးမှုကို အနည်းငယ်ကာကွယ်ပေးနိုင်ရန်လည်း ရည်ရွယ်ထားသည်။<ref name=plaque/> ==လက်ရှိ အခြေနေ== [[File:Pio10 8feb2012.jpg|thumb|right|160 px|၂ဝ၁၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့၊ ပိုင်အိုနီးယား ၁ဝ အာကာသယာဉ်၏ တည်နေရာ]] ၂ဝ၁၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် ပိုင်အိုနီးယား ၁ဝ သည် ကမ္ဘာမြေမှ ၁ဝ၆.၆၉၆ [[AU]]အကွာ၊ နေမှ ၁ဝ၆.၆၇၆[[AU]] အကွာသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး နေနှင့်နှိုင်းကာ တစ်စက္ကန့်လျင် ၁၂.ဝ၃၇ ကီလိုမီတာ (တစ်နာရီလျင် မိုင်ပေါင်း ၂၆၉၃ဝ)၊ တစ်နှစ်လျင် ၂.၅၃၉ [[AU]] နှုန်းဖြင့် ပျံသန်းလျက်ရှိသည်။ ပိုင်အိုနီးယား ၁ဝ သို့ နေရောင်ခြည်ရောက်ရှိရန် ၁၄.၇၉ နာရီကြာမြင့်မည်ဖြစ်သည်။ အာကာသယာဉ်မှ နေမင်း၏ တောက်ပနှုန်းသည် -၁၆.၆ ဖြစ်သည်။ ပိုင်အိုနီးယား ၁ဝ သည် ကြယ်စုတန်း တောရပ်ဆီသို့ ဦးတည်နေသည်။ အကယ်၍ အနှောက်အယှက်မရှိပါက ပိုင်အိုနီးယား ၁ဝ နှင့် ညီအစ်မ ပိုင်အိုနီးယား ၁၁ တို့သည် ဗွိုင်ယေဂျာ အာကာသယာဉ်နှင့် ပူးပေါင်းကာ ကြယ်တာရာခရီးအား ဆက်လက်ပြီး ပျံသန်းပါလိမ့်မည်။ ယာဉ်လမ်းကြောင်းသည် Aldebaran ဆိုသည့်ကြယ်ဆီသို့ ဦးတည်နေသည်။ ယင်းကြယ်သည် [[အလင်းနှစ်]] ၆၈ နှစ်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ အကယ်၍ ယင်းကြယ်သည် အလျင်သုညရှိမည်ဆိုပါက ယာဉ်အနေဖြင့် ထိုကြယ်ဆီသို့ ရောက်ရှိရန် နှစ်သိန်းပေါင်း ၂ ခုကြာမြင့်ပေလိမ့်မည်။ == အခြား ကြည့်ရန် == * [[ ကာစီနီ-ဟိုင်ဂင်အာကာသယာဉ်]] * [[New Horizons]], Jupiter flyby * [[ပိုင်အိုးနီးယား ၁၁]] * [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ ]] & [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]], Jupiter flybys == ကျမ်းကိုး == {{Reflist|2|refs= <ref name=prd65_8>{{cite journal | last=Anderson | first=John D. | coauthors=''et al'' | title=Study of the anomalous acceleration of Pioneer 10 and 11 | journal=Physical Review D | volume=65 | issue=8 | month=April | year=2002 | doi=10.1103/PhysRevD.65.082004 | bibcode=2002PhRvD..65h2004A |arxiv = gr-qc/0104064 }}</ref> <ref name=nearest_star>{{cite web | title=Cosmic Distance Scales - The Nearest Star | url=http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/cosmic/nearest_star_info.html | publisher=NASA | accessdate=2011-06-07 | archive-date=4 June 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120604062344/http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/cosmic/nearest_star_info.html }}</ref> <ref name=lakdawalla2006>{{cite web | first=Emily | last=Lakdawalla | date=March 6, 2006 | title=The final attempt to contact Pioneer 10 | publisher=The Planetary Society | url=http://www.planetary.org/blog/article/00000477/ | accessdate=2011-06-07 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20060616131231/http://www.planetary.org/blog/article/00000477/ | archivedate=16 June 2006 }}</ref> <ref name=NSSDCHVM>{{cite web | first=Edward J. | last=Smith | url= http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1972-012A-01 | title=Magnetic Fields |publisher =NASA / National Space Science Data Center | accessdate=2011-02-19 }}</ref> <ref name="plaque">{{cite web | author1= Richard O. Fimmel | author2= James A. van Allen | author3= Eric Burgess | title= The Plaque | url= https://space.physics.uiowa.edu/pioneer/other/plaque.html | publisher= [[NASA]] | access-date= 29 April 2023 }} </ref> <ref name=ns57_835_470>{{cite journal | author=Staff | date=March 1, 1973 | title=Pioneer 10 beats the asteroid belt | page=470 | journal=New Scientist | volume=57 | issue=835 | publisher=New Scientist Publications | url=http://books.google.com/books?id=fmip1KhHnrUC&pg=PA470 }}{{Dead link|date=October 2023 }}</ref> <ref name="Sagan1972">{{cite journal | doi= 10.1126/science.175.4024.881 | title= A Message from Earth | author1= Carl Sagan | author2= Linda Salzman Sagan | author3= Frank Drake | name-list-style= amp | journal= [[:en:Science (journal)|Science]] | volume= 175 | issue= 4024 | pages= 881–884 | date= 25 February 1972 | pmid= 17781060 | bibcode= 1972Sci...175..881S }} </ref> }} == ပြင်ပ လင့်များ == * [http://www.nasa.gov/centers/ames/missions/archive/pioneer.html Pioneer Project Archive Page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110815233221/http://www.nasa.gov/centers/ames/missions/archive/pioneer.html |date=15 August 2011 }} * [http://solarsystem.nasa.gov/missions/profile.cfm?MCode=Pioneer_10 Pioneer 10 Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070801221338/http://solarsystem.nasa.gov/missions/profile.cfm?MCode=Pioneer_10 |date=1 August 2007 }} by [http://solarsystem.nasa.gov NASA's Solar System Exploration] * [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1972-012A NSSDC Pioneer 10 page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170214222149/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1972-012A |date=14 February 2017 }} * [http://www.cnn.com/2002/TECH/space/12/18/pioneer.contact/index.html A distant Pioneer whispers to Earth] - CNN article, December 19, 2002 * [https://web.archive.org/web/20060101031205/http://www.planetary.org/programs/projects/pioneer_anomaly/update_200511.html 2005 Pioneer Anomaly Conference] - Mentions March 4, 2006 Contact Attempt {{ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း}} [[ကဏ္ဍ:ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း]] [[ကဏ္ဍ:ဂျူပီတာဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ]] [[Category:နာဆာ စီမံကိန်းများ]] jmfxlpcvnb3a67wyqnjxeqv7xur2cjf 0 47476 1056922 1045550 2026-10-09T07:42:41Z Dr Lotus Black 31011 1056922 wikitext text/x-wiki {{Infobox spaceflight | name = ''Voyager 1'' | image = Voyager spacecraft model.png | image_caption = ဗွိုင်ယေဂျာ အာကာသယာဉ်ဒီဇိုင်း၏ ပုံစံနမူနာ | image_alt = Model of the Voyager spacecraft, a small-bodied spacecraft with a large, central dish and many arms and antennas extending from it | mission_type = Outer planetary, heliosphere, and interstellar medium exploration | operator = [[NASA]] / Jet Propulsion Laboratory | website = {{url|https://voyager.jpl.nasa.gov/}} | COSPAR_ID = 1977-084A<ref name="nasa.084A">{{cite web |url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1977-084A |title=Voyager 1 |publisher=NASA/NSSDC |work=NSSDC Master Catalog |access-date=August 21, 2013 |archive-date=30 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170130010459/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1977-084A }}</ref> | SATCAT = 10321<ref name="n2yo.10321">{{cite web |url=https://www.n2yo.com/satellite/?s=10321 |title=Voyager 1 |publisher=N2YO |access-date=August 21, 2013}}</ref> | mission_duration = {{plainlist| * {{nowrap|{{time interval|5 September 1977 12:56:00|show=ymd|sep=,}} elapsed}} * <small>Planetary mission: {{time interval|5 September 1977|14 December 1980|show=ymd|sep=,}}</small> * <small>Interstellar mission: {{time interval|December 14, 1980|show=ymd|sep=,}} elapsed</small> }} | spacecraft_type = [[:en:Mariner program|Mariner]] Jupiter-Saturn | manufacturer = Jet Propulsion Laboratory | dry_mass = | launch_mass = {{convert|825.5|kg|abbr=on}} | power = 470 watts (at launch) | launch_date = {{start-date|September 5, 1977, 12:56:00|timezone=yes}}&nbsp;UTC | launch_rocket = Titan IIIE | launch_site = [[:en:Cape Canaveral Air Force Station|Cape Canaveral]] [[:en:Cape Canaveral Air Force Station Space Launch Complex 41|Launch Complex 41]] | launch_contractor = | last_contact = <!-- {{end-date|[date]}} --> | decay_date = | interplanetary = {{Infobox spaceflight/IP | type = flyby | object = [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] | distance = {{convert|349000|km|mi|abbr=on}} | arrival_date = March 5, 1979 }} {{Infobox spaceflight/IP | type = flyby | object = [[စနေဂြိုဟ်]] | distance = {{convert|124000|km|mi|abbr=on}} | arrival_date = November 12, 1980 }} {{Infobox spaceflight/IP | type = flyby | object = [[တိုက်တန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တန်]] | note = atmosphere study | distance = {{convert|6490|km|mi|abbr=on}} | arrival_date = November 12, 1980 }} | programme = [[:en:Flagship Program|Flagship]] | previous_mission = ''[[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]]'' | next_mission = ''[[ဂယ်လီလီယို အာကာသယာဉ်|ဂယ်လီလီယို]]'' }} '''''ဗွိုင်ယေဂျာ ၁''''' ({{lang-en|Voyager 1}}) အာကာသယာဉ်သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အပြင်ပိုင်းနှင့် ကြယ်တာရာကြားနယ်များကို လေ့လာရန် [[နာဆာ|အမေရိကန် အမျိုးသားလေကြောင်းနှင့် အာကာသစီမံခန့်ခွဲရေးဌာန]]က ၁၉၇၇ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာ ၅ ရက်နေ့တွင် လွှတ်တင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အာကာသယာဉ်သည် Deep Space Network သို့ သတင်းအချက်အလက်များ ပို့ပေးသည်။ ၂ဝ၁၅ ခုနှစ်တွင် ၁၃၂ [[AU]] အကွာသို့ရောက်ရှိကာ [[ကမ္ဘာ]]ပေါ်မှ လူလုပ်အာကာသယာဉ်များထဲတွင် အဝေးဆုံးသို့ရောက်ရှိသော အာကာသယာဉ် ဖြစ်လာသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/science/space/solarsystem/space_missions/voyager_1 |title=Voyager 1 |work=[[BBC]] Solar System |access-date=September 4, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180203195855/http://www.bbc.co.uk/science/space/solarsystem/space_missions/voyager_1 |archive-date=February 3, 2018 |url-status=dead}}</ref>ဗွိင်ယေဂျာ ၁ အာကာသယာဉ်သည် ယခုအချိန်တွင် [[ဟေလီယိုစဖီးယား]]အလွှာ၏ အပြင်ဘက်အကျဆုံးအလွှာဖြစ်သော ဟီလီယိုအာ့သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ၂ဝ၁၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၅ ရက်တွင် [[နာဆာ]]မှ သိပ္ပံပညာရှင်များသည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]မှ ထွက်လာသော ပထမဆုံးအာကာသယာဉ် တစ်စင်းဖြစ်လာပြီဟု အစီရင်ခံတင်ပြခဲ့သည်။ [[ဗွိုင်ယေဂျာစီမံကိန်း]]၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသအဖြစ်၊ ယင်း၏ညီမ [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ အာကာသယာဉ်]]ကဲ့သို့ပင် ခရီးစဉ်ချဲ့ထားသည်။ ယင်း၏လုပ်ငန်းမှာ ကျူးပါးခါးပတ်၊ [[ဟေလီယိုစဖီးယား|ဟီလီယိုစဖီးယား]]နှင့် ကြယ်တာရာ ကြားခံနယ်တို့ပါဝင်သော နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်အား လေ့လာရန်ဖြစ်သည်။ အဓိက မက်ရှင်မှာ ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် ဂျိုဗီယမ် စနစ်အားလည်းကောင်း ၁၉၈ဝ ခုနှစ်တွင် စေတန်ရီယမ် စနစ်အားလည်းကောင်း ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၈ဝ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ၂ဝ ရက်နေ့တွင် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ ယင်းသည် အကြီးမားဆုံး ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်နှင့် ဂြိုဟ်ရံလများ၏အသေးစိတ်ဓာတ်ပုံများကို ဖမ်းယူနိုင်ခဲ့သော အာကာသယာဉ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ အာကာသယာဉ်သည် အာကာသယာဉ် လမ်းကြောင်းမှန်စေခြင်း ဆောင်ရွက်ချက် (trajectory correction maneuver) ကို အောင်မြင်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ပြီး မူလသတ်မှတ်ထားသော သက်တမ်းကာလထက် ၂ နှစ်မှ ၃ နှစ်အထိ တိုးမြင့် စေနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Wall |first=Mike |date=December 1, 2017 |title=Voyager 1 Just Fired Up its Backup Thrusters for the 1st Time in 37 Years |publisher=Space.com |url=https://www.space.com/38967-voyager-1-fires-backup-thrusters-after-37-years.html |url-status=live |access-date=December 3, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203005509/https://www.space.com/38967-voyager-1-fires-backup-thrusters-after-37-years.html |archive-date=December 3, 2017}}</ref> ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ အာကာသယာဉ်သည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း အောင်မြင်စွာ နိုးထစေခဲ့သည်။ ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ အာကာသယာဉ်၏ ထပ်တိုး တာဝန်ထမ်းဆောင်ချိန်သည် နောက်ထပ်နှစ်ပေါင်းအတော်ကြာသည်အထိ သိပ္ပံဆိုင်ရာအချက်အလက်များကို ပြန်ပို့ပေးနိုင်လိမ့်မည်ဟု မျော်လင့်ရသည်။<ref>{{Cite web |date=September 5, 2017 |title=Voyager 1 Launched 40 Years Ago Today |url=https://www.amnh.org/explore/news-blogs/news-posts/voyager-1-launched-40-years-ago-today |access-date=May 2, 2024 |website=American Museum of Natural History |archive-date=May 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240502235527/https://www.amnh.org/explore/news-blogs/news-posts/voyager-1-launched-40-years-ago-today |url-status=live }}</ref> ယင်း၏ ရေဒီယိုအိုင်ဆိုတုပ် သာမိုလျှပ်စစ် ဂျင်နေရေတာမှ ၂၀၃၆ ခုနှစ်အထိ ယာဉ်အား စွမ်းအင်ပေးနိုင်လိမ့်မည်ဟု မျော်လင့်ရသည်။<ref name="jet propulsion laboratory">{{Cite web |title=Voyager – Frequently Asked Questions |url=https://voyager.jpl.nasa.gov/frequently-asked-questions/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230813133216/https://voyager.jpl.nasa.gov/frequently-asked-questions/ |archive-date=August 13, 2023 |access-date=July 30, 2020 |website=Jet Propulsion Laboratory}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်အရ ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ အာကာသယာဉ်တွင် တပ်ဆင်ပါရှိသော Plasma Wave Subsystem နှင့် magnetometer တို့သည် ကောင်းမွန်စွာ အလုပ်လုပ်နေဆဲဖြစ်သည်။ ==ခရီးစဉ်နောက်ခံ== ===ရာဇဝင်=== ၁၉၆ဝ ခုနှစ်တွင် ဂရန်းတာဝါမှ အပြင်ဘက်ဂြိုဟ်များအား လေ့လာရန် အဆိုပြုခဲ့သည်။ ယင်းသည် ၁၉၇ဝ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် [[နာဆာ]]အား မက်ရှင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရန် အဆိုပြုခဲ့သည်။<ref name="NASA.1960">{{cite web |url=http://voyager.jpl.nasa.gov/mission/index.html |title=1960s |publisher=JPL |access-date=August 18, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121208070306/http://voyager.jpl.nasa.gov/mission/index.html |archive-date=December 8, 2012 |accessdate=8 January 2013 |archivedate=8 December 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121208070306/http://voyager.jpl.nasa.gov/mission/index.html }}</ref> အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များအား လေ့လာရေး နည်းပညာများသည် ဒြပ်ဆွဲအားနည်းပညာသစ်ဖြင့် တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ဂြိုဟ်များ၏ ဒြပ်ဆွဲအားကို အသုံးချကာ [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း ရောက်ရှိနိုင်သည့်အကွာအဝေးအတွင်း ယာဉ်များကို စေလွှတ်ရန်ဖြစ်သည်။ ဒြပ်ဆွဲအားအကူအညီသည် အာကာသယာဉ်တစ်စင်းကို ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ကြီးများဖြစ်သော ဂျူပီတာဂြိုဟ် [[စေတန်ဂြိုဟ်]] ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]များအား တွန်းကန်အား အနည်းဆုံး တိုတောင်းသော ခရီးသွားချိန်များဖြင့် အလည်အပတ်သွားရန် ဖြစ်စေနိုင်ခဲ့သည်။ မူလအားဖြင့် ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ သည် မာရီယာနာ ပရိုဂရမ်၏ မာရီယာနာ ၁၁ အဖြစ် စီစဉ်ထားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဘက်ဂျက်ငွေ ဖြတ်တောက်မှုကြောင့် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]နှင့် စေတန်ဂြိုဟ်အား ပျံသန်းရန် နောက်ဆုတ်ခဲ့ရသည်။ ပရိုဂရမ်အား မွမ်းမံလာခဲ့ပြီးနောက် မူလ မာရီယာနာပရိုဂရမ်နှင့် ကွဲပြားစွာ ဗွိုင်ယေဂျာဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="goo.win">{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0j-4d73jQFEC&pg=PA251 |page=251 |chapter=Chapter 11 |title=From engineering science to big science: The NACA and NASA Collier Trophy research project winners |isbn=978-0-16-049640-0 |last=Mack |first=Pamela |work=History Office |year=1998}}</ref> ===ရွှေဓာတ်ပြား=== [[File:Voyager Golden Record fx.png|thumb|150px|left|''ဗွိုင်ယေဂျာ'' ရွှေဓာတ်ပြား]] ဗွိုင်ယေဂျာယာဉ်များတွင် ရွှေရောင်ပလိပ်ပြားဖြင့် လောင်းထားသော အသံချပ်ပြားပါဝင်သည်။ အကယ်၍ အာကာသယာဉ်သည် အသိဉာဏ်ရှိသော [[သက်ရှိ]]များနှင့်ကြုံတွေ့သည်ရှိသော် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ထည့်ထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref name=" Ferris-201205">{{cite magazine |last=Ferris |first=Timothy |title=Timothy Ferris on Voyagers' Never-Ending Journey |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/Timothy-Ferris-on-Voyagers-Never-Ending-Journey.html |date=May 2012 |magazine=Smithsonian Magazine |access-date=August 19, 2013 |archive-date=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104221550/http://www.smithsonianmag.com/science-nature/Timothy-Ferris-on-Voyagers-Never-Ending-Journey.html |url-status=dead }}</ref> ချပ်ပြားတွင် ကမ္ဘာမြေ၏မြေပုံ သက်ရှိပုံစံ [[သိပ္ပံ]]အချက်အလက် အဆင့်အတန်း လူသားတို့၏ မတူညီသော ဘာသာစကား ၅၅ မျိုးအပြင်<ref name="NASA.gold">{{cite web |url=https://voyager.jpl.nasa.gov/spacecraft/goldenrec.html |title=Voyager Golden record |publisher=JPL |access-date=August 18, 2013}}</ref> ''ကမ္ဘာမြေ၏ အသံ'' ပါဝင်သည်။ ယင်းတွင် ဝေလငါးအသံ ကလေးငိုသံ ကမ်းစပ်အား ပင်လယ်လှိုင်းရိုက်ခတ်သံ ကမ္ဘာအနှံ့မှ သီချင်းမျိုးစုံတို့ ပါဝင်သည်။ မိုးဇက်နှင့် ချက်ဘယ်ရီတို့၏ "Johnny B. Goode" သီချင်းလည်း ပါဝင်သည်။ ===အာကာသယာဉ်ဒီဇိုင်း=== ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ ကို Jet Propulsion Laboratory တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ယင်းတွင် ဟိုက်ဒရင်ဇင် သရက်စတာ (hydrazine thruster) ၁၆ ခု၊ ဝင်ရိုးသုံးခုရှိသော ချိန်ညှိ ဂိုင်ရိုစကုပ်နှင့် အညွန်း ကိရိယာများ (နေ ခြေရာခံပစ္စည်း၊ ကန်နိုပက် ကြယ်ထောက်လှမ်း ကိရိယာ) တို့ပါဝင်သည်။ ကမ္ဘာမြေသို့ ရေဒီယို အင်တာနာအား အမြဲတမ်း ဦးတည်နေစေရန် ဖြစ်သည်။ အရန် သရက်စတာ ၈ ခုပါဝင်ထားပြီး အာကာသယာဉ်တွင် ဂြိုဟ်များအားလေ့လာရန် သိပ္ပံဆိုင်ရာ ကိရိယာတန်ဆာပလာပေါင်း ၁၁ ခုပါဝင်သည်။ ====ဆက်သွယ်ရေးစနစ်==== ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ အာကာသယာဉ်၏ [[ရေဒီယို]] ဆက်သွယ်ရေးသည် နေအဖွဲ့အစည်းအပြင်ဘက် ကြမ်းတမ်းလှသော အာကာသထဲတွင် ဆက်သွယ်နိုင်ရန် ဒီဇိုင်းဆွဲထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဆက်သွယ်ရေးစနစ်တွင် ကမ္ဘာပေါ်မှ Deep Space Network နှင့်ဆက်သွယ်ရန် ၃.၇ မီတာရှိသော စွမ်းအားမြင့် အင်တာနာအား တပ်ဆင်ထားသည်။<ref name="nasa.hga">{{cite web |url=https://voyager.jpl.nasa.gov/spacecraft/instruments_hga.html |title=High Gain Antenna |publisher=JPL |access-date=August 18, 2013}}</ref> ယင်းသည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်အကွာအဝေးသို့ ရောက်ပါက တစ်စက္ကန့်လျင် ၁၁၅.၂ ကီလိုဘိုက်အထိ မြန်နှုန်းကို မြှင့်တင်ပေးမည်ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ အာကာသယာဉ်သည် ကမ္ဘာမြေသို့ သတင်းအချက်အလက်များ တိုက်ရိုက် မပို့နိုင်တော့ပါက နောက်တစ်ကြိမ် ပို့လွှတ်မှုအတွက် သတင်းအချက်အလက် ၆၂၅ဝဝ ကီလိုဘိုက်အထိ သိမ်းထားနိုင်သော ဒယ်ဂျစ်တယ် တိပ်ရီကော်ဒါ (DTR) ပါဝင်သည်။<ref name="nasa.77.136">{{cite web |title=NASA News Press Kit 77–136 |publisher=JPL/NASA |url=http://forum.nasaspaceflight.com/index.php?action=dlattach;topic=9476.0;attach=591860 |access-date=December 15, 2014}}</ref> သတင်းလက်ခံရန်နှင့် ပို့ပေးရန် ကြာမြင့်ချိန်မှာ ကမ္ဘာမြေနှင့် ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ တို့၏ မျဉ်းဖြောင့်အကွာအဝေးပေါ်တွင် မူတည်သည်။ ၂ဝ၁၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၈ ရက်တွင် အချက်အလက် ဖြတ်သန်းရသည့်ကြာမြင့်ချိန်မှာ ၁၆ နာရီကျော် ဖြစ်သည်။ ====စွမ်းအင်==== ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ တွင် ကြီးမားသော [[ရေဒီယို]] သာမိုလျှပ်စစ် ဂျင်နရေတာ (RTG) သုံးခုအား တပ်ဆင်ထားသည်။ MHW-RTG တစ်ခုချင်းစီတွင် ပလူတိုနီယံ-၂၃၈ အောက်ဆိုဒ် အလုံးရေ ၂၄ ခုပါဝင်သည်။ RTG မှထုတ်ပေးသော စုစုပေါင်း [[စွမ်းအင်]]မှာ ၄၇ဝ ဝတ်(watt) ဖြစ်သည်။ RTG မှထုတ်ပေးသော စွမ်းအင်ပမာဏသည် နှစ်ကာလရှည်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ လျှော့နည်းသွားမည်ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ သည် ၂ဝ၂၅ ခုနှစ်ထိ ဆက်လက် အလုပ်လုပ်နေအုံးမည်ဖြစ်သည်။<ref name="NuclearNews">{{cite journal |last1=Furlong |first1=Richard R. |last2=Wahlquist |first2=Earl J. |date=1999 |title=U.S. space missions using radioisotope power systems |journal=Nuclear News |volume=42 |issue=4 |pages=26–34 |url=http://www2.ans.org/pubs/magazines/nn/pdfs/1999-4-2.pdf |archive-date=16 October 2018 |access-date=16 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181016011258/http://www3.ans.org/pubs/magazines/nn/pdfs/1999-4-2.pdf |url-status=dead }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www3.ans.org/pubs/magazines/nn/pdfs/1999-4-2.pdf |access-date=4 April 2023 |archive-date=16 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181016011258/http://www3.ans.org/pubs/magazines/nn/pdfs/1999-4-2.pdf }}</ref> <center><gallery widths="170px" heights="180px"> File:Voyager Program - RTG diagram 1.png|RTG လောင်စာကန် File:Voyager Program - RTG diagram 2.png|RTG ဇယား File:Voyager Program - RTG upclose.png|RTG ယူနစ် </gallery></center> ====သိပ္ပံပစ္စည်းများ==== {| class="wikitable collapsible" <!--once images are added, collapsible table will be removed--> |- ! colspan="3" scope="col" style="width:135px;"| ပြရန် |- | {| class="wikitable" |- ! scope="col" style="width:135px;"| ပစ္စည်းအမည် ! scope="col" style="width:50px;"| အတိုကောက် <!--! scope="col" width="50" | Image--> ! ဖော်ပြချက် |- | style="text-align:center" |သိပ္ပံဆိုင်ရာ ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးရေးစနစ် <br>{{color|#E62020|{{small|('''အလုပ် မလုပ်စေတော့ပါ''')}}}} | style="text-align:center" |('''ISS''') <!--| <!--If single image in use, change to cHeight= 160--> <!--Instrument image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> <!--Diagram image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> | ကင်မရာနှစ်ခုစနစ်(ထောင့်ကျယ်/ထောင့်ကျဉ်း)၊ ဂျူပီတာ၊ စေတန်နှင့် အခြားအရာဝတ္ထုများအား ရိုက်ကူးရန်။ [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-01 '''ပို၍'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312194810/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-01 |date=12 March 2017 }} {| class="wikitable collapsible" |- ! colspan="2" | စစ်ထုတ်မှုများ |- | {| style="text-align:center" ! colspan="4" scope="col" style="width:320px;"| ထောင့်ကျဉ်းကင်မရာ စစ်ထုတ်မှု<ref name='NACam'>{{cite web | url = http://pds-rings.seti.org/voyager/iss/inst_cat_na1.html#filters | title = Voyager 1 Narrow Angle Camera Description | accessdate = 2011-01-17 | first = NASA/JPL | date = August 26, 2003 | publisher = NASA / PDS}}</ref> |- ! scope="col" style="background:#e5e5e5; width:60px;"| နာမည် ! style="background: #e5e5e5" | လှိုင်းအလျား ! style="background: #e5e5e5" | ရောင်စဉ်တန်း ! style="background: #e5e5e5" | အာရုံခံမှု |- | ရှင်းလင်းသော | ၂၈ဝ–၆၄ဝ&nbsp;nm | [[File:Voyager - Filters - Clear.png|50px | center |]] | style="background:#fff;"| |- | [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်|UV]] | ၂၈ဝ–၃၇ဝ&nbsp;nm | [[File:Voyager - Filters - UV.png|50px | center |]] | style="background: #1d0036" | |- | ခရမ်းရင့်ရောင် | ၃၅ဝ–၄၅ဝ&nbsp;nm | [[File:Voyager - Filters - Violet.png|50px | center |]] | style="background: #8300b5" | |- | အပြာ | ၄၃ဝ–၅၃ဝ&nbsp;nm | [[File:Voyager - Filters - Blue.png|50px | center |]] | style="background: #00d5ff" | |- | ' | ' | [[File:Clear.png|50px | center |]] | ' |- | အစိမ်း | ၅၃ဝ–၆၄ဝ&nbsp;nm | [[File:Voyager - Filters - Green.png|50px | center |]] | style="background: #ffef00" | |- | ' | ' | style="text-align:center" |[[File:Clear.png|50px | center |]] | ' |- | လိမ္မော် | ၅၉ဝ–၆၄ဝ&nbsp;nm | [[File:Voyager - Filters - Orange.png|50px | center |]] | style="background: #ff8900" | |- | ' | ' | [[File:Clear.png|50px | center |]] | ' |} | {| style="text-align:center" ! colspan="4" scope="col" style="width:320px;"| ထောင့်ကျယ်ကင်မရာ စစ်ထုတ်မှု<ref name='WACam'>{{cite web | url = http://pds-rings.seti.org/voyager/iss/inst_cat_wa1.html#filters | title = Voyager 1 Wide Angle Camera Description | accessdate = 2011-01-17 | first = NASA/JPL | date = August 26, 2003 | publisher = NASA / PDS}}</ref> |- ! scope="col" style="background:#e5e5e5; width:60px;"| နာမည် ! style="background: #e5e5e5" | လှိုင်းအလျား ! style="background: #e5e5e5" | ရောင်စဉ်တန်း ! style="background: #e5e5e5" | အာရုံခံမှု |- | ရှင်းလင်းသော | ၂၈ဝ–၆၄ဝ&nbsp;nm | [[File:Voyager - Filters - Clear.png|50px | center |]] | style="background:#fff;"| |- | ' | ' | [[File:Clear.png|50px | center |]] | ' |- | ခရမ်းရင့်ရောင် | ၃၅ဝ–၄၅ဝ&nbsp;nm | [[File:Voyager - Filters - Violet.png|50px | center |]] | style="background: #8300b5" | |- | အပြာ | ၄၃ဝ–၅၃ဝ&nbsp;nm | [[File:Voyager - Filters - Blue.png|50px | center |]] | style="background: #00d5ff" | |- | [[မီသိန်း|CH₄]]-U | ၅၃၆–၅၄၆&nbsp;nm | [[File:Voyager - Filters - CH4U.png|50px | center |]] | style="background: #81ff00" | |- | အစိမ်း | ၅၃ဝ–၆၄ဝ&nbsp;nm | [[File:Voyager - Filters - Green.png|50px | center |]] | style="background: #ffef00" | |- | [[Sodium|Na]]-D | ၅၈၈–၅၉ဝ&nbsp;nm | [[File:Voyager - Filters - NaD.png|50px | center |]] | style="background: #ffe200" | |- | လိမ္မော် | ၅၉ဝ–၆၄ဝ&nbsp;nm | [[File:Voyager - Filters - Orange.png|50px | center |]] | style="background: #ff8900" | |- | [[Methane|CH₄]]-JST | ၆၁၄–၆၂၄&nbsp;nm | [[File:Voyager - Filters - CH4JST.png|50px | center |]] | style="background: #ff7b00" | |} |} *{{small|'''သဘာပတိ:''' Bradford Smith / University of Arizona ([http://pds-rings.seti.org/voyager/iss/index.html PDS/PRN website])}} *{{small|'''အချက်အလက်:''' [http://pds-imaging.jpl.nasa.gov/Admin/resources/cd_voyager.html PDS/PDI data catalog], [http://pds-rings.seti.org/voyager/iss/raw_images.html PDS/PRN data catalog]}} |- | style="text-align:center" |ရေဒီယို သိပ္ပံစနစ်<br>{{color|#E62020|{{small|('''အလုပ် မလုပ်စေတော့ပါ''')}}}} | style="text-align:center" |('''RSS''') <!--| <!--If single image in use, change to cHeight= 160--> <!--Instrument image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> <!--Diagram image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> | Utilized the telecommunications system of the Voyager spacecraft to determine the physical properties of planets and satellites (ionospheres, atmospheres, masses, gravity fields, densities) and the amount and size distribution of material in Saturn's rings and the ring dimensions. [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-02 ''ပို၍'''] *{{small|'''သဘာပတိ:''' G. Tyler / Stanford University [http://pds-rings.seti.org/voyager/iss/instrument.html PDS/PRN overview]}} *{{small|1='''အချက်အလက်:''' [http://ppi.pds.nasa.gov/search/?filter=VG_230,VG_231,VG_232,VG_233&title=Voyager_1_Radio_Science_Investigation PDS/PPI data catalog], [http://pds-rings.seti.org/voyager/rss/index.html PDS/PRN data catalog] '''('''[http://pds-rings.seti.org/vol/VG_2803_peer_review/ VG_2803]''')''', [http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/voyager/voyager1/radio_science_rss/ NSSDC data archive]}} |- | style="text-align:center" |အနီအောက်ရောင်ခြည် အိန်တာဖီရိုမီတာ ရောင်စဉ်စစ်ကိရိယာ <br>{{color|#E62020|{{small|('''အလုပ် မလုပ်စေတော့ပါ''')}}}} | style="text-align:center" |('''IRIS''') <!--| <!--If single image in use, change to cHeight= 160--> <!--Instrument image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> <!--Diagram image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> | Investigates both global and local energy balance and atmospheric composition. Vertical temperature profiles are also obtained from the planets and satellites as well as the composition, thermal properties, and size of particles in [[Saturn's rings]]. [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-03 '''ပို၍'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312194323/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-03 |date=12 March 2017 }} *{{small|'''သဘာပတိ:''' Rudolf Hanel / NASA Goddard Space Flight Center ([http://pds-rings.seti.org/voyager/iris/instrument.html PDS/PRN website])}} *{{small|'''အချက်အလက်:''' [http://pds-rings.seti.org/voyager/iris/original_volume.html PDS/PRN data catalog], [http://pds-rings.seti.org/voyager/iris/expanded_volumes.html PDS/PRN expanded data catalog] '''('''[http://pds-rings.seti.org/vol/VGIRIS_0001_peer_review/ VGIRIS_0001], [http://pds-rings.seti.org/vol/VGIRIS_0002_peer_review/ VGIRIS_002]''')''', [http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/voyager/voyager1/infrared_interferometer_spectrometer_iris/ NSSDC Jupiter data archive]}} |- | style="text-align:center" |ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည် [[ရောင်စဉ်စစ်ကိရိယာ]] <br>{{color|#4CBB17|{{small|('''အလုပ် လုပ်နေဆဲ''')}}}} | style="text-align:center" |('''UVS''') <!--| <!--If single image in use, change to cHeight= 160--> <!--Instrument image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> <!--Diagram image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> | Designed to measure atmospheric properties, and to measure radiation. [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-04 '''ပို၍'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161227063638/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-04 |date=27 December 2016 }} *{{small|'''သဘာပတိ:''' A. Broadfoot / University of Southern California ([http://pds-rings.seti.org/voyager/uvs/instrument.html PDS/PRN website])}} *{{small|'''အချက်အလက်:''' [http://pds-rings.seti.org/voyager/uvs/data.html PDS/PRN data catalog]}} |- | style="text-align:center" |Triaxial Fluxgate [[Magnetometer]] <br>{{color|#4CBB17|{{small|('''အလုပ် လုပ်နေဆဲ''')}}}} | style="text-align:center" |('''MAG''') <!--| <!--If single image in use, change to cHeight= 160--> <!--Instrument image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> <!--Diagram image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> | Designed to investigate the [[magnetic field]]s of Jupiter and Saturn, the interaction of the [[solar wind]] with the [[magnetosphere]]s of these planets, and the magnetic field of [[interplanetary space]] out to the boundary between the [[solar wind]] and the magnetic field of [[interstellar space]], if crossed. [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-05 '''ပို၍'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161227105544/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-05 |date=27 December 2016 }} *{{small|'''သဘာပတိ:''' Norman Ness / NASA Goddard Space Flight Center ([http://vgrmag.gsfc.nasa.gov/ website])}} *{{small|1='''အချက်အလက်:''' [http://ppi.pds.nasa.gov/search/?filter=VG_1501,VG_1601,VGMA_1&title=Voyager_1_Magnetometer_Investigation PDS/PPI data catalog], [http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/voyager/voyager1/magnetic_fields/ NSSDC data archive]}} |- | style="text-align:center" |ပလာဆမာ [[ရောင်စဉ်စစ်ကိရိယာ]] <br>{{color|#f93|{{small|('''defective''')}}}} | style="text-align:center" |('''PLS''') <!--| <!--If single image in use, change to cHeight= 160--> <!--Instrument image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> <!--Diagram image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> | Investigates the macroscopic properties of the plasma ions and measures electrons in the energy range from 5 eV to 1 keV. [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-06 '''ပို၍'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161227054603/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-06 |date=27 December 2016 }} *{{small|'''သဘာပတိ:''' John Richardson / MIT ([http://web.mit.edu/space/www/voyager/voyager.html website])}} *{{small|1='''အချက်အလက်:''' [http://ppi.pds.nasa.gov/search/?filter=VG_1501,VG_1601,VG_PLS&title=Voyager_1_Plasma_Science_Investigation PDS/PPI data catalog], [http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/voyager/voyager1/plasma/ NSSDC data archive]}} |- | style="text-align:center" |စွမ်းအားနိမ့် ဓာတ်ပြုအမှုန် ကိရိယာ<br>{{color|#4CBB17|{{small|('''အလုပ် လုပ်နေဆဲ''')}}}} | style="text-align:center" |('''LECP''') <!--| <!--If single image in use, change to cHeight= 160--> <!--Instrument image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> <!--Diagram image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> | Measures the differential in energy fluxes and angular distributions of ions, electrons and the differential in energy ion composition. [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-07 '''ပို၍'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170313040759/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-07 |date=13 March 2017 }} *{{small|'''သဘာပတိ:''' Stamatios Krimigis / JHU/APL / University of Maryland ([http://sd-www.jhuapl.edu/VOYAGER/ JHU/APL website] / [http://space.umd.edu/Voyager/ UMD website] / [http://voyager.ftecs.com/default.htm KU website])}} *{{small|1='''အချက်အလက်:''' [http://voyager-mac.umd.edu/ UMD data plotting], [http://ppi.pds.nasa.gov/search/?filter=VG_1501,VG_1601,VGLE_&title=Voyager_1_Low-Energy_Charge_Particle_Investigation_at_Saturn PDS/PPI data catalog], [http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/voyager/voyager1/particle/lecp/ NSSDC data archive]}} |- | style="text-align:center" |[[ကော့မစ်ရောင်ခြည်]] စနစ် <br>{{color|#4CBB17|{{small|('''အလုပ် လုပ်နေဆဲ''')}}}} | style="text-align:center" |('''CRS''') <!--| <!--If single image in use, change to cHeight= 160--> <!--Instrument image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> <!--Diagram image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> | Determines the origin and acceleration process, life history, and dynamic contribution of interstellar cosmic rays, the nucleosynthesis of elements in cosmic-ray sources, the behavior of cosmic rays in the interplanetary medium, and the trapped planetary energetic-particle environment. [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-08 '''ပို၍'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170116145109/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-08 |date=16 January 2017 }} *{{small|'''သဘာပတိ:''' [[Edward C. Stone|Edward Stone]] / Caltech / NASA Goddard Space Flight Center ([http://voyager.gsfc.nasa.gov/ website])}} *{{small|1='''အချက်အလက်:''' [http://ppi.pds.nasa.gov/search/?filter=VG_1501,VG_1601&title=Voyager_1_Cosmic_Ray_Investigation PDS/PPI data catalog], [http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/voyager/voyager1/particle/crs/ NSSDC data archive]}} |- | style="text-align:center" |ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ ရေဒီယို နက္ခတ္တ စုံစမ်းရေး <br>{{color|#E62020|{{small|('''အလုပ် မလုပ်စေတော့ပါ''')}}}} | style="text-align:center" |('''PRA''') <!--| <!--If single image in use, change to cHeight= 160--> <!--Instrument image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> <!--Diagram image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> | Utilizes a sweep-frequency radio receiver to study the radio-emission signals from Jupiter and Saturn. [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-10 '''ပို၍'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312194812/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-10 |date=12 March 2017 }} *{{small|'''သဘာပတိ:''' James Warwick / University of Colorado}} *{{small|1='''အချက်အလက်:''' [http://ppi.pds.nasa.gov/search/?filter=VG_1501,VG_1601,VGPR_1201&title=Voyager_1_Planetary_Radio_Astronomy_Investigation PDS/PPI data catalog], [http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/voyager/voyager1/planet_radio_ast_pra/planetary_radio_%20astronomy_data/ NSSDC data archive]}} |- | style="text-align:center" |ဓာတ်ပုံစစ်ထုတ်ကိရိယာ စနစ် <br>{{color|#f93|{{small|('''defective''')}}}} | style="text-align:center" |('''PPS''') <!--| <!--If single image in use, change to cHeight= 160--> <!--Instrument image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> <!--Diagram image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> | Utilized a telescope with a [[polarizer]] to gather information on surface texture and composition of Jupiter and Saturn and information on atmospheric scattering properties and density for both planets. [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-11 '''More'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170313040647/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-11 |date=13 March 2017 }} *{{small|'''သဘာပတိ:''' Arthur Lane / JPL ([http://pds-rings.seti.org/voyager/pps/instrument.html PDS/PRN website])}} *{{small|'''အချက်အလက်:''' [http://pds-rings.seti.org/voyager/pps/data.html PDS/PRN data catalog]}} |- | style="text-align:center" |ပလဆာမာလှိုင်း စနစ် <br>{{color|#4CBB17|{{small|('''အလုပ် လုပ်နေဆဲ''')}}}} | style="text-align:center" |('''PWS''') <!--| <!--If single image in use, change to cHeight= 160--> <!--Instrument image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> <!--Diagram image--> <!--{{Css Image Crop |Image= |bSize= 160px |cWidth= 50 |cHeight= 80 |oTop= 0 |oLeft= 0 |Location= Center}}--> | Provides continuous, sheath-independent measurements of the electron-density profiles at Jupiter and Saturn as well as basic information on local wave-particle interaction, useful in studying the magnetospheres. [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-13 '''ပို၍'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161227060846/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experimentDisplay.do?id=1977-084A-13 |date=27 December 2016 }} *{{small|'''သဘာပတိ:''' Donald Gurnett / University of Iowa ([http://www-pw.physics.uiowa.edu/plasma-wave/voyager/ website])}} *{{small|'''အချက်အလက်:''' [http://ppi.pds.nasa.gov/search/voyager1/voyager1_pws.jsp PDS/PPI data catalog]}} |} |} {{Gallery| align = center | title = အာကာသယာဉ်၏ ပုံရိပ်များ |width=175 |lines=2 |File:Voyager Program - spacecraft diagram.png|alt1=Voyager [[spacecraft]] diagram|{{small|ဗွိုင်ယေဂျာ အာကာသယာဉ် ပုံစံ}} |File:Voyager1 Space simulator.gif|alt2=Voyager 1 in the Space Simulator chamber|{{small|ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ အား အာကာသတုအခန်းတွင် တွေ့ရစဉ်}} |File:Record is attached to Voyager 1.jpg|alt3=Gold-Plated Record is attached to Voyager 1|{{small|ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ တွင် ရွှေဓာတ်ပြားအား တပ်ဆင်ထားသည်}} |File:Voyager 1 reencapsulated.jpg|alt4=Voyager 1 awaiting payload entry into a Titan-Centaur-6 rocket|{{small| ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ Titan-Centaur-6 ဒုံးပျံတွင် တပ်ဆင်ရန် စောင့်စားနေစဉ်}} |footer = {{center|{{commons-inline|bullet=none|Category:Voyager spacecraft|the Voyager spacecraft}}}} }} ==မက်ရှင် ပရိုဖိုင်း== {| style="float:left;" |- ! colspan="2" | ခရီးသွား အချိန်ဇယား |- | {| class="wikitable" |- ! scope="col" style="width:100px;"| ရက်စွဲ ! ဖြစ်ရပ် |- | style="text-align:center" | ၁၉၇၇-၀၉-၀၅ | ယာဉ်အား ၁၂:၅၆:ဝဝ နာရီတွင် ပစ်လွှတ်လိုက်သည် |- | style="text-align:center" | ၁၉၇၇-၁၂-၁ဝ | ဥက္ကာခဲခါးပတ်သို့ ဝင်လာသည် |- | style="text-align:center" | ၁၉၇၇-၁၂-၁၉ | ''ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ မှ ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ အား ကျော်သွားသည်'' ('''''[[:File:Voyager 1 - Voyager 2 - Voyager 1 overtakes Voyager 2.png|ပုံကြည့်ရန်]]''''') |- | style="text-align:center" | ၁၉၇၈-၀၉-၀၈ | ဥက္ကာခဲခါးပတ်မှ ထွက်လာသည် |- | style="text-align:center" | ၁၉၇၉-၀၁-၀၆ | ဂျူပီတာအား စတင်လေ့လာ {| class="wikitable collapsible collapsed" |- ! scope="col" style="width:100px;"| အချိန် ! scope="col" style="width:230px;"| ဖြစ်ရပ် |- | style="text-align:center" | '''၁၉၇၉-၀၃-၀၅''' | '''ဂျိုဗီယံစနစ်နှင့် တွေ့ဆုံသည်''' |- | style="text-align:center" | ၀၆:၅၄:၀၀ | ၄၂ဝ၂ဝဝ ကီလိုမီတာမှ Amalthea အနားသို့ ပျံသန်း |- | style="text-align:center" | ၁၂:၀၅:၂၆ | ဂျူပီတာအနား အနီးဆုံးချဉ်းကပ်မှု ဗဟိုမှ ၃၄၈၈၉ဝ ကီလိုမီတာအကွာ |- | style="text-align:center" | ၁၅:၁၄:၀၀ | ၂ဝ၅၇ဝ ကီလိုမီတာမှ Io အနားသို့ ပျံသန်း |- | style="text-align:center" | ၁၈:၁၉:၀၀ | ၇၃၃၇၆ဝ ကီလိုမီတာမှ Europa အနားသို့ ပျံသန်း |- | style="text-align:center" |'''၁၉၇၉-၀၃-၀၆''' | |- | style="text-align:center" | ၀၂:၁၅:၀၀ | ၁၁၄၇၁ဝ ကီလိုမီတာမှ Ganymede အနားသို့ ပျံသန်း |- | style="text-align:center" | ၁၇:၀၈:၀၀ | ၁၂၆၄ဝဝ ကီလိုမီတာမှ Callisto အနားသို့ ပျံသန်း |- | style="text-align:center" |'''၁၉၇၉-၀၄-၁၃''' | '''လုပ်ငန်းရပ်တန့်''' |} |- | style="text-align:center" | ၁၉၈၀-၀၈-၂၂ | စနေဂြိုဟ်အား လေ့လာရေး စတင် {| class="wikitable collapsible collapsed" |- ! scope="col" style="width:100px;"| အချိန် ! scope="col" style="width:230px;"| ဖြစ်ရပ် |- | style="text-align:center" |'''၁၉၈၀-၁၁-၁၂''' | '''စေတန်ရီယမ်စနစ်နှင့် ထိတွေ့''' |- | style="text-align:center" |၀၅:၄၁:၂၁ | ၆၄၉ဝ ကီလိုမီတာမှ [[တိုက်တန်]] အနားသို့ ပျံသန်း |- | style="text-align:center" |၂၂:၁၆:၃၂ | ၄၁၅၆၇ဝ ကီလိုမီတာမှ Tethys အနားသို့ ပျံသန်း |- | style="text-align:center" |၂၃:၄၆:၃၀ | ၁၈၄၃ဝဝ ကီလိုမီတာမှ စေတန်အနားသို့ အနီးကပ်ချဉ်းကပ်ခြင်း |- | style="text-align:center" |'''၁၉၈၀-၁၁-၁၃''' | |- | style="text-align:center" |၀၁:၄၃:၁၂ | ၈၈၄၄ဝ ကီလိုမီတာမှ Mimas အနားသို့ ပျံသန်း |- | style="text-align:center" |၀၁:၅၁:၁၆ | ၂ဝ၂ဝ၄ဝ ကီလိုမီတာမှ Enceladus အနားသို့ ပျံသန်း |- | style="text-align:center" |၀၆:၂၁:၅၃ | ၇၃၉၈ဝ ကီလိုမီတာမှ Rhea အနားသို့ ပျံသန်း |- | style="text-align:center" |၁၆:၄၄:၄၁ | ၈၈ဝ၄၄ဝ ကီလိုမီတာမှ Hyperion အနားသို့ ပျံသန်း |- | style="text-align:center" |'''၁၉၈၀-၁၂-၁၄''' | '''ရပ်တန့်''' |} |- | style="text-align:center" |၁၉၈၀-၁၂-၁၄ | ဗွိင်ယေဂျာ ကြယ်တာရာခရီး စတင် |} {| class="wikitable collapsible collapsed" |- ! colspan="2" scope="col" style="width:460px;"| ပို၍ |- | scope="col" style="width:100px; text-align:center;" | ၁၉၉၀-၀၂-၁၄ | scope="col" style="width:350px;"| ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ မှ နေစကြဝဠာ၏ ''Family Portrait'' အားဖန်တီး |- | style="text-align:center" |၁၉၉၀-၀၉-၀၅ | ၁၂:၅၆:ဝဝ [[UTC]] တွင် နှစ် ၂ဝ ပြည့်မြောက် |- | style="text-align:center" |၁၉၉၈-၀၁-၁၇ | ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ သည် နေမှ ၆၉.၄၁၉ [[AU]] အကွာတွင်ရောက်နေသော ပိုင်အိုနီးယား-၁၀ အာကာသယာဉ်အား ကျော်ဖြတ်၊ ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ သည် တစ်နှစ်လျင် ၁ AU နှုန်းဖြင့် ပျံသန်းလျက်ရှိသည် |- | style="text-align:center" |၂၀၀၃-၀၅-၁၁ | နေမှ ၉ဝ AU အကွာအဝေးသို့ရောက်ရှိသော ပထမဆုံး အာကာသယာဉ် |- | style="text-align:center" |၂၀၀၄-၁၂-၁၇ | တာမင်နေးရှင်းရှော့အား ဖြတ်ကျော်ကာ အတွင်းပိုင်း ဟီလီယိုရှီးအား စတင်လေ့လာ |- | style="text-align:center" |၂၀၀၇-၀၂-၀၂ | ပါလာဆမာ စနစ်ခွဲ လုပ်ဆောင်ချက်အား အပြီးသတ် |- | style="text-align:center" |၂၀၀၇-၀၄-၁၁ | ပါလာဆမာ စနစ်ခွဲအပူပေးစနစ်အား အဆုံးသတ်လိုက်သည် |- | style="text-align:center" |၂၀၀၇-၀၉-၀၅ | ၁၂:၅၆:ဝဝ [[UTC]] တွင် နှစ် ၃ဝ ပြည့်သည် |- | style="text-align:center" |၂၀၀၈-၀၁-၁၆ | ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ ရေဒီယို နက္ခတ္တဗေဒလုပ်ဆောင်ချက်အား အဆုံးသတ် |- | style="text-align:center" |၂၀၁၂-၁၂-၀၃ | အာကာသယာဉ်သည် ကြယ်တာရာကြားခံနယ်မြေသို့ မရောက်မှီ အာကာသအတွင်းပိုင်း၏ နောက်ဆုံးနယ်မြေသို့ရောက်ရှိသည် |} <ref>[http://pds-rings.seti.org/voyager/mission/ "Voyager Mission Description"] NASA, February 19, 1997</ref> <ref>[http://www.dmuller.net/spaceflight/mission.php?mission=voyager1&appear=black&showimg=yes "Voyager 1 Full Mission Timeline"]{{Dead link|date=October 2025 }} Muller, Daniel, 2010</ref> <ref>[http://voyager.jpl.nasa.gov/news/voyager_1_new_region.html "Voyager 1 Website"] NASA, December, 2012</ref> |} {{clear}} ===ပစ်လွတ်မှုနှင့် လမ်းကြောင်း=== ဗွိင်ယေဂျာ ၁ အာကာယာဉ်သည် ၁၉၇၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၅ ရက်နေ့တွင် ကိတ် ကာနာဗီရယ် ဖလော်ရီဒါမှ Space Launch Complex 41 ဖြင့် ပစ်လွှတ်ခဲ့သည်။ ညီအစ်မ ဗွိုင်​​ယေဂျာ ၂ အာကာသယာဉ်ကိုမူ နှစ်ပတ်စောကာ ၁၉၇၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် ပစ်လွှတ်ခဲ့သည်။ ဗွိင်ယေဂျာ ၁ အာကာယာဉ်သည် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]နှင့်<ref name="nasa.jupiter">{{cite web |url=https://voyager.jpl.nasa.gov/science/jupiter.html |title=Encounter with Jupiter |publisher=NASA |access-date=August 18, 2013}}</ref> [[စေတန်ဂြိုဟ်]]ဆီသို့ တိုတောင်းသောလမ်းကြောင်းဖြင့် စောလျင်စွာ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref name="nasa.planetary">{{cite web |url=https://voyager.jpl.nasa.gov/science/planetary.html |title=Planetary voyage |publisher=NASA |access-date=August 18, 2013}}</ref> [[File:Titan 3E with Voyager 1.jpg|thumb|Titan IIIE-Centaur ဖြင့် ဗွိင်ယေဂျာ ၁ အားပစ်လွှတ်ခဲ့သည်|170px|left]] ===ဂျူပီတာဂြိုဟ်နှင့် တွေ့ဆုံမှု=== ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ သည် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]အား ၁၉၇၉ ခုနှစ် တွင်စတင်ဓာတ်ပုံ ရိုက်ယူခဲ့သည်။ အနီးစပ်ဆုံး ချဉ်းကပ်မှုမှာ ၁၉၇၉ ခုနှစ် မတ်လ ၅ ရက်နေ့တွင်ဖြစ်ပြီး မိုင်ပေါင်း ၂၁၇ဝဝဝ အကွာမှ ဖြစ်သည်။ နီးကပ်သော ချဉ်းကပ်မှုတွင် ဓာတ်ပုံအရည်အသွေး ကောင်းမွန်မှုများကြောင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ၊ ကွင်းများနှင့် ဓာတ်ရောင်ခြည် ခါးပတ်များကို ချဉ်းကပ်မှုကာလ ၄၈ နာရီအတွင်း လေ့လာစူစမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ အာကသယာဉ်သည် ဂျိုဗီယမ်စနစ်အား ဓာတ်ပုံရိုက်ယူခြင်းအား ၁၉၇၉ ခုနှစ် ဧပရယ်လတွင် အပြီးသတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=Voyager - Images Voyager took of Jupiter|url=https://voyager.jpl.nasa.gov/galleries/images-voyager-took/jupiter/#:~:text=Photography%20of%20Jupiter%20began%20in,and%20many%20other%20scientific%20measurements.|access-date=December 23, 2020|website=voyager.jpl.nasa.gov|language=en}}</ref> လေ့လာမှုအတွင်း ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ အာကသယာဉ်သည် ထင်ရှားသော ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုများအား လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ {{Gallery| align = center | width = 175 |lines=2 |File:Great Red Spot From Voyager 1.jpg|alt1=ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ မှမြင်ရသည့် အနီစက်ကြီး|ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ မှမြင်ရသည့် အနီစက်ကြီး |File:Jupiter from Voyager 1.jpg|alt2=ဂျူပီတာလေထု၏ မှားယွင်းအရောင် အသေးစိတ်|ဂျူပီတာလေထု၏ မှားယွင်းအရောင် အသေးစိတ် |File:Volcanic crater with radiating lava flows on Io.jpg|alt3=Io နှင့် Ra Patera မှာ ချော်ရည်စီးကြောင်း|Io နှင့် Ra Patera မှချော်ရည်စီးကြောင်း |File:Vulcanic Explosion on Io.jpg|alt4=ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ မှရိုက်ယူထားသည့် Io ၏ မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှု|ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ မှရိုက်ယူထားသည့် Io ၏ မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှု }} {{Gallery|align=center|width=175 |lines=2 |File:PIA01970.jpg|alt1=ကီလိုမီတာသိန်းပေါင်း ၂.၈ အကွာ ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ မှမြင်ရသော ယူရိုပါဂြိုဟ်ရံလ|ကီလိုမီတာသိန်းပေါင်း ၂.၈ အကွာ ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ မှမြင်ရသော ယူရိုပါဂြိုဟ်ရံလ |File:Ganymede - PIA02278.jpg|alt2=Ganymede ဂြိုဟ်ရံလ၏ ရေခဲမျက်နှာပြင်|Ganymede ဂြိုဟ်ရံလ၏ ရေခဲမျက်နှာပြင် |File:Valhalla crater on Callisto.jpg|alt3=ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ မှရိုက်ယူထားသည့် Valhalla အက်ကြောင်းနှင့် Callisto |ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ မှရိုက်ယူထားသည့် Valhalla အက်ကြောင်းနှင့် Callisto |File:Jupiter from Voyager 1 PIA02855 thumbnail 300px max quality.ogv|alt4=ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ မှရိုက်ယူထားသည့် ဂျူပီတာ၏ ဗီဒီယိုမှတ်တမ်း|ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ မှရိုက်ယူထားသည့် ဂျူပီတာ၏ ဗီဒီယိုမှတ်တမ်း [[:File:Jupiter from Voyager 1 PIA02855 max quality.ogv|အပြည့်အစုံ ကြည့်ရန်]] |footer = {{center|{{commons-inline|bullet=none|Category:Photos of Jupiter system by Voyager 1|the Voyager 1 Jupiter encounter}}}} }} ===စနေဂြိုဟ်နှင့် ထိတွေ့ခြင်း=== [[စနေဂြိုဟ်]]နှင့် ယင်း၏ဂြိုဟ်ရံလများဆီသို့ စေလွှတ်ခဲ့သော ဗွိုင်ယေဂျာ အာကာသယာဉ်နှစ်စင်းလုံးသည် ဒြပ်ဆွဲငင်အား အကူညီဖြင့်မောင်းနှင်သည့်နည်းကို အသုံးချခဲ့သည်။ ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ သည် ၁၉၈ဝ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် စနေဂြိုဟ်၏ အနီးဆုံးနေရာ (စနေဂြိုဟ်တိမ်တိုက်အပေါ်မှ ၁၂၄ဝဝဝ [[ကီလိုမီတာ]])အကွာသို့ ချဉ်းကပ်ခဲ့သည်။ အာကာသယာဉ်တွင်ပါဝင်သော ကင်မရာသည် စနေဂြိုဟ်၏ ရှုပ်ထွေးလှသော ကွင်းစနစ်အား ခြေရာခံမိသည်။<ref name="nasa.saturn">{{cite web |url=https://voyager.jpl.nasa.gov/science/saturn.html |title=Encounter with saturn |publisher=NASA |access-date=August 29, 2013}}</ref> အဝေးထိန်း ကိရိယာများဖြင့် စနေဂြိုဟ်လေထုနှင့် ယင်း၏ဂြိုဟ်ရံလ [[တိုက်တန်]]အား လေ့လာခဲ့သည်။ [[ပိုင်အိုနီးယား ၁၁]] သည် တိုက်တန်အား တစ်နှစ်စောကာ ယင်း၏ ထူထပ်သော ဓာတ်ငွေ့လေထုအား ခြေရာခံမိသဖြင့် ဗွိုင်ယေဂျာ အာကာသာယာဉ်များကို အနီးကပ်လေ့လာရန် ထုတ်ပယ်ခဲ့သည်။ ဗွိုင်ယေဂျာ အာကာသယာဉ်သည် စနေဂြိုဟ်၏ ဒြပ်ဆွဲအားကို အသုံးချကာ slingshot နည်းဖြင့် [[ပလူတို]] ဂြိုဟ်ပတ်လမ်း ကျော်သည်အထိ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ကောင်းသည်။ {{Gallery|align = center |width=175 |lines=2 |File:Crescent Saturn as seen from Voyager 1.jpg|အနီးဆုံး ချဉ်းကပ်မှုအပြီး ၅.၃ မီလီယံ ကီလိုမီတာမှ စေတန် |File:Voyager 1 - view of Saturn's moon Mimas.jpg|ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ မှမြင်ရသော ကီလိုမီတာ ၄၂၅ဝဝဝ အကွာမှ Mimas |File:Tethys - PIA01974.jpg|ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ မှမြင်ရသော ၁.၂ မီလီယံ ကီလိုမီတာ အကွာမှ Tehys |File:Dione from Voyager 1.jpg|Dione မြင်ကွင်း }} {{Gallery|align=center |width=175 |lines=2 |File:Rhea - PIA02270.jpg|မာကျူရီကဲ့သို့ Rhea မျက်နှာပြင်မှာ ကွဲအက်ကြောင်း |File:Titan's thick haze layer-picture from voyager1.jpg|Titan ကို ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ မှမြင်ရပုံ |File:Titan Haze.jpg|စေတန်ဂြိုဟ်ရံလ [[တိုက်တန်]] |File:Voyager1-saturn-f-ring.jpg|ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ မှ မြင်ရသော စေတန် F ကွင်း |footer = {{center|{{commons-inline|bullet=none|Category:Photos of Saturn system by Voyager 1|the Voyager 1 Saturn encounter}}}} }} ==ကြယ်တာရာကြားခရီး မက်ရှင်== [[File:Family portrait (Voyager 1).png|400px|ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ မှရိုက်ကူးထားသော နေအဖွဲ့အစည်း၏ '''family portrait''']] ၁၉၉ဝ ခုနှစ်တွင် ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ သည် နေအဖွဲ့အစည်း၏အပြင်ဘက်မှ '''family portrait''' အား ပထမဆုံး ရိုက်ယူခဲ့သည်။ ယင်းတွင် နာမည်ကြီး [[အပြာဖျော့အစက်|အပြာရောင်အစက်]]လည်း ပါဝင်သည်။ ဗွိုင်ယေဂျာ အာကာသယာဉ်သည် ၂ဝ၂၅ ခုနှစ်ထိ အလုပ်လုပ်နေအုံးမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ ယင်းသည် စတင်ပစ်လွှတ်ပြီး နှစ်ပေါင်း (၄၈) နှစ် ဖြစ်ပေမည်။ အာကာသယာဉ်သည် ကမ္ဘာမြေမှ ၆၉.၄၁၉ [[AU]] (၁.၀၃၈၄၉×၁၀^၁၀ [[ကီလိုမီတာ]]) အကွာသို့ ရောက်ရှိနေသည်။ ယင်းသည် ကြယ်တာရာကြားခံနယ်ပယ်သို့ ဝင်လာပြီဖြစ်သည်။ ဗွိင်ယေဂျာ ၁ အာကာသယာဉ်သည် နေမှ အဝေးဆုံးအကွာအဝေးသို့ရောက်ပါက အမြန်နှုန်းမှာ တစ်စက္ကန့်လျင် ၁၃ ကီလိုမီတာဖြစ်ပေလိမ့်မည်။ စတင်ပစ်လွှတ်စဉ်က အမြန်နှုန်းမှာ တစ်စက္ကန့်လျင် ၁၇.၂၆ ကီလိုမီတာနှုန်းဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်မှ ပစ်လွှတ်ခဲ့ဖူးသမျှထဲတွင် အမြန်ဆုံးဖြစ်သည်။ ၂ဝ၁၅ ခုနှစ်တွင် ပလူတိုဂြိုဟ်သိမ်အနား နောက်ဆုံးချဉ်းကပ်ခဲ့သော [[New Horizons]] သည်ပင် ထိုအမြန်နှုန်းကို မမှီပေ။ New Horizons ၏ အမြန်နှုန်းမှာ တစ်စက္ကန့်လျင် ၁၅ ကီလိုမီတာနှုန်းသာ ဖြစ်သည်။<ref name="New_Horizons2006">{{cite web |url=http://pluto.jhuapl.edu/news_center/news/081706.php |title=New Horizons Salutes Voyager |date=August 17, 2006 |publisher=New Horizons |access-date=November 3, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141113224847/http://pluto.jhuapl.edu/news_center/news/081706.php |archive-date=November 13, 2014 |accessdate=8 January 2013 |archivedate=9 March 2011 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5x3s4O3KH?url=http://pluto.jhuapl.edu/news_center/news/081706.php }}</ref> <!--table cleanup necessary--> {| class="wikitable" |- ! ခုနှစ်|| ရနိုင်သော လျှပ်စစ်စွမ်းအင်ကြောင့် စွမ်းဆောင်ရည်များ အဆုံးသတ်မှု |- | ၂ဝဝ၇ || plasma စနစ်ခွဲအား အဆုံးသတ်<ref name="30Year">{{cite web |url=https://voyager.jpl.nasa.gov/mission/science/thirty-year-plan/ |title=Voyager: Operations Plan to the End Mission |publisher=[[NASA]]}}</ref> |- | ၂ဝဝ၈ || ဂြိုဟ်တာရာဆိုင်ရာ ရေဒီယို နက္ခတ္တကိရိယာများအား အဆုံးသတ် |- | ၂ဝ၁ဝ || ခရမ်းလွန်ရောင်စဉ်တိုင်းမီတာအား အဆုံးသတ် |- | ၂ဝ၁၅ || ဒေတာ တိပ်ရီကောဒါအား အဆုံးသတ် |- | ၂ဝ၁၆ အနီးစပ် || Ultraviolet Spectrometer လုပ်ဆောင်ချက်အား အဆုံးသတ်<ref>{{cite web |url=https://voyager.jpl.nasa.gov/mission/status |title=Voyager - Mission Status |website=voyager.jpl.nasa.gov}}</ref> |- | ၂၀၁၈ အနီးစပ် || Data Tape Recorder (DTR) အဆုံးသတ်<ref>{{cite web |url=https://voyager.jpl.nasa.gov/spacecraft/spacecraftlife.html |title=Voyger: Spacecraft Lifetime |work=Jet Propulsion Laboratory |publisher=NASA |date=March 3, 2015 |access-date=August 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016052108/https://voyager.jpl.nasa.gov/spacecraft/spacecraftlife.html |archive-date=October 16, 2015}}</ref> |- | 2020 || သိပ္ပံဆိုင်ရာပစ္စည်းများအား ရပ်တန့် Low-Energy Charged Particles, Cosmic Ray Subsystem, Magnetometer, and Plasma Wave Subsystem များသည် အလုပ်လုပ်နေအုံးမည်ဟု မျော်လင့်ရသည် |- | 2025–2030 || မည်သည့်ပစ္စည်းမှ အလုပ်မလုပ်နိုင်တော့ပါ |} ===ဟီလီယိုပေါ့စ်=== [[File:PIA12375.jpg|thumb|left|200px|ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ သည် လောလောဆယ်တွင် heliosheath နားတွင်ရှိနေပြီး အာကာသကြားခံနယ်သို့ ချဉ်းကပ်နေသည်]] ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ သည် ကြယ်တာရာကြားခံအာကာသဆီသို့ ဦးတည်နေသောကြောင့် ယင်း၏ ကိရိယာတန်ဆာပလာများသည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အား ဆက်လက် လေ့လာလျက်ရှိသည်။ Jet Propulsion Laboratory မှ [[သိပ္ပံ]]ပညာရှင်များသည် ပါလာဆမာလှိုင်း စမ်းသပ်ချက်များအား ဗွိုင်ယေဂျာ ၁၊ ၂ နှစ်စင်းလုံးတွင် ထည့်သွင်းကာ ဟီလီယိုပေါ့စ်အလွှာအား လေ့လာစေခဲ့သည်။ ယင်းသည် နေလေနှင့် အာကာသကြားခံနယ်မြေတို့၏ နယ်နမိတ်အစွန်းပင်ဖြစ်သည်။ ၂ဝဝ၅ ခုနှစ် မေလတွင် [[နာဆာ]]မှပြောကြားသည်မှာ ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ သည် heliosheath သို့ရောက်ရှိခဲ့ပြီးဟု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ၂ဝ၁၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် အာကာသယာဉ်သည် ဟီလီယိုပေါ့စ်နယ်နမိတ်သို့ ရောက်ရှိနေပြီဟု အစီရင်ခံတင်ပြခဲ့သည်။ [[File:Cosmic Rays at Voyager 1.png|thumb|right|200px|ကော့စမစ်ရောင်ခြည် အမှုန်များ တိုးပွားလာပုံအား ဗွိင်ယေဂျာ ၁ မှ ခြေရာခံမိပုံ(အောက်တိုဘာ ၂ဝ၁၂)]] [[File:Solar wind at Voyager 1.png|thumb|right|200px|ဆိုလာလေ အမှုန်များ တိုးပွားလာပုံအား ဗွိင်ယေဂျာ ၁ မှ ခြေရာခံမိပုံ(အောက်တိုဘာ ၂ဝ၁၂)]] ==လက်ရှိအခြေနေ== ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ အာကာသယာဉ်အား ကမ္ဘာမြေမှ ထိန်းချုပ်မောင်းနှင်ထားသည်။ [[File:Voy1 8feb2012.jpg|thumb|left|160px|ပစ်လွတ်ပြီးကတည်းက ၂ဝ၁၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၈ ရက်တွင် ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ အာကာသယာဉ်၏ တည်နေရာကို ဖော်ပြချက်]] [[File:Outersolarsystem-probes-4407b.svg|thumb|right|300px|ပိုင်အိုနီးယား ၁ဝ၊ ပိုင်အိုနီးယား ၁၁၊ ဗွိုင်ယေဂျာ ၁၊ ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ တို့၏ တည်နေရာနှင့် လမ်းကြောင်းပြမြေပုံ ၂ဝဝ၇ ဧပရယ်။]] ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ အာကာသယာဉ်သည် မည်သည့်ကြယ်ကိုမျှ ဦးတည်ကာ ပျံသန်းနေခြင်း မဟုတ်ပေ။ သို့သော် နောင်နှစ်ပေါင်း ၄ဝဝဝဝ ကြာလျင် [[အလင်းနှစ်]] ၁.၆ အကွာ Gliese 445 ဆိုသောကြယ်အနားသို့ ရောက်ရှိပေလိမ့်မည်။ ယင်းကြယ်သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]ဆီသို့ တစ်စက္ကန့်လျင် ၁၁၉ ကီလိုမီတာနှုန်းဖြင့် (တစ်နာရီလျင် မိုင်ပေါင်း ၂၇ဝဝဝ) ရွေ့လျားနေသည်။ ၁၉၉၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အာကာသယာဉ်သည် ကမ္ဘာပေါ်မှ ပြုလုပ်ခဲ့ဖူးသမျှ အာကာသယာဉ်များတွင် အဝေးဆုံးသို့ရောက်ရှိခဲ့သော ယာဉ်တစ်စင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ယင်းသည် နေမှ ၆၉ [[AU]] အကွာသို့ရောက်ရှိသော ပိုင်အိုနီးယား ၁ဝ အား ဖြတ်ကျော်ခဲ့လေသည်။ ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ အာကာသယာဉ်သည် ကမ္ဘာပေါ်မှ အမြန်ဆုံးအာကာသယာဉ်တစ်စင်းဖြစ်သောကြောင့် ယင်းအား ကျော်ဖြတ်နိုင်မည့် အခြားအာကာယာဉ်မှာ နောင်နှစ်ပေါင်း ၂ဝ အတွင်း မရှိနိုင်ပေ။ [[နာဆာ]]သည် ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ အား Deep Space Network မှနေ့စဉ် ခြေရာခံလျက်ရှိသည်။ ၂ဝ၁၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် အာကာသယာဉ်သည် ပစ်လွှတ်ချိန်မှ နှစ်ပေါင်း ၃၅ နှစ်အကြာ၊ နေမှ မိုင်ပေါင်း ၁၁ ဘီလီယံအကွာသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ညီအစ်မ ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ မှာမူ [[နေ]]မှ မိုင်ပေါင်း ၉ ဘီလီယံသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၂ဝ၁၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၉ ရက်နေ့တွင် ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ သည် ကမ္ဘာမြေမှ ၁၂၁.၈၃၆ AU အကွာသို့၊ နေမှ ၁၂၁.၇၉၈ AU အကွာသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး အမြန်နှုန်း တစ်စက္ကန့်လျင် ၁၇.ဝ၄၃ ကီလိုမီတာ၊ တစ်နှစ်လျင် ၃.၅၉၅ AU နှုန်းဖြင့် ပျံသန်းလျက်ရှိသည်။ နေရောင်ခြည်သည် ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ သို့ရောက်ရှိရန် ၁၆.၈၉ နာရီ အချိန်ကြာမည်ဖြစ်သည်။ လက်ရှိတွက်ချက်မှုအရ ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ သည် အမွှာဗွိုင်ယေဂျာ ၂ ထက် ၁ဝ ရာခိုင်နှုန်းပိုမြန်သောအမြန်နှုန်း၊ တစ်နှစ်လျင် ၃.၅၉၂ AU နှုန်းဖြင့် ပျံသန်းပါက အနီးဆုံးကြယ်သို့ ရောက်ရှိရန် နှစ်ပေါင်း ၇၃၇၇၅ ကြာမြင့်မည်ဖြစ်သည်။ အာကာသယာဉ်လားရာအတိုင်းရှိသော [[ပရိုဆီမာ စင်တောရိ]]ကြယ်သို့ ရောက်ရှိရန်မူ လက်ရှိအမြန်နှုန်းဖြင့် ပျံသန်းပါက နှစ်ပေါင်း ၁၇၆၅၆ ကြာမြင့်ပေလိမ့်မည်။ ==အခြားကြည့်ရန်== *[[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]] *[[Oort Cloud]] *[[နေအဖွဲ့အစည်း]] ==ကျမ်းကိုး== {{Reflist|2}} ==ပြင်ပ လင့်များ== *[http://voyager.jpl.nasa.gov/ NASA ''Voyager'' website] *[http://voyager.jpl.nasa.gov/spacecraft/spacecraftlife.html ''Voyager'' Spacecraft Lifetime] — interstellar mission coverage. *[http://solarsystem.nasa.gov/missions/profile.cfm?MCode=Voyager_1 Voyager 1 Mission Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150215231024/http://solarsystem.nasa.gov/missions/profile.cfm?MCode=Voyager_1 |date=15 February 2015 }} by [http://solarsystem.nasa.gov/ NASA's Solar System Exploration] *[http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1977-084A Voyager 1 (NSSDC Master Catalog)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170130010459/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1977-084A |date=30 January 2017 }} *[http://www.heavens-above.com/solar-escape.asp Spacecraft Escaping the Solar System] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070427184732/http://www.heavens-above.com/solar-escape.asp |date=27 April 2007 }} — current positions and diagrams *[http://voyager.jpl.nasa.gov/mission/weekly-reports/ Weekly Mission Reports] — includes information on current spacecraft state *[http://www.youtube.com/watch?v=2pfwY2TNehw We Are Here: The Pale Blue Dot.] A short film on The Pale Blue Dot picture taken by Voyager. Narrated by Carl Sagan. *[http://heavens-above.com/solar-escape.asp Heavens-above.com]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110510203631/http://www.heavens-above.com/solar-escape.asp |date=10 May 2011 }} *[http://descanso.jpl.nasa.gov/DPSummary/Descanso4--Voyager_new.pdf JPL Voyager Telecom Manual] *[http://www.universetoday.com/81662/voyager-1-has-outdistanced-the-solar-wind Voyager 1 Has Outdistanced the Solar Wind] *[http://voyager.jpl.nasa.gov/mission/index.html Explanation of VIM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121208070306/http://voyager.jpl.nasa.gov/mission/index.html |date=8 December 2012 }} {{ဗွိုင်ယေဂျာ စီမံကိန်း}} [[Category:ဗွိုင်ယေဂျာ စီမံကိန်း]] [[ကဏ္ဍ:ဂျူပီတာဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ]] [[ကဏ္ဍ:စနေဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ]] styti9qjdlalsy04l9msu4pwbn0ixn2 0 47477 1056921 778670 2026-10-09T07:41:37Z Dr Lotus Black 31011 1056921 wikitext text/x-wiki {{Infobox spaceflight | name = Voyager 2 | image = Voyager spacecraft.jpg | image_caption = ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ | mission_type = ဂြိုဟ်လေ့လာရေး | operator = [[NASA]] / [[Jet Propulsion Laboratory|JPL]]<ref name="PDS">{{cite web|url=http://starbrite.jpl.nasa.gov/pds/viewMissionProfile.jsp?MISSION_NAME=VOYAGER|title=VOYAGER:Mission Information|date=1989|publisher=NASA|accessdate=January 2, 2011|archivedate=21 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721052910/http://starbrite.jpl.nasa.gov/pds/viewMissionProfile.jsp?MISSION_NAME=VOYAGER}}</ref> | website = {{url|http://voyager.jpl.nasa.gov/}} | COSPAR_ID = 1977-076A<ref>{{cite web|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/masterCatalog.do?sc=1977-076A|title=Voyager 2|publisher=US National Space Science Data Center|accessdate=25 August 2013|archivedate=20 February 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130220223406/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/masterCatalog.do?sc=1977-076A}}</ref> | SATCAT = 10271<ref>{{cite web|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=10271|title=VOYAGER 2|publisher=N2YO|accessdate=25 August 2013}}</ref> | spacecraft_type = | manufacturer = Jet Propulsion Laboratory | dry_mass = | launch_mass = {{convert|721.9|kg|lb}} | power = 420&nbsp;watts | launch_rocket = Titan IIIE | launch_site = Cape Canaveral | launch_contractor = | last_contact = <!--{{end-date|[date]}}--> | decay_date = |interplanetary = {{Infobox spaceflight/IP |type = flyby |object = [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] |distance = {{convert|570000|km|mi|sp=us}} |arrival_date = July 9, 1979, 22:29:00 UTC }} {{Infobox spaceflight/IP |type = flyby |object = [[စနေဂြိုဟ်]] |distance = {{convert|101000|km|mi|abbr=on}} |arrival_date = August 25, 1981, 03:24:05 UTC }} {{Infobox spaceflight/IP |type = flyby |object = [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]] |distance = {{convert|81500|km|mi|abbr=on}} |arrival_date = January 24, 1986, 17:59:47 UTC }} {{Infobox spaceflight/IP |type = flyby |object = [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] |distance = {{convert|4950|km|mi|abbr=on}} |arrival_date = August 25, 1989, 03:56:36 UTC }} }} '''ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ အာကာသယာဉ်''' ({{lang-en|Voyager 2}}) သည် [[နာဆာ]] အဖွဲ့မှ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]၊ [[စနေဂြိုဟ်]]၊ [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]တို့ကို လေ့လာရန် အသုံးပြုသော အာကာသယာဉ် ဖြစ်သည်။ ယခုအချိန်တိုင်အောင် ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်တို့တိုင်အောင် သွားရောက်သော တစ်စင်းတည်းသော အာကာသယာဉ် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုဂြိုဟ် နှစ်ခုနှင့် ဆက်စပ်သော ပုံအများစုမှာ ထိုအာကာသယာဉ်မှ ပေးပို့ခဲ့သော ပုံများပင်ဖြစ်သည်။ ထိုယာဉ်သည် ညီအစ်မယာဉ် [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ အာကာသယာဉ်]] နှင့် တစ်ပုံစံတည်းပင် ဖြစ်သည်။ ထိုအာကာသယာဉ်သည် လက်ရှိတွင် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]မှ ဝေးရာသို့ ရွေ့လျားနေပြီး နေအဖွဲ့အစည်း အပြင်ဘက်ပိုင်းသို့ ဦးတည် သွားလာလျက် ရှိသည်။ ၂ဝ၁၅ ခုနှစ် ဧပရယ်လအရ ယာဉ်သည် [[နေ]]မှ ၁ဝ၈ [[AU]] (၁.၆၂×၁ဝ^၁ဝ [[ကီလိုမီတာ]]) အကွာတွင် ရောက်နေသည်။<ref>[http://voyager.jpl.nasa.gov/where/index.html Voyager - Mission Status<!-- Bot generated title -->]</ref> ဗွိုင်ယေဂျာ၂ အာကာသယာဉ်ကို ၁၉၇၇၊ ဩဂုတ်လ ၂၀ ရက်တွင် လွှတ်တင် ခဲ့သည်။ ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ အာကာသယာဉ်သည် မည်သည့်ကြယ်ကိုမှ ဦးတည်ပြီး စေလွှတ်ခဲ့သည် မဟုတ်ပေ။ သို့သော်လည်း နှစ်ပေါင်း ၄ဝဝဝဝ ကြာလျင် ယင်းသည် [[အလင်းနှစ်]] ၁.၇ အကွာသို့ ရောက်ရှိမည်ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ စက်ပစ္စည်းကောင်းမွန်နေပါက ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ အာကာသယာဉ်သည် အလင်းနှစ် ၄.၃ အကွာမှ ဆိုင်ရပ်စ်ကြယ်သို့ နှစ်ပေါင်း ၂၉၆ဝဝဝ အကြာတွင် ရောက်ရှိမည်ဖြစ်သည်။ ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ အာကာသယာဉ်သည် သက္ကရာဇ် ၂ဝ၂၅ ခုနှစ်အထိ အားပျော့သော ရေဒီယိုဆက်သွယ်မှုကို ထုတ်ပေးနေအုံးမည်ဟု မျော်လင့်ရသည်။ ထိုနောက်ပိုင်းတွင်ကား လုံလောက်သော လျှပ်စစ်စွမ်းအင်များ ထုတ်ပေးနိုင်တော့မည်မဟုတ်ပါ။ ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ နှင့် ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ အာကာသယာဉ် နှစ်စင်းစလုံးတွင် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိတို့၏ ပုံများ နှင့် အသံများကို ထည့်သွင်းထားသော ရွှေဓာတ်ပြား တစ်ချပ်စီ ပါရှိသည်။ ထို့ပြင် ဘာသာစကားပေါင်း အမျိုး ၅ဝ ကျော် ထည့်သွင်းထားပြီး [[ကမ္ဘာ]]မြေတည်နေရာအား ဖော်ပြထားသည်။ ထိုဓာတ်ပြားများကို ဂြိုဟ်သားများနှင့် ဆက်သွယ်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ ထည့်သွင်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ==အခြား ကြည့်ရန်== *[[ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ အာကာသယာဉ်]] *[[နာဆာ]] ==ကိုးကား== {{reflist}} {{ဗွိုင်ယေဂျာ စီမံကိန်း}} {{Spaceflight}} [[Category:ဗွိုင်ယေဂျာ စီမံကိန်း]] [[Category:ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ]] [[Category:နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျူပီတာဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ]] fel02uxh35w9swy0u4dya222hjgeg9x 0 47508 1056908 1043882 2026-10-09T06:02:21Z Dr Lotus Black 31011 /* အစောပိုင်းဆိုဗီယက်လူမဲ့ လကမ္ဘာခရီးစဉ်များ(၁၉၅၆-၁၉၆၆) */ 1056908 wikitext text/x-wiki <imagemap> File:Moon Soft Landings.svg|thumb|right|400px|လပေါ်သို့ အောင်မြင်စွာ ဆင်းသက်ခဲ့သည့် တည်နေရာများအား ထောက်ကြည့်နိုင်သည်။ rect 220 0100 1100 0290 [[လူန ၉]] rect 220 0290 1100 0480 [[Surveyor 1| ]] rect 220 0480 1100 0670 [[လူန ၁၃| ]] rect 220 0670 1100 0860 [[Surveyor 3| ]] rect 220 0860 1100 1050 [[Surveyor 5| ]] rect 220 1050 1100 1240 [[Surveyor 6| ]] rect 220 1240 1100 1530 [[Surveyor 7| ]] rect 220 1430 1100 1620 [[အပိုလို ၁၁| ]] rect 220 1620 1100 1810 [[အပိုလို ၁၂| ]] rect 220 1810 1100 2000 [[လူန ၁၆| ]] rect 220 2000 1100 2190 [[လူန ၁၇| ]] rect 220 2190 1100 2380 [[အပိုလို ၁၄| ]] rect 220 2380 1100 2570 [[အပိုလို ၁၅| ]] rect 220 2570 1100 2760 [[လူန ၂၀| ]] rect 220 2760 1100 2950 [[အပိုလို ၁၆| ]] rect 220 2950 1100 3140 [[အပိုလို ၁၇| ]] rect 220 3140 1100 3330 [[လူန ၂၁| ]] rect 220 3330 1100 3520 [[လူန ၂၃| ]] rect 220 3520 1100 3710 [[လူန ၂၄| ]] rect 3500 0100 4500 0290 [[Chang'e 3| ]] rect 3500 0290 4500 0480 [[Chang'e 4| ]] rect 3500 0480 4500 0670 [[Chang'e 5| ]] rect 3500 0670 4500 0860 [[Chandrayaan 3| ]] rect 3500 0860 4500 1050 [[Smart Lander for Investigating Moon| ]] rect 3500 1050 4500 1240 [[IM-1| ]] rect 3500 1240 4500 1430 [[Chang'e 6| ]] rect 3500 1430 4500 1620 [[Blue Ghost Mission 1| ]] rect 3500 1620 4500 1810 [[IM-2| ]] desc bottom-left </imagemap> [[File:Apollo 11 first step.jpg|thumb||၁၉၆၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၁ ရက် ၂ နာရီ ၅၆ မိနစ် အချိန်က [[နေးလ် အမ်းစထရောင်း]]သည် လပေါ်သို့ ပထမဦးဆုံး ခြေမချမီ ဗွီဒီယိုမှ ထုတ်နှုတ်ထားသော ပုံရိပ်ဖြစ်သည်။ တကမ္ဘာလုံးရှိ လူပေါင်း သန်း၅၀၀ ခန့် ထို အစီအစဉ် တိုက်ရိုက် ထုတ်လွှင့်မှုကို ကြည့်ရှုနေကြသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref>{{Cite web|title=Manned Space Chronology: Apollo_11|url=http://www.spaceline.org/flightchron/apollo11.html| publisher=spaceline.org|accessdate=6 February 2008}}</ref><ref>{{Cite web|title= Apollo Anniversary: Moon Landing "Inspired World"|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2004/07/0714_040714_moonlanding.html| work=National Geographic|accessdate=6 February 2008}}</ref>]] '''လပေါ်သို့ဆင်းသက်ခြင်း'''ဆိုသည်မှာ [[လ (ကမ္ဘာရံဂြိုဟ်)|လမျက်နှာပြင်]]ပေါ်သို့ [[အာကာသယာဉ်]] ဆင်းသက်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ လူလိုက်ပါသောခရီးစဉ် နှင့် လူမဲ့ (စက်ရုပ်) ခရီးစဉ်များပါ အကျုံးဝင်သည်။ လမျက်နှာပြင်ပေါ်ရောက်ရှိသော ပထမဆုံး လူလုပ်အရာဝတ္ထုမှာ ၁၉၅၉၊ စက်တင်ဘာ ၁၃ တွင် လွှတ်တင်ခဲ့သော [[ဆိုဗီယက်]]နိုင်ငံထုတ် [[လူနာ ၂]] အာကာသယာဉ်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web | url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1959-014A | title = Luna 2 | publisher = NASA–NSSDC | access-date = 12 January 2013 | archive-date = 26 July 2012 | archive-url = https://archive.today/20120726181013/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1959-014A }}</ref> ၁၉၆၉၊ ဇူလိုင် ၂၀ တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက လွှတ်တင်ခဲ့သော[[အပိုလို ၁၁]] ခရီးစဉ်သည် ပထမဆုံးသော လူလိုက်ပါသည့် လကမ္ဘာခရီးစဉ်ဖြစ်သည်။<ref>[http://www.nasa.gov/mission_pages/apollo/apollo11_40th.html NASA Apollo 11 40th anniversary].</ref> ၁၉၆၉ မှ ၁၉၇၂ ကြားကာလတွင် လူလိုက်ပါသော အမေရိကန်ယာဉ် ၆ စင်း နှင့် မရေမတွက်နိုင်သော လူမဲ့အာကာသယာဉ်များ လပေါ်ဆင်းသက်ခဲ့ကြသည်။ သို့ရာတွင် ၁၉၇၆ မှ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၄ အထိ ညင်သာစွာ ဆင်းသက်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ == လူမဲ့ဆင်းသက်ခြင်းများ == နိုင်ငံအများအပြားသည် အာကာသယာဉ်အများအပြားကိုလပေါ်သို့စေလွှတ်ခဲ့ကြသည်။ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုသည် ၁၉၅၉ တွင် လူနာ ၂ အာကာသယာဉ်ကို လမျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ အရှိန်ဖြင့်ဝင်ဆောင့်စေပြီး ပထမဆုံးလဆင်းယာဉ် ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ ၁၉၆၂တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကလည်း ရိန်းဂျား ၄ အာကာသယာဉ်ဖြင့် ဆိုဗီယက်တို့နည်းတူ ဝင်ဆောင့်ခဲ့သည်။ ထို[[စစ်အေးတိုက်ပွဲ]]ကာလတွင် လပေါ်သို့ ပထမဆုံးရောက်ရှိနိုင်ရေး ဤအထူးစွမ်းဆောင်ချက် ပြိုင်ဆိုင်မှုများသည် [[အာကာသပြိုင်ပွဲ]]၏ အမြင်သာဆုံးသော ပုံစံတစ်ခုဖြစ်သည်။{{Citation needed|date=March 2012}} မကြာခင်က အခြားနိုင်ငံများကလည်း လမျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ [[အာကာသယာဉ်]]များဖြင့် တစ်နာရီလျှင် ၅၀၀၀ မိုင်နှုန်းဖြင့် ကြိုတင်သတ်မှတ်နေရာများတွင် ဝင်ဆောင့်ခဲ့ကြသည်။ ယင်းသည် လပတ်ယာဉ်များ သက်တမ်းကုန်ဆုံးခြင်းဖြစ်သည်။ အကြောင်းမှာ ယာဉ်၏ စွမ်းရည်ကျဆင်းလာချိန်တွင် လဆွဲအားမညီမျှသောနေရာများ၌ လပတ်ယာဉ်များသည် ပတ်လမ်းတွင်မတည်မြဲနိုင်တော့ပေ။ [[ဂျပန်]]တို့၏ လပတ်ယာဉ် ''ဟီတင်'' သည် ၁၉၉၃၊ ဧပြီ ၁၀ တွင် လသို့ဝင်ဆောင့်စေခဲ့သည်။ ၂၀၀၆၊ စက်တင်ဘာ ၃ တွင် ဥရောပအာကာသအေဂျင်စီ၏ လပတ်ယာဉ် စမတ်-၁ အားထိန်းချုပ်ပြီးလသို့ ဝင်ဆောင့်စေခဲ့သည်။ [[အိန္ဒိယ]]အာကာသအေဂျင်စီ (ISRO)သည် ၂၀၀၈၊ အောက်တိုဘာ ၁၄ တွင် လဆောင့်ယာဉ်(Moon Impact Probe, MIP)ဖြင့် ထိန်းချုပ်ကာ လပေါ်ဝင်ဆောင့်ခြင်းကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ MIP ၏ထူးခြားချက်မှာ အိန္ဒိယလပတ်ယာဉ် [[ချန်ဒရာယန် ၁ အာကာသယာဉ်|ချန်ဒရာယန်-၁]] မှ ယာဉ်တစ်စင်းထွက်လာပြီး လမျက်နှာပြင်ပေါ်ဆင်းသက်သွားချိန်တွင် အဝေးထိန်းအာရုံခံစမ်းသပ်မှုများ ပြုလုပ်သွားခြင်းဖြစ်သည်။ ချန်ဒရာယန်-၁ မှ ရေဒီယိုဆက်သွယ်မှု ပြတ်တောက်သွားခဲ့ပြီး ၂၀၁၁ နှောင်းပိုင်းသို့မဟုတ် ၂၀၁၂ နှစ်စောပိုင်းတွင်လမျက်နှာပြင်ကို ဝင်ဆောင့်ခဲ့သည်။ တရုတ်လပတ်ယာဉ် ချန်အဲ-၁ သည် ၂၀၀၉၊ မတ် ၁ တွင် ထိန်းချုပ်ခြင်းဖြင့် လမျက်နှာပြင်အားဝင်ဆောင့်ခဲ့သည်။ [[File:Lunar Lander Model.jpg|right|thumb|အပိုလို လလေ့လာရေးမော်ဂျူး ၁၉၆၃ ခုနှစ်ပုံစံ]] အာကာသယာဉ် ၁၈ စင်းသာ လပေါ်ဆင်းသက်စဉ် ဆင်းသက်ဘရိတ်ဒုံးပျံများကိုအသုံးပြုခဲ့ကြပြီး လမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် သိပ္ပံဆိုင်ရာများလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ လူလိုက်ပါသည့်ယာဉ် ၆ စင်း၊ လူမဲ့အာကာသယာဉ်တစ်ဒါဇင်ခန့် တို့အား ၁၉၆၆ နှင့် ၁၉၇၆ ကြားတွင် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]နှင့် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုတို့က လွှတ်တင်ခဲ့သည်။ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုသည် ပထမဆုံးငြင်သာစွာ ဆင်းသက်ခြင်းကိုလုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့ပြီး လူနာ ၉ နှင့် လူနာ ၁၃ ယာဉ်များတွင်တပ်ဆင်ထားသည့် ruggedized ကင်မရာများဖြင့် လမျက်နှာပြင်ပေါ်မှနေ၍ဓာတ်ပုံများပေးပို့နိုင်ခဲ့ကြသည်။ အမေရိကန်တို့သည် လူမဲ့အာကသယာဉ်ဖြင့် ငြင်သာစွာဆင်းသက်ခြင်း ၅ ကြိမ်၊ လူလိုက်ပါသည့် အပိုလိုခရီးစဉ်များ ၆ ကြိမ်တို့ကို အားကျမခံ လိုက်ပါလုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ အမေရိကန်တို့၏ လူလိုက်ပါသည့် အပိုလိုယာဉ်များ ဆင်းသက်ပြီးနောက်တွင် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုသည်နောက်ပိုင်းတွင် လူနာ ၁၆၊ လူနာ ၂၀၊ လူနာ ၂၄ လူမဲ့ယာဉ်များဖြင့် လပေါ်ဆင်းသက်ကာ မြေသားနမူနာများရယူပြီး ပြန်လာနိုင်ခဲ့ကြသည်။ လူနာ ၁၇၊ လူနာ ၂၁ ယာဉ်များသည် လူမဲ့မော်တော်ယာဉ်ခရီးစဉ်များဖြစ်ကြသည်။ ယင်းစာရင်းတွင် မပါဝင်သည်များမှာ လူနာ ၂၃ ခရီးစဉ်သည် အောင်မြင်စွာဆင်းသက်နိုင်သော်လည်း ယင်း၏သိပ္ပံပစ္စည်းများ အလုပ်မလုပ်ခဲ့ပေ။ အမေရိကန် ဆာဗေယာ ၄ ယာဉ်သည်လည်း အလိုအလျောက် ငြင်သာစွာဆင်းသက်ခြင်းမပြုမီကလေးတွင် ရေဒီယိုဆက်သွယ်မှု ပြတ်တောက်သွားခဲ့သည်။ == လူလိုက်ပါသော ဆင်းသက်ခြင်းများ == လပေါ်သို့ စုစုပေါင်းလူ ၁၂ ဦး ဆင်းသက်ခဲ့သည်။ == သိပ္ပံဆိုင်ရာ နောက်ခံအကြောင်းအရာများ == [[File:Ranger 9 sudden impact.gif|thumb|left|ရိန်းဂျားအာကာသယာဉ် လကို ဝင်မဆောင့်မှီပန်းချီဆရာက ပုံဖော်ထားပုံ]] လသို့သွားရောက်နိုင်ရန်အတွက် အာကာသယာဉ်သည် ကမ္ဘာ့ဆွဲအားတွင်းကို ကျော်လွှားနိုင်ရမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းကိုလက်တွေ့လုပ်ဆောင်နိုင်သော လက်ရှိနည်းလမ်းမှာ[[ဒုံးပျံ]]ဖြစ်သည်။ [[Balloon (aircraft)|မိုးပျံပူဖောင်း]] သို့မဟုတ် [[Jet aircraft|ဂျက်လေယာဉ်]]စသည့် အခြားလေဝဲယာဉ်များနှင့် မတူသည့်အချက်မှာ ဒုံးပျံသည် [[ကမ္ဘာ့လေထု]]အပြင်ဘက် မြင့်မားသောလေဟာနယ်အမြင့်ထိတိုင် ယင်း၏အလျင်မြှင့်တင်ခြင်းကိုဆက်လက်လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။ ဆိုဗီယက်တို့သည် ၁၉၅၉တွင် လပေါ်သို့ ဝင်ဆောင့်ခြင်းကို အောင်မြင်စွာလုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ <ref name="nasa-luna2">{{cite web|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1959-014A|title=NASA – NSSDC – Spacecraft – Lun 2 Details|accessdate=17 February 2011|archive-date=26 July 2012|archive-url=https://archive.today/20120726181013/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1959-014A}}</ref> ကမ္ဘာသို့ပြန်လာရန်အတွက် အာကာသယာဉ်သည် လ၏ဆွဲအားတွင်းမှလွတ်မြောက်ရန် လွတ်မြောက်အလျင်ရယူရသည်။ လမှထွက်ခွာပြီး အာကာသသို့ပြန်လာရန်အတွက် ဒုံးပျံကိုအသုံးပြုရသည်။ ကမ္ဘာသို့ရောက်ရှိချိန်တွင် ဘေးကင်းစွာဆင်းသက်နိုင်ရေးအတွက် ပြန်ဝင်လာသည့် ယာဉ်၏အရွေ့စွမ်းအင်ကို စုပ်ယူရန်နှင့်ယာဉ်အရှိန်လျှော့ချရန် လေထုထဲဝင်ရောက်သည့်နည်းလမ်းများ အသုံပြုရသည်။ == နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာနောက်ခံအကြောင်းအရာများ == ၁၉၅၇တွင် [[ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု]]မှ ပထမဆုံး[[ဂြိုဟ်တု]]''[[စပွတ်နစ် ၁]]'' အားပစ်လွှတ်ခဲ့ပြီး [[အာကာသပြိုင်ပွဲ]]ကိုစတင်ခဲ့သည်။ == အစောပိုင်းဆိုဗီယက်လူမဲ့ လကမ္ဘာခရီးစဉ်များ(၁၉၅၆-၁၉၆၆) == [[File:Луна-16.jpg|thumb|left|''လမြေသားနမူနာယူဆောင်လာသည့် လဆင်းယာဉ်လူနာ ၁၆ ပုံစံ'']] [[File:Surveyor 3-Apollo 12.jpg|thumb|left|[[အပိုလို ၁၂]] အာကာသယာဉ်မှူး ပီတီ ကွန်းရက်(Pete Conrad)အား ဆာဗေယာ ၃ ဆင်းသက်ယာဉ်အနီးတွင် ရပ်နေသည်ကိုတွေ့ရပုံ၊ နောက်ခံတွင် အပိုလို ၁၂ ဆင်းသက်ယာဉ် အင်တာပရက် (''Intrepid'') အား တွေ့မြင်ရသည်။]] ၁၉၉၁ တွင် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု ပြိုကွဲပြီးနောက်တွင် ဆိုဗီယက်တို့၏လပေါ်ရောက်ရှိရေးကြိုးပမ်းချက်သမိုင်းအမှန်များကို အများပြည်သူသို့ ဖွင့်ချပြခဲ့သည်။ အမေရိကန်တို့နှင့်မတူသည့်အချက်မှာ အမေရိကန်တို့ကဲ့သို့ ပစ်လွှတ်စဉ် လိုက်အမည်ပေးသွားခြင်းမျိုးမဟုတ်ဘဲ ကမ္ဘာပတ်လမ်းသို့ အောင်မြင်စွာရောက်ရှိသွားမှသာ [[လူန စီမံကိန်း|လူနာခရီးစဉ်]] ဟု အမည်တပ်သည်။ ဆိုဗီယက်လသွားစီမံကိန်းဆုံးရှုံးမှုပုံရိပ်များကို အများပြည်သူမသိစေလိုသော ပေါ်လစီကြောင့်ဖြစ်သည်။ ပစ်လွှတ်မှုတစ်ခုသည် လသို့မထွက်ခွာမီ ကမ္ဘာပတ်လမ်းတွင်ချွတ်ယွင်းသွားပါက မူရင်းရည်မှန်းချက်ကိုဖုံးကွယ်နိုင်ရန်အတွက် [[စပွတ်စီမံကိန်း|စပွတ်နစ်]] ကမ္ဘာပတ်စီမံကိန်းသို့မဟုတ် [[ကော့စ်မော့စ်ဂြိုဟ်တု|ကော့စ်မော့စ်]] ကမ္ဘာပတ်စီမံကိန်းဟု အမည်တပ်လေ့ရှိသည်။ ပစ်လွှတ်စဉ်ပေါက်ကွဲသည်များကိုလည်း ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်းလုံးဝမရှိပေ။ {| class="wikitable" style="background: #f9f9f9; border-collapse: collapse;" |- ! align=left | ဆိုဗီယက်ခရီးစဉ်များ ! align=center | အလေးချိန် (ကီလိုဂရမ်) ! align=center | ပစ်လွှတ်ယာဉ် ! align=center | ပစ်လွှတ်ရက်စွဲ ! align=center | ခရီစဉ်ရည်မှန်းချက် ! align=center | ရလဒ် |- | | | [[Semyorka]] – 8K72 | align="right" | ၁၉၅၈၊ စက်တင်ဘာ ၂၃ | လသို့ဝင်ဆောင့်ရန် | <span style="color:red;">မအောင်မြင်</span> – ပစ်လွှတ်ပြီး ၉၃ စက္ကန့်တွင် တွန်းအားပေးဒုံးပျံချွတ်ယွင်းမှု |- | | | Semyorka – 8K72 | align="right" | ၁၉၅၈၊ အောက်တိုဘာ ၁၂ | လသို့ဝင်ဆောင့်ရန် | <span style="color:red;">မအောင်မြင်</span> – ပစ်လွှတ်ပြီး ၁၀၄ စက္ကန့်တွင် တွန်းအားပေးဒုံးပျံချွတ်ယွင်းမှု |- | | | Semyorka – 8K72 | align="right" | ၁၉၅၈၊ ဒီဇင်ဘာ ၄ | လသို့ဝင်ဆောင့်ရန် | <span style="color:red;">မအောင်မြင်</span> – ပစ်လွှတ်ပြီး ၂၅၄ စက္ကန့်တွင် တွန်းအားပေးဒုံးပျံချွတ်ယွင်းမှု |- | [[လူန ၁|လူနာ-၁]] | 361 | Semyorka – 8K72 | align="right" | ၁၉၅၉၊ ဇန္နဝါရီ ၂ | လသို့ဝင်ဆောင့်ရန် | <span style="color:green;">တစိတ်တပိုင်းအောင်မြင်</span> – လွတ်မြောက်အလျင်ရရှိသော ပထမဆုံးအာကာသယာဉ်၊ လအနီးမှကပ်၍ပျံသန်းသည်။ နေကိုလှည့်လည်သည်။ လပေါ်သို့မရောက်ပဲလွဲသွားသည်။ |- | | | Semyorka – 8K72 | align="right" | ၁၉၅၉၊ ဇွန် ၁၈ | လသို့ဝင်ဆောင့်ရန် | <span style="color:red;">မအောင်မြင်</span> – ပစ်လွှတ်ပြီး ၁၅၃ စက္ကန့်တွင် တွန်းအားပေးဒုံးပျံချွတ်ယွင်းမှု |- | [[လူန ၂|လူနာ-၂]] | 390 | Semyorka – 8K72 | align="right" | ၁၉၅၉၊ စက်တင်ဘာ ၁၂ | လသို့ဝင်ဆောင့်ရန် | <span style="color:green;">အောင်မြင်</span> – ပထမဆုံးလဆောင့်ယာဉ် |- | [[လူန ၃|လူနာ-၃]] | 270 | Semyorka – 8K72 | align="right" | ၁၉၅၉၊ အောက်တိုဘာ ၄ | လအနီးကပ်ပျံသန်းရန် | <span style="color:green;">အောင်မြင်</span> – လ၏တစ်ဖက်ခြမ်းကိုအောင်မြင်စွာဓာတ်ပုံရိုက်နိုင် |- | | | Semyorka – 8K72 | align="right" | ၁၉၆၀၊ ဧပြီ ၁၅ | လအနီးကပ်ပျံသန်းရန် | <span style="color:red;">မအောင်မြင်</span> – တွန်းအားပေးဒုံးပျံချွတ်ယွင်းမှု၊ ကမ္ဘာပတ်လမ်းကြောင်းသို့မရောက် |- | | | Semyorka – 8K72 | align="right" | ၁၉၆၀၊ ဧပြီ ၁၆ | လအနီးကပ်ပျံသန်းရန် | <span style="color:red;">မအောင်မြင်</span> – ပစ်လွှတ်ပြီး ၁ စက္ကန့်တွင် တွန်းအားပေးဒုံးပျံချွတ်ယွင်းမှု |- | [[စပွတ်နစ်]]-၂၅ | | Semyorka – 8K78 | align="right" | ၁၉၆၃၊ ဇန္နဝါရီ ၄ | လပေါ်ဆင်းသက်ရန် | <span style="color:red;">မအောင်မြင်</span> – ကမ္ဘာပတ်လမ်းနိမ့်တွင်ပျက်ကျ |- | | | Semyorka – 8K78 | align="right" | ၁၉၆၃၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၃ | လပေါ်ဆင်းသက်ရန် | <span style="color:red;">မအောင်မြင်</span> – ပစ်လွှတ်ပြီး ၁၀၅ စက္ကန့်တွင် တွန်းအားပေးဒုံးပျံချွတ်ယွင်းမှု |- | [[လူန ၄|လူနာ-၄]] | 1422 | Semyorka – 8K78 | align="right" | ၁၉၆၃၊ ဧပြီ ၂ | လပေါ်ဆင်းသက်ရန် | <span style="color:red;">မအောင်မြင်</span> – လအနီး ၅,၀၀၀ မိုင်(၈,၀၀၀ ကီလိုမီတာ)မှဖြတ်ပျံ |- | | | Semyorka – 8K78 | align="right" | ၁၉၆၄၊ မတ် ၂၁ | လပေါ်ဆင်းသက်ရန် | <span style="color:red;">မအောင်မြင်</span> – တွန်းအားပေးဒုံးပျံချွတ်ယွင်း၊ ကမ္ဘာပတ်လမ်းကြောင်းသို့မရောက် |- | | | Semyorka – 8K78 | align="right" | ၁၉၆၄၊ ဧပြီ ၂၀ | လပေါ်ဆင်းသက်ရန် | <span style="color:red;">မအောင်မြင်</span> – တွန်းအားပေးဒုံးပျံချွတ်ယွင်း၊ ကမ္ဘာပတ်လမ်းကြောင်းသို့မရောက် |- | [[Cosmos (satellite)|ကော့စ်မော့စ်]]-၆၀ | | Semyorka – 8K78 | align="right" | ၁၉၆၅၊ မတ် ၁၂ | လပေါ်ဆင်းသက်ရန် | <span style="color:red;">မအောင်မြင်</span> – ကမ္ဘာပတ်လမ်းနိမ့်တွင်ပျက်ကျ |- | | | Semyorka – 8K78 | align="right" | ၁၉၆၅၊ ဧပြီ ၁၀ | လပေါ်ဆင်းသက်ရန် | <span style="color:red;">မအောင်မြင်</span> – တွန်းအားပေဒုံးပျံချွတ်ယွင်း၊ ကမ္ဘာပတ်လမ်းကြောင်းသို့မရောက် |- | [[လူန ၅|လူနာ-၅]] | 1475 | Semyorka – 8K78 | align="right" | ၁၉၆၅၊ မေ ၉ | လပေါ်ဆင်းသက်ရန် | <span style="color:red;">မအောင်မြင်</span> – လသို့ဝင်ဆောင့် |- | [[လူန ၆|လူနာ-၆]] | 1440 | Semyorka – 8K78 | align="right" | ၁၉၆၅၊ ဇွန် ၈ | လပေါ်ဆင်းသက်ရန် | <span style="color:red;">မအောင်မြင်</span> – လအနီး ၁၀၀,၀၀၀ မိုင်(၁၆၀,၀၀၀ [[ကီလိုမီတာ]]) မှ ဖြတ်ပျံ |- | [[လူန ၇|လူနာ-၇]] | 1504 | Semyorka – 8K78 | align="right" | ၁၉၆၅၊ အောက်တိုဘာ ၄ | လပေါ်ဆင်းသက်ရန် | <span style="color:red;">မအောင်မြင်</span> – လသို့ဝင်ဆောင့် |- | [[လူန ၈|လူနာ-၈]] | 1550 | Semyorka – 8K78 | align="right" | ၁၉၆၅၊ ဒီဇင်ဘာ ၃ | လပေါ်ဆင်းသက်ရန် | <span style="color:red;">မအောင်မြင်</span> – ဆင်းသက်ရန်ကြိုးစားနေစဉ် လပေါ်ဝင်ဆောင့်သည် |- |} == အစောပိုင်းအမေရိကန်လူမဲ့ လကမ္ဘာခရီးစဉ်များ (၁၉၅၈-၁၉၆၅) == {| class="wikitable" style="background: #f9f9f9; border-collapse: collapse;" |- ! align=left | အမေရိကန်ခရီးစဉ်များ ! align=center | အလေးချိန်(ကီလိုဂရမ်) ! align=center | ပစ်လွှတ်ယာဉ် ! align=center | ပစ်လွှတ်ရက်စွဲ ! align=center | ခရီးစဉ်ရည်မှန်းချက် ! align=center | ရလဒ် |- | [[ပိုင်အိုနီးယား ၀]] | ၃၈ | Thor-Able | align="right" |၁၉၅၈၊ ဩဂုတ် ၁၇ | လပတ်ရန် | <span style="color:red;">မအောင်မြင်</span> – ပထမအဆင့်ပေါက်ကွဲ၊ ယာဉ်ပျက်စီး |- |[[ပိုင်အိုနီးယား ၁]] | ၃၄ | Thor-Able | align="right" | ၁၁ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၈ | လပတ်ရန် | <span style="color:red;">မအောင်မြင်</span> – ဆော့ဝဲကြောင်သည်၊ လေထုထဲပြန်ဝင်လာသည်။ |- | [[ပိုင်အိုနီးယား ၂]] | ၃၉ | Thor-Able | align="right" | ၁၉၅၈၊ နိုဝင်ဘာ ၈ | လပတ်ရန် | <span style="color:red;">မအောင်မြင်</span> – တတိယအဆင့် အလုပ်လုပ်ပုံမှားယွင်းသည်။ လေထုထဲပြန်ဝင်လာသည်။ |- | [[ပိုင်အိုနီးယား ၃]] | ၆ | Juno | align="right" | ၁၉၅၈၊ ဒီဇင်ဘာ ၆ | လအနီးမှဖြတ်ပျံရန် | <span style="color:red;">မအောင်မြင်</span> – ပထမအဆင့် အလုပ်လုပ်ပုံမှားယွင်းသည်။ လေထုထဲပြန်ဝင်လာသည်။ |- | [[ပိုင်အိုနီးယား ၄]] | ၆ | Juno | align="right" | ၁၉၅၉၊ မတ် ၃ | လအနီးမှဖြတ်ပျံရန် | <span style="color:green;">တစိတ်တပိုင်းအောင်မြင်</span> – လွတ်မြောက်အလျင်ရသည့်ပထမဆုံးအမေရိကန်အာကာသယာဉ်၊ လအနီးမှဖြတ်ပျံသည်။ ချိန်သားလွဲသွားသဖြင့် ဝေးလွန်းကာဓာတ်ပုံရိုက်မရ၊ နေကိုလှည့်ပတ်သည်။ |- | [[ပိုင်အိုနီးယား ပီ-၁]] | ၁၆၈ | Atlas-Able | align="right" | ၁၉၅၉၊ စက်တင်အာ ၂၄ | လပတ်ရန် | <span style="color:red;">မအောင်မြင်</span> – ပစ်စင်ပေါက်ကွဲ၊ ယာဉ်ပျက်စီးသည်။ |- | [[ပိုင်အိုနီးယား ပီ-၃]] | ၁၆၈ | Atlas-Able | align="right" | ၂၉ နိုဝင်ဘာ ၁၉၅၉ | လပတ်ရန် | <span style="color:red;">မအောင်မြင်</span> – ကုန်လှောင်ခန်းအခွံပျက်စီး၊ ယာဉ်ပျက်စီးသည်။ |- |[[ပိုင်အိုနီးယား ပီ-၃၀]] | ၁၇၅ | Atlas-Able | align="right" | ၁၉၆၀၊ စက်တင်ဘာ ၂၅ | လပတ်ရန် | <span style="color:red;">မအောင်မြင်</span> – ဒုတိယဆင့်မူမမှန်ဖြစ်ခြင်း၊ လေထုထဲပြန်ဝင်လာသည်။ |- | [[ပိုင်အိုနီးယား ပီ-၃၁]] | ၁၇၅ | Atlas-Able | align="right" | ၁၉၆၀၊ ဒီဇင်ဘာ ၁၅ | လပတ်ရန် | <span style="color:red;">မအောင်မြင်</span> – ပထမဆင့်ပေါက်ကွဲ၊ ယာဉ်ပျက်စီးသည်။ |- | [[ရိန်းဂျား ၁]] | ၃ဝ၆ | Atlas – Agena | align="right" | ၁၉၆၁၊ ဩဂုတ် ၂၃ | စမ်းသပ်ယာဉ်နမူနာ | <span style="color:red;">မအောင်မြင်</span> – အပေါ်ဆင့်ပုံမမှန်ဖြစ်သည်။ လေထုထဲပြန်ဝင်လာသည်။ |- | [[ရိန်းဂျား ၂]] | ၃ဝ၄ | Atlas – Agena | align="right" | ၁၈ နိုဝင်ဘာ ၁၉၆၁ | စမ်းသပ်ယာဉ်နမူနာ | <span style="color:red;">မအောင်မြင်</span> – အပေါ်ဆင့်ပုံမမှန်ဖြစ်သည်။ လေထုထဲပြန်ဝင်လာသည်။ |- | [[ရိန်းဂျား ၃]] | ၃၃ဝ | Atlas – Agena | align="right" | ၁၉၆၂၊ ဇန္နဝါရီ ၂၆ | လပေါ်ဆင်းသက်ရန် | <span style="color:red;">မအောင်မြင်</span> – တွန်းအားပေးဒုံးပျံအထိန်းစနစ်ချွတ်ယွင်းသည်။ နေကိုလှည့်ပတ်သည်။ |- | [[ရိန်းဂျား ၄]] | ၃၃၁ | Atlas – Agena | align="right" | ၁၉၆၂၊ ဧပြီ ၂၃ | လပေါ်ဆင်းသက်ရန် | <span style="color:green;">တစိတ်တပိုင်းအောင်မြင်</span> – အာကာသအရာဝတ္ထုပေါ်သို့ ၏ပထမဆုံးရောက်သော အမေရိကန်အာကာသယာဉ်ဖြစ်သည်။ လသို့ဝင်ဆောင့်သည်။ ဓာတ်ပုံပို့ခြင်းမရှိ။ |- | [[ရိန်းဂျား ၅]] | ၃၄၂ | Atlas – Agena | align="right" | ၁၉၆၂၊ အောက်တိုဘာ ၁၈ | လပေါ်ဆင်းသက်ရန် | <span style="color:red;">မအောင်မြင်</span> – အာကာသယာဉ် ဓာတ်အားချွတ်ယွင်းသည်။ နေကိုလှည့်ပတ်သည်။ |- | [[ရိန်းဂျား ၆]] | ၃၆၇ | Atlas – Agena | align="right" | ၁၉၆၄၊ ဇန္နဝါရီ ၃၀ | လသို့ဝင်ဆောင့်ရန် | <span style="color:red;">မအောင်မြင်</span> – အာကာသယာဉ်ကင်မရာချွတ်ယွင်းသည်။ လသို့ဝင်တိုက်ခဲ့သည်။ |- | [[ရိန်းဂျား ၇]] | ၃၆၇ | Atlas – Agena | align="right" | ၁၉၆၄၊ ဇူလိုင် ၂၈ | လသို့ဝင်ဆောင့်ရန် | <span style="color:green;">အောင်မြင်</span> – ဓာတ်ပုံ ၄၃၀၈ ပုံပို့ခဲ့သည်၊ လသို့ဝင်တိုက်ခဲ့သည်။ |- | [[ရီန်းဂျား ၈]] | ၃၆၇ | Atlas – Agena | align="right" | ၁၉၆၅၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၇ | လသို့ဝင်ဆောင့်ရန် | <span style="color:green;">အောင်မြင်</span> – ဓာတ်ပုံ ၇၁၃၇ ပုံပို့ခဲ့သည်၊ လသို့ဝင်တိုက်ခဲ့သည်။ |- | [[ရိန်းဂျား ၉]] | ၃၆၇ | Atlas – Agena | align="right" | ၁၉၆၅၊ မတ် ၂၁ | လသို့ဝင်ဆောင့်ရန် | <span style="color:green;">အောင်မြင်</span> – ဓာတ်ပုံ ၅၈၁၄ ပုံပို့ခဲ့သည်၊ လသို့ဝင်တိုက်ခဲ့သည်။ |} === ပိုင်အိုနီးယားခရီးစဉ်များ === [[File:Ranger8-moon.jpg|thumb|right|လကိုဝင်မဆောင့်မီ ရိန်းဂျား-၈ အာကာသယာဉ်မှပေးပို့ခဲ့သော လ၏ဓာတ်ပုံ]] ပုံစံ သုံးမျိုးကွဲသော ပိုင်အိုနီးယား လသွားယာဉ်များကို ပုံစံသုံးမျိုးကွဲသော တိုက်ချင်းပစ်ဒုံးပျံများဖြင့် ပစ်လွှတ်ခဲ့သည်။ === ရိန်းဂျား ခရီးစဉ်များ === လပေါ်ဆင်းသက်ရန် ပထမဆုံးကြိုးပမ်းမှုကို ၁၉၆၂ အတွင်းတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှလွှတ်တင်ခဲ့သော ရိန်းဂျား ၃၊ ၄၊ ၅ ယာဉ်များက လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ရိန်းဂျားလဆင်းယာဉ်များတွင် ကင်မရာတပ်ဆင်ထားခြင်းမရှိသဖြင့် ခရီးစဉ်တွင်ဓာတ်ပုံများလမျက်နှာပြင်ဓာတ်ပုံများ မရရှိခဲ့ပေ။ == ဆိုဗီယက် လူမဲ့ငြင်သာစွာ ဆင်းသက်ခြင်းများ(၁၉၆၆-၁၉၇၆) == {| class="wikitable" style=" background: #f9f9f9; border-collapse: collapse;" |- ! align=left | ဆိုဗီယက် ခရီးစဉ်များ ! align=center | ထုထည် (kg) ! align=center | တွန်းကန်ဒုံး ! align=center | ပစ်လွှတ် ! align=center | မက်ရှင် ရည်မှန်းချက် ! align=center | မက်ရှင် ရလဒ် ! align=center | ဆင်းသက်ဇုန် ! align=center | လတ္တီကျု/လောင်တီကျု |- | [[လူန ၉]] | ၁၅၈၀ | Semyorka – 8K78 | align="right" | ၃၁ ဇန္နဝါရီ ၁၉၆၆ | လပေါ်ဆင်းသက် | <span style="color:green;">အောင်မြင်</span> – ပထမဆုံး လပေါ်ဆင်းသက် များစွာသော ဓာတ်ပုံများ။ | Oceanus Procellarum | 7.13°N 64.37°W |- | [[လူန ၁၃]] | ၁၅၈ဝ | Semyorka – 8K78 | align="right" | ၂၁ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၆၆ | လပေါ်ဆင်းသက် | <span style="color:green;">အောင်မြင်</span> – ဒုတိယအကြီမ် လပေါ် ညင်သာသော ဆင်းသက်မှု။ | Oceanus Procellarum | 18°52'N 62°3'W |- | | | Proton | align="right" | ၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၉ | Lunar rover | <span style="color:red;">ကျရှုံး</span> – တွန်းကန်ဒုံး ချွတ်ယွင်းကမ္ဘာပတ်လမ်းသို့ မရောက်ခဲ့။ | | |- | | | Proton | align="right" | ၁၄ ဇွန် ၁၉၆၉ | နမူနာ ယူလာ | <span style="color:red;">ကျရှုံး</span> – တွန်းကန်ဒုံး ချွတ်ယွင်းကမ္ဘာပတ်လမ်းသို့မရောက်။ | | |- | [[လူန ၁၅]] | ၅၇၀၀ | Proton | align="right" | ၁၃ ဇူလိုင် ၁၉၆၉ | နမူနာ ယူလာ | <span style="color:red;">ကျရှုံး</span> – လသို့ ပျက်ကျ | Mare Crisium | မသိရ |- | Cosmos-300 | | Proton | align="right" | ၂၃ စက်တင်ဘာ ၁၉၆၉ | နမူနာ ယူလာ | <span style="color:red;">ကျရှုံး</span> – ကမ္ဘာ့ပတ်လမ်းနိမ့်တွင် ရပ်တန့်သွားခဲ့၊ | | |- | Cosmos-305 | | Proton | align="right" | ၂၂ အောက်တိုဘာ ၁၉၆၉ | နမူနာ ယူလာ | <span style="color:red;">ကျရှုံး</span> – ကမ္ဘာ့ပတ်လမ်းနိမ့်တွင် ရပ်တန့်သွားခဲ့၊ | | |- | | | Proton | align="right" | ၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၇၀ | နမူနာ ယူလာ | <span style="color:red;">ကျရှုံး</span> – တွန်းကန်ဒုံး ချွတ်ယွင်းကမ္ဘာပတ်လမ်းသို့မရောက် | | |- | [[လူန ၁၆|လူနာ ၁၆]] | ၅၆၀၀ | Proton | align="right" | ၁၂ စက်တင်ဘာ ၁၉၇၀ | နမူနာ ယူလာ | <span style="color:green;">အောင်မြင်</span> – ဝ.၁ဝ ကီလိုဂရမ် လမြေသားနမူနာအား ကမ္ဘာမြေသို့ ယူလာ၊ | Mare Fecunditatis | 000.68S 056.30E |- | [[လူန ၁၇|လူနာ ၁၇]] | ၅၇၀၀ | Proton | align="right" | ၁၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၇၀ | Lunar rover | <span style="color:green;">အောင်မြင်</span> – လူနော့ရိုဗာသည် လမျက်နှာပြင်သို့ ၁ဝ.၅ ကီလိုမီတာ ခရီးနှင်ခဲ့၊ | Mare Imbrium | 038.28N 325.00E |- | [[လူန ၁၈]] | ၅၇၅၀ | Proton | align="right" | ၂ စက်တင်ဘာ ၁၉၇၁ | နမူနာ ယူလာ | <span style="color:red;">ကျရှုံး</span> – လသို့ ပျက်ကျ | Mare Fecunditatis | 003.57N 056.50E |- | [[လူန ၂၀]] | ၅၇၂၇ | Proton | align="right" | ၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၇၂ | နမူနာ ယူလာ | <span style="color:green;">အောင်မြင်</span> – ဝ.ဝ၅ ကီလိုဂရမ် လမြေသားနမူနာအား ကမ္ဘာမြေသို့ ယူလာ၊ | Mare Fecunditatis | 003.57N 056.50E |- | [[လူန ၂၁]] | ၅၉၅၀ | Proton | align="right" | ၈ ဇန္နဝါရီ ၁၉၇၃ | လဆင်းယာဉ် | <span style="color:green;">အောင်မြင်</span> – လူနော့ရိုဗာသည် လမျက်နှာပြင်သို့ ၃၇ ကီလိုမီတာ ခရီးနှင်ခဲ့၊ | LeMonnier Crater | 025.85N 030.45E |- | [[လူန ၂၃]] | ၅၈၀၀ | Proton | align="right" | ၂၈ အောက်တိုဘာ ၁၉၇၄ | နမူနာ ယူလာ | <span style="color:red;">ကျရှုံး</span> – လပေါ် ဆင်းသက်ခြင်းအောင်မြင်၊ သို့သော် နမူနာယူလာရန် ချွတ်ယွင်းသွား၊ | Mare Crisium | 012.00N 062.00E |- | | | Proton | align="right" | ၁၆ အောက်တိုဘာ ၁၉၇၅ | နမူနာ ယူလာ | <span style="color:red;">ကျရှုံး</span> – တွန်းကန်ဒုံး ချွတ်ယွင်းကမ္ဘာပတ်လမ်းသို့ မရောက် | | |- | [[လူန ၂၄]] | ၅၈၀၀ | Proton | align="right" | ၉ ဩဂုတ် ၁၉၇၆ | နမူနာ ယူလာ | <span style="color:green;">အောင်မြင်</span> – ဝ.၁၇ ကီလိုဂရမ် လမြေသားနမူနာအား ကမ္ဘာမြေသို့ ယူလာ၊ | Mare Crisium | 012.25N 062.20E |- |} [[File:Surveyor 1 launch.jpg|thumb|right|ဆာဗေယာ ၁ ပစ်လွှတ်ခြင်း]] ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုမှပစ်လွှတ်သော လူနာ ၉ အာကာသယာဉ်သည် ဖေဖော်ဝါရီ ၃ တွင် ပထမဆုံးငြင်သာစွာဆင်းသက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၉၉ ကီလိုဂရမ်ရှိသော တွန်းထုတ်နိုင်သည့် လေအိတ်သည် တစ်စက္ကန့်လျင် ၁၅ မီတာအမြန်နှုန်းဖြင့် ဝင်တိုက်မည့်ဒဏ်အား ကာကွယ်ပေးသည်။<ref name="astronautix-luna9">{{cite web|url=http://www.astronautix.com/craft/lunae6.htm|title=Astronautix Luna E-6|accessdate=February 2011}}</ref> [[လူန ၁၃]] သည်လည်း ၁၉၆၆ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ယင်းစိုးရိမ်ဖွယ်ကိစ္စအား ကြောက်လန့်ခဲ့သည်။ ခရီးစဉ်နှစ်ခုလုံးသည် လကမ္ဘာမြေမျက်နှာပြင်၏ မှင်သက်ဖွယ်ပုံများအား သယ်ဆောင်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=Moon Exploration|url=http://science.nationalgeographic.com/science/space/space-exploration/moon-exploration-article.html|work=National Geographic|accessdate=17 September 2009|archive-date=15 December 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071215064020/http://science.nationalgeographic.com/science/space/space-exploration/moon-exploration-article.html}}</ref> [[လူန ၁၆]]သည် လပေါ်ဆင်းသက်ပြီး လမြေသားနမူနာများကို ကမ္ဘာသို့အောင်မြင်စွာပြန်လည်ယူဆောင်လာနိုင်သော ပထမဆုံး[[စက်ရုပ်အာကာသယာဉ်]]ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite book |last=Burrows |first=William E. |title=This New Ocean: The Story of the First Space Age |url=https://archive.org/details/thisnewocean00will |year=1999 |publisher=Modern Library | pages=[https://archive.org/details/thisnewocean00will/page/432 432] |isbn=0-375-75485-7}}</ref> [[အပိုလို ၁၁]] နှင့် [[အပိုလို ၁၃]] တို့က နောက်ကလိုက်သည်။ ခရီးစဉ်အား လူနာ ၂၀ (၁၉၇၂) လူနာ ၂၄ (၁၉၇၆) တို့ဖြင့် အောင်မြင်စွာ ထပ်ကာလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ နှင့် ၁၉၇၃ ခုနှစ်များတွင် [[လူနိုခေါ့ဒ်]] ("လပေါ်လမ်းလျှောက်သူ") စက်ရုပ်အာကာသယာဉ်နှစ်စင်းကိုလပေါ်သို့စေလွှတ်ခဲ့သည်။ အဆိုပါယာဉ်များသည် ၁၀ လတာနှင့် ၄ လတာ အသီးသီး အလုပ်လုပ်ခဲ့ကြပြီး လူနိုခေါ့ဒ် ၁ သည် ၁၀.၅ [[ကီလိုမီတာ]]၊ လူနိုခေါ့ဒ် ၂ သည် ၃၇ ကီလိုမီတာ အသီးသီးရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ ရိုဗာ မက်ရှင်များအား လူနာနှင့်ဇွန်း လအနားဖြတ်ပျံသည့် စီမံကိန်းများကို ဆက်တိုက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ == အမေရိကန်လူမဲ့ ငြင်သာစွာဆင်းသက်ခြင်းများ (၁၉၆၆-၁၉၆၈) == [[File:Soviet moonrover.JPG|thumb|left|''ဆိုဗီယက်တို့၏ ''လူနိုခေါ့ဒ်'' အလိုအလျောက် လပေါ်လှည့်လည်သွားလာရေးယာဉ်'']] အမေရိကန် ဆာဗေယာစက်ရုပ်ယာဉ်စီမံကိန်းသည် လကမ္ဘာပေါ်သို့ လူသားများ ဆင်းသက်ရာတွင် လိုအပ်သောပြင်ဆင်မှုများအား အထောက်အကူဖြစ်စေခဲ့သည်။ ဆေဗီယာ ခရီးစဉ် ၅ ခုသည် လူမပါသော အောင်မြင်သည့် ခရီးစဉ်များဖြစ်ခဲ့သည်။ ဆေဗီယာ ၃ သည် အပိုလို ၁၂ လကမ္ဘာပေါ် ခြေချပြီးနောက် ၂ နှစ်အကြာတွင် အလည်အပတ်သွားခဲ့သည်။ {| class="wikitable" style=" background: #f9f9f9; border-collapse: collapse; " |- ! align=left | အမေရိကန်ခရီးစဉ်များ ! align=center | ထုထည် (kg) ! align=center | တွန်းကန်ဒုံး ! align=center | ပစ်လွှတ် ! align=center | မက်ရှင် ရည်မှန်းချက် ! align=center | မက်ရှင် ရလဒ် ! align=center | ဆင်းသက်ဇုန် ! align=center | လတ္တီကျု/လောင်တီကျု |- | [[ဆာဗေယာ ၁]] | ၂၉၂ | Atlas – Centaur | ၃၀ မေ ၁၉၆၆ | လပေါ်ဆင်းသက် | <span style="color:green;">အောင်မြင်</span> – ဓာတ်ပုံပေါင်း ၁၁၀၀၀ ပြန်ရောက်လာသည်။ ပထမဆုံး လပေါ် အမေရိကန်တို့ ဆင်းသက်ခြင်း။ | Oceanus Procellarum | 002.45S 043.22W |- | [[ဆာဗေယာ ၂]] | ၂၉၂ | Atlas – Centaur | ၂ စက်တင်ဘာ ၁၉၆၆ | လပေါ်ဆင်းသက် | <span style="color:red;">ကျရှုံး</span> – အင်ဂျင်ချွတ်ယွင်း၊ ကော်ပါးနိကပ် မီးတောင် အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ပျက်ကျ၊ | Sinus Medii | 004.00S 011.00W |- | [[ဆာဗေယာ ၃]] | ၃၀၂ | Atlas – Centaur | ၂၀ April ၁၉၆၇ | လပေါ်ဆင်းသက် | <span style="color:green;">အောင်မြင်</span> – ပုံ ၆ဝဝဝ ပြန်ရောက်လာ၊ စက်ရုပ်လက်မောင်းတံဖြင့် အနက်စင်တီမီတာ ၁၇.၅ ထိ တူးဆွ၊ | Oceanus Procellarum | 002.94S 336.66E |- | [[ဆာဗေယာ ၄]] | ၂၈၂ | Atlas – Centaur | ၁၄ ဇူလိုင် ၁၉၆၇ | လပေါ်ဆင်းသက် | <span style="color:red;">ကျရှုံး</span> – မထိခင် ရေဒီယိုဆက်သွယ်မှု ပြတ်တောက်၊ ပြည့်စုံသော လပေါ်ဆင်းသက်ခြင်းဖြစ်နိုင်၊ အမှန်တကယ်ရလဒ်ကိုမူ မသိရ၊ | Sinus Medii | မသိရ |- | [[ဆာဗေယာ ၅]] | ၃၀၃ | Atlas – Centaur | ၈ စက်တင်ဘာ ၁၉၆၇ | လပေါ်ဆင်းသက် | <span style="color:green;">အောင်မြင်</span> – ပုံ ၁၉၀၀၀ ပြန်ရောက်လာသည်၊ မြေနမူနာအား ပထမဆုံး အသုံးချ၊ | ဆိတ်ငြိမ် ပင်လယ် | 001.41N 023.18E |- | [[ဆာဗေယာ ၆]] | ၃၀၀ | Atlas – Centaur | ၇ နိုဝင်ဘာ ၁၉၆၇ | လပေါ်ဆင်းသက် | <span style="color:green;">အောင်မြင်</span> – ပုံ ၃၀၀၀၀ ပြန်ရောက်လာသည်၊ စက်ရုပ်လက်တံ၊ အင်ဂျင်ပြန်လည်၊ | Sinus Medii | 000.46N 358.63E |- | [[ဆာဗေယာ ၇]] | ၃၀၆ | Atlas – Centaur | ၇ ဇန်နဝါရီ ၁၉၆၈ | လပေါ်ဆင်းသက် | <span style="color:green;">အောင်မြင်</span> – ပုံ ၂၁၀၀၀ ပြန်ရောက်လာသည်၊ စက်ရုပ်လက်တံနှင့် ကမ္ဘာမြေမှ လေဆာတန်းအား ခြေရာခံမိ၊ | Tycho Crater | 041.01S 348.59E |- |} ==ကျမ်းကိုး== {{Reflist}} {{Moon spacecraft}} [[Category:လကမ္ဘာသို့ စေလွှတ်မှုများ]] 09jriwbsx5urd5nbzj769jf654iy78d 0 47515 1056951 1043842 2026-10-09T11:52:07Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1056951 wikitext text/x-wiki {{not Burmese}} {{Infobox spaceflight | name = Vostok 1 | image = Vostok1.jpg | image_caption = Yuri Gagarin aboard Vostok 1, as televised to launch control | insignia = | mission_type = | operator = Soviet space program | Harvard_designation = 1961 Mu 1 | SATCAT = 103 | mission_duration = {{time interval|12 April 1961 06:07|12 April 1961 07:55|show=hm|sep=,}}<ref name="fai">{{cite web |url=http://records.fai.org/pilot.asp?from=astronautics&id=4791 |title=Aviation and Space World Records |access-date=March 12, 2009 |publisher=[[Fédération Aéronautique Internationale]] (FAI) |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090726044621/http://records.fai.org/pilot.asp?from=astronautics&id=4791 |archive-date=July 26, 2009 |df=mdy-all |accessdate=13 January 2013 |archivedate=26 July 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090726044621/http://records.fai.org/pilot.asp?from=astronautics&id=4791 }}</ref><br/>{{time interval|12 April 1961 06:06:59|12 April 1961 07:53|show=hm|sep=,}}<ref name=SF>{{cite web |url=http://www.spacefacts.de/mission/english/vostok-1.htm |title=Spaceflight mission report: Vostok 1|work=Spacefacts |accessdate=2020-03-12|date=2020-08-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.russianspaceweb.com/vostok1.html|title=The Vostok (3A No. 3) mission|accessdate=2020-03-12|quote=Gagarin's mission lasted 106 minutes, not 108 minutes, the duration that was reported for 50 years and even made book titles.}}</ref> | orbits_completed = 1 | distance_travelled = | spacecraft = [[:en:Vostok (spacecraft)|Vostok-3KA]] No.3 | manufacturer = {{nowrap|Experimental Design Bureau [[OKB-1]]}} | launch_mass = {{convert|4725|kg|lb|abbr=on}}<ref name="fai" /> | landing_mass = {{convert|5290|lb|kg|order=flip|abbr=on}} | dimensions = {{convert|90.5|in|m ftin|order=out|abbr=on}} diameter | launch_date = {{start-date|April 12, 1961, 06:07|timezone=yes}}&nbsp;[[UTC]]<ref name=NASAorbit>{{cite web |url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1961-012A |title=Vostok 1 – NSSDC ID: 1961-012A |publisher=NASA |access-date=14 September 2021 |archive-date=21 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220821075458/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1961-012A }}</ref> | launch_rocket = Vostok-K 8K72K | launch_site = [[:en:Baikonur Cosmodrome|Baikonur]] [[:en:Baikonur Cosmodrome Site 1|1/5]]<br/>{{coord|45.920278|N|63.342222|E}}<ref>{{cite web |url=https://maps.google.com/maps?ll=45.922229,63.342469&spn=0.007329,0.02075&t=h&z=16&iwloc=lyrftr:com.panoramio.all,3206309305601131508,45.92014,63.342297&lci=com.panoramio.all |title=Google Maps – Vostok 1 Launch Pad – Gagarin's Start photo |access-date=December 25, 2010}}</ref> | landing_date = {{end-date|April 12, 1961, 07:55|timezone=yes}}&nbsp;UTC | landing_site = {{coord|51.270682|N|45.99727|E|}}<ref>{{cite web |url=https://maps.google.com/maps?f=q&source=s_q&hl=en&geocode=&q=51.270682+N,+45.99727+E&sll=51.270689,45.997599&sspn=0.003296,0.00868&ie=UTF8&ll=51.270716,45.997385&spn=0.003296,0.00868&t=k&z=17 |title=Google Maps – Vostok 1 Landing Site – Monument |access-date=December 25, 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=https://maps.google.com/maps?ll=51.271501,45.997385&spn=0.003296,0.010375&t=k&z=17&iwloc=lyrftr:com.panoramio.all,14192239399743350815,51.270776,45.997868&lci=com.panoramio.all |title=Google Maps – Vostok 1 Landing Site – Monument Photo |access-date=December 25, 2010}}</ref> | orbit_epoch = April 12, 1961 | orbit_reference = [[:en:geocentric orbit|Geocentric]] | orbit_regime = [[:en:low Earth orbit|Low Earth]] | orbit_periapsis = {{convert|181|km|nmi|abbr=on}}<ref>{{cite book|title=Records file on the first space flight by the USSR citizen Youri Alexeyvich Gagarin|publisher=The USSR Central Aero Club|date=1961|url=https://www.fai.org/sites/default/files/documents/record_file_gagarin_1.pdf}}</ref> | orbit_apoapsis = {{convert|327|km|nmi|abbr=on}}<ref name="fai" /> | orbit_inclination = 64.95&nbsp;degrees<ref name=NASAorbit/> | orbit_period = 89.1&nbsp;minutes | apsis = gee | crew_size = 1 | crew_members = [[ယူရီဂါဂါရင်]] | crew_callsign = {{lang|ru|Кедр}} ({{lang|ru-Latn|Kedr}} – [[Pinus sibirica|Siberian pine]]),<ref name=p275>Siddiqi, p.275</ref> <br /> or: {{lang|ru|Ласточка}} ({{lang|ru-latn|Lastochka}} - [[Swallow]]){{efn|The six crewed Vostok missions used names of birds as their call signs, and the Vostok 1 spacecraft was known as Swallow in keeping with this convention.<ref name="Yenne">{{cite book |last=Yenne |first=Bill |title=The Pictorial History of World Spaceflight |url=https://archive.org/details/pictorialhistory0000yenn_u7h9 |publisher=Exeter |year=1988 |isbn=0-7917-0188-3 |page=[https://archive.org/details/pictorialhistory0000yenn_u7h9/page/18 18]}}</ref><ref name="Ocean">{{cite web |url=https://history.nasa.gov/SP-4201/ch10-8.htm |last1=Swenson, Jr. |first1=Loyd S. |last2=Grimwood |first2=James M. |last3=Alexander |first3=Charles C. |title=This New Ocean: A History of Project Mercury, Chapter 10, Section: "Vostok Wins the First Lap" |publisher=NASA}}</ref> However, due to its special importance, a terrestrial call sign Cedar (or: Siberian Pine) was used for Vostok 1 during flight. This code name was used to camouflage the significance of the mission to potential eavesdroppers until success was assured.<ref name="RMG">{{cite web |url=https://www.rmg.co.uk/discover/explore/spacecraft-call-signs |title=Why was Apollo called Apollo? The history of spacecraft call signs |publisher=Royal Museums Greenwich}}</ref>}} | crew_photo = Gagarin in Sweden.jpg | crew_photo_caption = Yuri Gagarin in Sweden | programme = [[ဗော့စတော့ စီမံကိန်း]]<br/><small>Crewed flights</small> | next_mission = [[ဗော့စတော့ ၂]] }} '''ဗော့စတော့ ၁''' ({{lang-ru|link=no|'''Восток-1'''}}, ''East 1'' or ''[[Orient]] 1'') သည် [[ဗော့စတော့ စီမံကိန်း]]၏ပထမဆုံးအာကာသပျံသန်းမှုဖြစ်ပြီး လူ့သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ပထမဆုံးလူလိုက်ပါသည့် အာကာသယာဉ်ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၁၊ ဧပြီ ၁၂ တွင် လွှတ်တင်ခဲ့သည်။ ပျံသန်းမှုတွင် ဆိုဗီယက်အာကာသယာဉ်မှူး [[ယူရီဂါဂါရင်]] အာကာသသို့ လိုက်ပါသွားသည်။ ပျံသန်းမှုသည် အာကာသသို့လူသား ပထမဆုံးရောက်ရှိမှုဖြစ်ပြီး လူလိုက်ပါသောယာဉ်ဖြင့် ပထမဆုံးကမ္ဘာပတ်ခြင်းလည်းဖြစ်သည်။ ဗော့စတော့ ၁ကို ဆိုဗီယက်အာကာသစီမံကိန်းကလွှတ်တင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးကီရင်ကီရင်မော့ဗ်နှင့်အခြားသူများ၏ ကြီးကြပ်မှုအောက်တွင် ဆာဂေးကိုရိုလက်ဗ်ဦးဆောင်သည့် ဆိုဗီယက်သိပ္ပံပညာရှင်များက ဒီဇိုင်းထုတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ <ref>{{Citation |last=Bond |first=Peter |publication-date=April 7, 2003 |title=Obituary: Lt-Gen Kerim Kerimov |periodical=The Independent |publication-place=London |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20030407/ai_n12692130 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090413191059/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20030407/ai_n12692130/ |archivedate=13 April 2009 |accessdate=2012-01-13 |dead-url=no }}</ref> အာကာသယာဉ်သည် ကမ္ဘာကိုတစ်ကြိမ်တည်းသာပတ်ခဲ့သည်။ ယင်းခေတ်ကာလအရ ကမ္ဘာပတ်ရှိ လူသားလိုက်ပါပျံသန်းသော အတိုဆုံးအာကာသပျံသန်းမှုဖြစ်သည်။ တရားဝင်မှတ်တမ်းများအရ ယာဉ်စတင်ပစ်လွှတ်ချိန်မှပြန်လည်ဆင်းသက်ချိန်အထိ စုစုပေါင်း ၁၀၈ မိနစ်ကြာခဲ့သည်။ ဂါဂါရင်သည် ကြိုတင်စီစဉ်ထားသည့်အတိုင်း အမြင့် ၇ ကီလိုမီတာ(၂၃,၀၀၀ ပေ) ခန့်တွင် လေထီးဖြင့်ခုန်ထွက်ပြီး အာကာသယာဉ်မှ သီးခြားဆင်းသက်ခဲ့သည်။ ယင်းအချိန်က ဆိုဗီယက် အာကာသစီမံကိန်း၏ လျှို့ဝှက်တတ်မှုကြောင့် အာကာသပျံသန်းမှု၏ အသေးစိတ်အချက်အလက်များသည် နှစ်အနည်းငယ်ခန့်ကြာမှ ထုတ်ဖော်လေ့ရှိပြီး မူလထုတ်ပြန်ထားသော သတင်းစာရှင်းလင်းချက်များသည် အမှားဖြစ်နေသည်ကို တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ==နောက်ခံ== {{main|ဗော့စတော့ စီမံကိန်း}} ကမ္ဘာ့ပထမဆုံးဂြိုဟ်တုဖြစ်သည့် [[စပွတ်နစ် ၁]] အား ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုမှ ၁၉၅၇ တွင်လွှတ်တင်ခဲ့ချိန်မှစတင်ပြီး [[ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု]]နှင့်[[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]တို့ကြားတွင် [[အာကာသပြိုင်ပွဲ]]စတင်ခဲ့သည်။ နှစ်နိုင်ငံလုံးသည် အာကာသပျံသန်းခြင်းနည်းပညာလျင်မြန်စွာဖွံ့ဖြိုးလိုကြပြီး ပထမဆုံးလူလိုက်ပါသည့်အာကာသယာဉ်ကို အောင်မြင်စွာလွှတ်တင်လိုကြသည်။ ဤအတွက်လုပ်ဆောင်နေသော ဆိုဗီယက်စီမံကိန်းမှာ [[ဗော့စတော့စီမံကိန်း]]ဖြစ်သည်။ လူလိုက်ပါသည့် အာကာသယာဉ်မလွှတ်တင်မီတွင် ဆိုဗီယက်တို့သည် ဗော့စတော့ဒုံးပျံများနှင့်ဗော့စတော့အာကာသယာဉ်နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့်စမ်းသပ်ရေးအတွက် ၁၉၆၀၊ မေလနှင့် ၁၉၆၁၊ မတ်လကြားကာလတွင် လူမဲ့ခရီးစဉ်များစွာကိုလွှတ်တင်ခဲ့ကြသည်။ ဤခရီးစဉ်များတွင် အမျိုးမျိုးသောအောင်မြင်မှုများရရှိခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးလွှတ်တင်ခဲ့သည့် လူမဲ့ခရီးစဉ် Korabl-Sputnik 4 နှင့် Korabl-Sputnik 5 တို့မှာ အပြည့်အဝအောင်မြင်မှုရရှိခဲ့ကြပြီး လူလိုက်ပါနိုင်ဖို့လမ်းဖွင့်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ==ယာဉ်အဖွဲ့သားများ== အသက် ၂၇ နှစ်အရွယ်ရှိ ယူရင်ဂါဂါရင်သည် ဗော့စတော့ ၁ ၏တစ်ဦးတည်းသောယာဉ်အဖွဲ့သားဖြစ်သည်။ ဗော့စတော့အာကာသယာဉ်များသည် ယာဉ်မှူးတစ်ဦးသာတင်ဆောင်နိုင်ရန်ပုံစံထုတ်ထားသည်။ ပင်မအရံနှင့်ဒုတိယအရံအာကာသသူရဲကောင်းများမှာ Gherman Titov နှင့် Grigori Nelyubov တို့ဖြစ်သည်။ စီစဉ်မှုများကို ခရီးစဉ်မတိုင်မီ လေးရက်အလို ဧပြီ ၈ တွင် တရားဝင်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ လျှောက်လွှာရှင်အာကာသူရဲကောင်းများအကြားတွင် ဂါဂါရင်မှာ လပေါင်းများစွာကတည်းက ရေပန်းအစားဆုံးဖြစ်သည်။ {{r|siddiqi2000}}{{rp|262,272}} ခရီးစဉ်တွင်မည်သူလိုက်ပါပျံသန်းမည် နောက်ဆုံးဆုံးဖြတ်ချက်မှာ နီကိုလိုင်ကမန်နင်( [[Nikolai Kamanin]])ပေါ်လုံးဝမူတည်နေသည်။ ဧပြီ ၅ ရက်နေ့ဒိုင်ယာရီတွင် ကမန်နီက သူသည် ဂါဂါရင်နှင့်တီတော့ဗ် မည်သူ့ကိုရွေးရမည်ကိုမဆုံဖြတ်နိုင်သေးကြောင်းရေးသားထားသည်။ <ref>Burgess and Hall, p.140</ref> He wrote: "The only thing that keeps me from picking [Titov] is the need to have the stronger person for the one day flight."<ref>Quoted in Burgess and Hall, p.140-141</ref> Kamanin was referring to the second mission, [[Vostok 2]], which would last a full day, compared to the relatively short single-orbit mission of Vostok 1. ဂါဂါရင်နှင့်တီတော့ဗ်တို့အား ဧပြီ ၉ ရက်နေ့အစည်းအဝေးတွင် ဆုံးဖြတ်ချက်ကိုသိရှိစေခဲ့ရာ ဂါဂါရင်မှာများစွာဝမ်းမြောက်ခဲ့ပြီး တီတော့ဗ်မှာစိတ်ပျက်သွားခဲ့သည်။ <ref>Burgess and Hall, p.141. The press said that Titov was so happy for Gagarin that he almost kissed him, but Titov denies this – Burgess and Hall, p.145.</ref> On April 10, this meeting was reenacted in front of television cameras, so there would be official footage of the event. This included an acceptance speech by Gagarin.<ref>Siddiqi, p.272, also Burgess and Hall, p.142</ref> As an indication of the level of secrecy involved, one of the other cosmonaut candidates, [[Alexey Leonov]], later recalled that he didn't know who was chosen for the mission until after the spaceflight had begun.<ref name="Burgess and Hall, p.151">Burgess and Hall, p.151</ref> ==ဆေးစစ်ခြင်း== ဂါဂါရင်သည် ပျံသန်းမှုမတိုင်မီ ဆရာဝန်အဖွဲ့နှင့်ဆေးစစ်ခြင်းခံယူရသည်။ One doctor gave her recollection of the events in an interview with [[Russia Today|RT]] in April 2011: "Gagarin looked more pale than usual. He was unsociable and quiet, which was not like him at all. He would answer by nodding or a short 'yes' to all questions. Sometimes he would start humming some tunes. This was a different Gagarin. We geared him up, and hugged. And I said, "Yuri, everything will be fine." And he nodded back."<ref>[http://rt.com/news/gagarin-space-anniversary-history/ Celebrating a star: 50 years since Gagarin’s spaceflight — RT World News<!-- Bot generated title -->]</ref> ==ပြင်ဆင်မှုများ== နောက်ပိုင်းဗော့စတော့ခရီးစဉ်များနှင့်မတူသည်မှာ အာကာသယာဉ်မှအချက်ပြမှုကိုဖမ်းယူမည့်လမ်းကြောင်းရှာသင်္ဘောမရှိခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းအစား အာကာသယာဉ်ကို ဆက်သွယ်ရန်အတွက် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုတစ်ဝှမ်းလုံးတွင်တည်ရှိသော အမိန့်ပေးနေရာများဟုခေါ်သော မြေပြင်အခြေစိုက်စခန်းများကွန်ရက်အပေါ်အားထားခဲ့ရသည်။<ref>Hall and Shayler, p.148-149</ref> အလေးချိန်လျှော့ချရသောကြောင့် အရံ ပြောင်းပြန်တွန်းကန်သည့်အင်ဂျင်မရှိခဲ့ပေ။ အာကာသယာဉ်သည် ပြောင်းပြန်တွန်းကန်အင်ဂျင် အလုပ်မလုပ်တော့ပါက သဘာဝအတိုင်း ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်းတွင် ဆင်းသက်ရန် ၁၀ ရက်ခန့် ခွင့်ပြုပေးသည်။ ===အလိုအလျောက်ထိန်းချုပ်စနစ်=== ခရီးစဉ်တစ်ခုလုံးကို အလိုအလျောက်ထိန်းချုပ်စနစ်ဖြင့် သို့မဟုတ် မြေပြင်စခန်းမှ ထိန်းချုပ်မည်ဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဆေးပညာရှင်များနှင့် အာကာသ အင်ဂျင်နီယာများက လူသားလိုက်ပါအာကာသပျံသန်းမှုသည် အလေးချိန်မဲ့သည့်အခြေနေတွင် လူသားများ မည်ကဲ့သို့တုံ့ပြန်မည်ကို သေချာမသိရသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အာကာသယာဉ်မောင်းအား ကိုယ်တိုင်ထိန်းချုပ်မောင်းနှင်ခွင့်အား ပိတ်ပင်ထားရခြင်းဖြစ်သည်။ အခြားမမျော်လင့်နိုင်သော အရေးပေါ်အခြေနေတွင် လက်ဖြင့်မောင်းနိုင်သောစနစ်ကိုဖွင့်နိုင်မည့် ကုဒ်အား ဂါဂါရင်အတွက် စာအိတ်ဖြင့်ချန်ထားပေးခဲ့သည်။{{r|siddiqi2000}}{{rp|278}} သို့သော် အစောပိုင်ပျံသန်းမှုတွင် ကရင်မလင်မှ ဂါဂါရင်အား ကုဒ်နှင့်ဝေးဝေးနေရန် ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>Burgess and Hall, p.156</ref> ===April 11, 1961=== [[File:Electrocardiogram of Gagarin.JPG|thumb|ဂါဂါရင်အား ၁၉၆၁၊ ဧပြီ ၁၁ တွင် တိုင်းတာခဲ့သည့် အီးစီဂျီမှတ်တမ်းအား မော်စကိုမြို့ရှိ [[အာကာသအောက်မေ့ဖွယ်ပြတိုက်]]တွင် ပြသထားသည်။]] ၁၉၆၁၊ ဧပြီ ၁၁ မနက်၌ [[ဘီကိုနာအာကာသလွှတ်တင်ရေးစခန်း]]တွင် [[ဗော့စတော့-ကေ]] ဒုံးပျံ သည် [[ဗော့စတော့ ၃ ကေအေ]] အာကာသယာဉ်တွဲလျက်သားဖြင့် ပစ်စင်ဆီသို့ မိုင်ပေါင်းများစွာအဝေးမှ ရေပြင်ညီအနေအထားဖြင့်သယ်လာကြသည်။ ပစ်စင်သို့ရောက်ရှိချိန်တွင် ဆာဂေးကိုရိုလက်ဗ်ကဒုံးပျံနှင့်အာကာသယာဉ်ကို စစ်ဆေးသည်။ ထူးခြားမှုမတွေ့ရသဖြင့် ဒုံးပျံအားထောင်လိုက်သည်။ <ref name="Burgess and Hall, p.150">Burgess and Hall, p.150</ref> At 10&nbsp;am ([[Moscow Time]]), Gagarin and Titov were given a final review of the flight plan.<ref name="Burgess and Hall, p.150"/> They were informed that launch was scheduled to occur at 9:07&nbsp;am Moscow Time. This time was chosen so that when the spacecraft started to fly over Africa, which was when the retrorockets would need to fire for reentry, the solar illumination would be ideal for the orientation system's sensors.<ref name="Siddiqi, p.273">Siddiqi, p.273</ref> At 6&nbsp;pm, once various physiological readings had been taken, the doctors instructed the cosmonauts not to discuss the upcoming missions. That evening Gagarin and Titov relaxed by listening to music, playing pool, and chatting about their childhoods.<ref name="Burgess and Hall, p.151"/> At 9:50&nbsp;pm, both men were offered sleeping pills, to ensure a good night's sleep, but they both declined.<ref>Burgess and Hall, p.151. During a post-flight press conference on April 15, Alexander Nesmeyanov claimed that Gagarin took a sleeping pill. Also, Siddiqi, p.273, claims that they were both asleep at 9:30&nbsp;pm when Korolev came to visit them, but Burgess and Hall, p.151, says Korolev spoke with them at this time.</ref> Physicians had attached sensors to the cosmonauts, to monitor their condition throughout the night, and they believed that both had slept well.<ref>Siddiqi, p.273; In a post-flight press conference, Gagarin also stated that he slept well.</ref> Gagarin's biographers Doran and Bizony say that neither Gagarin nor Titov slept that night.<ref>Burgess and Hall, p.153.</ref> Korolev didn't sleep that night, due to anxiety caused by the imminent spaceflight.<ref name="Siddiqi, p.273"/> ==ခရီးစဉ်== [[File:Vostok1 big.gif|thumb|ဗော့စတော့ ၁ အားပစ်လွှတ်စဉ်|right]] [[မော်စကိုစံတော်ချိန်]] နံနက် ၅:၃၀ တွင် ဂါဂါရင်နှင့်အရံလူ တီတော့ဗ်တို့အားနှိုးကြသည်။ <ref>Burgess and Hall, p.153</ref> They were given breakfast, assisted into their spacesuits, and then were transported to the launch pad.<ref name=p274>Siddiqi, p.274</ref> ဂါဂါရင်သည် ဗော့စတော့ ၁ အာကာသယာဉ်ထဲသို့ဝင်ရောက်ပြီးနောက် ဒေသစံတော်ချိန် ၇:၁၀(နိုင်ငံတကာစံတော်ချိန် ၀၄:၁၀)တွင် ရေဒီယိုဆက်သွယ်မှုစနစ်စတင်သည်။ <ref name=p274/> ဂါဂါရင် ဗော့စတော့ ၁ အာကာသယာဉ်ထဲသို့ထပ်မံဝင်ရောက်ပြီးနောက် အာကာသယာဉ်မောင်းခန်းကင်မရာနှင့်ဆက်ထားသော ထိန်းချုပ်ခန်းရှိ ရုပ်မြင်သံကြားမြင်ကွင်းတွင် ဂါဂါရင်၏ရုပ်ပုံပေါ်လာသည်။ နောက်ထပ် ၂ နာရီကြာသည့်တိုင် လွှတ်တင်ခြင်းမပြုသေးပေ။ ထိုအတောအတွင်း ဂါဂါရင်သည် [[ယာဉ်ဆက်သွယ်ရေးအရာရှိ]]၊ ဒီဇိုင်းအင်ဂျင်နီယာချုပ် ဆာဂေကိုရိုလက်ဗ်၊ နီကိုလိုင်ကမန်နင်၊ အခြားသူအနည်းငယ်တို့နှင့်စကားလက်ဆုံကျနေသည်။ <ref name=p274/> စမ်းသပ်စစ်ဆေးမှုတွဲပြီးဆုံးပြီးနောက် ဂါဂါရင် ယာဉ်ထဲဝင်ရောက်ပြီး မိနစ် ၄၀ အကြာတွင် ဂယ်ပေါက်ကိုပိတ်လိုက်သည်။ အဆို့မလုံကြောင်းတွေ့ရသဖြင့် စက်ပိုင်းပညာရှင်များသည် ဝက်အူတိုင်များဖြုတ်ချပြီး ဂယ်ပေါက်ကိုထပ်မံဆို့ရသည်။.<ref name=p275 /> ထိုအတောအတွင်း ဂါဂါရင်က ရေဒီယိုမှသီချင်းဖွင့်ပေးရန်တောင်းဆိုသည်။ <ref>Siddiqi, p.276; neither Siddiqi, nor Hall and Shayler claim that music was actually played after this request.</ref> Sergei Korolev was very nervous in the lead up to the launch; he experienced chest pains, and took a pill to calm his heart.<ref>Siddiqi describes is as a "tranquilizer pill", while Hall and Shayler describe it as a "cardiac pill".</ref> Gagarin, on the other hand, was described as calm; about half an hour before launch his [[pulse]] was recorded at 64 beats per minute.<ref>Siddiqi, p.276</ref> ===ပစ်လွှတ်ခြင်း=== * '''06:07 UT''' Launch occurs from the [[Baikonur Cosmodrome]] [[Gagarin's Start|Site No.1]]. Korolev radioed, "Preliminary stage..... intermediate..... main..... LIFT OFF! We wish you a good flight. Everything is all right." Gagarin replied, "{{lang|ru-Latn|Поехали!}} (''Here we go!'')."<ref>Hall and Shayler, p.150</ref> * '''06:09 UT''' Two minutes into the flight and the four strap-on booster sections of the Vostok rocket have used up the last of their propellant; they shut down and drop away from the core vehicle. (T+ 119 s) * '''06:10 UT''' The payload shroud covering Vostok 1 is released. This uncovers the window at Gagarin's feet with the optical orientation device {{lang|ru-Latn|Vzor}} (lit. "look" or "glance"). (T+ 156 s) * '''06:12 UT''' Five minutes into the flight and the Vostok rocket core stage has used up its propellant, shuts down and falls away from the Vostok spacecraft and final rocket stage. The final rocket stage ignites to continue the journey to orbit. (T+ 300 s) * '''06:13 UT''' The rocket is still firing, pushing Vostok 1 toward orbit. Gagarin reports, "...the flight is continuing well. I can see the Earth. The visibility is good.... I almost see everything. There's a certain amount of space under cumulus cloud cover. I continue the flight, everything is good." * '''06:14 UT''' The rocket continues to fire, starting to pass over central Russia. Gagarin reports, "Everything is working very well. All systems are working. Let's keep going!" * '''06:15 UT''' Three minutes into the burn of the final rocket stage and Gagarin reports, "{{lang|ru-Latn|Zarya-1, Zarya-1}}, I can't hear you very well. I feel fine. I'm in good spirits. I'm continuing the flight..." Vostok 1 is moving further downrange from the Baikonur Cosmodrome. He is reporting back to {{lang|ru-Latn|Zarya-1}} (the Baikonur ground station) and must be starting to move out of radio range of that station. ===Time in orbit=== Ground controllers did not know if a stable orbit had been achieved until 25 minutes after launch. * '''06:17 UT''' The Vostok rocket final stage shuts down, ten seconds later the spacecraft separates and Vostok 1 reaches orbit. (T+ 676 s) Gagarin reports, "The craft is operating normally. I can see Earth in the view port of the {{lang|ru-Latn|''Vzor''}}. Everything is proceeding as planned". Vostok 1 passes over Soviet Union and moves on over [[Siberia]]. [[File:Vostokpanel.JPG|thumb|right|285px|ဗော့စတော့ ၁ ၏အထိန်းခုံအစိတ်အပိုင်း]] * '''06:21 UT''' တွင် ဗော့စတော့ ၁ သည် ကမ်ချက်ကားကျွန်းဆွယ်([[Kamchatka peninsula]])ပေါ်ဖြတ်ကျော်သွားပြီး and out over the North Pacific Ocean. Gagarin radios, "...the lights are on on the descent mode monitor. I'm feeling fine, and I'm in good spirits. Cockpit parameters: pressure 1; humidity 65; temperature 20; pressure in the compartment 1; first automatic 155; second automatic 155; pressure in the retro-rocket system 320 atmospheres...." * '''06:25 UT''' As Vostok 1 begins its diagonal crossing of the Pacific Ocean from Kamchatka peninsula to the southern tip of South America, Gagarin asks, "What can you tell me about the flight? What can you tell me?". He is requesting information about his orbital parameters. The ground station at [[Khabarovsk]] reports back, "There are no instructions from No. 20 (Sergey Korolyov), and the flight is proceeding normally" They are telling Gagarin that they don't have his orbital parameters yet because the spacecraft has been in orbit for only 6 minutes, but the spacecraft systems are performing well. * '''06:31 UT''' Gagarin transmits to the Khabarovsk ground station, "I feel splendid, very well, very well, very well. Give me some results on the flight!". Vostok 1 is nearing the VHF [[radio horizon]] for Khabarovsk and they respond, "Repeat. I can't hear you very well". Gagarin transmits again, "I feel very good. Give me your data on the flight!" Vostok 1 passes out of VHF range of the Khabarovsk ground station and contact is lost. * '''06:37 UT''' Vostok 1 continues on its journey as the Sun sets over the North Pacific. Gagarin crosses into night, northwest of the [[Hawaiian Islands]]. Out of VHF range with ground stations, communications must now take place via HF radio. * '''06:46 UT''' Khabarovsk ground station sends the message "KK" via telegraph (on HF radio to Vostok 1). This message means, "Report the monitoring of commands." They were asking Gagarin to report when the spacecraft automated descent system had received its instructions from the ground control. Gagarin reported back at 06:48 UT. * '''06:48 UT''' Vostok 1 crosses the equator at about 170° West, traveling in a south east direction and begins crossing the South Pacific. Gagarin transmits over HF radio, "I am transmitting the regular report message: 9 hours 48 minutes (Moscow Time), the flight is proceeding successfully. Spusk-1 is operating normally. The mobile index of the descent mode monitor is moving. Pressure in the cockpit is 1; humidity 65; temperature 20; pressure in the compartment 1.2 ... Manual 150; First automatic 155; second automatic 155; retro rocket system tanks 320 atmospheres. I feel fine...." * '''06:49 UT''' Gagarin reports he is on the night side of the Earth. * '''06:51 UT''' Gagarin reports the sun-seeking attitude control system has been switched on. The sun-seeking attitude control system is used to orient Vostok 1 for retrofire. The automated orientation system consisted of two redundant systems: an automatic/solar orientation system and a manual/visual orientation system. Either system could operate the two redundant cold [[nitrogen]] gas thruster systems, each with {{convert|10|kg|lb|abbr=on}} of gas. * '''06:53 UT''' The Khabarovsk ground station sends Gagarin the following message via HF radio, "By order of No.33 (General [[Nikolai Kamanin]]) the transmitters have been switched on, and we are transmitting this: the flight is proceeding as planned and the orbit is as calculated." They tell Gagarin that Vostok 1 is in a stable orbit. He acknowledges the message. * '''06:57 UT''' Vostok 1 is over the South Pacific between New Zealand and [[Chile]] when Gagarin sends this message, "...I'm continuing the flight, and I'm over America. I transmitted the telegraph signal "ON". * '''07:00 UT''' Vostok 1 crosses the [[Strait of Magellan]] at the tip of South America. News of the Vostok 1 mission is broadcast on Radio Moscow.<ref>[http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/april/12/newsid_2477000/2477715.stm BBC ON THIS DAY | 12 | 1961: Soviets win space race<!-- Bot generated title -->]</ref> [[File:Vostok 1 orbit.png|thumb|right|375px|Path of Gagarin's complete orbit; the landing point is west of the takeoff point because of the eastward rotation of the Earth.]] * '''07:04 UT''' Gagarin sends spacecraft status message, similar to the one sent at 06:48. The message is not received by ground stations. * '''07:09 UT''' Gagarin sends spacecraft status message, the message is not received by ground stations. * '''07:10 UT''' Passing over the South Atlantic, the Sun rises and Vostok 1 is in daylight again. Vostok 1 is 15 minutes from retrofire. * '''07:13 UT''' Gagarin sends spacecraft status message, similar to the one sent at 06:48. Moscow picks up this partial message from Gagarin, "I read you well. The flight is going...." * '''07:18 UT''' Gagarin sends spacecraft status message, the message is not received by ground stations. * '''07:23 UT''' Gagarin sends spacecraft status message, the message is not received by ground stations. The automatic system brought Vostok 1 into alignment for retrofire about 1-hour into the flight. ===ပြန်ဝင်လာခြင်းနှင့်ဆင်းသက်ခြင်း=== At 07:25 UT, the spacecraft's automatic systems brought it into the required attitude (orientation) for the reentry engine firing, and shortly afterwards, the engine firing occurred, also known as retrofire. This took place over the west coast of Africa, near [[Angola]], about {{convert|8000|km|mi|abbr=on}} from the desired landing point. The [[liquid-fuel rocket|liquid-fueled]] retrorockets fired for about 42 seconds. Ten seconds after retrofire, commands were sent to separate the Vostok [[service module]] from the [[reentry module]] ({{lang|ru-Latn|sharik}}), but the Vostok equipment module unexpectedly remained attached to the reentry module by a bundle of wires. At around 07:35 UT, the two halves of the spacecraft begin reentry and went through strong gyrations as Vostok 1 neared Egypt. At this point the wires broke, the two modules separated, and the descent module settled into the proper reentry attitude. Gagarin telegraphed "Everything is OK" despite continuing gyrations; he later reported that he did not want to "make noise" as he had (correctly) reasoned that the gyrations did not endanger the mission (and were apparently caused by the spherical shape of the reentry module). As Gagarin continued his descent, he experienced about 8 [[g-force|g]] (Gagarin's own report states "over 10 g") during [[Atmospheric reentry|reentry]] but remained conscious. [[File:Gagarin Capsule.jpg|right|thumb|ဗော့စတော့ ၁ ထိပ်ဖူးအား [[RKK Energiya museum]]တွင်ပြသထားပုံ]] In case of reentry engine malfunction, the spacecraft was designed to descend within 10 days due to [[orbital decay]]. However, the actual orbit differed from the planned and would not have allowed descent until 20 days postlaunch while the [[life support system]] was designed to function for only 10 days.<ref name="Руденко М. И">{{cite news|url=http://www.rusbereza.ru/jour/2008/200803/20080313.shtml|title=Тогда Юра вернулся на землю не из космоса, а с того света!..|author=Руденко М. И.|date=May–June – 2008|publisher=интернет-газета "Русская Берёза"|accessdate=2011-03-31}}</ref> At 07:55 UT, when Vostok 1 was still 7&nbsp;km from the ground, the hatch of the spacecraft was released, and two seconds later Gagarin was ejected. At {{convert|2.5|km|ft|abbr=on}} altitude, the main parachute was deployed from the Vostok spacecraft. Two schoolgirls witnessed the Vostok landing and described the scene: "It was a huge ball, about two or three metres high. It fell, then it bounced and then it fell again. There was a huge hole where it hit the first time." ဂါဂါရင်၏လေထီးချက်ချင်းပွင့်သွားပြီးနောက် ၁၀ မိနစ်အကြာ နိုင်ငံတကာစံတော်ချိန် 08:05 တွင် ဂါဂါရင်မြေပြင်ဆင်းသက်နိုင်ခဲ့သည်။ ဂါဂါရင်ရောအာကာသယာဉ်ပါ {{convert|26|km|mi|abbr=on}} south west of [[Engels (city)|Engels]], in the [[Saratov Oblast|Saratov region]] at {{coord|51.270682|N|45.99727|E|}}လေထီးဖြင့်ဆင်းသက်လာကြခြင်းဖြစ်သည်။ . It was 280&nbsp;km to the west of the planned landing site (near Baikonur).<ref name="Руденко М. И"/> A farmer and her daughter observed the strange scene of a figure in a bright orange suit with a large white helmet landing near them by parachute. Gagarin later recalled, "When they saw me in my space suit and the parachute dragging alongside as I walked, they started to back away in fear. I told them, don't be afraid, I am a Soviet citizen like you, who has descended from space and I must find a telephone to call Moscow!" ==Reactions and legacy== ===Soviet reaction=== The Soviet press later reported that minutes before boarding the spacecraft Gagarin made a speech: "Dear friends, you who are close to me, and you whom I do not know, fellow Russians, and people of all countries and all continents: in a few minutes a powerful space vehicle will carry me into the distant realm of space. What can I tell you in these last minutes before the launch? My whole life appears to me as one beautiful moment. All that I previously lived through and did, was lived through and done for the sake of this moment." He actually recorded the speech—"a stream of banalities prepared by anonymous speechwriters", according to historian [[Asif Siddiqi]]—in Moscow.<ref name=siddiqi2000>{{cite book | last = Siddiqi | first = Asif A. | url = http://history.nasa.gov/printFriendly/series95.html | title = Challenge To Apollo: The Soviet Union and the Space Race, 1945–1974 | publisher = [[NASA]] | authorlink = Asif Azam Siddiqi | access-date = 13 January 2013 | archive-date = 1 January 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160101053139/http://history.nasa.gov/printFriendly/series95.html | url-status = dead }}</ref>{{rp|274}} ===American reaction=== Officially, the U.S. congratulated the Soviet Union on its accomplishments.<ref>{{cite episode |title=UPI Radio – 1961 Year In Review |network=[[UPI]] Audio Network |transcripturl=http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1961/12295509433760-1}}</ref> Writing for the ''[[New York Times]]'' shortly after the flight, however, journalist [[Arthur Krock]] described mixed feelings in the United States due to fears of the spaceflight's potential military implications for the [[Cold War]],<ref>Arthur Krock, "In The Nation; Concentration of Science on Outer Space," ''New York Times'' p. 28, April 14, 1961. "But because of the distrust that now exists among the great nations, and has plunged them into huge programs of deadly rearmament, an achievement by one which carries a clear and direct potential of military supremacy engenders fear of its use.... And so it has become as impossible for either of the groups divided by the Cold War to welcome unreservedly such feats as Major Gagarin's in the opposite camp."</ref> and the ''[[Detroit Free Press]]'' wrote that "the people of Washington, London, Paris and all points between might have been dancing in the streets" if it were not for "doubts and suspicions" about Soviet intentions.<ref name="nytimes-reactions"/> Other US writers reported worries that the spaceflight had won a propaganda victory on behalf of communism.<ref name=nytimes-man-in-space>"Man in Space", ''New York Times'' p. E1 (April 16, 1961).</ref><ref>Harry Schwartz, "Moscow: Flight is taken as another sign that communism is the conquering wave," ''New York Times'' p. E3 (April 16, 1961).</ref> President [[John F. Kennedy]] was quoted as saying that it would be "some time" before the US could match the Soviet [[launch vehicle]] technology, and that "the news will be worse before it's better."<ref name=nytimes-man-in-space/> Kennedy also sent congratulations to the Soviet Union for their "outstanding technical achievement."<ref name=nytimes-man-in-space/> Opinion pages of many US newspapers urged renewed efforts to overtake the Soviet scientific accomplishments.<ref name="nytimes-reactions">"Opinion of the Week: At Home and Abroad," ''New York Times'' p. E11 (April 16, 1961). Quotes of reactions from many US and international sources.</ref> [[Adlai Stevenson II|Adlai Stevenson]], then the US ambassador to the United Nations, was quoted as saying, "Now that the Soviet scientists have put a man into space and brought him back alive, I hope they will also help to bring the United Nations back alive,"<ref name="nytimes-reactions"/> and on a more serious note urged international agreements covering the use of space<ref name="nytimes-reactions"/> (which did not occur until the [[Outer Space Treaty]] of 1967). ===Other world reactions=== Prime Minister [[Jawaharlal Nehru]] of [[India]] praised the Soviets for "a great victory of man over the forces of nature"<ref name=nytimes-man-in-space/> and urged that it be "considered as a victory for peace."<ref name="nytimes-reactions"/> ''[[The Economist]]'' voiced worries that orbital platforms might be used for [[first strike|surprise nuclear attacks]].<ref name="nytimes-reactions"/> The ''[[Svenska Dagbladet]]'' in Sweden chided "free countries" for "splitting up and frittering away" their resources,<ref name="nytimes-reactions"/> while [[West Germany]]'s ''[[Die Welt]]'' argued that America had the resources to have sent a man into space first but was beaten by Soviet purposefulness.<ref name="nytimes-reactions"/> Japan's ''[[Yomiuri Shimbun]]'' urged "that both the United States and the Soviet Union should use their new knowledge and techniques for the good of mankind,"<ref name="nytimes-reactions"/> and [[Egypt]]'s ''[[Akhbar El Yom]]'' likewise expressed hopes that the cold war would "turn into a peaceful race in infinite space" and turn away from armed conflicts such as the [[Laotian Civil War]].<ref name="nytimes-reactions"/> ===World record=== The [[Federation Aeronautique Internationale|FAI]] rules in 1961 required that a pilot must land with the spacecraft to be considered an official spaceflight for the FAI record books.{{r|siddiqi2000}}{{rp|283}} Although some contemporary Soviet sources stated that Gagarin had parachuted separately to the ground,<ref name="time19610421">{{cite news | url=http://www.time.com/time/printout/0,8816,895299,00.html | title=The Cruise of the Vostok | work=Time | date=April 21, 1961 | accessdate=November 5, 2011 | archivedate=4 February 2013 | archiveurl=https://archive.today/20130204133301/http://www.time.com/time/printout/0,8816,895299,00.html }}</ref> the Soviet Union officially insisted that he had landed with the Vostok; the government forced the cosmonaut to lie in press conferences, and the FAI certified the flight. The Soviet Union did not admit until 1971 that Gagarin had ejected and landed separately from the Vostok descent module.{{r|siddiqi2000}}{{rp|283}} When Soviet officials filled out the FAI papers to register the flight of Vostok 1, they stated that the launch site was Baykonur at {{coord|47|22|00|N|65|29|00|E}}. In reality, the launch site was near [[Tyuratam]] at {{coord|45|55|12.72|N|63|20|32.32|E|}}, {{convert|250|km|mi|abbr=on}} to the south west of "Baykonur". They did this to try to keep the location of the Space Center a secret.{{r|siddiqi2000}}{{rp|284}} In 1995, Russian and [[Kazakhstan|Kazakh]] officials renamed Tyuratam [[Baikonur]]. ===Legacy=== Four decades after the flight, historian [[Asif Siddiqi]] wrote that Vostok 1 {{quote|will undoubtedly remain one of the major milestones in not only the history of space exploration, but also the history of the human race itself. The fact that this accomplishment was successfully carried out by the Soviet Union, a country completely devastated by war just sixteen years prior, makes the achievement even more impressive. Unlike the United States, the USSR had to begin from a position of tremendous disadvantage. Its industrial infrastructure had been ruined, and its technological capabilities were outdated at best. A good portion of its land had been devastated by war, and it had lost about 25 million citizens ... but it was the totalitarian state that overwhelmingly took the lead [in the space race].{{r|siddiqi2000}}{{rp|282}}}} [[File:Gagarin field.jpg|right|thumb|Commemorative monument, Vostok-1 landing site near [[Engels, Russia]].]] The landing site is now a monument park. The central feature in the park is a 25 meter tall monument that consists of a silver metallic rocketship rising on a curved metallic column of flame, from a wedge shaped, white stone base. In front of this is a 3 meter tall, white stone statue of Yuri Gagarin, wearing a spacesuit, with one arm raised in greeting and the other holding a space helmet.<ref>{{cite web|url = http://maps.google.com/maps?t=h&lci=org.wikipedia.en&q=51.270682,45.99727(Vostok+1)&ie=UTF8&ll=51.2709,45.997245&spn=0.000824,0.002594&z=19|title = Google Maps – Vostok 1 Landing Site – Monument Park Location – Satellite photo|accessdate = 2010-12-26}}</ref><ref>{{cite web|url = http://maps.google.com/maps?ll=51.270508,45.997181&spn=0,0.005187&t=h&z=18&lci=com.panoramio.all&layer=c&cbll=51.270508,45.997181&cbp=12,0,,0,5&photoid=po-43813644|title = Google Maps – Vostok 1 Landing Site – Rocket Monument photo|accessdate = 2010-12-26}}</ref><ref>{{cite web|url = http://maps.google.com/maps?ll=51.278777,45.978298&spn=0,0.005187&z=18&lci=com.panoramio.all&layer=c&cbll=51.278777,45.978298&cbp=12,0,,0,5&photoid=po-17440456|title = Google Maps – Vostok 1 Landing Site – Yuri Gagarin Statue photo|accessdate = 2010-12-26}}</ref> The ''Vostok 1'' re-entry capsule is now on display at the [[RKK Energiya museum]] in [[Korolyov (city)|Korolyov]], near Moscow. In 2011, documentary film maker [[Christopher Riley]] partnered with [[European Space Agency]] astronaut [[Paolo Nespoli]] to record a new film of what Gagarin would have seen of the Earth from his spaceship, by matching historical audio recordings to video from the [[International Space Station]] following the ground path taken by ''Vostok 1''. The resulting film, ''[[First Orbit]]'', was released online to celebrate the 50th anniversary of human spaceflight.<ref>{{cite news |url=http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-12808771 |title=Movie recreates Gagarin's spaceflight |work=BBC News |first=Jonathan |last=Amos |date=March 23, 2011 |accessdate=March 27, 2011}}</ref> ==See also== * ''[[Vostok (sloop-of-war)|Vostok]]'', the lead ship of [[Faddey Bellingshausen]], who discovered [[Antarctica]] during the First Russian Antarctic Expedition. Some sources connect the name ''Vostok 1'' to Bellingshausen's ship.<ref name=tattoo>{{Cite web |title=Tattoo Archive – Vostok |url=http://www.tattooarchive.com/tattoo_history/vostok.html |accessdate=13 January 2013 |archivedate=22 January 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120122162838/http://www.tattooarchive.com/tattoo_history/vostok.html }}</ref> ==မှတ်စု== {{Notelist}} ==ကိုးကား== {{reflist|2}} * {{cite book|title=The first Soviet cosmonaut team: their lives, legacy, and historical impact|url=https://archive.org/details/firstsovietcosmo0000burg|author=Colin Burgess, Rex Hall|pages=[https://archive.org/details/firstsovietcosmo0000burg/page/356 356]|date=June 2, 2010|publisher=Praxis|isbn=0-387-84823-1}} * {{cite book|title=The rocket men: Vostok & Voskhod, the first Soviet manned spaceflights|url=https://archive.org/details/rocketmenvostokv0000hall|author=Rex Hall, David Shayler|date=May 18, 2001|publisher=Springer|pages=[https://archive.org/details/rocketmenvostokv0000hall/page/n350 350]|isbn=1-85233-391-X}} ==ပြင်ပလင့်များ== * [http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=b0ktgWlN7SE Gagarin's Start] – short video by Roscosmos including the preparation, Gagarin's flight, and Gagarin back on Earth * [http://www.astronautix.com/flights/vostok1.htm Vostok 1 – Encyclopedia Astronautica] * [http://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19630043160_1963043160.pdf The First Man In Space – NASA/JPL translation of Soviet Radio and Newspaper Reports – May 1, 1961] * [https://web.archive.org/web/20210126024325/http://www.svengrahn.pp.se/histind/Vostok1/Vostok1X.htm An analysis of the flight of Vostok 1 – Sven Grahn] * {{ru icon}} [http://epizodsspace.narod.ru/bibl/i_tsk/zv-reis.html transcript of Gagarin's radio conversations with ground stations, starting 2hrs before launch, and other related documents] * [http://www.sothebys.com/app/live/lot/LotResultsDetailList.jsp?event_id=30692&sale_number=N08781&cmp=email_NY_SpecialProjects_Vostok_aur_spring2011 Sotheby's Auction House Results]{{Dead link|date=August 2021 }} {{Vostok Programme}} [[Category:ဗော့စတော့ စီမံကိန်း]] 1icbtbeccli8ewu2bco7924xqv54vzh 0 50138 1056853 1047916 2026-10-09T01:49:45Z ~2026-54175-11 149195 /* */ 1056853 wikitext text/x-wiki '''ဂေဘားလူမျိုး''' သည် တောင်ပေါ်ကရင်အနွယ်ဝင် ဖြစ်ပြီး ကရင်ဖြူဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ကရင်ပြည်နယ် [[သံတောင်ကြီးမြို့နယ်]] လိပ်သို နှင့် ပဲခူးတိုင်း ဒေသကြီး တောင်ငူမြို့နယ်တို့တွင် တွေ့ရသည်။ လူဦးရေမှာ ၂၀၀၀ ခုနှစ် စာရင်းများအရ ၄၀ဝ၀ဝ ခန့် ဖြစ်သည်။ ဂေဘားတိုင်းရင်းသားများသည် ကယားပြည်နယ် အတွင်းရှိ [[လွိုင်ကော်မြို့နယ်|လွိုင်ကော်]]၊ [[ဒီမောဆိုးမြို့နယ်|ဒီးမောဆို]]၊ [[ဖရူးဆိုးမြို့နယ်]]နှင့် ဖားဆောင်းမြို့နယ်တို့တွင်လည်း နေထိုင်ကြသည်။ ဂေဘား တိုင်းရင်းသားများ၏ ထင်ရှားသော ပွဲတော်များမှာ စပါးစူးထိုးပွဲ၊ စပါးပုတ်ပွဲ၊ စပါးသယ်ပွဲနှင့် ကောက်သစ်စားပွဲတို့ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.kayahstate.gov.mm/index.php?option=com_content&view=article&id=120:2014-03-21-08-33-21&catid=96&Itemid=631|title=ဂေဘားတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ|publisher=ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|accessdate=၉ မေ ၂၀၁၈|archivedate=3 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200803181430/https://www.kayahstate.gov.mm/index.php?option=com_content&view=article&id=120:2014-03-21-08-33-21&catid=96&Itemid=631}}</ref> ==ကိုးကား== <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[Category:ကယားလူမျိုးစု]] e6mur2k4qp9w4te6jsd8v0o0a6l07ba 1056854 1056853 2026-10-09T01:52:20Z ~2026-54175-11 149195 /* */ 1056854 wikitext text/x-wiki '''ဂေဘားလူမျိုး''' သည် တောင်ပေါ်ကရင်အနွယ်ဝင် ဖြစ်ပြီး ကရင်ဖြူဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ကရင်ပြည်နယ် [[သံတောင်ကြီးမြို့နယ်]] လိပ်သို နှင့် ပဲခူးတိုင်း ဒေသကြီး တောင်ငူမြို့နယ်တို့တွင် တွေ့ရသည်။ လူဦးရေမှာ ၂၀၀၀ ခုနှစ် စာရင်းများအရ ၄၀ဝ၀ဝ ခန့် ဖြစ်သည်။ ဂေဘားတိုင်းရင်းသားများသည် ကယားပြည်နယ် အတွင်းရှိ [[လွိုင်ကော်မြို့နယ်|လွိုင်ကော်]]၊ [[ဒီမောဆိုးမြို့နယ်|ဒီးမောဆို]] နှင့် [[ဖားဆောင်းမြို့နယ်]] တို့တွင်လည်း နေထိုင်ကြသည်။ ဂေဘား တိုင်းရင်းသားများ၏ ထင်ရှားသော ပွဲတော်များမှာ စပါးစူးထိုးပွဲ၊ စပါးပုတ်ပွဲ၊ စပါးသယ်ပွဲနှင့် ကောက်သစ်စားပွဲတို့ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.kayahstate.gov.mm/index.php?option=com_content&view=article&id=120:2014-03-21-08-33-21&catid=96&Itemid=631|title=ဂေဘားတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ|publisher=ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|accessdate=၉ မေ ၂၀၁၈|archivedate=3 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200803181430/https://www.kayahstate.gov.mm/index.php?option=com_content&view=article&id=120:2014-03-21-08-33-21&catid=96&Itemid=631}}</ref> ==ကိုးကား== <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[Category:ကယားလူမျိုးစု]] 5yai20dorz8o17lc1zf425e8he2j1pa 3 57115 1056898 1054770 2026-10-09T05:28:50Z Asorev 148069 /* Undeletion request of the article ဘောရစ် ပဲချက်ကင် */ အပိုင်းသစ် 1056898 wikitext text/x-wiki {{archives}} == WCB == Welcome back bro! I am so glad to see you working around here. Cheer! [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၅:၄၀၊ ၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) :<nowiki>မင်္ဂလာပါ မင်္ဂလာပါ မင်္ဂလာပါ မင်္ဂလာပါ။ ကျွန်တော် ဖန်တီးခဲ့သော 3ma စာမျက်နှာ ဖျက်ပစ်ခံရသည်ကို တွေ့ရပါသဖြင့် အကြောင်းအရင်းကို သိရှိလိုပါသည်ခင်ဗျာ။ စာမူတွင် လိုအပ်ချက်များ သို့မဟုတ် စည်းမျဉ်းနှင့် မညီသည်များ ရှိပါက ပြန်လည် ပြင်ဆင်ရေးသားလိုပါသဖြင့် လမ်းညွှန်ပေးပါရန် မေတ္တာရပ်ခံအပ်ပါသည်။ ~~~~</nowiki> [[အသုံးပြုသူ:Ushacs23|Ushacs23]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Ushacs23|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၄၉၊ ၂၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) :: မိတ်ဆွေရေးတဲ့ 3am ဆိုတဲ့ဆောင်းပါးကို english wiki ဘက်မှာ စစ်ကြည့်လိုက်တော့ [[en:3MA]] ဆိုတာကိုပဲ တွေ့ရပါတယ်၊ အားကစားသမား မဟုတ်ဘဲ ဂီတအဖွဲ့ ဖြစ်နေပါတယ်။ ဝီကီမူအရ '''[[ဝီကီပီးဒီးယား:ထင်ရှားအရေးပါမှု|ထင်ရှားအရေးပါမှု]]'''မရှိဘူးလို့ ယူဆလို့ ဖျက်ပစ်ရခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ Google result [https://www.google.com/search?q=3ma&oq=3ma&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUqBggAEEUYOzIGCAAQRRg7MgcIARAAGIAEMgcIAhAAGIAEMgwIAxAAGEMYgAQYigUyDAgEEAAYQxiABBiKBTIGCAUQRRg8MgYIBhBFGDwyBggHEEUYPNIBCDE0ODNqMGo3qAIAsAIA&sourceid=chrome&source=chrome.ob&ie=UTF-8] မှာလည်း Facebook page ကလွဲပြီး အခြား သတင်းဆိုဒ်တွေဆီက source ကို မတွေ့ရပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Dr Lotus Black|Dr Lotus Black]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Dr Lotus Black|ဆွေးနွေး]]) ၁၈:၁၁၊ ၂၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) :::ရှင်းပြပေးသည့်အတွက် ကျေးဇူးတင်ပါတယ်ခင်ဗျာ။ :::၁။ ခေါင်းစဉ်ကို English Wiki က ဂီတအဖွဲ့နှင့် မမှားစေရန် "3MA (ကိုယ်ခံပညာပေါင်းစုံ အားကစား)" ဟု ပြောင်းလဲရေးသားပါမည်။ :::၂။ Tapology အပါအဝင် အခြားသော အားကစားသတင်း ကိုးကားချက်များကိုပါ ထည့်သွင်းပေးပါမည်။ :::<nowiki>စာမျက်နှာအဖြစ် တိုက်ရိုက်မတင်မီ မူကြမ်း (Draft) အဖြစ် ရေးသားစစ်ဆေးခံလိုပါသဖြင့် "အသုံးပြုသူ:Ushacs23/3MA" အောက်တွင် မူကြမ်းစတင်ရေးသားခွင့် ပြုပေးပါရန် မေတ္တာရပ်ခံအပ်ပါသည်။ ~~~~</nowiki> [[အသုံးပြုသူ:Ushacs23|Ushacs23]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Ushacs23|ဆွေးနွေး]]) ၀၁:၁၈၊ ၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) == Undeletion request of the article [[ဘောရစ် ပဲချက်ကင်]] == Hello. Steward Johannnes89 deleted this articleas a poor machine translation; however, you had actually edited the article. I ask you to review the deleted version of the article, assess whether the text has been sufficiently revised, and if the text is deemed to have been adequately reworked — restore the article. [[အသုံးပြုသူ:Asorev|Asorev]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Asorev|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၂၈၊ ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 74ctwkh1ryqpzg0nr1wcf0j3h6rcawf 1056900 1056898 2026-10-09T05:31:39Z Dr Lotus Black 31011 /* Undeletion request of the article ဘောရစ် ပဲချက်ကင် */ 1056900 wikitext text/x-wiki {{archives}} == WCB == Welcome back bro! I am so glad to see you working around here. Cheer! [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၅:၄၀၊ ၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) :<nowiki>မင်္ဂလာပါ မင်္ဂလာပါ မင်္ဂလာပါ မင်္ဂလာပါ။ ကျွန်တော် ဖန်တီးခဲ့သော 3ma စာမျက်နှာ ဖျက်ပစ်ခံရသည်ကို တွေ့ရပါသဖြင့် အကြောင်းအရင်းကို သိရှိလိုပါသည်ခင်ဗျာ။ စာမူတွင် လိုအပ်ချက်များ သို့မဟုတ် စည်းမျဉ်းနှင့် မညီသည်များ ရှိပါက ပြန်လည် ပြင်ဆင်ရေးသားလိုပါသဖြင့် လမ်းညွှန်ပေးပါရန် မေတ္တာရပ်ခံအပ်ပါသည်။ ~~~~</nowiki> [[အသုံးပြုသူ:Ushacs23|Ushacs23]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Ushacs23|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၄၉၊ ၂၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) :: မိတ်ဆွေရေးတဲ့ 3am ဆိုတဲ့ဆောင်းပါးကို english wiki ဘက်မှာ စစ်ကြည့်လိုက်တော့ [[en:3MA]] ဆိုတာကိုပဲ တွေ့ရပါတယ်၊ အားကစားသမား မဟုတ်ဘဲ ဂီတအဖွဲ့ ဖြစ်နေပါတယ်။ ဝီကီမူအရ '''[[ဝီကီပီးဒီးယား:ထင်ရှားအရေးပါမှု|ထင်ရှားအရေးပါမှု]]'''မရှိဘူးလို့ ယူဆလို့ ဖျက်ပစ်ရခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ Google result [https://www.google.com/search?q=3ma&oq=3ma&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUqBggAEEUYOzIGCAAQRRg7MgcIARAAGIAEMgcIAhAAGIAEMgwIAxAAGEMYgAQYigUyDAgEEAAYQxiABBiKBTIGCAUQRRg8MgYIBhBFGDwyBggHEEUYPNIBCDE0ODNqMGo3qAIAsAIA&sourceid=chrome&source=chrome.ob&ie=UTF-8] မှာလည်း Facebook page ကလွဲပြီး အခြား သတင်းဆိုဒ်တွေဆီက source ကို မတွေ့ရပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Dr Lotus Black|Dr Lotus Black]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Dr Lotus Black|ဆွေးနွေး]]) ၁၈:၁၁၊ ၂၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) :::ရှင်းပြပေးသည့်အတွက် ကျေးဇူးတင်ပါတယ်ခင်ဗျာ။ :::၁။ ခေါင်းစဉ်ကို English Wiki က ဂီတအဖွဲ့နှင့် မမှားစေရန် "3MA (ကိုယ်ခံပညာပေါင်းစုံ အားကစား)" ဟု ပြောင်းလဲရေးသားပါမည်။ :::၂။ Tapology အပါအဝင် အခြားသော အားကစားသတင်း ကိုးကားချက်များကိုပါ ထည့်သွင်းပေးပါမည်။ :::<nowiki>စာမျက်နှာအဖြစ် တိုက်ရိုက်မတင်မီ မူကြမ်း (Draft) အဖြစ် ရေးသားစစ်ဆေးခံလိုပါသဖြင့် "အသုံးပြုသူ:Ushacs23/3MA" အောက်တွင် မူကြမ်းစတင်ရေးသားခွင့် ပြုပေးပါရန် မေတ္တာရပ်ခံအပ်ပါသည်။ ~~~~</nowiki> [[အသုံးပြုသူ:Ushacs23|Ushacs23]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Ushacs23|ဆွေးနွေး]]) ၀၁:၁၈၊ ၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) == Undeletion request of the article [[ဘောရစ် ပဲချက်ကင်]] == Hello. Steward Johannnes89 deleted this articleas a poor machine translation; however, you had actually edited the article. I ask you to review the deleted version of the article, assess whether the text has been sufficiently revised, and if the text is deemed to have been adequately reworked — restore the article. [[အသုံးပြုသူ:Asorev|Asorev]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Asorev|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၂၈၊ ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) :Poorly machine translation articles are likely to be deleted. [[အသုံးပြုသူ:Dr Lotus Black|Dr Lotus Black]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Dr Lotus Black|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၃၁၊ ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 0e0dq10ec10hgr30bnha3hs9nh6yqta 1056901 1056900 2026-10-09T05:32:57Z Asorev 148069 /* Undeletion request of the article ဘောရစ် ပဲချက်ကင် */ အကြောင်းပြန်ခြင်း 1056901 wikitext text/x-wiki {{archives}} == WCB == Welcome back bro! I am so glad to see you working around here. Cheer! [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၅:၄၀၊ ၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) :<nowiki>မင်္ဂလာပါ မင်္ဂလာပါ မင်္ဂလာပါ မင်္ဂလာပါ။ ကျွန်တော် ဖန်တီးခဲ့သော 3ma စာမျက်နှာ ဖျက်ပစ်ခံရသည်ကို တွေ့ရပါသဖြင့် အကြောင်းအရင်းကို သိရှိလိုပါသည်ခင်ဗျာ။ စာမူတွင် လိုအပ်ချက်များ သို့မဟုတ် စည်းမျဉ်းနှင့် မညီသည်များ ရှိပါက ပြန်လည် ပြင်ဆင်ရေးသားလိုပါသဖြင့် လမ်းညွှန်ပေးပါရန် မေတ္တာရပ်ခံအပ်ပါသည်။ ~~~~</nowiki> [[အသုံးပြုသူ:Ushacs23|Ushacs23]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Ushacs23|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၄၉၊ ၂၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) :: မိတ်ဆွေရေးတဲ့ 3am ဆိုတဲ့ဆောင်းပါးကို english wiki ဘက်မှာ စစ်ကြည့်လိုက်တော့ [[en:3MA]] ဆိုတာကိုပဲ တွေ့ရပါတယ်၊ အားကစားသမား မဟုတ်ဘဲ ဂီတအဖွဲ့ ဖြစ်နေပါတယ်။ ဝီကီမူအရ '''[[ဝီကီပီးဒီးယား:ထင်ရှားအရေးပါမှု|ထင်ရှားအရေးပါမှု]]'''မရှိဘူးလို့ ယူဆလို့ ဖျက်ပစ်ရခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ Google result [https://www.google.com/search?q=3ma&oq=3ma&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUqBggAEEUYOzIGCAAQRRg7MgcIARAAGIAEMgcIAhAAGIAEMgwIAxAAGEMYgAQYigUyDAgEEAAYQxiABBiKBTIGCAUQRRg8MgYIBhBFGDwyBggHEEUYPNIBCDE0ODNqMGo3qAIAsAIA&sourceid=chrome&source=chrome.ob&ie=UTF-8] မှာလည်း Facebook page ကလွဲပြီး အခြား သတင်းဆိုဒ်တွေဆီက source ကို မတွေ့ရပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Dr Lotus Black|Dr Lotus Black]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Dr Lotus Black|ဆွေးနွေး]]) ၁၈:၁၁၊ ၂၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) :::ရှင်းပြပေးသည့်အတွက် ကျေးဇူးတင်ပါတယ်ခင်ဗျာ။ :::၁။ ခေါင်းစဉ်ကို English Wiki က ဂီတအဖွဲ့နှင့် မမှားစေရန် "3MA (ကိုယ်ခံပညာပေါင်းစုံ အားကစား)" ဟု ပြောင်းလဲရေးသားပါမည်။ :::၂။ Tapology အပါအဝင် အခြားသော အားကစားသတင်း ကိုးကားချက်များကိုပါ ထည့်သွင်းပေးပါမည်။ :::<nowiki>စာမျက်နှာအဖြစ် တိုက်ရိုက်မတင်မီ မူကြမ်း (Draft) အဖြစ် ရေးသားစစ်ဆေးခံလိုပါသဖြင့် "အသုံးပြုသူ:Ushacs23/3MA" အောက်တွင် မူကြမ်းစတင်ရေးသားခွင့် ပြုပေးပါရန် မေတ္တာရပ်ခံအပ်ပါသည်။ ~~~~</nowiki> [[အသုံးပြုသူ:Ushacs23|Ushacs23]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Ushacs23|ဆွေးနွေး]]) ၀၁:၁၈၊ ၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) == Undeletion request of the article [[ဘောရစ် ပဲချက်ကင်]] == Hello. Steward Johannnes89 deleted this articleas a poor machine translation; however, you had actually edited the article. I ask you to review the deleted version of the article, assess whether the text has been sufficiently revised, and if the text is deemed to have been adequately reworked — restore the article. [[အသုံးပြုသူ:Asorev|Asorev]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Asorev|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၂၈၊ ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) :Poorly machine translation articles are likely to be deleted. [[အသုံးပြုသူ:Dr Lotus Black|Dr Lotus Black]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Dr Lotus Black|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၃၁၊ ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) ::Is it a poorly machine translation? [[အသုံးပြုသူ:Asorev|Asorev]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Asorev|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၃၂၊ ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) rhvob2ds8i3bhenm01hgt478i2cou5e 0 61368 1056842 766942 2026-10-08T19:10:19Z Dr Lotus Black 31011 1056842 wikitext text/x-wiki {{Infobox space program | name = | image = Pioneer able.png | alt = | caption = Early (1958) series Pioneer lunar orbiter | country = အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု | organization = {{Unbulleted list | Air Force Ballistic Missile Division | အမေရိကန်စစ်တပ် | [[နာဆာ]] }} | purpose = Lunar and interplanetary exploration | status = ပြီးဆုံး | cost = | duration = {{Unbulleted list | 1958–1960 | 1965–1992 }} | firstflight = [[ပိုင်အိုနီးယား ၀]] August 17, 1958 | lastflight = [[:en:Pioneer Venus Multiprobe|Pioneer Venus]] August 1978 | successes = 9 | failures = 10 | partialfailures = 1 | launchsite = Cape Canaveral Air Force Station | launcher = {{Unbulleted list | Thor-Able | Atlas-Able | Juno II | Delta E | Atlas-Centaur }} }} [[File:Pioneer 10 Construction.jpg|thumb|right|[[ပိုင်အိုနီးယား ၁၀]] နှင့် [[ပိုင်အိုနီးယား ၁၁]] တို့သည် နေစကြဝဠာအပြင်ဘက်ဂြိုဟ်များဖြစ်သော ပလူတိုအလွန်သို့ ပထမဆုံးရောက်ရှိသည့် အာကာသယာဉ်များ ဖြစ်သည်။]] [[File:Pioneer10-plaque.jpg|thumb|right|ပိုင်အိုနီယား ပလိတ်ပြားအား ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ နှင့် ၁၁ တို့၌ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။]] '''ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း''' သည် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၏ လူမဲ့အာကာသယာဉ်များဖြစ်ကာ ဂြိုဟ်များလေ့လာရန် ဒီဇိုင်းဆွဲထားခြင်းဖြစ်သည်။ စီမံကိန်းတွင် အရေအတွက်များပြားသော်လည်း [[ပိုင်အိုနီးယား-၁၀ အာကာသယာဉ်|ပိုင်အိုနီးယား ၁၀]] နှင့် [[ပိုင်အိုနီးယား ၁၁]] တို့သည် လူသိများသည်။ ယင်းယာဉ်နှစ်စင်း၌ လူသားတို့၏ ယောက်ျား မိန်းမပုံများပါသော ပလိတ်ပြားကို သယ်ဆောင်ထားသည်။ ယင်းပလိတ်ပြားအား ပြင်ပသက်ရှိဂြိုဟ်သားများနှင့် ဆက်သွယ်ရန် ရည်ရွယ်သည်။ {{ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း}} [[Category:ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း]] [[Category:နာဆာ စီမံကိန်းများ]] {{Space-stub}} tjn77t4c0ujklyv3uk5ltqbqt2y6lcn 1056897 1056842 2026-10-09T05:28:15Z Dr Lotus Black 31011 1056897 wikitext text/x-wiki {{Infobox space program | name = | image = Pioneer able.png | alt = | caption = Early (1958) series Pioneer lunar orbiter | country = အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု | organization = {{Unbulleted list | Air Force Ballistic Missile Division | အမေရိကန်စစ်တပ် | [[နာဆာ]] }} | purpose = Lunar and interplanetary exploration | status = ပြီးဆုံး | cost = | duration = {{Unbulleted list | 1958–1960 | 1965–1992 }} | firstflight = [[ပိုင်အိုနီးယား ၀]] August 17, 1958 | lastflight = [[:en:Pioneer Venus Multiprobe|Pioneer Venus]] August 1978 | successes = 9 | failures = 10 | partialfailures = 1 | launchsite = Cape Canaveral Air Force Station | launcher = {{Unbulleted list | Thor-Able | Atlas-Able | Juno II | Delta E | Atlas-Centaur }} }} [[File:Pioneer 10 Construction.jpg|thumb|right|[[ပိုင်အိုနီးယား ၁၀]] နှင့် [[ပိုင်အိုနီးယား ၁၁]] တို့သည် နေစကြဝဠာအပြင်ဘက်ဂြိုဟ်များဖြစ်သော ပလူတိုအလွန်သို့ ပထမဆုံးရောက်ရှိသည့် အာကာသယာဉ်များ ဖြစ်သည်။]] [[File:Pioneer10-plaque.jpg|thumb|right|ပိုင်အိုနီယား ပလိတ်ပြားအား ပိုင်အိုနီးယား ၁၀ နှင့် ၁၁ တို့၌ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။]] '''ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း'''သည် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၏ လနှင့် ဂြိုဟ်များဆီသို့ စေလွှတ်ခဲ့သော အာကာသစူးစမ်းရေး အစီအစဉ် ဖြစ်သည်။ ၁၉၅၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်အထိ မောင်းနှင်ခဲ့သော ပထမဆုံး အစီအစဉ်တွင် လပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်းသို့ အာကာသယာဉ်များ စေလွှတ်ရန် ကြိုးပမ်းမှု မအောင်မြင်ခဲ့သော်လည်း လဘေးမှ ဖြတ်ပျံသန်းမည့် အာကာသယာဉ် တစ်စင်းနှင့် ကမ္ဘာနှင့် [[သောကြာဂြိုဟ်]]ပတ်လမ်းများအကြားရှိ ဂြိုဟ်ကြားအာကာသကို စူးစမ်းလေ့လာမည့် အာကာသယာဉ် တစ်စင်းတို့ကို အောင်မြင်စွာ စေလွှတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၂ ခုနှစ်အထိ ပြုလုပ်ခဲ့သော ဒုတိယမြောက် အစီအစဉ်တွင်မူ ဂြိုဟ်ကြား အာကာသရာသီဥတုကို တိုင်းတာရန် အာကာသယာဉ် ၄ စင်း၊ [[ကြာသပတေးဂြိုဟ်]]နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]တို့ကို စူးစမ်းရန် ၂ စင်းနှင့် သောကြာဂြိုဟ်ကို စူးစမ်းရန် ၂ စင်းတို့ကို စေလွှတ်ခဲ့ပါသည်။ အပြင်ဘက်ဂြိုဟ်များကို စူးစမ်းသည့် [[ပိုင်အိုနီးယား ၁၀]] နှင့် [[ပိုင်အိုနီးယား ၁၁]] စူးစမ်းရေးယာဉ် ၂ စင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းမှ ရုန်းထွက်နိုင်သော အရှိန်နှုန်း (escape velocity) ကို ရရှိပြီး နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပသို့ ထွက်ခွာနိုင်ခဲ့သည့် လူလုပ်အရာဝတ္ထု ၅ ခုအနက် ပထမဆုံး ၂ ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထို့ပြင် တစ်နေ့နေ့တွင် ပြင်ပဂြိုဟ်သားများ တွေ့ရှိခဲ့ပါက သိရှိနိုင်ရန်အတွက် အမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီး ပုံသဏ္ဌာန်အပြင် စူးစမ်းရေးယာဉ်များ၏ မူလစတင်ရာနေရာနှင့် ဖန်တီးသူများဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ ရေးထိုးထားသည့် ရွှေရောင် အမှတ်တံဆိပ်ပြား (golden plaque) တစ်ခုစီကိုလည်း သယ်ဆောင်သွားခဲ့ကြသည်။ {{ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း}} [[Category:ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း]] [[Category:နာဆာ စီမံကိန်းများ]] {{Space-stub}} tskcz2q1nb1hyh8szpyv7639eh0hf6e 0 61371 1056910 944815 2026-10-09T06:07:48Z Dr Lotus Black 31011 1056910 wikitext text/x-wiki {{Infobox space programme | name = Luna space programme | image = Moon landing map.jpg | image_size = | alt = | caption = Locations of Luna landings on the Moon are marked in red; Apollo missions in green, and Surveyor in yellow. | country = [[ဆိုဗီယက်ယူနီယံ]] | organization = | purpose = Uncrewed exploration of the Moon | programme = y | status = Operational | cost = | duration = 1958–1976 | firstflight = {{Unbulleted list | [[:en:Luna E-1 No.1]] | 23 September 1958 }} | lastflight = {{Unbulleted list | [[လူန ၂၄]] | 9 August 1976 }} | successes = 15 | failures = 28 | partialfailures = 1 | launchsite = [[Baikonur Cosmodrome]] | launcher = {{Unbulleted list | [[:en:Luna (rocket)|Luna 8K72]] | [[:en:Molniya-L]] | [[:en:Molniya-M]] | [[:en:Proton-K]]/[[:en:Blok D-1|D-1]] | [[:en:Soyuz-2|Soyuz 2.1b]] }} | native_name = Космическая Программа "Луна" | native_name_a = Kosmicheskaya Programma "Luna" }} '''လူန စီမံကိန်း''' သည် [[ဆိုဗီယက်ယူနီယံ]]၏ [[လကမ္ဘာ]]သို့စေလွှတ်သည့် လူမဲ့ အာကာသယာဉ်များဖြစ်သည်။ ၁၉၅၉ မှ ၁၉၇၆ ခုနှစ်အတွင်း မက်ရှင် ၁၅ ခု အောင်မြင်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာပတ်လမ်းကြောင်းမှာတင် မအောင်မြင်သော အာကာသယာဉ်များကိုမူ လူသိမခံလိုသောကြောင့် ကော့စမော့ဂြိုဟ်တုဟု အမည်တပ်ခဲ့သည်။<ref>[http://www.russianspaceweb.com/spacecraft_planetary_lunar.html Planetary Spacecraft - Moon Missions] (RussianSpaceWeb.com)</ref> လူန စီမံကိန်းအတွက် ခန့်မှန်းခြေကုန်ကျစရိတ်မှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄.၅ ဘီလီယံရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{လူန စီမံကိန်း}} {{Moon spacecraft}} [[Category:လူန စီမံကိန်း]] {{space-stub}} fqdq8mul4iduxm5ehjvnb1jian2udpr 1056911 1056910 2026-10-09T06:08:09Z Dr Lotus Black 31011 1056911 wikitext text/x-wiki {{Infobox space programme | name = Luna space programme | image = Moon landing map.jpg | image_size = | alt = | caption = Locations of Luna landings on the Moon are marked in red; Apollo missions in green, and Surveyor in yellow. | country = [[ဆိုဗီယက်ယူနီယံ]] | organization = | purpose = Uncrewed exploration of the Moon | programme = y | status = Operational | cost = | duration = 1958–1976 | firstflight = {{Unbulleted list | [[:en:Luna E-1 No.1]] | 23 September 1958 }} | lastflight = {{Unbulleted list | [[လူန ၂၄]] | 9 August 1976 }} | successes = 15 | failures = 28 | partialfailures = 1 | launchsite = [[:en:Baikonur Cosmodrome]] | launcher = {{Unbulleted list | [[:en:Luna (rocket)|Luna 8K72]] | [[:en:Molniya-L]] | [[:en:Molniya-M]] | [[:en:Proton-K]]/[[:en:Blok D-1|D-1]] | [[:en:Soyuz-2|Soyuz 2.1b]] }} | native_name = Космическая Программа "Луна" | native_name_a = Kosmicheskaya Programma "Luna" }} '''လူန စီမံကိန်း''' သည် [[ဆိုဗီယက်ယူနီယံ]]၏ [[လကမ္ဘာ]]သို့စေလွှတ်သည့် လူမဲ့ အာကာသယာဉ်များဖြစ်သည်။ ၁၉၅၉ မှ ၁၉၇၆ ခုနှစ်အတွင်း မက်ရှင် ၁၅ ခု အောင်မြင်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာပတ်လမ်းကြောင်းမှာတင် မအောင်မြင်သော အာကာသယာဉ်များကိုမူ လူသိမခံလိုသောကြောင့် ကော့စမော့ဂြိုဟ်တုဟု အမည်တပ်ခဲ့သည်။<ref>[http://www.russianspaceweb.com/spacecraft_planetary_lunar.html Planetary Spacecraft - Moon Missions] (RussianSpaceWeb.com)</ref> လူန စီမံကိန်းအတွက် ခန့်မှန်းခြေကုန်ကျစရိတ်မှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄.၅ ဘီလီယံရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{လူန စီမံကိန်း}} {{Moon spacecraft}} [[Category:လူန စီမံကိန်း]] {{space-stub}} ee3pnruavropx7try57ds4xge038ali 0 67624 1056947 1042506 2026-10-09T11:15:24Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1056947 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ဖိုးချစ် | native_name = {{lang|my|ဖိုးချစ်}} | native_name_lang = my | image = | alt = | caption = | birth_name = ချစ်မျိုးထိုက် | birth_date = {{birth date and age|df=y|1982|02|15}} | birth_place = [[ကန့်ဘလူမြို့]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | nationality = မြန်မာ | other_names = | occupation = အကသမား၊ သရုပ်ဆောင်၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ သဘင်အစည်းအရုံး|မြန်မာနိုင်ငံ သဘင်အစည်းအရုံးဥက္ကဋ္ဌ]] | years_active = ၂၀၀၅–လက်ရှိ | known_for = မြန်မာ့ဇာတ်သဘင် မင်းသား | notable_works = အကခုနှစ်ဖြာအနုပညာ၊ လော်မင်္ဂလာ ရုပ်ရှင် | organization = ဖိုးချစ် သဘင်အဖွဲ့ | parents = စိန်ဝင်းသောင်း (ဖခင်)၊ သိန်းသိန်းမြ (မိခင်) | awards = | alma_mater = [[ရတနာပုံတက္ကသိုလ်]] }} '''ဖိုးချစ်''' (၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၈၂ မွေးဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ထင်ရှားကျော်ကြားသော ဇာတ်သဘင်မင်းသားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ သဘင်အစည်းအရုံး|မြန်မာနိုင်ငံရှိ သဘင်အစည်းအရုံး(ဗဟို) ]] ဥက္ကဋ္ဌ လည်းဖြစ်သည်။ <ref name="neeh">{{cite news|url=http://www.mmtimes.com/index.php/lifestyle/474-performance-keeps-audience-enthralled-into-the-wee-hours.html|title=Performance keeps audience enthralled into the wee hours|last=Nyein Ei Ei Htwe|date=27 August 2012|work=Myanmar Times|accessdate=4 March 2026}}</ref><ref name="zpp">{{cite news|url=http://www.mmtimes.com/index.php/lifestyle/1108-performers-call-for-safety-measures.html|title=Performers call for safety measures|last=Zon Pann Pwint|date=27 February 2012|work=Myanmar Times|accessdate=4 March 2026}}</ref> မြန်မာအကအနုပညာ ဆက်လက်ရှင်သန်ရေးအတွက် အားထုတ်ကြိုးပမ်းလာခဲ့သူဖြစ်ကာ ၎င်း၏ "အကခုနှစ်ဖြာအနုပညာ" စီးရီးများမှာ ဗီဒီယိုခွေများအဖြစ် ဖြန့်ချိနိုင်ခဲ့ပြီး အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့သည်။<ref name="ms">{{cite news|url=http://www.mmtimes.com/index.php/lifestyle/4413-performers-strive-to-move-with-the-times.html|title=Performers strive to move with the times|last=May Sandy|date=27 December 2010|work=Myanmar Times|accessdate=4 March 2026}}</ref> ဇာတ်သဘင်လောကမှတစ်ဆင့် ကျော်ကြားလာသူဖြစ်သော်လည်း ရုပ်ရှင်နှင့် ဘောလုံးအားကစားပယ်များအထိ ခြေဆန့်နိုင်ခဲ့သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး == ဖိုးချစ်ကို ၁၉၈၂ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကန့်ဘလူမြို့]]၌ အဖ ဦးစိန်ဝင်းသောင်းနှင့် အမိ ဒေါ်သိန်းသိန်းမြတို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း ခြောက်ယောက်အနက် အငယ်ဆုံးဖြစ်သည်။ ကန့်ဘလူမြို့ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း (၁) တွင် အထက်တန်းပညာ သင်ကြားခဲ့ပြီး [[ရတနာပုံတက္ကသိုလ်]]မှ သင်္ချာဘာသာဖြင့် သိပ္ပံဘွဲ့ (B.Sc Maths) ရရှိခဲ့သည်။<ref name="zpp"/> အမည်ရင်းမှာ ချစ်မျိုးထိုက်ဖြစ်ပြီး ဘွဲ့ရပြီးနောက် ပြဇာတ်များတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ရာမှ ပြဇာတ်ထဲက ဇာတ်ကောင်အမည်ကို နှစ်သက်သဖြင့် "ဖိုးချစ်" ဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်။<ref>မောင်ယဉ်ကျော်၊ ထင်ပေါ်ကျော်ကြား အနုပညာရှင်များ၏ ရုပ်ရှင်ဒိုင်ယာရီ</ref> == အနုပညာခရီးလမ်း == ဖိုးချစ်သည် ရွှေမန်းသူ အငြိမ့်တွင် ယိမ်းအက ဝင်ရောက်ကပြခြင်းဖြင့် ဇာတ်သဘင်လောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။<ref name="zpp"/> ဆိုကရေးတီးပြိုင်ပွဲများတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရာ အဋ္ဌမအကြိမ်အထိ ရွှေတံဆိပ်များ ဆက်တိုက်ရရှိခဲ့သည်။<ref name="ms"/> ၎င်း၏ ဆရာများမှာ မုံရွာမှ ဆရာအောင်မြင့်သန်း၊ ဦးမြင့်သိန်း၊ ရွှေဘိုမှ ဂျော်လီသန်းနှင့် ရွှေဘိုကိုကြည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>မောင်ယဉ်ကျော်၊ ထင်ပေါ်ကျော်ကြား အနုပညာရှင်များ၏ ရုပ်ရှင်ဒိုင်ယာရီ</ref> ၂၀၀၅-၂၀၀၆ ခုနှစ်များတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လူသိများလာခဲ့ပြီး ဇာတ်သဘင်အဖွဲ့ "ဖိုးချစ် သဘင်" ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name="zpp"/> ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[မင်္ဂလာဒုံမြို့နယ်]]၌ ၎င်း၏ အဖွဲ့သားများအတွက် အိမ်ရာစီမံကိန်းတစ်ခု စတင်ဆောက်လုပ်ခဲ့ပြီး အိမ်ခြေ ၂၀၀ နှင့် အကသင်ကျောင်းများ ပါဝင်သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.yatanarpon.com.mm/entertainment/video/videoreview/%E1%80%99%E1%80%82%E1%81%A4%E1%80%9C%E1%80%AC%E1%80%92%E1%80%B6%E1%80%AF%E1%80%99%E1%80%BD%E1%80%AC-%E1%80%87%E1%80%AC%E1%80%90%E1%80%B9%E1%80%A1%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%B2%E1%82%95%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%B1%E1%80%90%E1%80%BC-%E1%80%94%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%96%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%82%94%E1%80%A1%E1%80%90%E1%80%BC%E1%80%80%E1%80%B9-%E1%80%9E%E1%80%98%E1%80%84%E1%80%B9%E1%81%BF%E1%80%81%E1%80%B6%E1%82%80%E1%80%80%E1%80%AE%E1%80%B8-%E1%80%B1%E1%80%86%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%9C%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%B9%E1%80%B1%E1%80%94%E1%80%90%E1%80%B2%E1%80%B7-%E1%80%96%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BA%E1%80%85%E1%80%B9|title=မင်္ဂလာဒုံမှာ ဇာတ်အဖွဲ့သားတွေ နားခိုဖို့အတွက် သဘင်ခြံကြီး ဆောက်လုပ်နေတဲ့ ဖိုးချစ်|last=Phyo May|date=1 June 2012|work=Yatanarpon|language=Burmese|accessdate=4 March 2026}}{{Dead link|date=March 2026 }}</ref> ဇာတ်သဘင်အပြင် ရုပ်ရှင်နှင့် ဗီဒီယိုကားများတွင်လည်း ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ရာ ပထမဆုံး ဗီဒီယိုကားမှာ [[ခိုင်သင်းကြည်]]နှင့် တွဲဖက်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သော "ဗေဒါလမ်း" ဖြစ်သည်။<ref>မောင်ယဉ်ကျော်၊ ထင်ပေါ်ကျော်ကြား အနုပညာရှင်များ၏ ရုပ်ရှင်ဒိုင်ယာရီ</ref> ထို့နောက် "လော်မင်္ဂလာ" အပါအဝင် ရုပ်ရှင်ကားများတွင် ဆက်လက်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.popularmyanmar.com/mpaper/2015/05/%E1%80%9E%E1%80%98%E1%80%84%E1%80%B9-%E1%80%94%E1%80%B2%E1%82%94-%E1%80%95%E1%80%90%E1%80%B9%E1%80%9E%E1%80%80%E1%80%B9-%E1%80%90%E1%80%B2%E1%80%B7-%E1%82%90%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%B9%E1%80%9B/|title=သဘင် နဲ့ ပတ်သက် တဲ့ ရုပ်ရှင်ကားကြီး ရိုက်ကူး သွားမယ့် ဖိုးချစ်|last=လင်းအက္ခရာ|date=April 2015|work=Popular Myanmar|language=Burmese|accessdate=4 March 2026|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305041541/http://www.popularmyanmar.com/mpaper/2015/05/%E1%80%9E%E1%80%98%E1%80%84%E1%80%B9-%E1%80%94%E1%80%B2%E1%82%94-%E1%80%95%E1%80%90%E1%80%B9%E1%80%9E%E1%80%80%E1%80%B9-%E1%80%90%E1%80%B2%E1%80%B7-%E1%82%90%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%B9%E1%80%9B/|archivedate=5 March 2016}}</ref> ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ရောဂါကာလအတွင်း ပရိသတ်များနှင့် ထိတွေ့ခွင့် ဆုံးရှုံးခဲ့ရသော်လည်း အွန်လိုင်းမှတစ်ဆင့် ဖျော်ဖြေပွဲများ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ခြင်းဖြင့် အနုပညာ ဆက်လက်ဖန်တီးခဲ့သည်။ မိမိ၏ နေအိမ်၌ ခုနစ်နှစ်ကြာ ပြင်ဆင်တည်ဆောက်ထားသော အသံသွင်းစတူဒီယိုပါ ပြဇာတ်ရုံအသေးစားမှ ဖျော်ဖြေတင်ဆက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထိုကာလအတွင်း မဲပေးခြင်း၏ အရေးပါမှုနှင့် ကပ်ရောဂါကာလ ရှင်သန်နေထိုင်နည်းများအကြောင်း သီချင်းများကိုလည်း ရေးသားခဲ့သည်။ == အားကစား == အနုပညာအပြင် အားကစားနယ်ပယ်တွင်လည်း ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် [[စစ်ကိုင်းယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း]]ကို တည်ထောင်သူနှင့် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="zpp"/> == နိုင်ငံရေး ဆောင်ရွက်မှုများနှင့် ဖမ်းဆီးခံရခြင်း == ၂၀၁၆ ခုနှစ် အာဇာနည်နေ့တွင် ၎င်း၏ အဖွဲ့မှ လွတ်လပ်ရေးခေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]အကြောင်း ပြဇာတ်ကို ဖျော်ဖြေတင်ဆက်ခဲ့သည်။၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်အာဏာသိမ်းမှုအပြီး ငါးရက်အကြာတွင် မြန်မာ့သဘင်အစည်းအရုံး ဥက္ကဋ္ဌရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး စစ်အာဏာရှင်စနစ်ကို ဆန့်ကျင်သည့် လှုပ်ရှားမှုများတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မြို့တွင် စစ်အာဏာသိမ်းမှု ဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒပြပွဲများစွာကို ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး လူမှုကွန်ရက်ပေါ်တွင် ဒီမိုကရေစီလိုလားသော သတင်းစကားများ ဆက်လက်ရေးသားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မင်းသား ဖိုးချစ်နှင့် တေးရေးဆရာ သျှန်ထွန်း(မြန်မာစာ) ဖမ်းဆီး ထိန်းသိမ်းခံရ |url=https://news-eleven.com/article/241345 |access-date=2026-07-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ၎င်းအား ရန်ကုန်မြို့ ရွှေပြည်သာမြို့နယ်ရှိ ၎င်း၏ နေအိမ်၌ စစ်တပ်မှ ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ၎င်းနှင့်အတူ တေးရေးဆရာ သျှန်ထွန်း (မြန်မာစာ) နှင့် အခြားအနုပညာရှင်နှစ်ဦးလည်း ဖမ်းဆီးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။သတင်းများအရ ၎င်းအား ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (PDF) အား ငွေကြေးထောက်ပံ့သည်ဟူသော စွပ်စွဲချက်ဖြင့် ဖမ်းဆီးခြင်းဖြစ်သည်။သျှန်ထွန်း (မြန်မာစာ) နှင့် ညီမဖြစ်သူတို့ကို ထိုနှစ် ဒီဇင်ဘာ (၁၁) ရက်တွင် ပြန်လွှတ်ပေးခဲ့ပြီးနောက် ဒီဇင်ဘာ (၃၀) ရက် တွင် ဇာတ်မင်းသား ဖိုးချစ်ကို သက်ဆိုင်ရာက ပြန်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Renowned performer of traditional Myanmar dance form arrested for anti-coup activism |work=Myanmar NOW |author=Han Thit |date=6 December 2022 |url=https://myanmar-now.org/en/news/renowned-performer-of-traditional-myanmar-dance-form-arrested-for-anti-coup-activism |archive-date=31 December 2022 |access-date=4 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231141307/https://myanmar-now.org/en/news/renowned-performer-of-traditional-myanmar-dance-form-arrested-for-anti-coup-activism |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2023-01-13 |title=ပြီးခဲ့သည့် နိုဝင်ဘာလကုန်က အဖမ်းခံခဲ့ရသည့် ဇာတ်မင်းသား ဖိုးချစ် ပြန်လည်လွတ်မြောက် |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%B2%E1%80%B7%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA-%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%98%E1%80%AC%E1%80%9C%E1%80%80%E1%80%AF/ |access-date=2026-07-09 |website=Popular |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20251011220203/https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%B2%E1%80%B7%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA-%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%98%E1%80%AC%E1%80%9C%E1%80%80%E1%80%AF/ |archive-date=11 October 2025 |url-status=dead}}</ref> ==ကိုးကား== <references/> {{Lifetime|၁၉၈၂|}} [[Category:၁၉၈၂ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ]] [[Category:မြန်မာ ဇာတ်မင်းသားများ]] fqip6wqi8hy8biz2e67rjjluisg698m 4 69495 1056831 1054552 2026-10-08T17:01:37Z Eimonzaw 149182 /* ဆွေးနွေးချက်:ဝက်လက်မြို့ အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၇:၀၁၊ ၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆) */ အပိုင်းသစ် 1056831 wikitext text/x-wiki {{/ခေါင်းစီး}} [[ကဏ္ဍ:ဝီကီပီးဒီးယား အကူအညီ ဖိုရမ်]] <div style="width:50%">__TOC__</div> <!-- ဤစာမျက်နှာသည် ဝီကီပီးဒီးယား အသုံးပြုပုံနှင့် ပတ်သက်၍ သင်သိလိုသော မေးခွန်းများ မေးရန် ဖြစ်သည်! --> <!-- အထွေထွေ ဗဟုသုတဆိုင်ရာ မေးခွန်းများအတွက် [[WP:RD]] သို့ သွားပါ! --> <!-- --> <!-- သင့်မေးခွန်းကို ဤစာမျက်နှာ အောက်ဆုံးတွင် မေးပါ။ မကြာမီ ဖြေကြားပေးပါလိမ့်မည်။ --> <!-- --> == ငွေထည်လုပ်ငန်း == ငွေထည်လုပ်ငန်းလို့ ရိုက်ရှာလိုက်တာ တွေ့တော့တွေ့တယ် စာထဲမှာ ပြောထားတဲ့ ပုံတွေ မပါလို့ ဘယ်လိုရှာရမလဲ ကူညီကြပါဦး။kjdmmrmjrjujjjk တွေ့လိုရင် လင့်လေးဖြစ်ဖြစ် ပေးကြပါဦး အဆွေတော်တို့ {{|ထည့္မည္္}} {{unsignedIP2|05:21, 5 October 2019|2400:AC40:820:CBB4:2123:A798:75E7:746E}} == ပုံတင်မရခြင်း == biography ေရးသားပြီး လူပုံထည့်ချင်တာ ဖိုင်တင်လို့မရလို့ပါ ဘယ်လိုတင်ရသလဲခင်ဗျာ == MoVIDO == မဃဒေဝလင်္ကာသစ် က အ တလုံးပို ပါ သွားသည် ဘယ်လိုလုပ်ရမည်ဆိုတာ ဖြေပေးပါ {{unsigned|‎Smalpic1}} ၁၆:၃၇၊ ၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၉ (UTC) :{{Ping|‎Smalpic1}} စာမျက်နှာ အပေါ်ဆုံးမှာ "ရွှေ့ရန်" (move) ဆိုတာရှိပါတယ်။ အဲဒါကို နှိပ်ပြီး ဆောင်းပါး နာမည်ပြောင်းလို့ရပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၂:၅၉၊ ၂၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၉ (UTC) == ပုံတင်ခြင်း == ဓာတ်ပုံမည်သို့တင်ရမည်နည်း။ {{unsigned2|11:51, 3 May 2020|Ahkarkyaw9}} Main page ရဲ့ ဘယ်ဘက်ဘေးမှာ [[အထူး:ဖိုင်တင်ရန်|ဖိုင်တင်ရန်]] ရှိပါတယ်။ [[ဝီကီပီးဒီးယား:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] ကိုကြည့်၍ လေ့လာနိုင်ပါသည်။[[အသုံးပြုသူ:Aungookingofcelestials|Aungookingofcelestials]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Aungookingofcelestials|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၁၄၊ ၃ မေ ၂၀၂၀ (UTC) == Help panel question on [[:လ|လ]] ( ၁၈:၂၄၊ ၁၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂) == ဟုတ်ကဲ့ မင်္ဂလာပါ လ ဆိုတဲ့ ဂြိုလ်အကြောင်းလေးသိချင်လို့ပါ --[[အသုံးပြုသူ:Zayeroo1990|Zayeroo1990]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zayeroo1990|ဆွေးနွေး]]) ၁၈:၂၄၊ ၁၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Zayeroo1990|Zayeroo1990]]။ [[လ (ကမ္ဘာရံဂြိုဟ်)]] ဆောင်းပါးမှာ ဖတ်ရှုနိုင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၃:၂၄၊ ၁၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂ (UTC) == Help panel question on [[:အသုံးပြုသူ:Mg Lay Gyi|အသုံးပြုသူ:Mg Lay Gyi]] ( ၁၅:၂၆၊ ၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂) == Facebook နှင့်ပတ်သက်ပြီး အခက်အခဲဖြစ်နေပါလျှင် ကူညီပါရစေ။ --[[အသုံးပြုသူ:Mg Lay Gyi|Mg Lay Gyi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Mg Lay Gyi|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၂၆၊ ၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ (UTC) :ဒီနေရာက ''ဝီကီပီးဒီးယား အသုံးပြုခြင်း သို့ ပြင်ဆင်တည်းဖြတ်ခြင်း'' နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အကူအညီတွေ ပေးဖို့ဖြစ်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၈:၁၇၊ ၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ (UTC) == Help panel question on [[:မိုးဟေကို|မိုးဟေကို]] ( ၁၃:၅၆၊ ၄ ဧပြီ ၂၀၂၂) == မင်္ဂလာပါ ဇယာဘယ်လိုဆွဲရတာပါလဲခဗျာ --[[အသုံးပြုသူ:David San Lyan|David San Lyan]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:David San Lyan|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၅၆၊ ၄ ဧပြီ ၂၀၂၂ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:David San Lyan|David San Lyan]] ဇယားဆွဲတာနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အခြေခံ အချက်အလက်တွေကို [[Help:Wikitable]], [[H:TABLE]] နဲ့ [[အကူအညီ:မျက်မြင်တည်းဖြတ်ဖြင့် ဇယားများထည့်ခြင်း မိတ်ဆက်/၁]] တို့မှာ လေ့လာနိုင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၉:၂၃၊ ၅ ဧပြီ ၂၀၂၂ (UTC) == Help panel question on [[:အောင်ချိမ့်|အောင်ချိမ့်]] ( ၀၆:၅၇၊ ၁၆ ဧပြီ ၂၀၂၂) == မင်္ဂလာပါ။ကျွန်မက အိမ်မက်ချိမ့်ချိမ့်ပါ။ ဆရာအောင်ချိမ့်ရဲ့ သမီးပါ။ အဖေအကြောင်းအရာလေးတွေပြင်ပေးချင်လို့ပါ။ လက်မှတ်ပုံက မှားနေလို့ပါ။ အဲ့တာကိုဘယ်လိုပြန်ပြင်လို့ရမလဲသိချင်လို့ပါ --[[အသုံးပြုသူ:Aein Mek Cheimt Cheimt|Aein Mek Cheimt Cheimt]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Aein Mek Cheimt Cheimt|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၅၇၊ ၁၆ ဧပြီ ၂၀၂၂ (UTC) :ပြင်ဆင်ထားပါတယ်ဗျ။ [[အသုံးပြုသူ:Shin Khant Maung|Shin Khant Maung]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Shin Khant Maung|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၄၃၊ ၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂ (UTC) == Help panel question on [[:ဆွေးနွေးချက်:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ|ဆွေးနွေးချက်:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ]] ( ၀၂:၀၇၊ ၂၀ ဧပြီ ၂၀၂၂) == မြန်မာနိုင်ငံ ၏ အလယ်ဗဟိုနေရာက ဘယ်နေရာလဲ? --[[အသုံးပြုသူ:Shin Uttara|Shin Uttara]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Shin Uttara|ဆွေးနွေး]]) ၀၂:၀၇၊ ၂၀ ဧပြီ ၂၀၂၂ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Shin Uttara|Shin Uttara]] [[မြန်မာနိုင်ငံ၏အလယ်ဗဟိုချက်မ]] ဆောင်းပါးမှာ ဖတ်ရှုနိုင်ပါတယ်။ ဒီနေရာက ဝီကီပီးဒီးယား အသုံးပြုခြင်းနဲ့ တည်းဖြတ်ပြင်ဆင်ခြင်းတို့နဲ့ ပတ်သက်ပြီး မေးမြန်းဖို့ နေရာဖြစ်တဲ့အတွက် အခြားအထွေထွေမေးခွန်းတွေကို [[ဝီကီပီးဒီးယား:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]] မှာ မေးမြန်းပေးစေလိုပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၂:၅၁၊ ၂၀ ဧပြီ ၂၀၂၂ (UTC) == Help panel question on [[:ချန်အာ|ချန်အာ]] ( ၁၄:၄၀၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၂) == ဟိုင်း၊ စာမျက်နှာနာမည်ကို ဘယ်လိုပြင်ရပါသလဲဗျ၊ ပြီးတော့ သူများတွေ ပြင်ဆင်တာကို ဘယ်လိုပြင်ရပါသလဲဗျ --[[အသုံးပြုသူ:Kim Doggy|Kim Doggy]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kim Doggy|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၄၀၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၂ (UTC) == Help panel question on [[:ကောလူမျိုး|ကောလူမျိုး]] ( ၁၅:၂၁၊ ၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၂) == ကောလူမျိုးဟူသည့် ခေါင်းစဉ်အား ပြင်ဆင်ပေးလိုပါသည်။ မိမိတို့ အာခါလူမျိုးများသည် မိမိကိုယ်ကို အာခါ ဟုသာ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြပြီး ကော အီကော ဆိုသည့် အမည်များမှာ တခြားလူမျိုးများက နှိမ်သည့်သဘောနှင့် ခေါ်ဝေါ်သည့် အခေါ်အဝေါ် သက်သက်ဖြစ်ပါသည်။ အာခါလူမျိုးများသည် ကော အီကော ဟူသော အမည်နာမများအား မနှစ်သက်သည့်အတွက် ခေါင်းစဉ်အား အာခါ လူမျိုးဟုသာ ပြင်ဆင်ပါက ပိုသင့်လျော်မည်မြင်မိပါသည်။ --[[အသုံးပြုသူ:Noraroo|Noraroo]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Noraroo|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၂၁၊ ၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ (UTC) :{{Done}}. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၆:၂၂၊ ၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ (UTC) == [[:အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Mg Kyaw Tun|အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Mg Kyaw Tun]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၄:၂၈၊ ၁၃ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂) == ဝီကီပီးဒီးယာကိုမျှဝေရန်အတွက်ဝီကီပီးဒီးယာ၏Linkကိုဘယ်လိုယူရမလည်း --[[အသုံးပြုသူ:Mg Kyaw Tun|Mg Kyaw Tun]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Mg Kyaw Tun|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၂၈၊ ၁၃ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Mg Kyaw Tun|Mg Kyaw Tun]] ဝီကီပီးဒီးယား စာမျက်နှာရဲ့ ဘယ်ဖက်မှာရှိတဲ့ ကိရိယာများ အပိုင်းအောက်က '''ပုံသေလိပ်စာ''' ကို နှိပ်၍သော်လည်းကောင်း၊ ညာကလစ်နှိပ်ပြီး ကော်ပီလုပ်၍သော်လည်းကောင်း လင့်ခ်ကို ရယူနိုင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၄:၄၉၊ ၃ ဧပြီ ၂၀၂၃ (UTC) == [[:ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက်:Questions|ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက်:Questions]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၆:၄၅၊ ၂၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၃) == နှင်းဆီဖြူ ဖြစ်ပါတယ်။ ပင်ကိုရေး ဆောင်းပါးများကို ဝီကီပေါ် တင်ချင်တဲ့အခါ ဖုန်း/ တက်ဘလက်နှင့် လက်ပ်တော့ ထဲက Note မှာ အရင်ရေးပြီး စိတ်တိုင်းကျတည်းဖြတ်ပြီးမှ ဝီကီမှာ တင်လို့ရပါသလား။ နည်းလမ်းရှိရင် သိလိုပါတယ်။ ဝီကီပေါ်မှ တည်းဖြတ်သူများနှင့် ဝင်ရောက်ဖတ်ရှုသူအားလုံးကို လေးစားလျက်ပါ🙏 --[[အသုံးပြုသူ:နှင်းဆီဖြူ|&#34; W rose &#34;]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:နှင်းဆီဖြူ|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၄၅၊ ၂၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:နှင်းဆီဖြူ|နှင်းဆီဖြူ]] - ဝီကီမဟုတ်တဲ့ တစ်နေရာရာမှာ ရေးတာထက် မိမိရဲ့ ကိုယ်ပိုင် [[Special:MyPage/sandbox|sandbox အစမ်းစာမျက်နှာ]] မှာ စိတ်ကြိုက်ပြင်ဆင်ပြီး စာမျက်နှာကို ရွှေ့ပြောင်းလိုက်တာ/စာတွေကို ကူးယူတင်လိုက်တဲ့ နည်းလမ်းက ပိုပြီး အဆင်ပြေပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီရဲ့ sandbox မှာဆိုရင် ကိုယ်ရေးလိုက်တဲ့ စာ ဘယ်လိုပုံပေါ်မယ်ဆိုတာကို preview/publish ကြည့်လို့ရတာကြောင့်ပါ။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၄:၀၂၊ ၂၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ (UTC) ::ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ ::‌ [[အသုံးပြုသူ:နှင်းဆီဖြူ|&#34; W rose &#34;]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:နှင်းဆီဖြူ|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၁၁၊ ၃၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ (UTC) == ကိုယ်ပိုင်စာမျက်နှာ == ကိုယ်ပိုင်စာမျက်နှာပေါ်မှာရေးတဲ့ဆောင်းပါးကို ပုဒ်ရေ ကန့်သတ်ထားပါသလား။အဲဒီကနေ ဝီကီစာမျက်နှာ ပေါ်ကို တင်လို့ ရနိုင်ပါသလား။ါ် [[အသုံးပြုသူ:နှင်းဆီဖြူ|&#34; W rose &#34;]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:နှင်းဆီဖြူ|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၁၆၊ ၃၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:နှင်းဆီဖြူ|နှင်းဆီဖြူ]] အဲလိုကန့်သတ်ထားတာမျိုး မရှိပါဘူး။ ကိုယ်ပိုင်စာမျက်နှာကနေ ပင်မဆောင်းပါးအမည်ညွှန်းဆီကို copy/paste လုပ်ပြီး ကူးတင်လို့ရပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၃:၅၁၊ ၃၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ (UTC) ::"ပင်မဆောင်းပါးအမည်ညွှန်း က ဘယ်စာမျက်နှာလဲ သိပါရစေ။ [[အသုံးပြုသူ:နှင်းဆီဖြူ|&#34; W rose &#34;]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:နှင်းဆီဖြူ|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၀၆၊ ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ (UTC) :::ပင်မအမည်ညွှန်း ဆိုတာက လက်ရှိ ဆောင်းပါးစာမျက်နှာတွေကို ဆိုလိုတာပါ။ စာမျက်နှာတစ်ခုရဲ့ ရှေ့မှာ "ဝီကီပီးဒီးယား:", "တမ်းပလိတ်:", "အကူအညီ:" စတဲ့ ရှေ့ဆက်စာလုံးတွေ မပါတဲ့ စာမျက်နှာတွေကို ပင်မဆောင်းပါးအမည်ညွှန်းလို့ ခေါ်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၅:၁၇၊ ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ (UTC) == [[:လီယိုတော်စတွိုင်း|လီယိုတော်စတွိုင်း]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၆:၂၅၊ ၂၄ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃) == မဂ်လာပါ.ကမ္ဘာပေါ်မာ ဂြိုလ် ပေါင်း မည်မျှရှိပါသနည်း --[[အသုံးပြုသူ:Khun R.kar|Khun R.kar]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Khun R.kar|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၂၅၊ ၂၄ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ (UTC) == [[:ကွန်ပျူတာ|ကွန်ပျူတာ]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၂၁:၄၇၊ ၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃) == Hello everyone --[[အသုံးပြုသူ:Yoonga narkay|Yoonga narkay]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Yoonga narkay|ဆွေးနွေး]]) ၂၁:၄၇၊ ၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ (UTC) == [[:တရုတ်နိုင်ငံရှိ အချိန်ဇုန်များ|တရုတ်နိုင်ငံရှိ အချိန်ဇုန်များ]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၀:၀၉၊ ၁၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃) == Hi မင်္ဂလာပါ ကျွန်တော်ကတော့ 左航 ဖြစ်ပါတယ်။ အခုလက်ရှိတရုတ်စံတော်ကိုသိချင်လို့ပါ။ မြန်မာစံတော်ချိန်နှင့်ဘယ်နှနာရီကွာသလဲသိချင်လို့ပါခင်ဗျ --[[အသုံးပြုသူ:Zuo Hang Left|Zuo Hang Left]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zuo Hang Left|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၀၉၊ ၁၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ (UTC) == [[:အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawlinlin|အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawlinlin]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၀:၄၁၊ ၂၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃) == မြန်မာပြည်ရအောင်လွှင့်ပေပါ --[[အသုံးပြုသူ:Zawlinlin|Zawlinlin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawlinlin|ဆွေးနွေး]]) ၀၀:၄၁၊ ၂၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ (UTC) == အကူအညီစားပွဲ မေးခွန်း ( ၀၈:၃၆၊ ၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄) == မင်္ဂလာပါ။ ဒီမှာက ၁၉၄၇ မှ ECSC နဲ့ဆွေးနွေးပြီး OEEC ကိုဖွဲ့တာမလား။ ၄၈ မှာမှ ဒီအဖွဲ့က ဖွဲ့တာဆိုတော့လေ။ ၅၇ ဖြစ်နေတော့ တစ်ခုခုလွဲနေတယ်။ မှန်မမှန်သိချင်မိတယ်။ --[[အသုံးပြုသူ:Glorious Future|Glorious Future]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Glorious Future|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၃၆၊ ၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Glorious Future|Glorious Future]] ဆောင်းပါးထဲက အချက်အလက်နဲ့ပတ်သက်ပြီး မေးချင်တာဆိုရင် သက်ဆိုင်ရာဆောင်းပါးရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာမှာ မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၉:၀၆၊ ၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ (UTC) == [[:ဝင်းဖောင့်|ဝင်းဖောင့်]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၉:၂၈၊ ၅ ဧပြီ ၂၀၂၄) == How can I upload images from mobile phone editor? --[[အသုံးပြုသူ:ZZeya|ZZeya]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ZZeya|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၂၈၊ ၅ ဧပြီ ၂၀၂၄ (UTC) == [[:အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Soesanhtike|အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Soesanhtike]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၇:၅၆၊ ၁၅ မေ ၂၀၂၄) == လူသုး၈ှိငါငံကျားနိုင်မလွှင့ငါတိုငါ့နိုင်သည် --[[အသုံးပြုသူ:Soesanhtike|Soesanhtike]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Soesanhtike|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၅၆၊ ၁၅ မေ ၂၀၂၄ (UTC) == [[:အင်းတကော်ရွာ၊ ပဲခူးမြို့နယ်|အင်းတကော်ရွာ၊ ပဲခူးမြို့နယ်]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၀:၂၉၊ ၂၀ ဇွန် ၂၀၂၄) == မင်္ဂလာပါ ပဲခူးတိုင်းပဲခူးခရိုင်ပဲခူးမြို့နယ် ရှိအင်းတကော်သည်ရွာသို့မဟုတ်ကျေးရွားအုပ်စုမဟုတ်တော့ပါ အင်တကော်သည်မြို့ အဆင့်သို့ပြောင်းလဲပြီးပါပြီ အင်တကော်သည်မတိမ်ကောပါစည်ကားနေပါပြီ ထန်းပင်ချောင်အုပ်စုသဲဖြူချောင်းကျေးရွားအနီးတွင်တည်ရှိသည် --[[အသုံးပြုသူ:ကိုဥက္ကာထက်အောင်|ကိုဥက္ကာထက်အောင်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ကိုဥက္ကာထက်အောင်|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၂၉၊ ၂၀ ဇွန် ၂၀၂၄ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:ကိုဥက္ကာထက်အောင်|ကိုဥက္ကာထက်အောင်]] ဆွေးနွေးပေးတာ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ ရွာဆောင်းပါးကို [[အင်းတကော်မြို့]] ဆောင်းပါးဆီ ပြန်ညွှန်းလိုက်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၃:၅၆၊ ၂၀ ဇွန် ၂၀၂၄ (UTC) == [[:မြို့ကွက်ရိုက်ခြင်း|မြို့ကွက်ရိုက်ခြင်း]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၈:၁၉၊ ၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၄) == Urban planning ကို မြို့ပြစီမံကိန်း ဟုဘာသာပြန်ခြင်းသာလျှင် အသင့်တော်ဆုံး ဖြစ်မည်။ --[[အသုံးပြုသူ:Louis Yel|Louis Yel]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Louis Yel|ဆွေးနွေး]]) ၁၈:၁၉၊ ၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၄ (UTC) :Thank you. Your suggestion was accepted. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၃:၅၈၊ ၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၄ (UTC) == [[:Neo-psychedelia|Neo-psychedelia]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၆:၄၄၊ ၁၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅) == မင်္ဂလာပါရှင့် ဆောင်းပါးတစ်ခုရေးနိုင်ရန်ဘာတွေလိုအပ်သလဲ၊ ဘာတွေလေ့လာထားသင့်ပါသလဲ မြန်မာစာပေအရေးအသားကိုလွန်စွာနှစ်သက်သဘောကျသည်မို့ နှံ့နှံ့စပ်စပ်လေ့လာလိုပါသည်။ --[[အသုံးပြုသူ:မိုင်း|မိုင်း]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:မိုင်း|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၄၄၊ ၁၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ (UTC) :[[ဝီကီပီးဒီးယား:သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]]နဲ့ [[အကူအညီ:မိတ်ဆက်]] တို့ကို ဖတ်ရှုလေ့လာကြည့်ပါ။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၄:၅၅၊ ၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅ (UTC) == [[:တနင်္သာရီမြို့|တနင်္သာရီမြို့]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၇:၃၂၊ ၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅) == လူသိရှင်ကြားလွှင့်တင်သွားမည် --[[အသုံးပြုသူ:ကိုနေပိုင်|ကိုနေပိုင်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ကိုနေပိုင်|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၃၂၊ ၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅ (UTC) == [[:အစိန္တေယျ ဘုရားရှိခိုးကြီး|အစိန္တေယျ ဘုရားရှိခိုးကြီး]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၅:၁၇၊ ၇ မတ် ၂၀၂၅) == စာလုံးရေကျဲနေလို့ ဘယ်လိုလုပ်ရင်အဆင်ပြေမလဲဗျ --[[အသုံးပြုသူ:Attsay|Attsay]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Attsay|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၁၇၊ ၇ မတ် ၂၀၂၅ (UTC) :ကျွန်တော်သိသလောက်ကူညီပါရစေဗျာ။ ညာဘက်ထိပ်ဆုံပါ်ကနရာတွင်စားလုံးပုံစံအနအထားစိတ်ကြိုက်ပြုပြင်နိုင်ပါတယ်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:OoYiThaw|OoYiThaw]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:OoYiThaw|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၄၁၊ ၂၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == [[:လီဆန်းမိခင်|လီဆန်းမိခင်]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၃:၀၃၊ ၂၅ ဧပြီ ၂၀၂၅) == Hi ကျွန်​တော်က မြတ်ကိုကိုပါ။တစ်ခုလောက်မေးပါရစေ ပုံတင်ဖို့အခက်အခဲတွေ့နေလို့ပါ။တည်းဖြတ်တဲ့အခါမှာ ပုံတင်ရန်ဆိုပြီးတွေ့မယ်လို့ပြောပေမဲ့ ကျွန်တော့်ဆီမှာပေါ်မနေလို့ပါ။နောက်ပြီး ပုံတွေမှာ Fileဆိုတဲ့ဟာအပြင် အချို့ပုံတွေက Pic(picture)ဆိုပြီးပါပေါ်နေတယ်ဗျ။သူတို့၂ခုကကော ဘယ်လိုကွာခြားချက်လဲဗျ။တင်ပုံတင်နည်းကကော သူတို့၂ခုလုံးကအတူတူပဲလားဗျ။ --[[အသုံးပြုသူ:Myat Htoo Kywel|Myat Htoo Kywel]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Myat Htoo Kywel|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၀၃၊ ၂၅ ဧပြီ ၂၀၂၅ (UTC) :ကျွန်တော်သိသလောက်မျှဝေပါရစေဗျာ။ပုံတင်ရာတွင်အခက်အခဲတစ်စုံတစ်ရာရှိလျှင် စိတ်မပူပါနဲ့ဗျ။ ပုံကိုကြာကြာဖိထားလိုက်လျှင်(share,link)ရနိုင်ပါတယ်ဗျ။ သီသန့linkလိုချင်ပါက Gemini.goonle.comသို့သွားရောက်၍ပိုလိုတဲ့ပုံအတွက်linkရနိုင်ပါတယ်ဗျ။ ‌ကျးဇူးတင်ပါတယ်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:OoYiThaw|OoYiThaw]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:OoYiThaw|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၃၇၊ ၂၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == [[:ပေါင်းတလည်ရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|ပေါင်းတလည်ရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၃:၅၉၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၅) == ပေါင်းတလည်ရွာကတိမ်ကောတာမဟုတ်ပါဘူး ရွာကနေ မြို့လေးဖြစ်သွားတာပါ --[[အသုံးပြုသူ:Phyu Sin Zaw|Phyu Sin Zaw]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Phyu Sin Zaw|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၅၉၊ ၂၀ မေ ၂၀၂၅ (UTC) == [[:ဩစတြေးလျနိုင်ငံ|ဩစတြေးလျနိုင်ငံ]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၉:၄၃၊ ၂၃ မေ ၂၀၂၅) == ဩစတျေးလျမညာရေး --[[အသုံးပြုသူ:ထုဆိုင်|ထုဆိုင်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ထုဆိုင်|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၄၃၊ ၂၃ မေ ၂၀၂၅ (UTC) == [[:ဝီကီပီးဒီးယား:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဝီကီပီးဒီးယား:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၄:၄၁၊ ၁၃ ဇွန် ၂၀၂၅) == သပ်က၏ကခပသ င့့သခ့သ်ကဟ်၏ရ်ခသ့ခ့ဩလ --[[အသုံးပြုသူ:Nan May Hnin|Nan May Hnin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Nan May Hnin|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၄၁၊ ၁၃ ဇွန် ၂၀၂၅ (UTC) == [[:အထက(သုဝဏ္ဏ)|အထက(သုဝဏ္ဏ)]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၄:၂၂၊ ၂၁ ဇွန် ၂၀၂၅) == How to makly categories in my own article --[[အသုံးပြုသူ:Zeuuzu|Zeuuzu]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zeuuzu|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၂၂၊ ၂၁ ဇွန် ၂၀၂၅ (UTC) == [[:ကျောင်းထိုင်မလိုက်နိုင်ကြောင်း|ကျောင်းထိုင်မလိုက်နိုင်ကြောင်း]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၆:၁၁၊ ၂၅ ဇွန် ၂၀၂၅) == မင်္ဂလာပါ --[[အသုံးပြုသူ:Paing zin phyo|Paing zin phyo]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Paing zin phyo|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၁၁၊ ၂၅ ဇွန် ၂၀၂၅ (UTC) == [[:ပီမိုးနင်း|ပီမိုးနင်း]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၂:၁၂၊ ၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၅) == မဂ်လာပါခင်ဗျာ စာရေးဆရာပီမိုးနှင်းမွေးနေ့သည်မြန်မာသက္ကရာဇ်၊၁၂၄၅ခုနှစ်တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း(၆)ရက်နေ့သည်အဂ်နေ့အမှန်ဖြစ်ပါသည်။ခရစ်သက္ကရာဇ်၅.၁၁.၁၈၈၃ခုနှစ်သည်တနလ်ာနေ့ဖြစ်နေပါသည်။ဘယ်ဟာအမှန်လဲသိချင်ပါတယ်။ --[[အသုံးပြုသူ:ခင်မောင်စန်း|ခင်မောင်စန်း]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ခင်မောင်စန်း|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၁၂၊ ၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:ခင်မောင်စန်း|ခင်မောင်စန်း]]၊ ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်နဲ့ဆိုရင် နှစ်ခုစလုံးက (တစ်ရက်တည်း) တနင်္လာနေ့ကျပါတယ်။ [https://yan9a.github.io/mmcal/ ဒီမှာ] စစ်ကြည့်လို့ရပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၂:၄၆၊ ၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) ::ကျွန်တော်သိသလောက်မျှဝေပါရစေဗျာ။အကယ်၍မှားတာလေးများရှိရင်စိတ်မဆိုးပါနဲ့ဗျ။မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၄၅ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း ၁၄ ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့)။လို့သိရပါတယ်ဗျ။ [[အသုံးပြုသူ:OoYiThaw|OoYiThaw]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:OoYiThaw|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၃၁၊ ၂၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == [[:သွယ်မြိတ်|သွယ်မြိတ်]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၁:၁၃၊ ၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅) == ကျွန်ုပ်ရက်ပေါင်းများစွာ စုဆောင်းထားသောအချက်အလတ်များနှင့် လက်ရှိမော်ဒန်ကဗျာလောကတွင် ဆိုရှယ်မီဒီယာ၏အကျိုးသက်ရောက်မှုဖြင့်ထွန်းလင်းလာခဲ့သော အနုပညာရှင်တစ်ယောက်၏ဆောင်းပါးသည် တိကျသောအချက်အလတ်များနှင့်ပြည့်စုံပါသည် ဤသည်ကိုလူသိရှင်ကြားလွှင့်တင်ခွင့်မရနိုင်သည်ကို နားမလည်ပါ --[[အသုံးပြုသူ:Thwe Myeik|Thwe Myeik]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Thwe Myeik|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၁၃၊ ၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Thwe Myeik|Thwe Myeik]]; လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးအကြောင်း ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဆောင်းပါးအဖြစ် ပါဝင်နိုင်ဖို့အတွက် [[ဝီကီပီးဒီးယား:N|ထင်ရှားအရေးပါမှု]] ရှိဖို့လိုအပ်ပါတယ်။ သာမန်လူတစ်ဦးရဲ့ အကြောင်းကို ဝီကီပီးဒီးယားက လွှင့်တင်ပေးခြင်းမရှိပါ။ ဒါ့အပြင် သင့်ကိုယ်သင်အကြောင်း ဆောင်းပါးတစ်ခုကို ရေးသားခြင်း သို့မဟုတ် ပြင်ဆင်တည်းဖြတ်ခြင်းကို [[ဝီကီပီးဒီးယား:AUTOBIO|ဝီကီပီးဒီးယားက ခွင့်မပြုပါ]]။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၅:၃၃၊ ၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :ကျွန်တော်လည်းထပ်တူအခက်တွေနေပါတယ်ဗျာ။ :Public‌ေပါ်တင်၍မျှ‌ေဝချင်‌ေသာ်လည်းအခက်‌ေတွ့‌ေနပါတယ်ဗျာ [[အသုံးပြုသူ:OoYiThaw|OoYiThaw]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:OoYiThaw|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၂၇၊ ၂၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == [[:အသုံးပြုသူ:ဦးမျိုးမင်းထွန်း|အသုံးပြုသူ:ဦးမျိုးမင်းထွန်း]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၂၃:၀၉၊ ၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၅) == How to make Yone Taw Kyi Village content appear on wikipedia? --[[အသုံးပြုသူ:ဦးမျိုးမင်းထွန်း|ဦးမျိုးမင်းထွန်း]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ဦးမျိုးမင်းထွန်း|ဆွေးနွေး]]) ၂၃:၀၉၊ ၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:ဦးမျိုးမင်းထွန်း|ဦးမျိုးမင်းထွန်း]]; [[ရုန်းတောကြီးရွာ၊ မိတ္ထီလာမြို့နယ်]] အမည်ဖြင့် ဆောင်းပါးရှိနှင့်ပြီး ဖြစ်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၅:၃၄၊ ၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == [[:လောက (ဗုဒ္ဓဘာသာ)|လောက (ဗုဒ္ဓဘာသာ)]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၂၀:၂၅၊ ၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၆) == good night. Why does you mams hungry ? --[[အသုံးပြုသူ:War War Morr|War War Morr]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:War War Morr|ဆွေးနွေး]]) ၂၀:၂၅၊ ၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) == [[:ကျူးဘားဒုံးပျံအရေးအခင်း|ကျူးဘားဒုံးပျံအရေးအခင်း]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၇:၄၅၊ ၁၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆) == ဘာကြောင့်ဖစြ်ပေါ်ခဲ့တာလဲ --[[အသုံးပြုသူ:ShoonShoonwai|ShoonShoonwai]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ShoonShoonwai|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၄၅၊ ၁၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) == [[:အ.ထ.က - ကဝ|အ.ထ.က - ကဝ]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၅:၄၆၊ ၂၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆) == ဓာတ်ပုံဘယ်လိုထည့်လဲ --[[အသုံးပြုသူ:Mg Phone Pyae Sone Htet|Mg Phone Pyae Sone Htet]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Mg Phone Pyae Sone Htet|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၄၆၊ ၂၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) == [[:ကြေေနီ|ကြေေနီ]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၀၄:၂၉၊ ၂၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆) == ကြေးနီသုံးဆွဲမူ --[[အသုံးပြုသူ:Htetarkar234|Htetarkar234]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Htetarkar234|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၂၉၊ ၂၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) == [[:ဆွေးနွေးချက်:ဝက်လက်မြို့|ဆွေးနွေးချက်:ဝက်လက်မြို့]] အတွက် အကူအညီ မေးခွန်း ( ၁၇:၀၁၊ ၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆) == အောက်လမ်းပညာတတ်ချင်တယ် --[[အသုံးပြုသူ:Eimonzaw|Eimonzaw]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Eimonzaw|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၀၁၊ ၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) rd2u54mwwwq1b01zv5hnfd88ltte7ry 0 82099 1056847 648000 2026-10-08T23:54:51Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1056847 wikitext text/x-wiki [[File:Pillows in the corner.jpg|thumb|အိပ်ရာထောင့်ရှိ ခေါင်းအုံးများ]] '''ခေါင်းအုံး''' ကို အိပ်စက်ရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။ ထို့ပြင် လဲလျောင်းရာတွင်လည်းကောင်း၊ ထိုင်ရာတွင်လည်းကောင်း ဦးခေါင်း၊ လည်ပင်း နှင့် အခြားအသော ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းများကို သက်သာစေရန် အသုံးပြုကြသည်။ ခေါင်းအုံးများကို အလှဆင်ရာတွင်လည်း အသုံးပြုကြသည်။ အိပ်ရာများ၊ ဆိုဖာထိုင်ခံများ၊ ကုလားထိုင်များ စသည့် ဆိုဖာခုံကူရှင်များတွင် အသုံးပြုကြသည်။<ref>{{cite web |url= http://www.thefreedictionary.com/pillow|title=Pillow |publisher=The Free Dictionary By Farlex|accessdate=2012-05-20}}</ref><ref>{{cite book|title=Oxford English Dictionary|url=http://www.oed.com/view/Entry/143932|accessdate=12 May 2015|chapter=Pillow, n.1a}}</ref> မျက်မှောက်ခေတ်ကာလ ခေါင်းအုံးများတွင် ခေါင်းအုံးစွပ်များကို အသုံးပြုလာကြသည်။ အခြားသောနေရာများတွင် ခေါင်းအုံးများကို သစ်သား သို့မဟုတ် ကျောက်တုံးများ ဖြင့် ပြုလုပ်ကြသည်။ အိပ်ခန်းရှိ ခေါင်းအုံးများသည် အဝတ်စဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် အစွပ်များဖြင့် စွပ်ထားကြသည်။ ဧည့်ခန်းများတွင်လည်း ခေါင်းအုံးများကို အသုံးပြုကြသည်။ ==သမိုင်း== ခေါင်းအုံးကို ပထမဆုံးအသုံးပြုခဲ့ကြသည့် လူသားတို့သည် ၇၀၀၀ ဘီစီ အစောပိုင်းကတည်းက အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ထိုကာလများတွင် ချမ်းသာစေရန်အတွက်သာ ခေါင်းအုံးများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="Levy 2002">{{cite book|last=Levy|first=Joel|title=Really Useful: The Origins of Everyday Things|url=https://archive.org/details/reallyusefulorig00levy|year=2002|publisher=Firefly|location=Buffalo, NY}}</ref> ==အမျိုးအစားများ== ခေါင်းအုံးသည် ခန္ဓာကိုယ်နှင့် ဦးခေါင်းတို့ကို သက်သောက်သက်သာရှိစေရန် ထောက်ပံ့ပေးရန် ပုံစံရေးဆွဲကြသည်။ ခေါင်းအုံးပုံစံများတွင် အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား သုံးခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိပ်ရာများတွင် အသုံးပြုသည့် ခေါင်းအုံး၊ အရိုးကိုကာကွယ်ပေးသည့် ခေါင်းအုံး နှင့် အလှဆင်ရာတွင် အသုံးပြုသည့် ခေါင်းအုံးတို့ ဖြစ်ကြသည်။ အိပ်ရာများတွင် အသုံးပြုသည့် ခေါင်းအုံး၏ အရွယ်အစားသည် အိပ်ရာ၏ အရွယ်အစားပေါ်တွင် မူတည်ကာ သင့်လျော်သည့် အရွယ်အစားဖြစ်အောင် လုပ်ကြသည်။ ပုံမှန်အရွယ်အစားထက်ကြီးမားသည့် ခေါင်းအုံးများသည် queen နှင့် king အရွယ်အစား (size) ခေါင်းအုံးများ ဖြစ်ကြသည်။ အိပ်စက်သည့် ပုံစံပေါ်မူတည်ကာ ခေါင်းအုံးများကို ရွေးချယ်သင့်သည်။ မျက်နှာကို ခေါင်းအုံးနှင့်အပ်ကာ မှောက်ခုံအိပ်တတ်သူများသည် ပါး၍ နူးညံ့သည့် ခေါင်းအုံးများကို ရွေးချယ်သင့်သည်။ ပက်လက်အနေအထားဖြင့် အိပ်စက်သူများသည် အလယ်အလတ် အထောက်အပံ့ပေးနိုင်သည့် ခေါင်းအုံးများကို ရွေးချယ်သင့်သည်။ ဘေးစောင်းအိပ်တတ်သူများသည် ထူထဲ၍ မာသော ခေါင်းအုံးများဖြင့် အိပ်စက်သင့်သည်။<ref name=we>{{cite web |url=https://www.warrenevans.com/help/pillow-guide/ |title=Help > Pillow Guide |newspaper=Https: |date= |author= |accessdate=26 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202032501/https://www.warrenevans.com/help/pillow-guide/ |archive-date=2 February 2017 |url-status=dead}}</ref> ==အိပ်ရာ== အိပ်ရာများတွင် အသုံးပြုသည့် ခေါင်းအုံးများသည် များသောအားဖြင့် ထောင့်မှန်စတုဂံ သို့မဟုတ် စတုရန်း ပုံသဏ္ဌာန်များ ဖြစ်ကြသည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံတွင်မူ ခေါင်းအုံးကို အခြေခံအားဖြင့် အရွယ်အစား သုံးမျိုးခွဲထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ ပုံမှန်အရွယ်အစား Standard (၂၀x၂၆ လက်မ)၊ Queen (၂၀ x၃၀ လက်မ)၊ King (၂၀x၃၆လက်မ) စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထို့ပြင် Standard ထက်ကြီး၍ Queen အရွယ်အစားထက်သေးသည့် Jumbo အရွယ်အစားလည်း ရှိသည်။ Jumbo အရွယ်အစားသည် (၂၀x၂၈လက်မ) ရှိသည်။ ခေါင်းအုံးများကို ခေါင်းအုံးစွပ်များဖြင့် ကာကွယ်ဖုံးအုပ်ထားသည်။ ခေါင်းအုံးစွပ်တစ်ခုတွင် အရွယ်အစား၊ အသွင်အပြင်နှင့် အဖွင့်အပိတ်တို့ ပြုလုပ်နိုင်ခြင်း စသည့်အချက်များ ပါဝင်သည်။ ခေါင်းအုံးစွပ်၏ အရွယ်အစားများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ ;Standard : {{convert|16|×|16|in|cm|abbr=on}} (square) ;Square : {{convert|26|×|26|in|cm|abbr=on}} ;Standard : {{convert|20|×|26|in|cm|abbr=on}} ;Queen : {{convert|20|×|30|in|cm|abbr=on}} ;King : {{convert|20|×|36|in|cm|abbr=on}}{{Citation needed|date=June 2008}} ==အိပ်ရာရှိ ခေါင်းအုံးအရွယ်အစားများ== ===အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သတ်မှတ်ထားသည့် အရွယ်အစား=== {| class="wikitable sortable" ! Location ! Class ! Dimension (H×W cm) ! Dimension (H×W inch) ! Preferred unit |- ! Europe | Standard | 65×65 | 26×26" | Inches |- ! Europe | Continental | 80×80 | 32×32" | Inches |- class="sortbottom" ! Location ! Class ! Dimension (H×W cm) ! Dimension (H×W inch) ! Preferred unit |} ===နိုင်ငံအလိုက် သတ်မှတ်ထားသည့် အရွယ်အစားများ=== {| class="wikitable sortable" ! Country ! Class ! Dimension (H×W cm) ! Dimension (H×W inch) ! Preferred unit |- ! Australia | Standard | 48*73 | | cm |- ! Australia | European | 65*65 | | cm |- ! Sweden | Standard | 50×60 | 19.7×23.6" | cm |- ! United States | Standard | | 20×26" | Inches |- ! United States | Jumbo | | 20×28" | Inches |- ! United States | Queen | | 20×30" | Inches |- ! United States | King | | 20×36" | Inches |- class="sortbottom" ! Country ! Class ! Dimension (H×W cm) ! Dimension (H×W inch) ! Preferred unit |} ==ရုပ်ပုံများ== <gallery widths="150px" heights="120px"> File:Egyptian wooden pillow with inscription on base Wellcome L0006750.jpg|thumb|right|An [[ancient Egypt]]ian wooden pillow File:Turkish pillow.JPG|thumb|An embroidered Turkish pillow File:Pillow, China, Jin dynasty, 1115-1234, glazed earthenware - Royal Ontario Museum - DSC04261.JPG|thumb|A pottery pillow from the [[Jīn dynasty]] (1115–1234) File:Japanese Pipe Pillow.jpg|thumb|A Japanese pillow filled with plastic tubes in a mesh sack File:Kapok seeds I IMG 8004.jpg|thumb|In India, traditional pillows are usually made with plant-borne materials, such as the fluffy, glossy fruit-fibres of silk-cotton tree (''[[Ceiba pentandra]]'' (image) and ''[[Bombax ceiba]]'') File:Bed in Seattle hotel.jpg|thumb|Several pillows on a bed File:Body pillow.jpg|thumb|A body pillow with a light blue pillow case File:Pile of pillows.jpg|thumb|A pile of pillows on a couch File:Nelson plw.jpg|thumb|Three firestop pillows </gallery> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ခေါင်းအုံးများ]] [[Category:လွှမ်းထည်ခင်းထည်များ]] flqaxirwxftsk2xwvoyp895yzk9hmt1 0 85083 1056843 1051933 2026-10-08T20:14:15Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1056843 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ကတ်သရင်း ဂျွန်ဆင် | image = Katherine Johnson in 2008.jpg | alt = Katherine Johnson | caption = ကတ်သရင်း ဂျွန်ဆင် (၂၀၀၈ ခုနှစ်) | birth_name = ကတ်သရင်း ကိုးလ်မန်း | birth_date = {{Birth date|1918|08|26}} | birth_place = ဝှိုက်ဆာဖာစပရင်း၊ [[အနောက် ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်|အနောက်ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်]]၊ [[အမေရိကန်နိုင်ငံ]] | death_date = {{Death date and age|2020|02|24|1918|08|26}} | death_place = Newport News မြို့၊[[ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်|ဗာဂျီးနီးယား ပြည်နယ်]]၊[[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] | residence = ဟမ်ပတန်၊ ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ် | nationality = အမေရိကန်လူမျိုး<!--"American" is her nationality while "African American" is her ethnicity. "African American" is already noted in the lead (introduction).--> | citizenship = | alma_mater = [[အနောက်ဗာဂျီးနီးယားတက္ကသိုလ်|အနောက်ဗာဂျီးနီးယားကောလိပ်]] | occupation = ရူပဗေဒပညာရှင်၊ [[သင်္ချာပညာရှင်များ|သင်္ချာပညာရှင်]] | employer = [[:en:National Advisory Committee for Aeronautics|NACA]]၊ [[နာဆာ]] | known_for = များစွာသော နာဆာ၏ မစ်ရှင်များအတွက် လမ်းကြောင်းများ တွက်ချက်ခြင်း | spouse = {{marriage|ဂျိန်း ဂိုဘယ်|1939|1956}}<br>{{marriage|ဂျင်မ် ဂျွန်ဆင်|1959}} | children = ၃ဦး }} '''ကတ်သရင်း ကိုးလ်မန်း ဂိုဘယ် ဂျွန်ဆင်'''({{lang-en|Katherine Coleman Goble Johnson}}၊၂၆ ဩဂုတ် ၁၉၁၈ -၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၀ )သည် အာဖရိကန်-အမေရိကန် သင်္ချာပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး [[နာဆာ]]တွင် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၏ လေယာဉ်တည်ဆောက်မှုနှင့် ပျံသန်းခြင်းနည်းပညာနှင့် အာကာသပရိုဂရမ်များအတွက် များစွာသော တွက်ချက်မှုများကို ပြုလုပ်ပေးခဲ့သူဖြစ်သည်။ Celestial navigation အား တိကျစွာတွက်ချက်ပေးနိုင်မှုတွင် ကျော်ကြားပြီး နာဆာတွင် ဆယ်စုနှစ်အတော်ကြာအောင် လုပ်ကိုင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ နာဆာတွင် လုပ်ကိုင်စဉ်ကာလ သူသည် မာဂျူရီပရောဂျက်မှစ၍ များစွာသော ပျံသန်းမှုများအတွက် ပျံသန်းမှုလမ်းကြောင်းများ၊ launch windows၊ အရေးပေါ် ပြန်ဆယ်ယူနိုင်မည့် အပြန်လမ်းကြောင်းများကို တွက်ချက်ခဲ့သည်။သူ ဆောင်ရွက်ခဲ့သော ပရောဂျက်များတွင် John Glenn နှင့် Alan Shepard တို့၏ မစ်ရှင်များ၊ ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် လကမ္ဘာသို့ပျံသန်းမည့် အပိုလို ၁၁ ပျံသန်းမှုများမှသည် Space Shuttle program ထိပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name="Smith">{{Cite web|url = http://www.nasa.gov/feature/katherine-johnson-the-girl-who-loved-to-count|title = Katherine Johnson: The Girl Who Loved to Count|date = November 24, 2015|access-date = February 12, 2016|publisher = [[NASA]]|last = Smith|first = Yvette | quote=Her calculations proved as critical to the success of the Apollo Moon landing program and the start of the Space Shuttle program, as they did to those first steps on the country's journey into space.}}</ref><ref name="biography.com">{{Cite web|title =Katherine G. Johnson Biography|publisher = Biography.com|url =http://www.biography.com/people/katherine-g-johnson-101016|date=October 10, 2016|access-date =January 15, 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nasa.gov/content/katherine-johnson-biography |title=Katherine Johnson Biography |last=Shetterly |first=Margot Lee |date=December 1, 2016 |website=NASA |publisher=NASA |access-date=March 2, 2017 |quote=When asked to name her greatest contribution to space exploration, Katherine Johnson talks about the calculations that helped synch Project Apollo's Lunar Lander with the moon-orbiting Command and Service Module.}}</ref> သူ၏တွက်ချက်မှုများသည် ထိုမစ်ရှင်များအောင်မြင်ရေးအတွက် အတော်လေးကို အရေးပါခဲ့သည်။<ref name="Smith" /> ဂျွန်ဆင်သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်သို့ သွားရောက်ရန်စီမံကိန်းအတွက်လည်း တွက်ချက်မှုများ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် သမ္မတ [[ဘာရက် အိုဘားမား]]သည် ဂျွန်ဆင် အား Presidential Medal of Freedom ဆုကို ပေးအပ်ခဲ့ပြီး<ref name="WVGazetteMail">{{Cite web |url=http://www.wvgazettemail.com/article/20151116/GZ01/151119605/1101 |title=WV native, NASA mathematician to receive Presidential Medal of Freedom |date=November 16, 2015 |access-date=February 12, 2016 |website=WV Gazette Mail |publisher= Charleston Gazette-Mail |last=Gutman |first=David}}</ref> ထိုနှစ်အတွက် ဘီဘီစီ၏အမျိုးသမီး ၁၀၀ဦး တွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name="list2016">{{Cite web |url=http://www.bbc.com/news/world-38012048 |title=BBC 100 Women 2016: Who is on the list? |date=November 21, 2016 |access-date=November 24, 2016 |publisher=BBC News }}</ref> ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် [[နာဆာ]] လေယာဉ်မှူး Leland D. Melvin မှ Silver Snoopy Award နှင့် NASA Group Achievement Award ကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၂၀၁၆ ခုနှစ်ထုတ် ရုပ်ရှင် Hidden Figures တွင် သူ၏ အခန်းကဏ္ဍကို Taraji P. Henson က အဓိကဇာတ်ကောင်အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ကွန်ဂရက်စ်မှ Congressional Gold Medal ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် သူ့ကို National Women’s Hall of Fame ထဲ ထည့်သွင်း ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ == အစောပိုင်းဘဝ == ကတ်သရင်းကိုးလ်မန်းကို ၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင် ဝှိုက်ဆာဖာစပရင်း၊ ဂရင်းဘရီယာကောင်တီ၊ အနောက်ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး ယောရှုအာနှင့် ဂျိုင်းလက်တီတို့၏ သားသမီးလေးယောက်ထဲမှ အငယ်ဆုံးသော သမီးဖြစ်သည်။<ref name="Katherine Johnson - Oral History">{{Cite web |url = http://www.visionaryproject.org/johnsonkatherine/ |title = Katherine Johnson – Oral History |access-date = February 12, 2016 |website = National Visionary Leadership Project |archive-date = 23 February 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160223212717/http://www.visionaryproject.org/johnsonkatherine/ }}</ref><ref name=":0">{{Cite web |url=http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-2694600029.html|title=Johnson, Katherine Coleman Goble|date=2005|access-date=February 15, 2016|website=Encyclopedia.com|publisher=Cengage Learning|last=Gale|first=Thomas}}</ref><ref>{{cite news |last1=Shetterly|first1=Margot Lee|title=The Woman the Mercury Astronauts Couldn't Do Without|url=http://nautil.us/issue/43/Heroes/the-woman-the-mercury-astronauts-couldnt-do-without|access-date=December 8, 2016|work=Nautilus|publisher=Nautilus (science magazine)|date=December 1, 2016|archivedate=4 December 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161204125744/http://nautil.us/issue/43/heroes/the-woman-the-mercury-astronauts-couldnt-do-without}}</ref> သူ၏ဖခင်သည် သစ်ခုတ်သမား၊ လယ်သမားနှင့် တောက်တိုမယ်ရပြင်သူဖြစ်ပြီး ဂရင်းဘရီယာဟိုတယ်တွင် အလုပ်လုပ်သူဖြစ်သည်။ သူမ၏မိခင်မှာ ကျောင်းဆရာမတစ်ဦးဖြစ်သည်။<ref name="Katherine Johnson - Oral History" /><ref name="Gutman">{{Cite web |url=http://www.wvgazettemail.com/news/20151226/west-virginian-of-the-year-katherine-g-johnson|title=West Virginian of the Year: Katherine G. Johnson|date=December 26, 2015|access-date=February 12, 2016|website=Charleston Gazette-Mail|last=Gutman|first=David}}</ref> ဂျွန်ဆင်၏ သင်္ချာတွင် ဉာဏ်ရွှင်မှုကို သူမ၏ငယ်ဘဝကတည်းကပင် သိရှိခဲ့ကြသည်။ ဂရင်းဘရီယာကောင်တီတွင် အာဖရိကန်-အမေရိကန်လူမျိုးများအတွက် ရှစ်တန်းအောင်ပြီးလျှင် ကျောင်းဆက်ထား၍ မရသောကြောင့် အနောက်ဗာဂျီးနီးယားအင်စတီကျူတွင် အထက်တန်းကို ဆက်လက်သင်ကြားနိုင်စေရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုကျောင်းသည် အနောက်ဗာဂျီးနီးယားကောလိပ်(ယခုအခါ တက္ကသိုလ်အဖြစ်တိုးမြှင့်ခဲ့ပြီး)၏ ကျောင်းဝန်းထဲတွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |url = https://www.nasa.gov/content/katherine-johnson-biography |title = From Hidden to Modern Figures – Katherine Johnson Biography |last = Shetterly |first = Margot Lee |date = December 1, 2016 |website = NASA |publisher = NASA |access-date = March 1, 2017 |quote = By thirteen, she was attending the high school on the campus of historically black West Virginia State College. ... enrolled in the college itself, where she made quick work of the school's math curriculum and found a mentor in math professor W. W. Schieffelin Claytor, the third African American to earn a PhD in Mathematics. Katherine graduated with highest honors in 1937 and took a job teaching at a black public school in Virginia. }}</ref>ထိုသို့ကျောင်းပို့ရန် စီစဉ်စဉ်က ဂျွန်ဆင်၏ အသက်မှာ ၁၀ နှစ်သာရှိသေးသည်။<ref name="NASA feature">{{Cite web |url = https://www.nasa.gov/feature/katherine-johnson-the-girl-who-loved-to-count |title = Katherine Johnson: The Girl Who Loved to Count |editor = Yvette Smith |date = November 24, 2015 |website = NASA |publisher = NASA |access-date = March 1, 2017 |quote = Fascinated by numbers and smart to boot, for by the time she was 10 years old, she was a high school freshman – a truly amazing feat in an era when school for African-Americans normally stopped at eighth grade for those who could indulge in that luxury. Katherine skipped several grades to graduate from high school at 14 and from college at 18. }}</ref> ကျောင်းဖွင့်ချိန်တွင် မိသားစုနှင့်ခွဲခွာခဲ့ရပြီး ကျောင်းပိတ်ချိန် နွေရာသီမှ နေရပ်သို့ ပြန်ခဲ့ရသည်။ ဂျွန်ဆင်သည် အသက် ၁၄ နှစ်တွင် အထက်တန်းကျောင်းပြီးခဲ့ပြီး အနောက်ဗာဂျီးနီးယားကောလိပ်သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုကောလိပ်သည် သမိုင်းတွင် လူမည်းများအတွက် တက်ရောက်နိုင်သော ကောလိပ်များမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="NASA bio">{{Cite news |url = https://www.nasa.gov/content/katherine-johnson-biography |title = Katherine Johnson Biography |last = Loff |first = Sarah |date = November 22, 2016 |newspaper = NASA |language = en |access-date = February 1, 2017 }}</ref>ကျောင်းသားဘဝတွင် သူမသည် ကောလိပ်မှ ပို့ချသော သင်္ချာသင်ရိုးအားလုံးကို ယူ၍သင်ကြားခဲ့သည်။ များစွာသော ပါမောက္ခများသည် သူမအား ပဲ့ပြင်ဆုံးမခဲ့ကြပြီး ထိုအထဲတွင် သူမအား အထက်တန်းကျောင်းသူဘဝမှ ဆုံးမလမ်းညွှန်ခဲ့သော သင်္ချာနှင့် ဓာတုဗေဒပညာရှင် Angie Turner King နှင့် အာဖရိကန်-အမေရိကန်လူမျိုးများထဲတွင် သင်္ချာပညာရပ်ဆိုရာ ပါရဂူဘွဲ့ကို တတိယမြောက်ရရှိခဲ့သော W.W. Schiefflin Claytor တို့ပါဝင်ခဲ့သည်။ Claytor သည် ကတ်သရင်းအတွက်သာ ရည်ရွယ်၍ သင်ရိုးသစ်များ ရေးဆွဲသင်ကြားခဲ့သည်။ သူမသည် ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် Summa Cum Laude (Latin honors)ဘွဲ့ကို သင်္ချာနှင့် ပြင်သစ်ဒီဂရီများနှင့်အတူ ရရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် သူမ၏အသက်မှာ ၁၈ နှစ်သာ ရှိသေးသည်။<ref name="WVGazetteMail" /><ref name=":0" /><ref name="Gutman" /><ref name="NASA feature" /><ref>{{Cite web |url = http://honorarydegrees.wvu.edu/katherine-g-johnson |title = Katherine G. Johnson – Presidential Honorary Doctorate of Humane Letters |author = Not stated |date = 2015 |website = West Virginia University |publisher = WVU |access-date = March 1, 2017 |quote = Katherine Johnson graduated from high school at age 14 and from college at 18. |archivedate = 2 March 2017 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170302025622/http://honorarydegrees.wvu.edu/katherine-g-johnson }}</ref>သူမသည် မာရီရွန်မြို့၊ ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်တွင် လူမည်းကျောင်း၌ သင်ကြားရေးအလုပ်ကို ရရှိခဲ့သည်။<ref name="NASA bio" /><ref>{{Cite news |work = SWVA Today |last = Porter-Nichols |first = Stephanie |date = January 24, 2017 |title = Council honors one-time Marion teacher Katherine Johnson of 'Hidden Figures' |url = http://www.swvatoday.com/news/smyth_county/article_35c83f32-df64-11e6-a8e6-bfcf3ba856af.html |access-date = March 1, 2017 |archive-url = https://web.archive.org/web/20191014092136/https://www.swvatoday.com/news/smyth_county/article_35c83f32-df64-11e6-a8e6-bfcf3ba856af.html |archive-date = 14 October 2019 |url-status = dead }}</ref> ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် သူမ၏ ပထမအိမ်ထောင်ဖက်ဖြစ်သူ ဂျိန်းဂိုဘယ်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်ဂျွန်ဆင်သည် သင်ကြားရေးအလုပ်မှ နုတ်ထွက်ပြီး သင်္ချာဆိုင်ရာ ဘွဲ့လွန်တက်ရောက်ရန်အတွက် စာရင်းသွင်းခဲ့သည်။ တစ်နှစ်အကြာ ကိုယ်ဝန်ရရှိပြီးနောက် မိသားစုဘဝကို အာရုံစိုက်နိုင်ရန် ကျောင်းနားခဲ့သည်။ ကျောင်းတက်စဉ် သူမသည် မော်ဂန်တောင်းမြို့တွင်ရှိသော အနောက်ဗာဂျီးနီးယားတက္ကသိုလ်တွင် ဘွဲ့လွန်အဖြစ်တက်ရောက်သော ပထမဆုံး အာဖရိကန်-အမေရိကန် အမျိုးသမီးဖြစ်ခဲ့သည်။ == ပုဂ္ဂလဘဝ == ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ကတ်သရင်းသည် ဂျိန်း ဖရန်စစ် ဂိုဘယ်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး ကွန်စတင်၊ ဂျိုင်လက်တီ၊ ကတ်သရင်းလို့ခေါ်တဲ့ သမီး ၃ ယောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ အလုပ်အကိုင်သစ်အခွင့်အလမ်းများရှိစေရန်အတွက် ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် သူမတို့မိသားစုသည် Newport News သို့ ပြောင်းရွေ့ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၅၆ ခုနှစ်အရောက်တွင်တော့ ဂျိန်းဂိုဘယ်သည် ခွဲစိတ်ကုသ၍ မရနိုင်သော ဘရိန်းကျူမာရောဂါဖြင့် သေဆုံးခဲ့လေသည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ကတ်သရင်းသည် ဂျိန်းဂျွန်ဆင်နှင့် နောက်အိမ်ထောင်ပြုခဲ့လေသည်။ ဂျွန်ဆင်မှ တပ်မှ ဒုဗိုလ်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ကိုရီးယားစစ်ပွဲမှ စစ်ပြန်တစ်ဦးဖြစ်သည်။<ref name="St Andrews">{{Cite web |url = http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/Biographies/Johnson_Katherine.html |title = Katherine Coleman Goble Johnson |website = School of Mathematics & Statistics, University of St Andrews, UK |publisher = School of Mathematics & Statistics, University of St Andrews, UK |access-date = March 1, 2017 |quote = Excerpt from W. Warren, Katherine Coleman Goble Johnson, in Black Women Scientists in the United States (Indiana University Press, 1999), pp. 140–147. }}</ref> ကတ်သရင်းဂျွန်ဆင်သည် နာဆာတွင်ပင် ဆက်လက်၍ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် သူမသည် Presbyterian Church တွင် ဓမ္မသီချင်းသီဆိုသူအဖြစ် အနှစ် ၅၀ မျှ သီဆိုခဲ့သည်။ သူမသည် Alpha Kappa Alpha အသင်း၏ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ကောလိပ်ကတည်းက ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအသင်းသည် အာဖရိကန်-အမေရိကန် အမျိုးသမီးများမှ ၎င်းတို့အတွက် ပထမဆုံးထူထောင်ခဲ့သော ကောလိပ်အသင်းဖြစ်သည်။ ဂျွန်ဆင်နှင့် သူ၏အမျိုးသားတို့သည် ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်၊ ဟမ်ပတန်မြို့တွင် မြေး ၆ ဦး၊ မြစ် ၁၁ ဦးနှင့်အတူ နေထိုင်ခဲ့သည်။သူသည် သူ၏ မြေးများနှင့် ကျောင်းသူ၊ကျောင်းသားများအား သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာနောက်သို့ စဉ်ဆက်မပြတ် ရှာဖွေကြိုးပမ်းကြရန် တိုက်တွန်းမှုများတွင် ထင်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |url = https://www.whitehouse.gov/woen-in-stem |title = The Untold History of Women in Science and Technology |website = The White House |access-date = October 22, 2016 |archive-date = December 2017 |archived-url = https://web.archive.org/web/20171201000000/https://www.whitehouse.gov/woen-in-stem |dead-url = yes }}{{Dead link|date=February 2026 }}</ref> == ဘဝနိဂုံး == ဂျွန်ဆင်သည် ၂၀၂၀ပြည့်နှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၄ ရက်၊ အသက် ၁၀၁ နှစ်တွင် Newport Newsမြို့ ရှိ နေအိမ်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ သူသေဆုံးပြီးနောက် နာဆာ ၏စီမံခန့်ခွဲသူ Jim Bridenstineသည် ၎င်းအား "အမေရိကန်သူရဲကောင်း" အဖြစ်ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=https://www.wtkr.com/news/local-hero-nasa-mathematician-katherine-johnson-dies-at-101|title=Local hero, NASA mathematician Katherine Johnson dies at 101|work=[[WTKR]]|date=February 24, 2020|access-date=February 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200224193445/https://www.wtkr.com/news/local-hero-nasa-mathematician-katherine-johnson-dies-at-101|archive-date=February 24, 2020|url-status=live}}</ref> == ဆုများ == * Group Achievement Award presented to NASA's Lunar Spacecraft and Operations team – for pioneering work in the field of navigation supporting the spacecraft that orbited and mapped the moon in preparation for the Apollo program။ * ၁၉၇၁၊ ၁၉၈၀၊ ၁၉၈၄၊ ၁၉၈၅၊ ၁၉၈၆: NASA Langley Research Center Special Achievement Award။ * ၁၉၉၈: ဥပဒေဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ပါရဂူဘွဲ (Farmingdale State College)။ * ၁၉၉၉: West Virginia State College Outstanding Alumnus of the Year။ * ၂၀၀၆: သိပ္ပံဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ပါရဂူဘွဲ (Capitol Technology University)၊ လာအူရယ်မြို့၊ မေရီလန်းပြည်နယ်။ * ၂၀၁၀: သိပ္ပံဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ပါရဂူဘွဲ (Old Dominion University)၊ နော်ဖော့ခ်မြို့၊ ဗာဂျီးနီးယား။ * ၂၀၁၄: National Women's History Museum မှ De Pizan Honor။<ref>{{cite web |url=https://www.nwhm.org/depizan14/honorees.html |title=De Pizan Honor |website=National Women's History Museum |deadurl=yes }}{{Dead link|date=February 2026 }}</ref> * ၂၀၁၅: NCWIT Pioneer in Tech Award။<ref>{{cite web |title=Katherine Johnson |url=https://www.ncwit.org/profile/katherine-johnson |work=National Center for Women & Information Technology |date=2015 |access-date=December 7, 2016}}</ref> * ၂၀၁၅: Presidential Medal of Freedom။<ref>Phil Helsel – [http://www.aol.com/article/2015/11/24/obama-honoring-spielberg-streisand-and-more-with-medal-of-freed/21272337/?icid=maing-grid7%7Chtmlws-sb-bb%7Cdl3%7Csec1_lnk3%26pLid%3D-40526639 "Obama honoring Spielberg, Streisand and more with medal of freedom"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151125221354/http://www.aol.com/article/2015/11/24/obama-honoring-spielberg-streisand-and-more-with-medal-of-freed/21272337/?icid=maing-grid7%7Chtmlws-sb-bb%7Cdl3%7Csec1_lnk3%26pLid%3D-40526639 |date=25 November 2015 }}, ''NBC News'', November 24, 2015. Retrieved November 25, 2015</ref> * ၂၀၁၆: Leland Melvin မှ Silver Snoopy Award။<ref>{{cite web |title=Katherine Johnson at NASA Langley Research Center |url=http://www.nasa.gov/image-feature/katherine-johnson-at-nasa-langley-research-center |publisher=NASA |date=September 22, 2016 |access-date=December 5, 2016}}</ref> * ၂၀၁၆: Astronomical Society of the Pacific's Arthur B.C. Walker II Award။<ref>{{cite web |title=Katherine Johnson to receive the ASP's new Arthur B.C. Walker II Award |url=https://www.astrosociety.org/society-news/katherine-johnson-to-receive-the-asps-new-arthur-b-c-walker-ii-award/ |work=Astronomical Society of the Pacific |date=2016 |access-date=December 5, 2016 |archivedate=28 October 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161028151951/https://www.astrosociety.org/society-news/katherine-johnson-to-receive-the-asps-new-arthur-b-c-walker-ii-award/ }}</ref> * ၂၀၁၆: Presidential Honorary Doctorate of Humane Letters, West Virginia University, Morgantown, West Virginia။<ref>{{cite web |title=Katherine G. Johnson Presidential Honorary Doctorate of Humane Letters |url=http://honorarydegrees.wvu.edu/katherine-g-johnson |publisher=West Virginia University |date=September 12, 2016 |access-date=January 10, 2017 |archivedate=2 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170302025622/http://honorarydegrees.wvu.edu/katherine-g-johnson }}</ref> * ၂၀၁၇: Daughters of the American Revolution (DAR) Medal of Honor * ၂၀၁၇: Katherine G. Johnson Computational Research Facility, Hampton, Virginia, ဖွင့်သည့်နေ့ September 22, 2017, Johnson ကို အမည်ပေးအပ်ပြီး ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ == ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန်များ == * Beverly Golemba, ''[https://crgis.ndc.nasa.gov/crgis/images/c/c7/Golemba.pdf Human Computers: The Women in Aeronautical Research]'', unpublished manuscript 1994, NASA Langley Archives. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170129101120/https://crgis.ndc.nasa.gov/crgis/images/c/c7/Golemba.pdf |date=29 January 2017}} * Linda Zierdt-Warshaw, Alan Winkler, Leonard Bernstein, ''American Women in Technology: An Encyclopedia'', ABC-CLIO, 2000, Santa Barbara, Calif., ISBN 1576070727. [http://www.worldcat.org/oclc/48139041 WorldCat link] * Wini Warren, ''Black Women Scientists in the United States'', Indiana University Press, 2000, pp. 140–147. ISBN 9780253336033. * Brigham Narins, ''Notable Scientists: From 1900 to the Present'', Gale Group, 2001. ISBN 9780787617547. == ပြင်ပလင့်များ == {{commons category|Katherine Johnson|ကတ်သရင်း ဂျွန်ဆင်}} * [https://www.nasa.gov/content/katherine-johnson-biography "Katherine Johnson Biography"]. NASA. Retrieved February 1, 2017. * [http://www.makers.com/katherine-g-johnson Katherine G. Johnson] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180105162815/https://www.makers.com/katherine-g-johnson |date=5 January 2018 }} – Video produced by ''Makers: Women Who Make America'' * [https://www.whitehouse.gov/women-in-stem Introduction by Dr. Ellen Stofan, "The Untold History of Women in Science and Technology"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170115192446/https://www.whitehouse.gov/women-in-stem |date=15 January 2017 }}, WhiteHouse.gov * {{MacTutor|id=Johnson_Katherine|title=Katherine Coleman Goble Johnson}} * {{cite web |title=Katherine Johnson |url=http://crgis.ndc.nasa.gov/historic/Katherine_Johnson |website=NASA |access-date=August 2, 2015 |accessdate=16 January 2018 |archivedate=3 May 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160503155606/http://crgis.ndc.nasa.gov/historic/Katherine_Johnson}} * [https://ntrs.nasa.gov/search.jsp?N=4293878840 NASA Technical Reports Server (NTRS): Johnson, K. G.] == ကိုးကား == {{reflist}} {{Lifetime|၁၉၁၈|၂၀၂၀}} [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် သင်္ချာပညာရှင်များ]] 60yje5ric5eg8mi4alz2qs0k8nwfe3m 0 88415 1056860 808263 2026-10-09T02:12:39Z ~2026-54419-37 149197 /* */ 1056860 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ကရင်နီ ကယး လီူး |altname=ကယား |nativename=Karenni |states=[[မြန်မာနိုင်ငံ]] |ethnicity=[[ကယားလူမျိုး]] |speakers={{sigfig|100,000|2}} |date=၂၀၀၀–၂၀၀၇ |ref=e18 |familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ် |fam2=[[ကရင်ဘာသာစကားများ]] |fam3=Sgaw–Bghai |script=[[ကယားလီအက္ခရာ]] (eky,kyu)<br>[[လက်တင်အက္ခရာ]] (kyu,kxf)<br>[[မြန်မာအက္ခရာ]] (kyu,kxf)<br>unwritten (kvy) | minority = {{flag|Thailand}}<br />{{flag|Myanmar}} | lc1 = eky |ld1=အရှေ့ကယား | lc2 = kyu |ld2=အနောက်ကယား | lc3 = kvy |ld3=ယင်းတလဲ | lc4 = kxf |ld4=မနူမနော (မနု၊ ကော်ယော်) |glotto=kaya1317 |glottoname=ကယား |glotto2=yint1235 |glottoname2=ယင်းတလဲကရင် |glotto3=manu1255 |glottoname3=မနုမနောကရင် }} '''ကရင်နီဘာသာစကား''' သို့မဟုတ် '''ကယားဘာသာစကား''' ([[ကယားလူမျိုး|ကယား]]: ကယး လီူး ꤊꤢꤛꤢ꤭ ꤜꤟꤤ꤬) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ [[ကယားလူမျိုး]] (ကရင်နီလူမျိုး) တစ်သိန်းကျော် (၁၀၀,၀၀၀ ကျော်) ပြောဆို အသုံးပြုကြသော [[ကရင်ဘာသာစကား]]တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ''ကယား'' ဟူသော ဝေါဟာရသည် အခြားကရင်များမှ ခွဲခြားခေါ်ဆိုရန်အတွက် ဖန်တီးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Christopher Beckwith, International Association for Tibetan Studies, 2002. ''Medieval Tibeto-Burman languages'', p. 108.</ref> ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် အရှေ့ကယားဘာသာစကားကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် လူဦးရေ ၈၀,၀၀၀ နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ၁၀,၀၀၀ တို့က ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်ဟု ဆိုသည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် အနောက်ကယားဘာသာစကားကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် လူဦးရေ ၁၀၀,၀၀၀ ခန့်က ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။ ယင်းနှစ်ခုသည် ကွဲပြားသော ဘာသာစကားနှစ်ခု ဖြစ်သည်။ အနောက်ကယား၏ ဒေသိယစကားများမှာ ယင်းတလဲ နှင့် မနုမနော တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ==ပျံ့နှံ့မှုနှင့် မူကွဲများ== '''အရှေ့ကယားဘာသာစကား''' ကို * ကယားပြည်နယ်၊ ရှားတောမြို့နယ် (သံလွင်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်း) *ရှမ်းပြည်နယ်၊ လင်းခေးခရိုင် တို့တွင် ပြောဆို အသုံးပြုကြသည်။<ref name="e18"/> အရှေ့ကယား ဒေသိယစကားများမှာ အထက်အရှေ့ကယားနှင့် အောက်အရှေ့ကယား တို့ဖြစ်ပြီး အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်သည်။ အရှေ့ကယားသည် အနောက်ကယားဘာသာစကားကို နားလည်နိုင်ရန် အခက်အခဲရှိသည်။ '''အနောက်ကယားဘာသာစကား''' ကို [[ကယားပြည်နယ်]]နှင့် [[သံလွင်မြစ်]]အရှေ့ပိုင်းရှိ [[ကရင်ပြည်နယ်]]တို့တွင် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]]တွင်လည်း ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။<ref name="e18"/> *မြောက်ပိုင်းဒေသိယစကား: [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (လွိုင်ကော်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်း) *တောင်ပိုင်းဒေသိယစကား: [[ဖရူးဆိုးမြို့နယ်]]နှင့် [[ဒီမောဆိုးမြို့နယ်]]များ (လွိုင်ကော်၏ တောင်ဘက်ပိုင်း) အနောက်ကယား ဒေသိယစကားများသည် ထိုင်းနိုင်ငံမှ ပျံ့နှံ့လာသော အလယ်ကရင် မူကွဲများ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းတို့မှာ<ref name="e18"/> *အနောက်ကယား မြောက်ပိုင်းစကား *အနောက်ကယား တောင်ပိုင်းစကား *ဒေါတမ *ဒေါညေခု *စလောင်း *ချိကယ် *ဝမ်ချယ် အနောက်ကယား၏ မူကွဲတစ်ခုဖြစ်သော '''ယင်းတလဲဘာသာစကား''' ကို ကယားပြည်နယ်၊ [[ဘော်လခဲခရိုင်]]၊ [[ဖားဆောင်းမြို့နယ်]]ရှိ ကျေးရွာ သုံးရွာတွင် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။<ref name="e18"/> ယင်းတလဲဒေသိယစကားများမှာ ဘောလခဲနှင့် ဝမ်အောင်း တို့ ဖြစ်သည်။ '''ကော်ယော်ဘာသာစကား''' သည် အနောက်ကယားဘာသာစကားနှင့် ဆင်တူပြီး ကယားပြည်နယ် [[ဘော်လခဲမြို့နယ်]]နှင့် [[ဖရူးဆိုးမြို့နယ်]] နယ်နိမိတ်များရှိ ကျေးရွာ ၂၃ ရွာတွင် ပြောဆို အသုံးပြုကြသည်။ ကော်ယော် ဒေသိယစကားများမှာ တော်ခူ နှင့် ဒိုလိုဆို တို့ဖြစ်ကြပြီး အပြန်အလှန် နားလည်ရန် ခက်ခဲသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} *Kirkland, Cortney, and Erin Dawkins. 2007. [http://li.payap.ac.th/images/stories/survey/A%20Sociolinguistic%20Survey%20of%20Eastern%20Kayah%20Li%20in%20Thailand.pdf ''A Sociolinguistic survey of Eastern Kayah Li in Thailand''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200718042423/https://li.payap.ac.th/images/stories/survey/A%20Sociolinguistic%20Survey%20of%20Eastern%20Kayah%20Li%20in%20Thailand.pdf |date=18 July 2020 }}. Chiang Mai: Payap University. == ပြင်ပလင့်ခ်များ == *{{Cite web | title = E-books for children with narration in Karenni | work = Unite for Literacy library | accessdate = 2014-06-21 | url = http://www.uniteforliteracy.com/ }} * [http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=new100&morpho=0&basename=new100\stb\krn&limit=-1 Eastern Kayah Li basic lexicon at the Global Lexicostatistical Database] {{ကရင်ဘာသာစကားများ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:ကရင်ဘာသာစကားများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] mmed12t3nzxd1scqp84lhzxvr4tisnt 0 89306 1056862 1031324 2026-10-09T02:16:24Z ~2026-54419-37 149197 /* */ 1056862 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ပဒေါင် |nativename=ကယန်း |states=[[မြန်မာနိုင်ငံ]] |region= |ethnicity=[[ကယန်းလူမျိုး]] |speakers={{sigfig|၁၈၃,၁၈၀|2}} |date=၂၀၀၅ |ref=e18 |familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ် |fam2=([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]]) |fam3=[[ကရင်ဘာသာစကားများ]] |fam4=Sgaw–Bghai |fam5=Bghai |iso3=pdu |glotto=kaya1315 |glottorefname=Kayan }} '''ကယန်း''' သို့မဟုတ် '''ကယန်း ပဒေါင်''' သို့မဟုတ် '''ကယန်းဘာသာစကား''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသော [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်ဘာသာစကား]]တစ်ခု ဖြစ်ပြီး [[ကယန်းလူမျိုး]]များက ပြောဆို အသုံးပြုကြသည်။ ==ပျံ့နှံ့မှု== *[[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]]၊ ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်း *ကယားပြည်နယ် အနောက်မြောက်ပိုင်း *[[သံတောင်မြို့]]၊ ကရင်ပြည်နယ် *[[ပျဉ်းမနားမြို့နယ်]]၊ နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ *''ကယန်းလဝီ စကား'': ကယားပြည်နယ် [[ဒီမောဆိုးမြို့နယ်]] အနောက်မြောက်ပိုင်း၊ နှင့် ရှမ်းပြည်နယ် ဖယ်ခုံမြို့နယ် တောင်ပိုင်း *''ကယန်းကငံ စကား'': ကယားပြည်နယ် ဒီမောဆိုးမြို့နယ် အနောက်မြောက်ပိုင်း ==Internal classification== ကယန်းဘာသာစကားကို ကယားပြည်နယ်၊ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းနှင့် ကရင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းတို့တွင် ပြောဆို အသုံးပြုကြသည်။ Shintani (၂၀၁၆) အရ မျိုးကွဲ လေးခု ရှိပြီး<ref>Shintani Tadahiko. 2016. ''The Nangki language''. Linguistic survey of Tay cultural area (LSTCA) no. 109. Tokyo: Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa (ILCAA).</ref> ယင်းတို့မှာ<ref name="Kadaw">Shintani Tadahiko. 2015. ''The Kadaw language''. Linguistic survey of Tay cultural area (LSTCA) no. 106. Tokyo: Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa (ILCAA).</ref> *'''ကငံ''' ("lowland dwellers") *'''ကာကောင်း''' ("highland dwellers") *'''လဝီ''' ("South") *'''လထာ''' ("North") တို့ ဖြစ်ကြသည်။ '''ကငံ''' သည် ကယန်းဘာသာစကား တစ်ခုဖြစ်ပြီး ကာကောင်း အုပ်စုခွဲတွင် ပါဝင်သည်။ ယင်းကို ကျေးရွာတစ်ရွာတည်းတွင်သာ ပြောဆို အသုံးပြုကြသည်။ '''ဖယ်ခုံကယန်း''' ကို Manson (၂၀၁၀) တွင် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ '''ဒီမောဆိုးကယန်း''' သည် ကယားပြည်နယ်၊ ဒီမောဆိုးမြို့နယ်ရှိ ဝါဘန်းပလို့ကျေးရွာတွင် ပြောဆိုကြသည့် ကယန်းနှင့် ဆင်တူသော မူကွဲတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း Lew (၂၀၁၈) တွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref>Lew, Sigrid (2018). ''Preliminary phonology of Dimawso Kayan, Myanmar''. Paper presented at the 28th Annual Meeting of the Southeast Asian Linguistics Society, held May 17-19, 2018 in Kaohsiung, Taiwan.</ref> ''Ethnologue'' တွင် ပဒေါင် (ကယန်း) ဒေသိယစကားများကို အောက်ပါအတိုင်း စာရင်းပြုစုထားသည်။ *Standard Pekon (prestige dialect) *Kayan Lahwi *Kayan Kangan (Yeinbaw, Yinbaw) ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ကရင်ဘာသာစကားများ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[Category:ကရင်ဘာသာစကားများ| ]] {{SinoTibetan-lang-stub}} 5slwg8ufzzlcevn77j9jcdgvufx7hux 1056863 1056862 2026-10-09T02:20:11Z ~2026-54419-37 149197 /* ပျံ့နှံ့မှု */ 1056863 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ပဒေါင် |nativename=ကယန်း |states=[[မြန်မာနိုင်ငံ]] |region= |ethnicity=[[ကယန်းလူမျိုး]] |speakers={{sigfig|၁၈၃,၁၈၀|2}} |date=၂၀၀၅ |ref=e18 |familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ် |fam2=([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]]) |fam3=[[ကရင်ဘာသာစကားများ]] |fam4=Sgaw–Bghai |fam5=Bghai |iso3=pdu |glotto=kaya1315 |glottorefname=Kayan }} '''ကယန်း''' သို့မဟုတ် '''ကယန်း ပဒေါင်''' သို့မဟုတ် '''ကယန်းဘာသာစကား''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသော [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်ဘာသာစကား]]တစ်ခု ဖြစ်ပြီး [[ကယန်းလူမျိုး]]များက ပြောဆို အသုံးပြုကြသည်။ ==ပျံ့နှံ့မှု== *[[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]]၊ ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်း *ကယားပြည်နယ် [[လွိုင်ကော်မြို့နယ်]]၊ [[ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်]]၊ [[မယ်စဲ့မြို့နယ်]] အနောက်မြောက်ပိုင်း *[[သံတောင်ကြီးမြို့နယ်]]၊ ကရင်ပြည်နယ် *[[ပျဉ်းမနားမြို့နယ်]]၊ နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ *''ကယန်းလဝီ စကား'': ကယားပြည်နယ် [[ဒီမောဆိုးမြို့နယ်]] အနောက်မြောက်ပိုင်း၊ နှင့် ရှမ်းပြည်နယ် ဖယ်ခုံမြို့နယ် တောင်ပိုင်း *''ကယန်းကငံ စကား'': ကယားပြည်နယ် ဒီမောဆိုးမြို့နယ် အနောက်မြောက်ပိုင်း ==Internal classification== ကယန်းဘာသာစကားကို ကယားပြည်နယ်၊ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းနှင့် ကရင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းတို့တွင် ပြောဆို အသုံးပြုကြသည်။ Shintani (၂၀၁၆) အရ မျိုးကွဲ လေးခု ရှိပြီး<ref>Shintani Tadahiko. 2016. ''The Nangki language''. Linguistic survey of Tay cultural area (LSTCA) no. 109. Tokyo: Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa (ILCAA).</ref> ယင်းတို့မှာ<ref name="Kadaw">Shintani Tadahiko. 2015. ''The Kadaw language''. Linguistic survey of Tay cultural area (LSTCA) no. 106. Tokyo: Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa (ILCAA).</ref> *'''ကငံ''' ("lowland dwellers") *'''ကာကောင်း''' ("highland dwellers") *'''လဝီ''' ("South") *'''လထာ''' ("North") တို့ ဖြစ်ကြသည်။ '''ကငံ''' သည် ကယန်းဘာသာစကား တစ်ခုဖြစ်ပြီး ကာကောင်း အုပ်စုခွဲတွင် ပါဝင်သည်။ ယင်းကို ကျေးရွာတစ်ရွာတည်းတွင်သာ ပြောဆို အသုံးပြုကြသည်။ '''ဖယ်ခုံကယန်း''' ကို Manson (၂၀၁၀) တွင် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ '''ဒီမောဆိုးကယန်း''' သည် ကယားပြည်နယ်၊ ဒီမောဆိုးမြို့နယ်ရှိ ဝါဘန်းပလို့ကျေးရွာတွင် ပြောဆိုကြသည့် ကယန်းနှင့် ဆင်တူသော မူကွဲတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း Lew (၂၀၁၈) တွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref>Lew, Sigrid (2018). ''Preliminary phonology of Dimawso Kayan, Myanmar''. Paper presented at the 28th Annual Meeting of the Southeast Asian Linguistics Society, held May 17-19, 2018 in Kaohsiung, Taiwan.</ref> ''Ethnologue'' တွင် ပဒေါင် (ကယန်း) ဒေသိယစကားများကို အောက်ပါအတိုင်း စာရင်းပြုစုထားသည်။ *Standard Pekon (prestige dialect) *Kayan Lahwi *Kayan Kangan (Yeinbaw, Yinbaw) ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ကရင်ဘာသာစကားများ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[Category:ကရင်ဘာသာစကားများ| ]] {{SinoTibetan-lang-stub}} 31pgb22w86lyjxl9bc85outb0cc0brg 1056864 1056863 2026-10-09T02:22:50Z ~2026-54419-37 149197 /* */ 1056864 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ပဒေါင် |nativename=ကယန်း |states=[[မြန်မာနိုင်ငံ]] |region= |ethnicity=[[ကယန်းလူမျိုး]] |speakers={{sigfig|၁၈၃,၁၈၀|2}} |date=၂၀၀၅ |ref=e18 |familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ် |fam2=([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]]) |iso3=pdu |glotto=kaya1315 |glottorefname=Kayan }} '''ကယန်း''' သို့မဟုတ် '''ကယန်း ပဒေါင်''' သို့မဟုတ် '''ကယန်းဘာသာစကား''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသောဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး [[ကယန်းလူမျိုး]]များက ပြောဆို အသုံးပြုကြသည်။ ==ပျံ့နှံ့မှု== *[[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]]၊ ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်း *ကယားပြည်နယ် [[လွိုင်ကော်မြို့နယ်]]၊ [[ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်]]၊ [[မယ်စဲ့မြို့နယ်]] အနောက်မြောက်ပိုင်း *[[သံတောင်ကြီးမြို့နယ်]]၊ ကရင်ပြည်နယ် *[[ပျဉ်းမနားမြို့နယ်]]၊ နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ *''ကယန်းလဝီ စကား'': ကယားပြည်နယ် [[ဒီမောဆိုးမြို့နယ်]] အနောက်မြောက်ပိုင်း၊ နှင့် ရှမ်းပြည်နယ် ဖယ်ခုံမြို့နယ် တောင်ပိုင်း *''ကယန်းကငံ စကား'': ကယားပြည်နယ် ဒီမောဆိုးမြို့နယ် အနောက်မြောက်ပိုင်း ==Internal classification== ကယန်းဘာသာစကားကို ကယားပြည်နယ်၊ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းနှင့် ကရင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းတို့တွင် ပြောဆို အသုံးပြုကြသည်။ Shintani (၂၀၁၆) အရ မျိုးကွဲ လေးခု ရှိပြီး<ref>Shintani Tadahiko. 2016. ''The Nangki language''. Linguistic survey of Tay cultural area (LSTCA) no. 109. Tokyo: Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa (ILCAA).</ref> ယင်းတို့မှာ<ref name="Kadaw">Shintani Tadahiko. 2015. ''The Kadaw language''. Linguistic survey of Tay cultural area (LSTCA) no. 106. Tokyo: Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa (ILCAA).</ref> *'''ကငံ''' ("lowland dwellers") *'''ကာကောင်း''' ("highland dwellers") *'''လဝီ''' ("South") *'''လထာ''' ("North") တို့ ဖြစ်ကြသည်။ '''ကငံ''' သည် ကယန်းဘာသာစကား တစ်ခုဖြစ်ပြီး ကာကောင်း အုပ်စုခွဲတွင် ပါဝင်သည်။ ယင်းကို ကျေးရွာတစ်ရွာတည်းတွင်သာ ပြောဆို အသုံးပြုကြသည်။ '''ဖယ်ခုံကယန်း''' ကို Manson (၂၀၁၀) တွင် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ '''ဒီမောဆိုးကယန်း''' သည် ကယားပြည်နယ်၊ ဒီမောဆိုးမြို့နယ်ရှိ ဝါဘန်းပလို့ကျေးရွာတွင် ပြောဆိုကြသည့် ကယန်းနှင့် ဆင်တူသော မူကွဲတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း Lew (၂၀၁၈) တွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref>Lew, Sigrid (2018). ''Preliminary phonology of Dimawso Kayan, Myanmar''. Paper presented at the 28th Annual Meeting of the Southeast Asian Linguistics Society, held May 17-19, 2018 in Kaohsiung, Taiwan.</ref> ''Ethnologue'' တွင် ပဒေါင် (ကယန်း) ဒေသိယစကားများကို အောက်ပါအတိုင်း စာရင်းပြုစုထားသည်။ *Standard Pekon (prestige dialect) *Kayan Lahwi *Kayan Kangan (Yeinbaw, Yinbaw) ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ကရင်ဘာသာစကားများ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[Category:ကရင်ဘာသာစကားများ| ]] {{SinoTibetan-lang-stub}} ht648tkfv6gqmbk6asz83nbvj1wchx8 0 90375 1056869 650741 2026-10-09T02:35:10Z ~2026-54419-37 149197 /* */ 1056869 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=လထာ |nativename= |states=[[မြန်မာနိုင်ငံ]] |region= [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တောင်ပိုင်း |ethnicity=[[ကယန်းလူမျိုး|ကယန်း]] |speakers=၁၃,၅၀၀ |date=၂၀၁၀ |ref=<ref>{{e18|kxk|Zayein}}</ref> |familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ် |fam2=([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]]) |script= [[မြန်မာစာ အရေးအသား]] |lc2=kvt|ld2=Lahta |lc1=kxk|ld1=Zayein |glotto=zaye1235 |glottorefname=Zayein Kayan }} '''လထာဘာသာစကား''' သို့မဟုတ် '''ဇေယိမ်းဘာသာစကား'''<ref>Hammarström (2015) Ethnologue 16/17/18th editions: a comprehensive review: online appendices</ref> သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသောလေယူလေသိမ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ပျံ့နှံ့မှု== '''လထာဘာသာစကား''' ကို အောက်ပါဒေသများတွင် ပြောဆိုကြသည်။ *[[ရှမ်းပြည်နယ်]]: [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]]<ref>Shintani Tadahiko. 2014. ''The Zayein language''. Linguistic survey of Tay cultural area (LSTCA) no. 102. Tokyo: Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa (ILCAA).</ref> နှင့် [[ပင်လောင်းမြို့နယ်]] *[[နေပြည်တော်ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ]]: [[ပျဉ်းမနားမြို့နယ်]] '''ဇေယိမ်းဘာသာစကား''' ကို ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းရှိ မိုးဗြဲမြို့နှင့် [[ဖယ်ခုံမြို့]]များတွင် ပြောဆိုကြသည်။ ဇေယိမ်းသည် လထာဘာသာစကား၏ ဒေသိယစကား ဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} *Ywar, Naw Hsa Eh. 2013. ''[http://inter.payap.ac.th/wp-content/uploads/linguistics_students/Hsa_Eh_Ywar_Thesis.pdf A Grammar of Kayan Lahta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612164218/https://inter.payap.ac.th/wp-content/uploads/linguistics_students/Hsa_Eh_Ywar_Thesis.pdf |date=12 June 2018 }}''. Master’s thesis, Payap University. *Shintani Tadahiko. 2014. ''The Zayein language''. Linguistic survey of Tay cultural area (LSTCA) no. 102. Tokyo: Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa (ILCAA). {{ကရင်ဘာသာစကားများ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[Category:ကရင်ဘာသာစကားများ| ]] {{SinoTibetan-lang-stub}} d6e5eldxx2t03ni5d2w64udga0xo9qz 0 90378 1056865 404975 2026-10-09T02:29:05Z ~2026-54419-37 149197 /* */ 1056865 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ကယ်ခို |nativename= |states=[[မြန်မာနိုင်ငံ]] |region= |ethnicity=[[ကယန်းလူမျိုး|ကယန်း]] |speakers=ကယ်ခို ၁၇,၀၀၀ (၂၀၁၀); ယင်းဘော် ၇,၃၀၀ |date=၁၉၈၃ |ref=e18 |familycolor= တရုတ်-တိဗက်နွယ် |fam2=([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]]) |lc1=ghk|ld1=Geko |lc2=kvu|ld2=Yinbaw |glotto=geko1235 |glottoname=Geko |glottorefname=Geko Kayan |glotto2=yinb1236 |glottoname2=Yinbaw Kayan }} '''ကယ်ခိုဘာသာစကား''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသောစကားတစ်ခုဖြစ်သည်။ '''ယင်းဘော်ဘာသာစကား''' သည် ကယ်ခိုဘာသာစကား၏ မျိုးကွဲဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ကယ်ခိုနှင့် ယင်းဘော်ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုကြသူများမှာ [[ကယန်းလူမျိုး]]များ ဖြစ်ကြပြီး [[လထာစကား]]နှင့် [[ပဒေါင်စကား]]ကိုလည်း ပြောဆိုကြသည်။ ==ပျံ့နှံ့မှု== * [[ကရင်ပြည်နယ်]]မြောက်ပိုင်း: [[သံတောင်ကြီးမြို့နယ်]] * [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တောင်ပိုင်း: [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]] *[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]: [[ရမည်းသင်းခရိုင်]] *[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]: [[တောင်ငူခရိုင်]] ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်းနှင့် [[ကယားပြည်နယ်]]တို့တွင် ယင်းဘော်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြပြီး ၁၉၈၃ ခုနှစ်စာရင်းအရ ပြောဆိုသူဦးရေမှာ ၇,၃၀၀ ခန့် ဖြစ်သည်။ ==ဒေသိယစကားများ== *Geker *Gekho *Thaidai (Htideh) ==ကိုးကား== {{Reflist}} *Shintani Tadahiko. 2017. ''The Gokhu language''. Linguistic survey of Tay cultural area (LSTCA) no. 111. Tokyo: Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa (ILCAA). *Shintani Tadahiko. 2018. ''The Thaidai language''. Linguistic survey of Tay cultural area (LSTCA) no. 116. Tokyo: Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa (ILCAA). {{ကရင်ဘာသာစကားများ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:ကရင်ဘာသာစကားများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] {{SinoTibetan-lang-stub}} 6f6ls52w0u54ns2m5if2ianb51youl0 0 140479 1056872 1056513 2026-10-09T03:29:31Z Zawzawaungthwin 100038 စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု 1056872 wikitext text/x-wiki {{Infobox bilateral relations|မလေးရှား - မြန်မာ|Malaysia|Myanmar|filetype=svg}} '''မလေးရှား-မြန်မာဆက်ဆံရေးမှာ''' [[မလေးရှားနိုင်ငံ|မလေးရှား]]နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]]တို့အကြား နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေးဖြစ်သည် ။ နှစ်နိုင်ငံစလုံးသည် [[အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း|အာဆီယံ]] အဖွဲ့ဝင်များဖြစ်ကြပြီးကောင်းမွန်သော ဆက်ဆံရေးရှိကြသည်။ <ref>{{Cite web|url=http://www.diplonews.com/feeds/free/15_March_2012_7.php|title=Malaysia and Myanmar to enhance bilateral relations|publisher=Diplo News|date=15 March 2012|accessdate=21 November 2013|archivedate=18 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120318230246/http://www.diplonews.com/feeds/free/15_March_2012_7.php}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.nst.com.my/top-news/malaysia-myanmar-to-foster-greater-ties-1.67436|title=Malaysia, Myanmar to foster greater ties|publisher=[[New Straits Times]]|date=28 March 2012|accessdate=21 November 2013}}</ref> ၂၀၁၆ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် [[ရိုဟင်ဂျာ|ရိုဟင်ဂျာလူမျိုး]] တို့၏ပြဿနာများကြောင့်ဆက်ဆံရေးတင်းမာနေသော်လည်းနှစ်နိုင်ငံလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များအကြီးအကဲများအကြားပြဿနာများကိုဖြေရှင်းရန်တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုအပြီးတွင်တည်ငြိမ်မှုရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ <ref name="normalisation">{{Cite web|url=http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/nay-pyi-taw/24063-president-military-chiefs-meet-to-smooth-myanmar-malaysia-ties.html|title=President, military chiefs meet to smooth Myanmar-Malaysia ties|publisher=[[Myanmar Times]]|date=6 December 2016|accessdate=6 December 2016}}</ref>လက်ရှိတွင်မြန်မာသံရုံးသည် [[ကွာလာလမ်ပူမြို့|ကွာလာလမ်ပူ]]၌ တစ်ခု <ref name="mm">{{Cite web|url=http://myanmarembassy-kl.org/?p=313|title=Bilateral Relations between Myanmar and Malaysia|publisher=Embassy of The Republic of The Union of Myanmar, Kuala Lumpur, Malaysia|date=5 August 2013|accessdate=21 November 2013|archivedate=8 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131108055911/http://myanmarembassy-kl.org/?p=313}}</ref> နှင့် မလေးရှားသံရုံးသည် [[ရန်ကုန်မြို့|ရန်ကုန်]]၌ တစ်ခုစီရှိသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.kln.gov.my/web/mmr_yangon/home|title=Official Website of Malaysian Embassy in Yangon|publisher=[[Ministry of Foreign Affairs, Malaysia]]|accessdate=6 December 2016|archive-date=31 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031033419/https://www.kln.gov.my/web/mmr_yangon/home|url-status=dead}}</ref> == နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း == နိုင်ငံနှစ်ခုကြား ဆက်ဆံရေးကို ၁၉၅၇ ခုနှစ် မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင်ထူထောင်ခဲ့ပြီး၊ ကွာလာလမ်ပူမြို့တွင် ပထမဆုံးသော မြန်မာသံရုံး (သံအမတ်အဆင့်) ကို ၁၉၅၉ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ကာ နောက်ပိုင်းတွင် သံအမတ်ကြီးအဆင့်ရှိ သံရုံးအဆင့်သို့ တိုးမြှင့်ခဲ့သည်။ မြန်မာဘုရင် [[ဘုရင့်နောင်]] လက်ထက်တွင် မလေးရှားနိုင်ငံသည် အေဒီ ၁၅၉၀ အထိ တောင်ငူအင်ပါယာ၏ နယ်မြေတစ်ခု အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်ဆိုသော သမိုင်းကြောင်းရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=Diplomatic Relations with Myanmar – Ministry of Foreign Affairs |url=https://www.mofa.gov.mm/deplomatic-relations-with-myanmar/ |access-date=2026-10-06 |website=www.mofa.gov.mm}}</ref> == စီးပွားရေးဆိုင်ရာပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု == ၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလစာရင်းအရ မလေးရှားနိုင်ငံ သည် မြန်မာနိုင်ငံ ၏ ကုန်သွယ်ဖက်နိုင်ငံများထဲတွင် အဆင့် ၄ နေရာတွင်ရှိပြီး ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုမှာ အဆင့် ၉ နေရာတွင် ရှိသည့် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် မလေးရှားနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် ဒါတို ဆရီ အန်နဝါ ဘင် အီဘရာဟင်တို့ မီဒီယာများနှင့် တွေ့ဆုံစဉ် နှစ်နိုင်ငံအပြန်အလှန် ပြောကြားချက်များ |url=http://www.moi.gov.mm/news/89064 |access-date=2026-10-09 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == နှစ်နိုင်ငံ သဘောတူစာချုပ်များ == မြန်မာနှင့် မလေးရှားနိုင်ငံတို့သည် အာဆီယံအသိုက်အဝန်း ကို ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်နိုင်ရေးအတွက် အခြားအာဆီယံအဖွဲ့ဝင်များနှင့်အတူ အနီးကပ် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။နှစ်နိုင်ငံအကြား  လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသော သဘောတူစာချုပ်များလည်းရှိခဲ့ကြသည်။၎င်းတို့မှာ  ၁၉၇၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် လေကြောင်းဖြတ်သန်းခွင့် ကင်းလွတ်ခွင့်ဆိုင်ရာ သဘောတူစာချုပ် နှင့်  ၁၉၉၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် ရေးထိုးခဲ့သော  ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရနှင့် မလေးရှားနိုင်ငံအစိုးရတို့အကြား စီးပွားရေး၊ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ပူးတွဲပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး သဘောတူစာချုပ် တို့ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{Cite journal |last=Sidhu |first=Jatswan S. |date=2008-01-01 |title=Malaysia-Myanmar Relations since 1958 |url=https://www.academia.edu/42165713/Malaysia_Myanmar_Relations_since_1958 |journal=Journal of International Studies}}</ref> ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် သံတမန်နှင့် တရားဝင် ပတ်စ်ပို့ကိုင်ဆောင်သူများအတွက် ဗီဇာကင်းလွတ်ခွင့်ဆိုင်ရာ နားလည်မှုစာချွန်လွှာနှင့် ဝင်ငွေခွန်များနှင့်စပ်လျဉ်း၍ နှစ်ထပ်အခွန်ကောက်ခံမှုကို ရှောင်ရှားရန်နှင့် အခွန်တိမ်းရှောင်မှုကို ကာကွယ်ရန် သဘောတူစာချုပ်တို့ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ထို့အပြင် ၂၀၀၁ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလအတွင်းတွင် သတင်းအချက်အလက် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးဆိုင်ရာ နားလည်မှုစာချွန်လွှာ၊ ခရီးသွားလာရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုဆိုင်ရာ နားလည်မှုစာချွန်လွှာ၊ မြန်မာနိုင်ငံ ကုန်သည်များနှင့် စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းရှင်များအသင်းချုပ်နှင့် မလေးရှားနိုင်ငံ အမျိုးသားကုန်သည်များနှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းရှင်များအသင်းတို့အကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး သဘောတူစာချုပ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ၂၀၀၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် မြန်မာနိုင်ငံ တနင်္သာရီကမ်းလွန်ဒေသအတွက် ထုတ်လုပ်မှုခွဲဝေရေးစာချုပ်များ၊ ရန်ကုန်မြို့ပြ စဉ်ဆက်မပြတ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဆိုင်ရာ နားလည်မှုစာချွန်လွှာနှင့် နိုင်ငံတကာ တယ်လီဖုန်းဆက်သွယ်ရေး ဝန်ဆောင်မှုများဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်နှင့် နားလည်မှုစာချွန်လွှာတို့ကိုလည်းကောင်း အသီးသီး ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ယင်းနောက် ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင်လည်း မလေးရှားနိုင်ငံအစိုးရနှင့် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရတို့အကြား သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးဆိုင်ရာ နားလည်မှုစာချွန်လွှာကို ဆက်လက်လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=Embassy of The Republic of The Union of Myanmar » Bilateral Relations between Myanmar and Malaysia |url=http://myanmarembassy-kl.org/?p=313 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108055911/http://myanmarembassy-kl.org/?p=313 |archive-date=2013-11-08 |access-date=2026-10-06 |website=myanmarembassy-kl.org |language=en-US}}</ref> == ထင်ရှားခရီးစဥ်များ == ၂၀၁၅ ခုနှစ် မတ်လ ၁၂ ရက် နှင့် ၁၃ ရက်နေ့များတွင် မြန်မာသမ္မတ [[သိန်းစိန် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးသိန်းစိန်]] သည် မလေးရှားနိုင်ငံသို့ မလေးရှားနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် [[နာဂျစ် ရာဇက်|နာဂျစ်ရာဇက်]] ၏ တရားဝင်ဖိတ်ကြားချက်အရ ချစ်ကြည်ရေးခရီး သွားရောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ဗွီအိုအေ (မြန်မာပိုင်း) |date=2015-03-12 |title=သမ္မတ ဦးသိန်းစိန် မလေးရှားနိုင်ငံ ရောက်ရှိ |url=https://burmese.voanews.com/a/president-thein-sein-malaysia-trip/2677627.html |access-date=2026-10-07 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref>ထို့နောက် ၂၇ ကြိမ်မြောက် [[အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း|အာဆီယံ]] ထိပ်သီး အစည်းအဝေးနှင့် ဆက်စပ် အစည်းအဝေး ပိတ်ပွဲသို့ တက်ရောက်ရန်အတွက်လည်း ထိုနှစ် နိုဝင်ဘာလအတွင်းတွင် ထပ်မံသွားရောက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မလေးရှား ဝန်ကြီးချုပ်က သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်နှင့် ဖိလစ်ပိုင် သမ္မတ အကွီနိုတို့အား နှုတ်ဆက် စကားဆိုပြီး အာဆီယံ အလှည့်ကျ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကို လာအိုသို့ လွှဲပြောင်း |url=https://news-eleven.com/article/266986 |access-date=2026-10-07 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> == ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်းအခြေအနေ == မြန်မာတွင် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးသည် အထူးတင်းမာသွားခဲ့ကြသည်။နိုင်ငံရေးအရ အဆက်မဆံမရှိလောက်တော့သည်အထိ ဖြစ်သွားခဲ့သည်။သို့သော် အာဆီယံတွင်းဆက်ဆံရေးများမှာမူ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ထိုသို့ အေးစက်မာကျောနေရာမှ  ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် မလေးရှားနိုင်ငံ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန သည် အောက်တိုဘာလ  ၇ ရက်နေ့မှ ၈ ရက်နေ့အထိ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတဆိုသည့် အသုံးအနှုန်းဖြင့် ဦးမင်းအောင်လှိုင် အား မလေးရှားနိုင်ငံသို့ တရားဝင် အလည်အပတ်ခရီးစဉ် ဖိတ်ကြားခြင်းဖြင့် နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးကို ဆက်လက်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။မလေးရှားနိုင်ငံဘက်က ဤခရီးစဉ်သည် မလေးရှားဝန်ကြီးချုပ် ဒါတိုဆယ်ရီ အန်ဝါ အီဘရာဟင်၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်ပြီး၊ နှစ်နိုင်ငံအကြား သံတမန်ဆက်ဆံရေးနှင့် ဒေသတွင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကို အဓိကထား ဆွေးနွေးသည့် ခရီးစဉ်တစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-10-01 |title=နေပြည်တော် သမ္မတကို မလေးရှား ဖိတ်ခေါ်မှု ဘယ်လို သဘောဆောင်လဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cqz0z0n1vkg4o |access-date=2026-10-07 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ဤခရီးစဥ်သည် မြန်မာသမ္မတ ဦးသိန်းစိန်ပြီးနောက် ၁၁ နှစ်ကျော်အကြာတွင် မြန်မာသမ္မတစ်ဦးအနေဖြင့် မလေးရှားနိုင်ငံသို့ ပထမဦးဆုံးသွားရောက်သည့် ခရီးစဥ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ယင်းအပြင် ယခုခရီးစဉ်သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေလက ကျင်းပခဲ့သော (၄၈) ကြိမ်မြောက် [[အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေး]]၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များဖြစ်သည့် အာဆီယံ၏ ဘုံသဘောတူညီချက် ၅ ရပ် (5PC) နှင့်အညီ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အပြုသဘောဆောင်သော ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရန် ရည်ရွယ်ချက်နှင့် ကိုက်ညီလျက်ရှိသည်ဟု မလေးရှားနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.kln.gov.my/web/guest/post/official-visit-by-the-president-of-myanmar-to-malaysia-7-8-october-2026|title=OFFICIAL VISIT BY THE PRESIDENT OF MYANMAR TO MALAYSIA 7 – 8 OCTOBER 2026|work=MINISTRY OF FOREIGN AFFAIRS MALAYSIA|access-date=6 October 2026|date=6 October 2026}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:မလေးရှား - မြန်မာ ဆက်ဆံရေး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး]] [[Category:မလေးရှားနိုင်ငံ၏ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး]] {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး}} bdi3qlbptki85wqpkpxwk6231k48t02 0 208117 1056871 1055918 2026-10-09T03:11:35Z Stephan1000000 88075 1056871 wikitext text/x-wiki {{Rough translation}} {{Infobox television | name = American Horror Story | image = American Horror Story.svg | alt = The title written in a distinctive font, white on black | genre = {{Plainlist| * ထိတ်လန့် * ဒရာမာ * ရောဂါဗေဒ * သဘာဝလွန်ထိတ် * လန့်ခြင်း * သည်းထိတ်ရင်ဖို<ref>{{cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/american-horror-story-v554165|title=American Horror Story (2011)|last=Droesch|first=Paul|access-date=June 12, 2020|archive-date=November 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201114224711/https://www.allmovie.com/movie/american-horror-story-v554165|url-status=live}}</ref>}} | runtime = 37–73 minutes<ref>{{cite web|url=https://www.amazon.com/gp/product/B005PK56TA|title=American Horror Story 6 Seasons 2011|work=Amazon.com|access-date=July 24, 2016|archive-date=November 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201114224710/https://www.amazon.com/gp/product/B005PK56TA|url-status=live}}</ref> | theme_music_composer = {{Plainlist| * Cesar Davila-Irizarry * [[Charlie Clouser]] * Mac Quayle}} | composer = {{Plainlist| * [[James Levine]] * Mac Quayle}} | creator = {{Plainlist| * [[Ryan Murphy (writer)|Ryan Murphy]] * [[Brad Falchuk]]}} | location = {{Plainlist| * [[Los Angeles]], [[California]] ({{abbr|s.|Seasons}} 1–2, 5–6, 8-10) * [[New Orleans]], [[Louisiana]] ({{abbr|s.|Seasons}} 3–4, 8) * [[Santa Clarita, California]] ({{abbr|s.|Season}} 6, 9) * [[Orange, California]] ({{abbr|s.|Season}} 7) * [[Burbank, California]] ({{abbr|s.|Season}} 8) * [[Provincetown, Massachusetts]] ({{abbr|s.|Season}} 10) }} | country = [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] | language = [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]] | num_seasons = 13<!-- Do not change season count until a new season has premiered.--> | num_episodes = <onlyinclude>140</onlyinclude><!-- Do not change episode count until a new episode has aired.--> | list_episodes = List of American Horror Story episodes | starring = {{Plainlist| * [[Connie Britton]] * [[Dylan McDermott]] * [[Evan Peters]] * [[Taissa Farmiga]] * [[Denis O'Hare]] * [[Jessica Lange]] * [[Zachary Quinto]] * [[Joseph Fiennes]] * [[Sarah Paulson]] * [[Lily Rabe]] * [[Lizzie Brocheré]] * [[James Cromwell]] * [[Frances Conroy]] * [[Emma Roberts]] * [[Kathy Bates]] * [[Michael Chiklis]] * [[Finn Wittrock]] * [[Angela Bassett]] * [[Wes Bentley]] * [[Matt Bomer]] * [[Chloë Sevigny]] * [[Cheyenne Jackson]] * [[Lady Gaga]] * [[Cuba Gooding Jr.]] * [[André Holland]] * [[Billie Lourd]] * [[Alison Pill]] * [[Adina Porter]] * [[Leslie Grossman]] * [[Cody Fern]] * [[Matthew Morrison]] * [[Gus Kenworthy]] * [[John Carroll Lynch]] * [[Angelica Ross]] * [[Zach Villa]] }} | executive_producer = {{Plainlist| * Ryan Murphy * Brad Falchuk * [[Dante Di Loreto]] * [[Tim Minear]] * [[James Wong (producer)|James Wong]] * [[Jennifer Salt]] * [[Bradley Buecker]] * [[Alexis Martin Woodall]] * [[Crystal Liu]] * Adam Penn * [[John J. Gray]]}} | producer = {{Plainlist| * Alexis Martin Woodall ({{abbr|s.|Seasons}} 1–3) * Patrick McKee * Robert M. Williams Jr. * [[Ned Martel]]}} | cinematography = {{Plainlist | * Christopher Baffa (pilot) * [[Michael Goi]] ({{abbr|s.|Seasons}} 1–5) * Gavin Kelly ({{abbr|s.|Seasons}} 6–9) }} | editor = {{Plainlist| * Bradley Buecker * Doc Crotzer * Adam Penn}} | camera = [[Single camera setup|Single camera]] | company = {{Plainlist| * [[20th Century Fox Television]] * Ryan Murphy Television * Brad Falchuk Teley-Vision }} | distributor = {{Plainlist| * [[20th Television]] (2011-2020) * [[Disney Platform Distribution]] (2020-present) }} | budget = {{Plainlist| * $39+ million ({{abbr|s.|Season}} 5)<ref name=2019report>{{Cite journal|title=2019 Television Report|url=https://www.filmla.com/wp-content/uploads/2019/10/2019_TV_Report_WEB.pdf|publisher=FilmL.A.|page=20|access-date=May 11, 2020|archive-date=July 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200713095935/https://www.filmla.com/wp-content/uploads/2019/10/2019_TV_Report_WEB.pdf|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200713095935/https://www.filmla.com/wp-content/uploads/2019/10/2019_TV_Report_WEB.pdf |date=13 July 2020 }}</ref>{{efn|name=CAbudget|This amount represents the total qualified expenditures for the California Film & Television Tax Credit and excludes other non-qualifying costs.}} * $33+ million ({{abbr|s.|Season}} 6)<ref name=2019report/>{{efn|name=CAbudget}} * $31+ million ({{abbr|s.|Season}} 7)<ref name=2019report/>{{efn|name=CAbudget}} * $37+ million ({{abbr|s.|Season}} 8)<ref name=2019report/>{{efn|name=CAbudget}} * $43+ million ({{abbr|s.|Season}} 9)<ref name=2019report/>{{efn|name=CAbudget}} * $48+ million ({{abbr|s.|Season}} 10)<ref name=2019report/>{{efn|name=CAbudget}}}} | network = [[FX]] | first_aired = {{Start date|2011|10|5}} | last_aired = present | related = ''[[American Horror Stories]]'' <!-- Per [[Talk:American Crime Story#Related / "companion" series to AHS]] do not add American Crime Story. One is fiction, the other non-fiction.-->| website = http://www.fxnetworks.com/shows/american-horror-story }} '''အမေရိကန်ထိတ်လန့်ပုံပြင်''' ({{lang-en|American Horror Story}}) Ryan Murphy နှင့် Brad Falchuk တို့ကတီဗီကွန်ယက် FX အတွက် ဖန်တီးထားသော အမေရိကန်မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ ထိတ်လန့်ဖွယ်ရုပ်မြင်သံကြားဇာတ်လမ်းတွဲ ဖြစ်သည်။ ရာသီတစ်ခုစီသည် ကွဲပြားခြားနားသောဇာတ်ကောင်များနှင့် ဆက်တင်များနှင့် ၎င်း၏ "အစ၊ အလယ်နှင့်အဆုံး" တို့နှင့်အတူ ဇာတ်လမ်းလိုင်းတစ်ခုအပြီးတွင် ကိုယ်ပိုင်သီးသန့်ထည့်သွင်းထားသောအသေးအဖွဲများအဖြစ်ကို ဝန်ဆောင်သည်။ ရာသီတစ်ခုစီ၏အချို့သောအစိတ်အပိုင်းများသည် ဖြစ်ရပ်မှန်များမှ အနည်းငယ် လှုံ့ဆော်ခံရသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.popsugar.com/entertainment/American-Horror-Story-Characters-Based-Real-People-36364636|title=The True Stories Behind 18 American Horror Story Characters|website=Popsugar.com|first=Maggie|last=Pehanick|date=April 24, 2016|access-date=May 8, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sugarscape.com/film-tv/news/a1083195/american-horror-story-based-true-events/|title=DID YOU KNOW THESE AMERICAN HORROR STORY PLOTLINES ARE BASED ON TRUE EVENTS?|website=Sugarscape.com|first=Lucy|last=Wood|date=October 18, 2015|access-date=May 8, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tvguide.com/news/american-horror-story-hotel-real-life-inspirations/|title=The Real-Life Inspirations Behind American Horror Story: Hotel|publisher=[[TV Guide]]|first=Sadie|last=Gennis|date=October 20, 2015|access-date=May 8, 2016|archive-date=November 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201114224713/https://www.tvguide.com/news/american-horror-story-hotel-real-life-inspirations/|url-status=live}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ရုပ်မြင်သံကြား ဇာတ်လမ်းတွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ်ဘာသာ တီဗွီဇာတ်လမ်းတွဲ အစီစဉ်]] 19j6j9jfbz42ykoaub0y982esxwsqjc 0 214103 1056841 947427 2026-10-08T19:09:34Z Dr Lotus Black 31011 1056841 wikitext text/x-wiki {{Infobox spaceflight | name = Pioneer 4 | image = Pioneer-3-4.gif | image_caption = ''Pioneer 4'' space probe | mission_type = [[လကမ္ဘာ]] ဖြတ်ပျံသန်း | operator = [[နာဆာ]] | Harvard_designation = 1959 Nu 1 | COSPAR_ID = 1959-013A | SATCAT = 00113 | mission_duration = 82.5 hours | spacecraft_type = Pioneer | manufacturer = Jet Propulsion Laboratory | dry_mass = | launch_mass = {{convert|6.1|kg}} | power = | launch_date = 3 March 1959, 05:10:56 GMT | launch_rocket = Juno II | launch_site = [[:en:Cape Canaveral Air Force Station|Cape Canaveral]], [[:en:Cape Canaveral Launch Complex 5|LC-5]] | launch_contractor = [[:en:Chrysler|Chrysler Corporation]] | last_contact = 6 March 1959, 15:40:00 GMT | orbit_epoch = 3 March 1959 <ref>{{Cite web|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1959-013A|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|access-date=30 April 2018|archive-date=23 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170223035908/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1959-013A}} {{PD-notice}}</ref> | orbit_reference = [[:en:heliocentric orbit|Heliocentric]] | orbit_periapsis = {{convert|0.98|AU|km mi}} | orbit_apoapsis = {{convert|1.13|AU|km mi}} | orbit_semimajor = {{convert|1.1015|AU|km mi}} | orbit_inclination = 1.5° | orbit_period = 398.0 days | orbit_eccentricity = 0.07109 | apsis = helion |interplanetary = {{Infobox spaceflight/IP |type = flyby |object = [[လကမ္ဘာ]] |distance = {{convert|58,983|km}} |arrival_date = 4 March 1959, 22:25 GMT }} | programme = ''[[ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း]]'' | previous_mission = [[ပိုင်အိုနီးယား ၃]] | next_mission = [[ပိုင်အိုနီးယား ပီ-၁]] }} ''' ပိုင်အိုနီးယား ၄''' သည် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] [[ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း]]၏ လူမပါသော [[အာကာသယာဉ်]]ဖြစ်ပြီး [[လကမ္ဘာ]]အားဖြတ်ပျံသန်းခဲ့သည်။ [[ပိုင်အိုနီးယား ၃]] ကဲ့သို့ သိပ္ပံဆိုင်ရာ စမ်းသပ်ကိရိယာများ သယ်ဆောင်ပြီး လကမ္ဘာ၏မျက်နှာပြင်နှင့် ၅၈၉၈၃ ကီလိုမီတာအတွင်း ဖြတ်သန်းသွားခဲ့သည်။ သို့သော် အာကာသယာဉ်တွင် ပါဝင်သော အလင်းလျှပ်စစ် အာရုံခံကိရိယာသည် အလုပ်လုပ်နိုင်သည့်အကွာအဝေးသို့ မရောက်ရှိခဲ့ပေ။ ပိုင်အိုနီးယား ၄ သည် ၁၉၆၉ ခုနှစ်အရ Heliocentric ပတ်လမ်းအတိုင်းရှိနေခဲ့သည်။<ref>{{cite news|journal=NASA.gov|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1959-013A|title=Pioneer 4|accessdate=16 September 2021|archivedate=23 February 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170223035908/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1959-013A}} {{PD-notice}}</ref> ယင်းသည် ၁၉၅၈ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၆၃ ခုနှစ်အတွင်း အမေရိကန်တို့ လကမ္ဘာသို့ စူးစမ်းလေ့လာရန် ကြိုးပမ်းမှု ၁၂ ကြိမ်ထဲက အောင်မြင်သော မက်ရှင်တစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။ ဆိုဗီယက်တို့၏ [[လူန ၁]] သည် ၁၉၅၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃ ရက်နေ့တွင် လကမ္ဘာအား ဖြတ်၍ပျံသန်းနိုင်ခဲ့မှုကြောင့် အမေရိကန်တို့အနေဖြင့် လကမ္ဘာမက်ရှင်နှင့်ပတ်သက်၍ ဖိအားများစွာရှိလာကာ ယခုကဲ့သို့အောင်မြင်မှုသည် ကြီးမားသည်ဟုဆိုနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ဆိုဗီယက်တို့က မအောင်မြင်သောမက်ရှင်များကို လျှို့ဝှက်ထားတတ်ပြီး အမေရိကန်တို့မှာမူ လူထုကိုချပြရလေသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း}} [[Category:ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း]] [[ကဏ္ဍ:လကမ္ဘာသို့ စေလွှတ်မှုများ]] {{Space-stub}} g4xxe0v9jnrc5ivf5ucni7gvgxnpcym 1056916 1056841 2026-10-09T06:58:58Z Dr Lotus Black 31011 1056916 wikitext text/x-wiki {{Infobox spaceflight | name = Pioneer 4 | image = Pioneer-3-4.gif | image_caption = ''Pioneer 4'' space probe | mission_type = [[လကမ္ဘာ]] ဖြတ်ပျံသန်း | operator = [[နာဆာ]] | Harvard_designation = 1959 Nu 1 | COSPAR_ID = 1959-013A | SATCAT = 00113 | mission_duration = 82.5 hours | spacecraft_type = Pioneer | manufacturer = Jet Propulsion Laboratory | dry_mass = | launch_mass = {{convert|6.1|kg}} | power = | launch_date = 3 March 1959, 05:10:56 GMT | launch_rocket = Juno II | launch_site = [[:en:Cape Canaveral Air Force Station|Cape Canaveral]], [[:en:Cape Canaveral Launch Complex 5|LC-5]] | launch_contractor = [[:en:Chrysler|Chrysler Corporation]] | last_contact = 6 March 1959, 15:40:00 GMT | orbit_epoch = 3 March 1959 <ref>{{Cite web|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1959-013A|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|access-date=30 April 2018|archive-date=23 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170223035908/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1959-013A}} {{PD-notice}}</ref> | orbit_reference = [[:en:heliocentric orbit|Heliocentric]] | orbit_periapsis = {{convert|0.98|AU|km mi}} | orbit_apoapsis = {{convert|1.13|AU|km mi}} | orbit_semimajor = {{convert|1.1015|AU|km mi}} | orbit_inclination = 1.5° | orbit_period = 398.0 days | orbit_eccentricity = 0.07109 | apsis = helion |interplanetary = {{Infobox spaceflight/IP |type = flyby |object = [[လကမ္ဘာ]] |distance = {{convert|58,983|km}} |arrival_date = 4 March 1959, 22:25 GMT }} | programme = ''[[ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း]]'' | previous_mission = [[ပိုင်အိုနီးယား ၃]] | next_mission = [[ပိုင်အိုနီးယား ၅]] }} ''' ပိုင်အိုနီးယား ၄''' သည် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] [[ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း]]၏ လူမပါသော [[အာကာသယာဉ်]]ဖြစ်ပြီး [[လကမ္ဘာ]]အားဖြတ်ပျံသန်းခဲ့သည်။ [[ပိုင်အိုနီးယား ၃]] ကဲ့သို့ သိပ္ပံဆိုင်ရာ စမ်းသပ်ကိရိယာများ သယ်ဆောင်ပြီး လကမ္ဘာ၏မျက်နှာပြင်နှင့် ၅၈၉၈၃ ကီလိုမီတာအတွင်း ဖြတ်သန်းသွားခဲ့သည်။ သို့သော် အာကာသယာဉ်တွင် ပါဝင်သော အလင်းလျှပ်စစ် အာရုံခံကိရိယာသည် အလုပ်လုပ်နိုင်သည့်အကွာအဝေးသို့ မရောက်ရှိခဲ့ပေ။ ပိုင်အိုနီးယား ၄ သည် ၁၉၆၉ ခုနှစ်အရ Heliocentric ပတ်လမ်းအတိုင်းရှိနေခဲ့သည်။<ref>{{cite news|journal=NASA.gov|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1959-013A|title=Pioneer 4|accessdate=16 September 2021|archivedate=23 February 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170223035908/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1959-013A}} {{PD-notice}}</ref> ယင်းသည် ၁၉၅၈ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၆၃ ခုနှစ်အတွင်း အမေရိကန်တို့ လကမ္ဘာသို့ စူးစမ်းလေ့လာရန် ကြိုးပမ်းမှု ၁၂ ကြိမ်ထဲက အောင်မြင်သော မက်ရှင်တစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။ ဆိုဗီယက်တို့၏ [[လူန ၁]] သည် ၁၉၅၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃ ရက်နေ့တွင် လကမ္ဘာအား ဖြတ်၍ပျံသန်းနိုင်ခဲ့မှုကြောင့် အမေရိကန်တို့အနေဖြင့် လကမ္ဘာမက်ရှင်နှင့်ပတ်သက်၍ ဖိအားများစွာရှိလာကာ ယခုကဲ့သို့အောင်မြင်မှုသည် ကြီးမားသည်ဟုဆိုနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ဆိုဗီယက်တို့က မအောင်မြင်သောမက်ရှင်များကို လျှို့ဝှက်ထားတတ်ပြီး အမေရိကန်တို့မှာမူ လူထုကိုချပြရလေသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း}} [[Category:ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း]] [[ကဏ္ဍ:လကမ္ဘာသို့ စေလွှတ်မှုများ]] {{Space-stub}} 0b3uygwz0pkv6jsvxqzlbxbjmp0xswu 0 214107 1056840 809466 2026-10-08T19:08:23Z Dr Lotus Black 31011 1056840 wikitext text/x-wiki {{italic title}} {{Infobox spaceflight | name = ''ပိုင်အိုနီးယား ၁၁'' | image = [[File:An artist's impression of a Pioneer spacecraft on its way to interstellar space.jpg|290px]] | image_caption = An artist's impression of a Pioneer spacecraft on its way to interstellar space. | mission_type = Planetary and heliosphere exploration | operator = [[NASA]] / [[:en:Ames Research Center|ARC]] | website = [https://web.archive.org/web/20041105100336/http://spaceprojects.arc.nasa.gov/Space_Projects/pioneer/PNhome.html Pioneer Project website](archived)<br> [http://www.nasa.gov/mission_pages/pioneer/ NASA Archive page] | COSPAR_ID = 1973-019A | SATCAT = 6421 | mission_duration = 22&nbsp;years, 5&nbsp;months, 25&nbsp;days | spacecraft_type = | manufacturer = [[:en:TRW Inc.|TRW]] | dry_mass = <!-- {{convert| | | |abbr=on}} --> | launch_mass = {{convert|260|kg|lb}} | power = 155&nbsp;watts (at launch) | launch_date = {{start-date|April 5, 1973, 02:11:00|timezone=yes}}&nbsp;UTC | launch_rocket = {{nowrap|[[:en:Atlas-Centaur|Atlas SLV-3D Centaur-D1A]] [[:en:Star 37|Star-37E]]}} | launch_site = [[:en:Cape Canaveral Air Force Station|Cape Canaveral]] [[:en:Spaceport Florida Launch Complex 36|LC-36B]] | launch_contractor = | last_contact = September 30, 1995 | interplanetary = {{Infobox spaceflight/IP |type = flyby |object = [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] |distance = {{convert|43000|km|mi|abbr=off|sp=us}} |arrival_date = December 3, 1974 }} {{Infobox spaceflight/IP |type = flyby |object = [[စနေဂြိုဟ်]] |distance = {{convert|21000|km|mi|abbr=off|sp=us}} |arrival_date = September 1, 1979 }} <!--mission insignia or patch--> | insignia = Pioneer 10 - Pioneer 11 - mission patch - Pioneer patch.png | insignia_caption = <!--image caption--> | insignia_alt = <!--image alt text--> | insignia_size = 120 | programme = ''[[ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း]]'' | previous_mission = [[ပိုင်အိုနီးယား ၁၀]] | next_mission = [[ပိုင်အိုနီးယား ဗီးနပ်စ် လှည့်ပတ်ယာဉ်|ပိုင်အိုနီးယား ၁၂]] }} '''''ပိုင်အိုနီးယား ၁၁''''' သည် [[ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်|ဥက္ကာခါးပတ်]]၊ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]၊ [[စနေဂြိုဟ်]]၊ solar wind နှင့် [[ကော့မစ်ရောင်ခြည်]]များအနားရှိ ပတ်ဝန်းကျင်များကို လေ့လာရန် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၊ [[နာဆာ]]မှ ၁၉၇၃ ခုနှစ် ဧပြီလ ၅ ရက်နေ့တွင် လွှတ်တင်ခဲ့သော အာကာသယာဉ်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်နှင့် စနေဂြိုဟ်အနား ဖြတ်ပျံသန်းခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]ပြင်ပသို့ ထွက်ခွာသွားသော ဒုတိယမြောက် လူလုပ်အရာဝတ္ထုတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အာကာသယာဉ်နှင့် အလွန်ဝေးကွားသောအခြေနေကြောင့် ပိုင်အိုနီးယား ၁၁ နှင့် နောက်ဆုံးအကြိမ် အဆက်အသွယ်ရခဲ့သည်မှာ ၁၉၉၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့ဖြစ်ပြီး နောက်ဆုံး ကောင်းမွန်သော အင်ဂျင်နီယာဆိုင်ရာ ဒေတာအချက်အလက် ရရှိခဲ့သည်မှာ ၁၉၉၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၄ ရက်တွင်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.nasa.gov/centers/ames/missions/archive/pioneer.html |access-date=16 September 2021 |archive-date=15 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110815233221/http://www.nasa.gov/centers/ames/missions/archive/pioneer.html }}</ref><ref name="InDepth">{{cite web|title=Pioneer 11: In Depth|url=https://solarsystem.nasa.gov/missions/pioneer-11/in-depth/|access-date=December 10, 2017}}</ref> ==လက်ရှိအခြေနေ== ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၀ ရက်နေ့အရ ပိုင်အိုနီးယား ၁၁ သည် [[နေ]]ကို တူရုပြု၍ {{Convert|11.241|km/s|kph mph|abbr=on}} နှုန်းဖြင့် နေအဖွဲ့အစည်းအပြင်ဘက်သို့ တစ်နှစ်လျင် ၂.၃၇ AU ထွက်ခွာလျက်ရှိပြီး [[ကမ္ဘာမြေ]]မှ {{Convert|100.84|AU|km mi|abbr=on}} အကွာအဝေးတွင် ရောက်ရှိနေခဲ့သည်။ <ref>{{cite web |url=http://www.theskylive.com/pioneer11-tracker |title=Archived copy |access-date=July 19, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721144043/http://theskylive.com/pioneer11-tracker |archive-date=July 21, 2015 }}</ref> အာကာသယာဉ်သည် လက်ရှိနေရာအနီးတွင် (၂၀၁၇ ခုနှစ်) [[စကူးတန် (ကြယ်စုတန်း)|စကူးတန်]] [[ကြယ်စုတန်း]]သို့ ဦးတည်လျက်ရှိသည်။ နောင်နှစ်ပေါင်း ၉၂၈,၀၀၀ ကြာလျင် TYC 992-192-1 ဟုခေါ်သော ကြယ်အနီးရှိ ၀.၂၅pc အတွင်း ရောက်ရှိပေလိမ့်မည်။<ref name="Future stellar flybys of the Voyager and Pioneer spacecraft">{{cite journal |title=Future stellar flybys of the Voyager and Pioneer spacecraft |journal=Research Notes of the AAS |volume=3 |issue=4 |pages=59 |publisher=RNAAS 3, 59 |date=April 3, 2019 |doi=10.3847/2515-5172/ab158e |last1=Bailer-Jones |first1=Coryn A. L. |last2=Farnocchia |first2=Davide |arxiv=1912.03503 }}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း}} [[Category:ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း]] [[ကဏ္ဍ:ဂျူပီတာဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ]] [[ကဏ္ဍ:စနေဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ]] 7nhvk0vhyvkggyzqip1zrzw4mx7wlgq 0 222885 1056938 1056544 2026-10-09T09:51:20Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1056938 wikitext text/x-wiki {{Infobox television|name=ပိုရိုရို ပင်ဂွင်းငယ်လေး|distributor=|producer=|editor=|location=|cinematography=|camera=|runtime=5 မိနစ် (ရာသီ ၁-၃ နှင့် နိုးကြားမှု)<br>၁၁ မိနစ် (ရာသီ ၄-၇)|company={{unbulleted list|Ocon Animation Studios|[[Iconix Entertainment]]}}|channel=[[EBS1]]|list_episodes=|picture_format=|audio_format=|first_run=|first_aired={{Start date|2003|11|27}}|last_aired={{End date|2021|2|16}}|preceded_by=|followed_by=|related=|executive_producer=|num_episodes=၂၆၀ (နိုးကြားခြင်းအပါအဝင် ၃၁၂)|alt_name=|starring=|genre=[[ကလေး]]တွေ|creator=|developer=|writer=|director=|creative_director=|presenter=|judges=|num_seasons=၇ (နိုးကြားခြင်းအပါအဝင် ၈)|voices=|narrated=|theme_music_composer=|opentheme=|endtheme=|composer=|country=[[ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံ]]|language=ကိုရီးယား|show_name_2=뽀롱뽀롱 뽀로로}}'''''ပိုရိုရို ပင်ဂွင်းငယ်လေး''''' ({{Lang-ko|뽀롱뽀롱 뽀로로|Pporongpporong Ppororo}}) သည် တောင်ကိုရီးယား ကွန်ပြူတာ-ကာတွန်း ရုပ်မြင်သံကြား ဇာတ်လမ်းတွဲ ဖြစ်သည်။ == ပြင်ပလင့်ခ် == * [https://web.archive.org/web/20160730211940/http://www.iconix.co.kr/iconix/eng/index.php Iconix Official Website] * [https://web.archive.org/web/20051207044849/http://www.pororo.net/en/ Pororo the Little Penguin Official Site] * [http://home.ebs.co.kr/pororo/ ''Pororo the Little Penguin'' Official EBS Website] {{in lang|ko}} * [http://www.pororo.nl Pororo in Netherlands] {{in lang|nl}} * [http://www.ocon.co.kr OCON Studios] * {{IMDb title|3968668}} {{Stub}} [[ကဏ္ဍ:တောင်ကိုရီးယား ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ]] etxnoj02wpe72awijhgnwotv55es4sk 0 262625 1056846 848687 2026-10-08T23:31:52Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1056846 wikitext text/x-wiki '''ခန်းနင်းဂျိ''' (建仁寺) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]တွင် တည်ရှိသည့် ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျောင်းတော်သည် ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ဂိုဏ်းခွဲတစ်ခုဖြစ်သည့် ရင်းဇိုင်းဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပင်မကျောင်းတော်လည်း ဖြစ်သည်။ ဤကျောင်းတော်သည် ခယောတိုဂေါ့ဇန်း (Kyoto Gozan) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် "ကျိုတိုမြို့၏ အရေးအပါဆုံး ဇင်ကျောင်းတော်ငါးခု" ထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== [[File:Kenninji01s1920.jpg|thumb|220px|left|''[[Sanmon]]'' (三門, or ''sammon'', main door), ''bōketsurō'' (望闕楼)]] ခန်းနင်းဂျိကို ၁၂၀၂ CE တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ကျိုတိုမြို့တွင် သက်တမ်းအကြာဆုံးသော ဇင်ကျောင်းတော်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ တရုတ်နိုင်ငံ၊ ကျဲ့ကျန်းပြည်နယ်တွင် ရှိသည့် တရုတ်ကျောင်းတော်များကို ပုံတူကူးကာ တည်ဆောက်ထားသည့် ကျောင်းတော်ဖြစ်သည်။<ref name="Wright">{{Cite book |last1=Heine|last2=Wright |first1=Steven|first2=Dale S. |title=Zen Classics: Formative Texts in the History of Zen Buddhism |date=October 6, 2005 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0195175264|location=Oxford, United Kingdom |pages=141–142| url= https://books.google.com/books?id=HAoZ-BELposC&dq=Kennin-ji+was+modeled+after+the+Chinese+Baizhang+Monastery+of+the+%5B%5B+%22Tang%22+Dynasty%5D%5D&pg=PA142}}</ref> ရဟန်းတော် အဲအိဆိုင် (Eisai) သည် ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဂျပန်နိုင်ငံတွင် မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သူသည် ဤကျောင်းတော်၏ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ဤကျောင်းတော်၏ မြေပြင်တွင်ပင် သူ့ကို မြှုပ်နှံခဲ့သည်။ သူသည် ပထမနှစ်များတွင် ဇင်၊ တန်းဒိုင်းနှင့် ရှင်းဂွန်းကျင့်စဉ်များကို ပေါင်းစည်းခဲ့ကာ စစ်မှန်သည့် တစ်ခုတည်းသော ဇင်အဖွဲ့အစည်းကို တစ်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name="Wright"/> ===ခန်းနင်းဂျိ စာသင်ကျောင်းများ=== ပင်မကျောင်းတော် ဖြစ်သည်။ ခန်းနင်းဂျိ၏ ကျောင်းခွဲများသည် ဂျပန်တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ၇၂ ခုရှိပြီး ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် တပည့်တပန်း ၂၅၀၀၀ ခန့်ရှိသည်။<ref>{{cite encyclopedia |title=Kennin-ji Ha |encyclopedia=The Illustrated Encyclopedia of Zen Buddhism |url=https://books.google.com/books?id=smNM4ElP3XgC |year=2002 |last=Baroni |first=Helen J. |publisher=[[Rosen Publishing Group]] |location=New York |page=188 |isbn=0-8239-2240-5 |oclc=42680558}}</ref> ==အဆောက်အဦ== ==အနုပညာလက်ရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category}} * [http://www.kenninji.jp Kennin-ji official web site]; {{in lang|ja}} [http://zen.rinnou.net/head_temples/12kennin.html] {{in lang|en}} * [https://web.archive.org/web/20081217034816/http://www.pref.kyoto.jp/visitkyoto/en/ Kyoto Prefectural Tourism Guide]: [https://web.archive.org/web/20160303234119/http://www.pref.kyoto.jp/visitkyoto/en/theme/sites/shrines/temples/m_kennin/ Kennin-ji] * [http://zen.rinnou.net/index.html Joint Council for Japanese Rinzai and Obaku Zen]: [http://zen.rinnou.net/head_temples/12kennin.html Kennin-ji] * [https://web.archive.org/web/20110220214752/http://www.buddhistravel.com/index.php?kyoto Buddhist Travel]: [http://www.buddhistravel.com/index.php?aid=279 Kennin-ji] * [http://www.buddhistchannel.tv/index.php?id=44,6297,0,0,1,0 The Buddhist Channel, "Kenninji key to Japan's tea culture] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းများ]] 31bs6tctr1s58ignafqnkcmrmqdehdr 0 273458 1056937 1036514 2026-10-09T09:38:02Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1056937 wikitext text/x-wiki '''ပလဝမ် (Palawan)''' ({{langx|es|Isla de '''La Paragua'''}}) သည် [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ]]ရှိ [[ပလဝမ်ပြည်နယ်]] (Palawan Province) ၏ အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်ပြီး ဧရိယာအားဖြင့် နိုင်ငံ၏ ပဉ္စမအကြီးဆုံးကျွန်းနှင့် လူဦးရေအားဖြင့် ဒသမမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၁,၀၂၃,၈၄၉ ဦး ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အနောက်မြောက်ကမ်းရိုးတန်းသည် [[တောင်တရုတ်ပင်လယ်]]ရှိ ပလဝမ်ရေလမ်းကြား (Palawan Passage) တစ်လျှောက်တွင်ရှိပြီး၊ အရှေ့တောင်ကမ်းရိုးတန်းသည် [[ဆူလူပင်လယ်]]၏ မြောက်ဘက်နယ်နိမိတ်၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>C.Michael Hogan. 2011. [http://www.eoearth.org/article/Sulu_Sea?topic=49523 ''Sulu Sea'']</ref> ကျွန်း၏ နေရာအများစုသည် ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းများကို ထိန်းသိမ်းထားပြီး အချို့က ၎င်းအား ဖွံ့ဖြိုးမှုနည်းပါးသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ကြွယ်ဝသော တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ၊ တောင်တန်းများနှင့် ဖြူလွသော ကမ်းခြေအချို့သည် ခရီးသွားများနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးအခွင့်အလမ်းရှာဖွေနေသော နိုင်ငံတကာကုမ္ပဏီများကို ဆွဲဆောင်လျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2013/05/the-grim-reality-behind-the-philippines-economic-growth/275597/|title=The Grim Reality Behind the Philippines' Economic Growth|last=Keenan|first=Jillian|work=The Atlantic|access-date=2017-02-27|language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |date=13 July 2015 |title=Palawan, the Philippines: The Most Beautiful Island in the World |url=http://www.cntraveler.com/galleries/2015-07-13/visiting-the-most-beautiful-island-in-the-world-palawan-philippines}}, Conde Nast Traveller. 16 January 2016. Retrieved 16 September 2016</ref><ref name="NG2008">{{cite web |url=https://www.nationalgeographic.com/traveler/features/islandsrated0711/islands_asia.html#27 |title=Destinations Rated: Islands |publisher=The [[National Geographic]] |year=2008}}</ref> ပလဝမ်ပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ် ၂၃ ခုအနက် [[မြို့]]တစ်မြို့နှင့် [[မြို့နယ်]] ၁၂ ခုသည် ဤ[[ကျွန်း]]ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ ပြစ်ဒဏ်ကျင့်သုံးရေးဗျူရို (Bureau of Corrections) ၏ လည်ပတ်ရေးယူနစ် ခုနစ်ခုအနက် တစ်ခုဖြစ်သော အိုင်ဝါဟစ်အကျဉ်းထောင်နှင့် ရဲဘက်လယ်ယာ (Iwahig Prison and Penal Farm) သည် ဤကျွန်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ == ပထဝီဝင် == ကျွန်းတစ်ခုလုံးသည် တောင်တန်းများဖြစ်ပြီး အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်မှာ မန်တာလင်္ဂဂျန်တောင် (Mount Mantalingajan) ၌ {{Convert|2086|m|sp=us}} ရှိသည်။ အခြားထင်ရှားသော တောင်ထိပ်များမှာ ဘာတာဇာရှိ ဂန်တွန်တောင် (Mount Gantung) ({{Convert|1788|m|sp=us}}) နှင့် နာရာရှိ ဗစ်တိုးရီးယားတောင်ထိပ် (Victoria Peak) ({{Convert|1726|m|sp=us}}) တို့ဖြစ်သည်။<ref name=physical/> ကျွန်းပတ်လည်ရှိ အခြားကျွန်းများတွင် အရှေ့ဖျားရှိ ကာဂါယန်ဆီလို (Cagayancillo)၊ အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ ဒူမာရန်ကျွန်း (Dumaran Island) နှင့် ကူယိုကျွန်းစုများ (Cuyo Archipelago)၊ မြောက်အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ လင်နာပကန် (Linapacan) နှင့် ဘူဆွမ်ဂါကျွန်း (Busuanga Island)၊ အနောက်ဖျားရှိ ကလယအန်မြို့နယ် (Kalayaan Municipality) နှင့် ကျွန်း၏အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းအောက်ရှိ ဘာလာဘတ်မြို့နယ် (Balabac Municipality) တို့ပါဝင်သည်။ === ဘူမိဗေဒ === ပလဝမ်၏ [[ဘူမိဗေဒ]]သည် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ အခြားဒေသများနှင့် မတူညီပါ။ အရှေ့မြောက်ပလဝမ်၏ မြေမျက်နှာသည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ အရှေ့တောင်ဘက်ရှိ တိုက်ချပ်လွှာ (continental crust) မှ ဆင်းသက်လာပြီး၊ ၎င်းသည် ယူရေးရှန်းပြား (Eurasian Plate) ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် တရုတ်[[ပင်လယ်]]တောင်ပိုင်း၏ ဖြန့်ကျက်မှုနှင့်အတူ တောင်ဘက်သို့ ရွေ့လျားလာသော တိုက်ငယ် (microcontinent) ၏ ဖော်ထုတ်ပြသထားသော အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ပြီး၊ တရုတ်ပင်လယ်တောင်ပိုင်းရှိ ရီးဒ်ကမ်းပါး (Reed Bank) နှင့် အန္တရာယ်မြေ (Dangerous Ground) ဧရိယာတွင် ရေတိမ်ပိုင်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ|ဖိလစ်ပိုင်]]နိုင်ငံရှိ ရှေးအကျဆုံးကျောက်များကို အရှေ့မြောက်ပလဝမ်တွင် တွေ့ရှိရပြီး (ပါမီယံ-ကာဗိုနီဖရာစ်ခေတ်)၊ အနောက်တောင်ပလဝမ်တွင် အဓိကအားဖြင့် အိုဖီယိုလိုက်တစ် (ophiolitic) ပစ္စည်းများ ([[သမုဒ္ဒရာ]]မျက်နှာပြင်နှင့် မန်တယ်မှ တက်လာသော [[ကျောက်]]များ) ကို ဖော်ထုတ်ပြသထားသည်။ ဤ ၃၄ မီလီယံနှစ်သက်တမ်းရှိ (နောက်ဆုံး အီအိုဆင်း-အစောဆုံး အိုလီဂိုဆင်း) အိုဖီယိုလိုက်သည် ကုန်းမြေမျက်နှာပြင်နှင့် ရှေးဦး[[မြေဖြူယုဂ်|ကရီတေးရှပ်]]အိုဖီယိုလိုက်နှင့် [[အနည်ကျကျောက်]]များပေါ်တွင် တွန်းအားပေးခံရပုံရသည်။<ref>{{Cite journal|last1=Keenan|first1=Timothy E.|last2=Encarnación|first2=John|last3=Buchwaldt|first3=Robert|last4=Fernandez|first4=Dan|last5=Mattinson|first5=James|last6=Rasoazanamparany|first6=Christine|last7=Luetkemeyer|first7=P. Benjamin|date=2016-11-07|title=Rapid conversion of an oceanic spreading center to a subduction zone inferred from high-precision geochronology|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|pages=E7359–E7366|doi=10.1073/pnas.1609999113|issn=0027-8424|pmid=27821756|volume=113|issue=47|pmc=5127376|bibcode=2016PNAS..113E7359K|doi-access=free}}</ref> အနောက်တောင်မှ "သမုဒ္ဒရာ" အိုဖီယိုလိုက်မှ အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ "ကုန်းမြေ" ပုံစံကျောက်များသို့ အကူးအပြောင်းသည် ပလဝမ်အလယ်ပိုင်းရှိ အုလူဂမ်ပင်လယ်အော် (Ulugan Bay) နှင့် ဆဘန်ဒေသတွင် ဖြစ်ပေါ်ပြီး၊ တောင်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင် ပလဝမ်အိုဖီယိုလိုက်သည် ကုန်းမြေမှဆင်းသက်လာသော ကလပ်စတစ်ကျောက်များပေါ်တွင် တွန်းအားပေးခံရသည့် ဆဘန်တွန်းမြေ (Sabang thrust) ကို ဖော်ပြသည်။<ref>Encarnación, J.P., Essene, E.J., Mukasa, S.B., Hall, C. (1995) High pressure and temperature subophiolitic kyanite garnet amphibolites generated during initiation of mid-Tertiary subduction, Palawan, Philippines: Journal of Petrology, 36, 1481-1503.</ref> ပလဝမ်ချိုင့် (Palawan Trough) သည် တရုတ်ပင်လယ်တောင်ပိုင်းရှိ ပလဝမ်ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းအနီးရှိ ရေနက်ပိုင်းဧရိယာဖြစ်သည်။<ref>C.Michael Hogan (2011) [http://www.eoearth.org/article/South_China_Sea?topic=49523 ''South China Sea'' Topic ed. P.Saundry. Ed.-in-chief C.J.Cleveland. Encyclopedia of Earth. National Council for Science and the Environment. Washington DC]</ref> ပလဝမ်ရေလမ်းကြားသည် အိုဖီယိုလိုက်တွန်းအားပေးမြေလွှာ၏ အလေးချိန်ကြောင့် ကုန်းမြေမျက်နှာပြင် အောက်သို့ကွေးသွားခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ယူဆရသည်။ မာလမ်ပါယာဆောင်း (Malampaya Sound) ဧရိယာနှင့် အယ်နီဒိုဒေသ (El Nido) အထိ မြောက်ဘက်သို့ဆက်လျှင် ရှေးဦးခေတ် (ထရိုင်အာဆစ်-ဂျူရာဆစ်) ရေနက်ပိုင်းရှိ ချတ်ကျောက် (chert) နှင့် [[ထုံးကျောက်]]များကို တွေ့ရှိရသည်။ ထုံးကျောက်များသည် ရင်သပ်ရှုမောဖွယ်ရာ ကတ်စ်ဒေသ (karst terrain) ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဤယူနစ်များသည် မြောက်ပလဝမ်ဘလော့ (North Palawan Block) ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်သော်လည်း ၎င်းတို့သည် ကုန်းမြေမျက်နှာပြင်နှင့် နီးကပ်သော ရေနက်ပိုင်းကျောက်များ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်တရုတ်တွင် အန်ဒီယန်ပုံစံ ဆပ်ဒါက်ရှင်ဇုန် (subduction zone) ရှိခဲ့စဉ် မီဆိုဇိုးအိုက်ခေတ်တွင် တရုတ်ကုန်းမြေမျက်နှာပြင်သို့ စုစည်းခံရသည်။ ပလဝမ်အလယ်ပိုင်း (ကလီယိုပါထရာ၏ဆူးချွန် (Cleopatra's Needle)) နှင့် မြောက်ပလဝမ် (ကပိုးအာတောင် (Mount Capoas)) ဧရိယာတွင် ရှေးဦးဂရန်းနစ်ကျောက်တုံးများ (စစ်မှန်သောဂရန်းနစ်မှ ဂရန်နိုဒိုရိုက်အထိ) ကို ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်နေသည်။ ကပိုးအားကျောက်တုံးသည် မိုင်အိုဆင်းခေတ် (၁၃-၁၅ မီလီယံနှစ်သက်တမ်း၊ ဇါကွန်နှင့် မိုနာဇိုက် U-Pb နှစ်သက်တမ်းတိုင်းတာမှုအရ) ဖြစ်သည်။<ref>Encarnación, J.P., and Mukasa, S.B. (1997). Age and geochemistry of an 'anorogenic' crustal melt and implications for the origin of I-type granites. ''[[Lithos (journal)|Lithos]]'', 42(1-2), 1-13.</ref> တေ့တေ့ဧရိယာ (Taytay) တွင် ရှေးဦးဘေ့ဆော့လ်တစ် (basaltic) ဆင်ဒါကုန်း (cinder cone) သည် ရှေးဦးမက်ဂမတစ်လှုပ်ရှားမှု၏ နောက်ထပ်ထင်ရှားမှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဂရန်းနစ်မက်ဂမတစ်နှင့် ဘေ့ဆော့လ်တစ်မက်ဂမတစ်တို့သည် တရုတ်ပင်လယ်တောင်ပိုင်းပျံ့နှံ့မှုအပြီး မက်ဂမတစ်လှုပ်ရှားမှု၏ ထင်ရှားသော ဖော်ပြချက်များဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် တရုတ်ပင်လယ်တောင်ပိုင်းပတ်လည်ရှိ နေရာများစွာကို ထိခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal|author1=Barr, S.M. |author2=MacDonald, A.S.|date=1981|title=Geochemistry and geochronology of late Cenozoic basalts of southeast Asia|journal=Geol. Soc. Am. Bull.}}</ref> တိပ်တော့နစ်အားဖြင့်၊ ပလဝမ်နှင့် ကာလမီယံကျွန်းများ (Calamian Islands) သည် ဆွန်ဒါပြား (Sunda Plate) ၏ အရှေ့မြောက်ဘက်ထပ်ဆင့်အဖြစ် ယူဆပြီး၊ မင်ဒိုရိုတွင် ဖိလစ်ပိုင်မိုဘိုင်းဘဲလ် (Philippine Mobile Belt) နှင့် တိုက်မိလျက်ရှိသည်။ == သစ်ပင်နှင့်တိရစ္ဆာန် == [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ]]၏ အများစုနှင့်မတူဘဲ၊ ပလဝမ်သည် [[ဇီဝဘူမိဗေဒ]]အရ (biogeographically) ဆွန်ဒါလန်း (Sundaland) ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်ပြီး၊ [[ဘော်နီယိုကျွန်း|ဘော်နီယို]]နှင့် (Borneo) ဆက်စပ်သော [[သစ်ပင်]]နှင့် [[တိရစ္ဆာန်]]များရှိသည်။<ref>{{citation |url=http://www.saturnia.de/Research/Sundaland.html |title=What is Sundaland? |access-date=11 June 2010 |archive-date=7 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260207110109/http://www.saturnia.de/Research/Sundaland.html |url-status=dead}}</ref><ref name="Piper_al2008">{{cite journal |last1=Piper |first1=P. J. |last2=Ochoa |first2=J. |last3=Lewis |first3=H. |last4=Paz |first4=V. |last5=Ronquillo |first5=W. P. |title=The first evidence for the past presence of the tiger ''Panthera tigris'' (L.) on the island of Palawan, Philippines: extinction in an island population |journal=Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology |year=2008 |volume=264 |issue=1–2 |pages=123–127 |doi=10.1016/j.palaeo.2008.04.003|bibcode=2008PPP...264..123P }}</ref> === သမိုင်းမတင်မီ === အိုင်လီကျောက်ဂူ (Ille Cave) အတွင်း နယူးအိုင်ဘာဂျေးရွာအနီးတွင် [[ကျား]] ၏ ဆက်စပ်ခြေရိုးနှစ်ခုနှင့် နောက်ထပ်ခြေရိုးအစတစ်ခုကို အခြားတိရစ္ဆာန်ရိုးများနှင့် ကျောက်လက်နက်များနှင့်အတူ တွေ့ရှိခဲ့သည်။ အခြားတိရစ္ဆာန်ရုပ်ကြွင်းများသည် ဖိလစ်ပိုင်ဆံရှည်မျောက် (Philippine long-tailed macaque)၊ [[သမင်]]၊ ပလဝမ်မုတ်ဆိတ်ဝက် (Palawan bearded pig)၊ သေးငယ်သော [[နို့တိုက်သတ္တဝါ]]များ၊ [[အိမ်မြှောင်]]များ၊ [[မြွေ]]များနှင့် [[လိပ်]]များနှင့် သက်ဆိုင်သည်။ ကျောက်လက်နက်များမှ၊ အရိုးများပေါ်ရှိ ဖြတ်ရာများနှင့် မီးအသုံးပြုမှု အထောက်အထားများအပြင်၊ ရှေးဦးလူသားများသည် [[အရိုး]]များကို စုဆောင်းထားပုံရသည်။<ref name="Piper_al2008"/> ထို့အပြင်၊ ခန့်မှန်းခြေ ၁၂,၀၀၀ မှ ၉,၀၀၀ နှစ်ခန့်သက်တမ်းရှိ ကျားရုပ်ကြွင်းများသည် [[ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်နှောင်း]]မှ အခြားရုပ်ကြွင်းများနှင့် ကွဲပြားပြီး၊ ကျားရုပ်ကြွင်းများသည် ရာသီဥတုဒဏ်ကြောင့် ကျောက်မျက်နှာပြင်၏ အလျားလိုက်အက်ကွဲမှုကို ပြသသည်၊ အသားစစစ်ဆေးရာ၊ ၎င်းသည် သေဆုံးပြီးနောက် အလင်းနှင့်လေထုနှင့် ထိတွေ့ခဲ့ရကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ကျားအစိတ်အပိုင်းများကို [[တောင်အာရှ]]နှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]တွင် အဆောင်လက်ဖွဲ့အဖြစ် အသုံးများခဲ့သည်၊ ထို့ကြောင့် ကျားအစိတ်အပိုင်းများကို အခြားနေရာမှ တင်သွင်းခဲ့ပြီး၊ ၁၀ မှ ၁၂ ရာစုတွင် ဘူတူအန် (Butuan)၊ မင်ဒါနာအို (Mindanao) ရှိ အမ်ဘန်ဂန်နေရာများတွင် တွေ့ရှိခဲ့သော ကျားသွားများကဲ့သို့ ဖြစ်နိုင်သည်။ သို့သော်လည်း၊ ဘော်နီယိုနှင့် ပလဝမ်တို့၏ နီးကပ်မှုသည် ကျားသည် အစောပိုင်း ဟိုလိုဆင်းခေတ်မတိုင်မီ ဘော်နီယိုမှ ပလဝမ်သို့ ကိုလိုနီပြုလုပ်ခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။<ref name="VanDerGeer_al 02-2011">{{cite book |last1=Van der Geer |first1=A. |last2=Lyras |first2=G. |last3=De Vos |first3=J. |last4=Dermitzakis |first4=M. |title=Evolution of Island Mammals: Adaptation and Extinction of Placental Mammals on Islands |publisher=[[Wiley (publisher)|John Wiley & Sons]] |chapter=15 (The Philippines); 26 (Carnivores) |pages=220–347 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=JmSsNuwMAxgC&pg=PT219 |date=2011|isbn=9781444391282 }}</ref><ref name="Monks 03-2017">{{cite book |editor-last=Monks |editor-first=G. |title=Climate Change and Human Responses: A Zooarchaeological Perspective |publisher=[[Springer Publishing|Springer]] |chapter=Tiger |last1=Ochoa |first1=J. |last2=Piper |first2=P. J. |pages=79–80 |isbn=978-9-4024-1106-5 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=e-hyDgAAQBAJ&pg=PA80 |date=2017}}</ref> ဗွန်ဒန်ဒရီးရှ်ခ်ျ၏ လက်ရာကို အသုံးပြု၍<ref name="Driesch1976">{{cite journal |last=Von den Driesch |first=A. |year=1976 |title=A Guide to the Measurement of Animal Bones from Archaeological Sites |journal=[[Peabody Museum of Archaeology and Ethnology]] |publisher=[[Harvard University]] |location=[[Cambridge, Massachusetts]] |url=https://www.scribd.com/doc/175736031/A-guide-to-measurement-of-animal-bones-from-archaeological-sites-VON-DEN-DRIESCH-A-pdf}}</ref> သွားများမှလွဲ၍ ရွေးချယ်ထားသော အဆစ်အမြစ်ဆိုင်ရာ ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းများ၏ ဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ အင်္ဂါရပ်များကို တိုင်းတာခဲ့ပြီး၊ ဆက်စပ်မှုရှိသော မျိုးစိတ်များအကြား ခွဲခြားရန်နှင့် အချိန်ကာလအလိုက် ပုံစံပြောင်းလဲမှုများကို လေ့လာရန်ဖြစ်သည်၊ သို့သော် [[ဝက်]]နှင့် [[သမင်]]အတွက်မဟုတ်ပါ။ ၎င်းတို့အတွက် အိုင်လီကျောက်ဂူမှ သမင်သွားများနှင့် [[ဦးခေါင်းခွံ]] (cranial) နှင့် မေးရိုး (mandibular) အစိတ်အပိုင်းများကို ဖိလစ်ပိုင်သမင်ညို (Philippine brown deer) (''Cervus mariannus'')၊ ကာလမီယံသမင်ဝက် (Calamian hog deer) (''Axis calamianensis'')၊ နှင့် ဗီဆယ်ယန်သမင်ပြောက် (Visayan spotted deer) (''Cervus alfredi'') တို့၏ နမူနာများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ရုပ်ကြွင်းများမှ သမင်မျိုးစိတ်နှစ်ခုကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်- ''အက်ဆစ် (Axis)'' နှင့် ''ဆာဗပ်စ် (Cervus)''။<ref name="Piper_al2011">{{cite journal |last1=Piper |first1=Philip J. |last2=Ochoa |first2=Janine |last3=Robles |first3=Emil C. |last4=Lewis |first4=Helen |last5=Paz |first5=Victor |title=Palaeozoology of Palawan Island, Philippines |journal=Quaternary International |publisher=[[Elsevier]] |volume=233 |issue=2 |pages=142–158 |doi=10.1016/j.quaint.2010.07.009 |date=2011-03-15 |bibcode=2011QuInt.233..142P }}</ref> ဝက်ရုပ်ကြွင်းများကို ယူရေးရှန်းတောဝက် (Eurasian wild boar) (''Sus scrofa'') နှင့် ပလဝမ်မုတ်ဆိတ်ဝက် (Palawan bearded pig) (''Sus ahoenobarbus'') တို့နှင့် နှိုင်းယှဉ်ခဲ့သည်။ ယူရေးရှန်းတောဝက်သည် နောက်ဆုံးဟိုလိုဆင်းခေတ်အတွင်း အရှေ့တောင်အာရှပြည်မကြီးမှ ကျွန်းများသို့ အိမ်မွေးဝက်အဖြစ် တင်သွင်းခဲ့သည်ကို သိရှိရသည်။<ref name="Larson_al2005">{{cite journal |last1=Larson |first1=G. |last2=Dobney |first2=K. |last3=Albarella |first3=U. |last4=Fang |first4=M. |last5=Matisso-Smith |first5=E. |last6=Robins |first6=J. |last7=Lowden |first7=S. |last8=Finlayson |first8=H. |last9=Brand |first9=T. |last10=Willersley |first10=E. |last11=Rowley-Conwy |first11=P. |last12=Andersson |first12=L. |last13=Cooper |first13=A. |year=2005 |title=Worldwide Phylogeography of wild boar reveals multiple centers of pig domestication |url=https://archive.org/details/sim_science_2005-03-11_307_5715/page/1618 |journal=Science |volume=307 |issue=5715 |pages=1618–1621 |doi=10.1126/science.1106927 |pmid=15761152|bibcode=2005Sci...307.1618L |s2cid=39923483 }}</ref><ref name="Larson_al2007">{{cite journal |last1=Larson |first1=G. |last2=Cucchi |first2=T. |last3=Fujita |first3=M. |last4=Matisoo-Smith |first4=E. |last5=Robins |first5=J. |last6=Anderson |first6=A. |last7=Rolett |first7=B. |last8=Spriggs |first8=M. |last9=Dolman |first9=G. |last10=Kim |first10=T.-H. |last11=Thi |first11=N. |last12=Thuy |first12=D. |last13=Randi |first13=E. |last14=Doehrty |first14=M. |last15=Due |first15=R. A. |last16=Bolt |first16=R. |last17=Griffin |first17=B. |last18=Morwood |first18=M. |last19=Piper |first19=P. |last20=Bergh |first20=G.v.d. |last21=Dobney |first21=K. |year=2007 |title=Phylogeny and ancient DNA of Sus provides insight into Neolithic expansion in Island Southeast Asia and Oceania |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2007-03-20_104_12/page/4834 |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]] |volume=104 |issue=12 |pages=4834–4839 |doi=10.1073/pnas.0607753104 |pmid=17360400|pmc=1829225 |bibcode=2007PNAS..104.4834L |doi-access=free }}</ref><ref name="Dobney_al2008">{{cite journal |last1=Dobney |first1=K. |last2=Cucchi |first2=T. |last3=Larson |first3=G. |year=2008 |title=The pigs of Island Southeast Asia and the Pacific: new evidence for taxonomic status and human-mediated dispersal |journal= Asian Perspectives|volume=47 |issue=1 |pages=59–74 |doi=10.1353/asi.2008.0009|jstor=42928732 |s2cid=55390219 |url=http://dro.dur.ac.uk/5759/1/5759.pdf }}</ref><ref name="Cucchi_al2009">{{cite journal |last1=Cucchi |first1=T. |last2=Fujita |first2=M. |last3=Dobney |first3=K. |year=2009 |title=New insights into pig taxonomy, domestication and human dispersal in Island Southeast Asia: molar shape analysis of Sus remains from Niah Caves, Sarawak |journal=International Journal of Osteoarchaeology |volume=19 |issue=4 |pages=508–530 |url=https://www.researchgate.net/publication/229076577 |doi=10.1002/oa.974|doi-access=free }}</ref><ref name="Piper_al2009">{{cite journal |last1=Piper |first1=P. J. |last2=Hung |first2=H.-C. |last3=Campos |first3=F. Z. |last4=Bellwood |first4=P. |last5=Santiago |first5=R. |year=2009 |title=A 4,000 year old introduction of domestic pigs into the Philippine archipelago: implications for understanding routes of human migration into through Island Southeast Asia and Wallacea |journal=[[Antiquity (journal)|Antiquity]] |volume=83 |pages=687–695 |url=https://www.researchgate.net/publication/286076789 |doi=10.1017/S0003598X00098914|s2cid=161296257 }}</ref> အိုင်လီကျောက်ဂူတွင် နောက်ဆုံးပိုင်းပိလီယိုသီးနစ်နှင့် အစောပိုင်းဟိုလိုဆင်းခေတ်မှ သမင်အရိုးများသည် ပုံမှန်ဖြစ်ပြီး၊ နောက်ဆုံးဟိုလိုဆင်းခေတ်တွင် တဖြည်းဖြည်းနည်းပါးလာပြီး ပျောက်ကွယ်သွားသည်။ တစ်ခုမှာ ‘ကြီးမား’ နှင့် တစ်ခုမှာ ‘သေးငယ်’ မျိုးစိတ်များဖြစ်ပြီး၊ အဆစ်အမြစ်အစိတ်အပိုင်းများနှင့် သွားများတွင် သိသာထင်ရှားသော အရွယ်အစားပြောင်းလဲမှုဖြင့် အလွယ်တကူ ခွဲခြားနိုင်သည်။<ref name="Piper_al2011"/> ရုပ်ကြွင်းသွားတစ်ခုချင်းနှင့် မေးရိုးသွားတန်းများ၏ မီဆီယယ်-ဒစ်စတယ် (mesial-distal) နှင့် လင်ဂွါလာဘီယယ် (labio-lingual) တိုင်းတာမှုများကို ဖိလစ်ပိုင်နှင့် အခြားအရှေ့တောင်အာရှကျွန်းများရှိ ရှင်သန်နေသော သမင်မျိုးစိတ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ရာတွင်၊ ကာလမီယံသမင်ဝက် (Calamian hog deer) သည် သေးငယ်သောမျိုးစိတ်အတွက် ဖြစ်နိုင်ချေအရှိဆုံးဖြစ်သည်။ သမင်ဝက်သည် ကူလီယံ နှင့် ဘူဆွမ်ဂါ ကျွန်းများပေါ်ရှိ သစ်တောနယ်နှင့် ပွင့်လင်းမြက်ခင်းနေရာများတွင် ရှိသော်လည်း၊ ယခုအခါ ပလဝမ်တွင် မရှိတော့ပါ။ ပလီယိုသီးနစ်ခေတ်အတွင်း ၎င်းတို့သည် ဂရိတ်တာပလဝမ်မြေမျက်နှာပြင်၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="Heaney_al1998">{{cite journal |last1=Heaney |first1=L. |last2=Balete |first2=D. |last3=Dolar |first3=M. L. |last4=Alcala |first4=A. |last5=Dans |first5=A. |last6=Gonzales |first6=P. |last7=Inlge |first7=N. |last8=Lepiten |first8=M. |last9=Oliver |first9=W. |last10=Ong |first10=P. |last11=Rickart |first11=E. |last12=Tabaranza |first12=B. |last13=Utzurrum |first13=R. |year=1998 |title=A synopsis of the mammalian fauna of the Philippine Islands |journal=Fieldiana Zoology |number=88 |url=https://www.researchgate.net/publication/236597718}}</ref> ပလဝမ်ရုပ်ကြွင်းများတွင်တွေ့ရသော ‘ကြီးမား’ သမင်မျိုးစိတ်အတွက်၊ လူဇွန်မှ ဖိလစ်ပိုင်သမင်ညိုသည် သွားဇီဝတိုင်းတာမှုနှိုင်းယှဉ်မှုများအရ ၎င်းနှင့် အနီးကပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ဆာဗပ်စ် (Cervus) သို့မဟုတ် ရုဆာ (Rusa) မျိုးစုများရှိ ရှင်သန်နေသော မျိုးစိတ်များနှင့် ဆင်တူသည်၊ အထူးသဖြင့် ဖိလစ်ပိုင်သမင်ညို (''C. mariannus'') နှင့် ဗီဆယ်ယန်သမင်ပြောက် (''C. alfredi'') တို့ဖြစ်သည်။ သါရ်ပိုင်သမင်ညိုသည် ၎င်း၏ ပထဝီဧရိယာအတွင်း သိသာထင်ရှားသည်။ == သမိုင်း == [[၂၀၁၃]] ခုနှစ် [[ဧပြီလ]]တွင်၊ တရားမဝင်သိမ်းဆည်းထားသော [[တိရစ္ဆာန်]]များတင်ဆောင်ထားသော ငါးဖမ်းသင်္ဘောတစ်စင်းသည် ပလဝမ်ကျွန်းအနီးရှိ [[သန္တာ]]ကျွန်းတစ်ခုပေါ်တွင် သောင်တင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=https://www.newshub.co.nz/environmentsci/poachers-boat-hits-coral-reef-2013041712|archive-url=https://web.archive.org/web/20160324165029/http://www.newshub.co.nz/environmentsci/poachers-boat-hits-coral-reef-2013041712|url-status=dead|archive-date=March 24, 2016|work=Newshub NZ|title=Poachers' boat hits coral reef|date=April 17, 2013|accessdate=16 August 2025|archivedate=10 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220110203536/https://www.newshub.co.nz/environmentsci/poachers-boat-hits-coral-reef-2013041712}}</ref> [[၂၀၁၄]] ခုနှစ် [[မေလ]]တွင်၊ ဖိလစ်ပိုင်တပ်မတော်၏ ဦးစီးအရာရှိချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အမ်မန်နယူရယ် ဘော်တစ်စတာ (Emmanuel T. Bautista) က ကမာပင်လယ်အော် (Oyster Bay) ကို အမေရိကန်ရေတပ်၏ ထောက်ပံ့မှုဖြင့် ရေတပ်အခြေစိုက်စခန်းအဖြစ် ဖွံ့ဖြိုးလာနိုင်သည်ဟု မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=http://www.businessinsider.com/r-philippines-may-offer-us-naval-base-on-western-palawan-island-2014-15 |title=Philippines Offer US A Nearby Naval Base Amid Chinese Moves |last1=Mogato |first1=Manuel |date=15 May 2014 |website=www.businessinsider.com |publisher=Reuters |access-date=15 May 2014}}</ref> == ယဉ်ကျေးမှု == === ဘာသာစကား === ပလဝမ်နေထိုင်သူများ၏ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် [[တဂ္ဂလော့ဘာသာစကား|တဂါလော့စကား]]ကို ပြောဆိုကြသည်။ ကျွန်းပေါ်ရှိ ဌာနေဘာသာစကားများမှာ ကူယိုနွန် (Cuyonon) (၂၆.၂၇%) နှင့် ပလဝါနို (Palawano) (၄.၀%) တို့ဖြစ်သည်။ ကီနာရေး-အာ (Kinaray-a) ဘာသာစကားသည်လည်း ပလဝမ်တွင် ရှိပြီး နေထိုင်သူများ၏ ၁၉ ရာခိုင်နှုန်းက ပြောဆိုကြသည်။ ပလဝမ်၏ တောင်ပိုင်းသည် ဆူလူ စူလ်တန်နိတ် (Sultanate of Sulu) ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်ခဲ့စဉ်က တောင်ဆူဘာသာစကား (Tausug) သည် မွတ်စလင်ဘာသာဝင်များဖြစ်သော မိုလဘော့ဂ် (Molbog)၊ မွတ်စလင်ပလဝါအန် (Muslim Palaw'an)၊ တောင်ဆူလူမျိုး (Tausug people) နှင့် နယ်လှည့် ဆာမာ-ဘာဂျောင်လူမျိုး (Sama-Bajau) တို့၏ ဘုံဘာသာစကား (lingua franca) ဖြစ်ခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ဒေသခံမွတ်စလင်များနှင့် ကုန်သွယ်ရေးသူများစွာသည် ဆာဘားမလေးစကား (Sabah Malay) ကို ပြောဆိုနိုင်ကြသည်။ ၁၉ ရာစုတွင် တောင်ဆူစကားသည် ကူယိုနွန်စကား (Cuyonon) ဖြင့် အစားထိုးခံခဲ့ရပြီး၊ ၎င်းသည် အာဂူတေနွန် (Agutaynon)၊ ကာဂါယာနန် (Cagayanen)၊ တဂဘန်ဝါ (Tagbanwa)၊ ပလဝါအန် (Palawan) အပါအဝင် ပလဝမ်၏ ဌာနေလူမျိုးများစွာ၏ ဘုံဘာသာစကားဖြစ်လာခဲ့သည်။ တောင်ပိုင်းတဂါလော့ (Southern Tagalog)၊ အိုင်လိုကိုးစ်ဒေသ (Ilocos Region)၊ ဗဟိုလူဇွန် (Central Luzon)၊ နှင့် ပနေ (Panay) မှ လူမျိုးစုများ၏ အုပ်စုဖွဲ့ပြီး ပလဝမ်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာမှုသည် ၎င်းတို့၏ ဘာသာစကားများကို ယူဆောင်လာခဲ့ပြီး၊ [[၁၉၉၀]] နှင့် [[၂၀၀၀]] ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် တဂါလော့စကား ကျယ်ပြန့်လာခဲ့ပြီး ကူယိုနွန်စကားပြောသူများ၏ ဦးရေသည် သိသာစွာ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Lowland Cultural Group of the Tagalogs |url=https://ncca.gov.ph/about-ncca-3/subcommissions/subcommission-on-cultural-communities-and-traditional-arts-sccta/northern-cultural-communities/lowland-cultural-group-of-the-tagalogs/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926153333/https://ncca.gov.ph/about-ncca-3/subcommissions/subcommission-on-cultural-communities-and-traditional-arts-sccta/northern-cultural-communities/lowland-cultural-group-of-the-tagalogs/ |archive-date=September 26, 2022 |access-date=October 4, 2020}}</ref> ပလဝမ်သည် ဘာတန်ဂတ်စ် (Batangas) နှင့် မင်ဒိုရို (Mindoro) တို့နှင့် ပထဝီအနေအထားအရ နီးကပ်မှုကြောင့် ဘာတန်ဂတ်စ်တဂါလော့စကား (Batangas Tagalog) သည် အများသုံးဖြစ်သည်။ [[၁၉၇၀]] ပြည့်လွန်နှစ်များမှစတင်၍ မင်ဒါနာအိုရှိ မွတ်စလင်မိုရိုလူမျိုး (Moro people) များသည် အစိုးရဖြင့် ဘာသာရေးနှင့် နိုင်ငံရေးပဋိပက္ခများ (Moro conflict) တွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့အနက် အချို့သည် သေဆုံးမှုများသာမက မင်ဒါနာအိုမှ ပလဝမ်သို့ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ရန် တွန်းအားပေးခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းတို့၏ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ရာနေရာတွင်၊ ၎င်းတို့သည် ၁၉၇၀ ခုနှစ်များမှစတင်၍ ၎င်းတို့၏ ဘာသာစကားနှင့် မွတ်စလင်ဘာသာဝင်အမှတ်အသားကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ ဤရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများထဲတွင် အများစုမှာ မဂူအင်ဒါနာအို (Maguindanao)၊ မာရာနာအို (Maranao)၊ နှင့် အီရာနွန် (Iranun) စကားပြောသူများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal|url=https://jurnaliainpontianak.or.id/index.php/alalbab/article/view/2597|title=Migration, Balik-Islam, and Identity Formation of Muslims in Palawan of The Philippines|first1=Raisatul|last1=Mufahamah|author2=Sujadi|first3=Edegar da Conceição|last3=Savio|journal=Al-Albab: Journal of Science and Technology Index|volume=14|number=1|year=2025|publisher=IAIN Pontianak|doi=|doi-access=|language=en|issn=2502-8340|pages=285–307|location=[[Pontianak]]}}</ref> ဖိလစ်ပိုင်အင်္ဂလိပ်စကား (Philippine English) သည် ပွာတိုပရင်စီဆာ (Puerto Princesa) တွင် လူငယ်များ (အသက် ၂၀-၃၉) ၏ အများစုမှ ပြောဆိုပြီး၊ ပြည်နယ်၏ အခြားနေရာများတွင် လူနည်းစုမှသာ ပြောဆိုကြသည်။ == ဓာတ်ပုံပြခန်း == <gallery mode="packed"> File:Puerto Princesa Subterranean Park, limestone rock formations and tropical trees, central Palawan, Philippines.jpg|ပွတ်တိုပရင်စီဆာ မြစ်အောက်ပိုင်းအမျိုးသားဥယျာဉ် (Puerto Princesa Subterranean River National Park) ရှိ အပူပိုင်းသစ်တောနှင့် ထုံးကျောက်ဖွဲ့စည်းမှုများ File:Puerto Princesa Subterranean Park, limestone formations, Palawan, Philippines.jpg|ပွတ်တိုပရင်စီဆာ မြစ်အောက်ပိုင်းဥယျာဉ်ရှိ ထုံးကျောက်ဖွဲ့စည်းမှုများ File:Palawan, Philippines, View over northwest coast of Palawan and South China Sea.jpg|ပလဝမ်၏ အနောက်မြောက်ကမ်းရိုးတန်းနှင့် တရုတ်ပင်လယ်တောင်ပိုင်း၏ မြင်ကွင်း File:Limestone forest, Bacuit Bay, Palawan, Philippines.jpg|ဘာကွတ်ဘေး (Bacuit Bay) ရှိ ထုံးကျောက်သစ်တော File:The beach of Sabang village on the west coast of Palawan, Philippines.jpg|ပလဝမ်၏ အနောက်ကမ်းရိုးတန်းရှိ ဆဘန်ရွာ (Sabang) ၏ ကမ်းခြေ File:El Nido Bay, islands, Palawan, Philippines.jpg|အယ်နီဒိုဘေး (El Nido Bay) </gallery> == ကိုးကား == * {{cite book |last=Hogan |first=C. Michael |year=2011 |url=http://www.eoearth.org/article/Sulu_Sea?topic=49523 |title=ဆူလူပင်လယ် (Sulu Sea) |publisher=Encyclopedia of Earth |editor1-last=Saundry |editor1-first=P. |editor2-last=Cleveland |editor2-first=C. J. |location=[[ဝါရှင်တန်ဒီစီ (Washington, D.C.)]]}} == ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် == * အန္တရာယ်ရှိသောနေရာ (Dangerous Ground) * ပွတ်တိုပရင်စီဆာ မြစ်အောက်ပိုင်းအမျိုးသားဥယျာဉ် (Puerto Princesa Subterranean River National Park) * ပွတ်တိုပရင်စီဆာရေတပ်အခြေစိုက်စခန်း (Naval Base Puerto Princesa) == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့် == {{Wikivoyage|ပလဝမ် (Palawan)}} [[ကဏ္ဍ:ပလဝမ်ကျွန်းများ]] nf0szdpnahx702lrlhi869lk4bl5bx2 0 282134 1056801 1017534 2026-10-08T14:32:55Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1056801 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ခန်းမုရိဂျိမ | image_name = Kanmuri Island Aerial Photograph.JPG | image_caption = Aerial photograph of Kanmurijima | image_size = | map = Japan | map_caption = Location in Japan | native_name = 冠島 ''Kanmurijima'' | native_name_link = Japanese language | nickname = Oshima or Yushima<ref>[http://www.geocities.jp/k_saito_site/doc/tango/kanmurism.html 冠島・沓島（かんむりじま・くつじま）京都府舞鶴市]</ref> | location = [[Sea of Japan]] | coordinates = {{Coord|35|40|50|N|135|25|35|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}} | archipelago = no | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 0.223 | length_km = 1.3 | width_km = 0.5 | coastline_km = 4 | highest_mount = | elevation_m = 169.7 | country = Japan | country_admin_divisions_title = Prefecture | country_admin_divisions = [[Kyoto Prefecture]] | country_admin_divisions_title_1 = City | country_admin_divisions_1 = [[Maizuru]] | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_largest_city = | country_largest_city_population = | population = 0 | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''ခန်းမုရိဂျိမ''' (冠島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[မအိဇုရုမြို့]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင်ရှိနေသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် ပိုမိုသေးငယ်သည့် [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို|ခုဆွတ်ဂျိမကျွန်း]]မှ ၂ ကီလိုမီတာအကွာခန့်တွင် ရှိသည်။ ဤကျွန်းနှစ်ခုအကြားတွင် ခဆဆွတ်ကျောက်တန်း (中津ぐり, Nakatsu-guri) ရှိသည်။ ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းကို ဂျပန်နိုင်ငံ၏ သဘာဝအမွေအနှစ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် BirdLife International ကလည်း ငှက်များအတွက်အရေးပါသည့်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name=bli> {{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/kanmurijima-and-kutsujima-islets-iba-japan|title= Kanmurijima and Kutsujima islets|author=<!--Not stated--> |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 27 January 2021}}</ref> လက်ရှိတွင် "ခမုရိုဂျိမ - ခုဆွတ်ဂျိမတောရိုင်းတိရစ္ဆာန်စောင့်ရှောက်ရေးဒေသ" အဖြစ် ဤကျွန်းကို သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းပေါ်သို့ မည်သည့်အကြောင်းဖြင့် တက်ရောက်မှုမျိုးကိုမဆို တားမြစ်ထားသည်။ သို့သော်လည်း အပန်းဖြေဒိုင်ဗင်ပစ်သည့် ဝန်ဆောင်မှုကိုမူ ခွင့်ပြုပေးထားသည်။<ref>[https://kannmurijima.com/ kanmurijima.com 大型高速ダイビングボートで音海港より冠島まで25分、アサグリまで15分、音海ポイントなら5分でご案内]</ref> [[File:Sesshu - View of Ama-no-Hashidate.jpg|thumb|left|View of [[Amanohashidate|Ama-no-Hashidate]] by Sesshū Tōyō. On the right, torii of [[Kono Shrine]] is seen. On extreme right, Kammurijima and [[Kutsujima]] are also painted]] ==ကိုးကား== {{reflist}} * [https://web.archive.org/web/20070929061149/http://www9.pref.kyoto.lg.jp/kankyo/rdb/geo/db/sur0065.html Kyoto Prefecture] (in Japanese). [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] cp83vzr5s2p6ndjnqndiob9mjx9a94s 1056802 1056801 2026-10-08T14:33:13Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ကျိုတိုစီ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056802 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ခန်းမုရိဂျိမ | image_name = Kanmuri Island Aerial Photograph.JPG | image_caption = Aerial photograph of Kanmurijima | image_size = | map = Japan | map_caption = Location in Japan | native_name = 冠島 ''Kanmurijima'' | native_name_link = Japanese language | nickname = Oshima or Yushima<ref>[http://www.geocities.jp/k_saito_site/doc/tango/kanmurism.html 冠島・沓島（かんむりじま・くつじま）京都府舞鶴市]</ref> | location = [[Sea of Japan]] | coordinates = {{Coord|35|40|50|N|135|25|35|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}} | archipelago = no | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 0.223 | length_km = 1.3 | width_km = 0.5 | coastline_km = 4 | highest_mount = | elevation_m = 169.7 | country = Japan | country_admin_divisions_title = Prefecture | country_admin_divisions = [[Kyoto Prefecture]] | country_admin_divisions_title_1 = City | country_admin_divisions_1 = [[Maizuru]] | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_largest_city = | country_largest_city_population = | population = 0 | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''ခန်းမုရိဂျိမ''' (冠島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[မအိဇုရုမြို့]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင်ရှိနေသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် ပိုမိုသေးငယ်သည့် [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို|ခုဆွတ်ဂျိမကျွန်း]]မှ ၂ ကီလိုမီတာအကွာခန့်တွင် ရှိသည်။ ဤကျွန်းနှစ်ခုအကြားတွင် ခဆဆွတ်ကျောက်တန်း (中津ぐり, Nakatsu-guri) ရှိသည်။ ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းကို ဂျပန်နိုင်ငံ၏ သဘာဝအမွေအနှစ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် BirdLife International ကလည်း ငှက်များအတွက်အရေးပါသည့်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name=bli> {{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/kanmurijima-and-kutsujima-islets-iba-japan|title= Kanmurijima and Kutsujima islets|author=<!--Not stated--> |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 27 January 2021}}</ref> လက်ရှိတွင် "ခမုရိုဂျိမ - ခုဆွတ်ဂျိမတောရိုင်းတိရစ္ဆာန်စောင့်ရှောက်ရေးဒေသ" အဖြစ် ဤကျွန်းကို သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းပေါ်သို့ မည်သည့်အကြောင်းဖြင့် တက်ရောက်မှုမျိုးကိုမဆို တားမြစ်ထားသည်။ သို့သော်လည်း အပန်းဖြေဒိုင်ဗင်ပစ်သည့် ဝန်ဆောင်မှုကိုမူ ခွင့်ပြုပေးထားသည်။<ref>[https://kannmurijima.com/ kanmurijima.com 大型高速ダイビングボートで音海港より冠島まで25分、アサグリまで15分、音海ポイントなら5分でご案内]</ref> [[File:Sesshu - View of Ama-no-Hashidate.jpg|thumb|left|View of [[Amanohashidate|Ama-no-Hashidate]] by Sesshū Tōyō. On the right, torii of [[Kono Shrine]] is seen. On extreme right, Kammurijima and [[Kutsujima]] are also painted]] ==ကိုးကား== {{reflist}} * [https://web.archive.org/web/20070929061149/http://www9.pref.kyoto.lg.jp/kankyo/rdb/geo/db/sur0065.html Kyoto Prefecture] (in Japanese). [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီ]] 9b0p4ib9kv94yjoiy7glnbeatzvu38u 1056803 1056802 2026-10-08T14:33:20Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ကျိုတိုစီ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည် 1056803 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ခန်းမုရိဂျိမ | image_name = Kanmuri Island Aerial Photograph.JPG | image_caption = Aerial photograph of Kanmurijima | image_size = | map = Japan | map_caption = Location in Japan | native_name = 冠島 ''Kanmurijima'' | native_name_link = Japanese language | nickname = Oshima or Yushima<ref>[http://www.geocities.jp/k_saito_site/doc/tango/kanmurism.html 冠島・沓島（かんむりじま・くつじま）京都府舞鶴市]</ref> | location = [[Sea of Japan]] | coordinates = {{Coord|35|40|50|N|135|25|35|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}} | archipelago = no | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 0.223 | length_km = 1.3 | width_km = 0.5 | coastline_km = 4 | highest_mount = | elevation_m = 169.7 | country = Japan | country_admin_divisions_title = Prefecture | country_admin_divisions = [[Kyoto Prefecture]] | country_admin_divisions_title_1 = City | country_admin_divisions_1 = [[Maizuru]] | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_largest_city = | country_largest_city_population = | population = 0 | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''ခန်းမုရိဂျိမ''' (冠島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[မအိဇုရုမြို့]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင်ရှိနေသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် ပိုမိုသေးငယ်သည့် [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို|ခုဆွတ်ဂျိမကျွန်း]]မှ ၂ ကီလိုမီတာအကွာခန့်တွင် ရှိသည်။ ဤကျွန်းနှစ်ခုအကြားတွင် ခဆဆွတ်ကျောက်တန်း (中津ぐり, Nakatsu-guri) ရှိသည်။ ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းကို ဂျပန်နိုင်ငံ၏ သဘာဝအမွေအနှစ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် BirdLife International ကလည်း ငှက်များအတွက်အရေးပါသည့်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name=bli> {{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/kanmurijima-and-kutsujima-islets-iba-japan|title= Kanmurijima and Kutsujima islets|author=<!--Not stated--> |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 27 January 2021}}</ref> လက်ရှိတွင် "ခမုရိုဂျိမ - ခုဆွတ်ဂျိမတောရိုင်းတိရစ္ဆာန်စောင့်ရှောက်ရေးဒေသ" အဖြစ် ဤကျွန်းကို သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းပေါ်သို့ မည်သည့်အကြောင်းဖြင့် တက်ရောက်မှုမျိုးကိုမဆို တားမြစ်ထားသည်။ သို့သော်လည်း အပန်းဖြေဒိုင်ဗင်ပစ်သည့် ဝန်ဆောင်မှုကိုမူ ခွင့်ပြုပေးထားသည်။<ref>[https://kannmurijima.com/ kanmurijima.com 大型高速ダイビングボートで音海港より冠島まで25分、アサグリまで15分、音海ポイントなら5分でご案内]</ref> [[File:Sesshu - View of Ama-no-Hashidate.jpg|thumb|left|View of [[Amanohashidate|Ama-no-Hashidate]] by Sesshū Tōyō. On the right, torii of [[Kono Shrine]] is seen. On extreme right, Kammurijima and [[Kutsujima]] are also painted]] ==ကိုးကား== {{reflist}} * [https://web.archive.org/web/20070929061149/http://www9.pref.kyoto.lg.jp/kankyo/rdb/geo/db/sur0065.html Kyoto Prefecture] (in Japanese). [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] cp83vzr5s2p6ndjnqndiob9mjx9a94s 1056804 1056803 2026-10-08T14:33:33Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056804 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ခန်းမုရိဂျိမ | image_name = Kanmuri Island Aerial Photograph.JPG | image_caption = Aerial photograph of Kanmurijima | image_size = | map = Japan | map_caption = Location in Japan | native_name = 冠島 ''Kanmurijima'' | native_name_link = Japanese language | nickname = Oshima or Yushima<ref>[http://www.geocities.jp/k_saito_site/doc/tango/kanmurism.html 冠島・沓島（かんむりじま・くつじま）京都府舞鶴市]</ref> | location = [[Sea of Japan]] | coordinates = {{Coord|35|40|50|N|135|25|35|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}} | archipelago = no | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 0.223 | length_km = 1.3 | width_km = 0.5 | coastline_km = 4 | highest_mount = | elevation_m = 169.7 | country = Japan | country_admin_divisions_title = Prefecture | country_admin_divisions = [[Kyoto Prefecture]] | country_admin_divisions_title_1 = City | country_admin_divisions_1 = [[Maizuru]] | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_largest_city = | country_largest_city_population = | population = 0 | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''ခန်းမုရိဂျိမ''' (冠島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[မအိဇုရုမြို့]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင်ရှိနေသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် ပိုမိုသေးငယ်သည့် [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို|ခုဆွတ်ဂျိမကျွန်း]]မှ ၂ ကီလိုမီတာအကွာခန့်တွင် ရှိသည်။ ဤကျွန်းနှစ်ခုအကြားတွင် ခဆဆွတ်ကျောက်တန်း (中津ぐり, Nakatsu-guri) ရှိသည်။ ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းကို ဂျပန်နိုင်ငံ၏ သဘာဝအမွေအနှစ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် BirdLife International ကလည်း ငှက်များအတွက်အရေးပါသည့်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name=bli> {{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/kanmurijima-and-kutsujima-islets-iba-japan|title= Kanmurijima and Kutsujima islets|author=<!--Not stated--> |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 27 January 2021}}</ref> လက်ရှိတွင် "ခမုရိုဂျိမ - ခုဆွတ်ဂျိမတောရိုင်းတိရစ္ဆာန်စောင့်ရှောက်ရေးဒေသ" အဖြစ် ဤကျွန်းကို သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းပေါ်သို့ မည်သည့်အကြောင်းဖြင့် တက်ရောက်မှုမျိုးကိုမဆို တားမြစ်ထားသည်။ သို့သော်လည်း အပန်းဖြေဒိုင်ဗင်ပစ်သည့် ဝန်ဆောင်မှုကိုမူ ခွင့်ပြုပေးထားသည်။<ref>[https://kannmurijima.com/ kanmurijima.com 大型高速ダイビングボートで音海港より冠島まで25分、アサグリまで15分、音海ポイントなら5分でご案内]</ref> [[File:Sesshu - View of Ama-no-Hashidate.jpg|thumb|left|View of [[Amanohashidate|Ama-no-Hashidate]] by Sesshū Tōyō. On the right, torii of [[Kono Shrine]] is seen. On extreme right, Kammurijima and [[Kutsujima]] are also painted]] ==ကိုးကား== {{reflist}} * [https://web.archive.org/web/20070929061149/http://www9.pref.kyoto.lg.jp/kankyo/rdb/geo/db/sur0065.html Kyoto Prefecture] (in Japanese). [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ကျွန်းများ]] t0xlzry0n4h0dmpopy1tqoy3x6vrjml 1056805 1056804 2026-10-08T14:33:47Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056805 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ခန်းမုရိဂျိမ | image_name = Kanmuri Island Aerial Photograph.JPG | image_caption = Aerial photograph of Kanmurijima | image_size = | map = Japan | map_caption = Location in Japan | native_name = 冠島 ''Kanmurijima'' | native_name_link = Japanese language | nickname = Oshima or Yushima<ref>[http://www.geocities.jp/k_saito_site/doc/tango/kanmurism.html 冠島・沓島（かんむりじま・くつじま）京都府舞鶴市]</ref> | location = [[Sea of Japan]] | coordinates = {{Coord|35|40|50|N|135|25|35|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}} | archipelago = no | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 0.223 | length_km = 1.3 | width_km = 0.5 | coastline_km = 4 | highest_mount = | elevation_m = 169.7 | country = Japan | country_admin_divisions_title = Prefecture | country_admin_divisions = [[Kyoto Prefecture]] | country_admin_divisions_title_1 = City | country_admin_divisions_1 = [[Maizuru]] | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_largest_city = | country_largest_city_population = | population = 0 | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''ခန်းမုရိဂျိမ''' (冠島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[မအိဇုရုမြို့]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင်ရှိနေသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် ပိုမိုသေးငယ်သည့် [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို|ခုဆွတ်ဂျိမကျွန်း]]မှ ၂ ကီလိုမီတာအကွာခန့်တွင် ရှိသည်။ ဤကျွန်းနှစ်ခုအကြားတွင် ခဆဆွတ်ကျောက်တန်း (中津ぐり, Nakatsu-guri) ရှိသည်။ ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းကို ဂျပန်နိုင်ငံ၏ သဘာဝအမွေအနှစ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် BirdLife International ကလည်း ငှက်များအတွက်အရေးပါသည့်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name=bli> {{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/kanmurijima-and-kutsujima-islets-iba-japan|title= Kanmurijima and Kutsujima islets|author=<!--Not stated--> |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 27 January 2021}}</ref> လက်ရှိတွင် "ခမုရိုဂျိမ - ခုဆွတ်ဂျိမတောရိုင်းတိရစ္ဆာန်စောင့်ရှောက်ရေးဒေသ" အဖြစ် ဤကျွန်းကို သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းပေါ်သို့ မည်သည့်အကြောင်းဖြင့် တက်ရောက်မှုမျိုးကိုမဆို တားမြစ်ထားသည်။ သို့သော်လည်း အပန်းဖြေဒိုင်ဗင်ပစ်သည့် ဝန်ဆောင်မှုကိုမူ ခွင့်ပြုပေးထားသည်။<ref>[https://kannmurijima.com/ kanmurijima.com 大型高速ダイビングボートで音海港より冠島まで25分、アサグリまで15分、音海ポイントなら5分でご案内]</ref> [[File:Sesshu - View of Ama-no-Hashidate.jpg|thumb|left|View of [[Amanohashidate|Ama-no-Hashidate]] by Sesshū Tōyō. On the right, torii of [[Kono Shrine]] is seen. On extreme right, Kammurijima and [[Kutsujima]] are also painted]] ==ကိုးကား== {{reflist}} * [https://web.archive.org/web/20070929061149/http://www9.pref.kyoto.lg.jp/kankyo/rdb/geo/db/sur0065.html Kyoto Prefecture] (in Japanese). [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]] bshenvyveu84miz4p2ein10afmwn7lo 0 282185 1056792 1019951 2026-10-08T14:23:06Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1056792 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ခုဆွတ်ဂျိမ | image_name = Kutsu-Jima Island Aerial Photograph.JPG | image_caption = | image_size = 250 | map = Japan | map_caption = Location in Japan | native_name = 沓島 ''Kutsujima'' | native_name_link = Japanese language | nickname = Kojima | location = [[Sea of Japan]] | coordinates = {{coord|35|42|40|N|135|26|16|E|display=inline,title}} | archipelago = yes | total_islands = 2 | major_islands = 2 | area_km2 = 0.0097 | length_km = 0.6 | width_km = 0.05 | coastline_km = | highest_mount = Bell Rock | elevation_m = 89 | country = Japan | country_admin_divisions_title = Prefecture | country_admin_divisions = [[Kyoto Prefecture]] | country_admin_divisions_title_1 = City | country_admin_divisions_1 = [[Maizuru]] | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_largest_city = | country_largest_city_population = | population = 0 | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''ခုဆွတ်ဂျိမ''' (沓島, Kutsu-jima) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၏ ကမ်းခြေမှ ၂.၅ ကီလိုမီတာအကွာ ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်တွင်ရှိသည့် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[မအိဇုရုမြို့]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေအဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် ဤကျွန်းကို တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များစောင့်ရှောက်ရေးဧရိယာအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းပေါ်သို့ တက်ရောက်ခြင်းကို ခွင့်ပြုထားခြင်း မရှိပေ။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] fbi487rw4sr3zhs29gzjljviz3vek0l 1056796 1056792 2026-10-08T14:28:36Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056796 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ခုဆွတ်ဂျိမ | image_name = Kutsu-Jima Island Aerial Photograph.JPG | image_caption = | image_size = 250 | map = Japan | map_caption = Location in Japan | native_name = 沓島 ''Kutsujima'' | native_name_link = Japanese language | nickname = Kojima | location = [[Sea of Japan]] | coordinates = {{coord|35|42|40|N|135|26|16|E|display=inline,title}} | archipelago = yes | total_islands = 2 | major_islands = 2 | area_km2 = 0.0097 | length_km = 0.6 | width_km = 0.05 | coastline_km = | highest_mount = Bell Rock | elevation_m = 89 | country = Japan | country_admin_divisions_title = Prefecture | country_admin_divisions = [[Kyoto Prefecture]] | country_admin_divisions_title_1 = City | country_admin_divisions_1 = [[Maizuru]] | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_largest_city = | country_largest_city_population = | population = 0 | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''ခုဆွတ်ဂျိမ''' (沓島, Kutsu-jima) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၏ ကမ်းခြေမှ ၂.၅ ကီလိုမီတာအကွာ ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်တွင်ရှိသည့် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[မအိဇုရုမြို့]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေအဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် ဤကျွန်းကို တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များစောင့်ရှောက်ရေးဧရိယာအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းပေါ်သို့ တက်ရောက်ခြင်းကို ခွင့်ပြုထားခြင်း မရှိပေ။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ကျွန်းများ]] 0kc1xxd9ghvc9dcfzbk0j2ty3rhdb2k 1056797 1056796 2026-10-08T14:28:56Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056797 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ခုဆွတ်ဂျိမ | image_name = Kutsu-Jima Island Aerial Photograph.JPG | image_caption = | image_size = 250 | map = Japan | map_caption = Location in Japan | native_name = 沓島 ''Kutsujima'' | native_name_link = Japanese language | nickname = Kojima | location = [[Sea of Japan]] | coordinates = {{coord|35|42|40|N|135|26|16|E|display=inline,title}} | archipelago = yes | total_islands = 2 | major_islands = 2 | area_km2 = 0.0097 | length_km = 0.6 | width_km = 0.05 | coastline_km = | highest_mount = Bell Rock | elevation_m = 89 | country = Japan | country_admin_divisions_title = Prefecture | country_admin_divisions = [[Kyoto Prefecture]] | country_admin_divisions_title_1 = City | country_admin_divisions_1 = [[Maizuru]] | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_largest_city = | country_largest_city_population = | population = 0 | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''ခုဆွတ်ဂျိမ''' (沓島, Kutsu-jima) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၏ ကမ်းခြေမှ ၂.၅ ကီလိုမီတာအကွာ ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်တွင်ရှိသည့် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[မအိဇုရုမြို့]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေအဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် ဤကျွန်းကို တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များစောင့်ရှောက်ရေးဧရိယာအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းပေါ်သို့ တက်ရောက်ခြင်းကို ခွင့်ပြုထားခြင်း မရှိပေ။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ကျွန်းများ]] fwax9ivp8ofsx1n0htu5zvmfcxld4yn 1056798 1056797 2026-10-08T14:29:02Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည် 1056798 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ခုဆွတ်ဂျိမ | image_name = Kutsu-Jima Island Aerial Photograph.JPG | image_caption = | image_size = 250 | map = Japan | map_caption = Location in Japan | native_name = 沓島 ''Kutsujima'' | native_name_link = Japanese language | nickname = Kojima | location = [[Sea of Japan]] | coordinates = {{coord|35|42|40|N|135|26|16|E|display=inline,title}} | archipelago = yes | total_islands = 2 | major_islands = 2 | area_km2 = 0.0097 | length_km = 0.6 | width_km = 0.05 | coastline_km = | highest_mount = Bell Rock | elevation_m = 89 | country = Japan | country_admin_divisions_title = Prefecture | country_admin_divisions = [[Kyoto Prefecture]] | country_admin_divisions_title_1 = City | country_admin_divisions_1 = [[Maizuru]] | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_largest_city = | country_largest_city_population = | population = 0 | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''ခုဆွတ်ဂျိမ''' (沓島, Kutsu-jima) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၏ ကမ်းခြေမှ ၂.၅ ကီလိုမီတာအကွာ ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်တွင်ရှိသည့် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[မအိဇုရုမြို့]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေအဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် ဤကျွန်းကို တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များစောင့်ရှောက်ရေးဧရိယာအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းပေါ်သို့ တက်ရောက်ခြင်းကို ခွင့်ပြုထားခြင်း မရှိပေ။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ကျွန်းများ]] 0kc1xxd9ghvc9dcfzbk0j2ty3rhdb2k 1056799 1056798 2026-10-08T14:29:18Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056799 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ခုဆွတ်ဂျိမ | image_name = Kutsu-Jima Island Aerial Photograph.JPG | image_caption = | image_size = 250 | map = Japan | map_caption = Location in Japan | native_name = 沓島 ''Kutsujima'' | native_name_link = Japanese language | nickname = Kojima | location = [[Sea of Japan]] | coordinates = {{coord|35|42|40|N|135|26|16|E|display=inline,title}} | archipelago = yes | total_islands = 2 | major_islands = 2 | area_km2 = 0.0097 | length_km = 0.6 | width_km = 0.05 | coastline_km = | highest_mount = Bell Rock | elevation_m = 89 | country = Japan | country_admin_divisions_title = Prefecture | country_admin_divisions = [[Kyoto Prefecture]] | country_admin_divisions_title_1 = City | country_admin_divisions_1 = [[Maizuru]] | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_largest_city = | country_largest_city_population = | population = 0 | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''ခုဆွတ်ဂျိမ''' (沓島, Kutsu-jima) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၏ ကမ်းခြေမှ ၂.၅ ကီလိုမီတာအကွာ ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်တွင်ရှိသည့် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[မအိဇုရုမြို့]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေအဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် ဤကျွန်းကို တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များစောင့်ရှောက်ရေးဧရိယာအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းပေါ်သို့ တက်ရောက်ခြင်းကို ခွင့်ပြုထားခြင်း မရှိပေ။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]] rgogc9tp9szax9aevkrfst0u2zgkrqx 0 284214 1056768 1028397 2026-10-08T12:39:51Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1056768 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ဖယောင်းတိုင်ကျွန်း | native name = | native name link = | sobriquet = | image name = Rousoku Iwa.jpg | image size = 300 | image caption = ဖယောင်းတိုင်ကျွန်းပုံ | image alt = | locator map = {{Location map many | 100x100 | AlternativeMap = Map of Shimane Prefecture Ja.svg | float = | width = 300px | caption = | label = | position = | background = 　| mark=Red pog.svg | marksize =8 | lat_deg = 94 | lon_deg = 18 }} | locator map size = | map caption = ローソク島の位置 | location = [[ဂျပန်ပင်လယ်]] | coordinates = {{coord|36|18|44.5|N|133|12|38.2|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}} | archipelago = [[隠岐諸島]] | total islands = | major islands = | area m2 = 3300 | area footnotes = | rank = | length km = <!-- or length m --> | length footnotes = | width km = <!-- or width m --> | width footnotes = | coastline km = <!-- or coastline m --> | coastline footnotes = | elevation m = 20 | elevation footnotes = | highest mount = <!--name--> | Country heading = 所属 | country = {{JPN}} | country admin divisions title = 県 | country admin divisions = {{flagicon|島根県}} [[島根県]] | country admin divisions title 1 = 郡 | country admin divisions 1 = [[隠岐郡]] | country admin divisions title 2 = 町 | country admin divisions 2 = [[File:Flag of Okinoshima, Shimane.svg|border|25x20px|隠岐の島町町旗]] [[隠岐の島町]] | country capital = | country largest city = | country largest city population = | country leader title = | country leader name = | country 1 = | country 1 admin divisions title = | country 1 admin divisions = | country 1 admin divisions title 1 = | country 1 admin divisions 1 = | country 1 admin divisions title 2 = | country 1 admin divisions 2 = | country 1 capital city = | country 1 largest city = | country 1 largest city population = | country 1 leader title = | country 1 leader name = | demonym = | population = 0 | population as of = | density km2 = 0 | density footnotes = | ethnic groups = | website = | additional info = }} '''ဖယောင်းတိုင်ကျွန်း''' သို့မဟုတ် '''ရိုးဆိုခုဂျိမ''' （ローソクじま） သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ချူးဂိုခုဒေသ]]၊ [[ရှိမနဲခရိုင်]]တွင် တည်ရှိသည်။ လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျောက်ဆောင်ကျွန်းငယ်လေးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှိမနဲခရိုင်ရှိ [[ဒိုးဂေါ့ဂျိမ|ဒိုးဂေါ့ဂျိမကျွန်း]]၏ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် ရှိကာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် အမြင့် မီတာ ၂၀ ခန့် ရှိသည်။ ==အကြောင်းအရာ== [[File:Rosoku-is.jpg|thumb|220px|left|နေဝင်ချိန် မြင်တွေ့ရသည့် ဖယောင်းတိုင်ကျွန်း]] ဖယောင်းတိုင်ကျွန်းသည် [[အိုခိကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်ပြီး လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းဖြစ်သည်။<ref name="ng_tdj_p540">日外アソシエーツ編集 『島嶼大事典』 p.540 日外アソシエーツ 1991年12月20日発行 ISBN 4-8169-1113-8</ref> ဧရိယာသည် ၀.၀၀၂၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။<ref>菅田 正昭 編・著 『日本の島事典』 p.266 三交社 1995年6月25日発行 ISBN 4-87919-554-5</ref><ref name="ng_tdj_p540">日外アソシエーツ編集 『島嶼大事典』 p.540 日外アソシエーツ 1991年12月20日発行 ISBN 4-8169-1113-8</ref> ဤကျွန်းသည် ခန့်မှန်းခြေ နှစ်ငါးသန်းမတိုင်မီက မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ <ref>『[http://www.town.okinoshima.shimane.jp/files/kouhou/613b061fa670855db3cad6061d766efc.pdf 総合誌 隠岐の島 2008年8月号]{{Dead link|date=April 2026 }}』隠岐の島町、2008年、p.11</ref>ကျွန်းသည် ဖယောင်းတိုင်ကဲ့သို့ ရှည်လျားသေးသွယ်သည့် ပုံစံရှိပြီး၊ အထူးသဖြင့် ညနေစောင်းနေဝင်ချိန်တွင် ကျောက်ဆောင်အစွန်းတွင် နေသည် ဖယောင်းတိုင်မီးညှိထားသကဲ့သို့ မြင်ရသည်။ ထို့ကြောင့် ဖယောင်းတိုင်ကျွန်း (ရိုးဆိုခုဂျိမ) ဟူသည့် အမည်ဖြစ်လာသည်။ "ဒိုင်းဆန်း - အိုခိအမျိုးသားဥယျာဉ်နယ်မြေ" (大山隠岐国立公園) ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေအဖြစ် တည်ရှိကာ<ref name="ng_tdj_p540">日外アソシエーツ編集 『島嶼大事典』 p.540 日外アソシエーツ 1991年12月20日発行 ISBN 4-8169-1113-8</ref> ထူးခြားသည့်ကျောက်ဆောင်ပုံစံကြောင့် လူကြိုက်များသည့် ခရီးသွားနေရာလည်း ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ဖယောင်းတိုင်ကျွန်း တည်ရှိနေမှုကိုအိုခိကျွန်းစုတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် ရှေးယခင်ကာလကတည်းက သိခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးဆုံးပြီးနောက် ခရီးသွားလာမှုလည်း တိုးတက်များပြားလာသည့်အခါတွင် ကျွန်းပြင်ပတွင် နေထိုင်ကြသူများပါ သိလာကြသည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် ကျွန်းစုထဲတွင် အဓိကခရီးသွားနေရာလည်း ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင်ထုတ်လုပ်သည့် ပင်လယ်ရေညှိဆား၏ ထုတ်ကုန်အမည်ကိုလည်း "ရိုးဆိုခုဂျိမ" ဟူသည့် အမည်ကို ပေးထားသည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း ယခင်ကတည်းက အိုခိကျွန်းစုကို ကိုယ်စားပြုသည့် လှပသည့်နေရာဖြစ်သည့် ဟခုဂျိကမ်းခြေသို့ သွားရောက်လည်ပတ်နိုင်သည့် အပျော်စီးလှေများကို ရိုဆိုခုဂျိမသို့ သွားရောက်ရန်အတွက် ဧည့်သည်များက အသုံးပြုလာကြသည်။<ref>『[http://www.town.okinoshima.shimane.jp/files/gikai/ea71fda0f7fd14ce8b1f933149a23d4e.pdf 隠岐の島議会だより 2009年10月号]{{Dead link|date=April 2026 }}』隠岐の島町、2009年、p.5</ref>。 ယခင်က ဧည့်သည်တစ်ဦးချင်းစီအတွက် လုပ်အားပေးသူက လိုက်လံရှင်းပြပေးသည့် ပုံစံဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ၂၀၀၂ ခုနှစ်မှစ၍ အခပေးရသည့် လှေဖြင့် ကြိုတင်မှာယူစီးနင်းရသည့် ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ရိုးဆိုခုဂျိမကျောင်ဆောင်ရှိရာမှ မိနစ် ၂၀ ခန့်အကွာရှိ အိုမိုဆုခိုး (重栖港) နှင့် ဖုခုရခိုးဆိပ်ကမ်း (福浦港) များ လှေသည် စတင်ထွက်ခွာသည်။ ထိုလှေများသည်လည်း ဧပြီလမှ အောက်တိုဘာလအထိသာ ပြေးဆွဲပေးလျက်ရှိသည်။<ref>[http://www.town.okinoshima.shimane.jp/sightseeing/yearly_event.html 年間の主なイベント] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100413230135/http://www.town.okinoshima.shimane.jp/sightseeing/yearly_event.html |date=13 April 2010 }}（隠岐の島町ホームページ）</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရှိမနဲခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] 0n3gyfmzuy0qinva9vrwelmsq6tlwvz 0 288288 1056837 1053405 2026-10-08T18:50:19Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1056837 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox top level domain|name=.xyz|image=.xyz logo.svg|image_size=180px|introduced={{start date and age|2014|2|19}}<br>(root server)<br>{{start date|2014|6|2}}<br>(general public)|type=[[Generic top-level domain]] (gTLD)|status=Active|registry=* Generation.XYZ (registry) * [[CentralNic]] (registry technical operator)|intendeduse=''None''|actualuse=|restrictions=''None''|structure=|document=[https://www.icann.org/resources/agreement/xyz-2013-12-05-en ICANN Registry Agreement]|DNSname=|disputepolicy=|website={{URL|https://gen.xyz}}<!--<br/>{{url|https://xyz.xyz/}}-->|registereddomains=|dateregistereddomains=|refregistereddomains=|dnssec=Yes}}'''.xyz''' သည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အင်တာနက် အမည်နှင့် နံပါတ်များဆိုင်ရာ ကော်ပိုရေးရှင်း (ICANN) ၏ အထွေထွေ အဆင့်မြင့် ဒိုမိန်းအသစ်များ (New generic top-level domain - gTLD) အစီအစဉ်အောက်တွင် အဆိုပြုခဲ့သော အင်တာနက် နောက်ဆက်တွဲ [[ဒိုမိန်းအမည်]] (Domain name) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဒိုမိန်းအမည်ကို အများပြည်သူများ လွတ်လပ်စွာ ဝယ်ယူအသုံးပြုနိုင်ရန် ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂ ရက်နေ့တွင် စတင်မိတ်ဆက် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဒိုမိန်းအမည်အဖြစ် "xyz" ဟု ရွေးချယ်ရခြင်းမှာ ၎င်းစာလုံးသုံးလုံးသည် လာတင်အက္ခရာ (အင်္ဂလိပ်စာလုံး) များ၏ နောက်ဆုံး စာလုံးများဖြစ်နေခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ လက်ရှိတွင် ဤ[[ဒိုမိန်းအမည်|ဒိုမိန်း]]စနစ်ကို XYZ.com နှင့် CentralNic အဖွဲ့အစည်းများက ပူးတွဲ၍ ဒိုမိန်းမှတ်ပုံတင်ဌာန (Registries) အဖြစ် တရားဝင် တာဝန်ယူ စီမံခန့်ခွဲလျက်ရှိသည်။ .xyz ဒိုမိန်းသည် အစဉ်အလာ .com ဒိုမိန်းများနေရာတွင် ပိုမိုဆန်းသစ်ပြီး မှတ်မိလွယ်သောကြောင့် ခေတ်သစ်နည်းပညာစတင်တည်ထောင်စ ကုမ္ပဏီများ (Tech startups)၊ အနုပညာနှင့် [[ဒစ်ဂျစ်တယ်]] ဖန်တီးရှင်များ (Creators) အပြင် အထူးသဖြင့် ခေတ်ပြိုင် ဘလော့ခ်ချိန်းနှင့် [[ဝဘ်သရီး|ဝက်ဘ်သရီး]] (Web3) [[နည်းပညာ]] စီမံကိန်းများအကြား တစ်ကမ္ဘာလုံး၌ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ခေတ်စားကာ အသုံးအများဆုံး ဒိုမိန်းတစ်ခုအဖြစ် ရေပန်းစားလျက်ရှိသည်။ == ဈေးကွက်အတွင်း အသုံးပြုလာမှု == ၂၀၁၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် .xyz ဒိုမိန်းမှတ်ပုံတင်မှု အရေအတွက်သည် ၁.၅ သန်းအထိ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ တစ်ဟုန်ထိုး မြင့်တက်လာခြင်းမှာ ကမ္ဘာကျော် နည်းပညာကုမ္ပဏီကြီးဖြစ်သော [[ဂူဂယ်|Google]] က ၎င်းတို့၏ မိခင်ကုမ္ပဏီသစ်ဖြစ်သည့် Alphabet Inc. အတွက် တရားဝင်[[ဝက်ဘ်ဆိုဒ်|ဝက်ဘ်ဆိုက်]]အဖြစ် `abc.xyz` ဒိုမိန်းကို အသုံးပြုရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ခြင်းကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ [[ဂူဂယ်|Google]] သည် ဤဒိုမိန်းနောက်ဆက်တွဲကို အသုံးပြုသည့် ပထမဆုံးသော ကမ္ဘာ့အဆင့်မြင့် ကော်ပိုရေးရှင်းကြီးများအနက် တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Ewing |first=Jack |date=2015-08-11 |title=Alphabet? Google Might Get Some Letters |url=https://www.nytimes.com/2015/08/12/technology/google-creates-alphabet-but-runs-into-bmw.html |access-date=2026-06-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web |last=Roberts |first=Jeff John |title=Squatters swoop on Google “.xyz” names in wake of Alphabet |url=https://fortune.com/2015/08/13/google-alphabet-xzy-urls/ |access-date=2026-06-20 |website=Fortune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Berkens |first=Michael |date=2015-11-23 |title=.XYZ Tops 1.5 Million Domains As Domain Registrations Return To Normal |url=https://www.thedomains.com/2015/11/23/xyz-tops-1-5-million-domains-as-domain-registrations-return-to-normal/ |access-date=2026-06-20 |language=en-US}}</ref> သို့သော်လည်း အခြားသော ဒိုမိန်းမှတ်ပုံတင်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည့် VeriSign နှင့် ဝေဖန်သူအချို့၏ အဆိုအရ - Network Solutions အမည်ရှိ ဒိုမိန်းဝန်ဆောင်မှုကုမ္ပဏီသည် ၎င်းတို့၏ အသုံးပြုသူများအား ကြိုတင်ခွင့်ပြုချက်မတောင်းဘဲ သဘောဆန္ဒအလျောက်မှသာ ပြန်လည်ပယ်ဖျက်ရသည့်စနစ် (Opt-out basis) ဖြင့် သုံးစွဲသူအကောင့်များထဲသို့ .xyz ဒိုမိန်းအမည်ပေါင်း ရာနှင့်ချီ၍ အလကားထည့်သွင်းပေးခဲ့ခြင်းကြောင့် မှတ်ပုံတင်မှုပမာဏ ယခုကဲ့သို့ ဖောင်းပွလာခြင်းဖြစ်သည်ဟုလည်း စွပ်စွဲပြောဆိုခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Allemann |first=Andrew |date=2015-08-19 |title=Verisign presses Network Solutions for details on .XYZ registrations |url=https://domainnamewire.com/2015/08/19/verisign-presses-network-solutions-for-details-on-xyz-registrations/ |access-date=2026-06-20 |website=Domain Name Wire {{!}} Domain Name News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=NetSol’s new con; renewing unwanted .xyz domains |url=https://www.networkworld.com/article/941880/netsols-new-con-renewing-unwanted-xyz-domains.html |access-date=2026-06-20 |website=Network World |language=English}}</ref> == ၁.၁၁၁ ဘီလီယံ အုပ်စု == ၂၀၁၇ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့တွင် .XYZ တည်ထောင်သူများက "၁.၁၁၁ ဘီလီယံ အုပ်စု" (1.111B class) ဟုခေါ်သော ဒိုမိန်းအမျိုးအစားအသစ်ကို စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် တစ်နှစ်လျှင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၀.၉၉ သာ ကျသင့်ပြီး နောက်နှစ်များတွင် သက်တမ်းတိုးပါကလည်း ယင်းဈေးနှုန်းအတိုင်းသာ ပေးသွင်းရသည့် အလွန်ဈေးချိုသော ဒိုမိန်းအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ယင်းဒိုမိန်းများသည် 000000.xyz မှသည် 999999999.xyz အထိ ဂဏန်း ၆ လုံး၊ ၇ လုံး၊ ၈ လုံးနှင့် ၉ လုံးတို့ကို စိတ်ကြိုက်တွဲဖက်ထားသည့် ဂဏန်းသီးသန့် ဒိုမိန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ .XYZ ၏ CEO ဖြစ်သူ ဒန်နီရယ် နေဂါရီ (Daniel Negari) က ဤအစီအစဉ်သည် ဒိုမိန်းဈေးကွက်အတွင်း ပိုမိုပြိုင်ဆိုင်မှုရှိလာစေရန်၊ ရွေးချယ်စရာများပြားလာစေရန်နှင့် နည်းပညာ တီထွင်ဆန်းသစ်မှုများကို သယ်ဆောင်လာနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဖန်တီးခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=XYZ |title=1.111 Billion .XYZ Domain Names |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/1111-billion-xyz-domain-names-300464764.html |access-date=2026-06-20 |website=www.prnewswire.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=.XYZ's New 1.111B Class of Domains |url=https://www.hexonet.net/blog/xyzs-new-1111b-class-domains |access-date=2026-06-20 |website=www.hexonet.net |archive-url=https://web.archive.org/web/20260620053136/https://www.hexonet.net/blog/xyzs-new-1111b-class-domains |archive-date=20 June 2026 |url-status=dead}}</ref> == ကြုံတွေ့ရသည့် ပြဿနာများ == ၂၀၂၃ ခုနှစ်အတွင်း Anti-Phishing Working Group (APWG) အဖွဲ့အစည်း၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ .xyz နှင့် .shop ဒိုမိန်းအမည်များသည် မသမာသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် မှတ်ပုံတင်အသုံးပြုသည့် (Malicious domain registrations) အများဆုံး ထိပ်တန်း ဒိုမိန်း ၅ ခုစာရင်းတွင် ပါဝင်နေကြောင်း သိရသည်။<ref>{{Cite web |last=published |first=Sead Fadilpašić |date=2024-12-09 |title=New domain names such as .shop and .xyz are proving popular for cybercrime |url=https://www.techradar.com/pro/security/new-domain-names-such-as-shop-and-xyz-are-proving-popular-for-cybercrime |access-date=2026-06-20 |website=TechRadar |language=en}}</ref> ဤကဲ့သို့ ဆော့ဖ်ဝဲလ်ဆိုးများ ထည့်သွင်းခြင်း (Malware)၊ ငွေကြေးလိမ်လည်ခြင်း (Scams) နှင့် အချက်အလက်ခိုးယူခြင်း (Phishing) ဖြစ်စဉ်များတွင် .xyz ဒိုမိန်းကို အလွဲသုံးစားလုပ်မှု များပြားလာသောကြောင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဆိုင်ဘာလုံခြုံရေးနှင့် အန်တီဗိုင်းရပ်စ် (Anti-malware) ထုတ်လုပ်သည့် ကုမ္ပဏီအတော်များများသည် .xyz ဒိုမိန်းအတော်များများ (သို့မဟုတ်) .xyz ဒိုမိန်းအားလုံးကို ၎င်းတို့၏ စနစ်များတွင် အန္တရာယ်ရှိသော ဝက်ဘ်ဆိုက်များအဖြစ် ပိတ်ပင်စာရင်း (Blacklist) သတ်မှတ်ထားကြသည်။<ref>{{Cite news |last=Proske |first=Sandra |date=2019-05-06 |title=Why is there's so much spam coming from .xyz and other new top-level domains? - F-Secure Blog |url=https://blog.f-secure.com/why-is-theres-so-much-spam-coming-from-xyz-and-other-new-top-level-domains/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241004054033/https://blog.f-secure.com/why-is-theres-so-much-spam-coming-from-xyz-and-other-new-top-level-domains/ |archive-date=2024-10-04 |access-date=2026-06-20 |work=F-Secure Blog |language=en-US}}</ref> == အခြားကြည့်ရန် == * [[ဒိုမိန်းအမည်]] * [[ဝက်ဘ်သရီး]] (Web3) == ကိုးကားချက်များ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဒိုမိန်းအမည်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဒိုမိန်းအမည်စနစ်]] [[ကဏ္ဍ:ဝက်ဘ် နည်းပညာ]] [[ကဏ္ဍ:အင်တာနက်]] 42mg5gklmdlexnthedzac5455o7jbag 0 292294 1056821 1055950 2026-10-08T14:41:08Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056821 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = အိုးရှိမ | image = Oshima-Oshima island aerial photograph.JPG | image_caption = | image_size = 200px | locator_map = | map_custom = | native_name = 大島, ''Ōshima'' | native_name_link = | nickname = | location = [[East Asia]] | coordinates = {{coord|41|30|N|139|23|E|display=inline,title}} | archipelago = Japanese archipelago | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 9.73 <!-- | area = {{convert|9.73|km2|sqmi|sp=us}} --> | length_km = | width_km = 4 <!-- | width = {{convert|4|km|mi|sp=us}}<ref name="Smithsonian-Summary" /> --> | coastline_km = | highest_mount = Mount Era | elevation_m = 732.4 <!-- | elevation = {{convert|732.4|m|ft|sp=us}} --> | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Hokkaido]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures in Hokkaidō|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Oshima Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Districts of Japan|District]] | country_admin_divisions_2 = [[Matsumae District, Hokkaido|Matsumae District]] | country_admin_divisions_title_3 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_3 = [[Matsumae, Hokkaido|Matsumae]] | country_capital = | country_largest_city = | country_largest_city_population = | country_leader_title = | country_leader_name = | country_1 = | country_1_admin_divisions_title = | country_1_admin_divisions = | country_1_capital_city = | country_1_largest_city = | country_1_largest_city_population = | country_1_leader_title = | country_1_leader_name = | country_2 = | country_2_admin_divisions_title = | country_2_admin_divisions = | country_2_capital_city = | country_2_largest_city = | country_2_largest_city_population = | country_2_leader_title = | country_2_leader_name = | population = | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = | additional_info = }} '''အိုးရှိမ''' (大島; စာဖြင့် - ကျွန်းကြီး) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ|ဂျပန််နိုင်ငံ]]၏ လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဟော့ကိုင်းဒိုး]]၏ အနောက်ဘက်အစွန်ဆုံးနေရာ ဖြစ်သည်။ မဆွတ်မအဲမြို့မှ အနောက်ဘက် ၅၀ ကီလိုမီတာ (၃၁ မိုင်)အကွာ ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်တွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ဟော့ကိုင်းဒိုး၊ အိုးရှိမခရိုင်ခွဲရှိ မဆွတ်မအဲမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် တည်ရှိသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အခြားသော အမည်တူ ကျွန်းများနှင့် ခွဲခြားနိုင်ရန် တစ်ခါတစ်ရံ အိုရှိမအိုးရှိမ (渡島大島) သို့မဟုတ် မဆွတ်မအဲအိုးရှိမ (松前大島) ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။<ref name="Smithsonian-Summary">{{cite gvp|name=Oshima-Oshima|vn=285010|access-date=2021-06-25}}</ref> ဧရိယာအားဖြင့် ၉.၇၃ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃.၇၆ စတုရန်းမိုင်) ရှိပြီး ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် မီးတောင်ထိပ်နှစ်ခုနှင့် အလယ်တွင် မြင့်တက်နေသည့် ချော်ရည်တောင်ကုန်းတစ်ခု တည်ရှိသည်။ ကျွန်းရှိမီးတောင်ထိပ်နှစ်ခုကို ဟိဂရှိတောင်နှင့် နိရှိတောင်ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးအမှတ်သည် ၇၃၇ မီတာ (၂၄၁၈ ပေ) မြင့်ပြီး ၎င်းနေရာကို အဲရတောင် (江良岳, အဲရဒခဲ) ဟု ခေါ်သည်။ အမြင့်ဆုံးအမှတ်သည် ပင်လယ်ကြမ်းပြင်မှ အနီးစပ်ဆုံး ၂၀၀၀ မီတာ (၆၆၀၀ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်း၏ တောင်ဘက်ခြမ်းရှိ အအိဒိုမရိ (北風泊, Aidomari) တွင် ဂျပန်ကမ်းခြေစောင့်တပ်၏ မီးပြတိုက်တစ်ခု ရှိသည်။<ref name="QVoJ">{{cite web|url=http://riodb02.ibase.aist.go.jp/strata/VOL_JP/EN/vol/184.htm|title=OSHIMA O-SHIMA|year=2006|work=Quaternary Volcanoes in Japan|publisher=Geological Survey of Japan, AIST|accessdate=2008-12-13}}</ref><ref name="Seamless">{{cite web|url=http://riodb02.ibase.aist.go.jp/db084/kihon/hokkaido_e.xml|title=Hokkaido|date=Nov 2, 2007|work=Seamless Digital Geological Map of Japan|publisher=Geological Survey of Japan, AIST|accessdate=2008-12-13|archive-date=2013-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20130106003942/http://riodb02.ibase.aist.go.jp/db084/kihon/hokkaido_e.xml|url-status=dead}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ ကျွန်းများ]] jd4lvubyejdpjuw20zphycsp5d4ji4z 1056822 1056821 2026-10-08T14:41:35Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056822 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = အိုးရှိမ | image = Oshima-Oshima island aerial photograph.JPG | image_caption = | image_size = 200px | locator_map = | map_custom = | native_name = 大島, ''Ōshima'' | native_name_link = | nickname = | location = [[East Asia]] | coordinates = {{coord|41|30|N|139|23|E|display=inline,title}} | archipelago = Japanese archipelago | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 9.73 <!-- | area = {{convert|9.73|km2|sqmi|sp=us}} --> | length_km = | width_km = 4 <!-- | width = {{convert|4|km|mi|sp=us}}<ref name="Smithsonian-Summary" /> --> | coastline_km = | highest_mount = Mount Era | elevation_m = 732.4 <!-- | elevation = {{convert|732.4|m|ft|sp=us}} --> | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Hokkaido]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures in Hokkaidō|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Oshima Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Districts of Japan|District]] | country_admin_divisions_2 = [[Matsumae District, Hokkaido|Matsumae District]] | country_admin_divisions_title_3 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_3 = [[Matsumae, Hokkaido|Matsumae]] | country_capital = | country_largest_city = | country_largest_city_population = | country_leader_title = | country_leader_name = | country_1 = | country_1_admin_divisions_title = | country_1_admin_divisions = | country_1_capital_city = | country_1_largest_city = | country_1_largest_city_population = | country_1_leader_title = | country_1_leader_name = | country_2 = | country_2_admin_divisions_title = | country_2_admin_divisions = | country_2_capital_city = | country_2_largest_city = | country_2_largest_city_population = | country_2_leader_title = | country_2_leader_name = | population = | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = | additional_info = }} '''အိုးရှိမ''' (大島; စာဖြင့် - ကျွန်းကြီး) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ|ဂျပန််နိုင်ငံ]]၏ လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဟော့ကိုင်းဒိုး]]၏ အနောက်ဘက်အစွန်ဆုံးနေရာ ဖြစ်သည်။ မဆွတ်မအဲမြို့မှ အနောက်ဘက် ၅၀ ကီလိုမီတာ (၃၁ မိုင်)အကွာ ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်တွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ဟော့ကိုင်းဒိုး၊ အိုးရှိမခရိုင်ခွဲရှိ မဆွတ်မအဲမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် တည်ရှိသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အခြားသော အမည်တူ ကျွန်းများနှင့် ခွဲခြားနိုင်ရန် တစ်ခါတစ်ရံ အိုရှိမအိုးရှိမ (渡島大島) သို့မဟုတ် မဆွတ်မအဲအိုးရှိမ (松前大島) ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။<ref name="Smithsonian-Summary">{{cite gvp|name=Oshima-Oshima|vn=285010|access-date=2021-06-25}}</ref> ဧရိယာအားဖြင့် ၉.၇၃ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃.၇၆ စတုရန်းမိုင်) ရှိပြီး ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် မီးတောင်ထိပ်နှစ်ခုနှင့် အလယ်တွင် မြင့်တက်နေသည့် ချော်ရည်တောင်ကုန်းတစ်ခု တည်ရှိသည်။ ကျွန်းရှိမီးတောင်ထိပ်နှစ်ခုကို ဟိဂရှိတောင်နှင့် နိရှိတောင်ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးအမှတ်သည် ၇၃၇ မီတာ (၂၄၁၈ ပေ) မြင့်ပြီး ၎င်းနေရာကို အဲရတောင် (江良岳, အဲရဒခဲ) ဟု ခေါ်သည်။ အမြင့်ဆုံးအမှတ်သည် ပင်လယ်ကြမ်းပြင်မှ အနီးစပ်ဆုံး ၂၀၀၀ မီတာ (၆၆၀၀ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်း၏ တောင်ဘက်ခြမ်းရှိ အအိဒိုမရိ (北風泊, Aidomari) တွင် ဂျပန်ကမ်းခြေစောင့်တပ်၏ မီးပြတိုက်တစ်ခု ရှိသည်။<ref name="QVoJ">{{cite web|url=http://riodb02.ibase.aist.go.jp/strata/VOL_JP/EN/vol/184.htm|title=OSHIMA O-SHIMA|year=2006|work=Quaternary Volcanoes in Japan|publisher=Geological Survey of Japan, AIST|accessdate=2008-12-13}}</ref><ref name="Seamless">{{cite web|url=http://riodb02.ibase.aist.go.jp/db084/kihon/hokkaido_e.xml|title=Hokkaido|date=Nov 2, 2007|work=Seamless Digital Geological Map of Japan|publisher=Geological Survey of Japan, AIST|accessdate=2008-12-13|archive-date=2013-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20130106003942/http://riodb02.ibase.aist.go.jp/db084/kihon/hokkaido_e.xml|url-status=dead}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]] pjv8na9f498b1un66fd66rxj93mdb4n 0 292297 1056819 1055954 2026-10-08T14:40:38Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056819 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = အိုခုရှိရိကျွန်း | image = Okushiri Island Relief Map, SRTM.jpg | image_caption = Relief Map | image_size = | image_map = Hokkaido Okushiri-town.png | map_caption = Location of Okushiri off Hokkaido | native_name = 奥尻島, ''Okushiri-tō'' | native_name_link = Japanese language | nickname = | location = [[East Asia]] | coordinates = {{coord|42|08|57|N|139|28|02|E|display=inline,title}} | archipelago = Japanese archipelago | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 142.97 | length_km = 27 | width_km = 11 | coastline_km = 84 | highest_mount = [[Mount Kamui (Okushiri)|Mount Kamui]] | elevation_m = 584 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Hokkaido]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures in Hokkaidō|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Hiyama Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Districts of Japan|District]] | country_admin_divisions_2 = [[Okushiri District, Hokkaidō|Okushiri District]] | country_admin_divisions_title_3 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_3 = [[Okushiri, Hokkaido|Okushiri]] | population = 3343 | population_as_of = 2009-03-31 | density_km2 = 23.4 | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} [[File:Okushiri Island Aerial photograph.2017.jpg|thumb|အိုခုရှိရိကျွန်း၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်]] [[File:Okushiri Horonai Dodo39.JPG|thumb|အိုခုရှိရိကျွန်း၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်]] '''အိုခုရှိရိကျွန်း''' (奥尻島, Okushiri-tō) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟော့ကိုင်းဒိုး]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၁၄၂.၉၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၅၅.၂၀ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ အိုခုရှိရိမြို့နှင့် ဟိယမခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ်သည် ကျွန်းတစ်ခုလုံးကို ဝန်းရံတည်ရှိနေသည်။ ကျွန်းတွင် များစွာသော စားကျက်မြေများ၊ ကမ်းခြေသစ်တောများနှင့် ကျောက်ဆောင်ထူထပ်သည့်ကမ်းရိုးတန်းများ ရှိသည်။ မူလတန်းကျောင်း ၂ ကျောင်း၊ အလယ်တန်းကျောင်း ၁ ကျောင်းနှင့် အထက်တန်းကျောင်းတစ်ခု ရှိသည်။ အိုခုရှိကိကျွန်းတွင် လက်ရှိအချိန်အထိ တက္ကသိုလ်နှင့် ကောလိပ် မရှိသေးပေ။ ==အမည်နာမ== အိုခုရှိရိ ဟူသည့်အမည်သည် အအိနုဘာသာစကား I-kus-un-sir (イクㇱウンシㇼ) မှ ဆင်းသက်လာသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.pref.hokkaido.lg.jp/ks/ass/grp/2130P.pdf#page=4|title=アイヌ語地名リスト|publisher=Hokkaido Prefecture|page=24|language=Japanese|access-date=2015-01-28}}</ref><ref name="okushiri-en">{{cite web |url=http://www.town.okushiri.lg.jp/hotnews/detail/00001077.html |title=About location and geography of Okushiri-cho |work=Official Home Page of Okushiri Town |publisher=Okushiri Town |accessdate=28 January 2015 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303223906/http://www.town.okushiri.lg.jp/hotnews/detail/00001077.html |url-status=dead }}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== အိုခုရှိရိကျွန်းသည် ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်း၏ အနောက်ဘက် အကြမ်းဖျင်း ၂၀ ကီလိုမီတာ (၁၂ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ဘဲဥပုံစံရှိသည်။ ကမ်းရိုးတန်းသည် ၈၄ ကီလိုမီတာ (၅၂.၂ မိုင်) ရှည်သည်။ မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့ ၂၇ ကီလိုမီတာ (၁၆.၈ မိုင်)၊ အရှေ့ဘက်မှ အနောက်ဘက်သို့ ၁၁ ကီလိုမီတာ (၆.၈ မိုင်) ရှိသည်။ ခမုအိတောင်သည် ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာ ဖြစ်ကာ အမြင့် ၅၈၄ မီတာ (၁၉၁၆ ပေ) မြင့်သည်။ ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== အိုခုရှိရိကျွန်းတွင် ရှိသည့် "နဘဲဆွတ်ရုကျောက်ဆောင်" သည် ထင်ရှားသည်။ ကျောင်ဆောင်သည် လခြမ်းပုံသဏ္ဌာန်ကွေးနေပြီး အိုခုရှိရိမြို့၏ ကမ်းခြေတွင် တည်ရှိသည်။ အိခုရှိရိမြို့တွင် ရေပူစမ်းများလည်း ရှိသည်။ ငါးဖမ်းခြင်းနှင့် ရေကူးခြင်းကဲ့သို့သော အပန်းဖြေမှုများကိုလည်း လုပ်နိုင်သေးသည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သည့် အိုခုရှိရိလရောင်မာရသွန်သည် ခရီးသွားများအား အိုခုရှိရိကျွန်းကို လာရောက်လည်ပတ်ရန်အတွက် အကြီးမားဆုံး ဆွဲဆောင်ထားနိုင်သည့် ပွဲတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုပွဲသို့ နိုင်ငံခြားတိုင်းပြည်နှင့် ဂျပန်ပြည်တွင်းမှ အခြားသော အပြေးသမားများသည် လာရောက်ပါဝင်ဆင်နွဲကြသည်။ ပြိုင်ပွဲသည် ညနေ ၃ နာရီအချိန်တွင် စတင်ပြီး တစ်ခါတရံတွင် မှောင်လာသည့်အချိန်မှ ပြီးဆုံးလေ့ရှိသည်။ အပြေးပြိုင်ပွဲ၏ ပန်းဝင်သည့်နေရာတွင် များစွာသော ပင်လယ်စာများပါဝင်သည့် ပြင်ဆင်မှုများနှင့် ဆုပေးပွဲအခမ်းအနားများကို ကျင်းပသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.fitjapan.com/events/2587/okushiri-moonlight-marathon/|title=Okushiri Moonlight Marathon|date=27 June 2016|access-date=21 September 2017|archive-date=22 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170922003955/https://www.fitjapan.com/events/2587/okushiri-moonlight-marathon/|url-status=dead}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ ကျွန်းများ]] 2k6nizh0gadlmu714t4kj3k48mk6hev 1056820 1056819 2026-10-08T14:40:50Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056820 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = အိုခုရှိရိကျွန်း | image = Okushiri Island Relief Map, SRTM.jpg | image_caption = Relief Map | image_size = | image_map = Hokkaido Okushiri-town.png | map_caption = Location of Okushiri off Hokkaido | native_name = 奥尻島, ''Okushiri-tō'' | native_name_link = Japanese language | nickname = | location = [[East Asia]] | coordinates = {{coord|42|08|57|N|139|28|02|E|display=inline,title}} | archipelago = Japanese archipelago | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 142.97 | length_km = 27 | width_km = 11 | coastline_km = 84 | highest_mount = [[Mount Kamui (Okushiri)|Mount Kamui]] | elevation_m = 584 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Hokkaido]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures in Hokkaidō|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Hiyama Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Districts of Japan|District]] | country_admin_divisions_2 = [[Okushiri District, Hokkaidō|Okushiri District]] | country_admin_divisions_title_3 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_3 = [[Okushiri, Hokkaido|Okushiri]] | population = 3343 | population_as_of = 2009-03-31 | density_km2 = 23.4 | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} [[File:Okushiri Island Aerial photograph.2017.jpg|thumb|အိုခုရှိရိကျွန်း၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်]] [[File:Okushiri Horonai Dodo39.JPG|thumb|အိုခုရှိရိကျွန်း၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်]] '''အိုခုရှိရိကျွန်း''' (奥尻島, Okushiri-tō) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟော့ကိုင်းဒိုး]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၁၄၂.၉၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၅၅.၂၀ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ အိုခုရှိရိမြို့နှင့် ဟိယမခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ်သည် ကျွန်းတစ်ခုလုံးကို ဝန်းရံတည်ရှိနေသည်။ ကျွန်းတွင် များစွာသော စားကျက်မြေများ၊ ကမ်းခြေသစ်တောများနှင့် ကျောက်ဆောင်ထူထပ်သည့်ကမ်းရိုးတန်းများ ရှိသည်။ မူလတန်းကျောင်း ၂ ကျောင်း၊ အလယ်တန်းကျောင်း ၁ ကျောင်းနှင့် အထက်တန်းကျောင်းတစ်ခု ရှိသည်။ အိုခုရှိကိကျွန်းတွင် လက်ရှိအချိန်အထိ တက္ကသိုလ်နှင့် ကောလိပ် မရှိသေးပေ။ ==အမည်နာမ== အိုခုရှိရိ ဟူသည့်အမည်သည် အအိနုဘာသာစကား I-kus-un-sir (イクㇱウンシㇼ) မှ ဆင်းသက်လာသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.pref.hokkaido.lg.jp/ks/ass/grp/2130P.pdf#page=4|title=アイヌ語地名リスト|publisher=Hokkaido Prefecture|page=24|language=Japanese|access-date=2015-01-28}}</ref><ref name="okushiri-en">{{cite web |url=http://www.town.okushiri.lg.jp/hotnews/detail/00001077.html |title=About location and geography of Okushiri-cho |work=Official Home Page of Okushiri Town |publisher=Okushiri Town |accessdate=28 January 2015 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303223906/http://www.town.okushiri.lg.jp/hotnews/detail/00001077.html |url-status=dead }}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== အိုခုရှိရိကျွန်းသည် ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်း၏ အနောက်ဘက် အကြမ်းဖျင်း ၂၀ ကီလိုမီတာ (၁၂ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ဘဲဥပုံစံရှိသည်။ ကမ်းရိုးတန်းသည် ၈၄ ကီလိုမီတာ (၅၂.၂ မိုင်) ရှည်သည်။ မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့ ၂၇ ကီလိုမီတာ (၁၆.၈ မိုင်)၊ အရှေ့ဘက်မှ အနောက်ဘက်သို့ ၁၁ ကီလိုမီတာ (၆.၈ မိုင်) ရှိသည်။ ခမုအိတောင်သည် ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာ ဖြစ်ကာ အမြင့် ၅၈၄ မီတာ (၁၉၁၆ ပေ) မြင့်သည်။ ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== အိုခုရှိရိကျွန်းတွင် ရှိသည့် "နဘဲဆွတ်ရုကျောက်ဆောင်" သည် ထင်ရှားသည်။ ကျောင်ဆောင်သည် လခြမ်းပုံသဏ္ဌာန်ကွေးနေပြီး အိုခုရှိရိမြို့၏ ကမ်းခြေတွင် တည်ရှိသည်။ အိခုရှိရိမြို့တွင် ရေပူစမ်းများလည်း ရှိသည်။ ငါးဖမ်းခြင်းနှင့် ရေကူးခြင်းကဲ့သို့သော အပန်းဖြေမှုများကိုလည်း လုပ်နိုင်သေးသည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သည့် အိုခုရှိရိလရောင်မာရသွန်သည် ခရီးသွားများအား အိုခုရှိရိကျွန်းကို လာရောက်လည်ပတ်ရန်အတွက် အကြီးမားဆုံး ဆွဲဆောင်ထားနိုင်သည့် ပွဲတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုပွဲသို့ နိုင်ငံခြားတိုင်းပြည်နှင့် ဂျပန်ပြည်တွင်းမှ အခြားသော အပြေးသမားများသည် လာရောက်ပါဝင်ဆင်နွဲကြသည်။ ပြိုင်ပွဲသည် ညနေ ၃ နာရီအချိန်တွင် စတင်ပြီး တစ်ခါတရံတွင် မှောင်လာသည့်အချိန်မှ ပြီးဆုံးလေ့ရှိသည်။ အပြေးပြိုင်ပွဲ၏ ပန်းဝင်သည့်နေရာတွင် များစွာသော ပင်လယ်စာများပါဝင်သည့် ပြင်ဆင်မှုများနှင့် ဆုပေးပွဲအခမ်းအနားများကို ကျင်းပသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.fitjapan.com/events/2587/okushiri-moonlight-marathon/|title=Okushiri Moonlight Marathon|date=27 June 2016|access-date=21 September 2017|archive-date=22 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170922003955/https://www.fitjapan.com/events/2587/okushiri-moonlight-marathon/|url-status=dead}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]] d5l4jqc0sw5ak733msihjjl6r67knzc 0 292310 1056817 1056010 2026-10-08T14:39:39Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056817 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = တဲအုရိကျွန်း | image = 天売島.jpg | image_caption = တဲအုရိကျွန်း၊ ဟဘိုရိုမြို့၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး၊ ဂျပန် | image_size = 250 | native_name = 天売島, ''Teuri-tō'' | native_name_link = Japanese language | nickname = | location = [[East Asia]] | coordinates = {{coord|44|25|N|141|18|E|display=inline,title}} | archipelago = Japanese archipelago | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 5.5 | length_km = | width_km = | coastline_km = 12 | highest_mount = Southwest Teuri Island | elevation_m = 184.5 <!-- | elevation = {{convert|184.5|m|ft}} --> | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Hokkaido]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures in Hokkaidō|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Rumoi Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Districts of Japan|District]] | country_admin_divisions_2 = [[Tomamae District, Hokkaidō|Tomamae District]] | country_admin_divisions_title_3 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_3 = [[Haboro, Hokkaido|Haboro]] | population = 366 | population_as_of = 2010 | density_km2 = 66.5 | ethnic_groups = [[Ainu people|Ainu]], [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''တဲအုရိကျွန်း''' (天売島 Teuri-tō) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရုမိုအိခရိုင်ခွဲ]]၊ [[တိုမမအဲဒေသ]]၊ [[ဟဘိုရိုမြို့]]ရှိ ဟဘိုရိုဆိပ်ကမ်းမှ အနောက်ဘက် ၃၀ ကီလိုမီတာအကွာရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်အတွင်း တည်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်တလျောက်တွင် ယဂိရှိရိကျွန်းနှင့် နီးကပ်စွာ တည်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ရုမိုအိခရိုင်ခွဲရှိ ဟဘိုရိုမြို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ဧရိယာ ၅.၅. စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂.၁ မိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ကမ်းရိုးတန်းသည် ၁၂ ကီလိုမီတာ ရှည်လျားသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ မတ်လအချက်အလက်အရ ကျွန်းတွင် လူ ၃၁၇ ဦး နေထိုင်သည်။ ကျွန်း၏ အမည်သည် [[အအိနုဘာသာစကား]]မှ ဆင်းသက်ဖြစ်ပေါ်လာပြီး "ငါးကျောကုန်း" သို့မဟုတ် "ခြေထောက်" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} * [https://www.gsi.go.jp/ENGLISH/index.html Geographical Survey Institute] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ ကျွန်းများ]] h1nzuevm5fd9tilaknxaybhcb767klf 1056818 1056817 2026-10-08T14:39:50Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056818 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = တဲအုရိကျွန်း | image = 天売島.jpg | image_caption = တဲအုရိကျွန်း၊ ဟဘိုရိုမြို့၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး၊ ဂျပန် | image_size = 250 | native_name = 天売島, ''Teuri-tō'' | native_name_link = Japanese language | nickname = | location = [[East Asia]] | coordinates = {{coord|44|25|N|141|18|E|display=inline,title}} | archipelago = Japanese archipelago | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 5.5 | length_km = | width_km = | coastline_km = 12 | highest_mount = Southwest Teuri Island | elevation_m = 184.5 <!-- | elevation = {{convert|184.5|m|ft}} --> | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Hokkaido]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures in Hokkaidō|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Rumoi Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Districts of Japan|District]] | country_admin_divisions_2 = [[Tomamae District, Hokkaidō|Tomamae District]] | country_admin_divisions_title_3 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_3 = [[Haboro, Hokkaido|Haboro]] | population = 366 | population_as_of = 2010 | density_km2 = 66.5 | ethnic_groups = [[Ainu people|Ainu]], [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''တဲအုရိကျွန်း''' (天売島 Teuri-tō) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရုမိုအိခရိုင်ခွဲ]]၊ [[တိုမမအဲဒေသ]]၊ [[ဟဘိုရိုမြို့]]ရှိ ဟဘိုရိုဆိပ်ကမ်းမှ အနောက်ဘက် ၃၀ ကီလိုမီတာအကွာရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်အတွင်း တည်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်တလျောက်တွင် ယဂိရှိရိကျွန်းနှင့် နီးကပ်စွာ တည်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ရုမိုအိခရိုင်ခွဲရှိ ဟဘိုရိုမြို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ဧရိယာ ၅.၅. စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂.၁ မိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ကမ်းရိုးတန်းသည် ၁၂ ကီလိုမီတာ ရှည်လျားသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ မတ်လအချက်အလက်အရ ကျွန်းတွင် လူ ၃၁၇ ဦး နေထိုင်သည်။ ကျွန်း၏ အမည်သည် [[အအိနုဘာသာစကား]]မှ ဆင်းသက်ဖြစ်ပေါ်လာပြီး "ငါးကျောကုန်း" သို့မဟုတ် "ခြေထောက်" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} * [https://www.gsi.go.jp/ENGLISH/index.html Geographical Survey Institute] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]] g9g6aq8owwmqte8xkwvjzseyovi3zz3 0 292311 1056815 1056009 2026-10-08T14:39:01Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056815 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ရဲဘွန်းကျွန်း | image = Rebun in Soya Subprefecture.gif | image_caption = | pushpin_map = Japan | map_caption = | native_name = 礼文島, ''Rebun-tō'' | native_name_link = Japanese language | nickname = | location = [[East Asia]] | coordinates = {{coord|45|22|07|N|141|00|55|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Japanese archipelago]] | length_km = 29 | width_km = 8 | coastline_km = 72 | area_km2 = 80 | rank = | highest_mount = [[Mount Rebun]] | elevation_m = 490.0 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Hokkaido]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures in Hokkaidō|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Sōya Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Districts of Japan|District]] | country_admin_divisions_2 = [[Rebun District, Hokkaidō|Rebun District]] | country_admin_divisions_title_3 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_3 = [[Rebun, Hokkaido|Rebun]] | population = 3,194 | population_as_of = 2007-12-31 | density_km2 = 39.3 | ethnic_groups = [[Ainu people|Ainu]], [[Japanese people|Japanese]] }} [[File:Rebun Relief Map, SRTM.jpg|thumb|150px|မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ပြမြေပုံ]] '''ရဲဘွန်းကျွန်း''' (礼文島, Rebun-tō; အအိနုဘာသာ - ရဲပွန်း) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်း]]၏ အနောက်မြောက်ဘက်အစွန်း [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိသည်။ ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်းကမ်းခြေမှ ၅၀ ကီလိုမီတာ (၃၁ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းသည် မြောက်မှ တောင်သို့ ၂၉ ကီလိုမီတာ (၁၈ မိုင်)၊ အရှေ့မှ အနောက်သို့ ၈ ကီလိုမီတာ (၅ မိုင်) အကျယ်အဝန်းရှိသည်။ ဧရိယာအားဖြင့် ခန့်မှန်းခြေ ၈၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၁ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ရိရှိရိကျွန်းမှ အနောက်မြောက်ဘက် ၁၀ ကီလိုမီတာ (၆.၂ မိုင်) တွင် တည်ရှိပြီး ဤကျွန်းနှစ်အကြားတွင် ရဲဘွန်းရေလက်ကြားသည် ပိုင်းခြားတည်ရှိလျက်ရှိသည်။<ref name="d">{{cite encyclopedia | encyclopedia = Dijitaru Daijisen | title = 礼文島 | url = http://rekishi.jkn21.com/ | accessdate = 2012-08-27 | year = 2012 | publisher = Shogakukan | location = Tokyo | language = Japanese | trans-title = Rebun Island | oclc = 56431036 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ | archivedate = 2007-08-25 }}</ref><ref name="kokugo">{{cite encyclopedia | encyclopedia = Nihon Kokugo Daijiten | title = 礼文島 | trans-title = Rebun Island | url = http://rekishi.jkn21.com/ | accessdate = 2012-08-27 | year = 2012 | publisher = Shogakukan | location = Tokyo | language = Japanese | oclc = 56431036 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ | archivedate = 2007-08-25 }}</ref><ref name="n">{{cite encyclopedia | encyclopedia = Nihon Daihyakka Zensho (Nipponika) | title = 礼文島 | url = http://rekishi.jkn21.com/ | accessdate = 2012-08-22 | year = 2012 | publisher = Shogakukan | location = Tokyo | language = Japanese | trans-title = Rebun Island | oclc = 153301537 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ | archivedate = 2007-08-25 }}</ref> ကျွန်းသည် မြောက်ဘက်အစွန်းမှ တောင်ဘက်အစွန်းအထိ ၈ နာရီကြာသွားရသည့် တောင်တက်ခရီးနှင့် တောင်ပေါ်ပန်းများကြောင့် လူသိများသည်။ ရဲဘွန်းကျွန်းတွင် [[အအိနုလူမျိုး|အအိနုလူမျိုးများ]]၏ တောင်ပေါ်ခံတပ်တစ်ခု ရှိသည်။ [[ရဲဘွန်းတောင်]]သည် အမြင့် ၄၉၀ မီတာ (၁၆၁၀ ပေ) ရှိကာ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာ ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသည် "ရိရှိရိ - ရဲဘွန်း - ဆရိုဘဲဆွတ်အမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="kokugo" /> ==အမည်နာမ== ကျွန်း၏ အမည်သည် အအိနုဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာသည်။ [[အအိနုဘာသာ]]ဖြင့် "ရဲပွန်း" ဟု ခေါ်သည်။<ref name="kokugo" /> ==ရုပ်ပုံများ== <gallery> File:Rebun island seen from Rishiri island.jpg|ရဲဘွန်းကျွန်း (နောက်ခံ) ကို [[ရိရှိရိကျွန်း]]မှ မြင်ရပုံ File:Lake Kusyu.JPG|ရဲဘွန်းကျွန်းရှိ ခုဆုရေကန် File:Rebun Island Cat Rock.JPG|နဲခိုအိဝ (ကြောင်ကျောက်ဆောင်) File:Momoiwa.JPG|မိုမိုအိဝ (မက်မွန်သီးကျောက်ဆောင်) File:sukai.jpg|ဆုခိုင်းအငူ File:Sukoton.JPG|ဆုခိုတွန်းအငူနှင့် တိုဒိုကျွန်း File:Rebun_Island_20140814.jpg|ရဲဘွန်းကျွန်း၊ ၂၀၁၄ ခုနှစ် </gallery> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ ကျွန်းများ]] 6o7vh7rb7lv3ug1bit7iygm63emmwmd 1056816 1056815 2026-10-08T14:39:13Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056816 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ရဲဘွန်းကျွန်း | image = Rebun in Soya Subprefecture.gif | image_caption = | pushpin_map = Japan | map_caption = | native_name = 礼文島, ''Rebun-tō'' | native_name_link = Japanese language | nickname = | location = [[East Asia]] | coordinates = {{coord|45|22|07|N|141|00|55|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Japanese archipelago]] | length_km = 29 | width_km = 8 | coastline_km = 72 | area_km2 = 80 | rank = | highest_mount = [[Mount Rebun]] | elevation_m = 490.0 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Hokkaido]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures in Hokkaidō|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Sōya Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Districts of Japan|District]] | country_admin_divisions_2 = [[Rebun District, Hokkaidō|Rebun District]] | country_admin_divisions_title_3 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_3 = [[Rebun, Hokkaido|Rebun]] | population = 3,194 | population_as_of = 2007-12-31 | density_km2 = 39.3 | ethnic_groups = [[Ainu people|Ainu]], [[Japanese people|Japanese]] }} [[File:Rebun Relief Map, SRTM.jpg|thumb|150px|မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ပြမြေပုံ]] '''ရဲဘွန်းကျွန်း''' (礼文島, Rebun-tō; အအိနုဘာသာ - ရဲပွန်း) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်း]]၏ အနောက်မြောက်ဘက်အစွန်း [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိသည်။ ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်းကမ်းခြေမှ ၅၀ ကီလိုမီတာ (၃၁ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းသည် မြောက်မှ တောင်သို့ ၂၉ ကီလိုမီတာ (၁၈ မိုင်)၊ အရှေ့မှ အနောက်သို့ ၈ ကီလိုမီတာ (၅ မိုင်) အကျယ်အဝန်းရှိသည်။ ဧရိယာအားဖြင့် ခန့်မှန်းခြေ ၈၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၁ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ရိရှိရိကျွန်းမှ အနောက်မြောက်ဘက် ၁၀ ကီလိုမီတာ (၆.၂ မိုင်) တွင် တည်ရှိပြီး ဤကျွန်းနှစ်အကြားတွင် ရဲဘွန်းရေလက်ကြားသည် ပိုင်းခြားတည်ရှိလျက်ရှိသည်။<ref name="d">{{cite encyclopedia | encyclopedia = Dijitaru Daijisen | title = 礼文島 | url = http://rekishi.jkn21.com/ | accessdate = 2012-08-27 | year = 2012 | publisher = Shogakukan | location = Tokyo | language = Japanese | trans-title = Rebun Island | oclc = 56431036 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ | archivedate = 2007-08-25 }}</ref><ref name="kokugo">{{cite encyclopedia | encyclopedia = Nihon Kokugo Daijiten | title = 礼文島 | trans-title = Rebun Island | url = http://rekishi.jkn21.com/ | accessdate = 2012-08-27 | year = 2012 | publisher = Shogakukan | location = Tokyo | language = Japanese | oclc = 56431036 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ | archivedate = 2007-08-25 }}</ref><ref name="n">{{cite encyclopedia | encyclopedia = Nihon Daihyakka Zensho (Nipponika) | title = 礼文島 | url = http://rekishi.jkn21.com/ | accessdate = 2012-08-22 | year = 2012 | publisher = Shogakukan | location = Tokyo | language = Japanese | trans-title = Rebun Island | oclc = 153301537 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ | archivedate = 2007-08-25 }}</ref> ကျွန်းသည် မြောက်ဘက်အစွန်းမှ တောင်ဘက်အစွန်းအထိ ၈ နာရီကြာသွားရသည့် တောင်တက်ခရီးနှင့် တောင်ပေါ်ပန်းများကြောင့် လူသိများသည်။ ရဲဘွန်းကျွန်းတွင် [[အအိနုလူမျိုး|အအိနုလူမျိုးများ]]၏ တောင်ပေါ်ခံတပ်တစ်ခု ရှိသည်။ [[ရဲဘွန်းတောင်]]သည် အမြင့် ၄၉၀ မီတာ (၁၆၁၀ ပေ) ရှိကာ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာ ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသည် "ရိရှိရိ - ရဲဘွန်း - ဆရိုဘဲဆွတ်အမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="kokugo" /> ==အမည်နာမ== ကျွန်း၏ အမည်သည် အအိနုဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာသည်။ [[အအိနုဘာသာ]]ဖြင့် "ရဲပွန်း" ဟု ခေါ်သည်။<ref name="kokugo" /> ==ရုပ်ပုံများ== <gallery> File:Rebun island seen from Rishiri island.jpg|ရဲဘွန်းကျွန်း (နောက်ခံ) ကို [[ရိရှိရိကျွန်း]]မှ မြင်ရပုံ File:Lake Kusyu.JPG|ရဲဘွန်းကျွန်းရှိ ခုဆုရေကန် File:Rebun Island Cat Rock.JPG|နဲခိုအိဝ (ကြောင်ကျောက်ဆောင်) File:Momoiwa.JPG|မိုမိုအိဝ (မက်မွန်သီးကျောက်ဆောင်) File:sukai.jpg|ဆုခိုင်းအငူ File:Sukoton.JPG|ဆုခိုတွန်းအငူနှင့် တိုဒိုကျွန်း File:Rebun_Island_20140814.jpg|ရဲဘွန်းကျွန်း၊ ၂၀၁၄ ခုနှစ် </gallery> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]] cz4ua60fu5nkevdydllvand3ga535to 0 292312 1056813 1056111 2026-10-08T14:38:29Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056813 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ရိရှိရိကျွန်း | image = Rishiriislandairplane.jpg | image_caption = | image_size = | pushpin_map = Japan | map_caption = | native_name = {{nobold|{{Nihongo2|利尻島}}}} {{Transliteration|ja|Rishiri-tō}} | native_name_link = Japanese language | nickname = | location = | coordinates = | archipelago = Japanese archipelago | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 183 | length_km = 19 | width_km = 14 | coastline_km = 63 | highest_mount = [[Mount Rishiri]] | elevation_m = 1721 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Hokkaido]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures in Hokkaidō|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Sōya Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Districts of Japan|District]] | country_admin_divisions_2 = [[Rishiri District, Hokkaidō|Rishiri District]] | country_admin_divisions_title_3 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_3 = [[Rishiri, Hokkaidō|Rishiri]]<br />[[Rishirifuji, Hokkaidō|Rishirifuji]] | country_capital = | country_largest_city = | country_largest_city_population = | country_leader_title = | country_leader_name = | country_1 = | country_1_admin_divisions_title = | country_1_admin_divisions = | country_1_capital_city = | country_1_largest_city = | country_1_largest_city_population = | country_1_leader_title = | country_1_leader_name = | country_2 = | country_2_admin_divisions_title = | country_2_admin_divisions = | country_2_capital_city = | country_2_largest_city = | country_2_largest_city_population = | country_2_leader_title = | country_2_leader_name = | population = 5,102 | population_as_of = 2013 | density_km2 = 30.81 | ethnic_groups = [[Ainu people|Ainu]], [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''ရိရှိရိကျွန်း''' (利尻島, Rishiri-tō) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟော့ကိုင်းဒိုး]]၊ [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိသည့် မီးတောင်ကျွန်း ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို ဟော့ကိုင်းဒိုး၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေအဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်းတွင် [[ရိရှိရိမြို့၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|ရိရှိရိမြို့]]နှင့် [[ရိရှိရိဖုဂျိမြို့၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|ရိုရှိရိဖုဂျိမြို့]]နှစ်ခု ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ရိရှိရိတောင်၏ မီးတောင်ထိပ်မှ အောက်သို့ ဖြန့်ကားသွားပြီး ကတော့ချွန်ပုံစံ ရှိသည်။ ရိရှိရိကျွန်း၏ အဓိကစီးပွားရေးလုပ်ငန်းမှာ ငါးဖမ်းခြင်းနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်း ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် လူ ၅,၁၀၂ ဦး နေထိုင်ကြသည်။<ref name="c"/><ref name="n"/><ref name="pop-rishiri"/><ref name="pop-rishirifuji"/><ref name="nussbaum"/> ==အမည်နာမ== "ရိရှိရိ" ဟူသည့် အမည်သည် အအိနုဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာသည်။ "မြင့်မားသည့် ကျွန်း" သို့မဟုတ် "မြင့်မားသည့် တောင်ထိပ်ရှိသည့် ကျွန်း" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။<ref name="n"/><ref name="k"/> [[File:Rishiri Relief Map, SRTM.jpg|thumb|left|150px|မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ပြမြေပုံ]] ==ပထဝီသွင်ပြင်== ရိရှိရိကျွန်းသည် ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်း၏ အနောက်ဘက် အကြမ်းဖျင်း ၂၀ ကီလိုမီတာ (၁၂ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၁၀ ကီလိုမီတာ (၆.၂ မိုင်) အကွာတွင် ရဲဘွန်းကျွန်း ရှိသည်။ ရိရှိရိကျွန်း၏ ပုံစံသည် အကြမ်းအားဖြင့် ဝိုင်းဝန်းသည့် သဏ္ဌာန်ရှိကာ ကမ်းရိုးတန်းအရှည်သည် ၆၃ ကီလိုမီတာ (၃၉ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့ ၁၉ ကီလိုမီတာ (၁၂ မိုင်)၊ အရှေ့ဘက်မှ အနောက်ဘက်သို့ ၁၄ ကီလိုမီတာ (၈.၇ မိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ရိရှိရိတောင်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၇၂၁ မီတာ (၅၆၄၆ ပေ) မြင့်သည်။ တောင်သည် တောင်ခြေတွင် ကောင်းမွန်သည့် ရေအရင်းမြစ်များ ပါဝင်သည့် ကန်ငယ်များစွာနှင့် ရေပူစမ်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် ဘတ်စကားဝန်ဆောင်မှုကို အသုံးပြုကာ တစ်နေရာနှင့် တစ်နေရာသို့ သွားလာကြသည်။<ref name="n"/> [[File:Mt Rishiri.jpg|thumb|left|150px|[[ရိရှိရိတောင်]]]] [[File:Von Karman vortices off Rishiri Island, Japan.jpg|thumb|200px|ရိရှိရိတောင်ထိပ်တွင် ဖြစ်ပေါ်နေသည့် ရေခိုးရေငွေ့များ၊ ၂၀၀၁ ခုနှစ် ဧပြီလ]] ==လူမှုအဖွဲ့အစည်း== ကျွန်းကို မြို့နှစ်ခုဖြင့် ပိုင်းခြားထားသည်။ ၎င်းမြို့များမှာ ရိရှိရိမြို့နှင့် ရိရှိရိဖုဂျိမြို့တို့ ဖြစ်သည်။ ရိရှိရိမြို့သည် လူဦးရေ ၂၃၀၄ ဦး ရှိကာ ကျွန်း၏ အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်ခြမ်းတစ်ဝက်တွင် တည်ရှိသည်။ ရိရှိရိဖုဂျိမြို့သည် မြောက်ဘက်နှင့် အရှေ့ဘက်တစ်ဝက်တွင် တည်ရှိကာ လူဦးရေ ၂၇၉၈ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ မြို့နှစ်ခုစလုံးသည် ဆိုးယခရိုင်ခွဲ၊ ရိုရှိရိဒေသအတွင်း ပါဝင်သည်။<ref name="pop-rishiri"/><ref name="pop-rishirifuji"/> ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category}} *{{Wikivoyage inline|Rishiri Island}} {{Coord|45|11|N|141|15|E|region:JP_type:isle|display=title}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ ကျွန်းများ]] hb768ynf0m5vs1ga0ze4qr6vxne20ws 1056814 1056813 2026-10-08T14:38:40Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056814 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ရိရှိရိကျွန်း | image = Rishiriislandairplane.jpg | image_caption = | image_size = | pushpin_map = Japan | map_caption = | native_name = {{nobold|{{Nihongo2|利尻島}}}} {{Transliteration|ja|Rishiri-tō}} | native_name_link = Japanese language | nickname = | location = | coordinates = | archipelago = Japanese archipelago | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 183 | length_km = 19 | width_km = 14 | coastline_km = 63 | highest_mount = [[Mount Rishiri]] | elevation_m = 1721 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Hokkaido]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures in Hokkaidō|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Sōya Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Districts of Japan|District]] | country_admin_divisions_2 = [[Rishiri District, Hokkaidō|Rishiri District]] | country_admin_divisions_title_3 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_3 = [[Rishiri, Hokkaidō|Rishiri]]<br />[[Rishirifuji, Hokkaidō|Rishirifuji]] | country_capital = | country_largest_city = | country_largest_city_population = | country_leader_title = | country_leader_name = | country_1 = | country_1_admin_divisions_title = | country_1_admin_divisions = | country_1_capital_city = | country_1_largest_city = | country_1_largest_city_population = | country_1_leader_title = | country_1_leader_name = | country_2 = | country_2_admin_divisions_title = | country_2_admin_divisions = | country_2_capital_city = | country_2_largest_city = | country_2_largest_city_population = | country_2_leader_title = | country_2_leader_name = | population = 5,102 | population_as_of = 2013 | density_km2 = 30.81 | ethnic_groups = [[Ainu people|Ainu]], [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''ရိရှိရိကျွန်း''' (利尻島, Rishiri-tō) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟော့ကိုင်းဒိုး]]၊ [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိသည့် မီးတောင်ကျွန်း ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို ဟော့ကိုင်းဒိုး၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေအဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်းတွင် [[ရိရှိရိမြို့၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|ရိရှိရိမြို့]]နှင့် [[ရိရှိရိဖုဂျိမြို့၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|ရိုရှိရိဖုဂျိမြို့]]နှစ်ခု ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ရိရှိရိတောင်၏ မီးတောင်ထိပ်မှ အောက်သို့ ဖြန့်ကားသွားပြီး ကတော့ချွန်ပုံစံ ရှိသည်။ ရိရှိရိကျွန်း၏ အဓိကစီးပွားရေးလုပ်ငန်းမှာ ငါးဖမ်းခြင်းနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်း ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် လူ ၅,၁၀၂ ဦး နေထိုင်ကြသည်။<ref name="c"/><ref name="n"/><ref name="pop-rishiri"/><ref name="pop-rishirifuji"/><ref name="nussbaum"/> ==အမည်နာမ== "ရိရှိရိ" ဟူသည့် အမည်သည် အအိနုဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာသည်။ "မြင့်မားသည့် ကျွန်း" သို့မဟုတ် "မြင့်မားသည့် တောင်ထိပ်ရှိသည့် ကျွန်း" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။<ref name="n"/><ref name="k"/> [[File:Rishiri Relief Map, SRTM.jpg|thumb|left|150px|မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ပြမြေပုံ]] ==ပထဝီသွင်ပြင်== ရိရှိရိကျွန်းသည် ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်း၏ အနောက်ဘက် အကြမ်းဖျင်း ၂၀ ကီလိုမီတာ (၁၂ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၁၀ ကီလိုမီတာ (၆.၂ မိုင်) အကွာတွင် ရဲဘွန်းကျွန်း ရှိသည်။ ရိရှိရိကျွန်း၏ ပုံစံသည် အကြမ်းအားဖြင့် ဝိုင်းဝန်းသည့် သဏ္ဌာန်ရှိကာ ကမ်းရိုးတန်းအရှည်သည် ၆၃ ကီလိုမီတာ (၃၉ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့ ၁၉ ကီလိုမီတာ (၁၂ မိုင်)၊ အရှေ့ဘက်မှ အနောက်ဘက်သို့ ၁၄ ကီလိုမီတာ (၈.၇ မိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ရိရှိရိတောင်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၇၂၁ မီတာ (၅၆၄၆ ပေ) မြင့်သည်။ တောင်သည် တောင်ခြေတွင် ကောင်းမွန်သည့် ရေအရင်းမြစ်များ ပါဝင်သည့် ကန်ငယ်များစွာနှင့် ရေပူစမ်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် ဘတ်စကားဝန်ဆောင်မှုကို အသုံးပြုကာ တစ်နေရာနှင့် တစ်နေရာသို့ သွားလာကြသည်။<ref name="n"/> [[File:Mt Rishiri.jpg|thumb|left|150px|[[ရိရှိရိတောင်]]]] [[File:Von Karman vortices off Rishiri Island, Japan.jpg|thumb|200px|ရိရှိရိတောင်ထိပ်တွင် ဖြစ်ပေါ်နေသည့် ရေခိုးရေငွေ့များ၊ ၂၀၀၁ ခုနှစ် ဧပြီလ]] ==လူမှုအဖွဲ့အစည်း== ကျွန်းကို မြို့နှစ်ခုဖြင့် ပိုင်းခြားထားသည်။ ၎င်းမြို့များမှာ ရိရှိရိမြို့နှင့် ရိရှိရိဖုဂျိမြို့တို့ ဖြစ်သည်။ ရိရှိရိမြို့သည် လူဦးရေ ၂၃၀၄ ဦး ရှိကာ ကျွန်း၏ အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်ခြမ်းတစ်ဝက်တွင် တည်ရှိသည်။ ရိရှိရိဖုဂျိမြို့သည် မြောက်ဘက်နှင့် အရှေ့ဘက်တစ်ဝက်တွင် တည်ရှိကာ လူဦးရေ ၂၇၉၈ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ မြို့နှစ်ခုစလုံးသည် ဆိုးယခရိုင်ခွဲ၊ ရိုရှိရိဒေသအတွင်း ပါဝင်သည်။<ref name="pop-rishiri"/><ref name="pop-rishirifuji"/> ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category}} *{{Wikivoyage inline|Rishiri Island}} {{Coord|45|11|N|141|15|E|region:JP_type:isle|display=title}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]] da5eu61y8um76ee43fj08r1jpg535xl 0 292339 1056811 1056193 2026-10-08T14:38:00Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056811 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ယဂိရှိရိကျွန်း | image = Yagishiri Island.JPG | image_caption = Yagishiri Island, [[Haboro, Hokkaido|Haboro]], [[Hokkaido]], [[Japan]] | image_size = | locator_map = | native_name = 焼尻島, ''Yagishiri-tō'' | native_name_link = Japanese Language | nickname = | location = [[East Asia]] | coordinates = {{Coord|44|26|N|141|24|E|display=inline,title}} | archipelago = Japanese archipelago | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 5.34 | length_km = 4 | width_km = 2 | coastline_km = | highest_mount = Central Yagishiri Island | elevation_m = 97 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Hokkaido]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures in Hokkaidō|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Rumoi Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Districts of Japan|District]] | country_admin_divisions_2 = [[Tomamae District, Hokkaidō|Tomamae District]] | country_admin_divisions_title_3 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_3 = [[Haboro, Hokkaido|Haboro]] | country_capital = | country_largest_city = | country_largest_city_population = | country_leader_title = | country_leader_name = | country_1 = | country_1_admin_divisions_title = | country_1_admin_divisions = | country_1_capital_city = | country_1_largest_city = | country_1_largest_city_population = | country_1_leader_title = | country_1_leader_name = | country_2 = | country_2_admin_divisions_title = | country_2_admin_divisions = | country_2_capital_city = | country_2_largest_city = | country_2_largest_city_population = | country_2_leader_title = | country_2_leader_name = | population = 273 | population_as_of = 2010 | density_km2 = 51 | ethnic_groups = [[Ainu people|Ainu]]<br/> [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''ယဂိရှိရိကျွန်း''' (焼尻島, Yagishiri-tō) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဟော့ကိုင်းဒိုး]]၊ [[ဟဘိုရိုမြို့]]ရှိ [[ဟဘိုရိုပင်လယ်အော်]]၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၂၃ ကီလိုမီတာ (၁၄ မိုင်) အကွာ [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် တောထူထပ်သည်။ ကျွန်း၏ သုံးပုံနှစ်ပုံးသည် အလုံးစုံသစ်တောများ ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ယဂိရှိရိကျွန်းသည် ၁၇၈၆ ခုနှစ်တွင် ပစိဖိတ်ငါးသလောက်တစ်မျိုးဖြစ်သည့် [[:en:Pacific Herring|Pacific Herring]] ဖမ်းရာနေရာ စတင်ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="n" /><ref name="kokugo">{{cite encyclopedia | encyclopedia = Nihon Kokugo Daijiten | title = 焼尻島 | trans-title = Yagishiri Island | url = http://rekishi.jkn21.com/ | access-date = 2012-08-03 | year = 2012 | publisher = Shogakukan | location = Tokyo | language = ja | oclc = 56431036 | archive-date = 25 August 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ | url-status = dead}}</ref> လက်ရှိကာလတွင် ယဂိရှိရိကျွန်း၏ လူဦးရေသည် ကာလကြာရှည်စွာကပင် ကျဆင်းနေခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေသည် ၂၂၈၃ ဦး ရှိခဲ့ရာမှ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေသည် ၁၀၇၃ ဦးသို့ ကျဆင်းခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေသည် ၂၇၃ ဦးအထိ ကျဆင်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web | url = http://www.town.haboro.lg.jp/gyousei/shiryou-toukei/chosei-youran/files/2012P04.pdf | script-title=ja:町勢要覧資料編（2012年版）: 人口 | year = 2012 | publisher = Town of Haboro | location = Haboro, Hokkaido | language = ja |trans-title=Survey of the Town of Haboro: Population | access-date = Aug 4, 2012}}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== [[File:Port of Yagishiri.jpg|thumb|left|170px|ယဂိရှိရိဆိပ်ကမ်း]] ယဂိရှိရိကျွန်းသည် တဲရုအိကျွန်း၏ အရှေ့ဘက် ၃.၅ ကီလိုမီတာ (၂.၂ မိုင်)တွင် တည်ရှိသည်။ ယဂိရှိရိကျွန်းနှင့် တဲရုအိကျွန်းတို့ကို မုဆရှိရေလက်ကြားက ပိုင်းခြားထားသည်။ ကျွန်းသည် အရှေ့မှ အနောက်သို့ ခန့်မှန်းခြေ ၄ ကီလိုမီတာ (၂.၅ မိုင်)၊ မြောက်မှ တောင်သို့ ၂ ကီလိုမီတာ (၁.၂ မိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ဧရိယာ ၅.၃၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂.၀၆ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ ကမ်းခြေသည် အကြမ်းဖျင်း ၁၂ ကီလိုမီတာ (၇.၅ မိုင်) ရှည်လျားသည်။<ref name="d">{{cite encyclopedia | encyclopedia = Dijitaru Daijisen | title = 焼尻島 | url = http://rekishi.jkn21.com/ | access-date = 2012-08-03 | year = 2012 | publisher = Shogakukan | location = Tokyo | language = ja | trans-title = Yagishiri Island | oclc = 56431036 | archive-date = 25 August 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ | url-status = dead}}</ref> ယဂိရှိရိကျွန်းသည် အနီးအနားရှိ တဲရုအိကျွန်းထက် ပိုမို၍ ပြန့်သည့် မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အလယ်ဗဟိုနေရာသည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၉၇ မီတာ (၃၁၈ ပေ) အမြင့် ရှိသည်။<ref name="n" /><ref name="d" /> ==ယဂိရှိရိတိုးမိပြတိုက်== ကျွန်းတွင် မီးပြတိုက် တစ်ခုသာ ရှိသည်။ ၎င်းမှာ ယဂိရှိရိတိုးမီးပြတိုက် ဖြစ်သည်။ ယဂိရှိရိဆိပ်ကမ်းငယ်၏ တောင်ဘက်နား၊ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၄၀ မီတာ (၁၃၀ ပေ) အမြင့်တွင် တည်ရှိသည်။ မီးပြတိုက်သည် ၁၃ မီတာ (၄၃ ပေ) ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦ ဖြစ်ပြီး အဖြူရောင်ဆေး သုတ်လိမ်းထားသည်။ ၎င်းကို ၁၉၁၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite encyclopedia | encyclopedia = Nihon Rekishi Chimei Taikei | title = 焼尻島灯台 | url = http://rekishi.jkn21.com/ | access-date = 2012-08-03 | year = 2012 | publisher = Shogakukan | location = Tokyo | language = ja | trans-title = Yagishiritō Lighthouse | id = dlc 2009238904 | oclc = 173191044 | archive-date = 25 August 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ | url-status = dead}}</ref> ==ယဂိရှိရိသစ်တော== [[File:Hokkaido Yagishiri Ichii.jpg|thumb|right|''[[Taxus cuspidata]]'', the Japanese yew, in the forest of Yagishiri Island]] ယဂိရှိရိကျွန်းသည် ထူထပ်သည့် သစ်တောရှိသည့်အတွက် လူသိများသည်။ ဤကျွန်းသည် တစ်ကြိမ် လုံးဝတောဖုံးလွှမ်းသွားခဲ့ဖူးသည်။ သို့သော် ၁၈ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် Pacific Herring ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းများ စတင်ရောင်းဝယ်မှုများ ပြုလုပ်သည့်အခါတွင် သစ်တော၏ အဓိကအပိုင်းများကို အိမ်ဆောင်လုပ်ခြင်းနှင့် အခြားသော ဆောက်လုပ်ရေးများအတွက် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ယဂိရိရှိသစ်တောကို ဂျပန်နိုင်ငံ၏ သဘာဝအထိမ်းအမှတ်နေရာအဖြစ် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ထားသည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးကို "ရှောခန်းဘဲဆွတ် - တဲအုရိ - ယဂိရှိရိအမျိုးသားဥယျာဉ်" အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု အနေဖြင့် သတ်မှတ်ကာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ထားသည်။<ref name="forest">{{cite web | url = http://en.visit-hokkaido.jp/travelPlanner/details.php?code=6205004000012 | title = The Natural Forest of Yagishiri | year = 2012 | publisher = Hokkaido Tourism Organization | location = Sapporo, Hokkaido | access-date = Aug 3, 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140724102428/http://en.visit-hokkaido.jp/travelPlanner/details.php?code=6205004000012 | archive-date = 24 July 2014 | url-status = dead}}</ref><ref name="n" /><ref name="kokugo" /><ref name="forest" /> ==ပြင်ပလင့်များ== * [http://www.haboro.tv/see.php#yagishiri Yagishiri Island, Haboro Tourism Organization] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120817234459/http://www.haboro.tv/see.php#yagishiri |date=2012-08-17 }}{{in lang|ja}} * [https://web.archive.org/web/20140724102428/http://en.visit-hokkaido.jp/travelPlanner/details.php?code=6205004000012 The Forests of Yagishiri, Hokkaido Tourism Organization] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ ကျွန်းများ]] aqgj82yty14uwcriiwwyrkukt28zy2v 1056812 1056811 2026-10-08T14:38:17Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056812 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ယဂိရှိရိကျွန်း | image = Yagishiri Island.JPG | image_caption = Yagishiri Island, [[Haboro, Hokkaido|Haboro]], [[Hokkaido]], [[Japan]] | image_size = | locator_map = | native_name = 焼尻島, ''Yagishiri-tō'' | native_name_link = Japanese Language | nickname = | location = [[East Asia]] | coordinates = {{Coord|44|26|N|141|24|E|display=inline,title}} | archipelago = Japanese archipelago | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 5.34 | length_km = 4 | width_km = 2 | coastline_km = | highest_mount = Central Yagishiri Island | elevation_m = 97 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Hokkaido]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures in Hokkaidō|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Rumoi Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Districts of Japan|District]] | country_admin_divisions_2 = [[Tomamae District, Hokkaidō|Tomamae District]] | country_admin_divisions_title_3 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_3 = [[Haboro, Hokkaido|Haboro]] | country_capital = | country_largest_city = | country_largest_city_population = | country_leader_title = | country_leader_name = | country_1 = | country_1_admin_divisions_title = | country_1_admin_divisions = | country_1_capital_city = | country_1_largest_city = | country_1_largest_city_population = | country_1_leader_title = | country_1_leader_name = | country_2 = | country_2_admin_divisions_title = | country_2_admin_divisions = | country_2_capital_city = | country_2_largest_city = | country_2_largest_city_population = | country_2_leader_title = | country_2_leader_name = | population = 273 | population_as_of = 2010 | density_km2 = 51 | ethnic_groups = [[Ainu people|Ainu]]<br/> [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''ယဂိရှိရိကျွန်း''' (焼尻島, Yagishiri-tō) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဟော့ကိုင်းဒိုး]]၊ [[ဟဘိုရိုမြို့]]ရှိ [[ဟဘိုရိုပင်လယ်အော်]]၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၂၃ ကီလိုမီတာ (၁၄ မိုင်) အကွာ [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် တောထူထပ်သည်။ ကျွန်း၏ သုံးပုံနှစ်ပုံးသည် အလုံးစုံသစ်တောများ ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ယဂိရှိရိကျွန်းသည် ၁၇၈၆ ခုနှစ်တွင် ပစိဖိတ်ငါးသလောက်တစ်မျိုးဖြစ်သည့် [[:en:Pacific Herring|Pacific Herring]] ဖမ်းရာနေရာ စတင်ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="n" /><ref name="kokugo">{{cite encyclopedia | encyclopedia = Nihon Kokugo Daijiten | title = 焼尻島 | trans-title = Yagishiri Island | url = http://rekishi.jkn21.com/ | access-date = 2012-08-03 | year = 2012 | publisher = Shogakukan | location = Tokyo | language = ja | oclc = 56431036 | archive-date = 25 August 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ | url-status = dead}}</ref> လက်ရှိကာလတွင် ယဂိရှိရိကျွန်း၏ လူဦးရေသည် ကာလကြာရှည်စွာကပင် ကျဆင်းနေခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေသည် ၂၂၈၃ ဦး ရှိခဲ့ရာမှ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေသည် ၁၀၇၃ ဦးသို့ ကျဆင်းခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေသည် ၂၇၃ ဦးအထိ ကျဆင်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web | url = http://www.town.haboro.lg.jp/gyousei/shiryou-toukei/chosei-youran/files/2012P04.pdf | script-title=ja:町勢要覧資料編（2012年版）: 人口 | year = 2012 | publisher = Town of Haboro | location = Haboro, Hokkaido | language = ja |trans-title=Survey of the Town of Haboro: Population | access-date = Aug 4, 2012}}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== [[File:Port of Yagishiri.jpg|thumb|left|170px|ယဂိရှိရိဆိပ်ကမ်း]] ယဂိရှိရိကျွန်းသည် တဲရုအိကျွန်း၏ အရှေ့ဘက် ၃.၅ ကီလိုမီတာ (၂.၂ မိုင်)တွင် တည်ရှိသည်။ ယဂိရှိရိကျွန်းနှင့် တဲရုအိကျွန်းတို့ကို မုဆရှိရေလက်ကြားက ပိုင်းခြားထားသည်။ ကျွန်းသည် အရှေ့မှ အနောက်သို့ ခန့်မှန်းခြေ ၄ ကီလိုမီတာ (၂.၅ မိုင်)၊ မြောက်မှ တောင်သို့ ၂ ကီလိုမီတာ (၁.၂ မိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ဧရိယာ ၅.၃၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂.၀၆ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ ကမ်းခြေသည် အကြမ်းဖျင်း ၁၂ ကီလိုမီတာ (၇.၅ မိုင်) ရှည်လျားသည်။<ref name="d">{{cite encyclopedia | encyclopedia = Dijitaru Daijisen | title = 焼尻島 | url = http://rekishi.jkn21.com/ | access-date = 2012-08-03 | year = 2012 | publisher = Shogakukan | location = Tokyo | language = ja | trans-title = Yagishiri Island | oclc = 56431036 | archive-date = 25 August 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ | url-status = dead}}</ref> ယဂိရှိရိကျွန်းသည် အနီးအနားရှိ တဲရုအိကျွန်းထက် ပိုမို၍ ပြန့်သည့် မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အလယ်ဗဟိုနေရာသည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၉၇ မီတာ (၃၁၈ ပေ) အမြင့် ရှိသည်။<ref name="n" /><ref name="d" /> ==ယဂိရှိရိတိုးမိပြတိုက်== ကျွန်းတွင် မီးပြတိုက် တစ်ခုသာ ရှိသည်။ ၎င်းမှာ ယဂိရှိရိတိုးမီးပြတိုက် ဖြစ်သည်။ ယဂိရှိရိဆိပ်ကမ်းငယ်၏ တောင်ဘက်နား၊ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၄၀ မီတာ (၁၃၀ ပေ) အမြင့်တွင် တည်ရှိသည်။ မီးပြတိုက်သည် ၁၃ မီတာ (၄၃ ပေ) ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦ ဖြစ်ပြီး အဖြူရောင်ဆေး သုတ်လိမ်းထားသည်။ ၎င်းကို ၁၉၁၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite encyclopedia | encyclopedia = Nihon Rekishi Chimei Taikei | title = 焼尻島灯台 | url = http://rekishi.jkn21.com/ | access-date = 2012-08-03 | year = 2012 | publisher = Shogakukan | location = Tokyo | language = ja | trans-title = Yagishiritō Lighthouse | id = dlc 2009238904 | oclc = 173191044 | archive-date = 25 August 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ | url-status = dead}}</ref> ==ယဂိရှိရိသစ်တော== [[File:Hokkaido Yagishiri Ichii.jpg|thumb|right|''[[Taxus cuspidata]]'', the Japanese yew, in the forest of Yagishiri Island]] ယဂိရှိရိကျွန်းသည် ထူထပ်သည့် သစ်တောရှိသည့်အတွက် လူသိများသည်။ ဤကျွန်းသည် တစ်ကြိမ် လုံးဝတောဖုံးလွှမ်းသွားခဲ့ဖူးသည်။ သို့သော် ၁၈ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် Pacific Herring ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းများ စတင်ရောင်းဝယ်မှုများ ပြုလုပ်သည့်အခါတွင် သစ်တော၏ အဓိကအပိုင်းများကို အိမ်ဆောင်လုပ်ခြင်းနှင့် အခြားသော ဆောက်လုပ်ရေးများအတွက် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ယဂိရိရှိသစ်တောကို ဂျပန်နိုင်ငံ၏ သဘာဝအထိမ်းအမှတ်နေရာအဖြစ် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ထားသည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးကို "ရှောခန်းဘဲဆွတ် - တဲအုရိ - ယဂိရှိရိအမျိုးသားဥယျာဉ်" အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု အနေဖြင့် သတ်မှတ်ကာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ထားသည်။<ref name="forest">{{cite web | url = http://en.visit-hokkaido.jp/travelPlanner/details.php?code=6205004000012 | title = The Natural Forest of Yagishiri | year = 2012 | publisher = Hokkaido Tourism Organization | location = Sapporo, Hokkaido | access-date = Aug 3, 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140724102428/http://en.visit-hokkaido.jp/travelPlanner/details.php?code=6205004000012 | archive-date = 24 July 2014 | url-status = dead}}</ref><ref name="n" /><ref name="kokugo" /><ref name="forest" /> ==ပြင်ပလင့်များ== * [http://www.haboro.tv/see.php#yagishiri Yagishiri Island, Haboro Tourism Organization] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120817234459/http://www.haboro.tv/see.php#yagishiri |date=2012-08-17 }}{{in lang|ja}} * [https://web.archive.org/web/20140724102428/http://en.visit-hokkaido.jp/travelPlanner/details.php?code=6205004000012 The Forests of Yagishiri, Hokkaido Tourism Organization] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]] tui7txjhlvp40gwnm5t3edanzs3ax3k 0 292364 1056808 1056204 2026-10-08T14:35:48Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056808 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ခမိုမဲကျွန်း | image = Heishiiwa Rock Esashi.jpg | image_caption = Heishi Rock is an attraction at Kamome Island.(April 2007) | image_size = | locator_map = | native_name = 鷗島, ''Kamome Jima'' | native_name_link = Japanese Language | nickname = | location = [[East Asia]] | coordinates = {{coord|41.867781|N|140.1143|E|display=inline,title}} | archipelago = Japanese archipelago | total_islands = | major_islands = | area_km2 = | length_km = | width_km = | coastline_km = 2.6 | highest_mount = [[Mount Kamui (Okushiri)|Mount Kamui]] | elevation_m = 27.6 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]] | country_admin_divisions = Hokkaidō | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures in Hokkaidō|Subprefectures]] | country_admin_divisions_1 = [[Hiyama Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Districts of Japan|District]] | country_admin_divisions_2 = [[Hiyama District, Hokkaidō|Hiyama District]] | country_capital = | country_largest_city = | country_largest_city_population = | country_leader_title = | country_leader_name = | population = | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = | additional_info = }} '''ခမိုမဲကျွန်း''' (鷗島, ခမိုမဲဂျိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ၊ [[ဟော့ကိုင်းဒိုး]]၊ အဲဆရှိမြို့၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်း ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ထဲတွင် ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် အဲဆရှိဆိပ်ကမ်း၏ အကာအရံအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးသည်။ ကျွန်းတွင် များစွာသော သမိုင်းဝင်နေရာများ ရှိသည်။ ကျွန်းကို "ဟိယမခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားသည်။ နှစ်စဉ် ဇူလိုင်လရောက်သည့်အခါတိုင်း နှစ်ရက်ကြာကျင်းပသည့် ပွဲတော်တစ်ခု ရှိသည်။ ထိုပွဲတော်သည် ခရီးသွားများကို ဆွဲဆောင်လျက်ရှိသည်။ လူအများသည် ရေကူးခြင်း၊ ပျော်ပွဲစားထွက်ခြင်း၊ ငါးဖမ်းခြင်းနှင့် အခြားလှုပ်ရှားမှုများလုပ်ရန်အတွက် တစ်နှစ်ပတ်လုံး ကျွန်းသို့ လာရောက်ကြသည်။<ref name="hiyama-hokkaido-gov">{{cite web|url=http://www.pref.hokkaido.lg.jp/ks/skn/environ/parks/hiyama.htm|script-title=ja:檜山道立自然公園|year=2006|work=Home page of the Hokkaido government|publisher=HOKKAIDO GOVERNMENT|language=Japanese|accessdate=2009-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170624212829/http://www.pref.hokkaido.lg.jp/ks/skn/environ/parks/hiyama.htm|archive-date=2017-06-24|url-status=dead}}</ref><ref name=r1/> ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Kamome Island (Hiyama)}} *[https://books.google.com/books?id=T0XDuBKL2tYC&pg=PA63 Images of the rope renewal festival] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]] 2y5okstg29eb0v1g3j3xxtsztaphnfo 1056809 1056808 2026-10-08T14:36:25Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056809 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ခမိုမဲကျွန်း | image = Heishiiwa Rock Esashi.jpg | image_caption = Heishi Rock is an attraction at Kamome Island.(April 2007) | image_size = | locator_map = | native_name = 鷗島, ''Kamome Jima'' | native_name_link = Japanese Language | nickname = | location = [[East Asia]] | coordinates = {{coord|41.867781|N|140.1143|E|display=inline,title}} | archipelago = Japanese archipelago | total_islands = | major_islands = | area_km2 = | length_km = | width_km = | coastline_km = 2.6 | highest_mount = [[Mount Kamui (Okushiri)|Mount Kamui]] | elevation_m = 27.6 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]] | country_admin_divisions = Hokkaidō | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures in Hokkaidō|Subprefectures]] | country_admin_divisions_1 = [[Hiyama Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Districts of Japan|District]] | country_admin_divisions_2 = [[Hiyama District, Hokkaidō|Hiyama District]] | country_capital = | country_largest_city = | country_largest_city_population = | country_leader_title = | country_leader_name = | population = | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = | additional_info = }} '''ခမိုမဲကျွန်း''' (鷗島, ခမိုမဲဂျိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ၊ [[ဟော့ကိုင်းဒိုး]]၊ အဲဆရှိမြို့၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်း ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ထဲတွင် ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် အဲဆရှိဆိပ်ကမ်း၏ အကာအရံအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးသည်။ ကျွန်းတွင် များစွာသော သမိုင်းဝင်နေရာများ ရှိသည်။ ကျွန်းကို "ဟိယမခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားသည်။ နှစ်စဉ် ဇူလိုင်လရောက်သည့်အခါတိုင်း နှစ်ရက်ကြာကျင်းပသည့် ပွဲတော်တစ်ခု ရှိသည်။ ထိုပွဲတော်သည် ခရီးသွားများကို ဆွဲဆောင်လျက်ရှိသည်။ လူအများသည် ရေကူးခြင်း၊ ပျော်ပွဲစားထွက်ခြင်း၊ ငါးဖမ်းခြင်းနှင့် အခြားလှုပ်ရှားမှုများလုပ်ရန်အတွက် တစ်နှစ်ပတ်လုံး ကျွန်းသို့ လာရောက်ကြသည်။<ref name="hiyama-hokkaido-gov">{{cite web|url=http://www.pref.hokkaido.lg.jp/ks/skn/environ/parks/hiyama.htm|script-title=ja:檜山道立自然公園|year=2006|work=Home page of the Hokkaido government|publisher=HOKKAIDO GOVERNMENT|language=Japanese|accessdate=2009-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170624212829/http://www.pref.hokkaido.lg.jp/ks/skn/environ/parks/hiyama.htm|archive-date=2017-06-24|url-status=dead}}</ref><ref name=r1/> ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Kamome Island (Hiyama)}} *[https://books.google.com/books?id=T0XDuBKL2tYC&pg=PA63 Images of the rope renewal festival] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ ကျွန်းများ]] jizmt896nqo8rp5cj1y6ssn7dz62umn 0 292365 1056806 1056224 2026-10-08T14:34:40Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:နီးဂတခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056806 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = အဝရှိမကျွန်း | image = Awashima Island Niigata Aerial photograph.1977.jpg | image_caption = Aerial photograph of Awashima in 1977 | image_size = | image_map = Awashimaura in Niigata Prefecture.png | map_caption = | native_name = 粟島 | native_name_link = | nickname = | location = Sea of Japan | coordinates = {{Coord|38|27|13|N|139|14|18|E}} | archipelago = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 9.86 | length_m = 6100 | width_m = 4400 | coastline_m = 23000 | highest_mount = | elevation_m = 265.6 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Niigata Prefecture|Niigata]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Districts of Japan|District]] | country_admin_divisions_1 = [[Iwafune District, Niigata|Iwafune]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Awashimaura]] | population = 353 | population_as_of = October 2020 | density_km2 = | ethnic_groups = Japanese | additional_info = }} [[File:Awashima Island in Summer, Japan - Aerial Video.webm|thumb|250px|thumbtime=0:22|နွေရာသီကာလ အဝရှိမကျွန်း၏ ကောင်းကင်မြင်ကွင်း]] [[File:Kamaya Area (in Awashima) - 釜谷地区（粟島浦村） - panoramio.jpg|right|250px|thumb|ခမယဧရိယာ]] '''အဝရှိမ''' (粟島 သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[နီးဂတခရိုင်]]မြောက်ပိုင်း၊ မုရခမိမြို့၏ အနောက်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၃၀ ကီလိုမီတာ (၁၉ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် နီးဂတခရိုင်၊ အိဝဖုနဲဒေသ၊ အဝရှိမရွာ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် အချက်အလက်များအရ ကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၃၅၃ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== အဝရှိမကျွန်းတွင် အနည်းဆုံး [[ဂျောမွန်းခေတ်]]ကာလကတည်းက လူများနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်များသည် ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေရှိ မတူညီသည့်နေရာငါးခုတွင် ဂျောမွန်းခေတ်အိုးခြမ်းကွဲများကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း [[ယယောအိခေတ်]]နှင့် [[ခိုဖွန်းခေတ်]]ကာလတို့တွင် လူအခြေချနေထိုင်ခဲ့သည်ဟူသည့် အထောက်အထားကိုမူ တွေ့ရပေ။ မဲဂျိခေတ်ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီးနောက်တွင် ၁၉၀၉ ခုနှစ်တွင် အဆဟိမုရရွာကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထိုရွာသည် နီးဂတခရိုင်၊ အိဝဖုနဲဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် တည်ရှိသည်။ ၁၉၆၄ ခုနှစ် နီးဂတငလျင်၏ ဗဟိုချက်သည် အဝရှိမကျွန်း၏ အနီးအနားတွင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ==အရေးကြီးသည့် ငှက်ဧရိယာ== ကျွန်းသည် အရေးကြီးသည့် ငှက်ဧရိယာ (IBA) အဖြစ် BirdLife International ၏ သတ်မှတ်ထားခြင်းကို ခံရသည်။ ==ပိုမိုကြည့်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category-inline|Awashima}} * [http://www.vill.awashimaura.lg.jp Awashimaura Village Official Website] ==ကိုးကားး== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:နီးဂတခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] im5jz6b1jc84h12okjtr5uk6xr3ivhn 1056807 1056806 2026-10-08T14:34:55Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056807 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = အဝရှိမကျွန်း | image = Awashima Island Niigata Aerial photograph.1977.jpg | image_caption = Aerial photograph of Awashima in 1977 | image_size = | image_map = Awashimaura in Niigata Prefecture.png | map_caption = | native_name = 粟島 | native_name_link = | nickname = | location = Sea of Japan | coordinates = {{Coord|38|27|13|N|139|14|18|E}} | archipelago = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 9.86 | length_m = 6100 | width_m = 4400 | coastline_m = 23000 | highest_mount = | elevation_m = 265.6 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Niigata Prefecture|Niigata]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Districts of Japan|District]] | country_admin_divisions_1 = [[Iwafune District, Niigata|Iwafune]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Awashimaura]] | population = 353 | population_as_of = October 2020 | density_km2 = | ethnic_groups = Japanese | additional_info = }} [[File:Awashima Island in Summer, Japan - Aerial Video.webm|thumb|250px|thumbtime=0:22|နွေရာသီကာလ အဝရှိမကျွန်း၏ ကောင်းကင်မြင်ကွင်း]] [[File:Kamaya Area (in Awashima) - 釜谷地区（粟島浦村） - panoramio.jpg|right|250px|thumb|ခမယဧရိယာ]] '''အဝရှိမ''' (粟島 သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[နီးဂတခရိုင်]]မြောက်ပိုင်း၊ မုရခမိမြို့၏ အနောက်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၃၀ ကီလိုမီတာ (၁၉ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် နီးဂတခရိုင်၊ အိဝဖုနဲဒေသ၊ အဝရှိမရွာ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် အချက်အလက်များအရ ကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၃၅၃ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== အဝရှိမကျွန်းတွင် အနည်းဆုံး [[ဂျောမွန်းခေတ်]]ကာလကတည်းက လူများနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်များသည် ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေရှိ မတူညီသည့်နေရာငါးခုတွင် ဂျောမွန်းခေတ်အိုးခြမ်းကွဲများကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း [[ယယောအိခေတ်]]နှင့် [[ခိုဖွန်းခေတ်]]ကာလတို့တွင် လူအခြေချနေထိုင်ခဲ့သည်ဟူသည့် အထောက်အထားကိုမူ တွေ့ရပေ။ မဲဂျိခေတ်ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီးနောက်တွင် ၁၉၀၉ ခုနှစ်တွင် အဆဟိမုရရွာကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထိုရွာသည် နီးဂတခရိုင်၊ အိဝဖုနဲဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် တည်ရှိသည်။ ၁၉၆၄ ခုနှစ် နီးဂတငလျင်၏ ဗဟိုချက်သည် အဝရှိမကျွန်း၏ အနီးအနားတွင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ==အရေးကြီးသည့် ငှက်ဧရိယာ== ကျွန်းသည် အရေးကြီးသည့် ငှက်ဧရိယာ (IBA) အဖြစ် BirdLife International ၏ သတ်မှတ်ထားခြင်းကို ခံရသည်။ ==ပိုမိုကြည့်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category-inline|Awashima}} * [http://www.vill.awashimaura.lg.jp Awashimaura Village Official Website] ==ကိုးကားး== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:နီးဂတခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]] k539z31s6lkdy8lt0ycvmk4quxnje7x 0 292367 1056791 1056372 2026-10-08T14:22:13Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:အိရှိခဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056791 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = မိဆွတ်ခဲဂျိမ | native_name = 見附島 | native_name_link = Japanese Language | native_name_lang = Japanese | image = Mitsukejima (Ishikawa) 1.jpg | image_size = | image_caption = Mitsukejima in 2014 | image_alt = | image_map = | map_alt = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan#Japan Chubu#Japan Ishikawa Prefecture | pushpin_label = | pushpin_label_position = | pushpin_alt = | pushpin_relief = yes | pushpin_caption = | coordinates = {{Coord|37|23|35|N|137|15|00|E}} | etymology = | location = [[Sea of Japan]] | grid_reference = <!-- UK only --> | archipelago = | waterbody = | total_islands = 1 | major_islands = | area_km2 = <!-- or |area_m2= or |area_ha= --> | area_footnotes = | rank = | length_m = 150 | length_footnotes = | width_m = 30 | width_footnotes = | coastline_km = <!-- or |coastline_m= --> | coastline_footnotes = | elevation_m = 30 | elevation_footnotes = | highest_mount = | country = Japan | country_admin_divisions_title = Prefecture | country_admin_divisions = [[Ishikawa Prefecture]] | country_admin_divisions_title_1 = City | country_admin_divisions_1 = [[Suzu, Ishikawa|Suzu City]] | country_admin_divisions_title_2 = District | country_admin_divisions_2 = Takadate-cho | country_largest_city_type = | country_capital = | country_largest_city = | country_capital_and_largest_city = | country_largest_city_population = | country_leader_title = | country_leader_name = | country_area_km2 = <!-- or |country_area_m2= or |country_area_ha= --> | country1 = | country1_admin_divisions_title = | country1_admin_divisions = | country1_admin_divisions_title_1 = | country1_admin_divisions_1 = | country1_capital = | country1_largest_city_type = | country1_largest_city = | country1_capital_and_largest_city = | country1_largest_city_population = | country1_leader_title = | country1_leader_name = | country1_area_km2 = <!-- or |country1_area_m2= or |country1_area_ha= --> | demonym = | population = 0 | population_as_of = | population_footnotes = | population_rank = | population_rank_max = | density_km2 = | density_rank = | density_footnotes = | languages = | ethnic_groups = | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | website = | additional_info = | footnotes = }} '''မိဆွတ်ခဲဂျိမ''' (見附島)သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိရှိခဝခရိုင်]]၊ ဆုဇုမြို့၊ တခဒတဲချောရှိ လူနေထိုင်ခြင်းမရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကြောင့် ဂွန်းခန်းဂျိမ (軍艦島; စစ်သင်္ဘောကျွန်း)ဟူသည့် အမည်ဖြင့် လူသိများသည်။<ref>{{cite news|script-title=ja:石川の「軍艦島」見附島で"白骨化"加速 能登地震で崩壊→樹木枯れ |url=https://mainichi.jp/articles/20250614/k00/00m/040/071000c |access-date=15 July 2025 |newspaper=[[Mainichi Shimbun]] |date=June 12, 2025 |language=ja}}</ref> ရှေးခေတ်ဒဏ္ဍာရီများအရ ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းဖြစ်သည့် ခူးခိုင်း (Kūkai) က ကျွန်း၏ အမည်ကို "မဆွတ်ခဲဂျိမ" ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ သူသည် ဆဒိုကျွန်းမှ ခရီးသွားစဉ် ဤကျွန်းကို ပထမဆုံးရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သူ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ မိဆွတ်ခဲဂျိမသည် အရှည် ခန့်မှန်းခြေ ၁၅၀ မီတာ၊ အကျယ် ၅၀ မီတာ၊ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၃၀ မီတာ အတိုင်းတာရှိသည်။ မဆွတ်ခဲဂျိမသည် "နိုတိုဟန်းတိုးအမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ လှပသည့်ရှုခင်းများကို ကြည့်ရှုနိုင်သည့်နေရာအဖြစ် လူသိများကာ ခရီးသွားများကို ဆွဲဆောင်လျက်ရှိသည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ် နိုတိုငလျင်လှုပ်ခတ်ပြီးနောက်တွင် အိရှိခဝခရိုင်သည် ကျွန်းကို သုံးဘက်မြင်စကန် (3D scan) ဖတ်ရန် စီစဉ်ခဲ့ပြီး ခရီးသွားများသည် ကျွန်း၏ အတုအယောင်ပုံစံကို ကြည့်ရှုနိုင်မည် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|script-title=ja:崩れた見附島 バーチャルで「復元」 来春公開へ 〈１.１大震災〉|url=https://www.hokkoku.co.jp/articles/-/1613967|access-date=July 15, 2025|newspaper=Hokkoku Shimbun|date=December 24, 2024|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212083423/https://www.hokkoku.co.jp/articles/-/1613967|archive-date=12 February 2025|url-status=dead}}</ref> ==ငလျင်များ== *၂၀၂၃ နိုတိုငလျင်လှုပ်ခတ်မှုအတွင်း ကျွန်းတွင် မြေပြိုမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်ကို ဒေသခံများသည် တွစ်တာလူမှုကွန်ရက်တွင် ဗီဒီယိုမှတ်တမ်းများ တင်ခဲ့သည်။<ref name="Twitter">{{cite web|url=https://twitter.com/kenya_0817/status/1741792564683145478|title=Mitsuke Island (video)|date=January 1, 2024}}</ref>{{User-generated source|date=December 2025}} *၂၀၂၄ နိုတိုငလျင်လှုပ်ခတ်မှုအတွင်း ကျွန်းတွင် အဓိကမြေပြိုမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ထိုသို့ မြေပြိုမှုကြောင့် ကျွန်း၏ ထင်ရှားသည့် စစ်သင်္ဘောပုံသဏ္ဌာန်သည်လည်း ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news|title=Ishikawa Pref.’s Battleship Island Collapses in Jan. 1 Quake; Loses Iconic Shape |url=https://japannews.yomiuri.co.jp/society/noto-peninsula-earthquake/20240126-164794/ |access-date=June 10, 2024|newspaper=Yomiuri Shimbun|date=January 26, 2024}}</ref> ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Mitsukejima (Ishikawa)}} *[https://web.archive.org/web/20180312084004/https://www.hot-ishikawa.jp/english/kanko/20000.html Tourism Ishikawa (Official Ishikawa Travel Guide) - Mitsukejima Island] *[https://web.archive.org/web/20250913045647/https://experience-kanazawa.com/sightseeing/Mitsukejima.html Experience Kanazawa - Mitsukejima Island] {{Coord|37|23|35|N|137|15|00|E|region:JP-17_type:isle|display=title}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:အိရှိခဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] sxfbfd9ri5ksbw96w3bfcd36pz8m3z6 1056795 1056791 2026-10-08T14:27:49Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056795 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = မိဆွတ်ခဲဂျိမ | native_name = 見附島 | native_name_link = Japanese Language | native_name_lang = Japanese | image = Mitsukejima (Ishikawa) 1.jpg | image_size = | image_caption = Mitsukejima in 2014 | image_alt = | image_map = | map_alt = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan#Japan Chubu#Japan Ishikawa Prefecture | pushpin_label = | pushpin_label_position = | pushpin_alt = | pushpin_relief = yes | pushpin_caption = | coordinates = {{Coord|37|23|35|N|137|15|00|E}} | etymology = | location = [[Sea of Japan]] | grid_reference = <!-- UK only --> | archipelago = | waterbody = | total_islands = 1 | major_islands = | area_km2 = <!-- or |area_m2= or |area_ha= --> | area_footnotes = | rank = | length_m = 150 | length_footnotes = | width_m = 30 | width_footnotes = | coastline_km = <!-- or |coastline_m= --> | coastline_footnotes = | elevation_m = 30 | elevation_footnotes = | highest_mount = | country = Japan | country_admin_divisions_title = Prefecture | country_admin_divisions = [[Ishikawa Prefecture]] | country_admin_divisions_title_1 = City | country_admin_divisions_1 = [[Suzu, Ishikawa|Suzu City]] | country_admin_divisions_title_2 = District | country_admin_divisions_2 = Takadate-cho | country_largest_city_type = | country_capital = | country_largest_city = | country_capital_and_largest_city = | country_largest_city_population = | country_leader_title = | country_leader_name = | country_area_km2 = <!-- or |country_area_m2= or |country_area_ha= --> | country1 = | country1_admin_divisions_title = | country1_admin_divisions = | country1_admin_divisions_title_1 = | country1_admin_divisions_1 = | country1_capital = | country1_largest_city_type = | country1_largest_city = | country1_capital_and_largest_city = | country1_largest_city_population = | country1_leader_title = | country1_leader_name = | country1_area_km2 = <!-- or |country1_area_m2= or |country1_area_ha= --> | demonym = | population = 0 | population_as_of = | population_footnotes = | population_rank = | population_rank_max = | density_km2 = | density_rank = | density_footnotes = | languages = | ethnic_groups = | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | website = | additional_info = | footnotes = }} '''မိဆွတ်ခဲဂျိမ''' (見附島)သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိရှိခဝခရိုင်]]၊ ဆုဇုမြို့၊ တခဒတဲချောရှိ လူနေထိုင်ခြင်းမရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကြောင့် ဂွန်းခန်းဂျိမ (軍艦島; စစ်သင်္ဘောကျွန်း)ဟူသည့် အမည်ဖြင့် လူသိများသည်။<ref>{{cite news|script-title=ja:石川の「軍艦島」見附島で"白骨化"加速 能登地震で崩壊→樹木枯れ |url=https://mainichi.jp/articles/20250614/k00/00m/040/071000c |access-date=15 July 2025 |newspaper=[[Mainichi Shimbun]] |date=June 12, 2025 |language=ja}}</ref> ရှေးခေတ်ဒဏ္ဍာရီများအရ ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းဖြစ်သည့် ခူးခိုင်း (Kūkai) က ကျွန်း၏ အမည်ကို "မဆွတ်ခဲဂျိမ" ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ သူသည် ဆဒိုကျွန်းမှ ခရီးသွားစဉ် ဤကျွန်းကို ပထမဆုံးရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သူ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ မိဆွတ်ခဲဂျိမသည် အရှည် ခန့်မှန်းခြေ ၁၅၀ မီတာ၊ အကျယ် ၅၀ မီတာ၊ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၃၀ မီတာ အတိုင်းတာရှိသည်။ မဆွတ်ခဲဂျိမသည် "နိုတိုဟန်းတိုးအမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ လှပသည့်ရှုခင်းများကို ကြည့်ရှုနိုင်သည့်နေရာအဖြစ် လူသိများကာ ခရီးသွားများကို ဆွဲဆောင်လျက်ရှိသည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ် နိုတိုငလျင်လှုပ်ခတ်ပြီးနောက်တွင် အိရှိခဝခရိုင်သည် ကျွန်းကို သုံးဘက်မြင်စကန် (3D scan) ဖတ်ရန် စီစဉ်ခဲ့ပြီး ခရီးသွားများသည် ကျွန်း၏ အတုအယောင်ပုံစံကို ကြည့်ရှုနိုင်မည် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|script-title=ja:崩れた見附島 バーチャルで「復元」 来春公開へ 〈１.１大震災〉|url=https://www.hokkoku.co.jp/articles/-/1613967|access-date=July 15, 2025|newspaper=Hokkoku Shimbun|date=December 24, 2024|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212083423/https://www.hokkoku.co.jp/articles/-/1613967|archive-date=12 February 2025|url-status=dead}}</ref> ==ငလျင်များ== *၂၀၂၃ နိုတိုငလျင်လှုပ်ခတ်မှုအတွင်း ကျွန်းတွင် မြေပြိုမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်ကို ဒေသခံများသည် တွစ်တာလူမှုကွန်ရက်တွင် ဗီဒီယိုမှတ်တမ်းများ တင်ခဲ့သည်။<ref name="Twitter">{{cite web|url=https://twitter.com/kenya_0817/status/1741792564683145478|title=Mitsuke Island (video)|date=January 1, 2024}}</ref>{{User-generated source|date=December 2025}} *၂၀၂၄ နိုတိုငလျင်လှုပ်ခတ်မှုအတွင်း ကျွန်းတွင် အဓိကမြေပြိုမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ထိုသို့ မြေပြိုမှုကြောင့် ကျွန်း၏ ထင်ရှားသည့် စစ်သင်္ဘောပုံသဏ္ဌာန်သည်လည်း ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news|title=Ishikawa Pref.’s Battleship Island Collapses in Jan. 1 Quake; Loses Iconic Shape |url=https://japannews.yomiuri.co.jp/society/noto-peninsula-earthquake/20240126-164794/ |access-date=June 10, 2024|newspaper=Yomiuri Shimbun|date=January 26, 2024}}</ref> ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Mitsukejima (Ishikawa)}} *[https://web.archive.org/web/20180312084004/https://www.hot-ishikawa.jp/english/kanko/20000.html Tourism Ishikawa (Official Ishikawa Travel Guide) - Mitsukejima Island] *[https://web.archive.org/web/20250913045647/https://experience-kanazawa.com/sightseeing/Mitsukejima.html Experience Kanazawa - Mitsukejima Island] {{Coord|37|23|35|N|137|15|00|E|region:JP-17_type:isle|display=title}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:အိရှိခဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]] 0bmvhohhgf5o33oqwga0q4n04bxvymw 0 292404 1056790 1056335 2026-10-08T14:22:00Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:အိရှိခဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056790 wikitext text/x-wiki [[File:Nanatsu-jima island north.JPG|right|250px|မြောက်ဘက်အစု (]] [[File:Nanatsu-jima island southwest.JPG||right|250px|တောင်ဘက်အစု]] '''နခဆွတ်ဂျိမကျွန်းငယ်များ''' သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ လူနေထိုင်ခြင်းမရှိသည့် ကျွန်းငယ်အုပ်စု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းများသည် စုစုပေါင်း ၂၄ ဟက်တာ ကျယ်ဝန်းသည်။ [[အိရှိခဝခရိုင်]]၊ [[နိုတိုကျွန်းဆွယ်]]၏ မြောက်ဘက်အစွန်ဆုံးနေရာမှ ၂၀ ကီလိုမီတာခန့်အကွာ ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်တွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းစုကို မြောက်ဘက်အစုနှင့် တောင်ဘက်အစုဟူ၍ အစုနှစ်ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မြောက်ဘက်အစုတွင် တဆွတ်ဂျိမ၊ အိုရှိမ နှင့် ခရိမတဂျိမတို့ ပါဝင်ပြီး၊ တောင်ဘက်အစုတွင် အခရှိမ၊ အရမိခိုဂျိမ၊ ဘဲဘိုရှိဂျိမနှင့် မိခုရိယဂျိမတို့ ပါဝင်သည်။ အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်သည့် အိုရှိမကျွန်းသည် ဧရိယာ ၁၂.၆ ဟက်တာ ကျယ်ဝန်းပြီး အမြင့်ဆုံးနေရာသည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၆၂ မီတာ ဖြစ်သည်။ အခြားသော ကျွန်းများတွင် ၄၀ မီတာအမြင့်ရှိသည့် ထောင်လိုက်နီးပါးမတ်စောက်နေသည့် ကုန်းစောင်းများ ရှိသည်။<ref name=bli/> ==ငှက်များအတွက် အရေးပါမှု== ဤကျွန်းနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများကို BirdLife International က ငှက်များအတွက်အရေးပါသည့် နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။<ref name=bli>{{cite web |url=https://datazone.birdlife.org/site/factsheet/nanatsujima-islets-iba-japan|title= Nanatsujima islets|author=<!--Not stated--> |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 31 January 2021}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{Coord|37|36|00|N|136|54|59|E|source:BLI|display=title}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:အိရှိခဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] 5zv72kyb8vp7uz0fw1nv3t4fchkgieu 1056793 1056790 2026-10-08T14:24:31Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056793 wikitext text/x-wiki [[File:Nanatsu-jima island north.JPG|right|250px|မြောက်ဘက်အစု (]] [[File:Nanatsu-jima island southwest.JPG||right|250px|တောင်ဘက်အစု]] '''နခဆွတ်ဂျိမကျွန်းငယ်များ''' သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ လူနေထိုင်ခြင်းမရှိသည့် ကျွန်းငယ်အုပ်စု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းများသည် စုစုပေါင်း ၂၄ ဟက်တာ ကျယ်ဝန်းသည်။ [[အိရှိခဝခရိုင်]]၊ [[နိုတိုကျွန်းဆွယ်]]၏ မြောက်ဘက်အစွန်ဆုံးနေရာမှ ၂၀ ကီလိုမီတာခန့်အကွာ ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်တွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းစုကို မြောက်ဘက်အစုနှင့် တောင်ဘက်အစုဟူ၍ အစုနှစ်ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မြောက်ဘက်အစုတွင် တဆွတ်ဂျိမ၊ အိုရှိမ နှင့် ခရိမတဂျိမတို့ ပါဝင်ပြီး၊ တောင်ဘက်အစုတွင် အခရှိမ၊ အရမိခိုဂျိမ၊ ဘဲဘိုရှိဂျိမနှင့် မိခုရိယဂျိမတို့ ပါဝင်သည်။ အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်သည့် အိုရှိမကျွန်းသည် ဧရိယာ ၁၂.၆ ဟက်တာ ကျယ်ဝန်းပြီး အမြင့်ဆုံးနေရာသည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၆၂ မီတာ ဖြစ်သည်။ အခြားသော ကျွန်းများတွင် ၄၀ မီတာအမြင့်ရှိသည့် ထောင်လိုက်နီးပါးမတ်စောက်နေသည့် ကုန်းစောင်းများ ရှိသည်။<ref name=bli/> ==ငှက်များအတွက် အရေးပါမှု== ဤကျွန်းနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများကို BirdLife International က ငှက်များအတွက်အရေးပါသည့် နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။<ref name=bli>{{cite web |url=https://datazone.birdlife.org/site/factsheet/nanatsujima-islets-iba-japan|title= Nanatsujima islets|author=<!--Not stated--> |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 31 January 2021}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{Coord|37|36|00|N|136|54|59|E|source:BLI|display=title}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:အိရှိခဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]] ox8wmvjgi7rlju04gxi3rcvp2aa82uf 0 292406 1056788 1056366 2026-10-08T14:21:17Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:အိရှိခဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056788 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = နိုတိုဂျိမ | image = Notojima.jpg | image_caption = | image_size = | pushpin_map = Japan#Japan Ishikawa Prefecture | map_caption = Location in Japan | native_name = 能登島 ''Notojima'' | native_name_link = Japanese language | nickname = | location = [[Sea of Japan]] | coordinates = {{coord|37|07|30|N|136|59|47|E|display=inline,title}} | archipelago = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 46.78 | length_km = 11 | width_km = 2 | coastline_km = 71.9 | highest_mount = mount Yomurazuka | elevation_m = 196.8 | country = Japan | country_admin_divisions_title = Prefecture | country_admin_divisions = [[Ishikawa Prefecture]] | country_admin_divisions_title_1 = City | country_admin_divisions_1 = [[Nanao, Ishikawa|Nanao]] | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_largest_city = | country_largest_city_population = | population = 3187 | population_as_of = 2003 | density_km2 = 68.13 | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''နိုတိုဂျိမ''' (能登島, Noto-jima) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]၊ [[နနအိုပင်လယ်အော်]](七尾湾) ရှိ မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိရှိခဝခရိုင်]]၏ ကမ်းရိုးတန်းမှ အနည်းဆုံး ၅၀၀ မီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။ နိုတိုဂျိမကျွန်းကို နနအိုမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာမှာ ယောမုရဇုခတောင်ဖြစ်ပြီး အမြင့် ၁၉၆.၈ မီတာ (၆၄၆ ပေ) ရှိသည်။<ref>[http://himalaicus.hiho.jp/yamaseireki/2005/yomuraduka/yomuraduka.html Yomurazuka climbing maps and photos]</ref> ကျွန်းတွင် မူလတန်းကျောင်းနှင့် အထက်တန်းကျောင်းများ ရှိသည်။<ref>{{Cite web |url=http://www.city.nanao.ishikawa.jp/notojimatyu/ |title=七尾市立能登島中学校 |access-date=5 October 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201025191526/http://www.city.nanao.ishikawa.jp/notojimatyu/ |archive-date=25 October 2020 |url-status=dead}}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၅၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းရှိ ရွာသုံးခုကို "နိုတိုဂျိမမြို့" အဖြစ် ပေါင်းစည်းခဲ့သည်။ နိုတိုဂျိမတံတားကြီး (能登島大橋, Notojima ohashi) (တောင်ပိုင်းတံတား) သည် ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ နိုတိုအမွှာတံတား (ツインブリッジ能登, Tsuinburijji Noto) (မြောက်ပိုင်းတံတား) သည် ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ပြီးစီးခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် နိုတိုဂျိမမြို့နှင့် နိုတိုဂျိမကျွန်းသည် နနအိုမြို့နှင့် နိုတို - ဟန်းတိုးအမျိုးသားဥယျာဉ်၏ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းတွင် ပြင်အား ၆.၉ မဂ္ဂနီကျုရှိ ငလျင်တစ်ခု လှုပ်ခတ်ခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:အိရှိခဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] bic9ts5mhiu6wl7atr7x616nacatpk0 0 292407 1056786 1056412 2026-10-08T14:20:25Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ရှိမနဲခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056786 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ဒိုးဂေါ့ဂျိမ | image = 白島海岸.jpg | image_caption = ဒိုးဂေါ့ကျွန်း၏ ကမ်းရိုးတန်း | image_size = | image_map = Oki Islands.png | map_caption = | native_name = 島後 '' Dōgo'' | native_name_link = Japanese language | location = [[Sea of Japan]] | coordinates = {{coord|36|14|N|133|17|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}} | archipelago = [[Oki Islands]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 241.58 | length_km = | width_km = | coastline_km = 211 | highest_mount = Mount Daimanji | elevation_m = 607.7 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]] | country_admin_divisions = Shimane Prefecture | country_admin_divisions_title_1 = [[Districts of Japan|District]] | country_admin_divisions_1 = [[Oki District, Shimane|Oki District]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_2 = [[Okinoshima, Shimane|Okinoshima]] | population = 14,849 | population_as_of = 2013 | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''ဒိုးဂေါ့ဂျိမ''' (島後) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ [[အိုးခိကျွန်းများ]]တွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>''Teikoku's Complete Atlas of Japan'', Teikoku-Shoin Co., Ltd., Tokyo, {{ISBN|4-8071-0004-1}}</ref> ကျွန်းသည် ဧရိယာ ၂၄၁.၅၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းပြီး လူဦးရေ ခန့်မှန်းခြေ ၁၄,၈၄၉ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းသည် [[ရှိမနဲခရိုင်]]၊ [[အိုခိနိုရှိမမြို့၊ ရှိမနဲ|အိုခိနိုရှိမမြို့]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအများအစုသည် "ဒိုင်းဆန်း - အိုခိအမျိုးသားဥယျာဉ်" နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ဒိုးဂေါ့ကျွန်းသည် အိခိကျွန်းအုပ်စုတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းကမ်းရိုးတန်းမှ မြောက်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၈၀ ကီလိုမီတာ (၄၃ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် လုံးဝန်းသည့်ပုံစံရှိပြီး အချင်းသည် ခန့်မှန်းခြေ ၂၀ ကီလိုမီတာ (၁၂ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာသည် ဒိုင်းမန်းဂျိတောင်ထိပ်ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၆၀၈ မီတာ (၁၉၉၅ ပေ) တွင် တည်ရှိသည်။<ref name="map">[http://www.lib.utexas.edu/maps/ams/japan/txu-oclc-6900707-nj53-13.jpg Map of Dogo]</ref> ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ဒိုးဂေါ့ကျွန်း၏ ဆိုင်းဂိုဆိပ်ကမ်းမှတဆင့် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပင်မကျွန်းများရှိ ဆိပ်ကမ်းများသို့ ပုံမှန်ပြေးဆွဲပေးနေသည့် ဖယ်ရီဝန်ဆောင်မှု ရှိသည်။ အိုခိလေဆိပ်သည် အိုဆာကာအိတမိလေဆိပ်နှင့် အိဇုမိလေဆိပ်များသို့ လေကြောင်းမှ ဆက်သွယ်ပေးသည်။ ==စီးပွားရေး== ကျွန်း၏ စီးပွားရေးသည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းပေါ် အခြေခံထားသည်။ ရာသီပေါ်ခရီးသွားလုပ်ငန်းသည်လည်း ဒေသ၏ စီးပွားရေးတွင် အခန်းကဏ္ဍတစ်ခုအဖြစ် ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== **[https://web.archive.org/web/20130101141419/http://www.shimaneajet.com/okiislands/ Travel guide] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှိမနဲခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] pjk9xa5yyrvyj0w1fr7fx8ejfj0t57i 0 292435 1056785 1056439 2026-10-08T14:20:03Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ရှိမနဲခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056785 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = နခနိုရှိမ | image = Oki shrine.jpg | image_caption = နခနိုရှိမရှိ အိုဂျိဂျင်းဂျ (အိုဂျိနတ်ကျောင်းတော်) | image_size = | image_map = Oki Islands.png | map_caption = | native_name = 中ノ島, '' Nakanoshima'' | native_name_link = Japanese language | nickname = Ama-tō | location = [[ဂျပန်ပင်လယ်]] | coordinates = {{coord|36|5|N|133|06|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}} | archipelago = [[Oki Islands]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 32.21 | length_km = | width_km = | coastline_km = 89.1 | highest_mount = | elevation_m = 164 | country = ဂျပန် | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]] | country_admin_divisions = ရှိမနဲခရိုင် | country_admin_divisions_title_1 = [[Districts of Japan|District]] | country_admin_divisions_1 = [[Oki District, Shimane|Oki District]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_2 = [[Ama, Shimane|Ama]] | population = 2,400 | population_as_of = 2013 | density_km2 = | ethnic_groups = [[ဂျပန်လူမျိုး]] | additional_info = }} '''နခနိုရှိမ''' (中ノ島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]] အိုခိကျွန်းစု၏ ဒိုးဇန်းကျွန်းများတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းကို "အမတိုး" (海士島) ဟုလည်း သိကြသည်။<ref>''Teikoku's Complete Atlas of Japan'', Teikoku-Shoin Co., Ltd., Tokyo, {{ISBN|4-8071-0004-1}}</ref> ဧရိယာ ၃၂.၂၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ လူဦးရေသည် ခန့်မှန်းခြေ ၂,၄၀၀ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းကို [[ရှိမနဲခရိုင်]]၊ အမမြို့က စီမံအုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအများစုသည် "ဒိုင်းဆန်း - အိုခိအမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း တည်ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== နခနိုရှိမသည် အိုခိကျွန်းစုတွင် အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းကမ်းရိုးတန်းမှ မြောက်ဘက်သို့ ဖယ်ရီလှေဖြင့် သုံးနာရီခန့်သွားပါက ရောက်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးအမှတ်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက်၁၆၄ မီတာ (၅၃၈ ပေ) တွင် ရှိသည်။ ကျွန်း၏ မူလအစသည် မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ ကမ်းရိုးတန်းသည် ၈၉.၁ ကီလိုမီတာ (၅၅.၄ မိုင်) ရှည်သည်။<ref name="map">[http://www.lib.utexas.edu/maps/ams/japan/txu-oclc-6900707-nj53-13.jpg Map of Dogo]</ref> ကျွန်း၏ ရာသီဥတုသည် နွေရာသီတွင် အလွန်ပူပြီး၊ ဆောင်းရာသီသည် အေးမြသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== [[ဂျပန်ကျောက်ခေတ်ကာလ]]ကတည်းက အိုခိကျွန်းများတွင် လူများအခြေချခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် [[ဂျောမွန်းခေတ်]]၊ [[ယယောအိခေတ်]]နှင့် [[ခိုဖွန်းခေတ်]]ကာလ အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်များက ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။<ref name="nishinoshima">{{cite web |url=http://www.town.nishinoshima.shimane.jp/english/about.nishinoshima.htm |title=Nishinoshima Town--About Nishinoshima |accessdate=2011-01-25 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110125010519/http://www.town.nishinoshima.shimane.jp/english/about.nishinoshima.htm |archivedate=2011-01-25 }}</ref> ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== [[ဒိုးဂေါ့ဂျိမ]]ရှိ ဆိုင်းဂိုဆိပ်ကမ်းမှတဆင့်ပြေးဆွဲသည့် ပုံမှန်ဖယ်ရီဝန်ဆောင်မှုဖြင့် နခနိုရှိမသို့ သွားရောက်နို်ငသည်။ ထို့အပြင် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပင်မကုန်းမြေရှိ နေရာများသို့လည်း တိုက်ရိုက်ပြေးဆွဲသည့် ဖယ်ရီဝန်ဆောင်မှုများ ရှိသည်။ ==စီးပွားရေး== ကျွန်း၏ စီးပွားရေးသည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် စီးပွားဖြစ်ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းပေါ်တွင် အခြေခံထားသည်။ ရာသီအလိုက် ခရီးသွားလုပ်ငန်းသည် ဒေသစီးပွားရေး၏ အခန်းကဏ္ဍတစ်ခုအဖြင့် ပါဝင်သည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== {{commonscat-inline| Ama, Shimane |Nakanoshima}} *[https://web.archive.org/web/20130101141419/http://www.shimaneajet.com/okiislands/ Travel guide] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှိမနဲခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] 7eu15bj6zj4kkyq8hvdbfh9qegg2rqn 0 292447 1056784 1056504 2026-10-08T14:19:41Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ရှိမနဲခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056784 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = နိရှိနိုရှိမ | image = Matengai of Kuniga Coast in Oki Island Shimane pref600.jpg | image_caption = နိရှိနိုရှိမကျွန်းရှိ ခုနိဂကမ်းခြေ | image_size = | image_map = Oki Islands.png | map_caption = | native_name = 西ノ島, '' Nishinoshima'' | native_name_link = Japanese language | nickname = | location = [[ဂျပန်ပင်လယ်]] | coordinates = {{coord|36|6|N|133|00|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}} | archipelago = [[Oki Islands]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 55.97 | length_km = | width_km = | coastline_km = 117 | highest_mount = Takuhiyama | elevation_m = 452 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]] | country_admin_divisions = Shimane Prefecture | country_admin_divisions_title_1 = [[Districts of Japan|District]] | country_admin_divisions_1 = [[Oki District, Shimane|Oki District]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_2 = [[Nishinoshima, Shimane|Nishinoshima]] | population = 3,400 | population_as_of = 2013 | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''နိရှိနိုရှိမ''' (西ノ島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[အိုခိကျွန်းများ]]တွင် ပါဝင်ပြီး ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိသည်။<ref>''Teikoku's Complete Atlas of Japan'', Teikoku-Shoin Co., Ltd., Tokyo, {{ISBN|4-8071-0004-1}}</ref> ကျွန်းသည် ဧရိယာ ၅၅.၉၇ စတုရန်းကီလိုမီတာရှိပြီး လူဦးရေခန့်မှန်းခြေ ၃,၄၀၀ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းကို [[ရှိမနဲခရိုင်]]၊ နိရှိနိုရှိမမြို့က စီမံအုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်း၏ နေရာအများစုသည် "ဒိုင်းဆန်း - အိုခိအမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း တည်ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== နိရှိနိုရှိမသည် ဟွန်းရှူးကျွန်းကမ်းခြေမှ အရှေ့မြောက်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၆၅ ကီလိုမီတာ (၃၅ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် မီးတောင်ပေါက်ကွဲရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ကျွန်း၏ ကမ်းရိုးတန်းသည် ၁၁၇ ကီလိုမီတာ (၇၃ မိုင်) ရှည်လျားသည်။ အမြင့်ဆုံးနေရာမှာ တခုဟိတောင် (တခုဟိယမ) ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၄၅၂ မီတာ (၁၄၈၃ ပေ) ရှိသည်။<ref name="map">[http://www.lib.utexas.edu/maps/ams/japan/txu-oclc-6900707-nj53-13.jpg Map of Dogo]</ref> ကျွန်း၏ အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းရှိ မတန်းဂိုင်းကမ်းပါးစောက်သည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ပြီး ၂၅၇ မီတာ (၈၄၃ ပေ) ရှိသည်။<ref>http://www.town.nishinoshima.shimane.jp/english/tourist.info.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110125010929/http://www.town.nishinoshima.shimane.jp/english/tourist.info.htm |date=2011-01-25 }} {{in lang|ja}}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== အိုခိကျွန်းများသည် ဂျပန်ကျောက်ခေတ်ကာလကတည်းက လူအခြေချခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဂျောမွန်းခေတ်၊ ယယောအိခေတ်နှင့် ခိုဖွန်းခေတ်ကာလ လူအသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်တို့သည် တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။<ref name="nishinoshima">{{cite web |url=http://www.town.nishinoshima.shimane.jp/english/about.nishinoshima.htm |title=Nishinoshima Town--About Nishinoshima |accessdate=2004-04-07 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040407180237/http://www.town.nishinoshima.shimane.jp/english/about.nishinoshima.htm |archivedate=2004-04-07 }}</ref> ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== နိရှိနိုရှိမကျွန်းသည် ဒိုးဂေါ့ကျွန်းရှိ ဆိုင်းဂိုဆိပ်ကမ်းမှတဆင့် ဖယ်ရီဝန်ဆောင်မှုဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ကျွန်းမှတဆင့် ဂျပန်ပင်မကုန်းမြေသို့ တိုက်ရိုက်ဆက်သွယ်ထားသည့် ဖယ်ရီဝန်ဆောင်မှု မရှိပေ။ ==စီးပွားရေး== ကျွန်း၏ စီးပွားရေးသည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် စီးပွားဖြစ် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းပေါ် အခြေခံထားသည်။ ရာသီပေါ် ခရီးသွားလုပ်ငန်းသည်လည်း ဒေသစီးပွားရေး၏ အခန်းကဏ္ဍတစ်ခုအနေဖြင့် ပါဝင်သည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== {{commonscat-inline| Nishinoshima, Shimane |Nishinoshima}} *[https://www.infooki.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220527175512/https://www.infooki.com/ |date=2022-05-27 }} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှိမနဲခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] hxqbtihqdbf2pgkf9uoibelc3f1luqm 0 292459 1056782 1056508 2026-10-08T14:19:08Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056782 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ချိဘုရိဂျိမ | image = Chibu seen from akahage-yama.jpg | image_caption = ချိဘုရိဂျိမ | image_size = | image_map = Oki Islands.png | native_name = 知夫里島, '' Chiburi'' | native_name_link = Japanese language | nickname = | location = [[ဂျပန်ပင်လယ်]] | coordinates = {{coord|36|1|N|133|02|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}} | archipelago = [[Oki Islands]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 13.7 | length_km = | width_km = | coastline_km = 27.0 | highest_mount = | elevation_m = 325 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]] | country_admin_divisions = Shimane Prefecture | country_admin_divisions_title_1 = [[Districts of Japan|District]] | country_admin_divisions_1 = [[Oki District, Shimane|Oki District]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_2 = [[Chibu, Shimane|Chibu]] | population = 650 | population_as_of = 2013 | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''ချိဘုရိဂျိမ''' (知夫里島) သည် ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် အိုခိကျွန်းများတွင် ပါဝင်သည်။<ref>''Teikoku's Complete Atlas of Japan'', Teikoku-Shoin Co., Ltd., Tokyo, {{ISBN|4-8071-0004-1}}</ref> ကျွန်း၏ ဧရိယာသည် ၁၃.၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ လူဦးရေ ခန့်မှန်းခြေ ၆၅၀ ဦးနေထိုင်ကြသည်။ ဧရိယာနှင့် လူဦးရေအားဖြင့် အိုခိကျွန်းများထဲတွင် လူနေထိုင်မှုအနည်းဆုံး ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသည် ရှိမနဲခရိုင်၊ ချိဘုရွာ၏ စီမံအုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအများစုသည် "ဒိုင်းဆန်း - အိုခိအမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း ပါဝင်သည်။ ချိဘုရိဂျိမသည် အိုခိကျွန်းများထဲတွင် တနုခိ ([[:en:Japanese raccoon dog|tanuki]]) ရှိသည့် တစ်ခုတည်းသောကျွန်း ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၆၅၀ ခန့်နေထိုင်သည့် ကျွန်းဖြစ်သော်လည်း တနုခိအရေအတွက်သည် ၂၀၀၀ ကျော်ရှိသည်။<ref>{{cite web|title=The Chiburishima Tanuki Overpopulation Crisis: What Should Be Done?|url=http://www.japanprobe.com/2008/02/29/the-chiburishima-tanuki-overpopulation-crisis-what-should-be-done|publisher=Japan Probe|accessdate=16 July 2010|author=James|date=February 29, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20100330220958/http://www.japanprobe.com/2008/02/29/the-chiburishima-tanuki-overpopulation-crisis-what-should-be-done/|archive-date=30 March 2010|url-status=dead}}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ==သမိုင်းကြောင်း== ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==စီးပွားရေး== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== [[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== *[https://web.archive.org/web/20130101141419/http://www.shimaneajet.com/okiislands/ Travel guide] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] idfwpf7gn6utnqs73xl9yfuwk8cij6v 1056783 1056782 2026-10-08T14:19:19Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ရှိမနဲခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056783 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ချိဘုရိဂျိမ | image = Chibu seen from akahage-yama.jpg | image_caption = ချိဘုရိဂျိမ | image_size = | image_map = Oki Islands.png | native_name = 知夫里島, '' Chiburi'' | native_name_link = Japanese language | nickname = | location = [[ဂျပန်ပင်လယ်]] | coordinates = {{coord|36|1|N|133|02|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}} | archipelago = [[Oki Islands]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 13.7 | length_km = | width_km = | coastline_km = 27.0 | highest_mount = | elevation_m = 325 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]] | country_admin_divisions = Shimane Prefecture | country_admin_divisions_title_1 = [[Districts of Japan|District]] | country_admin_divisions_1 = [[Oki District, Shimane|Oki District]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_2 = [[Chibu, Shimane|Chibu]] | population = 650 | population_as_of = 2013 | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''ချိဘုရိဂျိမ''' (知夫里島) သည် ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် အိုခိကျွန်းများတွင် ပါဝင်သည်။<ref>''Teikoku's Complete Atlas of Japan'', Teikoku-Shoin Co., Ltd., Tokyo, {{ISBN|4-8071-0004-1}}</ref> ကျွန်း၏ ဧရိယာသည် ၁၃.၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ လူဦးရေ ခန့်မှန်းခြေ ၆၅၀ ဦးနေထိုင်ကြသည်။ ဧရိယာနှင့် လူဦးရေအားဖြင့် အိုခိကျွန်းများထဲတွင် လူနေထိုင်မှုအနည်းဆုံး ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသည် ရှိမနဲခရိုင်၊ ချိဘုရွာ၏ စီမံအုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအများစုသည် "ဒိုင်းဆန်း - အိုခိအမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း ပါဝင်သည်။ ချိဘုရိဂျိမသည် အိုခိကျွန်းများထဲတွင် တနုခိ ([[:en:Japanese raccoon dog|tanuki]]) ရှိသည့် တစ်ခုတည်းသောကျွန်း ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၆၅၀ ခန့်နေထိုင်သည့် ကျွန်းဖြစ်သော်လည်း တနုခိအရေအတွက်သည် ၂၀၀၀ ကျော်ရှိသည်။<ref>{{cite web|title=The Chiburishima Tanuki Overpopulation Crisis: What Should Be Done?|url=http://www.japanprobe.com/2008/02/29/the-chiburishima-tanuki-overpopulation-crisis-what-should-be-done|publisher=Japan Probe|accessdate=16 July 2010|author=James|date=February 29, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20100330220958/http://www.japanprobe.com/2008/02/29/the-chiburishima-tanuki-overpopulation-crisis-what-should-be-done/|archive-date=30 March 2010|url-status=dead}}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ==သမိုင်းကြောင်း== ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==စီးပွားရေး== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== [[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== *[https://web.archive.org/web/20130101141419/http://www.shimaneajet.com/okiislands/ Travel guide] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှိမနဲခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] 81h1kgoso4zhvyhexabcd92iby6c28q 1056823 1056783 2026-10-08T14:42:03Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056823 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ချိဘုရိဂျိမ | image = Chibu seen from akahage-yama.jpg | image_caption = ချိဘုရိဂျိမ | image_size = | image_map = Oki Islands.png | native_name = 知夫里島, '' Chiburi'' | native_name_link = Japanese language | nickname = | location = [[ဂျပန်ပင်လယ်]] | coordinates = {{coord|36|1|N|133|02|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}} | archipelago = [[Oki Islands]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 13.7 | length_km = | width_km = | coastline_km = 27.0 | highest_mount = | elevation_m = 325 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]] | country_admin_divisions = Shimane Prefecture | country_admin_divisions_title_1 = [[Districts of Japan|District]] | country_admin_divisions_1 = [[Oki District, Shimane|Oki District]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_2 = [[Chibu, Shimane|Chibu]] | population = 650 | population_as_of = 2013 | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''ချိဘုရိဂျိမ''' (知夫里島) သည် ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် အိုခိကျွန်းများတွင် ပါဝင်သည်။<ref>''Teikoku's Complete Atlas of Japan'', Teikoku-Shoin Co., Ltd., Tokyo, {{ISBN|4-8071-0004-1}}</ref> ကျွန်း၏ ဧရိယာသည် ၁၃.၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ လူဦးရေ ခန့်မှန်းခြေ ၆၅၀ ဦးနေထိုင်ကြသည်။ ဧရိယာနှင့် လူဦးရေအားဖြင့် အိုခိကျွန်းများထဲတွင် လူနေထိုင်မှုအနည်းဆုံး ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသည် ရှိမနဲခရိုင်၊ ချိဘုရွာ၏ စီမံအုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအများစုသည် "ဒိုင်းဆန်း - အိုခိအမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း ပါဝင်သည်။ ချိဘုရိဂျိမသည် အိုခိကျွန်းများထဲတွင် တနုခိ ([[:en:Japanese raccoon dog|tanuki]]) ရှိသည့် တစ်ခုတည်းသောကျွန်း ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၆၅၀ ခန့်နေထိုင်သည့် ကျွန်းဖြစ်သော်လည်း တနုခိအရေအတွက်သည် ၂၀၀၀ ကျော်ရှိသည်။<ref>{{cite web|title=The Chiburishima Tanuki Overpopulation Crisis: What Should Be Done?|url=http://www.japanprobe.com/2008/02/29/the-chiburishima-tanuki-overpopulation-crisis-what-should-be-done|publisher=Japan Probe|accessdate=16 July 2010|author=James|date=February 29, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20100330220958/http://www.japanprobe.com/2008/02/29/the-chiburishima-tanuki-overpopulation-crisis-what-should-be-done/|archive-date=30 March 2010|url-status=dead}}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ==သမိုင်းကြောင်း== ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==စီးပွားရေး== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== [[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== *[https://web.archive.org/web/20130101141419/http://www.shimaneajet.com/okiislands/ Travel guide] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှိမနဲခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]] c51jw8y13ebkafanjle5siijmsw7552 1056824 1056823 2026-10-08T14:43:28Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1056824 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ချိဘုရိဂျိမ | image = Chibu seen from akahage-yama.jpg | image_caption = ချိဘုရိဂျိမ | image_size = | image_map = Oki Islands.png | native_name = 知夫里島, '' Chiburi'' | native_name_link = Japanese language | nickname = | location = [[ဂျပန်ပင်လယ်]] | coordinates = {{coord|36|1|N|133|02|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}} | archipelago = [[Oki Islands]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 13.7 | length_km = | width_km = | coastline_km = 27.0 | highest_mount = | elevation_m = 325 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]] | country_admin_divisions = Shimane Prefecture | country_admin_divisions_title_1 = [[Districts of Japan|District]] | country_admin_divisions_1 = [[Oki District, Shimane|Oki District]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_2 = [[Chibu, Shimane|Chibu]] | population = 650 | population_as_of = 2013 | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''ချိဘုရိဂျိမ''' (知夫里島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[အိုခိကျွန်းစု|အိုခိကျွန်းများ]]တွင် ပါဝင်သည်။<ref>''Teikoku's Complete Atlas of Japan'', Teikoku-Shoin Co., Ltd., Tokyo, {{ISBN|4-8071-0004-1}}</ref> ကျွန်း၏ ဧရိယာသည် ၁၃.၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ လူဦးရေ ခန့်မှန်းခြေ ၆၅၀ ဦးနေထိုင်ကြသည်။ ဧရိယာနှင့် လူဦးရေအားဖြင့် အိုခိကျွန်းများထဲတွင် လူနေထိုင်မှုအနည်းဆုံး ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသည် [[ရှိမနဲခရိုင်]]၊ ချိဘုရွာ၏ စီမံအုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအများစုသည် "ဒိုင်းဆန်း - အိုခိအမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း ပါဝင်သည်။ ချိဘုရိဂျိမသည် အိုခိကျွန်းများထဲတွင် တနုခိ ([[:en:Japanese raccoon dog|tanuki]]) ရှိသည့် တစ်ခုတည်းသောကျွန်း ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၆၅၀ ခန့်နေထိုင်သည့် ကျွန်းဖြစ်သော်လည်း တနုခိအရေအတွက်သည် ၂၀၀၀ ကျော်ရှိသည်။<ref>{{cite web|title=The Chiburishima Tanuki Overpopulation Crisis: What Should Be Done?|url=http://www.japanprobe.com/2008/02/29/the-chiburishima-tanuki-overpopulation-crisis-what-should-be-done|publisher=Japan Probe|accessdate=16 July 2010|author=James|date=February 29, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20100330220958/http://www.japanprobe.com/2008/02/29/the-chiburishima-tanuki-overpopulation-crisis-what-should-be-done/|archive-date=30 March 2010|url-status=dead}}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ==သမိုင်းကြောင်း== ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==စီးပွားရေး== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== [[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== *[https://web.archive.org/web/20130101141419/http://www.shimaneajet.com/okiislands/ Travel guide] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှိမနဲခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]] pzu0vdbk60k2i1n5h91gmksuejidc9j 1056893 1056824 2026-10-09T05:16:58Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပထဝီသွင်ပြင် */ 1056893 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ချိဘုရိဂျိမ | image = Chibu seen from akahage-yama.jpg | image_caption = ချိဘုရိဂျိမ | image_size = | image_map = Oki Islands.png | native_name = 知夫里島, '' Chiburi'' | native_name_link = Japanese language | nickname = | location = [[ဂျပန်ပင်လယ်]] | coordinates = {{coord|36|1|N|133|02|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}} | archipelago = [[Oki Islands]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 13.7 | length_km = | width_km = | coastline_km = 27.0 | highest_mount = | elevation_m = 325 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]] | country_admin_divisions = Shimane Prefecture | country_admin_divisions_title_1 = [[Districts of Japan|District]] | country_admin_divisions_1 = [[Oki District, Shimane|Oki District]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_2 = [[Chibu, Shimane|Chibu]] | population = 650 | population_as_of = 2013 | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''ချိဘုရိဂျိမ''' (知夫里島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[အိုခိကျွန်းစု|အိုခိကျွန်းများ]]တွင် ပါဝင်သည်။<ref>''Teikoku's Complete Atlas of Japan'', Teikoku-Shoin Co., Ltd., Tokyo, {{ISBN|4-8071-0004-1}}</ref> ကျွန်း၏ ဧရိယာသည် ၁၃.၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ လူဦးရေ ခန့်မှန်းခြေ ၆၅၀ ဦးနေထိုင်ကြသည်။ ဧရိယာနှင့် လူဦးရေအားဖြင့် အိုခိကျွန်းများထဲတွင် လူနေထိုင်မှုအနည်းဆုံး ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသည် [[ရှိမနဲခရိုင်]]၊ ချိဘုရွာ၏ စီမံအုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအများစုသည် "ဒိုင်းဆန်း - အိုခိအမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း ပါဝင်သည်။ ချိဘုရိဂျိမသည် အိုခိကျွန်းများထဲတွင် တနုခိ ([[:en:Japanese raccoon dog|tanuki]]) ရှိသည့် တစ်ခုတည်းသောကျွန်း ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၆၅၀ ခန့်နေထိုင်သည့် ကျွန်းဖြစ်သော်လည်း တနုခိအရေအတွက်သည် ၂၀၀၀ ကျော်ရှိသည်။<ref>{{cite web|title=The Chiburishima Tanuki Overpopulation Crisis: What Should Be Done?|url=http://www.japanprobe.com/2008/02/29/the-chiburishima-tanuki-overpopulation-crisis-what-should-be-done|publisher=Japan Probe|accessdate=16 July 2010|author=James|date=February 29, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20100330220958/http://www.japanprobe.com/2008/02/29/the-chiburishima-tanuki-overpopulation-crisis-what-should-be-done/|archive-date=30 March 2010|url-status=dead}}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ချိဘုရိဂျိမသည် အိုခိကျွန်းစုအတွင်းတွင် တည်ရှိသည့် ဒိုဇန်းအုပ်စုဝင် ကျွန်းသုံးခုတွင် အသေးဆုံး ဖြစ်သည်။ ဤကျွဣ်းသည် ဟွန်းရှူးကျွန်းကမ်းခြေမှ ခန့်မှန်းခြေ ၈၀ ကီလိုမီတာ (၄၃ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းသုံးခုစလုံးသည် ရှေးခေတ်ကာလ မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ပြိုကျခဲ့ရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ထိုပြိုကျမှုကြောင့် အဝိုင်းအဝန်းသဏ္ဌာန် ကျွန်းသုံးခု ပေါ်ထွက်လာသည်။ ချိဘုရိဂျိမသည် ပုံမှန်အားဖြင့် တောင်ထူထပ်သည်။ သို့သော်လည်း တောင်ဘက်အလယ်ပိုင်းဧရိယာသည် ပြန့်ပြူးသည်။ ကျွန်း၏ အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် ပင်လယ်ကမ်းပါးစောက်များ ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာမှာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၃၂၅ မီတာ (၁၀၆၆ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်းတွင် အထင်ရှားဆုံးမှာ အခဟဂဲတောင်(アカハゲ山, Akahage-yama) နှင့် ဆဲခိဟဲခိတောင်(赤壁) တို့ ဖြစ်သည်။ ဆဲခိဟဲခိတောင်(赤壁) သည် အနီရောင်ကျောက်ဆောင်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ပင်လယ်ကျောက်ဆောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==စီးပွားရေး== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== [[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== *[https://web.archive.org/web/20130101141419/http://www.shimaneajet.com/okiislands/ Travel guide] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှိမနဲခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]] fr2x05x4ovc3dal7cv22xh7d8in425y 1056894 1056893 2026-10-09T05:22:48Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1056894 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ချိဘုရိဂျိမ | image = Chibu seen from akahage-yama.jpg | image_caption = ချိဘုရိဂျိမ | image_size = | image_map = Oki Islands.png | native_name = 知夫里島, '' Chiburi'' | native_name_link = Japanese language | nickname = | location = [[ဂျပန်ပင်လယ်]] | coordinates = {{coord|36|1|N|133|02|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}} | archipelago = [[Oki Islands]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 13.7 | length_km = | width_km = | coastline_km = 27.0 | highest_mount = | elevation_m = 325 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]] | country_admin_divisions = Shimane Prefecture | country_admin_divisions_title_1 = [[Districts of Japan|District]] | country_admin_divisions_1 = [[Oki District, Shimane|Oki District]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_2 = [[Chibu, Shimane|Chibu]] | population = 650 | population_as_of = 2013 | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''ချိဘုရိဂျိမ''' (知夫里島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[အိုခိကျွန်းစု|အိုခိကျွန်းများ]]တွင် ပါဝင်သည်။<ref>''Teikoku's Complete Atlas of Japan'', Teikoku-Shoin Co., Ltd., Tokyo, {{ISBN|4-8071-0004-1}}</ref> ကျွန်း၏ ဧရိယာသည် ၁၃.၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ လူဦးရေ ခန့်မှန်းခြေ ၆၅၀ ဦးနေထိုင်ကြသည်။ ဧရိယာနှင့် လူဦးရေအားဖြင့် အိုခိကျွန်းများထဲတွင် လူနေထိုင်မှုအနည်းဆုံး ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသည် [[ရှိမနဲခရိုင်]]၊ ချိဘုရွာ၏ စီမံအုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအများစုသည် "ဒိုင်းဆန်း - အိုခိအမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း ပါဝင်သည်။ ချိဘုရိဂျိမသည် အိုခိကျွန်းများထဲတွင် တနုခိ ([[:en:Japanese raccoon dog|tanuki]]) ရှိသည့် တစ်ခုတည်းသောကျွန်း ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၆၅၀ ခန့်နေထိုင်သည့် ကျွန်းဖြစ်သော်လည်း တနုခိအရေအတွက်သည် ၂၀၀၀ ကျော်ရှိသည်။<ref>{{cite web|title=The Chiburishima Tanuki Overpopulation Crisis: What Should Be Done?|url=http://www.japanprobe.com/2008/02/29/the-chiburishima-tanuki-overpopulation-crisis-what-should-be-done|publisher=Japan Probe|accessdate=16 July 2010|author=James|date=February 29, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20100330220958/http://www.japanprobe.com/2008/02/29/the-chiburishima-tanuki-overpopulation-crisis-what-should-be-done/|archive-date=30 March 2010|url-status=dead}}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ချိဘုရိဂျိမသည် အိုခိကျွန်းစုအတွင်းတွင် တည်ရှိသည့် ဒိုဇန်းအုပ်စုဝင် ကျွန်းသုံးခုတွင် အသေးဆုံး ဖြစ်သည်။ ဤကျွဣ်းသည် ဟွန်းရှူးကျွန်းကမ်းခြေမှ ခန့်မှန်းခြေ ၈၀ ကီလိုမီတာ (၄၃ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းသုံးခုစလုံးသည် ရှေးခေတ်ကာလ မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ပြိုကျခဲ့ရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ထိုပြိုကျမှုကြောင့် အဝိုင်းအဝန်းသဏ္ဌာန် ကျွန်းသုံးခု ပေါ်ထွက်လာသည်။ ချိဘုရိဂျိမသည် ပုံမှန်အားဖြင့် တောင်ထူထပ်သည်။ သို့သော်လည်း တောင်ဘက်အလယ်ပိုင်းဧရိယာသည် ပြန့်ပြူးသည်။ ကျွန်း၏ အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် ပင်လယ်ကမ်းပါးစောက်များ ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာမှာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၃၂၅ မီတာ (၁၀၆၆ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်းတွင် အထင်ရှားဆုံးမှာ အခဟဂဲတောင်(アカハゲ山, Akahage-yama) နှင့် ဆဲခိဟဲခိတောင်(赤壁) တို့ ဖြစ်သည်။ ဆဲခိဟဲခိတောင်(赤壁) သည် အနီရောင်ကျောက်ဆောင်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ပင်လယ်ကျောက်ဆောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== အုရုမိတွင် ရှိသည့် ဟိမဲမိယနတ်ကျောင်းအပျက်အစီးများ (姫宮神社遺跡, Himemiya-jinja iseki) ဟုခေါ်သည့် အုတ်ဂူသည် ချိဘုရိယမတွင် လူတို့ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် အစောဆုံးသက်သေများ ဖြစ်သည်။ အုတ်ဂူသည် ဂျောမွန်းခေတ်ကာလ လက်ရှိအချိန်မှ နှစ် ၄၀၀၀ ကာလမတိုင်မီက တည်ရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ယယောအိခေတ်နှင့် ခိုဖွန်းခတ်များတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည့် အုတ်ဂူများကိုလည်း တွေ့နိုင်သည်။ ချိဘုရိဂျိမအပါအဝင် အိုခိကျွန်းစုအကြောင်းကို ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ရှေးအကျဆုံးစာပေများဖြစ်သည့် ခိုဂျိခိနှင့် နိဟွန်းရှောခိတို့တွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |url=http://www1.pref.shimane.lg.jp/contents/kokusai/kokusai-e/f-05/05.html |title=Shimane Prefecture - History |access-date=2013-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090115165934/http://www1.pref.shimane.lg.jp/contents/kokusai/kokusai-e/f-05/05.html |archive-date=2009-01-15 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.sacred-texts.com/shi/atfj/atfj19.htm Ancient Tales and Folk-lore of Japan - A Story of Oki Islands]</ref> လက်ရှိကာလ တည်ရှိနေသည့် ချိဘုရွာကို ၁၉၀၉ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==စီးပွားရေး== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== [[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== *[https://web.archive.org/web/20130101141419/http://www.shimaneajet.com/okiislands/ Travel guide] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှိမနဲခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]] qaufugpwtchapxjbfdayfx384unjac4 1056895 1056894 2026-10-09T05:24:03Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး */ 1056895 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ချိဘုရိဂျိမ | image = Chibu seen from akahage-yama.jpg | image_caption = ချိဘုရိဂျိမ | image_size = | image_map = Oki Islands.png | native_name = 知夫里島, '' Chiburi'' | native_name_link = Japanese language | nickname = | location = [[ဂျပန်ပင်လယ်]] | coordinates = {{coord|36|1|N|133|02|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}} | archipelago = [[Oki Islands]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 13.7 | length_km = | width_km = | coastline_km = 27.0 | highest_mount = | elevation_m = 325 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]] | country_admin_divisions = Shimane Prefecture | country_admin_divisions_title_1 = [[Districts of Japan|District]] | country_admin_divisions_1 = [[Oki District, Shimane|Oki District]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_2 = [[Chibu, Shimane|Chibu]] | population = 650 | population_as_of = 2013 | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''ချိဘုရိဂျိမ''' (知夫里島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[အိုခိကျွန်းစု|အိုခိကျွန်းများ]]တွင် ပါဝင်သည်။<ref>''Teikoku's Complete Atlas of Japan'', Teikoku-Shoin Co., Ltd., Tokyo, {{ISBN|4-8071-0004-1}}</ref> ကျွန်း၏ ဧရိယာသည် ၁၃.၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ လူဦးရေ ခန့်မှန်းခြေ ၆၅၀ ဦးနေထိုင်ကြသည်။ ဧရိယာနှင့် လူဦးရေအားဖြင့် အိုခိကျွန်းများထဲတွင် လူနေထိုင်မှုအနည်းဆုံး ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသည် [[ရှိမနဲခရိုင်]]၊ ချိဘုရွာ၏ စီမံအုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအများစုသည် "ဒိုင်းဆန်း - အိုခိအမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း ပါဝင်သည်။ ချိဘုရိဂျိမသည် အိုခိကျွန်းများထဲတွင် တနုခိ ([[:en:Japanese raccoon dog|tanuki]]) ရှိသည့် တစ်ခုတည်းသောကျွန်း ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၆၅၀ ခန့်နေထိုင်သည့် ကျွန်းဖြစ်သော်လည်း တနုခိအရေအတွက်သည် ၂၀၀၀ ကျော်ရှိသည်။<ref>{{cite web|title=The Chiburishima Tanuki Overpopulation Crisis: What Should Be Done?|url=http://www.japanprobe.com/2008/02/29/the-chiburishima-tanuki-overpopulation-crisis-what-should-be-done|publisher=Japan Probe|accessdate=16 July 2010|author=James|date=February 29, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20100330220958/http://www.japanprobe.com/2008/02/29/the-chiburishima-tanuki-overpopulation-crisis-what-should-be-done/|archive-date=30 March 2010|url-status=dead}}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ချိဘုရိဂျိမသည် အိုခိကျွန်းစုအတွင်းတွင် တည်ရှိသည့် ဒိုဇန်းအုပ်စုဝင် ကျွန်းသုံးခုတွင် အသေးဆုံး ဖြစ်သည်။ ဤကျွဣ်းသည် ဟွန်းရှူးကျွန်းကမ်းခြေမှ ခန့်မှန်းခြေ ၈၀ ကီလိုမီတာ (၄၃ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းသုံးခုစလုံးသည် ရှေးခေတ်ကာလ မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ပြိုကျခဲ့ရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ထိုပြိုကျမှုကြောင့် အဝိုင်းအဝန်းသဏ္ဌာန် ကျွန်းသုံးခု ပေါ်ထွက်လာသည်။ ချိဘုရိဂျိမသည် ပုံမှန်အားဖြင့် တောင်ထူထပ်သည်။ သို့သော်လည်း တောင်ဘက်အလယ်ပိုင်းဧရိယာသည် ပြန့်ပြူးသည်။ ကျွန်း၏ အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် ပင်လယ်ကမ်းပါးစောက်များ ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာမှာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၃၂၅ မီတာ (၁၀၆၆ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်းတွင် အထင်ရှားဆုံးမှာ အခဟဂဲတောင်(アカハゲ山, Akahage-yama) နှင့် ဆဲခိဟဲခိတောင်(赤壁) တို့ ဖြစ်သည်။ ဆဲခိဟဲခိတောင်(赤壁) သည် အနီရောင်ကျောက်ဆောင်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ပင်လယ်ကျောက်ဆောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== အုရုမိတွင် ရှိသည့် ဟိမဲမိယနတ်ကျောင်းအပျက်အစီးများ (姫宮神社遺跡, Himemiya-jinja iseki) ဟုခေါ်သည့် အုတ်ဂူသည် ချိဘုရိယမတွင် လူတို့ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် အစောဆုံးသက်သေများ ဖြစ်သည်။ အုတ်ဂူသည် ဂျောမွန်းခေတ်ကာလ လက်ရှိအချိန်မှ နှစ် ၄၀၀၀ ကာလမတိုင်မီက တည်ရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ယယောအိခေတ်နှင့် ခိုဖွန်းခတ်များတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည့် အုတ်ဂူများကိုလည်း တွေ့နိုင်သည်။ ချိဘုရိဂျိမအပါအဝင် အိုခိကျွန်းစုအကြောင်းကို ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ရှေးအကျဆုံးစာပေများဖြစ်သည့် ခိုဂျိခိနှင့် နိဟွန်းရှောခိတို့တွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |url=http://www1.pref.shimane.lg.jp/contents/kokusai/kokusai-e/f-05/05.html |title=Shimane Prefecture - History |access-date=2013-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090115165934/http://www1.pref.shimane.lg.jp/contents/kokusai/kokusai-e/f-05/05.html |archive-date=2009-01-15 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.sacred-texts.com/shi/atfj/atfj19.htm Ancient Tales and Folk-lore of Japan - A Story of Oki Islands]</ref> လက်ရှိကာလ တည်ရှိနေသည့် ချိဘုရွာကို ၁၉၀၉ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ချိဘုရိဂျိမကျွန်းသည် ဒိုးဂေါ့ဂျိမရှိ ဆိုင်းဂိုဆိပ်ကမ်းမှ ပုံမှန်ဖယ်ရီဝန်ဆောင်မှုဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ထို့အပြင် ဂျပန်ပင်မကုန်းမြေရှိ နေရာများနှင့် တိုက်ရိုက်ပြေးဆွဲပေးသည့် ဝန်ဆောင်မှုများလည်း ရှိသည်။ ==စီးပွားရေး== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== [[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== *[https://web.archive.org/web/20130101141419/http://www.shimaneajet.com/okiislands/ Travel guide] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှိမနဲခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]] p8f2tbpffwo5eu88qtj5jyq2i5sri5v 1056896 1056895 2026-10-09T05:24:54Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* စီးပွားရေး */ 1056896 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ချိဘုရိဂျိမ | image = Chibu seen from akahage-yama.jpg | image_caption = ချိဘုရိဂျိမ | image_size = | image_map = Oki Islands.png | native_name = 知夫里島, '' Chiburi'' | native_name_link = Japanese language | nickname = | location = [[ဂျပန်ပင်လယ်]] | coordinates = {{coord|36|1|N|133|02|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}} | archipelago = [[Oki Islands]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 13.7 | length_km = | width_km = | coastline_km = 27.0 | highest_mount = | elevation_m = 325 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]] | country_admin_divisions = Shimane Prefecture | country_admin_divisions_title_1 = [[Districts of Japan|District]] | country_admin_divisions_1 = [[Oki District, Shimane|Oki District]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_2 = [[Chibu, Shimane|Chibu]] | population = 650 | population_as_of = 2013 | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''ချိဘုရိဂျိမ''' (知夫里島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[အိုခိကျွန်းစု|အိုခိကျွန်းများ]]တွင် ပါဝင်သည်။<ref>''Teikoku's Complete Atlas of Japan'', Teikoku-Shoin Co., Ltd., Tokyo, {{ISBN|4-8071-0004-1}}</ref> ကျွန်း၏ ဧရိယာသည် ၁၃.၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ လူဦးရေ ခန့်မှန်းခြေ ၆၅၀ ဦးနေထိုင်ကြသည်။ ဧရိယာနှင့် လူဦးရေအားဖြင့် အိုခိကျွန်းများထဲတွင် လူနေထိုင်မှုအနည်းဆုံး ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသည် [[ရှိမနဲခရိုင်]]၊ ချိဘုရွာ၏ စီမံအုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအများစုသည် "ဒိုင်းဆန်း - အိုခိအမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း ပါဝင်သည်။ ချိဘုရိဂျိမသည် အိုခိကျွန်းများထဲတွင် တနုခိ ([[:en:Japanese raccoon dog|tanuki]]) ရှိသည့် တစ်ခုတည်းသောကျွန်း ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၆၅၀ ခန့်နေထိုင်သည့် ကျွန်းဖြစ်သော်လည်း တနုခိအရေအတွက်သည် ၂၀၀၀ ကျော်ရှိသည်။<ref>{{cite web|title=The Chiburishima Tanuki Overpopulation Crisis: What Should Be Done?|url=http://www.japanprobe.com/2008/02/29/the-chiburishima-tanuki-overpopulation-crisis-what-should-be-done|publisher=Japan Probe|accessdate=16 July 2010|author=James|date=February 29, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20100330220958/http://www.japanprobe.com/2008/02/29/the-chiburishima-tanuki-overpopulation-crisis-what-should-be-done/|archive-date=30 March 2010|url-status=dead}}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ချိဘုရိဂျိမသည် အိုခိကျွန်းစုအတွင်းတွင် တည်ရှိသည့် ဒိုဇန်းအုပ်စုဝင် ကျွန်းသုံးခုတွင် အသေးဆုံး ဖြစ်သည်။ ဤကျွဣ်းသည် ဟွန်းရှူးကျွန်းကမ်းခြေမှ ခန့်မှန်းခြေ ၈၀ ကီလိုမီတာ (၄၃ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းသုံးခုစလုံးသည် ရှေးခေတ်ကာလ မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ပြိုကျခဲ့ရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ထိုပြိုကျမှုကြောင့် အဝိုင်းအဝန်းသဏ္ဌာန် ကျွန်းသုံးခု ပေါ်ထွက်လာသည်။ ချိဘုရိဂျိမသည် ပုံမှန်အားဖြင့် တောင်ထူထပ်သည်။ သို့သော်လည်း တောင်ဘက်အလယ်ပိုင်းဧရိယာသည် ပြန့်ပြူးသည်။ ကျွန်း၏ အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် ပင်လယ်ကမ်းပါးစောက်များ ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာမှာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၃၂၅ မီတာ (၁၀၆၆ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်းတွင် အထင်ရှားဆုံးမှာ အခဟဂဲတောင်(アカハゲ山, Akahage-yama) နှင့် ဆဲခိဟဲခိတောင်(赤壁) တို့ ဖြစ်သည်။ ဆဲခိဟဲခိတောင်(赤壁) သည် အနီရောင်ကျောက်ဆောင်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ပင်လယ်ကျောက်ဆောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== အုရုမိတွင် ရှိသည့် ဟိမဲမိယနတ်ကျောင်းအပျက်အစီးများ (姫宮神社遺跡, Himemiya-jinja iseki) ဟုခေါ်သည့် အုတ်ဂူသည် ချိဘုရိယမတွင် လူတို့ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် အစောဆုံးသက်သေများ ဖြစ်သည်။ အုတ်ဂူသည် ဂျောမွန်းခေတ်ကာလ လက်ရှိအချိန်မှ နှစ် ၄၀၀၀ ကာလမတိုင်မီက တည်ရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ယယောအိခေတ်နှင့် ခိုဖွန်းခတ်များတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည့် အုတ်ဂူများကိုလည်း တွေ့နိုင်သည်။ ချိဘုရိဂျိမအပါအဝင် အိုခိကျွန်းစုအကြောင်းကို ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ရှေးအကျဆုံးစာပေများဖြစ်သည့် ခိုဂျိခိနှင့် နိဟွန်းရှောခိတို့တွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |url=http://www1.pref.shimane.lg.jp/contents/kokusai/kokusai-e/f-05/05.html |title=Shimane Prefecture - History |access-date=2013-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090115165934/http://www1.pref.shimane.lg.jp/contents/kokusai/kokusai-e/f-05/05.html |archive-date=2009-01-15 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.sacred-texts.com/shi/atfj/atfj19.htm Ancient Tales and Folk-lore of Japan - A Story of Oki Islands]</ref> လက်ရှိကာလ တည်ရှိနေသည့် ချိဘုရွာကို ၁၉၀၉ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ချိဘုရိဂျိမကျွန်းသည် ဒိုးဂေါ့ဂျိမရှိ ဆိုင်းဂိုဆိပ်ကမ်းမှ ပုံမှန်ဖယ်ရီဝန်ဆောင်မှုဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ထို့အပြင် ဂျပန်ပင်မကုန်းမြေရှိ နေရာများနှင့် တိုက်ရိုက်ပြေးဆွဲပေးသည့် ဝန်ဆောင်မှုများလည်း ရှိသည်။ ==စီးပွားရေး== ကျွန်း၏ စီးပွားရေးသည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် စီးပွားဖြစ်ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းတို့အပေါ် အခြေခံထားသည်။ ရာသီအလိုက်ခရီးသွားလုပ်ငန်းသည်လည်း စီးပွားရေး၏ အခန်းကဏ္ဍတစ်ခုအနေဖြင့် တည်ရှိသည်။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== [[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== *[https://web.archive.org/web/20130101141419/http://www.shimaneajet.com/okiislands/ Travel guide] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှိမနဲခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]] 5460dp8segiubkgncsmg9mbdj9h00yl 0 292464 1056787 1056539 2026-10-08T14:20:45Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ရှိမနဲခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056787 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အိုခိ | native_name = 隠岐諸島 | nickname = <!-- or nickname --> | image = Oki Islands Relief Map, SRTM.jpg | image_size = | image_caption = | image_alt = | image_map = Oki Islands.png | map_caption = အိုခိကျွန်းစုမြေပုံ | location = | coordinates = {{coord|36|10|16.1|N|133|8|40.8|E|type:adm1st_scale:3000000|display=inline,title}} | archipelago = | waterbody = [[Sea of Japan]] | total_islands = 4 main, 16 named, 180+ total | major_islands = | area_km2 = 346.1 | area_footnotes = | rank = | length_mi = <!-- or length ft --> | length_footnotes = | width_mi = <!-- or width ft --> | width_footnotes = | coastline_mi = <!-- or coastline ft --> | coastline_footnotes = | elevation_ft = | elevation_footnotes = | highest_mount = <!--name--> | country = [[Japan]] | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]] | country_admin_divisions = Shimane | country_admin_divisions_title_1 = [[Districts of Japan|District]] | country_admin_divisions_1 = [[Oki District, Shimane|Oki District]] | demonym = | population = 24,500 | population_as_of = 2010 | population_footnotes = | density_km2 = 70.7 | density_footnotes = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | website = | additional_info = }} [[File:Oki Islands Shimane.png|250px|right]] '''အိုခိကျွန်းစု''' (隠岐諸島,Oki-shotō; သို့မဟုတ် 隠岐の島 Oki-no-shima, 隠岐群島 Oki-guntō) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ ကျွန်းအုပ်စု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းအုပ်စုကို [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိမနဲခရိုင်]]၊ အိုခိဒေသ၏ အုပ်ချုပ်ရေးအောက်တွင် ထားရ ှိသည်။ ကျွန်းစုသည် စုစုပေါင်းဧရိယာ ၃၄၆.၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၃၃.၆ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ဤကျွန်းစု၏ နေရာအများစုသည် ဒိုင်းဆန်း - အိုခိအမျိုးသားဥယျာဉ်၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း တည်ရှိနေသည်။ ကျွန်းများစု ပထဝီသွင်ပြင်အမွေအနှစ်များကြောင့် အိုခိကျွန်းစုကို ယူနက်စကို၏ ကမ္ဘာ့ပထဝီနေရာအဖြစ် ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.oki-geopark.jp/en/2013/09/09-1469/|title=The Oki Islands Geopark is a new member of the Global Geoparks Network! &#124; Oki Islands UNESCO Global Geopark}}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== [[File:20090923隠岐諸島.jpg|thumb|[[ဒိုးဂေါ့ဂျိမ]] (အရှေ့) နှင့် ဒိုးဇန်းကျွန်းစု အနောက်)]] [[File:Sekiheki Pyroclastic Cone (From Lookout).jpg|thumb|180px|[[ချိဘုရိဂျိမ|ချိဘုရိဂျိမကျွန်း]]ရှိ ဆဲခိဟဲခိမီးတောင်ကျောက်ဆောင်ကမ်းပါး ]] အိုခိကျွန်းစုရှိ ကျွန်းများသည် မီတောင်ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာကြသည်။ ခန့်မှန်းခြေ လွန်ခဲ့သည့် နှစ် ၅ သန်းခန့်က ပေါက်ကွဲခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဒိုးဂေါ့ကျွန်းသည် အရှေ့ဘက်တွင်ရှိပြီး အကြီးဆုံးကျွန်းနှင့် အမြင့်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းရှိ ဒိုင်းမန်းဂျိတောင်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၆၀၈ မီတာ (၁၉၉၅ ပေ) မြင့်သည်။ <ref name="furusato_oki">{{cite book |script-title=ja:ふるさと隠岐 |editor1=隠岐の島町ふるさと教育副教材集委員会 |date=March 2007 |language=Japanese}}</ref> ==ကျွန်းစုရှိ အဓိကကျွန်းများ== {| class="wikitable sortable" ! class="unsortable" | ရုပ်ပုံ || အမည် || class="unsortable" | ခန်းဂျိ || ဧရိယာ<br />[km²] || လူဦးရေ|| အမြင့်ဆုံးအမှတ်<br />[m] || တောင်ထိပ် || ကိုဩဒိနိတ် |- | | [[ဒိုးဂေါ့ဂျိမ]] | {{lang|ja|島後}} | align="right" | 241.58 | align="right" | 14,300 | align="right" | 608 | Mount Daimanji | {{Coord| 36|14|N|133|17|E |display=inline|type:isle|name= Dōgo }} |- | | [[နခနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နခနိုရှိမ]] | {{lang|ja|中ノ島}} | align="right" | 32.21 | align="right" | 2,300 | align="right" | 164 | | {{coord|36|5|N|133|06|E|display=inline|type:isle|name=Nakanoshima}} |- | | [[နိရှိနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နိရှိနိုရှိမ]] | {{lang|ja|西ノ島}} | align="right" | 55.97 | align="right" | 2,800 | align="right" | 452 | Takuhiyama | {{Coord| 36|6|N|133|00|E |display=inline|type:isle|name= Nishinoshima}} |- | | [[ချိဘုရိဂျိမ]] | {{lang|ja|知夫里島}} | align="right" | 13.7 | align="right" |640 | align="right" | 325 | | {{Coord| 36|1|N|133|02|E |display=inline|type:isle|name=Chiburijma}} |- |} ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Oki Islands}} *[https://web.archive.org/web/20040511171804/http://www.town.nishinoshima.shimane.jp/English/Images/map001.jpg Map of the Oki Islands] *[https://visit-okiislands.e-oki.net/ Oki Islands Tourism Association] *[https://web.archive.org/web/20130205174737/http://www.jnto.go.jp/tourism/en/s065.html Japan National Tourist Organization site] *[https://web.archive.org/web/20080513092248/http://www.welcome-to.jp/nationalparks/DaisenOki.html Daisen-Oki National Park] *[http://www.oki-geopark.jp/en/ Oki Islands UNESCO Global Geopark] *[http://www.kankou-shimane.com/en/blog/plan-your-tour/search-by-area/oki-area/1349.html Sightseeing Navigation in Shimane] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160923095742/http://www.kankou-shimane.com/en/blog/plan-your-tour/search-by-area/oki-area/1349.html/ |date=2016-09-23 }} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှိမနဲခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] 3nn1brkfwqgxhb7jv5jfur9udctz65a 0 292465 1056746 1056706 2026-10-08T12:04:06Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပထဝီသွင်ပြင် */ 1056746 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ဆဒိုကျွန်း | image = MapSado.png | image_caption = Topographic map of Sado Island | image size = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | locator map = | native_name = {{lang|ja|佐渡島}} | nickname = | location = [[Japanese archipelago]] | coordinates = {{coord|38|04|03|N|138|23|51|E|display=inline,title}} | archipelago = | total islands = | major islands = | area_km2 = 854.76<ref name="area">{{cite web |url=http://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO/201410/large_shima.pdf　 |script-title=ja:島面積２０傑 |access-date=8 July 2017 |publisher={{lang|ja|国土地理院}} |language=ja }} {{Dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | rank = | highest_mount = {{ill|Mount Kinpoku|lt=|ja|金北山}} | elevation_m = 1,172 | country = [[Sado, Niigata|Sado]], [[Niigata Prefecture|Niigata]], Japan }} '''ဆဒိုကျွန်း''' (佐渡島)<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref> သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နီးဂတခရိုင်]]၊ ဆဒိုမြို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ကမ်းရိုးတန်းအရှည် ၂၆၂.၇ ကီလိုမီတာ (၁၆၃.၂ မိုင်) ရှိသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလအချက်အလက်အရ ကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၅၅,၂၁၂ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းသည် ဧရိယာအားဖြင့် ၈၅၄.၇၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၃၀.၀၂ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဆဋ္ဌမမြောက်အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ဆဒိုကျွန်းနှင့် [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]အကြား အတိုဆုံးအကွာအဝေးမှာ ၃၂ ကီလိုမီတာ (၂၀ မိုင်) ဖြစ်သည်။<ref name="area" /> The shortest distance between Sado Island and [[Honshu]] is {{convert|32|km|mi|abbr=on}}.<ref name="outline">{{cite web|url=http://www.pref.niigata.lg.jp/sado_kikaku/sado_gaikyou.html　|script-title=ja:佐渡島の概況|access-date=8 July 2017|publisher={{lang|ja|新潟県}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ဆဒိုကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်သည် ခင်ပိုခုတောင် ဖြစ်သည်။ ခင်ပိုခုတောင်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၁၇၂ မီတာ (၃၈၄၅ ပေ) မြင့်သည်။<ref name="area" /><ref>{{cite web |url=http://www.yamakei-online.com/yamanavi/yama.php?yama_id=419　|script-title=ja:金北山 |access-date=8 July 2017|publisher={{lang|ja|山と渓谷社}} |language=ja}}</ref> ဆဒိုကျွန်းသည် [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း၌ အလုပ်သမားများအား အတင်းအကြပ် အလုပ်စေခိုင်းခဲ့သည့် နေရာဖြစ်ခဲ့သည်။ [[ကိုရီးယားလူမျိုး]] ၁၅၀၀ ပတ်ဝန်းကျင်သည် စစ်မှုထမ်းရန် စုဆောင်းခံရပြီး ကျွန်းရှိ မိုင်းတွင်းများတွင် အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဂျပန်အစိုးရနှင့် အချို့သောပညာရှင်များနှင့် အနည်းငယ်သော နိုင်ငံတကာပညာရှင်များသည် လုပ်သားများအား အတင်းအကြပ်စေခိုင်းသည်ဟူသည့်အချက်ကို ငြင်းဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name=":8" /><ref name=":9" /> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ဆဒိုကျွန်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဂျပန်ခန်းဂျိအက္ခရာ (工) သို့မဟုတ် အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ ‘S’ နှင့် ဆင်တူသည့် သဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ကျွန်းကို အကြမ်းဖျင်း သုံးပိုင်းပိုင်းခြားနိုင်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် အိုးဆဒိုတောင်တန်း၊ တောင်ဘက်တွင် ခိုဆဒိုတောင်တန်းနှင့် တောင်တန်းနှစ်ခုအကြားတွင် ခခခုရလွင်ပြင်တို့ ရှိသည်။ အမြင့်အားဖြင့် အိုးဆဒိုတောင်တန်းသည် ပိုမိုမြင့်မားသည်။ ဆဒိုကျွန်းရှိ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်မှာ ခင်ပိုခုတောင် ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် (၁၁၇၂ မီတာ/ ၃၈၄၅ ပေ) မြင့်သည်။ ဆဒိုတောင်၏ မြောက်ဘက်ခြမ်းကမ်းရိုးတန်းသည် မတ်စောက်ပြီး ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ ထိုနေရာများအထဲတွင် ဆန်းခခုပင်လယ်အော်သည် လူကြိုက်အများဆုံး ဖြစ်သည်။ ခိုဆဒိုတောင်တန်းသည် အနည်းငယ် ပြားဝပ်ပြီး လက်ဖက်ပင်များ စိုက်ပျိုးကြသည်။ ခိုဆဒိုတောင်တန်းရှိ အိုးဂျိယမတောင်သည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ကာ ၆၄၆ မီတာ (၂၁၁၉ ပေ) ရှိသည်။ နခခုရလွင်ပြင်သည် ဆဒိုကျွန်း၏ စိုပက်ပျိုးမြေဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ဆဒိုကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့သည် "ဆဒို - ယရှိခို - ယောနဲယမအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.pref.niigata.lg.jp/HTML_Article/537/767/map_08,0.pdf　|script-title=ja:佐渡地域区域図及び公園計画図|access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|新潟県}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ==လူဦးရေ== ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==ရုပ်ပုံများ== {{Gallery|title= ဆဒိုကျွန်း|mode = packed |File:二ツ亀.jpg|ဖုတဆွတ်ဂမဲ |File:Kameiwa_Sado.jpg|အိုနိုဂမဲ |File:竜王洞_Cave_-_panoramio.jpg|ခိုတိုအုရဂူ (ရူးအိုဒိုဂူ) |File:Senkakuwan_20170416-2.jpg|ဆန်းခခုပင်လယ်အော် |File:佐渡島七浦海岸_(5742173102).jpg|နနအုရကမ်းခြေ }} ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] fhb5rvkg72j6vt9xdqe2d76lzjvqr62 1056747 1056746 2026-10-08T12:04:28Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပထဝီသွင်ပြင် */ 1056747 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ဆဒိုကျွန်း | image = MapSado.png | image_caption = Topographic map of Sado Island | image size = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | locator map = | native_name = {{lang|ja|佐渡島}} | nickname = | location = [[Japanese archipelago]] | coordinates = {{coord|38|04|03|N|138|23|51|E|display=inline,title}} | archipelago = | total islands = | major islands = | area_km2 = 854.76<ref name="area">{{cite web |url=http://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO/201410/large_shima.pdf　 |script-title=ja:島面積２０傑 |access-date=8 July 2017 |publisher={{lang|ja|国土地理院}} |language=ja }} {{Dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | rank = | highest_mount = {{ill|Mount Kinpoku|lt=|ja|金北山}} | elevation_m = 1,172 | country = [[Sado, Niigata|Sado]], [[Niigata Prefecture|Niigata]], Japan }} '''ဆဒိုကျွန်း''' (佐渡島)<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref> သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နီးဂတခရိုင်]]၊ ဆဒိုမြို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ကမ်းရိုးတန်းအရှည် ၂၆၂.၇ ကီလိုမီတာ (၁၆၃.၂ မိုင်) ရှိသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလအချက်အလက်အရ ကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၅၅,၂၁၂ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းသည် ဧရိယာအားဖြင့် ၈၅၄.၇၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၃၀.၀၂ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဆဋ္ဌမမြောက်အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ဆဒိုကျွန်းနှင့် [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]အကြား အတိုဆုံးအကွာအဝေးမှာ ၃၂ ကီလိုမီတာ (၂၀ မိုင်) ဖြစ်သည်။<ref name="area" /> The shortest distance between Sado Island and [[Honshu]] is {{convert|32|km|mi|abbr=on}}.<ref name="outline">{{cite web|url=http://www.pref.niigata.lg.jp/sado_kikaku/sado_gaikyou.html　|script-title=ja:佐渡島の概況|access-date=8 July 2017|publisher={{lang|ja|新潟県}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ဆဒိုကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်သည် ခင်ပိုခုတောင် ဖြစ်သည်။ ခင်ပိုခုတောင်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၁၇၂ မီတာ (၃၈၄၅ ပေ) မြင့်သည်။<ref name="area" /><ref>{{cite web |url=http://www.yamakei-online.com/yamanavi/yama.php?yama_id=419　|script-title=ja:金北山 |access-date=8 July 2017|publisher={{lang|ja|山と渓谷社}} |language=ja}}</ref> ဆဒိုကျွန်းသည် [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း၌ အလုပ်သမားများအား အတင်းအကြပ် အလုပ်စေခိုင်းခဲ့သည့် နေရာဖြစ်ခဲ့သည်။ [[ကိုရီးယားလူမျိုး]] ၁၅၀၀ ပတ်ဝန်းကျင်သည် စစ်မှုထမ်းရန် စုဆောင်းခံရပြီး ကျွန်းရှိ မိုင်းတွင်းများတွင် အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဂျပန်အစိုးရနှင့် အချို့သောပညာရှင်များနှင့် အနည်းငယ်သော နိုင်ငံတကာပညာရှင်များသည် လုပ်သားများအား အတင်းအကြပ်စေခိုင်းသည်ဟူသည့်အချက်ကို ငြင်းဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name=":8" /><ref name=":9" /> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ဆဒိုကျွန်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဂျပန်ခန်းဂျိအက္ခရာ (工) သို့မဟုတ် အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ ‘S’ နှင့် ဆင်တူသည့် သဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ကျွန်းကို အကြမ်းဖျင်း သုံးပိုင်းပိုင်းခြားနိုင်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် အိုးဆဒိုတောင်တန်း၊ တောင်ဘက်တွင် ခိုဆဒိုတောင်တန်းနှင့် တောင်တန်းနှစ်ခုအကြားတွင် ခခခုရလွင်ပြင်တို့ ရှိသည်။ အမြင့်အားဖြင့် အိုးဆဒိုတောင်တန်းသည် ပိုမိုမြင့်မားသည်။ ဆဒိုကျွန်းရှိ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်မှာ ခင်ပိုခုတောင် ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် (၁၁၇၂ မီတာ/ ၃၈၄၅ ပေ) မြင့်သည်။ ဆဒိုတောင်၏ မြောက်ဘက်ခြမ်းကမ်းရိုးတန်းသည် မတ်စောက်ပြီး ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ ထိုနေရာများအထဲတွင် ဆန်းခခုပင်လယ်အော်သည် လူကြိုက်အများဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|work=さど観光ナビ |url=https://www.visitsado.com/spot/detail0144/　|script-title=ja:尖閣湾|access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|佐渡観光協会}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ခိုဆဒိုတောင်တန်းသည် အနည်းငယ် ပြားဝပ်ပြီး လက်ဖက်ပင်များ စိုက်ပျိုးကြသည်။ ခိုဆဒိုတောင်တန်းရှိ အိုးဂျိယမတောင်သည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ကာ ၆၄၆ မီတာ (၂၁၁၉ ပေ) ရှိသည်။ နခခုရလွင်ပြင်သည် ဆဒိုကျွန်း၏ စိုပက်ပျိုးမြေဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ဆဒိုကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့သည် "ဆဒို - ယရှိခို - ယောနဲယမအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.pref.niigata.lg.jp/HTML_Article/537/767/map_08,0.pdf　|script-title=ja:佐渡地域区域図及び公園計画図|access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|新潟県}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ==လူဦးရေ== ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==ရုပ်ပုံများ== {{Gallery|title= ဆဒိုကျွန်း|mode = packed |File:二ツ亀.jpg|ဖုတဆွတ်ဂမဲ |File:Kameiwa_Sado.jpg|အိုနိုဂမဲ |File:竜王洞_Cave_-_panoramio.jpg|ခိုတိုအုရဂူ (ရူးအိုဒိုဂူ) |File:Senkakuwan_20170416-2.jpg|ဆန်းခခုပင်လယ်အော် |File:佐渡島七浦海岸_(5742173102).jpg|နနအုရကမ်းခြေ }} ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] lyklwti73189a7p4o1og1lru86g9s3q 1056749 1056747 2026-10-08T12:04:48Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပထဝီသွင်ပြင် */ 1056749 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ဆဒိုကျွန်း | image = MapSado.png | image_caption = Topographic map of Sado Island | image size = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | locator map = | native_name = {{lang|ja|佐渡島}} | nickname = | location = [[Japanese archipelago]] | coordinates = {{coord|38|04|03|N|138|23|51|E|display=inline,title}} | archipelago = | total islands = | major islands = | area_km2 = 854.76<ref name="area">{{cite web |url=http://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO/201410/large_shima.pdf　 |script-title=ja:島面積２０傑 |access-date=8 July 2017 |publisher={{lang|ja|国土地理院}} |language=ja }} {{Dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | rank = | highest_mount = {{ill|Mount Kinpoku|lt=|ja|金北山}} | elevation_m = 1,172 | country = [[Sado, Niigata|Sado]], [[Niigata Prefecture|Niigata]], Japan }} '''ဆဒိုကျွန်း''' (佐渡島)<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref> သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နီးဂတခရိုင်]]၊ ဆဒိုမြို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ကမ်းရိုးတန်းအရှည် ၂၆၂.၇ ကီလိုမီတာ (၁၆၃.၂ မိုင်) ရှိသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလအချက်အလက်အရ ကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၅၅,၂၁၂ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းသည် ဧရိယာအားဖြင့် ၈၅၄.၇၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၃၀.၀၂ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဆဋ္ဌမမြောက်အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ဆဒိုကျွန်းနှင့် [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]အကြား အတိုဆုံးအကွာအဝေးမှာ ၃၂ ကီလိုမီတာ (၂၀ မိုင်) ဖြစ်သည်။<ref name="area" /> The shortest distance between Sado Island and [[Honshu]] is {{convert|32|km|mi|abbr=on}}.<ref name="outline">{{cite web|url=http://www.pref.niigata.lg.jp/sado_kikaku/sado_gaikyou.html　|script-title=ja:佐渡島の概況|access-date=8 July 2017|publisher={{lang|ja|新潟県}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ဆဒိုကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်သည် ခင်ပိုခုတောင် ဖြစ်သည်။ ခင်ပိုခုတောင်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၁၇၂ မီတာ (၃၈၄၅ ပေ) မြင့်သည်။<ref name="area" /><ref>{{cite web |url=http://www.yamakei-online.com/yamanavi/yama.php?yama_id=419　|script-title=ja:金北山 |access-date=8 July 2017|publisher={{lang|ja|山と渓谷社}} |language=ja}}</ref> ဆဒိုကျွန်းသည် [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း၌ အလုပ်သမားများအား အတင်းအကြပ် အလုပ်စေခိုင်းခဲ့သည့် နေရာဖြစ်ခဲ့သည်။ [[ကိုရီးယားလူမျိုး]] ၁၅၀၀ ပတ်ဝန်းကျင်သည် စစ်မှုထမ်းရန် စုဆောင်းခံရပြီး ကျွန်းရှိ မိုင်းတွင်းများတွင် အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဂျပန်အစိုးရနှင့် အချို့သောပညာရှင်များနှင့် အနည်းငယ်သော နိုင်ငံတကာပညာရှင်များသည် လုပ်သားများအား အတင်းအကြပ်စေခိုင်းသည်ဟူသည့်အချက်ကို ငြင်းဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name=":8" /><ref name=":9" /> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ဆဒိုကျွန်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဂျပန်ခန်းဂျိအက္ခရာ (工) သို့မဟုတ် အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ ‘S’ နှင့် ဆင်တူသည့် သဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ကျွန်းကို အကြမ်းဖျင်း သုံးပိုင်းပိုင်းခြားနိုင်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် အိုးဆဒိုတောင်တန်း၊ တောင်ဘက်တွင် ခိုဆဒိုတောင်တန်းနှင့် တောင်တန်းနှစ်ခုအကြားတွင် ခခခုရလွင်ပြင်တို့ ရှိသည်။ အမြင့်အားဖြင့် အိုးဆဒိုတောင်တန်းသည် ပိုမိုမြင့်မားသည်။ ဆဒိုကျွန်းရှိ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်မှာ ခင်ပိုခုတောင် ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် (၁၁၇၂ မီတာ/ ၃၈၄၅ ပေ) မြင့်သည်။ ဆဒိုတောင်၏ မြောက်ဘက်ခြမ်းကမ်းရိုးတန်းသည် မတ်စောက်ပြီး ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ ထိုနေရာများအထဲတွင် ဆန်းခခုပင်လယ်အော်သည် လူကြိုက်အများဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|work=さど観光ナビ |url=https://www.visitsado.com/spot/detail0144/　|script-title=ja:尖閣湾|access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|佐渡観光協会}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ခိုဆဒိုတောင်တန်းသည် အနည်းငယ် ပြားဝပ်ပြီး လက်ဖက်ပင်များ စိုက်ပျိုးကြသည်။ ခိုဆဒိုတောင်တန်းရှိ အိုးဂျိယမတောင်သည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ကာ ၆၄၆ မီတာ (၂၁၁၉ ပေ) ရှိသည်။<ref>{{cite web |work=山と溪谷オンライン |url=http://www.yamakei-online.com/yamanavi/yama.php?yama_id=420　|script-title=ja:大地山 |access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|山と溪谷社}} |language=ja}}</ref> နခခုရလွင်ပြင်သည် ဆဒိုကျွန်း၏ စိုပက်ပျိုးမြေဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ဆဒိုကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့သည် "ဆဒို - ယရှိခို - ယောနဲယမအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.pref.niigata.lg.jp/HTML_Article/537/767/map_08,0.pdf　|script-title=ja:佐渡地域区域図及び公園計画図|access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|新潟県}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ==လူဦးရေ== ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==ရုပ်ပုံများ== {{Gallery|title= ဆဒိုကျွန်း|mode = packed |File:二ツ亀.jpg|ဖုတဆွတ်ဂမဲ |File:Kameiwa_Sado.jpg|အိုနိုဂမဲ |File:竜王洞_Cave_-_panoramio.jpg|ခိုတိုအုရဂူ (ရူးအိုဒိုဂူ) |File:Senkakuwan_20170416-2.jpg|ဆန်းခခုပင်လယ်အော် |File:佐渡島七浦海岸_(5742173102).jpg|နနအုရကမ်းခြေ }} ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] k33c7qeug1op92mh99hzyuy6ze3ag80 1056751 1056749 2026-10-08T12:15:26Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1056751 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ဆဒိုကျွန်း | image = MapSado.png | image_caption = Topographic map of Sado Island | image size = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | locator map = | native_name = {{lang|ja|佐渡島}} | nickname = | location = [[Japanese archipelago]] | coordinates = {{coord|38|04|03|N|138|23|51|E|display=inline,title}} | archipelago = | total islands = | major islands = | area_km2 = 854.76<ref name="area">{{cite web |url=http://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO/201410/large_shima.pdf　 |script-title=ja:島面積２０傑 |access-date=8 July 2017 |publisher={{lang|ja|国土地理院}} |language=ja }} {{Dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | rank = | highest_mount = {{ill|Mount Kinpoku|lt=|ja|金北山}} | elevation_m = 1,172 | country = [[Sado, Niigata|Sado]], [[Niigata Prefecture|Niigata]], Japan }} '''ဆဒိုကျွန်း''' (佐渡島)<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref> သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နီးဂတခရိုင်]]၊ ဆဒိုမြို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ကမ်းရိုးတန်းအရှည် ၂၆၂.၇ ကီလိုမီတာ (၁၆၃.၂ မိုင်) ရှိသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလအချက်အလက်အရ ကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၅၅,၂၁၂ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းသည် ဧရိယာအားဖြင့် ၈၅၄.၇၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၃၀.၀၂ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဆဋ္ဌမမြောက်အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ဆဒိုကျွန်းနှင့် [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]အကြား အတိုဆုံးအကွာအဝေးမှာ ၃၂ ကီလိုမီတာ (၂၀ မိုင်) ဖြစ်သည်။<ref name="area" /> The shortest distance between Sado Island and [[Honshu]] is {{convert|32|km|mi|abbr=on}}.<ref name="outline">{{cite web|url=http://www.pref.niigata.lg.jp/sado_kikaku/sado_gaikyou.html　|script-title=ja:佐渡島の概況|access-date=8 July 2017|publisher={{lang|ja|新潟県}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ဆဒိုကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်သည် ခင်ပိုခုတောင် ဖြစ်သည်။ ခင်ပိုခုတောင်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၁၇၂ မီတာ (၃၈၄၅ ပေ) မြင့်သည်။<ref name="area" /><ref>{{cite web |url=http://www.yamakei-online.com/yamanavi/yama.php?yama_id=419　|script-title=ja:金北山 |access-date=8 July 2017|publisher={{lang|ja|山と渓谷社}} |language=ja}}</ref> ဆဒိုကျွန်းသည် [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း၌ အလုပ်သမားများအား အတင်းအကြပ် အလုပ်စေခိုင်းခဲ့သည့် နေရာဖြစ်ခဲ့သည်။ [[ကိုရီးယားလူမျိုး]] ၁၅၀၀ ပတ်ဝန်းကျင်သည် စစ်မှုထမ်းရန် စုဆောင်းခံရပြီး ကျွန်းရှိ မိုင်းတွင်းများတွင် အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဂျပန်အစိုးရနှင့် အချို့သောပညာရှင်များနှင့် အနည်းငယ်သော နိုင်ငံတကာပညာရှင်များသည် လုပ်သားများအား အတင်းအကြပ်စေခိုင်းသည်ဟူသည့်အချက်ကို ငြင်းဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name=":8" /><ref name=":9" /> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ဆဒိုကျွန်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဂျပန်ခန်းဂျိအက္ခရာ (工) သို့မဟုတ် အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ ‘S’ နှင့် ဆင်တူသည့် သဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ကျွန်းကို အကြမ်းဖျင်း သုံးပိုင်းပိုင်းခြားနိုင်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် အိုးဆဒိုတောင်တန်း၊ တောင်ဘက်တွင် ခိုဆဒိုတောင်တန်းနှင့် တောင်တန်းနှစ်ခုအကြားတွင် ခခခုရလွင်ပြင်တို့ ရှိသည်။ အမြင့်အားဖြင့် အိုးဆဒိုတောင်တန်းသည် ပိုမိုမြင့်မားသည်။ ဆဒိုကျွန်းရှိ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်မှာ ခင်ပိုခုတောင် ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် (၁၁၇၂ မီတာ/ ၃၈၄၅ ပေ) မြင့်သည်။ ဆဒိုတောင်၏ မြောက်ဘက်ခြမ်းကမ်းရိုးတန်းသည် မတ်စောက်ပြီး ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ ထိုနေရာများအထဲတွင် ဆန်းခခုပင်လယ်အော်သည် လူကြိုက်အများဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|work=さど観光ナビ |url=https://www.visitsado.com/spot/detail0144/　|script-title=ja:尖閣湾|access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|佐渡観光協会}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ခိုဆဒိုတောင်တန်းသည် အနည်းငယ် ပြားဝပ်ပြီး လက်ဖက်ပင်များ စိုက်ပျိုးကြသည်။ ခိုဆဒိုတောင်တန်းရှိ အိုးဂျိယမတောင်သည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ကာ ၆၄၆ မီတာ (၂၁၁၉ ပေ) ရှိသည်။<ref>{{cite web |work=山と溪谷オンライン |url=http://www.yamakei-online.com/yamanavi/yama.php?yama_id=420　|script-title=ja:大地山 |access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|山と溪谷社}} |language=ja}}</ref> နခခုရလွင်ပြင်သည် ဆဒိုကျွန်း၏ စိုပက်ပျိုးမြေဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ဆဒိုကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့သည် "ဆဒို - ယရှိခို - ယောနဲယမအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.pref.niigata.lg.jp/HTML_Article/537/767/map_08,0.pdf　|script-title=ja:佐渡地域区域図及び公園計画図|access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|新潟県}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ဆဒိုကျွန်းသည် မူလက ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ဆက်စပ်နေခဲ့သည်။ သို့သော် နှစ် ၁၆ သန်းမတိုင်မီကာလက ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် မြေအောက်လွှာလှုပ်ရှားမှုနှင့် မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ဟွန်းရှူးကျွန်းမှ ဝေးကွာခဲ့ရသည်။ နှစ် ၂ သန်းခန့်အလွန်ကလည်း သမုဒ္ဒရာကြမ်းပြင်ရှိ လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် မြေများ ပြိုကျခဲ့ရသည်။ ငလျင်ကဲ့သို့သော မြေအောက်လွှာ လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ကျွန်းသည် လက်ရှိပုံစံဖြစ်သည့် အိုဆဒိုတောင်တန်းနှင့် ခိုဆဒိုတောင်တန်းအကြားတွင် ခုနိနခလွင်ပြင် တည်ရှိသည့်ပုံစံသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ နှစ်ပေါင်းရှည်ကြာသည့်ကာလကပင် ဆဒိုကျွန်းတွင် လူများ နှစ် ၁၀,၀၀၀ ကြာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ခန်းဆိုင်းဒေသတွင် ထောင်ပေါင်းများစွာသော အပျက်အစီးများကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုပစ္စည်းများထဲတွင် ယယောအိခေတ်နှောင်းပိုင်းကာလ အမဲလိုက်ကိရိယာများနှင့် ကျောက်ထည်ပစ္စည်းများ ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် ဆဒိုကျွန်းတွင် ခိုဂျိခိ (Kojiki) နှင့် နိဟွန်းဂိ (Nihongi) တို့လည်း တွေ့ရှိခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ ==လူဦးရေ== ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==ရုပ်ပုံများ== {{Gallery|title= ဆဒိုကျွန်း|mode = packed |File:二ツ亀.jpg|ဖုတဆွတ်ဂမဲ |File:Kameiwa_Sado.jpg|အိုနိုဂမဲ |File:竜王洞_Cave_-_panoramio.jpg|ခိုတိုအုရဂူ (ရူးအိုဒိုဂူ) |File:Senkakuwan_20170416-2.jpg|ဆန်းခခုပင်လယ်အော် |File:佐渡島七浦海岸_(5742173102).jpg|နနအုရကမ်းခြေ }} ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] ll3zxwuhbgpt0fbweppv362wrygt69v 1056752 1056751 2026-10-08T12:16:20Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1056752 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ဆဒိုကျွန်း | image = MapSado.png | image_caption = Topographic map of Sado Island | image size = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | locator map = | native_name = {{lang|ja|佐渡島}} | nickname = | location = [[Japanese archipelago]] | coordinates = {{coord|38|04|03|N|138|23|51|E|display=inline,title}} | archipelago = | total islands = | major islands = | area_km2 = 854.76<ref name="area">{{cite web |url=http://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO/201410/large_shima.pdf　 |script-title=ja:島面積２０傑 |access-date=8 July 2017 |publisher={{lang|ja|国土地理院}} |language=ja }} {{Dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | rank = | highest_mount = {{ill|Mount Kinpoku|lt=|ja|金北山}} | elevation_m = 1,172 | country = [[Sado, Niigata|Sado]], [[Niigata Prefecture|Niigata]], Japan }} '''ဆဒိုကျွန်း''' (佐渡島)<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref> သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နီးဂတခရိုင်]]၊ ဆဒိုမြို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ကမ်းရိုးတန်းအရှည် ၂၆၂.၇ ကီလိုမီတာ (၁၆၃.၂ မိုင်) ရှိသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလအချက်အလက်အရ ကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၅၅,၂၁၂ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းသည် ဧရိယာအားဖြင့် ၈၅၄.၇၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၃၀.၀၂ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဆဋ္ဌမမြောက်အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ဆဒိုကျွန်းနှင့် [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]အကြား အတိုဆုံးအကွာအဝေးမှာ ၃၂ ကီလိုမီတာ (၂၀ မိုင်) ဖြစ်သည်။<ref name="area" /> The shortest distance between Sado Island and [[Honshu]] is {{convert|32|km|mi|abbr=on}}.<ref name="outline">{{cite web|url=http://www.pref.niigata.lg.jp/sado_kikaku/sado_gaikyou.html　|script-title=ja:佐渡島の概況|access-date=8 July 2017|publisher={{lang|ja|新潟県}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ဆဒိုကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်သည် ခင်ပိုခုတောင် ဖြစ်သည်။ ခင်ပိုခုတောင်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၁၇၂ မီတာ (၃၈၄၅ ပေ) မြင့်သည်။<ref name="area" /><ref>{{cite web |url=http://www.yamakei-online.com/yamanavi/yama.php?yama_id=419　|script-title=ja:金北山 |access-date=8 July 2017|publisher={{lang|ja|山と渓谷社}} |language=ja}}</ref> ဆဒိုကျွန်းသည် [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း၌ အလုပ်သမားများအား အတင်းအကြပ် အလုပ်စေခိုင်းခဲ့သည့် နေရာဖြစ်ခဲ့သည်။ [[ကိုရီးယားလူမျိုး]] ၁၅၀၀ ပတ်ဝန်းကျင်သည် စစ်မှုထမ်းရန် စုဆောင်းခံရပြီး ကျွန်းရှိ မိုင်းတွင်းများတွင် အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဂျပန်အစိုးရနှင့် အချို့သောပညာရှင်များနှင့် အနည်းငယ်သော နိုင်ငံတကာပညာရှင်များသည် လုပ်သားများအား အတင်းအကြပ်စေခိုင်းသည်ဟူသည့်အချက်ကို ငြင်းဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name=":8" /><ref name=":9" /> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ဆဒိုကျွန်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဂျပန်ခန်းဂျိအက္ခရာ (工) သို့မဟုတ် အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ ‘S’ နှင့် ဆင်တူသည့် သဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ကျွန်းကို အကြမ်းဖျင်း သုံးပိုင်းပိုင်းခြားနိုင်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် အိုးဆဒိုတောင်တန်း၊ တောင်ဘက်တွင် ခိုဆဒိုတောင်တန်းနှင့် တောင်တန်းနှစ်ခုအကြားတွင် ခခခုရလွင်ပြင်တို့ ရှိသည်။ အမြင့်အားဖြင့် အိုးဆဒိုတောင်တန်းသည် ပိုမိုမြင့်မားသည်။ ဆဒိုကျွန်းရှိ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်မှာ ခင်ပိုခုတောင် ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် (၁၁၇၂ မီတာ/ ၃၈၄၅ ပေ) မြင့်သည်။ ဆဒိုတောင်၏ မြောက်ဘက်ခြမ်းကမ်းရိုးတန်းသည် မတ်စောက်ပြီး ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ ထိုနေရာများအထဲတွင် ဆန်းခခုပင်လယ်အော်သည် လူကြိုက်အများဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|work=さど観光ナビ |url=https://www.visitsado.com/spot/detail0144/　|script-title=ja:尖閣湾|access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|佐渡観光協会}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ခိုဆဒိုတောင်တန်းသည် အနည်းငယ် ပြားဝပ်ပြီး လက်ဖက်ပင်များ စိုက်ပျိုးကြသည်။ ခိုဆဒိုတောင်တန်းရှိ အိုးဂျိယမတောင်သည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ကာ ၆၄၆ မီတာ (၂၁၁၉ ပေ) ရှိသည်။<ref>{{cite web |work=山と溪谷オンライン |url=http://www.yamakei-online.com/yamanavi/yama.php?yama_id=420　|script-title=ja:大地山 |access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|山と溪谷社}} |language=ja}}</ref> နခခုရလွင်ပြင်သည် ဆဒိုကျွန်း၏ စိုပက်ပျိုးမြေဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ဆဒိုကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့သည် "ဆဒို - ယရှိခို - ယောနဲယမအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.pref.niigata.lg.jp/HTML_Article/537/767/map_08,0.pdf　|script-title=ja:佐渡地域区域図及び公園計画図|access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|新潟県}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ဆဒိုကျွန်းသည် မူလက ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ဆက်စပ်နေခဲ့သည်။ သို့သော် နှစ် ၁၆ သန်းမတိုင်မီကာလက ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် မြေအောက်လွှာလှုပ်ရှားမှုနှင့် မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ဟွန်းရှူးကျွန်းမှ ဝေးကွာခဲ့ရသည်။ နှစ် ၂ သန်းခန့်အလွန်ကလည်း သမုဒ္ဒရာကြမ်းပြင်ရှိ လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် မြေများ ပြိုကျခဲ့ရသည်။ ငလျင်ကဲ့သို့သော မြေအောက်လွှာ လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ကျွန်းသည် လက်ရှိပုံစံဖြစ်သည့် အိုဆဒိုတောင်တန်းနှင့် ခိုဆဒိုတောင်တန်းအကြားတွင် ခုနိနခလွင်ပြင် တည်ရှိသည့်ပုံစံသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ နှစ်ပေါင်းရှည်ကြာသည့်ကာလကပင် ဆဒိုကျွန်းတွင် လူများ နှစ် ၁၀,၀၀၀ ကြာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ခန်းဆိုင်းဒေသတွင် ထောင်ပေါင်းများစွာသော အပျက်အစီးများကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုပစ္စည်းများထဲတွင် ယယောအိခေတ်နှောင်းပိုင်းကာလ အမဲလိုက်ကိရိယာများနှင့် ကျောက်ထည်ပစ္စည်းများ ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် ဆဒိုကျွန်းတွင် ခိုဂျိခိ (Kojiki) နှင့် နိဟွန်းဂိ (Nihongi) တို့လည်း တွေ့ရှိခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ ===အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း==== ==လူဦးရေ== ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==ရုပ်ပုံများ== {{Gallery|title= ဆဒိုကျွန်း|mode = packed |File:二ツ亀.jpg|ဖုတဆွတ်ဂမဲ |File:Kameiwa_Sado.jpg|အိုနိုဂမဲ |File:竜王洞_Cave_-_panoramio.jpg|ခိုတိုအုရဂူ (ရူးအိုဒိုဂူ) |File:Senkakuwan_20170416-2.jpg|ဆန်းခခုပင်လယ်အော် |File:佐渡島七浦海岸_(5742173102).jpg|နနအုရကမ်းခြေ }} ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] 9tc5i9iwuagg355p9d160jagau13ziv 1056753 1056752 2026-10-08T12:18:59Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း= */ 1056753 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ဆဒိုကျွန်း | image = MapSado.png | image_caption = Topographic map of Sado Island | image size = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | locator map = | native_name = {{lang|ja|佐渡島}} | nickname = | location = [[Japanese archipelago]] | coordinates = {{coord|38|04|03|N|138|23|51|E|display=inline,title}} | archipelago = | total islands = | major islands = | area_km2 = 854.76<ref name="area">{{cite web |url=http://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO/201410/large_shima.pdf　 |script-title=ja:島面積２０傑 |access-date=8 July 2017 |publisher={{lang|ja|国土地理院}} |language=ja }} {{Dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | rank = | highest_mount = {{ill|Mount Kinpoku|lt=|ja|金北山}} | elevation_m = 1,172 | country = [[Sado, Niigata|Sado]], [[Niigata Prefecture|Niigata]], Japan }} '''ဆဒိုကျွန်း''' (佐渡島)<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref> သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နီးဂတခရိုင်]]၊ ဆဒိုမြို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ကမ်းရိုးတန်းအရှည် ၂၆၂.၇ ကီလိုမီတာ (၁၆၃.၂ မိုင်) ရှိသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလအချက်အလက်အရ ကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၅၅,၂၁၂ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းသည် ဧရိယာအားဖြင့် ၈၅၄.၇၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၃၀.၀၂ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဆဋ္ဌမမြောက်အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ဆဒိုကျွန်းနှင့် [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]အကြား အတိုဆုံးအကွာအဝေးမှာ ၃၂ ကီလိုမီတာ (၂၀ မိုင်) ဖြစ်သည်။<ref name="area" /> The shortest distance between Sado Island and [[Honshu]] is {{convert|32|km|mi|abbr=on}}.<ref name="outline">{{cite web|url=http://www.pref.niigata.lg.jp/sado_kikaku/sado_gaikyou.html　|script-title=ja:佐渡島の概況|access-date=8 July 2017|publisher={{lang|ja|新潟県}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ဆဒိုကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်သည် ခင်ပိုခုတောင် ဖြစ်သည်။ ခင်ပိုခုတောင်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၁၇၂ မီတာ (၃၈၄၅ ပေ) မြင့်သည်။<ref name="area" /><ref>{{cite web |url=http://www.yamakei-online.com/yamanavi/yama.php?yama_id=419　|script-title=ja:金北山 |access-date=8 July 2017|publisher={{lang|ja|山と渓谷社}} |language=ja}}</ref> ဆဒိုကျွန်းသည် [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း၌ အလုပ်သမားများအား အတင်းအကြပ် အလုပ်စေခိုင်းခဲ့သည့် နေရာဖြစ်ခဲ့သည်။ [[ကိုရီးယားလူမျိုး]] ၁၅၀၀ ပတ်ဝန်းကျင်သည် စစ်မှုထမ်းရန် စုဆောင်းခံရပြီး ကျွန်းရှိ မိုင်းတွင်းများတွင် အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဂျပန်အစိုးရနှင့် အချို့သောပညာရှင်များနှင့် အနည်းငယ်သော နိုင်ငံတကာပညာရှင်များသည် လုပ်သားများအား အတင်းအကြပ်စေခိုင်းသည်ဟူသည့်အချက်ကို ငြင်းဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name=":8" /><ref name=":9" /> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ဆဒိုကျွန်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဂျပန်ခန်းဂျိအက္ခရာ (工) သို့မဟုတ် အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ ‘S’ နှင့် ဆင်တူသည့် သဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ကျွန်းကို အကြမ်းဖျင်း သုံးပိုင်းပိုင်းခြားနိုင်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် အိုးဆဒိုတောင်တန်း၊ တောင်ဘက်တွင် ခိုဆဒိုတောင်တန်းနှင့် တောင်တန်းနှစ်ခုအကြားတွင် ခခခုရလွင်ပြင်တို့ ရှိသည်။ အမြင့်အားဖြင့် အိုးဆဒိုတောင်တန်းသည် ပိုမိုမြင့်မားသည်။ ဆဒိုကျွန်းရှိ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်မှာ ခင်ပိုခုတောင် ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် (၁၁၇၂ မီတာ/ ၃၈၄၅ ပေ) မြင့်သည်။ ဆဒိုတောင်၏ မြောက်ဘက်ခြမ်းကမ်းရိုးတန်းသည် မတ်စောက်ပြီး ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ ထိုနေရာများအထဲတွင် ဆန်းခခုပင်လယ်အော်သည် လူကြိုက်အများဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|work=さど観光ナビ |url=https://www.visitsado.com/spot/detail0144/　|script-title=ja:尖閣湾|access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|佐渡観光協会}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ခိုဆဒိုတောင်တန်းသည် အနည်းငယ် ပြားဝပ်ပြီး လက်ဖက်ပင်များ စိုက်ပျိုးကြသည်။ ခိုဆဒိုတောင်တန်းရှိ အိုးဂျိယမတောင်သည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ကာ ၆၄၆ မီတာ (၂၁၁၉ ပေ) ရှိသည်။<ref>{{cite web |work=山と溪谷オンライン |url=http://www.yamakei-online.com/yamanavi/yama.php?yama_id=420　|script-title=ja:大地山 |access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|山と溪谷社}} |language=ja}}</ref> နခခုရလွင်ပြင်သည် ဆဒိုကျွန်း၏ စိုပက်ပျိုးမြေဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ဆဒိုကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့သည် "ဆဒို - ယရှိခို - ယောနဲယမအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.pref.niigata.lg.jp/HTML_Article/537/767/map_08,0.pdf　|script-title=ja:佐渡地域区域図及び公園計画図|access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|新潟県}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ဆဒိုကျွန်းသည် မူလက ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ဆက်စပ်နေခဲ့သည်။ သို့သော် နှစ် ၁၆ သန်းမတိုင်မီကာလက ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် မြေအောက်လွှာလှုပ်ရှားမှုနှင့် မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ဟွန်းရှူးကျွန်းမှ ဝေးကွာခဲ့ရသည်။ နှစ် ၂ သန်းခန့်အလွန်ကလည်း သမုဒ္ဒရာကြမ်းပြင်ရှိ လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် မြေများ ပြိုကျခဲ့ရသည်။ ငလျင်ကဲ့သို့သော မြေအောက်လွှာ လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ကျွန်းသည် လက်ရှိပုံစံဖြစ်သည့် အိုဆဒိုတောင်တန်းနှင့် ခိုဆဒိုတောင်တန်းအကြားတွင် ခုနိနခလွင်ပြင် တည်ရှိသည့်ပုံစံသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ နှစ်ပေါင်းရှည်ကြာသည့်ကာလကပင် ဆဒိုကျွန်းတွင် လူများ နှစ် ၁၀,၀၀၀ ကြာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ခန်းဆိုင်းဒေသတွင် ထောင်ပေါင်းများစွာသော အပျက်အစီးများကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုပစ္စည်းများထဲတွင် ယယောအိခေတ်နှောင်းပိုင်းကာလ အမဲလိုက်ကိရိယာများနှင့် ကျောက်ထည်ပစ္စည်းများ ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် ဆဒိုကျွန်းတွင် ခိုဂျိခိ (Kojiki) နှင့် နိဟွန်းဂိ (Nihongi) တို့လည်း တွေ့ရှိခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ ===အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း=== ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ကျွန်းသည် အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကိုရီးယားလူမျိုး ၁,၅၀၀ ဝန်းကျင်သည် စစ်သားအဖြစ် စုဆောင်းခံရခြင်းနှင့် ကျွန်းပေါ်ရှိ မိုင်းတွင်းများတွင် အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name=":0">{{Cite news |last1=Rich |first1=Motoko |last2=Hida |first2=Hikari |date=21 February 2022 |title=Japan Wants to Showcase Gold Mines' History. Just Not All of It. |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/02/21/world/asia/japan-sado-island-unesco-heritage.html |access-date=17 September 2023 |issn=0362-4331}}</ref> ==လူဦးရေ== ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==ရုပ်ပုံများ== {{Gallery|title= ဆဒိုကျွန်း|mode = packed |File:二ツ亀.jpg|ဖုတဆွတ်ဂမဲ |File:Kameiwa_Sado.jpg|အိုနိုဂမဲ |File:竜王洞_Cave_-_panoramio.jpg|ခိုတိုအုရဂူ (ရူးအိုဒိုဂူ) |File:Senkakuwan_20170416-2.jpg|ဆန်းခခုပင်လယ်အော် |File:佐渡島七浦海岸_(5742173102).jpg|နနအုရကမ်းခြေ }} ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] n1965vru80kazgr5k1o5v0z894x6lcx 1056754 1056753 2026-10-08T12:19:14Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း */ 1056754 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ဆဒိုကျွန်း | image = MapSado.png | image_caption = Topographic map of Sado Island | image size = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | locator map = | native_name = {{lang|ja|佐渡島}} | nickname = | location = [[Japanese archipelago]] | coordinates = {{coord|38|04|03|N|138|23|51|E|display=inline,title}} | archipelago = | total islands = | major islands = | area_km2 = 854.76<ref name="area">{{cite web |url=http://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO/201410/large_shima.pdf　 |script-title=ja:島面積２０傑 |access-date=8 July 2017 |publisher={{lang|ja|国土地理院}} |language=ja }} {{Dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | rank = | highest_mount = {{ill|Mount Kinpoku|lt=|ja|金北山}} | elevation_m = 1,172 | country = [[Sado, Niigata|Sado]], [[Niigata Prefecture|Niigata]], Japan }} '''ဆဒိုကျွန်း''' (佐渡島)<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref> သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နီးဂတခရိုင်]]၊ ဆဒိုမြို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ကမ်းရိုးတန်းအရှည် ၂၆၂.၇ ကီလိုမီတာ (၁၆၃.၂ မိုင်) ရှိသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလအချက်အလက်အရ ကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၅၅,၂၁၂ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းသည် ဧရိယာအားဖြင့် ၈၅၄.၇၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၃၀.၀၂ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဆဋ္ဌမမြောက်အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ဆဒိုကျွန်းနှင့် [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]အကြား အတိုဆုံးအကွာအဝေးမှာ ၃၂ ကီလိုမီတာ (၂၀ မိုင်) ဖြစ်သည်။<ref name="area" /> The shortest distance between Sado Island and [[Honshu]] is {{convert|32|km|mi|abbr=on}}.<ref name="outline">{{cite web|url=http://www.pref.niigata.lg.jp/sado_kikaku/sado_gaikyou.html　|script-title=ja:佐渡島の概況|access-date=8 July 2017|publisher={{lang|ja|新潟県}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ဆဒိုကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်သည် ခင်ပိုခုတောင် ဖြစ်သည်။ ခင်ပိုခုတောင်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၁၇၂ မီတာ (၃၈၄၅ ပေ) မြင့်သည်။<ref name="area" /><ref>{{cite web |url=http://www.yamakei-online.com/yamanavi/yama.php?yama_id=419　|script-title=ja:金北山 |access-date=8 July 2017|publisher={{lang|ja|山と渓谷社}} |language=ja}}</ref> ဆဒိုကျွန်းသည် [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း၌ အလုပ်သမားများအား အတင်းအကြပ် အလုပ်စေခိုင်းခဲ့သည့် နေရာဖြစ်ခဲ့သည်။ [[ကိုရီးယားလူမျိုး]] ၁၅၀၀ ပတ်ဝန်းကျင်သည် စစ်မှုထမ်းရန် စုဆောင်းခံရပြီး ကျွန်းရှိ မိုင်းတွင်းများတွင် အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဂျပန်အစိုးရနှင့် အချို့သောပညာရှင်များနှင့် အနည်းငယ်သော နိုင်ငံတကာပညာရှင်များသည် လုပ်သားများအား အတင်းအကြပ်စေခိုင်းသည်ဟူသည့်အချက်ကို ငြင်းဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name=":8" /><ref name=":9" /> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ဆဒိုကျွန်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဂျပန်ခန်းဂျိအက္ခရာ (工) သို့မဟုတ် အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ ‘S’ နှင့် ဆင်တူသည့် သဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ကျွန်းကို အကြမ်းဖျင်း သုံးပိုင်းပိုင်းခြားနိုင်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် အိုးဆဒိုတောင်တန်း၊ တောင်ဘက်တွင် ခိုဆဒိုတောင်တန်းနှင့် တောင်တန်းနှစ်ခုအကြားတွင် ခခခုရလွင်ပြင်တို့ ရှိသည်။ အမြင့်အားဖြင့် အိုးဆဒိုတောင်တန်းသည် ပိုမိုမြင့်မားသည်။ ဆဒိုကျွန်းရှိ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်မှာ ခင်ပိုခုတောင် ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် (၁၁၇၂ မီတာ/ ၃၈၄၅ ပေ) မြင့်သည်။ ဆဒိုတောင်၏ မြောက်ဘက်ခြမ်းကမ်းရိုးတန်းသည် မတ်စောက်ပြီး ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ ထိုနေရာများအထဲတွင် ဆန်းခခုပင်လယ်အော်သည် လူကြိုက်အများဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|work=さど観光ナビ |url=https://www.visitsado.com/spot/detail0144/　|script-title=ja:尖閣湾|access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|佐渡観光協会}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ခိုဆဒိုတောင်တန်းသည် အနည်းငယ် ပြားဝပ်ပြီး လက်ဖက်ပင်များ စိုက်ပျိုးကြသည်။ ခိုဆဒိုတောင်တန်းရှိ အိုးဂျိယမတောင်သည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ကာ ၆၄၆ မီတာ (၂၁၁၉ ပေ) ရှိသည်။<ref>{{cite web |work=山と溪谷オンライン |url=http://www.yamakei-online.com/yamanavi/yama.php?yama_id=420　|script-title=ja:大地山 |access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|山と溪谷社}} |language=ja}}</ref> နခခုရလွင်ပြင်သည် ဆဒိုကျွန်း၏ စိုပက်ပျိုးမြေဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ဆဒိုကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့သည် "ဆဒို - ယရှိခို - ယောနဲယမအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.pref.niigata.lg.jp/HTML_Article/537/767/map_08,0.pdf　|script-title=ja:佐渡地域区域図及び公園計画図|access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|新潟県}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ဆဒိုကျွန်းသည် မူလက ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ဆက်စပ်နေခဲ့သည်။ သို့သော် နှစ် ၁၆ သန်းမတိုင်မီကာလက ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် မြေအောက်လွှာလှုပ်ရှားမှုနှင့် မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ဟွန်းရှူးကျွန်းမှ ဝေးကွာခဲ့ရသည်။ နှစ် ၂ သန်းခန့်အလွန်ကလည်း သမုဒ္ဒရာကြမ်းပြင်ရှိ လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် မြေများ ပြိုကျခဲ့ရသည်။ ငလျင်ကဲ့သို့သော မြေအောက်လွှာ လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ကျွန်းသည် လက်ရှိပုံစံဖြစ်သည့် အိုဆဒိုတောင်တန်းနှင့် ခိုဆဒိုတောင်တန်းအကြားတွင် ခုနိနခလွင်ပြင် တည်ရှိသည့်ပုံစံသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ နှစ်ပေါင်းရှည်ကြာသည့်ကာလကပင် ဆဒိုကျွန်းတွင် လူများ နှစ် ၁၀,၀၀၀ ကြာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ခန်းဆိုင်းဒေသတွင် ထောင်ပေါင်းများစွာသော အပျက်အစီးများကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုပစ္စည်းများထဲတွင် ယယောအိခေတ်နှောင်းပိုင်းကာလ အမဲလိုက်ကိရိယာများနှင့် ကျောက်ထည်ပစ္စည်းများ ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် ဆဒိုကျွန်းတွင် ခိုဂျိခိ (Kojiki) နှင့် နိဟွန်းဂိ (Nihongi) တို့လည်း တွေ့ရှိခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ ===အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း=== ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ကျွန်းသည် အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကိုရီးယားလူမျိုး ၁,၅၀၀ ဝန်းကျင်သည် စစ်သားအဖြစ် စုဆောင်းခံရခြင်းနှင့် ကျွန်းပေါ်ရှိ မိုင်းတွင်းများတွင် အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name=":0">{{Cite news |last1=Rich |first1=Motoko |last2=Hida |first2=Hikari |date=21 February 2022 |title=Japan Wants to Showcase Gold Mines' History. Just Not All of It. |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/02/21/world/asia/japan-sado-island-unesco-heritage.html |access-date=17 September 2023 |issn=0362-4331}}</ref><ref name=":8">{{Cite web |last=Nagatani |first=Ryosuke |date=18 May 2023 |title=Rally Against Sado Gold Mines Supplies More Evidence-Free Fake History |url=https://japan-forward.com/rally-against-sado-gold-mines-supplies-more-evidence-free-fake-history/ |access-date=17 September 2023 |website=[[Japan Forward]] |language=en-US}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |last1=Morgan |first1=Jason |last2=University |first2=Reitaku |date=23 July 2022 |title=Getting History Right: Japan's Sado Mines a Victory for Korean Immigrants |url=https://japan-forward.com/getting-history-right-japans-sado-mines-a-victory-for-korean-immigrants/ |access-date=17 September 2023 |website=[[Japan Forward]] |language=en-US}}</ref> ==လူဦးရေ== ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==ရုပ်ပုံများ== {{Gallery|title= ဆဒိုကျွန်း|mode = packed |File:二ツ亀.jpg|ဖုတဆွတ်ဂမဲ |File:Kameiwa_Sado.jpg|အိုနိုဂမဲ |File:竜王洞_Cave_-_panoramio.jpg|ခိုတိုအုရဂူ (ရူးအိုဒိုဂူ) |File:Senkakuwan_20170416-2.jpg|ဆန်းခခုပင်လယ်အော် |File:佐渡島七浦海岸_(5742173102).jpg|နနအုရကမ်းခြေ }} ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] m6dd2prbdtrtp0834g8e0uhwm49s2eb 1056755 1056754 2026-10-08T12:20:01Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1056755 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ဆဒိုကျွန်း | image = MapSado.png | image_caption = Topographic map of Sado Island | image size = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | locator map = | native_name = {{lang|ja|佐渡島}} | nickname = | location = [[Japanese archipelago]] | coordinates = {{coord|38|04|03|N|138|23|51|E|display=inline,title}} | archipelago = | total islands = | major islands = | area_km2 = 854.76<ref name="area">{{cite web |url=http://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO/201410/large_shima.pdf　 |script-title=ja:島面積２０傑 |access-date=8 July 2017 |publisher={{lang|ja|国土地理院}} |language=ja }} {{Dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | rank = | highest_mount = {{ill|Mount Kinpoku|lt=|ja|金北山}} | elevation_m = 1,172 | country = [[Sado, Niigata|Sado]], [[Niigata Prefecture|Niigata]], Japan }} '''ဆဒိုကျွန်း''' (佐渡島)<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref> သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နီးဂတခရိုင်]]၊ ဆဒိုမြို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ကမ်းရိုးတန်းအရှည် ၂၆၂.၇ ကီလိုမီတာ (၁၆၃.၂ မိုင်) ရှိသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလအချက်အလက်အရ ကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၅၅,၂၁၂ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းသည် ဧရိယာအားဖြင့် ၈၅၄.၇၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၃၀.၀၂ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဆဋ္ဌမမြောက်အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ဆဒိုကျွန်းနှင့် [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]အကြား အတိုဆုံးအကွာအဝေးမှာ ၃၂ ကီလိုမီတာ (၂၀ မိုင်) ဖြစ်သည်။<ref name="area" /> The shortest distance between Sado Island and [[Honshu]] is {{convert|32|km|mi|abbr=on}}.<ref name="outline">{{cite web|url=http://www.pref.niigata.lg.jp/sado_kikaku/sado_gaikyou.html　|script-title=ja:佐渡島の概況|access-date=8 July 2017|publisher={{lang|ja|新潟県}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ဆဒိုကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်သည် ခင်ပိုခုတောင် ဖြစ်သည်။ ခင်ပိုခုတောင်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၁၇၂ မီတာ (၃၈၄၅ ပေ) မြင့်သည်။<ref name="area" /><ref>{{cite web |url=http://www.yamakei-online.com/yamanavi/yama.php?yama_id=419　|script-title=ja:金北山 |access-date=8 July 2017|publisher={{lang|ja|山と渓谷社}} |language=ja}}</ref> ဆဒိုကျွန်းသည် [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း၌ အလုပ်သမားများအား အတင်းအကြပ် အလုပ်စေခိုင်းခဲ့သည့် နေရာဖြစ်ခဲ့သည်။ [[ကိုရီးယားလူမျိုး]] ၁၅၀၀ ပတ်ဝန်းကျင်သည် စစ်မှုထမ်းရန် စုဆောင်းခံရပြီး ကျွန်းရှိ မိုင်းတွင်းများတွင် အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဂျပန်အစိုးရနှင့် အချို့သောပညာရှင်များနှင့် အနည်းငယ်သော နိုင်ငံတကာပညာရှင်များသည် လုပ်သားများအား အတင်းအကြပ်စေခိုင်းသည်ဟူသည့်အချက်ကို ငြင်းဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name=":8" /><ref name=":9" /> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ဆဒိုကျွန်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဂျပန်ခန်းဂျိအက္ခရာ (工) သို့မဟုတ် အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ ‘S’ နှင့် ဆင်တူသည့် သဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ကျွန်းကို အကြမ်းဖျင်း သုံးပိုင်းပိုင်းခြားနိုင်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် အိုးဆဒိုတောင်တန်း၊ တောင်ဘက်တွင် ခိုဆဒိုတောင်တန်းနှင့် တောင်တန်းနှစ်ခုအကြားတွင် ခခခုရလွင်ပြင်တို့ ရှိသည်။ အမြင့်အားဖြင့် အိုးဆဒိုတောင်တန်းသည် ပိုမိုမြင့်မားသည်။ ဆဒိုကျွန်းရှိ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်မှာ ခင်ပိုခုတောင် ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် (၁၁၇၂ မီတာ/ ၃၈၄၅ ပေ) မြင့်သည်။ ဆဒိုတောင်၏ မြောက်ဘက်ခြမ်းကမ်းရိုးတန်းသည် မတ်စောက်ပြီး ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ ထိုနေရာများအထဲတွင် ဆန်းခခုပင်လယ်အော်သည် လူကြိုက်အများဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|work=さど観光ナビ |url=https://www.visitsado.com/spot/detail0144/　|script-title=ja:尖閣湾|access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|佐渡観光協会}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ခိုဆဒိုတောင်တန်းသည် အနည်းငယ် ပြားဝပ်ပြီး လက်ဖက်ပင်များ စိုက်ပျိုးကြသည်။ ခိုဆဒိုတောင်တန်းရှိ အိုးဂျိယမတောင်သည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ကာ ၆၄၆ မီတာ (၂၁၁၉ ပေ) ရှိသည်။<ref>{{cite web |work=山と溪谷オンライン |url=http://www.yamakei-online.com/yamanavi/yama.php?yama_id=420　|script-title=ja:大地山 |access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|山と溪谷社}} |language=ja}}</ref> နခခုရလွင်ပြင်သည် ဆဒိုကျွန်း၏ စိုပက်ပျိုးမြေဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ဆဒိုကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့သည် "ဆဒို - ယရှိခို - ယောနဲယမအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.pref.niigata.lg.jp/HTML_Article/537/767/map_08,0.pdf　|script-title=ja:佐渡地域区域図及び公園計画図|access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|新潟県}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== [[File:Sadokinzan-doyunowareto_01.JPG|thumb|[[ဆဒိုမိုင်းတွင်း]]]] ဆဒိုကျွန်းသည် မူလက ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ဆက်စပ်နေခဲ့သည်။ သို့သော် နှစ် ၁၆ သန်းမတိုင်မီကာလက ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် မြေအောက်လွှာလှုပ်ရှားမှုနှင့် မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ဟွန်းရှူးကျွန်းမှ ဝေးကွာခဲ့ရသည်။ နှစ် ၂ သန်းခန့်အလွန်ကလည်း သမုဒ္ဒရာကြမ်းပြင်ရှိ လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် မြေများ ပြိုကျခဲ့ရသည်။ ငလျင်ကဲ့သို့သော မြေအောက်လွှာ လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ကျွန်းသည် လက်ရှိပုံစံဖြစ်သည့် အိုဆဒိုတောင်တန်းနှင့် ခိုဆဒိုတောင်တန်းအကြားတွင် ခုနိနခလွင်ပြင် တည်ရှိသည့်ပုံစံသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ နှစ်ပေါင်းရှည်ကြာသည့်ကာလကပင် ဆဒိုကျွန်းတွင် လူများ နှစ် ၁၀,၀၀၀ ကြာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ခန်းဆိုင်းဒေသတွင် ထောင်ပေါင်းများစွာသော အပျက်အစီးများကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုပစ္စည်းများထဲတွင် ယယောအိခေတ်နှောင်းပိုင်းကာလ အမဲလိုက်ကိရိယာများနှင့် ကျောက်ထည်ပစ္စည်းများ ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် ဆဒိုကျွန်းတွင် ခိုဂျိခိ (Kojiki) နှင့် နိဟွန်းဂိ (Nihongi) တို့လည်း တွေ့ရှိခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ ===အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း=== ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ကျွန်းသည် အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကိုရီးယားလူမျိုး ၁,၅၀၀ ဝန်းကျင်သည် စစ်သားအဖြစ် စုဆောင်းခံရခြင်းနှင့် ကျွန်းပေါ်ရှိ မိုင်းတွင်းများတွင် အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name=":0">{{Cite news |last1=Rich |first1=Motoko |last2=Hida |first2=Hikari |date=21 February 2022 |title=Japan Wants to Showcase Gold Mines' History. Just Not All of It. |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/02/21/world/asia/japan-sado-island-unesco-heritage.html |access-date=17 September 2023 |issn=0362-4331}}</ref><ref name=":8">{{Cite web |last=Nagatani |first=Ryosuke |date=18 May 2023 |title=Rally Against Sado Gold Mines Supplies More Evidence-Free Fake History |url=https://japan-forward.com/rally-against-sado-gold-mines-supplies-more-evidence-free-fake-history/ |access-date=17 September 2023 |website=[[Japan Forward]] |language=en-US}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |last1=Morgan |first1=Jason |last2=University |first2=Reitaku |date=23 July 2022 |title=Getting History Right: Japan's Sado Mines a Victory for Korean Immigrants |url=https://japan-forward.com/getting-history-right-japans-sado-mines-a-victory-for-korean-immigrants/ |access-date=17 September 2023 |website=[[Japan Forward]] |language=en-US}}</ref> ==လူဦးရေ== ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==ရုပ်ပုံများ== {{Gallery|title= ဆဒိုကျွန်း|mode = packed |File:二ツ亀.jpg|ဖုတဆွတ်ဂမဲ |File:Kameiwa_Sado.jpg|အိုနိုဂမဲ |File:竜王洞_Cave_-_panoramio.jpg|ခိုတိုအုရဂူ (ရူးအိုဒိုဂူ) |File:Senkakuwan_20170416-2.jpg|ဆန်းခခုပင်လယ်အော် |File:佐渡島七浦海岸_(5742173102).jpg|နနအုရကမ်းခြေ }} ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] 920255z6dc1c6qe3762j6wqhoh2veon 1056756 1056755 2026-10-08T12:20:42Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1056756 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ဆဒိုကျွန်း | image = MapSado.png | image_caption = Topographic map of Sado Island | image size = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | locator map = | native_name = {{lang|ja|佐渡島}} | nickname = | location = [[Japanese archipelago]] | coordinates = {{coord|38|04|03|N|138|23|51|E|display=inline,title}} | archipelago = | total islands = | major islands = | area_km2 = 854.76<ref name="area">{{cite web |url=http://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO/201410/large_shima.pdf　 |script-title=ja:島面積２０傑 |access-date=8 July 2017 |publisher={{lang|ja|国土地理院}} |language=ja }} {{Dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | rank = | highest_mount = {{ill|Mount Kinpoku|lt=|ja|金北山}} | elevation_m = 1,172 | country = [[Sado, Niigata|Sado]], [[Niigata Prefecture|Niigata]], Japan }} '''ဆဒိုကျွန်း''' (佐渡島)<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref> သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နီးဂတခရိုင်]]၊ ဆဒိုမြို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ကမ်းရိုးတန်းအရှည် ၂၆၂.၇ ကီလိုမီတာ (၁၆၃.၂ မိုင်) ရှိသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလအချက်အလက်အရ ကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၅၅,၂၁၂ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းသည် ဧရိယာအားဖြင့် ၈၅၄.၇၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၃၀.၀၂ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဆဋ္ဌမမြောက်အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ဆဒိုကျွန်းနှင့် [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]အကြား အတိုဆုံးအကွာအဝေးမှာ ၃၂ ကီလိုမီတာ (၂၀ မိုင်) ဖြစ်သည်။<ref name="area" /> <ref name="outline">{{cite web|url=http://www.pref.niigata.lg.jp/sado_kikaku/sado_gaikyou.html　|script-title=ja:佐渡島の概況|access-date=8 July 2017|publisher={{lang|ja|新潟県}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ဆဒိုကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်သည် ခင်ပိုခုတောင် ဖြစ်သည်။ ခင်ပိုခုတောင်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၁၇၂ မီတာ (၃၈၄၅ ပေ) မြင့်သည်။<ref name="area" /><ref>{{cite web |url=http://www.yamakei-online.com/yamanavi/yama.php?yama_id=419　|script-title=ja:金北山 |access-date=8 July 2017|publisher={{lang|ja|山と渓谷社}} |language=ja}}</ref> ဆဒိုကျွန်းသည် [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း၌ အလုပ်သမားများအား အတင်းအကြပ် အလုပ်စေခိုင်းခဲ့သည့် နေရာဖြစ်ခဲ့သည်။ [[ကိုရီးယားလူမျိုး]] ၁၅၀၀ ပတ်ဝန်းကျင်သည် စစ်မှုထမ်းရန် စုဆောင်းခံရပြီး ကျွန်းရှိ မိုင်းတွင်းများတွင် အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဂျပန်အစိုးရနှင့် အချို့သောပညာရှင်များနှင့် အနည်းငယ်သော နိုင်ငံတကာပညာရှင်များသည် လုပ်သားများအား အတင်းအကြပ်စေခိုင်းသည်ဟူသည့်အချက်ကို ငြင်းဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name=":8" /><ref name=":9" /> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ဆဒိုကျွန်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဂျပန်ခန်းဂျိအက္ခရာ (工) သို့မဟုတ် အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ ‘S’ နှင့် ဆင်တူသည့် သဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ကျွန်းကို အကြမ်းဖျင်း သုံးပိုင်းပိုင်းခြားနိုင်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် အိုးဆဒိုတောင်တန်း၊ တောင်ဘက်တွင် ခိုဆဒိုတောင်တန်းနှင့် တောင်တန်းနှစ်ခုအကြားတွင် ခခခုရလွင်ပြင်တို့ ရှိသည်။ အမြင့်အားဖြင့် အိုးဆဒိုတောင်တန်းသည် ပိုမိုမြင့်မားသည်။ ဆဒိုကျွန်းရှိ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်မှာ ခင်ပိုခုတောင် ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် (၁၁၇၂ မီတာ/ ၃၈၄၅ ပေ) မြင့်သည်။ ဆဒိုတောင်၏ မြောက်ဘက်ခြမ်းကမ်းရိုးတန်းသည် မတ်စောက်ပြီး ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ ထိုနေရာများအထဲတွင် ဆန်းခခုပင်လယ်အော်သည် လူကြိုက်အများဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|work=さど観光ナビ |url=https://www.visitsado.com/spot/detail0144/　|script-title=ja:尖閣湾|access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|佐渡観光協会}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ခိုဆဒိုတောင်တန်းသည် အနည်းငယ် ပြားဝပ်ပြီး လက်ဖက်ပင်များ စိုက်ပျိုးကြသည်။ ခိုဆဒိုတောင်တန်းရှိ အိုးဂျိယမတောင်သည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ကာ ၆၄၆ မီတာ (၂၁၁၉ ပေ) ရှိသည်။<ref>{{cite web |work=山と溪谷オンライン |url=http://www.yamakei-online.com/yamanavi/yama.php?yama_id=420　|script-title=ja:大地山 |access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|山と溪谷社}} |language=ja}}</ref> နခခုရလွင်ပြင်သည် ဆဒိုကျွန်း၏ စိုပက်ပျိုးမြေဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ဆဒိုကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့သည် "ဆဒို - ယရှိခို - ယောနဲယမအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.pref.niigata.lg.jp/HTML_Article/537/767/map_08,0.pdf　|script-title=ja:佐渡地域区域図及び公園計画図|access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|新潟県}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== [[File:Sadokinzan-doyunowareto_01.JPG|thumb|[[ဆဒိုမိုင်းတွင်း]]]] ဆဒိုကျွန်းသည် မူလက ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ဆက်စပ်နေခဲ့သည်။ သို့သော် နှစ် ၁၆ သန်းမတိုင်မီကာလက ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် မြေအောက်လွှာလှုပ်ရှားမှုနှင့် မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ဟွန်းရှူးကျွန်းမှ ဝေးကွာခဲ့ရသည်။ နှစ် ၂ သန်းခန့်အလွန်ကလည်း သမုဒ္ဒရာကြမ်းပြင်ရှိ လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် မြေများ ပြိုကျခဲ့ရသည်။ ငလျင်ကဲ့သို့သော မြေအောက်လွှာ လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ကျွန်းသည် လက်ရှိပုံစံဖြစ်သည့် အိုဆဒိုတောင်တန်းနှင့် ခိုဆဒိုတောင်တန်းအကြားတွင် ခုနိနခလွင်ပြင် တည်ရှိသည့်ပုံစံသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ နှစ်ပေါင်းရှည်ကြာသည့်ကာလကပင် ဆဒိုကျွန်းတွင် လူများ နှစ် ၁၀,၀၀၀ ကြာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ခန်းဆိုင်းဒေသတွင် ထောင်ပေါင်းများစွာသော အပျက်အစီးများကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုပစ္စည်းများထဲတွင် ယယောအိခေတ်နှောင်းပိုင်းကာလ အမဲလိုက်ကိရိယာများနှင့် ကျောက်ထည်ပစ္စည်းများ ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် ဆဒိုကျွန်းတွင် ခိုဂျိခိ (Kojiki) နှင့် နိဟွန်းဂိ (Nihongi) တို့လည်း တွေ့ရှိခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ ===အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း=== ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ကျွန်းသည် အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကိုရီးယားလူမျိုး ၁,၅၀၀ ဝန်းကျင်သည် စစ်သားအဖြစ် စုဆောင်းခံရခြင်းနှင့် ကျွန်းပေါ်ရှိ မိုင်းတွင်းများတွင် အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name=":0">{{Cite news |last1=Rich |first1=Motoko |last2=Hida |first2=Hikari |date=21 February 2022 |title=Japan Wants to Showcase Gold Mines' History. Just Not All of It. |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/02/21/world/asia/japan-sado-island-unesco-heritage.html |access-date=17 September 2023 |issn=0362-4331}}</ref><ref name=":8">{{Cite web |last=Nagatani |first=Ryosuke |date=18 May 2023 |title=Rally Against Sado Gold Mines Supplies More Evidence-Free Fake History |url=https://japan-forward.com/rally-against-sado-gold-mines-supplies-more-evidence-free-fake-history/ |access-date=17 September 2023 |website=[[Japan Forward]] |language=en-US}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |last1=Morgan |first1=Jason |last2=University |first2=Reitaku |date=23 July 2022 |title=Getting History Right: Japan's Sado Mines a Victory for Korean Immigrants |url=https://japan-forward.com/getting-history-right-japans-sado-mines-a-victory-for-korean-immigrants/ |access-date=17 September 2023 |website=[[Japan Forward]] |language=en-US}}</ref> ==လူဦးရေ== ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==ရုပ်ပုံများ== {{Gallery|title= ဆဒိုကျွန်း|mode = packed |File:二ツ亀.jpg|ဖုတဆွတ်ဂမဲ |File:Kameiwa_Sado.jpg|အိုနိုဂမဲ |File:竜王洞_Cave_-_panoramio.jpg|ခိုတိုအုရဂူ (ရူးအိုဒိုဂူ) |File:Senkakuwan_20170416-2.jpg|ဆန်းခခုပင်လယ်အော် |File:佐渡島七浦海岸_(5742173102).jpg|နနအုရကမ်းခြေ }} ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] rig0mzf7umle9ayqpgvsk0swe09x063 1056757 1056756 2026-10-08T12:25:25Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* လူဦးရေ */ 1056757 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ဆဒိုကျွန်း | image = MapSado.png | image_caption = Topographic map of Sado Island | image size = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | locator map = | native_name = {{lang|ja|佐渡島}} | nickname = | location = [[Japanese archipelago]] | coordinates = {{coord|38|04|03|N|138|23|51|E|display=inline,title}} | archipelago = | total islands = | major islands = | area_km2 = 854.76<ref name="area">{{cite web |url=http://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO/201410/large_shima.pdf　 |script-title=ja:島面積２０傑 |access-date=8 July 2017 |publisher={{lang|ja|国土地理院}} |language=ja }} {{Dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | rank = | highest_mount = {{ill|Mount Kinpoku|lt=|ja|金北山}} | elevation_m = 1,172 | country = [[Sado, Niigata|Sado]], [[Niigata Prefecture|Niigata]], Japan }} '''ဆဒိုကျွန်း''' (佐渡島)<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref> သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နီးဂတခရိုင်]]၊ ဆဒိုမြို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ကမ်းရိုးတန်းအရှည် ၂၆၂.၇ ကီလိုမီတာ (၁၆၃.၂ မိုင်) ရှိသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလအချက်အလက်အရ ကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၅၅,၂၁၂ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းသည် ဧရိယာအားဖြင့် ၈၅၄.၇၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၃၀.၀၂ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဆဋ္ဌမမြောက်အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ဆဒိုကျွန်းနှင့် [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]အကြား အတိုဆုံးအကွာအဝေးမှာ ၃၂ ကီလိုမီတာ (၂၀ မိုင်) ဖြစ်သည်။<ref name="area" /> <ref name="outline">{{cite web|url=http://www.pref.niigata.lg.jp/sado_kikaku/sado_gaikyou.html　|script-title=ja:佐渡島の概況|access-date=8 July 2017|publisher={{lang|ja|新潟県}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ဆဒိုကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်သည် ခင်ပိုခုတောင် ဖြစ်သည်။ ခင်ပိုခုတောင်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၁၇၂ မီတာ (၃၈၄၅ ပေ) မြင့်သည်။<ref name="area" /><ref>{{cite web |url=http://www.yamakei-online.com/yamanavi/yama.php?yama_id=419　|script-title=ja:金北山 |access-date=8 July 2017|publisher={{lang|ja|山と渓谷社}} |language=ja}}</ref> ဆဒိုကျွန်းသည် [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း၌ အလုပ်သမားများအား အတင်းအကြပ် အလုပ်စေခိုင်းခဲ့သည့် နေရာဖြစ်ခဲ့သည်။ [[ကိုရီးယားလူမျိုး]] ၁၅၀၀ ပတ်ဝန်းကျင်သည် စစ်မှုထမ်းရန် စုဆောင်းခံရပြီး ကျွန်းရှိ မိုင်းတွင်းများတွင် အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဂျပန်အစိုးရနှင့် အချို့သောပညာရှင်များနှင့် အနည်းငယ်သော နိုင်ငံတကာပညာရှင်များသည် လုပ်သားများအား အတင်းအကြပ်စေခိုင်းသည်ဟူသည့်အချက်ကို ငြင်းဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name=":8" /><ref name=":9" /> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ဆဒိုကျွန်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဂျပန်ခန်းဂျိအက္ခရာ (工) သို့မဟုတ် အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ ‘S’ နှင့် ဆင်တူသည့် သဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ကျွန်းကို အကြမ်းဖျင်း သုံးပိုင်းပိုင်းခြားနိုင်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် အိုးဆဒိုတောင်တန်း၊ တောင်ဘက်တွင် ခိုဆဒိုတောင်တန်းနှင့် တောင်တန်းနှစ်ခုအကြားတွင် ခခခုရလွင်ပြင်တို့ ရှိသည်။ အမြင့်အားဖြင့် အိုးဆဒိုတောင်တန်းသည် ပိုမိုမြင့်မားသည်။ ဆဒိုကျွန်းရှိ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်မှာ ခင်ပိုခုတောင် ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် (၁၁၇၂ မီတာ/ ၃၈၄၅ ပေ) မြင့်သည်။ ဆဒိုတောင်၏ မြောက်ဘက်ခြမ်းကမ်းရိုးတန်းသည် မတ်စောက်ပြီး ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ ထိုနေရာများအထဲတွင် ဆန်းခခုပင်လယ်အော်သည် လူကြိုက်အများဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|work=さど観光ナビ |url=https://www.visitsado.com/spot/detail0144/　|script-title=ja:尖閣湾|access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|佐渡観光協会}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ခိုဆဒိုတောင်တန်းသည် အနည်းငယ် ပြားဝပ်ပြီး လက်ဖက်ပင်များ စိုက်ပျိုးကြသည်။ ခိုဆဒိုတောင်တန်းရှိ အိုးဂျိယမတောင်သည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ကာ ၆၄၆ မီတာ (၂၁၁၉ ပေ) ရှိသည်။<ref>{{cite web |work=山と溪谷オンライン |url=http://www.yamakei-online.com/yamanavi/yama.php?yama_id=420　|script-title=ja:大地山 |access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|山と溪谷社}} |language=ja}}</ref> နခခုရလွင်ပြင်သည် ဆဒိုကျွန်း၏ စိုပက်ပျိုးမြေဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ဆဒိုကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့သည် "ဆဒို - ယရှိခို - ယောနဲယမအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.pref.niigata.lg.jp/HTML_Article/537/767/map_08,0.pdf　|script-title=ja:佐渡地域区域図及び公園計画図|access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|新潟県}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== [[File:Sadokinzan-doyunowareto_01.JPG|thumb|[[ဆဒိုမိုင်းတွင်း]]]] ဆဒိုကျွန်းသည် မူလက ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ဆက်စပ်နေခဲ့သည်။ သို့သော် နှစ် ၁၆ သန်းမတိုင်မီကာလက ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် မြေအောက်လွှာလှုပ်ရှားမှုနှင့် မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ဟွန်းရှူးကျွန်းမှ ဝေးကွာခဲ့ရသည်။ နှစ် ၂ သန်းခန့်အလွန်ကလည်း သမုဒ္ဒရာကြမ်းပြင်ရှိ လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် မြေများ ပြိုကျခဲ့ရသည်။ ငလျင်ကဲ့သို့သော မြေအောက်လွှာ လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ကျွန်းသည် လက်ရှိပုံစံဖြစ်သည့် အိုဆဒိုတောင်တန်းနှင့် ခိုဆဒိုတောင်တန်းအကြားတွင် ခုနိနခလွင်ပြင် တည်ရှိသည့်ပုံစံသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ နှစ်ပေါင်းရှည်ကြာသည့်ကာလကပင် ဆဒိုကျွန်းတွင် လူများ နှစ် ၁၀,၀၀၀ ကြာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ခန်းဆိုင်းဒေသတွင် ထောင်ပေါင်းများစွာသော အပျက်အစီးများကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုပစ္စည်းများထဲတွင် ယယောအိခေတ်နှောင်းပိုင်းကာလ အမဲလိုက်ကိရိယာများနှင့် ကျောက်ထည်ပစ္စည်းများ ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် ဆဒိုကျွန်းတွင် ခိုဂျိခိ (Kojiki) နှင့် နိဟွန်းဂိ (Nihongi) တို့လည်း တွေ့ရှိခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ ===အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း=== ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ကျွန်းသည် အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကိုရီးယားလူမျိုး ၁,၅၀၀ ဝန်းကျင်သည် စစ်သားအဖြစ် စုဆောင်းခံရခြင်းနှင့် ကျွန်းပေါ်ရှိ မိုင်းတွင်းများတွင် အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name=":0">{{Cite news |last1=Rich |first1=Motoko |last2=Hida |first2=Hikari |date=21 February 2022 |title=Japan Wants to Showcase Gold Mines' History. Just Not All of It. |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/02/21/world/asia/japan-sado-island-unesco-heritage.html |access-date=17 September 2023 |issn=0362-4331}}</ref><ref name=":8">{{Cite web |last=Nagatani |first=Ryosuke |date=18 May 2023 |title=Rally Against Sado Gold Mines Supplies More Evidence-Free Fake History |url=https://japan-forward.com/rally-against-sado-gold-mines-supplies-more-evidence-free-fake-history/ |access-date=17 September 2023 |website=[[Japan Forward]] |language=en-US}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |last1=Morgan |first1=Jason |last2=University |first2=Reitaku |date=23 July 2022 |title=Getting History Right: Japan's Sado Mines a Victory for Korean Immigrants |url=https://japan-forward.com/getting-history-right-japans-sado-mines-a-victory-for-korean-immigrants/ |access-date=17 September 2023 |website=[[Japan Forward]] |language=en-US}}</ref> ==လူဦးရေ== ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင် ဆဒိုကျွန်း၏ လူဦးရေသည် ၁၁၃,၂၉၆ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ကျွန်းတွင် အလုပ်အကိုင်ရှားပါးခြင်းကဲ့သို့သော နေထိုင်မှုအဆင်မပြေမှုများကြောင့် နှစ်ကာလရှည်ကြာကပင် ကျွန်းတွင် လူဦးရေကျဆင်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် ဆဒိုကျွန်း၏ လူဦးရေသည် ၅၅,၂၁၂ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ကျွန်း၏ စုစုပေါင်းဖွံ့ဖြိုးမှုအချိုးအစားသည် ၁.၉ ခန့်ရှိသည်။ ဤပမာဏသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ပျမ်းမျှနှင့် နီးဂတခရိုင်တို့၏ ပျမ်းမျှနှုန်းတို့ထက် မြင့်မားသည်။ သို့သော်လည်း လူအများသည် ရွှေ့ပြောင်းမှုများ ဆက်လက်ရှိနေသည့်အတွက် ကျွန်းနေလူဦးရေသည် အကျဘက်သို့သာ ဦးတည်နေလျက်ရှိသည်။{{Citation needed|date=July 2023}} ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==ရုပ်ပုံများ== {{Gallery|title= ဆဒိုကျွန်း|mode = packed |File:二ツ亀.jpg|ဖုတဆွတ်ဂမဲ |File:Kameiwa_Sado.jpg|အိုနိုဂမဲ |File:竜王洞_Cave_-_panoramio.jpg|ခိုတိုအုရဂူ (ရူးအိုဒိုဂူ) |File:Senkakuwan_20170416-2.jpg|ဆန်းခခုပင်လယ်အော် |File:佐渡島七浦海岸_(5742173102).jpg|နနအုရကမ်းခြေ }} ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] p790p7veo9mzb09sfwkeg3msjlusm64 1056758 1056757 2026-10-08T12:25:56Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး */ 1056758 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ဆဒိုကျွန်း | image = MapSado.png | image_caption = Topographic map of Sado Island | image size = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | locator map = | native_name = {{lang|ja|佐渡島}} | nickname = | location = [[Japanese archipelago]] | coordinates = {{coord|38|04|03|N|138|23|51|E|display=inline,title}} | archipelago = | total islands = | major islands = | area_km2 = 854.76<ref name="area">{{cite web |url=http://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO/201410/large_shima.pdf　 |script-title=ja:島面積２０傑 |access-date=8 July 2017 |publisher={{lang|ja|国土地理院}} |language=ja }} {{Dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | rank = | highest_mount = {{ill|Mount Kinpoku|lt=|ja|金北山}} | elevation_m = 1,172 | country = [[Sado, Niigata|Sado]], [[Niigata Prefecture|Niigata]], Japan }} '''ဆဒိုကျွန်း''' (佐渡島)<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref> သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နီးဂတခရိုင်]]၊ ဆဒိုမြို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ကမ်းရိုးတန်းအရှည် ၂၆၂.၇ ကီလိုမီတာ (၁၆၃.၂ မိုင်) ရှိသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလအချက်အလက်အရ ကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၅၅,၂၁၂ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းသည် ဧရိယာအားဖြင့် ၈၅၄.၇၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၃၀.၀၂ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဆဋ္ဌမမြောက်အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ဆဒိုကျွန်းနှင့် [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]အကြား အတိုဆုံးအကွာအဝေးမှာ ၃၂ ကီလိုမီတာ (၂၀ မိုင်) ဖြစ်သည်။<ref name="area" /> <ref name="outline">{{cite web|url=http://www.pref.niigata.lg.jp/sado_kikaku/sado_gaikyou.html　|script-title=ja:佐渡島の概況|access-date=8 July 2017|publisher={{lang|ja|新潟県}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ဆဒိုကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်သည် ခင်ပိုခုတောင် ဖြစ်သည်။ ခင်ပိုခုတောင်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၁၇၂ မီတာ (၃၈၄၅ ပေ) မြင့်သည်။<ref name="area" /><ref>{{cite web |url=http://www.yamakei-online.com/yamanavi/yama.php?yama_id=419　|script-title=ja:金北山 |access-date=8 July 2017|publisher={{lang|ja|山と渓谷社}} |language=ja}}</ref> ဆဒိုကျွန်းသည် [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း၌ အလုပ်သမားများအား အတင်းအကြပ် အလုပ်စေခိုင်းခဲ့သည့် နေရာဖြစ်ခဲ့သည်။ [[ကိုရီးယားလူမျိုး]] ၁၅၀၀ ပတ်ဝန်းကျင်သည် စစ်မှုထမ်းရန် စုဆောင်းခံရပြီး ကျွန်းရှိ မိုင်းတွင်းများတွင် အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဂျပန်အစိုးရနှင့် အချို့သောပညာရှင်များနှင့် အနည်းငယ်သော နိုင်ငံတကာပညာရှင်များသည် လုပ်သားများအား အတင်းအကြပ်စေခိုင်းသည်ဟူသည့်အချက်ကို ငြင်းဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name=":8" /><ref name=":9" /> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ဆဒိုကျွန်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဂျပန်ခန်းဂျိအက္ခရာ (工) သို့မဟုတ် အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ ‘S’ နှင့် ဆင်တူသည့် သဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ကျွန်းကို အကြမ်းဖျင်း သုံးပိုင်းပိုင်းခြားနိုင်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် အိုးဆဒိုတောင်တန်း၊ တောင်ဘက်တွင် ခိုဆဒိုတောင်တန်းနှင့် တောင်တန်းနှစ်ခုအကြားတွင် ခခခုရလွင်ပြင်တို့ ရှိသည်။ အမြင့်အားဖြင့် အိုးဆဒိုတောင်တန်းသည် ပိုမိုမြင့်မားသည်။ ဆဒိုကျွန်းရှိ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်မှာ ခင်ပိုခုတောင် ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် (၁၁၇၂ မီတာ/ ၃၈၄၅ ပေ) မြင့်သည်။ ဆဒိုတောင်၏ မြောက်ဘက်ခြမ်းကမ်းရိုးတန်းသည် မတ်စောက်ပြီး ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ ထိုနေရာများအထဲတွင် ဆန်းခခုပင်လယ်အော်သည် လူကြိုက်အများဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|work=さど観光ナビ |url=https://www.visitsado.com/spot/detail0144/　|script-title=ja:尖閣湾|access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|佐渡観光協会}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ခိုဆဒိုတောင်တန်းသည် အနည်းငယ် ပြားဝပ်ပြီး လက်ဖက်ပင်များ စိုက်ပျိုးကြသည်။ ခိုဆဒိုတောင်တန်းရှိ အိုးဂျိယမတောင်သည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ကာ ၆၄၆ မီတာ (၂၁၁၉ ပေ) ရှိသည်။<ref>{{cite web |work=山と溪谷オンライン |url=http://www.yamakei-online.com/yamanavi/yama.php?yama_id=420　|script-title=ja:大地山 |access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|山と溪谷社}} |language=ja}}</ref> နခခုရလွင်ပြင်သည် ဆဒိုကျွန်း၏ စိုပက်ပျိုးမြေဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ဆဒိုကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့သည် "ဆဒို - ယရှိခို - ယောနဲယမအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.pref.niigata.lg.jp/HTML_Article/537/767/map_08,0.pdf　|script-title=ja:佐渡地域区域図及び公園計画図|access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|新潟県}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== [[File:Sadokinzan-doyunowareto_01.JPG|thumb|[[ဆဒိုမိုင်းတွင်း]]]] ဆဒိုကျွန်းသည် မူလက ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ဆက်စပ်နေခဲ့သည်။ သို့သော် နှစ် ၁၆ သန်းမတိုင်မီကာလက ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် မြေအောက်လွှာလှုပ်ရှားမှုနှင့် မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ဟွန်းရှူးကျွန်းမှ ဝေးကွာခဲ့ရသည်။ နှစ် ၂ သန်းခန့်အလွန်ကလည်း သမုဒ္ဒရာကြမ်းပြင်ရှိ လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် မြေများ ပြိုကျခဲ့ရသည်။ ငလျင်ကဲ့သို့သော မြေအောက်လွှာ လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ကျွန်းသည် လက်ရှိပုံစံဖြစ်သည့် အိုဆဒိုတောင်တန်းနှင့် ခိုဆဒိုတောင်တန်းအကြားတွင် ခုနိနခလွင်ပြင် တည်ရှိသည့်ပုံစံသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ နှစ်ပေါင်းရှည်ကြာသည့်ကာလကပင် ဆဒိုကျွန်းတွင် လူများ နှစ် ၁၀,၀၀၀ ကြာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ခန်းဆိုင်းဒေသတွင် ထောင်ပေါင်းများစွာသော အပျက်အစီးများကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုပစ္စည်းများထဲတွင် ယယောအိခေတ်နှောင်းပိုင်းကာလ အမဲလိုက်ကိရိယာများနှင့် ကျောက်ထည်ပစ္စည်းများ ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် ဆဒိုကျွန်းတွင် ခိုဂျိခိ (Kojiki) နှင့် နိဟွန်းဂိ (Nihongi) တို့လည်း တွေ့ရှိခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ ===အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း=== ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ကျွန်းသည် အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကိုရီးယားလူမျိုး ၁,၅၀၀ ဝန်းကျင်သည် စစ်သားအဖြစ် စုဆောင်းခံရခြင်းနှင့် ကျွန်းပေါ်ရှိ မိုင်းတွင်းများတွင် အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name=":0">{{Cite news |last1=Rich |first1=Motoko |last2=Hida |first2=Hikari |date=21 February 2022 |title=Japan Wants to Showcase Gold Mines' History. Just Not All of It. |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/02/21/world/asia/japan-sado-island-unesco-heritage.html |access-date=17 September 2023 |issn=0362-4331}}</ref><ref name=":8">{{Cite web |last=Nagatani |first=Ryosuke |date=18 May 2023 |title=Rally Against Sado Gold Mines Supplies More Evidence-Free Fake History |url=https://japan-forward.com/rally-against-sado-gold-mines-supplies-more-evidence-free-fake-history/ |access-date=17 September 2023 |website=[[Japan Forward]] |language=en-US}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |last1=Morgan |first1=Jason |last2=University |first2=Reitaku |date=23 July 2022 |title=Getting History Right: Japan's Sado Mines a Victory for Korean Immigrants |url=https://japan-forward.com/getting-history-right-japans-sado-mines-a-victory-for-korean-immigrants/ |access-date=17 September 2023 |website=[[Japan Forward]] |language=en-US}}</ref> ==လူဦးရေ== ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင် ဆဒိုကျွန်း၏ လူဦးရေသည် ၁၁၃,၂၉၆ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ကျွန်းတွင် အလုပ်အကိုင်ရှားပါးခြင်းကဲ့သို့သော နေထိုင်မှုအဆင်မပြေမှုများကြောင့် နှစ်ကာလရှည်ကြာကပင် ကျွန်းတွင် လူဦးရေကျဆင်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် ဆဒိုကျွန်း၏ လူဦးရေသည် ၅၅,၂၁၂ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ကျွန်း၏ စုစုပေါင်းဖွံ့ဖြိုးမှုအချိုးအစားသည် ၁.၉ ခန့်ရှိသည်။ ဤပမာဏသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ပျမ်းမျှနှင့် နီးဂတခရိုင်တို့၏ ပျမ်းမျှနှုန်းတို့ထက် မြင့်မားသည်။ သို့သော်လည်း လူအများသည် ရွှေ့ပြောင်းမှုများ ဆက်လက်ရှိနေသည့်အတွက် ကျွန်းနေလူဦးရေသည် အကျဘက်သို့သာ ဦးတည်နေလျက်ရှိသည်။{{Citation needed|date=July 2023}} ==ရုပ်ပုံများ== {{Gallery|title= ဆဒိုကျွန်း|mode = packed |File:二ツ亀.jpg|ဖုတဆွတ်ဂမဲ |File:Kameiwa_Sado.jpg|အိုနိုဂမဲ |File:竜王洞_Cave_-_panoramio.jpg|ခိုတိုအုရဂူ (ရူးအိုဒိုဂူ) |File:Senkakuwan_20170416-2.jpg|ဆန်းခခုပင်လယ်အော် |File:佐渡島七浦海岸_(5742173102).jpg|နနအုရကမ်းခြေ }} ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] 0ggapd2zyd7sx6lg2tg09tpsj1jdiq6 1056759 1056758 2026-10-08T12:26:15Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပြင်ပလင့်များ */ 1056759 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ဆဒိုကျွန်း | image = MapSado.png | image_caption = Topographic map of Sado Island | image size = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | locator map = | native_name = {{lang|ja|佐渡島}} | nickname = | location = [[Japanese archipelago]] | coordinates = {{coord|38|04|03|N|138|23|51|E|display=inline,title}} | archipelago = | total islands = | major islands = | area_km2 = 854.76<ref name="area">{{cite web |url=http://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO/201410/large_shima.pdf　 |script-title=ja:島面積２０傑 |access-date=8 July 2017 |publisher={{lang|ja|国土地理院}} |language=ja }} {{Dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | rank = | highest_mount = {{ill|Mount Kinpoku|lt=|ja|金北山}} | elevation_m = 1,172 | country = [[Sado, Niigata|Sado]], [[Niigata Prefecture|Niigata]], Japan }} '''ဆဒိုကျွန်း''' (佐渡島)<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref> သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နီးဂတခရိုင်]]၊ ဆဒိုမြို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ကမ်းရိုးတန်းအရှည် ၂၆၂.၇ ကီလိုမီတာ (၁၆၃.၂ မိုင်) ရှိသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလအချက်အလက်အရ ကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၅၅,၂၁၂ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းသည် ဧရိယာအားဖြင့် ၈၅၄.၇၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၃၀.၀၂ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဆဋ္ဌမမြောက်အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ဆဒိုကျွန်းနှင့် [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]အကြား အတိုဆုံးအကွာအဝေးမှာ ၃၂ ကီလိုမီတာ (၂၀ မိုင်) ဖြစ်သည်။<ref name="area" /> <ref name="outline">{{cite web|url=http://www.pref.niigata.lg.jp/sado_kikaku/sado_gaikyou.html　|script-title=ja:佐渡島の概況|access-date=8 July 2017|publisher={{lang|ja|新潟県}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ဆဒိုကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်သည် ခင်ပိုခုတောင် ဖြစ်သည်။ ခင်ပိုခုတောင်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၁၇၂ မီတာ (၃၈၄၅ ပေ) မြင့်သည်။<ref name="area" /><ref>{{cite web |url=http://www.yamakei-online.com/yamanavi/yama.php?yama_id=419　|script-title=ja:金北山 |access-date=8 July 2017|publisher={{lang|ja|山と渓谷社}} |language=ja}}</ref> ဆဒိုကျွန်းသည် [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း၌ အလုပ်သမားများအား အတင်းအကြပ် အလုပ်စေခိုင်းခဲ့သည့် နေရာဖြစ်ခဲ့သည်။ [[ကိုရီးယားလူမျိုး]] ၁၅၀၀ ပတ်ဝန်းကျင်သည် စစ်မှုထမ်းရန် စုဆောင်းခံရပြီး ကျွန်းရှိ မိုင်းတွင်းများတွင် အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဂျပန်အစိုးရနှင့် အချို့သောပညာရှင်များနှင့် အနည်းငယ်သော နိုင်ငံတကာပညာရှင်များသည် လုပ်သားများအား အတင်းအကြပ်စေခိုင်းသည်ဟူသည့်အချက်ကို ငြင်းဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name=":8" /><ref name=":9" /> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ဆဒိုကျွန်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဂျပန်ခန်းဂျိအက္ခရာ (工) သို့မဟုတ် အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ ‘S’ နှင့် ဆင်တူသည့် သဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ကျွန်းကို အကြမ်းဖျင်း သုံးပိုင်းပိုင်းခြားနိုင်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် အိုးဆဒိုတောင်တန်း၊ တောင်ဘက်တွင် ခိုဆဒိုတောင်တန်းနှင့် တောင်တန်းနှစ်ခုအကြားတွင် ခခခုရလွင်ပြင်တို့ ရှိသည်။ အမြင့်အားဖြင့် အိုးဆဒိုတောင်တန်းသည် ပိုမိုမြင့်မားသည်။ ဆဒိုကျွန်းရှိ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်မှာ ခင်ပိုခုတောင် ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် (၁၁၇၂ မီတာ/ ၃၈၄၅ ပေ) မြင့်သည်။ ဆဒိုတောင်၏ မြောက်ဘက်ခြမ်းကမ်းရိုးတန်းသည် မတ်စောက်ပြီး ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ ထိုနေရာများအထဲတွင် ဆန်းခခုပင်လယ်အော်သည် လူကြိုက်အများဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|work=さど観光ナビ |url=https://www.visitsado.com/spot/detail0144/　|script-title=ja:尖閣湾|access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|佐渡観光協会}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ခိုဆဒိုတောင်တန်းသည် အနည်းငယ် ပြားဝပ်ပြီး လက်ဖက်ပင်များ စိုက်ပျိုးကြသည်။ ခိုဆဒိုတောင်တန်းရှိ အိုးဂျိယမတောင်သည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ကာ ၆၄၆ မီတာ (၂၁၁၉ ပေ) ရှိသည်။<ref>{{cite web |work=山と溪谷オンライン |url=http://www.yamakei-online.com/yamanavi/yama.php?yama_id=420　|script-title=ja:大地山 |access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|山と溪谷社}} |language=ja}}</ref> နခခုရလွင်ပြင်သည် ဆဒိုကျွန်း၏ စိုပက်ပျိုးမြေဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ဆဒိုကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့သည် "ဆဒို - ယရှိခို - ယောနဲယမအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.pref.niigata.lg.jp/HTML_Article/537/767/map_08,0.pdf　|script-title=ja:佐渡地域区域図及び公園計画図|access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|新潟県}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== [[File:Sadokinzan-doyunowareto_01.JPG|thumb|[[ဆဒိုမိုင်းတွင်း]]]] ဆဒိုကျွန်းသည် မူလက ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ဆက်စပ်နေခဲ့သည်။ သို့သော် နှစ် ၁၆ သန်းမတိုင်မီကာလက ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် မြေအောက်လွှာလှုပ်ရှားမှုနှင့် မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ဟွန်းရှူးကျွန်းမှ ဝေးကွာခဲ့ရသည်။ နှစ် ၂ သန်းခန့်အလွန်ကလည်း သမုဒ္ဒရာကြမ်းပြင်ရှိ လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် မြေများ ပြိုကျခဲ့ရသည်။ ငလျင်ကဲ့သို့သော မြေအောက်လွှာ လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ကျွန်းသည် လက်ရှိပုံစံဖြစ်သည့် အိုဆဒိုတောင်တန်းနှင့် ခိုဆဒိုတောင်တန်းအကြားတွင် ခုနိနခလွင်ပြင် တည်ရှိသည့်ပုံစံသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ နှစ်ပေါင်းရှည်ကြာသည့်ကာလကပင် ဆဒိုကျွန်းတွင် လူများ နှစ် ၁၀,၀၀၀ ကြာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ခန်းဆိုင်းဒေသတွင် ထောင်ပေါင်းများစွာသော အပျက်အစီးများကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုပစ္စည်းများထဲတွင် ယယောအိခေတ်နှောင်းပိုင်းကာလ အမဲလိုက်ကိရိယာများနှင့် ကျောက်ထည်ပစ္စည်းများ ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် ဆဒိုကျွန်းတွင် ခိုဂျိခိ (Kojiki) နှင့် နိဟွန်းဂိ (Nihongi) တို့လည်း တွေ့ရှိခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ ===အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း=== ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ကျွန်းသည် အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကိုရီးယားလူမျိုး ၁,၅၀၀ ဝန်းကျင်သည် စစ်သားအဖြစ် စုဆောင်းခံရခြင်းနှင့် ကျွန်းပေါ်ရှိ မိုင်းတွင်းများတွင် အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name=":0">{{Cite news |last1=Rich |first1=Motoko |last2=Hida |first2=Hikari |date=21 February 2022 |title=Japan Wants to Showcase Gold Mines' History. Just Not All of It. |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/02/21/world/asia/japan-sado-island-unesco-heritage.html |access-date=17 September 2023 |issn=0362-4331}}</ref><ref name=":8">{{Cite web |last=Nagatani |first=Ryosuke |date=18 May 2023 |title=Rally Against Sado Gold Mines Supplies More Evidence-Free Fake History |url=https://japan-forward.com/rally-against-sado-gold-mines-supplies-more-evidence-free-fake-history/ |access-date=17 September 2023 |website=[[Japan Forward]] |language=en-US}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |last1=Morgan |first1=Jason |last2=University |first2=Reitaku |date=23 July 2022 |title=Getting History Right: Japan's Sado Mines a Victory for Korean Immigrants |url=https://japan-forward.com/getting-history-right-japans-sado-mines-a-victory-for-korean-immigrants/ |access-date=17 September 2023 |website=[[Japan Forward]] |language=en-US}}</ref> ==လူဦးရေ== ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင် ဆဒိုကျွန်း၏ လူဦးရေသည် ၁၁၃,၂၉၆ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ကျွန်းတွင် အလုပ်အကိုင်ရှားပါးခြင်းကဲ့သို့သော နေထိုင်မှုအဆင်မပြေမှုများကြောင့် နှစ်ကာလရှည်ကြာကပင် ကျွန်းတွင် လူဦးရေကျဆင်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် ဆဒိုကျွန်း၏ လူဦးရေသည် ၅၅,၂၁၂ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ကျွန်း၏ စုစုပေါင်းဖွံ့ဖြိုးမှုအချိုးအစားသည် ၁.၉ ခန့်ရှိသည်။ ဤပမာဏသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ပျမ်းမျှနှင့် နီးဂတခရိုင်တို့၏ ပျမ်းမျှနှုန်းတို့ထက် မြင့်မားသည်။ သို့သော်လည်း လူအများသည် ရွှေ့ပြောင်းမှုများ ဆက်လက်ရှိနေသည့်အတွက် ကျွန်းနေလူဦးရေသည် အကျဘက်သို့သာ ဦးတည်နေလျက်ရှိသည်။{{Citation needed|date=July 2023}} ==ရုပ်ပုံများ== {{Gallery|title= ဆဒိုကျွန်း|mode = packed |File:二ツ亀.jpg|ဖုတဆွတ်ဂမဲ |File:Kameiwa_Sado.jpg|အိုနိုဂမဲ |File:竜王洞_Cave_-_panoramio.jpg|ခိုတိုအုရဂူ (ရူးအိုဒိုဂူ) |File:Senkakuwan_20170416-2.jpg|ဆန်းခခုပင်လယ်အော် |File:佐渡島七浦海岸_(5742173102).jpg|နနအုရကမ်းခြေ }} ==ပြင်ပလင့်များ== {{wikivoyage}} * [https://www.visitsado.com/en/ Sado Tourism Association] {{in lang|en}} * [https://sado-geopark.com/en/ Sado Geopark] {{in lang|en}} * [https://www.sadokisen.co.jp/en Sado Steam Ship] {{in lang|en}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] 1tgb3zjrzef8ryktvw7mu5rilgmlslu 1056760 1056759 2026-10-08T12:28:12Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပြင်ပလင့်များ */ 1056760 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ဆဒိုကျွန်း | image = MapSado.png | image_caption = Topographic map of Sado Island | image size = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | locator map = | native_name = {{lang|ja|佐渡島}} | nickname = | location = [[Japanese archipelago]] | coordinates = {{coord|38|04|03|N|138|23|51|E|display=inline,title}} | archipelago = | total islands = | major islands = | area_km2 = 854.76<ref name="area">{{cite web |url=http://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO/201410/large_shima.pdf　 |script-title=ja:島面積２０傑 |access-date=8 July 2017 |publisher={{lang|ja|国土地理院}} |language=ja }} {{Dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | rank = | highest_mount = {{ill|Mount Kinpoku|lt=|ja|金北山}} | elevation_m = 1,172 | country = [[Sado, Niigata|Sado]], [[Niigata Prefecture|Niigata]], Japan }} '''ဆဒိုကျွန်း''' (佐渡島)<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref> သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နီးဂတခရိုင်]]၊ ဆဒိုမြို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ကမ်းရိုးတန်းအရှည် ၂၆၂.၇ ကီလိုမီတာ (၁၆၃.၂ မိုင်) ရှိသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလအချက်အလက်အရ ကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၅၅,၂၁၂ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းသည် ဧရိယာအားဖြင့် ၈၅၄.၇၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၃၀.၀၂ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဆဋ္ဌမမြောက်အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ဆဒိုကျွန်းနှင့် [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]အကြား အတိုဆုံးအကွာအဝေးမှာ ၃၂ ကီလိုမီတာ (၂၀ မိုင်) ဖြစ်သည်။<ref name="area" /> <ref name="outline">{{cite web|url=http://www.pref.niigata.lg.jp/sado_kikaku/sado_gaikyou.html　|script-title=ja:佐渡島の概況|access-date=8 July 2017|publisher={{lang|ja|新潟県}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ဆဒိုကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်သည် ခင်ပိုခုတောင် ဖြစ်သည်။ ခင်ပိုခုတောင်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၁၇၂ မီတာ (၃၈၄၅ ပေ) မြင့်သည်။<ref name="area" /><ref>{{cite web |url=http://www.yamakei-online.com/yamanavi/yama.php?yama_id=419　|script-title=ja:金北山 |access-date=8 July 2017|publisher={{lang|ja|山と渓谷社}} |language=ja}}</ref> ဆဒိုကျွန်းသည် [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း၌ အလုပ်သမားများအား အတင်းအကြပ် အလုပ်စေခိုင်းခဲ့သည့် နေရာဖြစ်ခဲ့သည်။ [[ကိုရီးယားလူမျိုး]] ၁၅၀၀ ပတ်ဝန်းကျင်သည် စစ်မှုထမ်းရန် စုဆောင်းခံရပြီး ကျွန်းရှိ မိုင်းတွင်းများတွင် အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဂျပန်အစိုးရနှင့် အချို့သောပညာရှင်များနှင့် အနည်းငယ်သော နိုင်ငံတကာပညာရှင်များသည် လုပ်သားများအား အတင်းအကြပ်စေခိုင်းသည်ဟူသည့်အချက်ကို ငြင်းဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name=":8" /><ref name=":9" /> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ဆဒိုကျွန်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဂျပန်ခန်းဂျိအက္ခရာ (工) သို့မဟုတ် အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ ‘S’ နှင့် ဆင်တူသည့် သဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ကျွန်းကို အကြမ်းဖျင်း သုံးပိုင်းပိုင်းခြားနိုင်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် အိုးဆဒိုတောင်တန်း၊ တောင်ဘက်တွင် ခိုဆဒိုတောင်တန်းနှင့် တောင်တန်းနှစ်ခုအကြားတွင် ခခခုရလွင်ပြင်တို့ ရှိသည်။ အမြင့်အားဖြင့် အိုးဆဒိုတောင်တန်းသည် ပိုမိုမြင့်မားသည်။ ဆဒိုကျွန်းရှိ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်မှာ ခင်ပိုခုတောင် ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် (၁၁၇၂ မီတာ/ ၃၈၄၅ ပေ) မြင့်သည်။ ဆဒိုတောင်၏ မြောက်ဘက်ခြမ်းကမ်းရိုးတန်းသည် မတ်စောက်ပြီး ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ ထိုနေရာများအထဲတွင် ဆန်းခခုပင်လယ်အော်သည် လူကြိုက်အများဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|work=さど観光ナビ |url=https://www.visitsado.com/spot/detail0144/　|script-title=ja:尖閣湾|access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|佐渡観光協会}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ခိုဆဒိုတောင်တန်းသည် အနည်းငယ် ပြားဝပ်ပြီး လက်ဖက်ပင်များ စိုက်ပျိုးကြသည်။ ခိုဆဒိုတောင်တန်းရှိ အိုးဂျိယမတောင်သည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ကာ ၆၄၆ မီတာ (၂၁၁၉ ပေ) ရှိသည်။<ref>{{cite web |work=山と溪谷オンライン |url=http://www.yamakei-online.com/yamanavi/yama.php?yama_id=420　|script-title=ja:大地山 |access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|山と溪谷社}} |language=ja}}</ref> နခခုရလွင်ပြင်သည် ဆဒိုကျွန်း၏ စိုပက်ပျိုးမြေဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ဆဒိုကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့သည် "ဆဒို - ယရှိခို - ယောနဲယမအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.pref.niigata.lg.jp/HTML_Article/537/767/map_08,0.pdf　|script-title=ja:佐渡地域区域図及び公園計画図|access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|新潟県}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== [[File:Sadokinzan-doyunowareto_01.JPG|thumb|[[ဆဒိုမိုင်းတွင်း]]]] ဆဒိုကျွန်းသည် မူလက ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ဆက်စပ်နေခဲ့သည်။ သို့သော် နှစ် ၁၆ သန်းမတိုင်မီကာလက ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် မြေအောက်လွှာလှုပ်ရှားမှုနှင့် မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ဟွန်းရှူးကျွန်းမှ ဝေးကွာခဲ့ရသည်။ နှစ် ၂ သန်းခန့်အလွန်ကလည်း သမုဒ္ဒရာကြမ်းပြင်ရှိ လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် မြေများ ပြိုကျခဲ့ရသည်။ ငလျင်ကဲ့သို့သော မြေအောက်လွှာ လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ကျွန်းသည် လက်ရှိပုံစံဖြစ်သည့် အိုဆဒိုတောင်တန်းနှင့် ခိုဆဒိုတောင်တန်းအကြားတွင် ခုနိနခလွင်ပြင် တည်ရှိသည့်ပုံစံသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ နှစ်ပေါင်းရှည်ကြာသည့်ကာလကပင် ဆဒိုကျွန်းတွင် လူများ နှစ် ၁၀,၀၀၀ ကြာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ခန်းဆိုင်းဒေသတွင် ထောင်ပေါင်းများစွာသော အပျက်အစီးများကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုပစ္စည်းများထဲတွင် ယယောအိခေတ်နှောင်းပိုင်းကာလ အမဲလိုက်ကိရိယာများနှင့် ကျောက်ထည်ပစ္စည်းများ ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် ဆဒိုကျွန်းတွင် ခိုဂျိခိ (Kojiki) နှင့် နိဟွန်းဂိ (Nihongi) တို့လည်း တွေ့ရှိခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ ===အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း=== ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ကျွန်းသည် အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကိုရီးယားလူမျိုး ၁,၅၀၀ ဝန်းကျင်သည် စစ်သားအဖြစ် စုဆောင်းခံရခြင်းနှင့် ကျွန်းပေါ်ရှိ မိုင်းတွင်းများတွင် အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name=":0">{{Cite news |last1=Rich |first1=Motoko |last2=Hida |first2=Hikari |date=21 February 2022 |title=Japan Wants to Showcase Gold Mines' History. Just Not All of It. |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/02/21/world/asia/japan-sado-island-unesco-heritage.html |access-date=17 September 2023 |issn=0362-4331}}</ref><ref name=":8">{{Cite web |last=Nagatani |first=Ryosuke |date=18 May 2023 |title=Rally Against Sado Gold Mines Supplies More Evidence-Free Fake History |url=https://japan-forward.com/rally-against-sado-gold-mines-supplies-more-evidence-free-fake-history/ |access-date=17 September 2023 |website=[[Japan Forward]] |language=en-US}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |last1=Morgan |first1=Jason |last2=University |first2=Reitaku |date=23 July 2022 |title=Getting History Right: Japan's Sado Mines a Victory for Korean Immigrants |url=https://japan-forward.com/getting-history-right-japans-sado-mines-a-victory-for-korean-immigrants/ |access-date=17 September 2023 |website=[[Japan Forward]] |language=en-US}}</ref> ==လူဦးရေ== ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင် ဆဒိုကျွန်း၏ လူဦးရေသည် ၁၁၃,၂၉၆ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ကျွန်းတွင် အလုပ်အကိုင်ရှားပါးခြင်းကဲ့သို့သော နေထိုင်မှုအဆင်မပြေမှုများကြောင့် နှစ်ကာလရှည်ကြာကပင် ကျွန်းတွင် လူဦးရေကျဆင်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် ဆဒိုကျွန်း၏ လူဦးရေသည် ၅၅,၂၁၂ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ကျွန်း၏ စုစုပေါင်းဖွံ့ဖြိုးမှုအချိုးအစားသည် ၁.၉ ခန့်ရှိသည်။ ဤပမာဏသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ပျမ်းမျှနှင့် နီးဂတခရိုင်တို့၏ ပျမ်းမျှနှုန်းတို့ထက် မြင့်မားသည်။ သို့သော်လည်း လူအများသည် ရွှေ့ပြောင်းမှုများ ဆက်လက်ရှိနေသည့်အတွက် ကျွန်းနေလူဦးရေသည် အကျဘက်သို့သာ ဦးတည်နေလျက်ရှိသည်။{{Citation needed|date=July 2023}} ==ရုပ်ပုံများ== {{Gallery|title= ဆဒိုကျွန်း|mode = packed |File:二ツ亀.jpg|ဖုတဆွတ်ဂမဲ |File:Kameiwa_Sado.jpg|အိုနိုဂမဲ |File:竜王洞_Cave_-_panoramio.jpg|ခိုတိုအုရဂူ (ရူးအိုဒိုဂူ) |File:Senkakuwan_20170416-2.jpg|ဆန်းခခုပင်လယ်အော် |File:佐渡島七浦海岸_(5742173102).jpg|နနအုရကမ်းခြေ }} ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== [[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{wikivoyage}} * [https://www.visitsado.com/en/ Sado Tourism Association] {{in lang|en}} * [https://sado-geopark.com/en/ Sado Geopark] {{in lang|en}} * [https://www.sadokisen.co.jp/en Sado Steam Ship] {{in lang|en}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] 342geu3wmh4hwnu7qfswfvh0xikhr00 1056780 1056760 2026-10-08T14:18:10Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:နီးဂတခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056780 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ဆဒိုကျွန်း | image = MapSado.png | image_caption = Topographic map of Sado Island | image size = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | locator map = | native_name = {{lang|ja|佐渡島}} | nickname = | location = [[Japanese archipelago]] | coordinates = {{coord|38|04|03|N|138|23|51|E|display=inline,title}} | archipelago = | total islands = | major islands = | area_km2 = 854.76<ref name="area">{{cite web |url=http://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO/201410/large_shima.pdf　 |script-title=ja:島面積２０傑 |access-date=8 July 2017 |publisher={{lang|ja|国土地理院}} |language=ja }} {{Dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | rank = | highest_mount = {{ill|Mount Kinpoku|lt=|ja|金北山}} | elevation_m = 1,172 | country = [[Sado, Niigata|Sado]], [[Niigata Prefecture|Niigata]], Japan }} '''ဆဒိုကျွန်း''' (佐渡島)<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref> သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နီးဂတခရိုင်]]၊ ဆဒိုမြို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ကမ်းရိုးတန်းအရှည် ၂၆၂.၇ ကီလိုမီတာ (၁၆၃.၂ မိုင်) ရှိသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလအချက်အလက်အရ ကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၅၅,၂၁၂ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းသည် ဧရိယာအားဖြင့် ၈၅၄.၇၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၃၀.၀၂ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဆဋ္ဌမမြောက်အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ဆဒိုကျွန်းနှင့် [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]အကြား အတိုဆုံးအကွာအဝေးမှာ ၃၂ ကီလိုမီတာ (၂၀ မိုင်) ဖြစ်သည်။<ref name="area" /> <ref name="outline">{{cite web|url=http://www.pref.niigata.lg.jp/sado_kikaku/sado_gaikyou.html　|script-title=ja:佐渡島の概況|access-date=8 July 2017|publisher={{lang|ja|新潟県}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ဆဒိုကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်သည် ခင်ပိုခုတောင် ဖြစ်သည်။ ခင်ပိုခုတောင်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၁၇၂ မီတာ (၃၈၄၅ ပေ) မြင့်သည်။<ref name="area" /><ref>{{cite web |url=http://www.yamakei-online.com/yamanavi/yama.php?yama_id=419　|script-title=ja:金北山 |access-date=8 July 2017|publisher={{lang|ja|山と渓谷社}} |language=ja}}</ref> ဆဒိုကျွန်းသည် [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း၌ အလုပ်သမားများအား အတင်းအကြပ် အလုပ်စေခိုင်းခဲ့သည့် နေရာဖြစ်ခဲ့သည်။ [[ကိုရီးယားလူမျိုး]] ၁၅၀၀ ပတ်ဝန်းကျင်သည် စစ်မှုထမ်းရန် စုဆောင်းခံရပြီး ကျွန်းရှိ မိုင်းတွင်းများတွင် အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဂျပန်အစိုးရနှင့် အချို့သောပညာရှင်များနှင့် အနည်းငယ်သော နိုင်ငံတကာပညာရှင်များသည် လုပ်သားများအား အတင်းအကြပ်စေခိုင်းသည်ဟူသည့်အချက်ကို ငြင်းဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name=":8" /><ref name=":9" /> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ဆဒိုကျွန်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဂျပန်ခန်းဂျိအက္ခရာ (工) သို့မဟုတ် အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ ‘S’ နှင့် ဆင်တူသည့် သဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ကျွန်းကို အကြမ်းဖျင်း သုံးပိုင်းပိုင်းခြားနိုင်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် အိုးဆဒိုတောင်တန်း၊ တောင်ဘက်တွင် ခိုဆဒိုတောင်တန်းနှင့် တောင်တန်းနှစ်ခုအကြားတွင် ခခခုရလွင်ပြင်တို့ ရှိသည်။ အမြင့်အားဖြင့် အိုးဆဒိုတောင်တန်းသည် ပိုမိုမြင့်မားသည်။ ဆဒိုကျွန်းရှိ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်မှာ ခင်ပိုခုတောင် ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် (၁၁၇၂ မီတာ/ ၃၈၄၅ ပေ) မြင့်သည်။ ဆဒိုတောင်၏ မြောက်ဘက်ခြမ်းကမ်းရိုးတန်းသည် မတ်စောက်ပြီး ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ ထိုနေရာများအထဲတွင် ဆန်းခခုပင်လယ်အော်သည် လူကြိုက်အများဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|work=さど観光ナビ |url=https://www.visitsado.com/spot/detail0144/　|script-title=ja:尖閣湾|access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|佐渡観光協会}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ခိုဆဒိုတောင်တန်းသည် အနည်းငယ် ပြားဝပ်ပြီး လက်ဖက်ပင်များ စိုက်ပျိုးကြသည်။ ခိုဆဒိုတောင်တန်းရှိ အိုးဂျိယမတောင်သည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ကာ ၆၄၆ မီတာ (၂၁၁၉ ပေ) ရှိသည်။<ref>{{cite web |work=山と溪谷オンライン |url=http://www.yamakei-online.com/yamanavi/yama.php?yama_id=420　|script-title=ja:大地山 |access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|山と溪谷社}} |language=ja}}</ref> နခခုရလွင်ပြင်သည် ဆဒိုကျွန်း၏ စိုပက်ပျိုးမြေဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ဆဒိုကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့သည် "ဆဒို - ယရှိခို - ယောနဲယမအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.pref.niigata.lg.jp/HTML_Article/537/767/map_08,0.pdf　|script-title=ja:佐渡地域区域図及び公園計画図|access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|新潟県}}|language=ja}} {{dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== [[File:Sadokinzan-doyunowareto_01.JPG|thumb|[[ဆဒိုမိုင်းတွင်း]]]] ဆဒိုကျွန်းသည် မူလက ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ဆက်စပ်နေခဲ့သည်။ သို့သော် နှစ် ၁၆ သန်းမတိုင်မီကာလက ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် မြေအောက်လွှာလှုပ်ရှားမှုနှင့် မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ဟွန်းရှူးကျွန်းမှ ဝေးကွာခဲ့ရသည်။ နှစ် ၂ သန်းခန့်အလွန်ကလည်း သမုဒ္ဒရာကြမ်းပြင်ရှိ လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် မြေများ ပြိုကျခဲ့ရသည်။ ငလျင်ကဲ့သို့သော မြေအောက်လွှာ လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ကျွန်းသည် လက်ရှိပုံစံဖြစ်သည့် အိုဆဒိုတောင်တန်းနှင့် ခိုဆဒိုတောင်တန်းအကြားတွင် ခုနိနခလွင်ပြင် တည်ရှိသည့်ပုံစံသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ နှစ်ပေါင်းရှည်ကြာသည့်ကာလကပင် ဆဒိုကျွန်းတွင် လူများ နှစ် ၁၀,၀၀၀ ကြာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ခန်းဆိုင်းဒေသတွင် ထောင်ပေါင်းများစွာသော အပျက်အစီးများကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုပစ္စည်းများထဲတွင် ယယောအိခေတ်နှောင်းပိုင်းကာလ အမဲလိုက်ကိရိယာများနှင့် ကျောက်ထည်ပစ္စည်းများ ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် ဆဒိုကျွန်းတွင် ခိုဂျိခိ (Kojiki) နှင့် နိဟွန်းဂိ (Nihongi) တို့လည်း တွေ့ရှိခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ ===အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း=== ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ကျွန်းသည် အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကိုရီးယားလူမျိုး ၁,၅၀၀ ဝန်းကျင်သည် စစ်သားအဖြစ် စုဆောင်းခံရခြင်းနှင့် ကျွန်းပေါ်ရှိ မိုင်းတွင်းများတွင် အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name=":0">{{Cite news |last1=Rich |first1=Motoko |last2=Hida |first2=Hikari |date=21 February 2022 |title=Japan Wants to Showcase Gold Mines' History. Just Not All of It. |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/02/21/world/asia/japan-sado-island-unesco-heritage.html |access-date=17 September 2023 |issn=0362-4331}}</ref><ref name=":8">{{Cite web |last=Nagatani |first=Ryosuke |date=18 May 2023 |title=Rally Against Sado Gold Mines Supplies More Evidence-Free Fake History |url=https://japan-forward.com/rally-against-sado-gold-mines-supplies-more-evidence-free-fake-history/ |access-date=17 September 2023 |website=[[Japan Forward]] |language=en-US}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |last1=Morgan |first1=Jason |last2=University |first2=Reitaku |date=23 July 2022 |title=Getting History Right: Japan's Sado Mines a Victory for Korean Immigrants |url=https://japan-forward.com/getting-history-right-japans-sado-mines-a-victory-for-korean-immigrants/ |access-date=17 September 2023 |website=[[Japan Forward]] |language=en-US}}</ref> ==လူဦးရေ== ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင် ဆဒိုကျွန်း၏ လူဦးရေသည် ၁၁၃,၂၉၆ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ကျွန်းတွင် အလုပ်အကိုင်ရှားပါးခြင်းကဲ့သို့သော နေထိုင်မှုအဆင်မပြေမှုများကြောင့် နှစ်ကာလရှည်ကြာကပင် ကျွန်းတွင် လူဦးရေကျဆင်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် ဆဒိုကျွန်း၏ လူဦးရေသည် ၅၅,၂၁၂ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ကျွန်း၏ စုစုပေါင်းဖွံ့ဖြိုးမှုအချိုးအစားသည် ၁.၉ ခန့်ရှိသည်။ ဤပမာဏသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ပျမ်းမျှနှင့် နီးဂတခရိုင်တို့၏ ပျမ်းမျှနှုန်းတို့ထက် မြင့်မားသည်။ သို့သော်လည်း လူအများသည် ရွှေ့ပြောင်းမှုများ ဆက်လက်ရှိနေသည့်အတွက် ကျွန်းနေလူဦးရေသည် အကျဘက်သို့သာ ဦးတည်နေလျက်ရှိသည်။{{Citation needed|date=July 2023}} ==ရုပ်ပုံများ== {{Gallery|title= ဆဒိုကျွန်း|mode = packed |File:二ツ亀.jpg|ဖုတဆွတ်ဂမဲ |File:Kameiwa_Sado.jpg|အိုနိုဂမဲ |File:竜王洞_Cave_-_panoramio.jpg|ခိုတိုအုရဂူ (ရူးအိုဒိုဂူ) |File:Senkakuwan_20170416-2.jpg|ဆန်းခခုပင်လယ်အော် |File:佐渡島七浦海岸_(5742173102).jpg|နနအုရကမ်းခြေ }} ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== [[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{wikivoyage}} * [https://www.visitsado.com/en/ Sado Tourism Association] {{in lang|en}} * [https://sado-geopark.com/en/ Sado Geopark] {{in lang|en}} * [https://www.sadokisen.co.jp/en Sado Steam Ship] {{in lang|en}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:နီးဂတခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] 5g83yv55cm02qjedleqig1bjxvrg4ng 1056870 1056780 2026-10-09T02:46:13Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 4 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1056870 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ဆဒိုကျွန်း | image = MapSado.png | image_caption = Topographic map of Sado Island | image size = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | locator map = | native_name = {{lang|ja|佐渡島}} | nickname = | location = [[Japanese archipelago]] | coordinates = {{coord|38|04|03|N|138|23|51|E|display=inline,title}} | archipelago = | total islands = | major islands = | area_km2 = 854.76<ref name="area">{{cite web |url=http://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO/201410/large_shima.pdf　 |script-title=ja:島面積２０傑 |access-date=8 July 2017 |publisher={{lang|ja|国土地理院}} |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20170801195919/http://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO/201410/large_shima.pdf |archive-date=1 August 2017 |url-status=dead }}</ref> | rank = | highest_mount = {{ill|Mount Kinpoku|lt=|ja|金北山}} | elevation_m = 1,172 | country = [[Sado, Niigata|Sado]], [[Niigata Prefecture|Niigata]], Japan }} '''ဆဒိုကျွန်း''' (佐渡島)<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref> သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နီးဂတခရိုင်]]၊ ဆဒိုမြို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ကမ်းရိုးတန်းအရှည် ၂၆၂.၇ ကီလိုမီတာ (၁၆၃.၂ မိုင်) ရှိသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလအချက်အလက်အရ ကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၅၅,၂၁၂ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းသည် ဧရိယာအားဖြင့် ၈၅၄.၇၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၃၀.၀၂ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဆဋ္ဌမမြောက်အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ဆဒိုကျွန်းနှင့် [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]အကြား အတိုဆုံးအကွာအဝေးမှာ ၃၂ ကီလိုမီတာ (၂၀ မိုင်) ဖြစ်သည်။<ref name="area" /> <ref name="outline">{{cite web|url=http://www.pref.niigata.lg.jp/sado_kikaku/sado_gaikyou.html　|script-title=ja:佐渡島の概況|access-date=8 July 2017|publisher={{lang|ja|新潟県}}|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20180318183406/http://www.pref.niigata.lg.jp/sado_kikaku/sado_gaikyou.html|archive-date=18 March 2018|url-status=dead}}</ref> ဆဒိုကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်သည် ခင်ပိုခုတောင် ဖြစ်သည်။ ခင်ပိုခုတောင်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၁၇၂ မီတာ (၃၈၄၅ ပေ) မြင့်သည်။<ref name="area" /><ref>{{cite web |url=http://www.yamakei-online.com/yamanavi/yama.php?yama_id=419　|script-title=ja:金北山 |access-date=8 July 2017|publisher={{lang|ja|山と渓谷社}} |language=ja}}</ref> ဆဒိုကျွန်းသည် [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း၌ အလုပ်သမားများအား အတင်းအကြပ် အလုပ်စေခိုင်းခဲ့သည့် နေရာဖြစ်ခဲ့သည်။ [[ကိုရီးယားလူမျိုး]] ၁၅၀၀ ပတ်ဝန်းကျင်သည် စစ်မှုထမ်းရန် စုဆောင်းခံရပြီး ကျွန်းရှိ မိုင်းတွင်းများတွင် အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဂျပန်အစိုးရနှင့် အချို့သောပညာရှင်များနှင့် အနည်းငယ်သော နိုင်ငံတကာပညာရှင်များသည် လုပ်သားများအား အတင်းအကြပ်စေခိုင်းသည်ဟူသည့်အချက်ကို ငြင်းဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name=":8" /><ref name=":9" /> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ဆဒိုကျွန်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဂျပန်ခန်းဂျိအက္ခရာ (工) သို့မဟုတ် အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ ‘S’ နှင့် ဆင်တူသည့် သဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ကျွန်းကို အကြမ်းဖျင်း သုံးပိုင်းပိုင်းခြားနိုင်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် အိုးဆဒိုတောင်တန်း၊ တောင်ဘက်တွင် ခိုဆဒိုတောင်တန်းနှင့် တောင်တန်းနှစ်ခုအကြားတွင် ခခခုရလွင်ပြင်တို့ ရှိသည်။ အမြင့်အားဖြင့် အိုးဆဒိုတောင်တန်းသည် ပိုမိုမြင့်မားသည်။ ဆဒိုကျွန်းရှိ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်မှာ ခင်ပိုခုတောင် ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် (၁၁၇၂ မီတာ/ ၃၈၄၅ ပေ) မြင့်သည်။ ဆဒိုတောင်၏ မြောက်ဘက်ခြမ်းကမ်းရိုးတန်းသည် မတ်စောက်ပြီး ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ ထိုနေရာများအထဲတွင် ဆန်းခခုပင်လယ်အော်သည် လူကြိုက်အများဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|work=さど観光ナビ|url=https://www.visitsado.com/spot/detail0144/　|script-title=ja:尖閣湾|access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|佐渡観光協会}}|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20180711090818/https://www.visitsado.com/spot/detail0144/|archive-date=11 July 2018|url-status=dead}}</ref> ခိုဆဒိုတောင်တန်းသည် အနည်းငယ် ပြားဝပ်ပြီး လက်ဖက်ပင်များ စိုက်ပျိုးကြသည်။ ခိုဆဒိုတောင်တန်းရှိ အိုးဂျိယမတောင်သည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ကာ ၆၄၆ မီတာ (၂၁၁၉ ပေ) ရှိသည်။<ref>{{cite web |work=山と溪谷オンライン |url=http://www.yamakei-online.com/yamanavi/yama.php?yama_id=420　|script-title=ja:大地山 |access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|山と溪谷社}} |language=ja}}</ref> နခခုရလွင်ပြင်သည် ဆဒိုကျွန်း၏ စိုပက်ပျိုးမြေဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ဆဒိုကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့သည် "ဆဒို - ယရှိခို - ယောနဲယမအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.pref.niigata.lg.jp/HTML_Article/537/767/map_08,0.pdf　|script-title=ja:佐渡地域区域図及び公園計画図|access-date=9 July 2017|publisher={{lang|ja|新潟県}}|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20170804174219/http://www.pref.niigata.lg.jp/HTML_Article/537/767/map_08,0.pdf|archive-date=4 August 2017|url-status=dead}}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== [[File:Sadokinzan-doyunowareto_01.JPG|thumb|[[ဆဒိုမိုင်းတွင်း]]]] ဆဒိုကျွန်းသည် မူလက ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ဆက်စပ်နေခဲ့သည်။ သို့သော် နှစ် ၁၆ သန်းမတိုင်မီကာလက ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် မြေအောက်လွှာလှုပ်ရှားမှုနှင့် မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ဟွန်းရှူးကျွန်းမှ ဝေးကွာခဲ့ရသည်။ နှစ် ၂ သန်းခန့်အလွန်ကလည်း သမုဒ္ဒရာကြမ်းပြင်ရှိ လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် မြေများ ပြိုကျခဲ့ရသည်။ ငလျင်ကဲ့သို့သော မြေအောက်လွှာ လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ကျွန်းသည် လက်ရှိပုံစံဖြစ်သည့် အိုဆဒိုတောင်တန်းနှင့် ခိုဆဒိုတောင်တန်းအကြားတွင် ခုနိနခလွင်ပြင် တည်ရှိသည့်ပုံစံသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ နှစ်ပေါင်းရှည်ကြာသည့်ကာလကပင် ဆဒိုကျွန်းတွင် လူများ နှစ် ၁၀,၀၀၀ ကြာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ခန်းဆိုင်းဒေသတွင် ထောင်ပေါင်းများစွာသော အပျက်အစီးများကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုပစ္စည်းများထဲတွင် ယယောအိခေတ်နှောင်းပိုင်းကာလ အမဲလိုက်ကိရိယာများနှင့် ကျောက်ထည်ပစ္စည်းများ ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် ဆဒိုကျွန်းတွင် ခိုဂျိခိ (Kojiki) နှင့် နိဟွန်းဂိ (Nihongi) တို့လည်း တွေ့ရှိခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ ===အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း=== ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ကျွန်းသည် အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကိုရီးယားလူမျိုး ၁,၅၀၀ ဝန်းကျင်သည် စစ်သားအဖြစ် စုဆောင်းခံရခြင်းနှင့် ကျွန်းပေါ်ရှိ မိုင်းတွင်းများတွင် အတင်းအကြပ်အလုပ်စေခိုင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name=":0">{{Cite news |last1=Rich |first1=Motoko |last2=Hida |first2=Hikari |date=21 February 2022 |title=Japan Wants to Showcase Gold Mines' History. Just Not All of It. |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/02/21/world/asia/japan-sado-island-unesco-heritage.html |access-date=17 September 2023 |issn=0362-4331}}</ref><ref name=":8">{{Cite web |last=Nagatani |first=Ryosuke |date=18 May 2023 |title=Rally Against Sado Gold Mines Supplies More Evidence-Free Fake History |url=https://japan-forward.com/rally-against-sado-gold-mines-supplies-more-evidence-free-fake-history/ |access-date=17 September 2023 |website=[[Japan Forward]] |language=en-US}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |last1=Morgan |first1=Jason |last2=University |first2=Reitaku |date=23 July 2022 |title=Getting History Right: Japan's Sado Mines a Victory for Korean Immigrants |url=https://japan-forward.com/getting-history-right-japans-sado-mines-a-victory-for-korean-immigrants/ |access-date=17 September 2023 |website=[[Japan Forward]] |language=en-US}}</ref> ==လူဦးရေ== ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင် ဆဒိုကျွန်း၏ လူဦးရေသည် ၁၁၃,၂၉၆ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ကျွန်းတွင် အလုပ်အကိုင်ရှားပါးခြင်းကဲ့သို့သော နေထိုင်မှုအဆင်မပြေမှုများကြောင့် နှစ်ကာလရှည်ကြာကပင် ကျွန်းတွင် လူဦးရေကျဆင်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် ဆဒိုကျွန်း၏ လူဦးရေသည် ၅၅,၂၁၂ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ကျွန်း၏ စုစုပေါင်းဖွံ့ဖြိုးမှုအချိုးအစားသည် ၁.၉ ခန့်ရှိသည်။ ဤပမာဏသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ပျမ်းမျှနှင့် နီးဂတခရိုင်တို့၏ ပျမ်းမျှနှုန်းတို့ထက် မြင့်မားသည်။ သို့သော်လည်း လူအများသည် ရွှေ့ပြောင်းမှုများ ဆက်လက်ရှိနေသည့်အတွက် ကျွန်းနေလူဦးရေသည် အကျဘက်သို့သာ ဦးတည်နေလျက်ရှိသည်။{{Citation needed|date=July 2023}} ==ရုပ်ပုံများ== {{Gallery|title= ဆဒိုကျွန်း|mode = packed |File:二ツ亀.jpg|ဖုတဆွတ်ဂမဲ |File:Kameiwa_Sado.jpg|အိုနိုဂမဲ |File:竜王洞_Cave_-_panoramio.jpg|ခိုတိုအုရဂူ (ရူးအိုဒိုဂူ) |File:Senkakuwan_20170416-2.jpg|ဆန်းခခုပင်လယ်အော် |File:佐渡島七浦海岸_(5742173102).jpg|နနအုရကမ်းခြေ }} ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== [[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{wikivoyage}} * [https://www.visitsado.com/en/ Sado Tourism Association] {{in lang|en}} * [https://sado-geopark.com/en/ Sado Geopark] {{in lang|en}} * [https://www.sadokisen.co.jp/en Sado Steam Ship] {{in lang|en}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:နီးဂတခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] adnflkauexxpv6jpfnvyrwfprtwun2a 0 292499 1056912 1056663 2026-10-09T06:35:29Z Dr Lotus Black 31011 1056912 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Elaeagnus latifolia Bra46.png | image_caption = Botanical illustration | status = | status_system = | genus = Elaeagnus | species = latifolia | authority = [[ကားလ် လင်းနီးယပ်|L.]] }} '''မှန်ကူပင်''' သို့မဟုတ် '''မှန်ခိုပင်''' ('''bastard oleaster''') သိပ္ပံအမည် ''Elaeagnus latifolia'' သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]တို့တွင် သဘာဝအတိုင်းပေါက်ရောက်သော ချုံပင်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်သည်။ မြေဆီလွှာညံ့ဖျင်းသော နေရာတွင် ကောင်းမွန်စွာပေါက်ရောက်နိုင်ပြီး မိုးခေါင်ရေရှားဒဏ်ကိုလည်း ခံနိုင်ရည်ရှိသောအပင်ဖြစ်သည်။<ref name="pfaf">{{Cite web|url=https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Elaeagnus+latifolia|title=Elaeagnus latifolia Bastard Oleaster PFAF Plant Database|website=pfaf.org}}</ref> အသီးပုံစံမှာ မရမ်းသီးပုံစံရှိပြီး အရသာမှာ ချဉ်သည်။<ref name="mygarden">{{Cite web|url=http://www.mygarden.net.au/gardening/elaeagnus-latifolia/5481/1|title=Elaeagnus latifolia|website=www.mygarden.net.au}}</ref> ယင်းအား အဖျော်ရည်အဖြစ်လည်း အသုံးပြုကြသည်။<ref name=Bachheti2023>{{cite journal |last1=Bachheti |first1=Archana |last2=Deepti |last3=Bachheti |first3=Rakesh Kumar |last4=Singh |first4=Anjita |last5=Zebeaman |first5=Meseret |last6=Hunde |first6=Yilma |last7=Husen |first7=Azamal |title=Bioactive constituents and health promoting compounds of underutilized fruits of the northern Himalayas of India: a review |journal=Food Production, Processing and Nutrition |date=2023 |volume=5 |issue=24}}</ref> ==ပြခန်း== <gallery> Elaeagnus latifolia (bastard oleaster) 2.jpg|thumb|မှန်ကူသီးနှင့် အစေ့ Elaeagnus latifolia L. (50854831128).jpg|အရွက်နှင့် အပွင့် Elaeagnus latifolia seeds, by Omar Hoftun.jpg|အစေ့ Gardenology.org-IMG 8011 qsbg11mar.jpg|အပင် ပေါက်စ Elaeagnus latifolia leaves III, by Omar Hoftun.jpg|အရွက် </gallery> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:ဆေးဖက်ဝင် အပင်များ]] b65r2am5q8scluhtbipqu73tjr0w4ea 100 292506 1056873 1056713 2026-10-09T03:39:07Z Salai Rungtoi 22844 1056873 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=10|day=8|content= <!-- All news items below this line --> '''အနုပညာနှင့် ယဉ်ကျေးမှု''' *၂၀၂၆ ခုနှစ် စာပေဆိုင်ရာ [[နိုဘယ်ဆု]]ကို [[ကနေဒါနိုင်ငံ]]သူ ကဗျာဆရာမ၊ အက်ဆေးရေးဆရာမဖြစ်ပြီး ဂရိဂန္တဝင်စာပေကို ဘာသာပြန်လည်း လုပ်ကိုင်နေသူ အန်းကာဆန်အား ချီးမြှင့်လိုက်သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/c52e9xwx3pgjt (BBC)] '''ကျန်းမာရေးနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်''' *[[အယ်လ်နီညို]] ရာသီဥတုဖြစ်စဉ်သည် ပိုမိုပြင်းထန်လာမည်ဖြစ်ပြီး ဒီဇင်ဘာလထဲတွင် အမြင့်ဆုံးအခြေအနေအထိ ရောက်ရှိလာမည်ဖြစ်ကာ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်း အားအကောင်းဆုံး အယ်လ်နီညို ဖြစ်စဉ်များထဲတွင် ပါဝင်လာနိုင်ကြောင်း ကုလသမဂ္ဂက သတိပေးခဲ့သည်။ [https://news-eleven.com/article/315858 (Eleven)] <!-- All news items above this line -->}} khv3ak0wte91yu5vxlhigdbn2uqt9yr 0 292527 1056775 1056725 2026-10-08T13:58:06Z Kaday Han Thaw 122086 1056775 wikitext text/x-wiki '''အုလ်ဆာ စာချုပ်'''({{lang-en|Eulsa Treaty}}, {{lang-ko|을사조약; 乙巳條約}}) သို့မဟုတ် '''ဒုတိယအကြိမ် ဂျပန်—ကိုရီးယား သဘောတူညီချက်'''သည် ၁၉၀၅ ခုနှစ်တွင် [[ဂျပန်အင်ပါယာ]]နှင့် [[ကိုရီးယားဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်|ကိုရီးယားအင်ပါယာ]]တို့အကြား ချုပ်ဆိုခဲ့သည့် မညီမျှသော စာချုပ် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤစာချုပ်ကြောင့် ကိုရီးယားနိုင်ငံသည် သံတမန်ရေးရာ အချုပ်အခြာအာဏာ ဆုံးရှုံးခဲ့ရပြီး ဂျပန်၏ အကာအကွယ်ခံနယ်မြေ (Protectorate) အဖြစ်သို့ ကျရောက်ခဲ့ရသည်။ == နောက်ခံသမိုင်း == ၁၉၀၄ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[ရုရှား-ဂျပန်စစ်ပွဲ]] ၌ ဂျပန်အင်ပါယာ အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီးနောက် ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်တွင် ရုရှား၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို စွန့်လွှတ်စေခဲ့သည်။ ဂျပန်သည် ကိုရီးယားအား လုံးဝထိန်းချုပ်ရန်အတွက် သံတမန်ရေးရာ အခွင့်အရေးများကို သိမ်းပိုက်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ ၁၉၀၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ဂျပန်အစိုးရသည် ကိုရီးယားအား အကာအကွယ်ခံနယ်မြေအဖြစ် သတ်မှတ်ရန် သဘောတူညီခဲ့သည်။<ref name="Yi2016">{{cite journal |last=Yi |first=Tae-Jin |year=2016 |title=Treaties Leading to Japan's Annexation of Korea: What Are the Problems? |journal=Korea Journal |volume=56 |issue=4 |pages=5–32 |doi=10.25024/kj.2016.56.4.5}}</ref> == စာချုပ်ချုပ်ဆိုခြင်း == ၁၉၀၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်၏ အထူးသံတမန် အီတို ဟိရိုဘူမိ ([[Itō Hirobumi]]) သည် ဆိုးလ်မြို့သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး ကိုရီးယား[[ဂိုဂျွံဧကရာဇ်|ဧကရာဇ် ဂိုဂျွံ]]ထံ ဂျပန်ဧကရာဇ်၏ သဝဏ်လွှာကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဧကရာဇ် ဂိုဂျွံက ငြင်းဆန်ခဲ့သော်လည်း ဂျပန်စစ်တပ်သည် နန်းတော်အား ဝိုင်းရံထားပြီး ခြိမ်းခြောက်ဖိအားပေးခဲ့သည်။<ref name="Ahn2020">{{cite journal |last=Ahn |first=Seung-min |year=2020 |title=A Study on the Negotiation Process of the 1905 Convention Treaty: The Reanalysis of Historical Records on the Revision of the Treaty |journal=Journal of Humanities |volume=77 |issue=3 |pages=217–255 |doi=10.17326/jhsnu.77.3.202008.217}}</ref> နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက်တွင် ဂျပန်စစ်တပ်၏ ခြိမ်းခြောက်မှုအောက်၌ ကိုရီးယား ဝန်ကြီးအဖွဲ့အား အတင်းအကျပ် သဘောတူစေခဲ့သည်။ ကိုရီးယား ဝန်ကြီး ၈ ဦးအနက် ၅ ဦးက စာချုပ်ကို သဘောတူ လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြပြီး ထိုသူများကို နောက်ပိုင်းတွင် "အုလ်ဆာ သစ္စာဖောက် ၅ ဦး" (Five Eulsa Traitors) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ စာချုပ်ကို ၁၉၀၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၈ ရက် နံနက်အစောပိုင်းတွင် တရားဝင် တံဆိပ်ရိုက်နှိပ်ခဲ့သည်။<ref name="Yi2016" /> == စာချုပ်ပါ အဓိကအချက်များ == * ကိုရီးယားအင်ပါယာ၏ သံတမန်ရေးရာ အခွင့်အာဏာနှင့် အချုပ်အခြာအာဏာအားလုံးကို ဂျပန်အစိုးရသို့ လွှဲပြောင်းပေးရမည်။ * ကိုရီးယားအစိုးရသည် ဂျပန်၏ စေခိုင်းမှု သို့မဟုတ် ကြိုတင်သဘောတူညီချက်မပါဘဲ အခြားနိုင်ငံများနှင့် နိုင်ငံတကာစာချုပ်များ ချုပ်ဆိုခွင့်မရှိ။ * ဂျပန်အစိုးရသည် ဆိုးလ်မြို့တွင် ကိုရီးယား၏ သံတမန်ရေးရာ ကိစ္စရပ်များကို ကိုင်တွယ်ရန် မဟာမင်းကြီး (Resident-General) တစ်ဦးကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးမည်။ == နောက်ဆက်တွဲအကျိုးဆက်များ == စာချုပ်ချုပ်ဆိုပြီးနောက် ကိုရီးယားသည် နိုင်ငံခြားတွင်ရှိသော ၎င်း၏ သံရုံးများကို ပိတ်သိမ်းခဲ့ရသည်။ ၁၉၀၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဆိုးလ်မြို့၌ Residency-General ရုံးကို စတင်စိုက်ထူခဲ့ပြီး အီတို ဟိရိုဘူမိသည် ပထမဆုံး မဟာမင်းကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဧကရာဇ် ဂိုဂျုန်းသည် စာချုပ်အား ပယ်ဖျက်နိုင်ရန် အမေရိကန်၊ ဗြိတိန်၊ ဂျာမနီ စသည့်နိုင်ငံများသို့ လျှို့ဝှက်သဝဏ်လွှာများ ပေးပို့ကာ ကူညီတောင်းခံခဲ့သည်။ ၁၉၀၇ ခုနှစ်တွင် ဟိဂ်မြို့ (The Hague) ၌ ကျင်းပသော ဒုတိယအကြိမ် ငြိမ်းချမ်းရေးညီလာခံသို့ လျှို့ဝှက်သံတမန်များ စေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း အောင်မြင်မှု မရရှိခဲ့ပေ။<ref name="Yi2016" /> ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် ဂျပန်တို့က ဧကရာဇ် ဂိုဂျုန်းအား ထိန်းချုပ်ရခက်ခဲသည်ဟုဆိုကာ ထီးနန်းစွန့်ခိုင်းခဲ့သည်။ ဤစာချုပ်ကို မကျေနပ်သည့်အတွက် ကိုရီးယားပြည်သူများနှင့် ပညာရှင်အများအပြား ဆန္ဒပြခဲ့ကြပြီး၊ ကိုရီးယားအရာရှိ အချို့ (ဥပမာ- မင်းယောင်းဟွမ်း) သည် နာကျည်းစွာဖြင့် အသက်စွန့် အဆုံးစီရင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် တိုင်းပြည်အနှံ့အပြားတွင် ဂျပန်ကို တော်လှန်သော တပ်မတော်များ (Eulsa Righteous Armies) စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ == တရားဝင်မှုဆိုင်ရာ ငြင်းခုံမှုများ == ကိုရီးယားသမိုင်းပညာရှင်များနှင့် အစိုးရက ဤစာချုပ်သည် ဧကရာဇ်၏ သဘောတူညီချက်မပါဘဲ စစ်ရေးအရ ခြိမ်းခြောက်ချုပ်ဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်သောကြောင့် စတင်ချုပ်ဆိုစဉ်ကတည်းက "မူလကတည်းက ပျက်ပြယ်သော စာချုပ်" (Void ''ab initio'') ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။<ref name="Pak2000">{{cite book |last=Pak |first=Chʻi-yŏng |year=2000 |title=Korea and the United Nations |publisher=Kluwer Law International |isbn=9789041113825 |page=6}}</ref> ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သော [[ဂျပန်-ကိုရီးယား အခြေခံဆက်ဆံရေး စာချုပ်]] ၌ ၁၉၁၀ မတိုင်မီ ချုပ်ဆိုခဲ့သော စာချုပ်များအားလုံးသည် ပျက်ပြယ်ပြီးဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့ကြသည်။ == ကြည့်ရှုရန် အခြားများ == * [[ဂျပန်-ကိုရီးယား စာချုပ် (၁၉၁၀)]] * [[အုလ်ဆာ သစ္စာဖောက် ၅ ဦး]] == ကိုးကားများ == {{Reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * {{Wikisource-inline|ko:제2차 한일협약|ကိုရီးယား ဝီကီရင်းမြစ်ရှိ စာချုပ်မူရင်းစာသား (ကိုရီးယားဘာသာ)}} * {{Wikisource-inline|ja:第二次日韓協約|ဂျပန် ဝီကီရင်းမြစ်ရှိ စာချုပ်မူရင်းစာသား (ဂျပန်ဘာသာ)}} [[Category:ဂျပန်-ကိုရီးယား ဆက်ဆံရေး]] [[Category:မညီမျှသော စာချုပ်များ]] [[Category:၁၉၀၅ ဂျပန်]] [[Category:၁၉၀၅ ကိုရီးယား]] 1uw4tmcuj4e7pbzz3vsme5tz3bdpqz8 1056776 1056775 2026-10-08T13:59:59Z Kaday Han Thaw 122086 /* စာချုပ်ပါ အဓိကအချက်များ */ 1056776 wikitext text/x-wiki '''အုလ်ဆာ စာချုပ်'''({{lang-en|Eulsa Treaty}}, {{lang-ko|을사조약; 乙巳條約}}) သို့မဟုတ် '''ဒုတိယအကြိမ် ဂျပန်—ကိုရီးယား သဘောတူညီချက်'''သည် ၁၉၀၅ ခုနှစ်တွင် [[ဂျပန်အင်ပါယာ]]နှင့် [[ကိုရီးယားဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်|ကိုရီးယားအင်ပါယာ]]တို့အကြား ချုပ်ဆိုခဲ့သည့် မညီမျှသော စာချုပ် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤစာချုပ်ကြောင့် ကိုရီးယားနိုင်ငံသည် သံတမန်ရေးရာ အချုပ်အခြာအာဏာ ဆုံးရှုံးခဲ့ရပြီး ဂျပန်၏ အကာအကွယ်ခံနယ်မြေ (Protectorate) အဖြစ်သို့ ကျရောက်ခဲ့ရသည်။ == နောက်ခံသမိုင်း == ၁၉၀၄ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[ရုရှား-ဂျပန်စစ်ပွဲ]] ၌ ဂျပန်အင်ပါယာ အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီးနောက် ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်တွင် ရုရှား၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို စွန့်လွှတ်စေခဲ့သည်။ ဂျပန်သည် ကိုရီးယားအား လုံးဝထိန်းချုပ်ရန်အတွက် သံတမန်ရေးရာ အခွင့်အရေးများကို သိမ်းပိုက်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ ၁၉၀၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ဂျပန်အစိုးရသည် ကိုရီးယားအား အကာအကွယ်ခံနယ်မြေအဖြစ် သတ်မှတ်ရန် သဘောတူညီခဲ့သည်။<ref name="Yi2016">{{cite journal |last=Yi |first=Tae-Jin |year=2016 |title=Treaties Leading to Japan's Annexation of Korea: What Are the Problems? |journal=Korea Journal |volume=56 |issue=4 |pages=5–32 |doi=10.25024/kj.2016.56.4.5}}</ref> == စာချုပ်ချုပ်ဆိုခြင်း == ၁၉၀၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်၏ အထူးသံတမန် အီတို ဟိရိုဘူမိ ([[Itō Hirobumi]]) သည် ဆိုးလ်မြို့သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး ကိုရီးယား[[ဂိုဂျွံဧကရာဇ်|ဧကရာဇ် ဂိုဂျွံ]]ထံ ဂျပန်ဧကရာဇ်၏ သဝဏ်လွှာကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဧကရာဇ် ဂိုဂျွံက ငြင်းဆန်ခဲ့သော်လည်း ဂျပန်စစ်တပ်သည် နန်းတော်အား ဝိုင်းရံထားပြီး ခြိမ်းခြောက်ဖိအားပေးခဲ့သည်။<ref name="Ahn2020">{{cite journal |last=Ahn |first=Seung-min |year=2020 |title=A Study on the Negotiation Process of the 1905 Convention Treaty: The Reanalysis of Historical Records on the Revision of the Treaty |journal=Journal of Humanities |volume=77 |issue=3 |pages=217–255 |doi=10.17326/jhsnu.77.3.202008.217}}</ref> နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက်တွင် ဂျပန်စစ်တပ်၏ ခြိမ်းခြောက်မှုအောက်၌ ကိုရီးယား ဝန်ကြီးအဖွဲ့အား အတင်းအကျပ် သဘောတူစေခဲ့သည်။ ကိုရီးယား ဝန်ကြီး ၈ ဦးအနက် ၅ ဦးက စာချုပ်ကို သဘောတူ လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြပြီး ထိုသူများကို နောက်ပိုင်းတွင် "အုလ်ဆာ သစ္စာဖောက် ၅ ဦး" (Five Eulsa Traitors) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ စာချုပ်ကို ၁၉၀၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၈ ရက် နံနက်အစောပိုင်းတွင် တရားဝင် တံဆိပ်ရိုက်နှိပ်ခဲ့သည်။<ref name="Yi2016" /> == စာချုပ်ပါ အဓိကအချက်များ == * ကိုရီးယားအင်ပါယာ၏ သံတမန်ရေးရာ အခွင့်အာဏာနှင့် အချုပ်အခြာအာဏာအားလုံးကို ဂျပန်အစိုးရသို့ လွှဲပြောင်းပေးရမည်။ * ကိုရီးယားအစိုးရသည် ဂျပန်၏ စေခိုင်းမှု သို့မဟုတ် ကြိုတင်သဘောတူညီချက်မပါဘဲ အခြားနိုင်ငံများနှင့် နိုင်ငံတကာစာချုပ်များ ချုပ်ဆိုခွင့်မရှိ။ * ဂျပန်အစိုးရသည် ဆိုးလ်မြို့တွင် ကိုရီးယား၏ သံတမန်ရေးရာ ကိစ္စရပ်များကို ကိုင်တွယ်ရန် မဟာမင်းကြီး (Resident-General) တစ်ဦးကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးမည်။ == နောက်ဆက်တွဲအကျိုးဆက်များ == စာချုပ်ချုပ်ဆိုပြီးနောက် ကိုရီးယားသည် နိုင်ငံခြားတွင်ရှိသော ၎င်း၏ သံရုံးများကို ပိတ်သိမ်းခဲ့ရသည်။ ၁၉၀၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဆိုးလ်မြို့၌ Residency-General ရုံးကို စတင်စိုက်ထူခဲ့ပြီး အီတို ဟိရိုဘူမိသည် ပထမဆုံး မဟာမင်းကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဧကရာဇ် ဂိုဂျုန်းသည် စာချုပ်အား ပယ်ဖျက်နိုင်ရန် အမေရိကန်၊ ဗြိတိန်၊ ဂျာမနီ စသည့်နိုင်ငံများသို့ လျှို့ဝှက်သဝဏ်လွှာများ ပေးပို့ကာ ကူညီတောင်းခံခဲ့သည်။ ၁၉၀၇ ခုနှစ်တွင် ဟိဂ်မြို့ (The Hague) ၌ ကျင်းပသော ဒုတိယအကြိမ် ငြိမ်းချမ်းရေးညီလာခံသို့ လျှို့ဝှက်သံတမန်များ စေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း အောင်မြင်မှု မရရှိခဲ့ပေ။<ref name="Yi2016" /> ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် ဂျပန်တို့က ဧကရာဇ် ဂိုဂျုန်းအား ထိန်းချုပ်ရခက်ခဲသည်ဟုဆိုကာ ထီးနန်းစွန့်ခိုင်းခဲ့သည်။ ဤစာချုပ်ကို မကျေနပ်သည့်အတွက် ကိုရီးယားပြည်သူများနှင့် ပညာရှင်အများအပြား ဆန္ဒပြခဲ့ကြပြီး၊ ကိုရီးယားအရာရှိ အချို့ (ဥပမာ- မင်းယောင်းဟွမ်း) သည် နာကျည်းစွာဖြင့် အသက်စွန့် အဆုံးစီရင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် တိုင်းပြည်အနှံ့အပြားတွင် ဂျပန်ကို တော်လှန်သော တပ်မတော်များ (Eulsa Righteous Armies) စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ == တရားဝင်မှုဆိုင်ရာ ငြင်းခုံမှုများ == ကိုရီးယားသမိုင်းပညာရှင်များနှင့် အစိုးရက ဤစာချုပ်သည် ဧကရာဇ်၏ သဘောတူညီချက်မပါဘဲ စစ်ရေးအရ ခြိမ်းခြောက်ချုပ်ဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်သောကြောင့် စတင်ချုပ်ဆိုစဉ်ကတည်းက "မူလကတည်းက ပျက်ပြယ်သော စာချုပ်" (Void ''ab initio'') ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။<ref name="Pak2000">{{cite book |last=Pak |first=Chʻi-yŏng |year=2000 |title=Korea and the United Nations |publisher=Kluwer Law International |isbn=9789041113825 |page=6}}</ref> ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သော [[ဂျပန်-ကိုရီးယား အခြေခံဆက်ဆံရေး စာချုပ်]] ၌ ၁၉၁၀ မတိုင်မီ ချုပ်ဆိုခဲ့သော စာချုပ်များအားလုံးသည် ပျက်ပြယ်ပြီးဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့ကြသည်။ == ကြည့်ရှုရန် အခြားများ == * [[ဂျပန်-ကိုရီးယား စာချုပ် (၁၉၁၀)]] * [[အုလ်ဆာ သစ္စာဖောက် ၅ ဦး]] == ကိုးကားများ == {{Reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * {{Wikisource-inline|ko:제2차 한일협약|ကိုရီးယား ဝီကီရင်းမြစ်ရှိ စာချုပ်မူရင်းစာသား (ကိုရီးယားဘာသာ)}} * {{Wikisource-inline|ja:第二次日韓協約|ဂျပန် ဝီကီရင်းမြစ်ရှိ စာချုပ်မူရင်းစာသား (ဂျပန်ဘာသာ)}} [[Category:ဂျပန်-ကိုရီးယား ဆက်ဆံရေး]] [[Category:မညီမျှသော စာချုပ်များ]] [[Category:၁၉၀၅ ဂျပန်]] [[Category:၁၉၀၅ ကိုရီးယား]] 7fqzsv5di1gtxfs9e8g2h9wbdu2pyiw 0 292531 1056744 1056743 2026-10-08T11:59:53Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1056744 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ဒိုးတွန်းဘိုရိ | native_name = 道頓堀 | native_name_lang = ja | type = Area | image = Osaka Dotonbori Ebisu Bridge.jpg | alt = | caption = ဒိုးတွန်းဘိုရိတူးမြောင်းရှိ အဲဘိဆုတံတားတွင် တွေ့မြင်ရသည့် ရောင်စုံမီးဆိုင်းဘုတ်များ | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | etymology = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_alt = | pushpin_caption = | coordinates = <!-- {{Coord}} --> | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[Japan]] | subdivision_type1 = City | subdivision_name1 = [[Osaka]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = 1612 | founder = Yasui Dōton | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_as_of = | population_footnotes = | population_total = | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | time_zone1 = | utc_offset1 = | time_zone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = }} '''ဒိုးတွန်းဘိုရိ''' (道頓堀) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိုဆာကာမြို့]]ရှိ အရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤနေရာသည် အိုဆာကာမြို့၏ ခရီးသွားနှင့် ညအချိန်ပျော်ရွှင်ရာနေရာအဖြစ် လူသိများသည်။ ဧရိယာသည် အိုဆာကာမြို့၊ ချူးအိုးရပ်ကွက်၊ နန်းဘဒေသရှိ ဒိုးတွန်းဘိုရိဘရှိတံတားမှ နစ်ပွန်းဘရှိတံတားအထိ ဒိုးတွန်းဘိုရိတူးမြောင်းတလျောက် ပါဝင်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရလည်း ပြဇာတ်ရုံများရှိခဲ့သည့် ဒေသဖြစ်ခဲ့သည်။ ဒိုးတွန်းဘိုရိတွင် ကြီးမားသည့် ရောင်စုံမီးဆိုင်းဘုတ်များနှင့် ဖျော်ဖြေရေးဧရိယာများရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည့် ညအချိန်ပျော်ရွှင်ရာနေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဒိုးတွန်းဘိုရိရှိ အထင်ရှားဆုံး သင်္ကေတတစ်ခုမှာ ရောင်စုံမီးလင်းလက်နေသည့် ကြော်ငြာဆိုင်းဘုတ် "ဂိရိခိုမန်း" (Glico Man) ဖြစ်သည်။ ဂိရိခိုမန်းသည် ပန်းတိုင်သို့ ဝင်တော့မည့် အပြေးသမားတစ်ဦး၏ ရုပ်ပုံ ဖြစ်သည်။ ဤရုပ်ပုံကို အိုဆာကာမြို့၏ သင်္ကေတတစ်ခုအနေဖြင့် မကြာခဏ တွေ့မြင်ရသည်။ ==ဆွဲဆောင်မှုများ== [[File:Dotonburi River Namba Japan by Don Ramey Logan.jpg|left|thumb|မိဒိုဆုဂျိရိပ်သာလမ်းမှ မြင်ရသည့် ဒိုးတွန်းဘုရိ]] ဂျပန်တို့သည် "ခုအိဒရဲ" (食い倒れ) ဟူသည့် စကားဖြင့် "ပြိုလဲသည်အထိ စားခြင်း" ကို ရည်ညွှန်းပြောဆိုလေ့ရှိသည်။ ထို့အပြင် (「京都の着倒れ、大阪の食い倒れ」) ဟူသည့် ဂျပန်စကားလည်း ရှိပြီး ဤသည်မှာ "ကျိုတိုတွင် ဖက်ရှင်ဖြင့် ပြိုလဲ၍ အိုဆာကာတွင် အစားအသောက်ဖြင့် ပြိုလဲခြင်း" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဤသည်မှာ ကျိုတိုနှင့် အိုဆာကာမြို့တွင် အဝတ်အစားနှင့် အစားအစာပေါများမှုကို ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=https://osaka-info.jp/page/gastronomy-kuidaore |title=食い倒れの街 |trans-title=Kuidaore City |website=Osaka Info |access-date=27 November 2020}}</ref> ခုအိဒရဲ ဟူသည့် စကားစုကို ဒိုးတွန်းဘုရိနှင့် ဆက်စပ်သည့် ခရီးသွားဝန်ဆောင်မှုများနှင့် ကြော်ညာများတွင် မကြာခဏ အသုံးပြုသည်။ ထို့အပြင် ဒိုးတွန်းဘုရိရှိ နေရာများစွာတွင်လည်း ဤစကားလုံးကို အသုံးပြုကြသေးသည်။ ဥပမာအနေဖြင့် မက်စကော့ခုအိဒရဲတရိုး၊ ခုအိဒရဲစားသောက်ဆိုင်တို့ ဖြစ်သည်။ ===စားသောက်ဆိုင်များ=== အိုဆာကာမြို့သည် နိုင်ငံတကာနှင့် ပြည်တွင်းခရီးသွားများအတွက် အဓိကကျသည့် ဆွဲဆောင်ရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဒိုးတွန်းဘိုရိသည် မြို့တွင် ခရီးသွားများအား အထူးဆွဲဆောင်ထားသည်။ ခရီးသွားများသည် ဂျပန်ရိုးရာစားစရာများနှင့် ခေတ်သစ်ဂျပန်စားစရာများကို စားသုံးနိုင်ကြသည်။ ====ထင်ရှားသည့် စားသောက်ဆိုင်များ==== <gallery mode=packed heights=150px> File:Kuidaore2008 by MASA.jpg|ခုအိဒရဲတရိုး File:Kani-Douraku - Head Store.jpg|[[ခနိဒိုးရခု]] ကဏန်းဆိုင် File:Dotonbori Street, Osaka Prefecture; November 2013 (07).jpg|ခုရှိခဆွတ်ဒရုမ File:Curse of the Colonel DSCN7774 20090921.JPG|[[Curse of the Colonel|Recovered]] [[Colonel Sanders]] statue File:Dotonbori, Osaka - DSC05719.JPG|ခင်ရူးရာမန် (ရာမန်ခေါက်ဆွဲဆိုင်) File:本家 日本一 大たこ (9642827577).jpg|အိုတခိုယ (တခိုယခိဆိုင်) </gallery> ===ထင်ရှားသည့် နေရာများ=== ==တံတားများ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category}} * Dotonbori Street "''[https://www.virtualtourist.com/travel/Asia/Japan/Osaka_fu/Osaka-971424/Restaurants-Osaka-Dotonbori_Street-BR-1.html Virtual Tourist]''" * Dotonbori Shopkeepers, "''[http://www.dotonbori.or.jp This is DOHTONBORI]''" {{Coord|34.668507|135.480684|format=dms|display=inline|type:landmark_region:JP_scale:10000}} Mouth of Dōtonbori canal {{Coord|34.668708|135.501308|format=dms|display=inline,title|type:landmark_region:JP_scale:10000}} Ebisubashi-Minamidume Intersection ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ]] cv5iylcf5hehr7p626y175te6zcd91v 1056745 1056744 2026-10-08T12:01:17Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1056745 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ဒိုးတွန်းဘိုရိ | native_name = 道頓堀 | native_name_lang = ja | type = Area | image = Osaka Dotonbori Ebisu Bridge.jpg | alt = | caption = ဒိုးတွန်းဘိုရိတူးမြောင်းရှိ အဲဘိဆုတံတားတွင် တွေ့မြင်ရသည့် ရောင်စုံမီးဆိုင်းဘုတ်များ | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | etymology = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_alt = | pushpin_caption = | coordinates = <!-- {{Coord}} --> | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[Japan]] | subdivision_type1 = City | subdivision_name1 = [[Osaka]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = 1612 | founder = Yasui Dōton | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_as_of = | population_footnotes = | population_total = | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | time_zone1 = | utc_offset1 = | time_zone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = }} '''ဒိုးတွန်းဘိုရိ''' (道頓堀) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိုဆာကာမြို့]]ရှိ အရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤနေရာသည် အိုဆာကာမြို့၏ ခရီးသွားနှင့် ညအချိန်ပျော်ရွှင်ရာနေရာအဖြစ် လူသိများသည်။ ဧရိယာသည် အိုဆာကာမြို့၊ ချူးအိုးရပ်ကွက်၊ နန်းဘဒေသရှိ ဒိုးတွန်းဘိုရိဘရှိတံတားမှ နစ်ပွန်းဘရှိတံတားအထိ ဒိုးတွန်းဘိုရိတူးမြောင်းတလျောက် ပါဝင်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရလည်း ပြဇာတ်ရုံများရှိခဲ့သည့် ဒေသဖြစ်ခဲ့သည်။ ဒိုးတွန်းဘိုရိတွင် ကြီးမားသည့် ရောင်စုံမီးဆိုင်းဘုတ်များနှင့် ဖျော်ဖြေရေးဧရိယာများရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည့် ညအချိန်ပျော်ရွှင်ရာနေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဒိုးတွန်းဘိုရိရှိ အထင်ရှားဆုံး သင်္ကေတတစ်ခုမှာ ရောင်စုံမီးလင်းလက်နေသည့် ကြော်ငြာဆိုင်းဘုတ် "[[ဂိရိခိုမန်း]]" (Glico Man) ဖြစ်သည်။ ဂိရိခိုမန်းသည် ပန်းတိုင်သို့ ဝင်တော့မည့် အပြေးသမားတစ်ဦး၏ ရုပ်ပုံ ဖြစ်သည်။ ဤရုပ်ပုံကို အိုဆာကာမြို့၏ သင်္ကေတတစ်ခုအနေဖြင့် မကြာခဏ တွေ့မြင်ရသည်။ ==ဆွဲဆောင်မှုများ== [[File:Dotonburi River Namba Japan by Don Ramey Logan.jpg|left|thumb|မိဒိုဆုဂျိရိပ်သာလမ်းမှ မြင်ရသည့် ဒိုးတွန်းဘုရိ]] ဂျပန်တို့သည် "ခုအိဒရဲ" (食い倒れ) ဟူသည့် စကားဖြင့် "ပြိုလဲသည်အထိ စားခြင်း" ကို ရည်ညွှန်းပြောဆိုလေ့ရှိသည်။ ထို့အပြင် (「京都の着倒れ、大阪の食い倒れ」) ဟူသည့် ဂျပန်စကားလည်း ရှိပြီး ဤသည်မှာ "ကျိုတိုတွင် ဖက်ရှင်ဖြင့် ပြိုလဲ၍ အိုဆာကာတွင် အစားအသောက်ဖြင့် ပြိုလဲခြင်း" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဤသည်မှာ ကျိုတိုနှင့် အိုဆာကာမြို့တွင် အဝတ်အစားနှင့် အစားအစာပေါများမှုကို ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=https://osaka-info.jp/page/gastronomy-kuidaore |title=食い倒れの街 |trans-title=Kuidaore City |website=Osaka Info |access-date=27 November 2020}}</ref> ခုအိဒရဲ ဟူသည့် စကားစုကို ဒိုးတွန်းဘုရိနှင့် ဆက်စပ်သည့် ခရီးသွားဝန်ဆောင်မှုများနှင့် ကြော်ညာများတွင် မကြာခဏ အသုံးပြုသည်။ ထို့အပြင် ဒိုးတွန်းဘုရိရှိ နေရာများစွာတွင်လည်း ဤစကားလုံးကို အသုံးပြုကြသေးသည်။ ဥပမာအနေဖြင့် မက်စကော့ခုအိဒရဲတရိုး၊ ခုအိဒရဲစားသောက်ဆိုင်တို့ ဖြစ်သည်။ ===စားသောက်ဆိုင်များ=== အိုဆာကာမြို့သည် နိုင်ငံတကာနှင့် ပြည်တွင်းခရီးသွားများအတွက် အဓိကကျသည့် ဆွဲဆောင်ရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဒိုးတွန်းဘိုရိသည် မြို့တွင် ခရီးသွားများအား အထူးဆွဲဆောင်ထားသည်။ ခရီးသွားများသည် ဂျပန်ရိုးရာစားစရာများနှင့် ခေတ်သစ်ဂျပန်စားစရာများကို စားသုံးနိုင်ကြသည်။ ====ထင်ရှားသည့် စားသောက်ဆိုင်များ==== <gallery mode=packed heights=150px> File:Kuidaore2008 by MASA.jpg|ခုအိဒရဲတရိုး File:Kani-Douraku - Head Store.jpg|[[ခနိဒိုးရခု]] ကဏန်းဆိုင် File:Dotonbori Street, Osaka Prefecture; November 2013 (07).jpg|ခုရှိခဆွတ်ဒရုမ File:Curse of the Colonel DSCN7774 20090921.JPG|[[Curse of the Colonel|Recovered]] [[Colonel Sanders]] statue File:Dotonbori, Osaka - DSC05719.JPG|ခင်ရူးရာမန် (ရာမန်ခေါက်ဆွဲဆိုင်) File:本家 日本一 大たこ (9642827577).jpg|အိုတခိုယ (တခိုယခိဆိုင်) </gallery> ===ထင်ရှားသည့် နေရာများ=== ==တံတားများ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category}} * Dotonbori Street "''[https://www.virtualtourist.com/travel/Asia/Japan/Osaka_fu/Osaka-971424/Restaurants-Osaka-Dotonbori_Street-BR-1.html Virtual Tourist]''" * Dotonbori Shopkeepers, "''[http://www.dotonbori.or.jp This is DOHTONBORI]''" {{Coord|34.668507|135.480684|format=dms|display=inline|type:landmark_region:JP_scale:10000}} Mouth of Dōtonbori canal {{Coord|34.668708|135.501308|format=dms|display=inline,title|type:landmark_region:JP_scale:10000}} Ebisubashi-Minamidume Intersection ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ]] jbfssad0mhkq5xkhoynij88g2ryadlu 1056914 1056745 2026-10-09T06:52:00Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1056914 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ဒိုးတွန်းဘိုရိ | native_name = 道頓堀 | native_name_lang = ja | type = Area | image = Osaka Dotonbori Ebisu Bridge.jpg | alt = | caption = ဒိုးတွန်းဘိုရိတူးမြောင်းရှိ အဲဘိဆုတံတားတွင် တွေ့မြင်ရသည့် ရောင်စုံမီးဆိုင်းဘုတ်များ | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | etymology = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_alt = | pushpin_caption = | coordinates = <!-- {{Coord}} --> | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[Japan]] | subdivision_type1 = City | subdivision_name1 = [[Osaka]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = 1612 | founder = Yasui Dōton | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_as_of = | population_footnotes = | population_total = | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | time_zone1 = | utc_offset1 = | time_zone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = }} '''ဒိုးတွန်းဘိုရိ''' (道頓堀) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိုဆာကာမြို့]]ရှိ အရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤနေရာသည် အိုဆာကာမြို့၏ ခရီးသွားနှင့် ညအချိန်ပျော်ရွှင်ရာနေရာအဖြစ် လူသိများသည်။ ဧရိယာသည် အိုဆာကာမြို့၊ ချူးအိုးရပ်ကွက်၊ နန်းဘဒေသရှိ ဒိုးတွန်းဘိုရိဘရှိတံတားမှ နစ်ပွန်းဘရှိတံတားအထိ ဒိုးတွန်းဘိုရိတူးမြောင်းတလျောက် ပါဝင်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရလည်း ပြဇာတ်ရုံများရှိခဲ့သည့် ဒေသဖြစ်ခဲ့သည်။ ဒိုးတွန်းဘိုရိတွင် ကြီးမားသည့် ရောင်စုံမီးဆိုင်းဘုတ်များနှင့် ဖျော်ဖြေရေးဧရိယာများရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည့် ညအချိန်ပျော်ရွှင်ရာနေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဒိုးတွန်းဘိုရိရှိ အထင်ရှားဆုံး သင်္ကေတတစ်ခုမှာ ရောင်စုံမီးလင်းလက်နေသည့် ကြော်ငြာဆိုင်းဘုတ် "[[ဂိရိခိုမန်း]]" (Glico Man) ဖြစ်သည်။ ဂိရိခိုမန်းသည် ပန်းတိုင်သို့ ဝင်တော့မည့် အပြေးသမားတစ်ဦး၏ ရုပ်ပုံ ဖြစ်သည်။ ဤရုပ်ပုံကို အိုဆာကာမြို့၏ သင်္ကေတတစ်ခုအနေဖြင့် မကြာခဏ တွေ့မြင်ရသည်။ ==ဆွဲဆောင်မှုများ== [[File:Dotonburi River Namba Japan by Don Ramey Logan.jpg|left|thumb|မိဒိုဆုဂျိရိပ်သာလမ်းမှ မြင်ရသည့် ဒိုးတွန်းဘုရိ]] ဂျပန်တို့သည် "ခုအိဒရဲ" (食い倒れ) ဟူသည့် စကားဖြင့် "ပြိုလဲသည်အထိ စားခြင်း" ကို ရည်ညွှန်းပြောဆိုလေ့ရှိသည်။ ထို့အပြင် (「京都の着倒れ、大阪の食い倒れ」) ဟူသည့် ဂျပန်စကားလည်း ရှိပြီး ဤသည်မှာ "ကျိုတိုတွင် ဖက်ရှင်ဖြင့် ပြိုလဲ၍ အိုဆာကာတွင် အစားအသောက်ဖြင့် ပြိုလဲခြင်း" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဤသည်မှာ ကျိုတိုနှင့် အိုဆာကာမြို့တွင် အဝတ်အစားနှင့် အစားအစာပေါများမှုကို ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=https://osaka-info.jp/page/gastronomy-kuidaore |title=食い倒れの街 |trans-title=Kuidaore City |website=Osaka Info |access-date=27 November 2020}} {{Dead link|date=October 2026 }}</ref> ခုအိဒရဲ ဟူသည့် စကားစုကို ဒိုးတွန်းဘုရိနှင့် ဆက်စပ်သည့် ခရီးသွားဝန်ဆောင်မှုများနှင့် ကြော်ညာများတွင် မကြာခဏ အသုံးပြုသည်။ ထို့အပြင် ဒိုးတွန်းဘုရိရှိ နေရာများစွာတွင်လည်း ဤစကားလုံးကို အသုံးပြုကြသေးသည်။ ဥပမာအနေဖြင့် မက်စကော့ခုအိဒရဲတရိုး၊ ခုအိဒရဲစားသောက်ဆိုင်တို့ ဖြစ်သည်။ ===စားသောက်ဆိုင်များ=== အိုဆာကာမြို့သည် နိုင်ငံတကာနှင့် ပြည်တွင်းခရီးသွားများအတွက် အဓိကကျသည့် ဆွဲဆောင်ရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဒိုးတွန်းဘိုရိသည် မြို့တွင် ခရီးသွားများအား အထူးဆွဲဆောင်ထားသည်။ ခရီးသွားများသည် ဂျပန်ရိုးရာစားစရာများနှင့် ခေတ်သစ်ဂျပန်စားစရာများကို စားသုံးနိုင်ကြသည်။ ====ထင်ရှားသည့် စားသောက်ဆိုင်များ==== <gallery mode=packed heights=150px> File:Kuidaore2008 by MASA.jpg|ခုအိဒရဲတရိုး File:Kani-Douraku - Head Store.jpg|[[ခနိဒိုးရခု]] ကဏန်းဆိုင် File:Dotonbori Street, Osaka Prefecture; November 2013 (07).jpg|ခုရှိခဆွတ်ဒရုမ File:Curse of the Colonel DSCN7774 20090921.JPG|[[Curse of the Colonel|Recovered]] [[Colonel Sanders]] statue File:Dotonbori, Osaka - DSC05719.JPG|ခင်ရူးရာမန် (ရာမန်ခေါက်ဆွဲဆိုင်) File:本家 日本一 大たこ (9642827577).jpg|အိုတခိုယ (တခိုယခိဆိုင်) </gallery> ===ထင်ရှားသည့် နေရာများ=== ==တံတားများ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category}} * Dotonbori Street "''[https://www.virtualtourist.com/travel/Asia/Japan/Osaka_fu/Osaka-971424/Restaurants-Osaka-Dotonbori_Street-BR-1.html Virtual Tourist]''" * Dotonbori Shopkeepers, "''[http://www.dotonbori.or.jp This is DOHTONBORI]''" {{Coord|34.668507|135.480684|format=dms|display=inline|type:landmark_region:JP_scale:10000}} Mouth of Dōtonbori canal {{Coord|34.668708|135.501308|format=dms|display=inline,title|type:landmark_region:JP_scale:10000}} Ebisubashi-Minamidume Intersection ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ]] 2dj0k238tacwmi213otsut2ytw6rery 0 292532 1056748 2026-10-08T12:04:43Z Mkant00 135890 "'''အွိုင်လာ ပုံသေနည်း''' (Euler's formula) သည် တြီဂိုနိုမေတြီဖန်ရှင်များ (trigonometric functions) နှင့် [[ကိန်းထွေး]] (complex number) [[ထပ်ကိန်းတင် ဖန်ရှင်]] (exponential function) တ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056748 wikitext text/x-wiki '''အွိုင်လာ ပုံသေနည်း''' (Euler's formula) သည် တြီဂိုနိုမေတြီဖန်ရှင်များ (trigonometric functions) နှင့် [[ကိန်းထွေး]] (complex number) [[ထပ်ကိန်းတင် ဖန်ရှင်]] (exponential function) တို့ကြားရှိ အခြေခံဆက်စပ်မှုကို တည်ဆောက်ပေးသည်။<ref>Moskowitz (2002), p. 7.</ref> မည်သည့် [[ကိန်းစစ်]] (real number) <math>x</math> အတွက်မဆို ပုံသေနည်းကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။ <math display="block">e^{i x} = \cos x + i \sin x</math> ဤနေရာတွင် <math>e</math> သည် သဘာဝလော့ဂရစ်သမ်၏ အခြေ (base of the natural logarithm) ဖြစ်ပြီး <math>i</math> သည် ကိန်းယောင်ယူနစ် (imaginary unit) ဖြစ်ကာ <math>\cos</math> နှင့် <math>\sin</math> တို့သည် တြီဂိုနိုမေတြီဖန်ရှင်များ ဖြစ်ကြသည်။ အကယ်၍ <math>x</math> သည် ကိန်းထွေးတစ်ခုဖြစ်လျှင်လည်း ဤပုံသေနည်းသည် မှန်ကန်နေဆဲဖြစ်သည်။ <math>x = \pi</math> ဖြစ်သောအခါ အွိုင်လာ ပုံသေနည်းသည် အွိုင်လာ ထပ်တူညီမျှခြင်း (Euler's identity) ကို ရရှိစေသည်။ <math display="block">e^{i\pi} + 1 = 0</math> == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Formal Definitions) == [[ကိန်းစစ်]] (real number) <math>x</math> တန်ဖိုးများအတွက် [[ထပ်ကိန်းတင် ဖန်ရှင်]] (exponential function) <math>e^x</math> ကို [[ကိန်းထွေး]] (complex number) တန်ဖိုးများ <math>z</math> သို့ တိုးချဲ့နိုင်သည်။ အောက်ဖော်ပြပါ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် သုံးခုသည် ထပ်တူညီမျှပြီး (equivalent) ၎င်းတို့သည် <math>e^x</math> အား [[ကိန်းထွေးပြင်ညီ]] (complex plane) သို့ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာဆက်လက်တည်ရှိခြင်း (unique analytic continuation) ကို ပေးသည်။ === ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း (Differential Equation) === [[ထပ်ကိန်းတင် ဖန်ရှင်]] <math>f(z) = e^z</math> သည် အောက်ပါတို့ကို ပြည့်မီစေသည့် ကိန်းထွေးကိန်းရှင် (complex variable) ၏ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော ဖန်ရှင် (unique differentiable function) ဖြစ်သည်။ <math display="block">\frac{df}{dz} = f</math> <math display="block">f(0) = 1</math> === ပါဝါကိန်းစဉ်တန်း (Power Series) === [[ကိန်းထွေး]] <math>z</math> အတွက် အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ <math display="block">e^z = 1 + \frac{z}{1!} + \frac{z^2}{2!} + \frac{z^3}{3!} + \cdots = \sum_{n=0}^{\infty} \frac{z^n}{n!}</math> အချိုးစမ်းသပ်မှု (ratio test) အရ ဤပါဝါကိန်းစဉ်တန်း (power series) တွင် အနန္တ စုဆုံခြင်း အချင်းဝက် (infinite radius of convergence) ရှိသည်။ === စုဆုံမှတ် (Limit) === [[ကိန်းထွေး]] <math>z</math> အတွက် အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ <math display="block">e^z = \lim_{n \to \infty} \left(1+\frac{z}{n}\right)^n</math> ဤနေရာတွင် <math>n</math> ကို အပေါင်း ကိန်းပြည့်များ (positive integers) အဖြစ်သာ ကန့်သတ်ထားသည်။ == အဓိက သီအိုရမ်များ (Core Theorems) == အောက်ဖော်ပြပါ သက်သေပြချက်များသည် [[ကိန်းစစ်]] (real number) ကိန်းရှင် <math>x</math> အတွက် အွိုင်လာ ပုံသေနည်း (Euler's formula) ကို တည်ဆောက်ပေးသည်။ [[ကိန်းထွေး]] (complex number) ကိန်းရှင်များသို့ တိုးချဲ့ခြင်းမှာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာဆက်လက်တည်ရှိခြင်း (analytic continuation) ၏ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်မှုအရ သေချာစေသည်။ === ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်းဖြင့် သက်သေပြချက် (Proof via Differentiation) === [[ကိန်းစစ်]]ကိန်းရှင် <math>x</math> အတွက် ဖန်ရှင် <math>f(x)</math> ကို စဉ်းစားပါ။ <math display="block"> f(x) = \frac{\cos x + i\sin x}{e^{ix}} = e^{-ix} \left(\cos x + i \sin x\right) </math> [[မြှောက်လဒ်စည်းမျဉ်း]] (product rule) ဖြင့် ဆင်းသက်ချက်ရှာသောအခါ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ <math display="block"> f'(x) = e^{-ix} \left(i\cos x - \sin x\right) - ie^{-ix} \left(\cos x + i\sin x\right) = 0</math> ထို့ကြောင့် <math>f(x)</math> သည် ကိန်းသေ (constant) ဖြစ်သည်။ <math>f(0) = 1</math> ဖြစ်သောကြောင့် မည်သည့် ကိန်းစစ် <math>x</math> အတွက်မဆို <math>f(x) = 1</math> ဖြစ်ကြောင်း ရရှိပြီး ပုံသေနည်းကို သက်သေပြနိုင်ပြီဖြစ်သည်။<ref>Apostol (1974), p. 20.</ref> === ပါဝါကိန်းစဉ်တန်းဖြင့် သက်သေပြချက် (Proof via Power Series) === [[ဆိုင်းနှင့် ကိုဆိုင်း ဖန်ရှင်များ|ဆိုင်းနှင့် ကိုဆိုင်း]] (sine and cosine) အတွက် မက်လောရင် ကိန်းစဉ်တန်း (Maclaurin series) ကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။<ref>Ricardo (2016), p. 428.</ref> <math display="block">\begin{align} e^{ix} &= 1 + ix + \frac{(ix)^2}{2!} + \frac{(ix)^3}{3!} + \frac{(ix)^4}{4!} + \frac{(ix)^5}{5!} + \cdots \\[8pt] &= \left( 1 - \frac{x^2}{2!} + \frac{x^4}{4!} - \cdots \right) + i\left( x - \frac{x^3}{3!} + \frac{x^5}{5!} - \cdots \right) \\[8pt] &= \cos x + i\sin x \end{align}</math> === ဝင်ရိုးစွန်းကိုဩဒိနိတ်များဖြင့် သက်သေပြချက် (Proof via Polar Coordinates) === အချို့သော [[ဆင်းသက်ချက်_(ဒစ်ဖရန်ရှယ်_ကဲကုလပ်)#ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရနိုင်မှု_နှင့်_အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း_(Differentiability_and_Continuity)|အဆက်မပြတ် ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော]] (continuously differentiable) ကိန်းစစ်ဖန်ရှင်များ <math>r(x)</math> နှင့် <math>\varphi(x)</math> တို့အတွက် <math>e^{ix}</math> ကို ဝင်ရိုးစွန်းကိုဩဒိနိတ်များ (polar coordinates) ဖြင့် <math>e^{i x} = r(x) (\cos \varphi(x) + i \sin \varphi(x))</math> အဖြစ် ဖော်ပြနိုင်သည်ဟု ယူဆပါ။ နှစ်ဖက်လုံးကို <math>x</math> အရ ဆင်းသက်ချက်ရှာသောအခါ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ <math display="block">i e ^{ix} = \left(\cos \varphi(x) + i \sin \varphi(x)\right) \frac{dr}{dx} + r(x) \left(-\sin \varphi(x) + i \cos \varphi(x)\right) \frac{d\varphi}{dx}</math> <math>e^{ix}</math> အတွက် <math>r(x)(\cos \varphi(x) + i \sin \varphi(x))</math> ကို အစားထိုးပြီး ကိန်းစစ်ပိုင်းနှင့် ကိန်းယောင်ပိုင်း (real and imaginary parts) များကို ညီမျှစေသောအခါ <math>\frac{dr}{dx} = 0</math> နှင့် <math>\frac{d\varphi}{dx} = 1</math> တို့ကို ရရှိသည်။ ထို့ကြောင့် <math>r</math> သည် ကိန်းသေတစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>\varphi(x) = x + C</math> ဖြစ်သည်။ <math>x=0</math> တွင် တန်ဖိုးရှာသောအခါ <math>r=1</math> နှင့် <math>C \in 2\pi\mathbb{Z}</math> တို့ကို ရရှိပြီး တြီဂိုနိုမေတြီဖန်ရှင်များ (trigonometric functions) သည် <math>2\pi</math> ရွှေ့ပြောင်းခြင်းများအောက်တွင် ပြောင်းလဲခြင်းမရှိသောကြောင့် ၎င်းသည် ပုံသေနည်းကို သက်သေပြရန် လုံလောက်သည်။<ref>Strang (1991), p. 389.</ref> === ဆင်းသက်ရရှိသော ထပ်တူညီမျှခြင်းများ နှင့် ကိန်းထွေး လော့ဂရစ်သမ် (Derived Identities and the Complex Logarithm) === အွိုင်လာ ပုံသေနည်း သည် တြီဂိုနိုမေတြီဖန်ရှင်များကို ကိန်းထွေး [[ထပ်ကိန်းတင် ဖန်ရှင်|ထပ်ကိန်းတင်ဖန်ရှင်များ]] (complex exponentials) ၏ မျဉ်းဖြောင့်ပေါင်းစပ်ခြင်းများ (linear combinations) အဖြစ် ဖော်ပြနိုင်စေသည်။ <math display="block">\cos x = \frac{e^{ix} + e^{-ix}}{2}</math> <math display="block">\sin x = \frac{e^{ix} - e^{-ix}}{2i}</math> ထို့အပြင် အွိုင်လာ ပုံသေနည်းကို အသုံးပြု၍ [[ကိန်းထွေး]] [[လော့ဂရစ်သမ်]] (complex logarithm) ကို သတ်မှတ်နိုင်သည်။ သုညမဟုတ်သော မည်သည့် ကိန်းထွေး <math>z = |z|e^{i\varphi}</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ <math display="block">\ln z = \ln \left|z\right| + i \varphi</math> ဤနေရာတွင် <math>\varphi</math> သည် <math>z</math> ၏ ဝင်ရိုးစွန်းထောင့် (argument) ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် တန်ဖိုးများစွာရှိသော ဖန်ရှင် (multi-valued function) တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ == တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များ (Structural Interpretations) == [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (topology) တွင် အွိုင်လာ ပုံသေနည်း (Euler's formula) သည် ကိန်းယောင် [[ထပ်ကိန်းတင် ဖန်ရှင်]] (imaginary exponential function) <math>t \mapsto e^{it}</math> သည် ကိန်းစစ်မျဉ်းမှ ယူနစ်စက်ဝိုင်းဆီသို့ တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာအုပ်စုများ (topological groups) ၏ ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်သော မော်ဖစ်ဇင် (surjective morphism) တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြပြီး ကိန်းစစ်မျဉ်းကို ယူနစ်စက်ဝိုင်း၏ ဖုံးအုပ်ရပ်ဝန်း (covering space) အဖြစ် သရုပ်ပြသည်။ ဤပုံဖော်မှု၏ [[ကာနယ်]] (kernel) သည် <math>2\pi \mathbb Z</math> ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Moskowitz |first=Martin A. |title=A Course in Complex Analysis in One Variable |publisher=World Scientific Publishing Co. |date=2002 |isbn=981-02-4780-X}} * {{Citation |last=Apostol |first=Tom |title=Mathematical Analysis |publisher=Pearson |date=1974 |isbn=978-0201002881}} * {{Citation |last=Ricardo |first=Henry J. |title=A Modern Introduction to Differential Equations |publisher=Elsevier Science |date=2016 |isbn=9780123859136}} * {{Citation |last=Strang |first=Gilbert |title=Calculus |publisher=Wellesley-Cambridge |date=1991 |isbn=0-9614088-2-0}} 1dax44a47n9cmym8vj5t8bim169150q 1056750 1056748 2026-10-08T12:05:38Z Mkant00 135890 1056750 wikitext text/x-wiki '''အွိုင်လာ ပုံသေနည်း''' (Euler's formula) သည် တြီဂိုနိုမေတြီဖန်ရှင်များ (trigonometric functions) နှင့် [[ကိန်းထွေး]] (complex number) [[ထပ်ကိန်းတင် ဖန်ရှင်]] (exponential function) တို့ကြားရှိ အခြေခံဆက်စပ်မှုကို တည်ဆောက်ပေးသည်။<ref>Moskowitz (2002), p. 7.</ref> မည်သည့် [[ကိန်းစစ်]] (real number) <math>x</math> အတွက်မဆို ပုံသေနည်းကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။ <math display="block">e^{i x} = \cos x + i \sin x</math> ဤနေရာတွင် <math>e</math> သည် သဘာဝလော့ဂရစ်သမ်၏ အခြေ (base of the natural logarithm) ဖြစ်ပြီး <math>i</math> သည် ကိန်းယောင်ယူနစ် (imaginary unit) ဖြစ်ကာ <math>\cos</math> နှင့် <math>\sin</math> တို့သည် တြီဂိုနိုမေတြီဖန်ရှင်များ ဖြစ်ကြသည်။ အကယ်၍ <math>x</math> သည် ကိန်းထွေးတစ်ခုဖြစ်လျှင်လည်း ဤပုံသေနည်းသည် မှန်ကန်နေဆဲဖြစ်သည်။ <math>x = \pi</math> ဖြစ်သောအခါ အွိုင်လာ ပုံသေနည်းသည် အွိုင်လာ ထပ်တူညီမျှခြင်း (Euler's identity) ကို ရရှိစေသည်။ <math display="block">e^{i\pi} + 1 = 0</math> == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Formal Definitions) == [[ကိန်းစစ်]] (real number) <math>x</math> တန်ဖိုးများအတွက် [[ထပ်ကိန်းတင် ဖန်ရှင်]] (exponential function) <math>e^x</math> ကို [[ကိန်းထွေး]] (complex number) တန်ဖိုးများ <math>z</math> သို့ တိုးချဲ့နိုင်သည်။ အောက်ဖော်ပြပါ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် သုံးခုသည် ထပ်တူညီမျှပြီး (equivalent) ၎င်းတို့သည် <math>e^x</math> အား [[ကိန်းထွေးပြင်ညီ]] (complex plane) သို့ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာဆက်လက်တည်ရှိခြင်း (unique analytic continuation) ကို ပေးသည်။ === ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း (Differential Equation) === [[ထပ်ကိန်းတင် ဖန်ရှင်]] <math>f(z) = e^z</math> သည် အောက်ပါတို့ကို ပြည့်မီစေသည့် ကိန်းထွေးကိန်းရှင် (complex variable) ၏ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော ဖန်ရှင် (unique differentiable function) ဖြစ်သည်။ <math display="block">\frac{df}{dz} = f</math> <math display="block">f(0) = 1</math> === ပါဝါကိန်းစဉ်တန်း (Power Series) === [[ကိန်းထွေး]] <math>z</math> အတွက် အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ <math display="block">e^z = 1 + \frac{z}{1!} + \frac{z^2}{2!} + \frac{z^3}{3!} + \cdots = \sum_{n=0}^{\infty} \frac{z^n}{n!}</math> အချိုးစမ်းသပ်မှု (ratio test) အရ ဤပါဝါကိန်းစဉ်တန်း (power series) တွင် အနန္တ စုဆုံခြင်း အချင်းဝက် (infinite radius of convergence) ရှိသည်။ === စုဆုံမှတ် (Limit) === [[ကိန်းထွေး]] <math>z</math> အတွက် အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ <math display="block">e^z = \lim_{n \to \infty} \left(1+\frac{z}{n}\right)^n</math> ဤနေရာတွင် <math>n</math> ကို အပေါင်း ကိန်းပြည့်များ (positive integers) အဖြစ်သာ ကန့်သတ်ထားသည်။ == အဓိက သီအိုရမ်များ (Core Theorems) == အောက်ဖော်ပြပါ သက်သေပြချက်များသည် [[ကိန်းစစ်]] (real number) ကိန်းရှင် <math>x</math> အတွက် အွိုင်လာ ပုံသေနည်း (Euler's formula) ကို တည်ဆောက်ပေးသည်။ [[ကိန်းထွေး]] (complex number) ကိန်းရှင်များသို့ တိုးချဲ့ခြင်းမှာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာဆက်လက်တည်ရှိခြင်း (analytic continuation) ၏ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်မှုအရ သေချာစေသည်။ === ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်းဖြင့် သက်သေပြချက် (Proof via Differentiation) === [[ကိန်းစစ်]]ကိန်းရှင် <math>x</math> အတွက် ဖန်ရှင် <math>f(x)</math> ကို စဉ်းစားပါ။ <math display="block"> f(x) = \frac{\cos x + i\sin x}{e^{ix}} = e^{-ix} \left(\cos x + i \sin x\right) </math> [[မြှောက်လဒ်စည်းမျဉ်း]] (product rule) ဖြင့် ဆင်းသက်ချက်ရှာသောအခါ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ <math display="block"> f'(x) = e^{-ix} \left(i\cos x - \sin x\right) - ie^{-ix} \left(\cos x + i\sin x\right) = 0</math> ထို့ကြောင့် <math>f(x)</math> သည် ကိန်းသေ (constant) ဖြစ်သည်။ <math>f(0) = 1</math> ဖြစ်သောကြောင့် မည်သည့် ကိန်းစစ် <math>x</math> အတွက်မဆို <math>f(x) = 1</math> ဖြစ်ကြောင်း ရရှိပြီး ပုံသေနည်းကို သက်သေပြနိုင်ပြီဖြစ်သည်။<ref>Apostol (1974), p. 20.</ref> === ပါဝါကိန်းစဉ်တန်းဖြင့် သက်သေပြချက် (Proof via Power Series) === [[ဆိုင်းနှင့် ကိုဆိုင်း ဖန်ရှင်များ|ဆိုင်းနှင့် ကိုဆိုင်း]] (sine and cosine) အတွက် မက်လောရင် ကိန်းစဉ်တန်း (Maclaurin series) ကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။<ref>Ricardo (2016), p. 428.</ref> <math display="block">\begin{align} e^{ix} &= 1 + ix + \frac{(ix)^2}{2!} + \frac{(ix)^3}{3!} + \frac{(ix)^4}{4!} + \frac{(ix)^5}{5!} + \cdots \\[8pt] &= \left( 1 - \frac{x^2}{2!} + \frac{x^4}{4!} - \cdots \right) + i\left( x - \frac{x^3}{3!} + \frac{x^5}{5!} - \cdots \right) \\[8pt] &= \cos x + i\sin x \end{align}</math> === ဝင်ရိုးစွန်းကိုဩဒိနိတ်များဖြင့် သက်သေပြချက် (Proof via Polar Coordinates) === အချို့သော [[ဆင်းသက်ချက်_(ဒစ်ဖရန်ရှယ်_ကဲကုလပ်)#ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရနိုင်မှု_နှင့်_အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း_(Differentiability_and_Continuity)|အဆက်မပြတ် ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော]] (continuously differentiable) ကိန်းစစ်ဖန်ရှင်များ <math>r(x)</math> နှင့် <math>\varphi(x)</math> တို့အတွက် <math>e^{ix}</math> ကို ဝင်ရိုးစွန်းကိုဩဒိနိတ်များ (polar coordinates) ဖြင့် <math>e^{i x} = r(x) (\cos \varphi(x) + i \sin \varphi(x))</math> အဖြစ် ဖော်ပြနိုင်သည်ဟု ယူဆပါ။ နှစ်ဖက်လုံးကို <math>x</math> အရ ဆင်းသက်ချက်ရှာသောအခါ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ <math display="block">i e ^{ix} = \left(\cos \varphi(x) + i \sin \varphi(x)\right) \frac{dr}{dx} + r(x) \left(-\sin \varphi(x) + i \cos \varphi(x)\right) \frac{d\varphi}{dx}</math> <math>e^{ix}</math> အတွက် <math>r(x)(\cos \varphi(x) + i \sin \varphi(x))</math> ကို အစားထိုးပြီး ကိန်းစစ်ပိုင်းနှင့် ကိန်းယောင်ပိုင်း (real and imaginary parts) များကို ညီမျှစေသောအခါ <math>\frac{dr}{dx} = 0</math> နှင့် <math>\frac{d\varphi}{dx} = 1</math> တို့ကို ရရှိသည်။ ထို့ကြောင့် <math>r</math> သည် ကိန်းသေတစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>\varphi(x) = x + C</math> ဖြစ်သည်။ <math>x=0</math> တွင် တန်ဖိုးရှာသောအခါ <math>r=1</math> နှင့် <math>C \in 2\pi\mathbb{Z}</math> တို့ကို ရရှိပြီး တြီဂိုနိုမေတြီဖန်ရှင်များ (trigonometric functions) သည် <math>2\pi</math> ရွှေ့ပြောင်းခြင်းများအောက်တွင် ပြောင်းလဲခြင်းမရှိသောကြောင့် ၎င်းသည် ပုံသေနည်းကို သက်သေပြရန် လုံလောက်သည်။<ref>Strang (1991), p. 389.</ref> === ဆင်းသက်ရရှိသော ထပ်တူညီမျှခြင်းများ နှင့် ကိန်းထွေး လော့ဂရစ်သမ် (Derived Identities and the Complex Logarithm) === အွိုင်လာ ပုံသေနည်း သည် တြီဂိုနိုမေတြီဖန်ရှင်များကို ကိန်းထွေး [[ထပ်ကိန်းတင် ဖန်ရှင်|ထပ်ကိန်းတင်ဖန်ရှင်များ]] (complex exponentials) ၏ မျဉ်းဖြောင့်ပေါင်းစပ်ခြင်းများ (linear combinations) အဖြစ် ဖော်ပြနိုင်စေသည်။ <math display="block">\cos x = \frac{e^{ix} + e^{-ix}}{2}</math> <math display="block">\sin x = \frac{e^{ix} - e^{-ix}}{2i}</math> ထို့အပြင် အွိုင်လာ ပုံသေနည်းကို အသုံးပြု၍ [[ကိန်းထွေး]] [[လော့ဂရစ်သမ်]] (complex logarithm) ကို သတ်မှတ်နိုင်သည်။ သုညမဟုတ်သော မည်သည့် ကိန်းထွေး <math>z = |z|e^{i\varphi}</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ <math display="block">\ln z = \ln \left|z\right| + i \varphi</math> ဤနေရာတွင် <math>\varphi</math> သည် <math>z</math> ၏ ဝင်ရိုးစွန်းထောင့် (argument) ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် တန်ဖိုးများစွာရှိသော ဖန်ရှင် (multi-valued function) တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ == တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များ (Structural Interpretations) == [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (topology) တွင် အွိုင်လာ ပုံသေနည်း (Euler's formula) သည် ကိန်းယောင် [[ထပ်ကိန်းတင် ဖန်ရှင်]] (imaginary exponential function) <math>t \mapsto e^{it}</math> သည် ကိန်းစစ်မျဉ်းမှ ယူနစ်စက်ဝိုင်းဆီသို့ တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာအုပ်စုများ (topological groups) ၏ ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်သော မော်ဖစ်ဇင် (surjective morphism) တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြပြီး ကိန်းစစ်မျဉ်းကို ယူနစ်စက်ဝိုင်း၏ ဖုံးအုပ်ရပ်ဝန်း (covering space) အဖြစ် သရုပ်ပြသည်။ ဤပုံဖော်မှု၏ [[ကာနယ်]] (kernel) သည် <math>2\pi \mathbb Z</math> ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Moskowitz |first=Martin A. |title=A Course in Complex Analysis in One Variable |publisher=World Scientific Publishing Co. |date=2002 |isbn=981-02-4780-X}} * {{Citation |last=Apostol |first=Tom |title=Mathematical Analysis |publisher=Pearson |date=1974 |isbn=978-0201002881}} * {{Citation |last=Ricardo |first=Henry J. |title=A Modern Introduction to Differential Equations |publisher=Elsevier Science |date=2016 |isbn=9780123859136}} * {{Citation |last=Strang |first=Gilbert |title=Calculus |publisher=Wellesley-Cambridge |date=1991 |isbn=0-9614088-2-0}} [[ကဏ္ဍ:သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း]] g934ou0wgmu4mxuxyqjjv5pfh2a53o8 0 292533 1056761 2026-10-08T12:34:05Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "{{Infobox islands | name = အိုးမိဂျိမ | image = Omijima20090301.jpg | image_caption = Ōmijima northern coast | pushpin_map = Japan Yamaguchi Prefecture#Japan | pushpin_relief = 1 | native_name = 青海島 | native_name_link = | nickn..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056761 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အိုးမိဂျိမ | image = Omijima20090301.jpg | image_caption = Ōmijima northern coast | pushpin_map = Japan Yamaguchi Prefecture#Japan | pushpin_relief = 1 | native_name = 青海島 | native_name_link = | nickname = | location = [[Sea of Japan]] | coordinates = {{coord|34|25|44.2|N|131|13|19.1|E|display=inline, title}} | archipelago = | length_km = | length_footnotes = | width_km = | coastline_km = 40 | coastline_footnotes = | area_km2 = 14 | area_footnotes = | rank = | highest_mount = | elevation_m = 319.9 | elevation_footnotes = | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Yamaguchi Prefecture]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Cities of Japan|City]] | country_admin_divisions_1 = [[Nagato, Yamaguchi|Nagato]] | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_admin_divisions_title_3 = | country_admin_divisions_3 = | population = | population_as_of = | population_footnotes = | density_km2 = | footnotes = {{box|background=white|align=center|wide=yes|border size=3px|border color=green|text align=center|[[Monuments of Japan|National Place of Scenic Beauty]]}}{{box|background=white|align=center|wide=yes|border size=3px|border color=brown|text align=center|[[Monuments of Japan|National Historic Site]]}} }} '''အိုးမိဂျိမ''' (青海島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ယမဂုချိခရိုင်]]၊ နဂတိုမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ "ခိတ - နဂတိုခိုင်းဂန်းအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။ ဤကျွန်းသည် "ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အကောင်းဆုံး ရှုခင်း ၁၀၀" တွင် ပါဝင်သည်။ ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းသည် နိုင်ငံတောအဆင့် လှပသည့်ရှုခင်းနေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name="Bunka1">{{cite web |url=https://kunishitei.bunka.go.jp/heritage/detail/401/2380|title= 青海島|language=ja |publisher=Agency for Cultural Affairs |accessdate=August 20, 2022}}</ref> ==အကြောင်းအရာ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} coawlgxy29owwhik8howsk1rcegvs1o 1056762 1056761 2026-10-08T12:34:42Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1056762 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အိုးမိဂျိမ | image = Omijima20090301.jpg | image_caption = Ōmijima northern coast | pushpin_map = Japan Yamaguchi Prefecture#Japan | pushpin_relief = 1 | native_name = 青海島 | native_name_link = | nickname = | location = [[Sea of Japan]] | coordinates = {{coord|34|25|44.2|N|131|13|19.1|E|display=inline, title}} | archipelago = | length_km = | length_footnotes = | width_km = | coastline_km = 40 | coastline_footnotes = | area_km2 = 14 | area_footnotes = | rank = | highest_mount = | elevation_m = 319.9 | elevation_footnotes = | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Yamaguchi Prefecture]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Cities of Japan|City]] | country_admin_divisions_1 = [[Nagato, Yamaguchi|Nagato]] | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_admin_divisions_title_3 = | country_admin_divisions_3 = | population = | population_as_of = | population_footnotes = | density_km2 = | footnotes = {{box|background=white|align=center|wide=yes|border size=3px|border color=green|text align=center|[[Monuments of Japan|National Place of Scenic Beauty]]}}{{box|background=white|align=center|wide=yes|border size=3px|border color=brown|text align=center|[[Monuments of Japan|National Historic Site]]}} }} '''အိုးမိဂျိမ''' (青海島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ယမဂုချိခရိုင်]]၊ နဂတိုမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ "ခိတ - နဂတိုခိုင်းဂန်းအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။ ဤကျွန်းသည် "ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အကောင်းဆုံး ရှုခင်း ၁၀၀" တွင် ပါဝင်သည်။ ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းသည် နိုင်ငံတော်အဆင့် လှပသည့်ရှုခင်းနေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name="Bunka1">{{cite web |url=https://kunishitei.bunka.go.jp/heritage/detail/401/2380|title= 青海島|language=ja |publisher=Agency for Cultural Affairs |accessdate=August 20, 2022}}</ref> ==အကြောင်းအရာ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} 9iojy7ntklnctqcw3uysc05nkjwol47 1056763 1056762 2026-10-08T12:35:54Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အကြောင်းအရာ */ 1056763 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အိုးမိဂျိမ | image = Omijima20090301.jpg | image_caption = Ōmijima northern coast | pushpin_map = Japan Yamaguchi Prefecture#Japan | pushpin_relief = 1 | native_name = 青海島 | native_name_link = | nickname = | location = [[Sea of Japan]] | coordinates = {{coord|34|25|44.2|N|131|13|19.1|E|display=inline, title}} | archipelago = | length_km = | length_footnotes = | width_km = | coastline_km = 40 | coastline_footnotes = | area_km2 = 14 | area_footnotes = | rank = | highest_mount = | elevation_m = 319.9 | elevation_footnotes = | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Yamaguchi Prefecture]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Cities of Japan|City]] | country_admin_divisions_1 = [[Nagato, Yamaguchi|Nagato]] | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_admin_divisions_title_3 = | country_admin_divisions_3 = | population = | population_as_of = | population_footnotes = | density_km2 = | footnotes = {{box|background=white|align=center|wide=yes|border size=3px|border color=green|text align=center|[[Monuments of Japan|National Place of Scenic Beauty]]}}{{box|background=white|align=center|wide=yes|border size=3px|border color=brown|text align=center|[[Monuments of Japan|National Historic Site]]}} }} '''အိုးမိဂျိမ''' (青海島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ယမဂုချိခရိုင်]]၊ နဂတိုမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ "ခိတ - နဂတိုခိုင်းဂန်းအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။ ဤကျွန်းသည် "ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အကောင်းဆုံး ရှုခင်း ၁၀၀" တွင် ပါဝင်သည်။ ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းသည် နိုင်ငံတော်အဆင့် လှပသည့်ရှုခင်းနေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name="Bunka1">{{cite web |url=https://kunishitei.bunka.go.jp/heritage/detail/401/2380|title= 青海島|language=ja |publisher=Agency for Cultural Affairs |accessdate=August 20, 2022}}</ref> ==အကြောင်းအရာ== ==အိုးမိဂျိမဝေလငါးသင်္ချိုင်း== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} pzclde7v0tk5ynipwcvajibaeyl0mrw 1056764 1056763 2026-10-08T12:36:02Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပြင်ပလင့်များ */ 1056764 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အိုးမိဂျိမ | image = Omijima20090301.jpg | image_caption = Ōmijima northern coast | pushpin_map = Japan Yamaguchi Prefecture#Japan | pushpin_relief = 1 | native_name = 青海島 | native_name_link = | nickname = | location = [[Sea of Japan]] | coordinates = {{coord|34|25|44.2|N|131|13|19.1|E|display=inline, title}} | archipelago = | length_km = | length_footnotes = | width_km = | coastline_km = 40 | coastline_footnotes = | area_km2 = 14 | area_footnotes = | rank = | highest_mount = | elevation_m = 319.9 | elevation_footnotes = | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Yamaguchi Prefecture]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Cities of Japan|City]] | country_admin_divisions_1 = [[Nagato, Yamaguchi|Nagato]] | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_admin_divisions_title_3 = | country_admin_divisions_3 = | population = | population_as_of = | population_footnotes = | density_km2 = | footnotes = {{box|background=white|align=center|wide=yes|border size=3px|border color=green|text align=center|[[Monuments of Japan|National Place of Scenic Beauty]]}}{{box|background=white|align=center|wide=yes|border size=3px|border color=brown|text align=center|[[Monuments of Japan|National Historic Site]]}} }} '''အိုးမိဂျိမ''' (青海島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ယမဂုချိခရိုင်]]၊ နဂတိုမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ "ခိတ - နဂတိုခိုင်းဂန်းအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။ ဤကျွန်းသည် "ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အကောင်းဆုံး ရှုခင်း ၁၀၀" တွင် ပါဝင်သည်။ ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းသည် နိုင်ငံတော်အဆင့် လှပသည့်ရှုခင်းနေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name="Bunka1">{{cite web |url=https://kunishitei.bunka.go.jp/heritage/detail/401/2380|title= 青海島|language=ja |publisher=Agency for Cultural Affairs |accessdate=August 20, 2022}}</ref> ==အကြောင်းအရာ== ==အိုးမိဂျိမဝေလငါးသင်္ချိုင်း== ==ပြင်ပလင့်များ== * [https://www.city.nagato.yamaguchi.jp/soshiki/63/23614.html Nagato city home page]{{in lang|ja}} * [https://bunkazai.pref.yamaguchi.lg.jp/bunkazai/detail.asp?mid=10015&pid=bl Yamaguchi Prefecture Tourism, Sports and Culture Department Culture Promotion Division]{{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} 6uuseu0tv3st0shrr2iccbefooq2956 1056765 1056764 2026-10-08T12:36:22Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056765 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အိုးမိဂျိမ | image = Omijima20090301.jpg | image_caption = Ōmijima northern coast | pushpin_map = Japan Yamaguchi Prefecture#Japan | pushpin_relief = 1 | native_name = 青海島 | native_name_link = | nickname = | location = [[Sea of Japan]] | coordinates = {{coord|34|25|44.2|N|131|13|19.1|E|display=inline, title}} | archipelago = | length_km = | length_footnotes = | width_km = | coastline_km = 40 | coastline_footnotes = | area_km2 = 14 | area_footnotes = | rank = | highest_mount = | elevation_m = 319.9 | elevation_footnotes = | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Yamaguchi Prefecture]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Cities of Japan|City]] | country_admin_divisions_1 = [[Nagato, Yamaguchi|Nagato]] | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_admin_divisions_title_3 = | country_admin_divisions_3 = | population = | population_as_of = | population_footnotes = | density_km2 = | footnotes = {{box|background=white|align=center|wide=yes|border size=3px|border color=green|text align=center|[[Monuments of Japan|National Place of Scenic Beauty]]}}{{box|background=white|align=center|wide=yes|border size=3px|border color=brown|text align=center|[[Monuments of Japan|National Historic Site]]}} }} '''အိုးမိဂျိမ''' (青海島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ယမဂုချိခရိုင်]]၊ နဂတိုမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ "ခိတ - နဂတိုခိုင်းဂန်းအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။ ဤကျွန်းသည် "ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အကောင်းဆုံး ရှုခင်း ၁၀၀" တွင် ပါဝင်သည်။ ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းသည် နိုင်ငံတော်အဆင့် လှပသည့်ရှုခင်းနေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name="Bunka1">{{cite web |url=https://kunishitei.bunka.go.jp/heritage/detail/401/2380|title= 青海島|language=ja |publisher=Agency for Cultural Affairs |accessdate=August 20, 2022}}</ref> ==အကြောင်းအရာ== ==အိုးမိဂျိမဝေလငါးသင်္ချိုင်း== ==ပြင်ပလင့်များ== * [https://www.city.nagato.yamaguchi.jp/soshiki/63/23614.html Nagato city home page]{{in lang|ja}} * [https://bunkazai.pref.yamaguchi.lg.jp/bunkazai/detail.asp?mid=10015&pid=bl Yamaguchi Prefecture Tourism, Sports and Culture Department Culture Promotion Division]{{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] tpcm26y7mf9b5yrvkp6yojod96m76vp 1056766 1056765 2026-10-08T12:36:35Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ယမဂုချိခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056766 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အိုးမိဂျိမ | image = Omijima20090301.jpg | image_caption = Ōmijima northern coast | pushpin_map = Japan Yamaguchi Prefecture#Japan | pushpin_relief = 1 | native_name = 青海島 | native_name_link = | nickname = | location = [[Sea of Japan]] | coordinates = {{coord|34|25|44.2|N|131|13|19.1|E|display=inline, title}} | archipelago = | length_km = | length_footnotes = | width_km = | coastline_km = 40 | coastline_footnotes = | area_km2 = 14 | area_footnotes = | rank = | highest_mount = | elevation_m = 319.9 | elevation_footnotes = | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Yamaguchi Prefecture]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Cities of Japan|City]] | country_admin_divisions_1 = [[Nagato, Yamaguchi|Nagato]] | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_admin_divisions_title_3 = | country_admin_divisions_3 = | population = | population_as_of = | population_footnotes = | density_km2 = | footnotes = {{box|background=white|align=center|wide=yes|border size=3px|border color=green|text align=center|[[Monuments of Japan|National Place of Scenic Beauty]]}}{{box|background=white|align=center|wide=yes|border size=3px|border color=brown|text align=center|[[Monuments of Japan|National Historic Site]]}} }} '''အိုးမိဂျိမ''' (青海島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ယမဂုချိခရိုင်]]၊ နဂတိုမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ "ခိတ - နဂတိုခိုင်းဂန်းအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။ ဤကျွန်းသည် "ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အကောင်းဆုံး ရှုခင်း ၁၀၀" တွင် ပါဝင်သည်။ ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းသည် နိုင်ငံတော်အဆင့် လှပသည့်ရှုခင်းနေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name="Bunka1">{{cite web |url=https://kunishitei.bunka.go.jp/heritage/detail/401/2380|title= 青海島|language=ja |publisher=Agency for Cultural Affairs |accessdate=August 20, 2022}}</ref> ==အကြောင်းအရာ== ==အိုးမိဂျိမဝေလငါးသင်္ချိုင်း== ==ပြင်ပလင့်များ== * [https://www.city.nagato.yamaguchi.jp/soshiki/63/23614.html Nagato city home page]{{in lang|ja}} * [https://bunkazai.pref.yamaguchi.lg.jp/bunkazai/detail.asp?mid=10015&pid=bl Yamaguchi Prefecture Tourism, Sports and Culture Department Culture Promotion Division]{{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ယမဂုချိခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] k2o15jgophjsd5tr59c5d1n663di97v 1056769 1056766 2026-10-08T12:50:28Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အကြောင်းအရာ */ 1056769 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အိုးမိဂျိမ | image = Omijima20090301.jpg | image_caption = Ōmijima northern coast | pushpin_map = Japan Yamaguchi Prefecture#Japan | pushpin_relief = 1 | native_name = 青海島 | native_name_link = | nickname = | location = [[Sea of Japan]] | coordinates = {{coord|34|25|44.2|N|131|13|19.1|E|display=inline, title}} | archipelago = | length_km = | length_footnotes = | width_km = | coastline_km = 40 | coastline_footnotes = | area_km2 = 14 | area_footnotes = | rank = | highest_mount = | elevation_m = 319.9 | elevation_footnotes = | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Yamaguchi Prefecture]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Cities of Japan|City]] | country_admin_divisions_1 = [[Nagato, Yamaguchi|Nagato]] | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_admin_divisions_title_3 = | country_admin_divisions_3 = | population = | population_as_of = | population_footnotes = | density_km2 = | footnotes = {{box|background=white|align=center|wide=yes|border size=3px|border color=green|text align=center|[[Monuments of Japan|National Place of Scenic Beauty]]}}{{box|background=white|align=center|wide=yes|border size=3px|border color=brown|text align=center|[[Monuments of Japan|National Historic Site]]}} }} '''အိုးမိဂျိမ''' (青海島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ယမဂုချိခရိုင်]]၊ နဂတိုမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ "ခိတ - နဂတိုခိုင်းဂန်းအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။ ဤကျွန်းသည် "ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အကောင်းဆုံး ရှုခင်း ၁၀၀" တွင် ပါဝင်သည်။ ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းသည် နိုင်ငံတော်အဆင့် လှပသည့်ရှုခင်းနေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name="Bunka1">{{cite web |url=https://kunishitei.bunka.go.jp/heritage/detail/401/2380|title= 青海島|language=ja |publisher=Agency for Cultural Affairs |accessdate=August 20, 2022}}</ref> ==အကြောင်းအရာ== ကျွန်းသည် ဧရိယာ ၁၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။ ကျွန်းအဝိုင်းပတ်သည် ၄၀ ကီလိုမီတာခန့် ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာသည် ၃၁၉.၉ မီတာမြင့်သည့် တောင်ထိပ်တစ်ခုဖြစ်ကာ ကျွန်း၏ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ကမ်းခြေသည် ဂျပန်ပင်လယ်၏ ကြမ်းတမ်းသည့် လှိုင်းများတိုက်စားထားသည်။ ထိုသို့ တိုက်စားထားသည့်အတွက် ကျောက်ဆောင်များသည် တမူထူးခြားသည့် ပုံသဏ္ဌာန်များ ဖြစ်ပေါ်နေပြီး ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ ခရီးသွားများသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပင်မကုန်းမြေရှိ ဆန်းဇခိဆိပ်ကမ်းမှ လှေများဖြင့် ထွက်ခွာကာ ကျွန်းသို့ လာရောက်လည်ပတ်ကြည့်ရှုကြသည်။ ကျွနး်၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင် အိုးမိခိုကန် ရှိသည်။ ဤကန်သည် သဲများဖြင့် ဝန်းရံတည်ရှိနေသည့် ရေအိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အနောက်ဘက်ရှိ ဆန်းဇခိရွာနှင့် အရှေ့ဘက်ရှိ တိုရိရွာတို့တွင် လူများအခြေချ နေထိုင်ကြသည်။ ==အိုးမိဂျိမဝေလငါးသင်္ချိုင်း== ==ပြင်ပလင့်များ== * [https://www.city.nagato.yamaguchi.jp/soshiki/63/23614.html Nagato city home page]{{in lang|ja}} * [https://bunkazai.pref.yamaguchi.lg.jp/bunkazai/detail.asp?mid=10015&pid=bl Yamaguchi Prefecture Tourism, Sports and Culture Department Culture Promotion Division]{{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ယမဂုချိခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] rvqh9j9kvw53lehwk97bpw227nkvynq 1056770 1056769 2026-10-08T12:50:44Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အိုးမိဂျိမဝေလငါးသင်္ချိုင်း */ 1056770 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အိုးမိဂျိမ | image = Omijima20090301.jpg | image_caption = Ōmijima northern coast | pushpin_map = Japan Yamaguchi Prefecture#Japan | pushpin_relief = 1 | native_name = 青海島 | native_name_link = | nickname = | location = [[Sea of Japan]] | coordinates = {{coord|34|25|44.2|N|131|13|19.1|E|display=inline, title}} | archipelago = | length_km = | length_footnotes = | width_km = | coastline_km = 40 | coastline_footnotes = | area_km2 = 14 | area_footnotes = | rank = | highest_mount = | elevation_m = 319.9 | elevation_footnotes = | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Yamaguchi Prefecture]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Cities of Japan|City]] | country_admin_divisions_1 = [[Nagato, Yamaguchi|Nagato]] | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_admin_divisions_title_3 = | country_admin_divisions_3 = | population = | population_as_of = | population_footnotes = | density_km2 = | footnotes = {{box|background=white|align=center|wide=yes|border size=3px|border color=green|text align=center|[[Monuments of Japan|National Place of Scenic Beauty]]}}{{box|background=white|align=center|wide=yes|border size=3px|border color=brown|text align=center|[[Monuments of Japan|National Historic Site]]}} }} '''အိုးမိဂျိမ''' (青海島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ယမဂုချိခရိုင်]]၊ နဂတိုမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ "ခိတ - နဂတိုခိုင်းဂန်းအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။ ဤကျွန်းသည် "ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အကောင်းဆုံး ရှုခင်း ၁၀၀" တွင် ပါဝင်သည်။ ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းသည် နိုင်ငံတော်အဆင့် လှပသည့်ရှုခင်းနေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name="Bunka1">{{cite web |url=https://kunishitei.bunka.go.jp/heritage/detail/401/2380|title= 青海島|language=ja |publisher=Agency for Cultural Affairs |accessdate=August 20, 2022}}</ref> ==အကြောင်းအရာ== ကျွန်းသည် ဧရိယာ ၁၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။ ကျွန်းအဝိုင်းပတ်သည် ၄၀ ကီလိုမီတာခန့် ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာသည် ၃၁၉.၉ မီတာမြင့်သည့် တောင်ထိပ်တစ်ခုဖြစ်ကာ ကျွန်း၏ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ကမ်းခြေသည် ဂျပန်ပင်လယ်၏ ကြမ်းတမ်းသည့် လှိုင်းများတိုက်စားထားသည်။ ထိုသို့ တိုက်စားထားသည့်အတွက် ကျောက်ဆောင်များသည် တမူထူးခြားသည့် ပုံသဏ္ဌာန်များ ဖြစ်ပေါ်နေပြီး ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ ခရီးသွားများသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပင်မကုန်းမြေရှိ ဆန်းဇခိဆိပ်ကမ်းမှ လှေများဖြင့် ထွက်ခွာကာ ကျွန်းသို့ လာရောက်လည်ပတ်ကြည့်ရှုကြသည်။ ကျွနး်၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင် အိုးမိခိုကန် ရှိသည်။ ဤကန်သည် သဲများဖြင့် ဝန်းရံတည်ရှိနေသည့် ရေအိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အနောက်ဘက်ရှိ ဆန်းဇခိရွာနှင့် အရှေ့ဘက်ရှိ တိုရိရွာတို့တွင် လူများအခြေချ နေထိုင်ကြသည်။ ===အိုးမိဂျိမ ဝေလငါးသင်္ချိုင်း=== ==ပြင်ပလင့်များ== * [https://www.city.nagato.yamaguchi.jp/soshiki/63/23614.html Nagato city home page]{{in lang|ja}} * [https://bunkazai.pref.yamaguchi.lg.jp/bunkazai/detail.asp?mid=10015&pid=bl Yamaguchi Prefecture Tourism, Sports and Culture Department Culture Promotion Division]{{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ယမဂုချိခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] 8twoi063hu4jrp0tfpvt8sfd1oqevt3 1056777 1056770 2026-10-08T14:14:32Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အိုးမိဂျိမ ဝေလငါးသင်္ချိုင်း */ 1056777 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အိုးမိဂျိမ | image = Omijima20090301.jpg | image_caption = Ōmijima northern coast | pushpin_map = Japan Yamaguchi Prefecture#Japan | pushpin_relief = 1 | native_name = 青海島 | native_name_link = | nickname = | location = [[Sea of Japan]] | coordinates = {{coord|34|25|44.2|N|131|13|19.1|E|display=inline, title}} | archipelago = | length_km = | length_footnotes = | width_km = | coastline_km = 40 | coastline_footnotes = | area_km2 = 14 | area_footnotes = | rank = | highest_mount = | elevation_m = 319.9 | elevation_footnotes = | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Yamaguchi Prefecture]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Cities of Japan|City]] | country_admin_divisions_1 = [[Nagato, Yamaguchi|Nagato]] | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_admin_divisions_title_3 = | country_admin_divisions_3 = | population = | population_as_of = | population_footnotes = | density_km2 = | footnotes = {{box|background=white|align=center|wide=yes|border size=3px|border color=green|text align=center|[[Monuments of Japan|National Place of Scenic Beauty]]}}{{box|background=white|align=center|wide=yes|border size=3px|border color=brown|text align=center|[[Monuments of Japan|National Historic Site]]}} }} '''အိုးမိဂျိမ''' (青海島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ယမဂုချိခရိုင်]]၊ နဂတိုမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ "ခိတ - နဂတိုခိုင်းဂန်းအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။ ဤကျွန်းသည် "ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အကောင်းဆုံး ရှုခင်း ၁၀၀" တွင် ပါဝင်သည်။ ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းသည် နိုင်ငံတော်အဆင့် လှပသည့်ရှုခင်းနေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name="Bunka1">{{cite web |url=https://kunishitei.bunka.go.jp/heritage/detail/401/2380|title= 青海島|language=ja |publisher=Agency for Cultural Affairs |accessdate=August 20, 2022}}</ref> ==အကြောင်းအရာ== ကျွန်းသည် ဧရိယာ ၁၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။ ကျွန်းအဝိုင်းပတ်သည် ၄၀ ကီလိုမီတာခန့် ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာသည် ၃၁၉.၉ မီတာမြင့်သည့် တောင်ထိပ်တစ်ခုဖြစ်ကာ ကျွန်း၏ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ကမ်းခြေသည် ဂျပန်ပင်လယ်၏ ကြမ်းတမ်းသည့် လှိုင်းများတိုက်စားထားသည်။ ထိုသို့ တိုက်စားထားသည့်အတွက် ကျောက်ဆောင်များသည် တမူထူးခြားသည့် ပုံသဏ္ဌာန်များ ဖြစ်ပေါ်နေပြီး ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ ခရီးသွားများသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပင်မကုန်းမြေရှိ ဆန်းဇခိဆိပ်ကမ်းမှ လှေများဖြင့် ထွက်ခွာကာ ကျွန်းသို့ လာရောက်လည်ပတ်ကြည့်ရှုကြသည်။ ကျွနး်၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင် အိုးမိခိုကန် ရှိသည်။ ဤကန်သည် သဲများဖြင့် ဝန်းရံတည်ရှိနေသည့် ရေအိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အနောက်ဘက်ရှိ ဆန်းဇခိရွာနှင့် အရှေ့ဘက်ရှိ တိုရိရွာတို့တွင် လူများအခြေချ နေထိုင်ကြသည်။ ===အိုးမိဂျိမ ဝေလငါးသင်္ချိုင်း=== [[file:Omijima Whale Grave.jpg|right|thumb|Omijima Whale Grave|200px]] တိုရိရွာသည် အဲဒိုခေတ်မှ မဲဂျိခေတ်ကာလအဆုံးအထိ ကမ်းရိုးတန်းဝေလငါးဖမ်းလုပ်ငန်း၏ စခန်းနေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ရှေးခေတ်ဝေလငါးဖမ်းသည့်နည်းဖြစ်သည့် ရေတိမ်သည့် ပင်လယ်အော်အတွင်းသို့ ငါးများကို မောင်းထည့်ပြီး ငါးဖမ်သမားများမှ ချွန်ထက်သည့်ကိရိယာဖြင့် ထိုးစိုက်ဖမ်းယူသည့်နည်းကို အသုံးချခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်ဖြစ်သည့် ခိုးဂန်းဂျိတွင် အိုးမိဂျိမ ဝေလငါးသင်္ချိုင်း (青海島鯨墓, Ōmijima kujira haka) ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဤဝေလငါးသင်္ချိုင်းသည် မမွေးဖွားရသေးဘဲ ဖမ်းဆီးခြင်းခံခဲ့ရသည့် မိခင်ငါးများ၏ ဝမ်းဗိုက်ထဲရှိ ငါးလောင်းလေးများအတွက် ရည်စူးတည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သင်္ချိုင်းအုတ်ဂူကို နှမ်းဖတ်ကျောက်ဖြင့် တည်ဆောက်ထားပြီး ၂.၄ မီတာ မြင့်သည်။<ref name="Shiseki">{{cite book |last1=Isomura |first1=Yukio |last2=Sakai |first2=Hideya |title=(国指定史跡事典) National Historic Site Encyclopedia |date=2012 |publisher=学生社 |isbn=4311750404}}{{in lang|ja}}</ref>ဝေလငါးဖမ်းခြင်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် သမိုင်းမတင်မီကာလကပင် တည်ရှိခဲ့သည်။ ဝေလငါးများသည် ကမ်းခြေများတွင် နေထိုင်သည့် အချို့သော လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွက် အရေးပါသည့်အရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ အချို့ဒေသများတွင် ကမ်းခြေသို့ရောက်ရှိလာပြီး သမုဒ္ဒရာသို့ ပြန်လည်မသွားသည့် ဝေလငါးများကို "အဲဘိဆုနတ်ဘုရား" ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာကို စတင်ကျင့်သုံးလာခြင်းနှင့်အတူ ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုနှင့် အထိန်းအမှတ်ကျင့်စဉ်များလည်း ရှိလာပြီး ဝေလငါးများအတွက် အမျိုးမျိုးသော သင်္ချိုင်းများနှင့် အထိမ်းအမှတ်နေရာများ တည်ဆောက်လာခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း လက်ရှိအချိန် ထိုတည်ဆောက်ခဲ့သည်များမှ အနည်းငယ်ခန့်သာ ကျန်ရှိတော့သည်။ အိုးမိဂျိမ ဝေလငါးသင်္ချိုင်းကို "နိုင်ငံတော်၏ သမိုင်းဝင်နေရာ" အဖြစ် ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="Bunka2">{{cite web |url=https://kunishitei.bunka.go.jp/heritage/detail/401/2408|title= 青海島鯨墓|language=ja |publisher=Agency for Cultural Affairs |accessdate=August 20, 2022}}</ref> ခရီးသွားများသည် ထိုအချိန်ကာလ ကမ်းရိုးတန်းဝေလငါးဖမ်းခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ ပိုမိုသိရှိလိုပါက ခိုးဂန်းဂျိအနီးရှိ အိုးမိဂျိမဝေလငါးဖမ်းပြတိုက် (くじら博物館) တွင် လေ့လာနိုင်သည်။ ထို့အပြင် ယခင်က ငါးဖမ်းသမားအကြီးအကဲဖြစ်ခဲ့သည့် ဟယေခဝမိသားစုနေအိမ် (早川家住宅) သည်လည်း အရေးပါသည့် ယဉ်ကျေးမှုပစ္စည်းအဖြစ် သတ်မှတ်ထားခြင်း ခံရသည်။<ref name="Bunka3">{{cite web |url=https://bunka.nii.ac.jp/db/heritages/detail/191073|title=早川家住宅(山口県長門市通) |language=ja |publisher=Agency for Cultural Affairs |accessdate=August 20, 2022}}</ref> ==ပြင်ပလင့်များ== * [https://www.city.nagato.yamaguchi.jp/soshiki/63/23614.html Nagato city home page]{{in lang|ja}} * [https://bunkazai.pref.yamaguchi.lg.jp/bunkazai/detail.asp?mid=10015&pid=bl Yamaguchi Prefecture Tourism, Sports and Culture Department Culture Promotion Division]{{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ယမဂုချိခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] bt0mu70qrv0472xic9fq4n9cj36yspd 1056778 1056777 2026-10-08T14:15:04Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အိုးမိဂျိမ ဝေလငါးသင်္ချိုင်း */ 1056778 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အိုးမိဂျိမ | image = Omijima20090301.jpg | image_caption = Ōmijima northern coast | pushpin_map = Japan Yamaguchi Prefecture#Japan | pushpin_relief = 1 | native_name = 青海島 | native_name_link = | nickname = | location = [[Sea of Japan]] | coordinates = {{coord|34|25|44.2|N|131|13|19.1|E|display=inline, title}} | archipelago = | length_km = | length_footnotes = | width_km = | coastline_km = 40 | coastline_footnotes = | area_km2 = 14 | area_footnotes = | rank = | highest_mount = | elevation_m = 319.9 | elevation_footnotes = | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Yamaguchi Prefecture]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Cities of Japan|City]] | country_admin_divisions_1 = [[Nagato, Yamaguchi|Nagato]] | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_admin_divisions_title_3 = | country_admin_divisions_3 = | population = | population_as_of = | population_footnotes = | density_km2 = | footnotes = {{box|background=white|align=center|wide=yes|border size=3px|border color=green|text align=center|[[Monuments of Japan|National Place of Scenic Beauty]]}}{{box|background=white|align=center|wide=yes|border size=3px|border color=brown|text align=center|[[Monuments of Japan|National Historic Site]]}} }} '''အိုးမိဂျိမ''' (青海島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ယမဂုချိခရိုင်]]၊ နဂတိုမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ "ခိတ - နဂတိုခိုင်းဂန်းအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။ ဤကျွန်းသည် "ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အကောင်းဆုံး ရှုခင်း ၁၀၀" တွင် ပါဝင်သည်။ ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းသည် နိုင်ငံတော်အဆင့် လှပသည့်ရှုခင်းနေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name="Bunka1">{{cite web |url=https://kunishitei.bunka.go.jp/heritage/detail/401/2380|title= 青海島|language=ja |publisher=Agency for Cultural Affairs |accessdate=August 20, 2022}}</ref> ==အကြောင်းအရာ== ကျွန်းသည် ဧရိယာ ၁၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။ ကျွန်းအဝိုင်းပတ်သည် ၄၀ ကီလိုမီတာခန့် ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာသည် ၃၁၉.၉ မီတာမြင့်သည့် တောင်ထိပ်တစ်ခုဖြစ်ကာ ကျွန်း၏ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ကမ်းခြေသည် ဂျပန်ပင်လယ်၏ ကြမ်းတမ်းသည့် လှိုင်းများတိုက်စားထားသည်။ ထိုသို့ တိုက်စားထားသည့်အတွက် ကျောက်ဆောင်များသည် တမူထူးခြားသည့် ပုံသဏ္ဌာန်များ ဖြစ်ပေါ်နေပြီး ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ ခရီးသွားများသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပင်မကုန်းမြေရှိ ဆန်းဇခိဆိပ်ကမ်းမှ လှေများဖြင့် ထွက်ခွာကာ ကျွန်းသို့ လာရောက်လည်ပတ်ကြည့်ရှုကြသည်။ ကျွနး်၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင် အိုးမိခိုကန် ရှိသည်။ ဤကန်သည် သဲများဖြင့် ဝန်းရံတည်ရှိနေသည့် ရေအိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အနောက်ဘက်ရှိ ဆန်းဇခိရွာနှင့် အရှေ့ဘက်ရှိ တိုရိရွာတို့တွင် လူများအခြေချ နေထိုင်ကြသည်။ ===အိုးမိဂျိမ ဝေလငါးသင်္ချိုင်း=== [[file:Omijima Whale Grave.jpg|right|thumb|အိုးမိဂျိမ ဝေလငါးသင်္ချိုင်းe|200px]] တိုရိရွာသည် အဲဒိုခေတ်မှ မဲဂျိခေတ်ကာလအဆုံးအထိ ကမ်းရိုးတန်းဝေလငါးဖမ်းလုပ်ငန်း၏ စခန်းနေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ရှေးခေတ်ဝေလငါးဖမ်းသည့်နည်းဖြစ်သည့် ရေတိမ်သည့် ပင်လယ်အော်အတွင်းသို့ ငါးများကို မောင်းထည့်ပြီး ငါးဖမ်သမားများမှ ချွန်ထက်သည့်ကိရိယာဖြင့် ထိုးစိုက်ဖမ်းယူသည့်နည်းကို အသုံးချခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်ဖြစ်သည့် ခိုးဂန်းဂျိတွင် အိုးမိဂျိမ ဝေလငါးသင်္ချိုင်း (青海島鯨墓, Ōmijima kujira haka) ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဤဝေလငါးသင်္ချိုင်းသည် မမွေးဖွားရသေးဘဲ ဖမ်းဆီးခြင်းခံခဲ့ရသည့် မိခင်ငါးများ၏ ဝမ်းဗိုက်ထဲရှိ ငါးလောင်းလေးများအတွက် ရည်စူးတည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သင်္ချိုင်းအုတ်ဂူကို နှမ်းဖတ်ကျောက်ဖြင့် တည်ဆောက်ထားပြီး ၂.၄ မီတာ မြင့်သည်။<ref name="Shiseki">{{cite book |last1=Isomura |first1=Yukio |last2=Sakai |first2=Hideya |title=(国指定史跡事典) National Historic Site Encyclopedia |date=2012 |publisher=学生社 |isbn=4311750404}}{{in lang|ja}}</ref>ဝေလငါးဖမ်းခြင်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် သမိုင်းမတင်မီကာလကပင် တည်ရှိခဲ့သည်။ ဝေလငါးများသည် ကမ်းခြေများတွင် နေထိုင်သည့် အချို့သော လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွက် အရေးပါသည့်အရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ အချို့ဒေသများတွင် ကမ်းခြေသို့ရောက်ရှိလာပြီး သမုဒ္ဒရာသို့ ပြန်လည်မသွားသည့် ဝေလငါးများကို "အဲဘိဆုနတ်ဘုရား" ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာကို စတင်ကျင့်သုံးလာခြင်းနှင့်အတူ ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုနှင့် အထိန်းအမှတ်ကျင့်စဉ်များလည်း ရှိလာပြီး ဝေလငါးများအတွက် အမျိုးမျိုးသော သင်္ချိုင်းများနှင့် အထိမ်းအမှတ်နေရာများ တည်ဆောက်လာခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း လက်ရှိအချိန် ထိုတည်ဆောက်ခဲ့သည်များမှ အနည်းငယ်ခန့်သာ ကျန်ရှိတော့သည်။ အိုးမိဂျိမ ဝေလငါးသင်္ချိုင်းကို "နိုင်ငံတော်၏ သမိုင်းဝင်နေရာ" အဖြစ် ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="Bunka2">{{cite web |url=https://kunishitei.bunka.go.jp/heritage/detail/401/2408|title= 青海島鯨墓|language=ja |publisher=Agency for Cultural Affairs |accessdate=August 20, 2022}}</ref> ခရီးသွားများသည် ထိုအချိန်ကာလ ကမ်းရိုးတန်းဝေလငါးဖမ်းခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ ပိုမိုသိရှိလိုပါက ခိုးဂန်းဂျိအနီးရှိ အိုးမိဂျိမဝေလငါးဖမ်းပြတိုက် (くじら博物館) တွင် လေ့လာနိုင်သည်။ ထို့အပြင် ယခင်က ငါးဖမ်းသမားအကြီးအကဲဖြစ်ခဲ့သည့် ဟယေခဝမိသားစုနေအိမ် (早川家住宅) သည်လည်း အရေးပါသည့် ယဉ်ကျေးမှုပစ္စည်းအဖြစ် သတ်မှတ်ထားခြင်း ခံရသည်။<ref name="Bunka3">{{cite web |url=https://bunka.nii.ac.jp/db/heritages/detail/191073|title=早川家住宅(山口県長門市通) |language=ja |publisher=Agency for Cultural Affairs |accessdate=August 20, 2022}}</ref> ==ပြင်ပလင့်များ== * [https://www.city.nagato.yamaguchi.jp/soshiki/63/23614.html Nagato city home page]{{in lang|ja}} * [https://bunkazai.pref.yamaguchi.lg.jp/bunkazai/detail.asp?mid=10015&pid=bl Yamaguchi Prefecture Tourism, Sports and Culture Department Culture Promotion Division]{{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ယမဂုချိခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] dnffaky9okgx2k90esh7xpqnbgidkdo 14 292534 1056767 2026-10-08T12:36:57Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:ယမဂုချိခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056767 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ယမဂုချိခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] p16m8whq1cu6bhsdmmhhh79k4uvarn2 1 292535 1056771 2026-10-08T12:53:19Z Zinmarlwin215 149170 /* ကံ့ကော်ရိပ်မှအိမ်မက်များ */ အပိုင်းသစ် 1056771 wikitext text/x-wiki == ကံ့ကော်ရိပ်မှအိမ်မက်များ == ရှာပေးပါ [[အသုံးပြုသူ:Zinmarlwin215|Zinmarlwin215]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zinmarlwin215|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၅၃၊ ၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 03g9qhb1mlpb59ma9n11jte6gkqkfv5 3 292537 1056773 2026-10-08T13:31:55Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1056773 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-54153-32 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၃၁၊ ၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) pvkn3e2komnmh7tfp10un9572618h3c 3 292538 1056774 2026-10-08T13:32:04Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1056774 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Zinmarlwin215 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၃၂၊ ၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) kgtzah0bds5y7tsm6xh70197uuztzax 0 292539 1056779 2026-10-08T14:16:36Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[ပတ်လမ်း အနီးဆုံးနှင့် အဝေးဆုံးအမှတ်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1056779 wikitext text/x-wiki #Redirect[[ပတ်လမ်း အနီးဆုံးနှင့် အဝေးဆုံးအမှတ်]] ob1ye5a33j97ft7erzkfzvt95m7och3 14 292540 1056781 2026-10-08T14:18:29Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:နီးဂတခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056781 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:နီးဂတခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] hzvuos7z5rw7teusg3tex14rf3cwo8p 14 292541 1056789 2026-10-08T14:21:41Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:အိရှိခဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056789 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:အိရှိခဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] 4yvvbpo8r23tdjaxc2lcnf8h0osrg6h 14 292542 1056794 2026-10-08T14:24:51Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056794 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]] qwwobahiysgx9zbohy7c9cj3z5ejkyj 14 292543 1056800 2026-10-08T14:29:31Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ကျွန်းများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056800 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ကျွန်းများ]] c2o876mdbwgriu8jkj18731unhmpwgp 14 292544 1056810 2026-10-08T14:36:43Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ ကျွန်းများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056810 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ဟော့ကိုင်းဒိုးရှိ ကျွန်းများ]] ke7ghjpceujz9wnue774510i9i01c38 3 292545 1056829 2026-10-08T15:32:24Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1056829 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-54094-41 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၃၂၊ ၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) e9e4furnc3574hn6vtoh560hw2ce5eh 3 292546 1056833 2026-10-08T17:32:38Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1056833 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Eimonzaw ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၃၂၊ ၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 7nn8a5b8zvxfl1nnvpoab0iowenpkbb 0 292547 1056835 2026-10-08T18:39:35Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[ကော့မစ်ရောင်ခြည်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1056835 wikitext text/x-wiki #Redirect[[ကော့မစ်ရောင်ခြည်]] lpcwz49hglrt5xcodze9e8jtmoxwjd2 10 292548 1056838 2026-10-08T19:06:38Z Dr Lotus Black 31011 "{{Navbox |name = ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း |title = [[ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း]] |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |listclass = hlist |image = [[File:Pioneer Program - AC82-0178.jpg|none|100px|Pioneer 11 at Saturn]] |group1..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056838 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း |title = [[ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း]] |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |listclass = hlist |image = [[File:Pioneer Program - AC82-0178.jpg|none|100px|Pioneer 11 at Saturn]] |group1 = အစောပိုင်း မက်ရှင်များ |list1 = * [[ပိုင်အိုနီးယား ၀]] * ''[[ပိုင်အိုနီးယား ၁]]'' * ''[[ပိုင်အိုနီးယား ၂]]'' * ''[[ပိုင်အိုနီးယား ၃]]'' * ''[[ပိုင်အိုနီးယား ၄]]'' * ''[[ပိုင်အိုနီးယား ၅]]'' |group2 = နောက်ပိုင်း မက်ရှင်များ |list2 = * ''[[ပိုင်အိုနီးယား ၆၊ ၇၊ ၈၊ ၉|ပိုင်အိုနီးယား ၆]]'' * ''[[ပိုင်အိုနီးယား ၆၊ ၇၊ ၈၊ ၉|ပိုင်အိုနီးယား ၇]]'' * ''[[ပိုင်အိုနီးယား ၆၊ ၇၊ ၈၊ ၉|ပိုင်အိုနီးယား ၈]]'' * ''[[ပိုင်အိုနီးယား ၆၊ ၇၊ ၈၊ ၉|ပိုင်အိုနီးယား ၉]]'' * ''[[ပိုင်အိုနီးယား ၁၀]]'' * ''[[ပိုင်အိုနီးယား ၁၁]]'' }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> hilwdhoq8rz2t03f21xrvtgyfcdkogy 1 292549 1056848 2026-10-09T00:28:18Z ~2026-54273-28 149193 /* အမည်ပြောင်းလဲခြင်း */ အပိုင်းသစ် 1056848 wikitext text/x-wiki == အမည်ပြောင်းလဲခြင်း == ပမွေဆိုင်ဘိုးဘပိုင်မြေနှင့်အိမ်အားတခြားအမွေဆိုင်မဖားအားအသိပေးခြင််းမရှိဘဲ မွေစုတစုပိုင်မိခင်မှသားဖြစ်သူအား ဤ အိမ်နှင်ခြံသည် သူမ၏ အပိုင်သဖွယ် ကျမ်းကျိန် ာကာ၎င်း၏သားသို့( မူလပိုင်ရှင်မြေး)အမည်လွဲပြောင်း ထားသည်။..,ယခုအခါအမွေပုံစီမံခွဲဝေရန် ကျန်မိသားစုအမွေဆိုင်များမှ မူလ ဘိုးဘအမည်ပေါက်အားမှန်ကန်မှု့ရှိမရှိ မြေစာရင်းဦးစီးဌာနတွင်သားရောက်တောင်းဆိုသော်လည်း ဦးစီးမှူးဆိုသူမှ ရုံးဖွင့ မပြသနိုင်ကြောင်ငြင်းဆိုနေပါသည်.,.မည်သို့ဆောင်ရွက်ရမည်နည်း [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/~2026-54273-28|~2026-54273-28]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-54273-28|talk]]) ၀၀:၂၈၊ ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 6e9uljxq999a0aerwmrhfbg5816e9ls 3 292550 1056849 2026-10-09T00:33:23Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1056849 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-54273-28 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၀:၃၃၊ ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) p6dbx7x97pniftymam5f5gmck0k0oha 1 292552 1056851 2026-10-09T01:11:36Z Prince Min Paing 148011 /* Dr Lotus Black က ထိပ်တင်ဟန်အကြောင်းရေးထားတာကို ဖျက်ပစ်ရသနည်းဆိုတာ သိချင်ပါတယ် */ အပိုင်းသစ် 1056851 wikitext text/x-wiki == Dr Lotus Black က ထိပ်တင်ဟန်အကြောင်းရေးထားတာကို ဖျက်ပစ်ရသနည်းဆိုတာ သိချင်ပါတယ် == ဆွေးနွေးပေးပါ Dr Lotus Black [[အသုံးပြုသူ:Prince Min Paing|Prince Min Paing]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Prince Min Paing|ဆွေးနွေး]]) ၀၁:၁၁၊ ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) kzjsqutzsyin0wcj4zfiun8ssajcefc 1056877 1056851 2026-10-09T03:55:25Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* Dr Lotus Black က ထိပ်တင်ဟန်အကြောင်းရေးထားတာကို ဖျက်ပစ်ရသနည်းဆိုတာ သိချင်ပါတယ် */ 1056877 wikitext text/x-wiki == Dr Lotus Black က ထိပ်တင်ဟန်အကြောင်းရေးထားတာကို ဖျက်ပစ်ရသနည်းဆိုတာ သိချင်ပါတယ် == ဆွေးနွေးပေးပါ Dr Lotus Black [[အသုံးပြုသူ:Prince Min Paing|Prince Min Paing]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Prince Min Paing|ဆွေးနွေး]]) ၀၁:၁၁၊ ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) :ကျွန်တော့အမြင်အရဆိုရင် ဆောင်းပါးက ရင်းမြစ်အနည်းငယ်ကိုပဲ ကိုးကားပြီး ရေးသားထားတာရယ်၊ ဆောင်းပါးရေးသားတဲ့ပုံစံက ဝီကီပီးဒီးယားက လက်ခံတဲ့ ဆောင်းပါးရေးသားတဲ့ပုံစံနဲ့ လွဲနေတယ်လို့ ထင်ပါတယ်။[[အသုံးပြုသူ:ခင်မောင်မောင်လွင်|ခင်မောင်မောင်လွင်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ခင်မောင်မောင်လွင်|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၅၅၊ ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) {{Ping|အသုံးပြုသူ:Dr Lotus Black}} qhglmopj4ruu491fb3i16o4korbddil 3 292553 1056866 2026-10-09T02:33:37Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1056866 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-54419-37 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၂:၃၃၊ ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 81sltahwuml54q0diuno8g7beiace8h 3 292554 1056867 2026-10-09T02:33:47Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1056867 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-54116-58 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၂:၃၃၊ ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) c3crjopo1tx2blzv5k0jh2grcpvwfkn 3 292555 1056868 2026-10-09T02:33:57Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1056868 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-54175-11 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၂:၃၃၊ ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) e64gru1ndjaixw2a0rsey32xmc3ger6 0 292556 1056874 2026-10-09T03:47:31Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က - မြို့မ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့]]၊ အမှတ် ၄ ရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056874 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - မြို့မ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့]]၊ အမှတ် ၄ ရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၀၈၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/zigon-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.333273224903174| 95.62302224896281|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ဇီးကုန်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} k8er1z367yfxip9xlpvslsxo2vmt5lq 0 292557 1056875 2026-10-09T03:49:09Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က - လေးမျက်နှာ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[လေးမျက်နှာရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်|လေးမျက်နှာရွာ]]ရှိ အခြေခံ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056875 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - လေးမျက်နှာ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[လေးမျက်နှာရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်|လေးမျက်နှာရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၆၀၂ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/zigon-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.274334759112982| 95.54116366547233|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ဇီးကုန်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 9ww67ts56wbaqq5xfcii8a39pxervvv 0 292558 1056876 2026-10-09T03:51:32Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က - မယင်းလက်ပံခုံ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[မယင်းရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်|မယင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056876 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - မယင်းလက်ပံခုံ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[မယင်းရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်|မယင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၅၈ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/zigon-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဇီးကုန်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} rwkvib89p1bv4o5aqd7v7of36mfp0bi 0 292559 1056878 2026-10-09T03:57:20Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က - ဂွေးပင်ကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[ဂွေပင်ကုန်းရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်|ဂွေပင်ကုန်းရွာ]]ရှိ အခ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056878 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - ဂွေးပင်ကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[ဂွေပင်ကုန်းရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်|ဂွေပင်ကုန်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား xxxx ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/zigon-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.38218849633019| 95.66718092993882|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ဇီးကုန်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} oosuuv6gpa05gxc0nriqvriabyqkio1 0 292560 1056879 2026-10-09T03:58:54Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) ကံကြီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[ကံကြီးရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်|ကံကြီးရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056879 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) ကံကြီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[ကံကြီးရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်|ကံကြီးရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၅၂၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/zigon-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.363500884723102| 95.71022094643106|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ဇီးကုန်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} k02bz53wln0ze8ar1gxphz0t7dzs9j9 0 292561 1056880 2026-10-09T04:00:36Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - လယ်တွင်း ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[လယ်တွင်းရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်|လယ်တွင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056880 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - လယ်တွင်း ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[လယ်တွင်းရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်|လယ်တွင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၀၆ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/zigon-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.334292282287223| 95.60086722713062|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ဇီးကုန်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 8wqshpbv2hj127rksq3xelb6qr10yr5 100 292562 1056881 2026-10-09T04:01:00Z Salai Rungtoi 22844 "{{Current events|year=2026|month=10|day=9|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056881 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=10|day=9|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}} crtevyr4hwigvdm5dfv2y8rncguutop 1056932 1056881 2026-10-09T08:08:37Z Salai Rungtoi 22844 1056932 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=10|day=9|content= <!-- All news items below this line --> '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *၂၀၂၁ ခုနှစ်မှစ၍ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၇ ရက်နေ့အထိ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]အတွင်းရှိ ခရိုင် ၁၀ ခုတွင် ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ ဆောက်လုပ်ပြင်ဆင်ထားသည့် အဆောက်အအုံ ၂,၇၈၂ လုံးကို အရေးယူဆောင်ရွက်ထားကြောင်း ရန်ကုန်မြို့ စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦး[[မျိုးမြင့်အောင်]]က ပြောကြားလိုက်သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/c893zgv1p3wqt (BBC)] <!-- All news items above this line -->}} lhisguzvyu1rj0o0vo1ifhjfu4arbfz 0 292563 1056882 2026-10-09T04:01:50Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - သစ်နဖား''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[သစ်နဖါးရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်|သစ်နဖားရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056882 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - သစ်နဖား''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[သစ်နဖါးရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်|သစ်နဖားရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား xxxx ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/zigon-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.285934748221035| 95.5745715056878|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ဇီးကုန်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} tp92h2mznlfgcjz6socyma6a2g6d2cn 0 292564 1056883 2026-10-09T04:52:23Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - ဘုရားပျို''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[ဘုရားပျိုရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်|ဘုရားပျိုရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056883 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ဘုရားပျို''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[ဘုရားပျိုရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်|ဘုရားပျိုရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၄၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/zigon-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.332160311351796| 95.70494579843215|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ဇီးကုန်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} a97ysorxbxowkckje0ohoce8z0bo8mj 0 292565 1056884 2026-10-09T04:54:11Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - မီးကောက်ပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[မီးကောက်ပင်ရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်|မီးကောက်ပင်ရွာ]]ရှိ အခြ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056884 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - မီးကောက်ပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[မီးကောက်ပင်ရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်|မီးကောက်ပင်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၉၆ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/zigon-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.364153505168836| 95.76866021128157|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ဇီးကုန်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} hucfi6o3dld6ucr1j7li9m9rugf0wcr 0 292566 1056885 2026-10-09T04:56:01Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - ထန်းတပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[ထန်းတပင်ရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်|ထန်းတပင်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056885 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ထန်းတပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[ထန်းတပင်ရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်|ထန်းတပင်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၃၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/zigon-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.318732335660936| 95.66690944538445|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ဇီးကုန်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} q4cj6jyxo0f09m4c53egqfdr6wbw9ub 0 292567 1056886 2026-10-09T04:57:35Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - သပြေစိန်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊[[သပြေစိန်ရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်|သပြေစိန်ရွာ]] ရှိ အခြေခံပညာအလယ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056886 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - သပြေစိန်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊[[သပြေစိန်ရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်|သပြေစိန်ရွာ]] ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၄၈ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/zigon-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.31576759471286| 95.68333269655028|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ဇီးကုန်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 5rr00j3ydixjux5l1k9db4b2f4b38oq 0 292568 1056887 2026-10-09T04:59:25Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - ရွာဝိုင်းကြီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[ရွာဝိုင်းကြီးရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်|ရွာဝိုင်းကြီးရွာ]]..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056887 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ရွာဝိုင်းကြီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[ရွာဝိုင်းကြီးရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်|ရွာဝိုင်းကြီးရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၁၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/zigon-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.403730616761106| 95.72693408386974|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ဇီးကုန်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} ruleeea4ryt836627uwhjlsdiv9ujty 0 292569 1056888 2026-10-09T05:01:15Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) အမှတ် (၁)''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့]]၊ အမှတ် ၁ ရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျော..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056888 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) အမှတ် (၁)''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့]]၊ အမှတ် ၁ ရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၉၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/zigon-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဇီးကုန်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 820ianc7x01pkcuzid2jk1ktylqi51l 0 292570 1056889 2026-10-09T05:03:59Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) နဂျီချောင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[နဂျီချောင်းရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်|နဂျီချောင်းရွာ]]ရှိ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056889 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) နဂျီချောင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[နဂျီချောင်းရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်|နဂျီချောင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၇၈ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/zigon-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဇီးကုန်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 9ns6xzsymss18ppwa2pjrloyt6cxq80 0 292571 1056890 2026-10-09T05:05:50Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) ဝက်ကော်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[ဝက်ကော်ရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်|ဝက်ကော်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056890 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ဝက်ကော်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[ဝက်ကော်ရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်|ဝက်ကော်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၁၈ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/zigon-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.31923317571608| 95.6278439875571|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ဇီးကုန်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} hsvriy6t8ehhtxlxe6l4u1ezzhq9312 0 292572 1056891 2026-10-09T05:07:05Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) မယင်းအနောက်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[မယင်းရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်|မယင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056891 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) မယင်းအနောက်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[မယင်းရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်|မယင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၈၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/zigon-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဇီးကုန်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 48zdcol3rr7rm054apxfjixl0hh50hi 0 292573 1056892 2026-10-09T05:09:09Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) စပါယ်မျှောင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[စပါယ်မျှောင်ရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်|စပါယ်မျှောင်ရွာ]]..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056892 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) စပါယ်မျှောင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[စပါယ်မျှောင်ရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်|စပါယ်မျှောင်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၈၇ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/zigon-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.284140146996464| 95.50900091748004|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ဇီးကုန်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} c7ua4b6rt7lz5ishoojosb4dkc6yew2 0 292574 1056899 2026-10-09T05:31:21Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 " '''တခရှိမ''' (高島, Taka-shima) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်]]ရှိ [[မီးတောင်ကျွန်း]]တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ရှိမနဲခရိုင်]]ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၂ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056899 wikitext text/x-wiki '''တခရှိမ''' (高島, Taka-shima) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်]]ရှိ [[မီးတောင်ကျွန်း]]တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ရှိမနဲခရိုင်]]ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၂ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းကို ရှိမနဲခရိုင်၊ မဆုဒမြို့က စီမံအုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်းသည် နက်စောက်သည့် ကမ်းပါးနှင့် တောင်များရှိသည့်အတွက် တခရှိမဟူသည့် အမည်တွင်ခဲ့သည်။ တခရှိမ၏ အဓိပ္ပါယ်မှာ "မြင့်မားသည့် ကျွန်း" ဖြစ်သည်။ အနည်းဆုံး ၁၅ ရာစုကတည်းက ကျွန်းတွင် လူများနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ၁၇၁၁ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၇၅ ခုနှစ်တို့တွင် နှစ်ကြိမ် လူများလုံးဝင်နေထိုင်ခြင်း မရှိကြတော့ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် သဘာဝဘေးအန္တရယ်များကြောင့် ကျွန်းတွင်နေထိုင်သူများအားလုံး ကျွန်းကို စွန့်ခွာခဲ့ကြသည့်အတွက် ဖြစ်သည်။ လက်ရှိအချိန် (၂၀၁၇ ခုနှစ်) တွင် ကျွန်းကို ငါးဖမ်းရာနေရာတစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== [[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} sf16ze02ibk5tn7dzj13mxiegeiscag 1056902 1056899 2026-10-09T05:33:41Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1056902 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = တခရှိမ | image = Takashima(Masuda-city).JPG | image_caption = | image_size = 200 | pushpin_map = Japan | map_caption = Location in Japan | native_name = 高島 ''Takashima'' | native_name_link = Japanese language | nickname = | location = [[Sea of Japan]] | coordinates = {{coord|34|50|6|N|131|50|19|E|display=inline,title}} | archipelago = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 0.39 | length_km = 1.1 | width_km = 0.2 | coastline_km = 4 | highest_mount = | elevation_m = 117 | country = Japan | country_admin_divisions_title = Prefecture | country_admin_divisions = [[Shimane Prefecture]] | country_admin_divisions_title_1 = City | country_admin_divisions_1 = [[Masuda, Shimane|Masuda]] | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_largest_city = | country_largest_city_population = | population = 0 | population_as_of = | density_km2 = | additional_info = }} '''တခရှိမ''' (高島, Taka-shima) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်]]ရှိ [[မီးတောင်ကျွန်း]]တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ရှိမနဲခရိုင်]]ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၂ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းကို ရှိမနဲခရိုင်၊ မဆုဒမြို့က စီမံအုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်းသည် နက်စောက်သည့် ကမ်းပါးနှင့် တောင်များရှိသည့်အတွက် တခရှိမဟူသည့် အမည်တွင်ခဲ့သည်။ တခရှိမ၏ အဓိပ္ပါယ်မှာ "မြင့်မားသည့် ကျွန်း" ဖြစ်သည်။ အနည်းဆုံး ၁၅ ရာစုကတည်းက ကျွန်းတွင် လူများနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ၁၇၁၁ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၇၅ ခုနှစ်တို့တွင် နှစ်ကြိမ် လူများလုံးဝင်နေထိုင်ခြင်း မရှိကြတော့ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် သဘာဝဘေးအန္တရယ်များကြောင့် ကျွန်းတွင်နေထိုင်သူများအားလုံး ကျွန်းကို စွန့်ခွာခဲ့ကြသည့်အတွက် ဖြစ်သည်။ လက်ရှိအချိန် (၂၀၁၇ ခုနှစ်) တွင် ကျွန်းကို ငါးဖမ်းရာနေရာတစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=Taka-shima Island｜Matatabi Kasaoka [Kasaoka Tourism Federation] |url=https://www.kasaoka-kankou.jp/en/island/takashima/ |access-date=2026-03-13 |website=www.kasaoka-kankou.jp}}</ref> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== [[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} 47zgsys1m9l0jzcy10jzo6gz70m3fs6 1056903 1056902 2026-10-09T05:33:58Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056903 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = တခရှိမ | image = Takashima(Masuda-city).JPG | image_caption = | image_size = 200 | pushpin_map = Japan | map_caption = Location in Japan | native_name = 高島 ''Takashima'' | native_name_link = Japanese language | nickname = | location = [[Sea of Japan]] | coordinates = {{coord|34|50|6|N|131|50|19|E|display=inline,title}} | archipelago = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 0.39 | length_km = 1.1 | width_km = 0.2 | coastline_km = 4 | highest_mount = | elevation_m = 117 | country = Japan | country_admin_divisions_title = Prefecture | country_admin_divisions = [[Shimane Prefecture]] | country_admin_divisions_title_1 = City | country_admin_divisions_1 = [[Masuda, Shimane|Masuda]] | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_largest_city = | country_largest_city_population = | population = 0 | population_as_of = | density_km2 = | additional_info = }} '''တခရှိမ''' (高島, Taka-shima) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်]]ရှိ [[မီးတောင်ကျွန်း]]တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ရှိမနဲခရိုင်]]ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၂ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းကို ရှိမနဲခရိုင်၊ မဆုဒမြို့က စီမံအုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်းသည် နက်စောက်သည့် ကမ်းပါးနှင့် တောင်များရှိသည့်အတွက် တခရှိမဟူသည့် အမည်တွင်ခဲ့သည်။ တခရှိမ၏ အဓိပ္ပါယ်မှာ "မြင့်မားသည့် ကျွန်း" ဖြစ်သည်။ အနည်းဆုံး ၁၅ ရာစုကတည်းက ကျွန်းတွင် လူများနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ၁၇၁၁ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၇၅ ခုနှစ်တို့တွင် နှစ်ကြိမ် လူများလုံးဝင်နေထိုင်ခြင်း မရှိကြတော့ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် သဘာဝဘေးအန္တရယ်များကြောင့် ကျွန်းတွင်နေထိုင်သူများအားလုံး ကျွန်းကို စွန့်ခွာခဲ့ကြသည့်အတွက် ဖြစ်သည်။ လက်ရှိအချိန် (၂၀၁၇ ခုနှစ်) တွင် ကျွန်းကို ငါးဖမ်းရာနေရာတစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=Taka-shima Island｜Matatabi Kasaoka [Kasaoka Tourism Federation] |url=https://www.kasaoka-kankou.jp/en/island/takashima/ |access-date=2026-03-13 |website=www.kasaoka-kankou.jp}}</ref> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== [[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] gzsd5976ozdq6pzeesc1gdqpkah41cx 1056904 1056903 2026-10-09T05:34:10Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056904 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = တခရှိမ | image = Takashima(Masuda-city).JPG | image_caption = | image_size = 200 | pushpin_map = Japan | map_caption = Location in Japan | native_name = 高島 ''Takashima'' | native_name_link = Japanese language | nickname = | location = [[Sea of Japan]] | coordinates = {{coord|34|50|6|N|131|50|19|E|display=inline,title}} | archipelago = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 0.39 | length_km = 1.1 | width_km = 0.2 | coastline_km = 4 | highest_mount = | elevation_m = 117 | country = Japan | country_admin_divisions_title = Prefecture | country_admin_divisions = [[Shimane Prefecture]] | country_admin_divisions_title_1 = City | country_admin_divisions_1 = [[Masuda, Shimane|Masuda]] | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_largest_city = | country_largest_city_population = | population = 0 | population_as_of = | density_km2 = | additional_info = }} '''တခရှိမ''' (高島, Taka-shima) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်]]ရှိ [[မီးတောင်ကျွန်း]]တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ရှိမနဲခရိုင်]]ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၂ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းကို ရှိမနဲခရိုင်၊ မဆုဒမြို့က စီမံအုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်းသည် နက်စောက်သည့် ကမ်းပါးနှင့် တောင်များရှိသည့်အတွက် တခရှိမဟူသည့် အမည်တွင်ခဲ့သည်။ တခရှိမ၏ အဓိပ္ပါယ်မှာ "မြင့်မားသည့် ကျွန်း" ဖြစ်သည်။ အနည်းဆုံး ၁၅ ရာစုကတည်းက ကျွန်းတွင် လူများနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ၁၇၁၁ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၇၅ ခုနှစ်တို့တွင် နှစ်ကြိမ် လူများလုံးဝင်နေထိုင်ခြင်း မရှိကြတော့ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် သဘာဝဘေးအန္တရယ်များကြောင့် ကျွန်းတွင်နေထိုင်သူများအားလုံး ကျွန်းကို စွန့်ခွာခဲ့ကြသည့်အတွက် ဖြစ်သည်။ လက်ရှိအချိန် (၂၀၁၇ ခုနှစ်) တွင် ကျွန်းကို ငါးဖမ်းရာနေရာတစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=Taka-shima Island｜Matatabi Kasaoka [Kasaoka Tourism Federation] |url=https://www.kasaoka-kankou.jp/en/island/takashima/ |access-date=2026-03-13 |website=www.kasaoka-kankou.jp}}</ref> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== [[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]] 7d1nqssy9vsvwph20p4k1vxrznxd6ag 1056905 1056904 2026-10-09T05:34:22Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ရှိမနဲခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056905 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = တခရှိမ | image = Takashima(Masuda-city).JPG | image_caption = | image_size = 200 | pushpin_map = Japan | map_caption = Location in Japan | native_name = 高島 ''Takashima'' | native_name_link = Japanese language | nickname = | location = [[Sea of Japan]] | coordinates = {{coord|34|50|6|N|131|50|19|E|display=inline,title}} | archipelago = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 0.39 | length_km = 1.1 | width_km = 0.2 | coastline_km = 4 | highest_mount = | elevation_m = 117 | country = Japan | country_admin_divisions_title = Prefecture | country_admin_divisions = [[Shimane Prefecture]] | country_admin_divisions_title_1 = City | country_admin_divisions_1 = [[Masuda, Shimane|Masuda]] | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_largest_city = | country_largest_city_population = | population = 0 | population_as_of = | density_km2 = | additional_info = }} '''တခရှိမ''' (高島, Taka-shima) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်]]ရှိ [[မီးတောင်ကျွန်း]]တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ရှိမနဲခရိုင်]]ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၂ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းကို ရှိမနဲခရိုင်၊ မဆုဒမြို့က စီမံအုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်းသည် နက်စောက်သည့် ကမ်းပါးနှင့် တောင်များရှိသည့်အတွက် တခရှိမဟူသည့် အမည်တွင်ခဲ့သည်။ တခရှိမ၏ အဓိပ္ပါယ်မှာ "မြင့်မားသည့် ကျွန်း" ဖြစ်သည်။ အနည်းဆုံး ၁၅ ရာစုကတည်းက ကျွန်းတွင် လူများနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ၁၇၁၁ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၇၅ ခုနှစ်တို့တွင် နှစ်ကြိမ် လူများလုံးဝင်နေထိုင်ခြင်း မရှိကြတော့ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် သဘာဝဘေးအန္တရယ်များကြောင့် ကျွန်းတွင်နေထိုင်သူများအားလုံး ကျွန်းကို စွန့်ခွာခဲ့ကြသည့်အတွက် ဖြစ်သည်။ လက်ရှိအချိန် (၂၀၁၇ ခုနှစ်) တွင် ကျွန်းကို ငါးဖမ်းရာနေရာတစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=Taka-shima Island｜Matatabi Kasaoka [Kasaoka Tourism Federation] |url=https://www.kasaoka-kankou.jp/en/island/takashima/ |access-date=2026-03-13 |website=www.kasaoka-kankou.jp}}</ref> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== [[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှိမနဲခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] s17uo0w3dmcyah78sjk10usrwajy3dm 0 292575 1056906 2026-10-09T05:48:37Z Dr Lotus Black 31011 "{{Infobox spaceflight | name = Pioneer 0 | image = Pioneer able.png | image_caption = The lunar orbiter Pioneer 0. | mission_type = [[လကမ္ဘာ|Lunar]] orbiter<ref name="Quicklook"/><ref name="Astronautix"/> | operator = [[:en:Air Force Ballistic Missile Division]]<ref..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056906 wikitext text/x-wiki {{Infobox spaceflight | name = Pioneer 0 | image = Pioneer able.png | image_caption = The lunar orbiter Pioneer 0. | mission_type = [[လကမ္ဘာ|Lunar]] orbiter<ref name="Quicklook"/><ref name="Astronautix"/> | operator = [[:en:Air Force Ballistic Missile Division]]<ref>{{cite journal |last1=Waldron | first1=Harry |date=Fall 2004 |title=The Air Force Ballistic Missile Division and the Pioneer Lunar Probes of 1958 |url=https://www.afspc.af.mil/Portals/3/documents/HF/AFD-070622-056.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20161117063546/http://www.afspc.af.mil/Portals/3/documents/HF/AFD-070622-056.pdf |url-status=dead |archive-date=November 17, 2016 |journal=High Frontier the Journal for Space and Missile Professionals |publisher=United States Air Force Space Command |volume=1 |number=2 |pages=10 |access-date=January 4, 2021}}</ref><ref name="Quicklook">{{cite web | url = http://msl.jpl.nasa.gov/QuickLooks/pioneer0QL.html | title = Pioneer 0, 1, 2 | work = Mission and Spacecraft Library | publisher = [[Jet Propulsion Laboratory]], [[NASA]] | access-date = 2009-02-17 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20090131181021/http://msl.jpl.nasa.gov/QuickLooks/pioneer0QL.html | archive-date = 2009-01-31 }}</ref><ref name="Astronautix">{{cite web | url = http://www.astronautix.com/craft/pioer012.htm | title = Pioneer 0-1-2 | year = 2008 | last = Wade | first = Mark | publisher = Encyclopedia Astronautica | access-date = 2009-02-17 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20081015182519/http://www.astronautix.com/craft/pioer012.htm | archive-date = 2008-10-15 }}</ref> | mission_duration = 73.6&nbsp;seconds<ref name="STL Vol. 1">{{cite report | title = 1958 NASA/USAF Space Probes (ABLE-1) Final Report: Volume 1. Summary | date = 1959-02-18 | publisher = Space Technology Laboratories | url = http://www.sdfo.org/stl/1958%20NASA%20USAF%20Space%20Probes%20%28ABLE-1%29%20FINAL%20REPORT.pdf | access-date = 2009-02-17}}</ref><br/>Failed to orbit | suborbital_apogee = {{convert|16|km|mi|sp=us}}<ref name="Astronautix"/> | spacecraft_type = | manufacturer = [[:en:TRW Inc.|Space Technology Laboratories]]<ref name="Quicklook"/><ref name="Astronautix"/> | COSPAR_ID = ABLE1 | dry_mass = | launch_mass = {{convert|83.8|lb}}<ref name="STL Vol. 2">{{cite report | title = 1958 NASA/USAF Space Probe (ABLE-1) Final Report: Volume 2. Payload and Experiments | date = 1959-02-18 | publisher = Space Technology Laboratories | url = http://www.sdfo.org/stl/1958%20NASA%20USAF%20Space%20Probes%20%28ABLE-1%29%20FINAL%20REPORT%20Volume%2002.pdf | access-date = 2009-02-17 }}</ref> | power = | instruments = [[:en:Television camera|တီဗွီကင်မရာ]]၊ [[:en:magnetometer|မဂ္ဂနတိုမီတာ]]၊ မိုက်ခရိုဥက္ကာခဲ ထောက်လှမ်းရေးကိရိယာ<ref name="STL Vol. 2"/> | launch_date = {{start-date|17 August 1958, 12:18|timezone=yes}}&nbsp;GMT<ref name="Quicklook"/><ref name="Astronautix"/> | launch_rocket = [[:en:Thor-Able|Thor DM-18 Able-I]]<br/>(Thor # 127)<ref name="Quicklook"/><ref name="Astronautix"/> | launch_site = [[:en:Cape Canaveral Air Force Station|Cape Canaveral]], [[:en:Cape Canaveral Air Force Station Launch Complex 17|LC-17A]]<ref name="Astronautix"/> | launch_contractor = | programme = Project Able-1 Probes (USAF) | previous_mission = | next_mission = [[ပိုင်အိုနီးယား ၁]] }} '''ပိုင်အိုနီးယား ၀''' (Pioneer 0) (Able 1 ဟုလည်း လူသိများ) သည် လပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ရန် ရုပ်မြင်သံကြား ကင်မရာတစ်လုံး၊ မိုက်ခရိုဥက္ကာခဲ ထောက်လှမ်းကိရိယာတစ်လုံးနှင့် သံလိုက်တိုင်းကိရိယာတစ်လုံး သယ်ဆောင်ရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့သော [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၏ အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပထမဆုံး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဇီဝရူပဗေဒနှစ် (International Geophysical Year - IGY) ၏ သိပ္ပံဆိုင်ရာ ကုန်တင်ဝန် (science payload) အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ အမေရိကန် လေတပ် ဘလစ်စတစ် ဒုံးကျည် ဌာနခွဲ (Air Force Ballistic Missile Division) က [[ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း]]၏ ပထမဆုံး အာကာသယာဉ်အဖြစ် ဒီဇိုင်းထုတ်၍ မောင်းနှင်ခဲ့ပြီး မည်သည့်နိုင်ငံမဆို ကမ္ဘာ့ပတ်လမ်းကြောင်းမှ လွန်မြောက်ရေး ပထမဆုံး လွှတ်တင်ရန် ကြိုးပမ်းမှု ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/beyond-earth-tagged.pdf|title=Beyond Earth: A Chronicle of Deep Space Exploration, 1958–2016|page=1|last1=Siddiqi|first1=Asif A.|lccn=2017059404|isbn=9781626830424|publisher=NASA History Program Office|edition=second|year=2018|id=SP2018-4041|series=The NASA history series|location=Washington, DC}}</ref> သို့သော် ဒုံးပျံသည် လွှတ်တင်ပြီး မကြာမီမှာပင် ပျက်စီးသွားခဲ့သည်။ အဆိုပါ စူးစမ်းရေးယာဉ်ကို ''ပိုင်အိုနီးယား'' (သို့မဟုတ် ပိုင်အိုနီးယား ၁) ဟု အမည်ပေးရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သော်လည်း လွှတ်တင်မှု မအောင်မြင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ထိုအမည်ကို တရားဝင် မသတ်မှတ်ခဲ့ပေ။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း}} [[Category:ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း]] p0sj7gogam32klgyclqa5tm5e1wavx7 0 292576 1056907 2026-10-09T05:58:45Z Dr Lotus Black 31011 "{{Infobox spaceflight | name = Pioneer 1 | image = Pioneer I, Reconstructed Replica.jpg | image_caption = Reconstructed replica of Pioneer 1 | mission_type = [[Moon|Lunar]] orbiter | operator = [[NASA]] | Harvard_designation = 1958 Eta 1<ref name="nssdc.gsfc.nasa.gov">{{Cite web|url=https://ns..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056907 wikitext text/x-wiki {{Infobox spaceflight | name = Pioneer 1 | image = Pioneer I, Reconstructed Replica.jpg | image_caption = Reconstructed replica of Pioneer 1 | mission_type = [[Moon|Lunar]] orbiter | operator = [[NASA]] | Harvard_designation = 1958 Eta 1<ref name="nssdc.gsfc.nasa.gov">{{Cite web|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1958-007A|title = NASA - NSSDCA - Spacecraft - Details}}</ref> | SATCAT = 110<ref name="nssdc.gsfc.nasa.gov" /> | mission_duration = {{time interval|11 Oct 1958 08:42|13 Oct 1958 03:46|show=dhm}}<ref name="ReferenceA">{{cite web |title=NASA - NSSDCA - Spacecraft - Telemetry Details |url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/displayTrajectory.action?id=1958-007A |website=nssdc.gsfc.nasa.gov |access-date=18 August 2023}}</ref> | suborbital_apogee = {{convert|113800|km|mi|sp=us}} | spacecraft_type = | manufacturer = [[:en:TRW Inc.|Space Technology Laboratories]] | dry_mass = {{convert|23.2|kg}}<ref name="NSSDC" /> | launch_mass = {{convert|34.2|kg|lb|}}<ref name="nssdc.gsfc.nasa.gov"/><ref name="STL Vol. 2">{{cite report | title = 1958 NASA/USAF Space Probe (ABLE-1) Final Report: Volume 2. Payload and Experiments | date = February 18, 1959 | publisher = Space Technology Laboratories | url = https://ntrs.nasa.gov/citations/19990008156 | access-date = February 17, 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220412164626/https://ntrs.nasa.gov/citations/19990008156 | archive-date = April 12, 2022 | url-status = live }}</ref> | power = | launch_date = {{start-date|11 October 1958, 08:42:13|timezone=yes}}&nbsp;GMT<ref name="NASAMissions" /> | launch_rocket = [[:en:Thor-Able|Thor DM-18 Able I]] | launch_site = [[:en:Cape Canaveral Air Force Station|Cape Canaveral]], [[:en:Cape Canaveral Air Force Station Space Launch Complex 17|LC-17A]] | launch_contractor = | decay_date = {{end-date|13 October 1958, 03:46|timezone=yes}}&nbsp;GMT | programme = '''[[ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း]]''' | previous_mission = [[ပိုင်အိုနီးယား ၀]] | next_mission = [[ပိုင်အိုနီးယား ၂]] }} '''ပိုင်အိုနီးယား ၁''' (Pioneer 1) ('''Able 2''' ဟုလည်း သိထား)<ref name=NASAMissions>{{cite web|url=https://solarsystem.nasa.gov/missions/pioneer-1/in-depth/|work=NASA|access-date=20 Feb 2021|title=In Depth &#124; Pioneer 1}}</ref> သည် [[နာဆာ]]၏ အဓိက ဦးစီးဦးဆောင်မှုအောက်တွင် ပထမဆုံး စေလွှတ်ခဲ့သော အမေရိကန် အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ်တစ်စင်း ဖြစ်ပြီး ၁၉၅၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် Thor-Able ဒုံးပျံဖြင့် လွှတ်တင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို လပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ရန်နှင့် သိပ္ပံဆိုင်ရာ တိုင်းတာမှုများ ပြုလုပ်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သော်လည်း၊ လမ်းကြောင်းထိန်းချုပ်မှု အမှားအယွင်းကြောင့် လပတ်လမ်းကြောင်းသို့ မရောက်ရှိနိုင်ခဲ့ဘဲ နောက်ဆုံးတွင် ကမ္ဘာ့လေထုအတွင်းသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ကာ ပျက်စီးသွားခဲ့ရသည်။ ၄၃ နာရီကြာ မြင့်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာနှင့် အဝေးဆုံးအမှတ် (apogee) ကီလိုမီတာ ၁၁၃,၈၀၀ (မိုင်ပေါင်း ၇၀,၇၀၀) အထိ ရောက်ရှိခဲ့သည့် ဤအာကာသခရီးစဉ်သည် Thor-Able အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ် သုံးစင်းအနက် ဒုတိယမြောက်ဖြစ်ပြီး အအောင်မြင်ဆုံး ခရီးစဉ်လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="NSSDC">{{cite web |url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1958-007A |title=Pioneer 1 - NSSDC ID: 1958-007A |publisher=NASA NSSDC|archive-url=https://web.archive.org/web/20250819042612/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1958-007A|archive-date=19 August 2025}}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း}} [[Category:ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း]] rfszyedvovkofnxl2tkspdtwzrcqfvn 10 292577 1056909 2026-10-09T06:05:18Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[တမ်းပလိတ်:Infobox space program]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1056909 wikitext text/x-wiki #Redirect[[Template:Infobox space program]] r4s40w18omfxy4r3ecl1hh5jvafkb46 0 292578 1056913 2026-10-09T06:46:44Z Dr Lotus Black 31011 "{{Infobox spaceflight | name = Pioneer 2 | image = Pioneer able.png | image_size = 300px | image_caption = The lunar orbiter Pioneer 2. | mission_type = [[Moon|Lunar]] orbiter | operator = [[NASA]] | mission_duration = {{time interval|8 Nov 1958 07:30:21|8 Nov 1..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056913 wikitext text/x-wiki {{Infobox spaceflight | name = Pioneer 2 | image = Pioneer able.png | image_size = 300px | image_caption = The lunar orbiter Pioneer 2. | mission_type = [[Moon|Lunar]] orbiter | operator = [[NASA]] | mission_duration = {{time interval|8 Nov 1958 07:30:21|8 Nov 1958 08:12:31|show=hms|sep=,}}<br><small>Failed to orbit</small> | suborbital_apogee = {{cvt|1550|km|mi}} | manufacturer = [[:en:TRW Inc.|Space Technology Laboratories]] | dry_mass = | launch_mass = {{cvt|39.2|kg|lb}}{{r|nssdc1|STL-V2}} | power = | launch_date = {{start-date|8 November 1958, 07:30:21|timezone=yes}}&nbsp;GMT | launch_rocket = [[:en:Thor-Able|Thor DM 18-Able I]] | launch_site = [[:en:Cape Canaveral Air Force Station|Cape Canaveral]], [[:en:Cape Canaveral Air Force Station Space Launch Complex 17|LC-17A]] | launch_contractor = | decay_date = {{end-date|8 November 1958, 08:12:31|timezone=yes}}&nbsp;GMT<ref name=nasa1/> | instruments_list = <!-- start collapsible list of instruments --> {{Infobox spaceflight/Instruments |acronym1 = | name1 = Ionization Chamber<ref name=nasa1/> |acronym2 = | name2 = Magnetometer |acronym3 = | name3 = Temperature Sensors |acronym4 = | name4 = Micrometeoroid Sensor |acronym5 = | name5 = Proportional Counter Telescope |acronym6 = | name6 = Television System }} | programme = '''[[ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း]]''' | previous_mission = [[ပိုင်အိုနီးယား ၁]] | next_mission = [[ပိုင်အိုနီးယား ၃]] }} '''ပိုင်အိုနီးယား ၂''' (Pioneer 2) (Able 3 ဟုလည်း သိထား) သည် လမျက်နှာပြင်နှင့် လအနီးဝန်းကျင် အာကာသဟင်းလင်းပြင် (cislunar space) ကို စူးစမ်းလေ့လာရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသည့် [[ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း|အေဘဲလ် စီမံကိန်း]]၏ အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ် သုံးစင်းအနက် နောက်ဆုံးစင်း ဖြစ်ပါသည်။ ==ကိုးကား== <references> <ref name="nasa1">{{cite web | url= https://science.nasa.gov/mission/pioneer-2/ | website= science.nasa.gov | publisher= [[NASA]] | title= Pioneer 2 – NASA Science | date= 14 November 2017 | access-date= 20 February 2021 }} </ref> <ref name="nssdc1">{{cite web | title= Pioneer 2 | url= https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=PION2 | website= nssdc.gsfc.nasa.gov | publisher= [[NASA]] | access-date= 18 August 2023 }} </ref> <ref name="STL-V2">{{cite report | title= 1958 NASA/USAF Space Probe (ABLE-1) Final Report: Volume 2. Payload and Experiments all | publisher= [[NASA]] / [[TRW Inc|TRW]] | url= https://ntrs.nasa.gov/citations/19990008156 | date= 18 February 1959 | access-date= 17 February 2009 | archive-date= 12 April 2022 | archive-url= https://web.archive.org/web/20220412164626/https://ntrs.nasa.gov/citations/19990008156 | url-status = live }} </ref> </references> {{ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း}} [[Category:ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း]] hvr820224rf0dis18gosne8lgyuvntj 0 292579 1056915 2026-10-09T06:56:42Z Dr Lotus Black 31011 "{{Infobox spaceflight | name = Pioneer 3 | image = Pioneer 3.jpg | image_caption = ''Pioneer 3'' being inspected before shipping to Cape Canaveral | mission_type = [[Moon|Lunar]] flyby | operator = [[NASA]] \ [[:en:Army Ballistic Missile Agency|ABMA]] | Harvard_designation =..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056915 wikitext text/x-wiki {{Infobox spaceflight | name = Pioneer 3 | image = Pioneer 3.jpg | image_caption = ''Pioneer 3'' being inspected before shipping to Cape Canaveral | mission_type = [[Moon|Lunar]] flyby | operator = [[NASA]] \ [[:en:Army Ballistic Missile Agency|ABMA]] | Harvard_designation = 1958 Theta 1{{efn|Due to a cataloguing error the spacecraft was assigned Harvard designation 1958 Theta 1 and satellite catalogue number 111 despite never achieving orbit.|name=caterror}} | SATCAT = 111{{efn|name=caterror}} | mission_duration = {{time interval|6 Dec 1958 05:45|7 Dec 1958 19:51|show=dhm}} | suborbital_apogee = {{convert|102,360|km|mi|sp=us}} | manufacturer = [[:en:Jet Propulsion Laboratory]] | dry_mass = | launch_mass = {{convert|5.87|kg|lb}} | power = | launch_date = {{start-date|6 December 1958, 05:45:12|timezone=yes}}&nbsp;GMT<ref name=nssdc/> | launch_rocket = [[:en:Juno II]] | launch_site = [[:en:Cape Canaveral Air Force Station|Cape Canaveral]], [[:en:Cape Canaveral Air Force Station Launch Complex 5|LC-5]] | launch_contractor = | decay_date = {{end-date|7 December 1958, 19:51|timezone=yes}}&nbsp;GMT | programme = '''[[ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း]]''' | previous_mission = [[ပိုင်အိုနီးယား ၂]] | next_mission = [[ပိုင်အိုနီးယား ၄]] }} '''ပိုင်အိုနီးယား ၃''' (Pioneer 3) သည် အမေရိကန် ကြည်းတပ် ဘလစ်စတစ် ဒုံးကျည် အေဂျင်စီ (U.S. Army Ballistic Missile Agency) က နာဆာနှင့် ပူးပေါင်း၍ Juno II ဒုံးပျံကို အသုံးပြုကာ ၁၉၅၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့ GMT စံတော်ချိန် ၀၅:၄၅:၁၂ တွင် လွှတ်တင်ခဲ့သည့် လည်ပတ်မှုဖြင့် တည်ငြိမ်အောင် ထိန်းသိမ်းရသော အာကာသယာဉ် (spin-stabilized spacecraft) တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဤအာကာသယာဉ်ကို လစူးစမ်းရေးယာဉ်အဖြစ် ရည်ရွယ်ခဲ့သော်လည်း<ref>{{Cite journal|url=https://ieeexplore.ieee.org/document/5008211|title=Pioneer III and IV Space Probes|last=Curtis|date=April-July 1960|journal=IRE Transactions on Military Electronics|issue=2/3|volume=MIL-4|pages=123 - 129|doi=10.1109/IRET-MIL.1960.5008211|url-access=subscription}}</ref> စီစဉ်ထားသည့်အတိုင်း [[လကမ္ဘာ]]ကို ကျော်လွန်၍ နေဗဟိုပြု ပတ်လမ်းကြောင်း (heliocentric orbit) အတွင်းသို့ မဝင်ရောက်နိုင်ခဲ့ပါ။ သို့သော်လည်း ကမ္ဘာပေါ်သို့ ပြန်လည်မပြုတ်ကျမီ ကီလိုမီတာ ၁၀၂,၃၆၀ အမြင့်အထိ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ပြင်ဆင်လိုက်သော အာကာသယာဉ်၏ ရည်ရွယ်ချက်များမှာ Geiger-Müller ပြွန်နှစ်ခုကို အသုံးပြု၍ အပြင်ဘက် ဗန်အယ်လင် ဓာတ်ရောင်ခြည်ခါးပတ် (outer Van Allen radiation belt) အတွင်းရှိ ဓာတ်ရောင်ခြည်ကို တိုင်းတာရန်နှင့် လကမ္ဘာအား ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးရေးကို စမ်းသပ်ရန်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ==မှတ်စု== {{Notelist}} ==ကိုးကား== <references> <ref name="nssdc">{{cite web | title= Pioneer 3 | url= https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1958-008A | website= nssdc.gsfc.nasa.gov | publisher= [[NASA]] | access-date= 18 August 2023 | archive-date= 10 April 2020 | archive-url= https://web.archive.org/web/20200410070534/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1958-008A | url-status= live }} </ref> </references> {{ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း}} [[Category:ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း]] eijynellyrhv9r951ncxciyhns38dw6 0 292580 1056917 2026-10-09T07:12:39Z Dr Lotus Black 31011 "{{italic title}} {{Infobox spaceflight | name = ''Pioneer 5'' | image = Pioneer-5.jpg | image_caption = ''Pioneer 5'' mounted to its [[:en:Thor (launch vehicle)|Thor-Able]] launcher. | mission_type = ဂြိုဟ်များကြား အာကာသ စူးစမ်းလေ့..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056917 wikitext text/x-wiki {{italic title}} {{Infobox spaceflight | name = ''Pioneer 5'' | image = Pioneer-5.jpg | image_caption = ''Pioneer 5'' mounted to its [[:en:Thor (launch vehicle)|Thor-Able]] launcher. | mission_type = ဂြိုဟ်များကြား အာကာသ စူးစမ်းလေ့လာရေး | operator = [[NASA]] | Harvard_designation = 1960 Alpha 1 | SATCAT = 27 | mission_duration = {{time interval|11 Mar 1960|26 Jun 1960|sep=,}} | spacecraft_type = | manufacturer = [[:en:TRW Inc.]] | dry_mass = | launch_mass = {{cvt|43.2|kg|lb}}{{r|Pioneer5}} | power = | launch_date = {{start-date|11 March 1960, 13:00:07 UTC}} | launch_rocket = [[:en:Thor-Able|Thor DM 18-Able IV]] | launch_site = [[:en:Cape Canaveral Air Force Station|Cape Canaveral]], [[:en:Cape Canaveral Air Force Station Space Launch Complex 17|LC-17A]] | launch_contractor = [[:en:Douglas Aircraft Company|Douglas]] | last_contact = 30 April 1960{{r|1960-001A}}<br>{{small|Last telemetry}}<br/>26 June 1960{{r|Pioneer5}}<br>{{small|Last signal received}} | orbit_reference = [[:en:heliocentric orbit|Heliocentric]] | orbit_periapsis = {{cvt|0.7061|AU|e6km e6mi}} | orbit_apoapsis = {{cvt|0.9931|AU|e6km e6mi}} | orbit_inclination = 3.35° | orbit_period = 311.6 days | orbit_eccentricity = 0.1689 | apsis = helion | programme = '''[[ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း]]''' | previous_mission = ''[[ပိုင်အိုနီးယား ၄]]'' | next_mission = [[ပိုင်အိုနီးယား ၆ ၇ ၈ ၉|ပိုင်အိုနီးယား ၆ မှ ၉]] }} '''ပိုင်အိုနီးယား ၅''' ('''Pioneer 5''') (Pioneer P-2၊ Able 4 ဟုလည်း လူသိများပြီး ''ယက်မဂြိုဟ်တု'' / ''Paddle-Wheel Satellite'' ဟု အမည်ပြောင် ပေးထား) သည် [[ကမ္ဘာ]]နှင့် [[သောကြာဂြိုဟ်]]ပတ်လမ်းများအကြားရှိ ဂြိုဟ်ကြားအာကာသကို စူးစမ်းစစ်ဆေးရန် [[နာဆာ]]၏ [[ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း]]တွင် အသုံးပြုခဲ့သည့် လည်ပတ်မှုဖြင့် တည်ငြိမ်အောင် ထိန်းသိမ်းရသော အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ် (spin-stabilized space probe) တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ် မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့ UTC စံတော်ချိန် ၁၃:၀၀:၀၀ တွင် Cape Canaveral လေတပ်စခန်း၏ လွှတ်တင်ရေးစခန်း 17A မှ လွှတ်တင်ခဲ့ပြီး၊ ပတ်လမ်းအတွင်းရောက်ရှိချိန်တွင် အလေးချိန် ၄၃ ကီလိုဂရမ် (၉၅ ပေါင်) ရှိသည်။ ၎င်းသည် အချင်း ၀.၆၆ မီတာ (၂.၂ ပေ) ရှိသော စက်လုံးပုံစံ ဖြစ်ပြီး ယက်မပုံစံ ဆိုလာပြား လေးခုလုံး၏ အကျယ်မှာ ၁.၄ မီတာ (၄ ပေ ၇ လက်မ) ရှိကာ၊ ၀.၈၀၆ × ၀.၉၉၅ [[AU]] (၁၂၀.၆ မီလီယံ × ၁၄၈.၈ မီလီယံ ကီလိုမီတာ) ရှိသော နေဗဟိုပြုပတ်လမ်းကြောင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ အချက်အလက်များကို ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလ ၃၀ ရက်နေ့အထိ လက်ခံရရှိခဲ့သည်။ အခြားသော အောင်မြင်မှုများအနက် ဤစူးစမ်းရေးယာဉ်သည် ဂြိုဟ်ကြားအာကာသ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]များ ရှိနေကြောင်းကို တည်အတိုင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ပါသည်။ ပိုင်အိုနီးယား ၅ သည် Pioneer/Able စီးရီးများအနက် အအောင်မြင်ဆုံး စူးစမ်းရေးယာဉ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ မူလ ခရီးစဉ်အစီအစဉ်မှာ ၁၉၅၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် လွှတ်တင်ရန် ဖြစ်ပြီး၊ ပိုင်အိုနီးယား ၅ သည် သောကြာဂြိုဟ်ဘေးမှ ဖြတ်ပျံသန်းကာ စူးစမ်းရန် ဖြစ်သော်လည်း နည်းပညာဆိုင်ရာ အခက်အခဲများကြောင့် ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ် စောစောပိုင်းအထိ လွှတ်တင်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ဘဲ၊ ယင်းအချိန်တွင် အဆိုပါနှစ်အတွက် သောကြာဂြိုဟ်သို့ သွားရောက်နိုင်သည့် လွှတ်တင်ချိန် အခွင့်အရေး သို့မဟုတ် ပြတင်းပေါက် ပိတ်သွားခဲ့ပြီ ဖြစ်ပါသည်။ စူးစမ်းရေးယာဉ်ကို သောကြာဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့သဖြင့် ယင်းအစား ဂြိုဟ်ကြားအာကာသကိုသာ သာမန် စူးစမ်းလေ့လာခဲ့ရပြီး ထိုဂြိုဟ်သို့ သွားရောက်မည့် တကယ့် ခရီးစဉ်ကိုမူ နောက်ထပ် သုံးနှစ်ခန့်အထိ စောင့်ဆိုင်းခဲ့ရသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist|refs= <ref name="1960-001A">{{cite web | url= https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1960-001A | title= Pioneer 5 | access-date= 31 January 2008 | website= nssdc.gsfc.nasa.gov | publisher= [[NASA]] }} </ref> <ref name="Pioneer5">{{cite web | url= https://science.nasa.gov/mission/pioneer-5/ | title= Pioneer 5 - NASA Science | website= science.nasa.gov | publisher= [[NASA]] | access-date= 1 December 2022 }} </ref> }} {{ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း}} [[Category:ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း]] 92mrnp3pvc6k95s1xr8io45n0pobdmo 1056919 1056917 2026-10-09T07:27:23Z Dr Lotus Black 31011 1056919 wikitext text/x-wiki {{italic title}} {{Infobox spaceflight | name = ''Pioneer 5'' | image = Pioneer-5.jpg | image_caption = ''Pioneer 5'' mounted to its [[:en:Thor (launch vehicle)|Thor-Able]] launcher. | mission_type = ဂြိုဟ်များကြား အာကာသ စူးစမ်းလေ့လာရေး | operator = [[NASA]] | Harvard_designation = 1960 Alpha 1 | SATCAT = 27 | mission_duration = {{time interval|11 Mar 1960|26 Jun 1960|sep=,}} | spacecraft_type = | manufacturer = [[:en:TRW Inc.]] | dry_mass = | launch_mass = {{cvt|43.2|kg|lb}}{{r|Pioneer5}} | power = | launch_date = {{start-date|11 March 1960, 13:00:07 UTC}} | launch_rocket = [[:en:Thor-Able|Thor DM 18-Able IV]] | launch_site = [[:en:Cape Canaveral Air Force Station|Cape Canaveral]], [[:en:Cape Canaveral Air Force Station Space Launch Complex 17|LC-17A]] | launch_contractor = [[:en:Douglas Aircraft Company|Douglas]] | last_contact = 30 April 1960{{r|1960-001A}}<br>{{small|Last telemetry}}<br/>26 June 1960{{r|Pioneer5}}<br>{{small|Last signal received}} | orbit_reference = [[:en:heliocentric orbit|Heliocentric]] | orbit_periapsis = {{cvt|0.7061|AU|e6km e6mi}} | orbit_apoapsis = {{cvt|0.9931|AU|e6km e6mi}} | orbit_inclination = 3.35° | orbit_period = 311.6 days | orbit_eccentricity = 0.1689 | apsis = helion | programme = '''[[ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း]]''' | previous_mission = ''[[ပိုင်အိုနီးယား ၄]]'' | next_mission = [[ပိုင်အိုနီးယား ၆၊ ၇၊ ၈၊ ၉|ပိုင်အိုနီးယား ၆ မှ ၉]] }} '''ပိုင်အိုနီးယား ၅''' ('''Pioneer 5''') (Pioneer P-2၊ Able 4 ဟုလည်း လူသိများပြီး ''ယက်မဂြိုဟ်တု'' / ''Paddle-Wheel Satellite'' ဟု အမည်ပြောင် ပေးထား) သည် [[ကမ္ဘာ]]နှင့် [[သောကြာဂြိုဟ်]]ပတ်လမ်းများအကြားရှိ ဂြိုဟ်ကြားအာကာသကို စူးစမ်းစစ်ဆေးရန် [[နာဆာ]]၏ [[ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း]]တွင် အသုံးပြုခဲ့သည့် လည်ပတ်မှုဖြင့် တည်ငြိမ်အောင် ထိန်းသိမ်းရသော အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ် (spin-stabilized space probe) တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ် မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့ UTC စံတော်ချိန် ၁၃:၀၀:၀၀ တွင် Cape Canaveral လေတပ်စခန်း၏ လွှတ်တင်ရေးစခန်း 17A မှ လွှတ်တင်ခဲ့ပြီး၊ ပတ်လမ်းအတွင်းရောက်ရှိချိန်တွင် အလေးချိန် ၄၃ ကီလိုဂရမ် (၉၅ ပေါင်) ရှိသည်။ ၎င်းသည် အချင်း ၀.၆၆ မီတာ (၂.၂ ပေ) ရှိသော စက်လုံးပုံစံ ဖြစ်ပြီး ယက်မပုံစံ ဆိုလာပြား လေးခုလုံး၏ အကျယ်မှာ ၁.၄ မီတာ (၄ ပေ ၇ လက်မ) ရှိကာ၊ ၀.၈၀၆ × ၀.၉၉၅ [[AU]] (၁၂၀.၆ မီလီယံ × ၁၄၈.၈ မီလီယံ ကီလိုမီတာ) ရှိသော နေဗဟိုပြုပတ်လမ်းကြောင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ အချက်အလက်များကို ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလ ၃၀ ရက်နေ့အထိ လက်ခံရရှိခဲ့သည်။ အခြားသော အောင်မြင်မှုများအနက် ဤစူးစမ်းရေးယာဉ်သည် ဂြိုဟ်ကြားအာကာသ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]များ ရှိနေကြောင်းကို တည်အတိုင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ပါသည်။ ပိုင်အိုနီးယား ၅ သည် Pioneer/Able စီးရီးများအနက် အအောင်မြင်ဆုံး စူးစမ်းရေးယာဉ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ မူလ ခရီးစဉ်အစီအစဉ်မှာ ၁၉၅၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် လွှတ်တင်ရန် ဖြစ်ပြီး၊ ပိုင်အိုနီးယား ၅ သည် သောကြာဂြိုဟ်ဘေးမှ ဖြတ်ပျံသန်းကာ စူးစမ်းရန် ဖြစ်သော်လည်း နည်းပညာဆိုင်ရာ အခက်အခဲများကြောင့် ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ် စောစောပိုင်းအထိ လွှတ်တင်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ဘဲ၊ ယင်းအချိန်တွင် အဆိုပါနှစ်အတွက် သောကြာဂြိုဟ်သို့ သွားရောက်နိုင်သည့် လွှတ်တင်ချိန် အခွင့်အရေး သို့မဟုတ် ပြတင်းပေါက် ပိတ်သွားခဲ့ပြီ ဖြစ်ပါသည်။ စူးစမ်းရေးယာဉ်ကို သောကြာဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့သဖြင့် ယင်းအစား ဂြိုဟ်ကြားအာကာသကိုသာ သာမန် စူးစမ်းလေ့လာခဲ့ရပြီး ထိုဂြိုဟ်သို့ သွားရောက်မည့် တကယ့် ခရီးစဉ်ကိုမူ နောက်ထပ် သုံးနှစ်ခန့်အထိ စောင့်ဆိုင်းခဲ့ရသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist|refs= <ref name="1960-001A">{{cite web | url= https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1960-001A | title= Pioneer 5 | access-date= 31 January 2008 | website= nssdc.gsfc.nasa.gov | publisher= [[NASA]] }} </ref> <ref name="Pioneer5">{{cite web | url= https://science.nasa.gov/mission/pioneer-5/ | title= Pioneer 5 - NASA Science | website= science.nasa.gov | publisher= [[NASA]] | access-date= 1 December 2022 }} </ref> }} {{ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း}} [[Category:ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း]] 8xuevmne6dp6efqdxfqqqe9fmwuw8zn 0 292581 1056918 2026-10-09T07:26:09Z Dr Lotus Black 31011 "{{DISPLAYTITLE:''ပိုင်အိုနီးယား ၆''၊ ''၇''၊ ''၈''၊ ''၉''}} {{Infobox spaceflight | name = {{nowrap|''Pioneer 6'', ''7'', ''8'', and ''9''}} | image = [[Image:Pioneer-6-9.jpg|center|250px]] | image_caption = Artist's conception of the ''Pioneer 6''–''9'' spa..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056918 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''ပိုင်အိုနီးယား ၆''၊ ''၇''၊ ''၈''၊ ''၉''}} {{Infobox spaceflight | name = {{nowrap|''Pioneer 6'', ''7'', ''8'', and ''9''}} | image = [[Image:Pioneer-6-9.jpg|center|250px]] | image_caption = Artist's conception of the ''Pioneer 6''–''9'' spacecraft. | mission_type = [[:en:Interplanetary space]] | operator = [[နာဆာ]] | COSPAR_ID = {{ubli | ''Pioneer 6'': 1965-105A | ''Pioneer 7'': 1966-075A | ''Pioneer 8'': 1967-123A | ''Pioneer 9'': 1968-100A }} | SATCAT = {{ubli | ''Pioneer 6'': 1841 | ''Pioneer 7'': 2398 | ''Pioneer 8'': 3066 | ''Pioneer 9'': 3533 }} | mission_duration = {{ubli | ''Pioneer 6'': {{nowrap|{{time interval|16 Dec 1965|8 Dec 2000}}}} | ''Pioneer 7'': {{nowrap|{{time interval|17 Aug 1966|31 Mar 1995}}}} | ''Pioneer 8'': {{nowrap|{{time interval|13 Dec 1967|22 Aug 1996}}}} | ''Pioneer 9'': {{nowrap|{{time interval|8 Nov 1968|19 May 1983}}}} }} | manufacturer = [[:en:TRW Inc.|TRW]] | dry_mass = | launch_mass = {{ubl | ''Pioneer 6'': 62.14 kg | ''Pioneer 7'': 62.75 kg | ''Pioneer 8'' and ''9'': 65.36 kg }} | power = 79 W | launch_date = {{ubli | ''Pioneer 6'': {{nowrap|{{start date text|16 December 1965, 07:31:21|timezone=yes}}&nbsp;UTC<ref name=p6science/>}} | ''Pioneer 7'': {{nowrap|{{start date text|17 August 1966, 15:20:17|timezone=yes}}&nbsp;UTC<ref name=p7science/>}} | ''Pioneer 8'': {{nowrap|{{start date text|13 December 1967, 14:08|timezone=yes}}&nbsp;UTC<ref name=p8science/>}} | ''Pioneer 9'': {{nowrap|{{start date text|8 November 1968, 09:46:29|timezone=yes}}&nbsp;UTC<ref name=p9science/>}} | ''Pioneer E'': {{nowrap|{{start date text|27 August 1969, 21:59:00|timezone=yes}}&nbsp;UTC}} }} | launch_rocket = {{ubli | ''Pioneer 6''–''9'': [[Delta E]] | ''Pioneer E'': [[Delta L]] }} | launch_site = {{ubli | ''Pioneer 6'', ''7'', and ''E'': {{nowrap|[[Cape Canaveral Air Force Station|Cape Canaveral]], [[Cape Canaveral Air Force Station Space Launch Complex 17|LC-17A]]}} | ''Pioneer 8'' and ''9'': {{nowrap|Cape Canaveral, [[Cape Canaveral Air Force Station Space Launch Complex 17|LC-17B]]}} }} | last_contact = {{ubl | ''Pioneer 6'': 8 December 2000 | ''Pioneer 7'': 31 March 1995 | ''Pioneer 8'': 22 August 1996 | ''Pioneer 9'': 19 May 1983 }} | orbit_reference = [[:en:heliocentric orbit|Heliocentric]] | orbit_periapsis = between 0.75 and 1 [[Astronomical unit|AU]] | orbit_apoapsis = between 0.99 and 1.2 AU | apsis = helion | programme = [[ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း]] | previous_mission = [[ပိုင်အိုနီးယား ၅]] | next_mission = [[ပိုင်အိုနီးယား ၁၀]] }} '''ပိုင်အိုနီးယား ၆၊ ၇၊ ၈ နှင့် ၉''' တို့သည် ၁၉၆၅ နှင့် ၁၉၆၉ အကြား လွှတ်တင်ခဲ့သည့် [[ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း]]၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်ကြပြီး အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အာကာသအတွင်း ဝေးကွာသော နေရာအသီးသီးမှ ဂြိုဟ်ကြားအာကာသ ဖြစ်စဉ်များကို မပြတ်မတောက် တိုင်းတာရရှိနိုင်ရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသည့် နေဗဟိုပြုပတ်လမ်းကြောင်းသွား၊ လည်ပတ်မှုဖြင့် တည်ငြိမ်အောင် ထိန်းသိမ်းရသော၊ ဆိုလာဆဲလ်နှင့် ဘက်ထရီသုံး ဂြိုလ်တုစီးရီးများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ပိုင်အိုနီးယား A, B, C နှင့် D ဟုလည်း လူသိများသည်။ ပဉ္စမမြောက် စူးစမ်းရေးယာဉ် (ပိုင်အိုနီးယား E) မှာမူ လွှတ်တင်စဉ် မတော်တဆမှုကြောင့် ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ရသဖြင့် နံပါတ်တပ်ထားသော တရားဝင်အမည် မရရှိခဲ့ပေ။ ==ကိုးကား== <references> <ref name=p6science>{{cite web | url= https://science.nasa.gov/mission/pioneer-6/ | title= Pioneer 6 - NASA Science | website= science.nasa.gov | publisher= [[NASA]] | access-date= 1 December 2022 }} </ref> <ref name=p7science>{{cite web | url= https://science.nasa.gov/mission/pioneer-7/ | title= Pioneer 7 - NASA Science | website= science.nasa.gov | publisher= [[NASA]] | access-date= 1 December 2022 }} </ref> <ref name=p8science>{{cite web | url= https://science.nasa.gov/mission/pioneer-8/ | title= Pioneer 8 - NASA Science | website= science.nasa.gov | publisher= [[NASA]] | access-date= 1 December 2022 }} </ref> <ref name=p9science>{{cite web | url= https://science.nasa.gov/mission/pioneer-9/ | title= Pioneer 9 - NASA Science | website= science.nasa.gov | publisher= [[NASA]] | access-date= 6 March 2019 }} </ref> </references> {{ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း}} [[Category:ပိုင်အိုနီးယား စီမံကိန်း]] bxpnu40juzaf2i71cz16899ukusa6t6 10 292582 1056920 2026-10-09T07:40:01Z Dr Lotus Black 31011 "{{Navbox | name = Voyager program | title = [[ဗွိုင်ယေဂျာ စီမံကိန်း]] | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | basestyle = text-align: center; | group1 = အာကာသယာဉ် | list1 = * ''[[ဗွိုင်ယေဂျာ ၁]]'' * ''ဗွို..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056920 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Voyager program | title = [[ဗွိုင်ယေဂျာ စီမံကိန်း]] | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | basestyle = text-align: center; | group1 = အာကာသယာဉ် | list1 = * ''[[ဗွိုင်ယေဂျာ ၁]]'' * ''[[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]]'' | below = * {{icon|category}} [[:Category:ဗွိုင်ယေဂျာ စီမံကိန်း|Category]] }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> ajqgxwnhpq3kwxft4bcm74pjf9e5dsw 0 292583 1056924 2026-10-09T07:53:53Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 " '''တိုဘိရှိမ''' (飛島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်]]ရှိ လူနေထိုင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ယမဂတခရိုင်]]၊ ဆခမတမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056924 wikitext text/x-wiki '''တိုဘိရှိမ''' (飛島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်]]ရှိ လူနေထိုင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ယမဂတခရိုင်]]၊ ဆခမတမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် စီမံအုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ ဧရိယာ ၂.၇၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် နေထိုင်သူ ၁၅၈ ဦး ရှိသည်။ ကျွန်းတွင် လေဆိပ်မရှိပေ။ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပင်မကုန်းမြေပေါ်ရှိ ဆခတမြို့သို့ ပုံမှန်အားဖြင့် ဖယ်ရီစက်လှေများဖြင့် ကူးသန်းသွားလာကြသည်။ ကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် စီးပွားဖြစ်ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ရာသီအလိုက် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့အပေါ် မှီခိုလျက်ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== တိုဘိရှိမသည် ခန့်မှန်းခြေ အလျား ၃ ကီလိုမီတာ (၁.၉ မိုင်) နှင့် အနံ ၁ ကီလိုမီတာ (၀.၆၂ မိုင်) ရှိသည်။ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၏ အနောက်ဘက် ၃၉ ကီလိုမီတာ (၂၁ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးနေရာမှာ တခမိုရိယမတောင် ( 高森山 ) ဖြစ်ပြီး ၆၈ မီတာ (၂၂၃ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်းသည် နေရာအများစုတွင် ပြန့်ပြူးပြီး အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေမှ အနောက်ဘက်ကမ်းခြေသို့ ပြေပြစ်စွာမြင့်တက်လျက်ရှိသည်။ အနောက်ဘက်ကမ်းခြေသည် မတ်စောက်သည့် ချောက်ကမ်းပါးများ ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင် ဆိပ်ကမ်းအဆောက်အဦများရှိသည်။ လူဦးရေ၏ အများစုသည်လည်း ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဆွတ်ရှိမရေနွေးစီးကြောင်းများ၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် ကျွန်း၏ ရာသီဥတုသည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး နွေးထွေးသည်။ နှစ်ပတ်လည် ပျမ်းမျှအပူချိန်သည် ၁၂ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် ရှိသည်။ ၁၀ စင်တီမီတာအထိ နှင်းကျဆင်းမှုသည် ရှားပါးလှသည်။ ==ငှက်များအတွက် အရေးပါမှု== တိုဘိရှိမသည် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သည့် ငှက်မျိုးစိတ် ၂၇၀ ခန့်အတွက် အရေးပါသည့် နေရာဖြစ်သည်။<ref name=bli>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/tobishima-and-oshakujima-islands-iba-japan|title= Teuri Island|author=<!--Not stated--> |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 1 February 2021}}</ref> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား= {{reflist}} g027k4yo1sykzeck5w9dkothh16tses 1056925 1056924 2026-10-09T07:54:24Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* =ကိုးကား */ 1056925 wikitext text/x-wiki '''တိုဘိရှိမ''' (飛島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်]]ရှိ လူနေထိုင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ယမဂတခရိုင်]]၊ ဆခမတမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် စီမံအုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ ဧရိယာ ၂.၇၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် နေထိုင်သူ ၁၅၈ ဦး ရှိသည်။ ကျွန်းတွင် လေဆိပ်မရှိပေ။ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပင်မကုန်းမြေပေါ်ရှိ ဆခတမြို့သို့ ပုံမှန်အားဖြင့် ဖယ်ရီစက်လှေများဖြင့် ကူးသန်းသွားလာကြသည်။ ကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် စီးပွားဖြစ်ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ရာသီအလိုက် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့အပေါ် မှီခိုလျက်ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== တိုဘိရှိမသည် ခန့်မှန်းခြေ အလျား ၃ ကီလိုမီတာ (၁.၉ မိုင်) နှင့် အနံ ၁ ကီလိုမီတာ (၀.၆၂ မိုင်) ရှိသည်။ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၏ အနောက်ဘက် ၃၉ ကီလိုမီတာ (၂၁ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးနေရာမှာ တခမိုရိယမတောင် ( 高森山 ) ဖြစ်ပြီး ၆၈ မီတာ (၂၂၃ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်းသည် နေရာအများစုတွင် ပြန့်ပြူးပြီး အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေမှ အနောက်ဘက်ကမ်းခြေသို့ ပြေပြစ်စွာမြင့်တက်လျက်ရှိသည်။ အနောက်ဘက်ကမ်းခြေသည် မတ်စောက်သည့် ချောက်ကမ်းပါးများ ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင် ဆိပ်ကမ်းအဆောက်အဦများရှိသည်။ လူဦးရေ၏ အများစုသည်လည်း ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဆွတ်ရှိမရေနွေးစီးကြောင်းများ၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် ကျွန်း၏ ရာသီဥတုသည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး နွေးထွေးသည်။ နှစ်ပတ်လည် ပျမ်းမျှအပူချိန်သည် ၁၂ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် ရှိသည်။ ၁၀ စင်တီမီတာအထိ နှင်းကျဆင်းမှုသည် ရှားပါးလှသည်။ ==ငှက်များအတွက် အရေးပါမှု== တိုဘိရှိမသည် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သည့် ငှက်မျိုးစိတ် ၂၇၀ ခန့်အတွက် အရေးပါသည့် နေရာဖြစ်သည်။<ref name=bli>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/tobishima-and-oshakujima-islands-iba-japan|title= Teuri Island|author=<!--Not stated--> |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 1 February 2021}}</ref> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} nw48hb5fm1w160i21gpc8vgeydn7lij 1056926 1056925 2026-10-09T07:54:38Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056926 wikitext text/x-wiki '''တိုဘိရှိမ''' (飛島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်]]ရှိ လူနေထိုင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ယမဂတခရိုင်]]၊ ဆခမတမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် စီမံအုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ ဧရိယာ ၂.၇၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် နေထိုင်သူ ၁၅၈ ဦး ရှိသည်။ ကျွန်းတွင် လေဆိပ်မရှိပေ။ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပင်မကုန်းမြေပေါ်ရှိ ဆခတမြို့သို့ ပုံမှန်အားဖြင့် ဖယ်ရီစက်လှေများဖြင့် ကူးသန်းသွားလာကြသည်။ ကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် စီးပွားဖြစ်ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ရာသီအလိုက် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့အပေါ် မှီခိုလျက်ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== တိုဘိရှိမသည် ခန့်မှန်းခြေ အလျား ၃ ကီလိုမီတာ (၁.၉ မိုင်) နှင့် အနံ ၁ ကီလိုမီတာ (၀.၆၂ မိုင်) ရှိသည်။ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၏ အနောက်ဘက် ၃၉ ကီလိုမီတာ (၂၁ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးနေရာမှာ တခမိုရိယမတောင် ( 高森山 ) ဖြစ်ပြီး ၆၈ မီတာ (၂၂၃ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်းသည် နေရာအများစုတွင် ပြန့်ပြူးပြီး အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေမှ အနောက်ဘက်ကမ်းခြေသို့ ပြေပြစ်စွာမြင့်တက်လျက်ရှိသည်။ အနောက်ဘက်ကမ်းခြေသည် မတ်စောက်သည့် ချောက်ကမ်းပါးများ ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင် ဆိပ်ကမ်းအဆောက်အဦများရှိသည်။ လူဦးရေ၏ အများစုသည်လည်း ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဆွတ်ရှိမရေနွေးစီးကြောင်းများ၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် ကျွန်း၏ ရာသီဥတုသည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး နွေးထွေးသည်။ နှစ်ပတ်လည် ပျမ်းမျှအပူချိန်သည် ၁၂ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် ရှိသည်။ ၁၀ စင်တီမီတာအထိ နှင်းကျဆင်းမှုသည် ရှားပါးလှသည်။ ==ငှက်များအတွက် အရေးပါမှု== တိုဘိရှိမသည် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သည့် ငှက်မျိုးစိတ် ၂၇၀ ခန့်အတွက် အရေးပါသည့် နေရာဖြစ်သည်။<ref name=bli>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/tobishima-and-oshakujima-islands-iba-japan|title= Teuri Island|author=<!--Not stated--> |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 1 February 2021}}</ref> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] 3lbex1ke7il78bo0w8wqni0my2094rq 1056927 1056926 2026-10-09T07:54:50Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056927 wikitext text/x-wiki '''တိုဘိရှိမ''' (飛島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်]]ရှိ လူနေထိုင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ယမဂတခရိုင်]]၊ ဆခမတမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် စီမံအုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ ဧရိယာ ၂.၇၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် နေထိုင်သူ ၁၅၈ ဦး ရှိသည်။ ကျွန်းတွင် လေဆိပ်မရှိပေ။ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပင်မကုန်းမြေပေါ်ရှိ ဆခတမြို့သို့ ပုံမှန်အားဖြင့် ဖယ်ရီစက်လှေများဖြင့် ကူးသန်းသွားလာကြသည်။ ကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် စီးပွားဖြစ်ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ရာသီအလိုက် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့အပေါ် မှီခိုလျက်ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== တိုဘိရှိမသည် ခန့်မှန်းခြေ အလျား ၃ ကီလိုမီတာ (၁.၉ မိုင်) နှင့် အနံ ၁ ကီလိုမီတာ (၀.၆၂ မိုင်) ရှိသည်။ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၏ အနောက်ဘက် ၃၉ ကီလိုမီတာ (၂၁ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးနေရာမှာ တခမိုရိယမတောင် ( 高森山 ) ဖြစ်ပြီး ၆၈ မီတာ (၂၂၃ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်းသည် နေရာအများစုတွင် ပြန့်ပြူးပြီး အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေမှ အနောက်ဘက်ကမ်းခြေသို့ ပြေပြစ်စွာမြင့်တက်လျက်ရှိသည်။ အနောက်ဘက်ကမ်းခြေသည် မတ်စောက်သည့် ချောက်ကမ်းပါးများ ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင် ဆိပ်ကမ်းအဆောက်အဦများရှိသည်။ လူဦးရေ၏ အများစုသည်လည်း ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဆွတ်ရှိမရေနွေးစီးကြောင်းများ၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် ကျွန်း၏ ရာသီဥတုသည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး နွေးထွေးသည်။ နှစ်ပတ်လည် ပျမ်းမျှအပူချိန်သည် ၁၂ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် ရှိသည်။ ၁၀ စင်တီမီတာအထိ နှင်းကျဆင်းမှုသည် ရှားပါးလှသည်။ ==ငှက်များအတွက် အရေးပါမှု== တိုဘိရှိမသည် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သည့် ငှက်မျိုးစိတ် ၂၇၀ ခန့်အတွက် အရေးပါသည့် နေရာဖြစ်သည်။<ref name=bli>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/tobishima-and-oshakujima-islands-iba-japan|title= Teuri Island|author=<!--Not stated--> |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 1 February 2021}}</ref> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]] 5ixe4pniadlso25gh72ba9mea9ys87p 1056928 1056927 2026-10-09T07:55:05Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ယမဂတခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056928 wikitext text/x-wiki '''တိုဘိရှိမ''' (飛島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်]]ရှိ လူနေထိုင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ယမဂတခရိုင်]]၊ ဆခမတမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် စီမံအုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ ဧရိယာ ၂.၇၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် နေထိုင်သူ ၁၅၈ ဦး ရှိသည်။ ကျွန်းတွင် လေဆိပ်မရှိပေ။ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပင်မကုန်းမြေပေါ်ရှိ ဆခတမြို့သို့ ပုံမှန်အားဖြင့် ဖယ်ရီစက်လှေများဖြင့် ကူးသန်းသွားလာကြသည်။ ကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် စီးပွားဖြစ်ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ရာသီအလိုက် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့အပေါ် မှီခိုလျက်ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== တိုဘိရှိမသည် ခန့်မှန်းခြေ အလျား ၃ ကီလိုမီတာ (၁.၉ မိုင်) နှင့် အနံ ၁ ကီလိုမီတာ (၀.၆၂ မိုင်) ရှိသည်။ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၏ အနောက်ဘက် ၃၉ ကီလိုမီတာ (၂၁ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးနေရာမှာ တခမိုရိယမတောင် ( 高森山 ) ဖြစ်ပြီး ၆၈ မီတာ (၂၂၃ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်းသည် နေရာအများစုတွင် ပြန့်ပြူးပြီး အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေမှ အနောက်ဘက်ကမ်းခြေသို့ ပြေပြစ်စွာမြင့်တက်လျက်ရှိသည်။ အနောက်ဘက်ကမ်းခြေသည် မတ်စောက်သည့် ချောက်ကမ်းပါးများ ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင် ဆိပ်ကမ်းအဆောက်အဦများရှိသည်။ လူဦးရေ၏ အများစုသည်လည်း ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဆွတ်ရှိမရေနွေးစီးကြောင်းများ၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် ကျွန်း၏ ရာသီဥတုသည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး နွေးထွေးသည်။ နှစ်ပတ်လည် ပျမ်းမျှအပူချိန်သည် ၁၂ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် ရှိသည်။ ၁၀ စင်တီမီတာအထိ နှင်းကျဆင်းမှုသည် ရှားပါးလှသည်။ ==ငှက်များအတွက် အရေးပါမှု== တိုဘိရှိမသည် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သည့် ငှက်မျိုးစိတ် ၂၇၀ ခန့်အတွက် အရေးပါသည့် နေရာဖြစ်သည်။<ref name=bli>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/tobishima-and-oshakujima-islands-iba-japan|title= Teuri Island|author=<!--Not stated--> |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 1 February 2021}}</ref> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ယမဂတခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] 2i3v8u7p9ckdcbrgqp9xqc36apcsh61 1056929 1056928 2026-10-09T07:55:37Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပထဝီသွင်ပြင် */ 1056929 wikitext text/x-wiki '''တိုဘိရှိမ''' (飛島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်]]ရှိ လူနေထိုင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ယမဂတခရိုင်]]၊ ဆခမတမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် စီမံအုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ ဧရိယာ ၂.၇၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် နေထိုင်သူ ၁၅၈ ဦး ရှိသည်။ ကျွန်းတွင် လေဆိပ်မရှိပေ။ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပင်မကုန်းမြေပေါ်ရှိ ဆခတမြို့သို့ ပုံမှန်အားဖြင့် ဖယ်ရီစက်လှေများဖြင့် ကူးသန်းသွားလာကြသည်။ ကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် စီးပွားဖြစ်ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ရာသီအလိုက် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့အပေါ် မှီခိုလျက်ရှိသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==ပထဝီသွင်ပြင်== တိုဘိရှိမသည် ခန့်မှန်းခြေ အလျား ၃ ကီလိုမီတာ (၁.၉ မိုင်) နှင့် အနံ ၁ ကီလိုမီတာ (၀.၆၂ မိုင်) ရှိသည်။ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၏ အနောက်ဘက် ၃၉ ကီလိုမီတာ (၂၁ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးနေရာမှာ တခမိုရိယမတောင် ( 高森山 ) ဖြစ်ပြီး ၆၈ မီတာ (၂၂၃ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်းသည် နေရာအများစုတွင် ပြန့်ပြူးပြီး အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေမှ အနောက်ဘက်ကမ်းခြေသို့ ပြေပြစ်စွာမြင့်တက်လျက်ရှိသည်။ အနောက်ဘက်ကမ်းခြေသည် မတ်စောက်သည့် ချောက်ကမ်းပါးများ ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင် ဆိပ်ကမ်းအဆောက်အဦများရှိသည်။ လူဦးရေ၏ အများစုသည်လည်း ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဆွတ်ရှိမရေနွေးစီးကြောင်းများ၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် ကျွန်း၏ ရာသီဥတုသည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး နွေးထွေးသည်။ နှစ်ပတ်လည် ပျမ်းမျှအပူချိန်သည် ၁၂ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် ရှိသည်။ ၁၀ စင်တီမီတာအထိ နှင်းကျဆင်းမှုသည် ရှားပါးလှသည်။ ==ငှက်များအတွက် အရေးပါမှု== တိုဘိရှိမသည် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သည့် ငှက်မျိုးစိတ် ၂၇၀ ခန့်အတွက် အရေးပါသည့် နေရာဖြစ်သည်။<ref name=bli>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/tobishima-and-oshakujima-islands-iba-japan|title= Teuri Island|author=<!--Not stated--> |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 1 February 2021}}</ref> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ယမဂတခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] ptod6vhmxq4h98gxy7p5z929lb9cj7f 1056930 1056929 2026-10-09T07:55:52Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1056930 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = တိုဘိရှိမ | image = Tobi-sima Island Yamagata prefecture Aerial photograph.1976.jpg | native_name = {{langx|ja|飛島}} | native_name_link = | image_caption = Aerial photograph of Tobishima in 1976 | image_size = | pushpin_map = Japan | pushpin_label = | pushpin_label_position = | pushpin_alt = | pushpin_relief = 1 | pushpin_caption = | nickname = | location = [[Sea of Japan]] | coordinates = {{Coord|39|11|40|N|139|32|56|E|type:isle}} | archipelago = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 2.75 | length_km = 2 | width_km = 1 | coastline_km = 10.2 | highest_mount = Takamoriyama | elevation_m = 68 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Yamagata Prefecture|Yamagata]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Cities of Japan|City]] | country_admin_divisions_1 = [[Sakata, Yamagata|Sakata]] | population = 158 | population_as_of = 2020 | density_km2 = 57 | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''တိုဘိရှိမ''' (飛島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်]]ရှိ လူနေထိုင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ယမဂတခရိုင်]]၊ ဆခမတမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် စီမံအုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ ဧရိယာ ၂.၇၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် နေထိုင်သူ ၁၅၈ ဦး ရှိသည်။ ကျွန်းတွင် လေဆိပ်မရှိပေ။ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပင်မကုန်းမြေပေါ်ရှိ ဆခတမြို့သို့ ပုံမှန်အားဖြင့် ဖယ်ရီစက်လှေများဖြင့် ကူးသန်းသွားလာကြသည်။ ကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် စီးပွားဖြစ်ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ရာသီအလိုက် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့အပေါ် မှီခိုလျက်ရှိသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==ပထဝီသွင်ပြင်== တိုဘိရှိမသည် ခန့်မှန်းခြေ အလျား ၃ ကီလိုမီတာ (၁.၉ မိုင်) နှင့် အနံ ၁ ကီလိုမီတာ (၀.၆၂ မိုင်) ရှိသည်။ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၏ အနောက်ဘက် ၃၉ ကီလိုမီတာ (၂၁ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးနေရာမှာ တခမိုရိယမတောင် ( 高森山 ) ဖြစ်ပြီး ၆၈ မီတာ (၂၂၃ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်းသည် နေရာအများစုတွင် ပြန့်ပြူးပြီး အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေမှ အနောက်ဘက်ကမ်းခြေသို့ ပြေပြစ်စွာမြင့်တက်လျက်ရှိသည်။ အနောက်ဘက်ကမ်းခြေသည် မတ်စောက်သည့် ချောက်ကမ်းပါးများ ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင် ဆိပ်ကမ်းအဆောက်အဦများရှိသည်။ လူဦးရေ၏ အများစုသည်လည်း ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဆွတ်ရှိမရေနွေးစီးကြောင်းများ၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် ကျွန်း၏ ရာသီဥတုသည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး နွေးထွေးသည်။ နှစ်ပတ်လည် ပျမ်းမျှအပူချိန်သည် ၁၂ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် ရှိသည်။ ၁၀ စင်တီမီတာအထိ နှင်းကျဆင်းမှုသည် ရှားပါးလှသည်။ ==ငှက်များအတွက် အရေးပါမှု== တိုဘိရှိမသည် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သည့် ငှက်မျိုးစိတ် ၂၇၀ ခန့်အတွက် အရေးပါသည့် နေရာဖြစ်သည်။<ref name=bli>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/tobishima-and-oshakujima-islands-iba-japan|title= Teuri Island|author=<!--Not stated--> |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 1 February 2021}}</ref> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ယမဂတခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] 2seqe11i7nail47wsty9rpx8xhacegn 14 292584 1056931 2026-10-09T07:56:16Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:ယမဂတခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056931 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ယမဂတခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] 4n7c7rn3ir16sqhowswnfd3rcv8m3mr 2 292585 1056942 2026-10-09T10:33:44Z Channyeinla 149207 /* */ 1056942 wikitext text/x-wiki Chan Nyein is a nationality of Unity Government Of Myanmar. He was born in 1999,November 15th at Kachin state of Myanmar, Myitkyina City. He was attended ,the basic prime equations at No.5 PaLaNa at 2005 to 2010. The high level was at Mankain High School 2010 to 2016 , and passed 2sv78cu9wc7wqmqvku53fd4mqnba651 3 292586 1056943 2026-10-09T10:34:47Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1056943 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Channyeinla ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၃၄၊ ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) hef7hlpvzi5wywjsfln9qksrddrw7ao 0 292587 1056944 2026-10-09T10:38:00Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1056944 wikitext text/x-wiki #Redirect[[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး]] q30dvlfhd9qwtp8ejac83754ljt22mz 0 292588 1056945 2026-10-09T11:03:04Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[ဟီလီယမ်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1056945 wikitext text/x-wiki #Redirect[[ဟီလီယမ်]] q8lk8ykkfhtlx04ujjrr54nabbj0uwi 0 292589 1056946 2026-10-09T11:13:04Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[အဆက်တီလင်း]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1056946 wikitext text/x-wiki #Redirect[[အဆက်တီလင်း]] o58fw8jayl7zdugp6v4on8fxtn1qqy8 3 292590 1056950 2026-10-09T11:34:54Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1056950 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-54108-83 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၃၄၊ ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) ikfgjb8ct01y1qy58dvjs2iotn6m88i